cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lesya Ukrainka
Legat
Il-kompożitur Ukren Tamara Maliukova Sidorenko (1919–2005) mmużikat bosta poeżiji ta' Ukrainka.
Il-Bank Nazzjonali tal-Ukrajna ħareġ karta tal-flus ta’ ₴200 li turi lil Lesya Ukrainka.
Skont il-konsulent tal-immaġini Oleh Pokalchuk, il-pettinatura ta' Ukrainka ispirat iż-żagarella minn fuq ir-ras ta' Yulia Tymoshenko.
Fis-16 ta' Novembru 2022 Vjal Pushkin f'Dnipro inbidillu ismu għal Vjal Lesya Ukrainka Avenue.
Demenzja
Id-Demenzja tikkonsisti f'memorja qasira u funzjoni ħażina fil-moħħ fejn il-persuna tibda ssaqsi l-istess mistoqsija ripetutament. Jistgħu wkoll li ma jibdewx isibu l-kelma f'waqta biex jesprimu rwieħhom, jew jintilfu f'postijiet familjari. Is-saħħa personali, s-sigurtà, n-nutrizjoni u l-iġene ma jibdew ifisru xejn għalihom; il-ġranet jibdew jgħaddu bla skop ta' xejn. Li jiġri ħażin hu li n-nies ta' madwar il-persuna li tbgħati bid-demenzja jibdew jgħidulha biex tieqaf titkelem għax qed tgħid affarijiet bla sugu.
Id-Demenzja tħażen l-imġiba u l-personalità; il-qraba għalihom isiru "stranġieri", anki jitkelmu waħidhom, ibidlu l-burdati, jsiru irritabli, u sanħansitra jagħmlu taħthom. Din il-kundizzjoni tista' tkun ukoll perikoluża. Wieħed/Waħda jista'/tista' "jinsa'/tinsa'" li l-karozzi huma perikolużi u jaqbad/taqbad jimxi/timxi f'nofs tat-triq waqt triq traffikuża, jew jinsa'/tinsa' jitfi/titfi l-ispirtiera tal-kuker meta l-borma tkun għadda fuq in-nar. F'każijiet estremi, persuna li tkun affetwatha titlef l-etiket u ma taħsibha xejn biex toħroġ bla ħwejjeġ fil-pubbliku, jew biex tgħid kliem li m'humiex appropjpieti f'dik it-tali okkażjoni.
Kundizzjonijiet li jistgħu jwaslu għall-demenzja nsibu: 'dehydration', problemi emozzjonali, problemi fir-ras, 'high fever', imbilanċ metaboliku, re-azzjonijiet lejn xi mediċini, mard trasmess mis-sess, abbuż sostanzjali, problemi fil-glandola tat-'thyroid', u nuqas ta' vitaminni. Demenzja rriversibli tiġi kkawżata minn kundizzjonijiet inkurabli, speċjalment f'persuni anzjani.
Każijiet anqas komuni ta' demenzja jinkludu: AIDS, marda tal-Huntington, marda tal-Parkinson, marda Pick u kundizjonijiet ereditarji.
Dijagnosi
Din tista' ssir minn xi tabib tal-familja, ġerjatriku, jew newroloġista.
L-ewwel pass li ried isir hu li tiġi eżaminata kompletament l-istorja medikali, b'informazzjoni dwar preskritzjoni jew medikazzjoniet minn ġol-'counter' li l-persuna tkun tiehu. Id-demm u l-awrina għandhom jiġu ċċekjati wkoll. Wara jsiru numru ta' testijiet fiżikali u mentali, u intervista dwar id-dieta u l-istat ġenerali tas-saħħa u s-saħħa emozjonali tal-persuna konċernata, il-membri tal-familja jiġu mistoqsuti xi mistoqsijiet dwar il-persuna li tiġi eżaminata. Xi kultant ikun bżonn ukoll is-CT scan tal-moħħ, u testijiet oħra.
Anthony Mamo
Sir Anthony Mamo, OBE, QC, (Birkirkara, 9 Jannar 1909 – Mosta, 1 Mejju 2008) kien l-ewwel President tar-Repubblika ta' Malta mill-1974 sal-1976.
Tfulija
“Mindu kien żgħir kien jiġi dejjem minn ta’ quddiem fl-eżamijiet. Kien jiġi l-ewwel u l-oħrajn warajh. Mill-edukazzjoni tal-bidu kien kompla jistudja s-seminarju. Darba biss ma ġiex l-ewwel. Dan kien meta mietet ommu. Lil ommu kien iħobbha ħafna u l-mewt tagħha affettwatu. Fl-iskola kien jitqabbad biex jagħmel il-prietki tal-Milied u aktar tard anke għamel diskorsi waqt xi okkażjonijiet. Kien jinqala’ biex jitkellem u meta kien is-seminarju kien hemm min kien jgħid li għad isir Isqof.”
Ħa l-edukazzjoni fis-Seminarju tal-Arċisqof u wara fl-Università Irjali ta’ Malta meta fl-1931 iggradwa bil-Baċellerat fl-Arti u tliet snin wara ggradwa bħala avukat. Huwa sar l-Avukat Ġenerali tal-Kuruna fl-1955 u sentejn wara nħatar Prim Imħallef u President tal-Qorti tal-Appell. Huwa rċieva l-OBE fl-1957 u ngħata t-titlu ta’ Sir mir-Reġina Eliżabetta II fl-1959. Fis-snin sittin, Sir Anthony inħatar bħala Aġent Gvernatur ta’ Malta mir-Reġina Eliżabetta II u fl-1971 wara li tela' fil-gvern il-Partit Laburista mmexxi minn Dom Mintoff inħatar l-ewwel Gvernatur Ġenerali Malti u dam jokkupa din il-kariga sal-1974. Sir Anthony ħadem mill-qrib ma’ erba’ Prim Ministri differenti, Pawlu Boffa, Nerik Mizzi, Ġorġ Borg Olivier u Dom Mintoff.
L-ewwel President ta' Malta
Nhar it-13 ta' Diċembru 1974 inħatar bħala l-Ewwel President ta’ Malta Repubblika u serva f’din il-kariga ftit aktar minn sentejn, sas-26 ta’ Diċembru, 1976. Dakinhar Mamo għamel dan id-diskors:
Fl-1993, Sir Anthony ngħata l-unur ta’ Sieħeb il-Ġieħ, l-ogħla Unur fl-Ordni ta’ Ġieħ ir-Repubblika.
Ħajja personali
Mamo kien iżżewweġ mil Margaret Agius fil-15 ta’ Awwissu 1939 (mietet fil-25 ta' Ġunju 2002) u kellhom tifel, John, u żewġt ibniet, Josephine u Monica.
Kien iħobb ħafna l-festa ta' Santa Liena ta' Birkirkara b’mod partikolari it-tranżlazzjoni ta’ lejlet il-festa. Fi kliem ibnu, "Il-festa ta’ Santa Liena konna ngawduha flimkien. Konna ilna snin kbar nagħmlu hekk. Ġieli kont barra minn Malta, f’pajjiżi 'l bogħod bħall-Korea u kelli niġi għax tkun waslet il-festa ta’ Santa Liena. Ma kienx jitlifha u kien jgħidli ‘ġimgħa oħra l-festa’. Kien iħobb ħafna l-funzjonijiet tal-knisja b’mod partikolari l-mużika li tindaqq. Kien ipoġġi man-nies fil-ġenb tal-Bażilika u jsegwi minn hemm. L-aħħar li morna, allavolja saħħtu ta’ età kbira, ried li jqum u jpoġġi bilqiegħda kif jagħmlu l-bqija tan-nies. Dak inhar tal-festa, konna mmorru għall-purċissjoni filgħodu u hemmhekk konna niltaqgħu ma’ ħafna ħbieb antiki tiegħu.”
Funeral Statali
Sa ma miet Mamo kien l-ixjeħ eks-kap ta' Stat fid-dinja kollha. Kellu 99 sena.
Il-funeral statali ta’ Sir Anthony Mamo sar nhar il-Ġimgħa 2 ta’ Mejju 2008, l-għada ta' mewtu. Il-kadavru ta’ Mamo kien espost għall-pubbliku fil-bitħa tal-Palazz il-Belt għal xi ħin. Wara, it-tebut imgeżwer fil-bandiera Maltija, tqiegħed fuq kanun tal-Forzi Armati u nġarr fost atmosfera solenni lejn il-Kon-Kattidral ta’ San Ġwann fejn saret il-quddiesa. Preżenti kien hemm l-ogħla dinjitarji tal-pajjiż, politiċi, membri tal-ġudikatura, avukati u nies komuni li tawh l-aħħar tislima. Mons. Arċisqof Pawl Cremona fl-omelija tal-quddiesa qal li “nirringrazzjaw lil Alla għad-doni kollha li ta lil Sir Anthony Mamo u li hu użahom b’ħafna modi differenti għall-ġid tas-soċjetà tagħna f’Malta. Nirringrazzjaw ukoll lill-Mulej, għad-doni li hu ta lil Sir Anthony Mamo, li permezz tagħhom rabba familja skond is-sejħa tiegħu fiż-żwieġ... F’dawn il-ġranet smajna, ġustament, dwar dik li kienet il-ħajja pubblika ta’ Sir Anthony Mamo. Fakkarna f’kemm ġid pubbliku u soċjali hu ta lis-soċjetà Maltija. Imma jiena naħseb li ma kienx jiddispjaċih żgur, jekk aħna li qegħdin hawnhekk għal din il-quddiesa nħallu din il-mewt tiegħu tgħinna wkoll biex nagħmlu riflessjoni Nisranija dwar dan il-mument... Nistħajlu, kieku kien hawn, ma tantx iltqajt miegħu jien, imma mort narah fl-aħħar xhur, min jaf kemm kien ikun ferħan jekk ikun jaf li anke l-mewt tiegħu swiet biex dik li hija r-realtà Nisranija tidħol aktar f’qalbna, dik li kienet tant f’qalbu.”
Skont il-ġurnal L-Orizzont, "il-Perit Dom Mintoff, li miegħu ħadem mill-qrib Sir Anthony Mamo, mar jagħti l-aħħar tislima lil dan il-ġentlom u l-bniedem li dejjem ġab l-ewwel l-interess nazzjonali. Il-Perit Mintoff, għamel xi ħin jitkellem mal-familjari tiegħu. Ma naqasx li hu jirrakkontalhom xi episodji tal-ħidma tagħhom għall-ġid tal-pajjiż. Fost dawn kien hemm kif Sir Anthony kien iħobb jagħmel l-affarijiet b’mod pulit u Mintoff bi stil differenti. Fil-laqgħa ta’ madwar nofs siegħa issemiet ukoll iż-żjara li l-Perit Mintoff kien għamel lil Sir Anthony Mamo meta kien rikoverat fl-isptar. Fi kliem Dr John Mamo stess, il-familja apprezzat ħafna iż-żjara tal-Perit Mintoff."
Uetersen
Uetersen hi belt ta' madwar 17,850 ruħ fil in Ġermanja.
Popolazzjoni
F'Diċembru 2006 kienet tgħodd 17,865 ir-ruħ.
Pjazza tal-Mirakli
daqsminuri|361x361px|Il-Pjazza tal-Mirakli Il-Pjazza tal-Mirakli (bit-Taljan: Piazza dei Miracoli [pjattsa dei miˈraːkoli]), li formalment hija magħrufa bħala l-Pjazza tal-Katidral (bit-Taljan Piazza del Duomo), hija pjazza ta' 8.87 ettari mdawra b'ħitan Medjevali f'Pisa, it-Toskana, l-Italja. Il-pjazza hija rikonoxxuta bħala ċentru importanti tal-arti Medjevali Ewropea u tħaddan wieħed mill-ifjen kumplessi arkitetturali fid-dinja. Il-pjazza titqies ikkonsagrata mill-Knisja Kattolika, li għandha s-sjieda tagħha, u fiha erba' binjiet reliġjużi mill-aqwa: il-Katidral ta' Pisa, il-Battisterju ta' Pisa, il-Kampnar, u ċ-Ċimiterju Monumentali. Parti mill-pjazza fiha rqajja' bil-ħaxix aħdar u parti minnha ġiet pavimentata. Fil-Pjazza tal-Mirakli hemm ukoll il-binja tal-Isptar il-Ġdid tal-Ispirtu s-Santu li issa fiha l-Mużew tal-Abbozzi ta' Tpinġijiet u l-Mużew tal-Katidral.
L-isem Pjazza tal-Mirakli ngħata mill-kittieb u poeta Taljan Gabriele d'Annunzio, li fir-rumanz tiegħu Forse che sì forse che no (1910), iddeskriva l-pjazza bħala "prato dei Miracoli", jiġifieri "marġ tal-mirakli". Il-pjazza ġieli tissejjaħ Campo dei Miracoli (jiġifieri Għalqa tal-Mirakli). Fl-1987, il-pjazza kollha ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Topografija
Għad-differenza ta' bliet oħra, il-Katidral ma jinsabx f'nofs iċ-ċentru storiku, iżda fin-naħa tal-Majjistral tal-belt. Din l-għażla saret minħabba li l-belt antika tal-Medju Evu hija ferm iżgħar, bħala turija tal-poter, kif ukoll għaliex inbniet fuq knisja preċedenti li kienet iddedikata lil Santa Marija. Iż-żamma tal-pjazza u tal-kumpless ta' monumenti minn dejjem kienet f'idejn l'Opera della Primaziale Pisana. Uħud isostnu li l-monumenti tal-pjazza nbnew skont l-iskema tal-Miżien taż-żodjaku u t-Torri Mxengel huwa l-fulkru tal-iskema.
Il-pjazza mhix aċċessibbli għall-karozzi. Kisbet id-dehra li għandha llum lejn is-seklu 19, speċjalment bis-saħħa tal-arkitett Alessandro Gherardesca, li ġarraf xi binjiet li kien hemm qabel, bena residenza ekkleżjastika ġdida (li twaqqgħet fl-1863) u ħa ħsieb ir-restawr tal-monumenti li għad hemm s'issa.
Storja
daqsminuri|300x300px|Veduta tal-pjazza mit-Torri Mxengel Il-kostruzzjoni tal-pjazza ma bdietx fil-Medju Evu iżda kienet ġa tintuża fil-perjodu tal-Etruski u ċertament fi żmien ir-Rumani. Fil-fatt, il-kanal Ozzeri kien jgħaddi qrib il-parti tal-pjazza fin-naħa tat-Tramuntana, filwaqt li fin-naħa tal-Lvant kien hemm port tax-xmara. Iż-żona kollha kienet art għan-niżla li kienet twassal lejn iż-żona tal-port. Fiż-żona bejn il-Katidral u ċ-Ċimiterju Monumentali nstabu s-sisien u l-fdalijiet ta' mużajk ta' żewġ domus ta' żmien ir-Rumani. Iktar 'il quddiem, il-pjazza ġiet ittrasformata u l-użu tagħha nbidel minn wieħed ċivili għal wieħed sagru, x'aktarx għall-ħabta tal-waqgħa tal-Imperu Ruman tal-Punent u t-tnaqqis taċ-ċivitas. Jaf kien f'dan il-perjodu li l-art tal-pjazza ġiet iċċattjata biex tkun iktar watja flok għan-niżla. Fi żmien il-Longobardi ġew midfuna diversi nies fil-pjazza.
Fil-Medju Evu, lejn is-seklu 10, inbniet knisja li jingħad li kienet iddedikata lil Santa Marija. Din il-knisja kellha binja separata ta' battisterju maġenba. Skavi arkeoloġiċi li saru dan l-aħħar ħarġu fid-dieher kif din il-knisja tassew kienet teżisti, iżda qatt ma tlestiet. Fil-kjostru taċ-Ċimiterju Monumentali nstabu s-sisien ta' binja b'għamla ottagonali, li kien jingħad li kienu tal-battisterju tal-katidral antik, instab li fil-fatt kienu tas-seklu 14 u li kienu parti taċ-Ċimiterju Monumentali stess f'waħda mill-fażijiet differenti tal-kostruzzjoni tiegħu.
Il-pjazza bdiet tieħu x-xejra kif nafuha llum fl-1063 (fl-1064 skont il-kalendarju ta' Pisa ta' dak iż-żmien) meta nbena l-katidral l-ġdid tal-belt iddedikat lil Santa Marija Maġġuri. Din l-opra tal-arti ġiet iffinanzjata bis-saħħa tar-rebħa militari ta' Pisa fi Sqallija, kontra l-Musulmani, li ġiet immexxija minn Giovanni Orlandi. Dak iż-żmien, iż-żona kienet għadha barra mill-ħitan li mbagħad twessgħu lejn l-1156 mill-konslu Cocco Griffi. Tliet snin qabel it-twessigħ tal-ħitan, inbeda jinbena l-Battisterju l-ġdid, din id-darba quddiem il-katidral u b'dijametru daqs il-wisa' tal-faċċata tal-katidral. Il-bieb li jagħti aċċess mill-ħitan għall-pjazza huwa Bieb l-Iljun, li huwa wieħed mill-punti ewlenin ta' aċċess għall-belt.
Dan il-bieb huwa miftuħ lejn il-Majjistral tal-pjazza f'żona żgħira b'iktar fortifikazzjonijiet u mħarsa minn tliet torrijiet: ta' Santa Marija, tal-Iljun u ta' Catallo. Fl-1173 inbdiet il-kostruzzjoni tal-kampnar. Lejn tmiem is-seklu 12 bdiet tinbena wkoll ir-residenza tal-kanoniċi fin-Nofsinhar tal-kampnar li għalqet il-pjazza fuq in-naħa tal-Lvant. Fl-1257, il-pjazza ngħalqet lejn in-Nofsinhar ukoll mill-binja tal-Isptar il-Ġdid tal-Ispirtu s-Santu, u fl-1277 ingħalqet anke lejn it-Tramuntana, qrib il-ħitan, miċ-Ċimiterju Monumentali. daqsminuri|330x330px|Bieb il-Ġdid Il-pożizzjonament u l-mod kif inbnew it-tliet monumenti ewlenin, ir-rabta spazjali bejniethom, il-konfigurazzjoni partikolari u l-volumetrija tal-Battisterju għadhom jiġu studjati fuq livel interdixxiplinari, mill-arkitettura, il-ġeometrija, u t-teoloġija.
Id-dehra tal-pjazza nbidlet ferm waqt id-dominju tal-belt mill-familja Medici: Bieb l-Iljun ingħalaq għal dejjem u ż-żona quddiem dan l-aċċess ingħatat b'konċessjoni lill-komunità tal-Lhud għaċ-ċimiterju tagħhom; minflok infetaħ bieb ġdid, imsejjaħ proprju Bieb il-Ġdid, fuq in-naħa tal-Punent tal-pjazza tul it-triq ta' quddiem l-isptar. Dan tal-aħħar ġie mmodifikat għalkollox bl-istil ta' Firenze, u b'hekk tilef kull konnotazzjoni Gotika oriġinali.
Wara x-xogħlijiet ta' Alessandro Gherardesca, li kkontribwixxa biex il-pjazza jkollha x-xejra li għandha sa llum, fl-aħħar tas-seklu 19 ġie deċiż li terġa' lura għal kif kienet oriġinarjament. Għalhekk, bil-mod il-mod twaqqgħu l-binjiet kollha li nbnew waqt id-dominju tal-familji Medici u Lorraine. daqsminuri|338x338px|Inċiżjoni tal-Pjazza tal-Mirakli tas-seklu 19 L-aħħar modifiki saru lejn il-bidu tas-seklu 20 waqt żmien il-Faxxisti li għamlu l-monument iddedikat lill-Lupa ta' Ruma fl-art bil-ħaxix fit-Tramuntana tal-kampnar, li ħawwlu sbatax-il ċipress lejn it-tarf fil-Lvant tal-pjazza biex ifakkru s-sbatax-il militant Faxxist li kienu nqatlu, u li fetħu żewġ bibien żgħar fil-ġnub ta' Bieb il-Ġdid. Il-kolonna tal-monument tal-lupa oriġinat miċ-ċisterna fil-qrib li kienet iġġarrfet fis-seklu ta' qabel.
Bejn l-1912 u l-1952, fil-pjazza kien hemm binarji ferrovjarji u stazzjon iddedikat lin-network ferrovjarju ta' Pisa.
Fl-2007, wara li ġiet konkluża sejħa internazzjonali f'żewġ fażijiet, David Chipperfield ġie inkarigat biex jieħu ħsieb l-iktar proġett importanti tad-19-il kontenut tal-PIUSS (il-Programm Operattiv "Kompetittività reġjonali u okkupazzjoni"), fiż-żona maġenb l-isptar ta' Santa Klara. Il-proġett kellu jitwettaq sal-2015 iżda minħabba dewmien fit-trasferiment tal-funzjonijiet kollha tal-isptar attwali lejn dak ta' Cisanello fl-2018, il-proġett baqa' qatt ma nbeda.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|It-Torri Mxengel ta' Pisa Il-Pjazza tal-Mirakli ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987. Il-pjazza tqieset bħala waħda notevoli peress li fiha opri tal-art li jixhdu l-ispirtu kreattiv tas-seklu 14. Il-monumenti tal-pjazza jirriflettu dan l-istadju deċiżiv fl-istorja tal-arkitettura Medjevali u saru punt ta' referenza għall-istudji marbuta mal-istil Rumanesk ta' Pisa. Iċ-Ċimiterju Monumentali u ċ-ċiklu ta' affreski tiegħu, b'tipoloġija u użu partikolari, jikkostitwixxi eżempju mill-aqwa tal-istorja tal-pittura Medjevali Taljani tas-sekli 14 u 15.
Ġie meqjus li l-pjazza għandha valur straordinarju universali biex titniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem", ladarba l-pjazza hija unika artistikament minħabba d-disinn spazjali tagħha u l-erba' kapulavuri arkitetturali assoluti li huma l-katidral, il-battisterju, il-kampnar (it-Torri Mxengel ta' Pisa) u ċ-ċimiterju monumentali; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ", ladarba l-monumenti tal-pjazza influwenzaw b'mod konsiderevoli l-iżvilupp tal-arkitettura u l-arti monumentali fis-sekli 11 sa 13 u fis-seklu 14 wara l-pesta s-sewda; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem", ladarba l-monumenti tal-pjazza jirrappreżentaw eżempju straordinarju tal-arkitettura Kristjana Medjevali; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju", ladarba Galileo Galilei, osserva l-oxxillazzjonijiet tal-kandilabru tal-bronż magħmul minn Battista Lorenzi fil-Katidral ta' Pisa, u meta kellu 19-il sena skopra t-teorija tal-isokroniżmu tal-oxxillazzjonijiet iż-żgħar, li kienet preludju għax-xogħlijiet tiegħu fil-qasam tad-dinamika. Minn fuq il-kampnar, Galileo wettaq esperimenti li wasslu biex jifformula l-liġijiet li jirregolaw l-oġġetti li jitwaqqgħu. Għaldaqstant, żewġ binjiet prinċipali tal-Pjazza tal-Mirakli huma assoċjati direttament u b'mod tanġibbli ma' stadju deċiżiv fl-istorja tax-xjenzi fiżiċi. nofs|daqsminuri|698x698px|Veduta panoramika tal-Pjazza tal-Mirakli
FK Nioman Grodno
FC Neman Grodno (bil-Bjelorussu:ФК Нёман Гродна, FK Nyoman Hrodna) hu klabb tal-futbol Bjelorussu li huwa bbażat fil-belt ta' Grodno. Il-klabb jikkompeti fil-Premier League Bjelorussu, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Bjelorussu.
Storja
Mill-1964 it-tim kien jilgħab fit-3 livell ta 'sistema futbol Sovjetiku kważi kostanti, esklużi żewġ staġuni (1968 u 1969) li ntefqu fit-2 livell. Huma kienu qrib li jiksbu l-promozzjoni fl-1966 u l-1980, iżda tilfu il-kampjonat finali bejn rebbieħa taż-żona tat-3 livell miż-żewġ okkażjonijiet.
Mill-1992, Neman lagħbu fil-Premier League Bjelorussu. Fl-1993 huma rebħu t-Tazza Bjelorussa. L-aktar snin ta' suċċess għat-tim kienu kmieni fl-2000ijiet, meta t-tim lesta 4 darbiet infila fit-2 pożiżjoni fl-2002 wara li tilfu l-play-off tal-ewwel post kontra BATE Borisov.
Stadju
Stadju Neman (bil-Bjelorussu:Стадыён "Нёман") huwa stadju multi-fin li jinsab ġewwa Grodno, Bjelorussja. Huwa bħalissa qed jintuża l-aktar għal logħbiet tal-futbol u huwa l-grawnd ta' Neman Grodno. L-istadju kien inbena fl-1963 u kien oriġinarjament imsejjaħ Stadju Krasnoye Zmamya. L-isem ġie mibdul għal Stadju Neman fl-1993. Il-kapaċità tal-istadju oriġinali kienet 15,000. Ir-rinnovazzjoni tal-istadju gradwali seħħet bejn l-2002 u l-2008, wara li l-kapaċità tnaqqset għall-8,500 spettatur.
Parteċipazzjoni fl-Ewropa
Minn Awwissu, 2010.
Albert Einstein
Albert Einstein (Ġermaniż: []) imwieled fl-14 ta’ Marzu 1879 f’Ulm (Ġermanja) u miet fit-18 ta’ April, 1955 fi Princeton (Stati Uniti) kien fiżiku teoretiku mwieled Ġermanjż (aktar tard naturalizzat Amerikan), rikonoxxut b’mod wiesa’ bħala wieħed mill-akbar fiżiċi ta’ kull żmien. Einstein huwa magħruf l-aktar għall-iżvilupp tat-teorija tar-relattività, iżda għamel ukoll kontributi importanti għall-iżvilupp tat-teorija tal-mekkanika kwantistika. Ir-relattività u l-mekkanika kwantistika huma flimkien iż-żewġ pilastri tal-fiżika moderna. Il-formula tiegħu tal-ekwivalenza tal-massa-enerġija E=mc^2, li tirriżulta mit-teorija tar-relattività, ġiet imsejħa "l-aktar ekwazzjoni famuża tad-dinja".
Huwa rċieva l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1921 "għas-servizzi tiegħu lejn il-Fiżika Teorika, u speċjalment għall-iskopera tal-liġi tal-effett fotoelettriku".
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan huwa r-rappreżentazzjoni nazzjonali tal-futbol tal-Każakistan u hu mmexxi mill-Federazzjoni Każakistana. Huma nfirdu mit-tim nazzjonali tal-Unjoni Sovjetika wara l-indipendenza fl-1991 u ngħaqdu l-konfederazzjoni Ażjatika. Wara li naqsu li jikkwalifikaw għat-Tazza tad-Dinja 1998 u 2002 huma ngħaqdu mal-UEFA.
Fjords Norveġiżi tal-Punent
daqsminuri|256x256px|Il-Fjord ta' Geiranger Il-Fjords Norveġiżi tal-Punent huwa l-isem komuni mogħti lil żewġ fjords fin-Norveġja li huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO: il-Fjord ta' Geiranger u l-Fjord ta' Nærøy.
Pożizzjoni
Is-Sit ta' Wirt Dinji jikkonsisti minn żewġ żoni li jinsabu 120 kilometru 'l bogħod minn xulxin, fil-Lbiċ tan-Norveġja, ftit fil-Majjistral tal-belt ta' Bergen, u parti mill-pajsaġġ tal-fjords Norveġiżi tal-Punent estiżi fuq iżjed minn 500 kilometru bejn Stavanger fin-Nofsinhar u Åndalsnes fit-Tramuntana. Iż-żoni tal-Fjord ta' Geiranger u tal-Fjord ta' Nærøy flimkien fihom 122,712 ettaru (111,966 ettaru fuq l-art u 10,746 ettaru fuq il-baħar).
Iż-żona tal-Fjord ta' Geiranger tinsab 60 kilometru 'l ġewwa mill-baħar u tinkludi l-Fjord ta' Geiranger stess u l-parti ta' fuq ta' Storfjorden kif ukoll ta' Tafjorden. Il-parti inkluża bħala Sit ta' Wirt Dinji tinsab fil-kontea ta' Møre og Romsdal, u testendi fil-muniċipalitajiet ta' Fjord u ta' Stranda. Tkopri 51,802 ettaru, li minnhom 46,151 ettaru huma fuq l-art u 5,651 ettaru huma fuq il-baħar.
Iż-żona tal-Fjord ta' Nærøy tinsab 100 kilometru 'l ġewwa mill-baħar u hija l-estremità ta' fuq tal-Fjord ta' Sogne. Testendi fil-kontej ta' Sogn og Fjordane fil-muniċipalitajiet ta' Aurland, Vik u Lærdal, u ta' Hordaland fil-muniċipalità ta' Voss. B'kollox tkopri 70,910 ettaru, li minnhom 65,815 ettaru huma fuq l-art u 5,095 ettaru huma fuq il-baħar. Ir-triq Ewropea E16 tgħaddi minn ġo din iż-żona.
Klima
Iż-żewġ żoni, għalkemm relattivament 'il bogħod minn xulxin, għandhom klima simili ħafna, li hija tranżizzjoni bejn klima oċeanika u klima kontinentali. Ir-reġjun huwa favorevoli għall-mikroklimi. Il-borra tippersisti minn Ottubru sal-aħħar ta' Mejju fil-muntanji u mill-aħħar ta' Novembru sa Marzu fil-widien. Fix-xitwa, l-għejun tal-fjords jiffriżaw għal perjodu ta' bejn ġimgħa u tliet ġimgħat. daqsminuri|230x230px|Il-Fjord ta' Nærøy
Ġeografija umana
Iż-żona tal-Fjord ta' Geiranger kellha 230 abitant fl-2003, filwaqt li ż-żona tal-Fjord ta' Nærøy kellha 243 abitant fl-2001.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Fjords Norveġiżi tal-Punent ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".
Etjopja
L-Etjopja, fejn il-Kristjaneżmu ġie introdott kmieni, huwa l-uniku każ fost il-pajjiżi Afrikani li qatt ma kien ikkolonizzat, u żammet l-indipendenza tagħha matul il-Għaqda għall-Afrika, ħlief għal perjodu ta 'ħames snin (1936-1941), meta kienet taħt okkupazzjoni. Taljan.Bl-indipendenza tal-Eritrea fl-1993 l-Etjopja tilfet l-aċċess għall-baħar.
L-Etjopja kienet membru tal-Lega tan-Nazzjonijiet, iffirmat id-Dikjarazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti fl-1942, waqqaf il-kwartieri ġenerali tan-NU fl-Afrika, kienet waħda mill-51 membru oriġinali ta’ dik l-organizzazzjoni, u hija waħda mill-membri fundaturi tal-ex Organizzazzjoni għall-Unità Afrikana u l-Unjoni Afrikana attwali, waqt il-gvern tan-negus Haile Selassie I.
Ismijiet tal-postijiet
L-isem "Etjopja" ġej mill-Grieg Αἰθιοπία Æthiopia, li min-naħa tiegħu ġej minn Αἰθίοψ Æthiops, 'Etjopja', li bil-Grieg ikun ifisser 'wiċċ maħruq' (αιθ- maħruq, ὄψ jaffermaw wiċċ Ethiopian). li l-isem ġej minn "'Ityopp'is" (li kien iben il-Cush Bibliku, ħu Nimrod, neputi ta' Mizraim, Fut, u Canaan, u bużneputi ta' Noè), fundatur leġġendarju tal-belt ta' Axum.
Etnonimu
Abyssinians huwa l-isem ġeneriku mogħti lill-abitanti tal-Etjopja, speċjalment lill-abitanti tar-reġjuni ta' Tigre, Amhara u l-provinċja ta' qabel ta 'Shoa. It-terminu ġej mir-renju tal-qedem ta 'Abyssinia jew imperu Etjopjan li bejn wieħed u ieħor okkupa t-territorji attwali tal-Eritrea u l-Etjopja. L-etnonimu kien qed iċedi għal raġunijiet storiċi u ideoloġiċi għat-terminu Etjopjan.
Storja
Is-sultan mitiku tal-Etjopjani, poplu msemmi minn Omeru u li jinsab fil-perjodu arkajku tal-Afrika, fin-Nofsinhar tal-Eġittu, nota 1 huwa Memnon (bil-Grieg antik Μέμνων / Memnôn, "dak li jżomm sod") li kien jgħix madwar l-1250. B.K. C.28 Min-naħa tagħha, il-leġġenda nazzjonali Etjopjana tindika li l-ewwel sultan tagħha kien Menelik, iben ir-reġina ta’ Saba u r-Re Salamun, li jirrakkonta t-Testment il-Qadim (Kings, I, 10).29 Leġġenda mniżżla fis-seklu 14 f’ kunvent Etjopjan u datat għas-seklu 8.30
Il-port ta' Adulis se jiġi biex jikkontrolla l-kummerċ tal-Baħar l-Aħmar mit-3 seklu QK. C. b’deċiżjoni ta’ Ptolemy Evergete. Fatt meqjus bħala l-embrijun tal-Etjopja futura. L-enklavi marittima ppermettiet l-arrikkiment ta' klassi lokali ta' negozjanti u uffiċjali kif ukoll l-iżvilupp ta’ kultura Sabeo-Etjopja b’saħħitha li kienet se tevolvi biex tikkonsolida renji b’saħħithom.31 L-ewwel waħda minn dawn se tkun dik ta' Axum, fl-aħħar tas-sena. 1 seklu AD. C. Dan l-istat il-;did se jmexxi l-kummer/ kollu bejn il-Mediterran, il-Ba[ar l-A[mar u l-Asja.32 Il-Kristjaneżmu ;ie introdott fir-raba’ seklu.33 Is-saltna qawwija bdiet tonqos wara t-telfa ta’ Mekka (570) kontra l-G[arab.31 Fl-1270. twaqqfet id-dinastija Solomonika, li tat lok għall-Imperu Etjopjan.34 Bejn is-seklu ħmistax u s-sittax, it-territorju reġa’ nkiseb. Fis-sekli 17 u 18, il-kapitali tar-renju tmexxiet lejn Gondar.35
L-Etjopja hija t-tieni l-eqdem nazzjon fid-dinja li adotta l-Kristjaneżmu bħala r-reliġjon uffiċjali tagħha (333 AD)36 wara l-Armenja (301 AD).
Fil-21 ta' Jannar, 1872, Kassay the Tiger ssottometta t-territorju kollu ħlief għal Xoa, inkuruna ruħu f'Aksum bħala negus u adotta l-isem Kristjan ta’ Ġwanni IV tal-Etjopja.38 Fl-1884 l-imperatur il-ġdid qabel mal-ammirall Ingliż Newet ftehim li assigura kummerċ ħieles f’Massaua, imma meta t-Taljani okkupaw din il-popolazzjoni, Ġwanni IV wera attitudni ostili lejn il-kolonizzaturi l-ġodda.
L-armata Taljana sofriet xi telf f’Dogali, iżda fid-9 ta’ Marzu 1890 miet f’Metemmet l-Imperatur Ġwanni IV.Minħabba n-nuqqas ta’ muniti fiċ-ċirkolazzjoni matul ir-renju tiegħu, l-użu ta’ muniti barranin kien permess fit-territorju kollu. Biex jiggarantixxu ċ-ċirkolazzjoni tagħhom, dawn il-biċċiet ġew immarkati b’punch ċirkolari li kien fih l-iljun ta’ Ġuda u l-valur tiegħu. B’din il-marka kurjuża huma magħrufa muniti differenti mill-Awstrija, Franza u Spanja.40 In-neputi ta’ Hassai, Mangascha, ġiet imneħħija minn Menelik II, li ffirma patt mat-Taljani li kienu diġà okkupaw Karen u Asmara, territorju li kien rikonoxxut bl-isem ta’ kolonja. tal-Eritrea.41
Matul il-qsim Ewropew tal-Afrika fis-seklu 19, l-Etjopja żammet l-indipendenza tagħha; madankollu, fl-1895 seħħet l-invażjoni Taljana, mill-kolonja tagħha fl-Eritrea.17 Fl-1931 tela’ fuq it-tron l-Imperatur Haile Selassie, li għall-inkurunazzjoni tiegħu attenda Plutarco Elías Calles. Fl-1935, it-truppi Taljani ta’ Benito Mussolini invadew il-pajjiż.42 L-armata Etjopjana, li żammet kavallerija bil-lanez u xi ftit bl-ixkubetti, ma kinitx taqbel mal-armata Taljana.43 Il-President Messikan Lázaro Cárdenas del Río bagħat armi lejn l-Etjopja,44 iżda l- It-Taljani eventwalment rebħu l-Etjopja, u ngħatat l-isem mill-ġdid ta’ Abyssinia. Fl-1936, it-territorju sar uffiċjalment parti mill-Afrika tal-Lvant Taljana (bi ftit rikonoxximent internazzjonali).45 Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, it-telfa Taljana fil-Battalja ta’ Gondar reġgħet tat il-poter lil Haile Selassie I.46 Fl-1952, in-NU approvat il-federazzjoni ta’ L-Etjopja u l-Eritrea, li aktar tard saret pajji] demokratiku.47
Haile Selassie għamel żjarat fil-Ġappun, fejn ġie milqugħ mill-Imperatur Hirohito, u l-Jugoslavja, fejn ġie milqugħ mill-Marixxall Tito. Fl-1966 irċieva lill-President Franċiż Charles de Gaulle, għax Franza kienet appoġġat lill-Etjopja matul il-gwerra.
Sal-1974, ir-reġim ta' Haile Selassie kien qed jiffaċċja skuntentizza pubblika mifruxa, aggravata minn telfiet militari f'idejn il-gwerrilli tal-Eritrea, u minn ġuħ qawwi fil-provinċji ta' Wolo u Tigray ikkawżat min-nixfa. Dawn l-avvenimenti wasslu għal rivoluzzjoni mmexxija minn uffiċjali tal-Armata ta’ grad baxx u promossa minn gruppi politiċi tax-xellug, li spiċċat bit-twaqqigħ tal-imperatur. Ġunta militari magħrufa bħala d-Derg ħadet il-poter.
Fl-1977 ħa l-kontroll tad-Derg Mengistu Haile Mariam, li stabbilixxa gvern soċjalista. Matul dan il-perjodu l-ekonomija hija soċjalizzata, allinjata mal-blokk Sovjetiku. Bejn l-1975 u l-1985, it-tfal irreġistrati fl-edukazzjoni primarja żdiedu minn madwar 957 300 għal madwar 2 450 000. Għalkemm kien għad hemm varjazzjonijiet bejn ir-reġjuni fin-numru ta studenti rreġistrati u kien hemm disparità fir-reġistrazzjoni tas-subien u l-bniet. Madankollu, filwaqt li l-iskrizzjoni tas-subien kienet irdoppja, l-iskrizzjoni tal-bniet kienet aktar milli ttriplika f’dak il-perjodu.50
F'Mejju 1991, Meles Zenawi fil-kmand tal-Front Demokratiku Rivoluzzjonarju Popolari Etjopjan kiseb rebħa armata fuq Menghistu u ġie pproklamat president, li beda perjodu ta' riformi politiċi u soċjali li wassluh biex jabbanduna r-reġim soċjalista. Il-gwerra l-ġdida mal-Eritrea mill-1997 sal-2000 spiċċat bl-indipendenza tal-Eritrea u, taħt il-patroċinju tan-NU u l-OUA, inkisbet il-paċi finali.
Gvern u politika
L-operat ta' l-istituzzjonijiet Etjopjani huwa regolat mit-test kostituzzjonali ratifikat f'Diċembru 1994 u li daħal fis-seħħ fit-22 ta' Awwissu 1995.
il-Kamra tar-Rappreżentanti Popolari: magħmula minn 547 deputat eletti b’vot universali dirett kull ħames snin. Għandu setgħat fi kwistjonijiet leġiżlattivi, fiskali u baġitarji. il-Kamra tal-Federazzjoni: magħmula minn 153 membru eletti b'vot universali indirett mir-rappreżentanti tar-reġjuni. Għandu r-rwol ta' kontroll kostituzzjonali essenzjalment. Il-fergħa eżekuttiva għandha aktar setgħat. Huwa maqsum f’żewġ poli fejn ir-rwol huwa inugwali:53
Il-President tar-Repubblika jokkupa l-Kap tal-Istat. Huwa elett b'mod konġunt miż-żewġ kmamar għal perjodu ta' 6 snin. Il-funzjonijiet tiegħu huma ta’ natura onorarja u formali, għalkemm ċerta setgħa ta’ influwenza hija rikonoxxuta. Il-prim ministru jmexxi l-politika tal-pajjiż. Magħżul mill-partit tal-maġġoranza fil-Kamra tad-Deputati, jinħatar għal terminu ta’ ħames snin, li jista’ jiġġedded darba. Is-setgħa ġudizzjarja tistrieħ fuq il-Qorti Suprema Federali, separata mill-kostituzzjoni mis-setgħat leġiżlattivi u eżekuttivi. Il-kostituzzjoni tipprovdi għal ġudikatura indipendenti mis-setgħat l-oħra.Hemm ukoll Qorti Għolja u Qrati ta' Prim'Istanza. Kull stat reġjonali min-naħa tiegħu għandu sistema ġudizzjarja parallela.
L-Etjopja hija waħda mill-pajjiżi Afrikani li fundaw membri tal-Lega tan-Nazzjonijiet, issa n-Nazzjonijiet Uniti, għall-inqas minn tmiem l-era kolonjali fl-1923. Il-kompiti tan-NU fl-Etjopja jiffokaw prinċipalment fuq kwistjonijiet umanitarji u ta 'żvilupp. Pereżempju, it-Tim tal-Pajjiż tan-NU (UNCT) fl-Etjopja jinkludi rappreżentanti minn 28 fond u programm tan-NU u aġenziji speċjalizzati. Xi wħud mill-aġenziji tagħha għandhom mandat reġjonali ta' kollegament mal-Kummissjoni Ekonomika tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Afrika u l-Unjoni Afrikana.
Ġeografija fiżika
L-Etjopja hija pajjiż kbir (1,104,300 km² fiż-żona) b'eżenzjoni u traversal differenti li jistgħu jaqbżu l-4,000 m f'altitudni, jinżlu għal -100 m jew jippreżentaw għoljiet ta 'aktar minn 2,000 m. It-territorju tiegħu jinsab bejn il-Vuċi tan-Nil u s-Somalja u b'aċċess għall-baħar. Hija mdawra bl-Eritrea fit-tramuntana, Jiboti fil-grigal, is-Somalja fil-lvant, il-Kenja fin-nofsinhar, is-Sudan t'Isfel fil-Lbiċ u Sodana l'oest.
Il-kuntrasti topografiċi qawwija tar-riliev Etjopjan huma marbuta mal-ġeoloġija tat-territorju Etjopjan li jinsab fuq l-inklinazzjoni tal-Gran Rift Afrikan. Fil-fatt, il-post huwa post ta 'żieda magma li huwa fl-oriġini tiegħu ta' attività vulkanika importanti, tal-formazzjoni ta 'trinek tectonic importanti ħafna u mogħtija xemx tal-bażi ġeoloġika kollha tar-reġjun. Madankollu, ħafna mill-Etjopja għandha altitudni 'l fuq minn 1,000 m li tiffavorixxi x-xita u tfixkel id-deżertifikazzjoni tagħha. Iċ-ċentru huwa okkupat mill-Vau dau Rift. Huwa reġjun ta’ valangi tekniċi mimli għadajjar u mdawwar fuq naħa u l-oħra b’irdumijiet sinifikanti, oħrajn ta’ aktar minn 4,000 m u bi pjanti li ħafna drabi jaqbżu l-2,000 m. Fit-tramuntana, ir-Rift isir bejn żewġ fergħat u l-landslide ssir aktar importanti, speċjalment fi ħdan id-depressjoni Danakil li għandha altitudni negattiva (-120 m). Lejn il-punent, l-altitudni tar-Rift tal-Punent abbord tonqos gradwalment fid-direzzjoni tal-Vuċi tan-Nil flimkien ma 'ġeneralment tibqa' 'l fuq minn 500 m. Lejn il-lvant, hemm il-pjanura Ogaden, li hija 'l fuq minn 500 m 'il fuq mil-livell tal-baħar u diversi liġijiet tax-xmajjar Chebeli u Juba.
L-idrografija Etjopjana hija mmarkata ħafna minn dan ir-riliev partikolari. Lejn il-punent, hemm ley bacins tan-Nil Blu u diversi tributarji tax-xmajjar il-kbar (Akobo, Baro, Atbara, Tekezé) li joħorġu mill-Blue Nile direttament fin-Nil. Lejn il-lvant jinsabu l-bacins tax-xmajjar Chebeli u Juba li joħorġu fl-Oċean Indjan fis-Somalja. Fil-grigal, ix-Xmara Awash tqattar fil-Vau dau Rift u tagħfas fil-Lag Abbe. Fl-aħħarnett, fil-Lbiċ, Omo jgħods ukoll fil-qiegħ tar-Rift u jinsab fil-Lag Turkana. Dawk ix-xmajjar spiss ikollhom drawwiet medji importanti. Mill-inqas, jistgħu fil-fatt jippreżentaw varjazzjonijiet importanti fis-sena kurrenti minħabba staġuni li jalternaw niexfa u mxarrba (per eżempju, Atbara jmur minn 0.3 m 3 / s f'Marzu għal aktar minn 2,000 m 3 / s f'ast).
Wara l-indipendenza tal-Eritrea, l-Etjopja saret stat bla baħar, u tiddependi ħafna fuq Ġibuti għall-esportazzjonijiet marittimi tagħha.
B'1,104,300 km²,6 l-Etjopja hija s-sebgħa u għoxrin l-akbar pajjiż fid-dinja. Għal skopijiet komparattivi, l-estensjoni tat-territorju tagħha hija simili għal dik tal-Bolivja.
Il-biċċa l-kbira tal-Etjopja tinsab fil-Qarn tal-Afrika, li huwa l-ponta tal-Lvant tal-Afrika. Tmiss mas-Sudan u s-Sudan t'Isfel fil-punent, Ġibuti u l-Eritrea fit-tramuntana, is-Somalja fil-lvant, u l-Kenja fin-nofsinhar. Il-Great Rift Valley jaqsam il-pajjiż mill-grigal għal-lbiċ, u joħloq żona ta 'depressjoni li hija l-baċin ta' diversi lagi.
Fis-sett, jispikkaw il-plateau Etjopjan fil-punent, il-massif Harar fil-lvant u l-plateau Somali fuq in-niżla estrema tal-Lvant. In-netwerk idrografiku tal-Etjopja79 jinkludi x-xmajjar tan-Nil Blu (1,450 km, inklużi 800 fl-Etjopja), Omo (760 km), Awash (1,200 km), Wabi Shabele (1,130 km) u Genale (480 km). L-aktar lag importanti huwa t-Tana, li d-drenaġġ tiegħu jifforma n-Nil Blu.
Majjistral: Sudan Tramuntana: Eritrea Grigal: Ġibuti Punent: South Sudan Wind rose.svg Lvant: Somaliland Lbiċ: Kenja Nofsinhar: Kenja Xlokk: Somalja
Klima
Il-klima tal-Etjopja hija influwenzata prinċipalment mill-pożizzjoni tagħha fiż-żona tropikali, l-eżenzjoni tagħha u l-prossimità tagħha għall-Oċean Indjan. L-eżenzjoni tippermetti liġijiet moderati effetti tat-temperatura u l-Oċean Indjan jiffavorixxi liġijiet preċipitazzjoni ta 'kura. Madankollu, hemm diversità klimatika kbira li hija relattivament diffiċli biex tiġi definita. Tradizzjonalment, sitt żoni ewlenin huma distinti:
•titla' għal aktar minn 3 800 m. L-altitudni hija l-fattur determinanti u l-klima hija kiesħa b'temperatura ġeneralment taħt il-5°C. •sħun subaupenca moderat bejn 1 400 u 3 800 m. It-temperatura medja hija madwar 15°C. Din iż-żona testendi fuq il-Pjan Etjopjan u tippreżenta l-aktar diversità klimatika importanti ta 'pajjiż. Pasmens, minn preġudizzju ġenerali, jista 'jiġi osservat minn aspett wieħed ta' xtiewi niexfa lejn il-lvant mogħtija Rift u sjuf niexfa lejn il-punent u, aspett ieħor, sjuf sħan fit-tramuntana mogħtija Bien u moderata fin-nofsinhar u ċ-ċentru. •tropikali fil-Lbiċ bejn 100 u 1 400 m. It-temperatura medja hija madwar 30°C. •savana tropikali fin-nofsinhar u l-punent bejn 500 u 1 000 m. •semideżert bejn 100 u 800 m. •dipressjonijiet bħal deżert, taħt il-100 m fl-Ogaden. •Xita annwali hija relattivament għolja fir-reġjuni ċentrali u fin-Nofsinhar u l-Lbiċ b'aktar minn 1,000 mm fis-sena f'partijiet ogħla tal-pajjiż. Is-sors ewlieni tax-xita huwa l-istaġun tas-sajf (Ġunju-Settembru) li ġej mil-Lbiċ u jippreċipita f’kuntatt mal-pjani tal-altitudni. Liġi reġjuni tal-punent huma ilmijiet bir. Bi tpattija, il-mosson rari jeżawrixxi għoljiet grad orjentati minħabba Rift fuq xita medja grad hija dgħajfa (50-300 mm).
Demografija
Fl-2014, l-Etjopja kienet pajjiż popolat ħafna li l-popolazzjoni tiegħu, prinċipalment rurali u żagħżugħa, kienet ikkonċentrata fuq il-Pjan Etjopjan. Mill-liġijiet tal-1980, il-popolazzjoni żdiedet b'rata ta 'tkabbir regolari ta' madwar 2.3%/sena. Dan kien jinvolvi żieda fin-numru ta' abitanti minn 39.8 miljun abitant fl-1984 għal 81.8 miljun fl-2011 minkejja l-indipendenza tal-Eritrea u minbarra kriżi serja tal-ikel. Liġi reġjuni oħra, l-aktar il-Pjan Etjopjan, kellhom densitajiet ta 'popolazzjoni aktar importanti minħabba li huma ċ-ċentru storiku ta' pajjiż u għandhom kundizzjonijiet ta 'għajxien aktar favorevoli. Ir-rata ta 'urbanizzazzjoni kienet baxxa (17% fl-2010) u minbarra Addis Abebay, xi bliet storiċi, bliet kbar kienu rari (37 kellhom aktar minn 40,000 abitant fl-2006). L-istennija tal-ħajja kienet baxxa (55.4 snin fl-2014) u l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni kienet żgħira, b'46% tal-abitanti ta' bejn 0 u 14-il sena.
Il-popolazzjoni Etjopja hija magħmula minn diversi popli differenti (aktar minn 80 għandhom rikonoxximent uffiċjali) li huma ġeneralment identifikati abbażi tal-familja lingwistika tagħhom. Fl-2012, dawn l-ibliet jistgħu jkunu żviluppati fost ħames gruppi ewlenin:
Lingwi
L-Etjopja hija l-lingwa uffiċjali u l-kostituzzjoni tiggarantixxi d-dritt ta’ kull nazzjonalità ta’ pajjiż li tiżviluppa l-lingwa tagħha u li tużaha bħala lingwa ta’ litteriżmu u amministrazzjoni lokali jew reġjonali. Pasmens, fil-fatt, isfar u Ingliż għandhom post preponderanti bħala lingwa amministrattiva nazzjonali u gvern gau għall-ewwel u bħala lingwa ta 'edukazzjoni ogħla għat-tieni. Barra minn hekk, sal-kollass tar-reġim soċjalista, l-isfar kien il-lingwa uffiċjali.
Ilsna Etjopjani huma maqsuma f'erba 'gruppi ewlenin li huma lingwi Semitiċi mitkellma fit-tramuntana tal-pajjiż, lingwi Koshitic mitkellma fir-reġjuni tal-Lvant, ċentrali u ċerti tal-punent, lingwi Omotiċi mitkellma fil-Lbiċ u lingwi Nilosaharjan. mitkellma fil-liġi tar-reġjuni tal-Lvant. Dan jinvolvi l-eżistenza ta’ diversità lingwistika kbira u n-numru ta’ lingwi Ambé b’aktar minn 10,000 kelliem huwa stmat għal madwar 80.
Pasmens, fl-2007, żewġ lingwi huma mitkellma minn frazzjonijiet sinifikanti tal-popolazzjoni u għandhom rwol primarju. Oromo kien l-ewwel lingwa tal-pajjiż (33.8% tal-popolazzjoni) u kien użat fir-reġjuni ċentrali u tan-Nofsinhar. Isfar kien it-tieni lingwa Etjopjana (29.3%) u kien subretot mitkellma fiċ-ċentru. Minbarra dawk il-lingwi, l-Ingliż kellu rwol importanti, speċjalment f’għajnejn l-elite intellettwali u ekonomiċi. Fl-aħħar nett, aktar minn lingwa waħda bħas-Somalja (6.3%), it-Tigrinya (5.9%), Sidamo (4%), Wolaytta (2.2%), Gurage (2%) jew 'do (1.8%) kienet mitkellma minn minoranzi sinifikanti.
Reliġjon
Il-kwistjoni reliġjuża hija relattivament importanti għall-gvern u s-soċjetà Etjopjani minħabba tensjonijiet tal-passat u l-fervur reliġjuż tal-popolazzjoni. Madankollu, il-kostituzzjoni federali tiżgura l-libertà reliġjuża kif ukoll l-eżistenza ta 'partit politiku jew reliġjon statali hija difiża. Dan ma jfixkilx l-eżistenza ta’ tensjonijiet moħbija, speċjalment bejn knejjes Kristjani ta’ liġi differenti u, f’ċerti reġjuni, il-libertà tal-qima mhix totali fil-liġi magħmula. Pasmens, minn preġudizzju ġenerali, it-tradizzjoni twila ta 'koeżistenza bejn liġijiet komunitarji differenti tiffavorixxi tolleranza fit-tul (rikonoxximent ta' konverżjonijiet jew żwieġ imħallat).
Barra minn dan, kien hemm tliet reliġjonijiet ewlenin, diversi minoranzi bħall-Kattoliċiżmu (inqas minn 1%) u diversi kurrenti animisti (bejn 2 u 3%). Sas-snin 90, kien hemm minoranza Lhudija fit-tramuntana imsejħa Beta Israel. Iżolati għal sekli sħaħ minn xejriet oħra fil-Ġudaiżmu, żviluppaw ir-riti tagħhom stess u mhumiex meqjusa Lhudija mill-biċċa l-kbira tal-movimenti konservattivi. Pasmens, mill-perjodu soċjalista u wara aktar minn ċaħda waħda, l-Iżrael fl-aħħar aċċetta l-emigrazzjoni tiegħek lejn it-territorju tiegħu. Matul is-snin tmenin u disgħin, il-moviment ħa firxa kbira u, fl-2009, il-liġi Beta Israel iffurmat aktar minn komunità żgħira stmata għal tlett elef individwu.
Organizzazzjoni territorjali
Sal-1995 l-Etjopja kienet maqsuma fi tlettax-il provinċja (erbatax qabel l-indipendenza tal-Eritrea fl-1993). Bħalissa l-Etjopja għandha sistema ta' gvern f'saffi, li tikkonsisti minn gvern federali, stati reġjonali, żoni, distretti (woredas) u kontej (kebele).[ċitazzjoni meħtieġa]
•Addis Ababa* •Afar •Amhara •Benishangul-Gumuz •Dire Dawa* •Gambela •Harar •Nazzjonijiet u Popli tan-Nofsinhar •Oromija •Sidama •Somali •tigray •*Belt bi status speċjali
Kull wieħed mir-reġjuni għandu l-gvern awtonomu tiegħu, elett mill-popolazzjoni tiegħu, b'setgħat pjuttost estensivi rikonoxxuti mill-Kostituzzjoni nnifisha, minbarra l-Parlament u l-Ġudikatura tiegħu stess.
Motto: የዜግነት ክብር Etjopja Tikdem (Amhariku: "L-Etjopja l-ewwel")2 Innu: ወደፊት ገስግሺ ውድ እናት ኢትዮጵያ Whedefit Gesgeshi Woude Henate Etjopja (Amhariku: "Marċ 'il quddiem, għażiża Omm l-Etjopja")
Kapitali Addis Ababa3 9°01′38″N 38°44′13″E Ara u mmodifika d-dejta fil-Wikidata L-aktar belt popolata Addis Ababa3 Sede tal-Gvern Palazz Nazzjonali Lingwi uffiċjali Amhariku (de facto)4 • Tigrinja mitkellma, Somali, Oromo u Afar 1 Ġentili Etjopjan 2, Etjopjan, Abissin, nia Forma ta' gvern Repubblika federali parlamentari3 • Il-President Sahle-Work Zewde • Il-Prim Ministru Abiy Ahmed Ali Korp leġiżlattiv Assemblea Parlamentari Federali Ara u mmodifika d-dejta fil-Wikidata Taħriġ • Da'amat • rno. Aksum • Dyn. zagüe • Imp Etjopjan. • Derg • RDPE • Tranżizzjoni • Repubblika Federali AC. 980 QK c. AC. 100 d. c. 1137 - 1270 1270 - 19745​ 1974 - 1987 1987 - 1991 1991 - 1995 21 ta’ Awwissu, 1995 Żona 27 post • Total 1,063,652 km²4​ • Ilma (%) 0.7 Fruntieri 5925 km 6​ Kosta 0 km 6​ L-ogħla punt Mount Ras Ħallihom jaraw u jimmodifikaw id-dejta fil-Wikidata Popolazzjoni totali 11-il post • Stima (2023) 126,527,064 ab.7​ • Densità (est.) 100.74​ ab./km² PGD ​​(PPP) 64 post • Total (2019) USD 244,526 miljun.8​ • USD 2 5569 per capita​ PGD ​​(nominali) 68 post • Total (2019) USD 88,170 miljun.10​ • USD 92111 per capita​ HDI (2021) L-ebda bidla 0.49812​ (175th) – Baxx12​ Valuta Birr Etjopjan (ETB). Żona tal-ħin EAT (UTC + 3) • Fis-sajf ma tapplikax Kodiċi ISO 231 / ETH / ET Dominju tal-Internet .et Prefiss tat-telefon +251 Prefiss tar-radju 9EA-9FZ, ETA-ETZ Kodiċi IOC ETH Ara u mmodifika d-dejta fil-Wikidata sħubija ↑ Id-djaletti Sudaniż, Sidamo u Somali huma mitkellma wkoll bħala lingwi reġjonali u, bħala lingwi barranin, l-Ingliż, l-Għarbi u, illum qed jonqsu, it-Taljan huma mifruxa, li kollha mhumiex uffiċjali. ↑ Għal maskili u femminili.
Norm Macdonald
Norman Gene "Norm" Macdonald (twieled fis-17 ta' Ottubru, 1959 – miet fl-14 ta' Settembru, 2021) kien attur u kummidjant Kanadiż.
Dom Mintoff
Il-Perit Duminku Mintoff, magħruf aħjar bħala Dom Mintoff (twieled fis-6 ta' Awwissu 1916 – miet fl-20 ta' Awwissu 2012) kien politiku Malti, li serva ta' Prim Ministru ta' Malta għal erba' leġiżlaturi. Huwa kien l-iktar Prim Ministru Malti li dam fil-kariga, 16-il sena. Bejn l-1949 u l-1984 huwa kien il-mexxej tal-Partit Laburista, l-iktar mexxej li dam fil-kariga – 35 sena. B'kollox serva għal 47 sena bħala deputat fil-Parlament Malti bejn l-1945 u l-1998. Mill-1945 sal-1996 Duminku Mintoff kien elett erbatax-il darba f'kull elezzjoni li saret.
Dom Mintoff jibqa' msemmi bħala figura kontroversjali lokalment u internazzjonalment, maħbub minn ħafna u kkritikat minn oħrajn. Jibqa' mfakkar għal kwalitajiet tiegħu fit-tmexxija tal-pajjiż kif ukoll bħala oratur. Il-politika prinċipali tiegħu kienet waħda bbażata fuq it-tixtrid tal-ġid komuni fis-soċjetà. Mintoff kien jemmen li dan il-ġid seta' jitkattar bis-saħħa ta' ekonomija b'saħħitha bbażata fuq il-manifattura u l-esportazzjoni tal-istess prodotti mmanifatturati. Fl-istess ħin Mintoff kien imexxi l-ekonomija tal-pajjiż fuq livell ta' protezzjoniżmu tal-prodotti lokali.
Tfulija
Mintoff twieled id-dar, fi Triq l-irlandiżi / Irish Street, Bormla, f'ambjent fqir, sempliċi, iffullat u storbjuż. Iktar tard il-familja Mintoff marret toqgħod f'dar oħra Bormla qrib St. Helen's Gate. Tgħammed fil-knisja Kolleġġjata tal-Kunċizzjoni ta' Bormla. Ingħata l-isem Duminku għax ommu wara li kellha żewġt ibniet xtaqet tifel u kienet għamlet wegħda ma' San Duminku. Meta twieled Mintoff kien il-jum li fih kienet mfakkra l-mewt ta' dan il-qaddis.
Studji
Fl-istess sena, Mintoff rebaħ borża ta' studju mill-Fondazzjoni Sir Cecil Rhodes biex isiefer l-Ingilterra biex ikompli l-istudji tiegħu fl-Università ta' Oxford. Matul il-vjaġġ, waqt il-wafa tiegħu f'Napli irċieva telegramma li kienet tgħid li biex jidħol fl-Università ta' Oxford ried ikollu ċertifikat li jikkonferma li kien fi stat ta' 'saħħa tajba u għalhekk mar ifittex tabib. Sab lit-tabib Giuseppe Moscati (dan fl-1987 kien ġie ddikjarat qaddis) li ħariġlu ċertifikat mingħajr ma żammlu flus; minflok qallu, "Mur u agħmel il-ġid." Fl-1941 ġab l-M.A. fix-xjenzi u inġinerija. Huwa pprattika l-professjoni tiegħu l-Ingilterra sal-1943.
L-istudji tiegħu fl-Ingilterra
....................
...................
Bidu tal-Karriera Politika
Mintoff kien daħal l-ewwel darba fix-xena politika fl-1935. Kien mogħti l-kariga ta' Assistent Segretarju tal-Każin tal-Partit Laburista ta' Bormla, iżda fl-1937 kellu jirreżenja biex ikun jista' jkompli l-istudji tiegħu barra minn Malta.
Ta' 23 sena, Mintoff kien diġà jikteb fl-istampa lokali dwar ideat ġodda għall-politika Maltija. F'artiklu li kien deher fil-ġurnal Daily Malta Chronicle Mintoff kiteb:
(tr. Malti: Malta għandha bżonn ta' membri ġodda b'ideat godda li jkunu jistgħu jgħaqqdu l-elementi progressivi kollha u tbiddel is-sistema soċjali medjevali f'sistema li tkun l-għira tal-bqija tad-dinja)
Lura mill-Ingilterra
Mar-ritorn tiegħu mill-Ingilterra fl-1944, Mintoff reġa' nħatar Segretarju Ġenerali tal-Partit Laburista, iżda wara xi żmien irriżenja minn din il-kariga wara li ġie elett bħala Deputat Mexxej tal-Partit.