cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frédéric Bartholdi
Statwa tal-Libertà (Il-Libertà Tillumina d-Dinja)
xellug|daqsminuri|221x221px|Faċċata tal-Illustrated Newspaper ta' [[Frank Leslie, tal-ġimgħa li kienet tintemm fit-13 ta' Ġunju 1885]] Ix-xogħol li Bartholdi baqa' l-iktar famuż għalih huwa l-Libertà Tillumina d-Dinja, magħrufa aħjar bħala l-Istatwa tal-Libertà. Ftit wara l-istabbiliment tat-Tielet Repubblika Franċiża, il-proġett biex jinbena xi mafkar adattat biex jintwera s-sentiment ta' fratellanza eżistenti bejn ir-repubbliki tal-Istati Uniti u ta' Franza ġie suġġerit, u fl-1874 l-Union Franco-Américaine (l-Unjoni Franko-Amerikana) ġiet stabbilita minn Edouard de Laboulaye. Raħal twelid Bartholdi fl-Alsace kien għadu kemm għadd taħt il-kontroll tal-Ġermaniżi fil-Gwerra Franko-Prussjana. Dan l-inkwiet rigward id-dar ta' tfulitu fl-Alsace jingħad li kompla qanqal l-interess kbir ta' Bartholdi fl-indipendenza, il-libertà u l-awtodeterminazzjoni. Bartholdi sussegwentement issieħeb fl-Unjoni Franko-Amerikana, u fost il-membri kien hemm Laboulaye, Paul de Rémusat, William Waddington, Henri Martin, Ferdinand Marie de Lesseps, Jean-Baptiste Donatien de Vimeur, il-Konti ta' Rochambeau, Oscar Gilbert Lafayette, François Charles Lorraine, u Louis François Lorraine. daqsminuri|247x247px|L-Istatwa tal-Libertà Bartholdi ħaddan l-idea ta' statwa enormi u ladarba d-disinn tagħha ġie approvat, l-
Unjoni Franko-Amerikana ġabret iktar minn miljun frank minn Franza kollha għall-kostruzzjoni tagħha. Fl-1879, Bartholdi ngħata l-privattiva tad-disinn, U.S. Patent D11,023, għall-Istatwa tal-Libertà. Fl-4 ta' Lulju 1880, l-istatwa ġiet ittrasportata uffiċjalment għand il-Ministru Amerikan f'Pariġi, u l-avveniment ġie ċċelebraw b'bankett kbir. F'Ottubru 1886, l-istruttura ġiet ippreżentata uffiċjalment bħala r-rigal konġunt tal-poplu Franċiż u Amerikan, u ġiet installata fil-Gżira ta' Bedloe fil-Port ta' New York. Fi Franza kien intqal li wiċċ l-Istatwa tal-Libertà ġie mmudellat fuq wiċċ omm Bartholdi. L-istatwa hija għolja 46 metru, u l-quċċata tat-torċa tinsab f'elevazzjoni ta' 93 metru mil-livell medju tal-baħar. Kienet l-ikbar xogħol tax-xorta tagħha li tlestiet sa dak iż-żmien.
Xogħlijiet f'Colmar
daqsminuri|Il-Mużew ta' Bartholdi f'Colmar Colmar, raħal twelid Bartholdi (fir-reġjun amministrattiv politiku modern tal-Grand Est) għandu għandu ta' statwi u monumenti mill-iskultur, kif ukoll mużew li ġie stabbilit fl-1922 fid-dar fejn kien twieled, f'30, Rue des Marchands.
daqsminuri|Il-Funtana ta' Bartholdi f'Washington D.C.
Xogħlijiet maġġuri oħra
Fost ix-xogħlijiet maġġuri oħra ta' Bartholdi hemm varjetà ta' statwi f'Clermont-Ferrand; f'Pariġi, u f'postijiet oħra. Xi xogħlijiet notevoli jinkludu:
daqsminuri|L-Iljun ta' Belfort, Franza
Kultura popolari
The Statue of Liberty huwa film dokumentarju tal-1985 ta' Ken Burns li jiffoka fuq l-istorja tal-istatwa u l-impatt tagħha fuq is-soċjetà.
Il-ħajja ta' Bartholdi u l-kreazzjoni tiegħu ta' l-Libertà Tillumina d-Dinja huma parti wkoll mill-film dokumentarju tal-2019, Liberty: Mother of Exiles.
Andrew Danylyszyn
Andrew Danylyszyn huwa eks-plejer tal-futbol u kowċ Ingliż. Bħalissa huwa jikkowċja lit-tim Tamworth.
Lucas Yeomans
Lucas Laren Yeomans (twieled fit-28 ta' Jannar 2004) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Aram Soleman
Aram Soleman (twieled fl-1 ta' Novembru 1999) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Tiryns
daqsminuri|292x292px|Il-fdalijiet ta' Tiryns Tiryns (pronunzjata /ˈtɪrɪnz/ jew /ˈtaɪrɪnz/; bil-Grieg Antik: Τίρυνς; bil-Grieg Modern: Τίρυνθα) huwa sit arkeoloġiku tal-perjodu ta' Mycenae li jinsab f'Argolis fir-reġjun Peleponniż tal-Greċja, u huwa l-post li skont il-leġġenda l-eroj mitoloġiku Erakle wettaq it-Tnax-il Sfida tiegħu.
Tiryns kien forti fuq għolja b'okkupazzjoni li tmur lura sebat elef sena, saħansitra qabel il-bidu ta' Żmien il-Bronż. Laħaq il-qofol tal-importanza tiegħu bejn l-1400 u l-1200 Q.K., meta sar wieħed mill-iżjed ċentri importanti tad-dinja ta' Mycenae, u b'mod partikolari f'Argolis. L-iktar karatteristiċi notevoli tiegħu kienu l-palazz, il-mini Ċiklopiċi, u speċjalment is-swar tiegħu, li wasslu għall-epitet Omeriku tal-belt ta' "Tiryns setgħana mdawra bis-swar". Tiryns sar assoċjat mal-miti dwar Erakle, bħala l-belt li kienet ir-residenza tal-eroj fejn wettaq l-isfidi tiegħu, u xi sorsi jikkwotaw il-belt bħala l-post fejn twieled.
Il-megaron famuż tal-palazz ta' Tiryns għandu sala kbira ta' lqugħ, u l-kamra prinċipali tiegħu kellha tron mal-ħajt tal-lemin u fuklar ċentrali b'erba' kolonni tal-injam maġenbu bi stil Minoan li kienu jservu bħala riffieda għas-saqaf. Żewġ ħitan minn tlieta tal-megaron kienu inkorporati f'tempju arkajku ta' Hera.
Is-sit qabad it-triq tan-niżla fl-aħħar tal-perjodu ta' Mycenae, u kien ġie abbandunat għalkollox sa żmien iż-żjara ta' Pausanias fis-seklu 2 W.K. Dan is-sit, li ġie skavat minn Heinrich Schliemann fl-1884-1885, għadu fil-mira ta' skavi kontinwi mill-Istitut Arkeoloġiku Ġermaniż f'Ateni u mill-Università ta' Heidelberg.
Fl-1300 Q.K., iċ-ċittadella u r-raħal ta' taħtha kellhom popolazzjoni ta' 10,000 ruħ fuq spazju ta' 20-25 ettaru. Minkejja l-qerda tal-palazz fl-1200 Q.K., il-popolazzjoni tal-belt baqgħet tikber u sal-1150 Q.K. il-popolazzjoni kibret għal 15,000 ruħ.
Leġġenda
xellug|daqsminuri|288x288px|Pjanta tal-iskavi ta' Tiryns Tiryns tissemma għall-ewwel darba minn Omeru, li faħħar is-swar enormi tas-sit. Skont it-tradizzjoni tal-qedem, is-swar inbnew miċ-Ċiklopi peress li ġganti ta' saħħa sovraumana setgħu olzaw il-ħaġar enormi tagħhom, għalkemm l-istoriċi kontemporanji esprimew ix-xettiċiżmu tagħhom li ċ-Ċiklopi kellhom xi rwol sinifikanti fil-kostruzzjoni. Wara li lemaħ is-swar tal-fdalijiet taċ-ċittadella fis-seklu 2 W.K., il-ġeografu Pausanias kiteb li żewġ bgħula flimkien ma setgħux iċaqilqu lanqas il-ħaġriet iż-żgħar.
Skont it-tradizzjoni wkoll, is-swar jiġu assoċjati ma' Proetus, ħu Acrisius, ir-re ta' Argos. Skont il-leġġenda, Proetus, ippersegwitat minn ħuh, ħarab lejn Lycia. Bl-għajnuna taċ-ċittadini ta' Lycian, huwa rnexxielu jirritorna f'Argolis. Hemmhekk, Proetus okkupa lil Tiryns u ffortifika l-belt bl-assistenza taċ-Ċiklopi. B'hekk, il-leġġenda Griega tikkollega t-tliet ċentri Argoliċi ma' tliet eroj mitiċi: Acrisius, il-fundatur tal-kolonja Dorika ta' Argos; ħuh Proetus, il-fundatur ta' Tiryns; u n-neputi tiegħu Perseus, il-fundatur ta' Mycenae. Madankollu din it-tradizzjoni nibtet fil-bidu tal-perjodu storiku, meta Argos kienet qed tissielet biex issir qawwa eġemonika fiż-żona u kienet teħtieġ passat glorjuż biex tikkompeti maż-żewġ bliet l-oħra.
Storja
Is-superstruttura kienet magħmula bit-tafal u s-saqaf kien magħmul minn tegoli mitfugħa fil-fran industrijali primittivi. L-ewwel abitanti Griegi — il-ħallieqa taċ-ċivilizzazzjoni Elladika Medja u taċ-ċivilizzazzjoni ta' Mycenae warajha — insedjaw il-belt ta' Tiryns fil-bidu tal-perjodu Medju (2000-1600 Q.K.), għalkemm il-belt esperjenzat l-ikbar tkabbir matul il-perjodu ta' Mycenae. L-Akropoli nbniet fi tliet fażijiet: l-ewwel fażi lejn l-aħħar tal-perjodu Elladiku Aħħari II (1500-1400 Q.K.), it-tieni fażi fil-perjodu Elladiku Aħħari III (1400-1300 Q.K.), u t-tielet fażi fl-aħħar tal-perjodu Elladiku Aħħari III B (1300-1200 Q.K.). Il-fdalijiet eżistenti taċ-ċittadella tal-perjodu ta' Mycenae jmorru lura għall-aħħar tat-tielet perjodu. Il-belt proprja kienet mifruxa madwar l-akropoli fuq il-pjanura ta' taħtha.
Id-diżastru li affettwa ċ-ċentri tal-perjodu ta' Mycenae fl-aħħar ta' Żmien il-Bronż affettwa lil Tiryns ukoll, iżda mill-evidenza hemm ċertezza li ż-żona tal-palazz kienet abitata b'mod kontinwu mill-bidu tal-perjodu Arkajku, sa nofs is-seklu 8 Q.K. (ftit iktar 'il quddiem inbena tempju fuq il-fdalijiet tal-palazz).
Fil-bidu tal-perjodu Klassiku, Tiryns, bħal Mycenae, saret belt relattivament insinifikanti. Meta Cleomenes I ta' Sparta rebaħ kontra l-Argivi, l-iskjavi tagħhom okkupaw lil Tiryns għal bosta snin, skont Herodotus. Herodotus isemmi wkoll li Tiryns ħadet sehem fil-Battalja ta' Platea fl-480 Q.K. b'400 oplit. Anke meta bdew sejrin lura, Mycenae u Tiryns baqgħu jfixklu lill-Argivi, li fil-propaganda politika tagħhom ried ikollhom monopolju tal-glorja tal-antenati leġġendarji (u mitiċi). Fl-468 Q.K., Argos irnexxielha teqred għalkollox kemm lil Mycenae kif ukoll lil Tiryns, u skont Pausanias, ir-residenti taż-żewġ bliet ġew ittrasferiti lejn Argos, biex tiżdied il-popolazzjoni tal-belt. Madankollu, Strabo jsostni li bosta ċittadini minn Tiryns ħarbu u stabbilew il-belt ta' Halieis, li hija l-belt moderna ta' Porto Heli.
Minkejja l-importanza tagħha, ftit valur ġie mehmuż ma' Tiryns u l-mexxejja u t-tradizzjonijiet mitiċi tagħha mill-epika u mid-drama. Pausanias iddedika silta qasira (2.25.8) lil Tiryns, u vjaġġaturi iktar moderni, li vvjaġġaw lejn il-Greċja sabiex ifittxu l-postijiet fejn kienu jgħixu l-eroj tat-testi antiki, ma fehmux l-importanza tal-belt.
Skavi
L-Akropoli ġiet skavata għall-ewwel darba mill-istudjuż Ġermaniż Friedrich Thiersch fl-1831. Fl-1876, Heinrich Schliemann ikkunsidra l-palazz ta' Tiryns bħala Medjevali, u b'hekk kien kważi wasal biex jeqred il-fdalijiet biex jiskava iktar fil-fond għat-teżori tal-perjodu ta' Mycenae. Madankollu, il-perjodu ta' wara tal-iskavi kienu f'idejn Wilhelm Dörpfeld, id-direttur tal-Istitut Arkeoloġiku Ġermaniż f'Ateni; f'dan iż-żmien il-fdalijiet tal-palazz ta' Tiryns ġew datati skont l-oriġini reali tagħhom.
L-iskavi reġgħu saru iktar 'il quddiem minn Dörpfeld bil-kooperazzjoni ta' arkeologi Ġermaniżi oħra, li komplew ix-xogħol tiegħu sal-1938. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija (1939-1945), ix-xogħol tkompla mill-Istitut u mis-Servizz Arkeoloġiku Grieg.
Sit arkeoloġiku
xellug|daqsminuri|Framment mill-affreski tal-palazz ta' Tiryns b'xena tal-kaċċa taċ-ċingjali Il-ħitan ta' Tiryns huma estiżi maż-żona kollha tal-quċċata tal-għolja. Is-sisien tagħhom għadhom sodi għat-tul kollu tagħhom, u l-għoli tagħhom f'xi postijiet ilaħħaq sa seba' metri, kemxejn inqas mill-għoli oriġinali tagħhom, li huwa stmat li kien xi 9-10 metri. Il-ħitan huma pjuttost ħoxnin, normalment xi sitt metri, u sa 17-il metru fil-punti fejn hemm il-mini. Ħajt trasversali b'saħħtu jissepara l-akropoli f'żewġ sezzjonijiet: is-sezzjoni tan-Nofsinhar tinkludi l-binjiet tal-palazz, filwaqt li s-sezzjoni tat-Tramuntana tipproteġi biss il-quċċata tal-għolja. F'din is-sezzjoni tal-aħħar, li tmur lura għall-aħħar tal-perjodu ta' Mycenae, okkażjonalment xi daħliet żgħar u bosta mini jagħtu għal spazju intern, imsaqqaf b'saqaf triangolari, li kien iservi bħala refuġju għall-abitanti tal-belt ta' taħt l-għolja f'mumenti ta' periklu.
It-tiżjin tal-ħitan tal-portiku ta' barra kien rikk ħafna. Parti lejn il-qiegħ tal-ħaġriet tal-alabastru kienet imżejna b'riljievi ta' rużuni u tal-fjuri. Il-kumplament kien imżejjen bl-affreski. Tliet daħliet jagħtu għall-prodomos u daħla oħra tagħti għad-domos. Fin-nofs tal-ħajt tal-Lvant, mal-art jidher ċar il-post li kien jikkorrispondi ma' fejn kien hemm it-tron irjali. L-art kienet imżejna b'mod rikk b'temi differenti fiż-żona madwar il-ħitan u fl-ispazju bejn il-kolonni tal-fuklar. Ovvjament, dan l-ispazju ġie mżejjen b'pitturi.
Fil-fdalijiet tal-palazz, li ħa n-nar matul is-seklu 8 Q.K., inbena tempju Doriku matul il-perjodu Ġeometriku. It-tempju kien iżgħar mill-palazz, u kien magħmul minn żewġ partijiet, il-prodomos u ċ-ċella. Il-wisa' tat-tempju kienet ħarira ikbar minn nofs dik tal-palazz, filwaqt li l-ħajt ta' wara tat-tempju laħaq l-għoli tal-kolonni ta' wara tal-fuklar. Tliet fawwariet kienu jnixxu fiż-żona, waħda fin-naħa tal-Punent tal-bitħa l-kbira li setgħet tiġi aċċessata minn daħla sigrieta, u tnejn fl-aħħar tan-naħa tat-Tramuntana tal-ħajt, li setgħu jiġu aċċessati permezz ta' żewġ mini fil-ħajt. Dawn l-istrutturi u strutturi simili li kienu jinsabu f'refuġji oħra huma xhieda tal-attenzjoni li ngħatat hawnhekk, bħal f'akropoli oħra tal-perjodu ta' Mycenae, lill-problema bażika tal-aċċess għall-ilma fi żmien assedju.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Anfora li nstabet f'Tiryns Is-Siti Arkeoloġiċi ta' Mycenae u Tiryns ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999.
Il-valuri universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Afrodisja
daqsminuri|268x268px|Il-fdalijiet ta' Afrodisja Afrodisja (bl-Ingliż: Aphrodisias, /æfrəˈdɪsiəs/; bil-Grieg Antik: Ἀφροδισιάς, b'ittri Rumani: Aphrodisiás) kienet belt Ellenistika Griega antika żgħira fir-reġjun kulturali storiku ta' Caria fil-Punent tal-Anatolja, it-Turkija. Tinsab ħdejn il-villaġġ modern ta' Geyre, madwar 100 kilometru fil-Lvant/'il ġewwa mill-kosta tal-Baħar Eġew, u 230 kilometru fix-Xlokk ta' İzmir.
Afrodisja ssemmiet hekk għal Afrodite, l-alla femminili Griega tal-imħabba, li hemmhekk kellha l-immaġni unika tagħha ta' qima, l-Afrodite ta' Afrodisja. Skont is-Suda, kompilazzjoni enċiklopedika Biżantina, qabel ma l-belt saret magħrufa bħala Afrodisja (għall-ħabta tas-seklu 3 Q.K.) preċedentement kellha tliet ismijiet: Lelégōn Pólis (Λελέγων πόλις, "Belt tal-Leleges"), Megálē Pólis (Μεγάλη Πόλις, "Belt Kbira"), u Ninóē (Νινόη).
Fl-2017 Afrodisja tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
xellug|daqsminuri|262x262px|Mappa tal-bliet antiki ta' Caria Afrodisja kienet il-metropoli (belt kapitali provinċjali) tar-reġjun u l-provinċja Rumana ta' Caria.
L-irħam abjad u griż fil-blu ta' Caria kien jiġi estratt b'mod estensiv mill-barrieri fix-xaqlibiet biswit il-belt fil-perjodi Ellenistiċi u Rumani, għall-bini tal-faċċati u għall-iskulturi. L-iskulturi tal-irħam u l-artisti li kienu jagħmluhom minn Afrodisja saru famużi fid-dinja Rumana. Bosta eżempji ta' statwi ġew skavati minn Afrodisja, u xi rappreżentazzjonijiet tal-Afrodite ta' Afrodisja għadhom jeżistu minn inħawi oħra tad-dinja Rumana, saħasitra minn Pax Julia fil-Lusitanja.
Il-belt kellha skejjel notevoli tal-iskultura, kif ukoll tal-filosofija, filwaqt li baqgħet ċentru tal-paganiżmu sal-aħħar tas-seklu 5. Il-belt inqerdet b'terremot fil-bidu tas-seklu 7, u qatt ma rkuprat il-prosperità preċedenti tagħha, u spiċċat insedjament iffortifikat żgħir fis-sit tat-teatru l-antik. Għall-ħabta tal-istess żmien, il-belt ingħatat l-isem ġdid ta' Stauropolis (bil-Grieg: Σταυροῡπολις, "belt tas-salib") biex jitneħħew il-konnotazzjonijiet pagani, iżda diġà mas-seklu 8 saret magħrufa bħala Caria l-istess bħar-reġjun, li iktar 'il quddiem wasslet għall-isem Tork modern, Geyre. Fi żmien il-Biżantini, il-belt kienet is-sede ta' unità amministrattiva fiskali (dioikesis).
Afrodisja reġgħet insterqet mir-ribelli Teodoru Mankaphas fl-1188, u mbagħad mit-Torok Seljuk fl-1197. Fl-aħħar nett spiċċat taħt il-kontroll tat-Torok lejn l-aħħar tas-seklu 13.
Storja ġeoloġika
Afrodisja qatt ma rkuprat għalkollox mit-terremot tas-seklu 7, u ġiet ittraskurata. Parti mill-belt tgħattiet bil-villaġġ modern ta' Geyre; uħud mid-djar tneħħew fis-seklu 20 biex tiġi żvelata mill-ġdid il-belt l-antika. Geyre ġdid inbena ftit 'il bogħod.
Storja ekkleżjastika
Le Quien (Oriens christianus, I, 899–904) isemmi għoxrin isqof ta' Afrodisja. Fis-seklu 7, Stauropolis kellha tmienja u għoxrin isqof b'suffraġju u sitta u għoxrin isqof fil-bidu tas-seklu 10.
Stauropolis kienet ukoll sede metropolitana titolari Kattolika Rumana, bl-istess isem ta' Stauropoli (bil-Latin: Archidioecesis Stauropolitana).
Binjiet u strutturi
daqsminuri|Id-daħla monumentali
Daħla monumentali
Daħla monumentali, jew it-tetrapylon, tinsab fl-aħħar ta' triq li twassal mit-triq prinċipali mit-Tramuntana san-Nofsinhar tal-belt f'bitħa kbira quddiem is-Santwarju ta' Afrodite ta' Afrodisja. Id-daħla nbniet għall-ħabta tal-200 W.K.
Tempju ta' Afrodite
xellug|daqsminuri|It-Tempju ta' Afrodite It-Tempju ta' Afrodite kien punt fokali tal-belt. L-iskulturi ta' Afrodisja saru rinomati u bbenefikaw minn provvista kbira ta' irħam fil-qrib. L-iskola tal-iskultura kienet produttiva ħafna; il-biċċa l-kbira tax-xogħol tagħhom tintwera fis-sit u fil-Mużew ta' Afrodisja. Bosta mill-istatwi ta' daqs reali ġew skoperti fl-inħawi tal-agora, flimkien ma' opri ta' prova u mhux kompluti, li jissuġġerixxu li kien hemm skola fil-qrib. Is-sarkofagi ġew irkuprati minn diversi postijiet, spiss imżejna b'disinni ta' festuni u kolonni. Instabu pilastri b'figuri ta' nies, għasafar, u annimali, alternati ma' weraq tal-ħannewija.
Il-karattru tat-tempju nbidel meta sar bażilika Kristjana. Il-binja jingħad li ġiet imġarrfa għall-ħabta tal-481-484 fuq ordni tal-Imperatur Zeno, minħabba li t-tempju kien fil-mira ta' oppożizzjoni Ellenika Pagana kontra Zeno f'Afrodisja, b'appoġġ għal Illus, li kien wiegħed li jerġa' jdaħħal ir-riti Elleniċi, li kienu tneħħew matul il-persegwitazzjoni tal-pagani fl-aħħar tal-Imperu Ruman, fit-tempji li kienu għadhom eżistenti. daqsminuri|242x242px|Il-Bouleuterion
Bouleuterion
Il-Bouleuterion serva bħala l-post fejn kien jiltaqa' l-kunsill amministrattiv (il-Boule) tal-belt, u bħala teatru msaqqaf għal diversi skopijiet, sala tal-kunċerti u spazju għall-assemblej.
Il-Bouleuterion, jew l-Odeon, jinsab fin-naħa tat-Tramuntana tal-Agora tat-Tramuntana. Il-fdalijiet eżistenti jikkonsistu minn awditorju semiċirkolari b'palk baxx quddiemu wiesa' madwar 46 metru. Il-parti l-baxxa tal-awditorju għadha intatta, b'disa' ringieli ta' postijiet bilqiegħda tal-irħam maqsuma f'ħames flieli b'turġien radjali. Il-postijiet bilqiegħda tal-parti ta' fuq, li jammontaw għal tnax-il ringiela addizzjonali, ċedew flimkien mal-volti riffieda tagħhom. Il-pjanta tas-sit hija waħda estremament miftuħa, b'bosta daħliet fil-pjan terran u diversi turġien li jagħtu aċċess għar-ringieli ta' fuq tal-postijiet bilqiegħda. Sistema ta' riffieda paralleli kbar turi li l-binja oriġinarjament kienet bil-volti. L-awditorju kien jiġi mdawwal b'sensiela ta' twieqi bil-ħnejjiet twal fil-ħajt ta' barra b'kurvatura. Il-Bouleuterion huwa stmat li kien jesa' madwar 1,750 persuna bilqiegħda.
L-evidenza disponibbli tindika data tal-kostruzzjoni fil-perjodu Antonin jew Severan bikri (l-aħħar tas-seklu 2 jew il-bidu tas-seklu 3 W.K.). Is-scaenae frons ċertament kien armat, kif jissuġġerixxi l-istil tat-tiżjin skulturali u arkitettoniku. Il-bażijiet tal-istatwi fi tmiem il-ħitan riffieda tal-awditorju kellhom l-ismijiet ta' żewġ aħwa, senaturi fil-bidu tal-perjodu Severan, u żewġ bażijiet bil-kitba mnaqqxa ppożizzjonati simetrikament quddiem il-faċċata esterna bi statwi tal-benefatturi ta' Afrodisja, Claudia Antonia Tatiana u zijuwha Lucius Antonius Dometinus, li kienu attivi fl-aħħar tas-seklu 2. Huwa magħruf li Tatiana kellha rabtiet mill-qrib ma' Efesu, u huwa possibbli li s-similaritajiet li jispikkaw bejn din il-binja u l-bouleuterion fl-agora ċivika hemmhekk, datati bil-kitba mnaqqxa għal nofs is-seklu 2, x'aktarx li twasslu bis-saħħa tal-inizjattiva tagħha. Mhuwiex magħruf x'kien hemm fis-sit qabel is-seklu 2 W.K., iżda x'aktarx li l-binja attwali ssostitwiet waħda iżgħar kontemporanja bl-agora fl-aħħar tas-seklu 1 Q.K.
Il-bouleuterion f'Afrodisja baqa' b'dik l-għamla sal-bidu tas-seklu 5, meta uffiċjal muniċipali adattah bħala palaestra, u rreġistra l-kisba tiegħu f'kitba mnaqqxa fuq in-naħa ta' fuq tal-pulpitum (palk). Il-palaestra normalment tirreferi għal grawnd tal-lottaturi sportivi, iżda fis-seklu 5 setgħet tintuża biex tiddeskrivi sala għal-lekċers, l-ispettakli, u diversi tipi ta' wirjiet kompetittivi, kif issuġġerit minn għadd ta' kitbiet imnaqqxin fuq il-postijiet bilqiegħda. Diversi qatgħat addizzjonali fil-postijiet bilqiegħda, x'aktarx għal arbli jew pilastri li kienu jirfdu xi forma ta' saqaf temporanju, jissuġġerixxu li dak iż-żmien diġà l-binja kienet tilfet is-saqaf permanenti tagħha. L-orkestra tbaxxiet u kellha paviment tal-irħam, x'aktarx li reġa' ntuża minn fażi iktar bikrija.
Sebasteion
daqsminuri|252x252px|Is-Sebasteion Is-Sebasteion, jew l-Augusteum, kien dedikat b'mod konġunt, skont kitba mnaqqxa tas-seklu 1 fuq il-propylon, "Lil Afrodite, id-Divin Augusti u l-Poplu". Riljiev li nstab fil-fdalijiet tal-portiku tan-Nofsinhar kien jirrappreżenta personifikazzjoni tal-polis bħala sagrifiċċju lill-immaġni meqjuma ta' Afrodite ta' Afrodisja, ivvenerata bħala promētōr ("omm antenata"). "Afrodite tirrappreżenta l-qawwa kożmika li tintegra s-setgħa imperjali mas-setgħa tal-elit lokali", innota qarrej ta' rumanz ta' Chariton. Din ir-rabta bejn l-alla femminili u l-qawwa imperjali kienet waħda partikolarment politika dak iż-żmien, peress li l-Gens Julia – il-familja ta' Ġulju Ċesri, Ottavjanu Awgustu, u s-suċċessuri tagħhom – sostnew li kellhom dixxendenza divina minn Venere/Afrodite.
Stadium
xellug|daqsminuri|254x254px|L-istadium L-istadium kien jintuża għal avvenimenti atletiċi sa ma t-teatru ġarrab ħsarat kbar minħabba terremot tas-seklu 7, li wassal biex parti mill-istadium jiġi kkonvertit għal avvenimenti li qabel kienu jsiru fit-teatru.
L-istadium bejn wieħed u ieħor huwa 270 metru (890 pied) b'60 metru (200 pied). Bi 30 ringiela ta' postijiet bilqiegħda fuq kull naħa, u mad-dawra ta' kull tarf, seta' jesa' massimu ta' madwar 30,000 spettatur. It-trakka bejn wieħed u ieħor hija 225 metru (738 pied) bi 30 metru (98 pied).
Peress li l-istadium huwa konsiderevolment ikbar u strutturalment iktar estensiv saħansitra mill-istadium ta' Delphi, x'aktarx li huwa wieħed mill-iżjed strutturi ppreservati tajjeb ta' dan it-tip fil-Mediterran.
Arkeoloġija
daqsminuri|296x296px|It-teatru Ruman L-ewwel skavi formali saru fl-1904-1905 minn inġinier ferrovjarju Franċiż, Paul Augustin Gaudin. Uħud mis-sejbiet arkitettoniċi (l-iktar il-freġji, il-pilastri u l-kapitelli) li skopra fis-sit issa jinsabu fil-British Museum ta' Londra, ir-Renju Unit.
L-iżjed skavi reċenti nbdew minn Kenan Erim taħt il-patroċinju tal-Università ta' New York, l-Istati Uniti, fl-1962 u attwalment huma mmexxija mill-Professur R. R. R. Smith (fl-Università ta' Oxford) u mill-Professur Katharine Welch tal-Istitut tal-Belle Arti tal-Università ta' New York. Is-sejbiet jiżvelaw li l-programm tal-kostruzzjoni lussuża fiċ-ċentru ċiviku tal-belt kien inbeda u ġie ffinanzjat l-iktar minn ċertu Gaius Julius Zoilos, li kien skjav lokali ta' Gaius Julius Caesar, li ġie meħlus minn Ottavjanu. Meta Zoilos inħeles u rritorna lejn belt twelidu, wara li ngħata l-prestiġju u premjijiet finanzjarji rikki għas-servizz tiegħu, huwa ddirezzjona l-finanzi biex jallinja ma' Ottavjanu fit-taqbida tiegħu tal-poter kontra Marku Antonju. B'hekk żgura l-protezzjoni ta' Ottavjanu bħala privileġġi finanzjarji u bis-saħħa tiegħu l-belt gawdiet minn perjodu ta' prosperità.
F'Settembru 2014, droni b'piż ta' madwar 0.5 kg intuża biex tinħoloq mappa tridimensjonali tal-fdalijiet ta' Afrodisja ta' fuq l-art. The data ġiet analizzata mill-Istitut Arkeoloġiku Awstrijaku ta' Vjenna, l-Awstrija.
F'Marzu 2018, instab qabar antik f'żona fejn kienu twettqu skavi illegali. Il-qabar ittieħed fil-Mużew ta' Afrodisja.
Fl-2020, żewġ sarkofagi nstabu f'għalqa bis-siġar taż-żebbuġ. Fuq dawn is-sarkofagi kien hemm riljiev ta' Medusa.
Kitbiet imnaqqxin
xellug|daqsminuri|238x238px|Il-Mużew ta' Afrodisja bl-iskulturi oriġinali tal-faċċata tas-Sebasteion Il-kwalità tal-irħam f'Afrodisja rriżulta f'għadd kbir ta' oġġetti b'kitbiet imnaqqxa li nstabu fil-belt. Bosta mill-materjal monumentali preċedenti reġa' ntuża għall-kostruzzjoni tal-ħitan tal-belt fil-perjodu Antik Aħħari. Bosta kitbiet imnaqqxin setgħu jinqraw mingħajr l-ebda skavi; permezz tagħhom nafu li l-belt kienet tiġi viżitati spiss fiż-żminijiet moderni, diġà mill-bidu tas-seklu 18.
Mill-iskavi taħt il-patroċinju tal-Università ta' New York ġew skoperti saħansitra iżjed minn 2,000 kitba mnaqqxa. Il-biċċa l-kbira minnhom imorru lura għal żmien l-imperu, b'testi funebri u onorarji rrappreżentati sew, iżda hemm testi mill-perjodi kollha, miż-żminijiet Ellenistiċi sal-Biżantini. Sensiela ta' dokumenti, bl-għan li jiddeskrivu l-kobor u l-istorja tal-belt, ġew inklużi fl-hekk imsejjaħ "Ħajt tal-Arkivju".
Mill-iskavi f'Afrodisja ħarġet fid-dieher ukoll kitba mnaqqxa Lhudija importanti iżda l-kuntest tagħha mhuwiex ċar. Din il-kitba, imnaqqxa bil-Grieg, telenka d-donazzjonijiet li għamlu bosta individwi, diversi minnhom ikklassifikati bħala theosebeis, jew "Ġentili li kienu jqimu lill-Alla". Permezz tal-evidenza komparattiva jidher ċar fil-kitbiet imnaqqxin fis-sinagoga ta' Sardis u fit-Testment il-Ġdid li dawn in-nies x'aktarx kienu Ġentili interessati fil-komunità Lhudija, li kienu jappoġġaw u probabbli jżuru s-sinagoga spiss. Il-firxa ġeografika tal-evidenza tissuġġerixxi li dan kien fenomenu mifrux fl-Asja Minuri matul Żmien ir-Rumani.
Freġju
Freġju skopert fl-1980 li juri ġellieda b'sidirha barra u liebsa elmu, bil-kitba BRITANNIA taħtha, tokrob bl-agunija taħt l-irkoppa ta' suldat Ruman, bil-kitba TIBERIUS CLAUDIUS CAESAR taħtu, jingħad li jirrappreżenta lil Brittanja subordinata għal Ruma.
Afrodite ta' Afrodisja
daqsminuri|L-istatwa ta' Afrodite ta' Afrodisja L-immaġni meqjuma li hija partikolari għal Afrodisja, l-Afrodite ta' Afrodisja, bla dubju xi darba kienet tinsab fit-Tempju ta' Afrodite. Hija kienet alla femminili distintiva lokali li saret, bis-saħħa ta' interpretatio graeca, identifikata mal-Afrodite Griega. L-immaġni kanonika tagħha, tipika tal-immaġnijiet meqjuma tal-Anatolja, turi li hija relatata mas-Sinjura ta' Efesu, ivvenerata b'mod mifrux fid-dinja Griega-Rumana bħala Artemis ta' Efesu.
L-immaġnijiet li għadhom eżistenti, minn kuntesti fejn x'aktarx li kienu iktar ċiviċi milli ritwali, huma mingħajr eċċezzjoni kollha mill-aħħar fażi tal-qima, fiż-żminijiet Ellenistiċi u Rumani. Twettqu b'bixra u bi stil naturalistiku komuni għall-kultura tagħhom, u b'hekk l-alla femminili kellha bixra iktar universali. Bħas-Sinjura ta' Efesu, l-Afrodite ta' Afrodisja tidher liebsa tunika ħoxna li tgħatti suret l-alla femminili, imkebba magħha qisha f'xi sarkofagu, dejjem b'erba' reġistri ta' immaġnijiet standardizzati. Saqajha jinsabu qrib xulxin, kif meħtieġ minħabba t-tunika, dirgħajha stirati 'l quddiem, sabiex tirċievi u tagħti. Hija mżejna b'ġiżirana u tilbes kuruna flimkien ma' dijadema u girlanda tar-riħan, b'velu twil quddiem wiċċha estiż sal-art. Taħt is-sovratunika tagħha tidher liebsa chiton sal-art.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Agora tan-Nofsinhar u pixxina f'Afrodisja Is-sit arkeoloġiku ta' Afrodisja ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2017.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Riżerva Naturali ta' Bashkiriya
daqsminuri|254x254px|Veduta tar-riżerva naturali Ir-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya jew ta' Zapovednik (bir-Russu: Башкирский; bil-Baxkir: Башҡортостан дәүләт ҡурсаулығы) tinsab fil-parti ċentrali tal-Muntanji Ural (tan-Nofsinhar) tal-Baxkortostan. Fiha xaqlibiet muntanjużi bil-foresti mix-xaqlibliet tal-Punent tal-Muntanji Ural tan-Nofsinhar sax-xmara Kaga, b'tranżizzjoni viżibbli minn foresti muntanjużi għal foresti tal-isteppa. Ir-riżerva tinsab fid-Distrett ta' Burzyansky tal-Baxkortostan.
Topografija
Ir-riżerva hija kkonfinata lejn it-Tramuntana mix-xmara Kaga, lejn il-Lvant mill-qċaċet tan-Nofsinhar tal-Muntanji Ural, lejn in-Nofsinhar mix-xmara Uzyan, u lejn il-Punent mill-muntanji ta' Krakovja. Il-qċaċet ta' bosta ktajjen muntanjużi huma llixxati u miksija bil-foresti. Il-foresti jinsabu wkoll fuq ix-xaqlibiet tal-muntanji fil-Lvant tat-tranżizzjoni tar-riżerva lejn l-isteppa u iktar fil-baxx hemm il-mergħat.
Klima u ekoreġjun
Ir-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya tinsab fin-naħa tan-Nofsinhar tal-foresti muntanjużi tal-Ural u l-ekoreġjun tat-tundra, li huwa żona fejn jiltaqgħu ż-żoni tal-veġetazzjoni Ewropej u Asjatiċi (fil-Muntanji Ural) (ID #610 tad-WWF).
Il-klima tar-Riżerva Naturali ta' Bashkiriya hija klima kontinentali umduża, bi sjuf friski (klima Subartika skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen (Dfc)). Din il-klima hija kkaratterizzata minn sjuf miti (minn xahar sa tliet xhur biss 'il fuq minn 10 °C (50.0 °F)) u minn xtiewi kesħin u bil-borra (l-iksaħ xhar ikollu temperatura ta' −3 °C (26.6 °F)).
Flora u fawna
xellug|daqsminuri|283x283px|Wieħed mill-anfibji li jgħixu fir-riżerva Minħabba l-post fejn tinsab, f'punt fejn jiltaqgħu diversi ekoreġjuni, ir-riżerva għandha livelli għoljin ta' bijodiversità. Il-veġetazzjoni tinkludi tipi Siberjani, Ewropej, Asjatiċi Ċentrali u Artiċi. Il-foresti jkopru 80 % tar-riżerva; il-biċċa l-kbira foresti boreali tas-siġar taż-żnuber u tal-lerċi, b'xi sezzjonijiet tar-riżerva b'betulli twal. Tul ix-xmajjar iktar fil-baxx hemm meded ta' foresti tal-alnu u taż-żafżafa. Ir-riżerva fiha 812-il speċi ta' pjanti vaskulari, 95 speċi ta' algi, 42 speċi ta' fungi (makromiċiti), 322 speċi ta' likeni, u 124 speċi ta' ħażiż. L-annimali tar-riżerva huma tipiċi tal-foresti tan-Nofsinhar tal-Ural: orsijiet kannella, skojjattli, linċi, skojjattli ħomor, u gallozzi. Fir-riżerva ġew irreġistrati 275 speċi ta' vertebrati, inkluż 17-il speċi ta' ħut, tliet speċijiet ta' anfibji, sitt speċijiet ta' rettili, 196 speċi ta' għasafar u 53 speċi ta' mammiferi. In-nixxigħat kesħin u rapidi fihom it-troti.
Ġestjoni
Fir-riżerva hemm mużew naturali, iżda biex wieħed iżur it-territorju tar-riżerva huwa meħtieġ permess mit-tim tal-ġestjoni tar-riżerva. Barra minn hekk, għadd limitat biss ta' rotot ekoloġiċi jistgħu jintużaw mill-gwidi.
Saginaw Grant
Saginaw Morgan Grant (Oklahoma, Stati Uniti tal-Amerika, 20 ta' Lulju, 1936 – Hollywood, 27 ta' Lulju 1921) kien attur Amerikan.
Eise Eisinga
Eise Jeltes Eisinga (twieled fil-21 ta' Frar 1744 – miet fis-27 ta' Awwissu 1828) kien astronomu dilettant li bena l-Planetarju ta' Eise Eisinga f'daru fi Franeker, Friesland, in-Netherlands. Il-planetarju għadu jeżisti u huwa l-eqdem planetarju li għadu jaħdem fid-dinja.
Bijografija
Eise Jeltes Eisinga twieled fil-21 ta' Frar 1744 f'Dronryp fin-Netherlands. Huwa kien iben Jelte Eises minn Easterlittens, maxxat tas-suf, u Hitje Steffens minn Winsum.
Għalkemm Eisinga kien bniedem tassew intelliġenti, huwa ma tħalliex imur l-iskola. Meta kellu 17-il sena, huwa kiteb ktieb dwar il-matematika. Barra minn hekk, meta kellu 17-il sena kiteb ktieb ieħor dwar il-prinċipji tal-astronomija. Iktar 'il quddiem huwa kiteb kotba oħrajn dwar suġġetti speċjalizzati fi ħdan il-qasam tal-astronomija. Eisinga sar maxxat tas-suf fi Franeker, in-Netherlands. Bħala awtodidatta, tgħallem il-matematika u l-astronomija, li mbagħad studja wkoll fl-Università ta' Franeker. Meta kellu 24 sena żżewweġ lil Pietje Jacobs (? – 24 ta' Lulju 1788) u kellhom tlett itfal flimkien, tifla u żewġ subien:
xellug|daqsminuri|Il-Planetarju fis-salott ta' Eisinga Minħabba kriżi politika fl-1787, Eisinga kellu jitlaq minn Friesland u mar jgħix il-Ġermanja. Iktar 'il quddiem mar jgħix f'Visvliet fejn ħadem bħala maxxat tas-suf. Huwa tkeċċa minn Friesland għal ħames snin u għalhekk għex matul dawk is-snin għex f'Visvliet, eżatt mal-fruntiera fi Groningen. Sadanittant, martu mietet, u fis-27 ta' Mejju 1792, huwa żżewweġ lil Trijntje Eelkes Sikkema (21 ta' Frar 1764) f'Visvliet. Flimkien kellhom iben wieħed u żewġt ibniet:
Fl-1795 huwa rritorna lejn Franeker. daqsminuri|Id-dar ta' Eisinga fi Franeker, in-Netherlands Eisinga baqa' jaħdem bħala maxxat tas-suf għal ħajtu kollha, filwaqt li baqa' jħaddem il-planetarju tiegħu bl-għajnuna tal-appoġġ pubbliku, u xi kultant billi kien jagħti xi lekċer bħala mistieden fl-Università ta' Franeker, li Napuljun ordna li tingħalaq fl-1811.
Eisinga miet fis-27 ta' Awwissu 1828, meta kellu 84 sena, fi Franeker.
Planetarju
Fit-8 ta' Mejju 1774, ġie mbassar li l-qamar u l-pjaneti Merkurju, Venere, Marte, u Ġove kienu se jidhru f'linja qishom qrib xulxin. Ir-Reverendu Eelco Alta minn Boazum, in-Netherlands, ippubblika ktieb fejn interpreta dan il-fenomenu bħala ritorn għall-istat tal-pjaneti f'jum il-ħolqien u li x'aktarx kien se jkun jum il-Ħaqq. Alta bassar li l-pjaneti u l-qamar kienu se jaħbtu ma' xulxin, u b'hekk id-dinja tispiċċa toħroġ mill-orbita tagħha u tinħaraq mix-xemx. Minħabba dan it-tbassir inħoloq paniku kbir fi Friesland dak iż-żmien.
Rikonoxximent
Eisinga ġie ppremjat billi sar ċittadin onorarju ta' Franeker. It-triq fejn hemm il-planetarju tiegħu ngħatat l-isem ta' "Eise Eisingastraat". Fil-5 ta' Mejju 1994 inħarġet bolla ta' 80 ċenteżmu mill-uffiċċju postali biex jiġi ċċelebrat jum il-250 sena minn għeluq sninu. Fl-2006, il-planetarju ngħata l-permess li juża t-titlu ta' "rjali". Fl-istess sena, Eise Eisinga ġie inkluż fil-Kanoni tal-Istorja tan-Netherlands li tiġi mgħallma fl-iskejjel tal-pajjiż.
André Weil
Ħajja
Weil kien il-Finlandja meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija; hu kien ilu jivvjaġġa fl-Iskandinavja minn April 1939. Martu Éveline rritornat fi Franza mingħajru. Weil ġie arrestat bi żball fil-Finlandja malli faqqgħet il-Gwerra tax-Xitwa fuq suspett li kien spjun; madankollu, il-ġrajjiet fejn kien jingħad li ħajtu kienet fil-periklu ntwerew li kienu esaġerati. Weil irritorna fi Franza billi għadda mill-Iżvezja u mir-Renju Unit, u ġie arrestat f'Le Havre f'Jannar 1940. Huwa ġie akkużat li ma weġibx għas-sejħa biex jaqdi dmiru fis-servizz, u ntefa' l-ħabs f'Le Havre u mbagħad f'Rouen. Kien fil-ħabs militari f'Bonne-Nouvelle, distrett ta' Rouen, minn Frar sa Mejju, li Weil lesta x-xogħol li bnielu r-reputazzjoni tiegħu. Huwa għadda ġuri fit-3 ta' Mejju 1940 u ngħata sentenza ta' ħames snin ħabs. Minflok, huwa talab li jiġi stazzjonat ma' unità militari u ngħata ċ-ċans li jingħaqad ma' riġment f'Cherbourg. Wara l-waqgħa ta' Franza f'Ġunju 1940, huwa ltaqa' mal-familja tiegħu f'Marsilja, fejn wasal bil-baħar. Imbagħad mar f'Clermont-Ferrand, fejn irnexxielu jingħaqad ma' martu Éveline, li kienet qed tgħix fin-naħa ta' Franza okkupata mill-Ġermaniżi.
F'Jannar 1941, Weil u l-familja tiegħu baħħru minn Marsilja lejn il-Belt ta' New York. Huwa qatta' l-bqija tal-gwerra fl-Istati Uniti, fejn ġie appoġġat mill-Fondazzjoni Rockefeller u mill-Fondazzjoni Guggenheim. Għal sentejn, huwa għallem il-matematika fl-Università ta' Lehigh, fejn ma kienx apprezzat, kien jaħdem iż-żejjed u ma kienx imħallas tajjeb, għalkemm ma kellux għalfejn jinkwieta li jintgħażel għall-gwerra, għad-differenza tal-istudenti Amerikani tiegħu. Huwa telaq mill-impjieg tiegħu f'Lehigh u mar jgħix fil-Brażil, u għallem fl-Università ta' São Paulo mill-1945 sal-1947, fejn ħadem ma' Oscar Zariski. Weil u martu kellhom żewġt itfal bniet, Sylvie (li twieldet fl-1942) u Nicolette (li twieldet fl-1946).
Iktar 'il quddiem huwa rritorna lejn l-Istati Uniti u għallem fl-Università ta' Chicago mill-1947 sal-1958, qabel ma' mar jaħdem mal-Istitut għall-Istudju Avvanzat, fejn baqa' għall-kumplament tal-karriera tiegħu. Huwa kien Kelliem fil-Plenarja tal-ICM fl-1950 f'Cambridge, Massachusetts, fl-1954 f'Amsterdam, in-Netherlands , u fl-1978 f'Helsinki, il-Finlandja. Weil ġie elett Membru Barrani tas-Soċjetà Rjali (bl-Ingliż: Royal Society) fl-1966. Fl-1979, huwa kkondivida t-tieni Premju Wolf fil-Matematika ma' Jean Leray.
Xogħol
Weil ta kontributi sostanzjali f'għadd ta' oqsma; l-iktar wieħed importanti kien l-iskoperta ta' rabtiet sfiqa bejn il-ġeometrija alġebrajka u t-teorija tan-numri. Din l-iskoperta bdiet fil-ħidma tiegħu għad-dottorat li wasslet għat-teorema ta' Mordell-Weil (fl-1928, u applikata għal żmien qasir fit-teorema ta' Siegel dwar il-punti integrali). It-teorema ta' Mordell kellha prova ad hoc; Weil beda s-separazzjoni tal-argument tal-inżul infinit f'żewġ tipi ta' approċċi strutturali, permezz ta' funzjonijiet tal-għoli għat-tqassim tad-daqsijiet tal-punti razzjonali, u permezz ta' koomoloġija ta' Galois, li ġiet ikkategorizzata b'dan il-mod xi żewġ deċennji wara. Iż-żewġ aspetti tal-ħidma ta' Weil żviluppaw sew f'teoriji sostanzjali.
Fost l-ikbar kisbiet tiegħu kien hemm il-prova tas-snin 40 tas-seklu 20 tal-ipoteżi ta' Riemann għall-funzjonijiet żeta tal-kurvi fuq kampi finiti, u l-bini sussegwenti li għamel ta' pedamenti siewja għall-ġeometrija alġebrajka biex jappoġġa dak ir-riżultat (bl-iktar mod intensiv mill-1942 sal-1946). L-hekk imsejħa konġetturi ta' Weil kienu influwenti ferm minn madwar l-1950; il-provi rigward dawn id-dikjarazzjonijiet iktar 'il quddiem instabu minn Bernard Dwork, Alexander Grothendieck  , Michael Artin, u finalment minn Pierre Deligne, li lesta l-iktar pass diffiċli fl-1973.
Weil introduċa ċ-ċirku ta' adeli fl-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 20, wara x-xogħol ta' Claude Chevalley bl-ideli, u ta prova tat-teorema ta' Riemann-Roch bihom (verżjoni dehret fix-xogħol tiegħu Basic Number Theory fl-1967). It-teorema ta' Riemann-Roch tad-"diviżur tal-matriċi" tiegħu (raggruppament ta' vetturi avant la lettre), mill-1938 kienet antiċipazzjoni bikrija ħafna ta' ideat suċċessivi bħall-ispazji tal-moduli tar-raggruppamenti. Il-konġettura ta' Weil dwar in-numri ta' Tamagawa baqgħet reżistenti għal ħafna snin. Eventwalment, l-approċċ tal-adeli sar bażiku fit-teorija tar-rappreżentazzjoni awtomorfika. Huwa sab konġettura ta' Weil akkreditata oħra għall-ħabta tal-1967, li iktar 'il quddiem taħt pressjoni minn Serge Lang, saret magħrufa bħala l-konġettura ta' Taniyama-Shimura, ibbażata fuq mistoqsija fformulata b'mod approssimattiv minn Taniyama fil-konferenza ta' Nikkō fl-1955. L-attitudni tiegħu lejn il-konġetturi kienet li wieħed ma għandux jistabbilixxi qata' mill-ewwel bħala konġettura, u fil-każ ta' Taniyama, l-evidenza nstabet biss wara xogħol komputazzjonali estensiv li twettaq fl-aħħar tas-snin 60 tas-seklu 20.
Huwa kiseb riżultati sinifikanti oħra fir-rigward tad-duwalità ta' Pontryagin u l-ġeometrija differenzjali. Huwa introduċa l-kunċett ta' spazju uniformi fit-topoloġija ġenerali, bħala prodott sekondarju tal-kollaborazzjoni tiegħu ma' Nicolas Bourbaki. Ix-xogħol tiegħu fuq it-teorija tal-qatet bil-kemm jidher fix-xogħol ippubblikat tiegħu, iżda korrispondenza ma' Henri Cartan fl-aħħar tas-snin 40 tas-seklu 20, li ġiet stampata mill-ġdid fil-ġabra ta' xogħlijiet tiegħu, uriet kemm dan ix-xogħol kien influwenti. Huwa għażel ukoll is-simbolu ∅, li oriġina mill-ittra Ø fl-alfabett Norveġiż (li hu biss fi ħdan il-grupp ta' Bourbaki kien familjari miegħu), biex jirrappreżenta sett vojt.
Weil ta kontribut magħruf sew ukoll fil-ġeometrija ta' Riemann fl-ewwel xogħol tiegħu fl-1926, meta wera li l-inugwaljanza isoperimetrika klassika tibqa' valida fir-rigward ta' superfiċi mhux pożittivament kurvi. Din stabbiliet il-każ bidimensjonali li iktar 'il quddiem sar magħruf bħala l-konġettura ta' Cartan-Hadamard.
Huwa skopra l-hekk imsejħa rappreżentazzjoni ta' Weil, li preċedentement kienet introdotta fil-mekkanika kwantistika minn Irving Segal u David Shale, li pprovdiet qafas kontemporanju għall-fehim tat-teorija klassika tal-forom kwadratiċi. Dan kien il-bidu wkoll ta' żvilupp sostanzjali minn oħrajn, li kkollega t-teorija tar-rappreżentazzjoni mal-funzjonijiet teta.
Bħala espożitur
L-ideat ta' Weil taw kontribut importanti għall-kitbiet u għas-seminars ta' Bourbaki, qabel u wara t-Tieni Gwerra Dinjija. Huwa kiteb ukoll diversi kotba dwar l-istorja tat-Teorija tan-Numri.
Biblijografija
Xogħlijiet matematiċi:
Ġabra ta' xogħlijiet:
Awtobijografija:
Mafkar bil-miktub magħmul minn bintu:
Beatriz Carrillo
Beatriz Micaela Carrillo de los Reyes (twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975) hija politika u attivista soċjali Spanjola. Hija membru tat-13-il Kungress tad-Deputati integrat fi ħdan il-Grupp Parlamentari Soċjalista, u tirrappreżenta lil Sivilja.
Bijografija
Twieldet fit-2 ta' Ġunju 1975 f'Palma del Río, fil-provinċja ta' Córdoba. L-etniċità tagħha hija Romani. Ilha Soċjalista "minn ċkunitha", u missierha kien klandestinament membru fil-Partit tal-Ħaddiema Soċjalist Spanjol (PSOE) matul l-era ta' Franco fi Spanja, u ġġieled kontra l-iskartar tal-iskola fost it-tfal tal-popolazzjoni Roma. Hija studjat l-Amministrazzjoni Kummerċjali, kisbet diploma fix-Xogħol Soċjali u ggradwat b'liċenzja fl-Antropoloġija; hija ħallset għall-istudji tagħha billi ħadmet bħala bejjiegħa fit-toroq u fl-industrija tal-larinġ f'raħal twelidha.
Hija attivista soċjali magħrufa għal ħidmietha bħala President ta' Fakali, il-Federazzjoni tal-Assoċjazzjonijiet tan-Nisa Żingari, u ġiet fit-tielet post fil-lista tal-PSOE għal Sivilja għall-Kungress tad-Deputati fl-elezzjoni ġenerali tal-2019. Ġiet eletta membru tat-13-il mandat tal-Kamra tad-Deputati Spanjola.
Eddie Holman
Edward "Eddie" Holman (twieled f'Norfolk, Virginia, Stati Uniti tal-Amerka, fit-3 ta' Ġunju 1946) huwa kantant u mużiċista Amerikan.
Diskografija
Kompilazzjonijiet:
François-Alphonse Forel
François-Alphonse Forel (twieled fit-2 ta' Frar 1841 – miet fis-7 ta' Awwissu 1912) kien fiżiku u xjenzat Żvizzeru, pijunier fl-istudju tal-lagi, u għaldaqstant jitqies bħala l-fundatur u l-missier tal-limnoloġija. Il-limnoloġija hija l-istudju tal-korpi tal-ilma ħelu u tal-karatteristiċi bijoloġiċi, kimiċi u fiżiċi tagħhom.
Tfulija u familja
Forel twieled f'Morges, l-Iżvizzera, mal-Lag ta' Ġinevra. Missieru, François Marie Etienne Forel (1765-1865) kien storiku u ġurista rrispettat u kien influwenza qawwija fil-ħajja ta' Forel. Minn età żgħira, François-Alphonse Forel ġie involut f'uħud mill-istudji arkeoloġiċi tal-kollegi ta' missieru. Diversi mill-membri tal-familja ta' Forel kienu wkoll studjużi u xjenzati rrispettati.
Edukazzjoni
Forel beda l-edukazzjoni fil-Kulleġġ ta' Morges. Eventwalment, huwa telaq minn Morges għall-iskola sekondarja f'Ġinevra fil-Gymnase de Genève. Hemmhekk, huwa studja x-xjenzi naturali u l-mediċina. Imbagħad attenda l-università fl-Académie de Genève fejn kiseb Baċellerat tal-Arti u Baċellerat tax-Xjenzi Fiżiċi u Naturali. Meta għalaq 18-il sena, huwa telaq minn pajjiżu biex jattendi l-Académie de Montpellier f'Montpellier, Franza. Huwa studja fl-università għal sentejn u wara qatta' xi żmien jistudja l-mediċina waħdu f'Pariġi. Iktar 'il quddiem, huwa mar il-Ġermanja u studja fl-Università ta' Würzburg. Fl-1865, meta Forel kellu 24 sena, huwa kiseb Dottorat fil-Mediċina u fl-Ostetriċija.
Xogħol u ħajja professjonali
Ftit wara li ggradwa u kiseb id-dottorat tiegħu, Forel reġa' lura lejn il-Lag ta' Ġinevra fl-Iżvizzera. Hemmhekk, huwa beda l-istudju personali tiegħu tal-lag li kien jinvolvi ż-żootomija, il-fiżika, il-kimika, il-bijoloġija, l-istorja naturali, u saħansitra l-ekonomija. Fl-1869, huwa sar professur tax-xjenza fl-Università ta' Lausanne (li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala l-Akkademja ta' Lausanne), li kienet tinsab ħdejn id-dar tiegħu mal-Lag ta' Ġinevra. Huwa kien jgħallem l-istoloġija, l-anatomija u l-fiżjoloġija.
Madankollu, in-namur tiegħu kien il-lag ; l-investigazzjonijiet tiegħu fil-bijoloġija, fil-kimika, fiċ-ċirkolazzjoni tal-ilma, u fis-sedimentazzjoni, u l-iktar importanti fl-interazzjonijiet tagħhom, stabbilew is-sisien ta' dixxiplina ġdida. Huwa sejjaħ l-attività tiegħu limnoloġija b'analoġija għall-oċeanografija ("limnografija" setgħet tiġi konfuża mal-limnografu, li jkejjel il-livell tal-ilma fil-lagi).
L-iktar xogħol importanti tiegħu, Le Léman, ġie ppubblikat fi tliet volumi bejn l-1892 u l-1904. Il-volumi koprew firxa ta' temi, fosthom id-definizzjoni tal-limnoloġija, kif ukoll l-aspetti ġeografiċi, il-ġeoloġija, il-klimatoloġija, l-idroloġija u l-batimetrija tas-sistemi tal-lagi. Il-monografu mbagħad kien jiddeskrivi l-idrawlika, l-oxxillazzjonijiet fil-livell tal-ilma, il-mewġ u l-kurrenti, l-istratifikazzjoni tat-temperatura, l-ottika, l-akustika u l-kimika tal-lag. Dan kollu ssaħħaħ bil-pubblikazzjoni tiegħu ta' manwal dwar dan is-suġġett. Huwa skopra l-fenomenu tal-kurrenti tad-densità fil-lagi, u spjega l-oxxillazzjonijiet ritmiċi fil-livell tal-ilma tal-lag.
Huwa magħruf ukoll għax-xogħol tiegħu dwar il-fenomenu ottiku tal-miraġġ (magħruf bħala "Fata Morgana") li jista' jiġi osservat meta wieħed iħares minn naħa għall-oħra tal-Lag ta' Ġinevra f'diversi postijiet.
B'kollaborazzjoni ma' Wilhelm Ule, huwa żviluppa l-iskala ta' Forel-Ule, li tintuża biex jiġi evalwat il-kulur ta' korp tal-ilma. F'qasam different għalkollox, f'kooperazzjoni mas-sismologu Taljan Michele Stefano de Rossi, huwa żviluppa l-iskala ta' Rossi-Forel, li tiddeskrivi l-intensità ta' terremot.
L-aħħar tal-ħajja u legat
xellug|daqsminuri|378x378px|[[Monument tal-iskultur Raphaël Lugeon li tfakkar il-ħajja u l-legat ta' François-Alphonse Forel.]] Sa żmien mewtu fl-1912, huwa kien ħareġ total ta' 288 pubblikazzjoni akkademika.
Tant kellu għarfien wiesa' li kienu jirreferu għalih bħala "il-Faraday tal-Lagi" meta tfakkret il-mewt tiegħu fir-rivista Nature. Kien irrispettat ferm mill-komunità xjentifika Skoċċiża, li żarha mill-inqas darba, u ġie elett ukoll bħala membru onorarju tas-Soċjetà Rjali ta' Edinburgu.
Foreltinden, muntanja fi Spitsbergen, Svalbard, in-Norveġja msemmija għalih ukoll.
L-istazzjon ta' Forel f'Maule, iċ-Ċilì msemmi għalih peress li kien għex qrib l-istazzjon.
Is-sottomarin François-Alphonse Forel (PX-28) ġie msemmi għali u ntuża biex jittieħdu l-kejliet xjentifiċi fil-Lag ta' Ġinevra.