cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abbazija ta' Pannonhalma
daqsminuri|Veduta tal-Abbazija ta' Pannonhalma mill-ajru. L-Abbazija ta' Pannonhalma, magħrufa uffiċjalment bħala l-Arċiabbazija Benedittina jew Territorjali ta' Pannonhalma (bil-Latin: Archiabbatia jew Abbatia Territorialis Sancti Martini in Monte Pannoniae) hija binja Medjevali f'Pannonhalma, waħda mill-eqdem monumenti storiċi fl-Ungerija. Ġiet stabbilita fid-996 u tinsab qrib ir-raħal ta' Pannonhalma, fil-quċċata ta' għolja ta' 282 metru. Huwa maħsub li San Martin ta' Tours twieled taħt din l-għolja, u għalhekk fl-imgħoddi kienet imsejħa l-Għolja ta' San Martin (bl-Ungeriż: Márton-hegy). Dan l-isem wassal biex il-monasteru xi kultant kien jissejjaħ ukoll Márton-hegyi Apátság. Din l-abbazija hija t-tieni l-ikbar abbazija territorjali fid-dinja wara l-Abbazija ta' Monte Cassino.
Fost l-attrazzjonijiet tal-kumpless hemm il-Bażilika bil-Kripta (li nbniet fis-seklu 13), il-kjostri, il-librerija monumentali bi 360,000 volum, ir-Refettorju Barokk (b'diversi eżempji ta' trompe-l'œil) u l-Kollezzjoni tal-Arċiabbazija (it-tieni l-ikbar fil-pajjiż).
Illum il-ġurnata hemm madwar 50 patri jgħixu fil-monasteru. L-abbazija hija ssupplimentata mill-Iskola Superjuri Benedittina, skola fejn is-subien jistudjaw u jgħixu fiha waqt is-semestri tal-istudji tagħhom.
Storja
L-abbazija ġiet stabbilita bħala l-ewwel monasteru Benedittin Ungeriż fid-996 mill-Prinċep Géza, li ddeżinjaha bħala post fejn setgħu jgħixu l-patrijiet, u mbagħad f'qasir żmien saret iċ-ċentru tal-ordni Benedittina. Il-monasteru nbena f'ġieħ San Martin ta' Tours. Iben Géza, ir-Re Stiefnu I ta proprjetajiet u privileġġi lill-monasteru. Astrik (Anastażju) kien l-ewwel patri superjuri.
L-eqdem dokument eżistenti bil-lingwa Ungeriża, il-Karta tal-Abbazija Benedittina ta' Tihany li tmur lura għall-1055, għadu ppreservat fil-librerija. Fl-1096, fi triqtu lejn l-artijiet imqaddsa bħala mexxej ta' waħda mit-tliet armati tal-Kruċjati, id-Duka Godfrey ta' Bouillon qatta' ġimgħa hemmhekk jinnegozja l-passaġġ sikur tal-armata tiegħu mill-Ungerija mar-Re Coloman. L-ewwel binjiet tal-komunità ġew meqruda fl-1137, u mbagħad ġew rikostruwiti. Il-pilastri tal-Bażilika u l-volta Gotika bikrija nbnew fil-bidu tas-seklu 13, billi ntużaw il-ħitan tal-knisja preċedenti. Fl-1486, l-abbazija ġiet rikostruwita bl-istil Gotiku taħt ir-Re Matthias.
Il-monasteru sar arċiabbazija fl-1541, u minħabba l-inkursjonijiet tal-Ottomani fl-Ewropa fis-sekli 16 u 17 ġie ffortifikat. Madankollu, matul seklu u nofs ta' okkupazzjoni Torka, il-patrijiet kellhom jabbandunaw l-abbazija għal perjodi qosra jew twal ta' żmien. Wara dan iż-żmien biss setgħu jibdew bir-rikostruzzjoni tal-binjiet li kienu ġarrbu xi ħsarat. Matul żmien il-patri superjuri Benedek Sajghó, kienet għaddejja kostruzzjoni Barokka ewlenija fil-monasteru.
Fis-sekli 17 u 18, ġew miżjuda estensjonijiet u tiżjin Barokki mal-kumpless u l-biċċa l-kbira tal-faċċati attwali jmorru lura għal dak iż-żmien. Ingħatat il-bixra attwali tagħha fl-1832, bil-librerija u bit-torri, li nbena bi stil Klassiku. Is-seklu 18, l-era tal-Illuminazzjoni influwenzat ukoll il-ħajja tal-monasteri. L-istat u l-monarki ġġudikaw l-operat tal-komunitajiet skont l-utilità immedjata, u fil-biċċa l-kbira ġew ittollerati dawk l-ordnijiet biss li kienu jipprattikaw l-indukrar u l-edukazzjoni. Fis-snin 60 tas-seklu 19, Ferenc Storno organised major renovations, mostly in the basilica.
Wara l-1945, l-Ungerija saret stat Komunist, u fl-1950, il-proprjetajiet tal-ordni u l-iskejjel immexxija mill-Benedittini ġew ikkonfiskati mill-istat, u ma ġewx irritornati qabel tmiem il-Komuniżmu fl-Ungerija. Fl-1995, sena qabel l-għeluq tal-millenju tal-abbazija, il-kumpless ġie rikostruwit u rinnovat għalkollox. Fl-1996, "l-Abbazija Benedittina Millenarja ta' Pannonhalma u l-Ambjent Naturali tagħha" tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Lista ta' patrijiet superjuri
daqsminuri|Il-librerija. daqsminuri|Id-daħla tal-kjostru. daqsminuri|Id-daħla prinċipali tal-bażilika. daqsminuri|Is-saqaf bil-volti tal-bażilika. daqsminuri|L-[[Statwa|istatwa ta' San Ġwann ta' Nepomuk f'Pannonhalma. ]] Il-patrijiet superjuri mid-997 sal-preżent kienu:
Avvenimenti
Pannonhalma żaruha, fost l-oħrajn, Alexius II, il-Patrijarka ta' Moska fl-1994, il-Papa Ġwanni Pawlu II fl-1996 u l-Patrijarka Bartholomew I ta' Kostantinopli u d-Dalai Lama fis-sena 2000. Fl-2005 inħadem film dwar il-patri superjuri tal-abbazija, Asztrik Várszegi, bit-titlu A közvetítő ("Il-Medjatur"). Stéphanie, il-Prinċipessa Eredi tal-Awstrija mietet hawnhekk u l-fdalijiet tagħha ndifnu fl-abbazija fl-1945.
F'Lulju 2011, il-qalb tal-eks Prinċep Eredi tal-Awstrija u tal-Ungerija Otto von Habsburg indifnet fl-Arċiabbazija ta' Pannonhalma.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Veduta tal-abbazija mill-bogħod. L-Abbazija Benedittina Millenarja ta' Pannonhalma u l-Ambjent Naturali tagħha ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Bażilika u kripta
Il-knisja attwali ta' Pannonhalma, kisba ewlenija tal-istil Gotiku bikri, inbniet fil-bidu tas-seklu 13 matul ir-renju tal-patri superjuri Uros, u x'aktarx li ġiet ikkonsagrata fl-1224. Xi sejbiet arkeoloġiċi reċenti minn taħt l-art tan-naħa tal-Punent tal-bażilika jmorru lura għas-seklu 11. L-eqdem segment li wieħed jista' jara attwalment fil-bażilika hu l-ħajt tal-korsija tan-Nofsinhar. Dan imur lura għas-seklu 12 u huwa fdal tat-tieni knisja li kienet inbniet fis-sit, u li ġiet ikkonsagrata fl-1137 matul ir-renju tal-patri superjuri Dávid.
Matul l-iskavi arkeoloġiċi nstabu żewġ daħliet moħbija wara l-ħitan fis-sagristija. Waħda minnhom x'aktarx li kienet id-daħla tat-Tramuntana tal-knisja tal-patri superjuri Dávid, filwaqt li l-oħra kienet id-daħla tal-knisja tal-patri superjuri Uros. Taħt l-art bejn l-artal ta' quddiem u t-taraġ tas-santwarju nstab ukoll qabar, x'aktarx dak tal-patri superjuri Uros.
Il-knisja ġiet estiża matul ir-renju tar-Re Matthias, meta tlestew ukoll is-saqaf attwali tas-santwarju, it-truf tal-Lvant tal-korsiji u l-Kappella ta' San Benedittu. Matul l-okkupazzjoni Torka, l-għamara tal-abbazija nqerdet għalkollox. L-iżjed rinnovazzjoni sinifikanti wara l-okkupazzjoni bdiet fis-snin 20 tas-seklu 18, taħt il-patri superjuri Benedek Sajghó. Ferenc Storno kien l-aħħar wieħed li wettaq rinnovazzjoni ewlenija tal-knisja fis-snin 60 tas-seklu 19. Dak iż-żmien żdiedu l-artal prinċipali, il-pulptu, l-affreski tas-saqaf, u t-tieqa tas-sular ta' fuq bil-ħġieġ ikkulurit ta' San Martin.
Porta Speciosa u l-kjostru
Fil-Medju Evu waħda mid-daħliet prinċipali tal-knisja kienet il-Porta Speciosa (daħla b'tiżjin rikk). Din id-daħla tagħti għall-knisja mill-kjostru (quadrum jew quadratura) u nħadmet fis-seklu 13 ukoll. Fir-Rinaxximent Pannonhalma kienet pjuttost tilfet parti kbira mill-popolazzjoni tagħha (fejn kien fadal biss xi sitt patrijiet jew sebgħa). Taħt it-tmexxija tar-Re Matthias, fl-1472, inħoloq il-kjostru kif nafuh illum. Il-kostruzzjoni x'aktarx li tlestiet fl-1486, kif mixhud bil-kitba mnaqqxa fuq waħda mill-ġebliet tax-xewka. X'aktarx li x-xogħol kien twettaq mill-artiġjani tal-Istudjo Rjali tal-Kostruzzjoni ta' Visegrád.
Il-ġnien intern żgħir imdawwar mill-kjostru kien jissejjaħ ukoll Paradisum (Ġenna) metaforikament b'referenza għall-ġenna Bibblika fid-dinja. Fil-Medju Evu tkabbru b'mod prinċipali ħxejjex aromatiċi biex b'hekk dawk li kienu fil-bżonn setgħu jirkupraw għalkollox is-saħħa tagħhom qishom qegħdin il-ġenna.
Librerija
Il-librerija tlestiet fl-ewwel terz tas-seklu 19. Il-parti lonġitudinali tal-binja ġiet ippjanata u nbniet minn Ferenc Engel fis-snin 20 tas-seklu 19. Iktar 'il quddiem János Packh ġie kkummissjonat bit-tkabbir tal-binja u bena s-sala ovali. Joseph Klieber, mastru minn Vjenna ġie mitlub iżejjen il-binja minn ġewwa.
Fuq l-erba' naħat tas-saqaf tas-sala ovali hemm l-allegoriji għall-erba' fakultajiet tal-università Medjevali: id-Dritt, it-Teoloġija, il-Mediċina u l-Arti. Il-volumi tal-librerija baqgħu jiżdiedu minn dak iż-żmien. F'Pannonhalma ġew ikkatalogati manuskritti minn żmien San László. Attwalment fil-kollezzjoni tal-librerija hemm 360,000 volum.
Refettorju Barokk
Fis-seklu 18, il-patri superjuri Benedek Sajghó (1722-1768) ordna li l-patri Karmelitan Atanáz Márton Witwer jiddisinja l-elementi Barokki tal-monasteru. Il-kostruzzjoni tas-sala rettangolari għolja żewġ sulari b'volta tat-tip cavetto x'aktarx li tmur lura għat-tieni nofs tas-snin 20 tas-seklu 18. Il-pitturi (secco) mal-ħitan inħolqu bejn l-1728 u l-1730 minn Davide Antonio Fossati, artist Żvizzeru li iktar 'il quddiem mar jgħix Venezja. Il-pittura secco tas-saqaf turi l-apoteożi tar-Re San Stiefnu. Is-sitt xeni Bibbliċi magħrufa sew mal-ħitan laterali huma tematikament marbuta mal-ikel: l-offerta tal-ħall lil Kristu fuq is-Salib; it-tentazzjoni ta' Ġesù fid-deżert; Danjel mal-iljuni; il-festa tar-Re Baltażar; il-qtugħ ir-ras ta' San Ġwann il-Battista; u xena mill-ħajja ta' San Benedittu.
Monument tal-Millenju
daqsminuri|Il-Monument tal-Millenju. Sabiex jiġi ċċelebrat għeluq il-millenju tal-insedjament tal-Ungeriżi fit-896, inbnew seba' monumenti fil-Baċir tal-Karpazji fl-1896. Wieħed minnhom għadu preżenti sa llum il-ġurnata f'Pannonhalma. Oriġinarjament il-binja kienet imsaqqfa b'koppla b'qoxra doppja għolja 26 metru, b'riljiev kolossali tar-ram isfar fuqha, li kienet tirrappreżenta l-kuruna rjali Ungeriża. Madankollu, minħabba l-istat ta' deterjorament tagħha, il-qoxra ta' barra kellha tiżżarma fl-1937-1938, u l-binja ħadet il-bixra attwali. Id-dawl fuq ġewwa, f'kamra ċirkolari mhux diviża u msaqqfa b'koppla baxxa (jiġifieri l-qoxra ta' ġewwa oriġinali), jidħol minn żewġ twieqi. L-affresk mhux komplut li jżejjen il-ħajt tal-Lvant huwa viżjoni allegorika tal-Istabbiliment tal-istat Ungeriż u tpitter minn Vilmos Aba-Novák fl-1938.
Kappella tal-Madonna
Il-kostruzzjoni tal-Kappella tal-Madonna bdiet fl-1714. Oriġinarjament kienet post ta' qima għall-popolazzjoni mhux nattiva li kienet tgħix qrib l-abbazija. Il-kappella, bit-tliet artali Barokki tagħha u l-orgni żgħir tas-seklu 18, ġiet rinnovata fl-1865, meta mbagħad seħħ it-tiżjin Romantiku tal-ħitan u tad-daħla. Il-kripta taħt il-kappella ntużat bħala l-post tad-dfin tal-patrijiet għal sekli sħaħ. Ħdejn il-kappella hemm torri tal-osservazzjoni magħmul mill-injam.
Arkivji
L-arkivji tal-Arċiabbazija Benedittina ta' Pannonhalma fihom waħda mill-iżjed kollezzjonijiet rikki u imprezzabbli ta' dokumenti mill-ewwel sekli tal-istat Ungeriż. Jinkludu l-karta interpolata tal-monasteru (1001-1002) ta' San Stiefnu, il-karta tal-istabbiliment tal-Abbazija ta' Tihany (1055), u l-ewwel test magħruf bil-miktub li jinkludi kliem u frażijiet bl-Ungeriż. Fost ir-rekords Medjevali ta' Pannonhalma, hemm dawk tal-monasteru bid-drittijiet sabiex jinħarġu dokumenti uffiċjali (locus authenticus), u r-rekords tal-abbaziji ta' Bakonybél, ta' Tihany u ta' Dömölk li jikkostitwixxu entitajiet separati. L-arkivju fih kollezzjoni ta' dokumenti mill-uffiċċju tal-patri superjuri, mill-Iskola Teoloġika u mill-eks Skola tat-Taħriġ tal-Għalliema tal-ordni, mill-eks skejjel sekondarji u minn dawk attwali, mid-djar dipendenti fuq il-Benedittini, mill-uffiċċji tal-finanzi tal-Arċiabbazija, u mid-dokumentazzjoni tal-parroċċi li jagħmlu parti mill-hekk imsejħa Abbazija Territorjali. Parzjalment bħala depożitu u parzjalment bħala wirt, l-arkivji tal-familji Guary, Somogyi, Chernel, Kende, Erdődy u Lónyay żdiedu mal-kollezzjoni tal-arkivji tal-Arċiabbazija. Id-daqs tal-arkivji jlaħħaq il-192 metru.
Kulleġġ tat-Teoloġija ta' Szent Gellért
Fl-Arċiabbazija hemm Kulleġġ tat-Teoloġija ddedikat lil San Gerard ta' Csanád.
Produzzjoni tal-inbid
Il-produzzjoni tal-inbid bdiet fir-reġjun ta' Pannonhalma-Sokoróalja meta l-patrijiet Benedittini stabbilew il-monasteru ta' Pannonhalma fid-996. L-għawġ soċjali u politiku wara t-Tieni Gwerra Dinjija għamilha impossibbli li jitkomplew it-tradizzjonijiet antiki sekli sħaħ, peress li kemm il-proprjetajiet kif ukoll il-kantina tal-produzzjoni tal-inbid ittieħdu f'idejn l-istat Komunist. Fid-deċennji ta' wara, il-patrijiet li kienu jgħixu f'Pannonhalma ma qatgħux qalbhom li jerġgħu jqanqlu t-tradizzjonijiet tal-produzzjoni tal-inbid. Mill-waqgħa tal-Komuniżmu, il-patrijiet reġgħu qanqlu t-tradizzjonijiet tal-produzzjoni tal-inbid u l-kantini tal-inbid. Fis-sena 2000, l-abbazija reġgħet xtrat il-vinji li kienu ġew ikkonfiskati mill-Komunisti u reġgħu bdew ikabbru d-dwieli fl-istess sena. L-inbid jiġi prodott f'erja ta' 2,000 m² b'kapaċità ta' 3,000 hls. Il-varjetajiet prinċipali tal-għeneb huma Rhine Riesling, Sauvignon blanc, Gewürztraminer, Welschriesling, Ezerjó u Sárfehér. Barra minn hekk, jitkabbru wkoll varjetajiet iktar internazzjonali ta' għeneb bħal Chardonnay, Pinot blanc, Pinot noir, Merlot u Cabernet Franc. Attwalment hemm 37 ettaru ta' vinji ġodda u l-ewwel ħsad seħħ fil-ħarifa tal-2003.
Fil-madwar
Madwar il-monasteru wieħed jista' jsib dawn li ġejjin:
Ugo Grozju
Ugo Grozju, magħruf ukoll bħala Huig de Groot (twieled fl-10 ta' April 1583 – miet fit-28 ta' Awwissu 1645) kien ġurista, filosfu u kittieb Netherlandiż.
Ħadem bħala ġurista fil-Provinċji Uniti (il-lum in-Netherlands) u bena s-sisien tad-Dritt Internazzjonali, ibbażat fuq id-Dritt Naturali. Kien ukoll filosfu, kittieb tat-teatru, u poeta.
Bijografija
Fil-ktieb tiegħu Mare Liberum, Ugo Grozju ifformula l-prinċipju innovattiv li l-baħar huwa territorju internazzjonali u li l-ġnus kollha huma liberi li jikkummerċjaw f'rotot marittimi. Grozju meta ħabbar il-“libertà tal-ibħra” ta ġustifikazzjoni ideoloġika għall-ksur ta' xi monopolji kummerċjali min-naħa tal-flotta Olandiża (li mbagħad għaddiet biex tistabbilixi dawk tagħha).
L-Ingilterra, li kienet qed tissielet mal-Olandiżi ħalli tikseb qagħda fuqana fil-kummerċ dinji, opponietha din l-idea, u ħabbret is-sovranità tagħha fuq l-ibħra madwar il-Gżejjer Brittanniċi. Fil-Mare clausum (1635) John Selden ittanta juri kif kien possibbli li l-ibħra tagħmilhom tiegħek, hekk kif jiġri bl-artijiet. Billi f'dak li għandu x'jaqsam mal-ibħra kien hemm bosta kontroversji, l-Istati li jagħtu fuq il-baħar iddeċidew li jinvokaw il-prinċipju li l-baħar huwa estensjoni tat-terraferma. Fil-fatt, instabet soluzzjoni min-naħa ta' Cornelius Bynkershoek li fid-De dominio maris (1702) issuġġerixxa li d-dominju fuq l-ibħra kien limitat għal dak li seta' jintlaqat minn kanun li jkun fuq it-terraferma (jiġifieri, l-ibħra biss li jistgħu jiġu difiżi mill-art). Din ir-regola ntlaqgħet universalment u kienet imtejba mill-hekk-imsejjaħ limitu ta' tliet mili.
Aktar tard, din it-tilwima kellha implikazzjonijiet ekonomiċi siewja. Ir-Repubblika Olandiża kien isostni l-idea tal-iskambju liberu (minkejja li kienet imponiet il-monopolju tagħha fuq il-kummerċ tan-noċemuskata u tal-imsiemer tal-qronfol fuq il-Gżejjer Molukki). L-Ingilterra, mill-banda l-oħra, fl-1651 għaddiet in-Navigation Act, li bih ippermettiet li fil-pajjiż jidħlu biss il-prodotti trasportati mill-bastimenti Ingliżi. Dan wassal għall-ewwel gwerra Anglo-Olandiża (1652 - 1654). thumb|150px|left|Mafkar Ugo Grozju Grozju kien sostenitur tal-Istati Ġenerali Olandiżi, u għalhekk kontra l-istatolder Mawrizju ta' Nassau, bin Gulielmu I d'Orange (Gulielmu s-Sieket). Safa arrestat minn Mawrizju nhar id-29 ta' Awwissu 1618, flimkien ma' Johan van Oldenbarnevelt. Wara proċess sommarju, Van Oldenbarnevelt safa kkundannat għall-mewt u ġġustizzjat, filwaqt li Grozju safa kkundannat għomru l-ħabs fil-Kastell ta' Loevenstein. Fl-1621 irnexxielu jaħrab billi nħeba f'senduq għall-kotba, u stkenn Pariġi. Fl-Olanda huwa magħruf l-aktar għal dil-ħarba rokamboleska tiegħu. Kemm il-Rijksmuseum f'Amsterdam, kemm il-Het Prinsenhof f'Delft jisħqu li għandhom is-senduq oriġinali.
Grozju għex fi żmien il-gwerra tat-Tmenin Sena bejn Spanja u l-Pajjiżi l-Baxxi u l-gwerra tat-Tletin Sena bejn il-ġnus Ewropej Protestanti u dawk Kattoliċi. Mhux tal-għaġeb għalhekk li kien interessat fit-tilwim bejn il-ġnus u wkoll dak bejn ir-reliġjonijiet. Kien Kalvinista moderat u kellu ħafna kuntatti mad-dinja Kattolika u saħansitra kien jittama li għad ikun hemm riunifikazzjoni tal-Knejjes Insara. Fl-1625 ippubblika l-ktieb De iure belli ac pacis (Il-Liġijiet tal-Gwerra u tal-Paċi), fejn ippreżenta t-teorija tal-gwerra ġusta u saħaq li kull ġens kien marbut bil-prinċipji tad-Dritt Naturali.
Kittieba bħal Bayle u Valletta jgħidu li kkonverta għall-Kattoliċeżmu hu u jmut.
Grozju għandu asterojde msemmi għalih: 9994 Grotius
It-Teorija tal-"Kuntratt Soċjali"
Grozju hu meqjus, flimkien ma' Francisco de Vitoria, bħala missier id-Dritt Naturali fl-epoka moderna. Barra minn hekk, fil-ktieb tiegħu De iure belli ac pacis hemm kwadru sħiħ tat-tendenzi li mbagħad wasslu għar-razzjonaliżmu modern.
Waħda mit-teoriji ġusfilosofiċi l-aktar importanti fformulati minn Grozju kienet dik tal-"kuntratt soċjali"', jiġifieri li l-istat tan-natura jidderiva minn tendenza tal-bniedem li jasal li jistitwixxi flimkien ma' dawk bħalu forma determinata ta' komunità politika, paċifika u konkordi ( appetitus societatis ).
Il-kuntratt soċjali jitwettaq meta l-istat tan-natura jsir imprattikabbli, vjolenti u insigur minħabba li jkunu tkattru l-ħtiġiet, naqsu r-rikezzi disponibbli u fiġġew l-istinti egoistiċi.
F'dan il-każ, il-bnedmin, minħabba li jkun hemm utilità komuni, jgħaddu mill-istat tan-natura għall-istat ċivili u jittrasferixxu lil sovran, permezz ta' patt, il-poter li jista' jġib bil-koerċizzjoni r-rispett għall-isfera ta' interessi ta' kull individwu, li jżomm l-ordni soċjali u l-paċi.
Dan il-kuntratt, li fih jiġu ffissati l-jeddijiet tal-wieħed u l-poteri tas-sovran, joħloq l-Istat u l-poter tiegħu kif ukoll iż-żewġ sferi distinti tad-Dritt Pubbliku u d-Dritt Privat. L-Istat jiġi konċepit minn Grozju bħala makroindividwu li jista', bħal individwu, iżomm relazzjonijiet mal-bnedmin b'mod differenti mill-polis griega jew mill-corpora medjevali. Din l-idea akkumpanjat l-iżvilupp tal-borgeżija u ttraduċiet ruħha fl-idea ġusnaturalistika li tgħid li l-bniedem għandu l-istrumenti neċessarji ħalli jsir jaf u b'hekk jiddomina d-dinja permezz tal-kixfiet u sejbiet xjentifiċi l-ġodda.
Il-Verità tar-Reliġjon Nisranija
Ugo Grozju kiteb kiteb li fih ħabbar li jħaddan il-Kristjaneżmu, bl-isem De veritate religionis Christianae, ippubblikat fl-1632, li ġie tradott mil-Latin fl-Ingliż, Għarbi, Persjan u Ċiniż minn Edward Pococke. Intuża mill-missjunarji fl-Orjent u baqa' jiġi stampat sa tmiem is-seklu XIX. Kien l-ewwel ktieb ta' apoloġija Nisranija u kien maqsum f'sitt partijiet. Parti mit-test hi dwar il-kwestjoni emerġenti tal-konsapevolezza storika tal-awtorità u l-kontenut tal-Vangeli kanoniċi. Partijiet oħrajn kienu jirrigwardaw ir-reliġjonijiet pagani, l-Ebrajiżmu u l-Islam. Dak li jagħżel lil dan ix-xogħol minn oħrajn fl-ambitu tal-apoloġetika Nisranija huwa r-rwol ta' prekursur ta' wħud mill-problemi li fiġġew fid-deiżmu tas-seklu XVIII, u li Grozju kien l-ewwel wieħed li ddefenda l-fidi Nisranija fil-kamp tal-apoloġetika legali jew ġuridika.
Luzzu
thumb|right|250px|Il-pruwa tal-luzzu. Il-parti ċelesti jgħidulha mustaċċ. L-istikka tiegħla 'l fuq jgħidulha rota. thumb|Veduta ta' Marsaxlokk bil-luzzijiet. Il-luzzu huwa mirkeb jew dgħajsa tradizzjonali li jintuża l-aktar għas-sajd.
Isem
L-isem luzzu jew lozzu, ġej mill-Isqalli guzzu, jew mit-Taljan gozzo, li hija dgħajsa tipika tas-sajd fi Sqallija. Dan għaliex lejn l-aħħar tas-seklu dsatax bdew jidħlu kważi kuljum il-gozzi Sqallin jew Naplitani l-aktar fiż-żmien tas-sajd għat-tonn. L-isem żviluppa biż-żmien meta fonetikament il-ħoss tal-ewwel konsonanti 'g' waqa' u minflokk l-artiklu 'l'- li jmur ma' uzzu beda jagħmel parti mill-isem proprju, u hekk minn uzzu issa sar luzzu. Sal-1958, il-liċenzja biex jopera l-luzzu kienet għadha tkun immarkata bħala gozzo imbagħad bħala gozzu u spiċċat biex bdiet tinkiteb luzzu.
Deskrizzjoni
Fl-aħħar tas-seklu dsatax, il-Maltin ikkupjaw lid-dgħajjes tas-sajd (jew gozzu) Sqallin li kienu jidħlu Malta ta' spiss. Biss, jidhru bosta karatteristiċi tal-isperonara fosthom il-kuluri isfar u ikħal fuq il-buq u l-mustaċċ. Il-luzzu żviluppa bil-mod il-mod għal kif jidher illum, matul is-seklu għoxrin. Fil-forma żgħira tiegħu dan kien magħruf bħala 'firilla'. Biss fis-snin għoxrin u wara bdew jkunu armati b'mutur fuq ġewwa, (inboard) dawn bdew isiru aktar popolari u bdew jinbnew f'forma akbar. Dan sar kemm biex jiflaħ aktar il-mutur, ikun hemm aktar wisgħa u bil-pruwa mtella' aktar il-fuq il-luzzu issa sata' joħroġ aktar mill-kosta għas-sajd għax sata; jiflaħ aktar għall-mewġ.
Bħalma kienu jagħtu ismijiet u dekorazzjonijiet lid-dgħajjes tal-pass, hekk ukoll il-luzzijiet jagħtuhom isem. Tista’ tgħid li l-biċċa l-kbira minnhom għandhom fuq il-pruwa, skolpiti jew impinġijin, par għajnejn li x'aktarx il-Feniċi ġabu magħhom għax kienu jemmnu fl-alla Eġizzjan Ħorus, l-alla falkun li skont it-twemmin kien kapaċi jara kollox mis-sema u li jipproteġa lill-bniedem mill-għemejjel ħżiena. Is-sajjieda Maltin, bħal ħafna Maltin oħra għadhom jemmnu fis-superstizzjoni tal-poter tal-għajn.
Xi drabi il-luzzijiet ikollhom xi biċċa fergħa taż-żebbuġ imbierka f'Ħadd il-Palm, marbuta taħt ir-rota fejn, ġieli jkun hemm ukoll minqux sinjal tas-Salib biex iħares lis-sajjieda mill-periklu. Għalkemm issa ma tantx għadhom jagħtu kas, il-luzzijiet kien ikollhom il-lewn tal-pruwa karatteristiku taghhom bħalma kienu ta’ San Pawl il-Baħar miżbugħin bl-aħmar, ta’ Marsaxlokk bl-isfar. f'Għawdex l-iswed jinżebagħ bħala sinjal ta' vistu meta jmut xi ħadd tal-familja.
Bħal fil-kas tad-dgħajsa tal-pass, il-lasta tal-pruwa, kienet isservi biex il-luzzu jsib il-pożizzjoni tiegħu sewwa meta tkun tidher l-art. Il-luzzu jista’ jkun twil bejn ħmistax-il pied sa xi ħamsa u erbghin pied. L-akbar li kienu dawk li nbnew għas-sajd fil-beraħ u t-tagħbijiet il-kbar. Waqt li għad hawn min għadu jibni l-luzzijiet żgħar, i l-luzzijiet il-kbar qed jinħadmu fi Sqallija fuq ordni tas-sajjieda Maltin. Dawn bosta drabi jingħataw isem bit-Taljan relatat mal-maħbubin tal-familja. Hekk tara luzzijiet b'ismijiet bħal, Consiglia Madre, jew Ġużeppe Padre.
F’Awwissu ta’ kull sena f'Marsaxlokk issir ċerimonja li fiha il-kappillan tar-raħal ibierek lis-sajjieda u l-luzzijiet qabel ma dawn jitilqu għas-sajd tal-lampuki.
Referenzi
<references group="ibid." />
Toledo
Toledo (pronunzja bl-Ispanjol: [toˈleðo]) hija belt u muniċipalità ta' Spanja, il-belt kapitali tal-provinċja ta' Toledo u s-sede de jure tal-gvern u tal-parlament tal-komunità awtonoma ta' Kastilja-La Mancha. Toledo ġiet iddikjarata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986 għall-wirt monumentali u kulturali estensiv tagħha.
Toledo tinsab max-xtut tax-xmara Tagus fl-Iberja ċentrali u hija magħrufa bħala l-"Belt Imperjali" peress li kienet il-post prinċipali tal-qorti tal-Imperatur Ruman Sagru Karlu V fi Spanja, kif ukoll bħala l-"Belt tat-Tliet Kulturi" għall-influwenzi kulturali tal-Kristjani, tal-Musulmani u tal-Lhud riflessi fl-istorja tagħha. Mill-542 sas-725 kienet il-belt kapitali tar-renju tal-Viżigoti, wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman, kif ukoll il-post fejn seħħew avvenimenti storiċi bħall-Kunsilli ta' Toledo. Il-belt, sede ta' arċidjoċesi setgħana għall-biċċa l-kbira tal-istorja tagħha, għandha katidral Gotiku, il-Catedral Primada de España, u storja twila fil-produzzjoni ta' armi bix-xfafar, li issa huma tifkiriet komuni tal-belt.
Fl-2015 il-muniċipalità kellha popolazzjoni ta' 83,226 ruħ. Il-muniċipalità għandha erja ta' 232.1 km2 (89.6 mil kwadru).
Stemma
Il-belt ingħata stemma fis-seklu 16, li bi privileġġ irjali speċjali kienet ibbażata fuq l-istemma rjali ta' Spanja.
Żmien ir-Rumani u Żmien il-Qedem Aħħari
Toledo (bil-Latin: Toletum) issemmiet mill-istoriku Ruman Livju (għall-ħabta tad-59 Q.K. – 17 W.K.) bħala urbs parva, sed loco munita ("belt żgħira, iżda ffortifikata bis-saħħa tal-pożizzjoni tagħha"). Il-Ġeneral Ruman Marcus Fulvius Nobilior iġġieled battalja qrib il-belt fil-193 Q.K. kontra konfederazzjoni ta' tribujiet Ċeltiċi; u rebħilhom u qabad ir-Re Hilermus. Dak iż-żmien, Toletum kienet belt tat-tribù tal-Carpetani, u kienet tagħmel parti mir-reġjun ta' Carpetania. Ġiet inkorporata fl-Imperu Ruman bħala civitas stipendiaria (belt tributarja ta' nies mhux ċittadini tal-imperu), u iktar 'il quddiem saret muniċipju. Permezz ta' dan l-istatus, l-uffiċjali tal-belt kisbu ċ-ċittadinanza Rumana għas-servizz pubbliku, u l-forom tad-dritt Ruman u tal-politika Rumana kulma jmur ġew adottati. Għall-ħabta ta' dan iż-żmien, f'Toletum inbnew ċirku Ruman, swar, banjijiet pubbliċi, u provvista u maħżen tal-ilma muniċipali.
Iċ-ċirku Ruman f'Toledo kien wieħed mill-ikbar f'Hispania. Iċ-ċirku kien jesa' sa 15,000 spettatur. Iskrizzjoni mnaqqxa fuq framment ta' ġebla tfakkar xi logħob fiċ-ċirku mħallsa minn ċittadin b'isem mhux magħruf bħala ċelebrazzjoni tal-kisba tas-sevirat, li kien tip ta' ordni ta' qassis bi status għoli. Il-logħob baqa' jsir fiċ-ċirku sal-aħħar tas-seklu 4 u l-bidu tas-seklu 5, u dan jindika ħajja urbana attiva u patrunaġġ kontinwu mill-elit għonja.
Toledo bdiet tikseb importanza fiż-Żmien il-Qedem Aħħari. Hemm indikazzjonijiet li djar privati kbar (domus) fi ħdan il-ħitan tal-belt ġew imkabbrin, filwaqt li diversi vilel inbnew fit-Tramuntana tal-belt matul is-sekli 3 u 4. F'Toledo sar ukoll kunsill tal-knisja fis-sena 400 u fl-527 sabiex jiġi diskuss il-kunflitt mal-Prixilljaniżmu. Diġà fl-546 (x'aktarx anke qabel), il-mexxejja Viżigoti stabbilew il-belt kapitali tar-renju tagħhom f'Toledo. Ir-Re Theudis kien f'Toledo fil-546, fejn ippromulga liġi.
Meta żviluppaw firdiet interni taħt in-nobbli Viżigoti, Tariq bin Ziyad ħataf lil Toledo fis-711 jew fis-712, f'isem il-Kaliffat ta' Umayyad ta' Damasku, bħala parti mill-ħakma Iżlamika tal-Peniżola Iberika. Is-superjur ta' Tariq, il-Gvernatur Musa żbarka f'Cádiz u mar Toledo, fejn ordna l-eżekuzzjoni tan-nobbli Viżigoti, u b'hekk qered ħafna mill-istruttura tal-poter eżistenti.
Medju Evu
xellug|daqsminuri|271x271px|Baños de Tenerías, uħud mill-banjijiet Musulmani fil-belt. Matul il-ħakma tal-Kaliffat ta' Umayyad, "Toledo ġarrbet perjodu ta' deklin qawwi matul il-biċċa l-kbira tal-ewwel sekli tad-dominanza Għarbija fil-peniżola".
L-invażuri kellhom diversità etnika, u evidenza disponibbli tissuġġerixxi li fl-inħawi ta' Toledo (magħrufa lokalment bħala Ṭulayṭulah taħt it-tmexxija Iżlamika), l-insedjamenti Berberi kienu predominanti fuq l-Għarab. Fis-742 il-Berberi f'Al-Andalus irribellaw kontra l-gvernaturi Għarab tal-Kaliffat ta' Umayyad. Huma ħadu l-kontroll tat-Tramuntana u ppruvaw jassedjaw lil Toledo iżda ma kellhomx suċċess.
Toledo kisbet l-importanza tagħha bħala ċentru letterarju u ekkleżjastiku lejn nofs is-seklu 8; kif muri mill-Kronaka tas-754. Matul dan il-perjodu, diversi ittri juru l-primazija li kellha l-Knisja ta' Toledo.
Taħt l-Emirat ta' Cordoba tal-Kaliffat ta' Umayyad, Toledo kienet iċ-ċentru ta' bosta rewwixti kontra l-gvern ta' Cordoba bejn is-761 u t-857. Girbib ibn-Abdallah, poeta minn Toledo kiteb xi versi kontra l-Kaliffat ta' Umayyad, u għen biex jispira rewwixta f'Toledo kontra l-emir il-ġdid fis-797. Sal-aħħar tas-seklu 8, il-Kaliffat ta' Umayyad kien għamel lil Toledo bħala ċ-ċentru amministrattiv tal-Marċ Ċentrali ta' Al-Andalus. Fit-852, rewwixta ġdida faqqgħet f'Toledo. Il-gvernatur tal-Kaliffat ta' Umayyad inżamm bħala ostaġġ sabiex jiġi żgurat ir-ritorn tal-ostaġġi ta' Toledo miżmuma f'Córdoba. Bħala tpattija għal attakk preċedenti miċ-ċittadini ta' Toledo, l-emir Muhammad I bagħat armata biex tattakkahom, iżda din ġarrbet telfa. Toledo sawret alleanza mar-Re Ordoño I tal-Asturias. Huma ġġieldu flimkien fil-Battalja ta' Guadacelete iżda tilfu. Iktar 'il quddiem fit-857, iċ-ċittadini ta' Toledo attakkaw lil Talavera iżda tilfu mill-ġdid. Fit-859, Muhammad I nnegozja tregwa ma' Toledo. Il-belt saret virtwalment indipendenti għal għoxrin sena, għalkemm mifnija f'kunflitti ma' bliet ġirien. L-awtoritajiet minn Cordoba reġa' ħadu l-kontroll ta' Toledo fit-873, wara li l-assedju tal-Kaliffat ta' Umayyad kontra l-belt irnexxa, u b'hekk id-difensuri tal-belt kellhom iċedu. Il-Banu Qasi kiseb kontroll nominali tal-belt sad-920. Wara perjodu ġdid ta' rewwixti fis-snin 20 u 30 tas-seklu 10, il-Kaliff Abd-ar-Rahman III ħataf il-belt fid-932, wara assedju estensiv.
Lejn il-bidu tas-seklu 11, fid-dawl tal-Fitna ta' al-Andalus, Toledo saret iċ-ċentru ta' politika indipendenti, l-hekk imsejħa Taifa ta' Toledo, taħt it-tmexxija tad-Dhu l-Nunids. Il-popolazzjoni ta' Toledo f'dan iż-żmien kienet tlaħħaq madwar 28,000 ruħ, inkluż popolazzjoni Lhudija ta' 4,000 ruħ. Il-komunità Możarabika kellha l-isqof Kristjan tagħha stess. It-taifa kienet iċċentrata max-xmara Tajo fil-konfini tas-Sierra de Guadarrama, Guadalajara, Medinaceli, it-Taifa ta' Valencia u l-muntanji ta' Toledo.
It-taifa sfat fix-xejn politikament, minħabba l-għawġ ekonomiku kkawżat mill-parias (taxxi) imposti mir-renju ta' León kif ukoll minħabba mutilazzjonijiet territorjali, u b'hekk fl-1079 faqqgħet rewwixta, li ġiet segwita mill-mexxej Aftasida ta' Badajoz li ħa l-kontroll tal-belt.
Fil-25 ta' Mejju 1085, Alfonso VI ta' León ħakem lil Toledo u stabbilixxa kontroll personali dirett fuq il-belt u impona taxxa fuqha. Dak iż-żmien, id-demografija tal-belt kellha kompożizzjoni eteroġenja, b'komunitajiet Możarabiċi, Musulmani u Lhud, u magħhom żdiedu l-Kristjani li ġew mit-Tramuntana tal-Iberja u elementi Franki, għaldaqstant, inizjalment, diversi fueros kienu fis-seħħ simultanjament għal kull komunità. Wara l-ħakma Kristjana, il-komunità Możarabika tal-belt kibret permezz tal-immigrazzjoni min-Nofsinhar Musulman.
Toledo ppreservat l-istatus tagħha bħala ċentru kulturali; u ċentru tat-traduzzjoni ġie stabbilit fejn il-kotba bl-Għarbi jew bl-Ebrajk kienu jiġu tradotti bil-Kastillan minn studjużi Musulmani u Lhud, u mill-Kastillan bil-Latin minn studjużi Kastillani, għaldaqstant wassal biex għarfien li kien ilu li ntilef, seta' jinfirex fl-Ewropa Kristjana mill-ġdid. Taħt l-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta' Toledo seħħew diversi persegwitazzjonijiet (633, 653, 693) u bosta Lhud ġew ġustizzjati bil-ħruq fuq il-pal (638); ir-Renju ta' Toledo kompla b'din it-tradizzjoni (1368, 1391, 1449, 1486-1490), inkluż b'konverżjonijiet sfurzati u qtil tal-massa kif ukoll irvelli u tixrid tad-demm kontra l-Lhud ta' Toledo (1212).
Era moderna
Il-wasla ta' massa ta' moriscos nuevos ("Għarab Iberiċi ġodda") deportati minn Granada f'Toledo u l-artijiet tagħha (6,000 ruħ waslu fil-belt, mill-inqas b'mod temporanju) fid-dawl tar-ribelljoni tal-Alpujarras ħolqot sfida loġistika kbira, u s-sistema preeżistenti xejn faċli tar-relazzjonijiet soċjali bejn il-moros viejos ("l-Għarab Iberiċi antiki") u l-Kristjani antiki ġiet imfixkla. B'mod ġenerali, l-Għarab Iberiċi ġodda minn Granada kienu soġġetti għal abbuż ksenofobiku u ġew stigmatizzati bħala nies qattiela u li jwettqu bosta sagrileġġi.
Il-belt kienet eċċellenza fil-manifattura tal-ħarir matul l-Era Moderna Bikrija. L-industrija tal-ħarir laħqet il-qofol tagħha fis-seklu 16, u qabdet it-triq twila tan-niżla fis-snin ta' wara ta' dak is-seklu, u fl-aħħar mill-aħħar għebet sal-bidu tas-seklu 19.
Il-Gwerra Peniżolari affettwat il-belt b'mod negattiv ħafna. Matul is-seklu 19, Toledo għaddiet minn bidla progressiva minn belt kunventwali għal belt burokratika. Peress li kienet belt pjuttost esposta għal influwenzi esterni dak iż-żmien, il-borgeżija kellha influwenza limitata.
Wara l-esklużjoni ta' Toledo mil-linja ferrovjarja sal-fruntiera Portugiża fis-snin 50 tas-seklu 19, proġett ta' kollegament mal-linja ferrovjarja minn Castillejo sa Toledo appoġġat mill-Markiż ta' Salamanca ġie approvat f'Ġunju 1856. Il-linja nfetħet fit-12 ta' Ġunju 1858. L-attività turistika ffjorixxiet permezz tal-wasal tal-linja ferrovjarja u kkontribwiet għall-iżvilupp tal-industrija tal-ospitalità fl-aħħar tas-seklu 19. Sal-bidu tas-seklu 20, il-popolazzjoni ta' Toledo kienet laħqet madwar 23,000 abitant. Il-viċinat ta' Santa Bárbara żviluppa wara l-wasla tal-linja ferrovjarja. xellug|daqsminuri|293x293px|Il-ftuħ tal-linja ferrovjarja f'Toledo f'Ġunju 1858. Wara l-kolp ta' stat fi Spanja ta' Lulju 1936, l-aġent kmandant militari f'Toledo, José Moscardó, irrifjuta li jipprovdi l-armi lil Madrid u minflok inħeba fl-alcázar flimkien ma' gwarniġjon ta' madwar 1,000 ribelli, ikel, munizzjon u xi ostaġġi. Wara l-21 ta' Lulju, dawn ġew soġġetti għal assedju li ma rnexxiex mill-forzi leali lejn ir-Repubblika matul l-istadji bikrin tal-Gwerra Ċivili Spanjola. Il-Ġeneral ribelli fit-tmun (li wara ftit beda jissejjaħ "caudillo") Francisco Franco u l-Armata tal-Afrika tiegħu ddevjaw mill-avvanz tagħhom lejn Madrid (u taw żmien lir-Repubblikani jsaħħu d-difiżi tagħhom f'Madrid u jirċievu appoġġ barrani bikri) u temmew l-assedju tal-alcázar fl-aħħar ta' Settembru 1936. Ix-xahrejn ta' reżistenza tal-militar ribelli bil-gwarniġjon tiegħu saret karatteristika simbolika ewlenija tal-mitoloġija madwar ir-reġim ta' Franco u l-ideoloġija tiegħu.
Sal-1950, il-popolazzjoni laħqet l-40,243 ruħ. L-ippjanar urban fir-rigward l-iżvilupp tal-viċinati ta' Palomarejos u Polígono kompla fit-tieni nofs tas-seklu 20.
Fis-snin 80 tas-seklu 20, fil-kuntest tal-ħolqien tal-komunitajiet awtonomi fi Spanja, Toledo saret il-belt kapitali de facto tal-komunità awtonoma ta' Kastilja-La Mancha, u ospitat is-sede tal-leġiżlatura reġjonali permezz tal-Cortes ta' Kastilja-La Mancha u l-eżekuttiv permezz tal-presidenza tal-gvern reġjonali.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Belt Storika ta' Toledo ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Klima
Toledo għandha klima semiarida kiesħa tipika (Köppen: BSk). Ix-xtiewi jkunu kesħin filwaqt li s-sjuf ikunu sħan u nexfin. Il-preċipitazzjoni tkun baxxa u tkun ikkonċentrata l-iktar fil-perjodu ta' nofs il-ħarifa sa nofs ir-rebbiegħa. L-ogħla temperatura li qatt ġiet irreġistrata f'Toledo kienet 44.2 °C (111.6 °F) fit-13 ta' Awwissu 2021; l-iżjed temperatura baxxa li qatt ġiet irreġistrata kienet −13.4 °C (7.9 °F) fit-12 ta' Jannar 2021.
Ekonomija
Il-manifattura tax-xwabel fil-belt ta' Toledo tmur lura għal żmien ir-Rumani, iżda taħt it-tmexxija tal-Għarab Iberiċi u matul ir-Reconquista, Toledo u x-xirka tal-produtturi tax-xwabel kellhom rwol ċentrali. Bejn is-sekli 15 u 17 l-industrija tal-produzzjoni tax-xwabel ta' Toledo marret tajjeb ħafna, tant li l-prodotti tagħha ġew meqjusa bħala l-aqwa fl-Ewropa. Ix-xwabel u l-istalletti kienu jiġu prodotti minn artiġjani individwali, għalkemm ix-xirka tal-produtturi tax-xwabel kienet tissorvelja l-kwalità tagħhom. Fl-aħħar tas-seklu 17 u fil-bidu tas-seklu 18 il-produzzjoni bdiet tbatti, u b'hekk inħolqot il-Fabbrika Rjali tal-Armi fl-1761 fuq ordni tar-Re Carlos III. Il-Fabbrika Rjali ġabret flimkien ix-xirkiet kollha tal-produtturi tax-xwabel tal-belt u kienet tinsab fl-eks zekka. Fl-1777, filwaqt li rrikonoxxa l-ħtieġa li l-ispazju jitkabbar, Carlos III kkummissjona lill-arkitett Francesco Sabatini biex jibni binja ġdida fil-periferija tal-belt. Dan kien il-bidu ta' diversi fażijiet ta' espansjoni. L-importanza tagħha tant kienet kbira li eventwalment żviluppa f'belt fi ħdan il-belt ta' Toledo.
Fis-seklu 20, il-produzzjoni tas-skieken u tax-xwabel għall-armata tnaqqset għall-armi tal-kavallerija biss, u wara l-Gwerra Ċivili Spanjola, għall-provvista tax-xwabel lill-uffiċjali u l-NCOs tad-diversi unitajiet militari. Wara l-għeluq tal-fabbrika fis-snin 80 tas-seklu 20, il-binja ġiet rinnovata sabiex tospita l-kampus tal-Università Teknoloġika ta' Kastilja-La Mancha f'Toledo. Skont l-Istitut tal-Istatistika ta' Kastilja-La Mancha, fl-2007 id-distribuzzjoni reċenti tal-impjiegi skont is-setturi tal-okkupazzjoni kienet kif ġej: 86.5 % tal-popolazzjoni kienet taħdem fil-qasam tas-servizzi, 6.6 % fil-kostruzzjoni, 5.4 % fl-industrija u 1.5 % fil-biedja u fit-trobbija tal-bhejjem.
Qgħad
Fid-deċennju sal-2008, il-qgħad f'termini assoluti baqa' pjuttost stabbli fil-belt ta' Toledo, iżda fl-2009 il-qgħad żdied b'mod sinifikanti: kważi 62 % meta mqabbel mal-2008, u l-għadd ta' persuni mingħajr impjieg żdied minn 2,515 ruħ għal 4,074 ruħ (ċifri fil-31 ta' Marzu ta' kull sena), skont il-Junta de Comunidades de Castilla La Mancha. Minn dawn it-62 %, terz miż-żieda seħħet fl-ewwel trimestru.
Skont statistika oħra mill-istess sors, kważi nofs il-persuni mingħajr impjieg fil-belt ta' Toledo (1,970 ruħ) huma dawk li l-edukazzjoni tagħhom ma tmurx lil hinn mil-livell sekondarju obbligatorju. Madankollu, hemm gruppi b'livell ta' studju li ma jippermettilhomx jirreġistraw bħala persuni mingħajr impjieg, fosthom dawk li temmew il-klassi nru 1 tat-taħriġ professjonali, jew dawk b'rati ta' qgħad kważi mhux eżistenti (inqas minn 0.1 %), li huwa l-każ tal-persuni mingħajr impjieg b'lawriji postsekondarji jew esperjenza professjonali.
L-ikbar grupp fost il-persuni mingħajr impjieg huwa dak tal-persuni mingħajr kwalifiki (27.27 %). daqsminuri|Il-Muniċipju ta' Toledo.
Politika
Toledo għandha Kunsill tal-Belt magħmul minn 25 membru, li jiġu eletti kull erba' snin. L-elezzjoni tal-2011 wasslet għal patt bejn 11-il membru tal-Partit Soċjalista Spanjol tal-Ħaddiema (PSOE) u żewġ membri tax-Xellug Magħqud, u b'hekk il-kariga ta' sindku għaddiet għand Emiliano García-Page Sánchez tal-PSOE, li ilu jokkupa din il-kariga mill-2007.
Attrazzjonijiet ewlenin
daqsminuri|Il-Katidral ta' Toledo. daqsminuri|L-Alcázar ta' Toledo. daqsminuri|Il-Knisja ta' Santiago del Arrabal. Il-belt ta' Toledo ġiet iddikjarata bħala Sit Storiku u Artistiku fl-1940, u fl-1986 ġie rinoxxuta bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-attrazzjonijiet ewlenin jinkludu:
Sabiex jiġi mfakkar l-400 ċentenarju mill-pubblikazzjoni tal-ewwel parti ta' Don Quixote, il-Kunsill tal-Komunitajiet ta' Kastilja-La Mancha ddisinja sensiela ta' rotot fir-reġjun li jgħaddu minn diversi punti kkwotati fir-rumanz. Magħrufa bħala r-Rotta ta' Don Quixote, tnejn mill-mogħdijiet iddeżinjati, is-sezzjonijiet nri 1 u 8, huma bbażati f'Toledo; dawk li jikkollegaw il-belt ta' Kastilja-La Mancha u Montes de Toledo jisfruttaw ir-rotta naturali li tgħaddi minn Cigarrales u twassal sa Cobisa, Nambroca Burguillos ta' Toledo, fejn tagħti għall-Camino Real minn Sivilja u f'daqqa waħda ddur lejn Mascaraque Almonacid de Toledo, fil-fond tal-inħawi tal-madwar, qrib Mora, f'La Mancha.
Din il-parti, Mascaraque-Toledo, tar-Rotta ta' Don Quixote dan l-aħħar ġiet inkluża f'rotta uffiċjali tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu fil-fergħa tal-Lvant b'oriġini f'Cartagena, Alicante u Valencia, u żewġ rotot ġew iddikjarati bħala Rotta Kulturali Ewropea.
Ġemellaġġi
Toledo hija ġemellata ma':
El Torcal
daqsminuri|295x295px|El Torcal El Torcal jew El Torcal de Antequera hija riżerva naturali fil-katina muntanjuża tas-Sierra del Torcal, li tinsab fin-Nofsinhar tar-raħal ta' Antequera fil-Provinċja ta' Málaga, lil hinn mill-awtostrada A45 fl-Andalusija, Spanja. Hija magħrufa għall-formazzjonijiet tal-blat mhux tas-soltu tagħha, u titqies bħala wieħed mill-iżjed pajsaġġi karstiċi impressjonanti fl-Ewropa. Iż-żona ta' El Torcal ġiet iddeżinjata bħala Sit Naturali ta' Interess Nazzjonali f'Lulju 1929, u Riżerva u Park Naturali ta' madwar 17-il kilometru kwadru ġew maħluqa f'Ottubru 1978. Fl-2016 saret waħda mill-ħames komponenti li jsawru s-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO tas-Sit tad-Dolmens ta' Antequera.
Ġeoloġija
Is-Sierra del Torcal (jew El Torcal) hija katina muntanjuża żgħura li tissepara r-raħal ta' Antequera u l-belt ta' Málaga. Għandha erba' sezzjonijiet ġeoloġiċi: Sierra Pelada, Torcal Alto, Torcal Bajo kif ukoll Tajos u Laderas. L-ogħla punt f'El Torcal huwa Camorro de las Siete Mesas (1,336 metru) f'Torcal Alto.
Il-ġebla tal-ġir ta' żmien il-Ġurassiku għandha madwar 150 miljun sena u kienet tifforma parti minn baċir u kuritur tal-baħar li kien estiż mill-Golf ta' Cádiz sa Alicante bejn dawk li issa huma l-Oċean Atlantiku u l-Baħar Mediterran. Dawn il-baċiri tal-baħar ġew olzati sa elevazzjoni ta' iktar minn 1,300 metru matul l-era Terzjarja, u dan irriżulta f'katina muntanjuża mudesta tal-ġebla tal-ġir ċatta, li hija fenomenu rari fl-Andalusija. Iktar 'il quddiem, serje ta' fratturi, xquq u qasmiet b'angoli ta' 90 grad (ġeneralment b'orjentazzjoni mill-Majjistral għax-Xlokk u mill-Grigal għal-Lbiċ) ġew maħkuma mill-erożjoni u pproduċew il-mogħdijiet viżibbli llum bejn blokok kbar tal-ġebla tal-ġir. Il-blokok stess kienu soġġetti kemm għad-dissoluzzjoni mill-ilma (karstifikazzjoni) kif ukoll għall-azzjoni tal-qsim mill-alternanza bejn iffriżar u dewbien tas-silġ li, b'effett fuq il-baċiri orizzontali tal-ġebla tal-ġir, irriżultaw fid-diversi għamliet li huma viżibbli llum. Ħafna minn dawn l-għamliet jixbħu u ssemmew għal oġġetti bħas-Sfinġi, Buqar, Ġemel, il-Vit, eċċ. Superfiċi ċatti oħra ġew ikkarstifikati f'artijiet bil-blat jaqta' fejn diffiċli li wieħed jimxi fuqhom.
Bħal bosta pajsaġġi kbar tal-ġebla tal-ġir, El Torcal jinkludi għerien u għamliet oħra taħt l-art. Uħud minnhom għandhom importanza storika bħall-Għar tal-Barri (bl-Ispanjol: Cueva del Toro) fejn instabu artefatti Neolitiċi. L-oriġini tagħhom huma marbuta wkoll mad-dissoluzzjoni tal-ġebla tal-ġir ta' taħt l-art mill-ilma tax-xita. nofs|daqsminuri|626x626px|Veduta panoramika ta' El Torcal min-Nofsinhar nofs|daqsminuri|624x624px|Veduta panoramika tal-formazzjoni tal-Vit (bl-Ispanjol: Tornillo)
Flora u fawna
xellug|daqsminuri|285x285px|Il-mogħża tal-barra ta' Spanja f'El Torcal El Torcal tospita firxa impressjonanti ta' fjuri selvaġġi fosthom fjuri li jikbru fuq il-blat bħal Linaria anticaria, Saxifraga biternata, Linaria oblongifolia, Viola demetria, Saxifraga reuterana, Polypodium australe, u pjanti oħra bħal ġilji, peonji ħomor, ward selvaġġ u tletin varjetà ta' orkidej. Fost il-bosta speċijiet ta' rettili hemm is-serp ta' Montpellier u l-gremxula tat-tikek. Fawna oħra tinkludi l-avultun prim (Gyps fulvus), il-bies (Falco peregrinus), l-ajkla ta' Bonelli (Aquila fasciata), il-mogħża tal-barr ta' Spanja (magħrufa wkoll bħala l-mogħża tal-muntanji tal-Andalusija), u mammiferi ta' billejl bħal baġers, ballottri u rodituri. Ħafna mill-annimali selvaġġi diffiċli tarahom għaliex jitgerrxu mill-attivitajiet tal-bniedem fosthom it-tixbit.
Faċilitajiet għall-viżitaturi
El Torcal hija aċċessibbli permezz ta' triq pavimentata mill-villaġġ ta' Villanueva de la Concepción. Fil-punt ta' tluq ta' diversi mogħdijiet hemm ħanut żgħir fejn wieħed jista' jixtri xi tifkira, ċentru interpretattiv u żona ta' parkeġġ. Il-punt ta' tluq ta' diversi mogħdijiet ta' tul u ta' diffikultà differenti jibda wara mixja qasira lejn punt panoramiku tal-katina muntanjuża. Il-mogħdijiet prinċipali għall-mixi jinqasmu fi tliet kuluri differenti u huma twal 1.5 km, 2.5 km u 4.5 km rispettivament b'diversi punti panoramiċi differenti fejn wieħed jista' jieqaf u jitpaxxa bil-veduti xeniċi.
Emma Andrijewska
Emma Andrijewska, Emma Andijewska jew Emma Andiievska (bl-Ukren: Емма Андієвська; twieldet fid-19 ta' Marzu 1931 f'Stalino) hija poeta, kittieba u pittriċi moderna Ukrena. Ix-xogħlijiet tagħha huma ttimbrati bi stil surrealista. Uħud mix-xogħlijiet ta' Andijewska ġew tradotti bl-Ingliż u bil-Ġermaniż. Andijewska tgħix u taħdem fi Munich, il-Ġermanja. Hija membru tal-unjoni nazzjonali tal-kittieba tal-Ukrajna, il-PEN Club Ukren, l-akkademja ħielsa fi Munich u l-assoċjazzjoni federali tal-artisti.
Bijografija
Emma Andijewska twieldet fid-19 ta' Marzu 1931 f'Donetsk. Missierha kien kimiku-inventur, u ommha kienet taħdem fl-agrikoltura. Emma Andiewska attendiet l-iskola okkażjonalment biss minħabba li spiss batiet minn mard qawwi, u b'hekk kellha titgħallem waħedha. Minħabba din il-morbidità fi tfulitha, il-familja tagħha ttrasferiet ruħha f'Vyshhorod fl-1937, u iktar 'il quddiem fi Kiev fl-1939. Missier Emma Andijewska nqatel b'tir mill-awtoritajiet Sovjetiċi biex ma jkunx jista' jittrasferixxi l-iskoperti tiegħu lill-Ġermaniżi.
Fl-1957 Andijewska ggradwat mill-Università Ħielsa Ukrena fi Munich u speċjalizzat fil-filosofija u fil-filoloġija. Fl-1957 il-familja kollha marret tgħix fil-Belt ta' New York, l-Istati Uniti. Fl-1962 Andijewska ngħatat iċ-ċittadinanza Amerikana. Fl-1959 iżżewġet lill-kritiku letterarju, is-saġġista u l-kittieb Ukren Ivan Koshelivets, u għexet flimkien miegħu għal erbgħin sena. Mill-1955 sal-1995 Andijewska ħadmet bħala xandara, xeneġġatriċi u l-editur tad-dipartiment Ukren tar-Radju Libertà fi Munich. Attwalment tgħix u taħdem fi Munich.
Stil
Emma Andijewska spiss tiġi assoċjata mill-grupp ta' New York ta' kittieba Ukreni emigrati. Ix-xogħol tagħhom huwa kkaratterizzat mill-fatt li jkun purament estetiku u mhux politiku. Il-poeżija u l-proża ta' Andijewska sikwit issejħet surrealista. Hi tenfasizza r-rwol importanti tas-subkonxju fix-xogħol tagħha. L-ispiritwalità u l-mistiċiżmu huma aspetti importanti wkoll tal-kitba tagħha. Il-perspettiva dinjija ta' Andijewska hija kemxejn simili għall-ideat tal-Buddiżmu u ta' Carlos Castaneda.
Ix-xogħlijiet ta' Andijewska huma kumplessi u jirrikjedu li l-qarrej ikun erudit.
Xogħlijiet letterarji
Poeżija
Stejjer qosra
Rumanzi
Baskin-Robbins
daqsminuri|Baskin-Robbins Baskin-Robbins hija kumpanija Amerikana bl-imnut li tispeċjalizza fil-ġelat u l-kejkijiet. Ibbażata f'Canton, Massachusetts, hiija twaqqaf fl-1945 minn Burt Baskin u Irv Robbins fi Glendale, California. Huma jsostnu li din hija l-akbar katina ta' ħwienet tal-ġelat fid-dinja, b'7,500 post, inklużi kważi 2,500 ħanut fl-Istati Uniti u aktar minn 5,000 f'pajjiżi oħra mit-28 ta' Diċembru, 2013. Baskin-Robbins tbiegħ il-ġelati fi kważi 50 pajjiż.