cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Papat ta' Avignon
Ir-riforma u l-espansjoni tal-Kristjaneżmu
L-awtorità tal-imperatur fuq il-vassalli tiegħu kienet dgħajfa u matul ir-renju ta' Enriku III, Konti ta' Tusculum, kien hemm familja Rumana qawwija li kienet tikkmanda l-belt. Billi kienu imdorrijin itellgħu il-papa, ippruvaw jerġgħu jiedħu l-prerogattivi tagħhom. Waqt li kkritikaw il-moralità baxxa tal-papiet maħtura mill-imperatur, tellgħu papa rivali, u hekk ġegħlu l-imperatur jintervjeni militarment u jsejjaħ kunċilju kbir fl-20 Diċembru ta' 1046 biex itemm is-sitwazzjoni fejn kien hemm żewġ papiet fl-istess ħin. Iżda dan ma kienx kollox: wieħed wara l-ieħor iż-żewġ papiet maħtura mill-imperatur sfaw maqtula (Klement II u Damasu II). Il-kandidat il-ġdid mibgħut mill-imperatur kellu d-delikatezza li jitlob lir-Rumani li jtellgħu lil min jogħġobom. Ġie kkonsagrat bl-isem ta' Ljun IX. Billi kien imrawwem fl-ispirtu tar-riforma monastika, ikkonkluda li l-indinjità tal-papiet ta' qablu kienet ir-raġuni li r-Rumani ċaħduhom u tal-waqa' tagħhom. Ħatar lil Ildebrandu, (il-futur Gregorju VII), sotto-djaknu u nkarigah bl-amministrazzjoni tal-finanzi tas-Santa Sede. L-atti l-aktar importanti tal-papat tiegħu u dawk tas-suċċessuri tiegħu (Vittorju II (1055-1057) Stiefnu IV (1057-1058), Nikola II (1058-1061 ) u Alessandru II (1061-1073) kienu ġejjin minn Ildebrandu, li aġixxa bħala tassew éminence grise . Fil-fatt, Ildebrandu nieda r-riforma Gregorjan ħamsa u għoxrin sena qabel ma sar papa innifsu. Bil-mod ħeles il-Knisja mit-tutela tal-imperatur.
Il-Knisja ħalliet il-qawwa temporali u militari f'idejn in-nobbiltà u saret il-garantur morali tal-ekwilibriju soċjali. Il-kleru ġabar l-għarfien kollu mit-tmiem tal-antikità u sar il-promotur ewlieni tal-edukazzjoni u l-progress xjentifiku u tekniku (l-iżjed fi ħdan l-abbatiji) u hekk sab ruħu bħala l-element ċentrali u indispensabbli tas-soċjetà medjevali. Il-kjeriċi li kienu jafu jaqraw u jgħoddu kienu jmexxu l-istituzzjonijiet, u l-fondijiet reliġjużi kienu jmexxu l-karitajiet u l-iskejjel. Permezz tal-btajjel reliġjużi, in-numru ta' ġranet ta' mistrieħ laħaq 140 fis-sena. Billi fehmu l-iskambji kulturali u billi bbenifikaw mill-aħjar għarfien tekniku, l-abbatiji malajr ħadu l-ikbar sehem fl-istruttura ekonomika li kienet għadha fil-parti l-kbira agrikola. Il-Knisja kienet taf kemm kienet kbira il-qawwa tagħha fl-ekonomija, fil-kultura, fil-pulitka u anki fil-militar (peres li permezz tal-ordnijiet militari setgħet tistrieħ fuq forzi armati permanenti mingħajr ma jkollha tħallashom) matul il-Kruċjati.
L-evoluzzjoni fis-soċjetà, il-bidu tal-importanza tal-Ordni negozjanta
thumb|left|Ix-xogħol ta' Pierre de Maricourt fuq il-manjetiżmu ppermetta l-iżvilupp tal-boxla: Epistola de magnete (1269) Mit-tmiem tas-seklu 13, il-bilanċ bejn it-tliet ordnijiet sfratta. Minn naħa waħda, il-borgeżija ħadet f'idejha l-poter ekonomiku li għamilha politikament dejjem aktar meħtieġa (il-prinċpijiet u l-ekkleżjastiċi selfuha l-flus). Min-naħa l-oħra, għal bżonnijiet tal-kummerċ, u mbagħad biex titla' 'l fuq fis-soċjetà, ħadet parti fil-kultura, ħolqot skejjel lajċi u ffinanzjat il-patrunaġġ tal-kultura kif ukoll għadd ta' xogħlijiet soċjali. Il-parti l-kbira tal-innovazzjonijiet tekniċi bdew isiru mil-lajċi, inġiniera u arkitetti (bħal Villard), nies tas-sengħa (bħal Jacoppo u Giovanni di Dondi, disinjaturi tal-arloġġ bl-iskappament )... Il-post speċjali mogħti lill-Knisja fis-soċjetà għar-rwol kulturali u soċjali tagħha setgħa jiġi ġġustifikat inqas u inqas.
Iffaċata bit-telf tal-influwenza spiritwali, ippruvat tirbaħ is-setgħa temporali. Filippu s-Sabiħ irriaġixxa b'mod vjolenti jistrieħ partikolarment fuq l-universitarji u l-borgeżija li tahom pożizzjoni politika aktar importanti permezz tal-ħolqien tal-iStati Ġenerali. Is-sekli 14 u 15 huma mmarkati bil-ġlieda bejn żewġ kunċetti tas-soċjetà, li tidher minsuġa fil-Gwerra ta' Mitt Sena, fejn l-ordni fewdali kienet mhedda mid-domanda għar-rikonoxximent politiku tal-bliet.
Il-konfront bejn Filippu s-Sabiħ u l-Papat
thumb|left|Arnolfo di Cambio, Statwa ta' Bonifaċju VIII, Museo dell'Opera del Duomo (Firenze)
thumb|right|Qabar ta' Bonifaċju VIII, fil-grotti tal-Vatikan Bl-appoġġ tal-poplu u l-kleru, ir-re bagħat il-gwardjan ts-siġilli tiegħu, il-kavalier Guliermu ta' Nogaret ma' skorta armata żgħira lejn l-Italja biex jarresta l-papa u biex iġegħlu jidher quddiem il-kunċilju. Nogaret malajr iltaqa' ma' għadu personali ta' Bonifaċju VIII, Sciarra Colonna, li għarrfu li l-papa kien ħarab lejn Anagni. Fit-8 ta' Settembru, 1303, fl-laqgħa storbjuża, Guliermu de Nogaret għedded bl-aħrax lil-Papa Bonifaċju VIII li miet ftit ġimgħat wara.
Matul ħdax-il xahar, saru negozjati diffiċli bejn il-parti Franċiża, immexxija mill-familja Rumana ta' Colonna, u l-parti tal-mejjet Bonifaċju VIII, immexxija mill-Caetani. Fl-aħħar iddeċidew li jagħżlu l-papa minn barra s-Sagru Kulleġġ tal-Kardinali u unanimament, jew kważi, intgħażel Bertrand de Got, prelat diplomatiku u ġurista eminenti, li baqa' newtrali fil-glieda bejn ir-re Filippu s-Sabiħ u l-Papa Bonifaċju VIII. Fil-5 ta' Ġunju 1305, il-kardinali miġburin f'konklavi f'Perugia, tellgħu bħala kap tal-Knisja lil Bertrand de Got li għażel l-isem ta' Klement V. Dan kien ir-raba' papa Franċiż u l-ewwel wara l-elezzjoni ta' Jacques Pantaleon (Urbanu IV) fid-29 ta' Awissu 1261. Tela' fuq it-tron ta' San Pietru fl-età ta' erbgħin sena filwaqt li l-knisja kienet għaddejja minn kriżi politika serja.
Il-Papa l-ġdid irrifjuta li jmur Ruma minħabba l-biża' mill-intrigi lokali u mir-riskji ġejjin mill-kunflitt bejn il-Gwelfi u l-Gibellini. Fl-aħhar għażel li jiġi nkurunat f'Lyon, parti mill-Imperu, fl-1 ta' Novembru.
Oriġni ta' Avignon bħala belt papali
Wara l-elezzjoni tiegħu f'Perugia fl-24 ta' Lulju 1305 u l-kurunazzjoni tiegħu fl-Lyon fil-15 ta' Novembru, il-Papa Klement V għamel dawra twila mar-Renju ta' Franza u l-Gwijenna Ingliża. L-Arċisqof ta' qabel ta' Bordeaux kien laħaq bl-appoġġ tar-Re ta' Franza, li tiegħu kien suġġett u mhux vassall, u bi tpattija għal dan l-appoġġ kien obbligat lejh.
Klement V għamel l-almu tiegħu biex jagħmel paċi mal-qawwi Filippu s-Sabiħ, iżda ċaħad it-talba tiegħu li jiftaħ il-proċess kontra Bonifaċju VIII wara mewtu, li seta' jiġġustifika a posteriori l-attakk t'Anagni. Fl-1307, kellu taħdita mar-re Kapetingi fejn ġiet diskussa l-kwistjoni tad-destin tat-Templari. Filippu s-Sabiħ ried jagħlaq din l-ordni għanja u influwenti ta' kavallieri-reliġjużi. Dan sar nhar il-Ġimgħa t-13 ta' Ottubru 1307 mingħajr ma l-Papa seta' jopponieh.
Il-Kunċilju ta' Vienne, li ssejjaħ biex jiġġudika l-Kavallieri Templari, ħtieġ li hu jmur f'dik il-belt. Għalhekk mar fil-Comtat Venaissin. Ir-raġuni li għażel il-belt ta' Avignon, il-proprjetà tal-Konti ta' Provenza, kienet il-lokalità tagħha fuq ix-xatt tax-xmara Rhône li tgħaqqadha mat-tramuntana tal-Ewropa.
Barra minn hekk, l-importanza tal-fieri ta' Champagne sal-aħħar tas-seklu 13 u l-kontinwità tal-fiera ta' Beaucaire għamlu lil Avignon waqfa kummerċjali obbligatorja. Il-preżenza papali kienet ħa terġa' tagħtiha importanza li kienet qiegħda titlef u l-kunflitt bejn il-Ingilterra u Franza taha sinifikat politiku li Ruma ma setgħetx ikollha billi kienet 'il bogħod miċ-ċentru vis-à-vis dawn iż-żewġ renji.
Ruma, mill-qedem, ħadet is-setgħa u l-majestà tagħha mill-pożizzjoni ċentrali li għandha fil-Mediterran, imma tard fil-Medjuevu kienet tilfet l-importanza billi ċ-ċentru tal-gravità tad-dinja Nisranija kien mexa. Il-pożizzjoni ta' Avignon kienet ferm aktar favorevoli ġeografikament u politikament.
Klement V dam ma wasal Avignon sad-9 ta' Marzu 1309 u qagħad fil-kunvent Dumnikan. Taħt dan il-pontifikat, Avignon saret, taħt il-ħarsien tar-Re ta' Franza, Filippu s-sabiħ, ir-residenza uffiċjali ta' parti tal-Kulleġġ Imqaddes tal-kardinali, filwaqt li l-Papa kien jippreferi jogħqod Carpentras, Malaucène jew Monteux, bliet fil-Comtat.
Ġwanni XXII
right|thumb|150px|Ritratt ta' Ġwanni XXII
Mal-mewt ta' Klement V, u wara elezzjoni diffiċli, f'Lyon fis-7 ta' Awissu, 1316 ġie elett papa Jacques Dueze. Minħabba l-età avvanzata ta' 72 sena, kien meqjus mill-kardinali bħala papa tranżizzjonali. La kien Taljan u lanqas Gascon u ma kienx kellu ħlief rwol politiku żgħir. Iżda fid-9 ta' Awissu, ħabbar l-intenzjoni tiegħu li jerġa' jiftaħ l-Audience de la Contredite (appelli kontra l-editti papali) f'Avignon, fl-1 ta' Ottubru li kien imiss. Wera x-xewqa tiegħu li jwaqqaf il-papat fil-belt fejn kien isqof mit-18 ta' Marzu 1310. Il-loġika kienet twassal għall-konklużjoni li Carpentras kellha tkun ir-residenza tranżalpina tal-papat. Imma l-akbar belt tal-Comtat Venaissin kellha r-rieħa tinten tal-kolp mill-Gascons matul il-konklavi li segwa l-mewt ta' Klement V. Barra minn hekk, deher ċar li l-papa li qabel kien isqof ta' Avignon, ipprefera l-belt Episkopali tiegħu li kien jaf sewwa u kellha l-vantaġġ li tinsab f'salib it-toroq ewlenin tad-dinja tal-Punent minħabba x-xmara u l-pont tagħha.
Ġie nkurunat fil-5 ta' Settembru u għażel l-isem Ġwanni XXII. Wasal Avignon fuq ix-xmara u ladarba kien hemm, żamm għall-użu tiegħu il-kunvent tad-Dumnikani qabel ma mar jerġa' joqgħod fil-palazz episkopali fejn kien jgħix qabel.
Benedittu XII
Ġwanni miet maż-żerniq tal-4 ta' Diċembru, 1334 fl-età ta' 90 sena. Warajh ġie Jacques Fournier, imsejjaħ il-kardinal l-abjad. Dan għażel l-isem ta' Benedittu XII f'unur il-patrun tal-Ordni taċ-Ċisterċensi li hu kien membru tagħha u ġie nkurunat fil-knisja tad-Dumnikani ta' Avignon, fit-8 ta' Jannar 1335, mill-kardinal Napuljun Orsini, li kien diġà nkuruna ż-żewġ papiet ta' qablu.
L-ewwel ħsieb ta' dan il-papa kien biex jerġa' jġib l-ordni fil-Knisja u jerġa' jieħu s-Santa Sede f'Ruma. Bilkemm kien ġie elett li annulla l-patrunaġġi tal-predeċessur tiegħu u bagħat lura fid-djoċesi tagħhom u l-abbaziji tagħhom il-prelati u l-abbatijiet kollha tal-qorti. Fis-6 ta' Lulju 1335, meta waslu Avignon xi legati minn Ruma, wegħedhom li li jmur lura fuq xatt it-Tevere mingħajr ma speċifika d-data. Iżda r-rewwixta tal-belt ta' Bolonja u l-protesti mill-kardinali ħarbtulu xewqtu u kkonvinċewh li jibqa' fuq xatt ir-Rhône. Sadanittant, qatta' erba' xhur fil-palazz mibni f' Pont-de-Sorgue mill-predeċessur tiegħu.
Madankollu, meta mar joqgħod fil-palazz episkopali li l-predeċessur tiegħu kien ittrasforma għal kollox, il-papa l-ġdid malajr iddeċida li jbiddlu u jkabbru. Fid-9 ta' Frar, 1335, il-papa bagħat ittra lid-Dauphin ta' Vienne jirrakkomandlu patri tal-abbatija ta' Fontfroide, li hu kien qabbad biex jixtrilu biċċa bosk fid-Dauphiné biex jibni fiha palazz ġdid.
Fir-rebbiegħa tal-1335, bagħat għal Pierre Peysson, arkitett li kien qabbad f'Mirepoix, biex imexxi x-xogħol tal-palazz tiegħu u nkarigah biex jiddisinja mill-ġdid it-torri tal-Anġli u l-kappella papali tat-tramuntana. Minkejja l-awsterità tiegħu, Benedittu XII, kien bi ħsiebu wkoll fuq il-parir ta' Robert ta' Anjou li jqabbad lil Giotto biex iżejjen il-kappella papali. Billi l-papa miet fl-1336 dan il-proġett ma seħħx. Dan il-bini ġdid ġie kkonsagrat fit-23 ta' Ġunju 1336, mill-kamrier Gaspard (jew Gasbert) de Laval. Ftit qabel ma miet, fil-5 tal-istess xahar, il-Papa kien iġġustifika d-deċiżjoni tiegħu lill-kardinal Pierre des Prés b'dan il-mod:
Fl-10 ta' Novembru 1337 bdiet il-Gwerra ta' mitt Sena. Fil-Fjandri, l-Ingliżi niżlu fuq il-gżira ta' Cadsan, filwaqt li l-flotta Franċiża kienet f'battalja ma' dik tar-re tal-Ingilterra f'Southampton. Benedittu XII permezz tal-legati tiegħu, irranġa waqfien mill-ġlied li kien aċċettat miż-żewġ naħat. Imma madankollu ma kienx il-kunflitt Franko-Ingliż li wassal lill-Papa biex jibni għalih palazz iffortifikat, iżda kienet il-biża' mill-imperatur Lwiġi tal-Bavarja li kellu minn mindu ġie elett. Ir-relazzjonijiet bejn il-papat u l-Imperu kienu taħt tensjoni kbira billi fit-8 ta' Ottubru 1323, Ġwanni XXII kien iddikjara f'konsistorju sħieħ li l-Bavarjan kien usurpatur u għadu tal-Knisja. Meta kien imsejjaħ biex jiġi Avignon biex jiġġustifika l-appoġġ tiegħu għal Visconti, ma kienx deher u ġie skumnikat fit-23 ta' Marzu 1324. Bi tpattija Lwiġi IV tal-Bavarja mar l-Italja bl-armata tiegħu biex jiġi nkurunat f'Ruma u ġiegħel li jiġi elett antipapa fil-persuna ta' Nikola V li kien iddepona lil Ġwanni XXII u tah l-isem ġdid ta' Jean de Cahors. Minkejja li Benedittu XII kien aktar konċiljatorju, Avignon, li kienet provinċja imperjali, baqgħet mhedda, però kienet ferm aktar żgura minn kull belt fl-Italja.
Dan il-bini ffortifikat illum hu magħruf bħala l-"palazz l-antik". Fih, tqegħdet il-bibljoteka pontifiċja ġewwa t-torri mat-teżor papali. Taħt il-pontifikat tat-tielet papa ta' Avignon, kien fiha erba' taqsimiet: teoloġija, liġi kanonika, liġi ċivili u mediċina.
Klement VI
thumb|upright=0.8|L-arma ta' Klement VI fuq il-bieb tax-Champeaux
Klement VI (Pierre Roger) mar joqgħod fil-palazz mibni għall Benedittu XII. Imma ma raħx tajjeb biżżejjed. Jean du Louvre, ġie mqabbad jibni palazz ġdid xieraq għalih. Beda x-xogħol tiegħu fis-17 ta' Lulju 1342. B'dan ix-xogħol u l-ħolqien tal-faċċata l-ġdida, il-palazz kien ħa d-dehra li kważi naraw illum. Klement VI ma nesiex li jqiegħed l-arma tal-familja Roger fuq id-daħla prinċipali ġdida tax-Champeaux.
Iżda fuq kollox il-Papa qabbad lil ħafna pitturi biex jiksu l-ħitan bl-affreski. Matteo Giovanetti, qassis minn Viterbo, student tal-kbir Martini Simone, li miet Avignon, mexxa grupp ta' pitturi importanti li kienu ġew mill-Ewropa kollha.
Fit-13 ta' Ottubru 1344 Matteo Giovanetti beda d-dekorazzjoni tal-kappella ta' San Marzjal, li tagħti fuq il-Grand Tinel. Tlestiet fl-1 ta' Settembru 1345. Mid-9 ta' Jannar sal-24 ta' Settembru 1345, żejjen il-kappella ta' San Mikiel. F'Novembru 1345, beda l-affreski tal-Grand Tinel li spiċċa f'April 1346. Imbagħad fl-1347 mit-12 ta' Lulju sas-26 ta' Ottubru, ħadem fuq is-sala tal-Konsistorju u wara fuq il-kappella ta' San Ġwann.
Fid-9 ta' Ġunju 1348, Klement VI xtara Avignon mir-reġina Ġwanna Ire ta' Napli bis-somma ta' 80,000 fjorin u l-belt saret indipendenti minn Provenza u proprjetà papali bħall-Comtat Venaissin.
Innoċent VI
150 px|thumb|Rappreżentazzjoni ta' Avignon u tal-"palazz fortizza" mill-bidu tas-seklu XV Ħanut tal-mastru ta' Boucicaut, ms. 23279, fo. 81, [[Bibliothèque nationale, Pariġi]]
Meta Klement VI miet fl-1352, il-fondi finanzjarji tas-Sede Appostolika kienu l-iżjed fil-baxx. .
Fl-1355, Innoċent VI ġiegħel li jinbnew swar ġodda sabiex idawru wkoll is-subborgi ġodda u jżommu 'l barra l-kumpanniji ta' ventura. Dawn il-qattiet ta' merċenarji ma attakawx il-belt wara li kienu ngħataw kumpens finanzjarju sewwa. Is-swar ma kinux għoljin ħafna u kien hemm mument meta kien hemm xi ħsieb li jintħattu. Fil-bidu kellhom 7 bibien li kienu jissakkru bil-lejl u tnaqqsu għal 4 lejn is-seklu XVI. Issa fihom 29 daħla u huma 4330m twal. Fis-seklu XIX, l-arkitett Eugène Viollet-le-Duc iddisinja mill-ġdid l-kumpless sħiħ. Dawn is-swar baxxi biċ-ċombaturi li huma priżervati perfettament iħaddnu l-qalba amministrattiva u kulturali tal-belt.
Urbanu V
Fis-6 ta' Novembru 1362, fil-kappella tal-palazz l-antik, Guillaume Grimoard ġie nkurunat papa minn Étienne-Audouin Aubert, kardinal ta' Ostia u n-neputi tal-papa li miet. Ħa l-isem ta' Urbanu V, u meta wasal fil-palazz tiegħu stqarr:
Għal din ir-raġuni matul il-pontifikat tiegħu wettaq xogħlijiet li qamu ħafna flus fit-tkabbir tal-ġonna. Il-parti li tmiss mal-palazz papali fuq il-faċċata tal-Lvant għadha tissejjaħ "Verger d'Urbain V" (Ġnien tal-frott ta' Urbanu V).
Minbarra l-ġonna, Urbanu V qabbad l-arkitett Bertrand Nogayrol jibnilu r-Roma, gallerija twila fuq livell wieħed imdawra mat-torri tal-Anġli. Din tlestiet fl-1363, u din id-data timmarka t-tmiem tax-xogħol arkitettoniku fil-palazz il-ġdid.
Gregorju XI
Gregorju ma għamel l-ebda bini fil-palazz. Hu ħa l-papat lura lejn Ruma fejn miet fl-1378. Meta Girgor XI ħa s-sede tal-papat lejn Ruma fl-1377, il-belt ta' Avignon kienet amministrata minn legat papali.
Benedittu XIII
Is-suċċessur ta' Klement VII kien l-Aragoniż Benedittu XIII (illum it-tnejn huma meqjusa bħala Antipapiet mill-Knisja Kattolika). Dan ġie elett fit-28 ta' Settembru 1394 u wiegħed li jirriżenja jekk kien meħtieġ sabiex tintemm ix-xiżma l-kbira. Il-fatt li baqa' ma żammx kelmtu, fit-28 ta' Lulju 1398, swielu l-ewwel diżubbidjenza min-naħa ta' Franza u l-alleati tagħha. Il-papa allura ssakkar fil-palazz tiegħu fejn ġie assedjat minn Geoffroy le Meingre imsejjaħ Boucicaut f'Settembru
Fl-1409 il-kunċilju ta' Pisa ma renexxielux isolvi tax-xiżma. Ħatar papa ieħor, it-tielet wieħed (imsejjaħ il-Papa ta' Pisa minkejja li ma kienx joqgħod Pisa), fil-persuna ta' Alessaandru V li malajr sar minfloku Ġwanni XXIII. Madankollu, il-papa ta' Pisa kellu l-appoġġ ta' ħafna stati li qabel kienu leali lejn iż-żewg papiet l-oħra.
Il-Papa Benedittu XIII minħabba li kien assedjat f'Avignon kellu jmur fl-eżilju fl-Aragona, l-aħħar pajjiż li baqa jappoġġah, u baqa' hemm sa mewtu. Is-suċċessuri tiegħu ukoll kienu joqgħodu hemm imma dawn ftit ftit intnesew. Iżda l-tluq ta' Benedittu XIII jimmarka t-tmiem definittiv tal-papat ta' Avignon.
L-assedji ta' Avignon u l-palazz papali
thumb|upright=0.8|Il-kardinali ta' Saint-Martial u ta' Neufchâtel jinkurunaw lil Benedittu XIII Chroniques de Froissart, FR 2646, f° 190 v. Bibliothèque nationale thumb|Kanuni medjevali murijin fil-pjazza tal-palazz papali
Fl-ewwel assedju, in-nies ta' Boucicault u ta' Raymond de Turenne, in-neputi ta' Gregorju XI daħlu mill-kċina tal-Grand Tinel. Martin Alpartils, kittieb Katalan kontemporanju rrakkonta l-attakk tagħhom. Wara li rnexxielhom jidħlu minn taħt is-swar tal-palazz u jaqsmu l-foss u d-drenaġġ tal-kċejjen, telgħu sellum li wassalhom għall-kċina ta' fuq. Malli ndunaw it-truppi fidili lejn Benedittu XIII, inbuttawhom lura u tefgħulhom il-ġebel maqluh mill-fuklar u qatet ta' ħatab jaqbdu bin-nar.
Dan ir-rakkont huwa kkorroborat mill-messaġġier Avignoniż ta' Francesco di Marco Datini, in-negozjant kbir ta' Prato li kiteb:
Meta saqsewh, ix-xerrej stqarr li hu u n-nies tiegħu kienu sejrin jidħlu fil-palazz mid-dranaġġ.
Il-messaġġier il-falliment tal-kolp attribwieh għall-eċċitament u l-għaġla tan-nies li għamluh:
Wara tliet xhur ta' ġlied qawwi, l-imblokk tal-palazz ġie żgurat u minn April tal-1399, il-ħruġijiet biss bdew jiġu mgħassa sabiex Benedittu XIII ma jkunx jista' jaħrab. Il-korrispondenza mibgħuta Prato kompliet tiddeskrivi l-ħajja ta' kuljum kif rawha l-Avignoniżi. Ittra bid-data tal-31 ta' Mejju 1401, għarfet lin-negozjant minn Avignon bil-ħruq tal-kamra fejn kien jorqod:
Dik tat-13 ta' Novembru informat lin-negozjant bil-bumbardament tad-dar tiegħu:
Fl-aħħarnett fil-11 ta' Marzu 1403, minkejja l-għassa fuqu, il-papa rnexxielu jħalli l-palazz u l-belt fejn kien joqgħod, wara assedju iebes ta' ħames snin.
Wara l-papiet
Benedittu XIII qatt ma mar lura Avignon, imma ħalla hemm lil neputijietu, Antonio de Luna bil-kariga ta' rettur ta' Comtat Venaissin, u Rodrigo. Dan tal-aħhar u l-Katalani ta' miegħu marru joqgħodu fil-palazz papali. Nhar it-Tlieta 27 ta' Jannar 1405 fil-ħin tal-Għasar, il-kampnar piramidali ta' Notre Dame des Doms iġġarraf u huwa u niżel waqqa' l-baptisterju antik ddedikat lil San Ġwann. Il-Katalani ġew akkużati b'din l-azzjoni u huma ħadu l-opportunità minnha biex iwaqqfu pjattaforma fuq il-bini mwaqqa' biex jinstallaw l-artillerija tagħhom.
Wara li kellu jħabbat wiċċu mad-depożizzjoni ta' zijuh mill-Kunċilju ta' Pisa fl-1409, u mad-defezzjoni tal-Avignoniżi u l-Comtadins, is-sena ta' wara, Rodrigo de Luna, li kien sar rettur minflok ħuh, irraggruppa mill-ġdid il-forzi tiegħu fil-Palazz papali. Għas-sigurtà tiegħu, kompla jsaħaħ ir-rocher des Doms u biex ikun jista' jara ġejjin l-attakkanti li jistgħu jinqalgħu, spiċċa biex waqqa' d-djar kollha ta' quddiem il-palazz, u b'hekk witta l-pjazza kbira li naraw illum. It-tieni assedju sar quddiem il-palazz u ssejjaħ fil-kronaki kontemporanji "il-gwerra tal-Katalani". Dam sbatax-il xahar u fl-aħħar, fit-2 ta' Novembr 1411, il-Katalani ta' Rodrigo de Luna, li kienu mejtin bil-ġuħ u qatgħu qalbhom li jiksbu l-għajnuna, aċċettaw li jċedu għall-Kamrier Francis Conzie.
Bertrand Boysset minn Arles fid-djarju tiegħu kiteb dwar dan, li fl-1403, mix-xahar ta' Diċembru, ġew imġarrfa d-djar kollha li kienu jinsabu bejn il-palazz il-kbir u l-palazz iż-żgħir biex id-difiża issir iżjed faċli: Sadanittant, f'Pisa, il-kunċilju kien għażel papa ġdid Alessandru V. Filwaqt li l-għan tal-kunċilju kien li jtemm ix-xiżma, il-Kristjaneżmu safa bi tliet papiet minflok bi tnejn. Il-papa rikonoxxut mill-Qorti ta' Franza, bagħat lill-Kardinal Pierre de Thury biex jigverna Avignon u l-Comtat. Kellu t-titlu ta' legat u vigarju ġenerali mill-1409 sal-1410.
Imma fil-5 u fis-6 ta' Diċembru 409, fuq l-ordni ta' Rodrigo de Luna, (il-legat ma kienx neħħielu l-kariga ta' rettur ta' Comtat), sejjaħ l-iStati biex jiltaqgħù f'Pont-de-Sorgue. Il-Katalani biex jieqfu lill-għedewwa ta' Benedittu XIII kellhom bżonn it-truppi u l-flus u d-delegati mit-tliet ordnijiet awtorizzaw il-ġbir tat-taxxi għalihom. Meta miet Alessandru V, filwaqt li Benedittu XIII kien refuġjat f'Peñíscola u Gregorju XII kienet issaltan f'Ruma, il-Kardinal Baldassare Cossa ġie elett mill-Kunċilju ta' Pisa u ħa l-isem ta' Ġwanni XXIII. Għal darb'oħra kien hemm tliet papiet u kien hu li ntagħażel minn Avignon bħala Papa.
Noti
<references group=N/>
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżrael
Ġeografikament, l-Iżrael jagħmel parti ma' l-Asja, iżda huwa membru tal-UEFA l-għaqda li tieħu ħsieb il-futbol Ewropew. Fis-16 ta' Marzu 1934 hu l-jum li lagħab l-ewwel darba l-Iżrael, iżda dak iż-żmien it-tim kien jismu Palestina/Erets Yisrael u kien lagħab kontra l-Eġittu (Eġittu 7 - 1 Palestina/Erets Yisrael). B'hekk nistgħu ngħidu li l-ewwel logħba uffiċjali bl-isem t'Iżrael biss kienet dik tas-26 ta' Settembru 1948 kontra l-Istati Uniti (Stati Uniti 3 - 1 Iżrael). Bħala l-agħar logħob nsibu tnejn, dik li kienet l-ewwel logħba kontra l-Eġittu bl-isem ta' Palestina/Erets Yisrael; u l-oħra ntlagħbet fit-13 ta' Frar 2002 kontra t-tim Ġermaniż (Ġermanja 7 - 1 Iżrael). Imma l-ikbar rebħa li għamlu kienet bi skor ikbar minn dak ta' l-agħar żewġ telfiet, għax fit-23 ta' Marzu 1988 rebħu lit-tim ta' Tajwan bl-iskor ta' 9 b'xejn (Iżrael 9 - 0 Tajwan).
Informazzjoni oħra dwar dan it-tim bil-laqam ta' The Holy XI (Il-Ħdax Imqaddsa):
Assoċjazzjoni: Israel Football Association (L-Assoċjazzjoni tal-Futbol t'Iżrael)
Il-Kowċ Attwali: Dror Kashtan (2006- )
It-Top Scorer: Mordechal Spiegler (b'32 gowl)
Il-Kodiċi tal-FIFA: ISR
Ir-Ranking tal-FIFA: 22 post
L-Aħjar Ranking: 20 post (Ġunju ta' l-2008)
Ir-Ranking tal-Elo: 42
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji f'Malta
daqsminuri|It-Tempju Megalitiku ta' [[Ġgantija f'Għawdex]] Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Malta rratifikat il-Konvenzjoni fl-14 ta' Novembru 1978 u b'hekk is-siti indikattivi tagħha setgħu jitqiesu biex jitniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Landier
daqsminuri|227x227px|Landier fl-1880 Landier huwa xi ħadd li jipproduċi jew li jsewwi l-affarijiet tal-landa jew ta’ metalli ħfief oħra. Il-professjoni speċjalizzata tal-landier xi kultant issir mill-ħaddieda. B’estensjoni, it-terminu “landier” ġieli jintuża biex wieħed jirreferi għal kummerċjant tal-oġġetti tal-landa. Il-professjoni tal-landier kienet okkupazzjoni komuni fiż-żminijiet preindustrijali.
Għad-differenza tal-ħaddieda li jaħdmu l-iktar b’metalli fuq in-nar, il-landiera jagħmlu l-maġġoranza tax-xogħol tagħhom b’metalli kesħin għalkemm jistgħu jużaw il-qiegħa tal-fuklar jew il-forn biex isaħħnu u jkunu jistgħu jiffurmaw il-materja prima tagħhom. Il-landiera jipproduċu oġġetti bħal buqari u flieken tal-ilma, frieket, imgħaref, u kandelabri.
Taħriġ tal-landiera
xellug|daqsminuri|224x224px|Landiera fuq il-bejt tal-binja Storkyrkan fi [[Stokkolma, l-Iżvezja, fl-1903]] Landier kien jitgħallem is-sengħa tiegħu, bħal ħafna artiġjani oħra, billi jagħmel apprendistat ta’ bejn erba’ u sitt snin ma’ landier professjonali. L-apprendistati kienu jitqiesu “vinkolanti” u apprendist kien jibda l-ewwel sempliċement billi jnaddaf il-ħanut, jillostra l-għodod, iżomm in-nar mixgħul, jillixxa t-truf li jkunu jaqtgħu, u jillostra x-xogħlijiet lesti tal-landa. Iktar ’il quddiem, l-apprendist kien ifassal mudelli fuq biċċiet tad-drapp u jaqtagħhom, imbagħad kien jistannja l-ġonot, u jdaħħal l-imsiemer irbattuti (rivets). Finalment, kien jitħalla jaqta’ u jipproduċi l-oġġetti tal-landa hu stess. L-ewwel, l-apprendist kien jitgħallem jipproduċi l-forom għall-kejkijiet u għall-gallettini, il-kaxxi tal-pilloli u oġġetti sempliċi oħra. Imbagħad, kien jitħalla jmidd idejh fuq affarijiet iktar ikkumplikati bħal-laned tal-ħalib, friskaturi, jew taġnijiet tat-torti. Iktar ’il quddiem kien ikompli jirfina b’affarijiet iktar ikkumplikati bħal kandelabri u ktieli tal-kafè b’xi żennuna mgħawġa.
Wara li kien ilesti l-apprendistat tiegħu, l-apprendist kien isir landier tas-sengħa iżda mhux landier professjonali li jimpjega landiera oħra. Ħafna landiera żgħażagħ kienu jerħulha jivvjaġġaw minn post għal ieħor biex jagħmlu xi xogħlijiet meħtieġa sakemm ifaddlu biżżejjed flus biex jiftħu ħanut fir-raħal tagħhom.
Għodod tal-landiera
daqsminuri|225x225px|Plajer tawwali mgħawweġ li jintuża mil-landiera L-għamliet sempliċi magħmula mil-landier jeħtieġu għodod simili għal dawk ta’ persuna li taħdem ir-ram. Minbarra l-imqassijiet kbar li normalment ikun ippożizzjonati f’toqba fil-bank tal-għodda tiegħu u dejjem lesti għall-użu, landier juża qishom plajers tal-idejn u xorta ta’ pinzetti għat-tqattigħ. Il-landa tiġi ċċattjata fuq inkwina magħmula minn blokka tal-azzar. Fl-imgħoddi kienu jintużaw inkwini dritti jew mgħawġin biex it-truf tal-landa jiġu mdawrin u rrumblati. Barra minn hekk, landier juża wkoll saldatur biex iġannat jew jgħaqqad il-biċċiet flimkien bl-istann.
L-imrietel huma essenzjali u hemm diversi tipi u daqsijiet ta’ mrietel b’funzjonijiet differenti. Landier ġieli juża wkoll xi mazza tal-ħadid jew tal-injam. Qabel ma saru disponibbli s-saldaturi elettriċi, il-landier kien juża biċċiet imsaħħna tal-ħadid u tar-ram issaldjat bl-elettriku, il-laned kienu jużaw ħadidiet tal-mogħdija "tar-ram" jikwu b’manku tal-injam, qisha pjanċa tal-ħadid, u biċċiet tar-ram iffurmati f’għamliet differenti. Dawn l-oġġetti kienu jiġu msaħħna fi fran żgħar, kienu jiġu miksija bil-klorur tal-ammonju, u mbagħad kienu jintużaw għall-issaldjar taż-żewġt ixfar tal-pjanċi mlaqqgħin ma’ xulxin.
Storja tax-xogħol tal-landiera
xellug|daqsminuri|320x320px|Landier kontemporanju u animatur fil-Park Storiku Statali ta’ Fort Ross, bi trumbetta tal-widnejn magħmula bil-landa, apparat tas-seklu 19 li jgħin is-smigħ L-oġġetti tal-landa kienu qed jiġu prodotti f’Londra għall-ħabta tas-snin 30 tas-seklu 17. Fl-1670, il-landiera kienu jagħmlu parti mill-Worshipful Company of Tin Plate Workers (kumpanija ta’ ħaddiema tal-pjanċa stanjata), li ġiet inkorporata f’kumpanija separata ta’ Londra msejħa Livery Company. Madankollu, il-ħaddiema tal-pjanċa stanjata u l-landiera kienu mifruxa mad-dinja kollha.
Il-landiera ilhom iwettqu s-sengħa tagħhom fl-Istati Uniti mill-1720. Il-landiera kolonjali kienu jużaw il-pjanċa stanjata, wajers, stann, u ftit għodod sempliċi biex jipproduċu l-oġġetti tal-landa.
Meta l-pjanċa stanjata ġiet finalment prodotta fl-Amerka fil-bidu tas-seklu 19, il-prodotti tal-landiera saru iktar disponibbli. Barra minn hekk, kien hemm żieda fid-domanda u ħtieġa li titħaffef il-produzzjoni. Dan wassal għall-iżvilupp ta’ bosta magni inġenjużi mħaddma manwalment li ħaffew il-produzzjoni u għenu lil-landiera jissodisfaw id-domanda għall-prodotti tagħhom. L-oġġetti kienu “jitwasslu fis-suq” mill-bejjiegħa fit-toroq.
Konverġenza annwali tal-landiera ssir kull sena f’Ġunju.
Elizabeth Taylor
Elizabeth Rosemond Taylor DBE (27 ta’ Frar, 1932 - 23 ta’ Marzu, 2011) kienet attriċi, negozjanta, u filantropista Ingliża-Amerikana. Hija bdiet il-karriera tagħha bħala attriċi meta kienet għadha tifla, fil-bidu tas-snin 40, u kienet waħda mill-aktar stilel popolari taċ-ċinema klassika ta’ Hollywood fis-snin 50. Hija kompliet il-karriera tagħha b'suċċess fis-sittinijiet, u baqgħet figura pubblika magħrufa għall-bqija ta' ħajjitha. Fl-1999, l- American Film Institute semmieha s-seba' l-aktar mara leġġendarja tal-iskrin ta' kull żmien.
Imwielda f’Londra minn ġenituri Amerikani soċjalment prominenti, Taylor marret mal-familja tagħha f’Los Angeles fl-1939. Iddebuttat bħala attriċi fil-film tal-Universal Pictures There One Born Every Minute (1942), iżda l-istudio temm il-kuntratt tagħha wara sena. Wara dan iffirmat kuntratt mal- Metro-Goldwyn-Mayer u saret stilla żagħżugħa popolari wara li dehret f'National Velvet (1944). Hija għamlet tranżizzjoni għal rwoli maturi fis-snin ħamsin, meta ħadet sehem fil-kummiedja Father of the Bride (1950) u ntlaqgħet tajjeb ferm mill-kritiċi għall-parti tagħha fil-film dramatiku A Place in the Sun (1951).
Minkejja li kienet waħda mill-aktar stilel popolari tal-MGM, Taylor xtaqet ittemm il-karriera tagħha fil-bidu tas-snin ħamsin. Hija kienet konta l-kontroll tal-istudio u ma għoġbitha xejn l-għażla ta' films li kienet assenjata minnhom. Bdiet tirċievi rwoli aktar kif xtaqet f'nofs is-snin 50, b'mod partikolari minn u wara l-film Giant (1956), u ħadet sehem f'diversi films ta' suċċess sew kritiku kif ukoll kummerċjali fis-snin ta' wara. Dawn kienu jinkludu żewġ adattamenti tal-films ta' drammi minn Tennessee Williams : Cat on a Hot Tin Roof (1958), u Suddenly, Last Summer (1959); Taylor rebħet il-Golden Globe għall-Aħjar Attriċi għal din tal-aħħar. Għalkemm ma xtaqitx l-irwol ta' call girl f'BUttterfield 8 (1960), l-aħħar film tagħha għall-MGM, hija rebħet l-Academy Award għall-Aħjar Attriċi għal din il-parti.
Waqt il-produzzjoni tal-film Cleopatra fl-1961, Taylor u l-attur Richard Burton bdew relazzjoni barra miż-żwieġ, li kkawżat skandlu. Minkejja d-diżapprovazzjoni tal-pubbliku, huma komplew ir-relazzjoni tagħhom u żżewġu fl-1964. Huma ħadu sehem fi 11-il film flimkien, inklużi The VIPs (1963), The Sandpiper (1965), The Taming of the Shrew (1967), u Who's Afraid of Virginia Woolf? (1966). Hi u Burton iddivorzjaw fl-1974, iżda rrikonċiljaw ftit wara, u reġgħu żżewġu fl-1975. It-tieni żwieġ intemm bid-divorzju fl-1976.
Il-karriera ta’ Taylor bdiet tbatti fl-aħħar tas-sittinijiet, għalkemm kompliet tieħu sehem f’films sa nofs is-sebgħinijiet, wara li ffokat fuq il-karriera tas-sitt raġel tagħha, is-Senatur tal-Istati Uniti John Warner (R-Virginia). Fis-snin tmenin, hija dehret fl-ewwel rwoli sostanzjali tal-palk u f'diversi films u serje televiżivi. Hija saret ukoll l-ewwel ċelebrità li nediet ditta tal-fwieħa. Taylor kienet waħda mill-ewwel personalitajiet magħrufa li ħadu sehem fl-attiviżmu tal-HIV / AIDS. Hija kienet il-ko-fundatriċi tal-Fondazzjoni Amerikana għar-Riċerka dwar l-AIDS fl-1985 u l-Fondazzjoni Elizabeth Taylor għall-AIDS fl-1991. Mill-bidu tad-disgħinijiet sa mewtha, hija ddedikat ħafna ħin għall-filantropija, li għaliha rċeviet diversi premji, inkluża l-Presidental Citizens Medal.
Matul il-karriera tagħha, il-ħajja personali ta' Taylor kienet suġġett t'attenzjoni kostanti mill-midja. Hija kienet miżżewġa tmien darbiet ma' seba' rġiel, ikkonvertiet għall-Ġudaiżmu, ġarrbet mard serju, u għexet stil ta' ħajja magħruf bħala jet set, inkluż il-ħolqien ta' waħda mill-aktar kollezzjonijiet privati kbar ta' ġojjelli fid-dinja. Wara bosta snin marida, Taylor mietet b'kundizzjoni tal-qalb konġestiva fl-2011, fl-età ta' 79.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Irlanda
L-Istat Ħieles tal-Irlanda
Bejn l-1882 u l-1924 l-Irlanda kienet irrapreżentata minn tim nazzjonali wieħed organizzat minn Belfast - ibbażat bħala l-Irish Football Association. Imbagħad fl-1920 l-Irlanda nqasmet bħala l-Irlanda ta' Fuq u l-Irlanda t'Isfel. Fl-1922, l-Irlanda t'Isfel saret l-Istat Ħieles tal-Irlanda, biex imbagħad saret ir-Repubblika ta' l-Irlanda. Minħabba din il-bidla fis-sistemà politika, il-Football Association of Ireland (FAI) bdiet minn Dublin fl-1921 u bdiet torganizza kemm l-kampjonat nazzjonali u anki t-tim nazzjonali tagħha.
Grawnd
Xi ftit mil-logħob ta' l-1980 tar-Repubblika Irlandiża ntlagħbu f'Daymount Park u l-aħħar partita li saret f'dan il-grawnd kienet fl-1990 kontra l-Marokk. It-tim lagħab ukoll xi partiti f'daru f'Tolka Park (darbtejn) u fir-Royal Dublin Society f'Dublin u kif ukoll f'Mardyke u fi Flower Lodge.
Croke Park
Minħabba l-proġetti fuq il-Lansdowne Road, grawnd ġdid kellu jospita l-logħob internazzjonali ta' l-Irlanda. L-uniku grawnd kapaċi li jospita futbol internazzjonali fih huwa Croke Park. Inizjalment, erba' logħbiet għall-kwalifikazzjoni għall-Euro 2008 sejrin jintlagħbu fi Croke Park matul l-2007.
L-Iskwadra ta' l-Irlanda
Din hija l-iskwadra nazzjonali Kroata li qed tikkompeti għall-Euro 2008.
Gowlers:
Difensuri:
Midfielders:
Attakkanti:
Il-Ktieb ta' Mormon
180px|thumb|Il-Ktieb ta' Mormon Il-Ktieb ta' Mormon hu wieħed mit-testi sagri tal-Mormoniżmu, meqjus mill-Qaddisin tal-Aħħar Ġranet bħala ktieb rivelat. L-isem tal-ktieb ġej minn Mormon, profeta–storiku li, skont it-test stess, ikkompila ħafna mill-ktieb. Kien tradott u ppubblikat għall-ewwel darba mill-fundatur tal-Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Ġranet, Joseph Smith, f'Palmyra, New York, fis-26 ta' Marzu tal-1830.
Flimkien mal-Bibbja, il-Ktieb ta' Mormon hi parti tal-kanoni ta' skrittura sagra tal-Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Ġranet, il-Komunità ta' Kristu, u knejjes oħra li jqisu lil Joseph Smith bħala l-fundatur tagħhom. Is-sottotitlu "Testment ieħor ta' Ġesù Kristu", kien ġie miżjud fl-1982 fl-edizzjonijiet tal-ktieb pubblikati mil-Knisja ta' Ġesù Kristu tal-Qaddisin tal-Aħħar Ġranet, bl-iskop li tenfasizza t-testimonjanza tad-divinità ta' Ġesù Kristu.
Traduzzjoni tat-twavel tad-deheb
300px|thumb|left|Pittura li turi lil Joseph Smith jirċievi t-twavel tad-deheb mill-Anġlu Moroni, fit-[[22 ta' Settembru tal-1823 fl-għolja ta' Cumorah, Manchester, Stat ta' New York.]] 300px|thumb|left|Manuskritt oriġinali b'kopja ta' karattri bl-Eġizzjan riformat miktuba fit-twavel tad-deheb. Skont ir-rakkont ta' Joseph Smith, il-Ktieb ta' Mormon hi t-traduzzjoni ta' test antik, miktub fuq twavel tad-deheb, li wassal għad-dehra ta' anġlu fl-1823. Dan il-messaġġier, bl-isem ta' Moroni, informa liż-żagħżugħ Joseph Smith li xi annali antiki kienu jinsabu midfunin taħt għolja bl-isem ta' Cumorah, sit fl-inħawi tar-razzett tal-famlija Smith, territorju ta' Palymra, New York. Skont ir-rakkont ta' Joseph Smith, u ta' persuni oħra li kienu skribi, ix-xogħol ta' traduzzjoni sar f'inqas minn disgħin ġurnata. Il-metodu ta' traduzzjoni għadu mhux magħruf, anki jekk hu probabbbli l-użu ta' oġġetti sagri, magħrufa aktar bħala Urim u Tummin (kwotati fil-Bibbja u fil-Ktieb ta' Mormon), u l-awżilju tal-poter tal-Ispirtu s-Santu. Ġew tradotti aktar minn 500 paġna, li jiddeskrivu l-istorja ta' zewġ ċiviltajiet għal perjodu kumplessiv ta' 2,600 sena. Total ta' ħdax-il xhud oħra iffirmaw dikjarazzjoni bil-miktub li huma raw u żammew f'idejhom it-twavel tad-deheb. Ħafna jistaqsu dwar l-affidabilità tad-dikjarazzjonijiet tagħhom. It-twavel kienu miktuba b'Eġizzjan riformat, lingwa li l-Mormoni jqisuha bħala forma ta' ġeroglìfiku. Fl-1838 it-twavel reġgħu ngħataw lill-anġlu Moroni minn Joseph Smith stess.
L-importanza teoloġika tal-Ktieb ta' Mormon
L-għan tal-Ktieb, bħalma hu indikat fl-istess fontispizju, hu dak li: Juri lill-bqija tad-Dar ta' Iżrael liema affarijiet kbar għamel il-Missier għall-missirijiethom, u li jistgħu jagħrfu l-alleanzi tal-Missier, u li mhumiex rifjutati għal dejjem — U wkoll għall-konvinzjoni tal-Lhud u l-Ġentili li Ġesù hu l-Kristu, il-Missier Etern, li jimmanefesta għan-nazzjonijiet kollha.
Joseph Smith espressa l-importanza li l-Ktieb ta' Mormon għandu fit-teoloġija Mormona li permezz tal-kliem kwotati hawn isfel li, f'edizzjonijiet suċċessivi, kienu msemmijin ukoll fl-introduzzjoni tal-ktieb stess:
Qgħedt lil ħuti subien li l-Ktieb ta' Mormon kien l-aktar korrett mill-kotba kollha fid-dinja u ċ-ċabetta tar-reliġjon tagħna, u li raġel jista' jasal viċin ta' Alla billi jobbdi l-preċetti tiegħU u mhux ta' kwalunkwe ktieb ieħor.
Kontenut
250px|thumb|Il-faċċata tal-Ktieb ta' Mormon mill-ewwel edizzjoni tal-1830. Immaġini mil-Librerija tal-Kungress tal-Istati Uniti, Diviżjoni tal-kotba rari u kollezzjonijiet speċjali. 300px|thumb|left|Fil-Ktieb ta' Mormon hemm rakkuntat l-avvenimenti ta' ċiviltajiet li wara żviluppaw fil-kontinent Amerikan minn migrazzjonijiet mil-[[Lvant Nofsani.]] Il-Ktieb ta' Mormon hu kollezzjoni ta' ħmistax-il ktieb, imsemmijin wara l-awtur prinċipali tagħhom, il-profeta Mormon, missier Moroni (l-istess li deher lil Joseph Smith), li fis-seklu 5 kien se jagħmel sommarju tal-kitbiet ta' dawn il-profeti fejn kitibhom fuq karti jew twavel tad-deheb. Minkejja li l-Ktieb ta' Mormon hu kkunsidrat li nkiteb ħafna sekli ilu, il-Mormoni jsostnu li dan ġie għad-dawl fiż-żminijiet kurrenti għall-abitanti tal-lum il-ġurnata.
Fil-Ktieb ta' Mormon hemm rakkuntat l-avvenimenti ta' ċiviltajiet li wara żviluppaw fil-kontinent Amerikan minn migrazzjonijiet mil-Lvant Nofsani.
Annali kwotati fil-Ktieb ta' Mormon
Skont il-Ktieb ta' Mormon stess, Mormon u t-tifel tiegħu Moroni kitbu fuq it-twavel tad-deheb l-istorja tal-poplu tagħhom, fejn ġabruha minn erba' annali diversi fi twavel tal-metall:
Tequila (Belt)
Tequila jew Santiago de Tequila (pronunzja : [teˈkila]; bil-lingwi Nahuatl: Tequillan, Tecuila jiġifieri "post ta' ġieħ") hija belt u muniċipalità Messikana fl-istat ta' Jalisco, u tinsab madwar 60 km mill-belt ta' Guadalajara. Il-belt ta' Tequila hija magħrufa l-iktar bħala l-post fejn twieldet ix-xarba tat-"tequila", li ssir mill-pjanta tal-agave l-blu li tikber fl-inħawi. Il-qalba tal-pjanta fiha z-zokkor u ilha tintuża min-nies tal-lokalità biex tiġi prodotta xarba ffermentata. Wara l-wasla tagħhom, l-Ispanjoli ffermentaw din ix-xarba u ddistillawha, u b'hekk ipproduċew ix-xarba tat-tequila kif inhi magħrufa llum il-ġurnata. Il-popolarità tax-xarba u l-istorja warajha wasslu biex il-belt u l-inħawi tal-madwar isiru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-gvern federali Messikan elenka lil Tequila bħala "Pueblo Mágico" (Raħal Maġiku) fl-2003.
L-istemma tal-muniċipalità ġiet adottata uffiċjalment fil-31 ta' Diċembru 1983 mill-kunsill muniċipali. Fiha hemm il-frażi bil-Latin ALMA LAETA NOBILIS, li tfisser "ruħ ferrieħija u nobbli". Is-simboli rappreżentattivi jinkludu t-torri tal-knisja prinċipali ta' Tequila, iċ-ċmieni tad-distilleriji, il-pjanta tal-agave u l-Vulkan ta' Tequila.
Storja
L-ewwel popli li għexu f'din iż-żona x'aktarx li kienu popli tal-kultura tal-oqbra-xaftijiet ta' matul il-Perjodu Formattiv Nofsani. Sal-Perjodu Formattiv Aħħari u Klassiku, it-tradizzjoni ta' Teuchitlan daħlet fir-reġjun. Diversi kumplessi ta' guachimonton inbnew fil-qrib bħal Huitzilapa fil-Punent u Amatitan fil-Lvant. Fil-Perjodu Epiklassiku waslu popli mir-reġjun ta' Bajio matul perjodu ta' nixfa kbira u magħhom ġabu bosta karatteristiċi tal-Messiku Ċentrali. Sal-Perjodu Postklassiku fir-reġjun kien hemm varjetà ta' identitajiet etniċi, fosthom Caxcan, Cora u Huichol. L-insedjament pre-Ispaniku maġġuri ma kienx jinsab fejn hemm il-belt moderna ta' Tequila, iżda iktar f'post imsejjaħ Teochtinchán. Wara l-Konkwista Spanjola tal-Imperu tal-Azteki, l-Ispanjoli marru lejn il-Punent u dan ir-reġjun sar parti min-Nueva Galicia matul il-perjodu kolonjali. Ir-reżistenza inizjali għad-dominju Spanjol ma tantx damet wisq. In-nies lokali ffortifikaw il-belt tagħhom, iżda fl-aħħar mill-aħħar iddeċidew li jarrendu b'mod paċifiku.
Fil-bidu tas-seklu 19 kien hemm ribelljoni oħra fl-inħawi ta' Tequila, din id-darba mmexxija minn raġel magħruf biss bħala "l-Maskra tad-Deheb". Din ir-ribelljoni ġiet mgħakksa mill-gvernatur tan-Nueva Galicia, José Fernando de Abascal y Sousa, li sussegwentement ġie promoss għal Viċirè tal-Perù.
Ftit wara faqqgħet il-Gwerra Messikana tal-Indipendenza. Rafael Pérez, fuq l-ordnijiet ta' José María Mercado, wasal f'Tequila b'200 raġel biex jaħtaf il-belt mill-forzi rjalisti. Wara l-Indipendenza, il-belt ta' Tequila saret is-sede ta' wieħed mid-dipartimenti tal-istat il-ġdid ta' Jalisco. Meta dawn id-dipartimenti ġew organizzati mill-ġdid, il-belt ta' Tequila saret is-sede tal-muniċipalità bl-istess isem. Fl-1874, il-belt ta' Tequila ngħatat l-istatus uffiċjali ta' belt. Dan sar b'rikonoxximent ta' avveniment li seħħ fl-1873, meta Sixto Gorjón, madwar 50 pulizija u ċ-ċittadini ta' Tequila rreżistew grupp ta' banditi mmexxija minn Manuel Lozada, li kien magħruf bħala t-"Tigra ta' Alicia".
Belt
Il-belt ta' Tequila għandha popolazzjoni ta' 26,809 ruħ, jiġifieri madwar 73 % tal-abitanti tal-muniċipalità. Fiha hemm il-knisja parrokkjali prinċipali ddedikata lill-Madonna tal-Kunċizzjoni Purissima, li nbniet fis-seklu 18 minn Martín Casillas. Il-knisja għandha faċċata tal-ġebel, kampnar u pilastri b'għamla ta' piramidi maqtugħa invertiti (estipiti) mal-koxox tal-portal prinċipali. Il-portal fih żewġ sulari u kuruna. L-ewwel sular fih il-ħnejja tal-bieb prinċipali b'forma u b'siġill u huwa mirfud b'żewġ kolonni Doriċi. Is-sular ta' fuq fih tieqa b'forma bil-kolonni Doriċi fuq kull naħa, imżejna bil-kurvaturi u bil-motivi veġetali. Il-kuruna fuq nett fiha skultura tal-Arkanġlu Mikiel f'niċċa b'kolonni Doriċi fuq kull naħa wkoll. Il-portal laterali għandu daħla bl-arkata, b'kolonni Toskani u gwarniċ, kif ukoll riljiev ta' salib lejn nofsu. Fuq ġewwa hemm navata waħda u artal prinċipali Neoklassiku. Barra minn hekk fuq ġewwa hemm ukoll statwa tal-Madonna tal-Kunċizzjoni li tmur lura għall-1865.
Strutturi lajċi notevoli jinkludu l-Quinta Sauza li nbniet fis-snin 30 tas-seklu 19 u d-distillerija ta' La Perserverancia li nbniet fl-1873. Il-Quinta Sauza għandha ġnien kbir fuq barra b'funtani elaborati tal-ġebel. Fl-atriju hemm tinqix b'xeni mill-passjoni ta' Kristu. Il-faċċata tad-dar għandha riljievi ta' pjanti u fiha diversi daħliet. Fuq ġewwa hemm bitħa b'funtana mżejna fiċ-ċentru u hemm daħla għall-kappella fuq wara, li hija mżejna b'motivi ta' pjanti u ta' sriep. F'La Perseverancisa hemm pittura enormi ta' Gabriel Flores tal-1969 li turi l-produzzjoni u x-xorb tat-tequila. Id-distillerija toffri żjarat iggwidati. Din id-distillerija għandha wkoll mużew quddiem il-palazz muniċipali, b'pitturi, ritratti, skulturi u l-makkinarju tad-distillerija ta' La Perservancia għall-wiri, kif ukoll kamra ddedikata għall-artiġjanat reġjonali.
Il-Mużew Nazzjonali tat-Tequila (MUNAT) jinsab fil-belt ta' Tequila fuq art li kienet inxtrat u twarrbet minn Cipriano Rosales fil-bidu tas-seklu 20 għal attivitajiet kulturali u/jew edukattivi. L-Iskola Primarja ta' Eduardo González ġiet stabbilita fl-1933, u din saret skola vokazzjonali fl-1979. Fis-snin 80 tas-seklu 20 din ingħalqet minħabba d-deterjorament tal-binja. Wara mmudellar estensiv mill-ġdid, il-binja reġgħet infetħet bħala l-Casa de Cultura Tequilense (iċ-Ċentru Kulturali ta' Tequila) sas-sena 2000, meta mbagħad ġiet ikkonvertita fil-Mużew Nazzjonali tat-Tequila. Dan huwa l-ewwel mużew fid-dinja ddedikat lil dan il-liker.
Madwar 10 kilometru 'l barra mill-belt ta' Tequila stess hemm is-Santwarju ta' San Toribio Romo González fit-triq li twassal għall-Balneario La Toma, f'komunità msejħa Agua Caliente. Toribio Romo ġie kkanonizzat mill-Papa Ġwanni Pawlu II. Is-Santwarju jinsab fil-post fejn San Toribio nqabad u sparawlu fil-Gwerra ta' Cristero.
Tradizzjoni pjuttost sorprendenti għal min mhuwiex minn Tequila hija t-tberik billejl tal-belt mill-kappillan tal-belt. Fid-9 ta' filgħaxija kull lejl, il-kappillan jagħti t-tberik tiegħu billi jdoqq il-qniepen tliet darbiet, u jiddirezzjona l-eqdes kurċifiss bis-sagrament lejn l-erba' punti kardinali. F'dak il-mument, kulħadd fil-belt jieqaf jagħmel li kien qed jagħmel, u saħansitra jitfi l-affarijiet moderni bħat-televiżjoni jew ir-radju u jinġabar biex jilqa' t-tberik.
Xorb
Ix-xarba msejħa tequila fil-verità hija varjetà ta' mezcal, magħmula kollha jew il-biċċa l-kbira minnha bil-pjanta tal-agave blu. Din il-pjanta hija nattiva għall-inħawi ta' Tequila u b'hekk din il-verżjoni tal-mezcal ingħatat isem il-belt. L-użu tal-pjanta tal-agave jmur lura saħansitra għall-perjodu pre-Ispaniku. Il-"piña" (litteralment l-ananas) jew il-qalba tal-pjanta kienet tintuża mill-popli indiġeni u kienet tissajjar bħala ħelu, kif ukoll bħala l-bażi għal xarba alkoħolika ffermentata. Din ix-xarba kienet tissejjaħ mezcal mill-popli nattivi u kienet tixbah il-pulque tal-lum il-ġurnata. Mal-wasla tal-Ispanjoli, in-nattivi kienu diġà qed jikkultivaw il-pjanta. L-Ispanjoli għall-ewwel kienu qed jikkunsidraw li jieħdu din il-pjanta magħhom lejn Spanja iżda ddeċidew li jiżviluppaw lilha u l-prodott ewlieni tagħha fil-Messiku.
L-Ispanjoli introduċew id-distillazzjoni biex mill-mezcal iffermentat nattiv jipproduċu t-tequila. L-ewwel distillerija fuq skala kbira nħolqot fl-1600 u matul il-perjodu kolonjali d-domanda għax-xarba wasslet f'uħud mill-eqdem impriżi li għadhom joperaw f'dawn l-inħawi, fosthom: "La Rojeña", li ġiet stabbilita fl-1795; "El Tigre" (issa La Constancia) li ġiet stabbilita fl-1823; Destiladora de Occidente (issa "Tequila D’Reyes") li ġiet stabbilita fl-1840; La Perseverancia (issa Tequila Sauza) li ġiet stabbilita fl-1873; El Llano (issa Tequila Azteca) li ġiet stabbilita fl-1876; u La Mexicana (issa Tequila Orendain) li ġiet stabbilita fl-1879.