cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Ismijiet
L-isem itwal biċ-Ċiniż “Ħajt Twil Għaxart Elef Mil” ( t 萬里長城, s 万里长城, Wànlǐ Chángchéng) ġie mid-deskrizzjoni ta’ Sima Qian fir-Records, għalkemm ma semmihomx eżatt b’dak il-mod. Il-Ktieb ta’ Song tal-493 W.K. jikkwota lill-ġeneral tal-fruntieri Tan Daoji li jirreferi għall-“ħajt twil 10,000 mil”, eqreb għall-isem modern, iżda dan l-isem qajla jidher fi żminijiet premoderni għajr hemmhekk. Il-mil Ċiniż tradizzjonali (里, lǐ) sikwit kien distanza irregolari li kien maħsub biex juri t-tul ta’ villaġġ standard u kien ivarja skont it-tip ta’ art, għalkemm kien jiġi standardizzat wara distanzi ta’ madwar terz tal-mil Brittaniku (540 metru). Minn żmien il-metrikazzjoni taċ-Ċina fl-1930 ’l hawn, sar ekwivalenti għal 500 metru eżatt, li jfisser li isem il-ħajt kieku jiddeskrivi distanza ta’ 5,000 km. Madankollu, dan l-użu ta’ “għaxart elef” (wàn) huwa figurattiv u sempliċement ifisser kwantità kbira “inkalkolabbli”. daqsminuri|291x291px|Il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina fi tlugħ ix-xemx Minħabba l-assoċjazzjoni tal-ħajt mal-allegata tirannija tal-Ewwel Imperatur, id-dinastiji Ċiniżi wara Qin Shi Huang is-soltu kienu jevitaw li jirreferu għaż-żidiet tagħhom mal-ħajt bl-isem ta’ “Ħajt Twil”. Minflok, kienu jintużaw diversi termini fir-rekords Medjevali, fosthom “fruntiera/i” (塞, Sài), “sur/swar” (垣, Yuán) , “barriera/i” (障, Zhàng; fis-sens ta’ ostaklu) , “il-fortizzi esterni” (外堡, Wàibǎo) , u “l-ħajt/ħitan fil-fruntieri” ( t 邊牆, s 边墙, Biānqiáng). Fost l-ismijiet poetiċi u informali li ngħataw lill-ħajt kien hemm “il-Fruntiera Vjola” (紫塞, Zǐsài) u "d-Dragun tad-Dinja” ( t 土龍, s 土龙, Tǔlóng). Matul id-dinastija Qing biss reġa’ beda jintuża t-terminu “Ħajt Twil” biex jirreferi għall-ħafna ħitan fil-fruntieri irrispettivament fejn jinsabu jew minn liema dinastija oriġinaw, u li huwa l-ekwivalenti għall-“Ħajt il-Kbir”.
Xi sezzjonijiet tal-ħajt fin-Nofsinhar tad-Deżert tal-Gobi u fl-isteppa tal-Mongolja xi drabi jissejħu l-“Ħajt ta’ Genghis Khan”, anke jekk Genghis Khan ma bena l-ebda ħajt jew linja difensiva permanenti.
L-isem attwali evolva minn ġrajjiet dwar “il-ħajt Ċiniż” minn vjaġġaturi Ewropej moderni bikrin. Sas-seklu 19, “il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina” sar l-isem standard f’diversi lingwi Ewropej, fosthom il-Malti, l-Ingliż u l-Franċiż, għalkemm hemm lingwi oħra bħall-Ġermaniż li jirreferu għalih bħala “il-ħajt Ċiniż”.
Ħitan bikrin
daqsminuri|Il-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Qin minn Lintao sa Liaodong Iċ-Ċiniżi diġà kienu midħla mat-tekniki tal-bini tal-ħitan fi żmien ir-rebbiegħa u l-ħarifa bejn is-sekli 8 u 5 Q.K. Matul dan iż-żmien u l-perjodu sussegwenti tal-Istati fi Gwerra ma’ xulxin, l-istati ta’ Qin, Wei, Zhao, Qi, Han, Yan, u Zhongshan kollha bnew fortifikazzjonijiet estensivi biex jiddefendu l-fruntieri tagħhom stess. Peress li l-għan tagħhom kien li jifilħu għall-attakki b’armi żgħar bħax-xwabel u l-lanez, dawn il-ħitan inbnew l-iktar bil-ġebel jew bl-ikkumpattar tal-ħamrija u ż-żrar. daqsminuri|Il-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Han huwa l-itwal ħajt, minn Mamitu ħdejn Yumenguan sa Liaodong Ir-Re Zheng tad-dinastija Qin ħakem l-aħħar tal-għedewwa tiegħu u għaqqad iċ-Ċina bħala l-Ewwel Imperatur tad-dinastija Qin (“Qin Shi Huang”) fil-221 Q.K. Bl-intenzjoni li jimponi tmexxija ċentralizzata u jipprevjeni l-attakki fewdali mill-ġdid, huwa ordna l-qerda tas-sezzjonijiet tal-ħitan li kienu jiddividu l-imperu tiegħu fl-istati kif kienu qabel. Madankollu, sabiex jippożizzjoni l-imperu tiegħu kontra l-poplu Xiongnu mit-Tramuntana, huwa ordna l-bini ta’ ħitan ġodda biex jgħaqqad flimkien il-kumplament tal-fortifikazzjonijiet tul il-fruntiera tat-Tramuntana tal-imperu. “Ibni u avvanza” kien prinċipju gwida ċentrali fil-kostruzzjoni tal-ħajt, u dan jimplika li ċ-Ċiniżi ma kinux qed jibnu fruntiera fissa permanenti. It-trasport tal-kwantità kbira ta’ materjali meħtieġa għall-kostruzzjoni kien diffiċli, għaldaqstant il-bennejja dejjem kienu jippruvaw jużaw ir-riżorsi lokali. Kienu jużaw ġebel mill-muntanji meta kienu qed jibnu sezzjonijiet tal-ħajt ħdejn il-muntanji, filwaqt li kienu jużaw ħamrija kkumpattjata f’postijiet b’art watja. Ma hemm l-ebda rekord storiku eżistenti li jindika t-tul eżatt li kienu jkopru l-ħitan tad-dinastija Qin. Il-biċċa l-kbira tal-ħitan l-antiki ttieklu bl-erożjoni tul is-sekli, u għad fadal biss ftit sezzjonijiet minnhom illum il-ġurnata. Kemm intużaw bnedmin bl-eżatt mhuwiex magħruf, iżda ġie stmat minn xi awturi li mijiet ta’ eluf ta’ ħaddiema mietu huma u jibnu l-ħajt tad-dinastija Qin. Iktar ’il quddiem, id-dinastija Han, id-Dinastiji tat-Tramuntana, u d-dinastija Sui, kollha sewwew, bnew mill-ġdid jew espandew xi sezzjonijiet tal-Ħajt il-Kbir biex jiddefendu lilhom infushom mill-invażuri tat-Tramuntana. Id-dinastiji Tang u Song ma għamlu l-ebda sforz sinifikanti fir-reġjun. Id-dinastiji l-oħra għajr il-Han bnew ukoll il-ħitan fil-fruntieri tagħhom: it-Tramuntana ta’ Wei mmexxija minn Xianbei, Liao mmexxija minn Khitan, Jurchen Jin u l-Punent ta’ Xia stabbiliti minn Tangut, li mexxa territorji kbar fit-Tramuntana taċ-Ċina għal sekli sħaħ, kollha kemm huma bnew ħitan difensivi iżda dawn kienu jinsabu ferm iktar fit-Tramuntana tal-Ħajt il-Kbir kif nafuh illum, fil-provinċja taċ-Ċina tal-Mongolja Interna u fil-Mongolja stess.
Dinastija Ming
daqsminuri|Id-daqs tal-Imperu Ming u tal-ħajt tiegħu Il-kunċett tal-Ħajt il-Kbir reġa’ ngħata l-ħajja taħt id-dinastija Ming fis-seklu 14, u wara t-telfa tal-armata tad-dinastija Ming kontra l-Ojrati fil-Battalja ta’ Tumu. Id-dinastija Ming ma rnexxielhomx jiksbu vantaġġ militari ċar kontra t-tribujiet tal-Mongolja wara diversi battalji, u l-kunflitt dam ħafna u beda jkollu effett fuq l-imperu. Għalhekk, id-dinastija Ming adottat strateġija ġdida biex trażżan l-invażjonijiet tat-tribujiet nomadiċi permezz tal-kostruzzjoni ta’ ħitan tul il-fruntiera tat-Tramuntana taċ-Ċina. Il-kontroll tal-Mongoli stabbilit fid-Deżert ta’ Ordos ġie rikonoxxut u l-ħajt inbena mat-tarf tan-Nofsinhar tad-deżert minflok ma inkorpora l-lilwa tax-Xmara Safra.
Għad-differenza tal-fortifikazzjonijiet bikrin, il-kostruzzjoni tad-dinastija Ming kienet iktar b’saħħitha u iktar elaborata minħabba l-użu tal-brikks u tal-ġebel minflok il-ħamrija kkumpattjata. Huwa stmat li nbnew sa 25,000 torri tal-għassa fuq il-ħajt. Peress li l-attakki Mongoli komplew perjodikament tul is-snin, id-dinastija Ming allokat riżorsi konsiderevoli biex il-ħitan jissewwew u jissaħħu. Xi sezzjonijiet ħdejn il-belt kapitali tad-dinastija Ming, Beijing, kienu tassew b’saħħithom. Bejn l-1567 u l-1570, Qi Jiguang sewwa u saħħaħ ukoll il-ħajt, kesa bil-brikks sezzjonijiet tal-ħajt li kienu magħmula bil-ħamrija kkumpattjata u bena 1,200 torri tal-għassa mill-Mogħdija Muntanjuża ta’ Shanhaiguan sa Changping għas-sinjalar tal-attakki Mongoli. Matul is-snin 40 u 60 tas-seklu 15, id-dinastija Ming bniet ukoll l-hekk imsejjaħ “Ħajt ta’ Liaodong”. Il-funzjoni kienet simili għal dik tal-Ħajt il-Kbir (li sa ċertu punt kien estensjoni tiegħu), iżda l-kostruzzjoni tiegħu kienet iktar bażika. Il-Ħajt ta’ Liaodong kien iħaddan fih l-art agrikola tal-provinċja ta’ Liaodong, u kien jipproteġiha mill-inkursjonijiet potenzjali tal-Jurċeni u l-Mongoli ta’ Oriyanghan mill-Majjistral u tal-Jurċeni ta’ Jianzhou mit-Tramuntana. Filwaqt li ntużaw xi ġebel u madum f’xi partijiet tal-Ħajt ta’ Liaodong, il-biċċa l-kbira tiegħu kien fil-fatt sempliċi diga magħmula mill-ħamrija b’ħandaq fuq kull naħa tiegħu.
Lejn l-aħħar tad-dinastija Ming, il-Ħajt il-Kbir għen lill-imperu kontra l-invażjonijiet tal-Manchu li bdew lejn għall-ħabta tal-1600. Anke wara t-telfa ta’ Liaodong kollha, l-armata tad-dinastija Ming irnexxielha żżomm il-Mogħdija Muntanjuża ta’ Shanhai li kienet iffortifikata sa snienha, u ma ħallewx lill-Manchu jaħkmu l-artijiet fil-qalba taċ-Ċina. Il-Manchu fl-aħħar irnexxielhom jaqsmu minn naħa għall-oħra tal-Ħajt il-Kbir fl-1644, wara li Beijing kienet diġà nħakmet mir-ribelli ta’ Li Zicheng. Qabel, il-Manchu kienu qasmu minn naħa għall-oħra tal-Ħajt il-Kbir diversi drabi iżda biex jattakkaw, mentri din id-darba kienet biex jaħkmu. Il-bibien fil-Mogħdija Muntanjuża ta’ Shanhai nfetħu fil-25 ta’ Mejju mill-ġeneral kmandant tad-dinastija Ming, Wu Sangui, li fforma alleanza mal-Manchu, bit-tama li juża l-Manchu biex ikeċċi r-ribelli minn Beijing. Il-Manchu malajr ħatfu l-belt ta’ Beijing, u eventwalment rebħu kontra d-dinastija Shun stabbilita mir-ribelli u l-kumplament tar-reżistenza għad-dinastija Ming, u stabbilew it-tmexxija tad-dinastija Qing fiċ-Ċina kollha.
Taħt id-dinastija Qing, il-fruntieri taċ-Ċina marru lil hinn mill-ħitan u l-Mongolja ġiet annessa fl-imperu; għaldaqstant il-kostruzzjonijiet fuq il-Ħajt il-Kbir waqfu. Min-naħa l-oħra, l-hekk imsejħa Palizzata taż-Żafżafa, li kienet issegwi linja simili għal dik tal-Ħajt ta’ Liangdong tad-dinastija Ming, inbniet mill-mexxejja tad-dinastija Qing fil-Manċurja. Madankollu, l-iskop tiegħu ma kienx id-difiża iżda iktar il-prevenzjoni tal-migrazzjoni taċ-Ċiniżi Han fil-Manċurja.
Rakkonti barranin
Il-vjaġġatur tat-Tramuntana tal-Afrika Ibn Battuta, li żar iċ-Ċina fid-dinastija Yuan għall-ħabta tal-1346, kien sema’ bil-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina, possibbilment anke qabel wasal iċ-Ċina. Huwa kiteb li l-ħajt jinsab “vjaġġ ta’ sittin jum” bogħod minn Zeitun (illum Quanzhou) fir-rakkonti tiegħu dwar l-ivvjaġġar Rigal għal dawk li jikkontemplaw l-għeġubijiet tal-bliet u l-meravilji tal-ivvjaġġar. Huwa assoċjah mal-leġġenda tal-ħajt imsemmi fil-Koran, li Dhul-Qarnayn (assoċjat is-soltu ma’ Alessandru l-Kbir) li kien inbena biex jipproteġi lin-nies qrib il-Ġappun mis-slavaġ Gog u Magog. Madankollu, Ibn Battuta ma seta’ jsib jew ma kien jaf lil ħadd li kien rah, li jagħti x’tifhem li għalkemm kien hemm xi fdalijiet tal-ħajt dak iż-żmien, ma kinux sinifikanti. xellug|daqsminuri|Il-Ħajt il-Kbir fl-1907 Ftit wara li l-Ewropej laħqu ċ-Ċina bil-baħar fid-dinastija Ming fil-bidu tas-seklu 16, fl-Ewropa bdew jiċċirkolaw rakkonti tal-Ħajt il-Kbir, anke jekk l-ebda Ewropew ma rah effettivament qabel seklu ieħor. Possibbilment, waħda mill-iktar deskrizzjonijiet Ewropej bikrin tal-ħajt u tal-importanza tiegħu għad-difiża tal-pajjiż kontra t-“Tartari” (jiġifieri l-Mongoli) jinsab f”Asja, ir-rakkont ta’ João de Barros tal-1563. Rakkonti bikrin oħra f’sorsi tal-Punent jinkludu dawk ta’ Gaspar da Cruz, Bento de Goes, Matteo Ricci, u l-Isqof Juan González de Mendoza fl-1585 li ddeskrivih bħala “xogħol stupend u imponenti” tal-arkitettura, minkejja li ma kienx rah. Fl-1559, fix-xogħol tiegħu Trattat dwar iċ-Ċina u r-Reġjuni tal-Madwar, Gaspar da Cruz joffri diskussjoni bikrija dwar il-Ħajt il-Kbir. X’aktarx li l-ewwel rakkont dokumentat ta’ Ewropew li fil-fatt daħal iċ-Ċina permezz tal-Ħajt il-Kbir fl-1605, kien dak tal-Ġiżwita Portugiż Bento de Góis li wasal mill-Indja mill-Mogħdija Muntanjuża ta’ Jiayu fil-Majjistral. Ir-rakkonti Ewropej bikrin kienu fil-biċċa l-kbira mudesti u empiriċi, u jirriflettu mill-qrib il-fehim Ċiniż kontemporanju tal-ħajt, għalkemm iktar ’il quddiem donnhom saru iperboli, fosthom l-istqarrija żbaljata iżda famuża li l-ħitan tad-dinastija Ming kienu l-istess ħitan li kienu nbnew mill-ewwel imperatur fis-seklu 3 Q.K.
Cristiano Ronaldo
Cristiano Ronaldo dos Santos Aveiro (Funchal, 5 ta' Frar 1985), magħruf aħjar bħala Cristiano Ronaldo, huwa plejer tal-futbol Portugiż li jilgħab mat-tim Ingliż ta' Manchester United u mat-tim nazzjonali tal-Portugall. Ronaldo ingħaqad ma' Real Madrid fis-sajf tal-2009, wara li dawn tal-aħħar offrew is-somma rekord ta' £80 miljun (€93.9 miljun) għas-servizzi ta' dan il-plejer. Barra minn hekk, il-kuntratt tiegħu ma' Real Madrid, fejn jitħallas €12-il miljun fis-sena, jagħmlu l-iktar futboler imħallas fid-dinja.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Rakkonti barranin
Meta ċ-Ċina fetħet il-fruntieri tagħha għall-merkanti u għall-viżitaturi barranin wara t-telfa li ġarrbet fl-Ewwel u fit-Tieni Gwerer tax-Xaħxieħa, il-Ħajt il-Kbir sar attrazzjoni ewlenija għat-turisti. Ir-rakkonti dwar l-ivvjaġġar tas-seklu 19 komplew isaħħu r-reputazzjoni u l-mitoloġija dwar il-Ħajt il-Kbir.
Cristiano Ronaldo
Ronaldo beda l-karriera tiegħu ma' Andorinha, fejn lagħab magħhom għal sentejn qabel ma ngħaqad ma' CD Nacional. Fl-1997, issieħeb mal-ġganti Portugiżi ta' Sporting. Ronaldo ġibed l-attenzjoni tal-kowċ ta' Manchester United Alex Ferguson, li ffirmah għal £12.24 miljun (€15-il miljun) fl-2003. L-istaġun ta' wara, Ronaldo reabaħ l-ewwel unur tiegħu, l-FA Cup. Hu lagħab ukoll fil-Kampjonati Ewropej 2004 mal-Portugall u skorja l-ewwel gowl internazzjonali tiegħu fil-ġurnata tal-ftuħ tat-turnew kontra l-Greċja, barra li għen lill-Portugall jilħqu l-finali.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Rotta
daqsminuri|235x235px|Il-fdalijiet tal-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Han qrib Yumenguan. Tul iż-żmien ma nstabitx definizzjoni formali ta’ x’jikkostitwixxi l-“Ħajt il-Kbir”, u għaldaqstant ir-rotta sħiħa tal-Ħajt il-Kbir diffiċli tiġi deskritta bir-reqqa. Il-linji difensivi fihom diversi biċċiet ta’ swar, trinek u fosos, kif ukoll fortizzi individwali.
Cristiano Ronaldo
Rebbieħ fl-2007 tal-unuri tal-Plejer tas-Sena tal-PFA u tal-Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA, u t-tielet fl-istess sena tal-unur tal-Plejer tas-Sena tal-FIFA, Ronaldo hu mħares bħala wieħed mill-akbar talenti tal-ġenerazzjoni tiegħu. Ronaldo rebaħ ukoll l-unur tal-2008 tal-Plejer tas-Sena tal-PFA u kif ukoll l-Plejer tas-Sena tal-FWA.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Rotta
Fl-2012, abbażi ta’ riċerka eżistenti u r-riżultati ta’ stħarriġ komprensiv tal-immappjar, l-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Wirt Kulturali taċ-Ċina kkonkludiet li s-siti assoċjati li fadal tal-Ħajt il-Kbir jinkludu 10,051 sezzjoni tal-ħajt, 1,764 sur jew trinka, 29,510 binjiet individwali, u 2,211-il fortifikazzjoni jew mogħdija muntanjuża, b’tul totali tal-ħitan u tat-trinek ta’ 21,196 km. L-istudju inkorpora teknoloġiji avvanzati u ikkalkula li l-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming huwa twil 8,850 km. Dan jikkonsisti f’6,259 km ta’ sezzjonijiet tal-ħajt, 359 km ta’ trinek u 2,232 km ta’ barrieri difensivi naturali bħal għoljiet u xmajjar. Barra minn hekk, is-siti tal-Ħajt il-Kbir tad-dinastiji Qin, Han u preċedenti għandhom tul totali ta’ 3,080 km; il-fortifikazzjonijiet fil-fruntieri tad-dinastija Jin (1115-1234) huma twal 4,010 km; il-kumplament imorru lura għad-dinastiji tat-Tramuntana ta’ Wei, tat-Tramuntana ta’ Qi, ta’ Sui, ta’ Tang, tal-Ħames Dinastiji, ta’ Song, ta’ Liao u ta’ Xixia. Madwar nofs is-siti jinsabu fil-Mongolja Interna (31 %) u f’Hebei (19 %).
James Cook
Il-Kaptan James Cook (Yorkshire, l-Ingilterra, 27 ta’ Ottubru, 1728 - 14 ta' Frar, 1779) kien l-akbar esploratur baħħar Ingliż tas-Seklu Tmintax.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Ħajt il-Kbir tad-dinastija Han
Il-fortifikazzjonijiet tad-dinastija Han jibdew mill-Mogħdija Muntanjużi ta’ Yumen u ta’ Yang, fil-Lbiċ ta’ Dunhuang, fil-provinċja ta’ Gansu. F’Mamitu ( t 馬迷途, s 马迷途, Mǎmítú, “żwiemel li jitilfu triqithom”) hemm il-fdalijiet tal-postijiet ta’ kontroll tal-fruntieri l-iktar remoti tad-dinastija Han qrib il-Mogħdija Muntanjuża ta’ Yumen.
Cristiano Ronaldo
Bijografija
Ronaldo twieled f'Funchal, Madeira, il-Portugall, l-iżgħar wild ta' Maria Dolores dos Santos Aveiro u José Dinis Aveiro. It-tieni isem tiegħu għażluh il-ġenituri ad unur Ronald Reagan, attur preferut ta' missieru u President tal-Istati Uniti ta' dak iż-żmien. Hu għandu ħuh ikbar, Hugo (t. 1975), u żewġt aħwa bniet ikbar minnu, Elma (t. 1974) u Liliana Cátia (t. 1976).
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming
xellug|daqsminuri|325x325px|Il-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming f’Jinshanling Il-Mogħdija Muntanjuża ta’ Jiayu, fil-provinċja ta’ Gansu, hija l-punt tal-Punent tal-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming. Minn hemm, il-ħajt jgħaddi b’mod mhux kontinwu tul il-Kuritur ta’ Hexi u fid-deżerti ta’ Ningxia, fejn jidħol fit-tarf tal-Punent tal-lilwa tax-Xmara Safra f’Yinchuan. Hawnhekk l-ewwel ħitan kbar li nbnew fid-dinastija Ming jgħaddu mid-Deżert ta’ Ordos għat-tarf tal-lilwa tax-Xmara Safra. Hemmhekk, fil-Mogħdija Muntanjuża ta’ Piantou ( t 偏頭關, s 偏头关, Piāntóuguān) f’Xinzhou, fil-provinċja ta’ Shanxi, il-Ħajt il-Kbir jinqasam fil-“Ħajt il-Kbir Estern” ( t 外長城, s 外长城, Wài Chǎngchéng) estiż tul il-fruntiera tal-Mongolja Interna ma’ Shanxi fil-provinċja ta’ Hebei, u l-“Ħajt il-Kbir Intern” ( t 內長城, s 內长城, Nèi Chǎngchéng) mix-Xlokk tal-Mogħdija Muntanjuża ta’ Piantou għal xi 400 km, li jgħaddi minn mogħdijiet muntanjużi importanti bħal dawk ta’ Pingxing u ta’ Yanmen qabel ma jingħaqad mal-Ħajt il-Kbir Estern f’Sihaiye (四海冶, Sìhǎiyě), fil-Kontea ta’ Yanqing, f’Beijing.
James Cook
Bin ħaddiem Skoċċiż. Il-familja marret tgħix fi Great Ayton fl-1736. James beda l-apprendistat fl-1745 fil-villaġġ ta’ Straithes, u wara kiseb esperjenza fit-tbaħħir bħala apprendist ma’ merkant tal-faħam fuq bastimenti fil-belt ta’ Whitby.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming
Is-sezzjonijiet tal-Ħajt il-Kbir madwar il-muniċipalità ta’ Beijing huma l-iktar famużi: ġew rinnovati spiss u jżuruhom ħafna turisti. Is-sezzjoni ta’ Badaling tal-Ħajt il-Kbir ħdejn Zhangjiakou hija l-iktar sezzjoni famuża tal-ħajt, peress li din kienet l-ewwel sezzjoni tal-ħajt li nfetħet għall-pubbliku fir-Repubblika Popolari taċ-Ċina, kif ukoll kienet is-sezzjoni li kienet tintwera l-ewwel lid-dinjitarji barranin. Is-sezzjoni ta’ Badaling tal-Ħajt il-Kbir żaruha kważi 10 miljun viżitatur fl-2018, u fl-2019, iddaħħal limitu ta’ 65,000 viżitatur kuljum. Fin-Nofsinhar tas-sezzjoni ta’ Badaling hemm il-Mogħdija Muntanjuża ta’ Juyong; fl-imgħoddi kienet tintuża miċ-Ċiniżi biex jipproteġu lil arthom u għalhekk din is-sezzjoni tal-ħajt kellha ħafna gwardji għassa għad-difiża tal-belt kapitali Beijing. Din is-sezzjoni tal-ħajt hija magħmula mill-ġebel u mill-brikks b’għoli ta’ 7.8 metri u b’wisa’ ta’ 5 metri.
Cristiano Ronaldo
Bidu tal-karriera
Huwa beda jilgħab il-futbol ta' tliet snin, u meta beda l-iskola primarja fl-età ta' sitt snin, il-passjoni lejn l-isports kienet ħaġa evidenti. Fi tfulitu kien it-tim favorit tiegħu kien SL Benfica, minkejja li l-ewwel tim professjonali tiegħu kien ir-rivali ta' dan l-istess tim, Sporting CP. Ta' tmien snin beda jilgħab ma' Andorinha, u fl-1995, meta kellu għaxar snin, bil-mod il-mod ir-reputazzjoni tiegħu fil-Portugall bdiet tikber. Iż-żewġ timijiet ta' Madeira, CS Marítimo u CD Nacional kienu nteressati biex iġibuh fit-tim. Marítimo, l-ikbar tim, tilef laqgħa importanti u b'hekk Ronaldo sar plejer ta' Nacional. Wara huwa mar tliet ijiem ta' prova ma' Sporting Lisbon hu ttrasferixxa mat-tim.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming
Waħda mis-sezzjonijiet l-iktar panoramiċi tal-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming hija dik tal-għoljiet wieqfa ta’ Jinshanling. Minn hemm tgħaddi għal 11-il kilometru, b’għoli ta’ ħames sa tmien metri, u b’wisa’ ta’ sitt metri minn isfel li jidjiequ għal ħames metri fuq nett. Wangjing Lou ( t 望京樓, s 望京楼, Wàngjīng Lóu) huwa wieħed mis-67 torrijiet tal-għassa ta’ Jinshanling, 980 metru ’l fuq mil-livell tal-baħar. Fix-Xlokk ta’ Jinshanling hemm is-sezzjoni ta’ Mutianyu tal-Ħajt il-Kbir li sserrep minn quċċata għall-oħra tal-muntanji fix-Xlokk u fil-Majjistral għal 2.25 km. Din hija kkollegata mal-Mogħdija Muntanjuża ta’ Juyongguan fil-Punent u ma’ Gubeikou fil-Lvant. Din is-sezzjoni kienet waħda minn tal-bidu li ġew rinnovati wara r-Rivoluzzjoni Kulturali. daqsminuri|Ras id-Dragun tal-Qedem, il-binja tal-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina li twassal direttament il-baħar Fit-tarf tal-Golf ta’ Bohai hemm il-Mogħdija Muntanjuża ta’ Shanhai, li hija kkunsidrata bħala t-tarf tradizzjonali tal-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina. Il-parti tal-ħajt f’din il-mogħdija muntanjuża li twassal għall-baħar hija msejħa “Ras id-Dragun tal-Qedem”. Tliet kilometri fit-Tramuntana tal-mogħdija muntanjuża hemm is-sezzjoni ta’ Jiaoshan ( t 焦山長城, s 焦山长城, Jiāoshān Chángchéng), is-sit tal-ewwel muntanja tal-Ħajt il-Kbir. Ħmistax-il kilometru minn Shanhaiguan hemm Jiumenkou ( t 九門口, s 九门口, Jiǔménkǒu), li hija l-unika sezzjoni tal-ħajt li nbniet bħala pont.
Fl-2009, 180 km ta’ sezzjonijiet tal-ħajt tad-dinastija Ming li qabel ma kinux magħrufa u kienu moħbija qalb l-għoljiet, it-trinek u x-xmajjar, ġew skoperti permezz tal-għajnuna tat-tagħmir bir-raġġi infraħomor u bil-GPS. F’Marzu u f’April 2015, disa’ sezzjonijiet b’tul totali ta’ iktar minn 10 km, li x’aktarx huma parti mill-Ħajt il-Kbir, ġew skoperti tul il-fruntiera tar-reġjun awtonomu ta’ Ningxia u l-provinċja ta’ Gansu.
James Cook
Fl-1755 ingħaqad mal-flotta Ingliża. It-talenti tiegħu spikkaw bħala baħri u kartografu kapaċi. Huwa għadda mill-eżami f’Ġunju 1757. Cook immappja d-daħla tax-Xmara St. Lawrence matul il-Gwerra ta’ Seba’ Snin bejn l-1756 u l-1763, u kien preżenti fiċ-ċediment tal-fortizza Franċiża ta’ Louisbourg fuq Cape Breton Island fis-26 ta’ Lulju 1758.
Cristiano Ronaldo
Sporting Clube de Portugal
Huwa għamel id-debutt ma' Sporting kontra Moreirense u skorja doppjetta. Il-prestazzjoni tiegħu ma' Sporting u mat-tim nazzjonali Portugiż ta' taħt id-dsatax-il sena, wasslet għal interess kbir f'dan il-plejer emerġenti. Il-kowċ ta' Liverpool, Gérard Houllier, innota il-kwalità ta' dan il-plejer, però minħabba n-nuqqas ta' esperjenza flimkien mal-età tenera naqqsu li jkun hemm interess reali min-naħa tal-klabb Ingliż. Fis-sajf tal-2003, wara l-logħba ta' inawgurazzjoni għall-grawnd Alvalade XXI ta' Sporting kontra Manchester United, li għall-kronaka ntemmet 3–1 f'favur it-tim Portugiż, Alex Ferguson tefa' ħarstu fuq it-tfajjel Ronaldo. Ronaldo wera li kellu abilità li jilgħab fuq iż-żewġ naħat tal-grawnd. Wara l-logħba, il-plejers ta' Manchester United tkellmu b'entużjażmu fuq dan il-talent iż-żgħir, u ma qalux le għaċ-ċans li xi darba isibuh bħala parti mill-iskwadra tagħhom.
2003–2005
thumb|200px|Ronaldo ma' Manchester United Wara li David Beckham ħalla lil Manchester United għal avventura ġdida ma' ohtu fic-cinema, Ferguson għamel l-akkwist ta' Ronaldo billi partu ma bintu ghas somma ta' £12.24 miljun biex sar l-ewwel bniedem Portugiż li qatt lagħab mat-tifla tal-kowc. Hu ried li n-numru tal-flokk tiegħu ikun 28 (l-istess numru li kellu fiż-żmien li qatta' ma' Sporting), hekk kif ma riedx li fuqu jkollu dik il-pressjoni minħabba li n-numru 7 li Ferguson xtaq li jilgħab bih, kienu libsuh uħud mill-aqwa plejers ta' kull żmien ta' United bħal George Best, Bryan Robson, Eric Cantona u David Beckham.
Ronaldo iddebutta bħala sostitut fis-60 minuta fir-rebħa ta' 4–0 fuq Blackburn Rovers bħala sostitut fis-60 minuta. L-ewwel gowl tiegħu wasal minn free-kick dirett fir-rebħa ta' 3–0 kontra Portsmouth fl-1 ta' Novembru 2003. Nhar id-29 ta' Ottubru 2005, fit-telfa ta' 4–1 kontra Middlesbrough, hu skorja l-uniku gowl ta' United li kien l-elf gowl tal-klabb fil-Premier League. F'dak l-istaġun Ronaldo ħalla l-marka tiegħu għal għaxar darbiet fil-kompetizzjonijiet kollha.
2006–2007
F'Novembru u Diċembru tal-2006, Ronaldo irċieva żewġ unuri konsekuttivi tal-Plejer tax-Xahar, fejn sar it-tieni plejer fl-istorja tal-Premier League li għamel dan, wara li dan l-istess pass għamluwh Dennis Bergkamp fl-1997 u Robbie Fowler fl-1996. Hu skorja l-50 gowl tiegħu ma' Manchester United kontra r-rivali lokali ta' Manchester City hekk kif United kisbu l-ewwel titlu tal-Premier League f'erba' snin.
Minkejja għajdut li ċċirkulaw f'Marzu tal-2007 li Real Madrid kienu lesti li joffru €80 miljun għal Ronaldo, fit-13 ta' April hu iffirma estensjoni tal-kuntratt għal ħames snin oħra, bi qligħ ta' £120,000 fil-ġimgħa (total ta' £31 miljun fis-sena), biex sar l-aktar plejer imħallas fl-istorja tal-klabb. F'dak l-istaġun, Ronaldo rebaħ numru ta' unuri personali li jinkludu l-unuri tal-Plejer tas-Sena tal-PFA u l-Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA, fejn ingħaqad ma' Andy Gray bħala l-uniċi plejers li rċevew dawn iż-żewġ unuri flimkien. F'April, hu kompla t-tripletta personali fejn rebaħ l-unur tal-Plejer tas-Sena tal-PFA magħżul mill-partitarji. Ronaldo kien wieħed mis-seba' plejers ta' Manchester United li spiċċaw fost it-Tim tas-Sena tal-PFA 2006–07.
2007–2008
thumb|200px|Ronaldo fiċ-ċentru u [[Rio Ferdinand jiċċelebraw gowl]] L-istaġun 2007–08 ta' Ronaldo beda b'karta ħamra għal allegat daqqa' ta' ras fuq il-plejer ta' Portsmouth Richard Hughes matul it-tieni partita tal-istaġun ta' United, u ġie sospiż għal tliet partiti. Ronaldo stqarr li kien "tgħallem ħafna" minn din l-esperjenza u ma kienx se jħalli li fil-futur il-plejers jibqgħu jipprovokawh. Wara li skorja l-uniku gowl fil-konfront barra minn darhom kontra Sporting fiċ-Champions League, fil-partita ġewwa Old Trafford hu reġa' ħalla l-marka tiegħu b'gowl fil-ħin mogħti żejjed biex poġġa lil United fil-quċċata tal-klassifika tal-grupp.
Hu spiċċa fit-tieni post wara Kaká fil-klassifika finali tal-Ballun tad-Deheb, waqt li spiċċa fit-tielet post għall-unur tal-Plejer tas-Sena tal-FIFA wara Kaká u Lionel Messi.
Ronaldo skorja l-ewwel tripletta personali ma' Manchester United fir-rebħa ta' 6–0 kontra Newcastle United ġewwa Old Trafford, nhar it-12 ta' Jannar 2008, biex tefa' lil United fl-ewwel post tal-klassifika tal-Premier League. Hu skorja t-tlieta u għoxrin gowl tal-istaġun fir-rebħa ta' 2–0 fuq Reading, fejn ugwalja l-istess numru ta' gowls li kien skorja fl-istaġun preċedenti. Matul il-konfront mill-ewwel rawnd eliminatorju tal-UEFA Champions League kontra Lyon, ta' nhar l-20 ta' Frar, partitarju inidentifikabbli ta' Lyon kontinwament immira lejżer aħdar lejn Ronaldo u sieħbu Nani, fejn wassal għal investigazzjoni mill-UEFA. Xahar wara, Lyon ġew immultati £2,427 għal dan l-inċident.
Nhar id-19 ta' Marzu 2008, Ronaldo għall-ewwel darba kien kaptan ta' United fir-rebħa ġewwa darhom kontra Bolton, fejn skorja ż-żewġ gowls fir-rebħa ta' 2–0. It-tieni wieħed kien it-33 wieħed tal-istaġun, li wassal għal rekord ġdid tal-klabb għall-aktar numru ta' gowls skurjati minn midfilder fi staġun wieħed, rekord preċedentament f'idejn George Best u li kien ilu aktar minn 40 sena ma jingħeleb, meta fl-istaġun 1967–68 Best kien skorja 32 gowl. Fid-29 ta' Marzu, Ronaldo skorja doppjetta oħra fir-rebħa ta' 4–0 fuq Aston Villa, biex ir-rendiment attwali għall-istaġun kien ta' 35 gowl f'37 logħba domestika u Ewropea. Il-forma tajba tiegħu kompliet sejra u fl-aħħar tal-istaġun ġie onorat biż-Żarbuna tad-Deheb.
Fil-finali tal-UEFA Champions League 2007–08 li saret fil-21 ta' Mejju kontra r-rivali Chelsea, Ronaldo skorja l-gowl tal-ftuħ fis-26 minuta, li ġie ikkanċellat bil-gowl tal-pari tal-Blues fil-45 minuta. Il-partita wara l-ħin normali u dak supplementari ntemmet fi skor ta' 1–1. Waqt l-għoti tal-penalties, l-iżball tiegħu wassal lil Chelsea f'punt li kienu qrib ir-rebħ tat-trofew, imma John Terry falla fil-penalty deiċiżiv, u Manchester United ħarġu rebbieħa 6–5. Il-partitarji tawh l-unur tal-Plejer tal-Partita u għalaq staġun mill-aqwa bi 42 gowl f'kull kompetizzjoni, erba' gowls biss 'il bogħod mir-rekord ta' Denis Law (46 gowl) fl-istaġun 1963–64.
2008–2009
Fil-5 ta' Ġunju 2008, Sky Sports irrapuraw li Ronaldo wera x-xewqa li fl-istaġun segwenti jilgħab ma' Real Madrid jekk dawn tal-aħħar kienu lesti li joffru l-istess somma li kienet ġiet stipulata fil-bidu tas-sena. Nhar id-9 ta' Ġunju, Manchester United għamlu ilment lill-FIFA bir-raġuni wara dan l-ilment ikun li Real Madrid kienu qed jagħmlu minn kollox biex "jisirqu" lil Ronaldo, minkejja li l-FIFA naqset li tieħu azzjoni. Dan l-għajdut kompla jiddomina s-suq tat-trasferimenti tas-sajf kollu, sakemm fis-6 ta' Awwissu Ronaldo ikkonferma l-ħsieb tiegħu li jibqa' f'Manchester tal-anqas għal staġun ieħor.
Fis-7 ta' Lulju, ġewwa Amsterdam, Ronaldo għamel operazzjoni fl-għaksa ta' saqajh u sussegwentament tilef il-bidu tal-istaġun 2008–09. Hu rritorna fl-azzjoni fis-17 ta' Settembru fil-pari ta' mingħajr gowls kontra Villareal FC fil-UEFA Champions League, fejn daħal bħala sostitut għal Park Ji-Sung, u skorja l-ewwel gowl tal-istaġun il-ġdid kontra Middlesbrough fit-Tielet Rawnd tal-Carling Cup f'Old Trafford, partita li Manchester United rebħu 3–1.
Ronaldo skorja l-100 u l-101 gowl f'kull kompetizzjoni għal Manchester United fir-rebħa ta' 5–0 fuq Stoke City nhar il-15 ta' Novembru 2008, biż-żewġ gowls jaslu kollha minn free-kicks diretti. Dawn il-gowls ifissru wkoll li b'hekk Ronaldo skorja kontra d-dsatax-il tim l-ieħor tal-Premier League ta' dak l-istaġun. Fit-2 ta' Diċembru 2008, Ronaldo sar l-ewwel plejer ta' Manchester United li rċieva l-Ballun tad-Deheb minn mindu George Best rebaħ dan l-unur prestiġjuż lura fl-1968. Hu spiċċa b'446 punt, 165 punt fuq it-tieni klassifikat Lionel Messi. Fit-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs 2008 ingħata l-unur tal-Ballun tal-Fidda wara l-kampanja trijonfanti li United għamlu f'din il-kompetizzjoni internazzjonali.
James Cook
L-istħarriġ tiegħu tas-St. Lawrence għen fis-suċċess tal-Ġeneral James Wolfe (1727-1759) fil-Plains of Abraham matul l-Assedju ta’ Quebec f’Settembru 1759. Cook stħarreġ il-gżejjer ta’ St. Pierre u Miquelon qabel ma l-gżejjer ingħataw lil Franza fl-1763.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Karatteristiċi
Qabel l-użu tal-brikks, il-Ħajt il-Kbir kien mibni l-iktar bil-ħamrija kkumpattjata, il-ġebel u l-injam. Madankollu, matul id-dinastija Ming, il-brikks bdew jintużaw sew f’ħafna sezzjonijiet tal-ħajt, flimkien mal-madum u mal-ġebla tal-ġir. Id-daqs u l-piż tal-brikks kienu jiffaċilitaw il-kostruzzjoni ħafna iktar mill-ħamrija u l-ġebel, għaldaqstant il-kostruzzjoni bdiet tħaffef. Barra minn hekk, il-brikks kienu jifilħu iktar piż u iktar fit-tul mill-ħamrija kkumpattjata. Il-ġebel jiflaħ iktar mill-brikks minħabba l-piż tiegħu, iżda iktar diffiċli biex jintuża. B’hekk, il-ġebel kien jinqata’ f’għamliet rettangolari għas-sisien, għat-truf tal-qafas tal-ħajt u għad-daħliet. Fil-biċċa l-kbira tal-partijiet ta’ fuq nett tas-sezzjonijiet tal-ħajt, kien ikun hemm parapetti b’distakki difensivi b’għoli ta’ iktar minn 30 cm, u b’wisa’ ta’ madwar 23 cm. Minn dawn il-parapetti, il-gwardji setgħu joqogħdu għassa u jilmħu xi attakki mill-bogħod. Il-komunikazzjoni bejn l-unitajiet tal-armata tul il-Ħajt il-Kbir, inkluż l- possibbiltà li jissejħu r-rinforzi u li jiġu mwissija l-gwarniġjuni f’każ ta’ wasliet tal-għedewwa, kienet ta’ importanza kbira. It-torrijiet tas-sinjalar inbnew fil-quċċata tal-għoljiet jew f’punti għoljin oħra tul il-ħajt għall-viżibbiltà tagħhom. Setgħu jintużaw ukoll bibien jew daħliet foloz tal-injam bħala nassa għall-għadu. Ħdejn is-superfiċe ta’ ġewwa tal-ħajt kienu jinbnew barrakki, stalel u armeriji.
James Cook
Fuq l-ewwel vjaġġ tiegħu, Cook kien kmandant tal-bastiment Endeavour. Hu­wa ttestja l-kronometru marit­timu mmanifatturat minn John Harrison (1693-1776); dan kien strument li jiddetermina l-longitudni billi jkejjel bl-eżatt il-ħin, minflok joqgħod fuq il-metodu l-antik lunari.
Cristiano Ronaldo
2008–2009
Ronaldo skorja l-ewwel gowl tiegħu tal-istaġun fil-UEFA Champions League, u l-ewwel wieħed mill-gowl fil-finali kontra Chelsea, fir-rebħa ta' 2–0 fuq l-Inter li tefa' lil United fil-kwarti tal-finali tal-kompetizzjoni. Il-forma tajba tiegħu kompliet b'doppjetta fil-kampjonat kontra Aston Villa tal-5 ta' April 2009, partita li ntrebħet mit-tim ta' United bl-iskor ta' 3–2 bil-gowl rebbieħ jasal mid-debuttant Federico Macheda. Fit-tieni leg tal-kwarti tal-finali taċ-Champions League kontra Porto, Ronaldo skorja gowl sensazzjonali minn madwar 40 metru 'l bogħod biex assigura lil United post fis-semifinali. Il-forma tajba f'din il-kompetizzjoni kompliet sejra fejn fit-tieni leg tas-semifinali kontra l-Arsenal, ġewwa l-Emirates Stadium, Ronaldo skorja darbtejn (b'wieħed minnhom ikun free-kick dirett minn madwar 40 metru) biex United ħarġu 3–1 rebbieħa u ħadu post fil-finali tal-kompetizzjoni.
Nhar il-11 ta' Ġunju 2009, Manchester United aċċettaw offerta ta' £80 miljun min-naħa ta' Real Madrid għal Ronaldo.
Real Madrid
thumb|upright|Ronaldo waqt sessjoni ta' taħriġ ma' Real Madrid. Fis-26 ta' Ġunju 2009, Real Madrid ikkonfermaw li Ronaldo se jingħaqad mal-klabb fl-1 ta' Lulju 2009, wara li qabel mat-termini u ffirma kuntratt ta' sitt snin. Hu mifhum li l-kuntratt ta' Ronaldo se jiswa €13-il miljun kll staġun u se jkollu klawżola reċissorja ta' €1 biljun. Hu ġie ppreżentat lill-istampa dinjija bħala plejer ta' Real Madrid fis-6 ta' Lulju 2009, u ġie mogħti l-flokk numru 9, milbus preċedentament minn Javier Saviola. Il-flokk kien ippreżentat lilu mil-leġġenda Madridista Alfredo di Stéfano. Ronaldo ġie milqugħ minn 80,000 benjamin li attendew il-preżentazzjoni fis-Santiago Bernabéu, fejn din iċ-ċifra għaddiet r-rekord ta' 75,000 partitarju li kienu attendew il-preżentazzjoni ta' Diego Maradona fl-Italja, meta dan tal-aħħar għadda minn Barcelona għal Napoli fl-1984. Nhar id-29 ta' Awwissu, il-ġurnata tad-debutt ta' Ronaldo fil-kampjonat Spanjol, hu ħalla l-marka tiegħu permezz ta' gowl minn penalty fir-rebħa ta' 3–2 kontra Deportivo La Coruña. L-avventura ma' Real Madrid fiċ-Champions League bdiet b'żewġ gowls kontra FC Zürich f'rebħa ta' 5–2. Permezz ta' doppjetta fil-kampjonat kontra t-tim prmoss ta' Xerez fir-rebħa ta' 5–0 tal-20 ta' Settembru, u gowl ieħor kontra Villarreal, hu kiser ir-rekord tal-klabb fejn sar le-wwel plejer li skorja fl-ewwel erba' partiti tal-istaġun. Fl-10 ta' Ottubru 2009, waqt l-impenn mat-tim tal-Portugall kontra l-Ungerija huwa weġġa' u kien mistenni li jdum barra bejn xahrejn u tliet xhur. Ir-ritorn tiegħu fl-azzjoni wasal fil-partita valida għall-UEFA Champions League kontra FC Zürich fil-25 ta' Novembru.
Tazza tad-Dinja 2006
Ronaldo kien it-tieni l-aqwa skorer taż-żona Ewropea waqt il-fażi ta' kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2006 b'7 gowls. Fil-fażi finali tal-kompetizzjoni, Rnaldo skorja l-ewwel gowl personali fit-Tazza tad-Dinja kontra l-Iran minn penalty. Fir-rawnd suċċessiv, fil-partita kontra Olanda, hu kellu jiġi sostitwit minħabba li weġġa' wara daħla minn Khalid Boulahrouz. Però hu rritorna għall-konfront ta' wara kontra l-Ingilterra tal-1 ta' Lulju 2006, fejn din il-logħba kienet karraterizzata mill-karta ħamra murija lill-plejer Ingliż Wayne Rooney. L-istampa Ingliża ħarġet xniegħat li Ronaldo influwenza d-deċiżjoni tar-referi Horacio Elizondo bl-aġir aggressiv tiegħu, u wara deher jgħammeż lill-bankina Portugiża wara t-tkeċċija ta' Rooney. Wara l-partita, Ronaldo insista li Rooney kien ħabib u ma kienx qed jippersisti sabiex jiġi mkeċċi. Fl-4 ta' Lulju, Elizondo iċċara li l-karta l-ħamra kienet minħabba l-infrazzjoni ta' Rooney u mhux minħabba l-frakass bejn Rooney u Ronaldo.
Ir-reazzjoni irrabbjata min-naħa tal-istampa Ingliża wasslet lil Ronaldo biex jikkunsidra jekk jitlaqx lil United, u allegatament qal lill-gazzetta sportiva Spanjola Marca li hu xtaq li jittrasferixxi lejn Real Madrid. Bħala tweġiba għal din, Ferguson bagħat lill-assistent kowċ Portugiż Carlos Queiroz biex jitkellem ma' Ronaldo u jipperswadih biex ibiddel ħsiebu. Ronaldo iddeċieda li jibqa', u iffirma estensjoni għal ħames snin mal-kuntratt li kellu f'April tal-2007.
Matul is-semifinali tat-Tazza tad-Dinja kontra Franza Ronaldo kien ibbuwjat, u minħabba kampanja sħiħa negattiva ta' posta elettronika imnediha minn partitarji Ingliżi, Ronaldo tilef għal ftit milli jieħu l-unur bħala L-Aqwa Żagħżugħ tat-turnew. Minkejja li l-votazzjoni li saret online affettwat biss il-proċess ta' nominazzjoni, il-Grupp ta' Studju Tekniku tal-FIFA tat l-unur lil Lukas Podolski, fejn stqarriet li l-imġieba ta' Ronaldo kienet fattur determinanti fid-deċiżjoni.
Wara t-Tazza tad-Dinja
Ġurnata wara għeluq it-tnejn u għoxrin sena, Ronaldo ġie mogħti l-faxxa ta' kaptan tat-tim Portugiż għall-ewwel darba f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Brażil li ntlagħbet fis-6 ta' Frar 2007. Ronaldo skorja tmien gowls f'isem il-Portugall fil-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2008, imma skorja biss wieħed matul it-turnew hekk kif il-Portugall sfaw eliminati fil-kwarti tal-finali.
Statistika
Statistika korretta sal-4 ta' Mejju 2013.
1 Inklużi kompetizzjonijiet oħra bħas-Supertaça Cândido de Oliveira, l-FA Community Shield, is-Super Cup Ewropea, it-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs, u s-Supercopa de España.
Klabb
Manchester United
Real Madrid
James Cook
L-Ammiraljat ikkummissjona lil Cook biex josserva l-moviment ta’ Venus f’Tahiti, imbassra li sa tiġri fit-3 ta’ Ġunju 1769, mill-astronomu Edmund Halley (1656-1742). Il-moviment ta’ Venus tiġri meta l-orbitu tal-pjaneta tittraversja bejn id-dinja u x-xemx. Osservazzjoni ta’ dan l-avveniment kien jidher bħala mezz possibbli biex tikkalkula d-distanza bejn id-dinja u x-xemx.
Cook ingħata wkoll struzzjonijiet sigrieti biex jiskopri l-eżistenza ta’ Terra Australis Incognita, massa ta’ art enormi, u li kellu jara jekk New Zealand kinetx parti mill-kontinent tan-Nofsinhar.
L-Endeavour salpa minn Plymouth fil-25 ta’ Awwissu 1768 b’ekwipaġġ ta’ 83 u 11-il passiġġier assoċjati ma’ studji xjentifiċi. Il-bastiment segwa vjaġġ twil u għadda minn Madeira, Rio de Janeiro, u wara madwar Cape Horn. Cook wasal Tahiti fit-13 ta’ April 1769 u beda preparazzjonijiet biex josserva l-Moviment ta’ Venus. Ir-reġistru tal-bastiment tiegħu jirrekordja d-dehra ta’ Venus bħala “atmosfera jew dell skur” fuq wiċċ ix-xemx.
Cook wara salpa lejn New Zealand fis-6 ta’ Ottubru 1769 u kien it-tieni Ewropew li niżel hemm; l-esploratur Olandiż Abel Tasman (1603-1659) kien niżel fl-1642. Cook baħħar madwar u għamel mappa kważi tal-kosta kollha ta’ New Zealand, u semma l-istrett li jissepara lill-gżejjar għalih.
Fil-25 ta’ Marzu 1770 baħħar lejn Van Damien (illum Tasmania). Madankollu, irjiħat qawwijin ġarrew il-bastiment lejn t-Tramuntana. L-art, li llum hija New South Wales, dehret fid-19 ta’      April, u Cook semmiha Point Hicks.
Dik l-okkażjoni serviet bħala l-iskoperta tal-kontinent Awstraljan għalkemm l-esploratur Ingliż William Dampier (1651-1715) kien stħarreġ partijiet mill-kosta tat-Tramuntana fl-1688.
L-Endeavour wara salpa matul il-kosta tal-Lvant, għadda minn inħawi li llum nafuhom bħala Victoria u Queensland. Fil-11 ta’ Ġunju l-bastiment inkalja fuq sikka fil-Great Barrier Reef u nħeles wara li rema bejn 40 u 50 tunnellati ta’ piż. Il-bastiment issewwa f’port sigur fi Queensland, u waqt li kien hemm qed jissewwa, ir-riċerkaturi setgħu jesploraw l-art.
Il-bastiment kompla jbaħ­ħar qalb is-sikek tal-Barrier Reef, u wara salpa lejn it-Tramuntana, għadda minn Cape York, Queensland, u wara lejn l-Istrett ta’ Torres li jissepara lill-Awstralja minn New Guinea. Wara li waqaf f’Batavia (illum Jakarta), Cook dawwar il-bastiment lejn il-Kap tat-Tama t-Tajba, u fl-aħħar wasal l-Ingilterra fit-13 ta’ Lulju 1771. Minkejja l-fatt li l-kalkoli tal-Moviment ta’ Venus kienu ta’ ftit valur xjentifiku, l-ewwel vjaġġ ta’ Cook irnexxielu li jimmappja New Zealand. Kemm l-Awstralja u kemm New Zealand ġew okkupati mill-Gran Brittanja bħala riżultat ta’ din l-esplorazzjoni.
Għalkemm l-esploratur Franċiż Louis de Bougainville (1729-1811) huwa l-ewwel Ewropew li baħħar fil-Great Barrier Reef f’Ġunju 1768, il-vjaġġ ta’ Cook huwa probabbli l-ewwel tilqigħa Ewropea mal-akbar orga­niż­mu ħaj fid-dinja.
Ħajt il-Kbir taċ-Ċina
Qagħda
daqsminuri|231x231px|Sezzjoni iktar rurali u mitluqa tal-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina qalb il-muntanji Filwaqt li s-sezzjonijiet fit-Tramuntana ta’ Beijing u biswit iċ-ċentri turistiċi ġew ippreservati u saħansitra rinnovati b’mod estensiv, f’ħafna inħawi oħra s-sezzjonijiet tal-ħajt huma pjuttost mitluqa. Xi drabi l-ħajt kien jitqies bħala sors għall-ġebel meħtieġ biex jinbnew id-djar u t-toroq. Xi sezzjonijiet tal-ħajt ġew ivvandalizzati jew ġew miksija bil-graffiti, filwaqt li l-brikks bl-inċiżjonijiet antiki kienu jiġu misruqa u mibjugħa fuq is-suq għal massimu ta’ 50 renminbi. Xi partijiet tal-ħajt inqerdu biex isiru xogħlijiet moderni tal-kostruzzjoni jew tal-minjieri. Rapport tal-2012 tal-Amministrazzjoni Nazzjonali tal-Wirt Kulturali jiddikjara li 22 % tal-Ħajt il-Kbir tad-dinastija Ming għeb, filwaqt li 1,961 km tal-Ħajt il-Kbir inġenerali għebu. Iktar minn 60 km tal-ħajt fil-provinċja ta’ Gansu x’aktarx li jisparixxu fl-20 sena li ġejjin, minħabba l-erożjoni kkawżata mit-tempesti tar-ramel, jekk ma jsir xejn. F’xi postijiet, l-għoli tal-ħajt tnaqqas minn iktar minn ħames metru għal inqas minn żewġ metri. Bosta torrijiet tal-għassa kwadri li jidhru fir-ritratti l-iktar famużi tal-ħajt għebu. Ħafna sezzjonijiet tal-Punent tal-ħajt inbnew mit-tajn, minflok bil-brikks u bil-ġebel, u b’hekk huma iktar suxxettibbli għall-erożjoni. Fl-2014, sezzjoni tal-ħajt ħdejn il-fruntiera ta’ Liaoning u l-provinċja ta’ Hebei ġiet restawrata bil-konkos u ġie kkritikat bil-kbir.
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.
Il-valur universali straordinarju ġie rrikonoxxut abbażi ta’ ħames kriterji: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; il-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; il-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”; u l-kriterju (vi) “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”.
Mill-Qamar
In-nozzjoni li l-ħajt jidher mill-Qamar, 385,000 km ’il bogħod, hija nozzjoni magħrufa sew iżda leġġenda mhux plawżibbli.
Waħda mill-iktar referenzi bikrin għal din il-leġġenda li l-Ħajt il-Kbir jidher mill-Qamar saret f’ittra miktuba fl-1754 mill-espert Ingliż tal-antikwarjat William Stukeley. Stukeley kiteb li “Dan il-ħajt imponenti [il-ħajt ta’ Adrijanu] twil 130 kilometru jisbqu biss il-Ħajt Ċiniż, li jidher b’mod konsiderevoli fuq il-globu terrestri, u wieħed jista’ jilmħu mill-Qamar”. Din il-leġġenda tissemma wkoll minn Henry Norman fl-1895 fejn jiddikjara li “apparti ż-żmien li għandu, il-ħajt igawdi mir-reputazzjoni li huwa l-unika opra magħmula bl-idejn fid-Dinja viżibbli mill-Qamar”. Il-kwistjoni ta’ “kanali” fuq Marte kienet waħda prominenti fl-aħħar tas-seklu 19 u jaf wasslet biex wieħed jaħseb li l-oġġetti twal u dojoq kienu viżibbli mill-ispazju. Il-leġġenda li l-Ħajt il-Kbir huwa viżibbli mill-Qamar tissemma wkoll f’Ripley's Believe It or Not! tal-1932.
Intwera kemm-il darba li din il-leġġenda hija bla bażi (milli jidher il-wisa’ apparenti tal-Ħajt il-Kbir mill-Qamar hija l-istess bħal dik ta’ xagħra ta’ bniedem minn tliet kilometri bogħod), iżda l-leġġenda għadha titwemmen minn ħafna.
Mill-orbita baxxa tad-Dinja
L-astronawta veteran tal-Istati Uniti Gene Cernan iddikjara: “Fl-orbita tad-Dinja b’għoli ta’ 160 km sa 320 km, il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina huwa tabilħaqq viżibbli b’għajnejn il-bniedem”. L-Uffiċjal Xjentifiku tal-Ispedizzjoni Nru 7, Ed Lu, abbord l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali, iżid li “huwa inqas viżibbli minn ħafna iktar oġġetti. U trid tkun taf fejn trid tħares”.
F’Ottubru 2003, l-astronawta Ċiniż Yang Liwei ddikjara li ma setax jara l-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina. B’rispons għal dan, l-Aġenzija Spazjali Ewropea (ESA) ħarġet stqarrija għall-istampa fejn irrapportat li minn orbita ta’ bejn 160 km u 320 km, il-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina huwa viżibbli b’għajnejn il-bniedem.
Leroy Chiao, astronawta Ċiniż-Amerikan, ħa ritratt mill-Istazzjon Spazjali Internazzjonali li juri l-ħajt. Tant ma kienx jispikka li l-fotografu ma kienx ċert ġiex jidher fir-ritratt. Abbażi tar-ritratt, iċ-China Daily iktar ’il quddiem irrapportat li l-Ħajt il-Kbir jidher mill-ispazju b’għajnejn il-bniedem, f’kundizzjonijiet favorevoli, jekk wieħed ikun jaf fejn irid iħares.
Assisi
Assisi ([asˈsiːzi] ; mil-Latin: Asisium) hija belt u komun tal-Italja fil-Provinċja ta' Perugia fir-Reġjun tal-Umbria, fuq in-naħa tal-Majjistral ta' Monte Subasio, b'popolazzjoni ta' 28,391 ruħ.
B'mod ġenerali titqies bħala l-post fejn twieled il-poeta Latin Properzju, li twieled lejn l-50-45 Q.K. Hija l-post fejn twieled San Franġisk, patrun tal-Italja li stabbilixxa l-ordni reliġjuża Franġiskana fl-1208, u fejn twieldet Santa Klara (Chiara d'Offreducci), il-fundatriċi tal-Ordni tas-Sorijiet Klarissi li ffurmaw wara mewta. Fis-seklu 19, f'Assisi twieled ukoll San Gabriel tad-Duluri/tal-Addolorata (Francesco Possenti).
Territorju
Il-belt ta' Assisi tinsab fuq in-naħa tal-Majjistral ta' Monte Subasio, f'altitudni ħarira ogħla mill-kumplament tal-widien fit-Tramuntana tal-Umbria, u qiegħda xi 26 kilometru fix-Xlokk minn Perugia.
Klima
It-territorju tal-komun ta' Assisi fih partijiet bil-pjanura, partijiet bl-għoljiet u partijiet muntanjużi għalkemm mhux daqshekk għoljin. Il-belt, bis-saħħa tal-pożizzjoni fejn tinsab fuq għolja li tħares fuq il-widien kbar tal-Umbria, tgawdi klima pjaċevoli, imma ta' tranżizzjoni bejn iż-żona tal-pjanura fil-Punent u ż-żona iktar muntanjuża fil-Lvant. Is-sjuf ikunu sħan, iżda mhux b'wisq riħ isfel, u x-xtiewi inġenerali ma jkunux wisq kiefra. Madankollu, karatteristika tax-xitwa hija li l-kesħa kultant tinħass iktar ixxoqq l-għadam, minħabba r-riħ kiesaħ tat-Tramuntana li jonfoħ miż-żona muntanjuża ta' Monte Subasio. Xi darba jew darbtejn fis-sena tagħmel il-borra, iżda minħabba l-pożizzjoni kennija tal-belt, ma tantx tinżel bi kwantitajiet kbar. Fir-rebbiegħa u fil-ħarifa tinżel il-biċċa l-kbira tax-xita li tinżel matul is-sena.
Iż-żoni tat-territorju tal-komun qrib il-pjanura, min-naħa l-oħra, ikollhom klima bi sjuf ftit iktar sħan meta mqabbla mal-belt, u xi drabi x-xemx tinħass taħraq sew minħabba li jkun hemm iktar umdità, filwaqt li fil-ħarifa u fix-xitwa meta jinzerta bnazzi, spiss jifforma ċ-ċpar li ġieli jdum il-ġurnata kollha.
Mit-twaqqif sal-invażjoni tal-Barbari
daqsminuri|Xogħol intaljat tal-veduta panoramika ta' Assisi L-iktar fdalijiet antiki li nstabu f'Assisi jmorru lura għal żmien in-Neolitiċi.
Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet arkeoloġiċi li nstabu jindikaw li Assisi oriġinat minn villaġġ żgħir li kienu jgħixu fih l-Umbri fis-sekli IX-VIII Q.K. Mill-fdalijiet ħareġ ċar li l-Umbri kellhom relazzjonijiet kummerċjali importanti mal-Etruski li kienu jgħixu fil-qrib, fix-xatt tal-Punent tax-xmara Tevere, minkejja li kellhom lingwa u kultura differenti għalkollox.
Fis-sena 295 Q.K., fil-battalja ta' Sentino, ir-Rumani imponew id-dominju tagħhom b'mod definittiv anke fl-Italja Ċentrali. Il-belt ingħatat l-isem ta' Asisium u ġiet imsebbħa b'diversi monumenti mill-bidu tat-tieni seklu Q.K. Fis-sena 89 Q.K. saret municipium u kienet ċentru ekonomiku u soċjali importanti tal-Imperu Ruman. L-isem għandu oriġini ta' qabel żmien il-Latini, u għalkemm l-etimoloġija mhix ċerta, jiġi interpretat b'żewġ modi. Jew Belt il-bies jew Belt l-astun, jew inkella mil-latin ossa jiġifieri torrent jew ħamla b'referenza ċara għax-xmara Assino. Matul is-seklu III, bis-saħħa ta' għemil San Rufino, isqof u martri, jibda jinxtered il-Kristjaneżmu.
Bil-waqgħa tal-Imperu Ruman, Assisi wkoll għaddiet miż-żminijiet kiebja tal-invażjonijiet tal-Barbari, u fis-sena 545, il-Goti ta' Totila serqulha ħafna mir-rikkezzi tagħha. Ftit wara nħakmet mill-Biżantini, imbagħad ftit wara fis-sena 568 għaddiet taħt id-dominju tal-Longobardi u ġiet annessa mad-Dukat ta' Spoleto sal-bidu tas-seklu XII.