cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ginea Ekwatorjali
Gvern u politika
Nominalment, il-Ginea Ekwatorjali ilha demokrazija kostituzzjonali mill-1991. Il-Kostituzzjoni ġiet riformata diversi drabi, l-aħħar kienet ir-riforma ta’ Novembru 2011.161162 Madankollu, il-forzi tal-oppożizzjoni jindikaw ir-realtà politika ta’ dan il-pajjiż taħt il-kategorija tal-partit wieħed u personali. dittatorjat ta’ Teodoro Obiang Nguema, fil-poter mit-3 ta’ Awwissu 1979, meta mexxa kolp ta’ stat kontra zijuh, Francisco Macías Nguema, u li baqa’ perpetwat fil-presidenza billi ffalsifika r-riżultati elettorali u qatel avversarji serji. Is-sistema politika tal-Ginea Ekwatorjali ġiet definita bħala “demokratika” mill-Professur Max Liniger-Goumaz, filwaqt li analisti oħra jaqblu li hija dinastija de facto. Il-kritiċi tiegħu jsostnu li fil-prattika l-pajjiż jiffunzjona bħala plutokrazija.163
Grupp ta' eżiljati, ibbażati l-aktar fi Spanja u mmexxija minn Armengol Engonga Ondo, mexxej tal-Partit tal-Progress taċ-ċentru-lemin (PPGE), qed jitolbu d-demokratizzazzjoni tal-pajjiż. Il-partit Konverġenza għad-Demokrazija Soċjali (CPDS), b’tendenza soċjalista u mmexxi minn Plácido Micó Abogo, huwa t-tieni l-akbar forza tal-oppożizzjoni, segwit mill-Moviment għall-Awtodeterminazzjoni tal-Gżira ta’ Bioko (MAIB) immexxi minn Weja Chicampo Puye, partit Bubi b’karattru etniku nazzjonalista; u, fl-aħħar, il-Forza Demokratika Repubblikana (FDR), partit immexxi minn Guillermo Nguema Elá, li ma ġiex rikonoxxut mill-gvern.
L-elezzjonijiet presidenzjali jsiru kull seba’ snin (l-aħħar saru f’Diċembru 2009 u April 2016) u jivvutaw il-persuni kollha ta’ aktar minn 18-il sena. Il-president, min-naħa tiegħu, jaħtar lill-prim ministru (bħalissa Manuela Roka Botey). Hemm kamra leġiżlattiva waħda biss, prattikament dekorattiva u mingħajr poter reali (il-Kamra tad-Deputati), magħmula minn 100 rappreżentant eletti fuq il-karta, b’vot popolari dirett għal leġiżlatura ta’ ħames snin. Mill-100 siġġu, 99 jikkorrispondu fil-leġiżlatura attwali għall-partit uniku tad-dittatorjat, il-Partit Demokratiku tal-Ginea Ekwatorjali (PDGE) u l-ieħor għall-oppożizzjoni Ċittadini għall-Innovazzjoni (CI), li akkuża l-proċess tal-votazzjoni bħala frawdolenti.
Minn meta Teodoro Obiang ħa l-poter, kien hemm rapporti ta’ qtil u għajbien politiċi, kif ukoll proċessi meqjusa bħala parodiji li jispikkaw għan-nuqqas ta’ garanziji proċedurali. Ir-rapporti ta’ Amnesty International u organizzazzjonijiet indipendenti oħra ġabru u rrappurtaw, għal snin sħaħ, realtà xokkanti f'termini ta' arresti arbitrarji, tortura, swat u mwiet f’detenzjoni.
Bħalissa, iż-żejt jiggwida wkoll ir-relazzjonijiet mal-qawwiet kolonizzanti Ewropej antiki. Minkejja l-fatt li l-pajjiż huwa mmexxi minn reġim awtoritarju (fl-għaxar snin mill-2000 sal-2010 kien fost l-għaxar pajjiżi bl-aktar reġimi ripressivi diversi drabi). Gvernijiet Spanjoli suċċessivi għamlu dikjarazzjonijiet ta’ appoġġ għad-“demokrazija” fil-Ginea Ekwatorjali,164 peress li Repsol għandha interessi ekonomiċi importanti fil-pajjiż. Bl-istess mod, ir-relazzjonijiet tal-Ginea Ekwatorjali ma' Franza huma tajbin minkejja l-prestazzjoni ħażina tagħha f'termini ta' drittijiet tal-bniedem.
F'Novembru 2011, ġiet approvata riforma tal-Kostituzzjoni li llimitat il-presidenza tar-Repubblika għal żewġ leġiżlaturi, ħolqot il-Kunsill tar-Repubblika, ħoloq Senat, il-figura tal-ombudsman u l-introduzzjoni tal-figura ta’ viċi president tal- Repubblika. Il-kap tal-istat sar ukoll kap tal-gvern. Din ir-riforma ġdida tal-Kostituzzjoni ġiet sottomessa għal referendum popolari qabel ma ġie ppubblikat it-test li fuqu kienu se jivvutaw. B’mod sorprendenti, waqt ir-reshuffle tal-gvern ta’ wara r-referendum, il-President Teodoro Obiang ħatar żewġ viċi presidenti, u kiser b’mod flagranti r-riforma li kien għadu kemm daħħal hu stess. Is-Senat ikun magħmul minn 70 membru, li minnhom 55 ikunu eletti mill-poplu, filwaqt li l-15 li jifdal jinħatru mill-President tar-Repubblika. Il-Kunsill tar-Repubblika dejjem ikun ippresedut minn eks kap ta' stat.
Drittijiet umani/Human rights (Derechos humanos)
Il-Ginea Ekwatorjali għandha wieħed mill-agħar rekords tad-drittijiet tal-bniedem fid-dinja skont ir-rapport annwali ta’ Freedom House dwar id-drittijiet ċivili u politiċi. Reporters Without Borders ipoġġi lill-President Teodoro Obiang Nguema Mbasogo fost il-“predaturi” tal-libertà tal-istampa. Ir-rapport tal-Istati Uniti tal-2012 dwar it-traffikar tal-bnedmin jgħid li "Il-Ginea Ekwatorjali hija sors u destinazzjoni għan-nisa u t-tfal soġġetti għal xogħol furzat u traffikar sesswali." Ir-rapport ipoġġi lill-Ginea Ekwatorjali bħala pajjiż tat-Tier 3, l-inqas klassifika, fejn hemm pajjiżi "li l-gvernijiet tagħhom ma jilħqux l-istandards minimi u mhux qed jagħmlu sforzi sinifikanti biex jilħquhom." Il-Ginea Ekwatorjali bħalissa tinsab taħt dak li ħafna sorsi jqisu bħala militari dittatorjat li diġà ilha fil-poter għal 40 sena. F'termini ta' drittijiet tal-bniedem, fir-rigward tas-sħubija fis-seba' korpi tal-Abbozz Internazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem, li jinkludu l-Kumitat tad-Drittijiet tal-Bniedem (HRC), il-Ginea Ekwatorjali ffirmat jew irratifikat.
Relazzjonijiet esterni/External relations (Relciones exteriores)
Il-Ginea Ekwatorjali hija membru tan-Nazzjonijiet Uniti (NU), l-Unjoni Afrikana, il-Kumitat Ekonomiku tal-Afrika Ċentrali u l-Unjoni Monetarja (CEMAC), li tinkludi l-Kamerun, ir-Repubblika Ċentru-Afrikana, iċ-Ċad, il-Kongo (Brazzaville) u l-Gabon. Huwa wkoll membru taż-żona tal-frank.
Hija żżomm xi tilwim internazzjonali, pereżempju, maż-żona ekonomika esklussiva fuq il-fruntiera marittima mal-Kamerun u li bħalissa tinsab quddiem il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja. Teżisti tilwima oħra dwar il-fruntieri marittimi mal-Gabon dwar is-sovranità fuq il-gżejjer fil-Bajja ta’ Corisco, minbarra t-tilwima fuq il-fruntieri marittimi man-Niġerja u l-Kamerun dwar il-kompetizzjoni għal żoni rikki fiż-żejt fil-Golf tal-Guinea.
Forzi Armati/Armed Forces (Fuerzas Armadas)
Il-Forzi Armati tal-Ginea Ekwatorjali huma magħmula mill-Armata, in-Navy, il-Forza tal-Ajru u Gwardja Nazzjonali. Flimkien huma jirrappreżentaw l-istituzzjoni tal-Ginea Ekwatorjali li, skont il-Kostituzzjoni tal-1995,178 hija inkarigata li tiggarantixxi d-difiża u s-sovranità nazzjonali, u li żżomm l-ordni u l-integrità territorjali ta’ dan in-nazzjon tal-Afrika Ċentrali.
Il-kap suprem tiegħu, skont l-artikolu 39 tal-kostituzzjoni, huwa l-president tar-Repubblika. It-tielet titolu, kapitolu uniku tal-Kostituzzjoni ta’ dan il-pajjiż jirreferi għall-funzjonijiet u l-organizzazzjoni ta’ din l-istituzzjoni militari.
Ġeografija/Geographic (Geografía)
Il-Ginea Ekwatorjali hija pajjiż żgħir li jinsab fil-parti ekwatorjali tal-Afrika. Tikkonsisti f'territorju kontinentali ta' 26,017 km², imsejjaħ ir-Reġjun Kontinentali jew Mbini (li qabel kien Río Muni Xamara, river), li jillimita lejn it-tramuntana mal-Kamerun, lejn il-Lvant u n-Nofsinhar mal-Gabon u lejn il-punent mal-Oċean Atlantiku; u ieħor imsejjaħ ir-Reġjun Insulari ta’ 2034 km², iffurmat mill-gżejjer ta’ Bioko (qabel Fernando Poo) fejn tinsab il-kapitali Malabo, Annobón (fin-nofsinhar ta’ São Tomé u Príncipe, imsejjaħ Pagalú matul id-dittatorjat ta’ Macías), u l-gżejjer li jinsabu f’ il-bajja ta’ Corisco: Corisco, Elobey Grande, Elobey Chico u xi oħrajn.
Mbini jinkludi strixxa kostali ċatta, li gradwalment issir aktar imħatteb lejn l-intern, fejn hemm serje ta 'meded muntanjużi msejħa "tas-Seba' Muntanji". It-terren huwa bil-mod ondulat u mgħotti bil-veġetazzjoni tal-ġungla. Madwar 60% taż-żona tappartjeni għall-baċin tax-xmara Mbini (li qabel kienet imsejħa Benito).
L-akbar gżira hija Bioko (2017 km²), u tinsab fit-tramuntana tal-kontinent, 40 kilometru 'l barra mill-kosta tal-Kamerun fil-Golf ta' Biafra (Bonny Bay), taqsima tal-Golf tal-Guinea. Il-gżira, ta' oriġini vulkanika, hija muntanjuża u b’ħafna foresti, b’kosta wieqaf u blat (195 km) fejn meta togħla l-marea taħbi l-bajjiet tagħha. Portijiet eċċellenti f'Malabo u Luba. L-elevazzjoni massima tagħha hija l-quċċata ta' Santa Isabel, magħrufa wkoll bħala l-quċċata ta’ Basilé, għolja 3008 metru.
Il-gżira għandha ħamrija vulkanika fertili (fejn jitkabbar il-kawkaw) u diversi xmajjar; il-lagi jinsabu fil-muntanji. Teknikament, u sakemm tiġi inawgurata l-kapitali l-ġdida tagħha (Oyala), il-Ginea Ekwatorjali hija l-uniku pajjiż fid-dinja flimkien mad-Danimarka li, li għandha parti kontinentali, għandha l-kapitali tagħha tinsab fuq gżira (jinjora l-każ ta’ Ġibiltà u Londra, peress li hija territorju. British Overseas).
Il-Gżira Annobón (18 km²), hekk imsejħa minħabba li ġiet skoperta fl-Ewwel tas-Sena 1472, tinsab madwar 640 kilometru fil-Lbiċ tal-kosta tal-Gabon u 595 kilometru fil-Lbiċ ta' Bioko.
Aktar minn 45% tat-territorju huwa foresti (46.2%) u huwa magħmul minn foresti tropikali, li fihom tispikka l-bijodiversità tiegħu. Minkejja l-benefiċċji prodotti miż-żejt, iż-żona agrikola qed tiżdied bid-deforestazzjoni konsegwenti (8.2%).
Klima/Climate (Clima)
Il-Ginea Ekwatorjali għandha klima ekwatorjali It-temperatura medja annwali hija ta' madwar 25 °C u l-medja annwali tax-xita hija ta' aktar minn 2,000 mm fil-biċċa l-kbira tal-pajjiż. Fil-gżira ta’ Bioko, l-istaġun tax-xita jkopri l-perjodu minn April sa Ottubru, filwaqt li fuq il-kontinent, ix-xita hija ftit eħfef u ssir minn April sa Mejju u minn Ottubru sa Diċembru.
Fil-kapitali msejħa Malabo u l-madwar tagħha li jinsabu fil-gżira ta’ Bioko, ġew irreġistrati 2,000 millimetru ta' xita jew inqas fis-sena, iżda min-naħa l-oħra hemm dejta li tindika madwar 3,000 millimetru ta' xita fis-sena f’reġjuni oħra tal-imsemmija hawn fuq. gżira. Malabo hija meqjusa bħala waħda mill-kapitali bl-inqas xemx fl-Afrika b’pajsaġġ kontinwament imsaħħab.183 B’mod ġenerali f’din il-parti tal-pajjiż hemm perjodu msejjaħ l-istaġun xott li jdum minn Diċembru sa Frar, għalkemm dan ġeneralment ikun aktar notevoli f' il-parti tat-Tramuntana fejn tinsab il-belt kapitali nazzjonali, tista' wkoll tidentifika staġun b'aktar xita li regolarment tibda f’Mejju u jestendi sa Ottubru.
L-ogħla quċċata fil-Ginea Ekwatorjali, Pico Basilé, b'għoli ta' 3,011 metru, tinsab mhux 'il bogħod minn hemm. L-għoljiet li jippreżenta dan il-vulkan huma ġeneralment xita ħafna, iżda jaħdmu bħala protezzjoni għall-kapitali, li tista 'tinstab fil-provinċja ta' Bioko Norte, fil-perjodu minn Lulju sa Ottubru, meta normalment ikun hemm xita akbar milli fil-kapitali .​
Fil-parti kontinentali tal-Ginea Ekwatorjali, is-sitwazzjoni ma tantx tvarja ' pjuttost abbundanti kważi s-sena kollha (medja ta’ 2,000 millimetru) b’perjodu żgħir ta’ niexef li normalment jibda f’Ġunju u jdum sa Awwissu.
Flora u fawna (Flora y Fauna)
Jispikkaw speċi tipiċi tal-ekosistemi ekwatorjali Afrikani. Fosthom irridu nsemmu l-drill (Mandrillus leucophaeus), il-mandrill, picathartes, gorilla tal-pjanura, sitatunga, leopard, guenons, chimpanzee, iljunfant u s-squirrel Zenker rari (Idiurus zenkeri). In-numru ta' każijiet ta' endemiżmu fil-gżira ta' Bioko huwa għoli ħafna.
Fit-territorju tagħha ġew identifikati mill-inqas:
140 speċi ta' siġar, 3,250 speċi ta' pjanti, 418 speċi ta' għasafar, 91 speċi ta' rettili, 194 speċi ta' mammiferi
Ekoloġija/Ecologic (Ecologia)
Il-bijomi preżenti fil-Ginea Ekwatorjali huma l-foresta tal-umbrófila u l-bwat tal-mangrovja. Iż-żona tal-foresta tokkupa aktar minn 90% tat-territorju.186
Skont il-WWF, ir-reġjun kontinentali tal-Ginea Ekwatorjali jappartjeni għal kollox lill-ekoreġjun tal-Foresti Kostali tal-Atlantiku Ekwatorjali, bl-eċċezzjoni tal-estwarju tax-Xmara Muni, fuq il-fruntiera mal-Gabon, li huwa inkluż fil-bwat tal-mangrovi tal-Afrika Ċentrali, bħalma huma l-Corisco, Gżejjer Elobey Grande u Elobey Chico. Il-gżira ta 'Annobón hija parti mill-foresta tal-pjanura ta' São Tomé, Príncipe u Annobón, filwaqt li Bioko hija maqsuma bejn il-foresta kostali ta 'Cross-Sanaga u Bioko u l-foresta montana ta' Bioko u Mount Cameroon, l-aħħar 'il fuq mit-800 ms. le. m..
Fruntieri/Border (Frontera)
Il-limiti tal-Ginea Ekwatorjali jikkorrispondu għal dawk tal-Ginea Spanjola l-Qadima (1926-1968), madankollu, minn nofs is-snin 70 tas-seklu 20, il-Ginea Ekwatorjali u l-Gabon ikkontestaw 3 gżejjer fil-Bajja ta' Corisco, imsejħa bl-Ispanjol Mbañé, Cocotero u Conga (u alternattivament fil-Franċiż îles Mbanié, Cocotiers et Conga) li jinsabu f'nofs ilmijiet li għad iridu jiġu delimitati u fihom blokki taż-żejt u tal-gass.
Fl-1912, b'referenza għall-kolonji Spanjoli fil-Golf tal-Guinea, Luis Ramos-Izquierdo y Vivar kiteb: «Nofs mil mill-gżira ta' Corisco, u lejn S. tagħha, hemm il-gżira Leva, u lejn is-S.W., aktar minn sitt mili, il-gżira M’bañe; l-ewwel minnhom depopulat, u t-tieni okkupat biss minn sit-in tal-Gwardja Kolonjali, sabiex is-sovranità tagħna ssir effettiva hemmhekk». Il-kunflitt diplomatiku bejn iż-żewġ nazzjonijiet kien jibda fl-1972, meta l-gvern tal-Ginea Ekwatorjali, ippresedut dak iż-żmien minn Francisco Macías, iddikjara li skont it-Trattat ta' Pariġi tal-1900 iffirmat bejn l-eks kolonji potenzjali ta' Franza (li kkolonizzaw il-Gabon.) u Spanja (li kkolonizzaw il-Ginea Ekwatorjali) il-gżejjer kienu fl-ibħra Spanjoli u għalhekk issa kienu jagħmlu parti mill-Ginea Ekwatorjali (li kisbet l-indipendenza tagħha fl-1968).
L-ilmijiet lil hinn minn dawn il-gżejjer huma maħsuba li fihom depożiti sinifikanti taż-żejt. Fir-realtà, skont il-Gabon, l-interess tal-Ginea Ekwatorjali f’Mbañé huwa marbut mal-kontroll taż-żoni marittimi bejn il-kosta tal-Gabon u l-gżira ta’ São Tomé, li għalihom il-Gabon u l-Ginea taw permessi taż-żejt fl-istess żoni.
Il-kunflitt reġgħet feġġ fl-2003, meta l-Ministru tad-Difiża Nazzjonali tal-Gabon, Ali Bongo Ondimba, għamel żjara ta' livell għoli fil-gżira ta' Mbañé, avveniment li kkawża l-protesta tal-gvern tal-Ginea Ekwatorjali, li kkunsidraha bħala invażjoni tal-Ginea Ekwatorjali. territorju.
Żona ekonomika esklussiva (Zona económica exclusiva)
Minħabba l-fatt li t-territorju tal-Ginea Ekwatorjali huwa maqsum bejn żona kontinentali u żona insulari oħra (waħda fit-tramuntana b’Bioko bħala l-gżira ewlenija u oħra fin-nofsinhar ta’ São Tomé u Príncipe b’Annobon bħala l-gżira l-aktar rilevanti), iż-żona ekonomika tagħha Rough exclusive hija wkoll maqsuma f'2 partijiet separati minn xulxin.Il-Gżira ta' Bioko u l-kontinent jiffurmaw il-parti tat-Tramuntana, li jmissu mal-ilmijiet tan-Niġerja u l-Kamerun fil-ponta tat-Tramuntana tagħha, Gabon u São Tomé u Príncipe fin-Nofsinhar. dan l-aħħar pajjiż għal darb'oħra wkoll lejn il-punent. It-tieni parti taż-Żona madwar il-Gżira Annobon hija mdawwar ma' Sao Tome u Principe fit-tramuntana, il-Gabon lejn il-lvant, u l-ilmijiet internazzjonali lejn il-punent u n-nofsinhar.Dawn l-ilmijiet huma maħsuba li fihom riżorsi sinjuri taż-żejt u tal-gass, kif ukoll għandhom opportunitajiet abbundanti għas-sajd, għalkemm id-delimitazzjoni eżatta tagħha għadha pendenti. Il-gvern tal-Ginea Ekwatorjali, madankollu, diġà qasam l-ilmijiet fi Blokki għall-isfruttament, speċjalment madwar il-Gżira ta' Bioko u l-parti kontinentali tal-pajjiż.
Ekonomija/Economic (Economía)
L-ekonomija tal-Ginea Ekwatorjali tiddependi prinċipalment fuq il-produzzjoni taż-żejt, li tirrappreżenta 60% tal-prodott gross domestiku u 86% tal-esportazzjonijiet tal-pajjiż. Riżorsi ekonomiċi oħra huma l-isfruttament ta 'boskijiet nobbli, agrikoltura, bi prodotti bħall-kawkaw, qoton, kafè, kannamieli taz-zokkor, frott tropikali, eċċ. It-trobbija tal-baqar hija pprattikata fl-artijiet għolja, u hemm kummerċ informali fil-minerali, partikolarment il-metalli prezzjużi. Il-ħruġ ta’ bolol, prinċipalment għall-ġbir filateliku, huwa wkoll sors ta’ dħul għall-istat.
Sa mill-aħħar tas-seklu 20, bis-saħħa tal-isfruttament tal-għelieqi taż-żejt, il-Ginea Ekwatorjali kienet il-pajjiż Afrikan bl-ogħla dħul per capita, b’madwar 29,000 dollaru f’parità tal-poter tal-akkwist, valur simili għal dak tal-Portugall jew tal-Greċja. Madankollu, dan il-ġid inġabar minn elite żgħira madwar il-President Obiang filwaqt li parti kbira tal-popolazzjoni baqgħet fil-faqar. Il-Ginea Ekwatorjali saret wieħed mill-aktar pajjiżi mhux ugwali fid-dinja, b’koeffiċjent ta’ Gini ta’ 0.65. Din l-inugwaljanza hija riflessa fl-indiċi baxx tal-iżvilupp uman, inqas minn ħafna pajjiżi tal-Afrika ta’ Fuq li għandhom dħul per capita kważi 10 darbiet inqas minn dak tal-Ginea Ekwatorjali.
Il-pajjiż ilu f’riċessjoni mill-2013, li marret għall-agħar wara t-tnaqqis fil-prezzijiet taż-żejt fl-2015. Fl-2017, il-Fond Monetarju Internazzjonali bassar li l-ekonomija tal-Ginea se tibqa’ f’riċessjoni sa mill-inqas l-2022. Il-gvern wettaq tnaqqis fl-infiq li ma żammx id-defiċit pubbliku milli jiżdied għal 16% tal-PGD. Il-bank ċentrali eżawrixxa r-riżervi ta’ munita barranija tiegħu fl-2016. Madankollu, fl-2018 il-pajjiż reġa’ kellu ċifri pożittivi, u laħaq il-kapaċità ta’ awtofinanzjament għall-ewwel darba fl-2019.196
Il-Ginea Ekwatorjali hija stat membru tas-CEMAC. Il-valuta legali hija l-frank CFA.
Turiżmu/Turism (Turismo)
Fl-2004, id-Dipartiment tal-Istat tal-Istati Uniti kkalkula li l-ispiża biex toqgħod fil-Ginea Ekwatorjali kienet ta’ $218 kuljum. F'dawn l-aħħar snin, madankollu, ġew żviluppati serje ta 'impriżi pubbliċi u privati ​​biex jieħdu vantaġġ mill-beauties naturali tal-pajjiż, stimulati mill-isplużjoni taż-żejt.
żejt u gass
Fl-1995, Mobil (issa Exxon Mobil) skopra l-għalqa kbira ta’ Zafiro,200 b’riżervi stmati ta’ 400 miljun barmil (64,000,000 m³). Il-produzzjoni bdiet fl-1996. Il-kumpanija ħabbret programm ta 'żvilupp rapidu ta' $1 biljun u 3 snin biex iżżid il-produzzjoni għal 130,000 barmil kuljum (21,000 m3/d) sal-bidu tal-2001. Progress kien ittardjat minħabba tilwima kuntrattwali mal-gvern u bla mistenni ġeoloġija diffiċli. Id-differenza mal-gvern kienet finalment solvuta.
Fl-1998, ġie introdott regolamentazzjoni aktar liberali u ftehim ta' qsim tal-profitti għall-attivitajiet ta' esplorazzjoni u produzzjoni ta' idrokarburi. Il-kuntratt tal-qsim tal-produzzjoni, li sa dak iż-żmien kien iffavorixxi ħafna lill-operaturi tal-Punent, ġie rivedut u aġġornat. Bħala riżultat, id-dħul nazzjonali taż-żejt żdied minn 13% għal 20% tad-dħul mill-esportazzjoni taż-żejt. Madankollu, l-involviment tal-gvern għadu relattivament fqir mill-istandards internazzjonali.
Fl-1997, CMS Nomeco espandiet l-operazzjonijiet tagħha b'impjant ta 'metanol ta' $300 miljun. L-impjant daħal fil-produzzjoni fl-2000 u kkontribwixxa biex tiżdied il-produzzjoni tal-kondensat tal-gass naturali mill-għalqa Alba.
F'Awwissu 1999, il-gvern għalaq l-offerti għal sensiela ġdida ta 'liċenzji taż-żejt għal 53 blokk tal-ilma fond mhux esplorati u seba' blokki tal-ilma baxx. Ir-rispons kien fqir minħabba taħlita ta' fatturi, inkluż tnaqqis fil-prezzijiet taż-żejt, ristrutturar tal-industrija taż-żejt, u inċertezza dwar fruntiera marittima mhux demarkata man-Niġerja (mhux solvuta qabel l-2000).
Fl-aħħar tal-1999, Triton Energy, kumpanija indipendenti tal-Istati Uniti, skopriet La Ceiba fi blokk G, f'żona ġdida fjamanta 'l barra mill-kosta tal-pajjiż. Triton jistenna programm ta 'żvilupp ta' $200 miljun biex jippermetti lil La Ceiba u għelieqi assoċjati jipproduċu 100,000 barmil kuljum (16,000 m3/d) sa tmiem l-2001, minkejja diżappunti u problemi tekniċi aktar kmieni fis-sena.
Fil-bidu tal-2001, il-gvern ħabbar pjanijiet biex toħloq kumpanija taż-żejt nazzjonali, biex tippermetti lill-Ginea Ekwatorjali parteċipazzjoni akbar fis-settur u biex tiffaċilita trasferiment aktar mgħaġġel tas-setgħat. Madankollu, il-kritiċi jibżgħu li l-kumpanija tista 'ssir vettura għal żamma tal-kotba opaka u inerzja tat-tip li fixklu l-iżvilupp f'pajjiżi ġirien bħall-Angola, il-Kamerun u n-Niġerja.
Mill-2001, il-gvern imexxi GEPetrol, kumpanija taż-żejt nazzjonali, u Sonagas, kumpanija nazzjonali tal-gass naturali. Il-kumpanija EG LNG inħolqot biex tibni u topera l-impjant u t-terminal tal-LNG ta’ Bioko Island. L-impjant beda jopera f'Mejju 2007 u bħalissa qed jiġi żviluppat it-tieni impjant.
Il-Ginea Ekwatorjali saret membru tal-OPEC f'Mejju 2017.
Transport (Transporte)
Prattikament m'hemm l-ebda ferroviji fil-Ginea Ekwatorjali. Hemm 2,880 kilometru (1,790 mil) ta' toroq u awtostradi fil-Ginea Ekwatorjali. L-investiment fit-toroq u l-awtostradi kien kostanti f'dawn l-aħħar snin. Il-portijiet ewlenin huma dawk ta' Bata u Mbini f'Río Muni u dawk ta' Malabo u Luba f'Bioko. Hemm disa' portijiet u ħames ajruporti (3 internazzjonali) fil-Ginea Ekwatorjali, il-wieħed ewlieni huwa l-Ajruport ta' Malabo, f'Punta Europa, il-Gżira ta' Bioko. CEIBA Intercontinental hija l-linja tal-ajru tal-bandiera tal-pajjiż, li tagħmel 2 titjiriet fil-ġimgħa bejn Malabo u Madrid.
Il-Ginea Ekwatorjali tiftaħar tnejn mill-aktar portijiet tal-baħar fondi tal-Atlantiku fir-reġjun, inkluża l-belt prinċipali tal-port kummerċjali u tan-negozju, Bata. Il-portijiet ta' Malabo u Bata huma mgħobbija żżejjed ħafna u jeħtieġu riabilitazzjoni estensiva u rikondizzjonar. Il-kumpanija Ingliża Incat għandha proġett għaddej mal-gvern biex tirranġa u tespandi Luba, it-tielet port tal-pajjiż, li jinsab fil-gżira ta’ Bioko.
Dan huwa proġett maħsub prinċipalment biex iservi l-industrija taż-żejt, iżda jista 'wkoll itaffi l-port konġestjonat ta' Malabo minħabba l-prossimità tiegħu. Il-baċir taż-żejt f'km 5 kellu jinfetaħ fl-aħħar ta' Marzu 2003. Riaba huwa l-port l-ieħor ta' xi daqs f'Bioko, iżda huwa inqas attiv. Il-portijiet kontinentali ta' Mbini u Cogo wkoll waqgħu f'posthom ħażin u issa jintużaw prinċipalment għall-attivitajiet ta' qtugħ tas-siġar.
Hemm konnessjonijiet bl-ajru u bil-baħar bejn iż-żewġt ibliet ta' Malabo u Bata. Il-biċċa l-kbira tal-ajruplani mibnija fis-Sovjetika ġew sostitwiti, fuq kollox, minn ATR u Boeing, operati minn diversi kumpaniji żgħar, waħda minnhom tal-istat u l-oħra privata, li jiffurmaw il-flotta tal-ajru nazzjonali.
Ir-runway ta' Malabo (3,200 m) hija mgħammra b'dwal u tista' taqdi ajruplani simili għall-B777 u IL-76. Dik f’Bata (2,400 m) ma toperax billejl, iżda tista’ takkomoda ajruplani daqs B737. L-utenti ewlenin tagħha huma l-linja nazzjonali tal-ajru (EGA) u kumpanija privata (GEASA). Żewġ strixxi iżgħar tal-inżul (800 m) jinsabu f'Mongomo u Annobón. Minn Malabo hemm konnessjonijiet internazzjonali ma' Madrid u Zurich fl-Ewropa u ma' Cotonou, Douala u Libreville fl-Afrika tal-Punent.
Elettriku (Electricidad)
L-akbar bliet fil-Ginea Ekwatorjali għandhom l-elettriku grazzi għal tliet faċilitajiet idroelettriċi żgħar mgħobbija żżejjed u diversi ġeneraturi li qed jixjieħu. Fl-1999, il-produzzjoni nazzjonali kienet ta 'madwar 13 MWh. F'Malabo, il-kumpanija Amerikana CMS-Nomeco bniet impjant tal-enerġija ta '10 megawatts iffinanzjat mill-gvern, li daħal online f'nofs is-sena 2000, u qed javvanzaw pjanijiet biex tirdoppja l-kapaċità. Dan l-impjant jipprovdi servizz aħjar lill-kapitali, għalkemm għad hemm qtugħ okkażjonali. Fuq il-kontinent, l-akbar belt, Bata, qed tkompli tesperjenza qtugħ ta’ dawl regolari.
SEGESA (akronimu għal Sociedad de Electricidad de Guinea Equatorial) hija l-kumpanija nazzjonali tal-elettriku tal-Ginea Ekwatorjali, bil-kwartieri ġenerali f'Malabo, hija l-uniku operatur tas-settur tal-elettriku fil-Ginea Ekwatorjali.
Il-kumpanija nħolqot f’Novembru 2001 permezz tal-għaqda tal-kumpanija nazzjonali tal-elettrifikazzjoni rurali SONER u l-korporazzjoni nazzjonali tal-elettriku ENERGE.Fl-2013 il-kumpanija ġiet riorganizzata fi tliet unitajiet: SEGESA Comercial għad-distribuzzjoni u l-bejgħ, SEGESA Generación għal attivitajiet ta' ġenerazzjoni u SEGESA Transmission għal trasmissjoni. It-tliet unitajiet huma ssorveljati minn SEGESA Holding.
Ilma/Water (Agua)
L-ilma huwa disponibbli biss fl-ibliet ewlenin u mhux dejjem huwa affidabbli minħabba manutenzjoni fqira u ġestjoni ħażina. Xi rħula u żoni rurali huma mgħammra b'ġeneraturi u pompi tal-ilma, ġeneralment proprjetà ta' individwi privati.
Telefonija (Telefonía)
Il-kumpanija parastatali Getesa, b’sehem minoritarju f'sussidjarja Franċiża ta' Orange, tipprovdi servizz tat-telefon fl-ibliet ewlenin. Is-sistema regolari hija mgħobbija żżejjed, iżda Orange introduċa sistema GSM popolari, li ġeneralment tkun affidabbli f'Malabo u Bata.
Demografija (Demografía)
Il-Ginea Ekwatorjali għandha popolazzjoni żagħżugħa (45 % ma taqbiżx il-15-il sena) b’rata ta’ twelid ta’ madwar 42 għal kull elf u rata ta’ mortalità ta’ 16 għal kull elf (b’paragun, il-mortalità tat-trabi f’Kuba hija ta’ 5.3 ). L-istennija tal-ħajja hija 49 sena għall-irġiel u 53 għan-nisa (l-agħar medji fi ħdan Hispanidad). 4% biss tal-popolazzjoni għandha aktar minn 65 sena. Ir-rata ta' litteriżmu tal-adulti kienet ta' 52% fl-1992, iżda kienet titla' għal 87% sal-2009. Ħafna mill-popolazzjoni tgħix f'żoni rurali. Skont is-Sena tal-Istatistika tal-Ginea Ekwatorjali 2018 għall-2015 Il-Ginea Ekwatorjali għandha 1,225,377 abitant b'kuntrast mal-1,014,999 li ngħaddu fl-2001.205
Saħħa/Healt (Salud)
Fil-Ginea Ekwatorjali hemm 47 faċilità medika, inklużi seba’ sptarijiet reġjonali, ħdax-il sptar distrettwali u 29 ċentru tas-saħħa.
Ċentru Mediku La Paz de Bata L-isptarijiet ewlenin huma ċ-Ċentru Mediku La Paz de Bata, li jinsab fuq il-kontinent tal-pajjiż, l-Isptar Nuevo Inseso fl-istess belt, iċ-Ċentru Mediku La Paz de Malabo, fuq il-Gżira Bioko, u l-Isptar Ġenerali jew Reġjonali ta 'Malabo. fuq l-istess gżira. Iċ-Ċentru Mediku tal-Paċi huwa istituzzjoni privata li ġiet ikkummissjonata mill-gvern tal-Ginea Ekwatorjali u mibnija minn studio tal-arkitettura Iżraeljan. Għall-għoti tal-Kampjonat tal-Futbol Afrikan tal-2012, il-FIFA kienet teħtieġ il-bini ta’ sptar.
Il-gvern iħallas għall-każijiet kollha ta’ emerġenza u l-pazjenti riferuti mill-Isptar Ġenerali pubbliku ta’ Bata jew minn sptarijiet oħra. Ħeliport b'sinjalar bil-lejl jippermetti t-trasport ta' pazjenti minn sptarijiet oħra (speċjalment f'Malabo), il-gżejjer tal-Ginea u, finalment, mill-pjattaformi tat-tħaffir fil-Golf tal-Ginea.
Il-klima, il-post u l-mard tropikali, il-loġistika Afrikana u l-esportazzjoni Ewropea jeħtieġu ħafna improvizzazzjoni u indipendenza. Pereżempju, f'La Paz la morfina u lanqas opjojdi ma jintużaw. Min-naħa l-oħra, il-konsum tal-ketamine huwa għaxar darbiet ogħla milli fil-pajjiżi Ewropej.
L-istennija tal-ħajja medja stmata mis-CIA għall-2018 fil-Ginea Ekwatorjali kienet ta' 63.8 snin għall-irġiel u 66.2 snin għan-nisa, għal għomor totali tal-popolazzjoni ta' 65 sena.
Il-prevalenza tal-HIV/AIDS kienet 6.50 għal kull 100 adult fl-2017. Fl-2017, kien hemm madwar 53,000 persuna li jgħixu bl-HIV/AIDS fil-pajjiż. Huwa stmat li 1,800 mewta bl-AIDS seħħew fl-2018.
Edukazzjoni (Educación)
Il-pajjiż għandu università waħda, l-Università Nazzjonali tal-Ginea Ekwatorjali (UNGE) b'kampus f'Malabo u Skola tal-Mediċina f'Bata. L-Università Nazzjonali Spanjola tal-Edukazzjoni mill-Distanza għandha wkoll uffiċċji f'Malabo u ieħor f'Bata.
Diversi organizzazzjonijiet kulturali huma attivi fil-pajjiż (iċ-Ċentru Kulturali Ekwatoguinean, iċ-Ċentru Kulturali Spanjol ta 'Malabo u oħrajn) li l-għan ewlieni tagħhom huwa l-litteriżmu u l-promozzjoni kulturali tal-popolazzjoni. Ħafna mill-appoġġ finanzjarju f'dan ir-rigward ġej mill-gvern Spanjol.
Matul il-perjodu ta' kolonizzazzjoni, is-sistema edukattiva fil-Ginea Ekwatorjali kienet fil-biċċa l-kbira kkontrollata minn gruppi missjunarji Kattoliċi, partikolarment il-Klaretians. L-iskejjel immexxija mill-gvern Spanjol ħeġġu l-użu tal-lingwa Spanjola għall-komunikazzjoni.Ful dan il-perjodu, l-attendenza tal-iskola qabżet id-90%, li kienet waħda mill-ogħla rati ta’ attendenza fil-kontinent.
Mal-indipendenza, il-Ginea Ekwatorjali kellha wkoll waħda mill-ogħla rati ta’ litteriżmu fil-kontinent. Madankollu, is-sistema edukattiva malajr waqgħet f'postha minħabba li kien hemm inqas fondi disponibbli. Minbarra n-nuqqas ta’ fondi, is-sistema edukattiva batiet minħabba li l-President Macías kien iqis lill-Knisja Kattolika bħala rivali għall-poter u bħala simbolu tal-“impejaliżmu Spanjol”. Fl-1978 għamlet l-attivitajiet Kattoliċi illegali u għalqet l-iskejjel Kattoliċi. Meta Teodoro Obiang Nguema ħa l-kariga, is-sistema edukattiva stabbilizzat.
Poġġa enfasi akbar fuq is-sistema billi ħoloq skejjel ġodda u rrijabilta dawk qodma. Għalkemm id-dħul tal-pajjiż żdied wara l-iskoperta tal-għelieqi taż-żejt fis-snin 90, il-baġit tal-Ginea Ekwatorjali xorta jalloka biss 2-3% għas-saħħa u l-edukazzjoni.Din iċ-ċifra hija ferm taħt il-medja sub-Saħarjana, li hija 16% tal-gvern baġit. Is-sistema edukattiva attwali għadha pjuttost ġdida, peress li liġi tal-2007 qieset l-edukazzjoni essenzjali għaċ-ċittadini kollha u l-pajjiż beda jsegwi standards internazzjonali.
Urbino
lemin|bla_tilar|266x266px Urbino (bit-Taljan u bil-Malti:[urˈbiːno]) hija belt ta' 13,820 ruħ imdawra bis-swar fil-Lbiċ ta' Pesaro, fir-reġjun tal-Marche fl-Italja. Iċ-ċentru storiku ta' Urbino huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, magħruf għal legat storiku notevoli tal-kultura Rinaxximentali indipendenti, speċjalment taħt il-patroċinju ta' Federico da Montefeltro, id-duka ta' Urbino mill-1444 sal-1482. Il-belt tinsab fuq fil-quċċata ta' għolja u rnexxielha tħares ħafna mill-bixra Medjevali pittoreska tagħha. Il-belt tospita l-Università ta' Urbino, li ġiet stabbilita fl-1506, u hija s-sede tal-Arċisqof ta' Urbino. L-iktar kapulavur arkitettoniku magħruf tal-belt huwa l-Palazzo Ducale (il-Palazz tad-Duka), li nbena mill-ġdid minn Luciano Laurana.
Ginea Ekwatorjali
Edukazzjoni (Educación)
Bħalissa, l-Ispanjol huwa l-lingwa regolari fil-livelli kollha tas-sistema edukattiva u t-tagħlim tiegħu huwa suġġett obbligatorju fil-pajjiż.Is-sistema edukattiva ma tikkontemplax l-użu tal-lingwi awtoktoni lokali bħala lingwi vetturi, għalkemm fil-prattika l-Għalliema jistgħu alternattivament uża lingwi nazzjonali oħra anki jekk il-kotba huma bl-Ispanjol.
Etnografija (Etnografía)
Huwa l-uniku pajjiż fid-dinja li jitkellem bl-Ispanjol b'popolazzjoni ta' maġġoranza sewda, u prattikament l-abitanti kollha għandhom ismijiet Spanjoli.
Urbino
Ġeografija
Il-belt tinsab f'żona b'ħafna għoljiet, fuq l-għatba tal-Appennini tat-Tramuntana u l-Appennini tat-Toskana u tal-Emilia-Romagna. Il-belt tinsab fiż-żona tan-Nofsinhar ta' Montefeltro, li hija kklassifikata bħala żona b'riskju sismiku medju sa għoli. Fil-bażi tad-data tat-terremoti li tfasslet mill-Istitut Nazzjonali tal-Ġeofiżika u l-Vulkanoloġija, xi 65 avveniment sismiku affettwaw il-belt ta' Urbino bejn is-26 ta' Marzu 1511 u s-26 ta' Marzu 1998. Fosthom hemm it-terremot tal-24 ta' April 1741, meta t-theżżiż kien qabeż il-livell VIII fuq l-iskala Mercalli tal-intensità tat-terremoti, b'epiċentru f'Fabriano.
Etimoloġija
L-oriġini tal-isem Urbino (Urvinum Metaurense jew Mataurense bil-Latin) mhijiex ċerta : skont uħud, Urvinum (jew Urbinum) ġejja min-nom Urvum (jew Urbum), li kien jirreferi għall-manku tal-moħriet, peress li l-forma tiegħu kien jingħad li tixbaħ l-għolja ta' Poggio (fejn kien hemm l-ewwel insedjament primittiv tal-belt) ; filwaqt li t-terminu Metaurense ġej ovvjament mix-xmara Metaurus (jew Mataurus), u kien jintuża biex il-belt ta' Urbino tkun distinta minn belt oħra bl-istess isem fl-istess reġjun, Urvinum Hortense, u l-isem ta' din il-belt x'aktarx li oriġina wkoll mill-istess xebħ tal-għolja mal-manku tal-moħriet. Madankollu, skont ipoteżi oħra, l-isem Urbino ġej mil-Latin urbs-urbis (jiġifieri belt) u jirreferi għan-natura tagħha ta' belt doppja (urbs bina), peress li żviluppat fuq żewġ għoljiet. Hemm saħansitra ipoteżi oħra li tgħid li l-isem għandu oriġini Preindoewropea. nofs|bla_tilar|807x807px
Ginea Ekwatorjali
Etnografija (Etnografía)
Il-popolazzjoni nazzjonali, li tirrappreżenta 99% tal-popolazzjoni, hija essenzjalment Bantu: fang f'Río Muni u bubi f'Bioko. Il-gruppi etniċi ewlenin huma mqassma kif ġej: Fang (72% tal-popolazzjoni, f'Río Muni), Bubi (15%, f'Bioko), Fernandinos (f'Bioko), Bisios u Ndowé fuq il-kosta tar-Reġjun Kontinentali, dik li kienet provinċja ta’ Río Muni u Annobonese fuq il-gżira ta’ Annobón, l-uniku territorju tal-pajjiż fl-emisferu tan-Nofsinhar.
Il-minoranza predominanti ta' razza oħra hija magħmula minn Ewropej bojod ta’ dixxendenza Spanjola. Il-Ginea Ekwatorjali rċeviet Asjatiċi u Afrikani suwed minn pajjiżi oħra biex jaħdmu fuq il-pjantaġġuni tal-kawkaw u l-kafè. Afrikani suwed oħra ġejjin mil-Liberja, l-Angola u l-Możambik, u l-Asjatiċi li huma l-aktar Ċiniżi. Bl-istess mod, komunitajiet Brittaniċi, Franċiżi u Ġermaniżi waslu fil-pajjiż. Minn dawn il-wasliet kollha, l-uniċi li ma adottawx il-lingwa Spanjola kienu l-Franċiż, peress li l-lingwa tagħhom hija ko-uffiċjali.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija
daqsminuri|Sighişoara. Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Rumanija aċċettat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji fis-16 ta' Mejju 1990, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Mill-2022 ir-Rumanija għandha disa' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, seba' kulturali u tnejn naturali. L-ewwel sit fir-Rumanija, id-Delta tad-Danubju, żdied fil-lista fil-15-il Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li sar f'Kartaġni, it-Tuneżija, fl-1990. Fl-1993 u fl-1999 żdiedu siti oħra u xi siti sussegwentement ġew estiżi. L-iżjed sit reċenti li żdied mal-lista huwa l-Pajsaġġ Kulturali tal-Estrazzjoni ta' Roșia Montană, li żdied fl-2021, u mill-ewwel tqiegħed fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba l-pjanijiet li hemm biex l-estrazzjoni titkompla. Il-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra fl-Ewropa huwa sit transnazzjonali kondiviż bejn 18-il pajjiż Ewropew.
Urbino
Oriġini u Medju Evu
Il-belt Rumana mudesta Urbinum Mataurense (“il-belt iż-żgħira fuq ix-xmara Mataurus”) saret fortizza strateġika importanti fil-Gwerer Gotiċi tas-seklu 6 W.K., wara li nħakmet fil-538 mill-Ostrogoti mill-Ġeneral Biżantin Belisarju, u ssemmiet spiss mill-istoriku Prokopju.
Urbino ġiet okkupata għal żmien qasir mil-Longobardi taħt ir-re Liutprando. Imbagħad, qalb it-territorji li Pipin III (ir-Re tal-Franki) ħataf mil-Longobardi, fis-754 huwa ppreżenta l-belt ta' Urbino lill-Papat. Madankollu, għal diversi sekli, id-dominju tal-Papat kien purament formali u mhux effettiv. Tul is-seklu 12, it-tradizzjonijiet indipendenti u awtonomi ġew espressi fit-twaqqif tal-governanza komunali, sakemm il-belt ta' Urbino għaddiet f'idejn il-familja Montefeltro. Minkejja li n-nies nobbli ma kellhom l-ebda awtorità diretta fuq il-komun, setgħu jagħmlu pressjoni biex jiġu eletti bħala podestà. Bonconte di Montefeltro rnexxielu jikseb dan it-titlu fl-1213, u dan wassal biex il-popolazzjoni ta' Urbino tirribella u tiġi ffurmata alleanza mal-komuni indipendenti ta' Rimini (1228), sa ma fl-aħħar jerġgħu jiksbu l-kontroll tal-belt fl-1234. Minkejja dan, eventwalment il-familja Montefeltro reġgħet kisbet il-kontroll tal-belt għal darb'oħra, u żammitu sal-1508. Fit-tilwim bejn il-Gwelfi u l-Gibellini, meta l-fazzjonijiet kienu jappoġġaw il-Papat jew inkella l-Imperu Ruman Sagru rispettivament, il-familja Montefeltro laħqet esponenti nobbli minnha bħala l-mexxejja tal-Gibellini tar-reġjuni tal-Marche u tal-Emilia-Romagna.
Federico da Montefeltro
L-iktar membru famuż tal-familja Montefeltro, Federico da Montefeltro, mexxa l-belt bħala d-Duka ta' Urbino mill-1444 sal-1482. Huwa kien mexxej ta' suċċess, diplomatiku kapaċi u bniedem entużjast li jagħti patroċinju għall-arti u għal-letteratura. Ħa r-riedni f'idejh fl-1444 bħala iben Guidantonio, wara konfoffa u l-qtil ta' Oddantonio li kellu jilħaq leġittimament, iżda li kien mibgħud minħabba ż-żina bla rażan tiegħu u t-tassazzjoni eċċessiva li kien impona matul is-sbatax-il xahar meta kien fit-tmun.
Federico ta prijorità lill-qasam politiku u beda jorganizza l-istat mill-ġdid. Dan kien jinkludi wkoll ir-ristrutturar tal-belt skont kunċett modern ta' dak iż-żmien biex tkun komda, effiċjenti u sabiħa. Bis-saħħa tal-isforzi tiegħu, għal kważi erbgħin sena taħt it-tmexxija tiegħu, il-gvern ħadem favur l-iskop ta' Federico da Montefeltro. B'hekk, frott il-ħila tiegħu u anke b'daqsxejn ta' xorti, irnexxielu jwettaq il-ħolma tiegħu u sawwar il-belt skont ħsibijietu.
Taħt il-patroċinju tiegħu, Piero della Francesca kiteb dwar ix-xjenza tal-perspettiva, Francesco di Giorgio Martini kiteb it-Trattato di architettura (it-Trattat dwar l-arkitettura) u missier Raffaello, Giovanni Santi, kiteb ir-rendikont poetiku tiegħu dwar l-artisti ewlenin ta' żmienu. Permezz tan-nies brillanti li Federico kellu ma' djulu fit-tmexxija tiegħu, skont id-deskrizzjonijiet ta' Baldassare Castiglione f'Il Cortegiano ppubblikat fl-1528, huwa stabbilixxa standards li mbagħad ikkaratterizzaw x'kien mistenni minn “ġentlom” Ewropew modern fis-sekli ta' wara. daqsminuri|225x225px|Pjanta antika ta' Urbino tal-1698
Cesare Borgia u d-Dukat Della Rovere
Cesare Borgia ħa t-tmexxija tal-belt f'idu wara Guidobaldo da Montefeltro, it-tielet Duka ta' Urbino, u Elisabetta Gonzaga fl-1502, bil-kompliċità ta' missieru, il-Papa Alessandru VI. Wara t-tentattiv tal-Papa Ljun X li jaħtar żagħżugħ mill-familja Medici bħala duka, li sfaxxa fix-xejn minħabba l-mewt qabel iż-żmien ta' Lorenzo II de Medici fl-1519, Urbino saret parti mill-Istati Papali, taħt id-dinastija tad-duki Della Rovere (1508-1631). Dawn mexxew is-sede tad-dukat lejn il-belt ta' Pesaro fl-1523 u bil-mod il-mod Urbino qabdet it-triq tan-niżla sas-seklu 17.
Annessjoni mal-Istati Papali
Fl-1626, il-Papa Urban VIII inkorpora b'mod definittiv id-Dukat mad-dominji Papali, skont ir-rieda tal-aħħar duka tal-familja Della Rovere li d-Dukat jiġi ggvernat mill-arċisqof, ladarba l-werriet ta' warajh inqatel. Minn hemm 'il quddiem l-istat ġie mmexxi minn sistema Papali b'ġerarkija ekkleżjastika. Wara l-annessjoni tad-Dukat mal-Istati Papali, il-wirt artistiku għani (inkluż l-għamara) tal-Palazz Dukali sar jifforma parti mid-dota tal-aħħar dixxendent dirett tal-familja Della Rovere, Vittoria della Rovere, li żżewġet lil Ferdinandu II de Medici. Dawn ix-xogħlijiet għaddew għand l-Uffizi, f'Firenze, u għadhom hemm sa llum, fosthom id-dittiku tad-Duki ta' Urbino magħmul minn Piero della Francesca. Xogħlijiet oħra tal-Palazz Dukali ttieħdu Ruma, fosthom it-Tila Ex Barberini ta' Fra Carnevale, u l-librerija famuża li ġiet inkorporata fil-Bibljoteka Vatikana fl-1657.
Albani u l-okkupazzjoni tal-Franċiżi
xellug|daqsminuri|265x265px|Il-Palazz Dukali Ftit wara l-bidu tas-seklu 18, fl-1701 ġie elett għall-Papat il-Kardinal Giovan Francesco Albani, bl-isem ta' Klement XI. Dan kien l-aħħar perjodu għani għall-belt, speċjalment fir-rigward tal-arti u l-kultura, bis-saħħa tal-finanzjament tal-Papa Albani u l-familja tiegħu. Twettqet ir-rinnovazzjoni ta' diversi binjiet, knejjes u monasteri; fosthom Palazzo Albani, parti mill-faċċata tas-Sede Komunali, il-Palazz tal-Arċisqof, il-Kappella Albani (fil-Kunvent ta' San Franġisk), l-Oratorju ta' San Ġużepp, u l-istruttura interna tal-knejjes ta' San Franġisk, San Duminku u Santu Wistin. Barra minn hekk, minħabba l-patroċinju tal-Papa u l-familja tiegħu, id-Duomo ta' Urbino sarlu ħafna titjib (bħal artal ġdid) flimkien ma' istituzzjonijiet reliġjużi oħra fil-belt. Minn Lulju 1717 sa Novembru 1718, Urbino ospitat lil James Stuart, il-pretendent eżilhat tat-tron Brittaniku, li kien igawdi l-appoġġ b'saħħtu tal-Papat.
Din l-epoka ġdida tad-deheb għall-belt ta' Urbino ntemmet bil-mewt ta' Klement XI fl-1721, u minn dak iż-żmien 'il quddiem il-belt bdiet sejra lura sa llum. Wara l-mewt tal-Papa, il-familja Albani b'mod prinċipali baqgħet tieħu ħsieb l-iktar xogħlijiet sinifikanti sal-ewwel nofs tas-seklu 19.
Fl-1789, il-koppla tal-Katidral ċediet minħabba terremot qawwi u b'hekk ġiet rinnovata l-knisja kollha.
Bejn l-1797 u l-1800, il-belt ġiet okkupata mit-truppi Franċiżi, bħall-biċċa l-kbira tat-Tramuntana u ċ-Ċentru tal-Italja. Matul l-okkupazzjoni tal-Franċiżi, Urbino u t-territorju tal-madwar kellhom jiffaċċjaw ir-rekwiżizzjoni ta' ħafna opri tal-arti importanti mill-Franċiżi, u dawn spiċċaw Pariġi jew Milan, fil-mużewijiet tal-Louvre u l-Pinacoteca di Brera. Dan kompla jgħaxxaq il-wirt artistiku lokali, li diġà kien tilef ħafna opri minħabba d-devoluzzjoni tad-Dukat fis-seklu 17.
Żvilupp mill-ġdid fis-seklu 19
daqsminuri|312x312px|Id-Duomo ta' Urbino Is-seklu 19 beda bil-konsagrazzjoni tad-Duomo l-ġdid ta' Urbino fl-1809, skont id-disinn tal-arkitett Giuseppe Valadier, li rrestawra l-binjiet ta' żmien Federico da Montefeltro, bħas-Seminarju l-antik, biswit il-knisja ta' San Sergio.
Wara l-kostruzzjoni tal-Palazzo Albani l-ġdid fl-1831, iddisinjat mill-arkitett Pietro Ghinelli, li ddisinja wkoll il-Pjazza tar-Repubblika li iktar 'il quddiem kienet l-ewwel parti ta' Corso Garibaldi, il-belt esperjenzat għadd ta' titjib iddisinjat biex tibdel il-bixra tal-belt. Mill-kostruzzjoni tat-teatru Sanzio (1845-53) nibet it-twettaq aħħari ta' Corso Garibaldi, b'portiċi mgħottija fuq in-naħa tat-triq li ġejja għan-niżla sabiex dawk li kienu jattendu t-teatru setgħu jistkennu mix-xita u mill-borra fi triqithom lejn il-Pjazza tar-Repubblika, u l-kostruzzjoni baqgħet għaddejja sal-bidu tas-seklu 20. Barra minn hekk, bidla importanti oħra kienet il-qerda, fl-1868, ta' parti mis-swar biex tinħoloq barriera doganali, imsejħa Porta Nuova jew Barriera Margherita (f'ġieħ il-Prinċipessa Margerita ta' Savoia), li kienet meħtieġa minħabba triq ġdida li kienet tgħaddi tul biċċa mis-swar u kienet kollegata ma' Corso Garibaldi. Dan irriżulta f'pjanta urbana ġdida bl-inkorporazzjoni tal-biċċa art taħt il-Palazz Dukali msejħa Pincio.
Dawn it-trasformazzjonijiet urbani ġabu magħhom bidla fl-aċċess għall-belt. Minflok it-toroq dojoq u jserrpu minn ġo daħliet fis-swar, issa wieħed seta' jidħol minn Porta Nuova b'mod iktar faċli u konvenjenti biex jasal sal-Pjazza tar-Repubblika u l-Palazz Dukali fiċ-ċentru storiku tal-belt.
Dan it-tiġdid urban kien jirrifletti ħafna mill-ideat ta' Fulvio Corboli iżda d-disinn sar l-iktar mill-arkitett Vincenzo Ghinelli.
Unifikazzjoni tal-Italja
Fit-8 ta' Settembru 1860, it-truppi tal-Piemonte daħlu f'Urbino minn Porta Santa Lucia, u l-aħħar reżistenza tal-armata Papali kellha tarrendi taħt il-portiku tad-dar fejn Raffaello għex fi tfulitu. Iżda kien fid-29 ta' Settembru, bil-ħakma ta' Ancona, li r-reġjun tal-Marche nħakem għalkollox mill-armata tal-Piemonte.
Il-gvern il-ġdid beda l-konfiska ta' diversi proprjetajiet ekkleżjastiċi, fosthom il-parti l-kbira tal-Kunvent ta' San Franġisk (fejn kien hemm parti li kienet ġnien botaniku, iddisinjat minn Vincenzo Ghinelli), il-monasteru ta' Santa Klara, il-monasteru ta' San Ġlormu, u ħafna oħrajn.
L-ewwel nofs tas-seklu 20
Dan is-seklu beda bħal ta' qablu. Il-perjodu ta' paċi dam għall-ewwel nofs tas-seklu 20, bl-ebda avveniment sinifikanti. F'dan il-perjodu, ġiet stabbilita l-iScuola del Libro (Istituto per la Decorazione e l'Illustrazione del Libro) u minnha ħareġ talent konsiderevoli kemm fil-livell nazzjonali kif ukoll fil-livell internazzjonali. Flimkien mal-iżvilupp artistiku tal-iScuola del Libro, Urbino bdiet tikber ukoll bħala belt universitarja, b'fakultà universitarja għall-ispiżjara u l-fakultà tal-edukazzjoni (lejn l-1934). Minħabba dawn il-bidliet fl-Università, żieda fil-popolazzjoni tal-istudenti wasslet għal nuqqas ta' akkomodazzjoni u l-belt inqabdet fuq sieq waħda, tant li għall-bidu ħafna studenti bdew joqogħdu fid-djar taċ-ċittadini. Il-problema ġiet solvuta parzjalment bl-istabbiliment tal-iskola tas-subien fejn kienu jibqgħu jorqdu u jieklu hemm, il-Convitto Raffaello, fil-bidu tas-seklu, u oħra tal-bniet, il-Convitto Laura Battiferri, lejn l-1926. Dan il-perjodu kien dominat minn avvenimenti kbar fl-istorja nazzjonali u internazzjonali, li inevitabbilment ġew espressi wkoll f'Urbino. Il-perjodu tad-dittatura Faxxista ħalliet il-marka tagħha fuq il-belt, speċjalment mill-puntdivista arkitettoniku, bi skola primarja Faxxista ta' Giovanni Pascoli (1932) li nbniet fuq il-ġnien antik ta' Santa Luċija (parti mill-ġonna privati tad-duki), ir-restawr tal-Palazzo Mauruzi-Gherardi, li dak iż-żmien kien is-sede tat-tribunal, kif ukoll il-Casa dello Studente, biex jiġi kkumpensat in-nuqqas ta' akkomodazzjoni għall-istudenti universitarji u għan-nies b'diżabbiltà u dawk li ndarbu fil-gwerer.
Fl-1938, il-belt ta' Urbino ġiet iddeżinjata bħala l-kwartieri ġenerali tas-Soprintendenza alle Gallerie e alle Opere d'Arte delle Marche, li kienet Organizzazzjoni tal-Galleriji u l-Opri tal-Arti tal-Marche.