cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mediterran
Formazzjoni ġeografika u ġeoloġika
L-evaporazzjoni taqbeż ħafna l-preċipitazzjoni u t-tnixxija tax-xmajjar fil-Mediterran, fatt li huwa ta' importanza għaċ-ċirkolazzjoni tal-ilma fil-baċir. L-evaporazzjoni hija partikolarment għolja fin-naħa tal-Lvant, u tikkawża il-livell tal-ilma li jonqos, u s-salinità li tiżdied. L-imluħa medja fil-baċin hija 38 PSU f'fond ta' 5m. It-temperatura tal-ilma fl-iktar parti fonda tal-Baħar Mediterran hija 13.2 ° C (55.8 ° F).
L-influss nett tal-ilma mill-Oċean Atlantiku huwa ta' ca. 70,000 m³ / s jew 2.2 × 1012 m3 / a (7.8 × 1013 cu ft / a). Mingħajr dan l-ilma li jidħol mill-Atlantiku, il-livell tal-baħar tal-Baħar Mediterran jaqa' b'rata ta' madwar 1metru fis-sena. Iċ-ċirkolazzjoni tal-ilma fil-Mediterran tista' tiġi attribwita għall-ilmijiet tal-wiċċ li jidħlu mill-Atlantiku mill-Istrett ta' Ġibiltà, kif ukoll għall-ilma ta' salinità baxxa li jidħol fil-Mediterran mill-Baħar l-Iswed u mill-Bosforu. L-ilma tal-Atlantiku li hu ħafna aktar nieqes mill-melħ meta jidħol mal-kurrent fil-Mediterran jiċċirkola f'direzzjoni len il-Lvant min-naħa tal-kosta Afrikana sa l-Iżrael u mbagħad lura lejn il-Punent tul in-naħa tat-Tramuntana tal-Mediterran. Parti mill-ilma tal-wiċċ ma tgħaddix mill-Istrett ta' Sqallija, iżda tiddevja lejn Korsika qabel ma toħroġ mill-Mediterran. Ix-xejriet taċ-ċirkolazzjoni huma affettwati wkoll minn bosta fatturi oħra - inklużi l-klima, il-batimetrija, il-kimika u t-temperatura tal-ilma - li huma interattivi u jistgħu jaffettwaw l-preċipitazzjoni tal-evaporiti.
Biodiversità
Kemm minħabba ċ-ċaqliq taż-żewġ kontinenti kif ukoll minħabba t-taqlib tal-klimatika li seħħew mal-milja taż-żmien, l-aktar fi żmien u bejn il-Perijodi tas-Silġ (l-Interglacials), bosta pjanti u annimali infirxu jew spustjaw ruħhom b'mod konsiderevoli.
Fi tmiem tal-Perijodu Miocene seħħet bidla fil-klima fil-baċir tal-Mediterran. L-evidenza tal-fossili minn dak il-perijodu turi li l-baċir kellu klima subtropikali umda bix-xita fis-sajf tissostjeni l-foresti tar-rand. Il-bidla għal "klima Mediterranja" seħħet fil-biċċa l-kbira matul l-aħħar tliet miljun sena (l-epoka tal-Pliocene Tardiv) hekk kif naqset ix-xita tas-sajf. Il-foresti subtropikali tar-rand naqsu u l-veġetazzjoni Mediterranja preżenti evolviet, iddominata minn siġar koniferi u siġar u arbuxxelli sklerofilli b'weraq żgħar, iebsin u b'lega bħal xama' li jipprevjenu t-telf ta' umdità fis-sjuf xotti.
Il-bijodiversità fil-Baħar Mediterran hija waħda stabbli minħabba l-kurrenti tal-arja li huma effettwati mill-geografija tal-artijiet ta' madwar il-Mediterran. L-ekosistema stabbli tal-baħar u t-temperatura tal-baħar jipprovdu ambjent nutrittiv biex il-ħajja fil-baħar fond tiffjorixxi filwaqt li tassigura ekosistema akkwatika bilanċjata eskluża minn kwalunkwe fattur tal-Oċean Atlantiku. Huwa stmat li fil-Baħar Mediterran hawn aktar minn 17,000 speċi, b'bijodiversità tal-baħar ġeneralment ogħla f'żoni kostali u fuq l-ixkafef kontinentali.
Il-Baħar Alboran (il-baħar Mediterranju l-aktar qrib il-promonotorju tal-Iberja) huwa żona ta' tranżizzjoni bejn l-Oċean Atlantiku u l-baħar Mediterranju, li fih taħlita ta' speċi Mediterranji u Atlantiċi. Il-Baħar Alboran għandu l-ikbar popolazzjoni ta' delfini magħrufa bħala bottlenose. Din hi ukoll iz-zona ta' harbour porpoises fil-Mediterran. Huwa wkoll l-iktar post ta' tmigħ importanti għall-fkieren tal-baħar (loggerhead sea turtles) fl-Ewropa. Fil-Baħar Alboran isir ħafna sajd kummerċjali importanti, inkluż dak tas-sardin u l-pixxispad. Il-bumerini Mediterranji (monk seals) jgħixu fil-Baħar Eġew, fil-Greċja.
Fl-2003, il-Fond Dinji għall-Ħajja Selvaġġa (World Wildlife Fund) wera tħassib dwar is-sajd li jsir bi kwantità fuq ix-xibka tat-tifrix (drift net) li jipperikola l-popolazzjonijiet tad-delfini, lil-fkieren, u annimali tal-baħar oħrajn bħall-awwista tax-xewka (spiny squat lobster).
Kwistjonijiet ambjentali
Matul iż-żmien, ħafna mill-foresti u l-artijiet tal-arbuxxelli ġew mibdula għal kollox kawża tal-eluf ta' snin tal-preżenza umana. Fil-preżent, ftit hemm żoni naturali relattivament mhux minsusa f’dak li qabel kien reġjun ta' imsaġar. Għal 4,000 sena sħaħ, l-attività tal-bniedem ittrasformat il-biċċa l-kbira tal-kosta tal-Ewropa Mediterranja, u l- "umanizzazzjoni tal-pajsaġġ" irduppjat mad-dehra tal-klima Mediterranja preżenti. L-evoluzzjoni storika tal-klima, il-veġetazzjoni u l-pajsaġġ fin-Nofsinhar tal-Ewropa minn żminijiet preistoriċi sal-preżent hija ħafna iktar kumplessa minħabba li għaddiet minn diversi bidliet. Uħud mid-deforestazzjonijiet kienu diġà qed iseħħu matul il-Perijodu Ruman. Filwaqt li fl-era Rumana is-sistema tal-latifundia bdiet teffettwa l-foresti u l-agrikoltura.
Id-diversità ekoloġika wiesgħa tipika tal-Ewropa Mediterranja hija kkwawżata l-aktar minħabba l-preżenza tal-bniedem. Id-diversità agrikola żdiedet bil-firxa u l-interazzjoni tal-agrikoltura lokali u t-trasport u kummerċ. Fil-ħamsinijiet tas-seklu għoxrin popolazzjonijiet sħaħ rurali fil-Mediterran abbandunaw l-agrikoltura. Minflok, mal-industrija tal-manifattura daħlet ukoll l-industrija tat-turiżmu li bidlet wiċċ il-fiżjonomija ta' parti kbira mill-kosta tal-Ewropa tan-Nofsinhar kif ukoll parti mill-Kosta tat-Tramuntana tal-Afrika.Terremoti, attivitajiet vulkaniċi, tsunamis nirien fil-foresti li jniġġsu l-baħar huma wkoll perikli li ta' spiss huma ta' theddida lil-ambjent Mediterranju.
Il-popli tal-Mediterran
Il-popli li huma nattivi u li ilhom jgħixu madwar il-Mediterran għal dawn l-aħħar eluf tas-snin huma fil-maġġoranza tagħhom ta' razza Kawkasa. Biss kulturalment, l-istess popli jkopru firxa vasta ta' kulturali, waħda diversi mill-oħra. Mill-bidu tal-Perjodu Neolitiku t-tixrid tal-popli madwar il-litoral Mediterranju kienet stabbilit ruħha bħala ħajja sedentarja, billi l-attività prinċipali kienet tiffoka fuq l-agrikoltura li ħadet post il-kaċċa u l-ġbir tal-pjanti slavaġġ. Gruppi oħra madankollu, kienu u għadhom sal-lum nomadi jew jipprattikaw transumanza. Bosta minn dawn il-gruppi ta' nies kienu mifruda minn xulxin minħabba il-ġeografija fiżika, bħal ma huma, il-muntanji, id-deżert, u l-baħar. Biss, dan tal-aħħar dejjem kien ippreferut biex wieħed jasal b'mod l-aktar mod faċli. Dan għaliex, il-baħar filwaqt li għandu l-perikli tiegħu, biss qatt ma jimblokka it-triq li wieħed irid jaqsam. Għaldaqstant, il-Baħar Mediterran, filwaqt li jifred gruppi ta' popli u kulturi minn xulxin, jgħin biex jiffaċilita il-kummerċ u l-kumikazzjoni kulturali bejn il-popli tar-reġjun.
L-antenati tal-popli tal-Mediterran kienu diversi. Tribujiet minn diversi partijiet tal-Ewropa, l-Afrika ta' Fuq u oħrajn mil-Lvant Nofsani qarrbu lejn il-kosta Mediterranja fi żminijiet diversi, matul il-medda ta' eluf ta' snin. Imbagħad, meta dawn ideċidew li jaħdmu l-art bħala mezz ta' għixien u saru sedentarji, bdew jiffurmaw bliet u rħula li fihom setgħu jikkontrollaw u jikkmandaw dak kollu li kien jiġri madwarhom. Minħabba dan iċ-ċaqliq u invażjonijiet ta' popli wieħed fuq l-ieħor, saru ħafna gwerer, sakemm finalment ġew stabbiliti konfini kemm imaġinarji kif ukoll fiżiċi bis-saħħa tal-ambjent naturali. Biex nagħtu eżempju, waqt li Malta illum hi indipendenti wara ħafna eluf ta' snin maħkuma minn qawwiet u nazzjonijiet barranin, Ċipru pajjiż indipendenti mill-Greċja għandu parti minnu,dik tal-Lvant miżmuma bħala art taċ-Ċiprijotti Torok, għax dawn tal-aħħar jsostnihom il-gvern Tork. Fl-Afrika ta' Fuq, bosta mil-linji imaġinarji li jservu ta' fruntieri li jifirdu pajjiż minn ieħor saru fl-aħħar seklu u ddeċidewhom potenzi oħra barranin.
Madwar il-Mediterran, illum, hemm għoxrin stat li għandhom kosta li tmiss mal-baħar. Dan in-numru qed jeskludi l-Istat Palestinjan kif ukoll it-territorju Ingliż ta' Ġibiltà. Il-Portugall, għalkemm meqjus bħala pajjiż Mediterranju m'għandux kosta li tmiss mal-Mediterran. Intant meta wieħed isemmi l-klima Mediterranja ikun qiegħed jirriferi għall-reġġjun partikulari, l-aktar fejn tikber b'mod naturali s-siġra taż-żebbuġ. Hekk allura insibu li fil-muntanji għoljin tal-Italja għaliex dawn ma għandhomx klima tipika Mediterranja minħabba l-altitudni tagħhom, fihom ma tikbirx din is-sigra.
Lista ta' Pajjiżi Mediterranji
Spanja, Franza, Monako, l-Italja, is-Slovenja, il-Kroazja, il-Bosnja u Ħerzegovina, il-Montenegro, l-Albanija, il-Greċja, it-Turkija, is-Sirja, il-Libanu, l-Iżrael, l-Eġittu, il-Libja, it-Tuneżija, l-Alġerija u l-Marokk; Malta u Ċipru huma l-uniċi żewġ stati gżejjer. Barra minn hekk, il-Medda ta 'Gaża u t-territorji Brittaniċi barranin ta' Ġibiltà, u Akrotiri u Dhekelia huma bażijiet Ingliżi sovrana f'Ċipru, għandhom ukoll kosta fuq il-baħar. Bosta huma dawk il-pajjiżi li għandhom aktar minn gruppp etniku wieħed.
Kontribut storiku
Għalkemm il-Mediterran jaqsam u jifred in-naħa tal-Punent min-naħa tal-Lvant tal-Mediterran, kif ukoll il-kosta ta' Fuq minn dik ta' Isfel (l-Afrika ta' fuq), dan l-istess baħar storikament għaqqad miljuni ta' nies minn kull naħa għax iffaċilita l-ivvjaġġar, għax il-baħar hu bosta drabi eħfef li taqsam minn fuqu milli tivvjaġġa fuq l-art li hija muntanjuża u mifruda bi xmajjar.
Hekk, daqs 750 Q. K. il-Feniċi bdew jaqsmu dan il-baħar biex jikkumerċjaw it-tessili li kienu jipproduċu mal-fidda ta' Spanja. Matul l-era klassika, Kartaġni, il-Greċja, l-Etruski, u Ruma lkoll għamlu kemm felħu biex jieħdu l-kontroll tal-pajjiżi u r-rotot ta' dan ir-reġjun. Iktar tard il-Mediterran kien taħt bosta dominji, fosthom dak, Biżantin, Għarbi, Spanjol, Ottoman, Franċiż, Ingliż, u tal-flotta Amerikana.
Gżejjer prinċipali
Il-gżejjer prinċipali huma:
Ibħra interni
Il-Baħar Mediterran huwa magħmul minn dawn l-ibħra interni:
Bibliografija
Attenborough David, The First Eden, The Mediterranean World and Man. Fontana / Collins. 1987.
Holoq relatati fuq l-internet
The Mediterranean Sea / Facts / History / Islands and Countries https://www.britannica.com/place/Mediterranean-Sea
'The Mediterranean Region', https://ec.europa.eu/environment/nature/natura2000/biogeog_regions/mediterranean/index_en.htm
'The Mediterranean Region - a Geological Primer' https://www.researchgate.net/publication/237502816_The_Mediterranean_region-_A_geological_primer
'The Messinian Salinity Crisis', https://www2.atmos.umd.edu/~dankd/MessinianWeb/_private/HOME.htm
'The Mediterranean Marine and Coastal Environment', https://www.medqsr.org/mediterranean-marine-and-coastal-environment
'What is a Mediterranean Climate?' https://www.mediterraneangardensociety.org/climate.html
'Geography of the Mediterranean Region', https://www.coreknowledge.org/wp-content/uploads/2018/03/CKHG_G6_U2_AncientGreeceRome_WTNK_C01_GeographyOfTheMediterranean_AboutCity-States.pdf
Alġerija
thumb|Organizzazzjoni territorjali thumb|Mappa thumb|Algiers, الجزائر, Alger (Minn fuq, mix-xellug għal-lemin: Kosta, Tifkira tal-Martri, Bini Ahmed Francis, Bażilika tal-Madonna tal-Afrika, Uffiċċju tal-Posta Ċentrali, Moskea Ketchaoua, Port) thumb|Pittura ta' mara Kabyle bil-kostum folkloristiku, Iqbayliyen (Kabily) القبائل (Għarbi) L-Alġerija, uffiċċjalment ir-Repubblika Demokratika tal-Poplu tal-Alġerija, hija pajjiż fl-Afrika ta' Fuq li tibbordura l-Marokk u s-Saħara tal-Punent fil-punent, il-Mauritania u l-Mali fl-ilbiċ, in-Niġer fix-xlokk, u l-Libja u t-Tuneżija fl-ilvant, bil-baħar Mediterran fit-tramuntana. L-Alġerija tagħmel parti mir-reġjun tal-Magreb. Minħabba d-deżert tas-Saħara, li tokkupa kważi l-pajjiż kollu, il-maġġoranza tal-popolazzjoni tgħix fit-tramuntana, fejn għalkemm huwa ddominat mill-muntanji tal-Atlas, hemm art fertili kif ukoll aċċess għall-baħar. B'erja ta' 2,381,741 kilometri kwadri, l-Alġerija hija l-ikbar pajjiż fl-Afrika, u l-għaxar l-ikbar pajjiż fid-dinja. Il-pajjiż għandu popolazzjoni ta' 44 miljun ruħ, li jagħmlu it-32 l-aktar pajjiż popolat fid-dinja. L-Alġier hija l-belt kapitali kif ukoll l-ikbar belt fil-pajjiż.
Inizjalment, fl-Alġerija kien hemm ir-renjijiet tan-Numidjani u l-Mauretani, qabel ma saret koloniżżazzjoni mil-Feniċi u l-Kartaġiniżi, li wara ġew maħkuma mir-Rumani. Wara li waqgħet Ruma ġie mwaqqaf ir-renju tal-Vandali, u iktar tard, wara perjodu qasir taħt il-Biżantini, l-Alġerija rat diversi renji u dinastiċi Għarab. Fl-1516 l-Alġerija ġiet taħt l-Ottomani, fejn waqt dan il-perjodu il-belt tal-Alġier saret waħda mill-ikbar u l-iktar bliet sinjuri fid-dinja, sakemm fl-1830 invadiet Franza. Taħt il-Franċiżi, l-Alġerija rat seklu diffiċli, tant illi wara massakri f' Sétif u Guelma fl-1945, faqqgħet il-Gwerra Alġerina fl-1954, li spiċċat fil-5 ta Lulju tal-1962 bl-Alġerija ħielsa bħala pajjiż independenti.
Il-lingwi uffiċjali tal-Alġerija huma l-Għarbi u l-Berberu, iżda il-lingwa primarja li tintuża hija l-Għarbi Alġerin. Il-Franċiz huwa ukoll użat f'ċerti kuntesti governattivi u edukattivi, imma m'għanda l'ebda status uffiċjali. Il-maġġoranza tal-popolazzjoni hija Għarbija u l-ikbar reliġjon huwa l-Iżlam.
Alġeri (/ælˈdʒɪərz/ al-JEERZ; Għarbi: الجزائر, romanizzat: al-Jazāʾir; Franċiż: Alġer) hija l-kapitali u l-akbar belt tal-Alġerija. Il-popolazzjoni tal-belt fiċ-ċensiment tal-2008 kienet 2,988,145 u fl-2020 kienet stmata li kienet madwar 4,500,000. Alġiers tinsab fil-parti taċ-ċentru tat-tramuntana tal-Alġerija.
Algiers tinsab fuq in-naħa tal-punent tal-Bajja ta' Algiers, fil-Baħar Mediterran.Il-parti moderna tal-belt hija mibnija fuq l-art invelli ma' xatt il-baħar; il-parti l-qadima, il-belt antika tad-deys, titla 'l-għoljiet wieqfa wara l-belt moderna u hija nkurunata mill-Casbah jew iċ-ċittadella (sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO), 122 metru (400 pied) 'l fuq mill-baħar. Il-Casbah u ż-żewġ mollijiet jiffurmaw trijangolu. (Laqmijiet: Algiers l-Abjad; Algiers the Dazzling)
L-Alġerija Franċiża kisbet Status: 1830–1848-Kolonja Franċiża u wara l-1848–1962 kienet l-arti ta' Franza, il-Kapitali tagħha u l-akbar belt kienet Algiers il-lingwi uffiċjali tagħha, il-Franċiż u l-lingwi l-oħra Għarbi, Berber; id-Dipartiment tal-Gvern Franċiż Gvernatur Ġenerali 1830 (l-ewwel) Louis-Auguste-Victor Bourmont-1962 (l-aħħar) Christian Fouchet; Il-Leġiżlatura tagħha kienet l-Assemblea Alġerina (1948–1956); L-Istorja Tiegħu: Ċessjoni ta' Alġiers-5 ta' Lulju 1830, Indipendenza Alġerina-5 ta' Lulju 1962; L-erja totali tagħha kienet 2,381,741 km2 (919,595 sq mi); Il-Munita tagħha kienet il-Budju (1830–1848) u aktar tard il-Franc Alġerin (1848–1962); L-Innus tiegħu kienu: La Parisienne (1830–1848), Le Chant des Girondins (1848–1852), Partant pour la Syrie (1852–1870). La Marseillaise (1870–1962); L-Argelai Franċiż kien preċedut mill-Alġerija Ottomana, l-Emirat ta 'Abdelkader, ir-Renju ta' Beni Abbas, Kel Ahaggar
Enejide
daqsminuri|Dettall pittografiku minn saġġ dwar l-Enejide L-Enejide hija epika Latina miktuba minn Virġilju bl-eżametru dattiliku fl-ewwel seklu Q.K. li tirrakkonta l-istorja leġġendarja ta' Enea, Trojjan li jivvjaġġa sal-Italja biex minnu jitnissel il-poplu glorjuż tar-Rumani. Tikkonsisti fi tnax-il ktieb u hija magħrufa bħala l-epika nazzjonali tal-Imperu Ruman.
Baħar Eġew
greece_sm03.png|thumb|Il-Baħar Eġew.
Dugongu
Id-dugongu (Dugong dugon) huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-baħar u huwa l-iżgħar speċi fost il-baqar tal-baħar fl-ordni Sirenia (li jinkludi fih il-lamantini u l-baqra tal-baħar ta' Steller). L-adulti ġeneralment ma jikbrux aktar min 3 metri. L-isem "dugongu" ġej mil-malajan eżattament mil-kelma "duyung" li tfisser mara tal-baħar jew sirena.
Dieta
Id-dugongu huwa wieħed mill-ftit mammiferi tal-baħar li huma erbivori u d-dieta tikkonsisti kompletament minn veġetazzjoni u ħaxix tal-baħar.
Distribuzzjoni
thumb|left|Dugong
Għalkemm darba d-dugongu kien mifrux mal-Paċifiku tropikali ta' Nofs in-nhar u ma' l-oċean Indjan kollu, l-popolazzjonijiet naqsu ħafna fin-numru. Gruppi kbar ta' 10,000 għadhom jinstabu biss madwar il-Great Barrier Reef u Shark bay fl-Awstralja u fl-istrett ta' Torres fin-Nofs in-nhar ta' New Guinea. Qabel l-1970, huwa maħsub li gruppi ta' dan id-daqs kienu jeżistu wkoll fil-Mozambik u mal-kosta tal-Kenja, fejn issa n-numru naqas drastikament u f'Palaw baqa' popolazzjoni żgħira oħra wkoll.
Numru żgħir ta' dugongi jistabu fl-istretti ta' Ġoħor li jifirdu lill-Ġoħor fil-Malasja minn Singapor u fil-Filippini fil-provinċi ta' Palaw, Romblon, Gujmaras, u Davaw Orjentali u fil-Baħar l-Aħmar viċin l-Eġittu.
Il-bajja ta' Moreton, hija bajja kbira fil-kosta tal-Lvant ta' l-Awstralja. Din il-bajja hija waħda mill-ħafna postijiet li jservu ta' protezzjoni għad-dugongu minn klieb il-baħar kbar fejn l-ilma mhux fond, nadif ħafna u b'veġetazzjoni addattata w abbondanti. Din l-arja ta' 'l fuq minn 200km hija mportanti ħafna għall-futur ta' dan il-mammiferu, minn hawn din l-ispeċi tista' tiġi studjata faċilment u b'hekk tkun tista' tingħatha protezzjoni aħjar.
Id-dugongi li hemm fil-Golf Persiku ġew irrapurtati li kienu f'periklu akbar minħabba l-konflitti li kien hemm bejn l-Istati Uniti u l-Iraq, fejn matul il-gwerrer kwantita kbira ta' żejt infirxet mal-golf. L-istat attwali tal-popolazzjoni tad-dugongi fil-Golf Persiku mhux magħruf.
Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp D
Riżultati
<div id="Lussemburgu v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Franza">
<div id="Albanija v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Rumanija">
<div id="Rumanija v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Albanija">
<div id="Belarus v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Belarus">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Lussemburgu">
<div id="Franza v Bożnija u Ħerżegovina">
Birżebbuġa
Din il-lokalità hi magħrufa għall-fossili li nstabu f'Għar Dalam, għar qrib Birżebbuġa. Il-knisja parrokkjali ta' Birżebbuġa hija ddedikata lil San Pietru fil-Ktajjen.
Arma
L-arma ta' Birżebbuġa turi forma ta' 'V' blu u fergħa taż-żebbuġ blu fuq sfond abjad. Il-blu jirappreżenta l-baħar u ż-żebbuġa tindika minn fejn ġej l-isem ta' din il-lokalità.
Storja
Għall-ħabta tal-bidu tas-seklu għoxrin dawn l-inħawi bdew ikunu abitati minn mijiet ta' nies speċjalment fis-sajf, minħabba l-bajjiet tar-ramel, magħrufa bħala l-Bajja s-Sabiħa u l-Bajja ta’ San Ġorġ, ħajru lil ħafna nies biex immorru jgħixu hemm, l-aktar fix-xhur tas-sajf. Madankollu, Birżebbuġa u l-madwar kienu ilhom abitati mill-bniedem għal bosta eluf ta’ snin. Il-lokalità ta' Birżebbuġa saret parroċċa fl-1913.
Hekk kif wieħed jasal biex jidħol f'din il-lokalità mal-liwja tal-Bajja ta' San Ġorġ, hemm kappella li tmur lura sas-seklu sbatax. Din hi ddedikata lil San Ġorġ. Ma' din id-dawra, darba ma kienx hawn triq asfaltata bħal ma hemm illum. Minflok, it-triq li tilwi lejn Birżebbuġa kienet tgħaddi minn fuq l-għolja, sewwa sew tħaxken quddiem il-kappella żgħira. Imbagħad, it-triq kienet tinżel għal qrib il-baħar fil-bajja fejn sa żmien ilu kien aktar qisu art mistagħdra.
L-għolja ta' ħdejn il-kappella hi magħrufa bħala Borġ in-Nadur. Hawn jinsabu l-fdalijiet ta' tempju megalitiku li jmur lura daqs tlett elef sena qabel Kristu. Imbagħad daqs tefa' ta' gebla 'l bogħod, fuq l-istess għolja, naraw ħaġar qadim ieħor, din id-darba f'forma ta' ħajt tas-sejjieħ, biss magħmul minn ċnagen kbar maqtugħa u mqegħda fuq xulxin. Dan kien iservi bħala ħajt ta' difiża, li n-nies ta' madwar 1,500 sena qabel Kristu bnew biex jipproteġihom minn baħħara li setgħu jiżbarkaw għall-għarrieda fil-bajja ta’ San Ġorġ. L-abitanti ta' dan ir-raħal ċkejken kienu jabitaw dawn l-inħawi matul Żmien il-Bronż; dawn kienu nies li raw jasal fi tmiem tiegħu l-perijiodu preistoriku ta' Malta, qabel il-wasla tal-Feniċi.
X'aktarx kien l-istess ġens ta' nies li qatta' r-raddi fil-blat li hemm max-xatt ta' quddiem il-Kappella ta' San Ġorġ. Dawn ir-raddi jinżlu taħt il-baħar, u sa żmien ilu wieħed kien jista' jarahom ifiġġu n-naħa l-oħra tal-istess bajja, fejn illum hemm xatt miksi bil-konkos fin-naħa tal-Qajjenza.
Qrib sew ta' dawn ir-raddi fuq l-istess blat mad-dawra, hemm ħofor, li kull waħda minnhom fiha daqs metru fond. L-istudjużi jaħsbu li dawn il-ħofor kienu jservu bħala fosos tal-qamħ. Minn dawn il-ħofor hemm daqs sitta, u xi wħud minnhom illum mikula u mgħottija bl-ilma baħar. Biex il-ħofor setgħu jintużaw għall-iskop tagħhom, bilfors li fi żmienhom il-baħar kien ħafna aktar baxx milli hu llum. Ir-raddi ta' ħdejhom xi darba wkoll kienu jaqsmu l-bajja fuq blat sod mingħajr ma jmissu mal-ilma. Kemm ir-raddi kif ukoll il-fosos tal-qamħ qegħdin jindikaw biċ-ċar li l-livell tal-baħar illum hu ħafna aktar ogħla minn kif kien daqs tlett elef sena ilu.
Aktar ‘il fuq minn din il-bajja, fit-triq prinċipali li minnha wieħed jgħaddi biex iħalli Birżebbuġa warajh, man-naħa tax-xellug hemm Wied Dalam. Daqs tliet mitt metru ’l fuq hemm mużew li wieħed jista’ jżur biex wara jinżel fil-wied u jidħol f’Għar Dalam. Fuq l-għolja, fuq ix-xaqliba l-oħra tal-wied, hemm il-fdalijiet ta' villa Rumana, sit arkeoloġiku li fi żmienu kien iservi ta’ razzett u art agrikola. Għad hemm bosta ġebel u trinek li jindikaw iż-żmien meta din il-villa ntużat mill-bdiewa. Hemm ukoll ċisterna fonda maqtugħa fil-blat qrib l-istess fdalijiet. Il-kobor ta' din iċ-ċisterna hu impressjonanti hu ta' xi għaxar metri u jagħti wieħed x'jifhem li hawn kien hawn ħażna kbira tal-ilma.
Bla dubju l-aqwa u l-eqdem monument storiku ta' dawn l-inħawi hu Għar Dalam. Dan għaliex fih instabu l-fdalijiet ta' annimali li għexu f'Malta madwar 20,000 sa 150,000 sena ilu. F'dan l-istess perjodu, minn żmien għall-ieħor, kienu jersqu lejn Malta, annimali li llum ma nsibuhomx jgħixu aktar f’din il-gżira. Dawn kienu iljunfanti, ippopotami, kif ukoll annimali li ġew wara żmienhom, bħal ċriev, orsijiet, ilpup u ħafna oħrajn. Dan ifisser li dak iż-żmien, Malta kienet magħquda ma' Sqallija, għax annimali bħal dawn instabu hemm ukoll. Sqallija hi daqs 90 kilometru 'l bogħod u meta dawn il-merħliet ta' annimali preistoriċi qasmu lejn Malta, il-baħar bejn Malta u Sqallija ma kienx jeżisti.
Kappelli
Kappelli fir-raħal ta' Birżebbuġa:
Matul dawn l-aħħar għoxrin sena, f'din il-lokalità kien hawn influss kbir ta' abitanti permanenti. Dan wassal biex din il-lokalità kibret sostanzjalment. Illum, il-popolazzjoni ta' Birżebbuġa tlaħħaq madwar 10,000 ruħ. Il-kappillan preżenti huwa r-Rev. Kan. Dun Anton Galea-Scannura.
Żoni f'Birżebbuġa
Apparti ċ-ċentru ta' Birżebbuġa madwar il-knisja parrokjali, insibu diversi żoni mxerrda mar-raħal, fosthom:
Biex tasal f'din il-lokalità bit-trasport pubbliku, wieħed jista' jaqbad il-karozza numru 82 (tgħaddi ukoll fiż-żona tal-Papa), X4 (tgħaddi ukoll fiż-żona ta' Ħal Far u diretta għall-ajruport), 210 (mill-Isptar Mater Dei u tgħaddi miż-Żejtun).
Każini tal-Banda
F'Birżebbuġa hemm żewġ każini tal-Banda:
Eżametru dattiliku
Skont id-dizzjunarju tal-Professur Ġużè Aquilina eżametru dattiliku hu vers ta' sitt piedi metriċi magħmul minn "ħames dattili u spondew, kull wieħed mill-ewwel erba' piedi, u rari ħafna l-ħames pied, jista' jeħdilhom posthom spondew"
FC BATE Borisov
FC BATE Borisov (ippronunċjat ) (bil-Bjelorussu: ФК БАТЭ Барысаў; bir-Russu: ФК БАТЭ Борисов) hu klabb tal-futbol Bjelorussu, li jilgħab fil-belt ta' Borisov. Attwalment jikkompetu fil-kampjonat Bjelorussu li tiegħu huma ċ-ċampjins renjanti. L-istaġun 2008–09 kien wieħed storiku għall-klabb hekk kif ikkompetew għall-ewwel darba fil-UEFA Champions League. L-istadju tagħhom huwa l-Borisov Arena.
Storja
Il-klabb kien fundat lura fl-1973, ġie ristabbilit fl-1996. L-isem BATE ġej mill-akronomu tal-Borisov Works of Automobile and Tractor Electronic Equipment. Minkejja li ma kellhomx xi storja wisq sabiħa fi ħdan il-kampjonat Sovjetiku, mill-1996 'il quddiem, BATE irnexxielhom jirbħu ħames kampjonati nazzjonali waqt li kkompetew fil-kompetizzjonijiet tal-UEFA kontra timijiet ta' kalibru bħal AC Milan, Juventus, Zenit St. Petersburg, Bolonga, 1860 Munich u Real Madrid. Mal-unuri tal-kampjonat, insibu wkoll it-Tazza tal-Bjelorussja li ntrebħet fl-2006, meta l-formazzjoni ta' Borisov irnexxielha tagħmel il-famuża double.
Plejers bħal Aliaksandr Hleb, Vitali Kutuzov u Yuri Zhevnov bdew il-karriera tagħhom mal-BATE u llum huma regulari fit-tim nazzjonali tal-Bjelorussja.
Fl-2008, BATE saret l-ewwel skwadra Bjelorussa li waslet sal-fażi tal-gruppi tal-UEFA Champions League. Il-klabb irnexxielu jasal sa dan l-istadju tal-edizzjoni 2008–09, meta fit-triq elimina fl-ewwel rawnd preliminarju liċ-ċampjins Iżlandiżi Valur, fir-rawnd suċċessiv lill-Belġjani ta' RSC Anderlecht, waqt li fl-aħħar rawnd lill-Bulgari ta' Levski Sofia. It-tlugħ tal-poloz tefgħu lill-klabb Bjelorussu ma' Real Madrid, Juventus u Zenit St. Petersburg. Wara li fl-ewwel logħba fi Spanja kontra r-Real Madrid tilfu 2–0, BATE kisbu riżultat prestiġjuż meta f'darhom spiċċaw pari ta' 2–2 kontra t-tim ta' Juventus, meta b'sorpriża kienu saħansitra jinsabu f'vantaġġ ta' żewġ gowls. Dan kien l-ewwel punt storiku f'fażi tal-gruppi tal-kompetizzjoni massima Ewropea. Il-mixja ta' BATE kompliet sakemm ġabru punt ieħor fil-partita ta' wara li spiċċat 1–1 kontra t-tim Russu ta' Zenit. Minkejja li spiċċaw l-aħħar mill-grupp u naqsu li jikkwalifikaw għall-fażi suċċessiva jew għar-rawnd tal-aħħar 32 tat-Tazza UEFA, huma xorta kisbu tifħir internazzjonali mill-istampa għad-dixxiplina, l-istil offensiv u n-nuqqas ta' biża li kellhom kontra uħud mill-aqwa timijiet Ewropej.
Virġilju
daqsminuri|Virġilju
Filatelija
Il-filatelija hija l-istudju tal-bolol tat-taxxa jew tal-bolol postali. Din tinkludi l-iddisinjar, il-produzzjoni u l-użi tal-bolol wara li tingħata l-awtorizzazzjoni li jinħarġu, is-soltu mingħand uffiċjali tal-gvern bħall-awtoritajiet postali. Il-filatelija hija l-attività distinta fejn jiġu studjati l-bolol, li tista’ tinkludi l-kollezzjoni tal-bolol. Ngħidu aħna, xi filatelisti jistudjaw bolol estremament rari mingħajr ma jkollhom kopji għalihom stess, għaliex jiswew ħafna flus jew għaliex l-aħħar eżemplari jinsabu fil-mużewijiet. Min-naħa l-oħra, il-kollezzjoni tal-bolol fiha nfisha hija l-ksib ta’ bolol, xi drabi mingħajr kunsiderazzjoni għall-oriġini jew għall-użu tagħhom.
Etimoloġija
Sal-lum il-ġurnata, il-ħolqien tal-kelma “filatelija” fil-forma Franċiża tagħha hija storikament attribwita lil Georges Herpin fil-pubblikazzjoni Le Collectionneur de timbres-postes, Vol. 1, 15 ta’ Novembru, 1864. Hija mibnija mill-kelmiet Griegi philos (φίλος li tfisser “ħabib”), u ateleia (ἀτέλεια li tfisser “eżenti mid-dazji u t-taxxi” ) peress li l-bolol postali jindikaw li d-destinatarju ma għandux iħallas għas-servizz minħabba li dawn huma minnhom infushom mezz li jiffranka u li għaldaqstant jikkonfermaw li l-ħlasijiet postali jkunu saru minn qabel mingħand dak li jibgħat, jew mingħand ħaddieħor. It-termini alternattivi “timbrofilija” u “timbroloġija” huma ħafna inqas komuni.
L-oriġini tal-filatelija tinsab fl-osservazzjoni li f’munzell bolol li jidhru kollha tal-istess tip, eżaminazzjoni ta’ aktar reqqa turi li hemm tipi differenti ta’ karta, filigrani differenti fil-karta, varjazzjonijiet fl-ilwien tal-kuluri, perforazzjonijiet differenti, u tipi oħra ta’ differenzi. Mill-paragun mar-rekords tal-awtoritajiet postali jista’ joħroġ li l-varjazzjonijiet setgħu kienu intenzjonati, li imbagħad iwassal għal aktar stħarriġ dwar kif setgħu seħħew il-bidliet u għalfejn. Huwa interessanti wkoll li eluf ta’ falsifikazzjonijiet inħolqu matul is-snin, b’uħud minnhom tajbin ħafna, u għarfien komplet tal-filatelija biss jista’ jagħti xi tama li jiġu skoperti l-falsifikazzjonijiet.
Waħda mill-ispjegazzjonijiet għall-varjazzjoni kollha li teżisti hija li l-istampar tal-bolol kien fost it-tentattivi tal-bidu għall-produzzjoni bil-massa fuq skala kbira mill-awtoritajiet postali. Saħansitra fis-seklu 19, il-bolol kienu qegħdin joħorġu bil-biljuni, aktar minn kwalunkwe tip ieħor ta’ oġġett immanifatturat dak iż-żmien.
L-Oqsma tal-Filatelija
thumb|right|200px|L-ewwel bolla ta' Malta inħarġet fl-1 ta' Diċembru 1860 mingħajr [[filigrana u turi l-profil tar-Reġina Vittorja.]] Filatelija bażika, jew teknika, hija għaldaqstant l-istudju tal-aspetti tekniċi tal-produzzjoni tal-bolol u l-identifikazzjoni tagħhom. Din tinkludi l-istudju tal-:
L-Istrumenti tal-Filatelija
Dawn huma l-istrumenti meħtieġa fil-filatelija: il-lenti, il-pinzetta, l-odonometru, il-filigranoskopju, albums għall-konservazzjoni tal-bolol u l-katalgu.
Il-Karatteristiċi ta' Bolla ta' Kwalità Tajba
thumb|right|200px|Eżempju ta' bolla tal-1886 miżmuma f'kundizzjoni tajba ħafna iżda fejn il-vinjetta mhix iċċentrata.
Il-kwalità hija parametru fundamentali sabiex jiġi ddeterminat il-valur ta' bolla. Għall-bolol ġodda din hija bbażata fuq kemm il-gomma fuq il-wara tkun friska. Il-gomma sikwit tiddeterjora minħabba konservazzjoni ħażina f'ambjent umdu, fejn jinħolqu tebgħat ta' ossidazzjoni jew marki sofor kbar.
Il-Bolol Miksurin jew f'Kundizzjoni Ħażina Ħafna
thumb|right|200px|L-ewwel bolla tad-dinja, il-[[Penny Black, inħarġet mir-Renju Unit fl-1840.]] Ta' min jiċċara li fil-kollezzjoni personali tiegħu, wieħed jista' jdaħħal il-bolol kollha li jrid. Kull bolla hija fil-veru sens biċċa storja unika li ma tinġiebx lura, indipendentement mill-istat tal-konservazzjoni. Madanakollu ta' min jinnota li fil-filatelija (il-kummerċ, it-tpartit u l-espożizzjonijiet) il-bolol miksurin jew difettużi m'għandhom prattikament ebda valur ħlief f'xi każi eċċezzjonali bħall-bolol ta' rarità kbira fejn b'perċentwali baxxa ta' valur (5 - 10%) jistgħu jinbiegħu xorta.
Provinċja ta' Lodi
Lodi (Taljan:Provincia di Lodi; Lumbaart:Pruíncia de Lôd) hija provinċja li tinsab fir-reġjun tal-gżira ta' Lombardija, fl-Italja. Din il-provinċja tkopri ż-żona ta' 782,99 kilometru kwadru, u l-popolazzjoni totali hija ta' 229.214 (2014). Hemm 61 komun fil-provinċja. .
L-aktar bliet importanti huma Abbadia Cerreto, Casalpusterlengo, Caselle Landi, Caselle Lurani, Codogno San Rocco al Porto, Sant'Angelo Lodigiano, Santo Stefano Lodigiano, Tavazzano con Villavesco, u l-kapitali, Lodi.
Iljun
thumb|300px L-Iljuni (Panthera leo) huma membri tal-familja Felidae. L-iljuni irġiel kbar jiżnu 250 kg u huma t-tieni l-ikbar qtates ħajjin wara t-tigri. Huma l-uniċi f'din il-familja li jgħixu u jikkaċċjaw fi grupp. Grupp kbir ta' ljuni jikkonsisti minn leonessi u t-tfal tagħhom, b'wieħed jew żewġt irġiel. Ġeneralment, hi l-leonessa li tikkaċċja, imma wara li dak l-annimal ikkaċċjat jiġi maqtul, l-iljuni rġiel jieklu l-ewwel, wara l-leonessi u t-tfal l-aħħar.
Illum l-ġurnata ssib l-iljuni li jgħixu fil-ħajja naturali selvaġġa tagħhom fl-Afrika tal-Lvant u f'parti mill-Indja.
Amedeo Modigliani
L-ewwel snin
Amedeo Modigliani twieled f'familja Lhudija f'Livorno fit-Toscana. Kien ir-raba' tifel ta' Flaminio Modigliani u l-mara tiegħu Eugénie Garsin li twieldet Franza u trabba fil-faqar wara li n-negozju ta' missieru f'Sardenja falla. Modigliani kien qrib ħafna t'ommu, li għallmitu d-dar sakemm kellu għaxar snin. Wara li qabditu plewrite meta kellu ħdax-il sena, baqa' jbati b'saħħtu u ftit snin wara żviluppa t-tefojde. Ta' xi sittax reġa' ħa l-plewrite u mbagħad t-tuberkolożi li fl-aħħar kienet il-kawża ta' mewtu. Kull darba rpillja bis-saħħa ta' kemm ħadet ħsiebu ommu. Wara t-tieni marda bil-plewrite, ħaditu ġita mal-Italja t'isfel, Napli, Capri, Ruma u Amalfi u mbagħad 'il fuq lejn Firenze u Venezja.
Fl-1898, meta kellu 14-il sena Modigliani beda jistudja l-pittura taħt Guglielmo Micheli f'Livorno stess. Baqa' jitgħallem fl-iSkola tal-Arti ta' Micheli sal-1900. L-ewwel edukazzjoni formali artistika tiegħu kienet f'atmosfera influwenzata ħafna mill-istili u s-suġġetti tal-arti Taljana tas-seklu 19. Hekk li kien għad baqa' traċċi ta' din l-influwenza u tal-istudu tal-arti rinaxximentali fl-ewwel xogħlijiet Pariġini tiegħu. Fil-bidu tal-karriera tiegħu, pitturi bħal Giovanni Boldini influwenzawh daqs Toulouse-Lautrec.
Fl-1902 Amedeo Modigliani inkiteb fl-Scuola libera di Nudo ta' Firenze, u wara sena telaq għal Venezja, fejn kien jattendi l-Istituto per le Belle Arti di Venezia. Kien hemm li Amedeo ipprova għall-ewwel darba d-droga tal-ħaxix u minflok jistudja beda jqatta' ħajtu fil-kwartieri l-iżjed infami tal-belt.
Fl-1909, Modigliani mar lura l-belt ta' twelidu, Livorno, marid u għajjien minħabba l-ħajja dissoluta li kien jgħix. Imma ma damx ħafna l-Italja u reġa' lura Pariġi fejn did-darba kera studju f'Montparnasse.
Fil-bidu kien iqis ruħu iktar bħala skultur milli pittur u beda jiskolpixxi biss serjetà wara li Paul Gillaume, merkant ambizzjuż żagħżugħ, beda jinterressa ruħu fl-arti tiegħu u introduċih ma Constantin Brancusi.
L-ikbar ħabib tal-qalb tiegħu kien il-pittur, Maurice Utrillo, li kien għadda mill-istess problemi tal-alkoliżmu li kkaratterizzaw il-ħajja ta' Amedeo.
L-iskultura
thumb|right|210px| Ras ta' Mara, skultura fil-franka ta' Amedeo Modigliani, 1912, Metropolitan Museum of Art Meta nħarsu lejn l-iskulturi ta' Modigliani, malajr nindunaw kemm kien influwenzat mill-arti Afrikana u Kamboġjana, li x'aktarx kien ra fil-Musée de l'Homme. L-interess tiegħu fil-maskri Afrikani jidher ċar fil-mod kif kien jittratta l-uċuħ tal-mudelli tiegħu. Dawn jidhru antiki, kważi Eġizzjani, ċatti u jfakkruk fil-maskri, bl-għajnejn qishom lewż tal-għarusa, ħalq bix-xoffa, imnieħer imtawwal u għonq imġebbed.
Allavolja serje ta' skultura ta' Modigliani ntwergħiet fis-Salon d'Automne tal-1912, minħabba t-trabijiet li kien itajjar fix-xogħol, it-tuberkolożi marret għall-agħar u kellu jieqaf mill-iskultura fil-ġebel u wara anki fl-injam u beda jikkonċentra fuq il-pittura biss.
Fost ix-xogħlijiet tiegħu ta' minn isemmi ir-ritratt tal-ħabib tiegħu Chaim Soutine, u r-ritratti ta' bosta mill-kontemporanji tiegħu li kienu jmorru Montparnasse, bħal Moise Kisling, Pablo Picasso, Diego Rivera, Juan Gris, Max Jacob, Blaise Cendrars, u Jean Cocteau.
Is-snin tal-gwerra
Meta bdiet l-ewwel gwerra dinjija, Modigliani pprova jidħol fl-armata, imma ma ġiex aċċettat peres li saħħtu kienet ħażina. Forsi kellu xewqa li jmut kmieni billi kien jaf li se jkollu ħajja qasira minħabba saħħtu, u għalhekk kien jixrob bla waqfien u jieħu kwantitajiet kbar ta' drogi. Magħruf minn ħbiebu bħala "Modì" (li tinħass bħall-kelma Franċiża "maudit" jew "misħut"), Amedeo Modigliani kien raġel gustuż u n-nisa kienu jsibuħ attraenti ħafna. Kien hemm dejjem xi nisa ġejjin u sejrin, sakemm Beatrice Hastings daħlet f'ħajtu. Beatrice baqgħet miegħu għal kważi sentejn u kienet is-suġġett ta' bosta ritratti, fosthom "Madame Pompadour", u l-vittma ta' lsienu meta kien ikun fis-sakra. F'sensih kien ikun dħuli, mistħi u affaxxinanti, jikkwota l-Dante Alighieri u jgħid bl-amment il-poeżji mill-ktieb ta' Lautréamont, Les Chants de Maldoror, li kien dejjem iżomm kopja tiegħu fuqu. Meta kien jixrob kien jinbiddel għal kollox, isir dimonju, irrabjat u vjolenti, dejjem ifittex il-ġlied kif jidher fid-disinn famuż ta' Marie Vassilieff.
Jeanne Hébuterne
thumb|right|210px| Jeanne Hébuterne liebsa xall aħmar Fl-1916, Modigliani għamel ħabib mal-poeta u bejjiegħ tal-arti Polakk, Leopold Zborovskiu u martu Anna. Modigliani pinġihom bosta drabi u ħadilhom biss 10 franki r-ritratt. Is-sajf ta' wara, l-iskultriċi Russa, Ċana Orloffa, laqqgħitu ma' studenta sabiħa ta' tmintax-il sena bl-isem ta' Jeanne Hébuterne, li kienet ippużat għal Foujita. Jeanne kienet minn familja kattolika devota u ġiet toqgħod miegħu mingħajr ma kienu jafu l-familja li f'għajnejhom il-pittur kien derelitt ivvizzjat u agħar minn hekk, kien Lhudi. Għalkemm Jeanne kienet l-imħabba ta' ħajtu, ix-xenati tagħhom fit-triq saru iżjed famużi mill-istorbju li kien iqajjem Modigliani waħdu meta kien jisker.
Fit-3 ta' Diċembru 1917, kellu l-ewwel wirja waħdu fil-gallerija Berthe Weill imma l-kap tal-pulizija tant kien skandalizzat bin-nudi ta' Modigliani li għalaqlu l-esibizzjoni ftit sigħat wara li fetħet.
Wara marru joqgħodu Nizza fejn Jeanne saret tqila u fid-29 ta' Novembru 1918, tweldithilhom tifla li semmuha Jeanne. Matul dak iż-żmien, għalkemm qatt ma daħħal flus biżżejjed, Modigliani ipproduċa l-pitturi li iktar tard kellhom isiru l-iżjed popolari u apprezzati. Kien ibigħ xi xogħlijiet imma qatt ma kien ibiegħhom bi prezz għoli u li kien jaqla kien malajr jonfqu fuq ix-xorb u d-drogi. F'Mejju tal-1919 marru lura Pariġi fejn krew appartament fir-rue de la Grande Chaumière. Meta kienu hemm Jeanne Hébuterne u Amedeo Modigliani pinġew bosta ritratti ta' xulxin u tagħhom infushom.
Il-mewt
Għalkemm Modigliani baqa' jpinġi, saħħtu kienet sejra lura bl-għaġla, u spiss kien jintilef minn sensieh minħabba x-xorb. Fl-1920, wieħed mill-ġirien li kien joqgħod isfel, meta ma' semgħax ħosshom għal xi ġranet, tela' fuq biex jara xinhu jiġri u sab ‘l Modigliani fis-sodda jehwden u mqabbad ma' Jeanne li kienet tqila kważi disa' xhur. Bagħtu għat-tabib imma għal xejn għax Modigliani kien qiegħed imut bil-meninġite tuberkulari li dak iż-żmien ma' kinetx titfejjaq.
Modigliani miet fl-24 ta' Jannar 1920. Għall-funeral marru ħafna nies, fosthom, numru kbir mill-komunitajiet artistiċi ta' Montmartre u Montparnasse. Jeanne Hébuterne ħaduha toqgħod mal-ġenituri tagħha, fejn qalbha maqsuma bin-niket, ntefet minn tieqa tal-ħames sular, jumejn wara l-mewt ta' Modigliani. Magħha mietet it-tarbija li kienet tqila biha. Modigliani ndifen fiċ-ċimiterju ta' Père Lachaise u Jeanne Hébuterne indifnet fiċ-ċimiterju ta' Bagneux ħdejn Pariġi u baqgħet hemm sal-1930 meta l-familja tagħha fl-aħħar qablu li tindifen ħdejn żewġha.
Modigliani miet fqir u bla sold — irnexxielu jagħmel esibizzjoni “solo” waħda biss f'ħajtu u kien ipartat il-pitturi ma' xi ikla f'ristorant. Daż-żmien, Modigliani hu meqjus bħala wieħed mill-ikbar artisti tas-seklu 20 u x-xogħlijiet tiegħu jintwerew fil-mużewijiet l-iżjed importanti tad-dinja. L-skulturi rarament jidhru għall-bejgħ u l-ftit pitturi li jinbiegħu iġibu iżjed min 15-il miljun Ewro. Il-pittura Nu couché, f'Novembru tal-2003, ġabet 26.887.500 dollaru.
Tim nazzjonali tal-futbol ta' Wales
It-tim nazzjonali tal-futbol ta' Wales jirrapreżenta lill-pajjiż ta' Wales fix-xena internazzjonali tal-logħba tal-futbol. Hu hu kkontrollat mill-Football Association of Wales u hu it-tielet l-eqdem tim nazzjonali tal-futbol li jeżisti.
Minkejja li hi parti mir-Renju Unit, Wales minn dejjem kellha r-rappreżentanti tagħha li jilgħabu f'kampjonati kbar professjonali, imma mhux fil-Logħob Olimpiku minħabba li l-Kumitat Internazzjonali Olimpiku jirrikonoxxi biss lir-Renju Unit.
Is-snin tal-bidu
Wales lagħbu l-ewwel logħba kompetittiva fil-25 ta' Marzu 1876 kontra l-Iskozja fi Glasgow, fejn hu hu t-tielet l-eqdem tim tal-futbol fid-dinja. Alavolja l-Iskoċċiżi rebħu f'din l-ewwel logħba 4-0, partita ta' ritorn kienet ippjanata f'Wales is-sena ta' wara u għalhekk dik kienet l-ewwel logħba internazzjonali ta' Wales ġewwa darhom, fejn intlagħbet fil-5 ta' Marzu 1887. L-Iskozja reġgħet rebħet, din id-darba 2-0.
L-ewwel logħba ta' Wales kontra l-Ingilterra kienet fl-1879 - telfa ta' 2-1 f'Kennington Oval, Londra u fl-1882 Wales lagħbet ma' l-Irlanda ta' Fuq għall-ewwel darba u rebħet 7-1 f'Wrexham.
L-assoċċazzjonijiet ta' l-erba' pajjiżi tar-Renju Unit iltaqgħu f'Manchester nhar is-6 ta' Diċembru 1882, biex iniżżlu r-regoli importanti għal din il-logħba. Din il-laqgħa rat il-bidu tal-Board ta' l-Assoċċazzjoni tal-Futbol Internazzjonali (International Football Association Board) jew l-IFAB. Din l-organizazzjoni kienet se tapprova xi bidliet fir-regoli, xogħol li dawn l-erba' assoċċazzjonijiet għadhom jagħmlu sal-lum il-ġurnata.
Fl-istaġun 1883/84 ra l-formazzjoni tal-British Home Championship, kampjonat li kien milgħub kull sena bejn l-Ingilterra, l-Iskozja, l-Irlanda ta' Fuq u Wales, sa l-istaġun 1983/84. Wales kienet rebbieħa għal tnax-il darba - 5 darbiet minnhom kienu maqsumim bejn iż-żewġ finalisti.
Il-Federazzjoni tal-Futbol ta' Wales (FAW) saret membru tal-FIFA fl-1906, imma r-relazzjoni bejn il-FIFA u l-assoċċazzjoni Brittanika ma tantx kienet tajba u n-nazzjonijiet Brittaniċi rtiraw mill-FIFA fl-1928 wara diskussjonijiet fuq il-ħlas tal-plejers dilettanti. Bħala riżultat, Wales ma ħaditx sehem fl-ewwel tliet edizzjonijiet tat-Tazza tad-Dinja.
Fl-1932 Wales lagħbet kontra r-Repubblika Irlandiża, fejn din kienet l-ewwel darba li lagħbu kontra tim barra mill-erba' timijiet tar-Renju Unit. Sena wara, Wales lagħbet barra mir-Renju Unit għall-ewwel darba meta huma lagħbu kontra Franza f'Pariġi; il-partita spiċċat 1-1.
Marcinkonys
Marcinkonys huwa raħal fid-distrett ta' Varėna, fil-Litwanja, li jinsab fix-Xlokk ta' Merkinė. Huwa ċ-ċentru amministrattiv tal-Park Nazzjonali ta' Dzūkija u tal- Marsh Čepkeliai. Skont iċ-ċensiment tal-2001, dan kellu 765 resident.
L-ismijiet alternattivi tagħha jinkludu Marcinkańce, Martsinkantse, Martsinkantsy u Martsinkonis.
Din il-kolonizzazjoni hija magħrufa sa mill-1637, meta kien kamp ta' foresti. Din bdiet tikber wara li tlestiet l-istazzjon tal-ferrovija għall-Varsavja - San Pietruburgu fl-1864. Matul l-Olokawst, ir-raħal kellu l-Ghetto Marcinkonys għal-Lhud Litwani. Xi Lhud ħarbu waqt il-likwidazzjoni tal-ghetto u rnexxielhom jibqgħu ħajjin il-gwerra.
Lamantin Afrikan
thumb|227px|Firxa tal-Lamantin Afrikan [[Trichechus senegalensis]] Il-Lamantin Afrikan huwa 1 minn 3 speċi ta' mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, mill-familja Trichechidae fil-ġeneru Trichechus magħruf ukoll bħala baqra tal-baħar jew bl-isem ta' "manati" kelma Spanjola li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara. Dan il-lamantin ftit li xejn ġie studjat u b'hekk ma tantx hemm tagħrif dwaru.
Il-lamantin Afrikan għandu ġilda griża u bħala kobor huwa l-mezzan fost it-3 speċi li jeżistu, twil minn 3 metri sa 4.5 metri u jiżen massimu ta' ftit inqas minn 500kilogramm. Dan il-lamantin minbarra huwa simili ħafna tal-lamantin tal-Karibew ħlief mid-daqs, fejn normalment il-lamantin tal-Karibew jiżen id-doppju u jidher ħafna eħxen.
Riproduzjoni
Għoġol 1 (rarament 2) jitwieled wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 13-il xagħar, joħroġ bid-denb l-ewwel u jitla għal ewwel nifs waħdu mingħajr l'ebda għajnuna min naħa tal-omm. Dan jibqa dipendenti fuq l-omm għal tul ta' żmien twil, b'hekk iż-żmien bejn it-twelied ta' għoġol u ieħor idum minn 3 sa 5 snien, rata ta' riproduzjoni verament baxxa. Il-maturita sesswali fin-nisa tista tintlaħħaq kmieni fl-eta ta' 3 snien biss waqt li fl-irġiel tieħu aktar żmien.Il-lamantin Afrikan huwa maħsub li jgħix madwar it-30 sena.
Fenek ta' denbu qotni
Fenek ta' denbu qotni jew kif jissejjaħ ukoll denb qotni u denb il-qoton, jista' jkun wieħed minn sbatax-il speċi ta' lagomorfi leporidi, li jagħmlu parti mill-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha u kollha klassifikati fil-ġeneru Sylvilagus maqsuma ma' tliet sottoġeneri (Microlagus, Sylvilagus u Tapeti).
L-ispeċi kollha ta' dnieb qotnin huma nattivi tal-kontinenti Amerikani u huma kkunsidrati bħala fniek għax kollha jkollhom iż-żrameġ bla pil, għomja u totalment dipendenti fuq l-omm fit-twelid.
Il-fniek ta' denbhom qotni, fl-apparenza tagħhom huma simili ħafna tal-Fenek Ewropew selvaġġ Oryctolagus cuniculus. L-isem ta' dawn il-fniek ġej mill-fatt li l-biċċa l-kbira tal-ispeċi għandhom denbhom abjad fuq in-naħa ta' taħt magħmul minn pil fin ħafna qisu qoton. Din il-parti tad-denb juruh biċ-ċar waqt li jkunu qegħdin jaħarbu mil-periklu. Madankollu, din il-karatteristika mhijiex tal-ġeneru Sylvilagus biss (eż. il-Fenek Ewropew ukoll għandu dan it-tip ta' denb), u lanqas il-membri tal-ġeneru Sylvilagus kollha ma għandhom din il-karatteristika (eż. il-Fenek xkupilja Sylvilagus bachmani għandu n-naħa ta' taħt ta' denbu kulur ġriż).
Il-ġeneru Sylvilagus għandu distribuzzjoni wiesgħa mal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq, għalkemm il-biċċa l-kbira ta' dawn l-ispeċi huma iżolati ġeografikament jew għandhom distribuzzjoni limitata f'reġjuni partikulari. Minbarra fl-Amerika ta' Fuq dan il-ġeneru huwa preżenti fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel ukoll bi ftit speċi.
Enea
Enea hu eroj Trojjan, iben il-prinċep Ankise u l-alla mara Afrodite (Venere fil-mitoloġija Rumana). Il-vjaġġ ta' Enea minn Trojja, li wassal għat-twaqqif ta' belt li mal-milja taż-żmien kellha ssir Ruma, jipperkorrieh Virġilju fix-xogħol voluminuż tiegħu l-Enejide. Enea huwa persunaġġ ewlieni fil-leġġendi u fl-istorja, tant li jokkorri wkoll fl-Ilijade ta' Omeru u fid-dramm Troilus and Cressida ta' Shakespeare.
Oċean Atlantiku
thumb|right|L-Oċean Atlantiku
Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi
daqsminuri|305x305px|Veduta mill-ajru tal-linja tal-ilma u tal-fortifikazzjonijiet ta' Naarden Il-Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi (bl-Olandiż: Hollandsche Waterlinie, ortografija moderna bl-Olandiż: Hollandse Waterlinie), magħrufa wkoll bħala Linja tal-Ilma Olandiża, kienu serje ta' linji tal-ilma difensivi maħsuba minn Maurice ta' Nassau fil-bidu tas-seklu 17, u mwettqa minn ħuh tar-rispett Frederick Henry. Flimkien ma' korpi naturali tal-ilma, il-Linja tal-Ilma ntużat biex tittrasforma l-Olanda, ir-reġjun l-iktar fil-Punent tan-Netherlands u biswit il-Baħar tat-Tramuntana, kważi fi gżira. Fis-seklu 19, il-Linji tal-Ilma Difensivi ġew estiżi biex tiġi inkluża l-belt ta' Utrecht.
Oċean Atlantiku
L-Atlantiku huwa t-tieni l-ikbar oċean fuq wiċċ id-Dinja, wara l-Oċean Paċifiku, u huwa l-iktar wieħed li jsiru vjaġġi fuqu.
Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi
Il-Linja Difensiva ta' Amsterdam ġiet miżjuda fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996 u din ġiet estiża bil-Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi fis-26 ta' Lulju 2021.
Oċean Atlantiku
L-Atlantiku jinqasam fi tnejn: il-parti 'l fuq mill-Ekwatur hi l-Atlantiku ta' Fuq (il-parti nord-atlantika); il-parti 'l isfel mill-Ekwatur, l-Atlantiku ta' Taħt (il-parti sud-atlantika).