cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
L-Imsida
Ġeografija
L-Imsida esperjenzat ukoll ħafna reklamazzjoni mill-baħar. Iċ-ċentru tal-belt u ż-żoni tal-madwar li kienu jinsabu taħt il-livell tal-baħar ġew kollha rkuprati mill-baħar, wara t- Tieni Gwerra Dinjija. Proġett ġdid li għandu l-ħsieb li jaqbad aktar ilma tax-xita fil-wiċċ għandu wkoll jirrimedja b’mod konsiderevoli problema ta’ għargħar perenni li tolqot din iż-żona kif ukoll bliet fil-qrib.
Midja
L-Imsida tospita żewġ gazzetti lokali. Il- Leħen il-Misidjani hija prodotta u editjata mill-każin tal-banda lokali l-Għaqda Melita Banda San Ġużepp Msida. Il-“Leħen il-Misidjani” tiġbor informazzjoni dwar il-biċċa l-kbira tal-komunitajiet, klabbs u għaqdiet ibbażati f'madwar l-Imsida.
Gazzetta oħra hija l- Id f’Id, maħruġa mill-Parroċċa u l-Għaqda Armar Msida. Fih informazzjoni dwar attivitajiet tal-knisja, attivitajiet reliġjużi fl-Imsida u l-Festi.
Università ta’ Malta
L-Università ta’ Malta tinsab f’parti tal-Imsida magħrufa bħala Tal-Qroqq li qiegħda fuq art ogħla. L-Imsida hija wkoll id-dar tal- Ġ. F. Abela Junior College u Dar tal-Anzjani tal-Istat.
L-Istitut Internazzjonali tal-Liġi Marittima tal-IMO (IMLI)
L-IMLI twaqqfet fl-1988 taħt Ftehim konkluż bejn l- IMO u l-Gvern ta’ Malta. Beda l-ewwel sena akkademika tiegħu f’Ottubru 1989. Il-kampus tiegħu jinsab fl-Università ta’ Malta.
Sports
L-Imsida hija d-dar ta' Msida Saint-Joseph FC, it-tim tal-futbol lokali li bħalissa qed jilgħab fit-Tieni diviżjoni ta' Malta. Il-kuluri tat-tim huma Aħmar u Abjad. L-Imsida tospita wkoll lill- Msida Red Stars AFC, tim lokali ta' 7-a-side li jipparteċipa fl-IASC (Inter Amateur Soccer Competition), u Msida Boċċi Klabb (Club), it-tim tal-boċċi lokali.
Sptar Mater Dei
L-Isptar Mater Dei jinsab fil-periferija tal-Imsida. Ġie inawgurat mill-prim ministru ta’ Malta Dr Gonzi f’Ġunju 2007 u għandu art totali ta’ 232,000m 2 u madwar 8,000 kamra. Fiha wkoll faċilità ta’ tagħlim għall-Università ta’ Malta.
L-isptar sewa lill-poplu Malti 200,000,000 lira Maltija, żieda konsiderevoli meta mqabbla mal-istima oriġinali tiegħu ta' 83,000,000 lira Maltija. Kien maħsub li jkun ċentru speċjalizzat iżda eventwalment inbidel għal sptar ġenerali b’bidla fil-gvern.
Msida Marina
lemin|daqsminuri| Dgħajjes fil-marina tal-Imsida Fl-aħħar tas-seklu 19, kien ippjanat ukoll baċir idrawliku tal-flotta Ingliża fil-parti ċentrali tal-Imsida qrib fejn kien hemm it- Torpedo Depot. Il-pjan ma damx ma kien abort iżda minflok, din iż-żona kienet se tesperjenza fis-snin ta’ wara servizz ta’ yacht marina li qed jisplodu, li minn dakinhar ilu jikber, grazzi għal policies ġodda ta’ inċentivi maħruġa mill-gvern ċentrali.
Kunsill Lokali Msida
Il-membri attwali tal-kunsill lokali huma:
Carmelo Bartolo k/a Lino (PL) ġie elett b’kontumaċja għax ma ġabarx biżżejjed voti biex jiġi elett fuq kwota sħiħa.
Belt ta' Guanajuato
Muniċipalità
Il-Monument ta' Kristu Re nbena fil-quċċata tal-muntanja ta' Cubilete fl-1923 mill-arkitett Nicolás Mariscal Piña u mill-iskultur Fidias Elizondo. L-iskultura hija għolja 20 metru (66 pied) u turi lil Kristu b'dirgħajh miftuħin u maġenbu żewġ anġli b'kuruna tax-xewk u b'kuruna rjali f'idejhom. L-iskultura tiżen 250 tunnellata metrika. Mill-pjazza wieħed jista' jara l-Wied ta' Bajio kollu.
Ġemellaġġ
Il-Belt ta' Guanajuato għandha ftehimiet ta' ġemellaġġ ma' għadd sostanzjali ta' bliet għal belt relattivament żgħira f'kuntest Messikan (il-123 l-ikbar belt fl-2015). L-iżjed relazzjoni ikonika u viżibbli hija dik ma' Ashland. Il-kumplament tar-relazzjonijiet ma' bliet oħra huma pjuttost inattivi. Il-ġemellaġġi jinkludu:
Bologna FC 1909
Bologna Football Club 1909, magħrufa sempliċement bħala Bologna, huwa klabb tal-futbol Taljan ibbażat f'Bolonja, Emilia-Romagna, iffurmat fl-1909 (riformat fl-1993). Il-klabb huwa mlaqqam rossoblù minħabba l-flokkijiet strixxati ħomor u blu li jilbes. L-aħmar u blu huma l-kuluri uffiċjali tal-belt.
Matul l-istorja tiegħu, il-klabb rebaħ il-kampjonat Taljan seba' darbiet. Il-klabb huwa s-sitt l-aktar tim suċċessiv fil-kampjonat. Bologna FC ġew promoss għas-Serie A mill-istaġun 2008–09, wara li kienu ilhom fl-ogħla diviżjoni mill-istaġun 2004–05.
Storja
Il-formazzjoni tal-Bologna Football Club' kienet orkestrata minn Emilio Arnstein, l-Awstrijak li sar interessat fil-futbol fl-università ta' Vjenna u Praga. Hu u ħuh kienu preċedentement ħolqu klabb tal-futbol, Black Star, fl-Awstrija.
Il-klabb kien fundat fit-3 t'Ottubru 1909, fil-belttat-Tramuntana tal-Italja Bolonja. Ftit mill-formazzjoni, Carlo Sandoni kien l-isponsor tal-klabb u l-maniġer ġenerali, l-iżvizzeru Louis Rauch sar president, Guido Della Valle kien il-viċi-president, Enrico Penaglia segretarju, Sergio Lampronti kaxxier, filwaqt li Emilio Arnstein u Leone Vincenzi inħatru kunsilli.
L-istaġun formattiv tagħhom intefaq fil-kampjonat reġjonali taħt Arrigo Gradi bħala kaptan, Bologna rebħu l-kampjonat tagħhom billi kisbu l-promozzjoni għal kampjonat jismu Group Veneto-Emiliano. Huma qattgħu erba' staġuni f'dan il-kampjonat, qatt ma spiċċaw inqas mill-5 post. Bologna kienu daħlu fin-Northern League qabel l-ewwel kampjonati tal-futbol li ġew posposti minħabba l-Ewwel Gwerra Dinjija.
Storja Presidenzjali
Bologna kellhom presidenti numerużi matul il-kors ta 'l-istorja tagħhom, li wħud minnhom kienu s-sidien tal-klabb, oħrajn kienu presidenti onorarji. Hawnhekk hawn lista kompleta ta 'presidenti Bologna minn 1909 sal-lum.
Storja maniġerjali
Bologna kellhom ħafna maniġers u l-ħarrieġa, xi staġuni huma kellhom ko-maniġers li jmexxu l-iskwadra. Hawnhekk hawn lista kronoloġika minnhom mill-1920 'il quddiem.
Unuri
Northern League / Serie A: 7
Coppa Italia 2:
Tazza Mitropa 3:
UEFA Intertoto Cup:
Bijodiversità
thumb|300px|Il-foresti tropikali huma fost il-postijiet li wieħed isib ħafna bijodiversità. Waħda mir-raġuni li hu ħażin li jinqatgħu s-siġar ta' dawn il-ġungli hi li meta jseħħ dan, jinqerdu wkoll ħafna speċi ta' kreaturi.
Il-bijodiversità hija l-varjazzjoni ta' forom ta' ħajja li wieħed jista' jsib pereżempju f'eko-sistema, fid-dinja, eċċetra. Il-bijodiversità tista' tintuża biex tiġi kkalkulata l-qawwa ta' sistemi bijoloġiċi. Il-bijodiversità fid-dinja jikkonsisti fil-miljuni ta' miljuni ta' speċi li wieħed isib madwar id-dinja, frott ta' 4 biljun (4,000,000,000) sena ta' evoluzzjoni.
Benefiċċji
Wieħed isib diversi raġunijiet għaliex il-bijodiversità hija importanti:
Tista' tiġi meħlusa katastrofi
Fl-għelieqi jitkabbru speċi waħda biss. Minħabba dan in-nuqqas ta' bijodiversità, meta tiġi xi marda u pjanta waħda minn ġo għalqa partikulari timrad, tista' tgħid li l-pjanti kollha ta' dik l-għalqa jimordu.
Ikel u xorb
Għalkemm madwar 80% ta' l-ikel tal-bniedem jiġi minn xi 20 speċi ta' pjanti, huwa kkalkulat li l-bniedem kuljum ikollu bżonn madwar erbgħin elf (40,000) speċi ta' annimali u pjanti (għall-ħwejjeġ, għall-bini - pereżempju jintuża l-injam, għall-għamara, eċċetra).
Mediċina
Madwar 40% tal-mediċina fl-Istati Uniti, hemm fihom kimiċi li wieħed isib fi speċi ta' annimali u pjanti. Ħafna mediċini jsiru minn mikro-organiżmi.
Materjali fl-industrija
Ħafna affarijiet bħaż-żejt, kolla, gomma u materjali oħra jiġu direttament minn riżorsi bijoloġiċi.
Pjaċir
Postijiet b'bijodiversità kbira jistg]u joffru postijiet fejn il-bnedmin ikunu jistgħu jirrilassaw, jew jagħmlu attivitajiet bħall-bird-watching u hikes. Il-proġett tal-Foresta 2000 (Malta) fil-futur ikun post fejn attivitajiet bħal dawn ikunu possibli.
Theddid
Fis-seklu li għadda, il-bijodiversità soffriet ħafna. Xi studji juru li speċi waħda tal-pjanti minn kull tmienja hi mhedda u hemm ċans li tispiċċa estinta. Xi drabi l-kelma HIPPO tintuża biex turi l-fatturi li jeqirdu l-ambjent: H = Habitat Destruction (qerda tal-habitat); I = Invasive species (meta jiġu introdotti speċi li jagħmu ħsara lill-flora u fawna li hemm diġa' - speċi invażivi); P = Pollution (it-tniġġiż); P = Population (il-popolazzjoni - f'dan il-każ tal-bniedem); O = Overharvesting (meta oġġett jiġi użat iktar milli jmissu).
Qerda tal-Habitat
thumb|left5200px|Il-popolazzjoni tad-dinja sa l-2050 (maqsuma f'diversi lokalitajiet) skond in-Nazzjonijiet Uniti (UN)
Mis-snin 1000W.K. s'issa, tista' tgħid li l-maġġoranza ta' kreaturi ġew estinti tort tal-bniedem. Il-popolazzjoni tad-dinja qiegħda kull ma jgħaddi ż-żmien dejjem tiżdied. Bħal issa l-popolazzjoni tad-dinja hija ta' 6 billjun (6,000,000,000) ruħ. Madanakollu sa l-2050 din iċ-ċifra ġiet stmata li se tkun madwar 9.2 biljun (9,200,000,000) ruħ. Barra minn hekk, kuljum, mheded kbar ta' art kuljum jitqaċċtu s-siġar minn fuqhom. Dan isir biex jew għal skopijiet ta' biedja jew bini. Sfortunatament, l-ħamrija ta' dawn il-foresti malajr ma tibqax fertili u minħabba f'hekk siġar oħrajn jiġu mqaċċta biex jagħmlu spazju għall-għelieqi ġodda. Is-siġar huma ferm importanti biex inaqqsu l-ammont ta' diossiku tal-karbonju (CO2) li hu meqjus bħala gass li jista' jikkawża l-Global Warming. Fihom insibu wkoll ħafna speċi ta' annimali u pjanti li jekk jinqered dan il-habitat tagħhom jistgħu jiġu estinti. Is-siġar iżommu l-ħamrija f'postha. Għalhekk il-ħamrija tiġi evitata milli tinxtered jew tikkawża li mud-slide li tista' tkun fatali. Kull forma ta' tniġġiż (ta' l-arja, tal-baħar u xmajjar, id-dawl żejjed, l-istorbju) ikkawżata mill-bniedem tista' teqred wkoll il-habitat ta' ħafna kreaturi. Dawn il-fatturi kollha li hawn imsemmija jistgħu joħolqu tibdil ta' klima (bħall-Global Warming) li tista teqred ħafna habitats.
Introduzzjoni ta' speċi ġdida
Meta biż-żmien il-pjanti u l-annimali bdew jevolvu, in-natura ħolqot barrieri bejniethom li b'hekk wasslet biex jevolvew kreaturi ġodda. Madanakollu meta l-bniedem imexxi minn post għall-ieħor pjanti jew annimali dawn jistgħu jsiru speċi invażiva u tista' tagħmel il-ħsara lill-ispeċi indiġeni.
Konservazzjoni
Illum il-ġurnata n-nies saru iktar konxji ta' l-ambjent. Sa minn eta' żgħira, t-tfal qed jiġu edukati iżjed fuq l-ambjent. Qbil bejn il-pajjiżi tad-dinja qed jġgħielu li l-bijodiversità tiġi kkonservata, jinħolqu mezzi oħrajn biex tibqa' sostenibbli, u li l-ġid li jinħoloq minn dan kollu jiġi mqassam bejn il-popli.
Moldova fil-Festival tal-Eurovision
Moldova pparteċipat fil-Eurovision tliet darbiet, fl-2005, fl-2006 u fl-2007. Il-Moldova ngħatat l-aċċess fil-Eurovision meta fl-2004 ingħaqdet mal-European Broadcasting Union. Wara r-riżultat deludenti fl-edizzjoni ta' l-2006, ix-xandar Moldovjan ħabbar li jista' jkun li jirtira l-parteċipazzjoni u ma allokax fondi għall-edizzjoni ta' l-2006. Madanakollu, mill-pressjoni tal-pubbliku, TRM imliet id-dokumenti preliminarji biex tikkompeti u bagħtet lil Natalia Barbu bil-kanzunetta "Fight". Fl-2008 il-Moldova, għall-ewwel darba f'erba' snin, ma kkwalifikatx għall-finali, u b'ħafna jsostnu li l-kanzunetta "A Century Of Love" ma kinitx fost l-aqwa kanzunetti li ġew esebiti f'dik is-serata tas-semi-finali.
Johann Christian Bach
Johann Christian Bach (twieled fil-5 ta' Settembru 1735 – miet fl-1 ta' Jannar 1782) kien kompożitur Ġermaniż tal-era klassika, u kien it-tmintax-il wild ta' Johann Sebastian Bach, u l-iżgħar mill-ħdax-il tifel u tifla tiegħu. Wara li għex fl-Italja għal diversi snin, Bach mar Londra fl-1762, fejn sar magħruf bħala "l-Bach ta' Londra". Xi kultant jissejjaħ ukoll bħala "l-Bach Ingliż". Matul iż-żmien li qatta' fil-belt kapitali Brittanika, huwa sar magħruf bħala John Bach. Huwa magħruf għar-rwol tiegħu biex influwenza l-istili tal-kunċerti ta' Haydn u Mozart. Huwa kkontribwixxa ferm għall-iżvilupp tal-prinċipju l-ġdid tas-sonati.
Ħajja
Huwa kellu karriera promettenti, l-ewwel bħala kompożitur u mbagħad bħala mużiċist ma' Carl Friedrich Abel, mużiċist distint tal-vjola da gamba. Huwa kkompona kantati, mużika tal-kamra, xogħlijiet bit-tastieri u tal-orkestra, opri u sinfoniji
Bach għex l-Italja għal bosta snin mill-1754, fejn studja ma' Padre Martini f'Bologna. Huwa sar il-mużiċist ewlieni tal-orgni fil-katidral ta' Milan fl-1760. Matul żmienu fl-Italja, huwa kkonverta mil-Luteraniżmu għall-Kattoliċiżmu u qatta' l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu jikkomponi l-mużika tal-knisja, inkluż il-mużika għal Quddiesa Requiem u Te Deum. Johann ikkompona wkoll kwantità ta' mużika sagra Latina matul żmienu fl-Italja. L-ewwel xogħol maġġuri tiegħu kienet Quddiesa, b'prestazzjoni u fama eċċellenti fl-1757. Fl-1762, Bach ivvjaġġa lejn Londra għall-première ta' tliet opri fil-King's Theatre, inkluż Orione fid-19 ta' Frar 1763. Fl-1764 jew fl-1765, il-castrato Giusto Fernando Tenducci, li sar ħabib sew tiegħu, ħoloq ir-rwol ewlieni fl-opra tiegħu Adriano in Siria fil-King's Theatre.
B'hekk irnexxielu jistabbilixxi r-reputazzjoni tiegħu fl-Ingilterra, u sar mastru tal-mużika tar-Reġina Charlotte. Fl-1766, Bach iltaqa' mas-sopran Cecilia Grassi, li kellha ħdax-il sena inqas minnu, u żżewwiġha ftit wara. Flimkien ma kellhomx tfal. J. C. Bach wettaq sinfoniji u kunċerti fil-Hanover Square Rooms. Dan kien il-post ewlieni għall-premieres tal-kunċerti fil-qalba ta' Mayfair. Id-djar Ġorġjani tal-madwar offrew klijentela sinjura għall-ispettakli tiegħu. Wieħed miċ-ċrieki letterarji primarji ta' Londra, li kien jinkludi lil Jane Timbury, Robert Gunnell Esq., Lord Beauchamp u d-Dukessa ta' Buccleuch, kien midħla ta' Bach, u l-membri tiegħu kienu jattendu l-avvenimenti tiegħu b'mod regolari.
Fl-1777 huwa rebħa kawża storika, Bach vs Longman, li stabbiliet li fid-dritt Ingliż il-liġi tal-jeddijiet tal-awtur kienu japplikaw għall-partituri mużikali.
Sal-aħħar tas-snin 70 tas-seklu 18, kemm il-popolarità tiegħu kif ukoll il-finanzi tiegħu bdew ibattu. Sal-mewt ta' Bach f'lejliet is-sena l-ġdida tal-1782, tant kien sar imdejjen (parzjalment minħabba li sieħbu kien qed jisraqlu flusu), li r-Reġina Charlotte intervjeniet biex tkoprilu l-ispejjeż tal-proprjetà tiegħu u pprovdiet pensjoni għall-għomor għall-armla li ħalla warajh. Huwa ndifen fiċ-ċimiterju tal-Knisja l-Antika ta' St. Pancras, Londra.
Legat
daqsminuri|Sinfonia bil-G minuri, Op. 6, Nru 6; imwettqa mill-Camerata [[Budapest, taħt is-surmast Hanspeter Gmur, Naxos Records.]] Rendikont sħiħ tal-karriera ta' J. C. Bach tingħata fir-raba' volum tal-Istorja tal-Mużika (bl-Ingliż: History of Music) ta' Charles Burney.
Xogħlijiet
Ix-xogħlijiet ta' J. C. Bach jingħajtaw numri "W" mill-Katalogu tematiku tax-xogħlijiet tiegħu ta' Ernest Warburton (New York: Garland Publishing, 1999). Il-kompożizzjonijiet ta' Bach jinkludu ħdax-il opra, kif ukoll mużika tal-kamra, mużika tal-orkestra u kompożizzjonijiet għat-tastieri.
Angeliki Hatzimichali
Angeliki Hatzimichali (1895–1965) kienet folklorista Griega. Trabbiet fi Plaka, bint professur tal-letteratura Griega. Iddedikat ħajjitha għall-istudju tat-tradizzjoni Griega uqattgħet ħafna minn ħajjitha fil-Greċja rurali, fejn iddokumentat d-drawwiet u s-snajja' ta' kuljum tan-nies. Kienet hi li stabilixxiet workshops biex tippreserva kemm setgħet l-isnajjiet tradizzjonali, u fl-1921 organizzat l-ewwel wirja tal-arti folkloristika fil-Greċja. Ippubblikat xogħolha f'diversi rivisti folkoristiċi kemm fil-Greċja kif ukoll barra. Illum, il-villa neoklassika ta' Hatzimichali fi Plaka huwa mużew, iċ-Ċentru tal-Art u Tradizzjoni Folkloristika, li fih numru ta' drappijiet rrakmati u minsuġa bl-idejn, lbies, u platti taċ-ċeramika minn Skyros.
Joshua Bassett
Joshua Taylor Bassett (imwieled fit-22 ta' Diċembru 2000) huwa attur u kantant Amerikan.
Melbourne Victory FC
Melbourne Victory Football Club huwa klabb tal-futbol professjonali Awstraljan ibbażat ġewwa Melbourne, Victoria. Il-klabb ifforma ruħu fl-2004 u kien wieħed fost il-membri fundaturi tal-A-League.
Il-klabb huwa l-iktar klabb b'suċċessi fil-futbol Awstraljan, b'4 A-League Grand Finals, rekord ta' 3 A-League Premierships, FFA Cup waħda u A-League Pre-season Challenge Cup waħda. Il-klabb huwa wkoll wieħed mill-iktar klabbs segwiti fl-Awstralja.
Garabet Tavitjan
Garabet Tavitjan (Гарабет Тавитјан) (twieled fl-1953) huwa drummer Maċedonjan drummer ta' dixxendenza Armena u membru tal-grupp rock Leb i sol. Huwa meqjus bħala l-aktar drummer Maċedonja magħruf.
Carmelo Borg Pisani
"Malta non è inglese che per usurpazione ed io non sono suddito britannico che per effetto di questa usurpazione. La mia vera Patria è l’Italia. È dunque per lei che devo combattere"
- Carmelo Borg Pisani
"Non mi spiace di morire, ma sono amareggiato per la mancata invasione di Malta da parte dell’Italia"
Nju
Niue huwa pajjiż gżira fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku, 2,400 kilometru (1,500 mi) fil-Grigal tan-New Zealand u fit-trijangolu ffurmat minn Tonga (fil-Lbiċ), mis-Samoa (fil-Majjistral) u mill-Gżejjer Cook (fil-Lbiċ). L-art tiegħu fiha 260 kilometru kwadru (100 mil kwadru) u l-popolazzjoni tiegħu, il-parti l-kbira Polineżjana, hija ta' madwar 1,400 ruħ. Dawn is-soltu lill-gżira jsejħulha "l-Blata", referenza għal-laqam tradizzjonali "l-Blata tal-Polineżja". Għalkemm awtogovernattiv, Niue għandu assoċjazzjoni ħielsa ma' New Zealand u b'hekk m'għandux sovranità sħiħa. In-Niueani huma ċittadini tan-New Zealand u r-Reġina Eliżabetta II hija l-kap tal-istat ta' Niue fil-kapaċità tagħha bħala r-Reġina tan-New Zealand. Ir-relazzjonijiet diplomatiċi fil-parti l-kbira jieħu ħsiebhom New Zealand f'isem Nju. 90-95 % tan-nies Niueani jgħixu f'New Zealand flimkien ma' madwar 70 % ta' dawk li jitkellmu bil-lingwa Niueana. Fl-2003, Niue sar l-ewwel "nazzjon tal-wi-fi" fid-dinja.
Storja
Niue kienet ikkolonizzata minn Polineżjani mis-Samoa għall-ħabta tad-900 W.K. Invażuri oħra ġew minn Tonga fis-seklu 16. Sal-bidu tas-seklu 18, jidher li ma kienx hemm gvern nazzjonali jew mexxej nazzjonali. Qabel, il-kapijiet tal-familji kienu jeżerċitaw l-awtorità tagħhom fuq ċerti segmenti tal-popolazzjoni. Għall-ħabta tal-1700, il-kunċett u l-prattika ta' "monarkija" jidher li ġew introdotti permezz tal-kuntatt mas-Samoa jew ma' Tonga. Minn dak iż-żmien, patu-iki (rejiet) suċċessivi ggvernaw il-gżira, u l-ewwel wieħed minnhom kien Puni-Mata. Nt-toga, li saltan fis-snin 1875-1887, kien l-ewwel re Nisrani. L-ewwel Ewropew li żar Niue kien il-Kaptan James Cook fl-1774. Cook għamel tliet tentattivi biex jinżel fuq il-gżira, iżda ġie miċħud il-permess mill-abitanti Polineżjani. Huwa semma l-gżira "l-Gżira Selvaġġa", għaliex skont il-leġġenda n-nies nattivi li "laqgħuh" kienu miżbugħa b'dak li deher lil Cook u lill-ekwipaġġ tiegħu li kien demm. Madankollu, iż-żebgħa fuq snienhom kienet hulahula meħuda minn banana ħamra nattiva.
Fiż-żewġ sekli ta' wara, il-gżira kienet magħrufa bħala l-Gżira Selvaġġa, sakemm l-isem oriġinali Niu ē, li jfisser "Araw l-ġewża tal-Indì", reġa' beda jintuża.
L-Ewropej li ppruvaw jiġu fuq il-ġżira wara dan kienu mis-Soċjetà Missjunarja ta' Londra li waslu fl-1846 fuq il-vapur "Messanger of Peace" (Messaġġier tal-Paċi). Wara ħafna snin jippruvaw jinżlu l-art, il-missjunarji Ewropej ħadu Niuean jismu Nukai Peniamina, is-Samoa biex jiġi mħarreġ bħala saċerdot fil-Kulleġġ Teoloġiku ta' Malua. Peniamina mar lura bħala missjunarju bl-għajnuna ta' Toimata Fakafitifonua. Fl-aħħar tħalla jinżel fuq il-gżira f'Uluvehi Mutalau wara li numru ta' tentattivi fl-irħula l-oħra ma rnexxewx. Il-kapijiet tar-raħal ta' Mutalau ħallew lil Peniamina joqgħod hemm u assenjaw aktar minn 60 għassies biex jipproteġuh lejl u nhar fil-forti ta' Fupiu.
Il-Kristjaneżmu kien l-ewwel mgħallem lin-nies ta' Mutalau qabel ma ġie pprietkat lill-irħula kollha ta' Niue. Fil-bidu l-irħula l-kbar l-oħra opponew l-introduzzjoni tal-Kristjaneżmu u ppruvaw joqtlu lil Peniamina. In-nies mill-villaġġ ta' Hakupu, għalkemm dan kien l-aħħar raħal li rċieva l-Kristjaneżmu, ġie jitlob għal "xi kelma ta' alla"; għalhekk ir-raħal tagħhom ssemma mill-ġdid "Ha Kupu Atua" li tfisser "xi kelma ta' alla", jew "Hakupu" fil-qosor.
Niue kien protett mill-Brittanja għal żmien, iżda l-involviment dirett tar-Renju Unit intemm fl-1901 meta New Zealand ħadu l-gżira. Is-setgħa awtogovernattiva ngħatat mill-parlament ta' New Zealand mal-kostituzzjoni fl-1974, wara referendum ta' Niue fl-1974 fejn in-Niueani ġew mogħtija tliet għażliet: indipendenza, awtonomija jew kontinwazzjoni bħala territorju ta' New Zealand. Robert Rex, imwieled parti etnikament nattiv u parti Ewropew, inħatar mexxej tal-pajjiż, pożizzjoni li żamm sa mewtu 18-il sena wara. Rex sar l-ewwel Niuean li rċieva l-unur li jsir Kavallier fl-1984.
F'Jannar 2004, Niue ntlaqat miċ-Ċiklun Heta, li qatel żewġ persuni u kkawża ħsara estensiva lill-gżira kollha, inkluż ħafna ħsara fin-Nofsinhar tal-belt kapitali, Alofi.
Politika
L-Att tal-Kostituzzjoni ta' Niue ta l-awtorità eżekuttiva lill-Maestà Tagħha r-Reġina fid-Dritt ta' New Zealand u lill-Gvernatur Ġenerali ta' New Zealand. Il-Kostituzzjoni speċifikat li fil-prattika ta' kuljum is-sovranità hija eżerċitata mill-Kabinett tal-Ministri ta' Niue, li tinkludi l-mexxej u tliet Ministri oħra. Il-mexxej u l-Ministri jkunu membri tal-Assemblea Leġiżlattiva ta' Niue, il-parlament tal-pajjiż.
L-Assemblea tikkonsisti minn 20 membru elett demokratikament, 14 minnhom eletti mill-eletturi ta' kull raħal kostitwenti, sitta mill-votanti kollha reġistrati f'kull kostitwenza. L-eletturi jkunu ċittadini ta' New Zealand, residenti għal mill-inqas tliet xhur, u l-kandidati jkunu eletturi u residenti għal 12-il xahar. Kull min twieled f'Niue jrid jirreġistra fir-reġistru elettorali.
L-iSpeaker jiġi elett mill-Assemblea u huwa l-ewwel uffiċjal li jiġi elett fl-ewwel sessjoni tal-Assemblea Leġiżlattiva wara l-elezzjonijiet ġenerali. L-iSpeaker il-ġdid jitlob għal nominazzjonijiet għall-mexxej; il-kandidat bl-aktar voti mill-20 membru jiġi elett. Il-mexxej jagħżel tliet membri oħra li jiffurmaw il-Kabinett tal-Ministri, il-fergħa eżekuttiva tal-gvern. Iż-żewġ organi l-oħra tal-gvern, wara l-mudell ta' Westminster, huma l-Assemblea Leġiżlattiva u l-Ġudikatura. L-elezzjonijiet ġenerali jsiru kull tliet snin, l-aktar reċentement fit-30 ta' Mejju 2020.
Il-ġudikatura hija indipendenti mill-eżekuttiv u mill-Assemblea Leġiżlattiva. Niue għandu Qorti tal-Prim Istanza, Qorti tal-Appell, u tgħaddi l-appelli lill-Kumitat Ġudizzjarju tal-Kunsill tal-Privy, f'Londra.
Ġeografija
Niue huwa gżira minn skoll tal-qroll olzat ta' 269 km² fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku, fil-Lvant ta' Tonga. Hemm tliet skolli tal-qroll ġeografikament periferiċi fi ħdan iż-Żona Ekonomika Esklużiva mingħajr żona ta' art: Minbarra dawn, l-Iskoll ta' Albert Meyer, (20°53'S, 172°19'W, twila u wiesgħa kważi ħames kilometri, fonda inqas minn tliet metri, 326 km fil-Lbiċ) mhux uffiċjalment mitluba minn Niue, u l-eżistenza ta' Haymet Rocks, (26°S, 160°W, 1,273 km fil-Lvant-ix-Xlokk) hija dubjuża.
Niue huwa waħda mill-ikbar gżejjer tal-qroll fid-dinja. L-art tikkonsisti minn irdumijiet tal-ġebla tal-ġir tul il-kosta ċentrali ta' promontorju li jgħola għal madwar 60 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Hemm skoll tal-qroll madwar il-gżira, b'nuqqas kbir ta' kontinwazzjoni biss fl-iskoll li jinsab fil-kosta ċentrali tal-Punent, viċin il-belt kapitali Alofi. Karatteristika notevoli hija n-numru ta' għerien tal-ġebla tal-ġir li jinstabu qrib il-kosta.
Halima Nosirova
Halima Nosirova jew Halima Nasyrova (bl-Użbek: Halima Nosirova jew Ҳалима Носирова; bir-Russu: Халима Насырова jew Khalima Nasyrova) kienet kantanta Użbeka ta' mużika Użbeka. Bdiet il-karriera kreattiva tagħha bħala attriċi fl-1927, u kienet artista popolari tal-URSS.
Nju
Ġeografija
Il-gżira, bejn wieħed u ieħor għandha forma ovali (b'dijametru ta' madwar 18-il kilometru), b'żewġ bajjiet kbar mad-dawra tal-kosta tal-Punent, il-Bajja Alofi fiċ-ċentru u l-Bajja Avatele fin-Nofsinhar. Bejn dawn hemm il-promontorju tal-Punt Halagigie. Peniżola żgħira, il-Punt TePā, hija qrib l-insedjament ta' Avatele fil-Lbiċ. Ħafna mill-popolazzjoni tgħix qrib il-kosta tal-Punent, madwar il-belt kapitali, u fil-Majjistral.
Ftit mill-ħamrija hija ġeokimikament mhux tas-soltu. Din it-tip ta' ħamrija hija tropikali u kienet estremament esposta għall-elementi, b'livelli għoli ta' ħadid u ossidi tal-aluminju (oxisol) u merkurju, u fiha livelli għoljin ta' radjoattività naturali. M'hemm kważi l-ebda uranju, iżda r-radjonukleidi Th-230 u Pa-231 huma fuq quddiem nett fil-katina tad-diżintegrazzjoni. Din hija l-istess distribuzzjoni ta' elementi li jinstabu b'mod naturali f'qiegħ il-baħar fond ħafna, iżda l-evidenza ġeokimika tissuġġerixxi li l-oriġini ta' dawn l-elementi l-erożjoni estrema tal-qroll u għadis tal-baħar għal żmien qasir xi 120,000 sena ilu. L-Upwelling Endotermiku, li permezz tagħha s-sħana vulkanika naturali ħafifa tattira l-ilma baħar 'il fuq fond permezz tal-qroll poruż, kważi ċertament tikkontribwixxi wkoll.
Ekonomija
thumb|250px|right|[[Alofi, il-belt kapital ta' Nju.]] L-ekonomija ta' Niue hija żgħira, bil-Prodott Domestiku Gross (PDG) ta' NZ $17-il miljun fl-2003, jew US $10 miljun fil-parità ta' poter tal-akkwist. Ħafna attivitajiet ekonomomiċi jduru madwar il-gvern. Il-gvern kien tradizzjonalment inkarigat bl-organizzazzjoni u bil-ġestjoni tal-affarijiet tal-pajjiż il-ġdid sa mill-1974. Madankollu, peress li l-ekonomija laħqet stadju fejn ir-regolamentazzjoni statali tista' issa ċċedi lis-settur privat, hemm sforz kontinwu biex tiżviluppa s-settur privat. Wara ċ-Ċiklun Heta, il-gvern ħa impenn kbir fabur ir-riabilitazzjoni u l-iżvilupp tas-settur privat.
Il-gvern alloka $1 miljun għas-settur privat, li ntefqu fuq l-għajnuna lin-negozji meqruda miċ-ċiklun, u fil-kostruzzjoni tal-Park Industrijali Fonuakula. Dan il-park industrijali huwa lest u xi negozji diġà qed joperaw minnu. Il-Park Industrijali Fonuakula huwa mmexxi miċ-Ċentru tan-Negozju ta' Niue, organizzazzjoni kważi governattiva li tipprovdi servizzi ta' pariri għan-negozji.
Ħafna familji Niueani jkabbru għelejjel tagħhom stess bħala l-ikel għas-sussistenza u xi wħud jiġu mibjugħa fil-Makete Niue f'Alofi, jew jiġu esportati lejn il-familji tagħhom fi New Zealand. It-taro Niuean hija magħrufa fis-Samoa bħala "talo Niue" u fis-swieq internazzjonali bħala taro roża. Niue tesporta wkoll it-taro lejn is-suq ta' New Zealand. It-taro ta' Niue hija varjetà naturali u hija reżistenti ħafna għall-parassiti.
Il-Gvern Niuean u l-Grupp tal-Isjolli (bl-Ingliż: Reef Group) minn New Zealand bdiet żewġ impriżi konġunti fl-2003 u fl-2004 li jinvolvu l-iżvilupp tas-sajd u operat tal-meraq tan-noni (Morinda citrifolia, siġra żgħira bil-frott li jittiekel). NFP hija impriża konġunta tal-ipproċessar tal-ħut frisk, l-iktar it-tonn (tal-pinna s-safra, tal-għajnejn kbar u l-alonga), għall-esportazzjoni lejn is-swieq barranin. NFP topera minn impjant tal-ħut mill-aqwa f'Amanau fin-Nofsinhar ta' Alofi, li tlesta u nfetaħ f'Ottubru 2004.
Ir-rimessi mill-espatrijati Niueani kienu sors ewlieni ta' kambju barrani fis-snin 70 tas-seklu 20 u fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 20. Il-migrazzjoni kontinwa ta' Niueani lejn New Zealand tul iż-żmien naqqset il-ħtieġa li diversi nies jibagħtu r-rimessi.
L-għajnuna barranija, prinċipalment minn New Zealand, kienet sors prinċipali ta' dħul għall-gżira. Għalkemm ħafna għajnuna barranija Niueana tiġi minn New Zealand, in-nazzjon gżira attwalment titlef NZ$ 250,000 fis-sena.
L-ispejjeż tal-Gvern konsistentement jaqbżu d-dħul b'livell sostanzjali, minkejja l-għajnuna minn New Zealand bl-issussidjar tal-pagi tas-servizz pubbliku. Il-gvern jiġġenera wkoll xi dħul, prinċipalment mit-taxxa fuq id-dħul, it-taxxa fuq l-importazzjoni u l-kiri ta' linji tat-telefon. Il-gvern għal żmien qasir tkixxef dwar il-ħolqien ta' sistema "bankarja offshore", iżda, taħt pressjoni mit-Teżor Amerikan, qabel li jtemm l-appoġġ tiegħu għall-iskemi maħsuba biex titnaqqas it-taxxa f'pajjiżi bħal New Zealand. Niue issa jipprovdi Reġistrazzjoni tal-Kumpaniji awtomatizzata, li hija amministrata mill-Ministeru ta' New Zealand għall-Iżvilupp Ekonomiku. L-Assemblea Leġiżlattiva ta' Niue għaddiet l-Att dwar it-Taxxa fuq il-Konsumatur ta' Niue fl-ewwel ġimgħa ta' Frar 2009, u t-taxxa ta' 12.5 % fuq oġġetti u servizzi kienet mistennija tidħol fis-seħħ fl-1 ta' April 2009. It-taxxa fuq id-dħul tbaxxiet, u t-taxxa fuq l-importazzjoni setgħet terġa' tiġi stabbilita għal żero ħlief għal oġġetti simili għax-xorb, għat-tabakk, u għall-alkoħol. It-taxxa fuq id-dħul sekondarju tbaxxiet minn 35 % għal 10 %, bl-għan iddikjarat ta' trawwim ta' produttività tax-xogħol li żdiedet.
Fl-1997, l-Internet Assigned Numbers Authority (IANA), taħt kuntratt mad-Dipartiment tal-Kummerċ Amerikan, assenjat l-Internet Users Society-Niue (IUS-N), organizzzazzjoni mhux bi skop ta' qligħ, bħala maniġer tad-dominju .nu fuq l-internet.
Mill-2003, IUS-N bdiet tinstalla l-konnessjonijiet Wi-fi fil-belt kapital ta' Alofi u fl-irħula fil-qrib, u tespandi l-kopertura tal-Wi-fi fil-villaġġi, biex b'hekk Niue sar Nazzjon tal-Wi-Fi. Biex tiżgura s-sigurtà għal dipartimenti tal-Gvern, IUS-N tipprovdi lill-gvern konnessjoni DSL sigura b'konnessjoni IUS-N-Internet permezz tas-satellita, bl-ebda spiża.
Fl-2003, il-Gvern impenja ruħu li jiżviluppa u jespandi l-produzzjoni tal-vanilla bl-appoġġ ta' NZAID. Il-vanilla ilha tikber fis-selvaġġ f'Niue għal żmien twil. Minkejja l-intopp ikkawżat mill-qerda taċ-Ċiklun Heta fil-bidu tal-2004, kien hemm ħidma għaddejja rigward il-produzzjoni tal-vanilla. Il-pjan ta' espansjoni beda bl-impieg tal-ħaddiema bla xogħol jew sottoimpjegati. Fil-mument, il-fokus huwa fl-oqsma tal-ħsad u tal-kummerċjalizzazzjoni.
Xtatol
Xtatol, imsejħa wkoll xtatol Erżjana (bl-Erżjan: Štatol, ěrzäń štatol) hija xemgħa tax-xama' li tinżamm f'reċipjent ornamentali tal-injam li jintuża fir-ritwali tradizzjonali Erżjani (erzja Ineškipazněń Kemema).
Nju
Ekonomija
L-ekonomija ta' Niue sofriet minħabba ċ-Ċiklun Heta tropikali devastanti fl-4 ta' Jannar 2004. Il-Pjan Integrat Strateġiku ta' Niue (NISP) huwa l-pjan ta' żvilupp nazzjonali għall-istabbiliment ta' prijoritajiet nazzjonali għall-iżvilupp. Fl-2008, Niue kien għadu qed jirkupra b'mod sħiħ mid-devastazzjoni taċ-Ċiklun Heta.
Xtatol
Etimoloġija
It-terminu "xtatol" oriġina mill-Erżjan: šta ("xama'") u tol ("nar"). L-eqdem użu magħruf ta' dan it-terminu hu f'sors mhux bl-Erżjan iżda bil-lingwa Russa, Dizzjunarju Spjegattiv tal-Lingwa Russa Ħajja u Kbira, ippubblikat mil-lessikografu Russu Vladimir Dal fl-1863.
Użu u simboliżmu
Ix-xtatol hija simbolu tal-ħajja, tar-reverenza lejn l-antenati u tat-trapass taż-żmien. Ir-reċipjent tal-injam li fih titqiegħed ix-xemgħa jissejjaħ ġandava (bl-Erżjan: jandava). Il-ġandava tiġi mnaqqxa minn zkuk mastizzi tat-tilju u jkollha għamla qisha ta' papra. Ix-xtatol u l-ġandava jintużaw spiss matul diversi ritwali Erżjani, fosthom ir-Ras'ken' Ozks u l-Verya Ozks.
Nju
Ekonomija
Fil-qasam tal-kummerċ, Niue huwa attwalment fil-proċess ta' negozjati ma' pajjiżi tal-Paċifiku oħra għal ftehimiet ta' kummerċ ħieles, PICTA TIS, Ftehimiet ta' Sħubija Ekonomika mal-Unjoni Ewropea, u PACER Plus mal-Awstralja u ma' New Zealand. L-Uffiċċju tal-Konsulent Kap tal-Kummerċ (OCTA) diġà ġie stabbilit biex jassisti lil Niue u lil pajjiżi oħrajn tal-Paċifiku fin-negozjati tal-PACER Plus.
Premier League 2013–14
Il-Premier League 2013–14 huwa t-22 staġun tal-Premier League Ingliż, l-ogħla livell tal-futbol fl-Ingilterra, mill-istabbiliment tiegħu fl-1992. L-istaġun beda fis-17 ta' Awwissu 2013 u mistenni li jispiċċa fil-11 ta' Mejju 2013. Dan huwa l-ewwel staġun fejn fih se tiġi wżata t-teknoloġija tal-linja tal-gowl (goal-line technology) bl-użu tas-sistema Hawk-Eye.
Timijiet
Total ta' għoxrin tim se jieħdu sehem f'dan il-kampjonat, sbatax ġejjin mill-istaġun 2012–13 u tlieta promossi mill-Football League Championship 2012–13.
Nhar is-16 ta' April 2013, Cardiff City, wara assenza ta' 51 sena, kisbu l-promozzjoni lura għall-ogħla diviżjoni. Dan se jkun l-ewwel staġun ta' Cardiff City taħt il-format tal-Premier League, u bi Swansea City ukoll f'din id-diviżjoni jfisser li d-derby tan-Nofsinhar ta' Wales se jintlagħab għall-ewwel darba fl-ogħla livell. Din se tkun ukoll l-ewwel darba li żewġ klabbs minn barra l-Ingilterra se jikkompetu fl-ogħla diviżjoni tal-futbol Ingliż fl-istess staġun.
Nhar is-27 ta' Mejju 2013, Crystal Palace ħadu l-aħħar post disponibbli wara li għelbu lil Watford fil-finali tal-play-off, bil-gowl ta' Kevin Phillips minn penalty fil-ħin barrani jwassal lil Crystal Palace għall-ewwel darba fil-Premier League mill-istaġun 2004–05.
Promozzjoni u relegazzjoni
15px Timijiet promossi mill-Football League Championship 2012–13
15px Timijiet relegati għall-Football League Championship 2013–14
Haley Bugeja
Mġarr United
Bugeja għamlet id-debutt tagħha fil-klabbs professjonali tal-kbar meta kellha 14-il sena mal-klabb tal-Mġarr United fil-Lig tal-Futbol tan-Nisa ta' Malta fl-istaġun tal-2018-2019. Hija temmet l-istaġun bħala t-top scorer tal-lig b'26 gowl u rebħet il-premju tal-Plejer tas-Sena tal-lig tal-MFA. Bugeja rebħet dan il-premju mill-ġdid is-sena ta' wara, għalkemm Loza Abera ta' Birkirkara skurjat 30 gowl u kienet it-top scorer. Mġarr United ġew it-tieni wara Birkirkara fil-lig fiż-żewġ staġuni.
Sassuolo
F'Lulju 2020, Bugeja ffirmat kuntratt ta' tliet snin mal-klabb tas-Serie A Taljana, Sassuolo. Għamlet id-debutt tagħha għall-klabb fil-5 ta' Settembru 2020, tal-età ta' 16-il sena, fir-rebħa ta' Sassuolo ta' 3–1 kontra Napoli. Bugeja skurjat l-ewwel u t-tielet gowls għat-tim tagħha.
Orlando Pride
Fl-1 ta' Lulju 2022 tħabbar li Bugeja kienet iffirmat mal-klabb Orlando Pride tal-Lig tal-Futbol Nazzjonali tan-nisa, NWSL, fl-Istati Uniti sal-aħħar tal-istaġun tal-2023.
Karriera internazzjonali
Bugeja lagħbet l-ewwel logħba mat-tim nazzjonali ta' Malta meta kellha 14-il sena f'April 2019, b'telfa ta' 2–0 f'logħba amikevoli kontra r-Rumanija f'Bucharest. Hija skurjat l-ewwel gowl tagħha fl-amikevoli kontra t-Turkija fejn Malta tilfet 2–1 f'Jannar 2020. L-ewwel gowl f'kompetizzjoni wasal f'Marzu 2020, f'rebħa ta' 2–1 fil-Kampjonat Ewropew tan-Nisa tal-UEFA tal-2022 fil-logħba ta' kwalifikazzjoni tal-Grupp B kontra l-Georgia. F'Novembru 2020 Bugeja skurjat tliet gowls fir-rebħa ta' Malta ta' 4–0 kontra l-Georgia f'daharhom.
Attakk tal-Kremlin 2023
daqsminuri|il-mument li l-attakk kien esegwit L-attakk tal-Kremlin tal-2023 hu attakk suwiċida ta’ drones li seħħ fit-3 ta’ Mejju 2023 fuq il-Kremlin f’Moska, ir-Russja, iżda falla u ma rriżulta fl-ebda mwiet jew saħansitra korrimenti, u ingħad li l-għan tiegħu kien li joqtol lill-President Vladimir Putin, izda dan ma kienx fil-Kremlin f'dak il-mument. Ir-Russja akkużat lill-Ukrajna li kienet wara l-attakk, iżda l-President Ukren Volodymyr Zelensky ċaħad dan. Ir-Russja ddeskriviet l-attakk bħala "attakk terroristiku" u qalet li se "tirrispondi fil-post it-tajjeb fil-ħin it-tajjeb." Dmitry Medvedev sejjaħ għall-qtil ta' Zelensky f' rispons għall-attakk.
Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán
Fit-2 ta' Lulju 2018 ir-Riżerva tal-Bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán żdiedet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Ġeografija
Il-widien mifruxa ta' Tehuacán u ta' Cuicatlán huma estiżi mill-Majjistral għax-Xlokk, bejn is-Sierra Madre de Oaxaca fil-Lvant u s-Sierra Mixteca lejn il-Punent. Kważi r-riżerva kollha tinsab fil-baċir tax-xmara Salado, li tnixxi lejn ix-Xlokk mill-widien ta' Tehuacán u ta' Cuicatlán. Il-Wied ta' Cuicatlán huwa parzjalment fil-baċir tax-xmara Grande li tnixxi lejn il-Majjistral, li tingħaqad max-xmara Salado biex tifforma x-xmara Santo Domingo. Ix-xmara Santo Domingo tnixxi lejn il-Lvant mis-Sierra Madre de Oaxaca u tingħaqad mal-Papaloapan, waħda mill-ikbar xmajjar tal-Messiku. Ix-xmajjar Salado u Grande jirċievu l-ilmijiet ta' bosta nixxigħat li oriġinaw fil-foresti tal-madwar.
Is-Sierra Madre de Oaxaca tikkonsisti minn diversi sottoktajjen muntanjużi: is-Sierra Zongolica fit-Tramuntana, is-Sierra Mazatec fin-nofs u s-Sierra Juárez fin-Nofsinhar. L-iżjed ktajjen muntanjużi straordinarji huma s-Sierra Zongolica u s-Sierra Mazatec, li huma kkaratterizzati minn topografija karstika qalb kanjons fondi.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|285x285px|Pajsaġġ tipiku tar-riżerva tal-bijosfera. Il-Wied ta' Tehuacán-Cuicatlán: il-ħabitat oriġinarju tal-Mesoamerka huwa l-isem uffiċjali li bih is-sit ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2018.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".
Klima
Il-klima tar-reġjun hija seminiexfa u semitropikali sħuna fir-reġjun ta' Cuicatec b'xita moderata li ssir skarsa fis-sajf. Fil-partijiet muntanjużi għoljin huwa komuni li jkun hemm ċpar kbir li qajla jikkondensa fil-forma ta' traxxix mudest.
Ekoloġija
xellug|daqsminuri|Il-kokka nana (Micrathene whitneyi). L-importanza tar-riżerva tal-bijosfera ta' Tehuacán-Cuicatlán tinsab fid-diversità kbira tal-flora taż-żona. Kuntrarjament għat-twemmin popolari, ir-reġjuni tropikali nexfin li huma abbundanti fix-Xlokk tal-Messiku jkollhom bijodiversità kbira. Xi studji, bħal dawk ta' Rzedowski fl-1973 u fl-1978, wasslu għall-kunċettwalizzazzjoni taż-żona bħala Provinċja tal-Flora, li tagħmel parti mir-Reġjun Fitoġeografiku Messikan. Fl-1965, Smith kien issuġġerixxa li terz mill-ispeċijiet ta' pjanti li jippopolaw is-superfiċe tal-widien ta' Tehuacán-Cuicatlán kienu endemiċi.
Il-flora predominanti fil-Wied ta' Tehuacán hija xagħri jew matorral, parti mill-ekoreġjun tal-matorral tal-Wied ta' Tehuacán, li jinkludi iktar minn terz tal-ispeċijiet irreġistrati. Il-foresti ħorfija nexfin tropikali, parti mill-ekoreġjun tal-foresti nexfin ta' Balsas, jiksu l-Wied ta' Cuicatlán. Ix-xaqlibiet muntanjużi jospitaw foresti tas-siġar taż-żnuber u tal-ballut, parti mill-foresti tas-siġar taż-żnuber u tal-ballut tas-Sierra Madre de Oaxaca lejn il-Lvant u mill-foresti tas-siġar taż-żnuber u tal-ballut tas-Sierra Madre del Sur lejn il-Punent. Żoni iktar milquta mix-xita max-xaqlibiet muntanjużi jospitaw irqajja' ta' foresti pluvjali jew tas-sħab.
Waħda mill-iżjed karatteristiċi ekoloġiċi eċċezzjonali tal-widien ta' Tehuacán-Cuicatlán huma l-foresti tal-kakti tawwalin, li jospitaw waħda mill-ikbar konċentrazzjonijiet ta' kakti tawwalin fid-dinja. Ħamsa u erbgħin mis-sebgħin speċijiet irreġistrati fil-Messiku jinsabu f'din il-parti ċentrali tal-pajjiż. Dawn l-ispeċijiet huma l-komponent dominanti f'total ta' disa' komunitajiet ta' pjanti, li huma endemiċi l-iktar fil-widien ta' Tehuacán-Cuicatlán. Iż-żona fiha wkoll arbuxelli xeriċi, foresti ħorfija tropikali, foresti tas-siġar taż-żnuber, foresti tas-siġar taż-żnuber u tal-ballut, u foresti pluvjali jew tas-sħab.
Fost il-vertebrati tar-riżerva tal-bijosfera hemm 18-il speċi ta' ħut u 27 speċi ta' anfibji, li hija diversità kbira meta mqabbel mad-deżerti tal-Amerka ta' Fuq u tal-Awstralja. Hemm ukoll 85 speċi ta' rettili, u 20 minnhom huma endemiċi, kif ukoll 338 speċi ta' għasafar, u 16 minnhom huma endemiċi.
Bis-saħħa tal-ispeċijiet endemiċi, tal-ispeċijiet mhedda u tal-ispeċijiet rari ta' flora tar-riżerva tal-bijosfera, is-sit jitqies bħala hotspot ta' bijodiversità dinjija tal-IUCN.
Antoine de Paule
Antoine de Paule (ċ. 1551 – 9 ta' Ġunju 1636) ġie elett is-56 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann fl-10 ta' Marzu 1623. Miet f'Malta tlettax-il sena wara, fid-9 ta’ Ġunju 1636, fl-età ta’ 85 sena, wara marda twila. L-epitafiju tiegħu ifaħħru bħala mexxej li tassew ħabb lis-sudditi tiegħu u kien daqstant maħbub minnhom. Jingħad li għamel kattar ir-riżorsi għad-dispożizzjoni tal-Ordni, u b’hekk saħħaħha. Huwa saħħaħ ukoll is-swar li l-Ordni kienet bniet f'Malta għad-difiża kontra l-Imperu Ottoman.
Madankollu, de Paule ma kienx nieqes mill-għedewwa. Uħud minnhom ippreżentaw ittra lill-Papa Urbanu VIII fejn iddeskrivewh bħala “raġel ta’ ħajja u konversazzjoni laxka”, “ħati ta’ simonja”, u li kien “xtara d-dinjità tiegħu bil-flus”. Bi tweġiba, de Paule bagħat delegat il-Vatikan biex jirribatti l-akkużi.
Il-belt ta' Raħal Ġdid, Malta, issemmiet Paola għalih meta qiegħed l-ewwel ġebla tagħha fl-1626.
NK Čelik Zenica
Nogometni Klub Čelik huwa klabb tal-futbol professjonali bbażat fil-belt ta' Zenica, Bożnija u Ħerżegovina. L-isem Čelik ifisser "Azzar" bil-Bożnijak. L-isem jissimbolizza l-qawwa tal-klabb u l-belt ta' Zenica li hija belt industrijali magħrufa sew fil-parti tal-Ewropa.
Storja
NK Čelik huwa wieħed mit-timijiet tal-futbol l-aktar prominenti u ta' suċċess fil-Bożnija u Ħerzegovina. Matul iż-żmien tal-eks Jugożlavja, Čelik lagħbu 17-il sena fl-Ewwel Kampjonat Jugożlav. Čelik renħu t-Tazza Mitropa darbtejn, u l-Intertoto Cup darba. Illum, Čelik jinsabu fil-Federazzjoni tal-futbol tal-Bożnija u Ħerżegovina u huma attivi fil-Premijer Liga. Wara li rebħu tliet titli fil-Premier League, is-sitwazzjoni nbidlet drammatikament għal NK Čelik. Il-klabb waqgħa f'dejn kbir wara ħafna akkużi ta' korruzzjoni fi ħdan l-organizzazzjoni. L-uniċi elementi dejjiema azjenda ta' NK Čelik huma: membri fil-Premier League tal-Bożnija u Ħerżegovina u l-klabb tal-partitarji li jkun dejjem attiv għall-logħob f'darhom u barra minn darhom. Il-partitarji ta' NK Čelik huma magħrufa bħala "Robijaši" u kisbu l-popolarità tal-klabb minħabba s-sapport passjonat tagħhom. Ukoll, il-grawnd ta' NK Čelik li huwa msejjaħ "Bilino Polje" huwa t-tielet l-akbar grawnd mill-kapaċità fil-Bożnija u Ħerżegovina. Dan il-grawnd jospita wkoll il-logħob tat-tim nazzjonali tal-Bożnija u Ħerżegovina.
It-Tieni Diviżjoni Maltija
It-Tieni Diviżjoni Maltija (magħrufa wkoll bħala l-Bank of Valletta Second Division minħabba raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni) hija t-tielet l-ogħla d-diviżjoni tal-futbol Malti, wara l-Ewwel Diviżjoni u taħt it-Tielet Diviżjoni Maltija.
Fih jilgħab erbatax-il tim fejn l-aqwa tnejn jiġu promossi għat-tieni l-ogħla diviżjoni Maltija, l-Ewwel Diviżjoni, filwaqt li t-tliet timijiet l-aktar baxxi jiġu relegati għat-Tielet Diviżjoni Maltija. Timijiet jilagħbu kontra xulxin darbtejn.
Fit-13 ta' Jannar 2011, il-Malta Football Association ddeċidiet li tespandi l-kampjonat għal 14-il tim mill-istaġun 2012-13.
Joseph Cefai
frame|right|Joseph Cefai Joseph Cefai (28 ta' Ottubru 1921 - 18 ta' Ġunju 1996), magħruf ukoll bħala Ġużeppi Cefai jew Ġużè Cefai, kien politiku u amministratur Għawdxi, magħruf għall-mod li jġib 'l quddiem l-interessi tal-Għawdxin u t'Għawdex fejn twieled.
Cefai ħa l-edukazzjoni tiegħu fis-Seminarju t'Għawdex, fil-Liceo t'Għawdex u wara fl-Universita' Rjali ta' Malta (kif kienet imsejħa f'dawk iż-żmienijiet) mnejn imbagħad iggradwa bħala Prokoratur Legali fis-sena 1943.
Fis-sena 1947, flimkien ma' Għawdxin magħrufa oħra kien kandidat fl-elezzjonijiet għall-Assemblea Leġiżlattiva f'isem il-'Gozo Party' (il-Partit t'Għawdex) li kien għadu kemm twaqqaf. Cefai kien elett membru tal-Assemblea Leġiżlattiva u matul dik il-Leġiżlatura kien fuq quddiem fid-difiza u l-promozzjoni tal-interessi t'Għawdex. Cefai baqa membru f'dik il-leġiżlatura sa meta ġiet xolta f'Ġunju 1950. Fl-istess sena 1950, Cefai ikkontesta l-elezzjonijiet għall-Assemblea Leġiżlattiva mal-'Malta Workers Party' ta’ Pawlu Boffa u kien elett. Cefai baqa jservi iż-żmien kollu tal-leġiżlatura sakemm il-Parlament ġie xolt fis-sena 1953.
Fis-sena 1956 Cefai daħal fis-servizz pubbliku u okkupa diversi postijiet importanti f'Għawdex fis-servizz pubbliku. Cefai kien rtira mis-servizz pubbliku fis-sena 1981.
Cefai kien miżżewweġ lil Amalia mwielda Abela u kellhom tifel wieħed, Emmanuel George. Miet fit fid-dar tiegħu f'Għawdex.
Ukraina fil-Festival tal-Eurovision
L-Ukrajna pparteċipat fil-Eurovision ħames darbiet, bid-debutt tagħa jsir fl-edizzjoni ta' l-2003 u spiċċaw fl-erbatax-il-post permezz tal-kantant popolari Oleksandr Ponomaryov. It-tieni parteċipazzjoni ta' dan il-pajjiż tat l-ewwel rebħa grazzi għal Ruslana. Fl-edizzjoni ta' wara huma spiċċaw fid-dsatax-il post, fejn il-belt kapitali ta' Kyiv ospitat is-serata. L-Ukrajna għadha ma tilfitx finali, u b'hekk qatt ma kienet eliminata fis-semi-finali.
Noemi (kantanta)
Veronica Scopelliti, magħrufa aħjar bħala Noemi (Ruma, 25 ta' Jannar 1982) hija kantanta Taljana.
Kanzunetti
250px|right|thumb|Noemi u Fiorella Mannoia
Mariya Androsova-Ionova
Mariya Nikolaevna Androsova-Ionova (Мария Николаевна Андросова-Ионова) (14 October 1864 - 1941, Tashkent) kienet kittieba u folklorista Russa, u artista tal-olonkho, epika minn Yakut.
Twieldet fl-14 ta' Ottubru 1864 fir-reġjun ta' Yakutsk, u trabbiet minn nannuha. Fl-1893 iżżewġet lill-eżiljat V. M. Ionov, li introduċiha għall-ġbir tal-folklor Yakut. Mill-1922 sal-1930, ħadmet fil-Mużew tal-Antropoloġija u l-Etnografija tal-Kunstkamera. Għexet f'Moska. Fil-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija, ġiet evakwata, u mietet fl-1941 f'Tashkent.
Aman Verma
Aman Kumar Verma (twieled fit-3 ta' Jannar 1987) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Edward Caruana Dingli
Edward Caruana Dingli (twieled fl-10 ta' Awwissu 1876 – miet fid-9 ta' Mejju 1950) kien pittur Malti.
Il-ġenituri tiegħu kienu Raphael Caruana Dingli u Martha Caruana Dingli. Huwa segwa lil missieru permezz ta' karriera mas-servizzi ċivili, fejn ġie kkummissjonat lill-Royal Malta Regiment of Militia, u wara ġie ttrasferit għall-Artillerija Rjali ta' Malta. Huwa telaq mis-servizz militari fl-1913 u sar artist full-time fl-età ta' 37. Peress li twieled fi ħdan familja artistika u kien konness sew mal-Maltese Elite kif ukoll mal-gvern Brittaniku f'Malta, Caruana Dingli sab xogħol bħala artist permezz tal-konnessjonijiet ta' familtu max-xena artistika f'Malta kif ukoll mal-klassi politika tal-pajjiż.
Xogħol Caruana Dingli jħaddan pitturi biż-żejt tan-nies. Is-suġġetti prinċipali tiegħu kienu figuri Maltin ewlenin, fosthom il-politiki, kleriki u prelati. Min-naħa l-oħra, Caruana Dingli pitter ukoll xogħlijiet folkloristiċi bil-watercolour u l-gouache li jixhdu l-pajsaġġ Malti ul-kampanja Maltija, kif ukoll xeni lokali tat-triq bil-merkanti, bdiewa, u tfal jilagħbu logħob tradizzjonali Malti. Xogħlu jista' jinstab f'numru ta' kollezzjonijiet bħall-Casino Maltese u l-Mużew Nazzjonali tal-Arti, illum il-ġurnata magħrufa bħala MUŻA, fil-Berġa tal-Italja. Giuseppe Calì, li kien il-mentur tiegħu kif ukoll ħabib mill-qrib, ħeġġeġ lil Caruana Dingli jiffoka xogħlu fuq ir-realiżmu filwaqt li jżomm fihom idealiżmu romantiku.
Felix Mendelssohn
Bijografija
Ulied Abraham Mendelssohn kienu mrobbija bħala Nsara u fil-21 ta' Marzu 1816 Johann Jakob Stegemann, għammidhom f'darhom bħala protestanti tal-knisja riformata. F'din l-okkażjoni, Felix ingħata l-ismijiet Jacob u Ludwig. Barra minn hekk il-familja ħadet il-kunjom "Nisrani" Bartholdy fuq suġġeriment ta' ħu Lea, Jakob Salomon, li kien xtara proprjetà b'dan l-isem u wara li tgħammed, kien addottah bħala kunjomu. Abraham u Lea Mendelssohn Bartholdy fl-1822, fl-aħħar saru Nsara.