cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Delphi
Delphi tal-Qedem
Delphi minn dak iż-żmien 'l hawn kienet post tal-qima għal Gaia, id-divinità femminili marbuta mal-fertilità. Ir-raħal beda jikseb rilevanza pan-Ellenika kemm bħala santwarju kif ukoll bħala oraklu fis-seklu 7 Q.K. Inizjalment taħt il-kontroll tal-insedjaturi ta' Phocaea bbażati f'Kirra (attwalment Itea) mill-qrib, Delphi reġgħet għaddiet għand l-Atenjani matul l-Ewwel Gwerra Sagra (597-585 Q.K.). Il-kunflitt wassal għall-konsolidazzjoni tal-Lega Anfiktijonika, li kellha funzjoni militari u reliġjuża b'rabta mal-protezzjoni tat-Tempju ta' Apollo. Dan is-santwarju nqered min-nirien fil-548 Q.K. u mbagħad għadda taħt il-kontroll tal-Almaeonidi li tkeċċew minn Ateni. Fl-449-448 Q.K., it-Tieni Gwerra Sagra (miġġielda fil-kuntest wiesa' tal-Ewwel Gwerra Peleponniża bejn il-Lega Peleponniża mmexxija minn Sparta u l-Lega Deljana-Attika mmexxija minn Ateni) wasslet biex il-poplu ta' Phocia jikseb il-kontroll ta' Delphi u l-ġestjoni tal-Logħob ta' Pythia.
Fit-356 Q.K., il-poplu ta' Phocia taħt Philomelos ħataf u seraq lil Delphi, u dan wassal għat-Tielet Gwerra Sagra (356-346 Q.K.), li ntemmet bit-telfa tal-poplu ta' Phocia u t-tlugħ għall-poter ta' Macedon taħt ir-renju ta' Filippu II. Dan imbagħad wassal għar-Raba' Gwerra Sagra (339 Q.K.), li laħqet il-qofol tagħha fil-Battalja ta' Chaeronea (338 Q.K.) bl-istabbiliment tat-tmexxija ta' Macedon fuq il-Greċja.
F'Delphi, wara t-tmexxija ta' Macedon kien hemm it-tmexxija tal-Etoljani fil-279 Q.K., meta l-invażjoni Gallika ġiet irreżistita, u tar-Rumani fil-191 Q.K. Ir-rikkezzi tas-sit insterqu minn Lucius Cornelius Sulla fis-86 Q.K., matul il-Gwerer Mitridatiċi, u minn Neruni fis-66 W.K. Għalkemm l-imperaturi Rumani sussegwenti tad-dinastija Flavjana kkontribwew għar-restawr tas-sit, gradwalment Delphi tilfet l-importanza li kellha. Matul is-seklu 3, is-setet misterjużi saru iktar popolari mill-panteon tradizzjonali tal-Greċja.
Il-Kristjaneżmu, li beda l-ewwel bħala waħda mis-setet misterjużi, malajr qabad, u dan wassal għall-persegwitazzjoni tal-pagani fl-Imperu Ruman aħħari. Il-leġiżlazzjoni kontra l-pagani tad-dinastija Flavjana neħħiet l-assi li kellhom is-santwarji antiki. L-imperatur Ġuljanu pprova li jbiddel din il-klima reliġjuża, iżda t-tentattiv ta' "tqanqil mill-ġdid tal-paganiżmu" kien partikolarment batut u ma damx wisq. Meta t-tabib Oreibasius żar l-oraklu ta' Delphi, sabiex ipoġġi f'dubbju d-destin tal-paganiżmu, huwa ngħata tweġiba pessimistika:
Sminthopsinae
Sminthopsinae hija sottofamilja ta' mammiferi marsupjali. Din is-sottofamilja tiġbor fiha żewġ tribujiet, is-Sminthopsini u l-Planigalini, u bosta ġeneri u speċi kemm estinti kif ukoll estanti.
Delphi
Delphi tal-Qedem
Εἴπατε τῷ βασιλεῖ, χαμαὶ πέσε δαίδαλος αὐλά,
Franklin D. Roosevelt
Franklin Delano Roosevelt (Ingliż: /ˈfɹæŋklɪn ˈdɛlənoʊ ˈɹoʊzəvɛlt/) imwieled fit-30 ta’ Jannar 1882 f’Hyde Park (l-Istat ta’ New York) u miet fit-12 ta’ April 1945 f’Warm Springs (l-Istat tal-Ġeorġja), kien stat Amerikan, it-32 President tal-Istati Uniti, fil-kariga mill-1933 sa miet fl-1945. Figura ċentrali tas-seklu 20, huwa l-uniku president Amerikan li ġie elett erba’ darbiet.
Delphi
Delphi tal-Qedem
οὐκέτι Φοῖβος ἔχει καλύβην, οὐ μάντιδα δάφνην,
Franklin D. Roosevelt
Roosevelt huwa wieħed mill-atturi ewlenin fit-Tieni Gwerra Dinjija.
Sminthopsinae
Fin-numru ta' ġeneri u speċi, is-sottofamilja Sminthopsinae hija l-iżgħar u għandha ħafna anqas diversità fil-morfoloġija, mis-sottofamilja l-oħra tal-familja Dasyuridae (għalkemm tiġbor fiha l-ġeneru Sminthopsis, l-aktar wieħed ta' suċċess fin-numru ta' speċi fl-ordni Dasyuromorphia).
Delphi
Delphi tal-Qedem
οὐ παγὰν λαλέουσαν, ἀπέσβετο καὶ λάλον ὕδωρ.
Sminthopsinae
Ġeneralment l-ispeċi tas-sottofamilja Sminthopsinae huma iżgħar fid-daqs minn dawk tas-sottofamilja Dasyurinae.
Delphi
Delphi tal-Qedem
[Għid lir-re li l-flawt waqa' mal-art. Phoebus ma għandux iktar fejn joqgħod, la rand tal-oraklu, u lanqas funtana tal-profeziji, peress li l-ilma spiċċa għalkollox.]
L-oraklu ngħalaq għalkollox matul il-persegwitazzjoni tal-pagani fl-Imperu Ruman aħħari taħt Teodosju I fit-381 W.K.
Kunsill Anfiktijoniku
Il-Kunsill Anfiktijoniku kien kunsill ta' rappreżentanti minn sitt tribujiet Griegi li kellhom il-kontroll ta' Delphi u tal-Logħob ta' Pythia li kien isir kull erba' snin. Kien jiltaqa' darbtejn fis-sena u l-membri tiegħu kienu minn Thessaly u l-Greċja ċentrali. Maż-żmien, ir-raħal ta' Delphi kiseb iktar kontroll tiegħu nnifsu u l-kunsill tilef ħafna mill-influwenza tiegħu.
Ir-reġjun sagru fi Żmien il-Ħadid
L-iskavi f'Delphi, li kienet insedjament ta' wara Mycenae tal-aħħar tas-seklu 9, żvelaw volumi ta' artefatti li żdiedu sew mill-aħħar kwart tas-seklu 8 Q.K. L-offerti tal-fuħħar u tal-bronż kif ukoll it-tripodji baqgħu jingħataw b'mod kontinwu, b'kuntrast ma' Olimpja. La l-firxa tal-oġġetti u lanqas il-preżenza ta' offerti prestiġjużi ma juru li Delphi kienet tappella għal firxa wiesgħa ta' fidili. Madankollu, il-kwantità l-kbira tal-oġġetti ta' valur li ma nstabu fl-ebda santwarju ieħor fl-art kontinentali, tħeġġeġ dik il-fehma.
Ir-reġjun sagru ta' Apollo f'Delphi kien Santwarju Pan-Elleniku, fejn kull erba' snin mill-586 Q.K. l-atleti mid-dinja Griega kollha kienu jikkompetu fil-Logħob ta' Pythia, waħda minn erba' Logħob Pan-Elleniku, il-prekursuri tal-Logħob Olimpiku modern. Ir-rebbieħa f'Delphi kienu jiġu ppreżentati b'kuruna tar-rand (stephanos) li b'mod ċerimonjali li kien jinqata' minn siġra minn tifel li kien jirrakkonta l-qtil ta' Python. Dawn il-kompetizzjonijiet kienu jissejħu wkoll logħob stefantiku minħabba isem il-kuruna tar-rand. Delphi kienet tispikka meta mqabbla mas-sit l-oħra tal-logħob għaliex kienet tospita l-mousikos agon, il-kompetizzjonijiet mużikali wkoll.
Dan il-Logħob ta' Pythia jikklassifika fost l-erba' logħob stefantiku kronoloġikament u bħala importanza. Madankollu, dan il-logħob kien differenti mil-logħob ta' Olimpja peress li ma kellhomx importanza daqshekk enormi għall-belt ta' Delphi daqs il-logħob għal Olympia u l-inħawi tal-madwar. Delphi xorta waħda kienet tkun belt rinomata anke kieku ma ospitatx dan il-logħob; kellha attrazzjonijiet oħra li wassluha biex titlaqqam l-omphalos (iż-żokkra) tad-dinja, fi kliem ieħor, iċ-ċentru tad-dinja.
Fil-hestia (ħuġġieġa) ta' ġewwa tat-Tempju ta' Apollo, kien hemm fjamma eterna. Wara l-Battalja ta' Plataea, il-bliet Griegi tfew il-fjammi tagħhom u ġabu nar ġdid mill-ħuġġieġa tal-Greċja, f'Delphi; fil-ġrajjiet tal-istabbiliment ta' diversi kolonji Griegi, il-kolonjalisti kienu l-ewwel jiġu ddedikati f'Delphi.
Abbandun u skoperta mill-ġdid
L-Ottomani ffinalizzaw id-dominju tagħhom fuq Phocis u Delphi għall-ħabta tal-1410 W.K. Delphi stess baqgħet kważi diżabitata għal sekli sħaħ. Milli jidher waħda mill-ewwel binjiet tal-era moderna bikrija kien il-monasteru tal-Madonna ta' Panagia (Omm Alla) li nbena fuq il-gymnasium antik f'Delphi. Kien x'aktarx lejn l-aħħar tas-seklu 15 jew 16 li beda jifforma insedjament hemmhekk, u eventwalment ifforma l-villaġġ ta' Kastri.
Il-belt ta' Delphi Ottomana gradwalment bdiet tiġi investigata. L-ewwel persuna mill-Punent li ddeskriviet il-fdalijiet f'Delphi kienet Ċirjaku ta' Ancona, merkant tas-seklu 15 li mbagħad sar diplomatiku u antikwarju, meqjus bħala missier l-arkeoloġija klassika moderna. Huwa żar Delphi f'Marzu 1436 u baqa' hemmhekk għal sitt ijiem. Huwa rreġistra l-fdalijiet arkeoloġiċi viżibbli abbażi tal-identifikazzjoni ta' Pausanias. Huwa ddeskriva l-istadium u t-teatru f'dik id-data kif ukoll xi skulturi individwali. Huwa rreġistra wkoll diversi kitbiet imnaqqxa, u l-biċċa l-kbira minnhom issa ntilfu. Madankollu, l-identifikazzjonijiet tiegħu mhux dejjem kienu korretti: pereżempju huwa ddeskriva binja tonda li ra bħala t-Tempju ta' Apollo meta din kienet biss il-bażi tal-ex-voto tal-Argivi. Fl-1500 terremot qawwi kkawża ħafna ħsara. Fl-1766, spedizzjoni Ingliża ffinanzjata mis-Soċjetà tad-Dilettanti kienet tinkludi l-epigrafu ta' Oxford Richard Chandler, l-arkitett Nicholas Revett, u l-pittur William Pars. L-istudji tagħhom ġew ippubblikati fl-1769 bit-titlu Antikitajiet Joniċi, segwiti minn kollezzjoni ta' kitbiet imnaqqxin, u żewġ kotba tal-ivvjaġġar, wieħed dwar l-Asja Minuri (1775), u ieħor dwar il-Greċja (1776). Apparti l-antikitajiet, huma taw xi deskrizzjonijiet viżivi tal-ħajja ta' kuljum f'Kastri, bħall-imġiba tat-Torok-Albaniżi li kienu jgħassu l-mogħdijiet muntanjużi.
Fl-1805 Edward Dodwell żar Delphi akkumpanjat mill-pittur Simone Pomardi. Lord Byron żar Delphi fl-1809 akkumpanjat mill-ħabib tiegħu John Cam Hobhouse:
Iżda hemmhekk imraħt tul in-nixxiegħa;
Iva! Ilmaħt is-santwarju deżertiku twil fuq Delphi,
fejn, apparti l-funtana dgħajfa, kollox kien wieqaf.
Huwa naqqax ismu fuq l-istess kolonna fil-gymnasium bħal Lord Aberdeen, li iktar 'il quddiem sar Prim Ministru, li kien żar Delphi ftit snin qabel. Skavi kif suppost ma bdewx qabel l-aħħar tas-seklu 19 (ara t-taqsima dwar l-"Iskavi") wara r-rilokazzjoni tal-villaġġ.
Sit ta' Wirt Dinji
Is-Sit Arkeoloġiku ta' Delphi ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' ħames kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Delphi fl-arti iktar reċenti
L-ewwel vjaġġaturi b'interessi arkeoloġiċi, apparti l-prekursur Ċirjaku ta' Ancona, kienu l-Brittaniku George Wheler u l-Franċiż Jacob Spon, li żaru l-Greċja fi spedizzjoni konġunta fl-1675-1676. Huma ppubblikaw l-impressjonijiet tagħhom separatament. Fil-"Vjaġġ lejn il-Greċja" ta' Wheler, ippubblikat fl-1682, deher skizz tar-reġjun ta' Delphi, fejn intwerew l-insedjament ta' Kastri u xi fdalijiet. L-illustrazzjonijiet fil-pubblikazzjoni ta' Spon "Voyage d'Italie, de Dalmatie, de Grèce et du Levant, 1678" jitqiesu bħala oriġinali u rivoluzzjonarji. Il-vjaġġaturi baqgħu jżuru Delphi matul is-seklu 19 kollu u ppubblikaw il-kotba tagħhom li kien fihom djarji, skizzi u veduti tas-sit, kif ukoll stampi ta' muniti. L-illustrazzjonijiet spiss kienu jirriflettu l-ispirtu tar-Romantiċiżmu, kif joħroġ fid-dieher fix-xogħlijiet ta' Otto Magnus von Stackelberg, fejn apparti l-pajsaġġi (La Grèce. Vues pittoresques et topographiques, Pariġi, 1834) jidhru wkoll id-drawwiet umani (Costumes et usages des peuples de la Grèce moderne dessinés sur les lieux, Pariġi, 1828). Il-pittur filoelleniku W. Williams inkluda l-pajsaġġ ta' Delphi fit-temi tiegħu (1829). Personalitajiet influwenti bħal F.Ch.-H.-L. Pouqueville, W.M. Leake, Chr. Wordsworth u Lord Byron huma fost l-iżjed viżitaturi importanti ta' Delphi. Wara l-istabbiliment tal-istat Grieg modern, l-istampa wkoll saret interessata f'dawn il-vjaġġaturi. B'hekk "Ephemeris" tikteb (fis-17 ta' Marzu 1889): Fir-Revues des Deux Mondes Paul Lefaivre ppubblika l-memorji tiegħu minn eskursjoni lejn Delphi. L-awtur Franċiż jirrakkonta bi stil li jsaħħrek l-avventuri tiegħu matul il-vjaġġ, u b'mod partikolari jfaħħar l-kapaċità ta' mara anzjana li terġa' ddaħħal f'postha spalla żlugata ta' wieħed minn sħabu li kien qed jivvjaġġa miegħu, li kien waqa' minn fuq iż-żiemel. "F'Arachova l-bixra Griega ġiet ippreservata intatta. L-irġiel huma iktar atleti milli bdiewa, mibnija għall-ġiri u għal-lotta, partikolarment eleganti u rqaq taħt l-irkaptu tal-muntanji tagħhom". Isemmi l-antikitajiet ta' Delphi fil-qosor biss, iżda jirreferi għal ħajt poligonali twil 80 metru, "mimli kitbiet imnaqqxa ta' digrieti, konvenzjonijiet u manumissjonijiet". Gradwalment tfaċċaw ukoll l-ewwel gwidi tal-ivvjaġġar. Il-kotba żgħar rivoluzzjonarji vvintati minn Karl Baedeker, akkumpanjati minn mapep utli biex wieħed iżur is-siti arkeoloġiċi bħal Delphi (1894) u jkollu l-informazzjoni, saru gwidi prattiċi u popolari. Il-lenti fotografika rrivoluzzjonat il-pajsaġġ u l-antikitajiet, b'mod partikolari mill-1893 'il quddiem, meta bdew l-iskavi sistematiċi tal-Iskola Arkeoloġika Franċiża. Madankollu, artisti bħal Vera Willoughby, baqgħu jiġu ispirati mill-pajsaġġ.
It-temi ta' Delphi ispiraw diversi artisti grafiċi. Apparti l-pajsaġġ, Pythia u Sibilla saru suġġetti tal-illustrazzjonijiet saħansitra fuq il-karti tax-xorti. Eżempju famuż huwa s-Sibilla ta' Delphi ta' Mikelanġlu (1509), l-inċiżjoni Ġermaniża tas-seklu 19, L-Oraklu ta' Apollo f'Delphi, kif ukoll it-tpinġija reċenti bil-linka fuq il-karta, L-Oraklu ta' Delphi (2013) ta' M. Lind. L-artisti moderni jiġu ispirati wkoll mit-temi ta' Delphi. Eżempji tax-xogħlijiet tagħhom jintwerew fil-Park tal-Iskulturi taċ-Ċentru Kulturali Ewropew ta' Delphi u f'wirjiet li jsiru fil-Mużew Arkeoloġiku ta' Delphi.
Delphi fil-letteratura iktar reċenti
Is-sit arkeoloġiku ta' Delphi ispira ħafna letteratura wkoll. Fl-1814, W. Haygarth, ħabib ta' Lord Byron, jirreferi għal Delphi fix-xogħol tiegħu Greċja, Poeżija. Fl-1888, Charles Marie René Leconte de Lisle ppubblika d-dramm liriku tiegħu L’Apollonide, akkumpanjat mill-mużika ta' Franz Servais. Awturi Franċiżi iktar reċenti użaw lil Delphi bħala sors ta' ispirazzjoni, fosthom Yves Bonnefoy (Delphes du second jour) jew Jean Sullivan (il-laqam ta' Joseph Lemarchand) f' L'Obsession de Delphes (1967), l-istess bħal Rob MacGregor f'Indiana Jones u l-Periklu f'Delphi (1991).
L-importanza ta' Delphi għall-Griegi hija sinifikanti. Is-sit ġie rreġistrat fil-memorja kollettiva u twassal minn ġenerazzjoni għall-oħra permezz tat-tradizzjoni. Nikolaos Politis, l-etnografu Grieg famuż, fil-Parti A tal-istudji tiegħu dwar il-ħajja u l-lingwa tal-poplu Grieg joffri żewġ eżempji minn Delphi:
Meta twieled Kristu, patri femminili qaddejja ta' Apollo kienet qed toffri sagrifiċċju taħt il-monasteru ta' Panayia, fit-triq lejn Livadeia, f'sit imsejjaħ Logari. F'daqqa waħda l-patri abbandunat is-sagrifiċċju u qalet lin-nies: "f'dan il-mument twieled iben Alla, li se jkollu poter kbir, bħal Apollo, iżda mbagħad Apollo se jirbaħlu". Lanqas laħaq temm kliemu li ma niżlitx sajjetta, ħarqitu, u qasmet il-blat fil-qrib fi tnejn. [p. 99].
Il-Milords ma kinux Kristjani u qatt ħadd ma rahom jissallbu. Oriġinaw mill-abitanti pagani antiki ta' Delphi li kienu jżommu l-proprjetà tagħhom f'kastell imsejjaħ Adelphi, f'isem iż-żewġ prinċpjijiet aħwa li bnewh. Meta Kristu u ommu ġew fis-sit, u n-nies kollha ta' madwarhom ikkonvertew għall-Kristjaneżmu, huma ħasbu li kien ikun aħjar jekk jitilqu; b'hekk il-Milords telqu lejn il-Punent u ħadu l-affarijiet kollha tagħhom magħhom. Il-Milords minn żmien għal żmien imorru jqimu il-ġebel ta' Delphi. [p. 59].
Iktar qari
Evidenza tas-seklu 5
Carol O'Sullivan
Bijografija
O'Sullivan kisbet il-Baċellerat mit-Trinity College f’Dublin, u wara l-Maġisteru u d-Dottorat mill-Università ta’ Cambridge. Bejn l-2004 u l-2013 kienet attiva fl-Università ta’ Portsmouth. Illum il-ġurnata, O’Sullivan taħdem fl-Università ta’ Bristol bħala professur assoċjat tal-Istudji tat-Traduzzjoni fil-Fakultà tal-Lingwi Moderni. Meta kienet tokkupa l-kariga ta’ direttriċi, introduċiet il-programmi postgradwatorji tat-traduzzjoni. Mill-2012 sal-2017 O’Sullivan ħadmet ma’ Valerie Henitiuk bħala editur assoċjat tal-ġurnal Translation Studies, ippubblikat minn Routledge. Mill-2017 sal-2019 kienet editur tal-istess ġurnal.
Riċerka
L-interessi ewlenin fir-riċerka ta’ O’Sullivan huma t-traduzzjoni awdjoviżiva, l-istorja tat-traduzzjoni, u t-traduzzjoni letterarja. O’Sullivan hija attiva l-aktar fit-traduzzjoni awdjoviżiva, qasam li fih ħalliet influwenza kbira bil-monografi tagħha fosthom Translating Popular Film (2011), li jittratta l-multilingwiżmu fil-films u l-ħafna modi ta’ kif iċ-ċinema u t-traduzzjoni jingħaqdu flimkien. L-ikbar kontribut ta’ O’Sullivan huwa fil-qasam tal-istorja tas-sottotitli, qasam li kien għadu ma ġiex esplorat, u li fih ippubblikat diversi studji. X’aktarx, l-aktar xogħol importanti tagħha huwa l-antoloġija The Translation of Films 1900-1950, li editjat flimkien ma’ Jean-François Cornu. F’din l-antoloġija, iktar minn tnax-il awtur jiddeskrivu kif it-traduzzjoni awdjoviżiva bdiet mill-perjodu meta l-films kienu għadhom bla ħoss u kompliet fl-ewwel deċenji tal-introduzzjoni tal-ħoss.
Teorija tal-grafi
thumb|200px|Fig. 1: Graf mhux orjentat b'6 vertiċi u b'7t ixfar.
Fil-matematika t-terminu graf (li m'għandniex inħalltuh ma' grafiku ta' funzjoni) ifisser oġġett li jiġġeneralizza l-kunċett ta' relazzjoni binarja u ta' poliedru. Dan l-oġġett li niddeskrivu hawn huwa utli ħafna fl-immudellar ta' bosta problemi fil-"ħajja ta' kuljum" (jiġifieri li niltaqgħu magħhom barra l-matematika, bħal dawk li għandhom x’jaqsmu mal-idea ta' xibka fl-informatika, xjenzi soċjali, problemi tat-traffiku u oħrajn).
Definizzjoni ta' Berge
Nistgħu ngħidu li t-teorija tal-grafi bdiet fis-snin 60, bix-xogħol tal-matematiku Franċiż, Claude Berge (1926 - 2002), Graphe et Hypergraphes (Grafi u ipergrafi), allavolja l-kunċett hu ħafna iżjed antik. Li għamel Berge kien li ġabar f'din it-teorija bosta riżultati tal-kombinatorja li kienu diġà magħrufin, u mmotiva l-istudju tal-grafi b'applikazzjonijiet, rabtiet mat-teorija tal-logħob u b’konġetturi.
Daż-żmien nagħtu definizzjoni intwittiva tal-grafi (ara iżjed l-isfel) li tidher differenti min dik li ta' Berge, però infatti hija ekwivalenti: Berge iddefinixxa graf bħala tern fejn  hi funzjoni. Il-vokabularju tat-teorija ssellef mill-ġeometrija tal-poliedri. Dawn jikkorrispondu ma' każ partikulari ta' graf fejn fit-tern, hu s-sett tal-vertiċi tal-poliedru,  ix-xfar tal-poliedru u  jekk ix-xifer  jgħaqqad iż-żewġ vertiċi  u. Dan il-vokabularju baqa' jintuża u għal graf ġenerali, ngħidulu s-sett tal-"vertiċi" tiegħu,  is-sett tax-"xfar" tiegħu ("arki" jekk il-ġraf ikun orjentat) u  hi l-funzjoni tal-inċidenza tiegħu li ma' kull xifer (ark) tassoċja par vertiċi.
Grafi
Hawn nagħtu definizzjoni iżjed intwittiva (b’formaliżmu inqas tqil minn dak tas-snin 60). Il-grafi mhux orjentati nistgħu niddefinuhom hekk : Għall-graf fil-figura 1 murija iżjed 'il fuq, għandna u. thumb|200px|Fig. 2: Graf orjentat b'5 vertiċi u 6 arki li fosthom hemm ħolqa waħda.
Bl-istess mod nistgħu niddefinixxu l-grafi orjentati:
Għall-graf fil-figura 2 murija hawn, għandna u.
Minn hawn l-isfel f'dan l-artiklu nassumu li l-grafi huma sempliċi.
L-ikbar numru ta' xfar ta' graf sempliċi allura hu jekk mhux orjentat u  jekk hu orjentat, fejn  hu n-numru ta' vertiċi. Dawn il-grafi jikkorrispondu mar-relazzjonijiet binarji mhux riflessivi. Il-grafi sempliċi orjentati mingħajr pari t'arki tal-forma u  jikkorrispondu mar-relazzjonijiet binarji mhux riflessivi u antisimmetriċi.
Iżjed definizzjonijet
thumb|200px|Fig. 3: Siġra b'6 vertiċi u 5 xfar
Għal grafi iżjed ġenerali (mhux bilfors sempliċi) nissostitwixxu l-arki jew xfar b’familji ta’ arki jew xfar, jiġifieri hu sett ta' familji ta' pari ta' vertiċi (ordnati jew mhux ordnati skont il-każ).
Ipergrafi
[[Image:Hypergraph.gif|200px|right|frame| Fig. 4: Eżempju ta' ipergraf: ,
. ]] Ipergraf hu ġeneralizzazzjoni ta' graf fis-sens li l-ixfar jistgħu jgħaqqdu kwalunkwe għadd ta' vertiċi mhux tnejn biss. Formalment, ipergraf mhux orjentat hu par  fejn  hu sett ta' vertiċi u  hu sett ta' sottosettijiet ta'  mhux vojta li nsejħulhom iperxfar. Waqt li l-ixfar ta' graf huma pari ta' vertiċi, l-iperxfar hu sett arbitrarju ta' vertiċi u għalhekk jista' jkun hemm fih numru arbitraru ta' vertiċi. Ċerti kunċetti (bħal konnettività) ma jintrasferrux tajjeb għall-ipergrafi u agħar għall-ipergrafi orjentati.
Rappreżentazzjoni informali
Il-grafi orjentati nistgħu nirrappreżentawhom b’disinn, kif turi l-figura 2. Fid-disinn nuru l-vertiċi b’tikek (jew ċrieki) u l-arki bi vleġeġ li jmorru mir-ras tal-ark għad-denb. Fil-grafi mhux orjentati, minflok vleġeg inpinġu linji bħal ma turi l-figura 1.
Storja fil-qosor
1736: L-iżjed riżultat antik kif ukoll l-iżjed magħruf li nistgħu ninkludu fit-teorija tal-grafi huwa l-karatterizzazzjoni tal-grafi Eulerjani minn Euler fl-1736, li bħala motivazzjoni kellha l-Problema tas-seba' pontijiet ta' Königsberg.
1852: Francis Guthrie ippropona l-famuż problema ta' erba' kuluri li s-soluzzjoni tiegħu nstabet iżjed minn seklu wara. Dan ir-riżultat tant importanti, taha lit-teorija tal-grafi ċertu prestiġju. Il-vokabularju stess tat-teorija tal-grafi ġej mir-riżoluzzjoni ta' din il-problema fejn jintużaw grafi mnisslin minn poliedri biss.
1914: "Kull graf bipartit regolari għandu qbil perfett" (mħabbra minn König (ippublikata 1916)).
1927: It-teorema ta' Menger, l-ewwel riżultat fuq il-konnettività fi graf, u, a posteriori, l-ewwel teorema min-mass:
1931: It-teorema ta' König:
1935: It-teorema ta' Hall (iġġeneralizzat minn Tutte u wara minn Tutte-Berge) fuq il-qbilijiet perfetti fil-grafi bipartiti. Dan ir-riżultat kien il-bidu tal-klassi "co-NP", u wara flimkien mal-algoritmu tal-qbil perfett ta' Edmonds kien il-bidu tal-konġettura fit- Teorija tal-komplessità. It-teorema jgħid hekk:
1956: Din kienet sena imporanti ħafna. Kienet is-sena tat-Teorema kurrent-massimu/qtugħ-minimu li ġġeneralizzat it-teoremi ta' Menger, ta' König u ta' Hall, u kienet il-bidu tal-programmazzjoni linjari. Kienet ukoll is-sena tal-algoritmu ta' Kruskal, l-ewwel algoritmu żaqqieq għall-grafi. Dan ir-riżultat welled mill-ġdid it-teorija tal-matrojdi li Tutte rabat mat-teorija tal-grafi.
1960: Il-konġetturi ta' Berge Berge ippropona żewġ konġetturi li jikkaratterizzaw il-grafi perfetti, élevées au rang de théorèmes depuis leur démonstration :
1976: It-teorema tal-erba' kuluri (riżoluzzjoni tal-problema li kien ippropona Guthrie miż-żewġ matematiċi Kenneth Appel u Wolfgang Haken).
2002: Maria Chudnovsky, Neil Robertson, Paul D. Seymour u Robin Thomas ipprovaw it-Teorema qawwija tal-grafi pefetti ta' Berge.
Fit-tieni nofs tas-seklu XX, it-teorija tal-grafi bdiet tinteraġixxi ma’ bosta oqsma oħra. Wara l-gwerra, il-problemi tal-kurrenti fil-grafi wasslu għall-programmazzjoni linjari u l-algoritmu tas-simpless. Il-problemi tas-siġar għattejja wasslu għall-ġeneralizzazzjoni tal-kunċett ta' graf għall-dak tal-matrojdi u għall-ħafna analoġiji bejn iż-żewġ teoriji, l-iżjed fil-qasam algoritmiku (dan influwenza l-vokabularju taż-żewġ teoriji).
Rappreżentazzjonijiet tal-grafi fl-informatika
Nistgħu naħżnu graf fuq il-kompjuter bl-għajnuna ta' bosta strutturi differenti.
Interess fid-"dinja ta' kuljum"
Il-grafi jintużaw għall-mudellar, fost oħrajn, ta' : Il-grafi jintużaw ħafna fl-informatika. Minħabba l-effiċjenza tagħhom fil-mudellar programmatiku ta' strutturi ta' data komplessa, niltaqgħu magħhom per eżempju fi :
Il-Bandiera Ukrena
Il-bandiera nazzjonali tal-Ukrajna (Ukren: Прапор України, romanized:Prapor Ukrayiny) tikkonsisti minn żewġ faxex mimduda blu u isfar tal-istess qies.
Il-kuluri blu u isfar dehru għall-ewwel darba fir-Rebbiegħa tal-Ġnus tal-1848 fi Lviv, li dak iż-żmien kienet tagħmel parti mill-Imperu Awstrijak. Ġiet adottata bħala bandiera tal-istat għall-ewwel darba wara r-Rivoluzzjoni Russa mir-Repubblika tal-Poplu tal-Ukraina, ir-Repubblika tal-Poplu tal-Ukraina tal-Punent u l-Istat tal-Ukrajna. Aktar tard ġie adottat ukoll minn Karpato-Ukrajna f' Marzu fl-1939. Meta l-Ukrajna kienet parti mill-Unjoni Sovjetika, dawn iż-żewġ kuluri kienu pprojbiti u minnflok kienet tintuża l-bandiera tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukrajna. Dine il-bandiera kienet bandiera ħamra b' qiegħ kaħli b' martell u minġel tad-deheb u stilla ħamra b' tarf tad-deheb fuq nett. Matul il-qasma tal-Unjoni Sovjetika, il-kuluri isfar u blu gradwalment reġgħu bew jintużaw qabel ma ġew adottati mill-ġdid uffiċjalment fit-28 ta' Jannar 1992 mill-parlament Ukren.
L-Ukrajna tiċċelebra il-Jum tal-Bandiera Nazzjonali fit-23 ta’ Awwissu mill-2004.
Disinn
Il-liġi tal-Ukrajna tgħid li l-kuluri tal-bandiera tal-Ukrajna huma "blu u isfar", iżda korpi oħra tal-istat iddeterminaw il-kuluri. Fit-tabella hawn taħt, il-kuluri huma ppreżentati skont l-ispeċifikazzjonijiet tekniċi DSTU 4512:2006:
Alla l-Missier
Alla l-Missier huwa titlu mogħti lil Alla f'diversi reliġjonijiet, l-iktar prominenti fil-Kristjaneżmu. Fil-Kristjaneżmu trinitarju mainstream, Alla l-Missier huwa meqjus bħala l-ewwel persuna tat-Trinità, segwit mit-tieni persuna, Alla l-Iben (Ġesù Kristu), u t-tielet persuna, Alla l-Ispirtu s-Santu. Mit-tieni seklu, il-kredti Nsara kienu jinkludu affermazzjoni ta 'twemmin f' "Alla l-Missier (li jista 'kollox)", primarjament bħala l-kapaċità tiegħu bħala "Missier u ħallieq tal-univers". Madankollu, fil-Kristjaneżmu l-kunċett ta ’Alla bħala l-missier ta’ Ġesù Kristu jmur metafisikament aktar mill-kunċett ta ’Alla bħala l-Ħallieq u l-missier tal-poplu kollu, kif indikat fil-Kredu tal-Appostlu fejn hemm l-espressjoni ta’ twemmin fil- “Missier li jista’ kollox, ħallieq ta ’ is-sema u l-art "huwa immedjatament, iżda separatament segwit minn" Ġesù Kristu, l-uniku Iben tiegħu, Sidna ", u b'hekk jesprimi ż-żewġ sensi tal-paternità.
Inija Trinkūnienė
daqsminuri|Saċerdotessi Romuvani Inija Trinkūnienė (twieldet 25 ta' Ottubru 25, 1951 f'Kelmė) hija etnoloġista Litwana, folklorista, soċjoloġista, psikoloġista, mexxejja tal-grupp mużikali folk Kūlgrinda u is-saċerdotessa l-kbira (krivė) tal-komunità Romuva tat-twemmin Litwan qadim. Saret is-saċerdotessa l-kbira wara l-mewt tas-saċerdotessa l-kbira ta' qabilha (krivis) u r-raġel tagħha Jonas Trinkūnas fl-2014. Hija membru fundatura tal-Kungress Ewropew ta' Reliġjonijiet Etniċi. Għandha lawrija ta' grad maġisteru fil-psikoloġija mill-Università ta' Vilnius. Tkellmet ukoll fis-Sessjoni Plenarja Indiġina fil-Parlament ta' Reliġjonijiet Dinjin f'Toronto fl-2015.
Rejkjavik
Rejkjavik hija l-belt kapitali u l-ikbar belt fl-Iżlanda. Il-latitudni tagħha ta' 64°08' N, tagħmilha l-iktar kapitali ta' stat sovran li tinsab fin-naħa tat-Tramuntana fid-dinja. Din tinsab fil-Lbiċ tal-Iżland, fix-xatt tan-Nofsinhar tal-Bajja ta' Faxaflói. B'popolazzjoni ta' madwar 120,000, Rejkjavik hija l-qalb tal-attività ekonomika u governattiva tal-Iżlanda.
Huwa mifhum li Rejkjavik kien l-ewwel post fl-Iżlanda li fih għexu n-nies, fejn Ingólfr Arnarson stabilixxa madwar is-sena 870. Sas-seklu 18, ma kien hemm l-ebda żvilupp urban fil-belt. Il-belt ġiet fundata fl-1786 bħala belt tal-kummerċ uffiċjali u minn dakinhar kibret kostantement, hekk kif ittrasformat minn ċentru reġjonali għal wieħed nazzjonali ta' attivitajiet kummerċjali u governattivi.
Gjirokastër
Gjirokastër (bl-Albaniż: [ɟiɾoˈkastəɾ], bid-definittiv fl-Albaniż: Gjirokastra; bil-Grieg: Αργυρόκαστρο, trażlitterata Argyrókastro [ar.ʝiˈro.ka.stro]; bl-Aromanjan: Ljurocastru, Iurucasta jew Iurucast) hija belt fir-Repubblika tal-Albanija u s-sede tal-Kontea u tal-Muniċipalità ta' Gjirokastër. Il-belt tinsab f'wied bejn il-muntanji Gjerë u x-xmara Drino, madwar 300 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Iċ-ċentru storiku tal-belt huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġie deskritt bħala "eżempju rari ta' raħal Ottoman ippreservat sew, mibni mill-bdiewa l-kbar". Fuq il-belt hemm il-Fortizza ta' Gjirokastër, fejn kull ħames snin isir il-Festival Folkloristiku Nazzjonali ta' Gjirokastër. Il-belt hija r-raħal tat-twelid tal-eks mexxej Komunist Albaniż, Enver Hoxha, u tal-awtur Ismail Kadare.
Il-belt tissemma fir-rekords storiċi li jmorru lura għall-1336 bl-isem Grieg tagħha, Αργυρόκαστρο, Argyrókastro, bħala parti mill-Imperu Biżantin. Saret parti mid-djoċesi Kristjana Ortodossa ta' Dryinoupolis u Argyrokastro wara l-qerda ta' Adrianoupolis fil-qrib. Iktar 'il quddiem Gjirokastër ġiet ikkontestata bejn id-Despotat ta' Epiru u l-klan Albaniż ta' John Zenevisi qabel ma għaddiet taħt it-tmexxija Ottomana għall-ħames sekli ta' wara (1417-1913). Matul l-okkupazzjoni Ottomana, Gjirokastër uffiċjalment kienet magħrufa bit-Tork Ottoman bħala Ergiri kif ukoll bħala Ergiri Kasrı. Matul il-konverżjonijiet għall-Iżlam fil-perjodu Ottoman u influss ta' konvertiti Musulmani mill-kampanja tal-madwar, Gjirokastër inbidlet minn belt b'maġġoranza Kristjana fis-seklu 16 għal waħda b'popolazzjoni Musulmana kbira sal-bidu tas-seklu 19. Gjirokastër saret ukoll ċentru reliġjuż ewlieni għas-Sufiżmu Bektashi. Maħtufa mill-Armata Ellenika matul il-Gwerer tal-Balkani tal-1912-1913 bis-saħħa tal-popolazzjoni Griega kbira tagħha, eventwalment ġiet inkorporata fl-istat indipendenti ġdid tal-Albanija fl-1913. Din il-mossa ma tantx kienet popolari mal-popolazzjoni Griega lokali, li rribellaw; wara diversi xhur ta' taqbid u rvelli, ir-Repubblika Awtonoma ta' Epiru ta' Fuq ġiet stabbilita għal ftit fl-1914 b'Gjirokastër bħala l-belt kapitali tagħha. B'mod definittiv ingħatat lill-Albanija fl-1921. Fis-snin iktar reċenti, fil-belt kien hemm protesti kontra l-gvern li wasslu għall-gwerra ċivili Albaniża tal-1997.
Flimkien mal-Albaniżi Musulmani u Ortodossi, il-belt tospita wkoll minoranza Griega sostanzjali b'komunità konsiderevoli Aromanjana. Flimkien ma' Sarandë, il-belt titqies bħala wieħed miċ-ċentri tal-komunità Griega fl-Albanija, u saħansitra hemm konsolat tal-Greċja.
Ismijiet u etimoloġija
Il-belt issemmiet għall-ewwel darba fir-rekords storiċi bl-isem Medjevali Argyrókastron (bil-Grieg Medjevali: Αργυρόκαστρον), kif imsemmi minn Ġwanni VI Kantakouzenos fl-1336. L-isem oriġina minn argyrón (bil-Grieg Medjevali: ἀργυρόν, letteralment "fidda"), u kástron (bil-Grieg Medjevali: κάστρον), derivata mil-Latin castrum, li tfisser "kastell" jew "fortizza"; għaldaqstant "kastell tal-fidda". Fil-kronaka Biżantina kien jintuża wkoll l-isem simili Argyropolýchni (bil-Grieg Medjevali: Αργυροπολύχνη, letteralment "raħal tal-fidda"). It-teorija li l-belt issemmiet għal isem il-Prinċipessa Argjiro, figura leġġendarja li dwarha l-awtur tas-seklu 19 Kostas Krystallis kiteb ġrajja qasira u li dwarha Ismail Kadare kiteb poeżija fis-snin 60 tas-seklu 20, titqies bħala etimoloġija folkloristika, peress li l-prinċipessa jingħad li kienet tgħix ferm wara, fis-seklu 15.
Il-forma definittiva bl-Albaniż tal-isem tal-belt hija Gjirokastra, filwaqt li bid-djalett Albaniż Gheg, il-belt hija magħrufa bħala Gjinokastër; iż-żewġ ismijiet oriġinaw mill-isem bil-Grieg. F'sorsi tal-Punent, l-isem jiġi spellut b'diversi modi fosthom Girokaster u Girokastra. Bl-Aromanjan, il-belt hija magħrufa bħala Ljurocastru, Iurucasta jew Iurucast; filwaqt li bil-Grieg modern, il-belt hija magħrufa bħala Argyrókastro (Αργυρόκαστρο). Matul l-era Ottomana, il-belt kienet magħrufa bit-Tork bħala Ergiri.
Storja bikrija
Matul il-perjodu Elladiku Nofsani (2100-1550 Q.K.), ġiet imħaffra tumbata doppja fil-ħamrija f'Vodhinë, b'similaritajiet qawwijin għaċ-ċrieki funebri ta' Mycenae, li turi rabta komuni mal-poplu ta' Mycenae tan-Nofsinhar tal-Greċja. Il-perjodu Friġju tar-reġjun seħħ bejn madwar l-1150 Q.K. sa madwar it-850 Q.K. Hammond jargumenta li r-reġjun kien mimli b'mużajk ta' prinċipati żgħar Friġej, bil-prinċipat ta' Gjirokastër u r-reġjun tal-madwar biċ-ċentru f'Vodhinë. Fl-aħħar parti tal-perjodu, milli jidher kien hemm bidla tad-dinastija f'Vodhine.
L-evidenza arkeoloġika turi li matul Żmien il-Bronż, ir-reġjun kien abitat minn popolazzjonijiet li x'aktarx kienu jitkellmu djalett tal-Majjistral tal-Greċja. L-arkeologi sabu artefatti tal-fuħħar li jmorru lura għall-bidu ta' Żmien il-Ħadid, maħduma bi stil li tfaċċa għall-ewwel darba fl-aħħar ta' Żmien il-Bronż f'Pazhok, fil-Kontea ta' Elbasan, u li nstabu fl-Albanija kollha. L-iżjed abitanti bikrin li nstabu fdalijiet tagħhom fiż-żona madwar Gjirokastër kienu t-tribù tal-Kaonjani li kienu jitkellmu bil-Grieg, u li kienu jagħmlu parti mill-grupp tal-Epiroti. Fi żmien il-qedem, iċ-ċentru urban lokali kien jinsab fl-Antigonja, madwar ħames kilometri minn Gjirokastër fix-xatt oppost tax-xmara Drino. daqsminuri|302x302px|L-arkitettura Ottomana tikkaratterizza ċ-ċentru storiku tal-belt.
Perjodu Medjevali
Is-swar tal-belt imorru lura għas-seklu 3. Il-ħitan għoljin tal-ġebel taċ-ċittadella nbnew mis-seklu 6 sa 12. Matul dan il-perjodu, Gjirokastër żviluppat f'ċentru kummerċjali ewlieni magħruf bħala Argyropolis (bil-Grieg Medjevali: Ἀργυρόπολις, li tfisser "Belt tal-Fidda") jew Argyrokastron (bil-Grieg Medjevali: Ἀργυρόκαστρον, li tfisser "Kastell tal-Fidda").
Il-belt kienet parti mid-Despotat ta' Epiru u ssemmiet għall-ewwel darba bl-isem ta' Argyrokastro minn Ġwanni VI Kantakouzenos fl-1336. F'dik is-sena Argyrokastro kienet fost il-bliet li baqgħu leali lejn l-Imperatur Biżantin waqt ribelljoni lokali tal-Epiroti favur Nikephoros Orsini-Doukas. L-ewwel tismija ta' gruppi nomadiċi Albaniżi saret fil-bidu tas-seklu 14, fejn kienu qed ifittxu mergħat ġodda u jħarbtu diversi insedjamenti fir-reġjun. Dawn l-Albaniżi kienu daħlu fir-reġjun u ħadu vantaġġ mis-sitwazzjoni wara li l-pesta s-sewda kienet fniet il-popolazzjoni lokali tal-Epiroti. Matul l-1386-1417, il-belt ġiet ikkontestata bejn id-Despotat ta' Epiru u l-klan Albaniż ta' John Zenevisi. Fl-1399 l-abitanti Griegi tal-belt ingħaqdu mad-Despotu ta' Epiru, Esau, fil-kampanja tiegħu kontra diversi tribujiet Albaniżi u Aromanjani. Fl-1417 saret parti mill-Imperu Ottoman u fl-1419 saret il-belt tal-kontea tas-Sanjak tal-Albanija. Matul ir-Rewwixta Albaniża tal-1432-1436, il-belt ġiet assedjata minn forzi taħt it-tmexxija ta' Thopia Zenevisi, iżda r-ribelli tilfu kontra t-truppi Ottomani mmexxija minn Turahan Bey. Fis-snin 70 tas-seklu 16, in-nobbli lokali Manthos Papagiannis u Panos Kestolikos, deskritti bħala rappreżentanti Griegi tal-jasar tal-Greċja u tal-Albanija flimkien mal-kap tal-Lega Mqaddsa, Ġwanni tal-Awstrija u diversi mexxejja Ewropej oħra, ippruvaw jidħlu għal taqbida armata kontra l-Ottomani, iżda din l-inizjattiva ma tat l-ebda frott.
Modern
Fl-1811, Gjirokastër saret parti mill-Pashalik ta' Yanina, li dak iż-żmien kien immexxi mill-Albaniż Ali Pasha ta' Ioannina u ġiet ittrasformata f'fewdu semiawtonomu fil-Lbiċ tal-Balkani sa mewtu fl-1822. Fl-1833, ribelli Albaniżi ħakmu l-belt u wasslu biex il-gvern Ottoman jaqbel mat-termini tagħhom. Wara l-waqgħa tal-Pashalik fl-1868, il-belt saret il-belt kapitali tas-Sanjak ta' Ergiri. Fit-23 ta' Lulju 1880, kumitati tan-Nofsinhar tal-Albanija tal-Lega ta' Prizren organizzaw kungress fil-belt, fejn ġie deċiż li jekk iż-żoni b'popolazzjoni Albaniża tal-Imperu Ottoman jiġu ċeduti lill-pajjiżi ġirien, kienu se jirvellaw. Matul il-Qawmien Nazzjonali Albaniż (1831-1912), il-belt kienet ċentru ewlieni tal-moviment, u xi gruppi fil-belt jingħad li kienu jesponu ritratti ta' Skanderbeg, l-eroj nazzjonali tal-Albaniżi matul dan il-perjodu. Minn nofs is-seklu 19, Gjirokastër ikkontribwixxiet ukoll għall-Imperu Ottoman usa' permezz ta' individwi li kienu Kadıs (uffiċjali ċivili) u kienet ċentru importanti tal-kultura Iżlamika. Fil-bidu ta' Marzu 1908, il-binbashi ta' Gjirokastër ġie maqtul minn Çerçiz Topulli u s-segwaċi tiegħu. Il-pro-Albaniżi tal-belt, matul l-1909-1912, kien maqsuma bejn żewġ gruppi: il-liberali urbani li riedu jikkooperaw man-nazzjonalisti Griegi u Albaniżi li ffurmaw gruppi ġellieda fil-kampanja. Matul is-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, il-Musulmani li kienu jitkellmu bl-Albaniż kienu l-maġġoranza l-kbira tal-popolazzjoni ta' Gjirokastër, filwaqt li kien hemm biss ftit familji li kienu jitkellmu bil-Grieg. xellug|daqsminuri|Id-dikjarazzjoni uffiċjali tar-Repubblika Awtonoma ta' Epiru ta' Fuq, l-1 ta' Marzu 1914, bix-xmara Drin fl-isfond. Minħabba l-popolazzjoni Griega kbira tagħha, il-belt ittieħdet mill-Greċja matul l-Ewwel Gwerra tal-Balkani tal-1912-1913, wara li l-Ottomani rtiraw mir-reġjun. Madankollu, il-belt ingħatat lill-Albanija skont it-termini tat-Trattat ta' Londra tal-1913 u tal-Protokoll ta' Firenze tas-17 ta' Diċembru 1913.
Dawn l-avvenimenti xejn ma kienu popolari mal-popolazzjoni Griega lokali, u r-rappreżentanti tagħhom taħt Georgios Christakis-Zografos iffurmaw l-Assemblea Panepirotika f'Gjirokastër bħala protesta. L-Assemblea, mingħajr l-inkorporazzjoni fil-Greċja, talbet għall-awtonomija lokali jew għal okkupazzjoni internazzjonali minn forzi tas-Setgħat il-Kbar għad-distretti ta' Gjirokastër, Sarandë, u Korçë.
F'April 1939, Gjirokastër ġiet okkupata mill-Italja wara l-invażjoni Taljana tal-Albanija. Fit-8 ta' Diċembru 1940, matul il-Gwerra bejn il-Greċja u l-Italja, l-Armata Ellenika daħlet fil-belt u baqgħet għal perjodu ta' ħames xhur, qabel ma tilfet kontra l-Ġermanja Nażista f'April 1941 u l-belt reġgħet f'idejn il-kmand Taljan. Wara l-waqgħa tal-kmand Taljan fl-Armistizju ta' Cassibile f'Settembru 1943, il-belt ittieħdet mill-forzi Ġermaniżi u eventwalment ġiet irritornata lill-kontroll Albaniż fl-1944. daqsminuri|Id-dar fejn trabba l-mexxej ta' wara l-gwerra Enver Hoxha. Ir-reġim Komunista ta' wara l-gwerra żviluppa l-belt bħala ċentru industrijali u kummerċjali. Ġiet elevata għall-istatus ta' belt mużew, peress li kienet il-belt fejn twieled il-mexxej tar-Repubblika Soċjalista tal-Poplu tal-Albanija, Enver Hoxha, fl-1908. Id-dar tiegħu ġiet ikkonvertita f'mużew.
It-tiġrif tal-istatwa monumentali tal-mexxej awtoritarju Enver Hohxa f'Gjirokastër minn membri tal-komunità Griega lokali f'Awwissu 1991 immarkat it-tmiem tal-istat b'partit wieħed. Gjirokastër ġarrbet problemi ekonomiċi kbar wara t-tmiem tat-tmexxija Komunista fl-1991. Fir-rebbiegħa tal-1993, ir-reġjun ta' Gjirokastër sar ċentru ta' kunflitt fil-beraħ bejn membri tal-minoranza Griega u l-pulizija Albaniża. Il-belt kienet partikolarment affettwata mill-kollass tal-1997 ta' skema piramidali kbira li wasslet għal nuqqas ta' stabbiltà għall-ekonomija Albaniża kollha. Il-belt ġiet fil-mira ta' ribelljoni kontra l-gvern ta' Sali Berisha; seħħew protesti vjolenti kontra l-gvern li eventwalment wasslu għar-riżenja ta' Berisha. Fis-16 ta' Diċembru 1997, id-dar ta' Hoxha ġarrbet xi ħsarat minħabba vandaliżmu, iżda sussegwentement ġiet irrestawrata.
Ġeografija
daqsminuri|Il-konak (dar) tal-kittieb Ismail Kadare f'Gjirokastër. Il-muniċipalità attwali ġiet iffurmata permezz tar-riforma tal-gvern lokali tal-2015 bil-fużjoni tal-eks muniċipalitajiet ta' Antigonë, Cepo, Gjirokastër, Lazarat, Lunxhëri, Odrie u Picar, li saru unitajiet muniċipali. Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Gjirokastër. Il-popolazzjoni totali tammonta għal 28,673 ruħ (skont iċ-ċensiment tal-2011), f'erja totali ta' 469.55 km2 (181.29 mil kwadru). Il-popolazzjoni tal-muniċipalità preċedenti skont iċ-ċensiment tal-2011 kienet tammonta għal 19,836 ruħ.
Klima
Gjirokastër tinsab bejn l-artijiet baxxi tal-Punent tal-Albanija u l-artijiet għoljin fuq ġewwa, u b'hekk għandha klima sħuna sajfija tal-Mediterran, għalkemm (bħala mhu normali fl-Albanija), ikollha preċipitazzjoni ferm iktar qawwija mis-soltu għal din it-tipoloġija ta' klima.
Ekonomija
daqsminuri|Rikostruzzjoni tas-saqaf ta' dar tradizzjonali Primarjament Gjirokastër hija ċentru kummerċjali b'xi industriji, b'mod partikolari tal-produzzjoni tal-oġġetti tal-ikel, tal-ġlud u tat-tessuti. Dan l-aħħar fil-belt inbena suq agrikolu reġjonali fejn isir il-kummerċ lokali tal-għelejjel prodotti lokalment. Minħabba l-potenzjal tan-Nofsinhar tal-Albanija li tipprovdi prodotti mkabbra b'mod organiku, kif ukoll ir-relazzjoni tagħha mal-kontropartijiet Griegi fil-belt fil-qrib ta' Ioannina, x'aktarx li s-suq jiġi ddedikat għall-biedja organika fil-ġejjieni. Madankollu, il-promozzjoni u l-kummerċjalizzazzjoni ta' dawn il-prodotti attwalment għad fadlilhom biex jilħqu l-istandards Ewropej. Il-Kamra tal-Kummerċ tal-belt, li nħolqot fl-1988, tippromwovi l-kummerċ maż-żoni tal-fruntiera mal-Greċja. Bħala parti mill-appoġġ finanzjarju mill-Greċja lill-Albanija, il-Forzi Armati Elleniċi bnew sptar fil-belt.
Nicolò Isouard
Nicolò Isouard (twieled fit-30 ta' Mejju 1775 – miet fit-23 ta' Marzu 1818) kien kompożitur Malti, famuż f'Pariġi għax-xogħol tiegħu fit-Théâtre de l'Opéra-Comique
Gjirokastër
Ekonomija
F'dawn l-aħħar snin, bosta djar tradizzjonali ġew rikostruwiti u s-sidien tagħhom ġew attirati lura fil-belt, u b'hekk it-turiżmu reġa' ħa r-ruħ bħala sors potenzjali ta' dħul għall-ekonomija lokali. Madankollu, xi djar tradizzjonali oħra għadhom mitluqa minħabba nuqqas ta' investment, abbandun jew rinnovazzjonijiet mhux xierqa peress li l-artiġjani lokali ma ġewx involuti f'dawn il-proġetti. Fl-2010, wara l-kriżi ekonomika tal-Greċja, il-belt kienet waħda mill-ewwel żoni fl-Albanija li batiet, peress li bosta emigranti Albaniżi fil-Greċja sfaw mingħajr impjieg u b'hekk kellhom jerġgħu jiġu lura fl-Albanija.
Nicolò Isouard
thumb|right|210px| Nicolò Isouard
Bijografija
Nicolò Isouard twieled f'Ħaż-Żebbuġ, Malta, bin Fortunato Isouard Xuereb u Maria Helena mwielda Lombard Rigord.
Fl-1790, ta' ħmistax-il sena, missieru Fortunato, li kien negozjant, bagħtu jistudja fil-Kulleġġ Militari, l-Italja kif ukoll f'Pariġi fejn studja l-kummerċ. Minħabba r-Rivoluzzjoni Franċiża li faqqgħet fl-1789, Nicolò kellu jabbanduna l-istudju u jmur lura Malta. Kontra x-xewqat ta' missieru, Malta studja l-mużika taħt is-Surmast Don Michelangelo Vella (1715–1792) u s-Surmast Francesco Azzopardi (1745–1809), il-magħruf ‘Maestro di Cappella'. Dawn ikkonvinċew 'il missieru biex jibagħtu jkompli jistudja l-mużika Palermo. Hemm studja taħt Giuseppe Amendola u wara mar Napli fejn studja taħt Nicola Sala u Pietro Alessandro Guglielmi.
Gjirokastër
Infrastruttura
daqsminuri|It-triq SH78 fil-muntanji ħdejn il-Mogħdija Muntanjuża ta' Muzina li tikkollega l-belt mal-kosta Gjirokastër hija moqdija mill-Awtostrada SH4, li tikkollegaha ma' Tepelenë fit-Tramuntana u mar-reġjun ta' Dropull, kif ukoll mal-fruntiera Griega, 30 kilometru fin-Nofsinhar mill-fruntiera Griega.
Martín Cáceres
José Martín Cáceres (twieled fis-7 ta' April 1987) huwa plejer tal-futbol Urugwajan li jilgħab bħala difensur ma' Cagliari.
Karriera
Fl-istaġun 2007–08 ġie msellef lit-tim ta' Recreativo, fejn lagħab rwol importanti mat-tim Andalusjan. Fid-9 ta' Jannar, 2008, Cáceres skorja gowl vitali kontra Villareal, l-istess tim li kellu d-drittijiet tiegħu, fit-Tazza Spanjola, liema partita Recreativo ħarġu rebbieħa bl-iskor ta' 1–0.
Cáceres ingħaqad ma' Barcelona fis-sajf tal-2008, għas-somma ta' €16.5 miljun. Klawżola ta' €50 miljun ġiet inkluża fil-qbil li sar, b'kuntratt li jibqa' sejjer sal-istaġun 2012. Matul l-ewwel staġun tiegħu mal-klabb Katalan, Cáceres sab ftit opportunitajiet mal-ewwel tim. Madanakollu, f'dan l-ewwel staġun tiegħu hu rnexxielu jirbaħ tliet trofej: it-Tazza tar-Re, il-UEFA Champions League u l-La Liga, biex kompla t-Tripletta għal Barcelona.
Nhar it-30 ta' Lulju, 2009, kien ġie rappurtat li Cáceres kien kompla t-testijiet mediċi bil-ħsieb li jingħaqad ma' Juventus. Nhar is-6 ta' Awwissu, Barcelona ikkonfermaw li huma kienu selfuh għal staġun sħiħ bl-għażla li l-klabb Taljan jixtrieh għal €11-miljun fi tmiem l-istaġun. Fit-12 ta' Settembru 2009, Cáceres skorja l-ewwel gowl tiegħu mal-Juventus fid-debutt tiegħu fis-Serie A kontra SS Lazio.
Fis-27 ta' Awwissu, 2009, Caceres issieħeb għal staġun ma' Sevilla, bl-għażla li jixtruh fl-aħħar tal-istaġun għal somma ta' €5 miljun.
Statistika
1 Inklużi l-Liguilla Pre-Libertadores, Copa del Rey u l-Coppa Italia. 2 Inklużi l-Copa Libertadores, UEFA Cup, UEFA Europa League u l-UEFA Champions League. 3 Inkluża s-Supercoppa Italiana.
Gjirokastër
Edukazzjoni
L-ewwel skola fil-belt, skola tal-lingwa Griega, inbniet fl-1663. Ġiet sponsorjata minn merkanti lokali u ffunzjonat taħt is-superviżjoni tal-isqof lokali. Fl-1821, meta faqqgħet il-Gwerra tal-Indipendenza Griega, l-iskola nqerdet, iżda reġgħet infetħet fl-1830. Fl-1727 bdiet topera madrasa fil-belt, u ħadmet bla waqfien għal 240 sena sal-1967, meta ngħalqet minħabba r-Rivoluzzjoni Kulturali applikata fl-Albanija Komunista. Fl-1861-1862 ġiet stabbilita skola tal-lingwa Griega għall-bniet, appoġġata finanzjarjament mill-benefattur Grieg lokali Christakis Zografos. L-ewwel skola Albaniża f'Gjirokastër infetħet fl-1886. Illum il-ġurnata Gjirokastër għandha seba' skejjel tal-lingwa, żewġ skejjel sekondarji (waħda minnhom il-Liċeo ta' Gjirokastër), u żewġ skejjel vokazzjonali. Barra minn hekk, hemm ukoll żewġ skejjel sekondarji tal-lingwa Griega fil-belt.
Fil-belt hemm ukoll l-Università ta' Eqrem Çabej, li nfetħet fl-1968. L-università dan l-aħħar esperjenzat tnaqqis fl-ammont ta' studenti, u b'hekk id-dipartimenti tal-Fiżika, tal-Matematika, tal-Bijokimika, u tal-Edukazzjoni Preprimarja ma ffunzjonawx matul is-sena akkademika 2008-2009. Fl-2006, l-istabbiliment tat-tieni università f'Gjirokastër, li topera bil-lingwa Griega, ġie maqbul wara diskussjonijiet bejn il-gvernijiet tal-Albanija u tal-Greċja. Kien hemm attendenza ta' 35 student fl-2010, iżda l-programm edukattiv twaqqaf ħesrem meta l-Università ta' Ioannina fil-Greċja rrifjutat li tipprovdi l-għalliema għas-sena skolastika tal-2010 u l-gvern Grieg u l-fondazzjoni Latsis irtiraw il-finanzjament tagħhom.
Demografija
Bħala popolazzjoni Gjirokastër hija l-ikbar muniċipalità fil-Kontea ta' Gjirokastër. Skont l-INSTAT, abbażi taċ-ċensiment tal-2011, il-Muniċipalità ta' Gjirokastër kien stmat li kellha 28,673 resident (densità ta' 53.91 persuna/km2) li jgħixu f'6,919-il unità domestika, filwaqt li l-Kontea kollha kellha total ta' 72,176 abitant. Il-popolazzjoni tal-muniċipalità tinkludi l-popolazzjoni urbana u rurali fl-Unitajiet Amministrattivi tagħha fosthom: Antigonë; Cepo; Lazarat; Lunxhëri; Odrie u Picar. Il-belt ta' Gjirokastër stess għandha popolazzjoni residenti ta' 19,836 abitant li b'mod predominanti hija popolazzjoni urbana. Fi ħdan il-muniċipalità, il-popolazzjoni hija iktar mifruxa, b'16.76 % mill-età ta' 0 sa 14-il sena, 69.24 % minn 15 sa 64 sena, u 13.98 % ta' 65 sena jew iktar. Fir-rigward tal-belt stess, il-popolazzjoni kienet mifruxa wkoll, b'16.93 % mill-età ta' 0 sa 14-il sena, 70.27 % minn 15 sa 64 sena, u 12.78 % ta' 65 sena jew iktar.