cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaskati ta' Vitorja
Movimenti matul l-indipendenza
daqsminuri|275x275px|Turisti jgħumu fil-"Pixxina tax-Xitan". Fl-1964, ir-Rodeżja tat-Tramuntana saret l-istat indipendenti taż-Żambja. Is-sena ta' wara, ir-Rodeżja unilateralment iddikjarat l-indipendenza. Din ma ġietx irrikonoxxuta miż-Żambja, mir-Renju Unit u lanqas mill-maġġoranza l-kbira tal-istati dinjin u wasslet għal sanzjonijiet min-Nazzjonijiet Uniti. B'rispons għall-kriżi emerġenti, fl-1966 iż-Żambja rrestrinġiet jew waqt il-qsim tal-fruntiera; ma reġgħetx fetħet il-fruntiera għalkollox qabel l-1980. Mill-1972, fuq in-naħa tan-Nofsinhar tax-xmara Zambezi, faqqgħu gwerer ta' guerrilla magħrufa kollettivament bħala l-Gwerra tar-Rodeżja. In-numru ta' viżitaturi beda jbatti, b'mod partikolari fuq in-naħa tar-Rodeżja. Il-gwerra affettwat liż-Żambja permezz ta' inkursjonijiet militari, u wasslet biex iż-Żambja timponi miżuri ta' sigurtà, inkluż l-istazzjonar ta' suldati sabiex tirrestrinġi l-aċċess għall-fniedaq u għal xi partijiet tal-kaskati.
L-indipendenza taż-Żimbabwe ġiet rikonoxxuta b'mod internazzjonali fl-1980 u wasslet għal perjodu ta' paċi. Fis-snin 80 tas-seklu 20, it-turiżmu reġa' qabad jirranka u r-reġjun żviluppa f'ċentru tal-isport avventuruż. Fost l-attivitajiet li kisbu popolarità fl-inħawi kien hemm il-whitewater rafting fil-fniedaq, il-bungee jumping mill-pont, is-sajd sportiv, l-irkib taż-żwiemel, il-kayaking, u t-titjiriet fuq il-kaskati.
Turiżmu fis-snin reċenti
daqsminuri|Żewġ rinoċeronti bojod fil-Park Nazzjonali ta' Mosi-oa-Tunya f'Mejju 2005. Mhumiex indiġeni, iżda ġew importati mill-[[Afrika t'Isfel.]] Sal-aħħar tas-snin 90 tas-seklu 20, kważi 400,000 ruħ kienu qed iżuru l-kaskati kull sena, u dan in-numru kien mistenni li jiżdied għal iktar minn miljun ruħ fid-deċennju ta' wara. Għad-differenza tal-parks bl-annimali selvaġġi, il-Kaskati ta' Vitorja jilqgħu iktar viżitaturi miż-Żimbabwe u miż-Żambja, milli turisti internazzjonali; l-attrazzjoni hija aċċessibbli bil-karozza tal-linja u bil-ferrovija, u għaldaqstant hija ferm inqas għalja biex tasal għaliha.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
daqsminuri|272x272px|Il-Knisja ta' Santa María del Naranco. Il-Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas jinkludu sensiela ta' binjiet li nbnew matul ir-Renju tal-Asturjas. Inizjalment, dawn il-monumenti tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985 bit-titlu ta' "Knejjes tar-Renju tal-Asturjas"; id-deżinjazzjoni mbagħad ġiet estiża fl-1998 biex tiġi inkluża l-Kamra Mqaddsa ta' Oviedo, l-Għajn ta' Foncalada u l-Knisja ta' San Julián de los Prados.
Kaskati ta' Vitorja
Turiżmu fis-snin reċenti
Iż-żewġ pajjiżi jippermettu lit-turisti jagħmlu ġiti ta' jum fuq iż-żewġ naħat tal-fruntiera biex ikunu jistgħu jaraw il-kaskati minn veduti differenti. Il-viżitaturi b'viżi bi dħul uniku jkollhom iħallsu għal viża differenti kull darba li jaqsmu l-fruntiera; il-viżi jistgħu jinkisbu fiż-żewġ punti rispettivi tal-fruntiera. Il-prezzijiet ivarja bejn US$50 u US$80 (minn Jannar 2017). Ir-regolamenti dwar il-viżi jinbidlu spiss; il-viżitaturi jingħataw il-parir biex jivverifikaw ir-regoli li jkunu fis-seħħ fiż-żewġ pajjiżi qabel ma jaqsmu l-fruntiera. Barra minn hekk, it-turisti barranin jistgħu jixtru viża KAZA għal US$50 li tippermettilhom jivvjaġġaw bejn iż-Żambja u ż-Żimbabwe għal massimu ta' 30 jum diment li jibqgħu f'dawn iż-żewġ pajjiżi.
Karatteristika famuża tal-kaskati hija l-formazzjoni naturali b'għamla ta' "divan" (li issa xi kultant tissejjaħ "Pixxina tax-Xitan"), ħdejn ix-xifer tal-kaskati fuq in-naħa taż-Żambja, tul it-tarf tal-Punent tal-Gżira ta' Livingstone. Meta l-fluss tax-xmara jkun f'ċertu livell, normalment bejn Settembru u Diċembru, barriera tal-blat tifforma belliegħa b'kurrent minimu, li tippermetti lill-għawwiema avventurużi jgħumu b'sikurezza relattiva quddiem il-punt fejn l-ilma jinżel fil-kaskati. Ġiet irrapportata mewta waħda ta' gwida tat-turisti.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
Ir-renju beda wara l-Battalja ta' Covadonga tas-722. Pelagio u sħabu kienu jinsabu fl-għoljiet ta' Auseva, f'waħda mill-grotti, Covadonga, fejn kienu qed jistkennu. Hemmhekk irnexxielhom iwettqu attakk ta' suċċess kontra l-istazzjonament tas-Saraċeni. Ir-rebħa, li kienet relativament mudesta, peress li ħadu sehem biss ftit mijiet ta' suldati Berberi, tat prestiġju kbir lil Pelagio u wasslet għal attakk massiċċ mir-Renju tal-Asturjas. Munuza, li sab ruħu iżolat f'reġjun dejjem iktar ostili, iddeċieda li jitlaq minn Gijón u jerħilha lejn il-Meseta mill-Camino de la Mesa. Minkejja dan, xorta waħda ġie interċettat u nqatel mir-Renju tal-Asturjas f'Olalíes (komun attwali ta' Grado).
Kaskati ta' Vitorja
Turiżmu fis-snin reċenti
L-għadd ta' viżitaturi fuq in-naħa taż-Żimbabwe storikament huwa ferm ogħla mill-għadd ta' viżitaturi fuq in-naħa taż-Żambja, minħabba li hemm iktar żvilupp fil-faċilitajiet għall-viżitaturi hemmhekk. Madankollu, l-għadd ta' turisti li jżuru ż-Żimbabwe beda jonqos fil-bidu tas-snin 2000 meta bdew jiżdiedu t-tensjonijiet politiċi bejn il-partitarji u l-avversarji tal-President Robert Mugabe. Fl-2006, madwar 30 % biss tal-postijiet fil-lukandi kienu okkupati fuq in-naħa taż-Żimbabwe, filwaqt li fuq in-naħa taż-Żambja, il-lukandi kienu kważi kollha mimlijin, u r-rati fl-ogħla lukandi saħansitra laħqu s-US$630 kull lejl. L-iżvilupp rapidu wassal biex in-Nazzjonijiet Uniti jikkunsidraw it-tneħħija tal-istatus ta' Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Barra minn hekk, il-problemi tar-rimi tal-iskart u n-nuqqas ta' ġestjoni effettiva tal-ambjent tal-kaskati huma ta' tħassib.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
Matul il-ħamsin sena ta' wara (739-791), ir-renju ssaħħaħ ħafna bħala għadd ta' territorji kif ukoll bħala organizzazzjoni politika u soċjali. Is-suċċessjoni tas-sovrani tal-Asturjas baqgħet għaddejja sas-791, meta ġie inkurunat Alfonso II il-Kast. Matul ir-renju tiegħu wettaq xi spedizzjonijiet ta' kkastigar lejn in-Nofsinhar, u wasal sa Liżbona fis-798. Fit-825 rebaħ anke kontra l-Musulmani fuq ix-xmara Nalón. Huwa stabbilixxa l-belt kapitali tar-renju f'Oviedo u l-Galizja u ż-żoni tat-Tramuntana ta' Kastilja u ta' ġiet ippopolata mill-ġdid, iżda r-renju tiegħu kien kontinwament espost għall-attakki tal-Musulmani. Minkejja dan, ir-renju kiber u żviluppat l-epoka "Pre-Rumanesk tal-Asturjas", fejn inħolqu l-opri tal-arti tal-arkitettura Medjevali Ewropea. Alfonso II stabbilixxa l-qima lejn San Ġakbu, li kien l-ewwel figura tal-Pellegrinaġġ ta' San Ġakbu lejn Santiago de Compostela, li kien jikkollega l-Asturjas mal-Ewropa (fuq kollox mar-renju ta' Karlu Manju), b'għadu komuni fin-Nofsinhar b'kultura Orjentali. Omm Alfonso II kienet minn Álava, u dan x'aktarx li juri l-vokazzjoni li jiġu attirati l-Baski fil-qrib lejn ir-Renju tal-Asturjas. Fil-Battalja ta' Lutos (bl-Asturjan: Llodos; bl-Ispanjol: Ciénagas), ir-Renju tal-Asturjas rebaħ rebħa kbira kontra l-Għarab u l-Berberi li riedu jtemmu t-theddida dejjem tikber tar-renju. Fit-808 ġie fondut il-Kurċifiss tal-Anġli. Alfonso II qabbad lill-arkitett Tioda biex jibni diversi binjiet ta' natura rjali u reliġjuża sabiex isebbaħ il-belt ta' Oviedo. B'xorti ħażina ma tantx fadal wisq minn dawn il-binjiet, peress li fuqhom jew minflokhom iktar 'il quddiem inbnew binjiet oħra.
Kaskati ta' Vitorja
Sit ta' Wirt Dinji
nofs|daqsminuri|566x566px|Veduta panoramika tal-kaskati mill-ajru. Il-Kaskati ta' Vitorja ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1989.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
Ordoño wassal għar-ripopolazzjoni ta' Astorga, León, Tui u Amaya. Stabbilixxa relazzjonijiet mill-qrib mar-Renju ta' Navarra, u x'aktarx għenu fil-liberazzjoni mir-Re García Íñiguez li kien priġunier tan-Normanni. Fi ħdan il-proċess ta' kollegament mal-wied tax-xmara Ebro, huwa stabbilixxa alleanzi mal-Banu Qasi ta' Zaragoza, għalkemm okkażjonalment iġġieled kontrihom meta varjaw xi ftit l-alleanzi iktar 'il quddiem. Ordoño pprova jgħin ukoll, mingħajr ma rnexxielu, lill-Możarabiċi ta' Toledo fir-ribelljoni kontra l-emir ta' Cordoba. Meta miet laħaq minfloku ibnu Alfonso III.
Kaskati ta' Vitorja
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
Alfonso III irrappreżenta l-qofol tal-poter tar-Renju tal-Asturjas. Huwa stabbilixxa relazzjonijiet mill-qrib ħafna mar-Renju ta' Navarra, iġġieled u allea ruħu kemm-il darba mal-Banu Qasi ta' Zaragoza u ġġieled flimkien mal-Możarabiċi ta' Toledo fil-ġlieda tagħhom kontra l-poter tal-emir ta' Cordoba.
Kaskati ta' Vitorja
Parks nazzjonali
daqsminuri|260x260px|Veduta mill-ajru tal-kaskati. Iż-żewġ parks nazzjonali tal-kaskati huma relattivament żgħar — il-Park Nazzjonali ta' Mosi-oa-Tunya għandu erja ta' 66 km2 (25 mil kwadru) u l-Park Nazzjonali tal-Kaskati ta' Vitorja għandu erja ta' 23 km2 (8.9 mili kwadri). Madankollu, ħdejn dan tal-aħħar fuq ix-xatt tan-Nofsinhar hemm il-Park Nazzjonali tax-Xmara Zambezi, estiż fuq 40 kilometru (25 mil) fil-Punent tul ix-xmara. L-annimali jistgħu jiċċaqilqu minn park għall-ieħor fiż-Żimbabwe u jistgħu jaslu wkoll saż-Żona tas-Safaris ta' Matetsi, sal-Park Nazzjonali ta' Kazuma u sal-Park Nazzjonali ta' Hwange fin-Nofsinhar.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
Fid-908, seklu wara li Alfonso II ordna li jiġi fondut il-Kurċifiss tal-Anġli, Alfonso III ordna li jiġi fondut il-Kurċifiss tar-Rebħa, li minn dak iż-żmien 'l hawn sar simbolu tal-Asturjas. Alfonso żżewweġ lil Jimena, mara nobbli ta' Navarra, x'aktarx bint García Iñíguez. Bis-saħħa tal-appoġġ tal-Galizjani nobbli, fosthom Hermenegildo Gutiérrez, irnexxielu jikkonkwista t-Tramuntana fejn illum hemm il-Portugall. Avvanza wkoll lejn ix-xmara Duero u kkonkwista lil Zamora u Burgos. Fl-apoġew tiegħu, ir-Renju tal-Asturjas kien jokkupa l-Grigal kollu tal-Peniżola Iberika, minn Oporto sa Álava.
Kaskati ta' Vitorja
Parks nazzjonali
Fuq in-naħa taż-Żambja, iċ-ċnut u l-periferiji ta' Livingstone jwasslu biex il-biċċa l-kbira tal-annimali joqogħdu fil-Park Nazzjonali ta' Mosi-oa-Tunya. Barra minn hekk, xi loġoġ turistiċi għamlu xi ċnut ukoll, b'rispons għall-kriminalità, u dawn jirrestrinġu wkoll il-moviment tal-annimali.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Storja
García I, iben Alfonso III il-Manju, wara li ġġieled kontra missieru u l-aħwa Ordoño II u Fruela II, ittrasferixxa l-belt kapitali tar-renju lejn León, u ħoloq renju ġdid li annetta r-Renju ta' León ma' dak tal-Asturjas.
Kaskati ta' Vitorja
Parks nazzjonali
Fuq in-naħa tal-Botswana, il-Park Nazzjonali ta' Chobe jinsab distanza qasira 'l bogħod u huwa post popolari għal ġita ta' jum fost bosta turisti li jżuru l-Kaskati ta' Vitorja għal soġġorn twil. Dan il-park joffri iktar flora u fawna diversa mill-Park Nazzjonali ta' Hwange.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Arti
Il-Pre-Rumanesk tal-Asturjas jagħmel parti mill-Pre-Rumanesk li żviluppa fil-Peniżola Iberika tul il-kosta tal-Baħar ta' Cantabria, li kienet inħelset mill-okkupazzjoni Musulmana lejn l-aħħar tas-seklu 8 (wara t-telfa fil-Battalja ta' Guadalete u l-invażjoni suċċessiva tas-Saraċeni sal-bidu tas-seklu 10 meta ġiet assorbita mill-arti Rumaneska minn Franza).
Minkejja li dan l-istil kien suċċessur tal-istil tal-Viżigoti, wieħed ma jistax jgħid li l-Pre-Rumanesk tal-Asturjas huwa eredi leġittimu tiegħu, peress li ma jikkonserva kważi l-ebda wieħed mill-elementi prinċipali tiegħu, bħall-ħnejja b'għamla ta' nagħla. Minkejja li fil-bidu x'aktarx li kienet imitazzjoni fqira ħafna ta' dan l-istil ta' arti, f'qasir żmien żviluppat elementi ġodda u oriġinali li x'aktarx ġew importati mil-Lvant jew mil-Lombardia li wasslu biex dan l-istil jitqies bħala l-prekursur tar-Rumanesk.
Stadji
xellug|daqsminuri|281x281px|Il-Knisja ta' Santianes de Pravia. Il-Pre-Rumanesk tal-Asturjas joffri ż-żewġ tipi jew forom li diġà kienu meqjusa bħala differenti fl-istil tal-Viżigoti, iżda li saru ferm iktar preċiżi fil-Pre-Rumanesk tal-Asturjas: it-tip Latin u t-tip Biżantin. Iż-żewġ tipi kellhom il-kolonni u l-pilastri vertikali ornamentali, kif ukoll is-semikolonni mal-ħajt bil-ħnejjiet, li b'hekk kienu jiffurmaw il-ħajt kompożitu u l-preludju għall-pilastru kompożitu tal-arkitettura Rumaneska, li diġà kien jeżisti fl-arkitettura Możarabika tas-seklu 10. Fit-tnejn li huma hemm il-ħnejjiet ippuntati u mhux b'għamla ta' nagħla, għajr xi eċċezzjoni, kif ukoll il-ħnejjiet ta' skariku fil-ħitan u fir-riffieda. Fit-tnejn li huma hemm il-balavostri jew il-parapetti tal-ġebel, fid-daħla tal-apside, kapitelli kemxejn differenti mill-idea klassika, twieqi bifori b'tiżjin fil-ġebla, rużuni żgħar, ornamenti bi ftit figuri, bħal steli bis-sriep, diversi tipi ta' fjuri u opri oħra bl-istil tal-Viżigoti.
Kaskati ta' Vitorja
Veġetazzjoni
Il-foresti tul ix-xmara b'siġar tal-palm jinsabu max-xtut u fuq il-gżejjer 'il fuq mill-kaskati. Madankollu, l-iżjed aspett notevoli tal-veġetazzjoni tal-inħawi hija l-foresta tropikali misqija mir-raxx tal-kaskati, li fiha pjanti rari għal din iż-żona, bħas-siġar tal-kawba Afrikani, is-siġar tal-ebanu, is-siġar tal-palm tal-avorju, is-siġar tal-palm tat-tamal selvaġġ, is-siġar tal-għanbaqar ta' batoko u l-pjanti xeblikin u l-ljani. Lil hinn miż-żona tax-xmara, is-savana bil-boskijiet ta' mopane huma predominanti fl-inħawi, b'irqajja' iżgħar ta' boskijiet ta' miombo u tas-siġar tat-tik tar-Rodesja, u savana bl-arbuxelli. Il-veġetazzjoni batiet ferm fin-nixfiet ta' dan l-aħħar, u l-istess batew l-annimali li jiddependu fuqha, b'mod partikolari tal-antilopi.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
L-ewwel opri tal-arti Pre-Rumaneski tal-Asturjas
Il-Knisja tal-Kurċifiss Reali f'Cangas de Onís, oriġinarjament inbniet fuq dolmen preistoriku, ġiet rikostruwita wara li nqerdet waqt il-gwerra ċivili.
Kaskati ta' Vitorja
Organiżmi selvaġġi
Fil-fniedaq wieħed jista' jara wkoll klipspringers, baġers wikkiela tal-għasel, gremxul u lontri mingħajr dwiefer, iżda l-fniedaq huma magħrufa l-iktar għall-35 speċi ta' għasafar tal-priża. Il-falkun ta' Taita, l-ajkla ta' Verreaux, il-bies u l-kuċċarda Buteo augur jitnisslu hemmhekk. 'Il fuq mill-kaskati, ir-russetti, l-ajkli Afrikani li jieklu l-ħut u diversi tipi ta' għasafar tal-ilma huma komuni.
Ħut
Ix-xmara fiha 39 speċi ta' ħut taħt il-kaskati u 84 speċi ta' ħut 'il fuq minnhom. Dan juri l-effettività tal-kaskati bħala fruntiera diviżorja bejn il-parti ta' fuq u t'isfel tax-xmara Zambezi.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Pre-Ramirense jew Alfonsino
Il-perjodu bejn is-791 u t-842 huwa magħruf bħala Pre-Ramirense jew Alfonsino, b'referenza għar-renju ta' Alfonso II, fejn kienu jiġu emulati l-arkitetturi ta' Toledo fil-belt kapitali tar-renju, Oviedo. Fil-knejjes antiki tal-Asturjas il-kostruzzjoni f'dan il-perjodu kienet issir skont pjanta ta' bażilika bi tliet navati b'apsidi kwadri u tieqa f'kull waħda. Il-volti tan-navata kienu msaqqfa b'soqfa b'qafas tal-injam. daqsminuri|Il-Knisja ta' San Julián de los Prados. Dan ir-re bena l-binja magħrufa bħala l-Kamra Mqaddsa, l-unika fdal tal-ħajt diviżorju Palatin fil-Katidral ta' Oviedo. Din hija binja żgħira fuq żewġ sulari. It-tieni sular, l-oratorju, ġie rriformat fi Żmien ir-Rumani, meta ġiet miżjuda l-volta b'għamla ta' bettija flimkien mal-ewwel relikwarju. Barra minn hekk inbniet ukoll il-kripta ta' Santa Leocadia.
Kaskati ta' Vitorja
Effetti tat-tibdil fil-klima
Fi Frar 2020, ir-rivista National Geographic enfasizzat it-theddida għall-kaskati minn kundizzjonijiet tat-temp estrem. Iż-żieda fit-temperaturi kulma jmur qed twassal biex ir-reġjun isir iktar sħun u iktar niexef. Hemm varjabbiltà sostanzjali fil-fluss tal-ilma minn sena għall-oħra, bi tnaqqis sinifikanti fix-xejra ġenerali tal-għasafar tal-ilma f'Settembru, f'Ottubru, f'Novembru u f'Diċembru. Dan it-tnaqqis jispikka b'mod partikolari fis-snin tan-nixfiet il-kbar, li kulma jmur qed isiru iktar frekwenti u iktar intensivi. Tali okkorrenzi affettwaw l-estetika tal-kaskati, u hemm tħassib li l-Kaskati ta' Vitorja jsiru kkategorizzati bħal xi Siti ta' Wirt Dinji oħra li jitqiesu bħala destinazzjonijiet li tajjeb wieħed iżurhom qabel ma jkun tard wisq.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Pre-Ramirense jew Alfonsino
Qrib il-belt kapitali, ir-re ordna li tinbena l-Knisja ta' San Julián de los Prados, jew ta' Santullano, bħala tempju spazjuż b'karatteristiċi distinti ta' dan l-istil Pre-Rumanesk. Il-knisja għandha pjanta ta' bażilika bi tliet navati sseparati minn pilastri kwadri li jirfdu arkati ppuntati bi transett olzat. L-ikonostażi, li tissepara l-parti rriżervata għall-kleru, mill-kumplament tat-tempju, tixbah ħafna l-għamla ta' arkata trijonfali. F'dan it-tempju jispikkaw il-kobor u l-oriġinalità li jitbegħdu mill-mudelli tal-Viżigoti. Bla dubju l-iktar ħaġa li tolqot l-għajn hu t-tiżjin pittoresk tagħha, b'affreski (jew aħjar stukko) f'tliet korpi li jikkuntrastaw lil xulxin, mingħajr ikoni, b'tiżjin arkitettoniku b'influwenza Rumana ċara. Il-knisja kienet tempju pjuttost monastiku u mhux Palatin, għalkemm kien hemm tribuna fit-transett li kienet irriżervata għar-re.
Kaskati ta' Vitorja
Effetti tat-tibdil fil-klima
Ir-rikonoxximent tar-riskji għall-kaskati qajjem dibattitu kbir fost dawk li jaħdmu fl-industrija tat-turiżmu kemm fiż-Żambja kif ukoll fiż-Żimbabwe. Filwaqt li diġà kellu impatt negattiv fuq it-turiżmu, bosta esperti fir-reġjun iddikjaraw li dan mhux minnu, u li huwa għajdut ibbażat fuq riċerka ħażina u ġurnaliżmu irresponsabbli. Ma jiċħdux it-tibdil fil-klima u l-impatt li qed ikollu fuq l-ammont ta' ilma fil-kaskati, iżda jargumentaw li r-riċerka li saret mhix kompluta biżżejjed biex twassal għal tali konklużjonijiet.
Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas
Pre-Ramirense jew Alfonsino
Il-Knisja ta' San Tirso u l-Knisja ta' Santa Marija ta' Bendones inbnew ukoll f'dan il-perjodu.
Ramirense
xellug|daqsminuri|Il-Knisja ta' San Miguel de Lillo. Bil-wasla ta' Ramiro I (842-850), l-arti tal-Asturjas laħqet il-qofol tagħha, minkejja d-durata qasira tar-renju tiegħu, bis-saħħa tal-kostruzzjoni fl-għolja ta' Naranco, li hija l-iktar eżempju rappreżentattiv. Għal din il-knisja tiġi adottata l-pjanta kwadra jew b'għamla ta' salib Grieg, b'apside kwadra, b'tieqa, u b'volta b'għamla ta' bettija biex tgħatti n-navati u b'arkati li jirfdu l-volti.
Il-Knisja ta' Santa Kristina ta' Lena, x'aktarx ta' oriġini Viżigota, ġiet ittrasformata minn Ramiro I. Il-karatteristika prinċipali tal-knisja hi l-ikonostażi, iffurmata minn tliet arkati tal-ġebel fuq erba' kolonni tal-irħam, b'elementi Viżigoti, li kien jissepara l-presbiterju min-navata ċentrali.
Il-karatteristiċi ta' dawn il-kostruzzjonijiet wasslu biex diversi awturi jirreferu għall-istil tagħhom bħala Pre-Rumanesk jew Proto-Rumanesk. Minkejja dan, fil-fatt, l-għamliet u s-soluzzjonijiet arkitettoniċi jidher li jindikaw dan l-istil partikolari, u ċertament l-istil Rumanesk Spanjol awtentiku kellu oriġini distinta.
Post-Ramirense
daqsminuri|Il-Knisja ta' San Salvador de Valdediós. Dan l-istil huwa marbut mar-renju ta' Alfonso III il-Manju (866-910). Ġie influwenzat mill-Viżigoti, minħabba l-kuntatt ta' dawn il-kostruzzjonijiet mar-ripopolazzjoni tal-peniżola, biż-żieda tal-Kristjani u t-tnaqqis tal-Musulmani, għalkemm xi awturi jsemmu perjodu ta' staġnar jew iżolament tal-arti tal-Asturjas.
Il-Knisja ta' San Salvador de Valdediós tas-seklu 9 hija tempju bi tliet navati msaqqaf b'volti b'għamla ta' btieti assjali, b'apside tripla, u b'kompartimenti bil-volti 'l fuq mill-apsidi kwadri u b'portiku laterali miżjud suċċessivament, li sar element kostanti fl-arkitettura Spanjola. Fit-twieqi hemm tiżjin intaljat fil-ġebla b'disinni qishom ktajjen tal-kuruni ta' Guarrazar. Dan l-istil huwa influwenzat ferm mill-arti Możarabika.
Il-Knisja ta' San Indrija ta' Tuñón kellha struttura bi tliet navati, isseparati permezz ta' pilastri, b'portiku triplu u b'kompartimenti fit-truf tan-navati laterali. Dan it-tempju huwa l-iktar wieħed li jitbiegħed mit-tradizzjonijiet tal-arti klassika tal-Asturjas.
Il-Knejjes ta' San Salvador de Priesca, ta' Santiago de Gobiendes u ta' San Pedro de Nora huma eżempji ċari ta' dan il-perjodu, l-istess bħall-Knisja ta' Deva (is-seklu 10), il-Knisja ta' San Salvador de Fonti (tal-bidu tas-seklu 11) u opri oħra ta' importanza minuri.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monumenti ta' Oviedo u tar-Renju tal-Asturjas ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Matul it-13-il sessjoni li saret fil-belt ta' Christchurch, New Zealand, bejn it-23 ta' Ġunju u l-1 ta' Lulju 2007, ġiet aċċettata l-proposta ta' estensjoni sabiex jiddaħħlu l-monumenti ta' Oviedo u l-knisja Pre-Rumaneska ta' San Salvador de Valdediós li tinsab f'Villaviciosa.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Knisja ta' San Julián de los Prados
Il-Knisja ta' San Julián de los Prados, magħrufa wkoll bħala l-Knisja ta' Santullano, hija knisja Pre-Rumaneska tal-bidu tas-seklu 9 li tinsab f'Oviedo (il-Prinċipat tal-Asturjas), u hija waħda mill-eżempji ewlenin tal-arti tal-Asturjas. Il-knisja hija ddedikata lill-qaddisin martri Ġiljan u Basilissa, u nbniet fis-seklu 9.
Id-data preċiża tal-kostruzzjoni tagħha mhix magħrufa, iżda hu magħruf li l-kostruzzjoni tagħha ġiet ordnata minn Alfonso II.
Il-knisja hija tempju spazjuż li b'mod ċar jippreżenta l-karatteristiċi ta' dan l-istil. Għandha pjanta ta' bażilika bi tliet navati, isseparati permezz ta' pilastri kwadri li jirfdu l-arkati ppuntati, u b'transett olzat sew. L-ikonostażi, li tissepara l-parti rriżervata għall-kleru mill-bqija tat-tempju, tixbah ferm l-għamla ta' arkata trijonfali. Dan it-tempju jiddistingwi ruħu peress li huwa imponenti u oriġinali, u b'hekk jitbiegħed mill-mudelli Viżigoti.
Mit-tliet daħliet tat-tempju, illum il-ġurnata ż-żewġ daħliet laterali ġew magħluqa b'ħitan.
Knisja ta' Santa Maria del Naranco
daqsminuri|Veduta tal-faċċata tal-Lvant tal-Knisja ta' Santa María del Naranco. Il-Knisja ta' Santa Maria del Naranco hija knisja Pre-Rumaneska tal-Asturjas li tinsab tliet kilometri minn Oviedo, fuq ix-xaqliba tan-Nofsinhar tal-Għolja ta' Naranco, li oriġinarjament kienet il-palazz tar-Re Ramiro I.
Il-binja ġiet ordnata minn Ramiro I biex tinbena bħala palazz, u l-kostruzzjoni tagħha tlestiet fit-842. Kienet parti minn kumpless arkitettoniku li kien jinkludi l-knisja fil-qrib ta' San Miguel de Lillo, li nbniet xi mitt metru 'l bogħod biss. Madankollu, minħabba li kkrollaw is-santwarju u parti min-navati, il-Knisja ta' San Miguel ġiet ittrasformata fi knisja lejn l-aħħar tas-seklu 13. Din tinsab fuq ix-xaqliba tan-Nofsinhar tal-Għolja ta' Naranco fejn fl-imgħoddi kien hemm bosk fejn il-kaċċa kienet abbundanti, u b'hekk kellha xeħta ta' loġġa tal-kampanja jew ta' residenza rjali rikreattiva.
Il-binja fiha żewġ sulari, hija twila 20 metru u hija wiesgħa sitt metri. Fil-ġnub tagħha hemm żewġ fetħiet. Dik tat-Tramuntana fiha taraġ b'żewġ rampi li jwasslu għas-sular ta' fuq.
Il-pjan terran fih spazju ċentrali wiesgħa u msaqqaf b'volta b'għamla ta' bettija, b'arkati trasversali li jserrħu direttament mal-ħajt, u tixbah ferm lill-kappella t'isfel tal-Kamra Mqaddsa ta' Oviedo, li tinsab fil-Katidral ta' Oviedo. X'aktarx kienet tintuża bħala oratorju Palatin, minkejja li ipoteżi oħra hi li kienet sala rjali ddedikata għall-udjenzi. Din it-teorija hija appoġġata mill-fatt li hemm bank tul il-ħitan, u hemm ukoll żewġ kompartimenti laterali b'saqaf tal-injam. Minn dawn il-kompartimenti laterali, dak fuq in-naħa tal-Lvant jagħti għall-kompartiment ċentrali u kien jintuża bħala banju jew ċisterna, kif joħroġ fid-dieher mill-vaska. Dak fuq in-naħa tal-Punent huwa aċċessibbli minn barra, u l-funzjoni tiegħu mhix magħrufa, għalkemm hemm min isostni li setgħet intużat bħala turretta għall-għassa.
Is-sular ta' fuq kien sular għan-nobbiltà, b'distribuzzjoni simili għal dik tal-pjan terran. Is-sala ċentrali kbira, rettangolari u msaqqfa b'volta b'għamla ta' bettija bl-istrixxi, b'sitt arkati trasversali mirfuda bir-riffieda. Fil-ġnub hemm portiku li ma jinfidx li huwa mirfud minn kolonni doppji ta' oriġini Ċeltika. F'dan il-każ, maġenbhom hemm żewġ belvederi jew tribuni msaqqfa wkoll permezz ta' volti.
Knisja ta' San Miguel de Lillo
Il-Knisja ta' San Miguel de Lillo, bi stil Pre-Rumanesk, hija ddedikata lil San Mikiel l-Arkanġlu u l-kostruzzjoni tagħha ġiet ordnata fit-842 mir-Re Ramiro I fuq l-Għolja ta' Naranco, qrib Oviedo. Tinsab ftit metri 'l bogħod mill-Knisja ta' Santa Maria del Naranco. F'Jannar 2009, kien hemm tħassib li l-istruttura kienet se ċċedi minn mument għall-ieħor u li l-pitturi tant kienu ġew iddegradati mill-umdità kbira li l-ħsara kienet irreparabbli. Iżda fl-2011 il-wirt ta' din il-knisja ġie salvat bis-saħħa ta' restawr li sar.
Forsi din il-knisja hija dik li skont il-Kronaka Albeldensi, il-monarka kien ordna li tinbena qrib il-palazzi tiegħu, b'funzjoni ta' knisja Palatina. X'aktarx li kienet ġiet iddedikata lil Santa Marija u lil San Mikiel l-Arkanġlu.
Oriġinarjament il-knisja kellha pjanta ta' bażilika bi tliet navati, iżda fadal biss terz mit-tul tagħha, għaliex matul is-seklu 13 jew fil-bidu tas-seklu 14 parti sew minnha kkrollat minħabba l-kundizzjonijiet tal-art. Li għad fadal illum il-ġurnata huwa l-vestibolu u l-biċċa tal-bidu tat-tliet navati. Fl-ewwel navata kien hemm it-tribuna rjali, u fil-ġnub tagħha kien hemm żewġ kompartimenti żgħar.
Li fadal mis-saqaf hi sistema kumplessa ta' volti b'għamla ta' nofs bettija. In-navati huma sseparati b'arkati mirfuda fuq kolonni, xi ħaġa pjuttost mhux tas-soltu għaliex fl-arti tal-Asturjas kien jintuża pilastru riffied. Dawn il-kolonni huma mirfuda permezz ta' bażijiet għoljin u kwadri b'tiżjin skulturali fuq arkati li jservu bħala niċeċ.
Kamra Mqaddsa ta' Oviedo
daqsminuri|Il-Kamra Mqaddsa minn barra. Il-Kamra Mqaddsa kienet ġiet ordnata minn Alfonso II biex tinbena fil-bidu tas-seklu 9. Il-knisja reġgħet inbniet bl-istil Pre-Rumanesk u ġiet iddedikata lis-Salvatur minn Fruela I, iżda iktar 'il quddiem inqerdet mill-Musulmani.
Il-Kamra Mqaddsa hija kappella Palatina maġenb it-Torri ta' San Mikiel, li huwa fdal tal-Palazz ta' Fruela li llum il-ġurnata huwa integrat fil-Katidral ta' Oviedo bi stil Gotiku. Mis-seklu 9 tospita t-Teżori u r-Relikwi tal-Katidral. Ħafna mir-relikwi kienu ġew ittrasportati minn Toledo; bħall-Arka Mqaddsa (is-seklu 11), il-Liżar ta' Oviedo, ir-relikwi tal-Kurċifiss Imqaddes ta' Kristu Nikodemu (is-seklu 12), is-Senduq tal-Agate u oħrajn, biex jitneħħew mit-territorju Musulman u mill-periklu li jinqerdu jew jisparixxu. Il-Kamra Mqaddsa nbniet fuq żewġ sulari: il-kripta (interrata) u l-kappella ta' fuq iddedikata lil San Mikiel. Il-kripta hija msaqqfa b'volta b'għamla ta' bettija bil-brikks u hija ddedikata lil Santa Leocadia. Il-kappella tas-sular ta' fuq hija ddedikata lil San Mikiel u fiha r-relikwi. Il-kappella fiha żewġ navati ta' 12-il metru b'sitt metri. Suċċessivament ġiet immodifikata (fis-seklu 13), u żdiedet il-volta tan-navata u l-iskultura Rumaneska tal-Appostli.
Knisja ta' Santa Kristina de Lena
Il-Knisja ta' Santa Kristina nbniet bi stil Pre-Rumanesk tal-Asturjas f'nofs is-seklu 9. Din tinsab fil-komun ta' Lena, fil-Prinċipat tal-Asturjas, 35 kilometru fin-Nofsinhar ta' Oviedo qrib l-awtostrada A-66, fuq għolja tal-parroċċa ta' Felgueras, qrib Pola de Lena, li tiddomina l-wied tax-xmara Lena.
X'aktarx li tikkorrispondi mal-pedamenti antiki tal-Knisja ta' San Pedro u Pablo ta' Felgueras tas-seklu 7, peress li kellha oriġini Viżigota. L-istruttura tagħha llum il-ġurnata, li nbniet fit-852, matul ir-renju ta' Ramiro I, hija kklassifikata bħala Ramirense bħall-monumenti tal-Għolja ta' Naranco.
Din il-binja żgħira b'għamla ta' salib Grieg, xi ħaġa mhux tas-soltu fl-arkitettura tal-Asturjas, issegwi l-parametri tradizzjonali: hija magħmula minn ħames irqajja' kwadri, definiti mill-arkati trasversali mirfuda minn portiku li ma jinfidx tul il-ħitan laterali. L-ikbar wieħed minn dawn il-ħitan jikkostitwixxi n-navata prinċipali tat-tempju. Il-pavimentar fih żewġ livelli, bid-daħla iktar baxxa mill-artal. It-tipoloġija ta' volta li ntużat hi dik b'għamla ta' bettija mirfuda fuq arkati trasversali msaħħa fuq barra permezz ta' kontroriffieda.
Il-knisja fiha narthex u ikonostażi ffurmata minn tliet arkati tal-ġebel mirfuda fuq erba' kapitelli ta' erba' kolonni rispettivi tal-irħam, li jisseparaw il-presbiterju min-navata prinċipali. Fl-isfond tidher l-ikonostażi li ssegwi l-linji gwida tal-arti ta' Ramiro I, għalkemm wieħed jista' jinnota wkoll motivi Viżigoti fit-tiżjin.
Għajn ta' Foncalada
daqsminuri|L-Għajn ta' Foncalada. L-Għajn ta' Foncalada hija għajn tal-ilma tax-xorb li nbniet skont l-ordni tar-Re tal-Asturjas Alfonso III fil-belt ta' Oviedo u tinsab fit-Triq ta' Foncalada (mil-Latin fonte incalata, jiġifieri għajn integrata). Fl-arti Pre-Rumaneska tal-Asturjas din hija l-unika eżempju kkonservat sa żminijietna, kif ukoll l-unika traċċa jew fdal ta' kostruzzjoni b'għan pubbliku tal-Medjuevu Aħħari fil-belt.
Il-kostruzzjoni tal-għajn hija bbażata fuq opri ċivili Rumani u skont riċerka mwettqa minn Francisco Borge, dan l-aħħar ġiet assoċjata mal-fdalijiet Rumani li tfaċċaw f'Calle de la Rúa. Inbniet qrib triq Rumana li kienet tikkollega t-Tramuntana u n-Nofsinhar tar-reġjun u li kienet tgħaddi quddiem il-Knisja ta' San Julián de los Prados. Skont l-istudju tal-iskrizzjonijiet fuq l-għajn, jingħad li l-kostruzzjoni tagħha tmur lura għall-ewwel nofs tas-seklu 9, u b'hekk taħt ir-renju tar-Re Alfonso II.
Ġiet iddokumentata għall-ewwel darba lejn l-aħħar tas-seklu 11. L-isem tal-għajn ġej minn iskrizzjoni li hemm fuqha, fontem calatam, li tista' tiġi tradotta bħala "għajn integrata". Skavi arkeoloġiċi reċenti, li saru minn Sergio Ríos u César García de Castro, urew li kien parti minn binja monumentali bil-banjijiet termali, li kellha importanza simbolika reliġjuża kbira, b'rabta mal-identifikazzjoni tal-ilmijiet, potenzjalment ta' fejqan, ta' Ġesù Kristu, invokat bħala Salvs fl-iskrizzjonijiet fuq il-faċċata tal-għajn. Fi ħdan l-iskrizzjonijiet, fuq il-fruntun tal-monument, wieħed jista' jara l-Kurċifiss tar-Rebħa, li kien karatteristika ta' Alfonso III, bl-Alfa u l-Omega tal-apokalissi.
Għaxar Kmandamenti
L-Għaxar Kmandamenti (Ebrajk: עֲשֶׂרֶת הַדִּבְּרוֹת, Aseret ha'Dibrot), magħruf ukoll bħala d-Dekalogu, huma sett ta' prinċipji bibliċi relatati mal-etika u l-qima, li għandhom rwol fundamentali fir-reliġjonijiet Abrahamiċi. L-Għaxar Kmandamenti jidhru darbtejn fil-Bibbja Ebrajka: fil-kotba tal-Eżodu u Dewteronomju. Il-kmandamenti jinkludu struzzjonijiet biex ma jkollhom ebda allat oħra quddiemhom, biex jonoraw il-ġenituri tagħhom, u biex iżommu qaddis il-jum tas-Sibt, kif ukoll projbizzjonijiet kontra l-idolatrija, id-dagħa, il-qtil, l-adulterju, is-serq, id-diżonestà, u t-tixniq. Il-gruppi reliġjużi diversi jsegwu tradizzjonijiet differenti fl-interpretazzjoni u n-numerazzjoni tagħhom.
daqsminuri|Mosé u Aaron mal-Għaxar Kmandamenti L-Għaxar Kmandamenti:
Ivan Bek
Ivan "Ivica" Bek jew Yvan Beck (bis-Serb: Иван Бек; twieled fid-29 ta' Ottubru 1909 – miet fit-2 ta' Ġunju 1963) kien plejer tal-futbol Jugożlav-Franċiż.
Bijografija
Fuq livell internazzjonali, Bek għen lill-Jugożlavja jikklassifikaw fit-tielet post tat-Tazza tad-Dinja fl-Urugwaj. Mal-Jugożlavja lagħab it-Tazza tad-Dinja tal-1930 u spiċċa bi tliet gowls. Aktar tard, eżattament fl-1933, Bek kiseb iċ-ċittadinanza Franċiża u fi Frar tal-1935 ġie magħżul għall-ewwel darba mat-tim Franċiż fil-logħba kontra l-Italja.
Hu miet f'Ġunju tal-1963 kawża ta' attakk tal-qalb u ġie midfun fiċ-ċimiterju ta' Le Py f'Sète fil-15 ta' Ġunju 1963.
Regenboogstadion
Regenboogstadion huwa grawnd tal-futbol li jinsab f'Waregem, Belġju. Huwa bħalissa qed jintuża l-aktar għal logħbiet tal-futbol u huwa l-grawnd ta' SV Zulte-Waregem. Il-grawnd jesa' 10,200. Regenboogstadion hi kelma bl-Olandiż li tfisser Stadju Qawsalla. Ir-Regenboogstadion ma jissodisfax ir-rekwiżiti biex jospita il-logħob tal-UEFA Cup, għalhekk Zulte Waregem fil-kompetizzjoni 2006-07 lagħbu fil-grawnd ta' KAA Gent.
Mabel Strickland
Mabel Strickland (Malta, 8 ta' Jannar, 1899, Ħal Lija, Malta — 29 ta' Novembru, 1988) kienet politika, ġurnalista, u propjetarja ta' ġurnal, Maltija.
Bint il-Baruni Gerald Strickland, ir-raba' Prim Ministru ta' Malta, u Lady Edeline Sackville Strickland, hija kellha żewġ ħutha bniet.
Meta twieldet, missierha kien is-segretarju ewlieni tal-Gvernatur ta' Malta. Meta kienet żgħira telqet minn Malta għall-Awstralja u qatt ma tgħallmet il-lingwa Maltija. Lura Malta fl-1917, Mabel ħadmet għal ftit fil-Kwartieri tar-Royal Navy.
Il-Partit Kostituzzjonali
Fl-1921, saret assistenta segretarja tal-Partit Kostituzzjonali ta' missierha. Matul it-tmexxija ta' missierha bħala Prim Ministru (1927–32), Mabel kienet konsulent tiegħu.
The Times of Malta
Sa mill-1935, Mabel saret editur tal-ġurnali mmexxijin minn familtha, The Times of Malta u Il-Berqa. L-attakki tal-gwerra qerdu l-uffiċji tal-ġurnali tagħha, iżda xorta ħarġet il-ġurnali stampati f'għar fil-blat taħt il-Belt Valletta u l-ġurnal ħareġ dejjem.
Meta The Times ta' Londra sofriet ukoll minn attakki tal-Gwerra fl-1940, kitbet hekk lill-editur: "Times of Malta sends greetings and congratulations on your and your colleagues' escape and on your great achievement of uninterrupted publication regardless severe German bombing Times famous offices."
Meta missierha miet fl-1940, Mabel saret il-kap de facto tal-Partit Kostituzzjonali u s-sid tal-ġurnali.
Wara l-Gwerra, il-partit tagħha baqa' ħafna favur l-Ingilterra. Konservattiva fi ħwejjeġ soċjali, kontra t-tassazzjoni diretta jew żjidiet fit-taxxa ta' suċċessjoni. Fi Frar 1946, il-partit xolja.
Fl-1945, kien hemm tliet nisa fl-Assemblea Nazzjonali: J. Burns Debono, Helen Buhagiar u Mabel Strickland.
Progressive Constitutional Party
Fl-1950, Strickland kienet eletta fl-Assemblea Leġislattiva (il-Parlament) f'isem il-Partit Kostituzzjonali li reġgħet irxuxtatu u reġgħet kienet eletta 1951. Fl-1953 waqqfet partit ġdid, il-Progressive Constitutional Party (PCP) iżda fl-1955 dan il-partit ma tella' ebda kandidat.
Fl-1989, fost l-oħrajn, il-Perit Dom Mintoff f’intervent fil-Kamra tad-Deputati rrefera għal Mabel Strickland. Sostna li hi “ġġieldet għall-Imperu (Ingliż), ratu jintemm, jisfaxxa … iġġieldet għall-Partit tagħha, l-istess. Ma ridtx inkun xagħra f’ġisimha kif għexet din il-mara, għaliex ħajjitha ħajja traġika … Spiċċat biex missierha ġie skumnikat ukoll. It-traġedji kollha kellha din. Il-veru li fejn tmiss kien jaqa’ l-għawġ!”
146 QK
Il-Gwerer Puniċi kienu sensiela ta' tliet gwerer miġġielda bejn ir-Rumani u l-belt Feniċja ta' Kartaġni. Jissejħu "Puniċi" għax ir-Rumani baqgħu jirreferu għall-Kartaġiniżi bħala Feniċi, billi l-kelma bil-Latin għall-feniċju għandha l-għerq 'Puniceus'.
Il-kawża prinċipali ta' dawn il-Gwerer Puniċi kien il-kunflitt ta' interess bejn il-Kartaġiniżi u r-Rumani, kawżat minħabba l-espansjoni ta' dawn iż-żewġ superpotenzi tal-Mediterran. Ir-Rumani kienu interessati ħafna fil-portijiet u l-kolonji Kartaġiniżi. Fil-bidu tal-Ewwel Gwerra Punika, Kartaġni kienet tiddomina l-Mediterran, b'imperu marittimu kbir ħafna, filwaqt li Ruma bdiet issir il-mexxejja tal-popli Latini fl-Italja. Fl-aħħar tat-Tielet Gwerra Punika, Ruma kienet rebħet l-imperu sħiħ tal-Kartaġiniżi u ħassret lill-belt ta' Kartaġni minn wiċċ id-dinja, biex b'hekk Ruma saret l-iktar nazzjon potenti fil-Mediterran.
L-Ewwel Gwerra Punika (264 QK - 241 QK) kienet primarjament gwerra marittima. It-Tieni Gwerra Punika (218 QK - 202 QK) hi famuża grazzi għal Annibale u l-attakki tiegħu fl-Italja. It-Tielet Gwerra Punika (149 QK - 146 QK) spiċċat bit-telfa ta' Kartaġni.
Myrmecobiidae
Myrmecobiidae hija familja ta' mammiferi marsupjali żgħar speċjalizzati, eżattament in-numbat, l-uniku membru ta' din il-familja.
Flimkien ma' żewġ familji oħra (Dasyuridae u Thylacinidae), Myrmecobiidae tifforma l-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan).
Fin-numru tal-ispeċi, Myrmecobiidae hija l-aktar familja fqira tal-ordni Dasyuromorphia u qiegħda f' periklu kbir ta' estinzjoni.
Andrea Santoro
Don Andrea Santoro (twieled fis-7 ta' Settembru 1945 – miet fil-5 ta' Frar 2006) kien qassis Taljan tal-Knisja Kattolika li ġie maqtul fit-Turkija.
Imwieled fil-provinċja ta' Latina, fl-Italja Ċentrali, hu ġie reġistrat bl-isem ta' Andrea Silvio. Għex fi Priverno sas-16 ta' Jannar 1956, meta l-familja tiegħu ġarret għal Ruma. Fl-1958 daħal is-Seminarju Minuri ta' Ruma, fejn kien jattendi it-tielet sena medja u l-istudji fil-Liċeo. Meta lesta l-istudji fit-teoloġija fl-Università Pontifiċja tal-Lateran, ġie ordnat saċerdot fit-18 ta' Ottubru 1970.
Għamel ix-xogħol tiegħu pastorali bħala viċi-kappillan fil-parroċċi ta' San Marċellinu u San Pietru bejn l-1970 u l-1971 u f'dik tat-Trasfigurazzjoni bejn l-1972 u l-1980. Fl-1980 talab li jqatta' sitt xhur fil-Lvant Nofsani qabel ma jibda x-xogħol tiegħu bħala Kappillan, li ġie mogħti lilu fil-periferija ta' Ruma, kwartier ġdid ta' Verderocca, sabiex "jibni" il-Knisja (komunita' ta' "ġebel ħaj" u tal-ġebel). Don Andrea semma l-parroċċa "Ġesù ta' Nazaret" u mexxa din il-parroċċa bħala kappillan mill-1981 sal-1993.
Għadda xi xhur fil-Lvant Nofsani qabel ma beda x-xogħol ta' kappillan fl-1994 fil-parroċċa ta' San Fabjan u San Venanzju, minn fejn telaq lejn it-Turkija fil-11 ta' Settembru 2000. Fil-5 ta' Frar 2006, inqatel fil-knisja ta' Santa Marija fi Trabzon waqt li kien qiegħed jitlob bil-Bibbja bl-ilsien Tork f'idejh, milqut minn balal li laqtuh fil-pulmun.
Palazz ta' Fontainebleau
daqsminuri|252x252px|Is-Sala tat-Tron ta' Napuljun Bonaparte fil-Palazz ta' Fontainebleau. Il-Palazz ta' Fontainebleau (pronunzja bil-Franċiż: ​[fɔ̃tɛnblo]; bil-Franċiż: Château de Fontainebleau), jinsab 55 kilometru (34 mil) fix-Xlokk taċ-ċentru ta' Pariġi, fil-komun ta' Fontainebleau, u huwa wieħed mill-ikbar palazzi-kastelli rjali (bil-Franċiż: Château) ta' Franza. Il-kastell Medjevali u l-palazz sussegwenti ntużaw bħala r-residenza għall-monarki Franċiżi minn Lwiġi VII sa Napuljun III. François I u Napuljun kienu l-monarki li kellhom l-ikbar influwenza fuq il-palazz kif inhu llum il-ġurnata. Sar mużew nazzjonali fl-1927 u fl-1981 tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO għall-arkitettura unika u għall-importanza storika tiegħu.
Palazz Medjevali (is-seklu 12)
daqsminuri|It-taraġ b'għamla ta' nagħla oriġinarjament inbena għal [[Enriku II minn Philibert de l'Orme bejn l-1547 u l-1559, u mbagħad inbena mill-ġdid għal Lwiġi XIII minn Jean Androuet du Cerceau għall-ħabta tal-1632-1634.]] L-iżjed evidenza bikrija ta' kastell iffortifikat f'Fontainebleau jmur lura għall-1137. Sar residenza u loġġa tal-kaċċa ppreferuta tar-Rejiet ta' Franza minħabba l-abbundanza ta' annimali selvaġġi u l-bosta fawwara fil-foresta ta' madwaru. L-isem oriġina minn waħda mill-ħafna fawwariet, il-funtana ta' Bliaud, li issa tinsab fil-ġnien Ingliż, qrib is-sezzjoni ta' Lwiġi XV. Intuża mir-Re Lwiġi VII, li għalih Thomas Becket ikkonsagra l-kappella fl-1169; minn Filippu II; minn Lwiġi IX (iktar 'il quddiem kanonizzat San Alwiġi), li bena sptar u kunvent, il-Couvent des Trinitaires, ħdejn il-kastell; u minn Filippu IV, li twieled u miet fil-kastell.
Palazz Rinaxximentali ta' François I (1528-1547)
xellug|daqsminuri|243x243px|Il-Bitħa Ovali, bid-donjon Medjevali fin-nofs, fdal tal-kastell oriġinali fejn kienu jinsabu l-appartamenti tar-Re. Fis-seklu 15 il-kastell sarulu xi modifiki u rinnovazzjonijiet minn Isabella tal-Bavarja, il-mara tar-Re Karlu VI, iżda l-istruttura Medjevali baqgħet essenzjalment intatta sar-renju ta' François I (1494-1547). Huwa kkummissjona lill-arkitett Gilles Le Breton biex jibni palazz bl-istil Rinaxximentali l-ġdid, importat reċentement mill-Italja. Le Breton ippreserva d-donjon Medjevali antik, fejn kienu jinsabu l-appartamenti tar-Re, iżda inkorporah fil-Cour Ovale (bitħa ovali) bl-istil Rinaxximentali ġdid, li nbniet fuq il-pedamenti tal-kastell l-antik. Il-palazz kien jinkludi l-Porte Dorée monumentali, bħala d-daħla tan-Nofsinhar tiegħu, b'taraġ Rinaxximentali monumentali, u l-Portique de Serlio, li jagħti aċċess għall-appartamenti rjali fuq in-naħa tat-Tramuntana.
Għall-ħabta tal-1528, François beda jibni l-Galerie François I, u b'hekk seta' jgħaddi direttament mill-appartamenti tiegħu għall-kappella tat-Trinitaires. Huwa qabbad lill-arkitett Sebastiano Serlio mill-Italja, u lill-pittur minn Firenze Giovanni Battista di Jacopo, magħruf bħala Rosso Fiorentino, biex iżejjen il-gallerija l-ġdida. Bejn l-1533 u l-1539, Rosso Fiorentino mela l-gallerija b'affreski li jigglorifikaw lir-Re, b'gwarniċi bl-istukko mżejna b'riljiev għoli, u lambris skolpit mill-produttur tal-għamara Francesco Scibec da Carpi. Pittur Taljan ieħor, Francesco Primaticcio minn Bologna, ("Primatice" għall-Franċiżi), ingħaqad iktar 'il quddiem fit-tiżjin tal-palazz. Flimkien, l-istil ta' tiżjin tagħhom sar magħruf bħala l-ewwel Skola ta' Fontainebleau. Din kienet l-ewwel gallerija mżejna kbira li nbniet fi Franza. Inġenerali, permezz ta' Fontainebleau r-Rinaxximent ġie introdott fi Franza.
Għall-ħabta tal-1540, François beda jaħdem fuq żieda oħra mal-palazz. Billi uża l-art fuq in-naħa tal-Lvant tal-palazz, li xtara mill-Ordni tat-Trinitaires, huwa beda jibni sezzjoni kwadra ġdida ta' binjiet madwar bitħa kbira. Din kienet konfinata lejn it-Tramuntana mis-sezzjoni tal-Ministri, lejn il-Lvant mis-sezzjoni ta' Ferrara, u lejn in-Nofsinhar minn sezzjoni b'gallerija ġdida ta' Ulisse. Il-palazz ġie mdawwar minn park ġdid bl-istil tal-ġnien Rinaxximentali Taljan, bil-paviljuni u bl-ewwel grotta fi Franza. Primaticcio ħoloq affreski monumentali oħra għall-gallerija ta' Ulisse.
Palazz ta' Enriku II u Katerina de' Medici (1547-1570)
Wara l-mewt ta' Enriku II f'inċident fil-ġostra, il-mara tiegħu li spiċċat armla, Katerina de' Medici, kompliet bil-kostruzzjoni u t-tiżjin tal-palazz. Hija ddeżinjat lil Primaticcio bħala s-sovraintendent il-ġdid tax-xogħlijiet pubbliċi rjali. Huwa ddisinja s-sezzjoni magħrufa illum il-ġurnata bħala s-sezzjoni tal-Belle Cheminée, magħrufa għaċ-ċmieni elaborati tagħha u ż-żewġ settijiet ta' taraġ faċċata ta' xulxin. Fl-1565, bħala miżura ta' sigurtà minħabba l-Gwerer tar-Reliġjon, hija ordnat ukoll li jitħaffer ħandaq madwar il-palazz biex jipproteġih minn xi attakk.
Palazz ta' Enriku IV (1570-1610)
daqsminuri|242x242px|Il-Galerie des Cerfs (il-Gallerija taċ-Ċriev), li nbniet minn Enriku IV bejn l-1601 u l-1606. Ir-Re Enriku IV għamel iktar żidiet fil-palazz minn kwalunkwe re minn żmien François I. Huwa estenda l-bitħa ovali lejn il-Punent billi bena żewġ paviljuni, imsejħin Tiber u Luxembourg. Bejn l-1601 u l-1606, huwa reġa' rrinnova l-faċċati kollha madwar il-bitħa, inkluż dik tal-Kappella ta' Saint-Saturnin, sabiex jagħti armonija aħjar lill-arkitettura. Fuq in-naħa tal-Lvant, huwa bena daħla monumentali ġdida, il-Porte du Baptistère. Bejn l-1606 u l-1609, huwa bena bitħa ġdida, il-Cour des Offices jew il-Kwartier ta' Enriku IV, sabiex jipprovdi spazju għall-kċejjen u għar-residenzi tal-uffiċjali tal-qorti. Inbnew ukoll żewġ galleriji ġodda, il-Galerie de Diane de Poitiers u l-Galerie des Cerfs, madwar il-ġnien antik ta' Diana. Huwa żied ukoll jeu de paume jew court intern kbir tat-tennis, l-ikbar tat-tip tiegħu fid-dinja.
It-"tieni skola ta' Fontainebleau" ta' pitturi u ta' dekoraturi bdew jaħdmu fuq ġewwa tal-palazz. L-arkitett Martin Fréminet ħoloq il-Kappella elaborata tat-Trinità, filwaqt li l-pitturi Ambroise Dubois u Toussaint Dubreuil ħolqu sensiela ta' pitturi erojċi għas-swali. Sezzjoni ġdida, imsejħa għall-binja ċentrali tagħha, La Belle Cheminée, inbniet ħdejn il-vaska l-kbira bil-ħut.
Il-Palazz minn Lwiġi XIII sa Lwiġi XIV
xellug|daqsminuri|Id-disinn tal-palazz u tal-ġonna fil-bidu tas-seklu 17, ta' [[Tommaso Francini, id-disinjatur tal-funtani.]] Ir-Re Lwiġi XIII twieled u ġie mgħammed fil-palazz, u kompla x-xogħlijiet li kien beda missieru. Huwa lesta t-tiżjin tal-Kappella tat-Trinità, u ordna lill-arkitett tal-qorti Jean Androuet du Cerceau biex jibni mill-ġdid it-taraġ b'għamla ta' nagħla li qabel kien iddisinjat minn Philibert Delorme fil-bitħa li kienet magħrufa bħala l-Cour de Cheval Blanc. Wara mewtu, l-armla tiegħu, Anna tal-Awstrija, żejnet mill-ġdid l-appartamenti fi ħdan is-Sezzjoni tal-Irġejjen Omm (Aile des Reines Mères) maġenb il-Bitħa tal-Funtana, iddisinjata minn Primatrice.