cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Konkwista Normanna tan-Nofsinhar tal-Italja
Forzi Normanni itineranti waslu fin-Nofsinhar tal-Italja bħala merċenarji fis-servizz tal-fazzjonijiet Lombardi u Biżantini, u kkomunikaw aħbarijiet malajr lura d-dar dwar opportunitajiet fil-Mediterran] ]. Dawn il-gruppi nġabru f'diversi postijiet, stabbilixxew [[fiefdoms u stati tagħhom stess, jgħaqqdu u jgħollu l-istatus tagħhom għal de facto indipendenza fi żmien 50 sena mill-wasla tagħhom.
B'differenza mill-konkwista Normanna tal-Ingilterra (1066), li ħadet ftit snin wara l-battalja waħda deċiżiva, il-konkwista tan-Nofsinhar tal-Italja kienet il-prodott ta' għexieren ta' snin u għadd ta' battalji, ftit deċiżivi. . Ħafna territorji ġew maħkuma b'mod indipendenti, u aktar tard biss ġew unifikati fi stat wieħed. Meta mqabbla mal-konkwista tal-Ingilterra, kienet mhux ippjanata u diżorganizzata, iżda ugwalment kompluta.
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
70px|left Il-Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009 sar bejn it-2 u s-6 ta' Ġunju ġewwa l-Eleftheria Indoor Hall ta' Nikosija.
Vjetnam
Ir-Repubblika Soċjalista tal-Vjetnam, magħrufa sempliċement bħala Vjetnam, hija pajjiż fl-Asja, bil-belt kapitali tagħha tkun Hanoi. Il-Vjetnam għandu popolazzjoni ta' 86 miljun – it-tlettax-il pajjiż l-iktar popolut fid-dinja. Il-Vjetnam huwa stat soċjalista b'partit-singolari; Żona: 331,210 km2 Limiti: Hija tillimita lejn it-tramuntana maċ-Ċina u lejn il-punent mal-Laos u l-Kambodja. Lejn il-lvant u n-nofsinhar, mal-Baħar tal-Lvant jew il-Baħar taċ-Ċina tan-Nofsinhar.
Storja
L-istorja bil-formazzjoni ta' diversi renji li jkunu kkontrollati (u annessi) minn Dinasties Ċiniżi matul ċerti perjodi ta' żmien u mbagħad tkun indipendenti u b'popolazzjoni kbira ta' Ċiniżi barranin aktar tard fl-1880 wara gwerra ma' Franza Ir-Renju Vjetnam se jaqgħu taħt il-kontroll Franċiż u l-Indochina Franċiża (Annam u Tonkin) tkun iffurmata, fit-Tieni Gwerra Dinjija kien hemm okkupazzjoni atroċi mill-Imperu tal-Ġappun wara t-telfa tiegħu reġa' taqa' taħt il-kontroll Franċiż iżda minħabba skuntentizza kienet se sseħħ l-Ewwel Gwerra Conchinchina fejn it-tramuntana taħt influwenza komunista ssir indipendenti bħala r-Repubblika Soċjalista tal-Vjetnam (uffiċjalizzata fl-1955) u n-Nofsinhar kapitalista bħala l-Gvern Proviżorju tal-Vjetnam (1948-2 ta' Lulju, 1949), l-Istat tal-Vjetnam (2 ta' Lulju, 1949-26 ta' Ottubru, 1955) u mbagħad kif miftiehem fil-Konferenza ta' Ġinevra (20 ta' Lulju, 1954) bħala r-Repubblika tal-Vjetnam (26 ta' Ottubru, 1955-30 ta' April, 1975) wara l-Gwerra tal-Vjetnam (1967-30 ta' April, 1975) seħħet bejn iż-żewġ partijiet fejn it-Tramuntana kienet se tirbaħ u toħloq gvern proviżorju għal sena (1975-1976) li jkun fin-Nofsinhar wara li jittieħed mill-Komunisti u jkun anness mat-tramuntana li jifforma l-Vjetnam attwali, il-Vjetnam beda trasferiment bil-mod u ekonomija komunista għal wieed kapitalista mill-1985 minabba l-inflazzjoni u kri]i ekonomika li kien qed jesperjenza l-pajji li ma kinitx se tissolva qabel l-1992.
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
Kalendarju
Il-logħbiet segwew dan il-kalendarju segwenti:
Vjetnam
Repubblika Demokratika tal-Vjetnam
Repubblika Demokratika tal-Vjetnam (il-Vjetnam: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa), magħrufa komunement bħala l-Vjetnam ta' Fuq biex tiddistingwiha mill-Vjetnam t'Isfel, kienet stat fix-Xlokk tal-Asja li okkupa r-reġjun kollu tat-tramuntana u l-parti tat-tramuntana tar-reġjun ċentrali tal-moderna. Vjetnam.
Din twaqqfet minn Ho Chi Minh fit-2 ta' Settembru 1945 bil-kapitali tagħha fHanoi fl-aħħar jiem tal-Imperu tal-Vjetnam wara l-kollass tal-Imperu kolonjali Ġappuniż. Bl-elezzjonijiet ġenerali tal-1946 approvati mill-Ewwel Assemblea Nazzjonali tal-Vjetnam, il-Vjetnam ta' Fuq ġie riorganizzat bħala r-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam, li pproklamat ruħha uffiċjalment bħala stat sovran fuq it-territorju kollu tal-Imperu Vjetnamiż defunt, għalkemm is-sovranità effettiva tiegħu kienet Kienet limitat għat-tramuntana minħabba l-fatt li n-nofsinhar kellu preżenza ta' maġġoranza ta' oppożizzjoni anti-komunista u fdalijiet tal-Indokina Franċiża. Fi tmiem il-Gwerra tal-Indoċina, it-territorju tar-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam kien maqsum f'żewġ militari temporanji. żoni taħt il-Ftehim ta' Ġinevra, bejn il-Vjetnam ta' Ho Chi Minh u l-Istat tal-Vjetnam. Wara l-qsim, ir-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam bdiet tissejjaħ il-Vjetnam ta 'Fuq, l-Istat tal-Vjetnam fin-Nofsinhar sostna t-territorji taħt il-kontroll tat-tramuntana soċjalista sal-1955 meta ġiet iffurmata r-Repubblika tal-Vjetnam, b'mod parallel għal dan filwaqt li n-nofsinhar marru Jabbanduna l-pretensjonijiet espansjonisti tiegħu lejn it-tramuntana, il-Partit Komunista tal-Vjetnam ippjana li jintervjeni u jehmeż in-nofsinhar anti-komunista.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-Vjetnam inbidel minn kolonja Franċiża għal gvern pupazzi tal-Ġappun wara li l-Franċiżi ċedew u taw l-Indokina kollha lill-Ġappun f'Marzu 1945. Immedjatament wara li l-Ġappuniżi ċedew lill-Alleati, inklużi l-Viet Minh fil-Vjetnam u ir-Rivoluzzjoni ta 'Awissu ta' suċċess fl-1945, ir-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam ġiet ipproklamata f'Hanoi, il-gvern proviżorju ġie ddikjarat u stabbilit fil-pajjiż kollu. Il-President Ho Chi Minh, il-mexxej tal-Viet Minh, sar kap tal-gvern il-ġdid u immedjatament ippjana li jorganizza elezzjoni ġenerali nazzjonali sabiex il-Vjetnam ikollu gvern u stat ġust. Immedjatament wara li l-Franċiżi rritornaw lejn il-Vjetnam bl-appoġġ tal-Gran Brittanja u l-Istati Uniti, faqqgħet ir-Reżistenza kontra Franza fl-1946. Wara 9 snin ta’ gwerra, fl-1954, rebħet ir-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam u ġie konkluż il-Ftehim ta’ Ġinevra. bejn iż-żewġ gvernijiet. Fil-partijiet, il-Vjetnam impenja ruħu li jaqsam temporanjament żewġ żoni temporanji, filwaqt li s-17-il parallel bħala l-konfini. Il-forzi militari tar-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam ġew miġbura fil-Vjetnam ta' Fuq, filwaqt li l-Armata Franċiża u l-Armata Nazzjonali Vjetnamiża (taħt l-unjoni Franċiża) ġew miġbura fil-Vjetnam t'Isfel u rtiraw wara sentejn.
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
Riżultati
2 ta' Ġunju, 2009
Vjetnam
Repubblika Demokratika tal-Vjetnam
Il-Ftehim ta’ Ġinevra ddefinixxa li l-elezzjonijiet ġenerali għall-unifikazzjoni tal-Vjetnam se jsiru fl-1956. Il-Franċiżi aċċettaw il-proposta tal-Prim Ministru Pham Van Dong, kap tad-delegazzjoni tar-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam. L-elezzjonijiet ġenerali unifikati se jitqiegħdu taħt is-superviżjoni ta’ kumitati fuq il-post.34 L-Istati Uniti ma rrikonoxxewx il-Ftehim ta’ Ġinevra u implimentaw il-“Pjan ta’ Intervent” biex jgħinu lill-Istat tal-Vjetnam (dak iż-żmien ir-Repubblika tal-Vjetnam) li rrifjuta li jorganizza elezzjonijiet. .5 Fl-1955, referendum tkeċċa kap Bao Dai (eks imperatur tad-dinastija Nguyen), u wara r-Repubblika tal-Vjetnam ġiet stabbilita fil-Vjetnam t'Isfel immexxija minn Ngo Dinh Diem bħala president. Fl-1956, Ngo Dinh Diem ħabbar li rrifjuta li jorganizza l-elezzjoni u l-elezzjoni ġenerali unifikata tal-Vjetnam ma setgħetx issir, u b'hekk it-territorju tal-Vjetnam jinqasam f'żewġ stati.
Matul il-Gwerra tal-Vjetnam (1955-1975), ir-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam, appoġġata minn alleati soċjalisti bħall-Unjoni Sovjetika u ċ-Ċina, ġġieldet kontra r-Repubblika tal-Vjetnam u l-alleati tagħha (l-Istati Uniti, l-Awstralja, il-Korea, il-Filippini, it-Tajlandja). , u New Zealand). Fl-eqqel tal-gwerra, l-Istati Uniti mmobilizzaw sa 600,000 suldat biex jiġġieldu fil-Vjetnam t'Isfel. Din hija waħda mill-aktar gwerer ħarxa mit-Tieni Gwerra Dinjija, li damet 21 sena. Fl-1969, wara t-telfa tal-gvern anti-komunista tar-Repubblika tal-Vjetnam, il-Partit Komunista tal-Vjetnam installa r-reġim pupazzi tar-Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel iddominat mill-Front ta' Liberazzjoni Nazzjonali tal-Vjetnam u rikonoxxut mir-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam bħala entità sovrana legali fil-Vjetnam t'Isfel. Il-Gvern tar-Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel qies lilu nnifsu bħala r-rappreżentant tan-nies tan-Nofsinhar fil-gwerra kontra l-Istati Uniti u ma opponax l-unifikazzjoni mal-Vjetnamiżi tat-Tramuntana. Il-gwerra ntemmet b'rebħa sħiħa għall-forzi tar-Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel bl-appoġġ tar-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam fl-1975. Il-Gvern tar-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam u r-Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel bdew it-tranżizzjoni tagħhom lejn l-unifikazzjoni u wara l-ġenerali elezzjonijiet tal-1976 inħolqot ir-Repubblika Soċjalista tal-Vjetnam.
Kapitali: Hanoi; Lingwa Uffiċjali: Vjetnamiż; Żona: 157.88 km²; Żona: 157,880 km²; Popolazzjoni (1960) stmata: 15,916,955 abitant; Ġentili: Vjetnamiż tat-Tramuntana; Reliġjon: Ateiżmu tal-Stat; Munita: dong tal-Vjetnam tat-Tramuntana; Perjodu Storiku: Gwerra Bierda, Gwerra tal-Vjetnam; 2 ta' Settembru, 1945-Indipendenza, 19 ta' Diċembru, 1946-1 ta' Awwissu, 1954-Gwerra tal-Indokina, 9 ta' Ottubru, 1954-Qsim tal-Vjetnam, 1 ta' Novembru, 1955-30 ta' April, 1975-Gwerra tal-Vjetnam, 2 ta' Settembru 1969-Mewt ta' Ho Chi Minh, April 30, 1975-Waqgħa ta' Saigon, 2 ta' Lulju, 1976-Unifikazzjoni tal-Vjetnam; Forma ta' Gvern Repubblika Parlamentari Unitarja: (1945-1951), Repubblika Unitarja Soċjalista Marxista-Leninista (1951-1955), Repubblika Unitarja Soċjalista Marxista-Leninista b'partit wieħed (1955-1976); Segretarju Ġenerali: Trường Chinh (1945-1956), Ho Chi Minh (1956-1960), Lê Duẩn (1960-1976); President: Ho Chi Minh (1945-1969), Tôn Đức Thắng (1969-1976); Prim Ministru: Ho Chi Minh (1945-1955), Phạm Văn Đồng (1955-1976).
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
Riżultati
3 ta' Ġunju, 2009
4 ta' Ġunju, 2009
Vjetnam
Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel (1969-2 ta' Lulju, 1976)
Wara l-​waqgħa ta' Saigon, fl-​1975, ir-​Repubblika tal-​Vjetnam t'Isfel assumiet il-​poter u l-​gvern għal 15-​il xahar bl-​appoġġ tar-​Repubblika Demokratika tal-​Vjetnam —il-​Vjetnam ta' Fuq. Huwa ħa l-kontroll sħiħ tal-pajjiż wara r-rebħa tal-forzi tat-Tramuntana fi tmiem il-Gwerra tal-Vjetnam. F'Lulju 1976, ir-Repubblika tal-Vjetnam t'Isfel u r-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam ġew magħquda fir-Repubblika Soċjalista tal-Vjetnam.
Repubblika tal-Vjetnam (Vjetnam t'Isfel) (26 ta' Ottubru, 1955-30 ta' April, 1975)
Repubblika tal-Vjetnam (Vjetnamiż: Việt Nam Cộng Hòa), komunement magħrufa bħala Vjetnam t'Isfel biex tiddistingwiha mill-Vjetnam ta' Fuq, kienet stat li jinsab fix-Xlokk tal-Asja li okkupa r-reġjun kollu tan-Nofsinhar u l-parti tan-nofsinhar tar-reġjun ċentrali tal-Vjetnam modern.
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
Riżultati
5 ta' Ġunju, 2009
Vjetnam
Repubblika tal-Vjetnam (Vjetnam t'Isfel) (26 ta' Ottubru, 1955-30 ta' April, 1975)
Twaqqfet fl-1955 wara referendum li organizza mill-ġdid it-territorji tan-Nofsinhar tal-Istat estint tal-Vjetnam li rreżistiet l-ospiti tal-Partit Komunista tal-Vjetnam li ġew mit-tramuntana, il-kapitali tagħha kienet Saigon, magħrufa bħala l-Perla tax-Xlokk tal-Asja, filwaqt li tieħu f'idejha tqis l-importanza tal-iżvilupp ekonomiku u kulturali tagħha. Wara t-telfa tal-Franċiżi, kien hemm il-wasla ta’ konsulenti militari Amerikani biex jipprevjenu lill-komunisti tal-Vjetnam ta’ Fuq milli jgħaqqdu l-pajjiż matul il-Gwerra tal-Vjetnam, u b’hekk isegwu d-Duttrina Truman.
Baskitbol fil-Logħob tal-Pajjiżi ż-Żgħar tal-Ewropa 2009
Riżultati
6 ta' Ġunju, 2009
Vjetnam
Repubblika tal-Vjetnam (Vjetnam t'Isfel) (26 ta' Ottubru, 1955-30 ta' April, 1975)
L-Stati Uniti taw importanza kbira lis-sopravivenza tal-istat Vjetnamiż tan-Nofsinhar, peress li kien maħsub li r-rebħa tal-komunisti twassal għall-waqgħa suċċessiva fl-isfera Sino-Sovjetika tal-pajjiżi l-oħra fiż-żona, skond is-so- imsejjaħ effett domino. Wara t-telfa tat-truppi tal-Istati Uniti fil-Gwerra tal-Vjetnam (1973), finalment, il-gwerillieri appoġġjati mill-armata tal-Vjetnam ta 'Fuq ħadu Saigon fit-30 ta' April 1975, u effettivament temmew l-eżistenza tal-Vjetnam t'Isfel u kkawżaw ir-riunifikazzjoni tal-Vjetnam, li kienet uffiċjalment ifformalizzat fl-1976.
Stat tal-Vjetnam (2 ta' Lulju, 1949-26 ta' Ottubru, 1955)
L-Istat tal-Vjetnam (Quốc gia Việt Nam bil-Vjetnamiż, État du Viêt-Nam bil-Franċiż) kien stat li talab awtorità fuq it-territorji kollha li jikkostitwixxu l-Vjetnam tal-lum matul il-Gwerra tal-Indokina, u li ħa post il-Gvern Ċentrali Proviżorju tal-Vjetnam. (1948-1949). Il-gvern provviżorju kien gvern transitorju qasir bejn il-Cochinchina kolonjali u stat indipendenti. L-Istat inħoloq fl-1949 u kien rikonoxxut internazzjonalment fl-1950, għalkemm il-qawwa ewlenija tiegħu kienet ikkonċentrata fin-nofsinhar tal-Indokina, filwaqt li r-Repubblika Demokratika tal-Vjetnam iddominat it-tramuntana. L-eks imperatur Bảo Đại kien il-kap tal-istat (Quốc Truong). Ngô Đình Diệm inħatar Prim Ministru fl-1954. Diem waqqa' lil Bao Đại is-sena ta' wara u ġie pproklamat President tar-Repubblika tal-Vjetnam.
Kapitali: Saigon; Entità: Stat Assoċjat tal-Unjoni Franċiża (1949-1954); Lingwa Uffiċjali: Vjetnamiż, Franċiż Żona: 173,809 km², Popolazzjoni: 12,000,000 abitant, Densità 69.04 abitant/km²; Ġentili: Vjetnamiż, Vjetnamiż t'Isfel (1954-1955); Reliġjon: Kattoliċiżmu, Buddhiżmu, Konfuċjaniżmu, Taoiżmu, Reliġjon Tradizzjonali Vjetnamiża; Munita: piastre Indochinese (1949-1952), Dong Vjetnamiż tan-Nofsinhar (1953-1955); Perjodu storiku: L-Ewwel Gwerra Indochina, Gwerra Bierda, 2 ta' Lulju 1949-Proklamazzjoni, 20 ta' Lulju 1954-Konferenza ta' Ġinevra, 26 ta' Ottubru 1955-Xoljiment; Forma tal-Gvern: Gvern provviżorju: Kap tal-Stat: Bảo Đại (1949-1955); Prim Ministru: Bảo Đại (1949-1950), Nguyễn Phan Long (1950), Trần Văn Hữu (1950-1952), Nguyễn Văn Tâm (1952-1953), Bửu ễn Văn Tâm (1952-1953), Bửu ễ14Ố ì3 ử ễ 19ę ử ễ 19ę ệm (1954 - 1955).
Imperu tal-Vjetnam (11 ta' Marzu – 30 ta' Awwissu 1945)
Wara li l-Ġappuniżi ħatfu l-kontroll sħiħ ta' l-Indokina Franċiża f'Marzu 1945, huma ħatfu l-idea li jistabbilixxu stati pupazzi fl-ex territorju kolonjali. Din l-idea ġiet parzjalment mill-approċċi teoretiċi ta 'l-hekk imsejħa Greater East Asia Co-Prosperity Sphere, komunità kbira ta' stati Asjatiċi li se jinbnew madwar il-Ġappun u li fiha kien ikun iċ-ċentru tagħha. Il-ħolqien tiegħu, madankollu, sar tard wisq fit-Tieni Gwerra Dinjija biex ikollha xi influwenza.
Motto: Dân vi quý «In-nies huma l-aktar prezzjużi»; Innu: Đăng đàn cung "Ir-Re Jimonta t-Tron Tiegħu" Việt Nam minh châu trời Đông "Il-Vjetnam, perla tal-orjent"; Kapitali: Huế; Entità: Puppet state of the Empire of Japan; Lingwa Uffiċjali: Vjetnamiż, Ġappuniż; Munita: Văn Vjetnamiż, Indochina Piastre Franċiż, Yen Militari Ġappuniż; Perjodu Storiku: It-Tieni Gwerra Dinjija: mid-9 ta' Marzu sal-15 ta' Mejju 1945-Kup Ġappuniż, 11 ta' Marzu, 1945-Proklamazzjoni, 17 ta' April, 1945-Kabinett iffurmat, 15 ta' Awwissu, 1945-Ċediment tal-Ġappun, 16-30 ta' Awwissu, 1945-Rivoluzzjoni ta' Awwissu, 25 ta' Awwissu 1945-Abdikazzjoni ta' Awissu 3, BĐả0, 1945-Xoljiment; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta unitarja taħt okkupazzjoni militari Ġappuniża; Imperatur (1945): Bảo Đại; Prim Ministru (1945) Trần Trọng Kim.
Indokina Franċiża (1887-1954)
Din il-federazzjoni tat-territorji tal-Imperu kolonjali Franċiż ġiet iffurmata fl-1887 mill-grupp tat-tliet reġjuni Vjetnamiżi (Cochinchina, Tonkin u Annam) mal-Kambodja. Il-Laos daħal taħt il-kontroll Franċiż fl-1893 u sar parti mill-Indokina fl-1899. Eventwalment, iċ-Ċiniżi kirjaw it-territorju ta 'Guangzhouwan, parti minn Zhanjiang tal-lum, li ġie miżjud fl-1898 bħala dipendenza. Fl-1902 il-kapitali kolonjali ġiet imċaqalqa minn Saigon (f'Cochinchina) għal Hanoi (f'Tonkin) u għal darb'oħra għal Da Lat (Annam) fl-1939. Fl-1945 ġiet imċaqlaq lura għal Hanoi.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija l-kolonja kienet amministrata minn Vichy Franza u baqgħet taħt okkupazzjoni Ġappuniża sal-1945. Fit-22 ta' Ottubru u fid-9 ta' Novembru, 1953, ir-Renju tal-Laos u r-Renju tal-Kambodja pproklamaw l-indipendenza rispettiva tagħhom. Wara l-ftehimiet milħuqa waqt il-Konferenza ta’ Ġinevra, il-Viet Minh afferma mill-ġdid il-ħakma tiegħu fuq il-Vjetnam ta’ Fuq, filwaqt li l-gvern ta’ Bảo Đại kompla l-attivitajiet u l-poter tiegħu fil-Vjetnam t’Isfel; il-Franċiż evakwat il-Vjetnam u l-Indokina Franċiża waslet fi tmiemha.
Il-Ftehim ta' Ġinevra spjegaw it-tmiem tal-poter kolonjali Franċiż fil-peniżola ta’ Indochina u wkoll il-bidu tat-tmiem tal-imperu kolonjali tagħha.
Lučka Kajfež Bogataj
Lučka Kajfež Bogataj (twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957) hija klimatologa Slovena li tispeċjalizza fil-meteoroloġija agrikola.
Ħajja bikrija u edukazzjoni
Lučka Kajfež Bogataj twieldet fit-28 ta’ Ġunju 1957. Hija ggradwat fl-1980 mill-Fakultà tax-Xjenzi Naturali u t-Teknoloġija tal-Università ta’ Ljubljana u ngħatat id-dottorat tagħha mill-Fakultà tal-Bijoteknoloġija. Imbagħad hija wettqet taħriġ ta’ wara d-dottorat fl-Istati Uniti u fl-Iżvezja.
Xogħol u esperjenza
Hija riċerkatur u professur fl-Università ta’ Ljubljana. Lučka Kajfež Bogataj taħdem full-time bħala professur fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija u hija President tad-Dipartiment tal-Meteoroloġija Agrikola. Hija kienet ukoll il-kap taċ-Ċentru għall-Bijometroloġija fil-Fakultà tal-Bijoteknoloġija mill-1966. Hija tagħti lekċers fil-Fakultà tal-Matematika u tal-Fiżika kif ukoll fil-Fakultà tal-Arkitettura. Hija wkoll membru tal-Għaqda Meteoroloġika Ewropea. F’pajjiżha hija meqjusa bħala waħda mill-pijunieri fl-istudju tal-impatt tat-tibdil fil-klima, b’mod partikolari fir-rigward tat-tkabbir u l-produzzjoni agrikola. Bogataj inħatret bħala membru tal-Grupp Intergovernattiv ta’ Esperti dwar it-Tibdil fil-Klima (IPCC) f’Ġinevra, u fl-2007 kienet il-Viċi President tal-Grupp ta’ Ħidma II “Impatti, Adattament u Vulnerabbiltà” fit-tħejjija tar-Raba’ Rapport ta’ Valutazzjoni tal-IPCC.
Rikonoxximenti
Fl-2008, il-President tas-Slovenja ta’ dak iż-żmien, Danilo Türk, taha l-Ordni tal-Mertu għax-xogħol xjentifiku tagħha dwar it-tibdil fil-klima u d-dedikazzjoni tagħha għall-ħarsien tal-ambjent. Hija kienet parti mill-grupp ta’ esperti tal-IPCC li fl-2007, flimkien ma’ Albert Arnold (Al) Gore Jr., li ngħataw il-Premju Nobel tal-Paċi għall-isforzi tagħhom biex jibnu u jxerrdu iktar għarfien dwar it-tibdil fil-klima kkawżat mill-bniedem. L-Università ta’ Veracruz tat medalja lil Bogataj għall-mertu xjentifiku fl-2008. Bogataj għandha wkoll dottorat onorarju mill-Università ta’ Primorska (2011), u ssemmiet fil-grupp ta’ nisa ta’ ispirazzjoni fl-Ewropa fl-2012.
Lana Bastašić
Lana Bastašić (twieldet fl-1986 f'Żagreb) hija kittieba Bożnijaka. Fis-sena 2020 irċeviet il-Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura.
Ħajja
Bastašić trabbiet f'Banja Luka fejn lestiet l-istudji tagħha fl-Ingliż u l-komunikazzjoni. F'Belgrad, kisbet lawrija fl-istudji kulturali, u f'Praga kisbet ċertifikat internazzjonali biex tgħallem l-Ingliż.
Fl-2016, flimkien mal-professur Spanjol tal-letteratura Borja Bagunyà, bdiet Escola Bloom f'Barċellona li jippubblika r-rivista letterarja Carn de Cap bil-Katalan. L-awtriċi ġiet mistiedna f'Sarajevo fl-2019 u fil-Fondazzjoni Santa Maddalena fit-Toskana fl-2020. Fuq stedina tal-Literaturhaus Zürich u l-Fondazzjoni PWG kienet awtriċi residenti f'Zurich minn Frar sa Ġunju fl-2021.
Flimkien ma' oħrajn, bdiet il-proġett "Three + Three Sisters", li jippromwovi x-xogħol letterarju tan-nisa fir-reġjun tal-Balkani. Hija membru taċ-Ċentru PEN fil-Bożnija-Ħerżegovina.
Bastašić tgħix Belgrad u Żagreb.
Xogħol
Bastašić ippubblikat żewġ ġabriet ta' stejjer qosra: "Permanent Pigments" (SKC, Kragujevac 2010) u "Fireworks" (Čekić, Belgrad 2013). Ippubblikat ukoll ktieb bi stejjer għat-tfal, "Nastja zeichnet die Sonne" (Banja Luka 2015, stampi minn Sandra Dukić.
Ippubblikat l-ewwel rumanz tagħha "Uhvati zeca" f'Belgrad fl-2018, li ntgħażel għall-Premju NIN fl-2019 u rebaħ Premju tal-Unjoni Ewropea għal-Letteratura fl-2020.
Gżejjer Falkland
daqsminuri|Gżejjer Falkland daqsminuri|Mappa tal-Gżejjer Falkland Il-Gżejjer Falkland (jew Islas Malvinas bl-Ispanjol) huma arċipelagu fl-Oċean Atlantiku tan-Nofsinhar fuq il-Pjattaforma tal-Patagonja. Il-gżejjer prinċipali jinsabu madwar 483 kilometru fil-Lvant tal-kosta tan-Nofsinhar tal-Patagonja fl-Amerka t’Isfel u madwar 1,210 kilometru mit-Tramuntana tal-Peniżola tal-Antartika, f’latitudni ta’ xi 52°S. L-arċipelagu, b’erja ta’ 12,000 kilometru kwadrat, huwa magħmul mill-Falkland tal-Lvant, mill-Falkland tal-Punent, u minn 776 gżira minuri. Bħala territorju extra-Ewropew Brittaniku, il-Gżejjer Falkland għandhom governanza awtonoma interna, u r-Renju Unit huwa responsabbli mid-difiża u mill-affarijiet barranin. Il-belt kapitali tal-Gżejjer Falkland hija Stanley fuq il-gżira tal-Falkland tal-Lvant.
Hemm kontroversja dwar l-iskoperta u l-kolonjaliżmu sussegwenti tal-Gżejjer Falkland mill-Ewropej. Tul iż-żminijiet, il-gżejjer kellhom insedjamenti Franċiżi, Brittaniċi, Spanjoli u Arġentini. Il-Gran Brittanja ħadet ir-riedni f’idejha fl-1833, iżda l-Arġentina baqgħet issostni li l-gżejjer huma tagħha. F’April 1982, il-forzi militari Arġentini invadew il-gżejjer. L-amministrazzjoni Brittanika reġgħet ħakmet il-gżejjer xahrejn wara lejn tmiem il-Gwerra tal-Gżejjer Falkland. Kważi kull abitant tal-Gżejjer Falkland huwa favur li l-arċipelagu jibqa’ territorju extra-Ewropew Brittaniku. Is-sovranità tal-arċipelagu għadha kwistjoni taħraq li għadha għaddejja bejn l-Arġentina u r-Renju Unit.
Il-popolazzjoni tal-Gżejjer Falkland (3,398 abitant fl-2016) hija magħmula l-iktar minn abitanti li twieldu proprju fl-arċipelagu, il-biċċa l-kbira minnhom ta’ dixxendenza Brittanika. Fost l-etniċitajiet l-oħra hemm id-dixxendenza Franċiża, minn Ġibiltà, u Skandinava. L-immigrazzjoni mir-Renju Unit, mill-gżira Saint Helena fl-Atlantiku tan-Nofsinhar, u miċ-Ċilì għamlet tajjeb għad-deklin fil-popolazzjoni. Il-lingwa predominanti u uffiċjali hija l-Ingliż. Skont l-Att dwar in-Nazzjonalità Brittanika (tal-Gżejjer Falklands) tal-1983, l-abitanti tal-Gżejjer Falkland huma ċittadini Brittaniċi.
L-arċipelagu jinsab fil-konfini taż-żoni oċeaniċi u klimatiċi subantartiċi tat-tundra, u fuq iż-żewġ gżejjer ewlenin hemm ktajjen muntanjużi li jilħqu s-700 metru. Fuqhom joqogħdu popolazzjonijiet kbar ta’ għasafar, għalkemm ħafna minnhom ma għadhomx jitgħammru hemm minħabba diversi speċijiet predaturi li ġew introdotti. Fost l-attivitajiet ekonomiċi ewlenin hemm is-sajd, it-turiżmu u t-trobbija tan-nagħaġ, b’enfasi fuq l-esportazzjoni tas-suf ta’ kwalità għolja. L-esplorazzjoni għaż-żejt, liċenzjata mill-Gvern tal-Gżejjer Falkland, għadha kontroversjali minħabba t-tilwim marittimu mal-Arġentina.
Etimoloġija
L-isem tal-arċipelagu bl-Ispanjol, Islas Malvinas, joriġina mill-Franċiż Îles Malouines, li huwa l-isem li ngħata lill-gżejjer mill-esploratur Franċiż Louis-Antoine de Bougainville fl-1764. Bougainville, li kien il-fundatur tal-ewwel insedjament tal-gżejjer, semma ż-żona wara l-port ta’ Saint-Malo (il-punt ta’ tluq għall-bastimenti u għall-kolonjalisti tiegħu). Il-port, li jinsab fir-reġjun tal-Brittanja fil-Punent ta’ Franza, issemma wara San Malo (jew Maclou), l-evanġelista Kristjan u fundatur tal-belt.
Fl-għoxrin sessjoni tal-Assemblea Ġenerali tan-Nazzjonijiet Uniti, ir-Raba’ Kumitat iddikjara li, bil-lingwi kollha ħlief bl-Ispanjol, id-dokumentazzjoni kollha tan-NU kellha tiddeżinja t-territorju bħala the Fourth Committee determined that, in all languages other than Spanish, all UN documentation would designate the territory as Gżejjer Falkland (Malvinas). Bl-Ispanjol, it-territorju ġie ddeżinjat bħala Islas Malvinas (Falkland Islands). In-nomenklatura użata min-Nazzjonijiet Uniti għal skopijiet ta’ pproċessar statistiku hija Gżejjer Falkland (Malvinas).
Storja
Minkejja li l-abitanti ta’ Tierra del Fuego mill-Patagonja jaf żaru l-Gżejjer Falkland fi żminijiet preistoriċi, ħadd ma kien jgħix fuq il-gżejjer meta skoprewhom l-Ewropej. Jingħad li l-iskoperta tagħhom saret qabel fis-seklu 16, iżda ma hemmx konsensus dwar jekk l-esploraturi bikrin skoprewx tassew il-Gżejjer Falkland jew xi gżejjer oħra fl-Atlantiku tan-Nofsinhar. Ma hemmx dubju li l-ewwel żbark fuq il-gżejjer sar mill-kaptan Ingliż John Strong, li fir-rotta tiegħu lejn il-Perù u ċ-Ċilì fl-1690, skopra l-Istrett tal-Falkland u lemaħ l-ilmijiet u l-fawna tal-gżejjer.
Il-Gżejjer Falkland baqgħu bla abitanti sal-istabbiliment ta’ Port Louis fuq il-Falkland tal-Lvant fl-1764 mill-kaptan Franċiż Louis Antoine de Bougainville u sal-istabbiliment ta’ Port Egmont fuq il-Gżira Saunders fl-1766 mill-kaptan Brittaniku John MacBride. L-istoriċi ma jaqblux bejniethom jekk iż-żewġ insedjamenti kinux jafu b’xulxin. Fl-1766, Franza ċediet il-Gżejjer Falkland lil Spanja, li s-sena ta’ wara semmew il-kolonja Franċiża Puerto Soledad. Il-problemi bdew jitfaċċaw meta Spanja skopriet u ħakmet Port Egmont fl-1770. Il-gwerra ġiet evitata bi żbrixx meta l-port ingħata lill-Gran Brittanja fl-1771. daqsminuri|Pittura tal-1849 tal-mergħat xeniċi tal-Gżejjer Falkland mill-Ammirall tal-Flotta Navali Rjali Edward Fanshawe Iż-żewġ insedjamenti Brittaniċi u Spanjoli eżistew flimkien fl-arċipelagu sal-1774, meta l-kunsiderazzjonijiet ekonomiċi u strateġiċi ġodda tal-Gran Brittanja wassluha biex tirtira mill-gżejjer b’mod volontarju. Tħalliet biss plakka li tgħid li l-Gżejjer Falkland ġew maħkuma għar-Re Ġorġ III. Il-Viċire (il-mexxej tal-kolonja fil-post minflok ir-Re ta’ Spanja) ta’ Río de la Plata sar l-unika preżenza governattiva fit-territorju. Il-gżira tal-Falkland tal-Punent baqgħet abbandunata, u Puerto Soledad saret kamp tal-priġunija. F’nofs l-invażjonijiet Brittaniċi ta’ Río de la Plata waqt il-Gwerer Napoleoniċi fl-Ewropa, il-gvernatur tal-gżejjer evakwa l-arċipelagu fl-1806; u l-bqija tal-gwarniġjon kolonjali ta’ Spanja għamel l-istess fl-1811, għajr għall-gauchos u għas-sajjieda li baqgħu hemm volontarjament.
Minn dak iż-żmien ’il quddiem, l-arċipelagu żaruh biss dgħajjes tas-sajd; l-istatus politiku tiegħu ma ħoloqx problemi sal-1820, meta l-Kurunell Amerikan David Jewett li kien qed jaħdem għall-Provinċji Uniti ta’ Río de la Plata, informa lill-bastimenti ankrati li l-Arġentina fl-1816 kienet sostniet li t-territorji Spanjoli fl-Atlantiku tan-Nofsinhar kienu tagħha. Ladarba fuq il-gżejjer ma kienx hemm abitanti permanenti, fl-1823 l-Arġentina ippermettiet lill-merkant imwieled il-Ġermanja, Luis Vernet, iwettaq attivitajiet tas-sajd u jisfrutta l-bhejjem selvaġġi fl-arċipelagu. Vernet insedja l-fdalijiet ta’ Puerto Soledad fl-1826, u wara li akkumula r-riżorsi tal-gżejjer u li ra li kien wasal iż-żmien, ġab iktar insedjaturi u fforma kolonja permanenti. Fl-1829, l-Arġentina għamlet lil Vernet kmandant militari u ċivili tal-gżejjer, u hu pprova jirregola l-kaċċa tal-foki sabiex itemm l-attivitajiet barranin tal-kaċċa tal-balieni u tal-foki. It-tmexxija ta’ Vernet damet sa tilwima li feġġet rigward id-drittijiet tas-sajd u tal-kaċċa u li wasslet għal attakk mill-bastiment tal-gwerra Amerikan USS Lexington fl-1831, meta l-kmandant tal-Flotta Navali tal-Istati Uniti, Silas Duncan, iddikjara x-xoljiment tal-gvern tal-gżira.
L-Arġentina ppruvat tibqa’ influwenti fir-rigward tal-insedjament billi stabbiliet gwarniġjon, iżda fl-1832 kien hemm ribelljoni li s-sena ta’ wara ġiet segwita mill-wasla tal-forzi Brittaniċi li stabbilew il-ħakma Brittanika mill-ġdid. Il-Konfederazzjoni Arġentina, immexxija mill-Gvernatur Arġentin Juan Manuel de Rosas, ipprotestat kontra l-azzjonijiet tal-Gran Brittanja, u minn dak iż-żmien ’l hawn il-gvernijiet Arġentini komplew jirreġistraw protesti uffiċjali kontra l-Gran Brittanja. It-truppi Brittaniċi telqu wara li lestew il-missjoni tagħhom, u ħallew il-gżejjer mingħajr gvern formali. Il-viċi ta’ Vernet, l-Iskoċċiż Matthew Brisbane, reġa’ lura lejn il-gżejjer dik is-sena biex ikompla fejn ħalla Vernet, iżda l-isforzi tiegħu sfaw fix-xejn, wara li f’nofs irvell f’Port Louis, il-gaucho Antonio Rivero qabbad grupp ta’ individwi biex joqtlu lil Brisbane u lill-mexxejja ewlenin tal-insedjament; dawk li baqgħu ħajjin inħbew f’għar fi gżira viċin sar-ritorn tal-Brittaniċi. Fl-1840, il-Gżejjer Falkland saru kolonja tal-Gran Brittanja u sussegwentement l-insedjaturi Skoċċiżi stabbilew komunità uffiċjali ta’ rgħajja. Erba’ snin wara, kważi kulħadd ittrasferixxa ruħu f’Port Jackson, li kien ikkunsidrat post aħjar għall-gvern, u l-merkant Samuel Lafone beda jagħmel ħiltu biex iħeġġeġ il-kolonjalizzazzjoni Brittanika.
Stanley, kif issemma Port Jackson ftit wara, saret is-sede uffiċjali tal-gvern fl-1845. Fl-istadju bikri tal-istorja tagħha, Stanley kellha reputazzjoni negattiva minħabba t-telf ta’ merkanzija fit-tbaħħir; tant li l-vapuri li kienu qed ibaħħru minn naħa għall-oħra ta’ Cape Horn kienu jieqfu fil-port f’każ ta’ emerġenza biss. Minkejja dan, il-pożizzjoni ġeografika tal-Gżejjer Falkland kienet ideali għat-tiswija tal-bastimenti u għall-kummerċ tal-fdalijiet ta’ valur mill-bastimenti mkissrin jew bi ħsarat kbar. Apparti dan il-kummerċ, ma tantx kien hemm interess kummerċjali fl-arċipelagu minħabba l-valur baxx tal-ġlud tal-bhejjem selvaġġi fil-mergħat. It-tkabbir ekonomiku beda biss wara li twaqqfet il-Falkland Islands Company, li fl-1851 xtrat l-impriża ta’ Lafone li kienet qed tfalli, li rnexxielha tintroduċi n-nagħaġ tar-razza Cheviot għas-suf, u li xprunat lil bdiewa oħra jrabbu dawn in-nagħaġ. Minħabba l-ispiża għalja biex jiġu importati l-materjali, flimkien man-nuqqas ta’ ħaddiema u b’konsegwenza ta’ hekk il-pagi għoljin, il-kummerċ tat-tiswija tal-bastimenti ma baqax kompetittiv. Wara l-1870, dan il-kummerċ qabad it-triq tan-niżla hekk kif is-sostituzzjoni tal-bastimenti bil-qlugħ bil-bastimenti li jaħdmu bl-istim ġiet aċċellerata minħabba l-prezz baxx tal-faħam fl-Amerka t’Isfel. Fl-1914, bil-ftuħ tal-Kanal ta’ Panama, dan il-kummerċ intemm għalkollox. Fl-1881, il-Gżejjer Falkland saru indipendenti finanzjarjament mill-Gran Brittanja. Għal iktar minn seklu, il-Falkland Islands Company iddominat il-kummerċ u x-xogħol fl-arċipelagu. Barra minn hekk, il-kumpanija kienet sid il-biċċa l-kbira tal-proprjetajiet fi Stanley, u dan kien ta’ benefiċċju kbir għall-kummerċ tas-suf fir-Renju Unit. daqsminuri|Pittura ta’ konfrontazzjoni navali fil-Battalja tal-Gżejjer Falkland ta’ William Lionel Wyllie Fl-ewwel nofs tas-seklu 20, il-Gżejjer Falkland qdew rwol importanti fil-konkwisti territorjali ta’ gżejjer subantartiċi u ta’ parti tal-Antartika min-naħa tal-Gran Brittanja. Il-governanza ta’ dawn it-territorji mill-Gżejjer Falkland bħala Dipendenzi tal-Gżejjer Falkland bdiet fl-1908 u kompliet sax-xoljiment tagħhom fl-1985. Il-Gżejjer Falkland kellhom rwol minuri wkoll fiż-żewġ Gwerer Dinjin bħala bażi militari għall-kontroll tal-Atlantiku tan-Nofsinhar. Fil-Battalja tal-Gżejjer Falkland tal-Ewwel Gwerra Dinjija f’Diċembru 1914, flotta tal-Flotta Navali Rjali rebħet kontra skwadra navali Imperjali Ġermaniża. Fit-Tieni Gwerra Dinjija, wara l-Battalja ta’ Río de la Plata f’Diċembru 1939, l-HMS Exeter ġarrbet ħsarat fil-battalja u baħħret lejn il-Gżejjer Falkland għat-tiswijiet. Fl-1942, battaljun fir-rotta lejn l-Indja ġie skjerat fil-Gżejjer Falkland bħala gwarniġjon, minkejja l-biża’ li l-Ġappun seta’ jaħtaf l-arċipelagu. Wara li l-gwerra ntemmet, l-ekonomija tal-Gżejjer Falkland ġiet affettwata minn deklin fil-prezzijiet tas-suf u mill-inċertezza politika li rriżultat mit-tilwim imġedded rigward is-sovranità bejn ir-Renju Unit u l-Arġentina.
It-tensjoni bejn ir-Renju Unit u l-Arġentina kompliet tbaqbaq iktar matul it-tieni nofs tas-seklu, meta l-President Arġentin Juan Perón afferma s-sovranità fir-rigward tal-arċipelagu. It-tilwim rigward is-sovranità intensifika matul is-Sittinijiet tas-seklu 20, ftit wara li n-Nazzjonijiet Uniti għaddew riżoluzzjoni dwar id-dekolonjalizzazzjoni li l-Arġentina interpretat bħala favorevoli għall-pożizzjoni tagħha. Fl-1965, l-Assemblea Ġenerali tan-NU għaddiet ir-Riżoluzzjoni 2065, fejn appellat biex iż-żewġ stati jwettqu negozjati bilaterali biex jilħqu soluzzjoni paċifika. Mill-1966 sal-1968, ir-Renju Unit iddiskuta b’mod kunfidenzjali mal-Arġentina dwar it-trasferiment tal-Gżejjer Falkland, filwaqt li assuma li dan kien se jiġi aċċettat mill-abitanti tal-gżejjer. Fl-1971 intlaħaq ftehim dwar ir-rabtiet kummerċjali bejn l-arċipelagu u l-art kontinentali, u b’konsegwenza ta’ dan fl-1972 l-Arġentina bniet mitjar temporanju fi Stanley. Minkejja dan, l-opinjoni kuntrarja tal-abitanti tal-Gżejjer Falkland, espressa f’isimhom mir-rappreżentanti tagħhom fil-Parlament tar-Renju Unit, u t-tensjonijiet bejn ir-Renju Unit u l-Arġentina, effettivament limitaw in-negozjati dwar is-sovranità sal-1977.
Fid-dawl ta’ tħassib dwar l-ispiża taż-żamma tal-Gżejjer Falkland fi żmien ta’ tnaqqis baġitarju, ir-Renju Unit reġa’ kkunsidra t-trasferiment tas-sovranità lill-Arġentina fl-istadju bikri tal-gvern ta’ Thatcher. It-taħditiet sostantivi dwar is-sovranità ntemmew mill-ġdid fl-1981, u maż-żmien it-tilwim beda jeskala. F’April 1982, faqqgħet il-Gwerra tal-Gżejjer Falkland, meta l-forzi militari Arġentini invadew il-Gżejjer Falkland u territorji Brittaniċi oħra fl-Atlantiku tan-Nofsinhar, u okkupawhom sa Ġunju, meta spedizzjoni tar-Renju Unit reġgħet ħadet it-territorji f’idejha. Wara l-gwerra, ir-Renju Unit żied il-preżenza militari tiegħu, bena l-istazzjon tal-Forza tal-Ajru Rjali RAF Mount Pleasant, u żied id-daqs tal-gwarniġjon tiegħu. Il-gwerra ħalliet warajha xi 117-il roqgħa art bi kważi 20,000 mina tal-art, bħal ngħidu aħna mini kontra l-vetturi kif ukoll mini kontra l-persunal. Minħabba l-għadd kbir ta’ mwiet jew midruba minħabba l-operazzjonijiet ta’ tneħħija tal-mini tal-art, it-tentattivi inizjali biex il-mini tal-art jitneħħew waqfu fl-1983. Dawn komplew fl-2009 u tlestew f’Ottubru 2020.
Abbażi tar-rakkomandazzjonijiet ta’ Lord Shackleton, il-Gżejjer Falkland iddiversifikaw mit-trobbija unika tan-nagħaġ f’ekonomija tat-turiżmu u, bl-istabbiliment taż-Żona Ekonomika Esklużiva tal-Gżejjer Falklands, tas-sajd. In-network tat-toroq sar iktar estensiv, u l-kostruzzjoni tal-RAF Mount Pleasant ippermettiet il-wasla ta’ titjiriet minn distanzi kbar. Barra minn hekk, bdiet ukoll l-esplorazzjoni għaż-żejt, b’indikazzjonijiet tal-possibbiltà ta’ depożiti sfruttabbli kummerċjalment f’qiegħ il-baħar. Permezz tax-xogħol tat-tneħħija tal-mini tal-art li reġa’ beda fl-2009, f’konformità mal-obbligi tar-Renju Unit skont it-Trattat ta’ Ottawa, Sapper Hill Corral, post militari storiku importanti għall-gżejjer, ġie ddikjarat ħieles mill-mini tal-art fl-2012, u dan ippermetta l-aċċess għall-ewwel darba wara 30 sena. L-Arġentina u r-Renju Unit reġgħu stabbilew relazzjonijiet diplomatiċi fl-1990, għalkemm dawn ir-relazzjonijiet iddeterjoraw minn dak iż-żmien ’l hawn peress li ma ntlaħaqx qbil rigward it-termini tad-diskussjonijiet futuri dwar is-sovranità. It-tilwim bejn il-gvernijiet wassal saħansitra biex xi analisti jbassru żieda fil-kunflitt ta’ interess bejn l-Arġentina u r-Renju Unit ... minħabba l-espansjoni reċenti tal-industrija tas-sajd fl-ilmijiet tal-Gżejjer Falkland”.
Amsterdam
Amsterdam hi l-belt kapitali tal-Pajjiżi l-Baxxi. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 862,965 ruħ (sal-2019).
Octave Mirbeau
Octave Mirbeau (twieled fis-16 ta' Frar 1848 – miet fis-16 ta' Frar 1917) kien kittieb, rumanzier u drammaturgu Franċiż.
Hermannus Contractus
Hermannus Contractus jew Hermann ta' Reichenau (twieled fit-18 ta' Lulju 1013 – miet fl-24 ta' Settembru 1054), magħruf ukoll b'ismijiet oħra, kien patri Benedittin u studjuż tas-seklu 11. Huwa fassal xogħlijiet dwar l-istorja, it-teorija mużikali, il-matematika, u l-astronomija, kif ukoll bosta innijiet. Tradizzjonalment huwa ġie akkreditat li kkompona Salve Regina, Veni Sancte Spiritus, u Alma Redemptoris Mater, għalkemm dawn l-attribuzzjonijiet xi kultant jiġu ddubitati. Il-fidi u l-beatifikazzjoni tiegħu ġew ikkonfermati mill-Knisa Kattolika Rumana fl-1863.
Ismijiet
Isem Hermann xi drabi jiġi Angliċizzat bħala Herman jew Latinizzat bħala Hermannus; xi kultant jidher ukoll bil-forma antika ta' Heriman. Huwa jiġi distint ukoll bħala Hermann ta' Vöhringen (bil-Latin: Hermannus de Voringen; bil-Ġermaniż: Hermann von Vöhringen) abbażi ta' raħal twelidu. Madankollu, huwa magħruf l-iktar bħala Hermannus Contractus (bil-Franċiż: Hermann Contract jew Hermann le Contrefait; bl-Ingliż: Hermann the Lame (iz-Zopp) jew Hermann the Cripple (il-Magħtub); bil-Ġermaniż: Hermann der Lahme) jew bħala Hermann ta' Reichenau (bil-Latin: Hermannus Augiensis; bil-Ġermaniż: Hermann von Reichenau) abbażi tal-post fejn kien jinsab il-monasteru tiegħu, jiġifieri l-gżira ta' Reichenau (bil-Latin: Augia) fil-Lag ta' Kostanza (bil-Ġermaniż: Bodensee).
Bijografija
Huwa kiteb dwar l-istorja, il-matematika, l-astronomija u l-Kristjaneżmu. Huwa fassal kitbiet dwar ix-xjenza tal-mużika, diversi xogħlijiet dwar il-ġeometrija u l-aritmetika, u kitbiet astronomiċi li jinkludu struzzjonijiet għall-kostruzzjoni ta' astrolabbju li xi kultant wasslet biex jiġi akkreditat bħala l-inventur tiegħu. Bħala storiku, huwa kiteb kronaka dettaljata mit-twelid ta' Kristu sa żmienu, u għamel il-ġrajjiet kollha f'ordni skont l-era Kristjana. Dan ix-xogħol ġie estiż iktar 'il quddiem mill-istudent tiegħu Berthold ta' Reichenau. daqsminuri|Salve Regina ta' Hermannus Contractus kantata minn Le Petits Chanteurs de Passy Huwa kien rinomat bħala poeta reliġjuż u kompożitur mużikali. Fost ix-xogħlijiet li waslu sa żminijietna hemm officia għal Santa Afra u San Wolfgang. Meta għama iktar tard f'ħajtu, huwa beda jikteb l-innijiet. Huwa kien famuż biżżejjed li saħansitra ġie akkreditat b'kompożizzjonijiet li saru minn kompożituri li ġew warajh; fost ix-xogħlijiet li tradizzjonalment jiġu attribwiti lilu hemm is-Salve Regina, Veni Sancte Spiritus, u Alma Redemptoris Mater.
Hermannus Contractus miet f'Reichenau fl-24 ta' Settembru 1054, meta kellu 41 sena. Il-Knisja Kattolika Rumana bbeatifikatu fl-1863.
Legat u influwenza
Tliet minn ħames sinfoniji li ġew miktuba mill-kompożitur Russu Galina Ustvolskaya huma bbażati fuq it-testi ta' Hermannus Contractus.
Suq Ċentrali ta' Ljubljana
daqsminuri|Is-Suq Ċentrali ta' Ljubljana. Is-Suq Ċentrali ta' Ljubljana (bis-Sloven: Osrednja ljubljanska tržnica) huwa suq f'Ljubljana, il-belt kapitali tas-Slovenja. Il-binja tas-suq fuq xatt ix-xmara xi kultant jissejjaħ is-Suq ta' Plečnik (bis-Sloven: Plečnikova tržnica). Is-suq ġie ddisinjat minn Jože Plečnik bejn l-1931 u l-1939. Huwa estiż bejn il-Pont Triplu u l-Pont tad-Dragun, fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Ljubljanica. Is-suq u l-Pjazza ta' Vodnik (bis-Sloven: Vodnikov trg) fejn jinsab, huma monumenti kulturali ta' importanza nazzjonali. Is-suq parzjalment jinsab ukoll fix-Xatt ta' Adamič u Lunder Embankment (bis-Sloven: Adamič-Lundrovo nabrežje) u fil-Pjazza ta' Pogačar (Pogačarjev trg).
Storja
It-terremot tal-1895 qered monasteru antik b'kulleġġ djoċesan għall-bniet. Wara li l-binja mġarrfa tneħħiet, il-Pjazza ta' Vodnik intużat għas-suq fil-beraħ. Il-binja tas-suq attwali, iddisinjata mill-arkitett Jože Plečnik, inbniet bejn l-1940 u l-1942 mill-kumpanija ta' Matko Curk. Oriġinarjament il-binja kienet tkopri erja ta' 1,876 metru kwadru. xellug|daqsminuri|Suq fil-beraħ fejn il-Pjazza ta' Pogačar Id-disinn tal-kumpless jirrifletti influwenzi Rinaxximentali. Ġie maħsub bħala suq fuq żewġ sulari li jsegwi l-kurvatura tax-xmara. Fuq in-naħa li tħares fuq ix-xmara, is-suq għandu twieqi semiċirkolari, filwaqt li fuq in-naħa tat-triq hemm passaġġ bil-kolonni. Sabiex jitħallew il-veduti tax-xmara, il-binja għandha interruzzjoni fi ħdanha permezz ta' żewġ loġoġ fil-beraħ bil-kolonni. Is-saqaf huwa miksi b'madum tal-konkos.
Plečnik ippjana li jimla l-vojt tan-nofs bejn is-swali tas-suq b'pont mgħotti monumentali li jikkollega max-Xatt ta' Petkovšek (bis-Sloven: Petkovškovo nabrežje), iżda d-disinn tiegħu ma twettaqx mill-ewwel. Il-pjanijiet tiegħu għal pont twettqu finalment f'Lulju 2010, meta ġie inawgurat il-Pont il-ġdid ta' Tal-Laħam.
Suq
Is-suq jiftaħ kuljum għajr nhar ta' Ħadd. Għandu suq tal-fjuri f'salib it-toroq bejn il-Pjazza ta' Pogačar u l-Pjazza ta' Vodnik, suq tal-ħut u tal-frott imnixxef fis-sular ta' taħt tas-suq, u gabbani tal-prodotti tal-ħami, tal-ħalib u tal-laħam fiż-żewġ sulari. Il-passaġġ bil-kolonni fuq in-naħa tal-Pont Triplu jagħti kenn għall-gabbani tal-ħxejjex aromatiċi, tal-ħwawar, tal-arti u tal-artiġjanat.
Status legali
daqsminuri|263x263px|Il-bejjiegħa tal-frott fis-Suq Ċentrali ta' Ljubljana Minn Ottubru 2008, is-suq ġie proviżorjament protett mill-Ministeru Sloven għall-Kultura taħt Vasko Simoniti bħala monument kulturali ta' importanza nazzjonali. Id-digriet ġie annullat mis-suċċessur tiegħu Majda Širca fi Frar 2009. F'Marzu 2012, il-protezzjoni fil-livell statali reġgħet ġiet ippromulgata minn Žiga Turk għal sena bil-protezzjoni tas-Sit Arkeoloġiku tal-Pjazza ta' Vodnik. Minn Ġunju 2012 hemm tilwim fi ħdan il-Muniċipalità tal-Belt ta' Ljubljana, bl-għan li jinbena parkeġġ taħt is-suq, u dan ittella' fil-Qorti Kostituzzjonali Slovena. Il-protezzjoni ġiet approvata mill-inizjattiva ċivili Tržnice ne damo ("Mhux se nċedu s-suq").
Sit ta' Wirt Dinji
Is-Suq Ċentrali ta' Ljubljana huwa wieħed mit-tmien komponenti li jiffurmaw ix-Xogħlijiet ta' Jože Plečnik f'Ljubljana – Disinn Urban Iċċentrat fuq il-Bniedem ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Stari Ras
daqsminuri|Veduta ta' Stari Ras mill-ajru. Stari Ras (biċ-Ċirilliku Serbjan: Рас; bil-Latin: Arsa), magħrufa wkoll fil-qosor bħala Ras (biċ-Ċirilliku Serbjan: Стари Рас, jiġifieri "Ras Antika"), hija fortizza Medjevali li tinsab qrib l-eks suq ta' Staro Trgovište, xi 11-il kilometru fil-Punent tal-belt moderna ta' Novi Pazar fis-Serbja.
Stari Ras kienet waħda mill-ewwel bliet kapitali tal-istat Serbjan Medjevali ta' Raška, u kienet l-iżjed waħda importanti għal żmien pjuttost twil. Il-belt, li kienet tinsab fir-reġjun attwali ta' Raška, kienet ippożizzjonata fiċ-ċentru tal-istat Medjevali bikri. Il-pożizzjoni favorevoli tagħha fiż-żona magħrufa bħala Serbja l-Antika, tul il-fondoq ta' Raška, f'salib it-toroq u r-rotot kummerċjali bejn ir-reġjuni ġirien ta' Zeta u tal-Bożnija fil-Punent u tal-Kosovo fin-Nofsinhar, kompliet issaħħaħ l-importanza tal-belt.
Illum il-ġurnata l-fortizza ta' Arsa tinsab fi stat ta' fdalijiet esposti u mhux protetti wisq. Madankollu, hemm pjanijiet għar-rikostruzzjoni tas-sit fil-ġejjieni. Qrib sew ta' Arsa hemm grupp impressjonanti ta' monumenti Medjevali, fosthom fortizzi, swieq antiki, knejjes u monasteri. Il-Monasteru Medjevali ta' Sopoćani qrib Arsa jfakkar il-kuntatti li kien hemm fl-imgħoddi bejn id-dinja tal-Punent u d-dinja Biżantina. Is-sit ta' Stari Ras sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien mal-Monasteru ta' Sopoćani, il-Monasteru ta' Djurdjevi Stupovi u l-Knisja ta' San Pietru u ta' San Pawl, waħda mill-eqdem knejjes Medjevali fis-Serbja.
Stari Ras ġiet iddikjarata bħala Monument Kulturali ta' Importanza Eċċezzjonali fl-1990 u hija protetta mir-Repubblika tas-Serbja.
Storja
Is-sejbiet arkeoloġiċi ta' strutturi ffortifikati u ta' knejjes bikrin mill-inħawi ta' Stari Ras, datati bejn is-sekli 4 u 6, huma xhieda ta' dak li kiteb l-istoriku Biżantin Prokopju li l-castellum Ruman ta' Arsa fil-provinċja ta' Dardanja ġie ffortifikat mill-ġdid matul ir-renju tal-Imperatur Ġustinjanu I (527-565). It-toponimu Ras oriġina minn Arsa permezz ta' metateżi. Veskovat li jkopri partijiet mis-Serbja ġie stabbilit x'aktarx f'Ras fi żmien l-avvenimenti ekklażjastiċi maġġuri li seħħew għall-ħabta tal-Kunsill ta' Kostantinopli fl-869-870 u tal-Kunsill ta' Kostantinopli fl-879-880. Id-De Administrando Imperio tas-seklu 10 jsemmi lil Rasa bħala żoni tal-fruntiera bejn il-Bulgarija u s-Serbja lejn l-aħħar tas-seklu 9. Riċerka iktar reċenti tindika li fl-aħħar tas-seklu 9 kienet parti mill-Ewwel Imperu Bulgaru. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, ġiet immexxija minn diversi mexxejja differenti. L-Imperatur Biżantin Ġwanni Tzimiskes reġa' stabbilixxa l-kontroll ta' Ras fid-971 u stabbilixxa l-Katepanat ta' Ras. L-istemma tal-protospatharios Ġwanni ta' Ras ta' dak iż-żmien instabet f'Ras. Sad-976, l-istat Bulgaru kien reġa' kiseb il-kontroll ta' Ras, iżda Basil II reġa' ħatafha madwar 40 sena wara fl-1016-1018. Fil-karti imperjali ta' Basil II tal-1019 u tal-1020 ġew stabbiliti d-drittijiet u l-ġurisdizzjonijiet tal-Arċiveskovat awtonomu ta' Ohrid. Wieħed mill-veskovati fil-ġurisdizzjoni tiegħu kien dak ta' Ras, bis-sede fil-Knisja ta' San Pietru u ta' San Pawl. Baqgħet żona Biżantina tal-fruntiera sa meta Ġwanni II Komnenos tilef iż-żona fil-gwerra bejn il-Biżantini u l-Ungeriżi (1127-1129). Il-fortizza ta' Ras imbagħad ingħatat in-nar mill-armata Serbjana. L-aħħar kmandant tagħha kien Kritoplos li mbagħad ġie kkastigat mill-Imperatur għall-waqgħa tal-fortizza.
Fil-gwerra ta' wara (1149-1151), il-Biżantini reġgħu ħatfu lil Ras.
Fir-reġjun fit-Tramuntana tal-Monasteru ta' Studenica kien jeżisti monasteru-għar tal-aħħar tas-seklu 12.
Matul is-seklu 14 kien hemm suq importanti taħt il-fortizza ta' Stari Ras, Trgovište, li kien beda jiżviluppa. Sa nofs is-seklu 15, għall-ħabta tal-ħakma Ottomana finali tar-reġjun, kien beda jiżviluppa suq ieħor xi 11-il kilometru lejn il-Lvant. Is-suq l-antik kien magħruf bħala Staro Trgovište ("is-suq l-antik", bit-Tork: Eski Pazar), filwaqt li s-suq il-ġdid kien magħruf bħala Novo Trgovište ("is-suq il-ġdid", bit-Tork: Yeni Pazar). Dan tal-aħħar żviluppa fil-belt moderna ta' Novi Pazar.
Sit ta' Wirt Dinji
Stari Ras ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979 flimkien mal-Monasteru ta' Sopoćani, il-Monasteru ta' Djurdjevi Stupovi u l-Knisja ta' San Pietru u ta' San Pawl.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Karl Janotta
Karl Janotta imwieled fil-15 ta' Mejju, 1880 fi Vjenna (Awstrija) u miet fl-1966, kien politiku u punentist Awstrijak.
Trajtorja
Kien iben il-Professur August Janotta. Studja fil-gymnasium Teresiano, fondazzjoni tal-imperatriċi María Teresa I tal-Awstrija, li kienet aċċessibbli biss għaż-żgħażagħ tan-nobbli.
Minkejja dan l-ambjent, Janotta saret soċjalista fiż-żmien li kellha fil-gym wara li qrat ir-rumanz futuristiku ta’ Eduard Bellamy, Flashback to the Year 2000. Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija ħadem bħala sindku f'Kaltenleutgeben, ħdejn Vjenna.
Barra s-soċjaliżmu, huwa żamm ruħu okkupat bil-ġlieda kontra l-alkoħoliżmu u l-kwistjoni tal-lingwa internazzjonali, li għaliha ddedika parti kbira minn ħajtu.
Huwa stess indikaha fl-Autobiographiette Interlinguistic tiegħu:
Vjenna
Vjenna (/viˈɛnə/ vee-EN-ə; bil-Ġermaniż: Wien [viːn]; bl-Awstro-Bavarjan: Wean [veɐ̯n]) hi l-belt kapitali u l-ikbar belt tal-Awstrija, u hija waħda mid-disa' stati tal-pajjiż. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 1,897,491 ruħ (sal-2019) u hija waħda mill-iżjed bliet popolati tal-Awstrija, b'madwar żewġ miljun abitant (2.6 miljun abitant fiż-żona metropolitana, kważi terz tal-popolazzjoni tal-pajjiż), u hija ċ-ċentru kulturali, ekonomiku u politiku tal-Awstrija. Vjenna hija s-sitt l-ikbar belt bħala popolazzjoni fil-limiti tal-bliet fl-Unjoni Ewropea.