cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fenno-Skandinavja
It-terminu simili Fennoskandja xi kultant jintuża bħala sinonimu ta’ Fenno-Skandinavja. Iż-żewġ termini xi kultant jintużaw biex jirreferu għal raggruppament kulturali jew politiku tal-Finlandja mad-Danimarka, l-Iżvezja, u n-Norveġja (l-Iskandinavja), li huwa subsett tal-pajjiżi Nordiċi.
Marie Antoinette
Marie Antoinette (1755-1793) kienet Arċidukessa tal-Awstrija u Reġina ta’ Franza.
Kienet bint Marija Tereża I tal-Awstrija u Franġisku I tal-Imperu Ruman Qaddis.
L-ewwel snin
Imwielda fi Vjenna, trabba ma’ oħtha Maria Carolina bħala arċidukessa, kienet tħobb il-moda u kienet żeffiena tajba iżda ma kinitx tajba fl-istudji. alt=As irmãs da Austria María Antonieta e María Carolina|nofs|351x351px|María Antonieta e María Carolina
Bħala prinċipessa tal-Imperu Ruman Qaddis Ġermaniku, tgħallmet it-tliet lingwi ewlenin: il-Franċiż, il-Ġermaniż u t-Taljan. It-tfulija tiegħu kienet ikkaratterizzata wkoll minn telfa fil-Gwerra tas-Seba’ Snin u magħha l-alleanza bejn Franza u l-Awstrija.
Żwieġ
Fid-19 ta’ April 1770, jiġifieri tnax-il sena wara l-ftehim bejn il-partijiet, iż-żwieġ sar f’Viana (l-Awstrija) minn prosekutur li jirrappreżenta lid-Dawfin ta’ Franza, Luwigi capet, 15-il sena, futur Luigi XVI Ma’ Maria Antoinette. Għall-ħabta tal-10 ta’ filgħodu tas-16 ta’ Mejju, 1770, Marie Antoinette waslet il-Palazz ta’ Versailles biex tiżżewweġ uffiċjalment u tgħix ma’ żewġha li kien għadu ma ltaqax miegħu. Fl-istess jum, 16 ta’ Mejju 1770, fis-1 pm, liebsa libsa twila tad-deheb u b’djamant tal-Ispirtu s-Santu, iltaqgħet għall-ewwel darba ma’ żewġha, id-dauphin Luwigi capet, fil-“Cabinet du Roi”. ” Bil-lejl il-koppja marru fis-sodda taż-żwieġ, dawk preżenti hemm skont it-tradizzjoni jarawhom, u ma ġara xejn Luwigi kien jitmeżmżu ħafna, ma kien jiġri xejn matul l-iljieli ta’ wara għal 7 snin. Li kien meqjus bħala diżastru kulħadd ta tort lil María iżda l-veru ħati kien Luwigi li kien jitmeżmżu ħafna.
Abraham Kumedor
Abraham Kumedor (Kpandu, 25 ta' Frar 1985) huwa plejer tal-futbol Ganiż li jilgħab bħala midfilder.
Karriera
Kumedor beda l-karriera tiegħu ma' Heart of Lions li rnexxielhom jikkwalifikaw għat-Tazza tal-Konfederazzjoni (CAF) għall-ewwel darba fl-istorja tagħhom. F'Lulju tal-2004 hu ssieħeb ma' Saint-George SA u rebħu l-Premier League Etjopjan għal sentejn konsekuttivi. F'Lulju 2008, il-midfilder difensiv issieħeb ma' FK Budućnost Podgorica, tim li jikkompeti fil-Prva Liga Montenegrina. Huwa baqa' hemm sal-aħħar tal-2010 qabel ma' ngħaqad ma' Charleroi.
Murexia
Murexia huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori (eżattament id-Dasjur tal-pil qasir, għalkemm jissejjaħ ukoll bl-isem ta' ġurdien marsupjal tal-pil qasir), tal-kontinent Awstraljan.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Phascogalini ma' sitt ġeneri oħra, li huma Antechinus, Murexechinus, Micromurexia, Paramurexia, Phascomurexia u Phascogale.
Il-ġeneru Murexia huwa wieħed monotipiku u b'hekk jiġbor fih speċi waħda biss (dan il-ġeneru għal żmien twil kien jiġbor fih żewġ speċi sakemm testijiet morfoloġiċi u ġenetiċi wrew li l-ispeċi l-oħra kienet distinta jew differenti biżżejjed biex tkun separata u riklassifikata fil-ġeneru Paramurexia).
It-Tielet Diviżjoni Maltija
It-Tielet Diviżjoni Maltija huwa l-aktar kampjonat ta livell baxx fil-futbol Malti. Bħalissa hemm 15 timijiet li jieħdu sehem fil-kampjonat.
Minħabba li huwa l-inqas livell fl-Futboll Lijg Malti, m'hemm l-ebda relegazzjoni formali minn u promozzjoni għall-kampjonat. Madankollu, iż-żewġ timijiet aktar baxx mqiegħda għandek terġa 'tapplika biex tieħu sehem l-istaġun ta' wara. Għall-istaġun 2007-08, Mtarfa FC ssostitwiti Ta' Xbiex SC wara l-applikazzjoni kampjonat tagħhom ġiet miċħuda, prinċipalment minħabba prestazzjonijiet fqar tagħhom fuq numru ta 'snin. Timijiet ġodda jistgħu japplikaw ukoll biex jissieħbu fl-kompetizzjoni. L-istaġun 2009-10 ra Swieqi United FC jingħaqqad, u kienu segwiti minn Marsaskala FC fl 2010-11.
Fuq Jannar 13, 2011, il-Malta Football Association ddeċiediet li jirriforma l-kampjonat għal 14 timijiet mill-istaġun 2011-12.
Micromurexia
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-Marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-Marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Phascogalini ma' sitt ġeneri oħra, li huma Antechinus, Murexechinus, Murexia, Paramurexia, Phascomurexia u Phascogale.
Il-ġeneru Micromurexia huwa wieħed monotipiku u b'hekk jiġbor fiħ speċi waħda biss (l-ispeċi ta' dan il-ġeneru għal żmien twil kienet ikklassifikata fil-ġeneru Antechinus ma' bosta speċi oħrajn, dan sakemm testijiet morfoloġiċi u ġenetiċi urew li hija distinta jew differenti biżżejjed biex tkun separata u riklassifikata f'ġeneru għaliha waħidha).
San Ġwann FC
San Ġwann Football Club huwa klabb tal-futbol Malti, li bħal issa jilgħab fit-Tieni Diviżjoni.
Darren Keet
Darren Keet (twieled fil-5 ta' Awwissu 1989) huwa plejer tal-futbol Sud-Afrikan li jilgħab bħala gowler.
Karriera
Imwieled f'Cape Town, Keet kien membru tal-iskwadra ta' Vasco Da Gama li rebħu l-promozzjoni għall-Ewwel Diviżjoni Nazzjonali fl-2008 qabel ma ssieħeb fil-ġenb tal-Premier Soccer League Bidvest Wits. Hu għamel id-debutt fil-PSL ma' Students fl-2008, u malajr stabbilixxa ruħu bħala l-ewwel gowler tal-klabb. Hu deher 54 darba fil-kampjonat sakemm iffirma mal-klabb Belġjan ta' KV Kortrijk f'Ġunju 2011 fuq kuntratt ta' erba' snin.
Gandzasar FC
Gandzasar Football Club (Armen: Գանձասար Ֆուտբոլային Ակումբ) huwa klabb tal-futbol Armen li huwa bbażat ġewwa Kapan. Huma ġew fondati fl-1963 u jilagħbu fil-Premier League Armen, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Armen. Il-grawnd tagħhom huwa Stadju Gandzasar.
Il-klabb ħa sehem l-ewwel darba fl-1992 fil-kompetizzjoni Armena wara l-qasma mill-Unjoni Sovjetika taħt l-isem Syunik Kapan. Wara l-kompetizzjoni regolari, huma kkwalifikaw għall-fażi tal-kampjonat, fejn huma spiċċaw fis-sitt post. Huma kkwalifikaw għall-ogħla livell fl-istaġun 1993, madankollu huma rtiraw qabel il-bidu tal-istaġun. Minn dakinhar kienu niżlu 'l isfel fil-kampjonat tal-futbol Armen. Fl-2004, Lernagorts prova jgħaqqad il-klabb ma' Ararat Yerevan iżda dan ma seħħx.
Gandzasar damu sentejn jilagħbu fl-Ewwel Diviżjoni qabel ma kienu finalment promossi għall-Premier League Armen fl-istaġun 2006. Il-klabb ukoll għandu tim tar-riservi msemmi Gandzasar-2, li jilagħbu fl-Ewwel Diviżjoni Armena.
Jennifer Croft
Jennifer Croft (li twieldet f'Oklahoma fl-1981) hija kritiku, awtriċi, u traduttriċi Amerikana li taħdem mill-Ispanjol, il-Pollakk, l-Ukren u l-Ispanjol-Arġentin. Flimkien mal-awtriċi Olga Tokarczuk, Croft rebħet il-Premju Booker Internazzjonali tal-2018 għat-traduzzjoni tagħha Flights. Fl-2020 irċeviet il-Premju Internazzjonali William Saroyan għall-Kitba għal Homesick, oriġinarjament miktub bl-Ispanjol fl-2014, u li ġie ppubblikat fl-Arġentina bit-titlu Serpientes y escaleras.
Croft irċiviet għotjiet u fellowships minn Guggenheim, Cullman, Fulbright, PEN, MacDowell, Foundation Jan Michalski, Yaddo u National Endowment for the Arts, kif ukoll il-Premju inawgurali Michael Henry Heim għat-Traduzzjoni u Borża ta' Studju għal Workshop Tin House għal Homesick. Hija għandha Dottorat min-Northwestern University u MFA mill-Università ta' Iowa.
Hija editur fundatriċi ta' The Buenos Aires Review, u ppubblikat ix-xogħlijiet tagħha kif ukoll numru sostanzjali ta' traduzzjonijiet f'The New Yorker, The New York Times, The New York Review of Books, The Paris Review, The Los Angeles Review of Books, VICE, n +1, Electric Literature, Lit Hub, BOMB, Guernica, The New Republic, The Guardian, The Chicago Tribune, Granta, u f'oħrajn.
Croft ittraduċiet August ta' Romina Paula (The Feminist Press, 2017), A Perfect Cemetery ta' Federico Falco (Charco Press, 2021), The Woman from Uruguay ta' Pedro Mairal (Bloomsbury Publishing, 2021), What Feelings Do When No One's Looking ta' Tina Oziewicz (Elsewhere Editions, 2022), Dislocations ta' Sylvia Molloy (Charco Press, 2022), u Two Sherpas ta' Sebastián Martínez Daniell (Charco Press, 2023). It-traduzzjoni tagħha ta' Flights, oriġinarjament miktub bil-Pollakk minn Tokarczuk, ġie ppubblikat minn Fitzcarraldo Editions f'Mejju tal-2017. Croft ittraduċiet rumanz ieħor ta' Tokarczuk, Księgi Jakubowe (‘The Books of Jacob'), li rebaħ il-Premju Nike fl-2015.
Bl-esej tagħha "Why Translators Should be Named on Book Covers" li dehret f'The Guardian, Croft nediet il-kampanja #TranslatorsOnTheCover b'kooperazzjoni mas-Soċjetà tal-Awturi u mal-awtur Mark Haddon. Il-kampanja qajmet kuxjenza dwar in-natura kollaborattiva tal-letteratura tradotta billi enfasizzat l-irwol tat-traduttur, li Croft tqis bħala l-individwu li jieħu deċiżjoni fuq kull kelma tax-xogħol tradott.
Knisja Arċipretali San Gwann Battista
Il-Knisja Arċipretali San Ġwann Battista hija knisja Kattolika fix-Xewkija, Għawdex.
Fl-1845, il-Parroċċa tax-Xewkija kkummissjonat l-istatwa titulari ta’ San Ġwann Battista, minquxa fl-injam mill-iskultur Pietru Pawl Azzopardi.
Il-knisja parrokkjali tax-Xewkija saret Arċipretali fl-10 ta’ Frar 1893, fi żmien l-Arċipriet Pietru Pawl Ciantar. B’digriet tal-Isqof Nikol Ġ. Cauchi fil-21 ta’ Mejju 1978, ir-Rotunda tax-Xewkija ġiet mgħollija għall-ġieħ ta’ Santwarju Djoċesan; fl-istess sena twaqqfet uffiċjalment bħala s-Sede Spiritwali tal-Ordni ta’ San Ġwann f’Għawdex.
El Escorial
daqsminuri|Veduta ta' El Escorial mill-ajru. El Escorial jew is-Sit Irjali ta' San Lorenzo de El Escorial (bl-Ispanjol: Monasterio y Sitio de El Escorial en Madrid) jew il-Monasterio del Escorial (pronunzja bl-Ispanjol: [el eskoˈɾjal]) huwa residenza storika tar-Re ta' Spanja li tinsab fir-raħal ta' San Lorenzo de El Escorial, 2.06 kilometri (1.28 mil) 'il fuq mill-wied (distanza ta' 4.1 km [2.5 mili] bit-triq) mir-raħal ta' El Escorial u madwar 45 kilometru (28 mil) fil-Majjistral tal-belt kapitali Spanjola ta' Madrid. Il-kumpless ta' El Escorial inbena bejn l-1563 u l-1584 skont l-ordnijiet tar-Re Filippu II (li rrenja fl-1556-1598) u huwa l-ikbar binja Rinaxximentali fid-dinja. Huwa wieħed mis-siti rjali Spanjoli u jintuża bħala monasteru, bażilika, palazz irjali, panteon, librerija, mużew, università, skola u sptar.
El Escorial jikkonsisti minn żewġ kumplessi arkitettoniċi ta' importanza storika u kulturali kbira: il-monasteru rjali nnifsu u La Granjilla de La Fresneda, loġġa rjali tal-kaċċa u rtir monastiku xi ħames kilometri 'l bogħod. Dawn is-siti għandhom natura doppja: matul is-sekli 16 u 17 kienu postijiet fejn il-poter tal-monarkija Spanjola u l-predominanza ekkleżjastika tar-reliġjon Kattolika Rumana ltaqgħu arkitettonikament. El Escorial kien monasteru kif ukoll palazz irjali Spanjol, għalkemm Filippu II huwa l-unika monarka li qatt għex fil-binja prinċipali. Il-monasteru ġie stabbilit minn komunità ta' patrijiet Ġlormini tal-Ordni ta' Santu Wistin. Kien ukoll skola bid-dormitorji magħrufa bħala r-Real Colegio de Alfonso XII.
Filippu II qabbad lill-arkitett Spanjol Juan Bautista de Toledo biex ikun il-kollaboratur tiegħu fil-kostruzzjoni tal-kumpless ta' El Escorial. Toledo kien qatta' l-biċċa l-kbira tal-karriera tiegħu f'Ruma, l-Italja, fejn kien ħadem fuq il-Bażilika ta' San Pietru, u f'Napli, l-Italja, jaqdi lill-Viċirè tar-Re, u b'hekk ġie rakkomandat għal din il-kostruzzjoni wkoll. Filippu ħatru bħala arkitett irjali fl-1559, u flimkien iddisinjaw il-kumpless ta' El Escorial bħala monument għar-rwol ta' Spanja bħala ċentru tad-dinja Kristjana.
Fit-2 ta' Novembru 1984, l-UNESCO ddikjarat il-kumpless ta' El Escorial bħala Sit ta' Wirt Dinji. Huwa attrazzjoni turistika popolari li spiss jilqa' viżitaturi mid-dinja kollha li jiġu fuq ġita minn Madrid – iktar minn 500,000 viżitatur iżuru l-kumpless ta' El Escorial kull sena.
Disinn u kostruzzjoni
Il-kumpless ta' El Escorial jinsab fl-għolja ta' Abantos fis-Sierra de Guadarrama. Dan il-post fil-beraħ u mhux imkenni, li ma tantx huwa post li wieħed jistenna li fih ikun hemm palazz irjali, intgħażel mir-Re Filippu II ta' Spanja, u kien hu li ordna l-kostruzzjoni ta' binja grandjuża hemmhekk biex tiġi mfakkra r-rebħa Spanjola tal-1557 fil-Battalja ta' San Quentin f'Picardie kontra Enriku II, ir-Re ta' Franza. Filippu kellu f'moħħu li l-kumpless jintuża bħala nekropoli biex fih jindifnu l-fdalijiet tal-ġenituri tiegħu, Karlu I u Isabella tal-Portugall, tiegħu stess, u tad-dixxendenti tiegħu. Barra minn hekk, Filippu ried li l-kumpless ta' El Escorial ikun ċentru għall-istudji ta' appoġġ għall-kawża tal-Kontroriformazzjoni.
Minn dak iż-żmien 'l hawn, il-kumpless ta' El Escorial intuża bħala s-sit fejn indifnu l-biċċa l-kbira tar-rejiet Spanjoli tal-aħħar ħames sekli, il-Borboni kif ukoll l-Asburgi. Il-Panteon Irjali fih l-oqbra tal-Imperatur Ruman Sagru Karlu V (li rrenja fi Spanja bħala r-Re Karlu I), ta' Filippu II, ta' Filippu III, ta' Filippu IV, ta' Karlu II, ta' Lwiġi I, ta' Karlu III, ta' Karlu IV, ta' Ferdinandu VII, ta' Isabella II, ta' Alfonso XII u ta' Alfonso XIII. Żewġ rejiet Borboni, Filippu V (li rrenja mill-1700 sal-1724 u mill-ġdid mill-1724 sal-1746) u Ferdinandu VI (1746-1759), kif ukoll ir-Re Amadeus (1870-1873), ma ndifnux fil-monasteru.
Il-pjanta tal-binja għandha għamla ta' grilja. It-twemmin tradizzjonali hu li dan id-disinn intgħażel f'ġieħ San Lawrenz, li fis-seklu 3 W.K. miet martri mixwi fuq grilja. Il-festa ta' San Lawrenz tiġi ċċelebrata fl-10 ta' Awwissu, l-istess jum bħal dak tal-Battalja ta' San Quentin fl-1557. Madankollu, l-oriġini tal-pjanta tal-binja hi pjuttost kontroversjali. L-għamla ta' grilja, li ħarġet għalkollox fid-dieher meta Herrera elimina mill-pjanta oriġinali s-sitt torrijiet interni tal-faċċata, ma kinitx xi ħaġa unika tal-kumpless ta' El Escorial. Binjiet oħra kienu nbnew bi knejjes jew kappelli quddiem btieħi interni: il-Kulleġġ tar-Re, Cambridge, tal-1441; u l-Isptar Ewlieni l-antik, l-ewwel sptar ta' Milan, li nbena fl-1456 minn Antonio Filarete. Fil-fatt, il-palazzi ta' dan id-disinn partikolari kienu komuni fid-dinja Biżantina u Għarbija. Il-pjanta tal-Alcázar ta' Sivilja u d-disinn tal-Alhambra fi Granada huma simili għall-pjanta u d-disinn tal-kumpless ta' El Escorial, b'żewġ btieħi wara xulxin li jisseparaw il-portal prinċipali tal-kumpless minn post ta' qima kkonfinat għalkollox.
L-iżjed teorija persważiva dwar l-oriġini tal-pjanta hi dik ibbażata fuq id-deskrizzjonijiet tat-Tempju ta' Salamun mill-istoriku Ruman-Lhudi Flavius Josephus: portiku segwit minn bitħa fil-beraħ, segwita minn portiku ieħor u bitħa oħra, ikkonfinati kollha kemm huma minn arkati u mogħdijiet imsaqqfa, li jagħtu għall-maqdes ewlieni. Statwi ta' David u ta' Salamun fuq iż-żewġ naħat tad-daħla tal-bażilika ta' El Escorial jagħtu iktar piż lil din it-teorija. Rabta iktar personali tista' tinsilet bejn il-figura ta' David bħala ġellied, li tirrappreżenta lil Karlu V, u lil ibnu, Filippu II. Fuq l-istess tema, affresk fiċ-ċentru tal-librerija tal-kumpless ta' El Escorial, tfakkira tal-għerf leġġendarju ta' Salamun, jafferma t-tħassib ta' Filippu li jiġi rrappreżentat ir-re Lhudi, in-natura loġika u ta' ħosbiena tiegħu, u t-tempju monumentali tiegħu.
Id-disinn tat-Tempju ta' Salamun, jekk tabilħaqq kien il-bażi għall-kumpless ta' El Escorial, ġie mmodifikat b'mod estensiv biex jakkomoda l-funzjonijiet addizzjonali li Filippu II ried li taqdi l-binja. Apparti monasteru, il-kumpless ta' El Escorial huwa wkoll panteon, bażilika, kunvent, skola, librerija u palazz irjali. Dawn il-funzjonijiet kollha rriżultaw fl-irduppjar tad-daqs tal-binja skont il-pjanta oriġinali. Il-kumpless ta' El Escorial inbena primarjament minn granit griż mill-barrieri lokali u għandu dehra awstera minn barra, kważi qisu iktar fortizza milli monasteru jew palazz. Għandu għamla kwadra ġganteska, bejn wieħed u ieħor 224 metru b'153 metru (735 pied b'502 piedi), u jħaddan sensiela ta' mogħdijiet u btieħi interkonnessi. F'kull waħda mill-erba' rkejjen hemm torri kwadru bi spira fil-quċċata, u qrib iċ-ċentru tal-kumpless (itwal mill-bqija), hemm torrijiet ippuntati tal-kampnari u koppla tonda tal-bażilika. L-istruzzjonijeit ta' Filippu lil Toledo kienu sempliċi u ċari, u ordna biex l-arkitetti jipproduċu "kostruzzjoni sempliċi, serja, nobbli mingħajr arroganza, u maestuża mingħajr lussu sfaċċat".
Apparti l-funzjonijiet espliċiti tiegħu, il-kumpless huwa wkoll maħżen enormi tal-arti. Fih jintwerew kapulavuri ta' Tizjanu, Tintoretto, Benvenuto Cellini, El Greco, Velázquez, Rogier van der Weyden, Paolo Veronese, Bernini, Alonso Cano, José de Ribera, Claudio Coello, fost l-oħrajn. Giambattista Castello ddisinja l-garigor taraġ ewlieni tal-kumpless. Il-librerija fih eluf ta' manuskritti imprezzabbli: pereżempju, il-kollezzjoni tas-sultan Zidan Abu Maali, li rrenja l-Marokk mill-1603 sal-1627, tinsab hemmhekk.
Relikwarji
Sabiex isegwi regola approvata mill-Kunsill ta' Trento dwar il-venerazzjoni tal-qaddisin, Filippu II ta wieħed mill-ikbar relikwarji tal-Kristjaneżmu Kattoliku dinji bħala donazzjoni lill-monasteru. Il-kollezzjoni tar-relikwarji tikkonsisti minn xi 7,500 relikwa, maħżuna f'570 relikwarji skolpiti ddisinjati minn Juan de Herrera, u l-biċċa l-kbira nbnew mill-artiġjan Juan de Arfe Villafañe. Dawn ir-relikwarji fihom għamliet varji (busti, dirgħajn, piramidi, sniedaq, eċċ.) u huma distribwiti fil-monasteru kollu. L-iżjed importanti huma kkonċentrati fi ħdan il-bażilika.
Binjiet fil-qrib
Juan de Herrera ddisinja wkoll il-Binjiet Uffiċjali (Casas de Oficios) fuq in-naħa opposta tal-faċċata tat-Tramuntana tal-monasteru; u s-suċċessur tiegħu, Francisco de Mora, iddisinja l-Kwartieri tal-"Kumpanija" (Casa de la Compaña).
Sit ta' Wirt Dinji
El Escorial ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1984.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Stećak
daqsminuri|245x245px|Uħud mill-istećci ta' Radimlja, il-Bożnija-Ħerzegovina Stećak (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећак, pronunzjata [stěːtɕak]) jew Stećci fil-plural (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стећци, pronunzjata [stěːtɕtsi]) huwa l-isem mogħti lill-oqbra Medjevali monumentali li jinsabu mifruxa madwar il-Bożnija-Ħerzegovina, u partijiet fil-fruntiera tal-Kroazja, tal-Montenegro u tas-Serbja. Huwa stmat li 60,000 stećak jinsabu fi ħdan il-fruntieri tal-Bożnija-Ħerzegovina moderna u l-10,000 stećak l-oħra jinsabu fit-territorji attwali tal-Kroazja (4,400), tal-Montenegro (3,500), u tas-Serbja (2,100), f'iktar minn 3,300 sit differenti, b'iżjed minn 90 % minnhom f'kundizzjoni mwiegħra.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|It-tinqix imbuzzat ta' qabar partikolari f'Radimlja, il-Bożnija-ĦerzegovinaIċ-Ċimiterji tal-Oqbra Medjevali magħrufa bħala Stećci ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-15 ta' Lulju 2016, b'għażla ta' madwar 4,000 qabar individwali, miġbura f'diversi nekropoli fi 28 sit: 22 sit fil-Bożnija-Ħerzegovina, żewġ siti fil-Kroazja, tliet siti fil-Montenegro, u tliet siti fis-Serbja. L-iżjed sit li għandu kollezzjoni ppreservata tajjeb ta' dawn l-oqbra huwa dak ta' Radimlja, fil-Punent ta' Stolac fil-Bożnija-Ħerzegovina.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Din li ġejja hija l-lista ta' ċimiterji jew nekropoli li jiffurmaw parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:
Siġġiewi FC
Siġġiewi Football Club huwa klabb tal-futbol Malti bbażat fis-Siġġiewi. Bħal issa jilgħab fit-Tieni Diviżjoni.
Agatha Christie
Agatha Mary Clarissa Christie, Lady Mallowan, (née Miller) twieldet fil-15 ta’ Settembru 1890 u mietet fit-12 ta’ Jannar 1976. Hija kienet awtriċi Ingliża magħrufa għas-66 rumanz polizjesk u għall-14-il ġabra ta' stejjer qosra tagħha, speċjalment dawk li jinvolvu l-investigaturi fittizji Hercule Poirot u Miss Marple. Hija kitbet ukoll il-misteru tal-omiċidju The Mousetrap, l-aktar dramm li ilu jittella’ fit-teatru, u li ilu jintwera fil-West End mill-1952. Christie kitbet fi żminijiet meta n-narrativa polizjeska kienet fl-aqwa tagħha. Għaldaqstant, Christie ġiet imsejħa r-“Reġina tar-Rumanz Polizjesk”. Hija kitbet ukoll sitt rumanzi bil-psewdonimu Mary Westmacott. Fl-1971, Christie ngħatat it-titlu ta’ Dama (DBE) mir-Reġina Eliżabetta t-Tieni għall-kontribuzzjonijiet tagħha fil-letteratura. Barra minn hekk, Christie hija mniżżla fil-Guinness World Records bħala l-aktar kittieba tan-narrattiva li tbigħ kopji, tant li s’issa għandha aktar minn żewġ biljun kopja mibjugħa.
Christie twieldet f’familja għanja mill-klassi medja f’Torquay, Devon. Hija rċeviet l-edukazzjoni f’darha stess. Is-suċċess tagħha bħala kittieba beda mal-publikazzjoni tar-rumanz The Mysterious Affair at Styles fl-1920. Fil-fatt, qabel din il-pubblikazzjoni, Christie ġiet irrifjutata għal sitt darbiet konsekuttivi. Fl-1914 iżżewġet lill-ewwel raġel tagħha, Archibald Christie u kellhom wild wieħed. Fl-1926 ommha mietet u sentejn wara, Christie ddivorzjat. Wara dawn l-avvenimenti, hija ġiet irrapurtata nieqsa għal 11-il ġurnata, jiem li matulhom dehret fuq l-aħbarijiet ewlenin internazzjonali. Matul iż-żewġ gwerer dinjin, Christie ħadmet fil-bereġ tal-isptarijiet, fejn kisbet għarfien iddettaljat tal-veleni li jissemmew f’ħafna mir-rumanzi, drammi u stejjer qosra tagħha. Wara ż-żwieġ tagħha mal-arkeologu Max Mallowan fl-1930, hija qattgħet diversi xhur f’siti ta’ eskavazzjoni fil-Lvant Nofsani, u użat l-għarfien u l-esperjenza li kisbet dwar l-arkeoloġija fin-narrattiva tagħha.
Skont l-Index Translationum tal-UNESCO, Christie tibqa' l-aktar kittieba tradotta fid-dinja. Apparti minn hekk, ir-rumanz And Then There Were None huwa wieħed mill-aktar kotba li qatt inbigħu. Id-dramm tagħha The Mousetrap għandu wkoll ir-rekord dinji għall-aktar dramm imtella’ fit-teatru. Dan id-dramm beda jintwera fl-Ambassadors Theatre fil-West End fil-25 ta’ Novembru tal-1952, u sa Settembru tal-2018 kien ittella’ aktar minn 27,500 darba. Id-dramm ġie temporanjament sospiż minn Marzu tal-2020 sa Mejju tal-2021, minħabba l-lockdowns tal-COVID-19 f'Londra.
Fl-1955, Christie kienet l-ewwel persuna li rċeviet il-Premju Grand Master tal-Mystery Writers of America. Aktar tard f’dik is-sena, Witness for the Prosecution rebaħ il-Premju Edgar għall-aqwa dramm. Fl-2013, Christie ġiet ivvutata bħala l-aqwa kittieba tar-rumanz polizjesk, filwaqt li The Murder of Roger Ackroyd ġie vvutat minn 600 rumanziera professjonali tal-Assoċjazzjoni tal-Kittieba tar-Rumanzi Polizjeski bħala l-aqwa rumanz polizjesk. F’vot sostnut mill-patrimonju ta’ Christie f’Settembru tal-2015, And Then There Were None ġie magħżul bħala l-aktar ktieb favorit ta’ Christie madwar id-dinja. Ħafna mill-kotba u stejjer qosra ta’ Christie ġew addattati għat-televiżjoni u għar-radju, kif ukoll għal-logħob elettroniku u għar-rumanzi grafiċi. Barra minn hekk, aktar minn tletin film huwa bbażat fuq xogħolha.
Murexechinus
Murexechinus huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori, eżattament id-dasjur ta' denbu iswed (għalkemm jissejjaħ ukoll bl-isem ta' ġurdien marsupjal ta' denbu iswed u kien jissejjaħ ukoll "anteċinu ta' denbu iswed" biss m'għadux jintuża' minn meta ma baqax jagħmel parti mill-ġeneru Antechinus), tal-kontinent tal-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Phascogalini ma' sitt ġeneri oħra li huma Antechinus, Micromurexia, Murexia, Paramurexia, Phascomurexia u Phascogale.
Il-ġeneru Phascomurexia huwa wieħed monotipiku u b'hekk jiġbor fih speċi waħda biss; l-ispeċi ta' dan il-ġeneru għal żmien twil kienet ikklassifikata fil-ġeneru Antechinus ma' bosta speċi oħrajn, dan sakemm testijiet morfoloġiċi u ġenetiċi wrew li hija distinta jew differenti biżżejjed biex tkun separata u riklassifikata f'ġeneru għaliha waħedha.
Stejdjum Jan Breydel
Stejdjum Jan Breydel huwa grawnd tal-futbol li jinsab ġewwa Sint-Andries, Bruges, Belġju. L-istadju huwa proprjetà tal-belt huwa l-istadjum taż-żewġ klabbs tal-futbol, Club Brugge u Cercle Brugge. Huwa użat prinċipalment għall-logħbiet tal-futbol, li jiswa bejn €5 u €60/siġġu/logħba. L-istadju nbena fl-1975. Huwa bħalissa għandhu 29,472 siġġu. Huwa msemmi għall-Jan Breydel, provokatur ta' Bruges Matins, ir-ribelljoni li wasslet għall-Battalja tal-Golden Spurs. Qabel l-1999 u l-Kampjonati Ewropej 2000, l-istadju kien magħruf bħala Olympiastadion, l-Istadju Olimpiku bl-Olandiż, u kellu 18,000 siġġu.
Attendenzi medja
L-attendenzi medji ta' kull staġun mill-logħbiet tal-kampjonat li saru fl-Istadju Jan Breydel għal Cercle Brugge u Club Brugge.
Knisja ta' Santa Marija
197px|lemin Il-Knisja ta' Santa Marija hija knisja Kattolika Rumana parrokkjali f'Attard, Malta, iddedikata lill-Assunta ta' Marija. Mibnija bejn l-1613 u l-1624, il-knisja hija attribwita lill-perit Tommaso Dingli u hija meqjusa bħala l-aqwa knisja Rinaxximentali f’Malta. Għadu jżomm id-disinn oriġinali tiegħu, bl-eċċezzjoni ta’ kampnar u żewġ sagristiji li ġew miżjuda fis-sekli 18 u 19.
Ben Yagan
Ben Yagan (twieled fid-9 ta' Frar 1995) huwa plejer tal-futbol Belġjan-Armen li jilgħab bħala attakkant.
Karriera
Yagan kiber bħala żagħżugħ ma' K. Diegem Sport. Ta' 16-il sena ġie trasferit ma' Oud-Heverlee Leuven. Yagan ġie promoss mill-iskwadra taż-żgħażagħ ta' Oud-Heverlee Leuven għall-ewwel tim fil-bidu tal-istaġun 2012–13. Hu lagħab għall-ewwel darba fil-25 ta' Novembru 2012, meta daħal bħala sostitut fil-ħin barrani minflok Günther Vanaudenaerde fid-dro ta' 1–1 kontra Genk.
Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice
daqsminuri|326x326px|Kaskati sekondarji fil-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice Il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice (bil-Kroat: Nacionalni park Plitvička jezera, kollokjalment Plitvice, ippronunzjata [plîtʋitse]) huwa wieħed mill-eqdem u l-ikbar parks nazzjonali fil-Kroazja. Fl-1979, il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice tniżżel fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO.
Il-park nazzjonali ġie stabbilit fl-1949 u jinsab fiż-żona karstika (jiġifieri tal-ġebla tal-ġir) muntanjuża tal-Kroazja ċentrali, fil-fruntiera mal-Bożnija-Ħerzegovina. It-triq importanti li tikkollega t-Tramuntana man-Nofsinhar tal-pajjiż tgħaddi minn ġoż-żona tal-park nazzjonali u tikkollega l-art fuq ġewwa tal-Kroazja mar-reġjun kostali Adrijatiku.
Iż-żona protetta hija estiża fuq 296.85 kilometru kwadru. Madwar 90 % ta’ din iż-żona hija parti mill-Kontea ta’ Lika-Senj, filwaqt li l-10 % l-oħra hija parti mill-Kontea ta’ Karlovac.
Kull sena, iktar minn miljun viżitatur iżuru dan il-park. L-aċċess għall-park huwa bi ħlas li jvarja skont it-tip ta’ żjara u jlaħħaq massimu ta’ €34 għal kull adult għal ġurnata (skont il-prezzijiet tas-sajf tal-2018).
Erja
daqsminuri|186x186px|Logo tal-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice Il-park nazzjonali huwa magħruf mad-dinja kollha għal-lagi tiegħu rranġati f’kaskati. Mis-superfiċe jidhru 16-il lag. Dawn il-lagi huma r-riżultat tal-konfluwenza ta’ diversi xmajjar żgħar u xmajjar karstiċi ta’ taħt l-art. Il-lagi kollha huma interkonnessi u jsegwu l-fluss tal-ilma. Il-lagi huma sseparati b’digi naturali magħmula mid-depożiti minerali, li jiġu ddepożitati permezz tal-azzjoni tal-muski, tal-algi u tal-batterji. Id-digi tad-depożiti minerali huma partikolarment sensittivi u huma r-riżultat ta’ interdipendenza bejn l-ilma, l-arja u l-pjanti. Il-pjanti u l-batterji ddepożitati jakkumulaw fuq xulxin, u jiffurmaw dawn id-digi naturali li jikbru b’rata ta’ xi ċentimetru fis-sena.
Is-16-il lag huma sseparati f’raggruppament ta’ fuq u ieħor t’isfel u huma ffurmati mid-dewbien tas-silġ mill-muntanji. L-ilma jinżel minn altitudni ta’ 636 metru għal 503 metri fuq distanza ta’ madwar tmien kilometri, allinjati f’direzzjoni min-Nofsinhar għat-Tramuntana. Il-lagi kollettivament ikopru erja ta’ madwar 1.99 kilometru kwadru, u l-ilma li jinżel mill-iktar lag t’isfel jifforma x-xmara Korana.
Il-lagi huma rinomati għall-kuluri distintivi tagħhom, li jvarjaw mill-iżraq għall-aħdar, għall-griż jew għall-blu. Il-kuluri jinbidlu b’mod kostanti skont il-kwantità ta’ minerali jew organiżmi fl-ilma u l-angolu tad-dawl tax-xemx.
Etimoloġija
Xi xjenzati jirreferu għax-xmara Plitvica bħala l-oriġini tal-isem. Il-fluss ta’ ix-xmara żgħira jidħol fil-Lagi ta’ Plitvice fin-naħa t’isfel u fil-parti finali tal-lagi. Hemm ukoll villaġġ fl-inħawi li għandu l-istess isem. Il-mases tal-ilma tal-Lagi ta’ Plitvice jkomplu bħala x-xmara Korana fid-direzzjoni tat-Tramuntana.
Il-park nazzjonali sar famuż matul is-snin 60 u 70 tas-seklu 20 permezz ta’ diversi produzzjonijiet ta’ films Western tar-rumanzi ta’ Karl May. Bosta xeni nġibdu ħdejn il-lagi jew il-kaskati.
Rotot u distanzi
xellug|daqsminuri|Mappa tal-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice Il-Lagi ta’ Plitvice ffurmaw f’fondoq bejn il-muntanja Mala Kapela fil-Punent u l-muntanja Plješevica fil-Lvant qalb l-Alpi Dinariċi. Il-park nazzjonali jinsab fir-rotta nazzjonali D1 Żagreb-Split bejn Slunj u Korenica qrib il-Bożnija-Ħerzegovina. Muniċipalitajiet kbar oħra fiż-żona tal-madwar huma Ogulin, Rakovica, Otočac, Gospić u Bihać fil-Bożnija-Ħerzegovina.
L-iqsar distanza lineari bejn il-kosta Adrijatika u l-park nazzjonali hija 55 km. Bit-triq mir-raħal kostali ta’ Senj, id-distanza hija madwar 110 km. Wara li wieħed jaqsam il-katina muntanjuża ta’ Velebit, jasal fl-artijiet karstiċi watja ta’ Lika. Dan l-artijiet watja fihom ħafna poljes (qishom fniedaq żgħar) karstiċi (eż. il-Gacko polje).
L-iktar kollegament rapidu bit-triq mit-Tramuntana san-Nofsinhar fi ħdan il-Kroazja, ir-rotta A1 Żagreb-Split tgħaddi madwar 50 km fil-Punent tal-park nazzjonali u b’hekk tevita ż-żona protetta. Il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice jista’ jintlaħaq mill-ħruġ ta’ Karlovac fit-Tramuntana, mill-ħruġ ta’ Otočac fil-Punent jew mill-ħruġ ta’ Gornja Ploča fin-Nofsinhar.
L-eqreb ajruporti huma dawk ta’ Zadar, Żagreb u Rijeka. L-eqreb stazzjonijiet ferrovjarji huma dawk ta’ Josipdol u Plaški, għalkemm ma hemm l-ebda konnessjoni diretta b’karozza tal-linja bejn dawn l-istazzjonijiet ferrovjarji u l-lagi. Bit-trasport pubbliku, il-lagi jistgħu jintlaħqu faċilment permezz tal-linji diretti tal-karozzi tal-linja minn Żagreb, Karlovac, Zadar jew Split.
Iż-żona tal-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice hija estiża fuq żewġ suddiviżjonijiet politiċi jew kontej (bil-Kroat: županija). L-erja ta’ 296.85 kilometru kwadru hija diviża bejn il-Kontea ta’ Lika-Senj (90.7 fil-mija) u l-Kontea ta’ Karlovac (9.3 fil-mija), u b’hekk l-awtorità tal-park nazzjonali taqa’ taħt ġurisdizzjoni nazzjonali. L-erja kumplessiva tal-korp tal-ilma hija madwar 2 km2. L-ikbar żewġ lagi, Prošćansko jezero u Kozjak, ikopru madwar 80 fil-mija tal-erja kumplessiva tal-korp tal-ilma. Dawn il-lagi huma wkoll l-iktar fondi, u jilħqu fond ta’ 37 u 47 metru rispettivament. Fil-Lag ta’ Kozjak, qed jintużaw dgħajjes elettriċi li ma tantx jagħmlu storbju u li ma jniġġsux. L-ebda wieħed mil-lagi l-oħra fil-park ma huwa iktar fond minn 25 metru. Il-waqgħa fl-altitudni mill-ewwel lag sa l-aħħar wieħed hija ta’ 133 metru. nofs|daqsminuri|686x686px|Ħarsa trasversali lejn il-lagi Is-16-il lag li jidhru mis-superfiċe jiġu raggruppati fi 12-il Lag ta’ Fuq (Gornja jezera) u f’erba’ Lagi t’Isfel (Donja jezera). L-ogħla kaskati huma l-Kaskata l-Kbira (bil-Kroat: Veliki slap) fl-aħħar tal-Lagi t’Isfel, u l-Kaskata ta’ Galovac (bil-Kroat: Galovački buk) fil-Lagi ta’ Fuq. Fi ħdan iż-żona tal-park nazzjonali hemm 19-il insedjament żgħir. Flimkien dawn jiffurmaw il-muniċipalità tal-Lagi ta’ Plitvice (bil-Kroat: općina Plitvička Jezera). Il-muniċipalità hija parti mill-Kontea ta’ Lika-Senj u s-sede tinsab f’Korenica.
Iż-żona tal-Lagi ta’ Plitvice minn dejjem kienet titqies bħala parti mir-reġjuni storiċi ta’ Lika u ta’ Kordun. Matul il-Gwerer mal-Ottomani, ir-reġjuni kien parti mill-Fruntiera Militari Kroata li kienet taħt il-kontroll dirett tal-Kunsill tal-Gwerra tal-Asburgi.
Art
daqsminuri|337x337px|Mogħdija għat-turisti fuq il-Lagi ta’ Plitvice Il-pożizzjoni ġeografika partikolari tal-Lagi ta’ Plitvice u l-karatteristiċ klimatiċi speċifiċi kkontribwew biex jitfaċċaw bosta fenomeni naturali u biex ikun hemm bijodiversità rikka f’din iż-żona. Minkejja li jinsabu qrib ir-reġjun klimatiku tal-Mediterran, fil-Lagi ta’ Plitvice hemm klima muntanjuża prevalenti. Dawn il-kundizzjonijiet klimatiċi huma prevalenti minħabba l-katina muntanjuża ta’ Velebit, li taġixxa bħala separatur klimatiku bejn ir-reġjun kostali u l-art fl-għoli ta’ Lika. Għal sekli sħaħ, inħolqu leġġendi dwar din il-katina muntanjuża mitika.
Id-disponibbiltà tal-ilma, influwenzata mill-konfigurazzjoni tal-art, għandha impatt kbir fuq il-bijodiversità taż-żona. Mad-dawra tal-Lagi ta’ Plitvice hemm diversi muntanji. In-naħa tal-Punent taż-żona tal-park nazzjonali hija kkonfinata mill-muntanja Mala Kapela, filwaqt li n-naħa tal-Lvant hija kkonfinata mill-muntanja Plješevica, li tirrappreżenta wkoll il-fruntiera mal-Bożnija-Ħerzegovina. Il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice jinsab fil-pjanura ta’ Plitvice li hija mdawra bi tliet muntanji li huma parti mill-Alpi Dinariċi: il-muntanja Plješevica (bil-quċċata Gornja Plješevica tlaħħaq l-1,640 m), il-muntanja Mala Kapela (bil-quċċata Seliški Vrh tlaħħaq l-1,280 m), u l-muntanja Medveđak (bil-quċċata li tlaħħaq it-884 m). xellug|daqsminuri|323x323px|Papra f’wieħed mil-Lagi ta’ Plitvice L-art muntanjuża msaġġra sservi bħala ġibjun tal-ilma u hija wkoll kennija għal ħafna speċijiet ta’ annimali. Id-differenza kbira fl-altitudni fi spazju dejjaq bejn il-muntanji fin-Nofsnhar u x-xmara Korana fit-Tramuntana tirrappreżenta wkoll kriterju sinifikanti għall-bijodiversità f’dan ir-reġjun. Id-differenza kumplessiva fl-altitudni fi ħdan iż-żona tal-park nazzjonali hija 912-il metru (l-ogħla elevazzjoni hija l-quċċata Seliški vrh li tlaħħaq l-1,279 m, filwaqt li l-iktar elevazzjoni baxxa tlaħħaq it-367 m fil-pont minn naħa għall-oħra tax-xmara Korana).
L-art tal-park nazzjonali hija art magħmula minn blat karstiku, l-iktar dolomit u ġebla tal-ġir, b’lagi u għerien assoċjati, u dan sawwar l-iktar karatteristiċi distintivi tal-lagi. Ħdejn il-lagi stess wieħed jista’ jżur l-Għar ta’ Golubnjača (145 m), qabel it-tieni kaskata tax-xmara Korana, u l-Għar ta’ Šupljara (68 m), ’il fuq mil-Lag ta’ Kaluđerovac. Hemm għerien oħra bħal pereżempju l-Għar ta’ Mračna (160 m), l-Għar ta’ Vila Jezerkinje (104 m) u l-Għar ta’ Golubnjača fl-Għalqa ta’ Homoljačko (153 m). Fi ħdan il-park nazzjonali, jeżistu diversi għerien qishom fosos, bħal dawk ta’ Čudinka (-203 m) jew Jama f’Vršić (-154 m, b’tul ta’ 110 m). Fl-Għar ta’ Rodića f’Sertić Poljana u fl-Għar ta’ Mračna fil-Lagi t’Isfel, instab għadam tal-orsijiet u għaldaqstant dawn is-siti jistgħu jitqiesu bħala sinifikanti paleontoloġikament.
Xmajjar
daqsminuri|357x357px|Il-Kaskata l-Kbira Il-Lagi ta’ Plitvice joriġinaw fin-Nofsinhar taż-żona tal-park fil-konfluwenza ta’ Bijela Rijeka (Xmara Bajda) u Crna Rijeka (Xmara Sewda). Dawn ix-xmajjar joriġinaw fin-Nofsinhar tal-muniċipalità ta’ Plitvički Ljeskovac u jingħaqdu ħdejn wieħed mill-pontijiet f’dan il-villaġġ. Minn hawn ’il quddiem sal-lagi, il-mases tal-ilma jissejħu Matica (jiġifieri kurrent tal-ilma, iżda tista’ tfisser ukoll għerq jew oriġini). Fil-bajja ta’ Liman (imsejħa wkoll Limun), li hija parti minn Prošćansko jezero, hemm xmara żgħira oħra li tnixxi fil-lagi. Din ix-xmara tiġi alimentata minn fawwara permanenti; għalkemm il-kwantità tal-ilma tvarja. B’mod temporanju, l-ilma mid-dirgħajn tax-xmara li s-soltu jkunu mejtin ġieli jilħaq il-Prošćansko jezero mill-Punent.
Ix-xmara Plitvica tilħaq il-katina tal-lagi ta’ Plitvice fit-Tramuntana permezz tal-Kaskata l-Kbira. Dan il-post jissejjaħ Sastavci (jiġifieri konfluwenza jew kompożizzjoni). Il-mases tal-ilma tal-Lagi ta’ Plitvice u tax-xmara Plitvice jiffurmaw ix-xmara Korana.
Karatteristiċi ta’ taħt l-art
Il-konfigurazzjoni ta’ taħt l-art tal-Lagi ta’ Plitvice tikkonsisti minn diversi karatteristiċi ġeoloġiċi. B’mod ġenerali, iż-żona kollha tal-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice tista’ tiġi attribwita liż-żona karstika tal-Ewropa tax-Xlokk. Il-karatteristika tipika ta’ din iż-żona karstika hija l-blat dgħajjef jew poruż, l-iktar id-dolomit jew il-ġebla tal-ġir. Din il-konfigurazzjoni toħloq fenomeni ġeomorfoloġiċi differenti li jissejħu dolina (kavità), polje, uvala, ponor, eċċ.
Fil-ġejjieni, l-analiżi tal-mogħdijiet tal-ilma ta’ taħt l-art jaf tkun qasam interessanti ta’ riċerka għall-ispeleologi. Sa issa, ma tantx nafu wisq dwar dawn il-mogħdijiet tal-ilma mhux esplorati. Mal-ewwel daqqa t’għajn, jista’ jiġi aċċertat li hemm nuqqas ta’ ilma fir-reġjun karstiku. Madankollu, dan huwa minnu biss fis-superfiċe. Il-maġġor parti tal-fenomeni naturali jseħħu taħt l-art, fejn hemm abbundanza ta’ ilma. xellug|daqsminuri|345x345px|Veduta mill-ajru ta’ wħud mil-lagi mtarrġin ta’ Plitvice Minħabba l-karatteristiċi tal-ġebla tal-ġir, ħafna xmajjar jiskulaw fil-blat u jispiċċa fix-xejn fuq l-art. Madankollu, taħt l-art jeżistu sistemi ta’ xmajjar estensivi. Malli l-ilma jasal fuq blat li jkun iebes, jifforma xmajjar fuq is-superfiċe. Dan il-fenomenu tax-xmajjar karstiċi ta’ taħt l-art (bil-Kroat: rijeka ponornica) jista’ jiġi osservat ukoll fil-Lagi ta’ Plitvice.
Mill-ajru, wieħed jista’ josserva differenzi sinifikanti bejn l-art tal-Lagi ta’ Fuq u t’Isfel ta’ Plitvice. Fil-Lagi ta’ Fuq iffurmaw diversi lagi żgħar ħdejn xulxin u l-fluss tal-ilma huwa pjuttost baxx. Madankollu, il-Lagi t’Isfel huma ferm ikbar u l-fluss tagħhom jgħaddi minn ġol-blat. Barra minn hekk, ma tantx hemm daqshekk lagi fil-Lagi t’Isfel. Dawn iffurmaw kanjon, li jkompli bħala x-xmara Korana.
Klima
daqsminuri|247x247px|Klimografija tal-belt ta’ Ogulin ftit fit-Tramuntana tal-Lagi ta’ Plitvice Bħala medja, ir-rata ta’ preċipitazzjoni (xita, borra, silġ, eċċ.) annwali fil-Lagi ta’ Plitvice hija xi 1,500 mm. Is-soltu, l-ikbar kwantitajiet ta’ xita jitkejlu fir-rebbiegħa u fil-ħarifa. L-umdità relattiva medja hija 81.8 fil-mija. F’Jannar, it-temperatura medja tkun 2.2 °C. Matul ix-xhur tas-sajf ta’ Lulju u Awwissu, it-temperatura titla’ għal 17.4 °C. It-temperatura annwali medja ġenerali hija 7.9 °C. Il-borra tinżel minn Novembru sa Marzu. Is-soltu, il-lagi jiffriżaw f’Diċembru u f’Jannar.
It-temperatura tal-ilma fil-fawwara s-soltu tkun inqas minn 10 °C. Fix-xmajjar u fil-lagi, it-temperatura tal-ilma titla’ sa 20 °C. L-eżempju li ġej ta’ temperaturi differenti tal-ilma mkejla fis-7 ta’ Lulju 1954 juri d-differenzi kbar fit-temperatura tal-lagi: fil-Lag ta’ Kozjak, f’fond ta’ erba’ metri, ġiet imkejla temperatura ta’ 18.9 °C. F’fond ta’ 20 metru, ġiet imkejla temperatura ta’ 5 °C. F’fond ta’ 44 metru, prattikament f’qiegħ il-lag, ġiet imkejla temperatura ta’ 4.1 °C.
Tkissir u ħolqien tal-blat
xellug|daqsminuri|261x261px|Veduta tal-kanjon bil-Lagi ta’ Plitvice Il-Lagi ta’ Plitvice huma r-riżultat ta’ proċessi li ħadu sekli u tas-sedimentazzjoni tal-karbonat tal-kalċju (ġibs), li huwa disponibbli b’abbundanza fl-ilmijiet ta’ din iż-żona karstika. Dawn is-sedimentazzjonijiet jissejħu tufa jew digi naturali magħmula mid-depożiti minerali (bil-Kroat it-tnejn jissejħu sedra jew tuf, apparti ħafna ismijiet oħra bħal bigar jew vapneni mačak).
Karatteresitika distintiva tal-Lagi ta’ Plitvice hija l-fatt li ma jirrappreżentawx ilmijiet stazzjonarji separati. Il-lagi kollha dejjem tqiesu bħala sistema waħda ta’ lagi. Minħabbal-bidliet kostanti, lanqas tista’ ssir analiżi tal-lagi individwali. Il-mases tal-ilma li jilħqu l-lagi fil-parti ta’ fuq jew t’isfel tas-sistema jibdlu kontinwament id-dehra u l-karatteristiċi tal-lagi u tal-pajsaġġ tal-madwar. Dawn il-mases tal-ilma jispiċċaw fix-xmara Korana. Minn naħa, it-tufa tal-ġibs tinġarr parzjalment mal-ilma. Min-naħa l-oħra, jiġu ffurmati sedimenti ġodda kontinwament. B’hekk, jiġu ffurmati kaskati ġodda filwaqt li oħrajn jinxfu. In-natura fiha nnifisha tadatta kontinwament għal dawn il-kundizzjonijiet ġodda. Kollha f’daqqa, il-lagi jirrappreżentaw ekosistema sensittiva ħafna u li spiss tinbidel.
Proċessi ta’ alterazzjoni
F’termini ġeoloġiċi, il-fenomeni reali li jsawru l-Lagi ta’ Plitvice huma pjuttost reċenti. Il-proċessi kumplessi tad-dissolviment u tas-sedimentazzjoni tal-ġebla tal-ġir jirrikjedu prekundizzjonijiet klimatiċi speċifiċi. Dawn ilhom jeżistu biss mill-aħħar era glaċjali madwar 12,000 sa 15,000 sena ilu, skont id-dati li rriżultaw mill-analiżi tar-radjukarbonju tat-tufa.
Apparti mill-fatturi tat-temp u tat-temperatura, il-kwalità tal-ilma u fatturi naturali oħra huma sinifikanti għall-ħolqien ta’ dawn il-fenomeni naturali prevalenti fil-Lagi ta’ Plitvice. Billi jgħaddu mill-ġebla tal-ġir taħt l-art, ix-xmajjar karstiċi jwasslu biex il-ġibs jiddissolvi u jiġi kkonċentrat fl-ilma. Il-livell ta’ saturazzjoni tal-ġibs fil-flussi frontali għaldaqstant huwa għoli ħafna. L-ilma jiġi mineralizzat b’mod sinifikanti, u jiġi ssaturat ferm bil-kalċju u bl-idroġenukarbonat tal-manjeżju.
Id-dissolviment tal-ġebla tal-ġir iseħħ permezz ta’ proċessi ta’ alterazzjoni u l-effetti tal-aċidu karboniku. F’ambjent naturali, l-aċidu karboniku (H2CO3) jifforma bid-dissolviment tad-diossidu tal-karbonju (CO2) mill-arja jew mill-ilma tax-xita (H2O). Il-ġebla tal-ġir jew id-dolomit (CaMg(CO3)2) jikkonsistu l-iktar mill-kalċit (CaCO3), li ma tantx huwa solubbli ħafna fl-ilma. Madankollu, il-kalċit jiddissolvi bl-aċidu karboniku u b’hekk joħloq l-idroġenukarbonat tal-kalċju (Ca(HCO3)2). Dan jista’ jintwera bil-formuli li ġejjin: Il-kwantità ta’ idroġenukarboat tal-kalċju (imsejjaħ ukoll bikarbonat tal-kalċju) li tiddissolvi fl-ilma tiddependi mill-kwantità ta’ diossidu tal-karbonju li jiddissolvi fl-ilma. Ġeneralment, iktar ma l-ilma jkun kiesaħ, iktar ma tkun għolja l-kwantità ta’ idroġenukarbonat tal-kalċju li jiddisolvi fl-ilma. Skont il-kundizzjonijiet tal-proċessi ta’ alterazzjoni, ix-xjenzati identifikaw rati ta’ dissolviment tal-ġebla tal-ġir ta’ bejn 0.01 u erba’ millimetri fis-sena (huwa possibbli li bl-effett tal-ilma tax-xit, xi 1 m3 ta’ ġebla tal-ġir tiddissolvi f’xi 10,000 sena).
Proċessi ta’ sedimentazzjoni
Karatteristika unika u distintiva oħra huma l-fatturi naturali, b’mod partikolari l-influwenzi tal-veġetazzjoni fil-proċess ta’ sedimentazzjoni. Meta l-ilma jgħaddi mill-veġetazzjoni, jinħolqu qishom barrieri fiżiċi bir-ragħwa tal-ilma. Dawn il-barrieri fiżiċi li jinħolqu b’mod naturali jagħmluha ta’ diga naturali u jgħinu fil-formazzjoni tal-lagi. Fil-Lagi ta’ Plitvice, din l-interkonnessjoni kostanti bejn l-ilma, l-arja, il-blat u l-veġetazzjoni tista’ tiġi osservata faċilment. Ir-ragħwa toħloq ukoll kaskati impressjonanti li donnhom dejjem jikbru, kif ukoll ċarċara.
Xi 30 km fit-Tramuntana tal-lagi, fil-konfluwenza tax-xmajjar Korana u Slunjčica, proprju fiċ-ċentru tar-raħal ta’ Slunj, iseħħu fenomeni simili. Din il-parti tar-raħal, imsejħa Rastoke, hija magħrufa wkoll bħala “l-Lagi ż-Żgħar ta’ Plitvice”.
Flora u Fawna
daqsminuri|L-orkidea Cypripedium calceolus Fir-rigward tad-diversità tal-pjanti u tal-annimali, iż-żona tal-Lagi ta’ Plitvice hija waħda mill-iktar żoni sinifikanti fil-Kroazja, minħabba l-kundizzjonijiet klimatiċi u l-pożizzjoni relattivament remota, ladarba l-lagi huma pjuttost ’il bogħod mit-tniġġis u mill-istorbju tal-bliet u tal-impjanti industrijali. Bħala riżultat tal-livell baxx ta’ żvilupp industrijali f’dan ir-reġjun u l-introduzzjoni bikrija ta’ miżuri protettivi, ġie ppreservat pajsaġġ kważi mhux mimsus. Fil-foresti tal-fagu u taż-żnuber parzjalment primordjali, għadhom jgħixu diversi speċijiet rari bħall-ors kannella.
Flora
Il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice fih diversi żoni forestali msaġġra bil-fagu, bl-abit u biż-żnuber, u fih taħlieta ta’ veġetazzjoni tal-Alpi u tal-Mediterran. Fih varjetà notevoli ta’ komunitajiet ta’ pjanti, bis-saħħa tal-firxa ta’ mikroklimi differenti, tipi differenti ta’ ħamrija u livelli differenti ta’ altitudni.
Sa issa x-xjenzati identifikaw 1,267 tip differenti ta’ pjanti li jappartjenu għal 109 speċijiet fiż-żona tal-park nazzjonali. 75 speċi ta’ pjanti huma endemiċi, jiġifieri ġew iddefiniti u kklassifikati għall-ewwel darba f’din iż-żona tad-dinja jew fil-qrib. Għadd kbir minn dawn il-pjanti u minn dawn l-ispeċijiet huma protetti bil-liġi. Fiż-żona tal-park nazzjonali hemm 55 speċi differenti ta’ orkidej.
Eżempji ta’ pjanti endemiċi li jinstabu fil-park nazzjonali: Eżempji ta’ pjanti rari oħra: Id-diversità kbira ta’ pjanti toħloq firxa wiesgħa ta’ lwien li jinbidlu skont l-istaġuni. Madwar iż-żona tal-lagi hemm foresti densi ħafna. Il-park nazzjonali għandu erja ta’ 29,842 ettaru, li minnhom xi 22,308 ettari huma foresti (74.75 fil-mija), 6,957 ettaru huma mergħat (23.31 fil-mija) fiż-żoni tal-villaġġi u 217-il ettaru (0.72 fil-mija) huma żoni bl-ilma. Żona unika hija l-foresta ta’ Čorkova uvala, foresta kbira mhux mimsusa ta’ 79.50 ettaru fil-parti tal-Majjistral tal-park nazzjonali. Is-siġar tal-fagu u taż-żnuber f’din iż-żona tal-park għandhom sa 700 sena.