cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Caenolestes
Caenolestes huwa ġeneru ta' mammiferi (l- opossumi bugdiedem komuni), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-ordni Paucituberculata, fil-familja Caenolestidae ma' 2 ġeneri oħra (Lestoros u Rhyncholestes), b' 5 speċijiet estanti. Dan il-ġeneru huwa l-aktar wieħed ta' suċċess fl-ordni Paucituberculata bl-akbar numru ta' speċi ħajjin.
Dawn il-mammiferi huma marsupjali karnivori ta' abbitudni notturna mifruxin ma' l-Amerika ta' isfel. L-opossumi bugdiedem komuni huma magħrufa wkoll bħala l-opossumi firien komuni.
Minħabba l-ambjent diffiċli li jgħixu fiħ, il-mammoloġisti ma tantx jafu fuqhom u tradizzjonalment kien maħsub li huma rari ħafna. Iżda minn studji reċenti li saru ħareġ li l-opossumi ġrieden jistgħu jkunu ħafna aktar komuni milli hu ġeneralment maħsub. Milli jidher dawn il-marsupjali jgħixu l-parti l-kbira ta' ħajjithom f' toqob taħt l-art.
Deskrizzjoni
L-opossumi bugeddum komuni jew opossumi firien komuni, kif jgħid l-isem komuni għandhom id-dehra ta' bugeddum u d-daqs simili ta' far.
Dawn il-marsupjali huma ikkaratterizzati b' wiċċ twil għall-ponta, b' par għajnejn żgħar, b' denb irqiq u twil (li kapaċi jilħaq nofs it-tul totali) u b' nuqqas ta' marsupju fl-adulti nisa.
Dieta
Għalkemm l-opossumi bugdiedem komuni għandhom par għajnejn żgħar b'vista bagħtuta, huma kaċċaturi attivi ħafna u jikkaċċaw insetti, ħniex u vertebrati żgħar minn kmieni filgħaxija sa tard bil-lejl. Dan kollu jagħmluh bl-għajnuna ta' smiegħ tajjeb u x-xagħar sensittiv li għandhom ma' wiċċhom.
Distribuzzjoni
L-opossumi bugdiedem komuni huma marsupjali nattivi tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel u jinsabu mifruxin ma' l-Andi mill-Punent għat-Tramuntana ta' dan il-kontinaent. Dawn jinsabu fil-Venezwela, fil-Kolombja, fl-Ekwador u fil-Peru f' altitudni ta' bejn 1,500 u 4,000 metru.
Kolossew
daqsminuri|310x310px|Il-Kolossew binhar Il-Kolossew, magħruf ukoll bil-Latin bħala Amphitheatrum Flavium, huwa anfiteatru ovali ta’ żmien l-Imperu Ruman fiċ-ċentru ta’ Ruma, l-Italja. Il-Kolossew jinsab ftit ’il bogħod mill-Forum Ruman, kemm kemm fil-Lvant, u huwa l-ikbar anfiteatru li qatt inbena fid-dinja. Il-kostruzzjoni tiegħu bdiet taħt l-imperatur Vespasjanu (li rrenja mid-69 sad-79 W.K.) fis-sena 72 W.K. u tlestiet fis-sena 80 W.K. taħt is-suċċessur u l-eredi tiegħu, Titu (li rrenja mid-79 sal-81 W.K.). Matul ir-renju ta’ Domizjanu ( li rrenja mill- 81 sas-96 W.K.) sarulu modifiki ulterjuri. It-tliet imperaturi li kellhom il-patroċinju tax-xogħlijiet ta’ kostruzzjoni huma magħrufa bħala d-dinastija Flavjana, u għalhekk l-anfiteatru ġie msejjaħ bħala l-Anfiteatru Flavjan minn klassiċisti u arkeologi li ġew wara, minħabba li huwa assoċjat ma’ isem il-familja Flavjana (Flavius).
Minkejja li ġarrab ħsarat sostanzjali minħabba t-terremoti kif ukoll minħabba s-serq tal-ġebel biex jerġa’ jintuża f’kostruzzjonijiet ġodda, il-Kolossew xorta waħda għadu simbolu ikoniku tal-Imperu Ruman u ġie elenkat bħala wieħed mis-Seba’ Għeġubijiet Ġodda tad-Dinja. Huwa wieħed mill-attrazzjonijiet turistiċi popolari ta’ Ruma u għandu rabtiet ukoll mal-Knisja Kattolika Rumana, peress li kull sena fil-Ġimgħa l-Kbira, il-Papa jmexxi purċissjoni tal-Via Crucis li tibda proprju minn ħdejn il-Kolossew.
Il-Kolossew jidher ukoll fuq il-verżjoni Taljana tal-munita ta’ ħames ċenteżmi tal-ewro.
Kostruzzjoni, inawgurazzjoni u rinnovazzjonijiet Rumani
daqsminuri|299x299px|Il-faċċata oriġinali tal-Kolossew Il-post fejn jinsab il-Kolossew intgħażel minħabba li kienet żona ċatta f’wied baxx bejn l-għoljiet magħrufa bl-ismijiet Celio, Esquilino u Palatino. Minn dawn l-għoljiet kienet tgħaddi nixxiegħa tal-ilma f’kanal u fejn kien hemm lag artifiċjali. Sat-tieni seklu Q.K., iż-żona kellha densità tal-popolazzjoni għolja ħafna. Iż-żona ġiet devastata min-Nar il-Kbir ta’ Ruma fis-sena 64 W.K., u Neruni ħataf il-biċċa l-kbira taż-żona għalih. Huwa bena Domus Aurea grandjuża fil-post, u quddiemha ħoloq lag artifiċjali mdawwar b’padiljuni, ġonna u portiċi. L-akwedott eżistenti msejjaħ Aqua Claudia ġie estiż biex iforni l-ilma liż-żona kollha u tpoġġiet statwa kolossali tal-bronż ta’ Neruni ħdejn l-entrata tad-Domus Aurea.
Għalkemm il-Kolossew ġie ppreservat sa żminijietna, il-biċċa l-kbira tad-Domus Aurea tkissret. Il-lag ġie mimli bir-radam u l-art intużat għall-Anfiteatru Flavjan il-ġdid. Fil-qrib, fl-art fejn qabel kien hemm ħafna mid-Domus Aurea nbnew skejjel tal-gladjaturi u binjiet oħra. Id-deċiżjoni ta’ Vespasjanu li jibni l-Kolossew fis-sit fejn kien hemm il-lag artifiċjali ta’ Neruni tista’ titqies bħala ġest populista li art li Neruni kien ħataf għalih innifsu tintradd lin-nies. F’kuntrast ma’ ħafna anfiteatri oħra li kienu jinsabu fil-periferiji tal-belt, il-Kolossew inbena fiċ-ċentru tal-belt, effettivament fil-qalba ta’ Ruma, kemm simbolikament kif ukoll ġeografikament.
Il-kostruzzjoni kienet iffinanzjata bir-rikkezzi li kienu nsterqu mit-Tempju Lhudi wara l-ewwel gwerra bejn il-Lhud u r-Rumani fis-sena 70 W.K. li wasslet għall-Assedju ta’ Ġerusalemm. Skont ir-rikostruzzjoni ta’ iskrizzjoni li nstabet fil-post, “l-imperatur Vespasjanu ordna li dan l-anfiteatru ġdid jinbena mis-sehem tal-ġeneral” (fir-rigward ta’ dawk ir-rikkezzi misruqa). Spiss jingħad li l-priġuniera tal-gwerra Lhud inġiebu Ruma u kkontribwew flimkien mal-forza tax-xogħol enormi li kienet meħtieġa għall-kostruzzjoni tal-anfiteatru, iżda ma hemm l-ebda evidenza antika dwar dan. Madankollu, kienet tkun plawżibbli għaliex il-prattika tas-soltu tar-Rumani kienet li jkomplu jumiljaw il-popolazzjoni maħkuma. Flimkien ma’ dan is-sors bla ħlas ta’ ħaddiema mingħajr ħiliet, timijiet ta’ bennejja, inġiniera, artisti, bajjada u dekoraturi professjonali Rumani wettqu l-kompiti iktar speċjalizzati meħtieġa fil-kostruzzjoni tal-Kolossew. xellug|daqsminuri|Munita kommemorattiva tal-inawgurazzjoni tal-Kolossew Il-kostruzzjoni tal-Kolossew bdiet taħt it-tmexxija ta’ Vespasjanu għall-ħabta tas-snin 70-72 W.K. (is-snin 73-75 W.K. skont xi sorsi). Meta Vespasjanu miet fis-sena 79 W.K., il-Kolossew kien tlesta sat-tielet sular. Is-sular ta’ fuq nett tlesta minn ibnu Titu s-sena ta’ wara, u fis-snin 80 u 81 W.K. sar il-logħob ta’ inawgurazzjoni. Dione Kassju jirrakkonta li nqatlu iktar minn 9,000 annimal selvaġġ waqt il-logħob ta’ inawgurazzjoni tal-anfiteatru. Ġew izzekkati wkoll muniti kommemorattivi biex jiċċelebraw l-inawgurazzjoni tal-Kolossew. Il-binja kompliet tiġi mmudellata iktar taħt l-iben iż-żgħir nett ta’ Vespasjanu, Domizjanu, li kien għadu kemm isir l-imperatur il-ġdid. Huwa bena l-ipoġew, li kien sensiela ta’ mini li kienu jintużaw għall-annimali u għall-iskjavi. Huwa żied ukoll gallerija fuq in-naħa ta’ fuq nett tal-anfiteatru, biex il-Kolossew ikun jesa’ iktar nies bilqiegħda.
Fis-sena 217, il-Kolossew ġarrab ħsarat estensivi minn nar kbir (li skont Dione Kassju kien ikkawżat mis-sajjetti ) li qered dak kollu li kien hemm fis-sulari ta’ fuq nett li kien magħmul mill-injam. It-tiswijiet ma kinux għadhom tlestew sas-sena 240 u fis-snin 250, 252 u 320 saru tiswijiet oħra. Onorju pprojbixxa l-prattika tal-ġlied tal-gladjaturi fis-sena 399 u mill-ġdid fis-sena 404. Dan il-ġlied issemma għall-aħħar darba għall-ħabta tas-sena 435. Iskrizzjoni li nstabet issemmi li sar restawr ta’ diversi partijiet tal-Kolossew taħt it-tmexxija ta’ Teodosju II u Valentinjan III (irrenjaw bejn l-425 u l-455), possibbilment biex isewwu l-ħsarat ikkawżati minn terremot kbir li seħħ fis-sena 443; u fl-484 u fil-508 twettqu iktar xogħlijiet. L-arena kompliet tintuża għal avvenimenti pubbliċi anke fis-seklu 6. Il-kaċċa tal-annimali fl-arena kompliet mill-inqas sas-sena 523, meta Aniċju Massimu ċċelebra l-konsulat tiegħu b’xi venationes (spettakli bil-kaċċa tal-annimali), u ġie kkritikat mir-Re Teodoriku l-Kbir għaliex kienu jiswew wisq flus.
Medju Evu
daqsminuri|348x348px|Mappa ta’ Ruma fil-Medju Evu bil-Kolossew fin-nofs Il-Kolossew sarulu bidliet radikali fl-użu tiegħu. Sal-aħħar tas-seklu 6, inbniet kappella żgħira fl-istruttura tal-anfiteatru, minkejja li apparentament din ma tatx xi importanza reliġjuża partikolari lill-Kolossew inġenerali. L-arena ġiet ikkonvertita f’ċimiterju. Id-diversi spazji msaqqfa bil-ħnejjiet fl-arkati taħt il-postijiet fejnin-nies kienu joqogħdu bilqiegħda ġew ikkonvertiti f’akkomodazzjoni u f’gabbani tas-snajja’, u ġie ddokumentat li dawn baqgħu jinkrew saħansitra fis-seklu 12. Għall-ħabta tal-1200, il-familja Frangipani ħadu l-Kolossew f’idejhom, iffortifikawh, u milli jidher użawh bħala kastell.
Il-Kolossew reġa’ ġarrab ħsarat estensivi minħabba terremot kbir li heżżu fl-1349, u n-naħa ta’ barra tiegħu fin-Nofsinhar, li kienet qed isserraħ fuq art inqas stabbli, ċediet għalkollox. Ħafna mill-ġebel tal-parti li ċediet reġa’ ntuża biex jinbnew palazzi, knejjes, sptarijiet u binjiet oħra fi nħawi oħra f’Ruma. Ordni reliġjuża bdiet tuża t-tielet sular tal-Kolossew, fuq in-naħa tat-Tramuntana, f’nofs is-seklu 14 u baqgħet tgħix hemmhekk saħansitra sal-bidu tas-seklu 19. Ħafna mill-ġebel tal-parti ta’ ġewwa tal-anfiteatru ttieħed biex jintuża f’binjiet oħra, u l-faċċata tal-irħam ġiet maħruqa biex jiġi prodott il-ġibs verġni (solidu abjad jew griż fl-abjad prodott fi kwantitajiet kbar bit-tisħin tal-karbonat tal-kalċju biex minnu jitneħħa d-diossidu tal-karbonju). Il-biċċiet tal-bronż li kienu jintużaw għall-ikklampjar tal-ġebliet biex jinżammu ma’ xulxin, ġew maqlugħin bil-forza jew imqaċċtin b’kollox mill-ħitan, u dan wassal għall-ħafna toqob fil-ħitan li naraw fil-binja llum.
Storja kontemporanja
xellug|daqsminuri|368x368px|Il-fdalijiet tal-arena tal-Kolossew Matul is-sekli 16 u 17, l-uffiċjali tal-Knisja ħasbu fi rwol produttiv għall-Kolossew. Il-Papa Sistu V (1585-1590) ippjana li jikkonverti l-binja f’fabbrika tas-suf biex jipprovdi impjieg għall-prostituti ta’ Ruma, għalkemm il-mewta prematura tiegħu wasslet biex il-proposta tiegħu qatt ma twettqet. Fl-1671, il-Kardinal Altieri awtorizza l-użu tal-binja għat-tawromakija (il-ġlied kontra l-barrin), iżda protesta pubblika qawwija wasslet biex l-idea tiġi abbandunata.
Fl-1749, il-Papa Benedittu XIV approva l-ħsieb li l-Kolossew kien post sagru fejn l-ewwel Kristjani kienu jmutu martri. Huwa pprojbixxa l-użu tal-Kolossew bħala barriera u kkonsagra l-binja għall-Passjoni ta’ Kristu u installa l-Posti tal-Via Crucis, filwaqt li ddikjaraha mqaddsa fid-dawl tad-demm tal-martri Kristjani li nxtered hemmhekk. Madankollu, ma hemm l-ebda evidenza storika li tappoġġa dan, u lanqas ma hemm evidenza li tissuġġerixxi li xi ħadd qabel is-seklu 16 għamel dan.
Il-Papiet li ġew wara taw bidu lil diversi proġetti ta’ stabbilizzazzjoni u ta’ restawr, sabiex titneħħa l-ħaxix ħażin estensiv li kien kiber mal-istruttura u li kien qed jissogra li jikkawżalha iktar ħsara. Il-faċċata ġiet imsaħħa b’ifilsa triangolari tal-brikks fl-1807 u fl-1827, u l-partijiet interni sarulhom tiswijiet fl-1831, fl-1846 u fis-snin 30 tas-seklu 20. Is-sottostruttura tal-arena sarulha skavi parzjali fl-1810-1814 u fl-1874, u din ġiet esposta għalkollox taħt Benito Mussolini fis-snin 30 tas-seklu 20.
Il-Kolossew illum il-ġurnata huwa wieħed mill-attrazzjonijiet turistiċi l-iktar popolari u jilqa’ miljuni ta’ viżitaturi kull sena. L-effetti tat-tniġġis u d-deterjorament ġenerali tul iż-żmien wasslu għal programm kbir ta’ restawr li twettaq bejn l-1993 u s-sena 2000, u reġa’ kien hemm xogħlijiet maġġuri ta’ restawr fis-seklu 21. daqsminuri|310x310px|Il-Kolossew kif jidher mill-qalba urbana tal-belt ta’ Ruma Minħabba l-qagħda mwiegħra tal-arena fuq ġewwa, il-Kolossew ma jistax jintuża biex jospita avvenimenti kbar; xi kultant jiġu akkomodati xi ftit mijiet ta’ spettaturi f’konfigurazzjoni temporanja. Minkejja dan, saru diversi kunċerti kbar barra l-Kolossew, bil-binja fl-isfond tal-palk. Fost l-artisti li wettqu spettakli bħal dawn kien hemm Ray Charles (f’Mejju 2002), Paul McCartney (f’Mejju 2003) , Elton John (f’Settembru 2005) , u Billy Joel (f’Lulju 2006), filwaqt li fost l-uħud li wettqu avveniment fil-Kolossew innifsu dan l-aħħar kien hemm l-eks plejer tal-futbol Francesco Totti li ppreżenta l-bijografija tiegħu f’avveniment speċjali f’Settembru 2018 u l-kantanta Laura Pausini li kantat f’Settembru 2020 f’avveniment imxandar fuq l-internet biex jinġabru fondi b’risq il-Libanu, wara l-isplużjoni li seħħet fil-port ta’ Bejrut fl-2020.
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-Kolossew huwa wieħed mill-monumenti ikoniċi taċ-ċentru storiku ta’ Ruma, li flimkien mal-proprjetajiet tal-Vatikan f’dik il-belt, ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1980 (is-sit ġie estiż ukoll fl-1990).
Bank Ċentrali ta' Malta
thumb|lemin|200px Il-Bank Ċentrali ta' Malta ġie stabbilit fis-17 ta' April 1968. F'Mejju tal-2004, meta Malta ssieħbet fl-Unjoni Ewropea, dan sar parti integrali mill-Sistema Ewropea ta' Banek Ċentrali. Kien responsabbli għal, fost affarijiet oħra, il-ħruġ tal-karti tal-flus u l-muniti tal-lira Maltija, qabel Malta adottat l-ewro fl-2008 u l-Bank saru parti mill-Ewrosistema.
Mitzura Arghezi
Twieldet Domnica Theodorescu f'Bukarest mill-awtur Tudor Arghezi u martu Paraschiva. Arghezi serviet fil-Kamra tad-Deputati mill-1996 sal-2004. Kienet membru tal-Bord tas-Soċjetà Rumena tar-Radju mill-2005 sal-2010.
Mietet fis-27 ta' Ottubru 2015, u kellha 90 snin.
Sarajevo
Sarajevo hi l-belt kapitali tal-Bożnija u Ħerżegovina. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 275,524 ruħ (sal-2013).
Sit arkeoloġiku ta' Al-Balid
daqsminuri|Is-Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid. Is-Sit Arkeoloġiku ta' Al-Balid huwa park arkeoloġiku li jinsab f'Al Balīd (bl-Għarbi: البليد), Salalah, Dhofar, l-Oman. Huwa wieħed mill-erba' komponenti tal-Art tal-Inċens li sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.
Il-fdalijiet fil-park jagħmlu parti mill-belt tal-qedem ta' Z̧afār (bl-Għarbi: ظفار) li tkopri wkoll l-inħawi biswit Ar Rubāţ (bl-Għarbi: الرباط). Z̧afār, li ngħatat isimha mill-Governorat ta' Dhofar, kienet belt portwali importanti għall-kummerċ tal-inċens fil-Medju Evu, wara d-deklin tal-port fil-qrib ta' Khor Rori. L-isem Ruman għall-belt kien il-Metropoli ta' Saffara u kienet magħrufa primarjament għall-kollokazzjoni tagħha, flimkien ma' Ubar, fuq il-mapep imfassla minn Tolomew, l-astronomu u ġeografu minn Lixandra, l-Eġittu.
Il-belt żaruha bosta vjaġġaturi famużi, fosthom Marco Polo, Ibn Battuta, Ibn al-Mujawir u Zheng He. Il-belt qabdet tmajna fis-sekli 16 u 17 minħabba diversi raġunijiet, fosthom l-għeluq tal-laguna ta' Khawr al Balīd u l-invażjonijiet tal-Portugiżi, tat-Torok u tal-Mamluk.
Is-sit reġa' ġie skopert fl-1992 minn tim immexxi minn Nicholas Clapp u l-arkeologu Juris Zarins tal-Università Statali tal-Lbiċ ta' Missouri.
Il-park jinkludi wkoll il-Mużew tal-Art tal-Inċens.
Sit ta' Wirt Dinji
L-Art tal-Inċens ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ekwazzjoni ta' Schrödinger
L-ekwazzjoni ta' Schrödinger, misjuba mill-fiżiku Awstijak/Irlandiż Erwin Schrödinger fl-1925, hi ekwazzjoni fundamentali fil-Mekkanika kwantistika mhux relativistika. Tiddeskrivi l-evoluzzjoni mal-ħin ta' partiċella massiva mhux relativistika, u tieħu l-post li għandha t-tieni liġi ta' Newton fil-Mekkanika klassika.
Kuntest storiku
Fil-bidu tas-seklu XX, kien jidher ċar li d-dawl juri d-dwalità mewġa-partiċella, jiġifieri jista' jidher, skont iċ-ċirkostanzi, kemm bħala partiċella, il-foton, u kemm bħala mewġa elettromanjetika. Louis de Broglie imbagħad ippropona li għandna niġġeneralizzaw id-dwalità għall-partiċelli magħrufa kollha allavolja l-ipoteżi kienet ħa toħloq paradoss għall-elettroni li kien ikollhom ikunu jistgħu jagħmlu interferenza bħad-dawl, ħaġa li ġiet verifikata wara mill-esperiment ta' Davisson-Germer. Bl-istess mod bħal fil-każ tal-foton, Louis de Broglie assoċja ma' kull partiċella ħielsa ta' enerġija u momentu  frekwenza  u tul tal-mewġa  :
L-ekwazzjoni ta' Schrödinger, misjuba mill-fiżiku Erwin Schrödinger fl-1925, hi ekwazzjoni tal-mewġa li tiġġeneralizza l-approċċ ta' de Broglie li rajna hawn fuq għall-partiċelli massivi mhux relativistiċi li hemm fuqhom forza mnissla minn potenzjal u li l-enerġija mekkanika totali tagħhom hi klassikament: L-ekwazzjoni, imnissla minn din l-estensjoni permezz tal-prinċipju tal-korrispondenza, kellha suċċess minnufih billi biha setgħu jikkalkulaw il-livelli kwantifikati tal-enerġija tal-elettron fl-atomu tal-idroġenu u jispjegaw l-ispettru tal-idroġenu : is-serji ta' Lyman, Balmer, Brackett, Paschen, eċċ.
L-interpretazzjoni fiżika korretta tal-funzjoni ta' Schrödinger ingħatat fl-1926 minn Max Born. Minħabba l-karattru probabilistiku li daħħlet, il-mekkanika ondulatorja ta' Schrödinger fil-bidu intlaqgħet bis-suspett minn ċerti fiżiċi magħrufin bħal Albert Einstein, li għalih "Alla ma jilgħabx bid-dammi".
Id-derivazzjoni ta' Schrödinger
Id-derivazzjoni tiegħu Schrödinger ibbażaha fuq analoġija formali bejn l-ottika u l-mekkanika:
Din l-analoġija induna biha Hamilton fl-1843, imma dan ma kellux għalfejn jiddubita l-validità tal-mekkanika klassika. Wara li De Broglie ħareġ bl-ipoteżi tiegħu fl-1923, Schrödinger qal lilu nnifsu : la l-ekwazzjoni eikonali hija approssimazzjoni tal-ekwazzjoni tal-mewġa fl-ottika ondulatorja, għaliex ma nfittxux l-ekwazzjoni tal-mewġa fil-"mekkanika ondulatorja" li l-approssimazzjoni tagħha tkun l-ekwazzjoni ta' Hamilton-Jacobi. U hekk għamel, l-ewwel għal mewġa stazzjonarja (E = kostanti), u mbagħad għal liema mewġa tkun kif tkun.
Rimarka : Schrödinger kien beda jittratta l-każ ta' partiċella relativistika – kif kien għamel De Broglie qablu. Kien kiseb l-ekwazzjoni li llum tissejjaħ bl-isem l-ekwazzjoni ta' Klein-Gordon, imma meta sab li l-applikazzjoni tiegħu għall-każ tal-potenzjal Coulombjan tagħti livelli tal-enerġija li ma jaqblux mar-riżultati tal-esperimenti għall-atomu tal-idroġenu, reġa' ntefa' fuq il-każ mhux relativistiku, bis-suċċess li jaf kulħadd.
<div class="NavHead" style="font-weight:bold; background-color:#EEEEEE; text-align:center; ">Derivazzjoni elementari <div class="NavContent" style="font-weight:normal; background-color:transparent; text-align:left; display:none; "> Ladarba nkunu waqqafna l-anoloġija bejn l-ottika u l-mekkanika Hamiltonjana, il-bqija tad-derivazzjoni hi ħafifa. L-ekwazzjoni li tissodisfa l-ampjezza spazjali ta' mewġa monokromatika ta' frekwenza \omega f'materjal ta' indiċi n li tvarja bilmod nistgħu niktbuha hekk:
Nintroduċu n-numru tal-mewġa k f'materjal ta' indiċi n:
Imbagħad niksbu l-ekwazzjoni ta' Helmholtz :
Niddefinixxu t-tul tal-mewġa f'materjal : u nerġgħu niktbu l-ekwazzjoni ta' Helmholtz hekk :
Imbagħad nistgħu nużaw ir-relazzjoni ta' de Broglie għall-partiċella mhux relativistika, li għaliha il-momentu hu p = m v  :
Issa, l-enerġija ċinetika għall-partiċella mhux relativistika hi :
u minha niksbu l-ekwazzjoni ta' Schrödinger stazzjonarja :
Baqgħalna nerġgħu nintroduċu il-ħin t biex nuru d-dipendenza ta' mewġa monkromatika. Nużaw ir-relazzjoni ta' Planck-Einstein  u niksbu:
Fl-aħħar niksbu l-ekwazzjoni ġenerali ta' Schrödinger:
Formulazzjoni moderna tal-ekwazzjoni
Fil-mekkanika kwantistika, l-istat fil-mument t ta' sistema niddeskrivuha b'element tal-ispazju ta' Hilbert kompless — nużaw in-notazzjoni bra-ket ta' Paul Dirac. tirrappreżenta l-probabbilità tar-riżultati ta' kull kejl possibbli fuq is-sistema.
L-evoluzzjoni temporali ta' niddeskrivuha bl-ekwazzjoni ta' Schrödinger : fejn
Bil-kontra għall-ekwazzjonijiet ta' Maxwell li jagħtu l-evoluzzjoni tal-mewġ elettromanjetiċi, l-ekwazzjoni ta' Schrödinger mhijiex relativistika. Din l-ekwazzjoni kienet postulat. Ġiet aċċettata bħala korretta wara li Davisson u Germer bl-esperimenti tagħhom kienu kkonfirmaw l-ipoteżi ta' Louis ta' Broglie.
Riżoluzzjoni tal-ekwazzjoni
Billi l-ekwazzjoni ta' Schrödinger hi ekwazzjoni vettorjali, nistgħu niktbuha b'mod ekwivalenti f'bażi partikulari tal-ispazju tal-istati. Jekk pereżempju nagħżlu l-bażi li tikkorrispondi mar-rappreżentazzjoni tal-pożizzjoni ddefinita hekk
imbagħad il-funzjoni tal-mewġa tissodisfa l-ekwazzjoni li ġejja
F'din il-forma nistgħu naraw li l-ekwazzjoni ta' Schrödinger hi ekwazzjoni lineari bid-derivati parzjali u allura nistgħu niktbu s-soluzzjoni ġenerali tagħha bħala s-somma ta' soluzzjonijiet partikulari. L-ekwazzjoni fil-parti l-kbira tal-każi hi kkomplikata wisq biex ikollha soluzzjoni analitika u għalhekk ikollna nfittxu soluzzjoni approssima jew numerika.
Tfittxija għall-awtostati
Bill l-operaturi li jidhru fl-ekwazzjoni ta' Schrödinger huma operaturi lineari, kull kumbinazzjoni lineari ta' soluzzjonijiet hi soluzzjoni tal-ekwazzjoni. Għalhekk nikkonċentraw fuq it-tfittxija għal soluzzjoniet li hemm interess kbir fihom għar-raġunijiet teoretiċi u prattiċi, l-istati li huma awtostati tal-operatur Hamiltonjan: L-awtostat hu assoċjat mal-awtovalur skalari reali\ E_{n}, l-enerġija tal-partiċella li għandha  bħala stat. Din l-ekwazzjoni xi minn daqqiet tissejjaħ l-ekwazzjoni ta' Schrödinger indipendenti mill-ħin.
Il-valuri tal-enerġija jistgħu jkunu diskreti bħas-soluzzjonijiet fil-każ ta' bir ta' potenzjal (pereż. il-livelli tal-atomu tal-idroġenu); dawn jirriżultaw fil-kwantifikazzjoni tal-livelli tal-enerġija. Jistgħu ukoll jagħtu spettru kontinwu bħal meta l-partiċella jkollha biżżejjed enerġija biex titbiegħed għall-infinit (pereż. elettron li għandu biżżejjed enerġija biex jaħrab min-nukleu tal-idroġenu). Spiss jiġri li bosta stati jikkorispondu mal-istess valur tal-enerġija: f'dan il-każ ngħidu li l-livell tal-enerġija hu deġenerat.
B'mod ġenerali awtostat tal-Hamiltonjan,, u l-enerġija assoċjata miegħu, jagħti soluzzjoni stazzjonarju tal-ekwazzjoni ta' Schrödinger (li tiddependi mill-ħin) : Mela s-soluzzjoni ġenerali tal-ekwazzjoni ta' Schrödinger nistgħu niktbuha bħala kumbinazzjoni lineari ta' stati bħal dawn:
Skont il-postulati tal-Mekkanika kwantistika,
Soluzzjonijet analitiċi eżatti
It-tfittixija għall-awtostati tal-Hamiltonjan hi, inġenerali, komplessa ħafna. Anki l-każ tal-atomu tal-idroġenu li nistgħu nirriżolvuh analitikament, ma nistgħux niktbuh f'forma sempliċi jekk ma nħallux barra r-rabta mal-kamp elettromanjettiku li tippermetti l-istati eċċitati, is-soluzzjonijiet tal-ekwazzjoni de Schrödinger tal-atomu, li jgħaddu għall-istat fundamentali.
Nistgħu nsibu soluzzjonijiet analitiċi għal xi mudelli sempliċi li għalkemm ma jaqblux mar-realtà nstabu utli ħafna:
Fil-każi l-oħra jkollna nirrikorru għal diversi metodi ta' approssimazzjoni:
Ġeneralizzazzjoni tal-ekwazzjoni
Il-ġeneralizzazzjoni għall-qasam relativistiku twassal għall-ekwazzjoni ta' Klein-Gordon, u mbagħad għall-ekwazzjoni ta' Dirac; din tal-aħħar tistabilixxi b'mod naturali l-eżistenza tal-ispin u tal-antipartiċelli. Madankollu ma teżistix interpretazzjoni koerenti għalkollox ta' dawn l-ekwazzjonijiet relativistiċi tal-mewġa fil-forma ta' teorija li tiddeskrivi partiċella waħda u għalhekk it-teorija kwantistika relativistika rridu nqegħduha fit-teorija kwantistika tal-kampi.
Charles Casha
Carmel Casha (magħruf aktar bħala Charles) (21 ta’ Settembru, 1943, il-Marsa - ) hu kittieb Malti.
Carmel Casha kien it-tieni wieħed fost tliet subien, Charles trabba f’ambjent ta’ wara l-gwerra, meta t-toroq tagħna kienu mingħajr traffiku u t-triq kienet id-dinja ċkejkna ta’ dawk li kienu joqogħdu fiha. Kienet dinja differenti li Charles pinġa fl-istejjer tiegħu li dehru fit-tliet kotba: Minn Tarf sa Tarf tat-Triq, Minn fuq L-Għatba u Mill-Gallarija. Jistqarr li l-kitba għat-tfal hija gost li jieħdu f’dinja oħra, kultant id-dinja tat-tfulija u kultant id-dinja tal-fantasija. Imma meta jikteb għall-kbar huwa jħossu qrib ħafna tar-realtà. ​ Fl-2002, Il-Kunsill, Għalliema u Studenti fl-Iskola Maria Goretti, taw ġieħ lil Charles Casha, waqt ċerimonja f’Jum L-Ilsien Malti. L-iskola wriet l-apprezzament tagħha għad-drammi li Casha kiteb biex jittellgħu mill-istudenti tal-istess skola. Fl-2007 Charles Casha ngħata Ġieħ il-Marsa mill-Kunsill Lokali tal-Marsa għas-sehem tiegħu fil-letteratura Maltija. Fl-2013 huwa ngħata wkoll Ġieħ Ħaż-Żabbar mill-Kunsill Lokali ta’ Ħaż-Żabbar. Fl-2014 huwa ngħata apprezzament mill-Għaqda Storika Kulturali Marsa għall-ħidma fil-qasam tal-letteratura Maltija. Fl-2012 Casha ġie onorat bil-Midalja Għall-Qadi tar-Reppubblika.
Alfabett Sorbjan
L-alfabett Sorbjan huwa bbażat fuq l-alfabett Latin bażiku ISO iżda juża dijakritiċi bħall-aċċent akut u l-karon, li jagħmlu simili għall-alfabeti Ċek u Pollakk. (Din il-taħlita tinstab ukoll fl-alfabett Latin Belarussu.) Il-kodifikazzjoni standard tal-karattri għall-alfabett Sorbjan huwa ISO 8859-2 (Latin-2).
L-alfabett Sorbjan jintuża fil-lingwi Sorbjani, iżda xi ittri jintużaw biss minn lingwa waħda miż-żewġ lingwi (Sorbjan ta' Fuq u Sorbjan t'Isfel).
Tabella tal-alfabett
Verżjoni preċedenti tal-alfabett Sorbjan t'Isfel kien jinkludi l-użu tal-ittri b́, ṕ, ḿ, uẃ biex jindika labjali palatalizzati. Dawn ħadu post bj, mj, pj u wj.
L-ortografija Sorbjana tinkludi ukoll żewġ digrammi:
Id-digramma ch issegwi l-ittra h f'ordni alfabetiku.
Caenolestidae
Lista tal-ispeċijiet tal-familja Caenolestidae
† jindika estinzjoni
Nani
Luís Carlos Almeida da Cunha (twieled fis-17 ta' Novembru 1986), magħruf aħjar bħala Nani, huwa plejer tal-futbol Portugiż li jilgħab mat-tim ta' Orlando City u mal-Portugall. Il-pożizzjoni prinċipali tiegħu hi dik ta' ġwejnħa.
Bidu tal-karriera
Nani twieled fi Praia, Kape Verde, imma emigra ma' familtu għall-Portugall fl-età żgħira. Trabba f'Amadora, distrett f'Liżbona, fejn hu u l-midfilder Manuel Fernandes, kienu jilgħabu flimkien. Nani beda l-karriera non-professjonista ma' Real de Massamá qabel ma ngħaqad ma' Sporting.
Sporting Lisbon
Nani għamel id-debutt tiegħu ma' l-ewwel tim ta' Sporting fl-istaġun 2005–06, fejn għamel 32 apparenza u skorja ħames gowls. Hu wkoll lagħab tliet logħbiet fit-Tazza Portugiża, li Sporting rebħu, u sitt apparenzi fiċ-Champions League u skorja gowl.
Manchester United
Sporting u Manchester United qablu fi prezz mhux definita biex Nani jiġi mixtri mit-tim ta' Manchester. Il-prezz hi maħsuba li hi madwar £15-il miljun. Tottenham Hotspur kienu wkoll rappurtati li kienu pruvaw jixtru l-plejer. Hu għadda t-test mediku nhar is-6 ta' Ġunju 2007, qabel ma ġie kkonfermat bħala plejer ta' Manchester United nhar it-2 ta' Lulju. Ġie mħabbar li Nani ffirma kuntratt għal ħames snin mal-klabb Ingliż.
Fid-9 ta' Lulju, Nani ġie mħabbar lill-istampa flimkien mal-plejer il-ġdid Owen Hargreaves. Hu ngħata l-flokk numru 17 għall-istaġun 2007–08; il-flokk li kien milbus minn Henrik Larsson fiż-żmien qasir li kien għamel mal-klabb.
Nani skorja fid-debutt tiegħu f'partita ta' qabel l-istaġun, fir-rebħa ta' 6–0 li United għamlu kontra Shenzhen FC. Hu kompla jiskorja fejn din id-darba kien imiss fil-partita kontra Guangzhou Pharmaceutical.
Nani għamel id-debutt kompetittiv nhar il-5 ta' Awwissu 2007, fejn daħal bħala sostitut fil-Community Shield kontra Chelsea. Hu mmarka d-debutt tiegħu permezz ta' trofew hekk kif ir-"Red Devils" ħarġu 3–0 rebbieħa wara l-għoti tal-penalties wara li l-logħba spiċċat 1–1 wara l-ħin regolamentari. Wara din ir-rebħa huwa skorja t-tielet gowl, tliet ijiem wara, fir-rebħa kontra Glentoran.
Id-debutt fil-Premier League ġie fl-ewwel ġurnata tal-kampjonat kontra Reading fit-12 ta' Awwissu bħala sostitut ta' Wayne Rooney, wara li dan ta' l-aħħar sofra uġigħ f'saqajh. Fis-26 ta' Awwissu 2007, Nani skorja l-ewwel gowl kompetittiv tiegħu ma' Manchester United, fejn minn madwar tletin metru hu skorja l-gowl rebbieħ fil-konfront kontra Tottenham Hotspur, li tat l-ewwel rebħa tal-istaġun lil Manchester United. Nani ħoloq gowls kruċjali lil Louis Saha u Nemanja Vidic fejn taw lil Manchester United rebħiet identiċi ta' 1–0 fuq Sunderland u Everton. Hu rritorna lura lejn il-klabb ta' Sporting, fejn Manchester United kienu mpenjanti f'partita taċ-Champions League kontra l-istess Sporting CP. Però kien sieħbu Ronaldo li kiseb l-aktar ġieħ hekk kien hu li skorja l-gowl rebbieħ.
Fit-23 ta' Marzu 2008, Nani skorja t-tielet u l-aħħar gowl fir-rebħa ta' 3–0 kontra Liverpool, ħames minuti biss wara li kien daħal fil-grawnd bħala sostitut.
Fil-21 ta' Mejju, Nani daħal bħala sostitut għal Wayne Rooney fil-finali tal-UEFA Champions League 2007–08 hekk kif United rebħu lil Chelsea 6–5 bil-penalties wara pari ta' 1-1 wara l-ħin supplementari. Hu kien wieħed minn dawk li skurjaw waqt il-lotterija tal-penalties. Fl-istaġun il-ġdid, Nani skorja l-ewwel gowl tal-kampanja l-ġdida fir-rebħa ta' Manchester United kontra Middlesbrough fil-kompetizzjoni tal-Carling Cup fejn hu skorja t-tielet gowl fl-aħħar minuta biex jikkonferma r-rebħa ta' 3–1. Fit-18 ta' Ottubru, hu skorja minn assist ta' Wayne Rooney biex ikompli r-rebħ ta' 4–0 fuq West Bromwich Albion f'Old Trafford.
Internazzjonali
Nani ddebutta mat-tim nazzjonali Portugiż fl-1 ta' Settembru 2006 u skorja fid-debutt tiegħu fit-telfa ta' 2–4 kontra d-Danimarka.
Kaħħal
Kaħħal huwa ħaddiem tas-sengħa li jaħdem bil-ġibs, billi jagħmel saff ta' ġibs fuq ħajt ta' ġewwa jew ġibs dekorattivi fuq soqfa jew ħitan. Il-proċess tal-ħolqien tal-ġibs, imsejjaħ tiġbis, ilu jintuża fil-kostruzzjoni tal-bini għal sekli sħaħ.
Storja
xellug|daqsminuri|250x250px|Bidu tas-seklu 19 kaħħal fuq ix-xogħol - pittura minn John Cranch (1751-1821) Ix-xogħol tal-ġibs huwa wieħed mill-aktar snajja antiki użat b’rabta mal-operazzjonijiet tal-bini, l-ewwel evidenza turi li l-abitazzjonijiet tal-bniedem primittiv kienu mibnija b’mod sempliċi bi stikek u mkaħħlin bit-tajn. Ma damx ma nstab u ntuża materjal iktar dejjiemi u viżibbli biex jieħu post it-tajn jew il-ħama, u li l-perfezzjoni fit-taħlit ta' materjali tal-ġibs ġiet avviċinata f'perjodu remot ħafna, hija evidenti mill-fatt li wħud mill-ewwel ġibs li baqa' mhux disturbat jeċċella fil-kompożizzjoni xjentifika tiegħu ma' dak li nużaw illum.
Il-piramidi fl-Eġittu fihom xogħol tal-ġibs eżegwit mill-inqas erbat elef sena ilu, probabbilment ħafna qabel, u għadhom eżistenti, iebsa u durabbli, fil-preżent. Minn skoperti riċenti ġie aċċertat li l-għodod prinċipali tal-ġibs ta’ dak iż-żmien kienu prattikament identiċi fid-disinn, forma u skop ma’ dawk użati llum. Għall-ifjen xogħol tagħhom l-Eġizzjani użaw ġibs magħmul minn ġibs kalċinat bħall- ġibs ta' Pariġi tal-preżent, u l-metodi tagħhom ta' tikħil fuq qasab jixbħu b'kull mod il-lath, il-ġibs, il-galleġġjant u x-xogħol issettjat tagħna. Ix-xagħar ġie introdott biex isaħħaħ l-affarijiet, u l-lest kollu kemmxejn taħt pulzier oħxon.
Kmieni ħafna fl-istorja tal-arkitettura Griega nsibu l-użu tal-ġibs ta’ stokk abjad tal-ġir abjad, li nstab f’Mycenae. L-arti kienet laħqet il-perfezzjoni fil-Greċja aktar minn ħames sekli qabel Kristu, u l-ġibs kien ta' spiss użat biex ikopri tempji esternament u internament, f'xi każijiet anke fejn il-bini kien tal-irħam. Huwa fforma art mill-isbaħ għal pittura dekorattiva, li f'dan il-perjodu tal-istorja Griega kienet laħqet grad għoli ħafna ta' sbuħija. Magħruf ukoll bħala Gyporockers.
Għodda u materjali
Fl-operazzjonijiet aktar komuni ta' tikħil, huma meħtieġa relattivament ftit għodda u ftit materjali, iżda l-ħaddiem effiċjenti fil-fergħat kollha tal-inġenju jkollu varjetà kbira ta' għodda. Il-materjali tal-ħaddiem huma torn, imsiemer tat-torn, ġir, ramel, xagħar, ġibs ta' Pariġi, u varjetà ta' siment, flimkien ma' ingredjenti varji biex jiffurmaw ħasliet tal-kulur.
Perućica
L-itwal Prinjol Norveġiż mkejjel (63 metri) jinsab f'din il-foresta.
Michael Frendo
Michael Frendo (twieled fid-29 ta' Lulju 1955) huwa eks-politiku, avukat u konsulent Malti li serva bħala President tal-Kamra tad-Deputati ta' Malta bejn l-2010 u l-2013 u ministru bejn l-1990 u l-1996, u l-2004 u l-2008.
Studji
Fl-1977 iggradwa avukat mill-Università ta' Malta u kompla bl-istudji tiegħu fil-Liġi Ewropea fl-Università ta’ Exeter (1978-79).
Politika
Kien Direttur tal-Istampa u l-Komunikazzjoni tal-Partit Nazzjonalista Malti u Direttur Editorjali tal-Istamperija Indipendenza tal-istess partit (1981-1985).
Huwa kien elett fil-Parlament Malti fl-1987 fejn serva għall-perijodu ta’ 26 sena sal-2013. Matul dan il-perjodu,huwa kellu diversi karigi parlamentari, fosthom, Viëi-President tal-Kumitat Parlamentari Konġunt bejn il-Parlament Malti u dak Ewropew, Ċermen tad-Delegazzjoni Parlamentari Maltija għall-Parlament Ewropew, membru tal-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill tal-Ewropa u President tal-Kumitat għall-Affarijiet Barranin u Ewropej tal-Kamra tad-Deputati ta’ Malta. Fl-2002 u 2003, huwa serva bħala membru tal-Konvenzjoni Ewropea fuq il-Futur tal-Ewropa bħala rappreżentant tal-Parlament ta’ Malta.
Minn April 2010 sa April 2013, huwa serva bħala l-iSpeaker tal-Kamra tar-Rappreżentanti.
Belt tal-Vatikan
Il-Belt tal-Vatikan (bil-Latin: Status Civitatis Vaticanæ; bit-Taljan: Stato della Città del Vaticano), imqassar ħafna drabi għal sempliċement Vatikan, huwa belt-stat indipendenti mdawwar bl-art, li t-territorju tiegħu jikkonsisti f'enklav fi ħdan il-belt ta' Ruma, l-Italja. Għandu erja ta' madwar 44 ettaru, u popolazzjoni ta' madwar 840 ruħ. B'hekk il-Vatikan huwa l-iżgħar stat indipendenti magħruf internazzjonalment fid-dinja kemm bħala erja kif ukoll bħala popolazzjoni.
Vlkolínec
Vlkolínec huwa villaġġ li jiġi amministrat mir-raħal ta' Ružomberok fis-Slovakkja. Madankollu, storikament kien villaġġ separat. L-ewwel darba li l-villaġġ jissemma fid-dokumenti hu fl-1376 u wara l-1882 sar parti minn Ružomberok. Isem il-villaġġ x'aktarx li oriġina mill-kelma Slovakka "vlk" li tfisser "lupu".
Deskrizzjoni
Vlkolínec, li jinsab fiċ-ċentru tas-Slovakkja, huwa insedjament li ħaġa tal-għaġeb baqa' intatt, b'karatteristiċi tradizzjonali ta' villaġġ tal-Ewropa Ċentrali. Iħaddan fih l-iżjed raggruppament komplut ta' tipi ta' djar tradizzjonali biz-zkuk tal-injam fir-reġjun, li spiss jinsabu f'żoni muntanjużi. Il-villaġġ jikkonsisti minn iktar minn 45 dar ta' dan it-tip u kull waħda minnhom fiha żewġ jew tliet kmamar. Ġew ippreservati wkoll kampnar tal-injam tas-seklu 18 kif ukoll kappella Barokka. Id-djar Nri 16 u 17 ġew ikkonvertiti f'mużew tal-folklor bl-istrumenti kollha tal-ħajja u tax-xogħol ta' kuljum.
Sit ta' Wirt Dinji
Vlkolínec ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Ara wkoll
Sit ta' Wirt Dinji oħra simili:
Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant
Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant jista' jkun ta' kulur kannella fil-ħamrani (fis-sajf) jew kannella fil-griż (fix-xitwa) li jiċċara lejn taħt iż-żaqq fejn il-pil jidher ħafn' aktar fin, għandu par saqajn kbar fuq wara, par widnejn twal u weqfin u denb qasir u qotni ta' lewn abjad fuq in-naħa ta' taħt u b'tebgħa ta' kulur is-sadid fuq in-naħa ta' fuq. In-nisa ġeneralment ikunu ftit akbar mill-irġiel.
Il-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant huwa leporidu notturnu li jkun attiv ħafna minn tard wara nżul ix-xemx sa kmieni filgħodu qabel it-tlugħ. Dan huwa denb qotni li jippreferi tip ta' abitat fejn jista' jħaffer il-bejta taħt l-art, ikun jista' jaħrab malajr (kapaċi jiġri b' veloċita ta' 'l fuq minn 30 kilometru fis-siegħa u jaqbeż bejn 3 u 5 metri) iżda dejjem fil-ftuħ.
FC Santa Coloma
FC Santa Coloma huwa klabb tal-futbol mill-Andorra, jilagħbu fir-raħal ta' Santa Coloma.
Huwa wieħed mill-aħjar timijiet fl-aħħar żminijiet.
FC Santa Coloma għandha żewġ kisbiet uniki għat tim mill-Andorra fil-kompetizzjonijiet Ewropej, qatt ripetuti s'issa minn xi gowl fil-logħob kompetitivi fl-Ewropea. Kemm minn dawn ġew miksuba fil-logħba waħda: l-ewwel logħba fir-rawnd tat-Tazza UEFA 2007-08 kwalifikanti kontra l-Iżraeljani Maccabi Tel Aviv FC, ​​fejn FC Santa Coloma rebħa 1-0 f'darhom skurjat minn Juli Fernandez. Madankollu, fil-vjaġġ tar-ritorn tilfu 4-0 ma Maccabi u kienu eliminati mill-kampjonat.
UEFA Champions League
<div id="notes_qr1"> Nota 1: Logħba abbandunata, riżultat stabbilit 0-3 mill-UEFA..
Patri Piju
San Piju ta' Pietrelcina, imwieled Francesco Forgione, magħruf l-iktar bħala Patri Piju jew
Padre Pio, (Pietrelcina, Italja, 25 ta' Mejju 1887 – San Giovanni Rotondo, 23 ta' Settembru 1968), kien patri Franġiskan Kapuċċin Taljan u saċerdot; qaddis ikkanonizzat mill-Knisja Kattolika li ċ-ċelebrazzjoni tal-festa tiegħu ssir fit-23 ta' Settembru, fl-anniversarju ta' mewtu. Anke meta kien għadu ħaj ingħata venerazzjoni popolari kbira ħafna ħabba l-pjagi li kellu f'ġismu u l-mirakli li jingħad li wettaq f'ħajtu u wara mewtu. Kien ukoll oġġett ta' ħafna kritika u suspetti fi ħdan il-Knisja u barra minnha.
Tfulija
Il-vojt ta’ missieru fi tfulitu mlietu wisq tajjeb ommu li kienet tgħożżu b’imħabba kbira. Ta’ ħames snin, Franġisku wiegħed lilu nnifsu lill-qaddis patrun ta’ ismu, San Franġisk t’Assisi. Wara dan jingħad li kien ġa beda jkollu l-viżjonijiet. Kien jara lill-Madonna u jitkellem magħha u kien ukoll jara x-xitan taħt xbihat ta’ bnedmin kif ukoll ta’ annimali mill-aktar koroh. Ta’ tifel li kien, hu kien jaħseb li kulħadd kien ikollu minn dawn l-affarijiet. Meta kellu disa’ snin, Franġisku jingħad li assista għall-ewwel miraklu tiegħu. Kien ma’ missieru fis-Santwarju ta’ San Pellegrino meta resqet mara b’tifel marid f’dirgħajha, tgħajjat donnha teħodha ma’ San Pellegrino għax ma kienx fejqilha lil binha. Fit-telfa li kienet, telqet lit-tifel fuq l-altar filwaqt li qaltlu: “Kollox sew. Jekk ma tridx tfejqu, allura ħudu int.” GĦal dik ix-xena, kulħadd tbikkem. Franġisku talab għat-tifel b’ħeġġa kbira, b’għajnejh fissi fuqu. F’daqqa waħda it-tifel għolla jdejh, qam fuq riġlejh u għajjat “mamma”. Kulħadd infexx jgħajjat “miraklu”. It-tifel kien fieq għal kollox.
Patri Kapuċċin
Dik il-ħabta fi Pietrelcina kien jidher ta’ spiss wieħed ajk kapuċċin jismu Fra Kamillu. Dan kellu leħja sewda twila u folta u bil-manjieri ħelwin li kellu, kien jiġbed lejh lil kulħadd, żgħar u kbar. Franġisku kien inġibed ħafna lejh, l-aktar minħabba l-baffi li kellu, u xtaq isir bħalu. Kienu l-baffi l-ewwel ħaġa li ġibditu lejn il-Kapuċċini! Ta’ sittax –il sena beda n-novizzjat tiegħu f’Morcone u ħa l-isem ta’ Fra Piju. Sa mill-ewwel ġranet tiegħu fil-kunvent huwa sar il-mimmi ta’ għajnejn il-patrijiet kapuċċini l-oħra. Il-Majjistru tiegħu Patri Tommaso qal fuqu: “Kien dejjem novizz eżemplari, puntwali u eżatt f’kollox.” Kien jagħmel penitenzi anki waqt l-ikel – fost l-oħrajn, kien jitlob permess biex jgħaddi l-ikel lill-patri ta’ ħdejh. Kien jitlob ħafna u fit-tul, u ta’ spiss kien jitlob permess biex ma jinżilx għar-rikreazzjoni ħalli jkun jista’ jkompli jitlob. L-unika ħaġa li kienet tinkwieta lill-patrijiet sħabu kienet saħħtu. Fra Piju kien sar magħlub wisq u kien spiss jaqbdu deni qawwi. Dan kien deni li t-tobba ma setgħux jispjegaw. Xi drabi t-termometru kien jinkiser bil-qawwa tad-deni. Minħabba f’hekk kien jintbagħat għal xi jiem id-dar, b’permess speċjali tas-superjuri, għall-arja tajba ta’ Pietrelcina biex ikun jista’ jirpilja.
Nhar it-22 ta’ Jannar 1904 huwa għamel l-ewwel professjoni tiegħu. Għat-tliet snin ta’ wara huwa qagħad fil-Kunvent ta’ San Elia a Pianisi f’Campobasso u f’għeluq it-tielet sena għamel il-professjoni solenni. Wara li l-mard reġa’ bagħtu fi Pietrelcina, Piju kompla jistudja t-teoloġija mgħejjun mill-arċipriet ta’ raħal twelidu, Mons. Pannullo. Matul dawn is-snin ta’ studju jingħad li Piju kellu attakki kontinwi u ħorox ħafna mix-xitan li xi drabi kienu jħallulu anke sinjali esterni bħal tbenġil, nefħ u sinjali ta’ daqqiet fuq wiċċu. Iżda jingħad li kien ikollu wkoll viżjonijiet ta’ konsolazzjoni minn Ġesù.
Saċerdot
Piju kien ordnat saċerdot nhar l-10 t’Awissu 1910 fid-Duomo ta’ Benevento mill-Arċisqof Paolo Schinosi u erbat ijiem wara ċċelebra l-ewwel quddiesa tiegħu, fil-Knisja ta’ Pietrelcina. Fil-paniġierku tal-quddiesa, Patri Agostino, id-direttur spiritwali tiegħu tkellem fuq tliet punti essenzjali fil-missjoni tas-saċerdot: il-pulptu, l-altar u l-konfessjonarju, u testwalment qallu: “Inti, minħabba saħħtek, ma tantx tista’ tkun predikatur; għalhekk nawguralek li tkun konfessur kbir.”
Il-Pjagi
Ftit inqas minn xahar wara li sar saċerdot, bdew jidhru fil-pali ta’ idejh bħal “dbabar ħomor” li kienu jweġġgħu ħafna iżda li wara xi ġurnata jew tnejn kienu jgħibu għal kollox. Piju kien pront tkellem ma’ l-arċipriet Pannullo li kien sar it-tieni missier tiegħu. It-tnejn flimkien kienu talbu bil-ħerqa lil Alla, biex jekk jista’ jkun, ineħħilu dawk is-sinjali u jħallilu biss l-uġigħ. U għal dik id-darba hekk ġara. Ħames snin wara, nhar l-20 ta’ Settembru 1915, waqt li fil-knisja ta’ Pietrelcina kienet qiegħda ssir il-Festa tal-Pjagi ta’ San Franġisk, Piju kien mitluf fit-talb f’ “għarix” li kien għamel hu stess f’għalqa tal-familja tiegħu. Darba ommu ratu ħiereġ mill-għarix iferfer kemm jiflaħ idejh bħal meta wieħed ikun mess xi ħaġa taħraq. Bil-ħlewwa kolha, ommu qaltlu biċ-ċajt jekk kienx qiegħed idoqq il-kitarra, imma hu weġibha biss li kellu idejh juġgħuh. Nafu b’dan biss minn ittra li huwa bagħat lid-direttur tiegħu Patri Agostino, xahar wara.
Bil-lieva
Dawk kienu s-snin ta’ l-Ewwel Gwerra Dinjija u Piju bħaż-żgħażagħ Taljani l-oħra nġabar bil-lieva iżda għamel biss xahar (Novembru 1915) minħabba d-deni stramb li reġa’ qabdu. It-tobba militari eżentawh għal sena u Piju reġa’ lura Pietrelcina. Bħalma kien dejjem jiġri, wara ftit ġimgħat irpilja u reġa’ beda jaqdi fil-pastorali tal-parroċċa. Xahrejn wara s-superjuri reliġjużi tiegħu ordnawlu jmur fil-kunvent ta’ Sant’Anna ġewwa Foggia iżda hemmhekk sofra wisq attakki mix-xitan li kien anke jsawtu. Meta għalqitlu s-sena eżentat mil-lieva huwa rraporta f’Napli fejn reġgħu eżentawh għal sitt xhur oħra, jiġifieri sa Ġunju 1917. F’Mejju ta’ dik is-sena, mar l-ewwel u l-unika darba f’ħajtu Ruma biex jakkumpanja lil oħtu ż-żgħira li kellha ssir soru ta’ Santa Briġida. Hija ħadet l-isem ta’ Suor Pia. Kien biss ħamsin sena wara li reġgħet rat lil ħuha, meta marret issellimlu fil-funeral tiegħu. Mietet seba’ xhur warajh, nhar it-30 t’April 1969. t
F’San Giovanni Rotondo
F’Marzu 1918 inħeles darba għal dejjem mis-servizz militari għax instab li kien ibati bi bronco-pneumonite kronika, tant li l-uffiċjali militari qalu: “Ħa nibagħtuh id-dar forsi jmut fil-kwiet u l-paċi.” Iżda Piju kellu jmut fil-kwiet u l-paċi ħamsin sena wara, meta kellu 81 sena. Nhar it-18 ta’ Marzu huwa mar lura fil-Kunvent ta’ San Giovanni Rotondo fejn sentejn qabel il-Provinċjal iddeċieda li jħallih hemm għal kollox fuq xewqa ta’ l-istess Patri Piju. Lil Piju għażluh bħala direttur tal-“fratini”, dawk it-tfal li kienu mħajrin isiru patrijiet. Il-ħemda tal-kunvent fqajjar, maqtugħ għalih waħdu u mdawwar minn kullimkien b’siġar iħaddru s-sena kollha, kien tassew ideali għal Patri Piju. Il-ftit nies li kienu jiffrekwentaw il-knisja mill-ewwel intlaqtu mill-qdusija sempliċi ta’ dak il-patri żagħżugħ u marradi u hekk l-għadd tagħhom beda jiżdied kuljum.
Pjagi viżibbli
22.10.1918
Hekk kiteb f’ittra Patri Piju lid-direttur spiritwali tiegħu li obbligah jagħmel dan. Dakinhar, fil-jum tal-Ġimgħa, Piju kien waħdu fil-Kunvent għax il-patrijiet l-oħra kellhom xi qadjiet. Waqt li kien qiegħed għarkubbtejh quddiem il-Kurċifiss, jingħad li Ġesu Msallab (il-Personaġġ Misterjuż) ħa l-ħajja u minnu ħarġu ħames vleġeġ li ppenetraw il-ġisem tiegħu. Piju bilkemm kellu s-saħħa jqum mill-art u jasal saċ-ċella biex ikun jista’ jbiddel ħwejġu u jnaddafhom mid-demm biex ma jindunawx b’dak li kien ġralu. Din id-darba l-Mulej ma neħħielux is-sinjali. Jingħad li Patri Piju baqa' b'dawk il-pjagi sal-aħħar jum ta’ ħajtu.
L-aħbar ta’ patri bil-pjagi xterdet ma’ San Giovanni Rotondo u kważi ma’ l-Italja kollha. Is-superjuri reliġjużi nfixlu f’dik is-sitwazzjoni delikata. Il-Ministru Ġenerali tal-Kapuċċini ddeċieda li ma jitħallewx nies ikellmu lil Patri Piju u billi n-nies iktar bdew jersqu lejn il-kunvent, dan issakkar u ma kien jitħalla ħadd jidħol mingħajr il-permess tas-superjur.
F’ittra oħra lid-direttur spiritwali tiegħu, Patri Piju stqarr li kien iħossu “ħażin ħafna fiżikament u moralment” għax għal ħafna dawn is-sinjali kienu “sinjali ta’ kontradizzjoni”: x’uħud jaċċettawhom u jbusuhom u oħrajn jiċħduhom u jmaqdruhom. B’ordni tas-superjuri huwa kien iżommhom dejjem mgħottijin u kien ineħħi l-ingwanti biss waqt il-quddiesa. B’ordni tal-Provinċjal, tmint ijiem biss wara li seħħ il-fenomenu, ittieħdu xi ritratti tal-pjagi biex jintbagħtu Ruma lill-Kongregazzjoni tas-Sant’Uffizzju.
L-ewwel testijiet mediċi fuq Patri Piju saru tmien xhur wara li feġġ il-fenomenu mill-professur Romanelli minn Barletta li stqarr li ma setax jikklassifika l-pjagi xjentifikament. Professur ieħor, Amigo Bignami pprova anke jfejjaqlu l-pjagi iżda bla suċċess. Il-professuri Luigi Romanelli u Giorgio Festa ikkonkludew li mhemmx spjegazzjoni naturali tal-fenomenu. Festa rrimarka wkoll li mill-pjagi kienet toħroġ riħa ta’ fwieħa. Patri Agostino Gemelli, tabib u psikologu, il-fundatur ta’ l-Universita Cattolica, ipprova jeżaminah hu wkoll iżda mingħajr suċċess għax ma kellux awtorizzazzjoni bil-miktub. Patri Piju kellu direttivi minn Ruma stess biex ma jħalli lil ħadd jeżaminalu l-pjagi. Gemelli ippubblika studju li fih sejjaħ lil Padre Piju “isteriku” f’kelma oħra “miġnun”. Kiteb hekk: