cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pawlu Xuereb
Il-gwerra u wara
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija huwa serva mar-Royal Malta Artillery u bejn l-1944 u l-1946 ħadem bħala skrivan fid-dipartiment tal-inġinerija tat-Tarzna. Matul dan il-perjodu Xuereb iddistingwa ruħu u ngħata l-Africa Star, il-War Medal u l-Victory Medal. Fl-1946 emigra lejn l-Ingilterra u ħadem bħala superviżur mad-Dipartiment tal-Kontijiet tad-Ditta Peter Robinson u wara bħala skrivan mad-Dipartiment tat-Taxxi Interni f'Londra. Hemmhekk huwa kompla bl-istudji tiegħu u ġie lura Malta fl-1950. Fost xogħlijiet li kellu hawnhekk kien hemm dak ta' għalliem mad-Dipartiment tal-Edukazzjoni.
Il-ħajja politika
Fl-1959 telaq l-impjieg tiegħu mal-Gvern u ssieħeb mal-Partit Laburista fejn kien editur letterarju u assistent editur tal-ġurnal Laburista The Voice of Malta. Fl-1964 inħatar direttur ġenerali tal-istamperija tal-Partit Laburista Freedom Press. Xuereb ikkontesta l-elezzjonijiet tal-1962 u ġie elett għall-ewwel darba. Huwa baqa' jżomm is-siġġu parlamentari tiegħu fl-elezzjonijiet tal-1966, 1971, 1976 u 1981. Huwa kellu diversi karigi fil-gvernijiet Laburisti, fosthom Ministru tal-Industrija u Kummerċ fl-1971, sakemm imbagħad irriżenja mill-Parlament fis-17 ta' April, 1983, biex ġie ikkoopjat bħala membru parlamentari Karmenu Mifsud Bonnici, li kien se jilħaq mexxej tal-MLP. Huwa kien spiker tal-Parlament fiż-żmien imqanqal ta' bejn Lulju 1986 u Frar 1987.
Huwa kien ukoll ukoll chairperson tal-Mid-Med Bank, tal-Medigrain, tal-Investment Finance Bank u tal-Malta Development Corporation.
Aġent President
Pawlu Xuereb inħatar aġent President ta' Malta fis-16 ta' Frar 1987 u baqa' sal-4 ta' April 1989. Wara l-inċidenti vjolenti fir-Rabat tal-1987, Xuereb għamel appell imqanqal minn fuq it-televiżjoni biex tieqaf immedjatament il-vjolenza.
Mart Pawlu Xuereb, Edwige, mhux l-ewwel darba li esprimiet pubblikament ix-xewqa li fis-sala tal-Palazz fejn jinżammu l-kwadri tal-eks-Presidenti jitwaħħal ukoll kwadru tiegħu.
Letteratura
Pawlu Xuereb kien ukoll awtur ta' bosta kotba, l-iktar stejjer tad-ditektivs. Il-kotba li ħareġ jinkludu:
Mewt
Hu miet ta' 71 sena, nhar is-6 ta' Settembru 1994 u ngħata funeral statali. Huwa kien miżżewweġ lil Edwige mwielda Muscat u kellhom tifla, Marija. Fil-Ġnien tar-Rabat hemm monument tiegħu, xogħol l-iskultur Anton Agius.
4′33″
4′33″ (pronunzjata "Four minutes, thirty-three seconds", jew "erba' minuti u tlieta u tletin sekonda") hi kompożizzjoni mużikali fi tliet movimenti mill-kompożitur esperimentali Amerikan John Cage (1912-1992). Inkitbet fl-1952 għal kwalunkwe strument (jew taħlita ta' strumenti), u l-partitura tgħid lill-mużiċist biex tul it-tliet movimenti ma jdoqq xejn. Il-kompożizzjoni ssostni li hi magħmula mill-ħsejjes ambjentali li s-semmiegħ jisma' waqt l-eżekuzzjoni, għalkemm ta' spiss tiġi meqjusa bħala "erba' minuti u tlieta u tletin sekonda ta' silenzju".
4′33″ hi l-aktar biċċa xogħol magħrufa u kontroversjali ta' Cage, u l-aktar biċċa xogħol magħrufa fost il-ħafna xogħolijiet mużikali li jikkonsistu fil-biċċa l-kbira tagħhom f'silenzju.
L'Argo
L'Argo kienet gazzetta ppubblikata fil-protettorat Ingliż ta' Malta fl-1804. Fiż-żmien meta kienet toħroġ, kienet l-unika pubblikazzjoni perjodika f’Malta. L'Argo kienet preċeduta minn Foglio d'Avvisi (1803–1804) u kienet segwita minn Il Cartaginese (1804–1805).
L-edituri tal-gazzetta kienu Vittorio Barzoni u Gavino Bonavita, u kienet iffokata fuq aħbarijiet barranin. Il-pubblikazzjoni tagħha kienet ikkontrollata mill-gvern, u kien fiha propaganda anti-Franċiża. Total ta' disa' ħarġiet ġew ippubblikati sa Settembru 1804, u ċ-ċirkolazzjoni tal-aħħar żewġ edizzjonijiet tal-gazzetta kienet ta' 400 kopja kull wieħed. Kull kopja tal-gazzetta kienet tiswa 12-il gran.
Kopji ta' din il-pubblikazzjoni jinstabu kkonservati fil-Bibljoteka Nazzjonali ta' Malta.
Audi
Audi AG hi manifattur Ġermaniż tal-karozzi, bi prodotti li jvarjaw minn supermini sa crossover SUVs, bi stili varji u prezzijiet differenti, irreklamati taħt id-ditta Audi, meqjusa bħala l-iprem ditta fi ħdan il-Volkswagen Group.
Il-kwartieri tal-kumpanija jinsabu f'Ingolstadt, fil-Ġermanja. Audi ilha proprjetà sussidarja (99.55%) ta' Volkswagen AG mill-1966, wara x-xiri gradwali tal-predeċessur tagħha, Auto Union, mill-eks-sid tagħha, Daimler-Benz. Volkswagen irrilanċjat id-ditta Audi fl-1965 bit-tnedija tas-serje Audi F103.
L-isem tal-kumpanija huwa derivat mill-kunjom tal-fundatur August Horch, li s-sinifikat tiegħu bil-Ġermaniż hu isma', u li t-traduzzjoni tiegħu bil-Latin issir Audi. L-erba' ċrieki fil-logo jirrapreżentaw kull waħda mill-kumpaniji li ngħaqdu flimkien biex twaqqfet id-ditta.
Wenzu Mintoff
Wenzu Mintoff (Pietà, 11 ta' Diċembru 1959) huwa Imħallef fil-Qrati Superjuri ta' Malta.
Bin Daniel (ħu l-Perit Dom Mintoff) u Astrid imwielda Chetcuti, Wenzu studja l-Liċeo, il-Kulleġġ De La Salle, u l-ekonomija fl-Università ta’ Malta u wara l-liġi. Iggradwa bħala Nutar Pubbliku fl-1983 u bħala Avukat fl-1984.
Karigi
Fl-1983 kien jifforma parti mill-istaff tal-Ambaxxata ta’ Malta fi New York fi żmien li Malta kienet tokkupa l-Presidenza tal-Kunsill tas-Siġurtà tal-Ġnus Magħquda.
Bħala student, ħadem bħala skrivan u bħala deputat reġistratur fil-Qrati ta’ Malta. Bħala avukat ħadem għal xi żmien fl-uffiċċju tal-Avukat Ġenerali, fl-uffiċċju legali tal-Mid-Med Bank u fl-uffiċċju legali tal-Malta Development Corporation.
Marvin Ogunjimi
Marvin Ogunjimi (Mechelen, 12 ta' Ottubru 1987) huwa plejer tal-futbol Belġjan li jilgħab bħala attakkant.
Norberto Murara Neto
Norberto Murara Neto (twieled fid-19 ta' Lulju 1989), magħruf aħjar bħala sempliċement Neto, huwa plejer tal-futbol Brażiljan li jilgħab bħala gowler ma' Barcelona fil-kampjonat Spanjol.
Marvin Ogunjimi
Karriera
Ogunjimi iddebutta fl-ogħla diviżjoni Belġjana bil-flokk ta' Genk, fejn fl-ewwel tliet staġuni lagħab tmien logħbiet. Fl-2007 ġie ċedut taħt il-formola ta' self għal sena mal-Olandiżi ta' Waalwijk fejn sab ix-xibka 10 darbiet f'27 partita. Lura ma' Genk, hu stabilixxa ruħu mal-ewwel tim fejn fl-2009 rebaħ it-Tazza tal-Belġju.
Mat-tim nazzjonali Belġjan iddebutta fit-8 ta' Ottubru, 2010, fen skorja gowl fil-pari ta' 4–4 kontra l-Awstrija. Erbat ijiem wara skorja doppjetta fir-rebħa ta' 2–0 kontra l-Każakistan.
Norberto Murara Neto
Karriera
Imrawwam fil-mixtla tal-Atlético Paranaense, iddebutta mal-ewwel tim fil-Campeonato Brasileiro Série A kontra Grêmio Barueri fis-16 ta' Awwissu 2009. Għall-bidu kien kostrett milli jidher regolarment mal-ewwel ħdax, però kiseb postu fit-tim minn Lulju tal-2010. Matul is-Série A 2010 kopra r-rwol ta' gowler b'mod kostanti fejn lagħab il-kampjonat kollu.
Nhar is-17 ta' Jannar 2011 ġie akkwistat minn Fiorentina għas-somma ta' 3 miljun ewro, fejn iffirma kuntratt ta' ħames snin. Fl-24 ta' Novembru 2011, lagħab għall-ewwel darba mat-tim Taljan fir-rebħa ta' 2–1 kontra Empoli, partita valida mill-Coppa Italia. Fid-29 ta' April ta' wara, iddebutta fil-kampjonat fit-telfa ta' 2–0 kontra Atalanta, fejn spiċċa biex jilgħab il-ħames partiti ta' wara fil-kampjonat.
Wenzu Mintoff
Karigi
Bħala avukat fil-qorti, ipprattika l-aktar fil-kamp tal-liġi ċivili, il-liġi kummerċjali, u l-liġi amministrattiva.
Politika
Fl-1977 kien intgħażel President tal-Għaqda Studenti Soċjalisti. Fl-1985 irriżenja wara li xi studenti kienu vjolenti mal-ambjentalisti. Bejn l-1987 u l-1992, kien ukoll deputat parlamentari f'isem il-Partit Laburista fuq it-tieni distrett wara li tela' minn elezzjoni każwali. Huwa ngħażel whip u segretarju tal-grupp parlamentari Laburista, karigi li rriżenja minnhom fit-8 ta' April 1989 wara nuqqas ta' qbil mal-Partit. Fit-13 ta' Ottubru tkeċċa mill-Partit flimkien ma' Toni Abela u Carmen Spiteri, iżda baqa' jżomm is-siġġu parlamentari u jirrappreżenta lil grupp politiku li twaqqaf fl-istess żmien, l-Alternattiva Demokratika, li tiegħu kien iċ-chairman sal-1999 meta rriżenja mill-istess grupp u reġa' resaq lejn il-Partit Laburista. Iktar tard sar editur tal-ġurnal tal-Partit Laburista Kulħadd. Qabel kien ukoll editur tal-ġurnal L-Alternattiva. Huwa kkontesta l-ewwel elezzjoni għall-Parlament Ewropew fl-2004 f'isem il-Partit Laburista iżda ma kienx elett.
Imħallef
Nhar is-16 ta' Lulju 2014, huwa nħatar Imħallef fil-Qrati Superjuri u dan wara li l-Kabinett tal-Ministri approva din il-ħatra. Mintoff kien is-sitt ħatra fil-ġudikatura fil-leġiżlatura preżenti wara l-ħatra ta’ żewġ Imħallfin u tliet Maġistrati.
Ħajja Personali
Mintoff huwa miżżewweġ lil Geraldine u għandhom tifla, Franziska.
Foglio d'Avvisi
daqsminuri| Il-Foglio d'Avvisi kienet l-ewwel gazzetta fil-protettorat Ingliż ta' Malta, li kienet tiġi ppubblikata bejn l-1803 u l-1804 |alt= Il-Foglio d'Avvisi kienet l-ewwel gazzetta fil-protettorat Ingliż ta' Malta, u ġiet ippubblikata bejn l-1803 u l-1804. Matul dawk is-snin, kienet l-unika pubblikazzjoni perjodika f’Malta. Il-Foglio d'Avvisi kienet ippreċeduta mill-Journal de Malte(1798) matul l-okkupazzjoni Franċiża ta' Malta u ġie sostitwit minn  L'Argo  (1804).
Il-pubblikazzjoni tagħha kienet ikkontrollata mill-gvern, u kien fiha propaganda anti-Franċiża. Iċ-ċirkolazzjoni tal-gazzetta kienet ta' madwar 500 kopja.
Kopji ta' din il-pubblikazzjoni issa jinsabu kkonservati fil-Bibljoteka Nazzjonali ta' Malta.
St. Michael School
L-iskola St. Michael hija skola sekondarja mmexxija mis-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija M.U.S.E.U.M. u tinsab fi Triq il-Kanun, Santa Venera. Twaqqfet fl-1946 minn Toni Agius, magħruf bħala s-Sur Agius, li dak iż-żmien kien jaħdem bħala fitter fit-Tarzna. Illum din l-iskola tilqa' fiha 375 student subien ġejjin minn diversi lokalitajiet f'Malta. L-Iskola għandha tliet klassijiet f'kull Form, b'kollox 15-il klassi.
Dun Ġorġ
Dun Ġorġ feraħ ħafna u talbu jinżel għarkupptejh ħa jbierku. Nhar l-4 ta' Novembru 1946, l-ewwel Surmast tal-Iskola Toni Agius, mgħejjun l-iktar mill-Assistent Superjur Ġenerali Karmenu Callus, laqa' l-ewwel studenti fl-iskola St Michael li fil-bidu kienet f’dar jisimha Villa Violette, il-Marsa.
Iżda erba’ snin wara, fl-1951 is-Soċjetà akkwistat biċċa art kbira fl-inħawi ta’ Fleur-de-Lys. Jeżisti filmat black and white li juri lil Dun Ġorġ ibierek l-art fejn kellha tinbena l-iskola. Il-Perit Ġużè D’Amato ħejja l-pjanti tal-bini u l-eżekuzzjoni tal-proġett tħalliet f'idejn Ġużi Sultana. Nhar id-19 ta’ Mejju 1951, Dun Ġorġ imdawwar mis-soċji, għalliema u tfal, bierek l-ewwel ġebla tal-iskola u talab b’dal-kliem:
Ta' din l-okkażjoni jeżisti filmat super 8 mm film ta' Dun Ġorġ, l-uniku wieħed bil-kulur. Dan il-filmat intwera diversi drabi fuq TVM.
Xahrejn u nofs wara, nhar il-5 t'Awissu saret funzjoni iktar solenni. It-tberik sar mill-Arċisqof Gonzi u kien hemm preżenti l-Priministru Ġorġ Borg Olivier.
Dun Ġorġ baqa' jinteressa ruħu fil-bini tal-iskola u kien imur sikwit. Kien jgħid li kienet "l-għaxqa ta' qalbu". Fl-aħħar snin ta' ħajtu rari kien iqaddes barra minn daru imma fl-Iskola St Michael kien jaċċetta li jqaddes fiha bil-qalb.
Snin Tmenin u Disgħin
Fl-1977, is-Soċjetà tal-MUSEUM ħatret Bord tad-Diretturi biex jgħin lis-Sur Agius fit-tmexxija tal-Iskola. U kien fil-bidu tas-snin 80 li s-Soċjetà tad-Duttrina Nisranija ħasbet li tinvesti ħafna fl-iskola. Il-bini għadda minn żvilupp strutturali estensiv; inbnew iżjed klassijiet flimkien mal-bini tat-tieni sular u gym, u sala fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-iskola. Inbnew ukoll laboratorji tax-xjenza u tal-kompjuter u ngħatat importanza ġdida lill-arti kreattiva u 'l-isports.
Nhar id-29 ta' Marzu 1989 is-Sur Agius, fundatur tal-Iskola, miet fl-Isptar San Luqa. Jumejn wara sar il-funeral tiegħu fl-Awditorjum tad-Dar Ġenerali tal-MUSEUM fil-Blata l-Bajda. It-tieni surmast tal-iskola kien is-Sur Raymond D'Amato miż-Żurrieq, li għadu jservi f'dil-kariga sal-lum.
Sal-1995 l-istudenti kienu jidħlu fl-Iskola b'eżami apposta. Mis-sena skolastika 1996/97 l-istudenti bdew jidħlu bl-eżami tal-Common Entrance sakemm dan spiċċa fis-sena 2011.
Illum
Illum il-ġurnata ix-xogħol fuq l-ewwel fażi tal-bini tat-tielet sular għadu kif tlesta, biex jilqa’ fih faċilitajiet ġodda li jmorru ma' dak li jitlob il-Kurrikulu Minimu Nazzjonali.
Sal-2005 l-impjegati tal-Iskola riedu jkunu kollha soċji rġiel tal-MUSEUM. Illum dan jgħodd biss għat-Tim Amministrattiv, għalkemm fl-2010 minn tletin għalliem nofshom huma soċji tal-MUSEUM. L-Iskola timpjega wkoll magħha 15-il LSA (Learning Support Assistants). Ħames soċji li kienu għalliema f'St. Michael illum huma missjunarji tas-Soċjetà tal-MUSEUM f'pajjiżi oħra, fl-Albanija, fil-Peru, fil-Kenja, u fil-Polonja.
San Mikiel Arkanġlu: Il-Qaddis Patrun tal-Iskola
Dun Ġorġ Preca kien devot kbir tal-Arkanġlu San Mikiel. Huwa għażlu bħala d-Difensur tas-Soċjetà tal-MUSEUM. Fil-bidu ta' kull laqgħa tagħhom, is-soċji jagħtuh qima b'talba msejħa s-Salve Sancte Michael, li qabel kienet titkanta bil-Latin: "Sliem għalik O Qawwi San Mikiel, Int tħarisna f'kull tiġrib. Lill-anġli t'Alla kull ġieħ u glorja għax lilu jaqdu u jagħtu qima, kull ġieħ u glorja."
Kuljum fl-Iskola St Michael, wara l-brejk ta' nofsinhar l-istudenti jitolbu t-talba lil San Mikiel. Din it-talba kienet inkitbet u xterdet mill-Papa Ljun XIII fl-1886 immedjatament wara viżjoni terribli li jingħad li kellu hekk kif spiċċa l-quddiesa. Fl-1930, il-Papa Piju XI kien ordna li t-talba lil San Mikiel tingħad b'intenzjoni speċjali, għall-konverżjoni tar-Russja. It-talba kienet tingħad fl-aħħar ta' kull quddiesa. Fir-riforma tal-Liturgija ta' wara l-Konċilju Vatikan II, matul il-Pontifikat ta' Pawlu VI, ir-reċitazzjoni tat-talba ta' Papa Ljun tneħħiet mill-quddiesa.
L-Innu tal-Iskola
Dun Ġorġ Preca kien talab lill-poeta magħruf Dun Karm biex jiktiblu innu għall-iskola u kien qallu l-prinċipji li fuqhom hija mibnija l-iskola. Dun Karm kiteb "Innu tal-Iskola San Mikiel". Il-mużika ġiet komposta minm Mro. Joseph Abela Scolaro.
Aħna tfal u ngħaddu żmienna
Bejn l-iskola u bejn id-dar
Ħajja ħelwa, ħajja sbejħa
Minn dil-ħajja mhemmx aħjar.
Rit:
Ma ddejjaqna l-ebda ħidma
Ma jbeżżagħna l-ebda xkiel
Taħt il-ħarsa ta’ Marija
Taħt is-sejf ta’ San Mikiel.
Ġo l-iskola min jgħallimna
Sa fil-kelma jrid il-qies
U tad-dar dawk li jħobbuna
Ta’ drawwietna jqiegħdu s-sies. Rit.
Għalhekk aħna tfal qalbiena
Nafu nżewqu dan iż-żmien
Waqt ix-xogħol ġabra dehnija
Waqt is-serħ ferħ kullimkien. Rit.
L-Emblema tal-Iskola
L-Emblema tal-Iskola għandha sfond griż bħall-uniformi tal-istudenti. Għandha l-ittra "M" kbira u ħamra, għal Michael, imdaħħla fi trijangolu isfar.
Ħoloq esterni
www.stmichaelschool.edu.mt
Mark Barbara
Mark Barbara (twieled fil-31 ta' Marzu 1986) huwa plejer tal-futbol Malti li jilgħab bħala attakkant.
George Borg
Sir George Borg (twieled fit-23 ta' April 1887 – miet fid-29 Ġunju 1954) kien imħallef u politiku Malti. Bejn l-1940 u l-1952 serva bħala l-Prim Imħallef ta' Malta.
Borg studja fl-universitajiet ta' Malta u Catania. Fl-1907 laħaq avukat u ġie ammess fl-avukatura fl-1916. Fl-1932, kien elett fis-Senat bħala membru tal-Partit Kostituzzjonali u laħaq kap tal-istess partit wara l-mewt ta' Gerald Strickland fl-1940.
Borg ġie mlaħħaq Prim Imħallef fl-1940 u żamm il-kariga sal-irtirar tiegħu fl-1952.
Għal diversi snin, Borg kien l-editur ta' The Malta Herald. Hu miet il-Belt Valletta fl-1954.
Malta (Quotidiano Nazionalista)
Il-Malta (sottotitolata " Quotidiano nazionalista "), xi kultant magħrufa wkoll bħala Gazzetta Maltese, kienet gazzetta bil-lingwa Taljana mwaqqfa fl-1883 fil-Kolonja ta' Malta.
Storja
Fortunato Mizzi waqqaf il-gazzetta bħala pubblikazzjoni bil-lingwa Taljana f’Malta, li dak iż-żmien kienet kolonja Ingliża.
Fl-għoxrinijiet u t-tletinijiet, il-Malta, immexxija minn Enrico Mizzi, iben Fortunato, kienet il-gazzetta tal-Italofili irredentisti Maltin miġbura fil-Partito Nazionalista.
Wara d-dħul tal-Italja fit-Tieni Gwerra Dinjija, f'Ġunju 1940 il-gazzetta ġiet trasferita lejn Ruma, fejn kienet tinkiteb minn emigranti irredentisti. Ippubblikat minn Calogero Tumminelli, il-frekwenza tagħha nbidlet minn kuljum għal kull ħmistax. Il-pubblikazzjoni tal-gazzetta waqfet f'Lulju tal-1943.
Kok
daqsminuri|Kok (illustrazzjoni Ġermaniża tas-seklu 15 jew 16) Kok huwa individwu li bħala professjoni jipprepara l-ikel għall-konsum fl-industrija tal-ikel f’ambenti bħar-ristoranti. Kok xi kultant jissejjaħ xeff, għalkemm fid-dinja kulinarja, iż-żewġ termini mhumiex interkambjabbli u mhumiex sinonimi. Ir-responsabbiltajiet tal-kok jinkludu t-tħejjija tal-ikel, il-ġestjoni tal-postijiet tat-tisjir tal-ikel, it-tindif tal-kċina, u l-għajnuna lix-xeff. Ir-ristoranti jagħtu titli lill-koki skont fejn jiġu assenjati biex jaħdmu u fuq xiex, pereżempju koki taz-zlazi, koki tal-qali, koki tal-laħam, eċċ.
Storja
Fis-776 Q.K., Koroibos ta’ Elis li rebaħ tellieqa sprint fil-Logħob Olimpiku tal-Qedem kien kok ukoll.
Fil-Medju Evu fit-Tramuntana ta’ Franza (għall-ħabta tas-sekli 9 sa 15), il-professjoni ta’ kok kienet magħrufa sew fil-komunità. Sa ċertu punt, il-koki kienu rikonoxxuti bħala ħaddiema tas-sengħa mħarrġin. Taillevent kiteb f’Le Viandier, kollezzjoni ta’ riċetti klassiċi fi Franza Medjevali, li kien għamel livelli differenti ta’ taħriġ bħal pereżempju li tkun apprendist u ssajjar fit-toroq jew tivvjaġġa minn post għall-ieħor biex taħdem, qabel ma sar kok tal-ogħla livell. L-għarfien tal-kok tal-ogħla livell jew tal-queu kien jingħadda minn ġenerazzjoni għall-oħra.
Georges Auguste Escoffier (1846-1935) iddeskriva l-professjoni ta’ kok fil-Brigade De Cuisine bħala l-cuisinier li jgħin lill-ogħla livelli fil-ġerarkija, ’il fuq mill-ogħla livell ta’ kok, bħal pereżempju lix-xeff, fit-tħejjija ta’ ikliet speċifiċi.
Dinastija Ming
Matul id-dinastija Ming (1368-1644) fiċ-Ċina, il-professjoni ta’ kok kienet waħda li kienet taqdi, fil-biċċa l-kbira tagħa, l-ogħla saffi tas-soċjetà, fosthom il-merkanti, l-uffiċjali u s-sidien tal-artijiet. L-iżvilupp tad-dinja kulinarja fiċ-Ċina matul id-dinastija Ming, minħabba l-għelejjel tad-“Dinja l-Ġdida”, bħall-qamħirrum, il-patata, u ċ-ċilì, ħoloq ambjent li wassal għal ikel ġdid u għal kwalitajiet ġodda tal-ikel li saru aċċessibbli għal iktar u iktar nies. Il-varjetà ġdida fl-għażla tal-ikel wasslet biex il-koki jfasslu diversi manwali tal-istruzzjonijiet u kotba tar-riċetti dwar it-tħejjija tal-ikel.
Impjieg
xellug|daqsminuri|271x271px|Grupp ta’ koki fi kċina ta’ lukanda Il-koki li kienu jippreparaw u jsajru l-ikel għas-saffi ta’ fuq tas-soċjetà Ċiniża li kellhom il-flus biex iħallsu għal dan is-servizz, kienu jaħdmu f’bereġ, ristoranti u anke minn post għall-ieħor fit-toroq. B’hekk il-klijenti kellhom varjetà ta’ għażliet. Madankollu, minkejja iż-żieda fil-varjetà tal-ikel u tal-bejjiegħa tal-ikel fiċ-Ċina fid-dinastija Ming, is-servizzi tal-biċċa l-kbira tal-koki professjonali kienu rriżervati għall-elit tas-soċjetà. L-Imperu kien iħaddem bosta koki tul id-dinastija Ming, b’iktar minn 9,000 kok impjegat fis-seklu 15. Il-koki fil-palazzi imperjali kienu mistennija jsajru l-ikel għal madwar 10,000 sa 15,000 ruħ kuljum, u kellhom jipprovdulhom ukoll l-inbid. Minbarra l-koki għat-tisjir tal-ikel, l-imperu kien jimpjega madwar 1,800 kok biex iħejju s-sagrifiċċji u l-offerti għar-ritwali. Madwar 200,000 annimal kienu jiġu ssagrifikati kull sena, fosthom ammonti enormi ta’ wiżż, ħnieżer u nagħaġ. Il-koki kienu jipprovdu l-ikliet għall-merkanti u għas-sidien tal-artijiet ukoll, iżda ma kinux jitħallsu bl-istess rata għolja bħall-koki tal-imperu. Il-merkanti u s-sidien tal-artijiet li kellhom biex iħallsu għal-lussu li jkollhom min isajrilhom ikliet individwali u personali kienu jirċievu kwalità kbira u anke tipi kkumplikati ta’ tisjir li jirrikjedu l-ħiliet u l-ħin biex jitwettqu, pereżempju il-ħami. Din l-esklużività tal-koki għall-għonja assoċjat il-professjoni u x-xogħol maż-żaqqiqerija u r-rgħiba tal-elit tas-soċjetà, u għaldaqstant, spiss, it-tħejjija privata tal-ikel mill-koki kienet tiġi kkollegata mal-ħażen.
Status
Il-koki tad-dinastija Ming fiċ-Ċina kienu jaħdmu biss għall-għonja. Minkejja n-natura esklużiva tal-impjieg u l-livelli tal-istatus ta’ dawk li kienu jippreparaw l-ikel, il-professjoni ta’ kok matul id-dinastija Ming ma kinitx waħda mfittxija wisq minħabba l-ammont ta’ qtil tal-annimali li kien jinvolvi x-xogħol tal-kok dak iż-żmien. Il-karma negattiva assoċjata mal-qtil tal-ħlejqiet, u mbagħad li dan isir biex jaqla’ l-għajxien tiegħu, kienet twassal biex il-professjoni kważi kważi tiġi evitati. In-natura tax-xogħol tal-kok u l-valuri reliġjużi tat-Taoiżmu u tal-Buddiżmu kienu jidħlu f’kuntrast ma’ xulxin. Minkejja d-diversi aspetti negattivi assoċjati mal-professjoni tal-kok fid-dinastija Ming, kien hemm ukoll aspetti pożittivi. Il-ħiliet meħtieġa biex wieħed jaħdem bħala kok kienu kważi artiġjanali u għalhekk mhux kulħadd kellu dik il-kapaċità u l-ħila. B’hekk il-koki kienu jiġu rrispettati ferm.
Kotba tar-riċetti
Il-koki tad-dinastija Ming fiċ-Ċina setgħu jitgħallmu s-sengħa tagħhom minn sensiela ta’ kotba tar-riċetti u gwidi dwar il-ħxejjex aromatiċi li kienu jiġu ppubblikati dak iż-żmien. Dawn il-kotba u l-gwidi kienu jiġu ppubblikati bħala mod biex tiġi promossa s-saħħa tal-individwu, u fil-biċċa l-kbira kienu jindirizzaw il-benefiċċji għas-saħħa mill-ikel u l-yangsheng (养生), jiġifieri “l-ikel għall-ħajja”. Eżempju ta’ wieħed minn dawn il-kotba jismu l-Kollezzjoni Antika taż-Żaqqieq (Laotao ji 老饕集), miktub minn Zhang Dai. Zhang Dai mhux biss ipprovda r-riċetti bħala gwida, iżda kiteb ukoll dwar il-konnessjonijiet bejn l-ikel u s-saħħa bħala r-relazzjoni bejn il-livelli tal-klassijiet soċjali u l-ikel.
Edukazzjoni
Inġenerali ma hemmx sett rigoruż ta’ kwalifiki jew taħriġ li wieħed irid ikollu biex jibda jaħdem bħala kok ta’ xi take-away jew ristorant żgħir. Iżda kulma jmur madwar id-dinja qed jiġu offruti diversi korsijiet tat-taħriġ u korsijiet akkademiċi u/jew tal-prattika biex il-koki jkollhom il-ħiliet u l-għarfien standard meħtieġa biex iwettqu l-professjoni tagħhom.
Malta
F’Malta, l-istituzzjoni ewlenija għat-taħriġ tal-koki hija l-Istitut tal-Istudji tat-Turiżmu (bl-Ingliż: Institute of Tourism Studies (ITS)). Fost il-korsijiet akkademiċi offruti f’Malta għall-koki prospettivi, x’aktarx li l-iktar wieħed ta’ livell għoli qabel il-kwalifiki tax-xeff huwa d-Diploma Għolja Nazzjonali fit-Tħejjija tal-Ikel u l-Ġestjoni tal-Produzzjoni. Barra minn hekk imbagħad hemm ukoll id-Diploma fl-Operazzjonijiet tas-Servizzi tal-Ikel u tax-Xorb, u diversi korsijiet tal-iġjene tal-ikel, ix-xogħol fil-kċina, ir-relazzjonijiet mal-konsumatur, eċċ. Sabiex dawn il-koki jkunu jistgħu jipprattikaw dak li tgħallmu f’ambjent tax-xogħol, l-ITS iġestixxi għadd ta’ ristoranti fejn bosta studenti, fosthom koki, ikunu jistgħu jiksbu l-esperjenza bħala parti mill-korsijiet tagħhom.
Saħħa
Hemm diversi kwistjonijiet ta’ tħassib marbuta mas-saħħa li wieħed irid iżomm f’moħħu meta jaħdem fi kċina. Il-koki li jaħdmu b’laħam nej u mhux imsajjar għandhom iktar ċans li jlaqqtu xi mard trażmess mill-ikel. Barra minn hekk, il-koki jissograw li jkunu esposti għall-prodotti kimiċi, għall-gass jew għall-qali. Jissograw ukoll li potenzjalment ikorru minħabba xi oġġetti bil-ponta, għax imissu xi oġġett jaħraq, jew għax jiżolqu jew jaqgħu minħabba xi likwidi mal-art. Min-naħa l-oħra, il-koki għandhom ir-responsabbiltà li jieħdu ħsieb u li jżommu mal-istandards tal-indafa u tal-iġjene tal-ikel għaliex inkella malajr jistgħu jivvelenaw jew imarrdu lill-klijenti tagħhom.
Differenzi reġjonali u reliġjużi
Il-koki professjonali fil-Lvant Nofsani huma fil-maġġoranza tagħhom kollha irġiel. Minħabba restrizzjonijiet reliġjużi (għajr għal ammont żgħir ta’ Kristjani), il-koki tipikament ma jsajrux il-laħam tal-majjal fl-ikliet filwaqt li l-laħam tal-ħaruf u tat-tiġieġ huwa l-laħam standard li jintuża. Imbagħad, il-laħam jiġi servut flimkien mal-ħobż jew mar-ross.
Barra minn hekk, ir-reliġjon tinfluwenza wkoll il-mod kif l-annimali jinqatlu jew jissajru (jew ma jissajrux). Dan narawh fl-ikel ħalal jew fl-ikel kosher (pereżempju l-Lhud ma jistgħux jieklu ċerti speċijiet ta’ ħut li ma jkunux kosher).
Premier League Malti 1957–58
Statistika tal-Premier League Malti fl-istaġun 1957–58. Il-kampjonat kien imwettaq fi 8 timijiet, u Floriana kienu rebbieħa tal-kampjonat.
Hubert de Givenchy
Il-Konti Hubert James Marcel Taffin de Givenchy ([ybɛʁ də ʒivɑ̃ʃi]; twieled fl-20 ta' Frar 1927 – u miet fl-10 ta' Marzu 2018 ) kien aristokratiku u disinjatur tal-moda Franċiż li stabbilixxa d-ditta tal-moda ta' Givenchy fl-1952. Huwa baqa' famuż għaliex iddisinja l-biċċa l-kbira tal-ilbies personali u professjonali ta' Audrey Hepburn u ta' Jacqueline Bouvier Kennedy. Huwa kien imsemmi fil-Lista Internazzjonali ta' Nies Famużi li Jilbsu bl-Aqwa Mod fl-1970.
Ħajja bikrija
Hubert James Taffin de Givenchy twieled fl-20 ta' Frar 1927 f'Beauvais, Oise  f'familja Protestanta. Huwa kien it-tifel iż-żgħir ta' Lucien Taffin de Givenchy, il-Markiż ta' Givenchy (1888–1930), u martu, li qabel kienet Béatrice ("Sissi") Badin (1888–1976). Il-familja Taffin de Givenchy, li tmur lura għal nisel minn Venezja, l-Italja (il-kunjom oriġinali kien Taffini), saret nobbli fl-1713, u dak iż-żmien il-kap tal-familja sar il-Markiż ta' Givenchy. Huwa kellu ħuh ikbar minnu, Jean-Claude de Givenchy (1925–2009), li wiret it-titlu ta' Markiż mill-familja u eventwalment sar il-president ta' Parfums Givenchy.
Wara l-mewt ta' missieru bl-influwenza fl-1930, huwa trabba minn ommu u min-nanna tan-naħa ta' ommu, Marguerite Dieterle Badin (1853–1940), l-armla ta' Jules Badin (1843–1919), artist li kien is-sid u d-direttur tal-fabbriki storiċi tat-tapizzeriji ta' Gobelins Manufactory u Beauvais. Fil-familja Badin estiża kien hemm bosta li kellhom professjoni artistika. Il-bużnannu min-naħa ta' ommu, Jules Dieterle, kien disinjatur tax-xenarji li ħoloq disinji wkoll għall-fabbrika ta' Beauvais, inkluż sett ta' 13-il disinn għall-Palazz tal-Eliżew. Wieħed mill-bużbużnanniet tiegħu ddisinja wkoll xenarji għall-Opera ta' Pariġi.
Huwa mar jgħix f'Pariġi meta kellu 17-il sena, u studja fl-École des Beaux-Arts.
Karriera
L-ewwel disinni ta' Givenchy għamilhom għal Jacques Fath fl-1945. Iktar 'il quddiem għamel disinni għal Robert Piguet u għal Lucien Lelong (1946) – u ħadem spalla ma' spalla ma' Pierre Balmain u ma' Christian Dior li dak iż-żmien kienu għadhom mhux magħrufin. Mill-1947 sal-1951 huwa ħadem għad-disinjatur avantgarde Elsa Schiaparelli. Fl-1952, huwa fetaħ id-dar tal-moda tiegħu stess f'Plaine Monceau f'Pariġi. Iktar 'il quddiem, huwa semma l-ewwel kollezzjoni tiegħu "Bettina Graziani" għall-mudella ewlenija ta' Pariġi ta' dak iż-żmien. L-istil tiegħu kien mimli innovazzjoni, kuntrarjament għad-disinni iktar konservattivi ta' Dior, u ngħata l-kreditu li fl-1957 introduċa l-"libsa sack/sac" li ma toqgħodx issikkata iżda li kellha l-keffa dejqa, li ftit wara ġiet ikkupjata minn Christian Dior għal-linja tiegħu tal-1957 Fuseau/Spindle. Meta kellu 25 sena, huwa kien l-iżgħar disinjatur tal-moda progressiva ta' Pariġi. L-ewwel kollezzjonijiet tiegħu kienu kkaratterizzati mill-użu ta' drappijiet pjuttost irħas għal raġunijiet finanzjarji, iżda dejjem qanqlu l-kurżità permezz tad-disinn tagħhom.
Dak iż-żmien, Givenchy iltaqa' wkoll mal-idolu tiegħu Cristóbal Balenciaga. Givenchy fittex l-ispirazzjoni mhux biss mill-ambjenti lussużi tal-haute couture iżda wkoll f'ambjenti avantgarde bħal dak ta' Limbo, il-ħanut fl-East Village ta' Manhattan fil-Belt ta' New York. xellug|daqsminuri|Il-kappell ta' Audrey Hepburn f'Breakfast at Tiffany's iddisinjat minn Givenchy. Fost il-klijenti notevoli ta' Givenchy kien hemm Donna Marella Agnelli, Lauren Bacall, Ingrid Bergman, il-Kontessa Mona von Bismarck, il-Kontessa Cristiana Brandolini d'Adda, Sunny von Bülow, Renata Tebaldi, Maria Callas, Capucine, Marlene Dietrich, Daisy Fellowes, Greta Garbo, Gloria Guinness, Dolores Guinness, Aimee de Heeren, Audrey Hepburn, Jane Holzer, Grace Kelly, il-Prinċipessa Salimah Aga Khan, Rachel Lambert Mellon, Sophia Loren, Jeanne Moreau, Jacqueline Kennedy Onassis, l-Imperatriċi Farah Pahlavi, Babe Paley, Lee Radziwill, il-Kontessa Jacqueline de Ribes, Nona Hendryx, il-Barunessa Pauline de Rothschild, Frederica von Stade, il-Barunessa Gaby Van Zuylen van Nijevelt, Diana Vreeland, Betsey Cushing Roosevelt Whitney, il-Barunessa Sylvia de Waldner, id-Dukessa ta' Windsor, l-ewwel mara tal-Ħaiti Michèle Duvalier u Jayne Wrightsman.
Fl-1954, Givenchy għamel id-debutt tal-kollezzjoni prêt-à-porter.
Givenchy ħoloq il-"kowt ikoniku tal-bżieżaq" u l-libsa tal-"Baby Doll" (Pupa Żgħira) fl-1958.
Fl-1969, ħoloq ukoll linja ta' lbies tal-moda għall-irġiel ukoll. Mill-1976 sal-1987, il-Kumpanija tal-Karozzi Ford offriet Edizzjoni Givenchy tas-serje "Continental Mark" (mill-1981 sal-1983) u "Lincoln Continental" (mill-1982 sal-1987) ta' karozzi. L-ewwel waħda kienet il-Continental Mark IV coupe tal-1976 u l-aħħar tnejn kienu l-Lincoln Mark VI tal-1983 u l-Lincoln Continental sedan tal-1987. Fl-1988, huwa organizza wirja retrospettiva ta' xogħlu fil-Lukanda Beverly Wilshire f'Beverly Hills, California.
Id-dar tal-moda Givenchy ġiet diviża fl-1981, u l-linja tal-fwejjaħ saret ta' Veuve Clicquot, u l-fergħa tal-moda ġiet akkwistata minn LVMH fl-1989. Attwalment, LVMH għandha s-sjieda wkoll ta' Parfums Givenchy.
L-aħħar snin ta' ħajtu
Givenchy irtira mid-disinn tal-moda fl-1995. Is-suċċessur tiegħu li sar kap tad-ditta Givenchy kien John Galliano. Wara perjodu qasir b'Galliano fit-tmun, ħames snin b'Alexander McQueen u mandat mill-2001 sal-2004 b'Julien Macdonald, id-ditta Givenchy tal-linja tal-ħwejjeġ tan-nisa lesti u haute couture ġiet immexxija minn Riccardo Tisci mill-2005 sal-2017. Clare Waight Keller kienet fit-tmun mill-2017 sa April 2020. Matthew M. Williams sar id-direttur kreattiv ta' Givenchy f'Ġunju 2020. daqsminuri|Il-qabar tal-familja Givenchy fiċ-Ċimiterju ta' Passy, Pariġi Givenchy kien jirresjedi fix-Château du Jonchet, kastell storiku elenkat f'Romilly-sur-Aigre, Eure-et-Loir, qrib Pariġi. Meta rtira, huwa ffoka fuq il-kollezzjoni ta' skulturi tal-bronż u tal-irħam tas-sekli 17 u 18. F'Lulju 2010, huwa tkellem fl-Unjoni ta' Oxford. Mit-8 sal-14 ta' Settembru 2014, matul il-Biennale des Antiquaires, huwa organizza eżibizzjoni b'bejgħ privat f'Christie's f'Pariġi, b'opri tal-arti minn Jean-Baptiste-Claude Odiot, il-Manufacture nationale de Sèvres, Jacques-Louis David, Anne-Louis Girodet de Roussy-Trioson, eċċ.
F'Jannar 2007, l-Uffiċċju tal-Posta Franċiż ħareġ bolol postali għal Jum San Valentinu ddisinjati minn Givenchy. F'Ottubru 2014, eżibizzjoni retrospettiva b'ħamsa u disgħin oġġett iddisinjat minnu saret fil-Mużew Thyssen-Bornemisza f'Madrid, Spanja.
Is-sieħeb tiegħu għal żmien twil kien id-disinjatur tal-moda Philippe Venet.
Hubert de Givenchy miet fl-irqad fir-residenza Rinaxximentali tiegħu ħdejn Pariġi s-Sibt 10 ta' Marzu 2018. Kellu 91 sena u ndifen fiċ-Ċimiterju ta' Passy f'Pariġi.
Karozza
Il-karozza, jew karru tan-nar, hija vettura bil-mutur u bir-roti użata għat-trasport tal-passiġġieri, li wkoll iġġorr il-mutur jew magna tagħha stess. Ħafna mid-definizzjonijiet tat-terminu jispeċifikaw li l-karozzi huma ddisinjati biex primarjament ikunu użati fit-toroq, li jakkomodaw minn persuna waħda sa tmienja, li tipikament għandhom erba' roti, u li huma mibnijin primarjament biex iġorru persuni, iktar milli oġġetti
Madwar id-dinja, fl-2007 kien hemm madwar 806 miljun karozza u trakkijiet żgħar; il-magni ta' dawn jaħarqu 'l fuq minn biljun metru kubiku ta' petrol/gażolina u diesel kull sena. In-numru dejjem qiegħed jiżdied, partikolament fiċ-Ċina u fl-Indja.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Latvja
Il-Latvja wieħed mill-pajjiżi fil-Lvant ta' l-Ewropa, beda jidher fix-xena tal-futbol internazzjonali mill-24 ta' Settembru 1922, meta lagħab kontra l-Estonja u spiċċaw parità (Latvja 1 - 1 Estonja). L-ikbar rebħa li għamlet il-Latvja kienet kontra l-Litwanja, meta fit-30 ta' Mejju 1935, it-tim Latvjan skurja sitt gowls (Latvja 6 - 1 Litwanja). Iżda jekk insemmu l-agħar telfa bilfors irridu nsemmu dik tad-29 ta' Mejju 1927 kontra l-Isvezja (Svezja 12 - 0 Latvja).
S'issa l-Latvja għadha qatt ma ħadet sehem fit-Tazza tad-Dinja, iżda fl-2004 ħadet sehem għall-ewwel darba fil-European Championship Cup.
Informazzjoni dwar it-tim Latvjan tal-futbol:
Assoċjazzjoni: Latvian Football Association (L-Assoċjazzjoni Latvjana tal-Futbol)
Il-Kowċ Attwali: Jurijs Andrejevs (2004- )
It-Top Scorer: Eriks Pètersons (b'24 gowl)
Il-Kodiċi tal-FIFA: LVA
Ir-Ranking tal-FIFA: 90 post
L-Aħjar Ranking (tul iż-żminijiet): 51 post (Diċembru ta' l-2003)
L-Agħar Ranking (tul iż-żminijiet): 107 post (Frar ta' l-2002)
Ir-Ranking tal-Elo: 83
Skwadra
L-iskwadra magħżula għal-logħba kontra l-Liechtenstein.
Franza
Franza (Franċiż:France), uffiċjalment ir-Repubblika Franċiża (Franċiż: République française), hi pajjiż fl-Ewropa tal-Punent. Il-belt kapitali tagħha hi Pariġi. Hi membru tal-Unjoni Ewropea. Franza hi maqsuma f'18 régions li huma suddiviżi f' départements.
Il-pajjiż ilu wieħed mill-potenzi dinjin mill-aħħar tas-Seklu 17. Fis-sekli 18 u 19, bena imperu kolonjali kbir mifrux mal-Afrika tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk. Illum dan m'għadux jeżisti. Hu l-pajjiż li l-iktar iżuruh nies fid-dinja. Madwar 82 miljun turist barrani jżuru kull sena. Franza hi membru fundatur tal-Unjoni Ewropea. Għandha l-iżjed art kbira fl-Unjoni. Franza hi wkoll membru fundatur tal-Ġnus Magħquda, u membru tal-G7 u tan-NATO. Hi wieħed mill-ħames membri permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda. Għandha Armi Nukleari, inklużi testati attivati, u għandha wkoll impjanti nukleari tal-elettriku.
Fost il-bliet l-iżjed magħrufa fi Franza insibu 'l Pariġi, Nizza, Nancy, Marsilja, Bordeaux, Lille, Lyon, Toulouse, Strasburgu, Rennes u Nantes.
Ġeografija u Klima
Franza qiegħda fl-Ewropa tal-Punent. Għandha fruntieri mal-Belġju, il-Lussemburgu, il-Ġermanja, u l- Iżvizzera, l-Italja, Monako, Andorra, u Spanja. Għandha żewġ katini ta' muntanji qrib il-fruntieri tagħha: l-Alpi fil-Lvant u l-Pirenej fil-nofsinhar. Fit-tramuntana u l-punent ta' Franza hemm għoljiet baxxi u widien tax-xmajjar.
Franza għandha t-tieni l-akbar Żona Ekonomika Esklussiva fid-dinja. Din tkopri 11,035,000 kilometru kwadru. L-iStati Uniti biss għandha waħda akbar.
Storja
L-isem "Franza" ġej mill-kelma bil-Latin Francia, li letteralment tfisser "Art il-Franki". Il-fruntieri ta' Franza moderna huma bejn wieħed u ieħor l-istess bħal dawk tal-Gallja l-antika fejn kienu joqgħodu l-Galli Ċeltiċ. Ġulju Ċesri kkonkwista l-Gallja u waqgħet taħt Ruma fl-ewwe seklu QK. Bilmod il-Galli adottataw il-lingwa tar-Rumani (il-Latin li minnu evolva l-Franċiż) u l-kultura Rumana. Il-Kristjaneżmu deher l-ewwel darba fit-tieni u tielet seklu WK u kien stabbilit fir-raba' u ħames seklu.
thumb|left|Franza fl-1477. Linji ħomor: Il-limiti tar-Renju ta' Franza; Ikħal ċar: id-dominju rjali Fis-seklu 4 WK, it-tribujiet Ġermaniċi, prinċipalment il-Franki invadew il-Galli. Hekk beda l-isem  Francie. L-isem modern "Franza" ġej mill-isem tar-Rejiet Kapetinġi ta' Franza madwar Pariġi. Il-Franki kienu l-ewwel tribù tal-Ewropa wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman kkonvertew għall-Kristjaneżmu minflok l-Arjaneżmu. Il-Franċiż kienu jsejħu lilhom infushom "ir-Renju l-iżjed Kristjan ta' Franza".
It-Trattat ta' Verdun (843), qasam l-imperu ta' Karlumanju fi tliet partijiet. L-ikbar parti kienet Francia tal-Punent. Bejn wieħed u ieħor kienet l-istess bħal Franza moderna.
Id-dinastija Karolinġa ggvernat Franza sal-987, meta Hugues Capet sar Re ta'Franza. Dixxendenti tiegħu, il-Kapetinġi diretti, id-Dar ta' Valois u d-Dar ta' Bourbon unifikaw il-pajjiż permezz ta' ħafna gwerer u wirt dinatiku. Il-monarkija kienet fl-aqwa tagħha matul il-Seklu 17 fir-renju ta' Lwiġi XIV ta' Franza. Dak iż-żmien Franza kellha l-akbar popolazzjoni fl- Ewropa. Il-pajjiż kellu influwenzata fuq il-politika, l-ekonomija, u l-kultura Ewropea. Il-Franċiż sar il-lingwa komuni tad-diplomazija fl-affarijiet Internazzjonali. Ħafna mill-Illuminiżmu ġie minn Franza. Ix-xjenzati Franċiżi għamlu skoperti xjentifiċi importanti fis-Seklu 18. Barra minn hekk Franza invadiet ħafna artijiet fl-Ameriki, l-Afrika u l-Asja.
Franza kellha monarkija sar-Rivoluzzjoni Franċiża fl-1789. Ir-Re Lwiġi XVI u martu Marie Antoinette ġew maqtulin fl-1793. Eluf ta' ċittadini Franċiżi oħra kienu wkoll maqtula. Napuljun Bonaparte ħa kontroll tar-Repubblika fl-1799. Aktar tard għamel lilu nnifsu Imperatur tal-Ewwel Imperu (1804-1814). L-armati tiegħu ikkonkwistaw il=parti l-kbira tal-Ewropa kontinentali.
Fl-1815 wara l-aħħar telfa ta' Napuljun fil-Battalja ta' Waterloo, qamet monarkija oħra. Iktar tard fl-1852, Louis-Napuljun Bonaparte ħoloq it-Tieni Imperu. Louis-Napoléon tneħħa wara t-telfa fil-Gwerra Franko-Prussjana tal-1870. It-Tielet Repubblika ħadet post ir-reġim tiegħu.
Fis-sekli 18 u 19 Franza bniet imperu kolonjali kbir. Il-imperu kien fih partijiet mill-Afrika tal-Punent u l-Asja tax-Xlokk. Il-kultura u l-politika ta' dawn ir-reġjuni kienu influwenzati minn Franza. Ħafna eks-kolonji għandhom il-Franċiż bħala lingwa uffiċjali.
Il-pajjiż ra l=ġlied kemm fl-Ewwel Gwerra Dinjija u kemm fit-tieni. Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, miljuni mietu fit-trinek, aktar minn miljun minnhom fil-Battalja tas-Somme. Matul il-Tieni Gwerra Dinjija, in-Nazisti okkupaw Franza. L-Alleati niżlu l-art fin-Normandija fis-6 ta' Ġunju u nvadew in-Normandija u bdiet il-Battalja tan-Normandija. Il-forzi Ġermaniżi tilfu 'l Franza fi ftit xhur.
Diviżjonijiet administrattivi
thumb|It-18-il reġjun wara ir-riforma tal-2015 nklużi Korsika (Corse, fuq il-lemin t’isfel) u l-ħames reġjuni barra l-Ewropa (fuq ix-xellug t’isfel). Mill-2016 Franza maqsuma fi 18-il reġjun amministrattiv. 13 minnhom huma fi Franza Metropolitana. Korsika għandha stat differenti mill-12 l-oħra fir-reġjun Metropolitan u msejħa collectivité territoriale. Franza għandha wkoll ħames reġjuni barra l-Ewropa. Dawn ir-reġjuni għandhom l-istess stat bħal dawk Metropolitani.
Imbagħad Franza hi maqsuma f'101 département u d-départements huma maqsuma f'335 arrondissement. L-arrondissements huma mill-ġdid maqsuma f’2,054 canton u l-cantons huma maqsuma f' commune. Fl-1 ta' Jannar 2014, skont L-Institut National de la Statistique et des Études Économiques kien hemm 36,681 communes fi Franza, 36,554 minnhom fi Franza Metropolitana u 127 minnhom barra.
Gvern
Franza għandha sistema ta' gvern semi-presidenzjali stabbilita mill-kostituzzjoni tal-Ħames Repubblika Franċiża. Il-Kostituzzjoni tiddikjar n-nazzjon bħala repubblika soċjali, indiviżibbli, sekulari u demokratika. tipprovdi wkoll għas-separazzjoni tal-poteri.
Il-militar
thumb|lemin| L-aircraft carrier nukleari Charles de Gaulle thumb|Il-Gwardja Repubblikana Franċiża
Il-Forzi Armati Franċiż huma maqsumin f'erba' fergħat: Franza għandha madwar 359.000 ruħ fil-Militar u tonfoq 2.6% tal-Prodott Gross Domestiku (PGD) fid-difiża. Dan l-ogħla fl-Unjoni Ewropea. Franza u r-Renju Unit jonfqu 40%mill-baġit tad-difiża tal-UE. Madwar 10% tal-baġit għad-difiża ta' Franza jintefaq fuq l-Armi Nukleari.
Relazzjonijiet barranin
Franza hi membru tal-Ġnus Magħquda, infatti membru permanenti tal-Kunsill tas-Sigurtà tal-Ġnus Magħquda u għandu dritt tal-veto. Hi wkoll membru tal-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ (WTO). Is-sedi ċentrali tal-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp (OECD), UNESCO u Interpol qegħdin Franza. Franza kienet waħda mill-memmbri fundaturi tal-Unjoni Ewropea. Fis-snin 1960, Franza riedet teskludu r-Renju Unit mill-organizzazzjoni. Riedet tibni l-potenza ekonomija tagħha fl-Ewropa kontinentali u ssir wieħed mill-pajjiżi l-aktar influwenti fl-UE. Mis-snin, Franza u l-Ġermanja saru ħafna eqreb fil-pulitika tagħhom. Franza illum hi membru tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku ta' Fuq (NATO). Madankollu, taħt il-President de Gaulle kienet ħalliet il-kmand militari konġunt. Fl-1990, Franza ġiet ikkritikata għal provi tal-armi nukleari taħt l-art fil-Polineżja Franċiża. Franza kienet għal kollox kontra l-invażjoni tal-Iraq tal-2003. Franza għad għandha influwenz politika u ekonomika qawwija fil-kolonji li kellha fl-Afrika. Per eżempju hija pprovdiet għajnuna ekonomika u truppi fil-missjoni għaż-żamma tal-paċi fil-Côte d’Ivoire u Ċad.
Ekonomija
thumb|left|L-ewwel [[Airbus A380 li tlesta, Toulouse, 2005]] Franza hija membru tal-grupp G8 tal-pajjiżi industrijalizzati ewlenin. Franza għandha it-tmien l-ikbar konomija fid-dinja skont il-Prodott Gross Domestiku (PGD) (li jieħu kont kemm iqum biex tgħix fil-pajjiżi differenti u rati tal-inflazzjoni). Franza flimkien ma' 11-il-membru ieħor tal-Unjoni Ewropea nidiet l-euro fl-1 ta' Jannar 1999 u bdiet tużaha fl-2002.
L-ekonomija ta' Franza għandha kważi 2.9 miljun kumpannija reġistrata. Il-gvern għandu influwenza konsiderevoli fuq id-ditti tal-Ferrovija, l-Elettriku, l-Ajru, u t-Telekomunikazzjont (billi hu l-proprjetarju ta' kumpaniji kbar bħal SNCF (ferroviji) u EDF (elettriku)). Franza għandha industrija importanti tal-ajruspazju (disinn tal-ajruplani u vetturi spazjali) bl-industrija Airbus fir-ras. Tista' wkoll tvara razzi minn Guyane française.
Franza investiet ħafna fl-enerġija nukleari. Għalhekk Franza tipproduċi l-inqas dijossidu tal-karbonju fost is-seba' pajjiżi l-aktar industrijalizzati fid-dinja. Il-59 impjant nukleari jiġġeneraw il-parti l-kbira tal-elettriku prodott fil-pajjiż (78% fl-2006, minn 8% biss fl-1973, 24% fl-1980, u 75% fl-1990).
Franza hija l-ikbar produttur u esportatur agrikolu fl-Ewropa. Tesporta qamħ, tjur, prodotti tal-ħalib, ċanga, u majjal. Hi famuża wkoll għall-industrija tal-inbid. Franza rċeviet 10 biljun ewro fl-2006 mill-Komunità Ewropea bħala sussidji lill-bdiewa.
Kultura
thumb|left|Musée du Louvre-Louvre Museumm-Mużew tal-Louvre fl-18 ta' April 2010, Imwaqqfa: 10 ta' Awwissu, 1793, 229 sena ilu; Post: Musée du Louvre, 75001, Pariġi, Franza; Tip: Mużew tal-Arti u sit storiku; Daqs tal-ġbir: 615,797 fl-2019 (35,000 għall-wiri); Viżitaturi: 7.8 miljun (2022), Ikklassifikati fl-ewwel post nazzjonali, Ikklassifikati fl-ewwel post globalment fl-2022; Direttur: Laurence des Cars, Kuratur: Marie-Laure de Rochebrune; Aċċess għal transitu pubbliku: Palais Royal–Musée du Louvre Pariġi, Métro ta' Pariġi, Métro Linja 1, Métro Linja 7 ta' Pariġi. Louvre–Rivoli, Métro ta' Pariġi Linja 1 tal-Metro ta' Pariġi thumb|left|Veduta mill-ajru tal-Palazz tal-Louvre u l-Park tat-Tuileries, fl-1 ta' Jannar 2018
Lingwa
Il-Franċiż hi l-lingwa uffiċjali ta' Franza. Din appartjeni għall-grupp ta' lingwa Rumanzi li jinkludi t-Taljan u l-Ispanjol u oħrajn. Imbagħad hemm ukoll ħafna djaletti reġjonali. L-Alsazjan, djalett Ġermaniż jitkellmuh f'Alsace u f'partijiet ta' Lorraine fi Franza tal-Lvant. Il-Franċiż kien il-lingwa tad-diplomazija u l-kultura fl-Ewropa bejn is-Seklu 17 u u d-19 u għadu użat ħafna.
Xi nies fi Franza jitkellmu wkoll bil-Bask, Breton, Katalan, Korsikan, Ġermaniż, Fjamming u Occitan.
Reliġjon
thumb|left|Faċċata tan-Nofsinhar u nava ta 'Notre-Dame (Madonna bil-Franċiż) fl-2017, sentejn qabel in-nar, Koordinati: 48.8530°N 2.3498°E; Post: Parvis Notre-Dame-Place Jean-Paul-II, Pariġi, Franza; Denominazzjoni: Kattolika Rumana; Tradizzjoni: Rit Ruman; Websajt: www.notredamedeparis.fr; Storja: Katidral Etienne mibdul; Status: bażilika minuri; Imwaqqfa: 24 ta' Marzu, 1163 sal-25 ta' April, 1163 (tqegħid tal-ewwel ġebla), Fundatur(i): Mauricio de Sully; Ikkonsagrat: 19 ta’ Mejju, 1182 (altar maġġur) fdalijiet żammew Kuruna tax-xewk, musmar mis-Salib, u biċċiet mis-Salib; Status Funzjonali: Magħluq/Taħt rinnovazzjoni wara n-nar tal-2019; Tip arkitettoniku: Gotiku Franċiż; Snin fil-Kostruzzjoni: 1163-1345; Speċifikazzjonijiet: Tul 128 m (420 pied), Wisa '48 m (157 pied), Għoli tal-vapur 35 metru (115 pied); Numru ta' Torrijiet 2, Għoli tat-Torri 69 metru (226 pied) Numru ta' Spires: 0 (Kien hemm waħda qabel in-nar ta' April 2019); Spire Għoli 91.44 m (300.0 ft) (qabel); Materjali: Ġebla tal-ġir; Qniepen 10 (bronż); Amministrazzjoni: Arċidjoċesi ta' Pariġi; Kleru, Arċisqof: Laurent Ulrich, Rettur: Olivier Ribadeau Dumas Lajċi, Direttur tal-Mużika: Sylvain Dieudonné, Organist(i): Philippe Lefebvre (mill-1985), Olivier Latry (mill-1985), u Vincent Dubois (mill-2016); Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO: Innominat 1991 Parti minn Pariġi, banek tas-Seine Numru ta' referenza. 600 Monument storiku; Tip: Katidral Maħtura.
Skont stħarriġ tal-opinjoni fl-2005:
Letteratura
left|thumb|It-Tliet Muskettieri ta' [[Alexandre Dumas, père|Alexandre Dumas]]
Il-letteratura Franċiża bdiet fil-Medjuevu. Il-Franċiż kien maqsum f'bosta djaletti dak iż-żmien u l-ortografija kienet tvarja minn awtur għall-ieħor.
Matul is-Seklu 17, l-awturi ewlenin kienu Pierre Corneille, Jean Racine, Moliere Blaise Pascal u René Descartes.
Fis-sekli 18 u 19, il-letteratura Franċiża laħqet l-aqwa tagħha. Fis-seklu 18 kien raw saġġisti u moralisti bħal Voltaire u Jean-Jacques Rousseau. Ħafna mir-rumanzi Franċiżi famużi inkitbu fis-seklu 19 minn awturi bħal Victor Hugo, Alexandre Dumas u Jules Verne. Dawn kitbu rumanzi popolari bħall It-Tliet Muskettieri, Il-Konti ta' Monte Cristo, Għoxrin Elf Liga taħt il-Baħar u Il-Ħotbi ta' Notre-Dame. Fost il-kittieba tar-rumanzi tas-seklu 19 insibu 'l Emile Zola, Guy de Maupassant, Théophile Gautier u Stendhal.
Arti
thumb|[[Claude Monet waqqaf il-moviment Impressionista (Femme avec un parasol, 1886, Musée d'Orsay).]] Il-bidu tal-arti Franċiża kien influwnzat ħafna mill-arti Fjamminga u Taljana fi żmien ir-Rinaxximent. L-iSkola tal-Pittura ta' Fontainebleau fir-rinaxximent kienet imnebbħa direttament minn pitturi Taljani bħal Primaticcio u Rosso Fiorentino, li tnejn kienu jaħdmu Franza. Tnejn mill-pitturi l-iżjed famużi ta' żmien il-Barokk, Nicolas Poussin u Claude Lorrain, kienu jgħixu l-Italja. Is-seklu 17 kien il-perjodu meta l-pittura Franċiża saret l-iżjed prominenti u individwalizzat ruħha permezz tal-klassiċiżmu. Il-priminstru ta' Lwiġi XIV Jean-Baptiste Colbert fl-1648 waqqaf l-Akkademja Rjali tal-Pittura u Skultura biex tipproteġi dawn l-artisti. u fl-1666 ħalaq l-Akkademja Franċiża f'Ruma, li għadha sejra, biex ikun hemm kuntatt dirett mal-artisti Taljani. thumb|left|Le Penseur ta' [[Auguste Rodin (1902), Musée Rodin, Pariġi.]]