cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tempju ta' Asklepju ta' Epidaurus
Struttura
Fi żmien iż-żjara ta' Pausanias fis-seklu 2, żdiedu wkoll diversi donazzjonijiet minn senatur Ruman Antoninos, fosthom: "banju ta' Asklepju u santwarju tal-allat imsejħa tal-ġenerożità. Bena wkoll tempju ddedikat lil Hygeia, Asklepju, u Apollon, bl-aħħar tnejn imsejħa Aigyptios (Eġizzjani). Barra minn hekk, irrestawra l-portiku msejjaħ il-Portiku ta' Kotys, li minħabba li l-brikks li bihom inbena ma kinux maħruqin, iġġarraf wara li ċeda s-saqaf tiegħu. Peress li ċ-ċittadini ta' Epidaurus qrib is-santwarju kienu mħassbin ferm, billi n-nisa u l-morda ma kellhomx fejn jistkennu u kellhom joqogħdu fil-beraħ, huwa pprovda binja, sabiex jindirizza dak it-tħassib. Hemmhekk, fl-aħħar, kien post fejn mingħajr dnub bniedem seta' jmut u mara setgħet twelled...".
Qima
It-tempju kellu importanza reliġjuża kbira fil-qima ta' Asklepju. Kien sit ta' pellegrinaġġ sagru mid-dinja antika kollha, u influwenza l-qima ta' Asklepju f'bosta santwarji oħra ddedikati lilu. Pausanias iddeskriva kif is-sriep kienu meqjusa sagri għall-alla tas-sit: "Is-sriep, inkluż tipi strambi ta' lewn fl-isfar, jitqiesu sagri għal Asklepju, u huma mansi mal-irġiel".
Pausanias iddeskriva l-qima u l-importanza tas-sit bħala post ta' pellegrinaġġ fis-seklu 2:
Kien hemm bosta leġġendi, ġrajjiet u mirakli li ntqal li seħħew fit-tempju matul is-sekli ta' pellegrinaġġ lejn is-sit. Ċiċerun alluda għan-natura tal-ħniena ta' Asklepju meta rrakkonta kif Dijoniżju ta' Siracusa allegatament wettaq sagrileġġ fis-santwarju mingħajr ma ngħata kastig divin: "Huwa ordna t-tneħħija tad-daqna tad-deheb ta' Asklepju f'Epidaurus, għaliex sostna li ma kienx sew li l-iben ikollu d-daqna meta missieru [Apollo] fit-tempji kollha kien jidher bla daqna... U Asklepju ma kkastigahx billi xeħtu f'xi post imbiegħed biex imut bil-ġuħ jew b'xi marda kiefra u dejjiema".
Fis-seklu 3, Aelian jiddeskrivi miraklu leġġendarju li skontu seħħ fis-santwarju:
It-tempju ma setax kien qed jiffunzjona iktar tard mis-seklu 4 jew 5, meta s-santwarji pagani kollha ngħalqu waqt il-persegwitazzjoni tal-pagani fl-aħħar tal-Imperu Ruman.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|271x271px|It-teatru ta' Epidaurus Is-Santwarju ta' Asklepju ta' Epidaurus ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Otto Toeplitz
Otto Toeplitz (twieled fl-1 ta' Awwissu 1881 – miet fil-15 ta' Frar 1940) kien matematiku Ġermaniż li kien jaħdem fuq il-qasam tal-analiżi funzjonali.
Ħajja u xogħol
xellug|daqsminuri|Otto Toeplitz u Alexander Ostrowski Toeplitz twieled f'familja Lhudija ta' matematiċi. Kemm missieru u kemm nannuh kienu għalliema tal-matematika tal-Liċeo u ppubblikaw dokumenti dwar il-matematika. Toeplitz trabba f'Breslau (Wrocław) u ggradwa fil-Liċeo hemmhekk. Imbagħad huwa studja l-matematika fl-Università ta' Breslau u ġab dottorat fil-ġeometrija alġebrajka fl-1905. Fl-1906 Toeplitz mar fl-Università ta' Göttingen, li dak iż-żmien kienet l-iktar ċentru importanti tal-matematika fid-dinja, u baqa' hemm għal seba' snin. Il-Fakultà tal-Matematika kienet tinkludi lil David Hilbert, Felix Klein, u Hermann Minkowski. Toeplitz ingħaqad ma' grupp ta' żgħażagħ li kienu qed jaħdmu ma' Hilbert: Max Born, Richard Courant u Ernst Hellinger, u kkollabora magħhom għal bosta snin wara. Dak iż-żmien Toeplitz beda jerġa' jaħdem fuq it-teorija tal-funzjonali lineari u l-forom kwadratiċi ta' spazji n-dimensjonali għal spazji dimensjonali infiniti. Huwa kiteb ħames dokumenti marbuta direttament mat-teorija spettrali ta' operaturi li kien qed jiżviluppa Hilbert. Matul dan il-perjodu huwa ppubblika wkoll dokument dwar il-proċessi tas-sommazzjoni u skopra l-ideat bażiċi ta' dawk li issa huma magħrufa bħala l-operaturi ta' Toeplitz. Fl-1913 Toeplitz sar professur straordinarju fl-Università ta' Kiel. Huwa ġie promoss għal professur fl-1920.
Fl-1911, Toeplitz ippropona l-problema tal-kwadru iskritt:
Dan kien ġie stabbilit għall-kurvi konvessi u għall-kurvi lixxi, iżda l-mistoqsija inġenerali għadha miftuħa (2007).
Bilal Yafai
Bilal Saleh Yafai (twieled fis-26 ta' Awwissu 1996) hu plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tala'ea El Gaish.
Otto Toeplitz
Ħajja u xogħol
Flimkien ma' Hans Rademacher, huwa kiteb klassiku tal-matematika popolari msejjaħ Von Zahlen und Figuren, li ppubblika għall-ewwel darba fl-1930 u li mbagħad ġie tradott bl-Ingliż bħala Enjoyment of mathematics (bil-Malti: It-Tgawdija tal-Matematika). xellug|daqsminuri|Otto Toeplitz Toeplitz kien interessat ferm fl-istorja tal-matematika. Fl-1929, huwa kien il-kofundatur ta' Quellen und Studien zur Geschichte der Mathematik ma' Otto Neugebauer u Julius Stenzel. Fil-bidu tas-snin 20 tas-seklu 20, Toeplitz kien favur "metodu ġenetiku" fit-tagħlim tal-matematika, li huwa applika fil-kitba tal-ktieb Entwicklung der Infinitesimalrechnung (Il-Kalkolu: Approċċ Ġenetiku). Il-ktieb jintroduċi s-suġġett billi jagħti ġrajja storika idealizzata biex jissostanzja l-kunċetti, u juri kif żviluppaw mill-problemi klassiċi tal-matematika Griega. Il-ktieb ma ġiex komplut, iżda ġie editjat minn Gottfried Köthe u ġie ppubblikat bil-Ġermaniż wara mewt Toeplitz fl-1946.
Dexter Walters
Dexter Walters (twieled fl-4 ta' Diċembru 1998) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Otto Toeplitz
Ħajja u xogħol
Fl-1928 Toeplitz kien is-suċċessur ta' Eduard Study fl-Università ta' Bonn. Fl-1933, il-Liġi tas-Servizz Ċivili daħlet fis-seħħ u l-professuri ta' oriġini Lhudija tneħħew mit-tagħlim. Inizjalment, Toeplitz seta' jżomm il-kariga tiegħu minħabba eċċezzjoni għal dawk li kienu ġew appuntati qabel l-1914, iżda xorta waħda tkeċċa fl-1935. Fl-1939 huwa emigra bilfors lejn il-Palestina, fejn sar il-konsulent xjentifiku tar-rettur tal-Università Ebrajka ta' Ġerusalemm. Huwa miet f'Ġerusalemm bit-tuberkulożi sena wara.
Kwotazzjonijiet
Gottfried Köthe, li kien l-assistent ta' Toeplitz f'Bonn, iddeskriva l-kollaborazzjoni tagħhom hekk:"Otto kien iħobb imur għal xi mixja u jitkellem dwar kwistjonijiet xjentifiċi. Jien fil-fatt kien ikolli bżonn biċċa karta u lapes biex nikteb kulma kien jgħidli. Toeplitz ikkonvinċieni li l-aqwa ħsieb tar-riċerka joħroġ fid-dieher permezz tad-djalogu. Fil-protokolli tiegħu ta' laqgħat reċiproċi, xi kultant hemm immarkat li r-riżultati kif inhuma mfassla nstabu waqt mixja tul ix-xmara Renu... Malli avvanzajna bil-ħidma konġunta tagħna, naturalment, feġġew kwistjonijiet ġodda, u aħna bdejna nazzardaw iktar, u bdejna nistabbilixxu għanijiet iktar ambizjużi."Fi kliemu stess: ''...Il-matematika u l-ħsieb matematiku mhumiex biss parti minn xjenza speċjali, iżda huma konnessi mill-qrib mal-kultura ġenerali tagħna u mal-iżvilupp storiku tagħha ta' ħsieb matematiku, jista' jinstab pont bejn l-hekk imsejħa Arti u Xjenzi u x-xjenzi eżatti mhux daqstant storiċi... L-iskop prinċipali tagħna hu li ngħinu biex nibnu dan il-pont. Mhux f'ġieħ l-istorja iżda għall-ġenesi tal-problemi, tal-fatti u tal-provi, f'ġieħ il-punti deċiżivi ta' żvolta ta' dik il-ġenesi... Billi mmorru lura lejn l-għeruq ta' dawn il-kunċetti, lura lejn żmien żemżem, il-ġerħiet miż-żmien ta' użu jisparixxu u jerġgħu jingħataw il-ħajja.''
—      Toeplitz, 1926
Turu Colombo
Arturo Colombo (2 Awwissu 1905 – 17 Frar 1978) magħruf aħjar bħala Turu Colombo kien tabib, politiku, u missjunarju.
Ħadem bħala Segretarju Propaganda tal-Partit Laburista u fl-1945 kien elett fil-Kunsill tal-Gvern. Kien editur tal-ġurnal Laburista The Dawn.
Fl-1947, inħatar Ministru tal-Finanzi, Dwana u Portijiet fl-ewwel gvern Laburista. Huwa ħadem biex daħlet il-Pensjoni għax-Xjuħ, togħla l-Paga Minima, tidħol l-Income Tax u jingħata sussidju lill-familji fejn kien hemm il-mard tat-tuberkolożi.
Wara l-isplit tal-Partit Laburista, huwa ħareġ mal-Partit ta' Boffa fl-1950 u tela', iżda ftit wara rriżenja mill-Parlament u daħal Franġiskan Kapuċċin u kien ordnat saċerdot fl-1953 fil-Katidral ta' Milan mill-Kardinal Schuster. Fl-1955, mar l-Awstralja fejn organizza l-komunità Maltija ta' Sydney. Għamel żmien missjunarju fl-Etijopja u l-Indja.
Fis-sebgħinijiet, ħa d-dispensa u ġie lura Malta u reġa' pprova jidħol fix-xena politika imma ma kellux suċċess.
Hemm triq misraħ imsemmi għalih fil-Ġżira.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Polonja
daqsminuri|251x251px|Il-[[pjazza ewlenija taċ-ċentru storiku ta' Krakovja]] Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Polonja rratifikat il-Konvenzjoni fid-29 ta' Ġunju 1976, u b'hekk is-siti storiċi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Mill-2021, il-Polonja għandha 17-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO; 15 minnhom huma siti kulturali u 2 huma siti naturali. L-ewwel żewġ siti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kienu l-Minjiera tal-Melħ ta' Wieliczka u ċ-Ċentru Storiku ta' Krakovja, fl-1978. L-iżjed żieda reċenti huwa l-Park Nazzjonali ta' Bieszczady bħala estensjoni tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li żdied f'Lulju 2021. Erba' mis-siti huma transnazzjonali. Il-Foresta ta' Białowieża hija kondiviża mal-Belarussja, it-Tserkva tal-Injam tal-Karpazji mal-Ukrajna , il-Park ta' Muskau / il-Park ta' Mużakowski mal-Ġermanja u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu ma' 18-il pajjiż Ewropew.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
Dan Creaney
Daniel James Creaney (twieled fis-27 ta' Lulju 1994) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří
daqsminuri|278x278px|Ix-Xaft ta' Arno Lippmann f'Altenberg, il-Ġermanja Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří (bil-Ġermaniż: Montanregion Erzgebirge, biċ-Ċek: Hornický region Erzgebirge/Krušnohoří) huwa pajsaġġ muntanjuż ta' wirt industrijali, li għandu iktar minn 800 sena, fir-reġjun tal-fruntiera tal-Muntanji Minerarji bejn l-istat federali Ġermaniż tas-Sassonja u t-Tramuntana tal-Boemja fir-Repubblika Ċeka. Ir-reġjun huwa kkaratterizzat minn għadd wiesa' ta' monumenti storiċi, il-biċċa l-kbira oriġinali, tat-teknoloġija, kif ukoll diversi monumenti individwali u kollezzjonijiet marbuta mal-industrija storika tax-xogħol fil-minjieri tar-reġjun. Fis-6 ta' Lulju 2019, ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, minħabba li huwa xhieda eċċezzjonali tal-avvanzi fit-teknoloġija tax-xogħol fil-minjieri u fl-estrazzjoni matul dawn l-aħħar 800 sena.
Deskrizzjoni
xellug|daqsminuri|Veduta ta' Krupka, iċ-Ċekja Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří huwa reġjun twil madwar 95 kilometru (59 mil) u wiesa' 45 kilometru (28 mil), tul il-fruntiera tal-Ġermanja u taċ-Ċekja, li fih densità kbira ta' siti u monumenti storiċi tax-xogħol fil-minjieri u tal-estrazzjoni. Is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huwa magħmul minn 22 sit differenti; 17 fil-Ġermanja u 5 fiċ-Ċekja. Minħabba l-intensità u n-natura kontinwa tax-xogħol fil-minjieri fir-reġjun, il-pajsaġġ kollu huwa influwenzat bil-kbir mix-xogħol fil-minjieri, mit-trasport għall-provvista tal-ilma u l-ippjanar urban. Ir-reġjun jinkludi bost relitti ppreservati tajjeb mill-minjieri abbandunati, inkluż il-minjieri nfushom, ix-xaftijiet tal-minjieri, l-impjanti tad-tidwib tal-minerali, u l-impjanti bl-imrietel industrijali.
Storja
xellug|daqsminuri|Mappa storika ta' Freiberg tal-1745 Mill-ewwel skoperta ta' minerali tal-fidda fl-1168 f'Christiansdorf fit-territorju tas-subborg attwali ta' Freiberg, li huwa parti mill-Impjant Minerarju ta' Freiberg, ix-xogħol fil-minjieri u l-estrazzjoni twettqu bla waqfien fil-Muntanji Minerarji sal-1990. Matul dak iż-żmien, diversi metalli differenti ġew estratti mir-reġjun. Il-fidda kienet l-ewwel metall li ġie estratt fir-reġjun (b'mod partikolari madwar Freiberg), u r-reġjun kien produttur ewlieni dinji tal-minerali tal-fidda matul is-sekli 14 sa 16. Fuq in-naħa Ċeka tal-muntanji, Krupka kibret f'belt prominenti tax-xogħol fil-minjieri, bl-estrazzjoni tal-fidda, tal-landa, u iktar 'il quddiem tal-ħadid, taċ-ċomb, tar-ram u tal-merkurju. Wara li d-depożiti superfiċjali tal-fidda u tal-landa bdew jonqsu fis-seklu 16, ir-reġjun sar famuż bħala produtturi dinji tal-kobalt, status li żamm sa nofs is-seklu 18. Finalment, l-antraċit u l-uranju ġew estratti fis-sekli 19 u 20, u kienu l-muturi għall-iżvilupp ekonomiku tas-Sassonja. Illum il-ġurnata, id-depożiti tal-indju, tat-tungstenu, tal-landa u tal-litju qed jiġu investigati għall-potenzjal ekonomiku tagħhom.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|265x265px|Iċ-ċmieni tal-brikks tal-impjanti minerarji ta' Lengefeld, il-Ġermanja Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali tal-UNESCO fl-2019.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Elisha Graves Otis
Elisha Graves Otis (twieled fit-3 ta' Awwissu 1811 – miet fit-8 ta' April 1861) kien industrijalista Amerikan, fundatur tal-kumpanija msejħa Otis Elevator Company, u inventur ta' apparat tas-sikurezza li jipprevjeni li lift jaqa' jekk ifalli l-kejbil tal-olzar.
Ħajja bikrija
Otis twieled f'Halifax, Vermont, u l-ġenituri tiegħu kienu Stephen Otis u Phoebe Glynn. Huwa telaq mid-dar tal-ġenituri tiegħu meta kellu 19-il sena u eventwalment mar jgħix f'Troy, New York, fejn għex għal ħames snin impjegat bħala sewwieq tal-vaguni. Fl-1834, huwa żżewweġ lil Susan A. Houghton u kellhom żewġt itfal, Charles u Norton. Iktar 'il quddiem dik is-sena, Otis bata minn każ terribbli ta' polmonite li kważi qatlitu, iżda qala' biżżejjed flus biex jittrasferixxi lill-mara u lill-iben tagħhom ta' tliet snin lejn Vermont Hills mal-Green River. Huwa ddisinja u bena l-mitħna tad-dqiq tiegħu stess, iżda ma qalax biżżejjed flus minnha, u għalhekk ikkonvertiha f'tagħmir tal-isserrar, għalkemm xorta ma attirax klijenti. Wara li kellu t-tieni iben, huwa beda jibni l-vaguni u l-karrijiet, u kien pjuttost tas-sengħa. Iktar 'il quddiem martu mietet, u ħalliet lil Otis b'żewġ subien, wieħed ta' tmien snin u l-ieħor kien għadu tarbija.
Suċċess u intoppi
Meta kellu 34 sena u bit-tama li jibda ħajja ġdida, huwa reġa' żżewweġ u mar jgħix f'Albany, New York. Huwa ħadem bħala produttur tal-pupi għal Otis Tingely. Peress li kien artiġjan moħħu jilħaqlu u xaba' jaħdem il-ġurnata kollha biex jipproduċi tnax-il ġugarell biss, ivvinta tagħmir robotiku tal-produzzjoni u għamillu l-privattiva. It-tagħmir seta' jipproduċi l-qafas tas-sodod erba' darbiet iktar malajr milli bl-idejn (madwar ħamsin kuljum). L-imgħallem tiegħu tah bonus. Otis imbagħad beda n-negozju tiegħu stess. F'binja mikrija, huwa beda jiddisinja brejk tas-sikurezza li seta' jwaqqaf il-ferroviji minnufih u forn awtomatiku għall-ħami tal-ħobż. Huwa spiċċa kellu jagħlaq meta s-sors ta' ilma li kien qed juża għall-provvista tal-enerġija ġie ddirezzjonat lejn il-belt ta' Albany għall-provvista tal-ilma ħelu tagħha. Fl-1851, huwa l-ewwel mar jgħix fil-Belt ta' Bergen, New Jersey (issa parti mill-Belt ta' Jersey), biex jaħdem bħala mekkanik, imbagħad mar jgħix f'Yonkers, New York, biex jaħdem bħala maniġer ta' impjant tal-isserrar abbandunata li suppost kellu jikkonvertiha f'fabbrika tal-oqfsa tas-sodod.
Suċċess dejjiemi
daqsminuri|Dimostrazzjoni tal-mekkaniżmu ta' llokkjar ta' sikurezza ta' Otis fl-1853 Meta kellu 40 sena, waqt li kien qed inaddaf il-fabbrika, huwa beda jistħajjel kif seta' jtella' t-trab u l-ħmieġ kollu sas-sulari ta' fuq tal-fabbrika. Huwa kien sema' bil-pjattaformi tal-olzar, iżda dan spiss kienu jinkisru, u hu ma riedx jissogra. Flimkien mat-tfal tiegħu, li kienu wkoll iħobbu jinnavigaw mat-tagħmir, iddisinjaw il-"lift ta' sikurezza" tagħhom u rnexxielhom jittestjawh b'suċċess. Inizjalment ma tantx kien ħaseb li ħolqu xi kapulavur, tant li la għamel privattiva u lanqas talab għal bonus mis-superjuri tiegħu għalih jew prova jbigħu. Wara li għamel ħafna bejgħ, u wara li l-fabbrika tal-oqfsa tas-sodod qabdet it-triq tan-niżla, Otis ħa l-opportunità biex jikkonvertiha f'kumpanija tal-lifts, li inizjalment kien jisimha Union Elevator Works u iktar 'il quddiem Otis Brothers & Co.
Matul id-diversi xhur ta' wara ma waslitlu l-ebda ordni, iżda ftit wara, il-Fiera Dinjija ta' New York tal-1853 kienet ċans tad-deheb biex jagħmlilha reklami. Fil-Palazz tal-Kristall ta' New York, Otis għaġġeb folla nies meta ordna biex jinqata' l-unika ħabel li kien qed iżomm il-pjattaforma li kien qiegħed bilwieqfa fuqha. Il-ħabel inqata' minn raġel b'mannara, u l-pjattaforma waqgħet ftit pulzieri biss qabel ma waqfet. Il-mekkaniżmu ta' llokkjar ta' sikurezza ħadem, u n-nies beda jkollhom iktar kunfidenza biex jitilgħu f'lifts li jaħdmu bit-trazzjoni; f'qasir żmien dawn il-lifts malajr sar l-iktar tip komuni u għenu biex l-iskyscrapers attwali jkunu jistgħu jitwettqu.
Wara l-Fiera Dinjija, Otis irċieva ordnijiet bla waqfien, li rdoppjaw kull sena. Huwa żviluppa tipi differenti ta' magni, fosthom magna bil-valvoli tal-istim tridirezzjonali, li setgħet tiżgura li l-lifts jiġu fi tranżizzjoni bejn telgħin u neżlin, u jitwaqqfu minnufih.
L-aħħar snin u mewt
Fil-ħin liberu tiegħu, huwa ddisinja u esperimenta bid-disinni antiki tiegħu ta' fran tal-ħami tal-ħobż u ta' brejkijiet tal-ferroviji, u għamel privattiva għal moħriet tal-istim fl-1857, għal forn rotatorju fl-1858, u, flimkien ma' Charles, għal magna tal-istim oxxillanti fl-1860.
Khiva
daqsminuri|378x378px|Veduta panoramika ta' Itchan Kala, Khiva, mis-swar tal-belt Khiva (bl-Użbek: Xiva/Хива, خىۋا; bil-Persjan: خیوه‎, Xīveh; ismijiet storiċi jew alternattivi jinkludu Kheeva, Khorasam, Khoresm, Khwarezm, Khwarizm, Khwarazm, Chorezm; bl-Għarbi: خوارزم‎ u bil-Persjan: خوارزم‎) hija belt ta' bejn wieħed u ieħor 90,000 ruħ fir-Reġjun ta' Xorazm, l-Użbekistan. Skont id-data arkeoloġika, il-belt ġiet stabbilita madwar 1,500 sena ilu. Hija l-eks belt kapitali ta' Khwarezmia u tal-Khanat ta' Khiva. Itchan Kala, iċ-"ċentru storiku" ta' Khiva kien l-ewwel sit fl-Użbekistan li tniżżel fil-lista ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990. L-astronomu, l-istoriku u l-poliedriku Al-Biruni (973-1048 W.K.) twieled f'Khiva jew inkella fil-belt fil-qrib ta' Kath.
Etimoloġija
L-oriġini tal-isem "Khiva" mhux magħruf, iżda ntqalu bosta ġrajjiet kontradittorji bħala spjegazzjoni.
Ġrajja tradizzjonali tattribwixxi l-isem lil wieħed mill-ulied subien tal-profeta Noè: "Jingħad li Shem [li minnu oriġinat il-kelma Semitiku], wara d-dulluvju, sab lilu nnifsu jiġġerra fid-deżert waħdu. Wara li marret għajnu bih, huwa ħolom b'300 torċa taqbad. Malli stenbaħ, huwa kien kuntent b'din il-premonizzjoni, u stabbilixxa l-belt b'kontorni esterni fl-għamla ta' vapur immappjat skont il-kollokament tat-torċi li kien ħolom bihom. Imbagħad Shem ħaffer il-bir ta' "Kheyvak", li l-ilma minnu kellu togħma sorprendenti. Dan il-bir għadu jeżisti f'Itchan Kala sa llum".
Ġrajja oħra tirrakkonta li l-vjaġġaturi li kienu jgħaddu mill-belt, malli kienu jixorbu l-ilma eċċellenti kienu jgħidu "Khey vakh!" ("Xi pjaċir!") u b'hekk il-belt saret magħrufa bħala Kheyvakh u mbagħad Khiva. Bl-Indù, "Hey vah" hija ekwivalenti għal "Xi pjaċir". Il-lingwa Russa li ilha tintuża fir-reġjun għal żmien twil, ma għandhiex l-ekwivalenti tal-ittra "h" u l-eqreb alternattiva hija "kh". Dan jittrasforma "Hey vah" f'"Khey vakh".
It-tielet proposta tgħid li l-isem ġej mill-kelma Khwarezm, li ġiet alterata u misselfa mit-Tork bħala Khivarezem, li mbagħad ġiet imqassra għal Khiva.
Storja
xellug|daqsminuri|271x271px|Il-pittur [[Vasily Vereshchagin kien preżenti meta Khiva ttieħdet mill-forzi Russi]] Fl-istorja bikrija ta' Khiva, l-abitanti taż-żona kienu ġew mill-Iran u kienu jitkellmu lingwa tal-Lvant tal-Iran imsejħa Khwarezmjan. It-Torok ħadu post il-klassi diriġenzjali fis-seklu 10 W.K., u r-reġjun gradwalment inbidel f'żona b'maġġoranza ta' kelliema bit-Tork.
Ir-Russja ngħaqdet fil-Khanat ta' Khiva fis-seklu 19. L-aħħar Khan tkeċċa mid-dinastija fit-tmun seklu wara, fl-1919. Imbagħad, ir-Repubblika Popolari Sovjetika l-ġdida ta' Khorezm saret il-kapitali. L-oasi ta' Khorezm ġiet ikkonvertita f'parti moderna tal-Użbekistan u t-Turkmenistan fl-1924.
L-iktar rekords bikrin tal-belt ta' Khiva nstabu fir-rakkonti Musulmani tal-ivvjaġġar mis-seklu 10, għalkemm evidenza arkeoloġika tindika li ż-żona kienet abitata mis-seklu 6. Sal-bidu tas-seklu 17, Khiva kienet saret il-kapitali tal-Khanat ta' Khiva, immexxija minn fergħa tal-Astrakhan, dinastija Genghisida.
Fis-seklu 17 Khiva bdiet tiżviluppa bħala suq tal-ilsiera. Matul l-ewwel nofs tas-seklu 19, madwar miljun Persjan u numru mhux magħruf ta' Russi, saru lsiera hemmhekk qabel ma nbigħu. Il-biċċa l-kbira minnhom kienu involuti fil-kostruzzjoni tal-binjiet fi ħdan is-swar ta' Itchan Kala. daqsminuri|331x331px|Il-112-il kolonna tal-[[injam fil-Moskea ta' Djuma, Khiva]]
Kampanji
In the course of the Russian conquest of Central Asia, in 1873 the Russian General Konstantin von Kaufman launched an attack on the city of Khiva, which fell on 28 May 1873. Although the Russian Empire now controlled the Khanate, it allowed Khiva to remain as a nominally quasi-independent protectorate.
Following the Bolshevik seizure of power in Russia after the October Revolution of 1917, a short-lived (1920-1925) Khorezm People's Soviet Republic formed out of the territory of the old Khanate of Khiva before its incorporation into the USSR in 1925. The city of Khiva became part of the Uzbek Soviet Socialist Republic.
Sit ta' Wirt Dinji
xellug|daqsminuri|233x233px|L-oqbra qrib il-Mawżolew ta' Pakhlavan Makhmoud Iċ-ċentru storiku ta' Khiva, Itchan Kala, ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Attrazzjonijiet
daqsminuri|302x302px|Il-minaret mhux komplut u l-madrasa ta' Muhammad Amin Khan Khiva hija maqsuma f'żewġ partijiet. Il-parti li tinsab ’il barra mis-swar tissejjaħ Dichan Kala, u preċedentement kienet protetta b'sur bi 11-il bieb jew daħla. Iċ-ċentru storiku fi ħdan is-swar tal-brikks jissejjaħ Itchan Kala, u s-sisien tiegħu ġew stabbiliti fis-seklu 10. Is-swar attwali jmorru lura għall-aħħar tas-seklu 17 u huma għoljin 10 metri.
Kalta Minor, it-torri blu l-kbir fil-pjazza ċentrali taċ-ċentru storiku, suppost kellu jkun minaret, iżda l-Khan laħaq miet u l-Khan ta' warajh ma lestiex ix-xogħol.
Iċ-ċentru storiku fih iżjed minn 50 monument storiku u 250 dar antika, il-biċċa l-kbira minnhom imorru lura għas-sekli 18 jew 19. Il-Moskea ta' Djuma, pereżempju, ġiet stabbilita fis-seklu 10 u reġgħet inbniet fl-1788-1789, għalkemm is-sala ipostila magħrufa tagħha għad għandha 112-il kolonna tal-injam meħuda minn strutturi antiki. xellug|daqsminuri|249x249px|Il-Bieb ta' Palvan, f'Khiva, li nbena fil-bidu tas-seklu 19, fejn kien hemm suq kbir tal-ilsiera u ċentru ta' pieni u ġustizzjarKhiva kienet tħaddan fiha għadd ta' madrasi (stabbilimenti edukattivi), u waħda minnhom, il-madrasa ta' Sherghazi Khan, għadha teżisti sa llum. Din inbniet fis-seklu 18 mill-ilsiera u hija waħda mill-eqdem binjiet f'Itchan Kala. Fost l-istudenti rinomati tal-madrasa kien hemm il-poeta Użbek Raunaq, il-poeta Qaraqalpaq Kasybayuly, u l-poeta u sufista Turkmen Magtymguly. daqsminuri|Is-swar għoli għaxar metri mad-dawra ta' Itchan Kala, Khiva
Ġemellaġġi
Din li ġejja hija lista tal-ġemellaġġi ta' Khiva:
Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi
daqsminuri|Kartolina tal-monumenti ta' Veliky Novgorod Il-Monumenti Storiċi f'Novgorod u fl-Inħawi huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinkludi 37 monument Medjevali f'Veliky Novgorod, ir-Russja, u fl-inħawi. Is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992.
Storja
Bejn is-sekli 9 u 15, Novgorod kienet waħda mill-iżjed bliet sinifikanti tar-Rus Medjevali. Kienet tinsab tul ir-rotta kummerċjali mill-Varangjani sal-Griegi u kienet iċ-ċentru tar-Repubblika ta' Novgorod, li kienet tinkludi l-biċċa l-kbira tal-Majjistral tar-Russja attwali. Mis-seklu 12, kienet eżempju ta' repubblika Medjevali, fejn id-deċiżjonijiet kienu jittieħdu permezz ta' veche – laqgħa tal-popolazzjoni tal-belt – u l-prinċep kien jiġi elett. L-unika belt Russa oħra b'organizzazzjoni simili kienet Pskov. Novgorod kienet waħda mill-ftit żoni fir-Rus li ma ġietx affettwata mill-invażjoniiet tal-Mongoli, u għaldaqstant, b'mod partikolari, fis-seklu 14 f'Novgorod il-kostruzzjoni ekkleżjastika baqgħet attiva, filwaqt li fil-kumplament tar-Rus din staġnat. Novgorod kienet ukoll is-sede tal-arċisqof u ċentru kulturali importanti. L-iżjed manuskritti Russi bikrin magħrufa ġew prodotti f'Novgorod fis-seklu 11. L-arkitettura Russa b'binjiet bojod u l-pittura Russa oriġinaw minn Novgorod u minn Pskov. Wieħed mill-iżjed pitturi Medjevali Russi importanti, Teofanu l-Grieg, kien tassew attiv f'Novgorod.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Fortizza ta' Diyarbakır
daqsminuri|265x265px|Il-ħitan tal-fortizza Il-Fortizza ta' Diyarbakır hija fortizza storika f'Sur, Diyarbakır, it-Turkija. Tikkonsisti minn fortizza interna u fortizza esterna.
Id-daħliet prinċipali tal-fortizza huma: id-Daħla tal-Muntanja (bit-Tork: Dağ), id-Daħla ta' Urfa, id-Daħla ta' Mardin, u d-Daħla l-Ġdida (bit-Tork: Yeni). Il-ħitan joriġinaw mill-belt Rumana antika ta' Amida u nbnew fl-għamla attwali tagħhom f'nofs is-seklu 4 W.K. mill-Imperatur Kostanzju II. Skont l-istoriku Armen Movses Khorenatsi, il-fortifikazzjonijiet u s-swar sodi setgħana ta' Amid-Diyarbakır inbnew f'nofs is-seklu 6 Q.K. taħt ir-Re Tigranes u matul id-dinastija Yervanduni (Orontid). Is-swar kienu l-usa' u l-itwal ħitan difensivi kompluti fid-dinja wara biss il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina (il-Ħitan ta' Teodożju pereżempju huma itwal iżda mhumiex kontinwi).
It-Turkija żiedet il-Fortizza ta' Diyarbakır bħala sit indikattiv tal-UNESCO fis-sena 2000, u s-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015 flimkien mal-Ġonna ta' Hevsel.
Konservazzjoni
xellug|daqsminuri|Iċ-ċentru storiku (Sur) ta' Diyarbakır huwa mdawwar bis-swar. In-nofs tal-Lvant tal-belt li tidher fil-mappa nqered fil-kunflitt tal-2015-2016 bejn il-Kurdi u t-Torok. Il-parti tal-Punent bdiet tinqered fl-2017. Mis-sena 2000 sal-2007, taħt it-tmexxija tas-sindku Feridun Çelik, twettaq restawr ewlieni tal-ħitan tal-fortizza. Il-binjiet li kien inbnew direttament mas-swar tneħħew, il-ħitan tnaddfu u nħoloq ġnien mad-dawra kollha tal-ħitan. Għalkemm il-ħitan u l-fortizza stess xi darba kien tqabblu mal-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina, l-affarijiet bdew jinbidlu meta beda jinqala' l-inkwiet u saħansitra gwerra fir-reġjun matul l-2015; xi ħitan mill-fortizza ġġarrfu, flimkien ma' moskea, żewġ knejjes, u d-djar ta' bosta ċittadini ċivili, u b'hekk xi sezzjonijiet ġew abbandunati.
Arkitettura
daqsminuri|250x250px|L-arkitettura tas-swar interni Il-Fortizza ta' Diyarbakır inbniet bil-ġebel, bażalt iswed, u tajn u ħamrija kkumpattjati, u sarulha bosta rinnovazzjonijiet tul is-snin; il-fortifikazzjonijiet tal-bażalt huma tassew sodi, waħda mir-raġunijiet għaliex l-istruttura baqgħet pjuttost intatta għal iżjed minn 2,000 sena. Il-Fortizza ta' Diyarbakır hija fost l-aqwa eżempji eżistenti ta' kastell jew forti li nbnew b'karatteristika naturali bħal irdum jew korp tal-ilma fuq naħa waħda bħala konfini. Il-ħitan għandhom funzjoni simbolika kif ukoll difensiva, b'kitbiet imnaqqxa fuq il-ħitan interni tal-belt (il-forti) li huma xhieda tal-istorja tal-belt ta' Diyarbakır.
Illum il-ġurnata, il-Fortizza ta' Diyarbakır tista' tiġi maqsuma f'żewġ kategoriji, il-bastjun u ċ-ċittadella. Fil-Grigal, iċ-ċittadella fiha l-ewwel insedjament ġo Diyarbakır, u s-swar ta' madwarha huma twal 598 metru. Il-bastjun fih torrijiet u l-kumplament tas-swar tal-belt, madwar il-parti ferm iktar urbana tal-belt ta' Diyarbakır. Il-biċċa l-kbira ta' dawn is-swar inbnew b'sengħa tax-xogħol bil-ġebel u bi stili tal-kostruzzjoni tradizzjonali; it-torrijiet fihom bejn żewġ u erba' sulari u għandhom ħxuna ta' 4.4 metri fuq il-pjan terran u jirqaqu fis-sulari ta' fuq.
Kostruzzjoni
daqsminuri|255x255px|Wieħed mit-torrijiet ewlenin tal-fortizza Il-Fortizza ta' Diyarbakır inbniet għall-ewwel darba fil-297 W.K. mir-Rumani. Fit-349 W.K. is-swar ġew imkabbra b'mod sinifikanti fuq ordni tal-Imperatur Kostanzju II. Matul l-1,500 sena ta' wara, is-swar tkabbru u ġew iffortifikati bl-użu ta' blat vulkaniku mir-reġjun tal-madwar. Hemm erba' daħliet prinċipali u 82 torri tal-għassa mas-swar. Is-swar tal-Fortizza ta' Diyarbakır għandha storja antika li tmur lura sar-Rumani. It-torrijiet tal-Fortizza ta' Diyarbakır inbnew l-iktar mir-Rumani u iktar 'il quddiem ġew rikostruwiti mill-Ottomani meta ħakmu l-belt fis-sekli 15 u 16. Matul it-telfa tas-Safavidi f'Diyarbakır, l-Ottomani qerdu s-swar bil-kanuni u b'hekk kellhom jiġu rikostruwiti. Illum il-ġurnata, is-swar huma fil-biċċa l-kbira intatti u jiffurmaw qisu ċirku madwar iċ-ċentru storiku tal-belt b'ċirkonferenza ta' iktar minn tliet mili. Is-swar huma għoljin iktar minn 33 pied u ħoxnin madwar 10-16-il pied. Fl-1930 parti mis-swar twaqqgħu. Is-swar tal-Fortizza ta' Diyarbakır huma l-usa' u l-itwal ħitan difensivi kompluti fid-dinja wara l-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina.
Storja
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Diyarbakır tas-seklu 16 ta' [[Matrakci Nasuh.]] Il-Fortizza ta' Diyarbakır inbniet, intużat u ġiet rikostruwita matul il-perjodi taħt ir-Rumani u l-Ottomani, inkluż is-swar tal-belt ta' Diyarbakır li huma twal sa 53 metru. Hemm swar interni u esterni; is-sit fih ukoll bosta daħliet u torrijiet. Fuq is-swar hemm madwar 63 kitba mnaqqxa minn diversi perjodi storiċi, inkluż fdalijiet mill-Urri, il-Medi, l-Armeni, ir-Rumani, is-Sassanji, il-Biżantini, il-Marwanidi, l-Ajjubidi u l-Ottomani. Il-belt titqies li għandha "karattru multikulturali u multilingwi". Dan l-aħħar, il-gwerra bejn l-Armata Torka u l-milizji Kurdi wasslet għal ħsarat fil-fortizza u fil-monumenti tal-madwar, u fixklet il-pjanijiet tal-gvern biex il-fortizza storika tiġi kkonservata bit-tama li jiġu attirati t-turisti lejn iż-żona kulturali ta' Diyarbakır. Kważi terz taċ-ċentru storiku tal-belt inqered mill-gvern Tork wara li ntemm il-ġlied, u b'hekk ikkawża ħsara irreversibbli f'parti mill-belt antika.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Pajsaġġ Kulturali tal-Fortizza ta' Diyarbakır u tal-Ġonna ta' Hevsel ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Henri Wilder
Henri Liam Wilder (twieled fil-21 ta' Novembru 1999) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji taċ-Ċekja
daqsminuri|251x251px|Il-qalba ta' Praga fi nżul ix-[[xemx]] Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.
L-ewwel siti fit-territorju taċ-Ċekja attwali żdiedu fis-16-il Sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Santa Fe, l-Istati Uniti, fl-1992, meta l-pajjiż kien parti mir-Repubblika Federali Ċeka u Slovakka (magħrufa wkoll bħala Ċekoslovakkja). F'dik is-sessjoni żdiedu tliet siti: iċ-Ċentru Storiku ta' Praga, iċ-Ċentru Storiku ta' Český Krumlov u ċ-Ċentru Storiku ta' Telč.
Bix-xoljiment taċ-Ċekoslovakkja fl-1 ta' Jannar 1993, il-pajjiż inqasam fiċ-Ċekja u fis-Slovakkja. Iċ-Ċekja uffiċjalment adottat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fis-26 ta' Marzu 1993, u wirtet dawk it-tliet siti. Mill-2021, iċ-Ċekja għandha 16-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-iżjed żidiet reċenti fil-lista kienu t-tliet irħula bi spa fl-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa kif ukoll il-foresta tal-Muntanji ta' Jizera bħala estensjoni tal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, it-tnejn li huma fl-2021. Dan iż-żewġ siti huma transnazzjonali; l-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa huwa sit kondiviż ma' sitt pajjiżi u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż Ewropew. Ir-Reġjun tal-Estrazzjoni tal-Minerali ta' Erzgebirge/Krušnohoří huwa kondiviż mal-Ġermanja. Il-Foresti tal-Fagu huma l-unika sit naturali fiċ-Ċekja; is-siti l-oħra kollha huma kulturali.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Shaquille McDonald
Shaquille Alphonso McDonald (twieled fid-19 ta' Lulju 1995) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Estonja
daqsminuri|243x243px|Parti mis-Swar u t-Torrijiet ta' Tallinn Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.
L-Estonja ffirmat il-Konvenzjoni fis-27 ta' Ottubru 1995, u b'hekk is-siti indikattivi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit tal-Estonja li żdied kien iċ-Ċentru Storiku ta' Tallinn fl-1997. It-tieni sit, l-Ark Ġeodetiku ta' Struve, żdied fl-2005. Dan tal-aħħar huwa sit transnazzjonali u huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi oħra. Iż-żewġ siti huma siti kulturali.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Ben Hart
Benjamin Ethan Hart (twieled fis-26 ta' Settembru 1999) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Cameron Howkins
Cameron Howkins (twieled fit-18 ta' Lulju 1999) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Jack Thomas
Jack Thomas (twieled fit-3 ta' Ġunju 1996) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Chris Cox
Christopher Paul Cox (twieled fl-20 ta' Settembru 1992) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Orrin Pendley
Orrin Pendley (twieled fid-9 ta' Diċembru 1999) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Djalett
daqsminuri|292x292px|Dijagramma tar-relazzjoni bejn il-continuum ta' djaletti Ġermaniċi tal-Punent u l-varjetajiet standard It-terminu djalett (mil-Latin dialectus, dialectos, mill-Grieg Antik διάλεκτος, diálektos jiġifieri "diskors", minn διά, diá "permezz (ta' dan)" u λέγω, légō "jiena nitkellem") jista' jirreferi għal wieħed minn żewġ fenomeni lingwistiċi distinti:
Karatteristiċi li jiddistingwu d-djaletti minn xulxin jistgħu jinstabu fil-lessiku (vokabularju) u fil-grammatika, kif ukoll fil-pronunzja (il-fonoloġija, inkluż il-prosodija). Fejn id-distinzjonijiet ewlenin ikunu biss jew l-iktar fil-pronunzja, it-terminu iktar speċifiku aċċent jista' jintuża minflok djalett. Id-differenzi li jkunu kkonċentrati l-iktar fil-lessiku jistgħu jissejħu lingwi kreole. Meta d-differenzi lessikali jkunu kkonċentrati l-iktar fil-vokabularju speċjalizzat ta' professjoni jew ta' organizzazzjoni oħra, dawn ikunu lingwaġġi tekniċi; filwaqt li d-differenzi fil-vokabularju li jiddaħħlu apposta biex jiġu esklużi terzi jew bħala drawwiet biex ikun hemm distinzjoni minn klassi għal oħra ta' nies huma magħrufa bħala kriptoletti u jinkludu pereżempju s-slang. Ix-xejriet partikolari fit-taħdit li jintużaw minn individwu jitqiesu bħala l-idjolett ta' dik il-persuna.
Sabiex jiġu kklassifikati sottosettijiet ta' lingwa bħala djaletti, il-lingwisti jqisu d-distanza lingwistika. Id-djaletti ta' lingwa b'sistema ta' kitba joperaw fuq livelli differenti ta' distanza mill-forma tal-kitba standardizzata. Xi djaletti ta' lingwa mhumiex intelliġibbli reċiprokament fil-forma mitkellma, u dan iwassal għal dibattitu dwar jekk dawn humiex reġjoletti jew lingwi separati.
Djaletti standard u mhux standard
Djalett standard, magħruf ukoll bħala "lingwa standardizzata", ikun appoġġat mill-istituzzjonijiet. Tali appoġġ istituzzjonali jista' jinkludi kwalunkwe entità minn dawn li ġejjin jew kollha kemm huma: rikonoxximent jew deżinjazzjoni mill-gvern; preżentazzjoni formali fit-tagħlim bħala l-forma "korretta" ta' lingwa; monitoraġġ informali tal-użu ta' kuljum; grammatiki ppubblikati, dizzjunarji, u kotba akkademiċi li jistabbilixxu forma normattiva mitkellma u bil-miktub; kif ukoll letteratura formali estensiva (eż. proża, poeżija, fizzjoni, eċċ.) li tużaha. Eżempju ta' lingwa standardizzata hija l-lingwa Franċiża li hija appoġġata mill-istituzzjoni Académie Française.
Djalett mhux standard ikollu grammatika u vokabularju kompleti, iżda s-soltu ma jkollux appoġġ istituzzjonali.
Djalett bħala varjetà lingwistika ta' lingwa
It-terminu jiġi applikat l-iktar għal xejriet ta' taħdit reġjonali, iżda djalett jista' jiġi definit ukoll minn fatturi oħra, bħall-klassi soċjali jew l-etniċità. Djalett li jiġi assoċjat ma' klassi soċjali partikolari jista' jissejjaħ soċjolett. Djalett li jiġi assoċjat ma' grupp etniku partikolari jista' jissejjaħ etnolett.
Djalett ġeografiku/reġjonali jista' jissejjaħ reġjolett (jeżistu termini alternattivi, fosthom "reġjonalett", "ġeolett" , u "topolett" ). Skont din id-definizzjoni, kwalunkwe varjietà ta' lingwa partikolari tista' tiġi kklassifikata bħala "djalett", inkluż kwalunkwe varjetà standardizzata. F'dan il-każ, id-distinzjoni bejn il-"lingwa standard" (jiġifieri d-djalett "standard" ta' lingwa partikolari) u d-djaletti "mhux standard" (vernakolari) tal-istess lingwa spiss tkun arbitrarja u bbażata fuq kunsiderazzjonijiet soċjali, politiċi, kulturali jew storiċi jew fuq il-prevalenza u l-prominenza. B'mod simili, id-definizzjonijiet tat-termini "lingwa" u "djalett" jistgħu jitrikkbu u sikwit ikunu soġġetti għal dibattitu. Spiss id-differenzjazzjoni bejn iż-żewġ klassifikazzjonijiet tkun imsejsa fuq motivi arbitrarji jew soċjopolitiċi. Madankollu, it-terminu "djalett" xi kultant ikun ristrett biex ifisser "varjetà mhux standard", partikolarment f'ambjenti mhux speċjalizzati u fi tradizzjonijiet lingwistiċi mhux ibbażati fuq l-Ingliż.
Djalett jew lingwa
Ma hemm l-ebda kriterju aċċettat universalment sabiex issir distinzjoni bejn żewġ lingwi differenti minn żewġ djaletti (jiġifieri varjetajiet) tal-istess lingwa. Jeżistu għadd ta' miżuri approssimattivi, li xi kultant iwasslu għal riżultati kontradittorji. Għaldaqstant, id-distinzjoni (dikotomija) bejn djalett u lingwa hija soġġettiva (arbitrarja) u tiddependi fuq il-qafas ippreferut ta' referenza tal-utent. Pereżempju, kien hemm diskussjoni dwar jekk l-Ingliż Kreole ta' Limón għandux jiġi kkunsidrat bħala "xorta" ta' Ingliż jew lingwa differenti. Din il-lingwa kreole hija mitkellma fil-kosta tal-Karibew ta' Costa Rica fl-Amerka Ċentrali minn dixxendenti Ġamajkani. Il-pożizzjoni li jappoġġaw il-lingwisti ta' Costa Rica tiddependi skont liema università jirrappreżentaw. Eżempju ieħor huwa l-Iskanjan, li saħansitra għal xi żmien kellu l-kodiċi ISO tiegħu.
Distanza lingwistika
Kriterju importanti għall-kategorizzazzjoni tal-varjetajiet ta' lingwa huwa d-distanza lingwistika. Sabiex varjietà titqies bħala djalett, id-distanza lingwistika bejn iż-żewġ varjetajiet trid tkun żgħira. Id-distanza lingwistika bejn forom mitkellma jew bil-miktub ta' lingwa tiżdied meta jiġu kkaratterizzati d-differenzi bejn il-forom. Pereżempju, żewġ lingwi bi strutturi sintattiċi differenti għalkollox ikollhom distanza lingwistika kbira, filwaqt li lingwa bi ftit differenzi minn oħra tista' titqies bħala djalett jew relatata mill-qrib ma' dik il-lingwa. Id-distanza lingwistika tista' tintuża biex jiġu ddeterminati l-familji lingwistiċi u r-relazzjonijiet lingwistiċi. Pereżempju, lingwi b'distanza lingwistika żgħira, bħall-Olandiż u l-Ġermaniż, jitqiesu bħala relatati lingwistikament. L-Olandiż u l-Ġermaniż huma relatati lingwistikament fil-grupp ta' lingwi Ġermaniċi tal-Punent. Xi lingwi relatati ma' xulxin ikunu eqreb ta' xulxin f'termini ta' distanza lingwistika minn lingwi relatati ma' xulxin oħra. Il-Franċiż u l-Ispanjol, li huma lingwi relatati ma' xulxin fil-fergħa Rumanza tal-grupp ta' lingwi Indo-Ewropej, huma eqreb ta' xulxin milli huma fir-rigward ta' kwalunkwe lingwa mill-grupp Ġermaniku tal-Punent. Meta l-lingwi jkunu qrib xulxin f'termini ta' distanza lingwistika, ikunu jixxiebħu, u huwa għalhekk li d-djaletti ma jiġux ikkunsidrati bħala distanti lingwistikament mill-lingwa li nibtu minnha.
Intelliġibbiltà reċiproka
Kriterju li sikwit jitqies li huwa purament lingwistiku huwa dak tal-intelliġibbiltà reċiproka: jingħad li żewġ varjetajiet ikunu djaletti tal-istess lingwa jekk kelliem ta' varjetà jikkonferixxi biżżejjed għarfien sabiex jifhem u jiġi mifhum minn kelliem ta' varjetà oħra; inkella, jingħad li jkunu lingwi differenti. Madankollu, din id-definizzjoni ma tistax tiddelimita b'mod konsistenti l-lingwi fil-każ ta' continuum ta' djaletti (jew katina ta' djaletti), li jkun fiha sekwenza ta' varjetajiet, fejn kull varjetà tkun intelliġibbli reċiprokament mill-varjetà sussegwenti, iżda fejn varjetajiet 'il bogħod minn xulxin ma jistgħux ikunu intelliġibbli reċiprokament. Problemi oħra marbuta ma' dan il-kriterju huma li l-intelliġibbiltà reċiproka sseħħ f'livelli li jvarjaw, u huwa diffiċli li ssir distinzjoni meta jkun hemm il-familjarità preċedenti ma' varjetà oħra. L-intelliġibbiltà reċiproka rrapportata tista' tiġi affettwata wkoll mill-attitudnijiet tal-kelliema fil-konfront tal-komunità l-oħra ta' kelliema.