cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Portiċi ta' Bologna
Storja
daqsminuri|Il-Portiċi ta' Bologna bid-djar bir-riffieda tal-[[injam fuqhom]] Il-Portiċi ta' Bologna bdew jinbnew kważi b'mod spontanju, x'aktarx fl-aħħar tal-Medju Evu, bħala twessigħ (fil-bidu b'mod illegali) ta' binjiet privati fuq art pubblika, bl-iskop li jitwessa' l-ispazju tal-għajxien fi ħdanhom. L-ewwel dokumentazzjoni storika tmur lura għall-1041. Fil-bidu d-djar kienu jitwessgħu bit-twessigħ tas-sulari ta' fuq, li kienu jserrħu fuq riffieda tal-injam li min-naħa tagħhom kienu jirfdu fuq xorok imtawlin sal-attiku, u fil-każ ta' twessigħ sinifikanti b'riffieda qishom xkaffi msejħa "beccadelli". Maż-żmien, ir-riffieda baqgħu jikbru u kien meħtieġ li jinbnew kolonni ta' sostenn mill-baxx biex ma jikkrollawx, u dan wassal għall-ħolqien tal-portiċi.
Il-portiċi kienu joffru l-kenn mill-maltemp u mix-xemx qawwija, u wieħed seta' jimxi minn triq għal oħra fi kwalunkwe tip ta' temp. Barra minn hekk, il-portiċi kienu wkoll mezz ta' tkabbir tal-attivitajiet kummerċjali u artiġjanali, u bis-saħħa tagħhom l-għajxien fil-pjan terran kien ferm aħjar, peress li kien ikun hemm distanza ta' iżolament mill-iskart u mid-dranaġġ fit-toroq.
Fis-sekli ta' wara, is-suċċess tal-portiċi ġie ddeterminat mill-ħtieġa li tiġi indirizzata ż-żieda kbira fil-popolazzjoni minħabba l-wasla tal-istudenti u tal-istudjużi fl-Università ta' Bologna, iżda anke minħabba l-immigrazzjoni mill-kampanja lejn il-belt. It-tkabbir massiċ tal-portiċi seħħ mill-bidu tal-1288, meta sejħa muniċipali stabbiliet li d-djar ġodda kollha kellhom jinbnew bil-portiċi, filwaqt li dawk li diġà kienu eżistenti u ma kellhomx portiċi kellhom iżiduhom, u b'hekk il-piż tal-manutenzjoni waqa' s-sidien, iżda ġie ggarantit l-użu tal-art pubblika mill-pubbliku inġenerali. Is-sejħa kienet tispeċifika li d-djar kellhom ikunu għoljin u wesgħin mill-inqas daqs 7 piedi ta' Bologna (2,66 metri), biex b'hekk setgħu jgħaddu kemm in-nies kif ukoll iż-żwiemel. Dawn id-direttivi ma ġewx irrispettati fl-ifqar żoni, u l-portiċi hemmhekk inbnew inqas għoljin milli suppost. L-istatuti tal-1352 imponew għoli u wisa' ta' 10 piedi (3,60 metri) għall-binjiet il-ġodda.
Fil-bidu l-portiċi kienu nbnew bl-injam, iżda mbagħad maż-żmien, speċjalment wara li nħareġ digriet fis-26 ta' Marzu 1568 mill-gvernatur Papali, il-Mons. Giovanni Battista Doria u mill-Bandalor Camillo Paleotti, il-portiċi nbnew bil-brikks jew bil-ġebel. Minkejja dan, fil-belt għad hemm binjiet bil-portiċi tal-injam; uħud minnhom imorru lura għall-Medju Evu, filwaqt li oħrajn ġew rikostruwiti fil-bidu tas-seklu 20.
Fit-tieni nofs tas-seklu 16 tfaċċaw uħud mill-iżjed portiċi-loġoġ importanti ta' Bologna: il-portiku li jirfed u jaħbi l-Knisja ta' San Bartilmew u San Gejtanu fit-triq ewlenija Strada Maggiore, mibni minn Andrea da Formigine, u l-loġġa tal-Palazzo del Monte f'Via Galliera. Madankollu, xi familji nobbli tal-belt riedu jiddistingwu ruħhom u jsegwu l-hekk imsejħa "moda Rumana" u staqsew biex ma jkollhom għalfejn jibnu d-djar tagħhom bil-portiċi. Minħabba f'hekk f'Bologna nbnew binjiet mingħajr il-portiċi, pereżempju l-Palazzi Davia-Bargellini, Fantuzzi, Bevilacqua, u Bentivoglio. daqsminuri|Casa Isolani
Portiċi Medjevali
Eżempju famuż ħafna ta' portiku Medjevali hija l-binja ta' Casa Isolani fi Strada Maggiore. Il-portiku, mirfud fuq travi għoljin ħafna tal-injam (bejn wieħed u ieħor disa' metri), inbena għall-ħabta tal-1250. Huwa wieħed mill-ftit eżempji li waslu sa żminijietna ta' kostruzzjonijiet ċivili ta' Bologna tas-seklu 13 u bi stil Rumanesk-Gotiku. It-travi huma tal-ballut u jsostnu r-riffieda tat-tielet sular tal-binja. Eżempji oħra ta' portiċi Medjevali tal-injam huma l-binjiet ta' Casa Grassi u d-djar ta' faċċata f'Via Marsala, Casa Azzoguidi f'Via San Nicolò u Casa Ramponesi f'Via del Carro.
Portiċi Rinaxximentali
F'Bologna hemm diversi eżempji ta' arkitettura Rinaxximentali, bħall-portiku tal-ġenb tal-Bażilika ta' San Giacomo Maggiore f'Via Zamboni, il-Palazzo Bolognini-Isolani u Case Beccadelli f'Piazza Santo Stefano, l-arkati mżejnin b'motivi bil-fjuri tal-Palazzo del Podestà u l-portiku għoli ħafna magħruf bħala "Portico dei Bastardini" f'Via D'Azeglio, li ssejjaħ hekk għaliex taħt il-volti tiegħu sal-1797 kien hemm l-orfanatrofju tal-belt.
Il-Portiku tal-Paviljun
Il-Portiku tal-Paviljun inizjalment kien magħmul b'kostruzzjoni tal-injam (u mhux b'tinda kbira kif ġieli jingħad). Fis-27 ta' Ġunju 1449, il-Kamra tal-Kummerċ stabbiliet li s-suq jibda jsir b'mod perpetwu f'waħda mid-djar tal-"Fabbrica di San Petronio" (organizzazzjoni li kienet tieħu ħsieb il-kostruzzjoni u l-manutenzjoni tal-binja) fuq in-naħa ta' wara tal-knisja.
Fl-1563, Papa Piju IV ordna li wħud minn dawn id-djar jitwaqqgħu biex minflokhom ikun hemm pjazza għas-suq u ordna wkoll li fl-20 ta' Novembru ta' kull sena jintużaw 150 skud tad-deheb mir-rikavat tal-ġustizzja bħala kumpens għall-istess "Fabbrica di San Petronio".
Il-pjazza l-ġdida fil-bidu ssejħet "Piazza dell’Accademia", u mbagħad "Piazza dell’Archiginnasio", "Piazza delle Scuole" u "Piazza del Pavaglione".
Fl-1566 twaqqgħet ukoll id-dar ta' Floriano Dolfi biex jiżdied l-ispazju disponibbli.
Portiku tal-Alemanni
Dan il-portiku huwa l-eqdem portiku ta' Bologna li nbena 'l barra miċ-ċentru storiku tal-belt u huwa t-tieni l-itwal wara l-portiku li jwassal sas-Santwarju ta' San Luqa. Il-portiku huwa twil 650 metru u għandu 167 arkata; inbena bejn l-1619 u l-1631 fuq ordni tal-Karmelitani tal-Knisja ta' Santa Maria Lacrimosa degli Alemanni. Il-portiku jikkollega l-knisja, fil-Via Mazzini attwali (li qabel kienet Via Emilia), ma' Porta Maggiore, waħda mit-12-il bieb jew daħla ta' aċċess tat-tielet grupp ta' swar (li nbnew fis-seklu 13). daqsminuri|Il-Portiku ta' [[San Luqa]]
Portiku ta' San Luqa
L-itwal portiku fid-dinja huwa l-Portiku ta' San Luqa, b'tul ta' 3,796 metru u b'666 arkata: jibda mill-Arkata ta' Bonaccorsi ta' Porta Saragozza u jwassal sal-quċċata tal-għolja msejħa Colle della Guardia, fejn hemm is-Santwarju famuż tal-Madonna ta' San Luqa. Dan il-post huwa post fejn il-pellegrini jqimu l-ikona tal-Verġni Mqaddsa bil-Bambin.
Il-portiku nbena bejn l-1674 u l-1721 bis-saħħa tal-kontribut taċ-ċittadini kollha. Il-proġett ta' Camillo Saccenti u ta' Gian Giacomo Monti ġie konkluż minn Carlo Francesco Dotti, li pproġetta wkoll l-arkata msejħa "Arco del Meloncello". Tul il-portiku wieħed jista' jammira l-ewwel arkata pproġettata mill-arkitett Monti, l-istatwi tal-Madonna ħoxna u tal-Bambin ta' Andrea Ferreri u ħmistax-il kappella żgħira fejn hemm pitturi tal-misteri tar-Rużarju li fil-biċċa l-kbira kważi ntilfu għalkollox.
Rekords
daqsminuri|273x273px|Il-Portiku ta' Santa Maria dei Servi
L-usa' portiku tal-belt
Lejn l-aħħar tas-seklu 14 inbena l-Portiku ta' Santa Maria dei Servi fi Strada Maggiore, li llum il-ġurnata jitqies bħala l-usa' portiku tal-belt. Il-proġett oriġinali ġie attribwit lill-arkitett famuż Antonio di Vincenzo u l-kostruzzjoni tiegħu nbdiet fl-1393 u ntemmet saħansitra fl-1855 bil-bini tal-kwadriportiku quddiem il-faċċata.
L-ogħla portiku tal-belt
Il-Portiku tal-Palazzo dell'Arcidiocesi ta' Bologna f'Via Altabella huwa l-ogħla portiku tal-belt u jlaħħaq għoli ta' kważi għaxar metri.
L-idjaq portiku tal-belt
L-idjaq portiku tal-belt, b'wisa' ta' 95 ċentimetru, jinsab f'Via Senzanome, fil-kwartier ta' Saragozza. Din it-triq, flimkien ma' dik qribha msejħa Via del Fossato, baqgħu magħrufa għall-imgħoddi pjuttost "turbolenti" taż-żona, minħabba l-bosta burdelli li kien hemm fihom.
L-itwal portiku fid-dinja
Il-Portiku ta' San Luqa, b'tul ta' 3,796 metru, huwa l-itwal portiku fid-dinja.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Portiċi ta' Bologna ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2021. Is-sit huwa magħmul minn 12-il sensiela ta' portiċi, b'tul totali ta' 62 kilometru: <mapframe latitude="44.494791" longitude="11.322784" zoom="13" width="500" height="390" align="center"> {"type": "FeatureCollection", "features": [
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.332778, 44.491389] }, "properties": { "title": "Santa Caterina", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.341667, 44.497222] }, "properties": { "title": "Galliera", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.354722, 44.485556] }, "properties": { "title": "Baraccano", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.343333, 44.4925] }, "properties": { "title": "Banchi", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.301667, 44.485278 ] }, "properties": { "title": "San Luca", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.351389, 44.496667 ] }, "properties": { "title": "Zamboni", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.310833, 44.492778 ] }, "properties": { "title": "Certosa", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ 11.344167, 44.491111 ] }, "properties": { "title": "Farini", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.284722 ,44.495278 ] }, "properties": { "title": "Barca", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
{ "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [11.336667 ,44.5025 ] }, "properties": { "title": "MAMbo", "marker-color": "420617", "marker-symbol": "-number-see", "marker-size":"medium"} },
]}
DFK Dainava
Dzūkijos Futbolo klubas Dainava huwa klabb tal-futbol Litwan,mil-belt ta Alytus. Il-klabb twaqqaf fl-2016.
Żoroastrijaniżmu
daqsminuri|Marka taż-Żoroastrijanizmu Iż-Żoroastrijaniżmu huwa reliġjon Iranjana u wieħed mill-eqdem twemmin organizzat fid-dinja, ibbażata fuq it-tagħlim tal-profeta Żoroastru. Għandu kosmoloġija duali estika tat-tajjeb u l-ħażen fi ħdan il-qafas ta ontoloġija monotejista u eskatoloġija li tbassar il-konkwista aħħarija tal-ħażen bit-tajjeb. Iż-Żoroastrijaniżmu jeżalta divinità tal-għerf mhux maħluqa u benevolenti magħrufa bħala Ahura Mazda (tr. lit. 'Sid il-Għerf') bħala l-esseri suprem tagħha. Storikament, il-karatteristiċi uniċi taż-Żoroastrijaniżmu, bħall-monotejiżmu tiegħu, messjaniżmu, it-twemmin fir-rieda ħielsa u l-ġudizzju wara l-mewt, il-konċepiment tal-ġenna, l-infern, l-anġli u d-demonji, fost kunċetti oħra, setgħu influwenzaw sistemi reliġjużi u filosofiċi oħra. inklużi r-reliġjonijiet Abrahamiċi u l-Gnostiċiżmu, Buddiżmu tat-Tramuntana, u il-filosofija Griega.
Baħar Liguri
thumb|right|350px|Il-Baħar Liguri
Il-Baħar Liguri (Taljan:Mar Ligure; Franċiż:Mer Ligurienne) jista' jitqies bħala fergħa żgħira li hija parti mill-Baħar Mediterran, bejn ir-Rivjera Taljana (Ligurja u Toskana) u l-gżira ta' Korsika. Wisq probabbli, dan il-baħar huwa msemmi għall-poplu Liguri tal-imgħoddi, li kien jabita f'dawn l-inħawi.
Ġeografija
Il-baħar f'din iż-żona jmiss ma' tliet fruntieri partikolari, dawn huma: l-Italja, Franza u l-Monako. Jekk wieħed kellu jħares lejn il-lvant għandu jinnota li l-baħar Liguri jmiss mal-Baħar Tirren ukoll, allura wieħed jista' jgħid li l-ilma baħar huwa ċċirkolat u anki rriċiklat b'xi mod jew ieħor bejn dawn iż-żewġ ibħra maġġuri. Però, wieħed ma jistax jinsa li dan il-baħar imiss mal-Mediterran ukoll, li jinsab lejn il-punent tal-lokazzjoni tiegħu. Ġenova hija l-iktar belt prominenti f'din iż-żona. Il-kosta tal-majjistral hija mfaħħra għall-veduti sbieħ u għall-klima favorevoli li toffri.
Il-Golf ta' Ġenova huwa meqjus bħala l-iktar post li jinsab fit-tramuntana. Il-baħar jirċievi l-ilma rikjest mix-Xmara Amo, li tinsab lejn il-punent, u minn bosta xmajjar oħra li joriġinaw fl-Appennini. Il-portijiet ta' Ġenova, ta' Le Spazia u Livorno jinsabu fuq il-kosta ġeblija tagħha. Il-baħar huwa xi ftit jew wisq 9,300 pied (2,850 metru) fond, lejn il-Majjistral tal-gżira Franċiża ta' Korsika.
Konservazzjoni
Madwar 84,000 kilometru kwadru ta' territorju marittimu huwa kopert u protett mill-assoċjazzjoni SPAMI sabiex jiġi kkonservat in-numru kbir ta' ċetaċej (baleni u delfini) ħalli jkunu jistgħu jitgawdew mill-ġenerazzjonijiet li għad iridu jiġu fil-futur. Din l-assoċjazzjoni ilha mwaqqfa sa mill-1991.
Liebru tal-Artiku
Il-Liebru tal-Artiku magħruf xjentifikament bħala Lepus arcticus huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) li jinsab mifrux fit-Tramuntana estrema tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq.
Klassifikazzjoni
Dan il-liebru huwa 1 minn 3 speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Lepus u l-ispeċi maqsuma f' minn ta' linqas 4 sottospeċi.
Verona
Verona (/vəˈroʊnə/ və-ROH-nə, bit-Taljan: [veˈroːna]) hija belt max-Xmara Adige fir-reġjun tal-Veneto, l-Italja, b’259,610 abitant. Hija waħda mis-seba’ kapitali provinċjali tar-reġjun. Verona hija l-ikbar muniċipalità fir-reġjun u t-tieni l-ikbar fil-Grigal tal-Italja. Iż-żona metropolitana ta’ Verona tkopri erja ta’ 1,426 km2 u għandha popolazzjoni ta’ 714,310 abitant. Hija waħda mid-destinazzjonijiet turistiċi ewlenin fit-Tramuntana tal-Italja bis-saħħa tal-wirt artistiku tagħha u d-diversi fieri, spettakli u opri li jsiru kull sena, bħal pereżempju l-istaġun tal-lirika fl-Arena, l-anfiteatru ta’ żmien ir-Rumani fil-qalba tal-belt.
Bejn is-sekli 13 u 14, il-belt kienet immexxija mill-Familja Della Scala. Matul dan il-perjodu ta’ żmien, b’mod partikolari taħt it-tmexxija ta’ Cangrande I della Scala, il-belt esperjenzat prosperità kbira, u kienet tgawdi rikkezzi u poter kbar filwaqt li kienet imħarsa mis-swar ġodda ta’ madwarha. L-era tal-Familja Della Scala ħalliet warajha diversi monumenti madwar il-belt.
Tnejn mill-kapulavuri ta’ William Shakespeare huma ambjentati f’Verona: Romeo u Ġuljetta kif ukoll Iż-Żewġ Ġentlomi ta’ Verona. Mhuwiex magħruf jekk Shakespeare qatt żarx Verona jew l-Italja, iżda l-kapulavuri tiegħu ħajru lil ħafna viżitaturi jżuru Verona u l-bliet tal-madwar. Verona kienet art twelid Isotta Nogarola wkoll, li jintqal li kienet l-ewwel umanista ewlenija mara u waħda mill-iktar umanisti importanti tar-Rinaxximent. Il-belt ta’ Verona ġiet iddikjarata Sit ta’ Wirt Dinji mill-UNESCO minħabba l-istruttura urbana u l-arkitettura tagħha.
Territorju
xellug|daqsminuri|300x300px|Il-pajsaġġ tal-għoljiet ta’ Verona bid-dwieli fuq quddiem u bis-siġar taż-żebbuġ fl-isfond L-inħawi abitati ta’ Verona jinsabu f’pożizzjoni ċentrali meta mqabbla mat-territorju muniċipali, li huwa fih eteroġenjetà notevoli ta’ pajsaġġi minħabba l-pożizzjoni ġeografika tiegħu b’altitudni li tvarja bejn 30 metru fil-pjanura għal 600 metru fiż-żona muntanjuża qabel l-Alpi. Il-belt, tul ix-xtut tax-Xmara Adige, fil-punt fejn ix-xmara tidħol fil-Pjanura Padana u tnixxi f’għamla ta’ ‘S’, hija mdawra fit-Tramuntana biż-żona muntanjuża tal-Lessinja u fin-Nofsinhar tax-xmara bil-pjanura.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
thumb|250px|Il-faċċata tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann Il-Kon-Katidral ta` San Ġwann jinsab fil-Belt Valletta u ġawhra tal-arti u tal-istil Barokk. L-Ordni ta' San Ġwann bena din il-knisja bħala l-Knisja Konventwali tal-Ordni, jiġifieri din kienet il-knisja prinċipali fejn l-Ordni seta' jamministra s-servizzi reliġjużi. Il-knisja bdiet tinbena fl-1572 fi żmien il-Gran Mastru Jean de la Cassière fuq id-disinn tal-arkitett Malti, Ġlormu Cassar. Il-knisja hija ddedikata lil San Ġwann Battista, il-qaddis patrun tal-Ordni.
Storja
thumb|250px|Il-Kon-Katidral ta’ San Ġwann jeħlisha ħafif mill-ħsara tal-attakki mill-ajru matul [[it-Tieni Gwerra Dinjija]] Il-faċċata sempliċi, li għandha kampnar kbir fuq kull naħa, hija awstera u għandha l-karattru ta' fortizza li jirrifletti l-istat sobriju tal-Ordni wara l-Assedju l-Kbir. In-navata hija twila 53 metru u wiesgħa 15-il metru u għandha kappelli tal-ġenb fuq kull naħa. Dawn il-kappelli kienu assenjati lid-diversi lingwi skont l-anzjanità. Il-lingwi ta' Franza, l-Italja u Aragona, li kienu predominanti, tqiegħdu l-aktar qrib l-altar.
Verona
Territorju
Ix-Xmara Adige hija element karatteristiku ewlieni tal-pajsaġġ, u tikkundizzjona ferm l-iżvilupp tat-territorju kemm fuq livell urban kif ukoll fuq livell extraurban. L-ambjent naturali madwar ix-xmara ġie alterat għalkollox mill-attività tal-bniedem li ra kif jagħmel biex jisfruttah għall-biedja. Minkejja dan, għad hemm xi elementi seminaturali lil hinn miż-żona abitata. Iż-żona li fiha l-iktar bosk mhux mittiefes wisq mill-bniedem hija dik fuq il-gżira ta’ Pestrino f’nofs ix-xmara, li hija waħda mill-ftit żoni li ma ġietx mimsusa mill-bniedem biex jikkontrolla il-livell tax-xmara kemm jista’ jkun sabiex jevita l-impatt tal-għargħar. Żoni oħra ta’ dan it-tip jinsabu fil-park naturali tal-Villa Bernini Buri, fejn għad hemm żona bil-boskijiet bi fdalijiet tal-foresti antiki fil-pjanura, u fil-park naturali tan-Nofsinhar tax-Xmara Adige.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
Storja
Kif it-tbexbix tas-seklu 17 daħħal l-istil Barokk ġdid, il-Gran Mastru Kottoner ordna d-dekorazzjoni tal-knisja minn ġewwa. Il-Kavallieri kienu ħerqana li jħabbtuha mal-knejjes kbar ta' Ruma u l-karattru pompuż u dimostrattiv tal-era tahom materjal kemm riedu biex jagħmlu dan. L-artist Kalabriż Mattia Preti, li kien ikkummissjonat b'dan ix-xogħol, bidel ġewwa f'ċelebrazzjoni ta' arti Barokka. Huwa l-kuntrast bejn il-faċċata sempliċi u sobrija tal-binja mal-karattru festiv ta' ġewwa li jagħmel lil San Ġwann monument daqstant uniku.
Il-Gran Mastru Manuel Pinto da Fonseca għamel donazzjonijiet sostanzjali lill-Knisja Konventwali tal-Ordni, fosthom żewġ qniepen kbar u tqal fonduti mill-Mastru Funditur tal-Ordni, Aloisio Bouchut, fl-1747 u fl-1748; dawn għadhom imdendlin fil-kampnari tal-Kon-Katidral. Dawn il-qniepen ġew fonduti mill-bronż ta' żewġ bażiliski li ħallew warajhom it-Torok fl-assedju tal-1565.
Kif il-Knisja Konventwali saret Kon-Katidral
Bosta jikkonfondu għaliex il-Kon-Katidral ta’ San Ġwann hu msejjaħ hekk - Kon-Katidral u mhux Katidral. L-Ordni kien bena l-Knisja Konventwali biex din isservi esklużivament bħala knisja tal-Ordni. L-Isqof ta’ Malta qatt ma kellu xi jeddijiet fuq din il-knisja sakemm l-Ordni baqa’ f’Malta. Meta Napuljun keċċa lill-Ordni minn Malta, l-Isqof Labini, immedjatament talab lill-awtoritajiet Franċiżi biex il-knisja ta’ San Ġwann tgħaddi taħt idejh. Din it-talba kienet aċċettata fuq bażi temporanja ta’ sena. Meta mbagħad Malta waqgħet f’idejn l-Ingliżi, dawn ma ridux li l-knisja ta’ San Ġwann tingħata f’idejn l-Isqof ta’ Malta. L-argument tagħhom kien illi jekk il-Knisja Konventwali kienet nbniet mill-Ordni, li kien jiggverna lil Malta, mela l-knisja ta’ San Ġwann kellha bi dritt taqa’ f’idejn l-awtorità governattiva, li f’dan il-każ kienet l-Gvernatur Ingliż. Biss qatt ma azzardaw li jbiddlu din il-knisja f'waħda Anglikana għax kienu jafu li l-konsegwenzi kienu jkunu kbar.
Verona
Idrografija
Dari, ix-xmara kienet tofroq f’kanali sekondarji li llum il-ġurnata m’għadhomx jeżistu. Qrib it-teatru Ruman, fuq in-naħa tax-xellug, kien hemm il-kanal magħruf bħala l-Kanal tal-Ilma Mejjet, imsejjaħ hekk minn żmien ir-Rumani minħabba li l-fluss tal-ilma kien ibatti kważi għalkollox, xi ħaġa li mbagħad ġrat tassew tant illi l-kanal nixef kollu. Dan il-kanal kien jerġa’ jagħti għall-fluss prinċipali tax-xmara qrib Ponte Navi, u kien jifforma qisha gżira magħmula minn żrar u sedimenti ta’ qiegħ ix-xmara. Barra minn hekk, kien hemm l’Adigetto, li kien foss kbir li twessa’ fil-Medjuevu għal skopijiet ta’ difiża. Dan il-foss kien jissepara mix-xmara Adige ftit qabel Castelvecchio u jibqa’ sejjer sas-swar muniċipali fin-Nofsinhar, sakemm jerġa’ jingħaqad max-xmara ftit iktar lil hinn mill-Ponte Aleardi. Batra minn hekk, kien hemm ukoll l-hekk imsejħa vò, jiġifieri iktar minn sebgħin kollegament żgħur bl-ilma li kienu jiggarantixxu li l-ilma ħdejn iż-żona abitata tal-belt ma jiġix ilma qiegħed. daqsminuri|L-imtieħen tal-ilma fuq wiċċ ix-Xmara Adige L-imtieħen tal-ilma, mibnija fuq pjattaforma jew pontun fuq wiċċ l-ilma kienu tassew karatteristiċi u kienu jinbnew b’dan il-mod apposta biex ikunu jistgħu jadattaw għall-varjazzjonijiet fil-livell tal-ilma tax-xmara. Fuq il-pontun, kien ikun hemm ir-rota bil-paletti tal-injam tal-mitħna tal-ilma u qisha għarixa tal-injam li kienet tintuża għad-dris. Dawn l-imtieħen tal-ilma kienu jkunu kollegati max-xtut b’pont żgħir magħmul b’tavla tal-injam imsejjaħ peagno. Dawn l-imtieħen tal-ilma kienu ddokumentati mill-Medjuevu u ħafna minnhom kienu kkontrollati mid-diversi monasteri lokali, li fl-imgħoddi kellhom id-dritt li jisfruttaw l-ilma tax-xmara. Mhux ta’ b’xejn kien hemm grupp ta’ mtieħen tal-ilma b’mod partikolari qrib il-Bażilika ta’ San Zeno, tul il-parti tax-xmara bejn il-knisja ta’ San Giorgio in Braida u l-Katidral. Matul is-seklu 19 kien hemm iktar minn 400 minnhom, imma mbagħad maż-żieda tal-industrijalizzazzjoni ta’ Verona, naqsu sew u għebu għalkollox sal-bidu tas-seklu 20.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
Kif il-Knisja Konventwali saret Kon-Katidral
Din il-kwistjoni baqgħet għal bosta snin taħt it-tapit. Sadattant, l-Isqof kellu biża’ kbir li din il-knisja tant prestiġġjuża bir-rikkezzi tagħha xi darba taqa’ f’idejn il-Gvern barrani, li kien ta’ twemmin Anglikan, l-aktar għax issa bdew jiġu l-għalliema Metodisti. L-Isqof Mattei ra kif għamel u ġab l-approvazzjoni mingħand il-Papa biex din il-knisja taqa’ taħt r-responsabbiltà tiegħu. Bi ftehim mal-Gvernatur Ingliż li aċċetta s-sitwazzjoni, fis-27 ta’ Jannar 1816, il-Papa Piju VII ta r-rikonoxximent u eleva l-istatus tal-knisja għal dak ta’ “Kon-Katidral”, jiġifieri Katidral li jaqsam id-dinjità u l-preċedenza onorarja tiegħu mal-Katidral tal-Imdina. Biex ma tinkisirx ir-rieda tajba mal-Gvern Ingliż, b’mod diplomatiku ntlaħaq ftehim li bih l-Gvern Ingliż kellu ċerta setgħa nominali fuq il-Kon-Katidral. B’hekk fuq il-presbiterju b'mod simboliku, mat-tron tal-Isqof tqiegħed ukoll it-tron irriżervat għall-Gvernatur. Intant, l-awtorità tal-Gvernatur vis a vis il-Knisja f’Malta kienet tkun manifestata fl-istess Kon-Katidral f’Jum il-gandlora meta kull sena il-Gvernatur kien jagħmel id-diskors tiegħu lill-kleru minn fuq il-presbiterju. Fi snin aktar riċenti qamu diżgwidi oħra, din id-darba mal-Gvern Malti dwar min kellu d-dritt tal-proprjetà tal-Kon-Katidral.
Verona
Idrografija
Minħabba l-għargħar miż-żieda fil-livel tal-ilma tax-xmara tas-16 ta’ Settembru 1882, li għerrqu l-biċċa l-kbira tal-belt, qerdu mijiet ta’ djar u żewġ pontijiet, u kkawżaw diversi vittmi, il-mogħdijiet tal-ilma tax-xmara kellhom jiġu mmodifikati għalkollox bejn l-1885 u 1899, u b’hekk id-dehra tal-belt inbidlet għal dejjem. Il-qiegħ tax-Xmara Adige ġie mwessa’ u mnaddaf, il-ħitan kbar qishom swar inbnew jew ġew irrestawrati mad-dawra kollha tal-belt, filwaqt li l-Kanali tal-Adigetto u tal-Ilma Mejjet intradmu u ngħalqu għalkollox. Sabiex jitnaqqas id-daqs tax-xmara meta tgħaddi minn fejn iż-żoni urbani, ġie mwettaq il-kanal industrijali Camuzzoni, li jibda minn Chievo (fejn fl-1923 imbagħad twettaq pont li jservi bħala diga) u jibqa’ għaddej għal 7.5 km lejn ix-Xlokk qabel ma jerġa’ jingħaqad max-Xmara Adige ftit iktar ’l isfel mill-belt ta’ Verona.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
It-tibdil ta' xogħol artistiku min-Nazzareni
Il-pittur famuż Giuseppi Hyzler (1787-1858), artist Malti ta’ dixxendenza Ġermaniża, kien issieħeb ma’ moviment artistiku f'Ruma magħruf bħala n-Nazzareni. Meta ġie lura minn Ruma, fl-1823, hu ħajjar lil bosta artisti Maltin biex isegwu dan l-istil. Hyzler ħadem ħafna ma’ ħuh Vincenzo u mal-assistent tiegħu Giuseppe Calleja, kif ukoll ma’ ħames artisti oħra, l-aktar f’xogħlijiet fil-knejjes. Hyzler kien ħass li l-arti Barokka fil-Kon-Katidral ta’ San Ġwann kienet frivola u esaġerata, u allura ma kienx għad hemm lokha. B’hekk ħa l-inkarigu li jqaxxar l-induratura tal-ħitan u jneħħi l-iskultura Barokka li kien hemm fil-kappelli u n-navata. Kienu laħaq biss dar il-kappella ta’ Franza, (iddedikata lil San Pawl), meta mbagħad ix-xogħol waqaf.
Verona
Klima
Għaldaqstant, fuq livell territorjali, il-klima ta’ Verona ġeneralment tkun klima tal-pjanura, jiġifieri moderata u umda, bi xtiewi relattivament kesħin u bi sjuf sħan. It-temperatura medja annwali tkun xi 13-14 °C. Meta t-temp ikun affettwat mill-kurrenti antiċikloniċi, il-massa tal-arja fuq il-pjanura tkun stabbli fl-għoli jew twassal għal inverżjoni termika fil-baxx, u għalhekk iseħħu fenomeni staġonali bħan-nida, iċ-ċpar, il-ġlata, ir-riħ isfel u l-akkumulu ta’ sustanzi niġġiesa fil-baxx. Dawn il-fenomeni jseħħu l-iktar minħabba l-preżenza tal-umdità minn għejun importanti bħaż-żoni tar-raba’ bl-irrigazzjoni u l-Lag ta’ Garda, li bħal donnhom jitimgħu lill-massa tal-arja qrib l-art bil-fwar.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
It-tibdil ta' xogħol artistiku min-Nazzareni
Tul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-Kon-Katidral ta' San Ġwann ġarrab ħsarat kbar waqt attakk bil-bombi mill-ajru fuq il-Belt Valletta. Parti mill-Anness sofriet l-aktar u l-knisja nnifisha ħelset qerda totali għal ftit. Il-kampnari u l-Sagristija wkoll saritilhom ħsara kbira u l-bieb prinċipali nfaqa' 'l ġewwa. Fortunatament, dak li kien hemm fil-knisja kien diġà ġie trasferit f'post ieħor fil-ħin.
Verona
Klima
Il-preċipitazzjonijiet (jiġifieri xita, silġ, borra, eċċ.) huma distribwiti b’mod pjuttost uniformi matul is-sena, għalkemm ix-xitwa s-soltu tkun l-iktar staġun niexef filwaqt li l-ħarifa u r-rebbiegħa jġibu magħhom maltemp mill-Atlantiku jew mill-Mediterran. Fis-sajf ikun hemm maltempati pjuttost ta’ sikwit u ħafna drabi jkunu bis-silġ. Meta fin-Nofsinhar tat-territorju ta’ Verona, jiġifieri fil-Widien il-Kbar ta’ Verona, ikun hemm preċipitazzjonijiet minimi ta’ madwar 700 mm, fil-pjanura u l-għoljiet iktar qrib il-belt ta’ Verona dawn jiżdiedu għal 800 mm, filwaqt li lejn id-dwieli ta’ Valpolicella sa ma wieħed jitla’ lejn iż-żoni muntanjużi ta’ qabel Lessinja, il-parti tan-Nofsinhar ta’ Monte Baldo u l-katina muntanjuża ta’ Carega, dawn jiżdiedu għal 900-1100 mm sa xi 1500 mm.
Twaqqif
Iż-żona fejn tinsab Verona ilha abitata minn żmien in-Neolitiċi, u dan wisq probabbli għaliex wieħed bilfors irid jgħaddi minn din iż-żona jekk ikun ġej jew sejjer mill-Punent jew il-Lvant tal-Pjanura Padana-Veneta, fit-Tramuntana tax-Xmara Po. X’aktarx li kien hemm xi insedjament lejn in-Nofsinhar tal-għolja ta’ San Pietru, qrib wieħed mill-ftit punti minn fejn wieħed jista’ jaqsam ix-xmara Adige bil-mixi. Fil-fatt hawnhekk instabu ħafna fdalijiet ta’ żmien in-Neolitiċi. Fl-epoka protostorika, fl-inħawi ta’ dan l-insedjament, għexu wkoll il-Galli Ċenomani (mill-Gallja l-Qadima), li ppreferew it-territorji fin-naħa tal-Punent tax-xmara, il-Veneti, li kienu jgħixu fit-territorji tal-Lvant, u ir-Reti, li kienu konfederazzjoni ta’ tribujiet li kienu jgħixu fiż-żona tal-Alpi.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
Intern
thumb|right|300px|L-intern tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann L-intern tal-Kon-Katidral, il-biċċa kbira huwa magħmul mill-pittur magħruf Mattia Preti. Suor Maria de Dominici kienet fost l-artisti u assistenti oħra li ħadmu ma' Preti. L-istil huwa dak Barokk u l-intern huwa mżejjen ħafna speċjalment fil-faċċata. Preti ħadem fil-ħitan u pinġa l-artali li kellhom xeni mil-ħajja ta' San Ġwann. Viċin l-entrata prinċipali, wieħed jista' jara' il-monumenti tal-Gran Mastru Fra Marc'Antonio Zondadari.
Verona
Twaqqif
L-istoriċi Latini ma rnexxilhomx jidentifikaw l-oriġini ċerta tal-insedjament ta’ qabel żmien ir-Rumani, u kienu jakkreditaw it-twaqqif tal-belt lill-Veneti jew lill-predeċessuri tagħhom, jew saħansitra lill-Etruski (mill-Etrurja l-Qadima). Pereżempju l-istoriku Polibju kien isostni li fit-tieni seklu Q.K., ir-razza Veneta kienet l-iktar waħda komuni fil-belt, u effettivament ma kellux tort sa barra għaliex il-preżenza tal-Veneti hija dokumentata ferm u kkonfermata mis-sejbien tal-fdalijiet qrib l-għolja ta’ San Pietru. Min-naħa l-oħra, Plinju x-Xiħ kien isostni li t-twaqqif tal-belt sar mir-Reti u mill-Euganei flimkien, filwaqt li Tito Livio kien tal-fehma li l-belt twaqqfet mill-Galli Ċenomani.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
Opri tal-arti
thumb|left|300px|Il-Qtugħ ir-Ras ta' San Ġwann, 1608. Il-Kon-Katidral huwa mimli b'xogħlijiet importanti tal-arti kemm f'dak li hu pittura kif ukoll skultura. Wieħed mill-aktar xogħlijiet prestiġjużi u importanti huma l-pitturi l-Qtugħ ir-Ras ta' San Ġwann u l-Meditazzjoni ta' San Ġirolamu, it-tnejn xogħlijiet tal-pittur famuż Michelangelo Merisi da Caravaggio. Dawn jinsabu fl-Oratorju.
Verona
Storja antika
xellug|daqsminuri|L-Arkata ta’ Kostantinu f’Ruma fiha xbieha tal-assedju ta’ Verona mit-truppi ta’ Kostantinu I. Fin-naħa t’isfel fuq il-lemin jidhru s-swar tal-belt li ġew imsaħħa u mwessa’ minn Galljenu snin qabel L-ewwel kuntatti bejn Ruma l-antika u Verona huma dokumentati għall-ħabta tat-tielet seklu Q.K. u mill-bidu nett kienu kuntatti ta’ ħbiberija u ta’ alleanza. Fil-fatt, fis-seklu 390 Q.K., il-Galli Senoni ta’ Brenno invadew Ruma, u x’aktarx proprju bis-saħħa tal-għajnuna tal-Veneti ġew imġiegħla jiddjalogaw mar-Rumani. Barra minn hekk, iktar ’il quddiem anke l-Galli Ċenomani u l-Veneti għenu lir-Rumani fil-battalji, saħansitra meta r-Rumani kkonkwistaw il-Gallja Ċisalpina. Bis-saħħa tal-konkwista u tal-kolonjalizzazzjoni Rumana tal-Pjanura Padana, ħarġet fid-dieher l-importanza strateġika tal-belt ta’ Verona, li fis-seklu 89 Q.K. saret kolonja u fis-seklu 49 Q.K. saret muniċipju Ruman permezz tal-Lex Roscia ta’ Ġulju Ċesri. B’hekk il-municipium ingħata 3 700 km² ta’ art u sar magħruf ukoll bħala Res publica Veronensium.
Matul il-perjodu repubblikan, Verona ġiet imwaqqfa mill-ġdid max-xtut tal-Adige, fejn malajr kibret u żviluppat ekonomikament, tant li bejn nofs l-ewwel seklu Q.K. u s-seklu ta’ wara nbnew is-swar u l-monumenti ewlenin tal-belt. Fil-perjodu ta’ wara, il-belt ta’ Verona laħqet il-quċċata tar-rikkezza u tas-seħer tagħha, meta nbena s-simbolu tal-belt u l-monument li għadu ikoniku sal-lum il-ġurnata, jiġifieri l-anfiteatru Ruman (magħruf bħala l-Arena). Barra minn hekk, ġew restawrati l-Forum Ruman u ż-żewġ bibien tal-belt, Borsari u Leoni. Fis-sekli ta’ wara, iż-żona abitata kellha tħabbat wiċċha mal-invażjonijiet tal-Barbari, proprju minħabba li kienet l-ewwel belt tal-Italja li wieħed jinzerta fi triqtu mit-Tramuntana tal-Ewropa. Għalhekk, l-imperatur Galljenu, fis-sena 265 saħħaħ u wessa’ s-swar tal-belt saħansitra lil hinn mill-Arena. Il-fortifikazzjonijiet imsaħħa kienu kruċjali fl-assedju tat-truppi ta’ Kostantinu I kontra t-truppi ta’ Massenzju, li kienu nġabru qaqoċċa fil-qalba tal-belt, filwaqt li battalji importanti oħra ġew miġġielda fejn il-bibien tal-belt ta’ Verona.
Kon-Katidral ta' San Ġwann
Caravaggio
Caravaggio kien ġie Malta fl-1607. Dan l-artist famuż jibqa’ jissemma bħala l-ewwel u l-aqwa esponent tal-istil ta' arti magħruf bħala il-chiaroscuro. Caravaggio jibqa' magħruf ukoll bħala l-artist pijunier tar-Realiżmu. Hu kien jagħżel il-mudelli tiegħu min-nies kwalunkwe li kien jiltaqa’ magħhom. Fl-arti Karavaġġeska jispiċċa l-idealiżmu tas-sbuħija u l-perfezzjoni tal-figura umana. Minflok tispikka r-realtà bid-difetti u anki l-kruha kollha tagħha. Hekk pereżempju fil-pittura ta’ San Ġirolamu, dan il-karattru hu rrappreżentat b'mod mill-aktar uman, bil-fattizzi li jagħmluh bniedem li kien jeżisti verament. Fil-figura ta' dan il-qaddis ma tidhirx figura iddillistika b'wiċċ b'fattizzi perfetti biex il-qaddis ikun perfett fis-sbuħija tiegħu. F'dan ir-ritratt, il-figura għandha l-ġilda mkemxa tal-pala tal-id. Din għandha tonalità ta' kulur differenti minn dik tad-driegħ bajdanija, bħalma jiġri fir-realtà meta bniedem ikun liebes u protett mix-xemx. Karatteristika oħra importanti tal-pitturi ta’ Caravaggio hi l-kompożizzjoni tal-pittura bis-saħħa tad-dawl bħalma naraw fil-kapulavur tiegħu l-Qtugħ ir-Ras ta’ San Ġwann. Hawn naraw id-dawl fuq l-iġsma tal-karattri ġej minn sors wieħed, minn naħa ta' fuq, bħallikieku l-uniku dawl dieħel mit-tieqa hu dak li hemm fis-saqaf tal-oratorju. Fl-arti, dan id-dawl jissejjaħ, luce della cantina.
Arazzi Fjammingi
Fil-mużew tal-Kon-Katidral ta’ San Ġwann hemm sett ta' arazzi magħruf bħala “L-Arazzi Fjammingi” li nġieb Malta fl-1701. L-arazzi kienu kkumissjonati mill-Gran Mastru Perellos biex iżejnu l-Knisja Konventwali tal-Ordni ta’ San Ġwann. Dan is-sett hu msejjaħ hekk għaliex kien maħdum minn Judocus de Vos, fil-belt Fjamminga ta’ Brussell. Is-sett hu magħmul minn ħmistax-il biċċa tapizzerija, kull waħda, 7.5 m b’6.5 m, u minn 14-il panew żgħir (kull wieħed 2 m b’7.5 m). Dan is-sett jittratta t-tema tat-“Trijonf tal-Fidi”. Dawn l-arazzi kienu maħdumin fuq disinn ta’ Peter Paul Rubens u ta’ Nicholas Poussielgue. Fl-antik, dawn it-tapizzerji kienu jiddendlu fil-Kon-Katidral għall-festi ta’ Corpus u ta’ San Ġwann il-Battista, fil-Pentekoste u fl-Imnarja.
Illum
Illum il-Kon-Katidral ta’ San Ġwann hu wkoll post fejn isiru avvenimenti kulturali u hu wieħed mill-attrazzjonijiet l-aktar popolari mat-turisti f'Malta. Huwa amministrat mill-Fondazzjoni tal-Kon-Katidral ta' San Ġwann li twaqqfet fl-2001 biex tiżgura l-konservazzjoni u r-restawr kull fejn u meta jkun meħtieġ, kif ukoll tieħu ħsieb id-dħul u li l-finanzi minn dan id-dħul ikunu sostenibbli.
Verona
Storja tal-Medjuevu
daqsminuri|177x177px|Teodoriku l-Kbir Bil-waqgħa tal-Imperu Ruman tal-Punent, fil-belt stabbilew ruħhom renji ġodda, fosthom ir-renju tal-Ostrogoti gvernat minn Teodoriku l-Kbir, magħruf bħala Dietrich von Bern jew Teodoriku ta’ Verona. Sar magħruf b’dan l-isem tal-aħħar peress li l-belt ta’ Verona kienet is-sede ppreferuta tar-re, tant li wessa’ ż-żona abitata biex issir ċentru militare importanti. Imbagħad ġew il-Longobardi li interrompew id-dominju qasir tal-Biżantini (li kienu rebħu lill-Ostrogoti fil-Gwerra Gotika) u għamluha belt kapitali tal-Italja sas-sena 571, meta ħadet postha l-belt ta’ Pavia. Verona xorta waħda baqgħet belt kapitali ta’ dukat importanti tal-Longobardi u waħda mill-bliet prinċipali tal-Langobardia Maior ħdejn Milan, Cividale u Pavia. L-eġemonija tal-Longobardi fir-rigward ta’ Verona u l-biċċa l-kbira tal-Italja damet għal żewġ sekli sal-wasla tal-Franki f’Verona fis-sena 774. Karlu Manju rnexxielu jegħleb ir-reżistenza aħħarija tar-Renju tal-Longobardi mmexxija minn Adelki, iben Desiderju: il-prinċep fittex il-kenn fil-belt ta’ Verona qabel ma ġie mġiegħel jaħrab. Wara l-waqgħa tal-Longobardi feġġ l-Imperu Karolinġju bl-inkoronazzjon ta’ Karlu Manju, li assenja r-Renju tal-Longobardi lil ibnu Pipinu.
Fil-bidu tal-millenju l-ġdid, Verona (flimkien ma’ Aquileia) saret tifforma parti mill-influwenza tal-Imperu Ruman Sagru, wara li kienet tat il-kontribut siewi tagħha fil-battalji tul is-snin għall-investituri mal-Papat. Fl-1117, it-territorju ta’ Verona ntlaqat minn terremot qerriedi, l-ikbar avveniment sismiku li qatt seħħ fil-Pjanura Padana, li minbarra li ġarraf diversi binjiet u monumenti, ġab miegħu kriżi ekonomika u soċjali. Madankollu, it-terremot kien ukoll opportunità biex klassi ġdida ta’ Verona tikseb il-poter, issawwar tip ta’ gvern lokali awtonomu, u fl-1136 twaqqaf wieħed mill-ewwel Komuni (Comuni) Taljani ħielsa. Il-kisba ta’ awtonomija kbira wasslet ukoll għal ġlieda interna bejn żewġ fazzjonijiet: il-Gwelfi u l-Gibellini. Il-Gwelfi kellhom l-appoġġ taċ-ċittadini fil-kampanja madwar il-belt u fuq kollox l-appoġġ tal-Kontijiet ta’ Sambonifacio, filwaqt li l-Gibellini kellhom l-appoġġ taċ-ċittadini fil-belt proprja, immexxija mill-Montekki (Montagues bl-Ingliż), li ssemmew fil-kapulavur ta’ Shakespeare, Romeo u Ġuljetta. xellug|daqsminuri|Cangrande I della Scala Il-fazzjoni tal-Gibellini ssaħħet meta kiseb il-poter Ezzelino III da Romano u l-iktar permezz ta’ Mastino I della Scala, meta t-tip ta’ gvern tal-belt għadda minn Komun għal Signoria (immexxija minn Sinjur). Il-belt ta’ Verona reġgħet kisbet il-ġid u l-importanza, b’mod partikolari bis-saħħa ta’ Cangrande I della Scala, li kien bniedem tassew irrispettat, tant li Dante Alighieri ddedikalu cantica sħiħa fil-Ġenna tal-Kummiedja Divina. Is-setgħa ta’ Cangrande I della Scala kienet estiża mal-biċċa l-kbira tat-Tramuntana tal-Italja. Hu sar Sinjur ta’ Verona, Vicenza, Montagnana, Padova, Belluno, Feltre, Monselice, Bassano u Treviso, kif ukoll vikarju imperjali ta’ Mantova u kap tal-fazzjoni tal-Gibellini fl-Italja. Il-politika tal-espansjoni ta’ Verona lejn il-Lvant ġiet interrotta mill-mewta ħesrem ta’ Cangrande I fl-età ta’ 38 sena, ftit jiem wara l-konkwista ta’ Treviso, wara li bela’ tossina naturali. Il-mewta tiegħu ħalliet lis-Signoria lampa stampa mingħajr dixxendenti diretti u l-poter għadda għand in-neputi Mastino II della Scala, li wara l-kisba ta’ Lucca wessa’ s-Signoria sal-Baħar Tirren. Dan il-kobor territorjali beda jinkwieta lill-istati ġirien u wassal għat-twaqqif ta’ lega promossa mir-Repubblika ta’ Venezja. Fiha ssieħbu l-familji Viskonti, Da Carrara, Este u Gonzaga. Il-qawwa militari ta’ Verona ġġieldet żewġ battalji kbar kontrihom qabel ma ċediet. Dan wassal biex is-Signoria kellha tnaqqis kbir fit-territorju tagħha u fl-1388, wara li ddgħajfet minħabba d-diżgwidi bejn il-familji influwenti, il-Viskonti ħadulha postha. Id-dominju tal-Viskonti u warajhom ta’ Da Carrara, kien wieħed qasir, għaliex qalb it-tgemgim taċ-ċittadini ta’ Verona u l-irvelli li spiss kienu jfeġġu fil-belt, fit-22 ta’ Ġunju 1405 Venezja ħatfet l-opportunità biex tinvadiha bl-għajnuna taċ-ċittadini stess.
Storja moderna
Fl-24 ta’ Ġunju 1405, Venezja ħadet ir-riedni ta’ Verona f’idejha, u taħt il-governanza tagħha l-belt ta’ Verona gawdiet perjodu twil ta’ paċi sal-1509, meta r-Repubblika ta’ Venezja ġiet attakata mill-qawwiet tal-Lega ta’ Cambrai. Kif intemmet il-gwerra tal-Lega ta’ Cambrai, Verona reġgħet gawdiet perjodu ieħor ta’ paċi li din id-darba ma ntemmx minħabba gwerra iżda minħabba marda devastanti: il-pesta tal-1630 li waslet l-Italja mis-suldati Ġermaniżi. Il-pesta kienet diżastru għall-belt ta’ Verona. In-numri jitkellmu waħedom: skont iċ-ċensiment tal-1626 kien hemm 53,333 abitant, li sa tmien l-imxija tal-pesta naqsu għal 20,738 abitant. Dan ifisser li mietu kważi żewġ terzi tal-popolazzjoni. Tant kien hemm katavri fil-belt, li dawn kellhom jinħarqu jew jintremew fix-Xmara Adige għaliex ma kienx fadal post fejn jindifnu. Wara s-seklu 17 l-ekonomija bdiet tirpilja. Bdew jinbnew knejjes u binjiet bi stil Rinaxximentali. Wieħed mill-iktar arkitetti importanti ta’ dan l-istil fil-belt ta’ Verona kien Michele Sanmicheli. F’dan il-perjodu ta’ twelid mill-ġdid tal-arti u tal-kultura, ġiet żviluppata wkoll it-teknika famuża tal-kunċerti tal-qniepen ta’ Verona, u twaqqfu għexieren ta’ akkademji importanti li kattru l-attivitajiet kulturali fuq dimensjoni Ewropea. daqsminuri|L-assalt fuq Castelvecchio matul ir-rewwixta kontra l-Franċiżi fil-perjodi tal-Għid ta’ Verona F’Mejju 1796, waqt il-Kampanja tal-Italja, miġġielda miċ-ċittadini rivoluzzjonarji ta’ Franza kontra l-qawwier monarkiċi Ewropej tal-Ancien Régime, il-ġeneral Napuljun Bonaparte rebaħ kontra l-qawwa militari Awstrijaka fi Piemonte. Il-qawwa militari Awstrijaka kellha tirtira minnufih, filwaqt li Napuljan u l-ideat rivoluzzjonarji Franċiżi ħarbtu t-trankwillità taċ-ċittadini ta’ Verona. Il-qawwa Awstrijaka rtirat f’Peschiera, u b’hekk kasbret in-newtralità tal-Veneto. Napuljun, min-naħa tiegħu, approfitta ruħu biex jokkupa lil Peschiera u lil Verona b’mod temporanju. F’dan il-perjodu, Napuljun seraq għadd ta’ opri tal-arti mill-knejjes, fosthom it-Trittiku tal-artal tal-Bażilika ta’ San Zeno, kapulavur tal-artist mill-Veneto Andrea Mantegna, li ġie żarmat u ntbagħat lejn il-Louvre. Kien biss matul ir-restawr li Antonio Canova rnexxielu jikseb il-biċċa ċentrali tat-Trittiku. Il-biċċiet l-oħra, li qabel kienu magħqudin bħala kapulavur wieħed, baqgħu Franza fil-Mużew tal-Belle Arti ta’ Tours u fil-Louvre ta’ Pariġi. Matul din l-okkupazzjoni temporanja min-naħa tal-milizzji rivoluzzjonarji Franċiżi, faqqa’ rvell qalbieni msejjaħ il-perjodi tal-Għid ta’ Verona. Matul dan l-irvell, iċ-ċittadini ta’ Verona ħaqqewha mal-qawwiet Franċiżi u rreżistew l-attakki bil-kanuni fuq il-belt, qabel ma kellhom iċedu għax sfaw imdawra minn 15,000 suldat oħra. Mit-3,000 suldat tal-gwarniġjon Franċiż, waqt l-irvell mietu xi 500 suldat, indarbu xi 1,000 suldat, u ġew arrestati bħala priġuniera xi 2,400 persuna (500 suldat u 1,900 qrabat). Is-sena 1797 kienet is-sena ta’ tmiem l-istorja tar-Repubblika ta’ Venezja, li mbagħad wassal biex il-belt ta’ Verona, waqt il-gwerer ta’ Napuljun, tgħaddi f’idejn Franza u l-Awstrija, abbażi tad-diversi trattati li tfasslu tul is-snin.
Storja kontemporanja
xellug|daqsminuri|Sal-1866, l-impjanti ferrovjarji qrib l-istazzjon tal-belt kienu l-ikbar industrija ta’ Verona Wara l-Kungress ta’ Vjenna tal-1815, il-provinċja ta’ Verona ġiet assorbita mir-Renju Waħdieni tal-Lombardia u tal-Veneto, li kien Stat li jiddependi fuq l-Imperu Awstrijak, u gawdiet perjodu ta’ stabbiltà sal-1866. Il-marixxall Josef Radetzky, nominat kmandant tar-Renju, irrikonoxxa li Verona kienet post strateġiku tassew importanti fi ħdan iż-żona Kwadrilatera ffortifikata, li kienet żona ta’ importanza militari kbira fl-istrateġija tad-dinastija ta’ Habsburg, peress li setgħet isservi ta’ lqugħ kontra l-assalti tar-Renju ta’ Sardenja, u għalhekk kompliet tiġi ffortifikata. Fil-fatt l-inġiniera militari bdew iwettqu sistema difensiva magħmula minn swar, fortizzi, kastelli, torrijiet tal-għassa u binjiet oħra, u Verona saret belt iffortifikata.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Verona kienet waħda mill-iktar bliet Taljani li ġew ibbumbardjati, b’xi 11,627 binja mġarrfa għalkollox u 8,347 binja imġarrfa b’mod gravi. Wara li spiċċa l-Faxxiżmu, il-belt ta’ Verona, li kienet is-sede ta’ ħames ministeri u bosta binjiet importanti tal-Ġermaniżi, saret ċentru importanti tar-Repubblika Soċjali Taljana. Proprju taħt il-ġurisdizzjoni tagħha, seħħ il-proċediment ġudizzjarju ta’ Verona kontra Galeazzo Ciano u faxxisti oħra, li kienu akkużati li kkonfoffaw ma’ Badoglio biex Mussolini jiġi arrestat. Il-proċediment ġudizzjarju wassal għall-eżekuzzjoni sommarja tagħhom fil-poligonu tal-fortizza ta’ San Procolo.
Simboli
daqsminuri|172x172px|L-istemma tas-Signoria bis-sellum tipiku tal-familja della Scala L-istemma tal-komun tfaċċat għall-ħabta ta’ nofs is-seklu 13 meta Verona kienet għadha komun ħieles. L-istemma ta’ qabel b’salib abjad fuq sfond aħmar, ġie sostitwit b’salib dehbi fuq sfond ikħal, li għadhom il-kuluri araldiċi ta’ Verona sa llum.
Simbolu ieħor ta’ Verona, li jintuża wkoll fl-istemma tal-provinċja, huwa dak b’sellum abjad, b’erba’ jew ħames skaluni, fuq sfond aħmar. Jeżistu żewġ varjanti ta’ din l-istemma, allavolja ma tantx huma magħrufa. L-ewwel varjant fih żewġt iklieb, wieħed ma’ kull ġenb tas-sellum, filwaqt li t-tieni varjant fih ajkla imperjali fil-quċċata tas-sellum. Dan it-tieni varjant, intuża uffiċjalment minn Alboino della Scala u Cangrande I della Scala meta kienu vikarji imperjali, kariga li ngħatatilhom mill-imperatur Enriku VII tal-Lussemburgu.
Sit ta’ Wirt Dinji
L-elementi Rumani, Romaneski, Gotiċi, Rinaxximentali u suċċessivi waslulna sħaħ sa żminijietna, filwaqt li n-nisġa urbana għandha koerenza u omoġenjetà notevoli bis-saħħa tas-swar mad-dawra taċ-ċentru storiku tal-belt li donnhom ħarsu liċ-ċentru anke mill-industrija u tal-impjanti ferrovjarji li baqgħu barra mis-swar. It-Tieni Gwerra Dinjija biss ħalliet ġerħiet kbar, li minn tal-inqas tgħattew kemm jista’ jkun bil-pjan ta’ rikostruzzjoni li ġie adottat wara l-gwerra. Permezz tal-pjan, l-istruttura oriġinarja tal-belt inżammet, frott il-proċess tar-rikostruzzjoni li twettaq b’ħila u reqqa liema bħalhom.
Chris Eagles
Bidu tal-karriera
Oriġinarjament, Eagles kien parti mill-mixtla ta' Watford, fejn fl-età tenera ta' erbatax-il sena hu ngħaqad mal-akkademja ta' Manchester United.
Manchester United
Eagles iddebutta mal-ewwel tim fit-28 ta' Ottubru 2003 bħala sostitut fit-tieni taqsima għal Kieran Richardson fil-ħin supplementari kontra Leeds United fil-kompetizzjoni tal-League Cup.
Eagles ġie msellef lil Watford fil-21 ta' Jannar 2005, fejn irnexxielu jagħmel tlettax-il apparenza u skorja gowl wieħed. Hu kien ukoll misluf lil Sheffield Wednesday għall-ewwel nofs tal-istaġun 2005–06 fejn skorja l-ewwel gowl għal Sheffield Wednesday fid-derby kontra Leeds United. Hu temm il-perjodu ta' self b'total ta' tliet gowls.
Fis-6 ta' Jannar 2006, Eagles kien misluf għal darb'oħra lil Watford, fejn iddebutta kontra Bolton Wanderers fl-FA Cup, fejn il-"Hornets" tilfu 3–0. Fl-ewwel apparenza fil-kampjonat għal Watford kontra Stoke City, hu skorja l-unika gowl għal Watford f'dik il-logħba. Il-gowl rebbieħ fir-rebħa ta' 1–0 kontra Brighton & Hove Albion fit-18 ta' Frar li kien minn madwar 45 metru (kważi mil-linja tan-nofs) &mdash; li jixbah ħafna l-gowl ta' David Beckham għal Manchester United kontra Wimbledon madwar għaxar snin qabel &mdash; tah l-unur tal-aktar gowl prestiġjuż tal-klabb f'dak l-istaġun.
Minkejja li kien hemm nuqqas ta' midfilders fil-klabb, fil-31 ta' Awissu 2006, Eagles qabel li jagħmel erba' xhur taħt self mat-tim Olandiż ta' NEC Nijmegen, biex jikseb aktar esperjenza.
Fit-28 ta' April 2007, Eagles skorja l-ewwel gowl mal-ewwel tim (fit-93 minuta) għal United fir-rebħa ta' 4-2 kontra Everton wara li daħal bħala sostitut fil-logħba tal-Premier League. Din ir-rebħa tat vantaġġ ta' ħames punti f'ras il-klassifika. Fl-20 ta' Lulju 2007, matul sett ta' logħob ta' ħbiberija li saru fl-Asja bħala preparamenti għall-istaġun li jmiss, hu skorja għal United kontra FC Seoul. Erbat ijiem wara, hu skorja wkoll gowl spettakulari minn madwar 30 metru kontra Shenzhen FC, fejn b'hekk skorja 3 gowls f'5 logħbiet. Fil-partiti li ntlagħbu ta' qabel l-istaġun, Eagles skorja gowl ieħor fejn dan kien il-gowl li kiseb il-pari ta' 1-1 kontra Kaiser Chiefs. Hu beda wkoll mal-ewwel ħdax fil-partita ta' qabel l-istaġun kontra Portsmouth fin-Niġerja, fejn skorja l-gowl tal-ftuħ għal United.
Wied Superjuri tar-Renu Nofsani
daqsminuri|268x268px|Il-Kastell ta' Katz f'Sankt Goarshausen bil-blat ta' Lorelei. Il-Wied Superjuri tar-Renu Nofsani, magħruf ukoll bħala r-Renu Romantiku jew il-Fondoq tar-Renu, huwa sezzjoni ta' 65 kilometru tax-xmara Renu bejn Koblenz u Rüdesheim fl-istati federali ta' Rheinland-Pfalz u Hesse fil-Ġermanja. F'Ġunju 2002 din is-sezzjoni tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO minħabba s-sbuħija tagħha bħala pajsaġġ kulturali, l-importanza tagħha bħala rotta tat-trasport fl-Ewropa, u l-adattamenti uniċi tal-binjiet u tar-raba' mtarraġ max-xaqlibiet weqfin tal-fondoq.
Il-blat tar-reġjun żviluppa fil-perjodu Devonjan u huwa magħruf teknikament bħala l-blat tar-Renu (bl-Ingliż: Rhenish Facies). Dan it-tip ta' blat sedimentarju fih bosta fossili u jikkonsisti l-iktar mil-lavanja. Il-blat għadda minn bosta fenomeni ġeoloġiċi konsiderevoli matul il-perjodu Karboniferu. Il-fondoq issawwar matul elevazzjoni ġeoloġika ferm iktar reċenti li ħalliet warajha x-xmara fil-fondoq b'żewġ xtut għoljin sa 200 metru. L-iżjed karatteristika famuża tal-Wied Superjuri tar-Renu Nofsani hi l-Lorelei.