cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elisabeth Frink
Punti ewlenin
Warhorse u Walking Madonna jistgħu jidhru fil-ġnien f'Chatsworth House. Xogħol ieħor jinsab fil-Park tal-Iskultura Jerwood f'Ragley Hall. Unikament fl-Ingilterra, Desert Quartet (1990), l-iskultura ta ’qabel ta’ Frink, ingħatat elenkar ta ’Grad II * fl-2007, inqas minn 30 sena mill-ħolqien tagħha mid-Dipartiment għall-Kultura, Midja u Sport. Jista 'jidher faċċata tal-Liverpool Gardens f'Worthing.
Frink School of Figurative Skulpture
Qabel ma Frink miet fl-1993, hija kienet tat master classes fl-Iskola tal-Iskultura Sir Henry Doulton imbagħad immexxija mill-iskultur Colin Melborne ARA fi Stoke-on-Trent, l-Ingilterra. Rosemary Barnett ħadet l- kariga ta’ prinċipal tal-Iskola tal-Iskultura Sir Henry Doulton, Stoke-on-Trent, ftit qabel l-għeluq tagħha. Fl-1990 iltaqgħet ma' Harry Everington hemmhekk u l-prospetti artistiċi komuni tagħhom ħolqu Frink School of Figurative Sculpture li fetħet fl-1996 f'Longton u għalqet fl-2005 f'Tunstall.
Ingħata permess minn Frink Estate biex tissemma skola ġdida warajha, għax kellha tkompli t-tradizzjoni li hi rrappreżentat. Frink School ta’ Skultura Figurattiva fetħet fl-1996, b’enfasi fuq il-forma skulturali; jattentaw li jagħtu ċertu bilanċ lit-taħriġ figurattiv li qed jonqos u kunċettwaliżmu akbar fl-iskejjel tal-iskultura fir-Renju Unit.
Referenza kulturali
Frink kienet waħda mill-ħames 'Women of Achievement' magħżula għal sett ta' bolol Ingliżi maħruġa f'Awwissu 1996. L-oħrajn kienu Dorothy Hodgkin (xjenzata), Margot Fonteyn (ballerina / koreografa), Marea Hartman (amministratur sportiv) u Daphne Du Maurier (kittieb). Xogħlijiet ta’ Frink huma miżmuma fil-kollezzjonijiet tal-Jerwood Gallery, National Galleries of Scotland, The Ingram Collection of Modern British Art, The Priseman Seabrook Collection u l-Victoria and Albert Museum.
L-iskulturi ta ’Frink dehru fil-film ta’ fantaxjenza tal -1963 The Damned, dirett minn Joseph Losey. Frink mhux biss issellifhom iżda kien ukoll fuq il-post għall-isparar tagħhom u kkowċja lill-attur Viveca Lindfors fuq it-twettiq tal-metodu tal-iskultur biex jibni ġibs, li mbagħad kien maħdum u mnaqqax feroċement. Ix-xogħol ta’ Frink deher ukoll fil-film li jmiss ta’ Losey, The Servant.
Mongolja
thumb|Organizzazzjoni territorjali thumb|Strikkanti tal-ġuħ ħdejn il-Palazz tal-Gvern f'Ulaanbaatar, Rivoluzzjoni Mongoljana tal-1990 (10 ta' Diċembru, 1989 - 9 ta' Marzu, 1990 (xahrejn, 3 ġimgħat, u 6 ijiem)), bil-miri tal-Mongolja tranżizzjoni għal sistema multipartit, elezzjonijiet multipartiti li saru f'Ġunju 1990, Tmiem tal-influwenza Sovjetika fil-Mongolja, u Xoljiment tar-Repubblika Popolari tal-Mongolja bl-adozzjoni ta 'kostituzzjoni ġdida fit-12 ta' Frar 1992. (L-għanijiet kollha milħuqa). thumb|Bandiera ta' Rivoluzzjoni Mongoljana tal-1990 (10 ta' 1989 - 9 ta' Marzu, 1990 ( 3 Diċembru, 2006) tar-Protestants. Il-Mongolja (bil-Mongoljan: ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ ᠤᠯᠤᠰ/Монгол Улс Mongol Uls) huwa pajjiż interkjuż fl-Asja Ċentrali u l-belt kapitali hija Ulaanbaatar. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Russja u miċ-Ċina. Huwa stmat li l-popolazzjoni tal-pajjiż tikkonsisti minn tliet miljun ċittadin. Huwa t-tmintax-il akbar pajjiż fid-dinja u t-territorju tiegħu jkopri erja ta' 1,566,000 kilometru kwadru (605,000 mil kwadru).
Baqra tal-baħar
thumb|192px|Distribuzjoni tal-[[lamantini]] thumb|192px|Distribuzjoni tad-[[dugongu]] Mammiferi plaċentati erbivori tal-baħar li jiffurmaw l-ordni Sirenia, mifruxa ma' ħafna ibħra, xmajjar w estwarji, ma' tul il-kosta ta' l-Afrika, l-Indja, l-Awstralja u ż-żewġ kontinenti Amerikani. Dawn il-mammiferi jiġu msejħa b'ħafna ismijiet bħal baqar tal-baħar, lamantini u dugongi fost oħrajn.
Il-baqar tal-baħar kollha il jeżistu llum għandhom metaboliżmu estremament baxx u tolleranza ta' xejn lejn l-ilma kiesaħ, biss xorta waħda huma mammiferi totalment akkwatiċi u bħal baleni u d-dniefel, f'ħajjithom ma' joħorġu qatt barra mill-ilma lanqas biex iwelldu. Minħabba dawn il-fatturi il-baqar tal-baħar jistgħu jgħixu biss f'ibħra baxxi u sħan mal-kosta, fi xmajjar u f'estwarji b'ekosistemi nodfa u b'saħħithom.
Il-lamantini (Trichechidae) u d-dugongi (Dugongidae) huma fil-periklu ta' estinzjoni. L-erba' speċi li huma kollha vulnerabli minħabba telf ta' abitat u mpatti negattivi oħra li huma relatati mal-bniedem, bħall-iżvilupp tal-kosta u żieda fil-popolazjoni.
Deskrizzjoni
Il-baqar tal-baħar għandhom ħafna adattazzjonijiet fisiċi għall-ħajja fl-ilma. L-idejn ġew modifikati b'mod biex jintużaw bħala tmun biex jgħinu fid-direzzjoni, is-saqajn tant ċkienu li baqa' biss 2 għadmiet midfuna fil-fond ġewwa l-muskoli u d-denb inbidel f'forma ta' moqdif.
Ir-ras hija waħda mill-partijiet li ġiet immodifikata l-aktar, biex dawn il-mammiferi jkunu jistgħu jieħdu in-nifs faċilment f'wiċċ l-ilma. Is-snien fil-ħalq naqsu drastikament ukoll u l-ftit li baqa' ġew addattati għal veġetazjoni ratba. Is-sider fil-mara qiegħed pożizjonat taħt l-idejn u għandhom par wieħed biss. Id-differenza bejn il-familja Trichechidae u l-familja Dugongidae hija fil-forma tad-denb u tar-ras. Għalkemm jidhru ħoxnin, il-baqar tal-baħar huma fusiformi w idrodinamiċi.
Dieta
Għad-differenza mill-mammiferi tal-baħar kollha l-oħra (dniefel, baleni, bumerini, iljuni tal-baħar u lutri tal-baħar) il-baqar tal-baħar huma mammiferi totalment erbivori u jieklu biss veġetazjoni u ħaxix tal-baħar biss.
Inkwiżizzjoni Spanjola
Fl-istorja ta' l-Inkwiżizzjoni Kattolika, l-Inkwiżizzjoni Spanjola hija probabbilment l-iktar waħda magħrufa, partikolarment l-auto de fe (mt: att ta' fidi), ta' Musulmani, Lhud, u Illuminati konvertiti. L-Inkwiżizzjoni tat ukoll bidu għall-Inkwiżizzjoni Peruvjana u l-Inkwiżizzjoni Messikana, li komplew anke wara li dawn il-pajjiżi nfirdu minn ma' Spanja.
L-Inkwiżizzjoni ġiet xolta taħt Napuljun fl-(1808–1812), imma riinstitwita meta Ferdinandu VII ta' Spanja ħa t-tron. L-Inkwiżizzjoni ġiet uffiċjalment imtemma fil-15 ta' Lulju 1834. Is-Surmast ta' l-iskola Cayetano Ripoli, maqtul f'Valencia fis-26 ta' Lulju 1826 (allegatament għax għallem prinċipji Deisti), kien l-aħħar persuna li ġie maqtul mill-Inkwiżizzjoni Spanjola.
Ħoloq esterni
Inkvisitionen
Protosiren
Protosiren huwa ġeneru ta' mammiferi estinti, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria (il-plaċentati), fl-ordni Sirenia, fil-familja Protosirenidae, b'erba' speċi estinti.
Ħavana
thumb|Emblema tal-belt ta' Ħavana Ħavana (Spanjol: La Habana, pronunzja: [la aˈβana] uffiċjalment Ciudad de La Habana) hija l-belt kapitali tar-Repubblika tal-Kuba. Hija ċ-ċentru kummerċjali u ekonomiku tal-pajjiż. Fiha jgħixu 2,141,993 persuna.
Golf ta' California
Huwa maħsub li l-golf huwa wieħed mill-iżjed ibħra b'diversità fid-dinja u jospita iktar minn 5,000 speċi ta' mikroinvertebrati. Xi partijiet mill-Golf ta' California tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.
Storja
L-ispedizzjonijiet marittimi ta' Fortún Ximénez, Hernán Cortés , Juan Rodríguez Cabrillo , Francisco de Ulloa , Hernando de Alarcón, il-Kaptan Francisco de Lucenilla u Sebastián Vizcaíno jipprovdu l-iżjed dokumentazzjoni bikrija tal-golf. Juan de Oñate wasal sal-golf minn fuq l-art billi segwa x-xmara Colorado. Fis-seklu 19, Duflot de Mofras minn Franza u C.H. Gilbert tal-Kummissjoni tas-Sajd tal-Istati Uniti żaru ż-żona.
Erja
L-Organizzazzjoni Idrografika Internazzjonali tiddefinixxi l-limitu tan-Nofsinhar tal-golf bħala: "Linja li tgħaqqad il-Punt ta' Piaxtla (bil-latitudni 23°38'N) mal-kosta tal-Punent tal-art kontinentali tal-Messiku, u l-estremità tan-Nofsinhar tal-California t'Isfel".
Il-golf huwa twil 1,126 kilometru (700 mil) u huwa wiesa' 48-241 kilometru (30-150 mil), b'erja ta' 177,000 km2 (68,000 mil kwadru), b'fond medju ta' 818.08-il metru (2,684.0 ġied), u b'volum ta' 145,000 km3 (35,000 mil kubu).
Żona ta' tranżizzjoni rikonoxxuta hija magħrufa bħala l-Peniżola tal-Lbiċ ta' Baja California. Iż-żoni ta' tranżizzjoni jeżistu bejn ir-reġjuni bil-fawna, u normalment ivarjaw għal kull speċi individwali. Ir-reġjuni bil-fawna huma distingwibbli abbażi tat-tipi speċifiċi ta' annimali li jinsabu fihom.
Ġeoloġija
L-evidenza ġeoloġika hija interpretata b'mod wiesa' mill-ġeologi bħala li tindika li l-golf beda jeżisti madwar 5.3 miljun sena ilu wara li forzi tettoniċi ċaqilqu l-Peniżola ta' Baja California lil hinn mill-Plakka tal-Amerka ta' Fuq. Bħala parti minn dan il-proċess, it-Telgħa Tettonika tal-Lvant tal-Paċifiku (bl-Ingliż: East Pacific Rise) telgħet lejn in-nofs tal-Golf ta' California tul il-qiegħ tal-baħar. Din l-estensjoni tat-Telgħa Tettonika tal-Lvant tal-Paċifiku spiss tissejjaħ ukoll bħala ż-Żona tat-Telgħa Tettonika tal-Golf ta' California. Il-Golf kieku jestendi saħansitra sa Indio, California, għajr id-delta enormi maħluqa mix-xmara Colorado. Din id-delta tibblokka l-baħar milli jgħerreq il-Widien Imperjali u ta' Mexicali. Il-vulkaniżmu jiddomina fit-Telgħa Tettonika tal-Lvant tal-Paċifiku. Isla Tortuga hija eżempju ta' gżira fejn hemm attività vulkanika kontinwa. Barra minn hekk, hemm fetħiet idrotermali minħabba estensjoni tar-reġim tettoniku, marbuta mal-ftuħ tal-golf, li jinsabu fil-Bahía de Concepción, Baja California Sur.
Gżejjer
Il-golf fih 37 gżira prinċipali – l-ikbar tnejn huma Isla Ángel de la Guarda u Isla Tiburón. Il-biċċa l-kbira tal-gżejjer jinsabu fuq in-naħa tal-Punent tal-golf. Fil-fatt, bosta mill-gżejjer tal-golf irriżultaw minn żbroffar vulkaniku li seħħ matul l-istorja bikrija ta' Baja California. Huwa maħsub li l-gżejjer ta' Islas Marías, Islas San Francisco u Isla Partida rriżultaw minn żbroffar vulkaniku. Madankollu, il-formazzjonijiet tal-gżejjer ma kinux jiddependu minn xulxin. Il-gżejjer iffurmaw bis-saħħa ta' okkorrenza strutturali individwali. Diversi gżejjer, inkluż Isla Coronados, fihom xi vulkan.
Il-golf fih iktar minn 900 gżejra u gżira, li flimkien jammontaw għal madwar 420 ettaru ta' art. Fit-2 ta' Awwissu 1978, kollha kemm huma f'daqqa ġew promulgati bħala "Żona ta' Riżerva u Refuġju tal-Għasafar tal-Passa u tal-Organiżmi Selvaġġi". F'Ġunju 2000, il-gżejjer ġew iddeżinjati bħala żona ta' protezzjoni tal-flora u tal-fawna. Minbarra dan l-isforz mill-gvern Messikan, il-gżejjer kollha fil-golf huma parti wkoll mill-programm internazzjonali msejjaħ "Il-Bniedem u l-Bijosfera" minħabba l-importanza dinjija tagħhom u huma parti wkoll min-Network tar-Riżervi Dinjin tal-Bijosferi tal-UNESCO bħala Riżeva ta' Bijosfera Speċjali. Minħabba l-kobor enormi ta' din iż-żona protetta federali, il-konservazzjoni u l-ġestjoni jsiru permezz ta' sistema ta' erba' direttorati reġjonali (wieħed għal kull stat li jmiss mal-Golf ta' California). Il-ħidma tal-konservazzjoni diretta u indiretta li ssir fil-gżejjer hija mmexxija permezz ta' programm uniku ta' ġestjoni, li ġie ppubblikat fis-sena 2000, li huwa kkomplementat minn programmi ta' ġestjoni lokali u speċifiċi. Id-Direttorat taż-Żona ta' Protezzjoni tal-Organiżmi Selvaġġi tal-Gżejjer tal-Golf ta' California f'Baja California huwa responsabbli għal 56 gżira li jinsabu lil hinn mill-kosta tal-istat. Dawn huma raggruppati f'erba' arċipelagi: San Luis Gonzaga jew Gżira Inkantata, il-Gżira tal-Anġlu Kustodju, Bahia de los Angeles u San Lorenzo.
Xtut u mareat
It-tliet tipi ġenerali ta' xtut fil-golf jinkludu x-xtut bil-blat, il-bajjiet bir-ramel, u l-pjanuri tal-marea.
Ftit mill-bijodiversità rikka u l-endemiżmu kbir li jikkaratterizzaw il-golf u jagħmluh post adattat ħafna għas-sajd jistgħu jiġu attribwiti lil fatturi li jaf jidhru pjuttost insinifikanti, bħat-tipi ta' blat li jsawru x-xtut. Il-bajjiet bi blat iktar artab u li jgħaddi iktar l-ilma minnu (bħall-ġebla tal-ġir tat-tip coquina, ir-rijoliti, il-granit jew id-diorit) ġeneralment ikunu iktar rikki fl-għadd ta' speċijiet minn dawk bi blat iktar iebes u iktar lixx (bħall-bażalt jew id-dijabażi). Il-blat li jgħaddi l-ilma minnu, min-natura tiegħu jkollu iktar xquq u fissuri fih, u dawn huma spazji ideali fejn jgħixu bosta annimali. Madankollu, il-blat stess ġeneralment jeħtieġ ikun stabbli fix-xtut biex il-ħabitat ikun stabbli wkoll. Barra minn hekk, il-kulur tal-blat jista' jaffettwa l-organiżmi li jgħixu max-xtut. Pereżempju, il-blat iktar skur ikun ferm iktar sħun minn dak iktar ċar, u jista' jnaffar l-annimali li ma tantx ikunu jittolleraw is-sħana.
Il-Golf tat-Tramuntana jesperjenza mareat b'varjazzjoni sa saħansitra ħames metri (16-il pied). In-norma fil-biċċa l-kbira tal-golf hi li jkun hemm mareat imħallta semibinhar.
Ajru
Għalkemm ix-xtut tal-golf ġeneralment huma mkennija mix-xokk tal-mewġ kontinwu li jesperjenzaw il-biċċa l-kbira tax-xtut l-oħra tal-Amerka ta' Fuq, maltempati magħrufa bħala "chubasco" jistgħu jikkawżaw ħsara sinifikanti lix-xtut, minkejja li ma jdumux wisq.
Oċean
Il-fond tal-ilma jgħin biex jiddetermina t-temperatura tiegħu. Pereżempju, fejn l-ilma ma jkunx fond, dan jiġi influwenzat direttament mit-temperatura lokali tal-ajru, filwaqt li fejn l-ilma jkun fond, dan ikun inqas suxxettibbli għall-bidliet fit-temperatura tal-ajru. It-temperatura tal-ilma fil-golf ġeneralment tesperjenza temperaturi minimi ta' 16 °C (61 °F) fix-xitwa u temperaturi massimi ta' 24 °C (75 °F) fis-sajf. Iżda t-temperaturi jistgħu jvarjaw ferm fil-golf, u l-ilma kważi dejjem ikun iktar sħun qrib il-kosta milli f'nofs l-oċean. Pereżempju, l-ilmijiet madwar La Paz jilħqu t-30 °C (86 °F) f'Awwissu, filwaqt li l-ilmijiet fil-belt fil-qrib ta' Cabo San Lucas, jilħqu s-26 °C (79 °F) biss.
Okkażjonalment, il-Golf tat-Tramuntana jesperjenza xtiewi tassew bierda. L-ilma fil-Golf tat-Tramuntana ġieli jkollu temperaturi taħt it-8 °C (46 °F), li jistgħu jwasslu għall-mewt tal-massa tal-organiżmi tal-baħar. L-iżjed annimali suxxettibbli għal tnaqqis kbir fit-temperatura tal-ilma jinkludu l-algi makroskopiċi u l-plankton.
Ħajja tal-baħar
Il-baħar dejjaq jospita ekosistema rikka. Minbarra firxa wiesgħa ta' ħlejqiet endemiċi, bħall-vaquita li hija mhedda b'mod kritiku, jospita bosta speċijiet migratorji, bħall-baliena tal-ġwienaħ kbar, il-baliena l-griża ta' California, l-orka, il-manta ġganteska, il-klamar ta' Humboldt u l-fekruna tal-baħar Dermochelys coriacea, kif ukoll l-ikbar mammiferu fid-dinja, il-baliena l-blu. Il-popolazzjonijiet residenti mhux tas-soltu ta' balenotteri kbar imbaċċin u tal-gabdoll ma jagħmlux il-migrazzjoni kull sena. Iż-żona qrib id-Delta tax-xmara Colorado għad fadlilha popolazzjoni żgħira ta' totoaba. Dan ir-reġjun storikament kien jattira attivitajiet tas-sajd sportiv fuq livell dinji, bi storja rikka ta' rekords f'din id-dinja sportiva. Ir-reġjun għandu wkoll storja rikka bħala post għas-sajd kummerċjali. Madankollu, id-data tvarja ferm skont l-ispeċijiet li jiġu studjati, u l-kapaċità tal-golf li jirkupra wara snin ta' sajd eċċessiv għadha mhijiex ċerta. Barra minn hekk, bidliet fl-ekoloġija terrestri, bħat-tnaqqis enormi fil-fluss mix-xmara Colorado għal ġol-golf, affettwaw is-sajd b'mod negattiv, partikolarment fin-naħa tat-Tramuntana.
Il-golf isostni għadd kbir ta' mammiferi tal-baħar, ħafna minnhom rari u mhedda. L-iktar minn 900 gżejjer tal-golf huma siti importanti fejn ibejtu eluf ta' għasafar tal-baħar, u l-ilmijiet tiegħu huma postijiet primarji tat-tnissil, tal-għalf u tal-indukrar għal bosta speċijiet migratorji u residenti ta' ħut. Għal għexieren ta' snin, il-golf kien sors primarju ta' żewġ riżorsi ewlenin tal-Messiku, is-sardini u l-inċova. It-tniġġis tal-ilma huwa problema fil-golf, iżda l-ikbar tħassib huma s-sajd eċċessiv u t-tkarkir tal-qiegħ, li jeqirdu l-ħabitats tas-sallura u tal-qxur tal-baħar.
L-isforzi tal-gvern Messikan biex jinħolqu żoni ta' konservazzjoni u riżervi naturali ġew imxekkla minn nuqqas ta' riżorsi għall-infurzar kif ukoll minn nuqqas ta' konsensus politiku dwar il-kwistjoni tal-konservazzjoni tal-Golf ta' California. Il-problemi għadhom jippersistu minkejja li żoni sinifikanti ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-eluf ta' mili ta' kosta huma remoti u diffiċli li jsir monitoraġġ il-ħin kollu. Barra minn hekk, l-industrija tas-sajd kummerċjali għandha saħħa kbira politikament u ma tantx ħaddnet malajr id-diversi miżuri, anke dawk vijabbli ekonomikament. Il-konservazzjoni tal-ħut u tal-kosti tal-golf hija kkumplikata wkoll minħabba l-istorja twila ta' kapitalizzazzjoni eċċessiva fis-settur, kif ukoll l-impatti diretti, spiss negattivi, li l-miżuri ta' konservazzjoni jkollhom fuq l-abitanti tal-kosta Messikana. Attwalment, il-gvern Messikan u l-interessi kummerċjali ppromwovew viżjoni ta' żvilupp tat-turiżmu għall-golf fuq livell makro, u l-impatti ta' din il-viżjoni fuq l-ekoloġija u s-soċjetà lokali mhumiex magħrufa. Fl-2019, il-golf tniżżel fil-Lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba t-tħassib tal-estinzjoni imminenti tal-vaquita, denfil endemiku taż-żona.
Il-komunitajiet kostali jiddependu ħafna fuq is-sajd kummerċjali u sportiv, fosthom San Felipe, San Carlos, Cabo San Lucas, La Paz, Loreto, Guaymas, Bahía Kino, Puerto Peñasco, Topolobampo u Mulegé. Il-flotot żviluppati sew tas-sajd għall-gambli u għas-sardini ta' Mazatlán, tul il-kosta Paċifika tal-art kontinentali Messikana, jisfruttaw ferm is-sajd kummerċjali tal-Golf tan-Nofsinhar.
Bosta organiżmi tal-baħar jistgħu jibqgħu ħajjin biss fi ħdan firxa partikolari ta' salinità, b'hekk is-salinità hija fattur notevoli fid-determinazzjoni tat-tipi ta' organiżmi potenzjalment kummerċjali li jinstabu fil-golf. Il-firxiet annwali medji ta' salinità tal-Golf ta' California jvarjaw bejn 3.5 % u 3.58 % fil-wiċċ. Barra minn hekk, is-salinità tal-ilma tal-Golf tat-Tramuntana ġeneralment tkun ogħla mir-reġjuni ċentrali u tan-Nofsinhar fejn hemm il-fawna, minħabba li f'dak ir-reġjun ikun hemm iktar evaporazzjoni.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|L-iżjed bajja famuża tal-Park Nazzjonali tal-Islas Marietas fil-Golf ta' California. Il-Gżejjer u ż-Żoni Protetti tal-Golf ta' California ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005 u ż-żona ta' lqugħ tas-sit ġiet immodifikata kemxejn fl-2007 u fl-2011.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".
Bolzano
Bolzano (Ġermaniż Bozen, Ladin Bulsan) hija l-belt kapitali u l-ikbar tat-Tirol t’Isfel (Provinċja Awtonoma ta’ Bolzano/Bozen) fl-Italja u fl-Alpi. Bejn wieħed u ieħor f’Bolzano jgħixu 100,000 abitant. 73% tal-popolazzjoni titkellem bit-Taljan, 26.29% bil-Ġermaniż u 0.71% bil-Ladin, lingwa tad-Dolomiti.
Il-Belt
Bolzano huwa ċ-ċentru amministrattiv, ekonomiku, finanzjarju, politiku, artistiku, kulturali u reliġjuż (ma’ Bressanone/Brixen) tat-Tirol t’Isfel. Bolzano hija belt ma’ università trilingwa (Ġermaniż, Talian u Ingliż), akkademja ewropea u konservatorju prestiġġjuż.
Popolazzjoni
Il-popolazzjoni tal-belt mal-agglomerazzjoni hija ta' 140,000 abitant. 8% (7.929) tal-popolazzjoni tal-belt hija stranġiera u l-ikbar komunità hija Albaniża.
Amministrazzjoni
Luigi Spagnolli huwa is-Sindku ta’ Bolzano u Elmar Pichler Rolle huwa viċi-sindku tal-belt.
Storja
Sa l-1918 Bolzano kienet parti mill-Imperu tal-Awstrija-Ungerija.
Turiżmu
thumb|right|250px|Il-Katidral ta’ Bolzano Iċ-ċentru storiku huwa ta’ oriġini Awstriaka.
Yuliya Gushchina
Yuliya Aleksandrovna Gushchina (bir-Russu: Ю́лия Александровна Гу́щина, twieldet fl-4 ta' Marzu 1983 f'Novocherkassk, l-Oblast ta' Rostov) hija atleta veloċista Russa li tispeċjalizza fit-tlielaq tal-200 metru.
Fit-30 ta' Novembru 2017, ir-riżultati tagħha mil-Logħob Olimpiku tal-2012 ġew skwalifikati minħabba li rriżultat pożittiva għat-test tad-doping.
Karriera
Gushchina rrappreżentat lir-Russja fil-Logħob Olimpiku tal-2008 f'Beijing u kkompetiet fir-relay tal-4x100 metru, flimkien ma' Aleksandra Fedoriva, Yuliya Chermoshanskaya u Yevgeniya Polyakova. Fit-tieni round tal-kwalifikazzjoni ġew it-tieni wara l-Ġamajka, iżda qabel il-Ġermanja u ċ-Ċina. Permezz ta' dan ir-riżultat ikkwalifikaw għall-finali fejn lestew it-tellieqa fi 42.31 sekonda, u b'hekk ġew l-ewwel u rebħu l-medalja tad-deheb. Il-Belġju u n-Niġerja ġew it-tieni u t-tielet. It-tim tal-Ġamajka ma lestiex it-tellieqa minħabba żball huma u jgħaddu t-tubu tat-tellieqa lil xulxin. F'Awwissu 2016, il-medalja tad-deheb ta' Gushchina u t-tliet atleti Russi sħabha l-oħra fil-Logħob Olimpiku ġiet irrevokata minħabba ksur tar-regoli dwar id-doping min-naħa ta' Chermoshanskaya.
Fil-Kampjonati tad-Dinja tal-2009 li saru f'Berlin, Gushchina bidlet mit-tellieqa tal-400 metru għal dik tal-200 metru u kkompetiet sas-semifinali iżda bi żbrixx ma għaddietx għal finali. Fir-relay tal-4x100 metru, ir-Russja ġiet ir-raba' fil-finali u dan kien diżappunt kbir. Fl-ewwel post ġiet il-Ġamajka, fit-tieni l-Bahamas u fit-tielet il-Ġermanja.
Kuba
Il-Kuba, uffiċjalment ir-Repubblika tal-Kuba (Spanjol: República de Cuba ,pronunzja: [reˈpuβlika ðe ˈkuβa] ), huwa pajjiż fil-Karibew. In-nazzjon tal-Kuba jikkonsisti fil-gżira prinċipali ta' Kuba, il-Gżira taż-Żgħożija, u diversi arċipelagi oħrajn.
Ħavana hija l-akbar belt u l-kapitali ta' dan il-pajjiż. San Ġakbu ta' Kuba hija t-tieni l-ikbar belt.
In-nies, il-kultura, u d-drawwiet ta' dan il-pajjiż huma diversifikati u jieħdu minn diversi sorsi, fosthom, l-Aboriġini Taíno u Ciboney, iż-żmien taħt il-ħakma Spanjola, l-introduzzjoni tal-iskjavitu fil-kolonji Spanjoli u l-fatt li hi viċin tal-Istati Uniti tal-Amerika.
Kuba hija pajjiż b'popolazzjoni ta' iktar minn 11-il miljun ruħ, f'medda ta' 114,524 km kwadru (mitt ruħ kull km kwadru), fil-Baħar tal-Karibew, 145 km 'il bogħod mill-belt Amerikana ta' Florida. Tikkonsisti f'Kuba, l-ikbar gżira tal-West Indies, u ħafna gżejjer żgħar oħra. L-ibliet prinċipali huma Ħavana (il-kapitali), Camaguey, Santiago de Cuba, u Guantanamo. Il-klima hija waħda tropikali. Il-kafe`, ross, qamħ, frott taċ-ċitru u t-tabakk huma l-prodotti li jitkabbru; in-nickel huwa r-riżors minerali ta' Kuba; u teżisti wkoll l-industrija tas-sajd. Iżda minkejja t-tentattivi kollha biex tiġi diversifika, l-ekonomija ta' Kuba għadha tiddependi mill-produzzjoni taz-zokkor. Il-poplu Kuban huwa ta' dixxindenza Spanjola, Afrikana, u taħlita ta' Spanjol-Afrikana u l-lingwa tiegħu hi l-Ispanjol. Ir-reliġjon Kattolika naqset minn iktar minn 70 fil-mija għal madwar 40 fil-mija tal-popolazzjoni mill-1957. Numru kbir ta' Kubani huma animisti, tal-kult magħruf bħala santeria, kult li ġabuh magħhom l-iskjavi Afrikani. Ħafna Kubani jqisu lilhom infushom atei jew nonreliġjużi. Il-gvern huwa reġim ta' partit wieħed, dak Marxista, iddominat mill-fundatur tiegħu, Fidel Castro.
Ħafna mill-ekonomija tiddependi fuq ir-rimessi.
Storja
Kristofru Kolombu skopra l-gżira ta' Kuba fl-1492, u Spanja kkolonizzatha sa mill-1511, u użatha bħala bażi għall-esplorazzjoni tad-Dinja l-Ġdida u l-punt fejn jinġabru l-flotot tagħha. Imsejħa l-"Perla ta' l-Antille," Kuba prosperat fis-sekli 17 u 18, b'ħafna ħaddiema lsiera minn Spanja u l-Afrika. Meta fil-bidu tas-seklu 19 ħafna mill-artijiet Amerikani ta' Spanja saru indipendenti, Kuba baqgħet kolonja. L-iskjavitu`, is-saħħa ta' l-ekonomija ta' Kuba bbażata fuq iz-zokkor, kien għadu ma tneħħiex sa l-1886. Gwerra ta' Għaxar Snin għall-indipendenza (1868–78) ma kinitx biżżejjed. Fl-1895 ġlieda ġdida, mmexxija minn José Martí wasslet għall-Gwerra Spanjol-Amerikana u t-twaqqif tar-repubblika Kubana fl-1898. Dan in-nazzjon ġdid għadda minn taħt diversi dittatorjati, li matulhom il-ħeġġa għar-riforma ħalliet postha għal korruzzjoni u ripressjoni, l-aktar taħt Gerardo Machado (1925–33) u s-suċċessur tiegħu, Fulgencio Batista y Zaldívar.
Fl-1 ta' Jannar 1959, Fidel Castro ħa t-tmexxija tal-pajjiż wara rivoluzzjoni popolari kontra d-dittatur Batista. Castro mill-ewwel beda jwettaq programm ta' riformi ekonomiċi u soċjali iżda mingħajr ma ta lura lill-pajjiż il-libertajiet li kien wiegħed qabel ma ħa l-poter. Dawk li bdew jopponuh intefgħu l-ħabs jew inqatlu. Bil-mod il-mod, Castro innazzjonalizza kollox, ħafna drabi mingħajr ma ta xi kumpens lis-sidien ta' qabel tal-kumpaniji. Fl-1962 l-Amerika mponiet embargo fuq l-esportazzjoni minn Kuba li ħalla effett ħażin fuq l-ekonomija Kubana. Ir-relazzjonijiet bejn Kuba u l-Amerika komplew jiħżienu fil-bidu tas-snin 60 meta madwar 1,400 Kuban imħarrġin mic-CIA Amerikana ppruvaw jinvadu lil Kuba biex ineħħu lil Castro mill-poter, fil-magħrufa Bay of Pigs (1961), disfatta kbira għall-Gvern ta' Kennedy. Fl-1962 qamet il-kriżi tal-missili nukleari tal-Unjoni Sovjetika f'Kuba li wasslet biex is-Sovjetiċi jirtiraw il-missili fuq l-insistenza ta' l-Amerikani. L-involviment ta' Kuba fl-Amerika ċentrali, l-Afrika u l-Karibew komplew żiedu l-antipatija lejhom min-naħa ta' l-Amerikani. F'pajjiżu, Castro rnexxielu jeqred kważi għal kollox l-illiteratiżmu, iżda l-ekonomija kellha bżonn għajnuna kbira. Il-bidliet kbar li seħħew fis-snin tmenin fil-pajjiżi ta' l-Ewropa tal-Lvant, u t-tmiem ta' l-Unjoni Sovjetika ħallew lil Kuba iżolata politikament, filwaqt li l-embargo ta' l-Amerikani kompla jagħmel ħafna ħsara lill-ekonomija Kubana. Fi Frar 1996, jet fighters Kubani waqqgħu żewġ ajruplani Amerikani li kienu qed ituru fl-ispazju ta' l-ajru Kuban. L-embargo Amerikan sar iktar strett. Fil-21 ta' Jannar 1998 il-Papa Ġwanni Pawlu II beda żjara f'Kuba fejn appella biex "Kuba tinfetaħ għad-dinja u d-dinja għal Kuba.".
Wied tat-Tempji
daqsminuri|322x322px|It-Tempju ta' Concordia Il-Wied tat-Tempji (bit-Taljan: Valle dei Templi; bl-Isqalli: Vaddi di li Tempri) huwa sit arkeoloġiku f'Agrigento (magħrufa bħala Akragas fil-Greċja Antika), Sqallija. Huwa wieħed mill-iżjed eżempji straordinarji ta' arti u arkitettura tal-Greċja Antika, u huwa wieħed mill-attrazzjonijiet prinċipali ta' Sqallija minn mindu tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.
Il-biċċa l-kbira tal-iskavi u tar-restawr tat-tempji saru bis-saħħa tal-isforzi tal-arkeologu Domenico Antonio Lo Faso Pietrasanta (1783-1863), li kien id-Duka ta' Serradifalco mill-1809 sal-1812. Matul is-seklu 20, l-iskavi arkeoloġiċi ġew iffinanzjati l-iktar minn Sir Alexander Hardcastle. Huwa ppermetta li jsiru skavi arkeoloġiċi fi ħdan il-park arkeoloġiku, inkluż l-iddrittar ta' tmien kolonni fuq in-naħa tan-Nofsinhar tat-Tempju ta' Erakle. Għall-kontributi tiegħu għall-arkeoloġija, huwa ngħata t-titlu ta' ċittadin onorarju tal-belt ta' Agrigento u anke l-grad ta' Kmandant tal-Ordni tal-Kuruna tal-Italja.
Ħarsa ġenerali
nofs|daqsminuri|719x719px|Mappa tal-Wied tat-Tempji ta' Agrigento daqsminuri|Akragas fl-406 W.K. Il-Wied tat-Tempji jinkludi l-fdalijiet ta' seba' tempji, kollha kemm huma bi stil Doriku. L-għoti tal-ismijiet tat-tempji, għajr dak tal-Olympeion, huwa sempliċi tradizzjoni stabbilita fi żmien ir-Rinaxximent. It-tempji huma:
Il-Wied tat-Tempji jospita wkoll l-hekk imsejjaħ Qabar ta' Terone, monument kbir tat-tufu b'għamla ta' piramida; l-istudjużi jissoponu li nbena biex jikkommemora lir-Rumani li nqatlu fit-Tieni Gwerra Punika.
Tempju ta' Concordia
Meta t-tempju ġie kkonvertit fi knisja, id-daħla tressqet lejn in-naħa ta' wara tal-istruttura, u l-ħajt ta' wara taċ-ċella twaqqa'. L-ispazji bejn il-kolonni ngħalqu, filwaqt li 12-il fetħa bil-ħnejjiet inħolqu fiċ-ċella, sabiex tinkiseb struttura b'navata waħda u b'żewġ kurituri. L-artal pagan inqered u ġew imnaqqxin sagristiji fl-irkejjen tal-Lvant. Id-difniet viżibbli fuq ġewwa u fuq barra tat-tempju jmorru lura għall-aħħar tal-Medju Evu.
Tempju ta' Ħera Laċinja
xellug|daqsminuri|271x271px|It-Tempju ta' Ġunone Dan it-tempju nbena l-iktar fuq biċċa art olzata b'mod artifiċjali. Imur lura għall-ħabta tal-450 Q.K. u huwa 38.15 b'16.90-il metru. Huwa mibni bi stil Doriku, b' peripteros wiesa' sitt kolonni u twill tlettax-il kolonna, ippreċedut bi pronaos u b'opisthodomos. Il-bażi tat-tempju għandha erba' tarġiet.
Il-fdalijiet attwali (inkluż anastilożi mis-seklu 18 'il quddiem) jikkonsistu minn kolonnata ta' quddiem b'partijiet mill-arċitravu u mill-freġju. Frammenti biss mit-tliet naħat l-oħra għadhom jeżistu, bi ftit elementi taċ-ċella. Il-binja ġarrbet ħsarat fin-nirien tal-406 Q.K. u ġie restawrat fi żmien ir-Rumani. Il-madum tal-irħam ġie ssostitwit b'madum tat-tafal, u ġiet miżjuda biċċa art olzata fiż-żona fejn illum jidhru l-fdalijiet tal-artal.
Fil-qrib hemm arcosolia u difniet oħra minn żmien il-Biżantini, li jagħmlu parti mir-rinnovazzjoni li saret fl-aħħar tas-seklu 6 W.K. u l-konverżjoni tat-Tempju ta' Concordia fi knisja Kristjana.
Tempju ta' Asklepju
It-Tempju ta' Asklepju jinsab fin-nofs tal-pjanura ta' San Gregorio. L-identifikazzjoni tiegħu hija bbażata fuq tismija minn Polibju (I, 18, 2), li jiddikjara li t-tempju kien "quddiem il-belt", xi mil 'il bogħod. Madankollu, peress li d-distanza reali ma tikkorrispondix u d-daqs tal-binja huwa relattivament żgħir, l-istudjużi għadhom jiddubitaw din l-attribuzzjoni.
It-tempju ż-żgħir, li x'aktarx li jmur lura għall-aħħar tas-seklu 5 Q.K. u huwa 21.7 metru b'10.7 metri. Mal-bażi tiegħu hemm tliet tarġiet. Karatteristika li tispikka hija l-opistodomu falz b'żewġ semikolonni fuq in-naħa ta' barra taċ-ċella ta' wara. Għadhom jeżistu wkoll partijiet mit-truf imżejna bi statwi ta' rjus qishom ta' ljuni, bi freġju u b'pedament ta' geison.
Is-santwarju kien jospita statwa tal-bronż ta' Apollo magħmula minn Mirone, li kienet rigal li ngħata lill-belt minn Xipju, li nsterqet minn Verres.
Tempju ta' Erakle
daqsminuri|286x286px|Il-fdalijiet tat-Tempju ta' Erakle L-isem tradizzjonali ta' dan it-tempju ġej minn tismija oħra minn Ċiċerun dwar tempju ddedikat lill-eroj klassiku "mhux 'il bogħod mill-forum"; madankollu, qatt ma nstabet evidenza li dan tal-aħħar (l-agora tal-belt Griega) kien tassew jinsab hemmhekk.
L-istil tat-tempju jixbah lil dak tal-aħħar snin tas-seklu 6 Q.K. Ġie ssuġġerit ukoll li dan it-tempju kien wieħed minn tal-ewwel li nbnew taħt Terone. Anke wħud mill-fdalijiet li nstabu jmorru lura għall-460-470 Q.K. jew nofs is-seklu 5 Q.K. (minkejja li l-iktar fdalijiet reċenti jistgħu jkunu sostituzzjoni ta' fdalijiet iktar antiki). Ipoteżi partikolari tgħid li t-tempju beda jinbena qabel il-Battalja ta' Himera, u tlesta biss fid-deċennji ta' wara. Polienu jsemmi Tempju ta' Atena li nbena taħt Terone 'l barra mill-belt, li forsi jista' jiġi identifikat ma' dak ta' "Erkole", għalkemm anke ma' wieħed ġdid fl-akropoli ta' ġewwa.
Il-binja, b'anastilożi tas-seklu 20, huwa 67 metru b'25.34 metru, b'peristasi ta' sitt kolonna Dorika b'15-il kolonna Dorika u ċella bi pronaos u opistodomu, tinsab fuq bażi bi tliet tarġiet. Hija l-ewwel eżempju (li iktar 'il quddiem sar komuni fit-tempji ta' Agrigento) ta' pilastri mdaħħlin bejn il-pronaos u ċ-ċella, li jospitaw taraġ li jippermettu li jsiru spezzjonijiet tal-bejt. Il-kolonni huma pjuttost għoljin u għandhom kapitelli wesgħin. Fuq in-naħa tal-Lvant hemm il-fdalijiet tal-artal il-kbir.
Olympeion
xellug|daqsminuri|298x298px|Il-fdalijiet ta' waħda mill-istatwi ta' skala kbira fl-Olympeion Fuq in-naħa l-oħra tat-triq li tgħaddi minn ġo nofs id-Daħla tad-Deheb tal-belt antika, hemm pjanura ddominata miż-żona enormi tal-Olympeion. Din tinkludi platea b'tempju kbir iddedikat lil Żews ta' Olimpja, kif ukoll żoni oħra li għadhom qed jiġu investigati. Dawn jinkludu santwarju, bi fdalijiet ta' pjazza pavimentata, sacellum kumpless ("kompartiment sagru") u tholos. Wara daħla oħra, hemm ukoll santwarju ta' divinitajiet ktoniċi, santwarju arkajku, l-hekk imsejjaħ colimbetra (fejn kien hemm daħla mhux magħrufa oħra), u l-quċċata ta' biċċa art olzata fejn hemm santwarju bit-tempju ta' Vulkan.
L-attrazzjoni ewlenija tal-kumpless tal-Olympeion hija t-Tempju enormi ta' Żews ta' Olimpja, li ġie deskritt b'entużjażmu minn Diodoro Siculo u li ssemma minn Polibju. Illum kulma fadal minnu huma fdalijiet minħabba d-distruzzjoni li kienet bdiet fil-qedem u kompliet sas-seklu 18, meta t-tempju kien jintuża bħala barriera għall-port ta' Porto Empedocle.
Ħdejn in-naħa tal-Lbiċ tal-Wied tat-Tempji hemm binja (12,45-il metru b'5,90 metri) b'żewġ navati u pronaos fond, daħla doppja u dak li ġie identifikat bħala artal. Id-datar tat-tempju huwa kontroversjali, għalkemm l-istudjużi assenjawh fl-era arkajka, minħabba l-iskoperta ta' diversi vażuni tas-seklu 6 Q.K. Tal-istess żmien arkajku huwa sacellum ieħor, li iktar 'il quddiem ġie sostitwit b'binja klassika. Barra minn hekk, hemm ftit fdalijiet ta' tempju (imsejjaħ it-"Tempju L") li jmorru lura għal nofs is-seklu 5 Q.K., ta' 41.8 metru b'20.20 metru, u miegħu żdiedet struttura Ellenistika fis-seklu 3 Q.K. daqsminuri|310x310px|Il-fdalijiet assemblati mill-ġdid tat-Tempji ta' Kastore u Polluċe fit-Tempju ta' Dijoskuri
Tempju ta' Dijoskuri
Fit-Tramuntana tat-Tempju L hemm it-Tempju ta' Kastore u Polluċe fi ħdan it-Tempju ta' Dijoskuri, u r-rokna tal-Majjistral tiegħu tqarraq b'dak li jkun peress li hija rikostruzzjoni moderna mill-bidu tas-seklu 19, li nħolqot minn fdalijiet minn diversi tempji differenti oħra. Din tinkludi erba' kolonni u bażi. It-tempju nnifsu huwa 31 metru b'13.39-il metru, u x'aktarx kellu peripteral Doriku magħmul minn sitt kolonni bi 13-il kolonna, li jmur lura għall-ħabta ta' nofs is-seklu 5 Q.K.
Tempju ta' Efestu
Fuq in-naħa l-oħra tal-Wied tat-Tempji hemm l-aħħar biċċa art olzata tal-għolja, fejn jispikkaw il-fdalijiet tat-Tempju ta' Efestu (imsejjaħ ukoll it-Tempju ta' Vulkan), għalkemm id-divinità eżatt mhijiex magħrufa. It-tempju huwa binja b'peripteral bi stil Doriku ta' 43 metru b'20.85 metru, mibni fuq crepidoma b'erba' tarġiet u b'sitt kolonni bi 13-il kolonna. It-tempju jmur lura għall-ħabta tal-430 Q.K. Inbena fuq sacellum arkajku ta' 13.25-il metru b'6.50 metri. Id-dekorazzjoni tiegħu, li tmur lura għall-ħabta tal-560-550 Q.K., dan l-aħħar ġiet rikostruwita.
Fdalijiet oħra
xellug|daqsminuri|321x321px|Tempju ta' Dijoskuri Fuq in-naħa tal-Punent tal-belt hemm il-fdalijiet tal-bibien jew id-daħliet VI u VII; l-ewwel x'aktarx fit-triq lejn it-Tempju ta' Erakle, filwaqt li t-tieni b'żewġ torrijiet u żewġ bastjuni esterni (wieħed minnhom b'ħitan ħoxnin 15-il metru). Lejn it-Tramuntana hemm il-fdalijiet tal-bibien jew id-daħliet VIII u IX, li attwalment huma mdawrin b'binjiet illegali.
Fit-tarf tal-Punent taż-żona fejn jinsab it-Tempju ta' Concordia, hemm partijiet ta' nekropoli tal-aħħar tal-epoka tal-qedem jew tal-bidu tal-Medju Evu, li nbniet fuq ċisterni eżistenti. Oqbra u katakombi oħra huma viżibbli fl-hekk imsejħa Grotte Fragapane, li jmorru lura għas-seklu 4 W.K. daqsminuri|248x248px|L-Ekklesiaterion tal-Wied tat-Tempji Dawn in-nekropoli tal-aħħar taż-żminijiet tar-Rumani u tal-Biżantini jinsabu f'żona li kienet tintuża għall-oqbra minn żmien il-qedem. Wieħed minnhom, l-hekk imsejjaħ Qabar ta' Terone, huwa sepulkru tat-tip naiskos bi pjanta kwadra. Il-bieb jew id-daħla IV tinsab ħdejn il-Qabar ta' Terone; x'aktarx l-iktar importanti fil-belt, peress li jagħti/tagħti għall-baħar.
Fil-Punent tal-Olympeion hemm il-fdalijiet ta' żewġ insulae (residenzi) wesgħin 38 metru, ikkollegati permezz ta' pjazza kwadra mal-bieb jew daħla V. X'aktarx li nbnew bl-użu mill-ġdid ta' strutturi li kienu parti miż-żona sagra tal-Olympeion. Fil-qrib hemm santwarju b'portiku b'għamla ta' L li jmur lura għall-bidu tas-seklu 5 Q.K., li huwa anness mal-bieb jew mad-daħla V. Fiż-żona hemm ukoll żewġ tempji arkajċi (ta' nofs is-seklu 6 Q.K.).
Fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-bieb jew tad-daħla V hemm pjazza kbira li tagħti għas-"Santwarju tal-Allat Ktoniċi".
L-hekk imsejjaħ "Oratorju ta' Falaris" huwa fil-fatt tempju Ruman ta' 12.40-il metru bi 8.85 metri.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|328x328px|It-Tempju ta' Concordia f'inżul ix-xemx Il-Wied tat-Tempji ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Santu Wistin
Santu Wistin huwa wieħed mill-erba’ Santi Padri ewlenin tal-Punent, flimkien ma’ Sant'Ambroġju, San Ġlormu u l-Papa San Girgor il-Kbir. Huwa kien isqof ta’ Ippona, belt ewlenija tal-Afrika Rumana (illum Annaba fl-Alġerija) u wieħed mill-figuri ewlenin tal-Knisja tar-raba’ seklu.
Tfulija
Wistin twieled fit-13 ta’ Novembru 354 minn missier pagan, Patrizju, li kien Kunsillier ta’ muniċipju, u minn omm nisranija Kattolika, Monnika, ta’ razza bérbera f’Tagaste, fin-Numidja, Souk-Ahras, illum l-Alġerija. Minħabba l-edukazzjoni li kellu, hu kien marbut b’ruħu u b’ġismu ma’ Ruma, mal-Imperu Ruman, u mal-kultura Rumana. Studja f’Tagaste fejn twieled, wara kompla jistudja fil-belt ta’ Madawra (ġewwa l-Alġerija) u mbagħad temm l-istudji f’Kartaġni. L-ilsien Grieg ma setax jaqbdu fl-iskola, imma iżjed tard wara li kien kbir tgħallmu biżżejjed biex ikun jista’ jittraduċi għal-Latin. Min-naħa l-oħra, il-Puniku baqa’ ma tgħallmu qatt, neħħi xi ftit kliem ’l hawn u ’l hemm li laħaq tgħallem u li nqeda bih biex ifisser kliem Lhudi li kien jixxiebah etimoloġikament. Meta kellu tnax-il sena kien se jmut minħabba x-xedda li qabditu, u kien se jitgħammed. Imma billi għaddielu, hu baqa’ ma tgħammidx żgħir.
Żgħożija
Ta’ dsatax-il sena tbiegħed mill-fidi Kattolika. Wara li qara l-ktieb l-Ortensju ta’ Ċiċerun li kien iħajjar għat-triq tal-filosofija, Wistin sar Manikew. Issa mietlu missieru (373), u reġa’ lura lejn Tagaste, u miegħu ħa l-mara li kien jgħix magħha u lil binhom Adeodat. Ommu ma laqgħethomx għandha. Hu beda jgħallem il-grammatika Latina fl-istess Tagaste (374). Wara dan huwa qabad jgħallem ir-retorika l-ewwel f’Kartaġni (375-383), imbagħad f’Ruma (384), u fl-aħħar Milan (Ħarifa 384 – Sajf 386). F’Milan stess hu ġie f’kuntatt mal-Isqof Sant'Ambroġju u mal-istudji tan-neoplatoniċi li għenuh iħoll il-problema tal-materjaliżmu u tal-ħażen. Bil-qari ta’ San Pawl hu għeleb il-problema tan-naturaliżmu, u fehem li Kristu mhux biss hu l-Imgħallem, imma wkoll il-Feddej. Hekk wasal biex aċċetta l-medjazzjoni divina u l-grazzja. U fl-aħħar wasal ukoll għall-konverżjoni tiegħu.
Konverżjoni
Wistin ikkonverta fl-ewwel jiem tax-xahar ta’ Awwissu tas-sena 386, jiġifieri 44 sena qabel ma miet bħala Isqof ta’ Ippona. Bejn il-konverżjoni u l-episkopat tiegħu għaddew ftit inqas minn għaxar snin, imma dan kien perjodu mimli progress spiritwali u kisba ta’ tagħlim tat-teoloġija Kattolika.
Hekk kif ikkonverta hu ħa żewġ deċiżjonijiet kbar: dik li jirrinunzja għat-tagħlim tar-retorika, u dik li jirrinunzja għaż-żwieġ. Hekk, qrib it-tmiem ta’ Ottubru tas-sena 386 Wistin irtira f’Kassiċijaku, x’aktarx Cossago fil-Brianza, biex hemm iħejji ruħu għall-magħmudija. F’dan il-post hu għamel inqas minn ħames xhur għaliex fl-ewwel ġranet ta’ Marzu tas-sena 387 hu reġa’ lura lejn Milan, inkiteb katekumenu, segwa l-kors tal-katekeżi li għamel Ambroġju u kien mgħammed flimkien ma’ Alipju, sieħbu, u Adeodat, ibnu, fil-lejl ta’ bejn l-24 u l-25 ta’ April, il-viġilja tal-Għid tas-sena 387. Minn hemm Wistin qatagħha li jerġa’ lura lejn l-Afrika, imma ftit wara li waslu f’Ostia Tiberina, ommu mardet u mietet. Wistin reġa’ lura lejn Ruma u baqa’ sas-sena ta’ wara jikteb il-kotba u jitkixxef iżjed dwar il-ħajja monastika. Wara l-mewt tal-Imperatur Massimu li ġrat f’Lulju jew f’Awissu tas-sena 388, Wisin ħalla Ruma u mar Tagaste fejn beda l-ħajja komunitarja flimkien mal-ħbieb tiegħu u ma’ Adeodat li mbagħad miet minn sena sa tliet snin wara (389-391).
Saċerdot u Isqof
Bħala Isqof, Santu Wistin ħadem bis-sħiħ kemm fid-djoċesi tiegħu, kemm fi djoċesijiet oħra fejn mar ħafna drabi l-iktar biex jipprietka, u kemm għall-Knisja universali l-iktar bil-kotba tiegħu. Fid-djoċesi tiegħu, Wistin kien jipprietka regolarment darbtejn fil-ġimgħa, jiġifieri s-Sibt u l-Ħadd. F’xi okkażjonijiet kien jipprietka għal ġranet sħaħ wara xulxin, meta mhux ukoll jagħmel żewġ prietki kuljum. Kellu wkoll laqgħat tal-Isqof mal-membri tad-djoċesi, li kienu jissejħu audientia episcopalia, u dan biex jisma’ u jaqta’ s-sentenzi fil-kawżi li kienu jippreżentawlu l-fidili. Xi kultant dawn il-laqgħat kienu jdumu l-ġurnata kollha. Kellu wkoll jieħu ħsieb il-fqar, ir-romol u l-iltiema permezz ta’ tqassim ta’ affarijiet meħtieġa għall-ikel u għall-ħajja mill-imħażen li kien hemm apposta fil-kwartier nisrani. Kien jieħu ħsieb it-tagħlim reliġjuż tal-kleru li fosthom ġab riforma kbira bil-ħsieb li s-saċerdoti jkunu iktar kapaċi teoloġikament u liturġikament. Organizza l-monasteri kemm tal-irġiel kif ukoll tan-nisa. Kien iżur il-morda fi djarhom stess. U kien jaqbeż għall-fidili quddiem l-awtorita’ ċivili. Kien ukoll jieħu ħsieb l-amministrazzjoni tal-ġid tal-Knisja, xogħol li kien jagħmel kontra qalbu.
Għall-Knisja ta’ l-Afrika u b’xi mod għall-Knisja Universali, hu ħa sehem f’diversi konċilji Afrikani. Kiteb ħafna ittri bħala tweġiba għall-problemi jew mistoqsijiet li kienu jagħmlulu. Ħa sehem f’disputi pubbliċi mal-eretiċi meta tqum l-okkażjoni, fosthom fil-konferenza tas-sena 411 bejn Isqfijiet Kattoliċi u Isqfijiet Donatisti. Hu ħadem ħafna għas-soluzzjoni tax-xiżma Donatista u tal-kontroversja Pelaġjana. Meta miet fit-28 ta’ Awissu tas-sena 430, fit-tielet xahar ta’ l-assedju taIppona mill-Vandali, ħalla warajh ħafna opri mhumiex mitmuma. L-aħħar xogħol tiegħu kienet l-Ittra 228 li x’aktarx li ddettaha fuq is-sodda ta’ mewtu u indirizzaha lis-saċerdoti tad-djoċesi dwar id-dmirijiet tagħhom għal waqt l-invażjoni barbarika. Hu kien midfun fil-Bażilika Pacis ġewwa Ippona. Iktar tard l-għadam tiegħu, f’data inċerta, ittieħed f’Sardinja, u qrib is-sena 725 kien ittrasportat f’Pavia fil-Bażilika ta’ San Pietru f’Ciel d’Oro, fejn għadu sal-lum.
Il-Belt ta’ Alla (De Civitate Dei)
Din hi l-aqwa biċċa xogħol ta’ Santu Wistin. Fiha hu jagħti fil-qosor il-ħsieb tiegħu filosofiku, teoloġiku u politiku. Kitbu bejn is-snin 413-426. Fir-Ritrattazzjonijiet Santu Wistin meta wasal sabiex jerġa’ jagħti daqqa t’għajn lejn ix-xogħol li kien għadu kemm temm, fuq il-Belt ta’ Alla, kiteb: “Waqt dan kollu, Ruma kollha kienet tinsab imfarrka taħt il-qilla ta’ l-invażjoni tal-Goti li kienu taħt it-tmexxija tar-re Alariku (370-410); kien diżastru kbir. Dawk li aħna mdorrijn insejħu l-pagani, dawk li jagħtu qima lil bosta allat foloz, għamlu l-almu tagħhom kollu sabiex iqiegħdu l-ħtija ta’ dan kollu wara bieb it-twemmin nisrani, u dan sabiex iżebilħu lil Alla l-veru bi lsien iniggeż aktar u bi ħdura mhux tas-soltu. Għalhekk jien mifni bil-ħeġġa għad-dar ta’ Alla, qtajtha illi nikteb kontra dawn id-dagħajja u l-iżbalji tagħhom, il-kotba ta’ l-Belt ta’ Alla.”
Mela skond Wistin dawn kienu raġunijiet ewlenija għaliex ried jikteb il-Belt ta’ Alla. L-idea ewlinija hi dik li l-Providenza divina ddawwal u tmexxi l-istorja kollha tal-bniedem. Fiha 22 ktieb. ~ertament hija l-‘Magnum Opus’ ta’ Santu Wistin - opra twila ħafna u trid iż-żmien biex taqraha kollha. Tinqasam f’żewġ partijiet. Il-kotba 1-10 fihom il-ħsieb ta’ apoloġetika u polemika. Fil-kotba 1-5 Santu Wistin jirrifjuta l-opinjoni pagana li l-politeiżmu, jew l-adorazzjoni ta’ ħafna allat, kien bżonnjuż sabiex tinstab hena fuq din id-dinja; fil-kotba 6-10 huma miktuba kontra l-filosfi Neo-Platoniċi li kien jżommu li l-adorazzjoni ta’ l-allat hija neċessarja għall-ħajja futura. Il-kotba 11-22 huma spekulattivi. Hemm żewġ saltniet kbar li fihom isir l-iżvilupp tal-ħajja u ta’ l-umanita’: ‘Regnum Dei, Regnum mundi’,- ‘ir-renju ta’ Alla u r-renju tad-dinja.’ Il-konflitt bejn dawn it-tnejn jifforma suġġett ta’ dan ix-xogħol.
Ir-renju ta’ Alla jikkonsisti: fl-anġli tiegħu u n-nies ġusti, u l-essenza tar-renju tad-dinja hi l-apostasiji minn Alla. Huwa hawn li dawn iż-żewġ renji jidħlu ġo xulxin għaliex iċ-ċittadini ta’ l-ewwel jgħixu bħala ċittadini qalb tat-tieni. Il-kotba 11-14 jiddeskrivu l-oriġini ta’ kull renju, bil-ħolqien tal-anġli u tal-waqgħa ta’ dawk apostati. Il-kotba 15-18 jittrattaw fuq l-iżvilupp u l-progress ta’ dawn iż-żewġ renji u l-kotba 19-22 l-għan ta’ kull renju u kif isib tmiemu.
Muhammad VIII al-Amin
Muhammad VIII al-Amin Muhammad al-Amin VIII (Għarbi: الأمين باي بن محمد الحبيب; Romaniz.: al-ʾAmīn Bāy bin Muḥammad al-Ḥabīb; 4 ta’ Settembru 1881 [1] – 30 ta’ Settembru ta’ Tunisia 1962 l-aħħar.
Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati
daqsminuri|Levoča Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993. Inizjalment is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien jinkludi biss il-Kastell ta' Spiš iżda mbagħad ġie estiż fl-2009 biex jinkludi l-komponenti l-oħra inkluż il-Kunvent ta' Spiš. Il-fdalijiet tal-Kastell ta' Spiš Castle huma wieħed mill-ikbar siti ta' kastelli fl-Ewropa Ċentrali. Il-kastell jinsab fuq għolja qrib ir-raħal ta' Spišské Podhradie u l-villaġġ ta' Žehra. Flimkien mal-kunvent-ċittadella ta' Spiš, dawn kollha huma komponenti tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-2009, permezz tal-estensjoni tas-sit, ġie inkluż ukoll l-artal famuż ta' Pawlu ta' Levoča u ċ-ċentru storiku ta' Levoča b'bosta binjiet Rinaxximentali ppreservati.
Levoča
Ir-raħal Medjevali antik ta' Levoča (bl-Ungeriż: Lőcse, bil-Ġermaniż: Leutschau) għadu mdawwar bil-biċċa l-kbira tas-swar tiegħu li huma twal 2,5 kilometri. Id-daħla prinċipali tar-raħal antik hija d-Daħla monumentali ta' Košice, filwaqt li ġew ippreservati żewġ daħliet oħra, id-Daħla ta' Menhard u d-Daħla Pollakka. Il-pjazza tar-raħal fiha tliet monumenti ewlenin:
Il-pjazza ġiet ippreservata tajjeb ħafna u fiha għadd binjiet notevoli li fl-imgħoddi kienu d-djar tan-nobbiltà lokali fl-aħħar tal-Medju Evu. Fil-pjazza hemm ukoll il-"Gaġġa tal-Mistħija" magħmula bil-ferrobattut, li tmur lura għas-seklu 17, u li kienet tintuża bħala kastig pubbliku. Plakka fuq waħda mid-djar tfakkar l-istampar u l-pubblikazzjoni fir-raħal tal-iżjed xogħol famuż ta' Jan Comenius, l-Orbis Pictus. It-tieni l-ikbar knisja fis-Slovakkja, il-Bażilika ta' San Ġakbu mis-seklu 14, fiha artal Gotiku mill-isbaħ li ġie mnaqqax mill-injam, u li uffiċjalment huma l-ogħla artal Gotiku tal-injam fid-Dinja (għoli 18.62-il metru), maħdum fl-1506-1517 minn Pawlu ta' Levoča.