cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hampi
Tempju u l-kumpless tas-suq ta' Virupakxa
Il-bitħa ta' wara l-gopuram iż-żgħira tagħti għall-mandapa prinċipali tat-tempju ta' Xiva, li tikkonsisti mill-mandapa kwadra oriġinali u estensjoni rettangolari magħmula minn żewġ kwadri fużi u sittax-il pilastru mibnija minn Krishnadevaraya. Is-saqaf tas-sala miftuħa ta' fuq il-mandapa hija mpittra, u turi l-leġġenda tax-Xivaniżmu marbuta maż-żwieġ ta' Xiva u Parvati; sezzjoni oħra turi l-leġġenda ta' Rama-Sita tat-tradizzjoni tal-Vixnuviżmu. It-tielet sezzjoni turi l-leġġenda tal-alla tal-imħabba Kama jispara vleġġa lejn Xiva biex jibda jinteressa ruħu f'Parvati, u r-raba' sezzjoni turi lill-istudjuż Induista Advaita Vidyaranya jinġarr f'purċissjoni. Skont George Michell u studjużi oħra, id-dettalji u l-isfumaturi tal-kuluri jissuġġerixxu li l-pitturi kollha ta' mas-saqaf imorru lura għal rinnovazzjoni tas-seklu 19, u t-temi tal-pitturi oriġinali mhumiex magħrufa. Il-pilastri tal-mandapa għandhom skulturi kbar magħrufa bħala yalis, annimal mitiku b'karatteristiċi ta' żiemel, iljun u annimali oħra b'ġellied armat riekeb fuqu — karatteristika tal-Imperu ta' Vijayanagara.
Il-qalba tat-tempju fiha mukha-linga; linga ta' Xiva b'wiċċ imbuzzat bir-ram isfar. It-tempju ta' Virupakxa għandu wkoll santwarji iżgħar għal żewġ aspetti ta' Parvati-Pampa u ta' Bhuvaneshwari lejn it-Tramuntana tas-santwarju prinċipali. Is-santwarju ta' Bhuvaneshwari għandu arkitettura Chalukya u juża l-granit minflok il-ġebel artab. Il-kumpless fih gopura fit-Tramuntana, iżgħar mill-gopura tal-Lvant, li tagħti għall-ġibjun ta' Manmatha u b'mogħdija lejn ix-xmara b'riljievi fil-ġebel b'rabta mar-Ramayana. Lejn il-Punent ta' dan il-ġibjun hemm is-santwarji tat-tradizzjonijiet tax-Xaktiżmu u tal-Vixnuiżmu, bħal dawk iddedikati lil Durga u lil Vixnu rispettivament. Uħud mis-santwarji tul din il-mogħdija tal-pellegrini ġew miżbugħin bl-abjad fis-seklu 19 fuq ordnijiet tal-uffiċjal tal-Indja Brittanika F.W. Robinson, li ried jirrestawra l-kumpless tat-tempju ta' Virupakxa; it-tbajjid ta' dan ir-raggruppament ta' monumenti storiċi baqa' jsir minn żmien għal żmien bħala tradizzjoni.
Skont it-tradizzjoni lokali, it-tempju ta' Virupakxa huwa l-unika tempju li baqa' jkun post ta' ġabra għall-Induisti u baqgħu jżuruh il-pellegrini wara l-qerda ta' Hampi fl-1565. It-tempju jattira folol kbar; festa annwali b'purċissjoni b'karru li jfakkar iż-żwieġ ta' Virupakxa u Pampa ssir fir-rebbiegħa, flimkien mal-festival solenni ta' Maha Shivaratri. It-tempju attira kritika mit-turisti għat-trattament ta' iljunfant residenti, Lakxmi, li jgħix fuq in-naħa ta' wara tat-tempju fi sqaq dejjaq.
Tempju ta' Krixna, suq, Narasimha u linga
It-tempju ta' Krixna, magħruf ukoll bħala t-tempju ta' Balakrixna, fuq in-naħa l-oħra tal-Għolja ta' Hemakuta, jinsab madwar kilometru (0.62 mili) fin-Nofsinhar tat-tempju ta' Virupakxa. Imur lura għall-1515; din il-parti tal-kumpless ta' Hampi tissejjaħ Krixnapura fil-kitbiet imnaqqxa. Quddiem il-fdalijiet tat-tempju hemm triq twila tas-suq, magħrufa lokalment ukoll bħala l-bażar. Bejn il-fdalijiet tal-ħwienet bil-kolonni hemm triq wiesgħa li minnha setgħu jgħaddu l-karrijiet għat-trasport tal-merkanzija lejn is-suq u minnu, u fiha kienu jsiru funzjonijiet ċerimonjali u ċelebrazzjonijiet festivi. Lejn it-Tramuntana ta' din it-triq u nofs is-suq hemm Puxkarani kbir — ġibjun tal-ilma pubbliku mtarraġ b'paviljun artistiku fiċ-ċentru tiegħu. Maġenb il-ġibjun hemm sala pubblika (mandapa) fejn in-nies setgħu joqogħdu bilqiegħda.
It-tempju jiftaħ lejn il-Lvant; għandu daħla bir-riljievi tal-għaxar avatar kollha ta' Vixnu, l-ewwel ta' Matsya fil-qiegħ. Fuq ġewwa hemm il-fdalijiet tat-tempju ta' Krixna u l-fdalijiet ta' santwarji żgħar għall-allat femminili. Il-kumpless tat-tempju fih saffi differenti ta' mandapa, inkluż kompartiment estern u ieħor intern. Il-kumpless fih żewġ daħliet bil-gopuram. Fuq ġewwa, mandapa miftuħa tagħti għal mandapa magħluqa. Ix-xbieha oriġinali ta' Balakrixna (Krixna tarbija) fil-qalba tat-tempju issa tinsab f'mużew f'Chennai. Triq moderna tgħaddi quddiem il-gopuram tal-Lvant, u tikkollega lil Kamalapuram ma' Hampi. Il-gopuram tal-Punent fiha freġji ta' formazzjoni militari u ta' suldati.
Fin-Nofsinhar tat-tempju ta' Krixna minn barra hemm żewġ santwarji biswit xulxin, wieħed fih l-ikbar linga monolitika ta' Xiva u l-ieħor fih l-ikbar avatar monolitiku ta' Yoga-Narasimha ta' Vixnu f'Hampi. Il-linga ta' Xiva għolja tliet metri (9.8 piedi) tinsab fl-ilma f'kamra kubika u għandha tliet għajnejn fuq in-naħa ta' fuq tagħha. Fin-Nofsinhar tagħha hemm is-santwarju bl-avatar ta' Vixnu, Narasimha, b'għamla ta' raġel u iljun bilqiegħda f'poża tal-joga, għolja 6.7 metri (22 pied). L-iskultura monolitika ta' Narasimha oriġinarjament kellha l-alla femminili ta' Lakxmi magħha, iżda turi sinjali ta' ħsara estensiva u tebgħat tal-karbonju mal-art — evidenza ta' tentattivi biex is-santwarju jingħata n-nar. L-istatwa tnaddfet u partijiet mis-santwarju ġew irrestawrati.
Tempju u l-kumpless tas-suq ta' Achyutaraya
It-tempju ta' Achyutaraya, magħruf ukoll bħala t-tempju ta' Tiruvengalanatha, jinsab madwar kilometru (0.62 mili) fil-Lvant tat-tempju ta' Virupakxa u parti miċ-ċentru sagru tiegħu jinsab qrib ix-xmara Tungabhadra. Fil-kitbiet imnaqqxa jissemma li jinsab f'Achyutapura u jmur lura għall-1534. Huwa wieħed mill-ikbar erba' kumplessi f'Hampi. It-tempju mhuwiex allinjat bħas-soltu għaliex iħares lejn it-Tramuntana. Huwa ddedikat lil Vixnu. Fi żmien l-Imperu ta' Vijayanagara, tradizzjonalment wieħed kien jersaq lejn it-tempju min-naħa tax-xmara, l-ewwel lil hinn minn ġibjun ċerimonjali u mbagħad tul it-triq tas-suq minn triq wiesgħa. It-tempju kellu gopuram esterna li kienet tagħti għal bitħa b'sala b'100 kolonna u b'gopuram interna li tagħti għat-tempju ta' Vixnu. Fuq kull naħa ta' kull pilastru fis-sala tal-100 kolonna hemm riljievi tal-avatars ta' Vixnu; ta' divinitajiet oħra bħal Xiva, Surja u Durga; xeni mill-ħajja ta' kuljum — rishi, koppji ta' maħbubin, buffi; nies b'pożi tal-joga; nies b'pożi ta' namaste; u emblemi ta' Vijayanagara.
Id-daħla tat-tempju fiha l-emblemi dinastiċi ta' Vijayanagara; ċingjal minn Varaha, xabla, ix-xemx u l-qamar. It-tempju u t-triq tas-suq huma rvinati iżda l-konfigurazzjoni tagħhom tissuġġerixxi li kien hemm suq kbir b'toroq li minnhom setgħu jgħaddu l-karrijiet.
Tempju u l-kumpless tas-suq ta' Vittala
It-tempju u l-kumpless tas-suq ta' Vittala jinsabu 3 kilometri (1.9 mil) fil-Grigal tat-tempju ta' Virupakxa qrib ix-xtut tax-xmara Tungabhadra. It-tempju huwa l-iżjed tempju Induista sofistikat artistikament f'Hampi, u huwa parti miċ-ċentru sagru ta' Vijayanagara. Mhuwiex ċar meta nbena l-kumpless tat-tempju, u min bnieh; il-biċċa l-kbira tal-istudjużi jsostnu li jmur lura għal perjodu ta' kostruzzjoni lejn il-bidu sa nofs is-seklu 16. Xi sorsi jsemmu li l-kostruzzjoni tiegħu bdiet fi żmien Devaraya II u baqgħet għaddejja matul ir-renju ta' Krishnadevaraya, ta' Achuytaraya, u x'aktarx ta' Sadasivaraya u mbagħad waqfet ħesrem minħabba l-qerda tal-belt fl-1565. Il-kitbiet imnaqqxa jinkludu ismijiet maskili u femminili, li jissuġġerixxu li l-kumpless kien inbena minn diversi sponsors. It-tempju ġie ddedikat lil Vittala, forma ta' Krixna msejħa wkoll Vitoba. It-tempju jiftaħ lejn il-Lvant, għandu pjanta kwadra u fih gopuram bħala daħla b'żewġ gopuram laterali. It-tempju prinċipali jinsab fin-nofs ta' bitħa pavimentata u diversi santwarji sussidjarji, kollha kemm huma allinjati lejn il-Lvant. It-tempju huwa struttura unifikata f'bitħa ta' 500 pied bi 300 pied li hija mdawra minn ringiela tripla ta' pilastri. L-istruttura tat-tempju hija baxxa sular. It-tempju fih tliet kompartimenti distinti: garbhagriha, ardhamandapa u mahamandapa (jew sabha mandapa). It-tempju ta' Vittala fih santwarju ddedikat lil Garuda b'għamla ta' karru tal-ġebel fil-bitħa; simbolu famuż ta' Hampi. Fuq il-karru hemm torri, li tneħħa matul is-snin 40 tas-seklu 20, skont l-istoriku Dr. S. Shettar. Quddiem il-karru tal-ġebel hemm sabha mandapa jew sala komunitarja kbira, kwadra, bil-pilastri fil-beraħ u assjali. Il-mandapa fiha erba' sezzjonijiet, tnejn minnhom allinjati mal-qalba tat-tempju. Il-mandapa fiha 56 xriek tal-ġebel imnaqqax ta' dijametri, għamliet, tul, u wċuħ differenti, li jipproduċu ħsejjes mużikali meta wieħed isabbat fuqhom; skont it-twemmin tradizzjonali lokali. Din is-sala kienet tintuża għal ċelebrazzjonijiet pubbliċi bil-mużika u ż-żfin. Hija kklassifikata bħala Karakkoil, tempju mmudellat fuq il-karrijiet bit-tempji li jittieħdu fil-purċissjonijiet madwar it-tempju matul il-festivals.
Il-mandapa hija kkollegata ma' pradakshina patha integrata għall-mixi madwar il-qalba tat-tempju. Madwar din il-mandapa assjali hemm (skont id-direzzjoni tal-arloġġ mil-Lvant); is-santwarju ta' Garuda, il-mandapa ta' Kalyana (għaċ-ċerimonji tat-tiġijiet), il-mandapa b'100 kolonna, is-santwarju ta' Amman u l-mandapa ta' Utsav (is-sala tal-festivals). L-istruttura bil-ħitan tkopri madwar 1.3 ettaru (3.2 akri) b'verandi bil-kolonni tul il-ħitan tal-kumpless. Fir-rokna tax-Xlokk hemm kċina b'klerestorju.
Monumenti tal-għolja ta' Hemakuta
L-għolja fiha iktar minn tletin tempju żgħir jew medju, flimkien ma' ġibjuni tal-ilma, daħliet u paviljuni lajċi. L-eżempji l-iktar reċenti jmorru lura għall-bidu tas-seklu 14. Uħud mill-istrutturi huma prototip ta' tempji jew ta' mandapa b'daqsijiet differenti, assemblati minn blokok tal-ġebel. Hemm ukoll monumenti sħaħ b'disinni differenti, pereżempju bl-istil Phamsana. Żewġ gruppi ta' tempji b'dan l-istil huma simili ħafna ta' xulxin; kull wieħed fih vimana tripla li tikkonsisti minn qalba kwadra u kull sett huwa kkollegat mal-mandapa kwadra tiegħu stess. It-torrijiet (shikara) fuq dawn l-istrutturi piramidali tal-granit jikkonsistu minn ħdax-il għamla kwadra ġo xulxin, waħda iżgħar mill-oħra, u quċċata kalasha kwadra bl-istil Dekkan. Iż-żewġ settijiet huma tempji ddedikati lil Xiva b'linga tripla; sorsi bikrin identifikawhom bi żball bħala tempji Ġainisti minħabba l-ħitan esterni u interni sempliċi tagħhom. Wieħed minn dawn il-gruppi għandu kitba mnaqqxa storikament importanti li tirreġistra li Kampila bena l-monument fil-bidu tas-seklu 14. Din il-kitba mnaqqxa tikkollega lil Hampi mar-renju ta' Kampili u tissuġġerixxi rabta bejn l-istorja ta' Kampili u dik tal-Imperu ta' Vijayanagara ta' wara. L-istil tat-tempji fuq l-Għolja ta' Hemakuta jissuġġerixxi li l-għolja jaf kienet ċentru ta' studju u ta' esperimentazzjoni b'tipi differenti ta' tempji Induisti. L-istili preżenti jinkludu dawk tal-perjodu Chalukya, tal-perjodu Rashtrakuta u tal-perjodi ta' wara. L-għolja jaf kienet ukoll mudell għat-tempju oriġinali ta' Virupakxa, li iktar 'il quddiem ġie mkabbar ferm iktar b'gopuram, b'mandala u bi strutturi oħra. Monument simili ddedikat lil Narasimha, l-avatar nofsu raġel u nofsu iljun ta' Vixnu, jinsab fil-Lvant ta' Hampi; ħdejh hemm kitba mnaqqxa li tgħid li t-tempju kien għadu jintuża fl-1379.
Il-monument ta' Sasivekalu Ganexa, imsemmi għal żaqq Ganexa b'għamla ta' żerriegħa tal-mustarda, jinsab qrib it-tempju ta' Krixna fil-Lbiċ tal-monument ta' Kadalekalu Ganexa. Huwa monument monolitiku għoli 2.4 metri (7.9 piedi) li tnaqqax mill-blat fil-post. Ix-xbieha ta' Sasivekalu Ganexa hija mnaqqxa flimkien ma' ommu Parvati, u jidher bilqiegħda f'ħoġorha. Hija viżibbli biss min-naħa ta' wara tal-istatwa. Il-monument jinsab f'mandapa miftuħa bil-pilastri; l-id ix-xellugija u l-imnieħer ġarrbu ħsarat estensivi.
Tempju ta' Hazara Rama
Il-ħitan interni tat-tempju fihom freġji bl-iżjed narrazzjoni estensiva tal-ġrajja epika Induista tar-Ramayana. It-tempju fih mandapa b'daħla u sala taċ-ċerimonji tat-tip yajna, b'saqaf iddisinjat għall-ventilazzjoni tad-dħaħen u tal-irwejjaħ minn ġos-saqaf. Fil-mandapa prinċipali hemm erba' pilastri mnaqqxin b'mod elaborat bl-istil Hoysala; dawn it-tinqixiet jinkludu xbihat ta' Rama, ta' Lakxmana, u ta' Sita tal-Vixnuiżmu, ta' Durga bħala Mahishasuramardini tax-Xaktiżmu u ta' Xiva-Parvati tax-Xivaiżmu. Mill-qalba kwadra hemm xbihat neqsin. It-tempju fih santwarju iżgħar bi freġji li juru l-leġġendi tal-avatar ta' Vixnu.
Dan il-kumpless ta' tempji rvinati huwa magħruf sew għall-eluf ta' tinqix u ta' kitbiet imnaqqxa tiegħu, għall-affreski elaborati tiegħu li juru t-teosofija Induista, u l-bitħa kbira tiegħu mimlija ġonna.
Tempju ta' Kodandarama u l-monumenti fuq in-naħa tax-xmara
Il-kumpless tat-tempju ta' Kodandarama jinsab qrib ix-xmara Tungabhadra, u fit-Tramuntana tat-tempju ta' Achyutaraya. It-tempju jinsab faċċata ta' Chakratirtha, fejn ix-xmara Tungabhadra ddur lejn it-Tramuntana u lejn il-Ħimalaja. Ix-xtut tax-xmara, meqjusa sagra, jakkomoaw ghat u mandapa għall-għawm tal-era ta' Vijayanagara. Quddiem it-tempju hemm dipa stambha (pilastru tat-tidwil) taħt siġra Pipal, u fuq ġewwa hemm il-qalba ddedikata lil Rama, Sita, Lakxmana u Hanuman. Fil-qrib, u jibqgħu sejrin sa Kotitirtha fit-Tramuntana, hemm għadd ta' santwarji iżgħar, iddedikati lil Vittala, Anjaneya, Xiva u divinitajiet oħra. Fuq il-wiċċ tal-blat hemm riljievi ta' Anantashayana Vixnu (Vishnu mimdud li qed joħloq iċ-ċiklu kożmiku ta' Ranganatha), freġji li jirrakkontaw il-leġġendi ta' Narasimha u ta' Prahlada, u l-erbgħa u għoxrin avatar ta' Vixnu skont it-tradizzjoni Puranika tal-Vixnuiżmu. Qrib ix-xmara hemm blata mnaqqxa b'1,008 linga tax-Xivaiżmu.
Kumpless tat-tempju ta' Pattabhirama
Il-kumpless tat-tempju ta' Pattabirama jinsab fiċ-ċentru suburban tan-Nofsinhar 'il barra miċ-ċentru sagru u l-qalba urbana, madwar 500 metru (550 jarda) mill-mużew ta' Hampi amministrat mill-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja (ASI). Kien in-nukleu tal-attivitajiet ekonomiċi u kulturali ta' dan is-subborg, li issa jinsab fil-Grigal ta' Kamalapura. Il-kumpless, magħruf ukoll bħala Varadevi Ammana Pattana, x'aktarx li nbena fil-bidu tas-seklu 16 u ġie ddedikat lil Rama (avatar ta' Vixnu). Il-kumpless fih tempju prinċipali, bitħa bil-kolonni ġo kompartiment u mandapa kwadra msaqqfa b'64 pilastru quddiem il-qalba. Il-kumpless u l-qalba jħarsu lejn il-Lvant; għalkemm id-daħla normali kienet mill-gopura tal-Lvant. Il-fdalijiet jissuġġerixxu li l-gopuram kellha sitt saffi. It-tempju ta' Pattabhirama kien jinkludi sala b'100 pilastru — x'aktarx sala tal-ikel — mehmuża mal-ħajt tan-Nofsinhar tal-kumpless integrat. Il-pilastri għandhom riljievi li juru temi Induisti li jinkludu allat maskili u femminili, xeni mit-testi Induisti, pożi tal-joga u ta' namaste.
Pjattaforma, pjazza pubblika u kumpless ta' Mahanavami
Il-pjattaforma ta' Mahanavami, imsejħa wkoll il-"Pjattaforma l-Kbira", is-"Sala tal-Udjenzi", id-"Dasara" jew il-monument ta' "Mahanavami Dibba", fi ħdan kompartiment ta' 7.5 ettari (19-il akru) f'wieħed mill-ogħla punti fi ħdan iċ-ċentru rjali (qalba urbana), bi strutturi ċerimonjali. Dan jissemma fil-memorji tal-barranin li żaru lil Vijayanagara, u wħud isejħulu d-"Dar tar-Rebħa". L-ikbar monument f'dan il-kumpless fih tliet saffi kwadri telgħin 'il fuq lejn pjattaforma kwadra kbira li x'aktarx kellha mandapa tal-injam fuqha. Din ingħatat in-nar matul il-qerda ta' Hampi.
Iż-żewġ saffi l-iktar baxxi tal-pjattaforma huma magħmulin mill-granit. Fihom riljievi — x'aktarx katalogu tal-attivitajiet irjali tas-seklu 14 —u linji ta' annimali mexjin, fosthom iljunfanti, żwiemel u iġmla. Ir-riljievi fuq in-naħa tan-Nofsinhar juru mużiċisti u żeffiena, inkluż żeffiena femminili stilizzati. It-tielet saff ta' riljievi juri purċissjoni f'battalja, koppji u xeni ta' ċittadini komuni jiċċelebraw il-Holi (Vasantotsava) billi jissuttaw l-ilma lejn xulxin. Qrib il-pjattaforma l-kbira hemm sala tal-udjenzi, li wkoll x'aktarx kellha paviljun tal-injam, kif joħroġ fid-dieher minn 100 bażi tal-ġebel; dan ukoll ingħata n-nar u nqered.
Fin-Nofsinhar tal-pjattaforma hemm akkwedott li jwassal l-ilma lejn ġibjun imtarraġ simetriku kbir magħmul mill-granit li ġie skavat mill-arkeologi fis-snin 80 tas-seklu 20. Il-kumpless fih vaska kbira oħra tal-ilma — x'aktarx għall-isport tal-ilma — kif ukoll ġnien u diversi mandapa. Qrib il-ġibjun imtarraġ hemm il-fdalijiet ta' tempju jew monument.
Infrastruttura tal-ilma
Il-Paviljun Kwadru tal-Ilma, magħruf ukoll bħala l-Banju tar-Reġina, jinsab fix-Xlokk taċ-ċentru rjali. Għandu paviljun, baċir tal-ilma u metodu tat-trasferiment tal-ilma ħelu lejh u tat-trasferiment tal-ilma użajt u mormi lil hinn minnu. Il-baċir huwa mdawwar bi struttura ta' konfini bil-pilastri u bil-volti elaborati. Fil-qrib hemm il-fdalijiet tal-akkwedott. L-isem modern ta' din il-binja, il-Banju tar-Reġina, x'aktarx li huwa bbażat fuq fehim ħażin peress li dan kien banju għall-irġiel u għall-vjaġġaturi. Il-ħnejjiet interni tal-binja juru influwenza mill-istil Indo-Iżlamiku, li jirrifletti era li fiha l-arti Induisti u Musulmani influwenzat lil xulxin fl-Indja.
L-Imperu ta' Vijayanagara bena infrastruttura estensiva tal-ilma, li wħud minnhom — inkluż il-ġibjun ta' Manmatha qrib it-tempju ta' Virupakxa, li jmur lura għall-ħabta tas-seklu 9 — imorru lura għal qabel żmien l-Imperu ta' Vijayanagara. Skont kitba mnaqqxa li nstabet hemmhekk, il-ġibjun ta' Manmatha ġie mmodernizzat u ġie miżjud santwarju ta' Durga fl-1199, u żdiedu wkoll l-opri tal-arti fil-ġibjun, bħall-ġellied jiġġieled kontra iljun, li jmur lura għas-seklu 13, meta l-Hoysala kienu f'Hampi. Il-monumenti ta' Hampi jinkludu l-akkwedotti li jwasslu l-ilma sal-ġibjuni u lejn partijiet oħra tal-belt, kif ukol id-drenaġġi u l-kanali għat-tneħħija tal-ilma żejjed jew mormi. L-iskavi li saru fis-snin 80 tas-seklu 20 qrib il-pjattaforma ta' Mahanavami fil-qalba urbana żvelaw ġibjun imtarraġ kwadru kbir li kien mimli bl-ilma permezz ta' akkwedott. Il-ġibjuni kienu pubbliċi għalkemm uħud x'aktarx li kienu jintużaw għaċ-ċerimonji rjali.
Funtani u kċina komunitarja
Diversi tempji ewlenin f'Hampi fihom kċina integrata kif ukoll swali tal-ikel b'100 pilastru jew iktar. Hampi kellha wkoll Bhojana shala (dar tal-ikel) pubblika ddedikata fejn bosta thali (ikliet) kienu mnaqqxa f'sensiela fil-blat fuq iż-żewġ naħat ta' kanal tal-ilma. Eżempju partikolari jinsab qrib funtana ottagonali fin-Nofsinhar taċ-ċentru rjali; skont sorsi epigrafiċi, din il-bhojan shala ta' Hampi kienet utada kaluve jew "kanal ikkollegat mingħajr l-ikel".
Stalel tal-iljunfanti u konfini
Fil-Lvant taċ-ċentru rjali jinsabu l-Gajashala, jew l-istalel tal-iljunfanti, li jikkonsistu minn 11-il kompartiment kwadru allinjati mit-Tramuntana għan-Nofsinhar. Id-daħliet tal-istalel huma bl-arkati; fuqhom, għaxar kompartimenti jalternaw b'koppli sempliċi u mrikkbin. Fin-nofs tal-istalel hemm taraġ li jagħti għas-saqaf.
Qrib l-istalel tal-iljunfanti hemm kompartiment madwarhom ta' konfini; kien issemma f'memorji Persjani li t-traduzzjoni tagħhom fis-seklu 19 kienet introduzzjoni bikrija għall-fdalijiet ta' Hampi għal bosta nies. Il-kompartiment fih il-Lotus Mahal, paviljun ta' żewġ sulari fiċ-ċentru rjali. Il-Lotus Mahal jikkombina disinn ta' mandala kwadra u simetrika Induista ma' arkati ppuntati, volti u koppli tal-istil Indo-Iżlamiku. Il-pjan terran tiegħu u t-torrijiet piramidali huma bbażati fuq l-arkitettura tat-tempji Induisti. Kważi bħall-istrutturi kollha fiċ-ċentru rjali ta' Hampi, dan il-monument ma fih l-ebda kitba mnaqqxa jew epigrafi li jsemmuh li permezz wieħed jista' jasal għad-datazzjoni tiegħu jew biex jistabbilixxi l-funzjoni tiegħu. Madankollu, il-Lotus Mahal u strutturi oħra fil-qalba urbana ta' Hampi, ma nbnewx b'patroċinju Musulman, għad-differenza tal-oqbra f'diversi kwartieri Musulmani tal-belt. Dawn il-binjiet jirriflettu l-approċċ assimilattiv tal-mexxejja Induisti ta' Vijayanagara. Il-Lotus Mahal jidher bħala spazju sinkretiku bi skop mhux ċar. Fost l-ispekulazzjonijiet dwar il-funzjoni tiegħu jingħad ukoll li kien sala tal-kunsill.
Tempji u monumenti Induisti oħra
Fiċ-ċentru sagru qrib ix-xtut tan-Nofsinhar tax-xmara Tungabhadra u qrib il-kumpless tat-tempju ta' Vittala, hemm daħliet u monument issa magħruf bħala l-Miżien tar-Re. Dan tal-aħħar huwa simili għall-monumenti fid-daħliet tat-tempji Induisti tan-Nofsinhar tal-Indja għaċ-ċerimonji tat-tula-purush-dāna jew tat-thulabharam li fihom persuna tagħti rigal skont il-piż tal-ġisem tagħha (daqs jew iktar mill-piż).
Il-mexxejja tal-Imperu ta' Vijayanagara bnew fortijiet, daħliet iffortifikati u torrijiet tal-għassa wara li d-dinastija tagħhom ġiet stabbilita mill-fdalijiet tal-gwerra u għas-sigurtà mill-attakki u mill-invażjonijiet ripetuti. L-arkati bi stil Induist huma preżenti l-iżjed fid-daħliet u fit-torrijiet tal-għassa. Daħla partikolari minnhom tinsab fix-Xlokk tat-tempju Ġainista ta' Ganagitti; tinkorpora bastjun ċentrali bi swar iddisinjat biex iħawwad u jaqbad stranġier, bl-iskop li jiġi sorpriż, filwaqt li l-viżitaturi li kienu jżuru spiss kienu jafu x'kienu t-tliet bidliet fid-direzzjoni qabel id-daħla. Dawn il-monumenti Induisti funzjonali huma identifikabbli minn karattru Induist leġġendarju inkorporat fihom, pereżempju Bima tal-Pandava ta' Mahabharata. Daħla simili oħra tinsab fit-triq tal-Grigal li tagħti għall-monument Induist ta' Talarighat u t-tempju ta' Vittala.
Is-sit ta' Hampi fih iktar minn 1,600 fdalijiet eżistenti — l-iktar Induisti — li huma mifruxa fuq medda wiesgħa. Monumenti sinifikanti oħra jinkludu tempju qrib il-banju ottagonali ddedikat lil Saraswati, alla femminili Induista tal-għarfien u tal-mużika; tempju fis-subborgi ddedikat lil Ananthasayana Vixnu; it-tempju ta' Uddana Virbhadra ddedikat lil Xiva u lil Vixnu; santwarju ddedikat lil Kali, il-forma feroċi ta' Durga li għad-differenza tas-soltu jidher b'ballun tar-ross u b'kuċċarun; tempju taħt l-art fiċ-ċentru rjali; l-għar-tempju ta' Sugriva; il-monumenti tal-Għolja ta' Matanga; it-tempju ta' Purandaradasa ddedikat lill-mużiċist u lill-istudjuż famuż għat-tradizzjoni mużikali Karnatika; it-tempju ta' Chandrashekhara ddedikat lil Xiva qrib il-Banju tar-Reġina; u l-Għolja ta' Malyavanta ddedikata lil Rama-Sita-Lakxmana u lil Xiva. L-Għolja ta' Malyavanta fiha diversi santwarji, inkluż it-tempju ta' Raghunatha u ringiela linga ta' Xiva mnaqqxin fil-ġebel.
Kumpless tat-tempju ta' Ganagitti
It-tempju Ġainista ta' Ganigitti jinsab qrib id-daħla ta' Bima fix-Xlokk tal-qalba urbana ta' Hampi. Quddiemu hemm pilastru monolitiku b'għamla ta' lampa. It-tempju kien iħares lejn it-Tramuntana u jmur lura għall-1385, matul ir-renju tar-re Induista Harihara II, abbażi ta' kitba mnaqqxa fit-tempju. Huwa ddedikat lil Tirthankara Kunthunatha u l-ħitan tiegħu huma lixxi u sempliċi. Fih mandapa bil-pilastri u qalba kwadra li fiha hemm statwa nieqsa ta' Jina. Fuq il-pilastri hemm il-kapitelli u d-daħliet fihom it-tiżjin. Fuq il-qalba kwadra hemm torri piramidali kwadru jidjieq bi stil Dravidjam. Il-monumenti l-oħra fil-kumpless tat-tempju huma fi stat ta' fdalijiet.
Tempji u monumenti Ġainisti oħra
Hemm raggruppament ta' tempji Ġainisti oħra 150 metru (160 jarda) fil-Lvant tal-istalel tal-iljunfanti. Tempju orjentat lejn it-Tramuntana huwa ddedikat lil Parshvanatha Tirthankara. Dan inbena mir-re Devaraya II u jmur lura għall-1426, skont kitba mnaqqxa fit-tempju. Quddiem it-tempju hemm il-fdalijiet ta' żewġ tempji; wieħed iddedikat lil Xiva u l-ieħor iddedikat lil Mahavira. It-tirthankara Ġainisti huma inklużi wkoll fir-riljievi ġewwa t-tempji Induisti.
Monumenti Musulmani
Is-sit ta' Hampi jinkludi kwartier Musulman b'oqbra Iżlamiċi, żewġ moskej u ċimiterju. Dawn ma jinsabux fiċ-ċentru sagru jew fiċ-ċentru rjali tas-sit ta' Hampi. Xi monumenti Musulmani huma parti mill-qalba urbana filwaqt li oħrajn jinsabu fis-subborgi fejn kienu jgħixu l-biċċa l-kbira tar-residenti ta' Vijayanagara. Dawn jinsabu fil-wied tal-Grigal tal-qalba urbana, fejn hemm ukoll insedjamenti Induisti u Ġainisti. Il-biċċa l-kbira ta' dan ir-reġjun fiha bosta sedimenti u l-ħamrija għadha tostor tempji abbandunati, toroq, ġibjuni tal-ilma, daħliet u kwartieri residenzjali.
Moskea u qabar ta' Ahmad Khan
Hemm monumenti Musulmani fix-Xlokk tal-qalba urbana fit-triq minn Kamalapura għal Anegondi, qabel il-kanal ta' Turuttu fil-wied irrigat. Dawn il-monumenti nbnew għall-ewwel darba fl-1439 minn Ahmad Khan, uffiċjal Musulman fl-armata tar-re Induista Devaraya II. Il-monumenti jinkludu moskea, bir ottagonali u qabar. Il-koppla tal-moskea ċediet u l-moskea hija paviljun bil-pilastri, filwaqt li l-qabar fih koppla u ħnejjiet. Monumenti Musulmani oħra u ċimiterju ġew miżjuda wara qrib il-legat ta' Ahmad Khan.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Grupp ta' Monumenti ta' Hampi ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986 u fl-2012 saritlu modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tiegħu.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Memorji
Fl-1520, Domingo Paes, vjaġġatur Portugiż, żar Vijayanagara bħala parti minn kontinġent kummerċjali minn Goa Portugiża. Fil-memorji tiegħu, Chronica dos reis de Bisnaga, stqarr li Vijayanagara kienet "kbira daqs Ruma, u s-sbuħija tagħha tolqtok kif taraha... l-iżjed belt moqdija bil-provvisti fid-dinja". Skont Paes, "fi ħdanha hemm bosta għelieqi, u fil-ġonna tad-djar, bosta kanali tal-ilma li jnixxu f'nofsha, u f'xi postijiet hemm il-lagi...".
Cesare Federici, merkant u vjaġġatur Taljan, żar il-belt ftit deċennji wara t-telfa u l-waqgħa tal-Imperu ta' Vijayanagara fl-1565. Skont Sinopoli, Johansen u Morrison, Federici ddeskriviha bħala belt differenti ħafna. Huwa kiteb, "il-belt ta' Bezeneger (Hampi-Vijayanagara) ma nqerditx għalkollox, għad hemm xi djar weqfin, iżda vojta, u fihom ma għadu jgħix xejn, kif ġie rrapportat, għajr tigri u annimali selvaġġi oħra".
L-istoriku Will Durant, f'Our Oriental Heritage: The Story of Civilization jirrakkonta l-ġrajja ta' Vijayanagara u jiddeskrivi l-ħakma u l-qerda tagħha bħala ġrajja ta' qtigħ il-qalb. Huwa jikteb, "il-morali evidenti tagħha hi li ċ-ċivilizzazzjoni hija xi ħaġa prekarja, li l-ordni, il-ħelsien, il-kultura u l-paċi tagħha", fi kwalunkwe ħin, jistgħu jinqerdu minn xi gwerra u mill-vjolenza feroċi.
Entrena
Entrena hija muniċipalità f'La Rioja, fi Spanja. F'Diċembru tal-2008, il-popolazzjoni kienet tgħodd 1,448 ruħ.
William Boeing
William Edward Boeing Sr. (/ˈboʊɪŋ/; twieled fl-1 ta' Ottubru 1881 – miet fit-28 ta' Settembru 1956) kien pijunier tal-avjazzjoni Amerikan li stabbilixxa l-kumpanija Boeing fl-1916.
Ħajja bikrija
Fl-1890, meta William kellu tmien snin, missieru miet bl-influwenza u ommu ma damitx ma reġgħet iżżewġet. Huwa attenda l-iskola f'Vevey, l-Iżvizzera, u rritorna lejn l-Istati Uniti għal sena ta' skola preparatorja f'Boston. Huwa nkiteb fl-Università ta' Yale f'New Haven, Connecticut, u telaq qabel iż-żmien fl-1903 biex jidħol fin-negozju tal-injam.
Karriera
Boeing mar jgħix f'Hoquiam, Washington, fil-Majjistral tal-Paċifiku. Huwa xtara artijiet estensivi fejn seta' jaqta' u jaħsad l-injam madwar Grays Harbor fil-Peniżola Olimpika u daħal għan-negozju tal-injam. Huwa kiseb suċċess kbir fin-negozju u fl-operat tiegħu, parzjalment permezz tat-trasport marittimu tal-injam lejn il-Kosta tal-Lvant mill-Kanal ta' Panama li dak iż-żmien kien għadu kemm jinfetaħ, u ġġenera fondi li iktar 'il quddiem uża għal negozju differenti ħafna.
Familja Boeing
Bertha Boeing kienet bint Howard Cranston Potter u Alice Kershaw Potter. Min-naħa ta' missierha, hija kienet dixxendent tal-bankiera merkantili Alexander Brown, James Brown, l-iben tar-rispett ta' Brown u s-sieħeb tiegħu Howard Potter; u min-naħa ta' ommha, kienet in-neputija ta' Charles James Kershaw u Mary Leavenworth Kershaw (dixxendent ta' Henry Leavenworth).
Il-kunjom Boeing huwa Angliċizzat mill-kunjom Ġermaniż Böing, u kellu oriġini Welsh bħala isem patronimiku minn Owen. Il-prefiss u s-suffiss żdiedu wara.
Sfaxxar tal-Grupp Boeing
daqsminuri|Boeing u Fred Rentschler, 1929 Fl-1929, Boeing ingħaqad ma' Frederick Rentschler ta' Pratt & Whitney u sawru l-United Aircraft and Transport Corporation (il-Korporazzjoni United tal-Inġenji tal-Ajru u t-Trasport). Ir-raggruppament il-ġdid kien kumpanija integrata b'mod vertikali b'interessi fl-aspetti kollha tal-avjazzjoni, bl-għan li jaqdi lis-swieq kollha tal-avjazzjoni. F'qasir żmien, ir-raggruppament xtara ġabra ta' linji tal-ajru żgħar, u wettaq fużjoni tagħhom mal-linja tal-ajru pijuniera ta' Boeing bħala kumpanija azzjonarja, United Air Lines.
Huwa beda jinvesti l-biċċa l-kbira tal-ħin tiegħu fiż-żwiemel tiegħu fl-1937. Il-Boeing Airplane Company, għalkemm kienet manifattur maġġuri f'industrija frammentata, ma kisbitx suċċess qabel il-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija.
Ħajja iktar 'il quddiem
xellug|daqsminuri|Ritratt ta' Boeing mill-Arkivju tal-Mużew tal-Ajru u tal-Ispazju ta' San Diego Bejn l-1935 u l-1944, William Boeing u martu Bertha warrbu biċċa art kbira fit-Tramuntana tal-limiti tal-belt ta' Seattle għas-suddiviżjoni, inkluż il-komunitajiet futuri ta' Richmond Beach, Richmond Heights, Innis Arden, Blue Ridge, u Shoreview. Il-familja Boeing imponiet patti razzjalment restrittivi fuq l-art tagħhom biex jinfurzaw is-segregazzjoni, u b'hekk ipprojbixxiet li l-proprjetajiet "jinbiegħu, jiġu ttrasferiti, jinkrew jew jitwellew kollha kemm huma jew parzjalment lil xi persuna mhux ta' karnaġġjon abjad jew Kawkasu". Dawk ta' karnaġġjon mhux abjad setgħu jokkupaw biss proprjetà fuq l-art jekk ikunu impjegati bħala qaddej/seftur domestiku "minn persuna ta' karnaġġjon abjad jew Kawkasu".
Vasco da Gama
Vasco da Gama, l-Ewwel Konti ta' Vidigueira (pronunzja bil-Portugiż Ewropew: [ˈvaʃku ðɐ ˈɣɐ̃mɐ] ; twieled fl-1469 – miet fl-24 ta' Diċembru 1524), kien esploratur Portugiż u l-ewwel Ewropew li wasal sal-Indja bil-baħar.
William Boeing
Ħajja iktar 'il quddiem
Huwa qatta' l-kumplament ta' ħajtu fl-iżvilupp tal-proprjetà u t-tnissil taż-żwiemel tar-razza. Imħasseb dwar il-possibbiltà ta' battalji tat-Tieni Gwerra Dinjija fil-Majjistral tal-Paċifiku, huwa xtara razzett ta' 260 ettaru fil-kampanja fil-Lvant ta' Seattle, li hu laqqam bħala "Aldarra". Il-proprjetà baqgħet għand il-familja sa meta l-biċċa l-kbira tal-art ġiet żviluppata f'korsa tal-golf fl-2001. Madankollu, diversi ettari baqgħu f'idejn il-familja, inkluż id-dar ta' William Boeing stess u żewġ djar iżgħar. Madankollu, ir-residenza primarja tiegħu għall-biċċa l-kbira ta' ħajtu, kienet villa kbira fil-komunità ta' The Highlands qrib Seattle; id-Dar ta' William Boeing iktar 'il quddiem ġiet elenkata fuq ir-Reġistru Nazzjonali tal-Postijiet Storiċi. Il-Qala ta' Boeing Creek qrib din il-proprjetà ngħatat kunjomu.
William Boeing miet fit-28 ta' Settembru 1956, meta kellu 74 sena, tlett ijiem qabel ma għalaq 75 sena. Huwa ġie ċċertifikat mejjet mal-wasla tiegħu fis-Seattle Yacht Club, wara li kellu attakk tal-qalb abbord il-jott tiegħu, Taconite, f'Puget Sound, Washington. Huwa ġie inċinerat u l-irmied tiegħu nxteħtu lil hinn mill-kosta ta' British Columbia, fejn huwa kien qatta' ħafna mill-ħin liberu tiegħu jbaħħar.
Wara mewtu huwa ddaħħal fil-Klassifika ta' Nies Notevoli tal-Avjazzjoni f'Dayton, Ohio, fl-1966.
Vasco da Gama
Wara deċennji sħaħ fejn il-baħrin ippruvaw jaslu sal-Indji, b'tant eluf ta' ħajjiet u għexieren ta' bastimenti mitlufa minħabba l-għarqiet u l-attakki, da Gama żbarka f'Kozhikode fl-20 ta' Mejju 1498. L-aċċess bla oppożizzjoni għar-rotot tal-ħwawar Indjani ta spinta lill-ekonomija tal-Imperu Portugiż, li qabel kien ibbażat tul il-parti tat-Tramuntna u l-parti kostali tal-Punent tal-Afrika. Għall-ewwel, il-ħwawar prinċipali li nkisbu mix-Xlokk tal-Asja kienu l-bżar u l-kannella, iżda f'qasir żmien ġew inklużi prodotti oħra, li kollha kienu ġodda għall-Ewropa. Il-Portugall żamm monopolju kummerċjali ta' dawn il-prodotti bażiċi għal diversi deċennji. Għadda saħansitra seklu sħiħ qabel qawwiet Ewropej oħra, l-ewwel ir-Repubblika Olandiża u l-Ingilterra, u mbagħad Franza u d-Danimarka, ma rnexxielhom jisfidaw il-monopolju kummerċjali u s-supremazija navali tal-Portugall fir-Rotta tal-Kap tal-Lvant.
Da Gama mexxa tnejn mill-Armadas tal-Indja Portugiża, l-ewwel u r-raba'. Din tal-aħħar kienet l-ikbar waħda u salpat għall-Indja erba' snin wara li rritorna mill-ewwel vjaġġ. Fl-1524, bħala kumpens għall-kontributi tiegħu, da Gama nħatar bħala Gvernatur tal-Indja, bit-titlu ta' Viċirè, u sar nobbli bħala l-Ewwel Konti ta' Vidigueira fl-1519. Huwa baqa' rinomat bħala figura ewlenija fl-istorja tal-esplorazzjoni, u ngħata ġieħ madwar id-dinja kollha permezz ta' mfakar tal-esplorazzjonijiet u tal-kisbiet tiegħu. Il-poeżija epika nazzjonali Portugiża Os Lusíadas inkitbet minn Luís de Camões biex tagħtih ġieħ. F'Marzu 2016, eluf ta' artefatti u fdalijiet nawtiċi ġew irkuprati mill-vapur mgħerreq Esmeralda, wieħed mill-armadas ta' da Gama, li nstab lil hinn mill-kosta tal-Oman.
Ħajja bikrija
xellug|daqsminuri|[[Statwa tal-bronż ta' Vasco da Gama f'raħal twelidu, Sines, il-Portugall.]] Vasco da Gama twieled fl-1469 fir-raħal ta' Sines, wieħed mill-ftit portijiet marittimi tul il-kosta tal-Alentejo fil-Lbiċ tal-Portugall, x'aktarx f'dar qrib il-Knisja ta' Nossa Senhora das Salas.
Estêvão da Gama żżewweġ lil Isabel Sodré, bint João Sodré (magħruf ukoll bħala João de Resende), minn familja b'konnessjonijiet tajbin ta' oriġini Ingliża. Missierha u l-aħwa tagħha, Vicente Sodré u Brás Sodré, kellhom konnessjonijiet mal-familja ta' Infante Diogo, id-Duka ta' Viseu, u kienu figuri prominenti fl-Ordni Militari ta' Kristu. Vasco da Gama kien it-tielet mill-ħames subien ta' Estêvão da Gama u Isabel Sodré – f'ordni (probabbli) skont l-etajiet: Paulo da Gama, João Sodré, Vasco da Gama, Pedro da Gama u Aires da Gama. Vasco kellu wkoll oħtu waħda magħrufa, Teresa da Gama, li żżewġet lil Lopo Mendes de Vasconcelos.
Ma tantx nafu wisq dwar il-ħajja bikrija ta' da Gama. L-istoriku Portugiż Teixeira de Aragão jissuġġeriuxxi li studja fir-raħal iktar 'il ġewwa ta' Évora, fejn x'aktarx li tgħallem il-matematika u n-navigazzjoni. Intqal ukoll li studja taħt Abraham Zacuto, astrologu u astronomu, iżda l-bijografu ta' da Gama Subrahmanyam isostni li dan it-tagħrif huwa dubjuż.
Għall-ħabta tal-1480, da Gama segwa lil missieru (iktar milli l-familja Sodrés) u ssieħeb fl-Ordni ta' Santiago. Il-kap tal-Ordni ta' Santiago kien il-Prinċep Ġwanni, li tela' fuq it-tron fl-1481 bħala r-Re Ġwanni II tal-Portugall. Ġwanni II kellu għall-qalbu l-Ordni, u l-prospetti ta' Vasco da Gama u ta' missieru żdiedu ferm.
Fl-1492, Ġwanni II bagħat lil Vasco da Gama fuq missjoni lejn il-port ta' Setúbal u sal-Algarve biex jissekwestra xi vapuri Franċiżi bħala ritaljazzjoni għall-ksur taż-żamma ta' paċi kontra t-trasport marittimu Portugiż – kompitu li da Gama wettaq malajr u b'mod effettiv.
Esplorazzjoni qabel da Gama
daqsminuri|298x298px|Skoperti u esplorazzjonijiet Portugiżi: il-postijiet u d-dati tal-ewwel wasliet. Mill-bidu tas-seklu 15, l-ispedizzjonijiet Portugiżi organizzati mill-Prinċep Enriku n-Navigatur kienu qed isalpaw lejn in-Nofsinhar tal-kosta Afrikana, primarjament sabiex ifittxu għar-rikkezzi tal-Punent tal-Afrika (b'mod partikolari d-deheb u l-iskjavi). Kienu kabbru ferm l-għarfien marittimu Portugiż, iżda ma tant kellhom wisq qligħ għall-isforzi tagħhom. Wara l-mewt ta' Enriku fl-1460, il-monarkija Portugiża ma tantx uriet interess li tkompli b'dan l-isforz, u fl-1469, illiċenzjat dan l-isforz Afrikan ittraskurat lil konsorzju privat ta' merkanti ta' Liżbona mmexxi minn Fernão Gomes. Fi żmien ftit snin, il-kaptana ta' Gomes wessgħu l-għarfien Portugiż lil hinn mill-Golf tal-Guinea, u għamlu kummerċ bit-trab tad-deheb, bil-bżar melegueta, bl-avorju u bl-iskjavi sub-Saħarjani. Meta l-ftehim li kellu Gomes wasal biex jiġġedded fl-1474, il-Prinċep Ġwanni (iktar 'il quddiem ir-Re Ġwanni II), staqsa lil missieru Afonso V tal-Portugall biex ma jġeddidx il-ftehim u jkompli jieħu ħsieb kollox hu. xellug|daqsminuri|258x258px|Vasco da Gama jsalpa mill-port ta' Liżbona, il-[[belt kapitali tal-Portugall.]] Malli sar re fl-1481, Ġwanni II tal-Portugall beda jwettaq bosta riformi twal. Sabiex jeħles mid-dipendenza tal-monarkija fuq in-nobbiltà fewdali, Ġwanni II kellu bżonn isaħħaħ it-teżor irjali; u kkunsidra l-kummerċ irjali bħala l-muftieħ biex jikseb dak l-għan. Fir-renju ta' Ġwanni II, il-kummerċ tad-deheb u tal-iskjavi fil-Punent tal-Afrika tkabbar ferm. Huwa kien ħerqan li jbill subgħajh fil-qligħ kbir tal-kummerċ tal-ħwawar bejn l-Ewropa u l-Asja, li kien isir l-iktar fuq l-art. Dak iż-żmien, dan il-kummerċ kien prattikament monopolju tar-Repubblika ta' Venezja, li kienet topera rotot fuq l-art mill-portijiet tal-Lvant u Eġizzjani, mill-Baħar l-Aħmar sas-swieq tal-ħwawar tal-Indja. Ġwanni II stabbilixxa objettiv ġdid għall-kaptana tiegħu: li jsibu rotta bil-baħar sal-Asja billi jbaħħru madwar il-kontinent Afrikan.
Kien meħtieġ esploratur li seta' juri r-rabta bejn is-sejbiet ta' Dias u dawk ta' da Covilhã u de Paiva, u jikkollega dawn is-segmenti separati f'rotta kummerċjali li potenzjalment tqalla' ħafna flus san-naħa l-oħra tal-Oċean Indjan.
L-ewwel vjaġġ
daqsminuri|Ir-rotta li segwa Vasco da Gama fl-ewwel vjaġġ tiegħu fl-1497-1499. Fit-8 ta' Lulju 1497, Vasco da Gama mexxa flotta ta' erba' vapuri b'ekwipaġġ ta' 170 ruħ minn Liżbona. Id-distanza tal-vjaġġ madwar l-Afrika sal-Indja u lura kienet itwal mit-tul tal-ekwatur. In-navigaturi kienu jinkludu l-iżjed li kellhom esperjenza fil-Portugall, Pero de Alenquer, Pedro Escobar, João de Coimbra, u Afonso Gonçalves. Mhuwiex magħruf fiċ-ċert kemm kien hemm nies fl-ekwipaġġ ta' kull vapur iżda bejn wieħed u ieħor ġew lura 55 ruħ, u ntilfu żewġ vapuri. Tnejn mill-bastimenti kienu karrakki, li nbnew apposta għall-vjaġġ; l-oħrajn kienu karavella u bastiment tal-provvisti.
L-erba' bastimenti kienu:
Vjaġġ sal-Kap tal-Lvant
daqsminuri|[[Monument tas-Salib ta' Vasco da Gama fil-Kap tat-Tama t-Tajba, l-Afrika t'Isfel.]] L-ispedizzjoni salpat minn Liżbona fit-8 ta' Lulju 1497. Segwiet ir-rotta tal-esploraturi pijunieri bikrin tul il-kosta tal-Afrika minn Tenerife u Cabo Verde. Wara li laħaq il-kosta li llum il-ġurnata tagħmel parti minn Sierra Leone, da Gama baqa' sejjer lejn in-Nofsinhar fl-oċean miftuħ, qasam l-ekwatur u baqa' sejjer lejn in-Nofsinhar tal-Atlantiku skopert minn Bartolomeu Dias fl-1487. Din ir-rotta kienet suċċess u fl-4 ta' Novembru 1497, l-ispedizzjoni żbarkat fil-kosta Afrikana. Għal iktar minn tliet xhur il-bastimenti kien baħħru għal iżjed minn 10,000 kilometru (6,000 mil) fl-oċean miftuħ, bil-bosta l-itwal vjaġġ 'il bogħod mill-art li kien qatt sar sa dak iż-żmien.
Sas-16 ta' Diċembru, il-flotta kienet għaddiet mix-Xmara l-Kbira tal-Ħut (il-Kap tal-Lvant, l-Afrika t'Isfel) – fejn kien xeħet l-ankra Dias – u baħħret f'ilmijiet li qabel ma kinux magħrufa mill-Ewropej. Peress li kien wasal il-Milied, da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu semmew il-kosta Natal, li bil-Portugiż għandha l-konnotazzjoni tat-"twelid ta' Kristu".
Mozambique
Vasco da Gama dam mit-2 sad-29 ta' Marzu 1498 qrib il-gżira ta' Mozambique. It-territorju kkontrollat mill-Għarab tul il-kosta tal-Lvant tal-Afrika kien parti integrali min-network kummerċjali fl-Oċean Indjan. Peress li kien qed jibża' li l-popolazzjoni lokali tkun ostili għall-Kristjani, da Gama għamilha ta' Musulman u kiseb udjenza quddiem is-Sultan tal-Mozambique. Bil-merkanzija miżera li kellu x'joffri, l-esploratur ma rnexxilux jipprovdi rigal adattat għas-sultan. F'qasir żmien il-popolin lokali saru suspettużi rigward da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu. Imġiegħel minn folla ostili jaħrab mill-Mozambique, da Gama telaq mill-port, u rritalja billi spara l-kanuni tiegħu lejn il-kosta.
Mombasa
Qrib il-kosta fejn illum il-ġurnata hemm il-Kenja, l-ispedizzjoni bdiet tipprattika l-piraterija, u serqet xi bastimenti merkantili Għarab li ġeneralment kienu bastimenti kummerċjali mhux armati u mingħajr kanuni kbar. Il-Portugiżi saru l-ewwel Ewropej li żaru l-port ta' Mombasa mis-7 sat-13 ta' April 1498, iżda ntlaqgħu b'ostilità u wara ftit telqu.
Malindi
daqsminuri|Pilastru ta' Vasco da Gama f'Malindi, illum il-ġurnata l-[[Kenja, li nbena fil-vjaġġ tar-ritorn.]] Vasco da Gama baqa' sejjer lejn it-Tramuntana, u fl-14 ta' April 1498 wasal fil-port iktar amikevoli ta' Malindi, fejn il-mexxejja tal-post kienu f'kunflitt mal-mexxejja ta' Mombasa. Hemmhekk l-ispedizzjoni nnutat għall-ewwel darba l-evidenza ta' merkanti Indjani. Da Gama u l-ekwipaġġ tiegħu rreklutaw is-servizzi ta' pilota li uża l-għarfien tiegħu dwar l-irjieħ tal-monsoons biex jiggwida l-ispedizzjoni għall-kumplament tar-rotta sa Kozhikode, li tinsab tul kosta tal-Lbiċ tal-Indja. Is-sorsi ma jaqblux dwar l-identità tal-pilota, u jiddeskrivuh Kristjan, Musulman u minn Gujarat. Ġrajja tradizzjonali partikolari tiddeskrivi l-pilota bħala n-navigatur Għarbi famuż Ibn Majid, iżda rakkonti kontemporanji oħra jsostnu li Majid kien xi mkien ieħor, u ma setax ikun f'dawk l-inħawi dak iż-żmien. L-ebda wieħed mill-istoriċi Portugiżi ta' dak iż-żmien ma jsemmi lil Ibn Majid. Vasco da Gama telaq minn Malindi u salpa lejn l-Indja fl-24 ta' April 1498.
Kozhikode
xellug|daqsminuri|269x269px|Il-Wasla ta' Vasco da Gama f'Kozhikode, ta' [[Roque Gameiro, 1900.]] Il-flotta waslet f'Kappadu ħdejn Kozhikode (bl-Ingliż: Calicut), fil-Kosta ta' Malabar (illum il-ġurnata l-istat ta' Kerala fl-Indja), fl-20 ta' Mejju 1498. Ir-Re ta' Kozhikode, is-Samudiri (iż-Żamorin), li dak iż-żmien kien qed joqgħod fit-tieni belt kapitali tiegħu f'Ponnani, reġa' lura lejn Kozhikode malli waslitlu l-aħbar li waslet flotta barranija. In-navigatur intlaqa' bl-ospitalità tradizzjonali, inkluż purċissjoni grandjuża ta' mill-inqas 3,000 Nair armat, iżda intervista maż-Żamorin ma waslet għall-ebda riżultat konkret. Meta l-awtoritajiet lokali staqsew lill-flotta ta' da Gama, "X'ġabkom hawn?", huma wieġbu li kienu ġew biex "ifittxu lill-Kristjani u l-ħwawar". Ir-rigali li da Gama bagħat liż-Żamorin bħala doni minn Dom Manuel – erba' mantelli ta' drapp aħmar dagħmi, sitt kpiepel, erba' friegħi tal-qroll, tnax-il almasares, kaxxa b'seba' reċipjenti tar-ram isfar, senduq zokkor, żewġ btieti biż-żejt u ġarra għasel – kienu trivjali, u ma rnexxilhomx jimpressjonaw. Filwaqt li l-uffiċjali ta' Żamorin kienu qed jistagħġbu għaliex ma kienx hemm deheb jew fidda, il-merkanti Musulmani li kienu jqisu lil da Gama bħala r-rivali tagħhom issuġġerew li kien biss pirata ordinarju u mhux ambaxxatur irjali. It-talba ta' Vasco da Gama għal permess biex iħalli lil xi ħadd warajh inkarigat mill-merkanzija iżda li ma setax ibigħ ma ġietx aċċettata mir-Re, li insista li da Gama kellu jħallas id-dazju – preferibbilment bid-deheb – bħal kwalunkwe merkant ieħor, u b'hekk ir-relazzjoni bejniethom marret għall-agħar. Irritat minn dan l-aġir, da Gama ħa miegħu xi Nair u 16-il sajjied (mukkuva) bil-forza.
Ritorn
daqsminuri|Vasco da Gama quddiem iż-Żamorin ta' Kozhikode, ta' [[Veloso Salgado, 1898.]] Vasco da Gama telaq minn Kozhikode fid-29 ta' Awwissu 1498. Ħerqan li jbaħħar lura d-dar, huwa injora l-għarfien lokali dwar l-irjieħ tal-monsoons li kienu qed jonfħu tul il-kosta. Il-flotta inizjalment baħħret lejn it-Tramuntana tul il-kosta Indjana, u mbagħad xeħtet l-ankri fil-gżira ta' Anjediva għal xi żmien. Finalment reħewlha lejn l-Oċean Indjan u qasmu fit-3 ta' Ottubru 1498. Madankollu, minħabba li l-monsoon tax-xitwa, kien vjaġġ tal-waħx. Fil-vjaġġ inizjali, meta baħħret bl-irjieħ tal-monsoon tas-sajf, il-flotta ta' da Gama qasmet l-Oċean Indjan fi 23 jum biss; iżda fil-vjaġġ tar-ritorn peress li kienet qed tbaħħar kontra r-riħ, il-vjaġġ dam 132 jum. xellug|daqsminuri|Mafkar f'Kappad, qrib Kozhikode. Da Gama reġa' lemaħ l-art fit-2 ta' Jannar 1499, hu u jbaħħar qrib il-belt kostal ta' Mogadishu fis-Somalja, li dak iż-żmien kienet taħt l-influwenza tal-Imperu ta' Ajuran fil-Qarn tal-Afrika. Il-flotta ma waqfitx hemmhekk, iżda meta għaddew qrib Mogadishu, il-persuna anonima li kienet tikteb id-djarju tal-ispedizzjoni kitbet li kienet belt kbira bi djar ta' erba' jew ħames sulari u b'palazzi kbar fiċ-ċentru, kif ukoll bosta moskej b'minareti ċilindriċi.
Il-flotta ta' da Gama finalment waslet f'Malindi fis-7 ta' Jannar 1499 f'qagħda terribbli – madwar nofs l-ekwipaġġ kien miet matul il-vjaġġ, u ħafna mill-bqija kienu morda bl-iskorbut. Minħabba li ma kellux biżżejjed membri tal-ekwipaġġ għal tliet bastimenti, da Gama ordna li s-São Rafael jiġi mgħerreq 'il barra mill-kosta tal-Lvant tal-Afrika, u l-ekwipaġġ tqassam bejn iż-żewġ bastimenti li kien għad fadal, is-São Gabriel u l-Berrio. Minn hemm 'il quddiem, it-tbaħħir mexa iktar ħarir. Sal-bidu ta' Marzu waslu fil-Bajja ta' Mossel, qasmu l-Kap tat-Tama t-Tajba fid-direzzjoni opposta fl-20 ta' Marzu, u waslu fil-kosta tal-Punent tal-Afrika sal-25 ta' April.
Ir-rakkont tad-djarju tal-ispedizzjoni jieqaf hawn ħesrem. Mir-rikostruzzjoni minn sorsi oħra, milli jidher komplew lejn Cabo Verde, fejn il-Berrio ta' Nicolau Coelho ssepara mis-São Gabriel ta' Vasco da Gama u baħħar waħdu. Il-Berrio wasal f'Liżbona fl-10 ta' Lulju 1499 u Nicolau Coelho ta l-aħbar personalment lir-Re Manwel I u lill-qorti rjali, imbagħad mar Sintra. Sadanittant, lura f'Cabo Verde, ħu Vasco da Gama, Paulo da Gama, kien marad sew. Da Gama ddeċieda li jibqa' miegħu fil-gżira ta' Santiago u ta s-São Gabriel lil João de Sá biex jieħu l-bastiment lura l-Portugall. Is-São Gabriel taħt Sá wasal f'Liżbona lejn l-aħħar ta' Lulju u jew il-bidu ta' Awwissu. Da Gama u ħuh il-marid eventwalment twasslu lura l-Portugall fuq karavella ta' Guinea, iżda Paulo da Gama miet matul il-vjaġġ. Da Gama żbarka fil-Gżejjer Ażores biex jidfen lil ħuh fil-Monasteru ta' San Franġisk f'Angra do Heroismo, u baqa' ftit iktar hemm biex iderri l-luttu. Eventwalment twassal minn karavella tal-Ażores lejn Liżbona fid-29 ta' Awwissu 1499 (skont Barros), jew fil-bidu ta' Settembru (fit-8 jew fit-18 tax-xahar skont sorsi oħra). Minkejja l-burdata ta' sogħba, da Gama ngħata merħba ta' eroj u ngħata bosta unuri, inkluż purċissjoni trijonfali u festivitajiet pubbliċi. Ir-Re Manwel kiteb żewġ ittri fejn iddeskriva l-ewwel vjaġġ ta' da Gama, f'Lulju u f'Awwissu 1499, ftit wara r-ritorn tal-bastimenti. Girolamo Sernigi wkoll kiteb tliet ittri fejn iddeskriva l-ewwel vjaġġ ta' da Gama ftit wara r-ritorn tal-ispedizzjoni. daqsminuri|276x276px|Mappa tal-vjaġġi 'l hemm u 'l hawn tal-Carreira da Índia. Ir-rotta lejn in-Nofsinhar tal-Atlantiku li skopra Bartolomeu Dias fl-1487 ġiet segwita u esplorata minn da Gama fl-oċean miftuħ, u ġiet żviluppata fis-snin ta' wara. L-ispedizzjoni kienet swiet ħafna – intilfu żewġ vapuri u iktar minn nofs l-ekwipaġġ. Ma rnexxilhiex twettaq ukoll il-missjoni prinċipali tagħha li tiżgura trattat kummerċjali ma' Kozhikode. Minkejja dan, il-kwantitajiet żgħar ta' ħwawar u ta' merkanzija oħra li nġabu lura fuq iż-żewġ bastimenti wrew il-potenzjal ta' qligħ kbir għall-kummerċ futur. Vasco da Gama ġustament ġie ċċelebrat talli fetaħ rotta diretta bil-baħar lejn l-Asja. Ir-rotta tiegħu ġiet segwita kull sena minn hemm 'il quddiem mill-Armadas tal-Indja Portugiża.