cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Malcolm Macdonald
Karriera
Waqt li kien ma' Newcastle, iddebutta mat-tim nazzjonali Ingliż, kontra t-tim nazzjonali ta' Wales. Fis-16 ta' April 1975, f'partita kontra Ċipru hu skorja l-ħames gowls fir-rebħa ta' 5–0, rekord li għadu sal-lum il-ġurnata. F'total ta' erbatax-il partita man-nazzjonali, hu skorja sitt darbiet (il-gowl l-ieħor jasal fir-rebħa ta' 2–0 kontra ċ-ċampjins mondjali tal-Ġermanja tal-Punent.
Macdonald ħalla lil Newcastle għat-tim ta' Arsenal fl-1976, għal somma rari ta' £333,333.33, u lagħab żewġ staġuni (fejn kien l-aqwa skorer tal-klabb fiż-żewġ staġuni), però sofra minn weġgħa fl-irkoppa f'partita tal-League Cup kontra Roterham fil-bidu tal-istaġun 1978–79, fejn minn dakinhar baqa' ma rkuprax. Wara li qatta' xi xhur fl-Iżvezja ma' Djurgårdens IF hu ħabbar l-irtirar mil-logħba f'Awwissu tal-1979, fl-età prematura ta' 29 sena. Hu qatt ma rebaħ unur maġġuri imma kien fuq in-naħa telliefa fiż-żewġ finali tal-FA Cup.
Rwol bħala kowċ
Wara l-irtirar mil-logħob, hu rritorna ma' Fulham biex jiggwidahom għal erba' staġuni mill-1980 sal-1984, u aktar tard mat-tim ta' Huddersfield Town bejn l-1987 u l-1988. Iż-żmien li qatta' ma' Fulham kien wieħed ta' suċċess għall-bidu, fejn kiseb il-promozzjoni fl-1982. Fl-istaġun 1982–83, huma dehru bħala favoriti li jiksbu l-promozzjoni għall-Ewwel Diviżjoni għall-maġġoranza tal-istaġun, però forma negattiva lejn l-aħħar tal-istaġun wasslithom biss sar-raba' post. L-istaġun segwenti beda b'riżultati foqra qabel ma fit-tieni nofs rahom jikklassifikaw f'post sigur f'nofs il-klassifika, madankollu hu ġie rimpjazzat minn Ray Harford f'April tal-1984.
Ir-ritorn tiegħu bħala kowċ kien ma' Huddersfield fl-1987, però ż-żmien li qatta' magħom kien wieħed xejn pjaċevoli, fosthom telfa ta' 10–1 kontra Manchester City hekk kif il-klabb spiċċa relegat għat-Tieni Diviżjoni.
Madanakollu, wara li kien iddikjarat bħala fallut wara proġett ta' negozju li mar ħażin, flimkien mad-divorzju mat-tieni mara tiegħu u l-uġiegħ li kien għadu jsofru fuq l-irkoppa, hu sar alkoħoliku. Macdonald stqarr li l-uġigħ fl-irkoppa kienet qed tkabbar id-dipendenza tiegħu fuq l-alkoħol. Hu eventwalment qata' x-xorb fl-1997.
Machu Picchu
daqsminuri|432x432px|Veduta ta' Machu Picchu Machu Picchu hija ċittadella tas-seklu 15 tal-Imperu tal-Inka, li tinsab fil-Cordillera tal-Lvant fin-Nofsinhar tal-Perù, fuq art muntanjuża ta' 2,430 metru. Iċ-ċittadella tinsab fid-Distrett ta' Machupicchu fi ħdan il-Provinċja ta' Urubamba iktar 'il fuq mill-Wied Sagru tal-Inka, li qiegħed xi 80 kilometru fil-Majjistral ta' Cusco. Ix-xmara Urubamba tgħaddi mill-Cordillera ta' madwarha u toħloq kanjon bi klima muntanjuża tropikali.
Il-maġġoranza tal-kelliema bl-Ingliż jew bl-Ispanjol ma jlissnux l-ewwel "c" fil-kelma Picchu. Bl-Ingliż, isem iċ-ċittadella jiġi ppronunzjat /ˌmɑːtʃuː piːtʃuː/ jew /ˌmɑːtʃuː piːktʃuː/, bl-Ispanjol [ˈmatʃu ˈpitʃu] jew [ˈmatʃu ˈpiktʃu], u bil-Quechua [ˈmatʃʊ ˈpɪktʃʊ].
Il-biċċa l-kbira tal-arkeologi jemmnu li Machu Picchu nbniet bħala ċittadella għall-imperatur tal-Inka Pachacuti (1438–1472). Spiss issir referenza żbaljata għaliha bħala l-"Belt Mitlufa tal-Inka" għalkemm hija l-iktar post ikoniku familjari taċ-ċivilizzazzjoni tal-Inka. L-Inka bnew iċ-ċittadella lejn l-1450 iżda abbandunawha xi seklu wara minħabba l-konkwista Spanjola. Minkejja li fuq livell lokali kulħadd kien jaf biha, l-Ispanjoli fil-perjodu kolonjali qatt ma kienu semgħu biċ-ċittadella tal-Inka u għalhekk ħadd iktar fid-dinja ma kien jaf biha sal-wasla tal-istoriku Amerikan Hiram Bingham li ġibed l-attenzjoni internazzjonali lejha fl-1911.
Machu Picchu nbniet bl-istil klassiku tal-Inka, b'ħitan tal-ġebel illostrat mingħajr tikħil. It-tliet strutturi ewlenin tagħha huma l-Intihuatana, it-Tempju tax-Xemx, u l-Kamra bi Tliet Twieqi. Il-biċċa l-kbira tal-binjiet l-oħra ġew rikostruwiti sabiex it-turisti li jżur iċ-ċittadella jkollhom idea aħjar tad-dehra oriġinali taċ-ċittadella fl-antik. Sal-1976, 30 % tar-restawr ta' Machu Picchu kien tlesta u x-xogħlijiet tar-restawr baqgħu jsiru tul is-snin b'mod kontinwu.
Machu Picchu ġiet iddikjarata Santwarju Storiku tal-Perù fl-1981 kif ukoll Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Fl-2007, Machu Picchu ġiet ivvutata bħala wieħed mis-Seba' Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja fi stħarriġ kbir li kien sar fuq l-internet.
Etimoloġija
Bil-Quechua, machu tfisser "antik" jew "persuna anzjana", filwaqt li pikchu tfisser il-"magħad ta' porzjon ta' weraq tal-coca (il-pjanta mediċinali Erythroxylum coca" jew "piramida, oġġett solidu ppuntat b'diversi naħat jew konu". Għalhekk, xi kultant isem iċ-ċittadella jiġi interpretat li jfisser "muntanja antika".
Storja
daqsminuri|Ritratt ta' Machu Picchu meħud minn Hiram Bingham fl-1912 wara t-tneħħija ta' ħafna ħaxix ħażin u qabel beda x-xogħol ta' rikostruzzjoni Jingħad li iċ-ċittadella ta' Machu Picchu nbniet lejn l-1450. Milli jidher il-kostruzzjoni saret għall-ħabta tat-tmexxija ta' żewġ mexxeja kbar tal-Inka, Pachacutec Inca Yupanqui (1438-1471) u Túpac Inca Yupanqui (1472-1493). Il-maġġoranza tal-arkeologi jaqblu li Pachacutec ordna l-kostruzzjoni taċ-ċittadella rjali għalih innifsu, x'aktarx wara xi kampanja militari ta' suċċess. Minkejja li ċ-ċittadella ta' Machu Picchu titqies bħala waħda "rjali", ħaġa tal-iskantament ma kinitx tintiret u tingħadda minn mexxej għall-ieħor. Fil-fatt, intużat għal xi 80 sena u mbagħad ġiet abbandunata, x'aktarx minħabba l-konkwista Spanjola f'partijiet oħra tal-Imperu tal-Inka. Jista' jkun li l-maġġoranza tal-abitanti mietu bil-marda tal-ġidri li jaf ġiet introdotta minn xi vjaġġaturi qabel il-konkwistaturi Spanjoli waslu l-Perù.
Ħajja ta' kuljum fiċ-ċittadella
Huwa stmat li matul l-użu ta' Machu Picchu bħala ċittadella rjali, kienu jgħixu fiha xi 750 ruħ, il-biċċa l-kbira minnhom bħala persunal ta' appoġġ għall-ħtiġijiet irjali (yanaconas, yana) li kien jgħix hemmhekk b'mod permanenti. Għalkemm iċ-ċittadella kienet ta' Pachacutec, kienu jgħixu hemm ukoll speċjalisti reliġjużi u ħaddiema speċjalizzati temporanji (mayocs), wisq probabbli biex jieħdu ħsieb l-eżiġenzi tal-mexxej. Matul l-istaġuni iktar ħorox, il-persunal kien ibatti fin-numru għal xi mitt qaddej u ftit speċjalisti reliġjużi li kienu jiffukaw biss fuq iż-żamma taċ-ċittadella.
L-istudji ħarġu fid-dieher, abbażi tal-fdalijiet tal-għadam uman li nstab, li l-biċċa l-kbira tan-nies li kienu jgħixu fiċ-ċittadella kienu immigranti minn inħawi differenti. Ma kellhomx il-markaturi kimiċi u osteoloġiċi li kien ikollhom kieku kienu ilhom jgħixu hemm ħajjithom kollha. Minflok, kien hemm danni fl-għadam minn diversi speċijiet ta' parassiti tal-ilma indiġeni ta' postijiet differenti fil-Perù. Kien hemm ukoll fatturi differenti ta' stress osteoloġiku u densitajiet kimiċi differenti li jissuġġerixxu nutrizzjoni fit-tul li kienet pjuttost karatteristika ta' reġjuni speċifiċi 'l bogħod minn xulxin. Din in-nutrizzjoni kienet tinkludi livelli differenti ta' qamħirrum, patata, ċereali, legumi u ħut, iżda l-iktar nutrizzjoni reċenti ta' dawn in-nies kienet tinkludi inqas ħut u iktar qamħirrum. Dan jissuġġerixxi li bosta mill-immigranti kienu jiġu minn żoni iktar kostali u marru jgħixu f'Machu Picchu fejn il-qamħirrum kien parti iktar sostanzjali tan-nutrizzjoni tagħhom. Il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet tal-għadam li nstabu fis-sit kellhom inqas artrite u fratturi fl-għadam minn dawk li nstabu f'ħafna mis-siti tal-Imperu tal-Inka. L-Inka li kellhom l-artrite u l-fratturi fl-għadam, tipikament kienu l-individwi li kienu jwettqu xogħol fiżiku iebes (bħall-Mit'a) jew dawk li kienu jiffurmaw parti mill-qawwa militari tal-Inka.
daqsminuri|211x211px|Llama fejn Machu Picchu X'aktarx li anke l-annimali wkoll kienu joriġinaw minn postijiet 'il bogħod minn Machu Picchu peress li ħafna mill-għadam li nstab kien ta' speċijiet li ma kinux nattivi taż-żona. Il-biċċa l-kbira tal-għadam tal-annimali li nstab kien ta' llami u ta' alpaki. Dawn l-annimali normalment jgħixu f'altitudnijiet ta' 4,000 metru u mhux fl-elevazzjoni ta' Machu Picchu, jiġifieri 2,400 metru. Wisq probabbli, dawn l-annimali nġiebu mir-reġjun ta' Puna għall-konsum tal-laħam u għall-ġlud tagħhom. F'għerien speċjali ddedikati għad-dfin, instab l-għadam ta' fniek tal-Indì, li jissuġġerixxi li probabbli kienu jintużaw għal xi ritwali funebri, peress li kienet drawwa komuni fl-Imperu tal-Inka kollu li jintużaw għas-sagrifiċċji u għal-laħam tagħhom. Barra minn hekk, fis-sit taċ-ċittadella nstab l-għadam ta' sitt klieb. Peress li nstabu maġenb l-għadam tal-bnedmin, x'aktarx li l-Inka kienu jemmnu li l-klieb kellhom ir-rwol li jakkumpanjaw lill-mejtin.
Agrikoltura
xellug|daqsminuri|364x364px|Ir-raba' mtarraġ ta' Machu Picchu Ħafna mill-agrikoltura f'Machu Picchu kienet issir permezz tar-raba' mtarraġ mad-dawra kollha taċ-ċittadella. Dan ir-raba' mtarraġ kien opra ta' inġinerija konsiderevoli, mibni apposta biex jiġi żgurat li l-ilma jiskula minnu u l-ħamrija tkun għammiela, filwaqt li l-muntanja stess tiġi protetta mill-erożjoni u miċ-ċedimenti tal-art. Madankollu, ir-raba' mtarraġ ma kienx perfett. Fil-fatt, studji tal-art urew li kienu seħħew ċedimenti tal-art waqt il-kostruzzjoni taċ-ċittadella ta' Machu Picchu. Għad hemm postijiet fejn wieħed jista' jara b'għajnejh fejn seħħew xi ċedimenti tal-art u r-raba' mtarraġ tal-madwar imbagħad ġie stabbilizzat mill-Inka.
Huwa stmat li ż-żona fejn tinsab iċ-ċittadella ilha tirċievi iktar minn 1,800 mm ta' xita fis-sena mill-1450, li kienet ferm iktar milli meħtieġ għat-tkabbir tal-għelejjel. Minħabba l-ammont kbir ta' xita f'Machu Picchu, instab li l-irrigazzjoni tar-raba' mtarraġ ma kinitx meħtieġa. Ir-raba' mtarraġ tant kien jirċievi ilma tax-xita li l-inġiniera Inka bnewh apposta b'tali mod li l-ilma żejjed ikun jista' jiskula minnu. Mill-iskavi u l-analiżijiet tal-ħamrija li wettaq Kenneth Wright fis-snin 90 tas-seklu 20, ħareġ li r-raba' mtarraġ inbena f'saffi, bis-saff ta' taħt nett magħmul minn ġebliet kbar mgħottija bir-radam. Fuq ir-radam kienu jitfgħu saff ramel imħallat bir-radam ikkumpattati flimkien, b'saff ta' ħamrija għammiela fuqhom. Intwera wkoll li l-ħamrija għammiela x'aktarx ġiet mill-parti l-baxxa tal-wied qrib ix-xmara għaliex kienet iktar għammiela mill-ħamrija iktar fl-għoli fil-muntanja fejn tinsab iċ-ċittadella.
Madankollu, instab li ż-żona agrikola mtarrġa fiha 4.9 ettari ta' art, u studju tal-ħamrija tar-raba' mtarraġ wera li kienet tintuża l-iktar għat-tkabbir tal-qamħirrum u tal-patata, li ma kinux biżżejjed biex isostnu l-madwar 750 ruħ li kienu jgħixu f'Machu Picchu. Dan jispjega għalfejn meta saru l-istudji fuq l-ikel li kienu jieklu l-Inka f'Machu Picchu, kien instab li l-biċċa l-kbira tal-ikel li kienu jieklu kien jiġi importat mill-widien tal-madwar u minn iktar lil hinn.
Post mistur sas-seklu 20
Minkejja li Machu Picchu tinsab xi 80 kilometru minn Cusco, il-belt kapitali tal-Inka, l-Ispanjoli qatt ma sabuha u b'hekk ma qerduhiex jew serqulha r-rikkezzi tagħha kif għamlu kull fejn marru. Il-konkwistaturi Spanjoli kellhom noti li kien hemm post jismu Piccho, iżda imkien ma ġiet dokumentata xi żjara mill-Ispanjoli. Għalhekk, għad-differenza ta' siti oħra, il-blat sagru tal-Inka li s-soltu kienu jiġu vvandalizzati jew imkissrin mill-konkwistaturi Spanjoli, f'Machu Picchu baqgħu intatti sa żminijietna. daqsminuri|279x279px|Melchor Arteaga jaqsam ix-xmara Urubamba fl-24 ta' Lulju 1911 Matul is-sekli, il-ġungla tal-madwar ħakmet lis-sit, u ħadd ma kien jaf bl-eżistenza taċ-ċittadella, ħlief xi ftit nies tal-inħawi. Is-sit jaf ġie skopert u nsterqulu xi rikkezzi fl-1867 min-negozjant Ġermaniż Augusto Berns. Hemm evidenza li saħansitra suppost turi li l-inġinier J. M. von Hassel kien wasal qablu. Jeżistu referenzi għal Machu Picchu fuq il-mapep saħansitra mill-1874.
Fl-1981, il-Perù ddikjara erja sħiħa ta' 325.92 km2 madwar Machu Picchu bħala "santwarju storiku". Flimkien mal-fdalijiet taċ-ċittadella, is-santwarju storiku jinkludi biċċa kbira ta' art tar-reġjun ta' Puno fil-qrib, b'flora u fawna rikka tal-Yungas u tal-Andes Ċentrali tal-Perù.
Fl-1983, l-UNESCO ddeżinjat lil Machu Picchu bħala Sit ta' Wirt Dinji, u ddeskrivietha bħala "kapulavur assolut tal-arkitettura u ċittadella unika taċ-ċivilizzazzjoni tal-Inka".
L-ewwel spedizzjoni Amerikana
daqsminuri|344x344px|Is-Surġent Carrasco ħdejn il-blata sagra ta' Machu Picchu fl-24 ta' Lulju 1911 Bingham kien lettur fl-Università ta' Yale, għalkemm ma kienx arkeologu mħarreġ. Fl-1909, hu u ġej lura mill-Kungress Xjentifiku Pan-Amerikan f'Santiago, Bingham ivvjaġġa mill-Perù u ġie mistieden jesplora l-fdalijiet tal-Inka f'Choqquequirau fil-Wied ta' Apurímac. Huwa organizza l-Ispedizzjoni Peruvjana ta' Yale tal-1911, parzjalment biex ifittex il-belt kapitali antika tal-Inka, li kienu jaħsbu li kienet il-belt ta' Vitcos. Bingham ikkonsulta lil Carlos Romero, wieħed mill-istoriċi ewlenin f'Lima li wrieh referenzi utli u l-Kronaka tal-Agostinjani tal-Patri Antonio de la Calancha. B'mod partikolari, Ramos kien jaħseb li Vitcos kienet tinsab "ħdejn blata bajda kbira 'l fuq minn nixxiegħa tal-ilma ħelu". F'Cusco, Bingham staqsa lin-nies tal-post dwar il-postijiet imsemmija minn Calancha, partikolarment tul ix-xmara Urubamba. Skont Bingham, "prospettur xiħ sostna li kien hemm fdalijiet interessanti f'Machu Picchu", għalkemm l-istqarrijiet tiegħu "ma ngħataw l-ebda importanza miċ-ċittadini ewlenin". Kien wara xi żmien, li Bingham sar jaf li Charles Wiener kien sema' wkoll bil-fdalijiet ta' Huayna Picchu u ta' Machu Picchu, iżda ma kienx irnexxielu jasal ħdejhom.
Għalhekk, Bingham ivvjaġġa fir-reġjun bit-tir li jsib il-belt kapitali antika tal-Inka, u mill-ewwel iddirieġa l-ispedizzjoni lejn ix-xmara Urubamba. Bingham beda jieqaf fl-irħula qrib ix-xmara biex jistaqsi lin-nies tal-post juruh xi fdalijiet tal-Inka, speċjalment kwalunkwe post li fih xi blata bajda 'l fuq minn nixxiegħa.
F'Mandor Pampa, Bingham staqsa lill-bidwi u raħħal li kien sid ta' berġa, Melchor Arteaga, jekk kienx jaf b'xi sit li jixbah id-deskrizzjoni t'hawn fuq. Arteaga qallu li kien jaf bi fdalijiet eċċellenti fil-quċċata tal-muntanja Huayna Picchu. L-għada, l-24 ta' Lulju, Arteaga ħa lil Bingham u lis-Surġent Carrasco fuq in-naħa l-oħra tax-xmara. Biex jagħmlu dan kellhom jgħaddi minn fuq pont improvvisat magħmul bi zkuk kbar tas-siġar marbuta flimkien u mbagħad jixxabtu sas-sit ta' Machu Picchu. Malli waslu fil-quċċata tal-muntanja, iltaqgħu ma' koppja bdiewa Quechua, Richard u Alvarez, li kienu okkupaw għorfa żgħira u li kienu qed jaħdmu uħud miż-żoni agrikoli mtarrġa oriġinali ta' Machu Picchu li kienu naddfu mill-ħaxix ħażin u mill-veġetazzjoni tal-ġungla xi erba' snin qabel. It-tifel ta' Alvarez, Pablito, li kellu 11-il sena ħa lil Bingham proprju sal-quċċata biex jurih il-fdalijiet ewlenin taċ-ċittadella.
Il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet kienu nħakmu mill-veġetazzjoni għajr għar-raba' mtarrġa li kienu qed jużaw il-bdiewa biex ikabbru l-għelejjel u l-ħxejjex. Minħabba l-veġetazzjoni, Bingham ma setax josserva s-sit kollu fl-aqwa tiegħu. Ħa xi noti, kejliet, u ritratti preliminari, u mill-ewwel innota l-kwalità tal-ħitan ta' diversi binjiet prinċipali u s-sengħa impressjonanti tal-Inka biex bnewhom mingħajr tikħil. Bingham ma kienx ċert dwar l-iskop oriġinali tal-fdalijiet, iżda ddeċiedi li ma kien hemm l-ebda indikazzjoni li kienet taqbel mad-deskrizzjoni li kellu ta' Vitcos.
daqsminuri|356x356px|Hiram Bingham ħdejn id-daħla tal-kamp tiegħu qrib Machu Picchu fl-1912 L-ispedizzjoni kompliet iktar 'l isfel tul ix-xmajjar Urubamba u Vilcabamba biex jeżaminaw il-fdalijiet kolla tal-Inka li setgħu jsibu. Iggwidat min-nies tal-post, Bingham skopra u identifika b'mod korrett is-sit tal-belt kapitali antika tal-Inka, Vitcos (li dak iż-żmien kienet imsejħa Rosaspata), u t-tempju ta' Chuquipalta fil-qrib. Imbagħad kompla jsegwi mogħdija fil-muntanji sal-Wied ta' Pampaconas fejn sab iktar fdalijiet moħbija mill-veġetazzjoni tal-ġungla f'Espíritu Pampa, li hu semma "Trombone Pampa". L-istess bħal Machu Picchu, is-sit kien miksi veġetazzjoni u Bingham seta' jieħu biss japprezza ftit binjiet. Fl-1964, Gene Savoy kompla jesplora iktar il-fdalijiet f'Espiritu Pampa u żvela l-kobor kollu tas-sit. Savoy identifika dan is-sit bħala Vilcabamba Viejo, il-post fejn ħarbu l-Inka meta l-Ispanjoli ħakmu l-belt kapitali l-antika ta' Vitcos.
Bingham reġa' lura Machu Picchu fl-1912 sponsorjat mill-Università ta' Yale u min-National Geographic mill-ġdid u bl-appoġġ sħiħ tal-President tal-Perù Leguia. L-ispedizzjoni bdiet b'erba' xhur xogħol ta' tneħħija tal-veġetazzjoni tal-ġungla bl-għajnuna ta' ħaddiema lokali, li ġie mħaffef bl-appoġġ tal-Prefett ta' Cusco. L-iskavi bdew fl-1912 u ssoktaw fl-1914 u fl-1915. Bingham iffoka fuq Machu Picchu minħabba l-kwalità u r-reqqa tax-xogħol tal-Inka fil-ġebel fil-binjiet taċ-ċittadella u l-fatt li baqgħu ppreservati tajjeb ħafna peress li kienu ntesew u baqgħu moħbija. L-ebda ipoteżi li fassal Bingham dwar is-sit ma reġġiet. Matul l-istudji tiegħu, ħa diversi artefatti lura miegħu f'Yale. L-iktar prominenti kien sett ta' skieken ċerimonjali tal-Inka tas-seklu 15. Dawn kienu magħmulin mill-bronż bil-bismut u huma l-iktar artefatt antika magħmul minn din il-liga.
Minkejja li fil-bidu l-istituzzjonijiet lokali laqgħu l-esplorazzjoni, wara ftit bdew jakkużaw lil Bingham li kien qed iwettaq nuqqasijiet legali u kulturali. Kien hemm xnigħat li t-tim ta' Bingham kien qed jisraq xi artefatti u joħroġhom barra mill-pajjiż bi kuntrabandu mill-Bolivja. Fil-verità, Bingham ittrasporta ħafna artefatti barra mill-Perù, iżda b'mod trasparenti u legali, li ġew depożitati fil-Mużew tal-Università ta' Yale. Bingham kien qed jirrispetta l-Kodiċi Ċivili tal-1852 tal-Perù; il-Kodiċi kien jiddikjara li "s-sejbiet arkeoloġiċi ġeneralment kien jappartjenu lil min jiskoprihom, ħlief meta kienu jiġu skoperti f'art privata". L-istampa lokali kompliet tressaq l-akkużi, bil-fehma li l-iskavi kienu qed jagħmlu ħsara lis-sit u kienu qed iċaħħdu lill-arkeologi lokali mill-għarfien dwar l-istorja tagħhom stess. Is-sidien tal-art bdew jesiġu miżata għall-iskavi. Meta Bingham u t-tim tiegħu temmew l-ispedizzjoni f'Machu Picchu, in-nies tal-post kien laħqu ffurmaw koalizzjonijiet biex jiddefendu s-sjieda tagħhom ta' Machu Picchu u tal-fdalijiet kulturali taċ-ċittadella, filwaqt li Bingham sostna li l-artefatti kellhom jiġu studjati minn esperti f'istituzzjonijiet Amerikani.
Sagrifiċċju uman u mistiċiżmu
Ma tantx hemm informazzjoni li tiddeskrivi s-sagrifiċċju umani f'Machu Picchu, għalkemm ħafna sagrifiċċji qatt ma ngħataw dfin xieraq, u l-fdalijiet tal-għadam kienu jispiċċaw fix-xejn bl-elementi. Madankollu, hemm evidenza li meta kien imut xi ħadd nobbli, kienu jiġu ssagrifikati l-qaddejja tiegħu biex jakkumpanjawh f'mewtu. Is-sagrifiċċji ta' annimali, likwidi u trabijiet lill-allat kienu iktar komuni u kienu jsiru fl-Artal tal-Kondor. Dawn is-sagrifiċċji, ħlief dawk umani, għadhom isiru sal-lum il-ġurnata minn membri tar-reliġjon tal-Andes tan-New Age (litteralment, "Era Ġdida").
Ġeografija
Machu Picchu tinsab fl-Emisferu tan-Nofsinhar, 13.164-il grad fin-Nofsinhar tal-ekwatur. Tinsab 80 kilometru fil-Majjistral ta' Cusco, fil-quċċata tal-muntanja Machu Picchu, f'altitudni ta' madwar 2,430 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, u iktar minn 1,000 metru 'l isfel minn Cusco, li għandha altitudni ta' 3,400 metru. B'hekk, iċ-ċittadella kellha klima iktar miti mill-belt kapitali tal-Inka. Machu Picchu hija wieħed mill-iktar siti importanti fl-Amerka t'Isfel, waħda mill-iktar attrazzjonijiet li jżuruha turisti fl-Amerka Latina u l-iktar attrazzjoni li jżuruha nies fil-Perù.
xellug|daqsminuri|267x267px|Ir-raba' mtarraġ ta' Machu Picchu fiċ-ċpar Machu Picchu jkollha sjuf umdużi bix-xita u xtiewi niexfa bil-ġlata. Il-biċċa l-kbira tax-xita fis-sena tinżel minn Ottubru sa Marzu.
Iċ-ċittadella tinsab 'il fuq mix-xmara Urubamba, li qiegħda fid-dawra tagħha minn tliet naħat, b'irdumijiet vertikali ta' 450 metru mix-xmara saċ-ċittadella. Fiż-żona, kmieni filgħodu spiss ikun hemm iċ-ċpar li tiżviluppa mix-xmara. Il-pożizzjoni taċ-ċittadella, imdawra b'irdumijiet weqfin u b'muntanji għoljin, fiha nnifisha kienet tipprovdi difiża naturali. Il-Pont tal-Inka, pont magħmul bil-ħbula tal-ħaxix, minn naħa għall-oħra tax-xmara Urubamba f'Pongo de Mainique, kien iservi ta' daħla sigrieta għall-armata tal-Inka. Pont tal-Inka ieħor inbena fil-Punent ta' Machu Picchu, magħmul biz-zkuk tas-siġar, f'post fejn hemm distakk ta' sitt metri minn parti għall-oħra tal-irdumijiet.
Iċ-ċittadella tinsab bejn il-muntanji Machu Picchu u Huayna Picchu, b'veduta panoramika taż-żewġ widien iktar 'l isfel u muntanja oħra kważi impenetrabbli warajha. Għandha provvista tal-ilma minn nixxigħat li ma tantx jistgħu jiġu bblukkati faċilment. L-għoljiet li jwasslu saċ-ċittadella kienu mtarrġa, biex ikun hemm iktar art agrikola għat-tkabbir tal-għelejjel u biex l-għoljiet tad-dawra jkunu iktar weqfin għall-invażuri possibbli. Ir-raba' mtarraġ naqqas l-erożjoni tal-ħamrija u ħares iċ-ċittadella minn diversi ċedimenti tal-art. Hemm żewġ rotot f'altitudni kbira li minn Machu Picchu jaqsmu mill-muntanji u jwasslu sa Cusco (li jiffurmaw parti mis-sistema transnazzjonali estiża ta' mogħdijiet fl-Andes imsejħa Qhapaq Ñan u li ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2014), waħda minn Bieb ix-Xemx, u l-oħra mill-pont tal-Inka. Iż-żewġ rotot setgħu jiġu bblukkati faċilment, f'każ li jkun hemm xi invażuri.
Machu Picchu u siti oħra fl-inħawi nbnew fuq qasmiet ġeoloġiċi fil-plakek dinjin li huma suxxettibbli għat-terremoti. Dan il-fatt jaf ma kienx kumbinazzjoni skont riċerka tal-2019 li tissuġġerixxi li l-Inka għażlu li jibnu fejn bnew għaliex kellhom il-materja prima lesta fil-post, jiġifieri ammonti kbar ta' ġebel u blat diġà maqsum bit-terremoti antiki.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Ażerbajġan
daqsminuri|It-Torri tax-Xebba f'Baku. Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Ażerbajġan irratifika l-Konvenzjoni fis-16 ta' Diċembru 1993.
Mill-2021, l-Ażerbajġan għandu tliet Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit li tniżżel fil-lista kien dak tal-Belt Iffortifikata ta' Baku bil-Palazz tax-Shirvanshah u t-Torri tax-Xebba fis-sena 2000. Minħabba l-ħsara mġarrba fit-terremot ta' Baku fl-istess sena, is-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu mill-2003 sal-2009. Il-Pajsaġġ Kulturali tat-Tinqix fuq il-Blat f'Gobustan tniżżel fl-2007. Fl-2013 dawn iż-żewġ siti ngħataw status ta' protezzjoni msaħħa mill-Kumitat għall-Protezzjoni tal-Wirt Kulturali f'Każ ta' Kunflitt Armat. L-iżjed sit reċenti li tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji kien dak taċ-Ċentru Storiku ta' Sheki bil-Palazz tal-Khan fl-2019. It-tliet siti huma siti kulturali.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
Awstraljani Maltin
L-Awstraljani Maltin huma Awstraljani ta’ dixxendenza Maltija jew persuni mwielda Malta li jgħixu fl-Awstralja.
Freddie Portelli
thumb|lemin|200px Freddie Portelli (San Pawl il-Baħar 5 ta' Mejju 1944 - ) hu kantant u kompożitur Malti tal-kanzunetti popolari. Ilu fix-xena tal-mużika Maltija mis-sena 1960.
Huwa miżżewweġ lil Carmen Portelli u għandu żewġt itfal, Claudette Portelli u Yvette Portelli
Ħajja Bikrija
Freddie Portelli jibqa' imfakkar għall-kanzunetta Viva Malta li ġiet fix-xena mużikali Maltija fl-1966. Din il-kanzunetta kienet ħarġet fuq diska wara li l-grupp li Freddie Portelli beda l-karriera mużikali tiegħu, The Malta Bums, ġew lura lejn Malta wara ħames xhur idoqqu fl-Amerika, l-Kanada u l-Ġermanja. Mal-grupp The Malta Bums, Freddie kien jikteb il-kliem u l-mużika tal-kanzunetti li dan il-grupp ħareg fuq diski għas-suq mużikali Malti.
Dawn il-kanzunetti kienu:
Nana Alexandria
Nana Alexandria (Georgian: ნანა გიორგის ასული ალექსანდრია, Nana Giorgis asuli Aleksandria ; imwielda fit-13 ta’ Ottubru 1949) hija Grandmaster taċ-ċess tal-Ġeorġja (1976) u l-Arbitru Internazzjonali (1995). Kienet l-isfidanti f'żewġ logħbiet għall- Kampjonat Dinji taċ-Ċess tan-Nisa. Hija l-omm tal-politikanta Ġeorġjana Giga Bokeria.
Freddie Portelli
The Black Train
Freddie Portelli telaq lill-grupp The Malta Bums u beda grupp ieħor bl-isem The Black Train. Dan il-grupp kien jikkonsisti b’Freddie fuq il-kitarra u kant, flimkien ma' Joe Vella fuq il-kitarra bass u Freddie Calleja fuq id-drums. Freddie & The Black Train, kif kienu magħrufin, ħarġu tlettax-il diska 45 u dawn kienu:
Nana Alexandria
Karriera
Alexandria kienet ingħatat it-titlu ta' Woman International Master (WIM) fl-1966 u t-titlu tal-WGM fl-1976, kienet Champion tan-Nisa tal-USSR fl-1966, fl-1968 (flimkien) u fl-1969. Lixandra kienet l-Isfidatur tal-Kampjonat Dinji tan-Nisa fl-1975 u l-1981. Fl-1975 hija tilfet lil Nona Gaprindashvili (+3 = 1 −8). Fl-1981 hija ġiet ma' Maia Chiburdanidze (+4 = 8 −4), bi Chiburdanidze żżomm it-titlu tagħha bħala champion. Alexandria lagħbet għall-Unjoni Sovjetika fl-Olimpijadi taċ-Ċess ta’ l-1969, 1974, 1978, 1980, 1982 u 1986. Hija kienet waħda mill-plejers li kkontribwew fit-tim tal-USSR li ddominaw l-Olimpijadi tan-nisa tas-snin 1980.
L-aqwa klassifikazzjoni tagħha ta' Elo kienet ta' 2415 fl-1988.
Alexandria hija amministratur tal-FIDE. Kienet il-president tal-Kummissjoni Nisa FIDE mill-1986 sal-2001.
Monasteru ta' Batalha
daqsminuri|Il-Monasteru ta' Batalha huwa wieħed mill-iżjed siti Gotiċi importanti fil-Portugall. Il-Monasteru ta' Batalha (bil-Portugiż: Mosteiro da Batalha) huwa monasteru Dumnikan li jinsab fil-muniċipalità ta' Batalha, fid-distrett ta' Leiria, fir-reġjun ċentrali tal-Portugall. Oriġinarjament u uffiċjalment magħruf bħala l-Monasteru ta' Santa Marija tal-Vitorja (bil-Portugiż: Mosteiro de Santa Maria da Vitória), inbena b'kommemorazzjoni tal-Battalja ta' Aljubarrota tal-1385 u ntuża bħala l-knisja fejn fis-seklu 15 indifnu l-membri tad-dinastija rjali Portugiża, Aviz. Huwa wieħed mill-aqwa eżempji u fost l-iżjed oriġinali tal-arkitettura Gotika Aħħarija fil-Portugall, b'elementi tal-istil Manwelin.
Storja
Il-monasteru nbena b'ħajr lill-Madonna għar-rebħa Portugiża kontra l-Kastiljani fil-Battalja ta' Aljubarrota fl-1385, b'rispett għal wegħda li kien għamel ir-Re Ġwanni I tal-Portugall. Il-battalja temmet il-Kriżi tal-1383-1385.
Dam iktar minn seklu biex inbena, mill-1386 sal-ħabta tal-1517, tul ir-renju ta' seba' rejiet. Kienu meħtieġa l-isforzi ta' ħmistax-il arkitett (Mestre das Obras da Batalha), għalkemm seba' minnhom kellhom biss titlu onorarju. Il-kostruzzjoni kienet teħtieġ sforz enormi, b'riżorsi umani u materjal straordinarji. Intużaw tekniki u stili artistiċi ġodda, li qabel ma kinux magħrufa fil-Portugall. Ix-xogħol inbeda fl-1386 mill-arkitett Portugiż Afonso Domingues, li kompla sal-1402. Huwa fassal il-pjanta, u bosta mill-istrutturi fil-knisja u l-kjostru huma xogħlu. L-istil tiegħu essenzjalment kien Gotiku Rayonnant; madankollu, hemm influwenzi mill-Perjodu Perpendikolari Ingliż. Hemm similaritajiet mal-faċċata tal-Monasteru ta' York u man-navata u t-transett tal-Katidral ta' Canterbury.
Minfloku laħaq Huguet mill-1402 sal-1438. Dan l-arkitett, li x'aktarx li kellu dixxendenza Katalana, introduċa l-istil Gotiku Elaborat, immanifestat fil-faċċata prinċipali, fil-koppla tas-sala kapitolari, fil-Kappella tal-Fundatur, fl-istruttura bażika tal-Kappelli Mhux Kompluti u fin-navati tat-Tramuntana u tal-Lvant tal-kjostru prinċipali. Huwa żied l-għoli tan-navata għal 32.46 metru. Billi altera l-proporzjonijiet, irnexxielu jikseb l-effett li l-knisja minn ġewwa tidher ferm idjaq milli hi. Huwa lesta wkoll it-transett, iżda laħaq miet qabel ma seta' jlesti l-Kappelli Mhux Kompluti.
Matul ir-renju ta' Afonso V tal-Portugall, l-arkitett Portugiż Fernão de Évora kompla bil-kostruzzjoni bejn l-1448 u l-1477. Huwa żied il-Kjostru ta' Afonso V. Warajh laħaq l-arkitett Mateus Fernandes ix-Xiħ bejn l-1480 u l-1515. Dan il-mastru tal-istil Manwelin ħadem fuq il-portal tal-Kappelli Mhux Kompluti. Flimkien mal-arkitett famuż Diogo Boitac huwa wettaq il-lavur tal-arkati fil-Kjostru Rjali. Ix-xogħol fuq il-monasteru baqa' għaddej matul ir-renju ta' Ġwanni III tal-Portugall biż-żieda tat-tribuna Rinaxximentali fina (1532) ta' João de Castilho. Il-kostruzzjoni waqfet ħesrem meta r-re ddeċieda li jalloka l-isforzi kollha tiegħu għall-kostruzzjoni tal-Monasteru tal-Ġlormini f'Liżbona. It-terremot tal-1755 ikkawża xi ħsarat, iżda ħsarat ferm estensivi ġew ikkawżati mit-truppi ta' Napuljun taħt il-Marexxall Masséna, li serqu l-kumpless u tawh in-nar fl-1810 u fl-1811. Meta d-Dumnikani tkeċċew mill-kumpless fl-1834, il-knisja u l-monasteru ġew abbandunati u sfaw mitluqa għad-destin tagħhom.
Fl-1840, ir-Re Ferdinandu II tal-Portugall beda programm ta' restawr tal-monasteru abbandunat u mitluq, u b'hekk salva din il-ġawhra tal-arkitettura Gotika. Ir-restawr dam sal-bidu tas-seklu 20. Wieħed mill-aħħar arkitetti kien il-mastru bennej Jose Patrocinio de Sousa, li kien responsabbli għar-rikostruzzjoni tal-monasteru. Ġie ddikjarat bħala Monument Nazzjonali fl-1907. Fl-1980 il-monasteru ġie kkonvertit f'mużew.
Il-Monasteru ta' Batalha tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Arkitettura
Il-monasteru jinsab 'il barra mir-raħal. Il-faċċata tal-Punent, li tħares lejn pjazza kbira bl-istatwa tal-Ġeneral Nuno Álvares Pereira riekeb iż-żiemel, hija maqsuma fi tlieta bir-riffieda u b'pilastri enormi: il-Kappella tal-Fundatur (Capelo do Fundador), il-ħajt laterali ta' korsija u l-portal ipprojettat 'il barra. Fuq in-naħa tal-lemin ta' din il-faċċata hemm il-Kappelli Mhux Kompluti (Capelas Imperfeitas), struttura ottagonali separata li ġiet miżjuda mal-kumpless.
Fuq in-naħa tal-Lvant, maġenb il-kor tal-knisja hemm is-Sala Kapitolari (Sala do Capítulo). Il-Kjostru tar-Re João I imiss mal-knisja u din is-sala kapitolari. L-istruttura tkompli fil-kjostru tar-Re Afonso V (Claustro de D. Afonso V). Fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-kumpless hemm il-Qabar tas-Suldat Mhux Magħruf tal-Ewwel Gwerra Dinjija.
Fl-arċivolta tal-portal hemm sensiela ta' 78 statwa, maqsuma f'sitt ringieli, ta' rejiet, ta' anġli, ta' profeti u ta' qaddisin tat-Testment il-Qadim, kull waħda taħt baldakkin. Il-ġnub tal-portal fihom (kopji inferjuri ta') statwi tal-appostli, u waħda mill-istatwi tinsab bilwieqfa fuq xitan bil-ktajjen. It-timpanu juri lil Kristu Re fuq it-tron, bilqiegħda taħt baldakkin u maġenbu hemm l-erba' Evanġelisti, kull wieħed bl-attribut tiegħu stess.
Freddie Portelli
The Black Train
Fis-sena 1978, Freddie & The Black Train ħarġu wkoll żewġ long plays li kienu Viva Malta u Freddie & The Black Train. L-ewwel lp Viva Malta li kien fuq it-tikketta ‘Riviera’ numru RVLP 2003, kien diska bis-suċċessi li dan il-grupp ħareġ fis-snin qabel u kien fih dawn il-kanzunetti: Viva Malta, Kliem, Titlaqnix, Jidbiegħdu, Joħlom min irid, Ejja lura, Mulej, Fuqek ser immut, Se jkolli nemmen, Flimkien, Ma kellekx tort, Ħallini. Freddie & The Black Train kien ħareġ fuq it-tikketta ‘Freddie Portelli Records’ numru  FP 1001, kellu dawn il-kanzunetti, kollha kompożizzjoniet ta’ Freddie Portelli: The way I’m gonna be, Jekk ma tafux, When the sun goes down, Dabbar rasek, Read about me, Lejl u nhar, Black train, Carmeline, There’ll be nobody, Dawk l-għajnejn, Fever, Mr Blue.
Monasteru ta' Batalha
Navata u kor
Il-knisja hija kbira u dejqa (22 metru), fi proporzjon mal-għoli tagħha (32.4 metru). In-navata ġiet olzata għall-għoli attwali tagħha mit-tieni arkitett, Huguet, li altera l-proporzjonijiet tal-knisja u taha d-dehra attwali tagħha. Minn ġewwa tagħti impressjoni trankwilla u sempliċi mingħajr wisq ornamenti u statwi fin-navata. Il-volti mrikkbin, mirfuda mill-pilastri komposti, jintemu b'ġebliet tax-xewka mżejnin. Id-dawl jidħol fil-knisja minn ġo għaxar twieqi bil-ħġieġ ikkulurit tal-klerestorju u mit-twieqi twal imżejnin fil-ħitan laterali u t-transett, kif ukoll minn ġo żewġ ringieli ta' twieqi ppuntati fil-kor. Il-kor huwa estiż f'żewġ transetti b'żewġ niċeċ u jikkonsisti minn ħames kappelli apsidali, b'waħda ċentrali ħierġa 'l barra.
Freddie Portelli
The Black Train
Wara żmien mal-grupp The Black Train, Freddie Portelli beda karriera bħala solista u hawn kellu erba’ diski li kienu:
Monasteru ta' Batalha
Navata u kor
F'Batalha x'aktarx li kien hemm l-ewwel studjo tat-twieqi tal-ħġieġ ikkulurit fil-Portugall. L-arti ġiet introdotta fil-Portugall minn artisti Ġermaniżi mir-reġjuni ta' Franconia u Nuremberg. L-eqdem twieqi jmorru lura għall-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 15. Iżda t-twieqi tal-ħġieġ ikkulurit Manwelini fil-kor imorru lura għas-snin 20 u 30 tas-seklu 16 u ġew prodotti minn mastri Portugiżi, fosthom Francisco Henriques. Dawn jirrappreżentaw xeni mill-ħajja ta' Ġesù u ta' Santa Marija: il-Viżitazzjoni, l-Epifanija, il-Ħarba lejn l-Eġittu u l-Irxoxt ta' Kristu.
Freddie Portelli
The Black Train
Freddie kiteb ukoll kanzunetti li bintu Claudette kienet kantatt meta kella biss erba’ snin u dawn il-kanzunetti kienu ħarġu fuq diska 45 u kassette. Id-diska 45 kienet maħruġa fuq it-tikketta ‘Eljayar Records’, numru ERX 0017 u kienet: Claudette (verżjoni bil-Malti)/Claudette (verżjoni bit-Taljan). Il-kassette li kien ġab l-isem Claudette kien fih dawn il-kanzunetti: Claudette, Fil-klassi, Vettina, Freddie d-drummer, Elvis Presley, Inkantaw, Martha-Lara, Inkanta li rrid, Joe l-Bajżu, Nitlob lill-Bambin. Fis-sena 1986, meta Claudette kellha madwar 12-il sena, it-tikketta ‘Play Records’ ħarġet diska 45, numru Play 211, ' fl-Ingilterra. Din id-diska, b’żewġ kompożizzjoniet ta’ Freddie Portelli u li bintu Claudette kantatt, kienet: Minor on/That’s what I like.
Monasteru ta' Batalha
Navata u kor
L-arkitett Mateus Fernandes u martu ndifnu taħt qabar-ħaġra tal-irħam qrib il-portal. Il-qabar tal-kavallier Martim Gonçalves de Maçada, li salva lir-re matul il-Battalja ta' Aljubarrota, tinsab qrib il-Kappella tal-Fundatur.
Freddie Portelli
The Black Train
Bħala solista wkoll, Freddie Portelli ħareġ seba’ compact discs u dawn huma:
Monasteru ta' Batalha
Kappella tal-Fundatur
Il-qabar konġunt tar-Re Ġwanni I tal-Portugall (li miet fl-1433) u ta' martu Filippa ta' Lancaster (li mietet fl-1415) jinsab taħt il-volta b'għamla ta' stilla tal-ottagonu. L-istatwi tagħhom huma mżejnin b'mod solenni, id f'id xulxin (espressjoni tar-relazzjonijiet tajbin bejn il-Portugall u l-Ingilterra), u b'rashom mistrieħa fuq imħadda, taħt baldakkini mżejna b'mod elaborat. L-istemma tad-dinastiji ta' Aviz u ta' Lancaster jinsabu fuq dawn il-baldakkini, flimkien mal-arma tal-Ordni tat-Takkalja. Fuq l-għatu tal-qabar hemm il-kitba mnaqqxa ripetuta tal-mottos tar-re Por bem ("għall-aħjar") u tar-reġina Yl me plet ("Jiena kuntenta"). Dan l-ottagonu huwa mdawwar b'ambulatorju b'volti kumplessi. Fil-ħajt tan-Nofsinhar hemm ringiela ħnejjiet imdaħħla fil-ħajt bl-oqbra tal-erba' ulied iż-żgħar ta' Ġwanni I, flimkien mal-konjugi tagħhom. Mix-xellug għal-lemin: Ferdinandu l-Prinċep Sagru (għażeb, li miet priġunier f'Fes fl-1443; il-fdalijiet ta' ġismu iktar 'il quddiem ġew irkuprati u ttrasferiti hawnhekk fl-1473); Ġwanni ta' Reguengos, il-Kuntistabbli tal-Portugall (li miet fl-1442), ma' martu Isabella ta' Barcelos (li mietet fl-1466); Enriku n-Navigatur (taħt baldakkin, li miet fl-1460, għażeb); u Pietru ta' Coimbra (reġġent għal Afonso V, 1438-1448, li nqatel fil-Battalja ta' Alfarrobeira fl-1449; il-fdalijiet tiegħu ġew ittrasferiti hawnhekk fl-1456) ma' martu Isabella ta' Urgell (li mietet fl-1459).
It-tliet oqbra mal-ħajt tal-Punent huma kopji tal-oqbra oriġinali tar-Re Afonso V (li rrenja bejn l-1438 u l-1481), ta' Ġwanni II (li rrenja bejn l-1481 u l-1495; vojt minħabba li s-suldati ta' Masséna remew l-għadam) u ta' ibnu u l-eredi, il-Prinċep Afonso (li miet f'aċċident meta kellu sbatax-il sena, qabel il-mewt ta' missieru).
Kappelli Mhux Kompluti
As Capelas Imperfeitas ("Il-Kappelli Mhux Kompluti") huma tfakkira li l-monasteru fil-fatt qatt ma tlesta. Dawn jiffurmaw struttura ottagonali separata infilzati mal-kor tal-knisja (permezz ta' retrokor) u aċċessibbli biss minn barra. Ġew ikkummissjonati fl-1437 mir-Re Dwardu tal-Portugall ("Dom Duarte", li miet fl-1438) bħala t-tieni mawżolew irjali għalih innifsu u għad-dixxendenti tiegħu. Iżda hu u r-reġina tiegħu Eleanor ta' Aragona huma l-uniċi li ndifnu hemmhekk (Eleanor mietet fl-eżilju f'Toledo fl-1445; il-fdalijiet tagħha ġew ittrasferiti hawnhekk fl-1456). Id-disinn oriġinali, mibdi minn Huguet, ġie alterat minn diversi arkitetti li ġew warajh, speċjalment Mateus Fernandes (li huwa midfun fil-knisja). Ir-rotunda ottagonali għandha seba' kappelli eżagonali li jirradjaw minnha. Fil-kantunieri tal-kappelli hemm ir-riffieda enormi mhux kompluti li kienu maħsuba biex jirfdu l-volta. Dawn il-pilastri, iddisinjati minn Diogo Boitac, huma mżejna b'motivi Manwelini mnaqqxa fil-ġebel.
Il-portal għandu għoli monumentali ta' ħmistax-il metru. Oriġinarjament inbena bi stil Gotiku, iżda ġie ttrasformat minn Mateus Fernandes f'kapulavur tal-istil Manwelin (tlesta fl-1509). Huwa mżejjen minn fuq s'ifel b'lavur lussuż u elaborat ta' motivi Manwelini stilizzati: sferi tan-navigazzjoni marittima, anġli bil-ġwienaħ, ċimi, ċrieki, zkuk tas-siġar, arkati b'għamla ta' trifolju u tiżjin bil-fjuri. Dan il-ġieħ tar-Re Manwel I lill-predeċessur tiegħu r-Re Dwardu jsemmi wkoll il-motto Leauté faray tam yaserei ("Inkun leali dejjem"). Dan il-motto mbagħad jiġi ripetut għal iktar minn mitejn darba fl-arkati, fil-volti u fil-pilastri tal-kappelli.
Il-loġoġ Rinaxximentali, li ġew miżjuda għall-ħabta tal-1533, x'aktarx li kienu maħsuba għall-mużiċisti u ġew attribwiti lill-arkitett João de Castilho.
Sala Kapitolari
The Chapterhouse (Portuguese: Sala do Capitulo) reminds visitors of the military reason for the monastery's foundation: a military honor guard of two sentinels stands watch over the tombs of two unknown soldiers killed in World War I.
This square room is especially notable for its star vault lacking a central support and spanning a square space of 19 meters on the side. This was such a daring idea at the time that condemned prisoners were used to perform the task. It was completed after two failed attempts. When the last scaffolds were removed, it is said that Huguet spent the night under the vault to silence his critics.
The stained-glass Renaissance window in the east wall dates from 1508. It depicts scenes of the Passion and is attributed to the Portuguese painters Master João and Francisco Henriques.
Kjostru Rjali
Il-Kjostru Rjali (bil-Portugiż: Claustro Real) ma kienx parti mill-proġett oriġinali. Inbena taħt l-arkitett Fernão de Évora bejn l-1448 u l-1477. Id-dehra sempliċi tiegħu minn barra toħloq kuntrast kbir mal-istil Gotiku Elaborat tal-knisja. It-tiżjin imnaqqax bl-istil Gotiku (inkluż kwadrifolji, ġilju u rużuni) magħmul minn Huguet fl-ambulatorju jifforma kombinament mill-aqwa mal-istil Manwelin fl-arkati, miżjuda iktar 'il quddiem minn Mateus Fernandes. Żewġ disinni differenti jalternaw, wieħed bis-salib tal-Ordni ta' Kristu, u l-ieħor bl-isferi tan-navigazzjoni marittima.
Il-kolonni żgħar li jirfdu dawn l-arkati elaborati, huma mżejna b'motivi spirali, sferi tan-navigazzjoni marittima, żahar tal-lotus, friegħi tal-ward selvaġġ, perli u qxur tal-baħar, u veġetazzjoni eżotika.
Lavabo
Fil-kantuniera tal-Majjistral tal-Kjostru Rjali, hemm struttura magħmula minn Mateus Fernandes, li tikkonsisti minn funtana u żewġ vaski iżgħar fuqha, imdawla bid-dawl li jidħol mil-lavur elaborat tal-arkati ta' madwarha.
Kjostru tar-Re Afonso
Dan il-kjostru sempliċi maġenb il-Kjostru Rjali nbena bi stil Gotiku konvenzjonali b'arkati doppji ppuntati. Inbena fit-tieni nofs tas-seklu 15 mill-arkitett Fernão de Évora. Joħloq kuntrast mal-istil Manwelin elaborat tal-Kjostru Rjali kemxejn ikbar. Il-ġebliet tax-xewka fil-volta fihom l-istemma ta' D. Duarte I u ta' Afonso V.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monasteru ta' Batalha ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Manwel Magri
Patri Emmanwel Magri (Valletta, 27 ta' Frar 1851 - Sfax, 29 ta' Marzu 1907) kien etnografu, arkeologu u kittieb Malti.
Magri għamel kontribuzzjoni kbira bħala studjuż bil-kollezzjoni tal-ħrejjef u drawwiet tradizzjonali Maltin li ġabar. Ix-xogħol ta' Magri fl-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, salva għall-posterità ħafna materjal etnografiku li kieku kien jintilef permezz tal-modernizzazzjoni u l-firxa tal-edukazzjoni.
Patri Magri kien wieħed mill-pijunieri fl-arkeoloġija Maltija. Kien membru tal-ewwel kumitat biex imexxi l-Mużew ta' Malta flimkien ma' Antonio Annetto Caruana, N. Tagliaferro u Temi Zammit. Patri Magri ħa ħsieb l-iskavi tal-Ipoġew ta' Ħal-Saflieni, Tempju Megalitiku fix-Xewkija (Għawdex), u għadd ieħor ta' siti f'Malta u Għawdex.
Magri daħal fis-Soċjetà ta' Ġesù fl-1871 u ġie ordnat fl-1881 f'Tortosa (Spanja), u ħa l-voti solenni fil-15 ta' Awwissu 1890, fl-Istanbul (it-Turkija). Bħala Ġiżwita għallem f'diversi Kulleġġi tal-Ġiżwiti f'Malta u t-Turkija. Serva wkoll bħala Assistent tal-Provinċjal ta' Sqallija (1898–1902) u bħala rettur tas-Seminarju ta' Għawdex (1902–1906). Magri miet f'daqqa fid-29 ta' Marzu 1907 fi Sfax fit-Tuneżija, fejn kien mar biex jipprietka l-eżerċizzi tar-Randan u jiċċelebra l-Għid għak komunità Maltija.
Yana Zinkevych
Yana Vadimyvna Zinkevych (bl-Ukren: Яна Вадимівна Зінкевич, twieldet fit-2 ta' Lulju 1995 f'Rivne) hija membru parlamentari u veteran militari parapleġika Ukrena. Fl-2022 intgħażlet bħala waħda mill-100 Nisa tas-sena tal-BBC.
Ħajja
Zinkevych twieldet fl-1995 f'Rivne. Ingħatat l-edukazzjoni tagħha f'kumpless edukattiv u xjentifiku u ġiet imħarrġa fil-Mediċina fl-Università Medika Statali ta' Dnipro.
Matul il-Gwerra ta' Donbass, Zinkevych kienet il-kmandant tal-Battaljun Mediku tal-Hospitallers, u jingħad li salvat madwar 200 suldat. Indarbet serjament f'aċċident bil-karozza f'Diċembru 2015, u minħabba f'hekk baqgħet ipparalizzata u tuża s-siġġu bir-roti. Ingħatat ukoll l-Ordni tal-Mertu tal-Ukrajna. Fl-2022 ġiet elenkata bħala waħda mill-100 Nisa tas-sena tal-BBC.
Zinkevych intgħażlet bħala rappreżentant tal-partit tas-Solidarjetà Ewropea (fid-disa' konvokazzjoni tal-Verhovna Rada) fl-elezzjoni parlamentari Ukrena tal-2019. Tpoġġiet fis-seba' post fuq il-lista elettorali tal-partit.
Pino Roveredo
Pino Roveredo (Trieste, 16 ta' Ottubru 1954 – Duino-Aurisina, 21 ta' Jannar 2023) kien kittieb u direttur teatrali Taljan.
Bijografija
Fi tfulitu kellu problemi serji fil-familja minħabba d-diżabilità tal-ġenituri tiegħu li kienu torox u muti, filwaqt li f'żogħżitu kellu l-problema tal-alkoħoliżmu.
Roveredo għamel id-debutt letterarju tiegħu fl-1996 bit-test awtobijografiku Capriole in salita (Kutrumbajsi għat-telgħa). Fih jirrakkonta l-esperjenzi pożittivi u negattivi ta' ħajtu, kif ukoll it-taqtigħa mal-alkoħol tiegħu u ta' sħabu li kien jixrob magħhom u li kienu inqas ixxurtjati minnu. Ir-rumanz mill-ewwel kiseb suċċess konsiderevoli fuq livell nazzjonali u Roveredo kiseb notorjetà grazzi għal diversi dehriet televiżivi fil-programm popolari Maurizio Costanzo Show.
Fis-sena 2000 ħareġ rumanz ieħor bit-titlu Ballando con Cecilia (Żfin ma' Cecilia). Fih Roveredo jirrakkonta l-istorja ta' Cecilia, anzjana maqfula għal aktar minn sittin sena fi sptar psikjatriku. Ir-residenti l-oħra, li huma kollha mogħtija t-tikketta sempliċistika ta' “mġienen”, huma persunaġġi sekondarji madwar Cecilia, li d-destin ċaħħadha mil-libertà. Fl-istess sena, Roveredo ppubblika t-test tad-dramm f'żewġ atti Centro diurno/Le fa male qui? (Ċentru tas-saħħa/Hawnhekk juġgħek?), fejn jitkellem dwar il-problema tal-esklużjoni soċjali u l-vizzju tad-droga. Imbagħad ħareġ il-volum San Martino al Campo - Trent'anni (San Martino al Campo - Tletin sena), editjat minn Stefano Bianchi, li fih Pino Roveredo jirrakkonta l-aktar fażijiet importanti fit-tletin sena ta' storja taċ-ċentru terapewtiku kontra l-vizzju tad-droga mwaqqaf minn Dun Mario Vatta. Il-ktieb fih ix-xhieda ta' bosta persunaġġi famużi, fosthom il-kittieb Claudio Magris.
F'Settembru tal-2005, Roveredo rebaħ il-premju letterarju prestiġjuż Campiello bil-ġabra ta' stejjer Mandami a dire (Ibgħat għidli). Fl-2006 ippubblika l-volum Andar per fodere (Tfittix għall-inforor) flimkien mal-politiku Ettore Rosato. Fl-istess sena reġa' ġie stampat Capriole in salita u fl-2007, Roveredo ppubblika rumanz ġdid, Caracreatura (Għażiżibni), li jirrakkonta l-istorja ta' omm ta' wieħed bil-vizzju tad-droga. Fl-2009 ħareġ Attenti alle rose (Attenti għall-ward).
Fl-2010, Roveredo ħareġ La melodia del corvo (Il-melodija taċ-ċawla). Xogħlijiet tiegħu oħra ta' dan il-perjodu huma r-rumanz Mio padre votava Berlinguer (Missieri kien jivvota lil Berlinguer) tal-2012, edizzjoni oħra ta' Ballando con Cecilia (2013), u Mastica e sputa (Omgħod u obżoq) tal-2016. L-aħħar ktieb tiegħu kien I ragazzi della via Pascoli (It-tfal ta' Triq Pascoli) tal-2021.
Mill-2014 sal-2018 kien il-garanti reġjonali tal-persuni mqiegħda taħt miżuri restrittivi tal-libertà personali tagħhom fir-reġjun ta' Friuli Venezia Giulia. Fl-2021 ħareġ għall-elezzjoni tal-kunsill lokali ta' Trieste iżda ma ġiex elett.
Pino Roveredo miet f'Duino-Aurisina fil-21 ta' Jannar 2023, fl-età ta' 68 sena.
Palazz ta' Versailles
Lwiġi XIII bena loġġa tal-kaċċa sempliċi fis-sit tal-Palazz ta' Versailles fl-1623 u ssostitwieh b'palazz żgħir fl-1631-1634. Lwiġi XIV kabbar il-palazz f'diversi fażijiet mill-1661 sal-1715. Kien residenza favorita taż-żewġ rejiet, u fl-1682, Lwiġi XIV ttrasferixxa s-sede tal-qorti u tal-gvern tiegħu lejn Versailles, u b'hekk il-palazz de facto sar il-belt kapitali ta' Franza u baqa' hekk anke taħt ir-Rejiet Lwiġi XV u Lwiġi XVI, li primarjament għamlu alterazzjonijiet fuq ġewwa tal-palazz, iżda fl-1789 il-familja rjali u l-belt kapitali ta' Franza reġgħu lura lejn Pariġi. Għall-kumplament tar-Rivoluzzjoni Franċiża, il-Palazz ta' Versailles ġie abbandunat għalkollox u żvujtat mill-kontenuti tiegħu, u l-popolazzjoni tal-belt u tal-inħawi naqset ferm.
Napuljun Bonaparte, wara li ħa lil Franza f'idejh, uża l-Palazz ta' Versailles bħala r-residenza tas-sajf tiegħu mill-1810 sal-1814, iżda ma rrestawrahx. Meta l-Monarkija Franċiża rrestawratu, xorta waħda baqgħet f'Pariġi, u qabel is-snin 30 tas-seklu 19 ma sarux tiswijiet kbar fil-palazz. Il-Mużew tal-Istorja ta' Franza ġie installat ġo fih minflok l-appartamenti tas-sezzjoni tan-Nofsinhar tal-palazz.