cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Storja ta' Arsenal FC (1886–1966)
L-ewwel snin (1886–1910)
F'dan il-perjodu r-Royal Arsenal beda jirbaħ trofej lokali: il-Kent Senior Cup u l-London Charity Cup fl-1889–90 u l-London Senior Cup fl-istaġun 1889–90. Fl-1889–90 għamlu l-ewwel parteċipazzjoni fl-FA Cup. Madanakollu, l-abbiss bejn l-Arsenal u t-timijiet professjonisti tat-tramuntana tal-Ingilterra sar mal-ewwel evidenti, u l-Arsenal affaċċjaw it-theddida li xi plejers minn tagħhom jabbanundaw l-iskwadra biex jittrasferixxu ma' timijiet minn fejn kienu jaqilgħu aktar flus. Wara partita ta' FA Cup fl-1891 bejn Derby County u Arsenal, it-tim avversarju prova jikseb żewġ plejers tal-Arsenal taħt kuntratt professjonali. Kien għal din ir-raġuni li fl-istess sena, ir-Royal Arsenal iddeċieda li jsir professjonali u jbiddel ismu għal Woolwih Arsenal.
Il-passaġġ għall-professjoniżmu ta' Woolwich Arsenal kien diżapprovat minn diversi klabbs dilettanti tan-nofsinhar ta' Londra, u b'hekk wassal lil London Football Association li jissospendi lill-Arsenal mill-kompetizzjonijiet lokali. B'partiti ta' ħbiberija u rawnds tal-FA Cup ikunu biss l-uniċi partiti ta' Woolwich Arsenal, huma pruvaw li jikkreaw ekwivalenti fin-nofsinhar tal-Football League, imma l-proġett falla. Il-futur ta' Woolwich Arsenal deher inċert sakemm il-Football League salva lit-tim billi nvitahom biex jingħaqdu magħhom fl-1893. L-Arsenal kien l-ewwel klabb min-nofsinhar li daħlu f'dan il-kampjonat, fejn inizzjalment ingħaqdu mat-Tieni Diviżjoni. Bħala rispost għal dan, xi plejers dilettanti tal-klabb li rrifjutaw il-professjoniżmu u riedu tim ta' ħaddiema li jirrapreżentaw biss lil Royal Arsenal, isseparaw biex iffundaw ir-Royal Ordnance Factories, li però ma tantx dam ħafna jeżisti.
300px|thumb|left|Woolwich Arsenal (bi flokkijiet skuri) jaffrontaw lil [[Newcastle United FC|Newcastle United (bi flokkijiet bi strixxi) fis-semi-finali tal-FA Cup – l-ewwel waħda fl-istorja tal-klabb – fil-Victoria Ground ta' Stoke nhar il-31 ta' Marzu 1906. Newcastle rebħu bl-iskor ta' 2–0.]]
Il-kriżi finanzjara li l-klabb kien qed jgħaddi minnu kienet il-kawża prinċipali ta' din id-deterjorazzjoni. Minkejja ż-żmien tajjeb li kien għaddej minnu l-futbol fil-bidu tas-seklu għoxrin, l-iżolament ġeografiku tal-klabb fl-erja l-inqas popolata ta' Plumstead, kien ifisser attendenza fqira mill-pubbliku, u b'hekk nuqqas ta' gwadanj. Biex tibqa' fuq wiċċ l-ilma, Woolwich Arsenal kellu jċedi xi stilel fosthom Ashcroft, Tim Coleman u Bert Freeman. Dan wassal lit-tim biex bil-mod il-mod jibqa' nieżel l-isfel fil-klassifika li kompla jiggrava s-sitwazzjoni finanzjarja li kienet diġà waħda prekarja: fil-fatt l-attendenza fil-grawnd naqset drastikament. Fl-aħħar tad-deċennju l-Manor Ground irreġistrat mejda ta' madwar 11,000 spettatur kull partita, ftit iktar min-nofs ta' dak li kien reġistrat fl-1904. Il-klabb kien qrib tal-falliment, u fl-1910 mar f'likwidazzjoni volontarja qabel ma kien akkwistat minn konsorzju ta' negozjanti; l-akbar azzjonisti minn dawn kien il-bniedem fakultuż Sir Henry Norris, president ta' Fulham.
Trasferiment għal Highbury (1910–1925)
Norris kien perfettament konxju mill-problemi assoċċjati mal-lokazzjoni ġeografika ta' Woolwich Arsenal u kien ħadem ħafna biex itejjeb l-introjti tal-klabb. L-ewwel ħaġa li Norris prova jagħmel kien li jgħaqqad lil Woolwich Arsenal mal-klabb l-ieħor taħt il-proprjetà tiegħu, il-Fulham. Din l-operazzjoni kienet imwaqqfa mill-Football League, u b'hekk abbanduna l-idea ta' fużjoni u pproġetta li jittrasferixxi l-klabb x'imkien ieħor, fejn eventwalment għażel sit f'Highbury, fit-tramuntana ta' Londra. Minkejja oġezzjonijiet kemm mill-partitarji f'Woolwich u residenti f'Highbury, Norris b'tenaċità kkonkluda dan it-trasferiment. Hu rappurtat li nefaq £125,000 (madwar £8.2 miljun fis-suq tal-2005) għall-kostruzzjoni tal-istadju l-ġdid, iddisinjat minn Archibald Leitch, fuq grawnd tal-logħob ta' kulleġġ tat-teoloġija. Woolwich Arsenal ittrasferixxa fil-perjodu ta' qabel l-istaġun fl-1913, wara li kien spiċċa fl-aħħar post u b'hekk relegat fit-Tieni Diviżjoni fl-1912–13. F'April 1914 neħħa l-"Woolwich" mill-isem, u minkejja li huma kienu uffiċċjalment imsejjħin "Arsenal", għall-bidu l-istampa kienet tirreferi għalihom bħala "The Arsenal".
Fl-1919 il-klabb daħal għal darb'oħra u b'mod kontroversjali fl-Ewwel Diviżjoni, minkejja li spiċċaw biss fis-sitt post fl-istaġun 1914–15, l-aħħar staġun ta' futbol professjonista qabel il-bidu tal-Ewwel Gwerra Dinjija — anke jekk żball fil-kalkolu tal-medja tal-gowls iddeterima il-pożizzjoni ta' Arsenal fil-ħames post, żball li l-Football League ikkoreġietu fl-1975. Il-parteċipazzjoni fl-Ewwel Diviżjoni kienet estiża minn 20 għal 22 klabb u t-tnejn il-ġodda kienu magħżula fil-laqgħa ġenerali annwali tal-Football League. Wieħed minn dawn il-postijiet kien riservat lil Chelsea, li kien spiċċa fid-dsatax-il post fil-Ewwel Diviżjoni u b'hekk relegat; l-ieħor setgħa kien ikun għal Tottenham Hotspur, klassifikat fl-għoxrin post u b'hekk hu wkoll relegat, jew għal Barsnley jew għall-Wolves, li kienu kklassifikaw fit-tielet u r-raba' post rispettivament fit-Tieni Diviżjoni.
Minflok, il-League iddeċidiet li tippromovi lil Arsenal li kien ikklassifika fil-ħames, minħabba raġunijiet storiċi aktar milli minħabba l-mertu. Norris sostna li l-Arsenal kellhom ikunu ammessi fl-aqwa diviżjoni minħabba "is-servizz twil li ngħata għall-futbol professjonista", fejn kien l-ewwel klabb tal-League li kien min-nofsinhar. L-eżekuttiv tal-League qabel; huma vvutaw tmintax-il vot favur il-promozzjoni ta' Arsenal u tmienja favur il-promozzjoni tar-rivali tal-Arsenal, it-Tottenham Hotspur, fattur li kompla jkabbar ir-rivalità bejn dawn iż-żewġ timijiet. Kien allegat li d-deċiżjoni kienet frott ta' qbil minn taħt jew anki ta' korrezzjoni min-naħa ta' Sir Henry Norris, li ikkonfoffa ma' John McKenna, president tal-Liverpool, u l-Football League, li rrikkmanda l-promozzjoni tal-Arsenal fil-laqgħa ġenerali annwali.
Ma kien qatt ippruvat jekk kienux saru xi affarijiet ħżiena, anki jekk aspetti oħra tal-operazzjonijiet finanzjarji ta' Norris li ma kinux x'jaqsmu mal-promozzjoni, kabbru l-ispekulazzjoni fuq il-kwistjoni. Norris irriżenja bħala president u abbanduna lill-klabb fl-1929, meta kien misjub ħati ta' irregolarità finanzjarja mill-Football Association. Hu kien instab li kien abbuża mill-vantaġġi ġejjin mill-infiq u daħħal flus ottenuti mill-bejgħ tax-xarabank tal-iskwadra tal-Arsenal. L-Arsenal baqgħet minn dakinhar fl-aqwa serje, tant li żżomm ir-rekord Ingliż tal-akbar perjodu bla interuzzjoni fl-aqwa serje.
It-trasferiment f'Highbury wassal għal aktar attendenza; l-attendenza medja ta' Arsenal fl-ewwel staġun f'Highbury kienet ta' 23,000 (ikkomparata mal-11,000 f'Manor Ground) u kibret aktar wara l-promozzjoni fl-1919, fejn fl-aħħar marret aktar lura l-biża' ta' rovina finanzjarja. Madanakollu, ir-ritorn fl-Ewwel Diviżjoni tal-Arsenal ma tantx kien immedjatament ta' suċċess. Taħt Leslie Knighton, il-klabb qatt ma spiċċa aqwa mid-disa' post, u fl-1923–24 huma waslu qrib fir-ritorn fit-Tieni Diviżjoni, fejn spiċċaw fid-dsatax-il post u b'punt biss barra miż-żona relegazzjoni. Arsenal ma marrux aħjar fl-istaġun segwenti hekk kif ikklassifikaw fl-20 post (minkejja paradossalment il-klabb kienu aktar siguri din id-darba, b'seba' punti fuq iż-żona relegazzjoni). Għal Norris kienet biżżejjed biex eżonera lil Knighton f'Mejju 1925, u minfloku ħatar lill-kowċ ta' Huddersfield Town, Herbert Chapman.
L-era Chapman (1925–1934)
200px|thumb|Is-suċċessi ta' [[Herbert Chapman huma kommemorati permezz ta' bust tal-bronż ġewwa l-Arsenal Stadium.]] Chapman irriforma diversi attivitajiet tal-klabb, fejn immodifika, per eżempju, il-preparazzjoni atletika u t-teknika tal-fiżjoterapija, żied in-numru fuq il-flokkijiet tal-plejers f'Awissu 1924, u biddel il-kuluri tal-iskwadra permezz taż-żieda ta' kmiem bojod mal-flokk l-aħmar f'Marzu 1933. Chapman insista wkoll li l-ġurnalisti min-naħa tal-istampa, għandhom ineħħu l-artiklu definittiv mill-isem tal-klabb, fejn sar sempliċiment "Arsenal", u ggwida kampanja ta' suċċessi biex isemmi lill-istazzjoni lokali, minn Gillespie Road għal Arsenal. F'dak l-istess żmien, Chapman kellu baġitt sostantiv għall-kampanja trasferimenti, li kien possibbli wara titjib fl-introjtu mill-istadju l-ġdid tagħhom. Kien ta' influwenza wkoll il-bidla fil-karattru ta' Henry Norris; minn president kemmxejn prudenti, Norris kien issa deċiż li jinvesti somom ta' flus għall-akkwist ta' plejers ġodda.
L-ewwel akkwista ta' Chapman kien il-vetran Charlie Buchan ta' Sunderland, li kellu jkopri rwol deċiżiv anki barra l-grawnd. Wara telfa ta' 7–0 ta' Arsenal kontra Newcastle United f'Ottubru 1925, hu ipppropona bidla fil-formazzjoni b'mod li jadatta ruħu għal rilassament fuq ir-regola tal-offside. Il-modifika kienet tikkonsisti l-arranġament tal-iskwadra skont il-piramida WM, permezz tat-tisħiħ tad-difiża billi jitfgħu lid-difensuri ċentrali lura fid-difiża u d-difensuri fuq il-faxex jilgħabu fuq il-ġwienaħ. Maż-żmien Chapman żviluppa aktar il-formazzjoni, fejn ikkonċentra fuq in-neċessità ta' attakk rapidu, bi plejers fuq il-ġwienaħ li jaqtgħu lejn iċ-ċentru, u ta' midfilder kreattiv li jkun kapaċi jimmanuvra fuq il-ballun. Arsenal spiċċa t-tieni fl-ewwel staġun ta' Chapman, l-aqwa pożizzjoni sa dak iż-żmien, imma kien avveniment iżolat. Fl-istaġuni suċċessivi, fil-fatt, l-iskwadra kklassifikat f'pożizzjonijiet ta' nofs il-klassifika, waqt li Chapman kien qed jaħdem biex jassembla tim kompetittiv, fejn ikkonkluda akkwisti importanti bħal Joe Hulme bħala ġwejnħa, l-attakkabt Jack Lambert u d-difensuri Tom Parker u Herbie Roberts. Fl-1926–27 l-Arsenal laħqet l-ewwel finali tal-FA Cup fl-istorja tagħha, li tilfitha bl-iskor ta' 1–0 kontra Cardiff City, wara li l-gowler ta' Arsenal Dan Lewis ma rnexxielhux jikkontrolla ballun meta dan għaddhielu minn bejn idejh u daħal ġox-xibka; din kienet l-unika okkażżjoni fl-istorja li l-FA Cup kienet mirbuħa minn klabb barra mill-Ingilterra.
Chapman ma skoraġġax ruħu u kompla jibni t-tim, fejn kiseb il-futur kaptan Eddie Hapgood, u tliet a mill-aqwa attakkanti fl-istorja tal-klabb, David Jack, Alex James u Cliff Bastin. Fost dawn kien Alex James li l-aktar spikka hekk kif hu kien jikkrea l-logħob tal-Arsenal f'nofs il-grawnd, kien jassisti lil diversi plejers fil-linja tal-attak u fuq il-faxex, u għal dan kollu hu kien distint bħala l-"mutur" tal-formazzjoni minn Londra. Tliet snin wara l-ewwel finali tal-FA Cup, fl-1929–30, l-Arsenal laħaq għal darb'oħra l-finali ta' Wembley, din id-darba kontra t-tim il-qadim ta' Chapman, il-Huddersfield Town. Din il-partita baqgħet famuża minħabba li l-plejers kienu nfastiditi mill-ħoss tedjanti ta' diriġibbli Ġermaniż Graf Zeppelin, però il-plejers ta' Arsenal ma tilfux il-konċentrazzjoni u rebħu 2–0 b'gowls ta' James u Lambert, fejn b'hekk ikkonkwistaw l-ewwel trofew maġġuri fl-istorja tal-klabb.
Kien dan l-ewwel suċċess f'deċennju fejn l-Arsenal kienu l-klabb l-aktar dominanti fl-Ingilterra. Rebaħ għall-ewwel darba l-Ewwel Diviżjoni fl-1930–31 u kien awtur ta' prestazzjonijiet eċċellenti f'korsa għal titlu rikk fin-numru ta' gowls mal-Aston Villa, fejn irreġistraw rebħiet kbar (7–1 kontra Blackpool, 7–2 kontra Leicester City u 9–1 kontra Grimsby Town, li jibqa' r-rekord tal-klabb għall-aqwa serje). L-Arsenal rebaħ it-titlu żewġ partiti qabel it-tmiem, u spiċċa l-istaġun b'total ta' 127 gowl (rekord ieħor tal-klabb), minkejja li l-Aston Villa irnexxielhom jiskorjaw 128, li hu r-rekord tal-aktar gowls skurjati fi staġun wieħed fl-aqwa diviżjoni Ingliża.
Fl-istaġun segwenti l-Arsenal laħqet għal darb'oħra l-finali tal-FA Cup, li tilfet b'mod kontroversjali kontra n-Newcastle United. Fil-vantaġġ bl-iskor ta' 1–0 grazzi għall-gowl ta' Bob John, imma Newcastle kisbu l-pari wara li passaġġ fit-tul qasam il-linja tal-gowl, u barra għal goal kick; Jimmy Richardson xorta waħda ta passaġġ fiċ-ċentru tal-kaxxa u Jak Allen kiseb il-pari għall-"Magpies"; Allen reġa' skorja fit-tieni taqsima biex rebħu 2–1. L-imrar tal-Arsenal kien intensifikat mill-fatt li l-Everton kienet daħlet fit-taqbida għar-rebħ tat-titlu fl-1931–32. Fil-fatt, b'kawża ta' bidu negattiv tal-istaġun, il-klabb spiċċa żewġ punti mill-ewwel post tal-klassifika.
L-iskwadra reġgħet qabżet lura fl-istaġun suċċessiv, fejn kiseb it-tieni titlu tal-kampjonat. Wara li bdew l-istaġun fuq nota negattiva, għamlu serje ta' rebħiet li wasslithom biex jilħqu u anki jgħaddu lir-rivali tal-Aston Villa, fejn dawn tal-aħħar tilfu 5–0 f'Highbury f'April fil-partita li kkonferma s-suċċess finali tal-Arsenal. L-ewwel akkwisti ta' Chapman, però, bdew juru l-età tagħhom, u b'hekk b'għajn fuq il-futur Chapman ippromova lil George Male mal-ewwel tim biex jieħu post Tom Parker, u iffirma Ray Bowden biex jieħu post David Jack. L-unika tebgħa tal-istaġun kienet it-telfa b'sorpriża kontra Walsall, klabb tal-Third Division North, fl-FA Cup. F'dik il-partita ħames plejers regulari kienu indisponibbli minħabba li kienu mweġġgħin jew kellhom l-influwenza u posthom ħaduhom ir-riservi, imma, minkejja l-preżenza ta' sitt plejers regulari, l-Arsenal tilfu 2–0 f'wieħed mill-aktar avvenimenti ta' diżappunt fl-istorja tal-FA Cup.
Tripletta ta' titli tal-kampjonat (1934–39)
thumb|300px|L-East End tal-[[Arsenal Stadium, mibnija fl-1936.]] L-Arsenal kienet bdiet tajjeb l-istaġun 1933–34, imma f'Jannar 1934 Herbert Chapman miet f'daqqa b'kawża tal-pulmonite. Minkejja dan, Joe Shaw ħa post temporarju fil-bankina tal-iskwadra, u l-iskwadra minn Londra reġa' kkonferma ruħu bħala Ċampjin tal-Ingilterra, anki jekk ma kinitx it-tim offensiv tal-istaġun preċedenti. Hulme u James kienu barra mil-logħob għal parti kbira tal-kampanja, u b'hekk Arsenal skurjaw biss 75 gowl; ftit meta kkumparati mal-118-il gowl skurjat fl-1932–33.
George Allison, li kien diġà direttur tal-klabb, ħa l-inkarigu tal-kowċ tat-tim fis-sajf tal-1934 u żied demm ġdid fl-iskwadra tiegħu permezz tal-akkwisti tal-midfilders Jack Crayston u Wilf Copping u l-attakkant Ted Drake. B'dawn il-plejers il-ġodda l-Arsenal kisbet it-tielet titlu konsekuttiv fl-1934–35 u rnexxielha terġa' tesprimi l-aqwa attakk tal-kampjonat: Drake stabilixxa r-rekord tal-klabb ta' 42 gowl u l-istaġun kien akkompanjat minn serje ta' rebħiet kbar li jfakkru dawk tal-1930–31 (bħar-rebħa ta' 7–0 kontra l-Wolves, it-8–1 kontra l-Liverpool u ż-żewġ riżultati identiċi ta' 8–0 kontra l-Leicester City u Middlesbrough). Kejl tas-saħħa kbira tal-Arsenal ġiet murija f'Novembru 1934, meta seba' plejers tal-klabb lagħbu mal-ewwel ħdax għall-Ingilterra fir-rebħa ta' 3–2 kontra ċ-ċampjins tad-dinja ta' dak iż-żmien, l-Italja, f'partita li baqgħet tissejjaħ bħala l-"Battalja ta' Highbury". Dan hu rekord għal klabb Ingliż, fejn għadu fis-seħħ sal-lum il-ġurnata.
Id-dominanza tal-"Gunners" fid-deċennju kienet issiġillata permezz tat-tieni rebħa fl-FA Cup fl-1935–36. Fil-finali rebħu 1–0 lil Sheffield United, b'gowl ta' Drake. It-tellieqa għat-titlu nazzjonali sfumat qabel ma kien mistenni. Wara s-suċċess tal-1934–35, l-iskwadra ħasset in-nuqqas ta' Alex James, li kien irtira, fejn ma rnexxilhiex issib sostitut denju tal-kalibru tiegħu, u kif ukoll għan-nuqqas tal-plejers Herbie Roberts u Joe Hulme, fejn kienu barra mil-logħob minħabba uġigħ serju. Madanakollu, il-ħames titlu wasal ukollk fl-1937–38, fejn irnexxielhom joħduh minn idejn Wolverhampton Wanderers fl-aħħar ġurnata. Dan kien is-siġill ta' deċennju memorabbli.
It-Tieni Gwerra Dinjija (1939–45)
Ftit qabel il-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija, fl-1939, fil-Gran Brittanja l-futbol professjonistiku tal-ewwel livell kien sospiż u l-istaġun 1939–40 kien annullat. Highbury kien magħżul bħala stazzjoni tal-ARP u wara l-Clock End kienet ġiet pożizzjonata bużżieqa tal-arja pressata għall-użu militari. Waqt bumbardament nazista fuq Londra bejn l-1940 u l-1941, bomba waqgħet fuq North Bank, fejn qerdet is-saqaf u bdiet in-nar fuq is-setaħ tagħha. Meta Highbury kien magħluq, l-Arsenal kienet tilgħab il-logħob f'darha f'White Hart Lane, l-istadju tar-rivali tagħhom Tottenham Hotspur. Il-partiti matul iż-żmien tal-gwerra ma jgħoddux mal-istatistika uffiċjali. Fil-fatt, il-kompetizzjonijiet li kienu jintlagħbu kienu fuq bażi reġjonali u ħafna drabi t-timijiet li kienu jieħdu sehem ma kinux jikkompetu fi staġun sħiħ. Ħafna plejers daħlu fil-forzi armati bħala għalliema u b'hekk kienu 'l bogħod mill-klabbs għal perjodu twil, fejn kienu jkunu mpjegati, minfok, bħala "ospiti" fi klabbs oħra. Arsenal rebħu l-Football League War Cup South fl-1942–43 u t-titli ta' London jew Southern League fl-1939–40, fl-1941–42 u fl-1942–43.
F'Novembru 1945, bil-kampjonat li jkun għadu sospiż, Arsenal kienu wieħed mit-timijiet li lgħabu kontra Dynamo Moscow f'kors ta' ġita li dan tal-aħħar għamel fir-Renju Unit. B'ħafna mill-plejers kienu għadhom barra minn pajjiżhom biex iservu mal-forzi armati, l-Arsenal kellha tisskjera mal-ewwel ħdax sitt plejers "ospiti", fosthom Stanley Matthews u Stan Mortensen, li wassal lit-tim ta' Dyanmo jiddikjara li fil-verità kien qed jaffronta selezzjoni Ingliża, għalkemm tliet minnhom kienu minn Wales. Dyamo stess kellhom lil Vsevolod Bobrov b'self minn CDKA Moscow. Il-partita, f'White Hart Lane, bdiet fiċ-ċpar. Dynamo, espert teknikament, rebaħ bl-iskor ta' 4–3, anki jekk l-Arsenal kienu fil-vantaġġ 3–1 fi tmiem l-ewwel taqsima.
Minkejja li hemm qbil fuq ir-riżultat (imma mhux fuq il-kronaka tal-partita), dwar l-iskorers tal-partita m'hemmx qbil fuqu. Rapporti Ingliżi allegaw li Dynamo f'punt partikulari lagħbu tnax-il plejer, u pruvat tagħmel pressjoni fuq ir-referì biex jabbanduna l-partita meta huma kienu minn taħt. Min-naħa l-oħra, ir-Russi akkużaw lill-Arsenal għal logħob falluż u kif ukoll lil George Allison li għamel imħatra bil-flus fuq ir-riżultat (akkuża li wara kien irtirata). Is-sitwazzjoni, b'hekk, ipproduċiet klima 'l bogħod minn waħda ta' ħbiberija.
Is-snin ta' wara l-gwerra (1945–66)
thumb|200px|Fl-1949 l-Arsenal adottaw din l-emblema ħamra, li kienet ġie mibdula fl-2002. Il-gwerra ħadet il-ħajja ta' disa' plejers tal-Arsenal — li b'hekk irriżulta li kien l-aktar tim mill-aqwa diviżjoni milqut — u ż-żmien li kien għadda naqqas il-karriera ta' diversi oħrajn, bħal Bastin u Drake. Aktar minn hekk, id-dejn tal-kostruzzjoni tal-Highbury u l-ispejjeż biex tiġi msewwija l-ħsara kkaġunata mill-gwerra ħalla piż finanzjarju, u l-Arsenal batew għall-ewwel meta l-futbol kompetittiv reġa' beda fl-1946. Fit-tielet rawnd tal-FA Cup 1945–46 huma tilfu bl-iskor aggregat ta' 6–1 kontra l-West Ham United, u fl-1946–47 il-klabb spiċċa fit-tlettax-il post tal-kampjonat, l-agħar pożizzjoni mis-sbatax-il sena preċedenti. George Allison iddeċieda li jirtira mill-futbol fl-aħħar tal-istaġun u kien sostitwit mill-assistent tiegħu Tom Whittaker, li kien ilu ż-żmien parti mill-klabb fejn kien diġà kowċ taħt id-diriġenza ta' Chapman.
Whittakker mal-ewwel kiseb suċċess, fejn rebaħ it-titlu 1947–48. Id-difiża, iggwidata mill-kaptan Joe Mercer, uriet il-validità tagħha, bħal ma kienet valida l-koppja tal-attakk Reg Lewis-Ronnie Rooke. L-Arsenal, l-aħħar f'Ottubru, kien awtur ta' rimonta straordinarja u spiċċa l-istaġun seba' punti ta' vantaġġ fuq it-tieni klassifikat. Madanakollu, minħabba l-età tal-iskwadra li ma kinitx għadha waħda ġovanili (Rooke u Mercer kienu diġà qabżu t-tletin, bħal Denis u Leslie Compton), ma kienx possibli suċċess fuq perjodu twil. B'hekk Whittaker għamel akkwisti ġovanili ta' Doug Lishman, Alex Forbes u Cliff Holton. Minkejja li l-Arsenal ma setgħux jikkompetu għat-titlu, bl-investimenti l-ġodda huma rebħu l-FA Cup 1949–50, b'Reg Lewis jiskorja doppjetta fir-rebħa ta' 2–0 kontra l-Liverpool.
Minkejja dan id-diżappunt, fl-1952–53 it-tim minn Londra kiseb is-seba' titlu tal-kampjonat, wieħed mill-aktar kumbattuti fl-istorja. Dak it-tim li kellu jsofri kien il-Preston North End hekk kif huma ma kisbux it-titlu minħabba medja ta' gowls agħar mit-tim tal-Arsenal, wara li ż-żewġ timijiet spiċċaw l-istess fil-punti. Għall-bidu t-titlu kien jidher li kien se jkun ta' Preston wara li l-Arsenal tilfu kontrihom bl-iskor ta' 2–0 f'Deepdale fil-ġurnata ta' qabel tal-aħħar tal-istaġun, imma l-Arsenal irrimontaw kontra Burnley u rebħu 3–2, biex kisbu t-titlu għal 0.099 aktar fil-medja tal-gowls. Dan kellu jkun l-aħħar trofew tal-Arsenal fis-sbatax-il sena segwenti, hekk kif il-fortuni tal-Arsenal bdew jisfumaw, partikularment wara l-mewt inaspettata ta' Tom Whittaker f'Ottubru 1956.
Hekk kif il-fortuni tal-klabb naqsu, huma sabu lilhom infushom mhux kapaċi li jattiraw diversi stilel tal-futbol (minbarra l-gowler tan-nazzjonal ta' Wales Jack Kelsey) minħabba riżultati medjokri, u l-iskwadra tilfet ukoll fost l-aqwa plejers tagħha, bħal David Herd, li telqu lill-klabb għal oħrajn ta' aktar suċċess. Jack Crayston u George Swindin, eks-plejers tal-Arsenal, ħadu t-tmun tal-klabb wara t-telfa ta' Whittaker, imma ma rnexxielhomx jirreplikaw is-suċċess li kien kiseb. Barra milli spiċċaw it-tieni fl-1958–59 u l-ħames fl-1955–56 u fl-1956–57, l-Arsenal is-soltu kien jikklassifika f'nofs il-klassifika. Il-klabb lanqas kellu suċċess fl-FA Cup — wara li laħqu l-finali fl-1951–52, l-Arsenal ma marrux aktar mill-kwarti tal-finali sal-1970–71. Biex tkompli tgħarraqha, ir-rivali tagħhom tat-Tottenham Hotspur rebħu l-kampjonat u t-tazza nazzjonali fl-1960–61.
Fl-1962 l-Arsenal għamlu mossa riskjuża hekk kif innominaw bħala kowċ lill-eks-kaptan tat-tim nazzjonali Ingliż u ta' Wolverhampton Billy Wright, minkejja n-nuqqas ta' esperjenza bħala kowċ u l-fatt li ma kienx jaf l-ambjent. Bħaż-żewġ predeċessuri tiegħu, Wright ma tantx ġab suċċessi, anki jekk taħt it-tmexxija tiegħu l-klabb idebutta fil-kompetizzjonijiet Ewropej, preċiżament fit-1963–64, grazzi għas-seba' post miksub fl-1962–63. Fl-aħħar staġun ta' Wright l-Arsenal ikklassifika fl-erbatax-il post, l-agħar pożizzjoni tas-36 sena preċedenti, u rreġistrat l-inqas attendenza ta' kull żmien f'Highbury — 4,554 spettatur kontra l-Leeds United fil-5 ta' Mejju 1966. L-uniku plejer tal-Arsenal li kien parti mit-tim nazzjonali Ingiż rebbieħ tat-Tazza tad-Dinja 1966 li sar ġewwa l-Ingilterra stess kien George Eastham, li ma lagħab fl-ebda mument tat-turnew. Wright kien eżonerat fis-sajf tal-1966 u kien sostitwit mill-fiżjoterapista tal-klabb Bertie Mee. Mee għamel żvolta kbira, fejn iggwida lil-klabb kemm għas-suċċess fl-Ewropa u anki f'pajjiżhom fil-ħames snin suċċessivi.
Gwerer Puniċi
Il-Gwerer Puniċi kienu sensiela ta' tliet gwerer miġġielda bejn ir-Rumani u l-belt Feniċja ta' Kartaġni. Jissejħu "Puniċi" għax ir-Rumani baqgħu jirreferu għall-Kartaġiniżi bħala Feniċi, billi l-kelma bil-Latin għall-feniċju għandha l-għerq 'Puniceus'.
Il-kawża prinċipali ta' dawn il-Gwerer Puniċi kien il-kunflitt ta' interess bejn il-Kartaġiniżi u r-Rumani, kawżat minħabba l-espansjoni ta' dawn iż-żewġ superpotenzi tal-Mediterran. Ir-Rumani kienu interessati ħafna fil-portijiet u l-kolonji Kartaġiniżi. Fil-bidu tal-Ewwel Gwerra Punika, Kartaġni kienet tiddomina l-Mediterran, b'imperu marittimu kbir ħafna, filwaqt li Ruma bdiet issir il-mexxejja tal-popli Latini fl-Italja. Fl-aħħar tat-Tielet Gwerra Punika, Ruma kienet rebħet l-imperu sħiħ tal-Kartaġiniżi u ħassret lill-belt ta' Kartaġni minn wiċċ id-dinja, biex b'hekk Ruma saret l-iktar nazzjon potenti fil-Mediterran.
Anna Netrebko
Anna Yurievna Netrebko (bir-Russu: Анна Юрьевна Нетребко) (Krasnodar, 18 ta' Settembru 1971) hi kantanta Russa.
Jum l-Indipendenza (Malta)
thumb|250px|Dehra ta' ħwienet b'sinjali u kartelluni kontra l-okkupazzjoni Brittanika u favur l-indipendenza ta' Malta. Jum l-Indipendenza hija waħda mill-ħames festi nazzjonali li għandha Malta. Dan il-jum ifakkar il-kisba tal-indipendenza tal-gżejjer Maltin mir-Renju Unit nhar il-21 ta' Settembru 1964.
Skont il-Kostituzzjoni tal-1964, Malta saret demokrazija parlamentari fi ħdan il-Commonwealth, l-għaqda tan-nazzjonijiet li kienu jiffurmaw parti mill-Imperu Britanniku. Wara l-Indipendenza, ir-Reġina Eliżabetta II baqgħet is-sovrana ta' Malta bit-titlu ta' Reġina ta' Malta u bil-gvernatur ġenerali jeżerċita l-awtorità f'isimha, filwaqt li d-direzzjoni u l-kontroll tal-gvern u tal-affarijiet nazzjonali kienu f'idejn il-kabinett fit-tmexxija ta' Prim Ministru Malti.
F'Ġunju tas-sena 1962, Ġorġ Borg Olivier kien għamel talba formali biex Malta ssir indipendenti u f'Settembru tal-1962 attenda l-laqgħa tal-Prim Ministri tal-Commonwealth. Fit-13 ta' Lulju 1963, Borg Olivier mexxa delegazzjoni tal-Gvern Malti fil-Konferenza dwar l-Indipendenza ta' Malta u li fi tmiemha tħabbar li Malta ser issir indipendenti. Il-Kkostituzzjoni għal Malta indipendenti għaddiet mill-Parlament u approvata mill-poplu f'referendum fi Frar tal-1964.
Kontroversja fuq il-Jum Nazzjonali
Eventwalment, taħt gvernijiet Laburisti, Malta saret Repubblika fit-13 ta' Diċembru 1974 u kisbet l-awtonomija assoluta fil-31 ta' Marzu 1979, fl-hekk imsejjaħ Jum il-Ħelsien. Fl-1987, kien ġie deċiż li Malta jkollha ħames festi nazzjonali.
Nhar is-16 ta' Settembru 2009, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi ippropona li Jum l-Indipendenza għandu jkun il-Jum Nazzjonali ta' Malta minflok ma jkollna ħames festi nazzjonali. Meta intervistat mill-ġurnal Illum, l-istoriku Henry Frendo, fisser kif mir-riċerki tiegħu, jirriżulta li
Mhux tal-istess fehma l-Professur Godfrey Pirotta, li sostna li ma setax jaqbel mal-proposta ta' Gonzi,
Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor
daqsminuri|362x362px|Veduta tal-Kotor u tal-Bajja ta' Kotor Ir-Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsab fil-Montenegro u li ġie ddeżinjat fl-1979. Iħaddan fih iċ-ċentru storiku ta' Kotor (bit-Taljan: Cattaro), il-fortifikazzjonijiet Venezjani ta' Kotor, u r-reġjun tal-madwar fuq ġewwa tal-Bajja ta' Kotor.
Ċentru storiku ta' Kotor
Iċ-ċentru storiku ta' Kotor (storikament magħruf bħala “Cattaro la Veneziana”) huwa mdawwar bi swar u għandu pajsaġġ urban Medjevali ppreservat u rrestawrat tajjeb, b'binjiet notevoli bħall-Katidral ta' San Trifon (li nbena fl-1166).
Iċ-ċentru storiku ta' Kotor ġarrab ħsarat kbar minħabba t-terremot tal-15 ta' April 1979, u dan wassal biex fl-istess sena li ġie ddeżinjat, is-sit jitqiegħed fil-lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu. Wara riabilitazzjoni sinifikanti tar-raħal, is-sit tneħħa mil-lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-periklu fl-2003.
Fortifikazzjonijiet ta' Kotor
Il-fortifikazzjonijiet jikkonsistu f'sistema ta' binjiet militari difensivi li kienu jħarsu r-raħal Medjevali ta' Kotor. Jinkludu s-swar, il-bibien jew id-daħliet, il-ħitan li jibqgħu telgħin fuq il-muntanja ta' San Ġwann, il-kastell ta' San Ġwann, u l-istrutturi ta' sostenn. Filwaqt li xi strutturi jmorru lura għal Żmien ir-Rumani u l-Biżantini, il-biċċa l-kbira tal-fortifikazzjonijiet inbnew taħt it-tmexxija tal-Venezjani. Iktar 'il quddiem saru xi modifiki wkoll mill-Awstrijaċi. Mill-2017, il-fortifikazzjoniet huma elenkati wkoll bħala parti minn Sit ta' Wirt Dinji transnazzjonali ieħor tal-istrutturi tad-difiża tal-Venezjani tas-sekli 16 u 17 fil-Montenegro, il-Kroazja u l-Italja.
Reġjun ta' Kotor
Ir-reġjun li huwa inkluż fis-Sit ta' Wirt Dinji huwa l-parti ta' ġewwa tal-Bajja ta' Kotor (lil hinn mill-istrett ta' Verige) imdawra bil-muntanji u rħula oħra, fosthom Risan u Perast apparti Kotor stess. Barra minn hekk, huma inklużi wkoll il-gżejriet ta' San Ġorġ (Sveti Đorđe) u tal-Madonna tal-Blat (Gospa od Škrpijela).
Preservazzjoni
xellug|daqsminuri|262x262px|Il-Katidral ta' Kotor Fl-1979, meta s-sit sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, tqiegħed ukoll fil-lista ta' siti fil-periklu minħabba l-ħsarat li ġarrab minħabba terremot. Bis-saħħa tal-isforzi internazzjonali konġunti, speċifikament fir-rigward ir-raħal ta' Kotor, twettaq ir-restawr li kien hemm bżonn biex b'hekk fl-2003 is-sit seta' jitneħħa mil-lista ta' siti fil-periklu.
Minkejja dan, is-sit jiffaċċja għadd ta' sfidi inġenerali. Il-perikli naturali bħall-erożjoni u t-terremoti dejjem se jkunu theddida. Madankollu, l-impatt tal-attività tal-bniedem hija l-ikbar sfida. Fil-fatt, xi żvilupp urban li sar tqies li jistona mal-għanijiet tal-preservazzjoni. Kwistjoni oħra kienet il-proposta li jinbena pont min-naħa għall-oħra tal-istrett ta' Verige. Il-pont propost bejn il-Kap San Nedjelja u l-Kap Opatovo kieku jiffaċilita t-traffiku tal-Awtostrada tal-Adrijatiku li attwalment tuża sistema ta' laneċ minn naħa għall-oħra tal-bajja. Meta s-sit ġie ddeżinjat fl-1979, ġew rikonoxxuti l-valur kulturali tiegħu, għalkemm rapport ta' żjara (missjoni) tal-UNESCO tal-2008 jissuġġerixxi li għandu jitqies il-valur straordinarju tiegħu bħala “pajsaġġ kulturali”, li jaf iwassal għal xi aġġornament mill-UNESCO fis-snin li ġejjin.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|366x366px|Il-gżejra tal-Madonna tal-Blat Ir-Reġjun Naturali, Kulturali u Storiku ta' Kotor ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979. Il-valur universali straordinarju tiegħu ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; il-kriterju (ii) “Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.
Gżira ta' Jeju
daqsminuri|302x302px|Ritratt satellitari tal-Gżira ta' Jeju Il-Gżira ta' Jeju (bil-Korean: 제주도; bil-Hanja: 濟州島; IPA: [tɕedzudo]) hija l-ikbar gżira fil-Korea t'Isfel, u tinsab fil-Provinċja ta' Jeju (il-Provinċja Awtogovernanti Speċjali ta' Jeju). Il-gżira tkopri erja ta' 1833.2 km2, jiġifieri 1.83 fil-mija tal-erja totali tal-Korea t'Isfel. Fl-2020, il-popolazzjoni residenti rreġistrata kienet ta' madwar 670,000 ruħ, l-ikbar popolazzjoni fost il-gżejjer fil-Korea t'Isfel.
Il-gżira tinsab fl-Istrett tal-Korea, taħt il-Peniżola Koreana, fin-Nofsinhar tal-Provinċja tan-Nofsinhar ta' Jeolla. Jeju hija l-unika provinċja awtogovernanti fil-Korea t'Isfel, li jfisser li l-provinċja titmexxa mill-abitanti lokali minflok mill-politiċi mill-art kontinentali.
Il-Gżira ta' Jeju għandha għamla ovali ta' 73 km mil-Lvant għall-Punent u ta' 31 km mit-Tramuntana għan-Nofsinhar, b'xaqliba għan-niżla madwar il-Muntanja Halla fiċ-ċentru tal-gżira. It-tul tat-triq prinċipali huwa ta' 181 km u hemm 258 km ta' kosta. Fit-tarf nett fit-Tramuntana tal-gżira hemm il-Bajja ta' Kimnyeong, filwaqt li fit-tarf nett fin-Nofsinhar hemm il-Muntanja ta' Songak. Fit-tarf nett fil-Punent hemm Suwolbong, filwaqt li fit-tarf nett fil-Lvant hemm Seongsan Ilchulbong. Il-gżira tinsab fil-Baħar l-Isfar, fil-Baħar tal-Lvant taċ-Ċina, kif ukoll fil-Baħar tal-Ġappun li jservi bħala fruntiera importanti bejn iż-żewġ pajjiżi, speċjalment għall-Korea t'Isfel għal raġunijiet ekonomiċi, politiċi u militari.
Ismijiet
Storikament, il-gżira kienet tissejjaħ b'bosta ismijiet differenti, fosthom:
Qabel l-annessjoni Ġappuniża fl-1910, il-gżira kienet magħrufa l-iktar bħala l-Gżira ta' Quelpart għall-Ewropej; matul l-okkupazzjoni kienet magħrufa bl-isem Ġappuniż tagħha, Saishū. L-isem Quelpart oriġina mil-lingwa Franċiża u huwa ddokumentat bl-Olandiż ukoll mhux iktar tard mill-1648. X'aktarx kien isem l-ewwel vapur Olandiż li lemaħ il-gżira, imsejjaħ quelpaert de Brack għall-ħabta tal-1642, jew inkella kien jirreferi għal xi xebħ viżiv tal-gżira minn xi anglu ma' din il-klassi ta' vapuri (bastiment żgħir tad-dispaċċ).
L-ewwel esploraturi Ewropej li lemħu l-gżira, il-Portugiżi, sejħulha Ilha de Ladrones (il-Gżira tal-Ħallelin).
L-isem "Gżira ta' Fungma" deher fl-"Atlas taċ-Ċina" ta' M. Martini li wasal fiċ-Ċina bħala missjunarju fl-1655. daqsminuri|Il-logo tal-Provinċja ta' Jeju
Logo
Il-kitba tal-logo uffiċjali tal-Provinċja ta' Jeju hija bl-iswed biex tevoka l-bażalt tal-gżira, u tindika li t-tradizzjonijiet ta' Jeju għandhom jiġu ppreservati u żviluppati. L-aħdar jissimbolizza l-ambjent naturali tal-Muntanja Halla u ta' Jeju inġenerali, il-blu jissimbolizza l-baħar ta' Jeju, u l-oranġjo jissimbolizza l-futur ta' tama u l-valur tal-Provinċja Awtogovernanti Speċjali ta' Jeju.
Storja
L-iktar entità politika bikrija fuq il-gżira kien ir-renju ta' Tamna.
Wara l-invażjonijiet tal-Mongoli fil-Korea, l-Imperu Mongolu stabbilixxa bażi fuq il-Gżira ta' Jeju u kkonverta parti mill-gżira f'żona tar-ragħha għall-kavallerija Mongola stazzjonata hemmhekk.
Fil-bidu tas-seklu 15, il-Gżira ta' Jeju kienet soġġetta għat-tmexxija ċċentralizzata ferm tad-dinastija Joseon. Projbizzjoni fuq l-ivvjaġġar ġiet implimentata għal kważi 200 sena u bosta rewwixti mir-residenti tal-Gżira ta' Jeju ġew imwaqqfa.
Rewwixta ta' Jeju
daqsminuri|350x350px|Simpatizzanti Komunisti ssuspettati jistennew li jiġu ġġustizzjati f'Mejju 1948 wara r-Rewwixta ta' Jeju Mit-3 ta' April 1948 sa Mejju 1949, il-gvern tal-Korea t'Isfel implimenta kampanja anti-Komunista biex imur kontra tentattiv ta' rewwixta fil-gżira. Il-kawża ewlenija għar-ribelljoni kienet l-elezzjoni skedata għall-10 ta' Mejju 1948, li ġiet maħsuba mill-Kummissjoni Temporanja tan-Nazzjonijiet Uniti fil-Korea (UNTCOK) biex jinħoloq gvern ġdid għall-Korea kollha. L-elezzjonijiet ġew ippjanati biss għan-Nofsinhar tal-pajjiż, in-nofs tal-peniżola li kienet taħt il-kontroll tal-UNTCOK. Minħabba l-biża' li l-elezzjonijiet kienu se jkomplu jsaħħu l-firda, ġellieda tal-guerrilla tal-Partit tal-Ħaddiema tal-Korea t'Isfel irreaġixxew b'mod vjolenti, u attakkaw lill-pulizija lokali u lill-gruppi taż-żgħażagħ tal-Lemin stazzjonati fil-Gżira ta' Jeju.
Fl-2008, il-katavri tal-vittmi ta' massakru ġew skoperti f'qabar tal-massa ħdejn l-Ajruport Internazzjonali ta' Jeju.
Refuġjati fil-Gżira ta' Jeju
Fl-2018, 500 refuġjat ħarbu mill-gwerra ċivili fil-Jemen u marru lejn il-Gżira ta' Jeju. Dawn ikkawżaw bosta lmenti u tħassib fost ir-residenti tal-Gżira ta' Jeju.
Arkeoloġija
F'Novembru 2020, l-arkeologi tal-Korea t'Isfel ħabbru l-iskoperta ta' skal mitluf ta' 900 sena tul il-kosta ta' Sinchangli. Ir-riċerkaturi skoprew ukoll oġġetti jleqqu, fosthom muniti u bċejjeċ taċ-ċeramika ta' żmien id-dinastija Song tat-Tramuntana.
Ġeografija
xellug|daqsminuri|265x265px|Baengnokdam fil-Muntanja Halla Il-Gżira ta' Jeju hija gżira vulkanika, iddominata minn Hallasan: vulkan għoli 1,950 metru u l-ogħla muntanja fil-Korea t'Isfel. Il-gżira hija twila 73 kilometru mil-Lvant għall-Punent u 41 kilometru mit-Tramuntana għan-Nofsinhar.
Żona li tkopri madwar 12 % (224 kilometru kwadru) tal-Gżira ta' Jeju hija magħrufa bħala l-Foresta ta' Gotjawal. Din iż-żona baqgħet mhux ikkultivata sas-seklu 21, peress li l-bażi ta' lava tat-tip  'a'a għamilha diffiċli għall-iżvilupp tal-agrikoltura. Peress li din il-foresta baqgħet mhux mimsusa għal daqstant żmien, għandha ekoloġija unika.
Il-foresta hija s-sors ewlieni ta' ilma tal-pjan u għaldaqstant hija s-sors ta' ilma prinċipali għall-popolazzjoni tal-gżira. L-ilma tax-xita jiskula fil-ħażna tal-ilma ta' taħt l-art mix-xquq tal-lava tat-tip  'a'a taħt il-foresta. Il-Foresta ta' Gotjawal titqies bħala art mistagħdra importanti internazzjonalment skont il-Konvenzjoni Ramsar peress li hija l-ħabitat ta' speċijiet uniċi ta' pjanti u hija s-sors ta' ilma prinċipali għar-residenti, għalkemm sa issa ma ġietx iddikjarata bħala sit Ramsar.
Klima
Il-Gżira ta' Jeju għandha klima subtropikali umduża (Cfa fil-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen). Jiġu esperjenzati erba' staġuni distinti; ix-xtiewi jkunu kesħin b'xita moderata, filwaqt li s-sjuf ikunu sħan u umdużi b'ħafna xita.
F'Jannar 2016, mewġa ta' kesħa affettwat ir-reġjun. Il-borra u s-silġ ġiegħlu l-kanċellazzjoni ta' 1,200 titjira minn jew lejn il-Gżira ta' Jeju, u dan ħassar il-pjanijiet ta' madwar 90,300 passiġġier.
Ekonomija
It-turiżmu huwa komponent importanti tal-ekonomija lokali. Il-gżira xi kultant tissejjaħ il-"Hawaii tal-Korea t'Isfel". It-turisti miċ-Ċina ma għandhomx bżonn viża biex iżura l-Gżira ta' Jeju, għad-differenza tal-kumplament tal-Korea t'Isfel, u fis-snin 10 tas-seklu 21 bdew iżuru l-gżira permezz ta' pakketti turistiċi speċjalizzati sabiex jiksbu l-liċenzja tas-sewqan tal-Korea t'Isfel; it-test huwa simili għal dak li jsir fiċ-Ċina, iżda jista' jitlesta f'inqas żmien u huwa eħfef. Il-formoli tal-applikazzjoni u tat-testijiet huma disponibbli b'bosta lingwi, u liċenzja tas-sewqan tal-Korea t'Isfel, għad-differenza ta' waħda Ċiniża, twassal biex id-detentur tal-liċenzja jkun eliġibbli għal Liċenzja tas-Sewqan Internazzjonali.
Turiżmu
daqsminuri|275x275px|Il-muntanji ta' Jeju fil-ħarifa Fl-1962, il-gvern tal-Korea t'Isfel stabbilixxa l-Korporazzjoni Nazzjonali Koreana għat-Turiżmu biex jimmonitorja u jirregola t-turiżmu intern u estern, u iktar 'il quddiem biddillu ismu għall-Organizzazzjoni Nazzjonali Koreana għat-Turiżmu. Filwaqt li l-Korea ma tantx għandha riżorsi naturali abbundanti, it-turiżmu jiġġenera introjtu għall-Korea t'Isfel kollha. Fil-Provinċja ta' Jeju, speċifikament, it-turiżmu kien ta' benefiċċju u kkontribwixxa ferm għal tkabbir fl-ekonomija. Il-Gżira ta' Jeju, li spiss tiġi mqabbla ma' Hawaii, “hija d-destinazzjoni tax-xitwa għat-turisti Asjatiċi li jkunu jridu jgawdu temp sħun u bajjiet mill-isbaħ”.
Il-gżira għandha popolazzjoni ta' xi 660,000 ruħ, iżda tospita 15,000,000 viżitatur fis-sena. L-Ingliż ma tantx jiġi mitkellem b'mod mifrux fil-Gżira ta' Jeju, u “d-djalett lokali huwa differenti biżżejjed mill-Korean biex jiġi rikonoxxut bħala lingwa distinta”. “Sa reċentement, il-vjaġġaturi Ċiniżi kienu jirrappreżentaw xi 80 % tal-vjaġġaturi barranin”; madankollu, minħabba l-installazzjoni tas-sistema THAAD (is-sistema tad-difiża f'altitudni għolja) fil-Korea, il-vjaġġaturi Ċiniżi naqsu drastikament. Minkejja dan, “is-sistema THAAD suppost isservi ta' tarka kontra l-missili mill-Korea ta' Fuq”, iżda ċ-Ċina tqisha bħala theddida għas-sigurtà. xellug|daqsminuri|303x303px|Il-mogħdijiet tal-injam fl-għelieqi tat-te tal-Muntanja Halla Ma hemm l-ebda rekwiżit ta' viża għall-viżitaturi li jagħmlu soġġorn ta' mhux iktar minn 90 jum u ġew diskussi pjanijiet biex fil-ġejjieni jinbena t-tieni ajruport internazzjonali li huwa maħsub li għandu jitlesta sal-2035 biex jaqdi sa massimu ta' 45 miljun vjaġġatur. Dan għandu jtaffi l-pressjoni fuq l-Ajruport Internazzjonali ta' Jeju li attwalment qed jaqdi madwar 30 miljun vjaġġatur, jiġifieri erba' miljun iktar milli kien iddisinjat li jiflaħ. Hemm pjanijiet li l-ajruport attwali jżid it-titjiriet diretti lejn bliet maġġuri fosthom Tokyo, Osaka, Beijing, Shanghai, u Taipei.
Għalkemm l-ekonomija tistagħna bis-saħħa tal-vjaġġaturi barranin, ir-residenti jbatu r-riperkussjonijiet negattivi tat-turiżmu. “Il-biċċa l-kbira tal-faċilitajiet kummerċjali u tal-kumpaniji maġġuri għandhom sjieda barranija”. Barra minn hekk, iż-żieda fit-turiżmu ġġib magħha problemi bħat-tniġġis fil-bajjiet, it-traffiku, u l-konsum eċċessiv tal-ilma tal-pjan. Il-gvern lokali ta' Jeju jaspira li jkun ħieles mill-karbonju sal-2030. “Kważi nofs il-karozzi elettriċi kollha fil-Korea t'Isfel huma rreġistrati fil-Gżira ta' Jeju”.
Il-Gżira ta' Jeju hija waħda mill-iktar postijiet popolari għas-surfing fil-Korea, tant li kien il-post fejn twieled is-surfing fil-Korea. Xi bajjiet famużi huma l-Bajja ta' Weoljung u l-Bajja ta' Jungmun. Din tal-aħħar tospita l-ewwel klabb tas-surfing fil-Korea, li ġie stabbilit fl-1995.
Il-Gżira ta' Jeju saret iktar popolari dan l-aħħar wara s-sensiela oriġinali ta' Netflix imsejħa Squid Game fejn issemmiet. daqsminuri|301x301px|L-irdumijiet bażaltiċi ta' Daepo Jusangjeolli Attrazzjoni turistika kulturali huma l-hekk imsejħa Haenyeo (bugħaddasa nisa ta' Jeju) li jaħsdu l-gajdri, il-gandoffli, l-arzelli, l-imħar, l-alka u organiżmi oħra tal-baħar. L-istorja tagħhom tiġi spjegata fil-mużew tal-Haenyeo.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Gżira Vulkanika ta' Jeju u t-Tubi tal-Lava ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007. Fl-2018 kien hemm modifika minuri fil-konfini tas-sit.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".
Utilitajiet
Il-grilja tal-enerġija tal-gżira hija kkollegata mal-impjanti tal-enerġija tal-art kontinentali tal-Korea t'Isfel minn HVDC Haenam–Cheju, u l-elettriku huwa pprovdut ukoll minn ġeneraturi li jinsabu fuq il-gżira. Mill-2001 kien hemm erba' impjanti tal-enerġija fuq il-gżira, u l-kostruzzjoni ta' oħrajn kienet ippjanati. L-iktar notevoli fosthom huma l-ġeneraturi mħaddma bil-gass tal-Impjant tal-Enerġija Termali ta' Jeju li jinsab fil-belt ta' Jeju. Dawn il-ġeneraturi ġew kostruwiti mill-1982 'il quddiem, u ssostitwew strutturi iktar bikrin li kienu ilhom jeżistu mill-1968. Bħal fil-bqija tal-Korea, il-provvista tal-enerġija hija ssorveljata mill-Korporazzjoni tal-Enerġija Elettrika tal-Korea.
Fi Frar 2012, il-gvernatur tal-istat ta' Hawaii fl-Istati Uniti, Neil Abercrombie, u d-direttur tas-Suq tal-Elettriku u tad-Diviżjoni tal-Grilja Intelliġenti fil-Ministeru Korean għall-Ekonomija tal-Għarfien, Choi Kyu-Chong, iffirmaw ittra ta' intenzjoni biex jikkondividu l-informazzjoni dwar it-teknoloġija tal-Grilja Intelliġenti. Il-Grilja Intelliġenti ta' Jeju inizjalment ġiet installata f'6,000 dar f'Gujwa-eup u qed tiġi mwessa'. Il-Korea t'Isfel qed tuża l-programm pilota tal-Grilja Intelliġenti ta' Jeju għall-ittestjar sabiex timplimenta Grilja Intelliġenti għall-pajjiż kollu sal-2030.
Trasport
Il-gżira hija moqdija mill-Ajruport Internazzjonali ta' Jeju fil-belt ta' Jeju. Ir-rotta tal-ajru minn Seoul sal-belt ta' Jeju hija l-iktar waħda li tittrasporta passiġġieri fid-dinja, b'marġni sinifikanti. Saħansitra ġew ittrasportati madwar 13,400,000 passiġġier bejn iż-żewġ bliet fl-2017. Bliet oħra li għandhom titjiriet lejn il-Gżira ta' Jeju huma Daegu, Busan, Gunsan u Gwangju.
Il-Gżira ta' Jeju hija aċċessibbli wkoll minn Busan bil-lanċa. Il-vjaġġ bil-lanċa jieħu bejn tliet sigħat u 12-il siegħa.
Il-gżira għandha sistema tat-trasport pubbliku bil-karozzi tal-linja, iżda ma hemm l-ebda linja ferrovjarja fuq il-gżira. Ġiet proposta mina ferrovjarja li twassal sal-gżira, b'kollegament man-network ekspress Korean iżda attwalment ma twettaq xejn minħabba t-tħassib dwar il-kostijiet u l-oppożizzjoni lokali fil-gżira.
Saħħa
Fl-2002, ġiet irrapportata l-marda tal-iskarlattina fost it-tfal Koreani fil-Provinċja ta' Jeju. Ix-xjenzati wettqu riċerka fuq din il-marda u għamlu analiżi skont l-età sabiex tkun ta' sostenn għall-ipoteżijiet rilevanti tagħhom rigward kif kienet faqqgħet din il-marda. Is-Servizz Nazzjonali Korean ta' Assigurazzjoni tas-Saħħa analizza din id-data mill-klejms tal-assigurazzjoni fil-pajjiż kollu. Il-kalkoli tagħhom tar-rata grezza ta' inċidenza u l-applikazzjoni tal-estimatur intrinsiku għall-gruppi skont l-età u l-kalendarju żvelaw total ta' 2,345 każ ta' tfal li kellhom id-deni li kienet waħda mill-mardiet ewlenin. Dan wassal għall-iskoperta li t-tfal bejn 0 snin u sentejn kienu l-iktar li kellhom id-deni u kienu iktar is-subien milli l-bniet li mardu. Ix-xejra tal-marda battiet bejn l-2002 u l-2016 u l-korrelazzjoni naqset ukoll fis-snin kollha osservati.
Chacodelphys
Chacodelphys huwa ġeneru ta' mammiferi marsupjali, eżattament l-opossumi tal-kontinenti Amerikani.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali), fis-superordni Ameridelphia (il-marsupjali Amerikani minnbarra l-kolokolo), fl-ordni Didelphimorphia, fis-superfamilja Didelphoidea, fil-familja Didelphidae, fis-sottofamilja Didelphinae u fit-tribù Thylamyini, mal-ġeneri Cryptonanus, Gracilinanus, Lestodelphys, Marmosops, Thylamys u Thylatheridium.
Il-ġeneru Chacodelphys huwa wieħed monotipiku u jiġbor speċi waħda biss ħajja.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Opossum, Didelphimorphia jew Didelphidae)
Marmosa
Marmosa huwa ġeneru ta' mammiferi marsupjali, eżattament l-opossumi tal-kontinenti Amerikani.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali), fis-superordni Ameridelphia (il-marsupjali Amerikani minnbarra l-kolokolo), fl-ordni Didelphimorphia, fis-superfamilja Didelphoidea, fil-familja Didelphidae, fis-sottofamilja Didelphinae u fit-tribù Monodelphini, mal-ġeneri Micoureus, Monodelphis u Tlacuatzin.
Il-ġeneru Marmosa jiġbor bosta speċi ħajjin, imqassmin f' 5 sottoġeneri, Andersoni, Lepida, Mexicana, Murina u Robinsoni.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Opossum, Didelphimorphia jew Didelphidae)
Lista ta' l-ispeċi tal-ġeneru Marmosa
L-ispeċi fis-sottoġeneru Marmosa (Gray, 1821) huma:
L-ispeċi fis-sottoġeneru Micoureus (Lesson, 1842) huma:
Atti tal-Appostli
thumb L-Atti tal-Appostli, (Bil-Grieg 'práxeis ton apostólon') hu ktieb fil-Bibbja u hu l-ħames wieħed fit-Testment il-Ġdid. L-Abbrevjazzjoni fil-kwotazzjonijiet Bibliċi hi: Atti.
L-Atti huma, b'mod ġeneriku, rakkont storiku ta' x'ġara matul l-ewwel ftit snin tal-Knisja. Dan il-ktieb jiffoka primarjament fuq l-għemil ta' Pietru u ta' Pawlu. Din tirrakkonta kif twaqqfet il-knisja f'Ġerusalemm minn Ġakbu l-Ġust, minn bidu ta' madwar 120 membru (1:15) komposti minn Lhud u Proseliti, għal Pietru jgħammed lil Kornelju (10:44), li hu tradizzjonalment l-ewwel Ġentil mgħammed, għall-Kunċilju ta' Ġerusalemm (15), għal Ġakbu jakkuża lil Pietru li jrid idawwar il-liġi ta' Mosè (21:18), għall-arrest ta' Pawlu u l-vjaġġ tiegħu sa Ruma.