cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surtsey
Formazzjoni
daqsminuri|256x256px|Flussi tal-lava fl-1966. L-ibroffar ma kienx mistenni, u kważi ċertament beda xi jiem qabel ma beda jidher f'wiċċ l-ilma. Il-qiegħ tal-baħar fis-sit tal-iżbroffar jinsab 130 metru (430 pied) 'l isfel mil-livell tal-baħar, u f'dak il-fond l-emissjonijiet u l-isplużjonijiet vulkaniki ġew fgati, mitfija u dissipati mill-pressjoni u mid-densità tal-ilma. Gradwalment, malli flussi ripetuti ġemgħu saffi ta' materjali li laħqu l-livell tal-baħar, l-isplużjonijiet ma setgħux jiġu fgati iktar, u l-attività vulkanika feġġet f'wiċċ l-ilma.
L-ewwel indikazzjonijiet viżibbli ta' attività vulkanika ġew irreġistrati fl-istazzjon sismiku f'Kirkjubæjarklaustur, l-Iżlanda, mis-6 sat-8 ta' Novembru 1963, li rreġistra theżżiż dgħajjef minn epiċentru bejn wieħed u ieħor fil-Punent il-Lbiċ f'distanza ta' 140 km (87 mil), fejn issa tinsab Surtsey. Stazzjon ieħor f'Reykjavík irreġistra theżżiż iktar dgħajjef għal għaxar sigħat fit-12 ta' Novembru f'pożizzjoni mhux determinata, u mbagħad l-attività sismika waqfet sal-21 ta' Novembru. F'dak l-istess jum, in-nies fir-raħal kostali ta' Vík, xi 80 km (50 mil) 'il bogħod innutaw riħa ta' sulfur tal-idroġenu. Fit-13 ta' Novembru, bastiment tas-sajd għall-aringi, mgħammar b'termometri sensittivi, irreġistra t-temperaturi tal-baħar xi 3.2 km (2.0 mili) fil-Lbiċ taċ-ċentru tal-iżbroffar li kienu 2.4 °C (4.3 °F) ogħla mill-ilmijiet tal-madwar.
Żbroffar fil-wiċċ
xellug|daqsminuri|286x286px|L-iżbroffar vulkaniku ta' Surtsey. Fis-7:15 ta' filgħodu UTC fl-14 ta' Novembru 1963, il-kok tal-Ísleifur II, bastiment tat-tkarkir li kien qed ibaħħar fl-istess ilmijiet, lemaħ kolonna kbira ta' duħħan skur fil-Lbiċ tal-bastiment. Il-kaptan ħaseb li kien ġej minn xi bastiment qed jaqbad, u ordna lill-ekwipaġġ jinvestiga. Minflok, iltaqgħu ma' żbroffar splussiv li kien qed jarmi kolonni suwed ta' rmied, li indikaw li l-iżbroffar vulkaniku kien beda jitla' fuq wiċċ l-ilma. Sal-11:00 tal-istess jum, il-kolonna tad-duħħan kienet laħqet għoli ta' diversi kilometri. Għall-ewwel, l-iżbroffar seħħ fi tliet żbokki separati tul fondoq b'orjentazzjoni tal-Grigal għal-Lbiċ, iżda sa waranofsinhar il-kolonni separati tal-iżbroffar ingħaqdu f'kolonna waħda tul il-fondoq tal-iżbroffar. Matul il-ġimgħa ta' wara, l-isplużjonijiet kienu kontinwi, u wara ftit jiem biss, il-gżira l-ġdida ffurmat skorji b'tul ta' iktar minn 500 metru (1,600 pied) u b'għoli ta' 45 metru (148 pied).
L-iżbroffar kompla u kkonċentra fi żbokk wieħed tul il-fondoq, u beda jibni gżira b'għamla iktar ċirkolari. Sal-24 ta' Novembru, il-gżira kienet madwar 900 metru b'650 metru (2,950 pied b'2,130 pied). L-isplużjonijiet vjolenti kkawżati meta l-lava bdiet tiltaqa' mal-ilma baħar wasslu biex il-gżira tikkonsisti minn skorji (jiġifieri munzell jew tumbata ta' blat vulkaniku), li ttieklu malajr bl-erożjoni tal-maltempati tat-Tramuntana tal-Oċean Atlantiku matul ix-xitwa. Madankollu, l-iżbroffar kien qed jisboq il-pass tal-erożjoni bil-mewġ, u sa Frar 1964, il-gżira kellha dijametru massimu ta' iktar minn 1,300 metru (4,300 pied).
L-iżbroffar freatomagmatiku splussiv ikkawżat mill-aċċess faċli tal-ilma fl-iżbokki tal-iżbroffar spara l-blat sa kilometru (0.6 mili) 'il bogħod mill-gżira, u spara l-irmied sa għoli ta' saħansitra 10 km (6.2 mili) fl-atmosfera. Il-munzell ta' tefra mhux ikkonsolidata malajr kien jinġarr mill-mewġ li kieku l-fluss ta' magma batta, u sħabiet kbar tat-trab spiss kienu jidhru jintnefħu mill-gżira matul dan l-istadju tal-iżbroffar.
Il-gżira l-ġdida ngħatat isem il-jötunn jew ġgant tan-nar Surtur mill-mitoloġija Nordika (Surts huwa l-ġenitiv ta' Surtur, + -ey, gżira). Tliet ġurnalisti Franċiżi tar-rivista Paris Match żbarkaw fuq il-gżira fis-6 ta' Diċembru 1963, u qagħdu għal madwar 15-il minuta qabel ma splużjonijiet vjolenti ħeġġewhom jitilqu. Il-ġurnalisti biex jiċċajtaw qalu li l-gżira bis-saħħa tagħhom kellha sovranità Franċiża, iżda l-Iżlanda malajr stabbiliet li l-gżira l-ġdida kienet tagħha.
Gżira permanenti
daqsminuri|283x283px|L-iżbroffar ta' Surtsey fl-1963. Madankollu, sal-bidu tal-1964, l-iżbroffar kontinwu kien wassal biex il-gżira tikber tant li l-ilma baħar ma setax jilħaq iktar l-iżbokki faċilment, u l-attività vulkanika saret inqas splussiva. Minflok, funtani u flussi tal-lava saru l-forma ewlenija ta' attività vulkanika. Dawn irriżultaw f'qoxra ta' fuq ta' blat tassew iebes u reżistenti għall-erożjoni li kesa s-saffi vulkaniċi ta' taħt, u b'hekk rażżan il-possibbiltà li l-gżira tinġarr jew tinbela' malajr mill-baħar. L-iżbroffar kompla sal-1965, meta l-gżira kellha erja fil-wiċċ ta' 2.5 km2 (0.97 mili kwadri).
Fit-28 ta' Diċembru 1963, bdiet l-attività vulkanika taħt il-baħar fil-Grigal ta' Surtsey, u din ikkawżat il-formazzjoni ta' quċċata għolja 100 metru (330 pied) mill-qiegħ tal-baħar. Din il-quċċata f'qiegħ il-baħar issemmiet Surtla [pronunzjata bl-Iżlandiż: ˈsʏr̥tla], iżda qatt ma laħqet il-livell tal-baħar. L-iżbroffar f'Surtla ntemm fis-6 ta' Jannar 1964, u minn dak iż-żmien 'l hawn ittieklet mill-fond minimu tagħha ta' 23 sa 47 metru (75 sa 154 pied) taħt il-livell tal-baħar.
Attività vulkanika sussegwenti
Fl-1965, l-attività vulkanika fuq il-gżira prinċipali naqset, iżda fl-aħħar ta' Mejju ta' dik is-sena l-iżbroffar reġa' beda fi żbokk madwar 0.6 km (0.37 mili) lil hinn mill-kosta tat-Tramuntana. Sat-28 ta' Mejju, feġġet gżira, u ssemmiet Syrtlingur (pronunzjata bl-Iżlandiż: [ˈsɪr̥tliŋkʏr̥]; jiġifieri "Surtsey Żgħira"). Il-gżira l-ġdida nbelgħet mill-baħar fil-bidu ta' Ġunju, iżda reġgħet tfaċċat fl-14 ta' Ġunju. L-iżbroffar f'Syrtlingur kien ferm iżgħar bħala skala minn dak ta' Surtsey, u r-rata medja ta' tfigħ ta' materjali vulkaniċi kienet madwar 10 % tar-rata tal-iżbokk prinċipali. L-attività vulkanika ma tantx damet wisq, bejn wieħed u ieħor sal-bidu ta' Ottubru 1965, meta l-gżira kellha erja ta' 0.15 km2 (0.058 mili kwadri). Ladarba l-iżbroffar waqaf, l-erożjoni bil-mewġ malajr bdiet tnawwar il-gżira, u din għebet taħt il-mewġ fl-24 ta' Ottubru.
L-iżbroffar vulkaniku fuq il-gżira prinċipali reġa' beda fid-19 ta' Awwissu 1966, bi flussi ġodda tal-lava li komplew jagħtuha iktar reżistenza għall-erożjoni. Minkejja dan, ir-rata tal-iżbroffar naqset b'mod kostanti, u fil-5 ta' Ġunju 1967, l-iżbroffar intemm. Il-vulkan ilu rieqed minn dak iż-żmien. Il-volum totali ta' lava li ħarġet matul l-iżbroffar ta' tliet snin u nofs kien jammonta għal madwar kilometru kubu (0.24 mili kubi), u l-ogħla punt tal-gżira dak iż-żmien kien 174 metru (571 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar.
Mit-tmiem tal-iżbroffar, l-erożjoni naqqset id-daqs tal-gżira. Żona kbira fuq in-naħa tax-Xlokk ittieklet għalkollox, filwaqt li istmu tar-ramel imsejjaħ Norðurtangi (li tfisser punt fit-Tramuntana) kiber fin-naħa tat-Tramuntana tal-gżira. Huwa stmat li madwar 0.024 km3 (0.0058 mili kubi) ta' materjal vulkaniku ntilfu minħabba l-erożjoni — dan jirrappreżenta madwar kwart il-volum oriġinali tal-gżira 'l fuq mil-livell tal-baħar. L-elevazzjoni massima tagħha naqset għal 155 metru (509 piedi).
Żvilupp reċenti
daqsminuri|271x271px|Mappa topografika ta' Surtsey. Wara tmiem l-iżbroffar, ix-xjenzati stabbilew grilja ta' parametri referenzjarji u permezz tagħhom kejlu t-tibdil fl-għamla tal-gżira. Fl-għoxrin sena wara l-iżbroffar, il-kejliet żvelaw li l-gżira b'mod kostanti kienet qed tisfronda u kienet tilfet madwar metru bħala għoli. Ir-rata ta' sfrondar inizjalment kienet ta' madwar 20 cm (tmien pulzieri) fis-sena iżda naqset għal 1-2 cm (0.39-0.79 pulzieri) fis-sena sas-snin 90 tas-seklu 20. Kellha diversi kawżi: it-tefra mhux ikkonsolidata qagħdet u ffurmat il-biċċa l-kbira tal-vulkan, is-sedimenti f'qiegħ il-baħar ikkumpattaw taħt il-gżira, u l-litosfera bdiet tisfronda minħabba l-piż tal-vulkan.
Il-vulkani fl-arċipelagu ta' Vestmannaeyjar huma tipikament monoġenetiċi, u b'hekk il-gżira mhux suppost se tikber fil-futur permezz ta' żbroffar ulterjuri. Il-baħaq qawwi madwar il-gżira ilu jnaqqar minnha minn mindu tfaċċat, u minn tmiem l-iżbroffar intelfet kważi nofs l-erja oriġinali. Il-gżira attwalment titlef madwar ettaru (2.5 akri) tal-erja tagħha fil-wiċċ kull sena.
Futur
Bħala parti ssuspettata mill-qoxra tal-Iżlanda, Surtsey x'aktarx li ma tisparixxix għalkollox fil-futur qarib. Fejn ittieklet jikkonsisti l-iktar mit-tefra mhux ikkonsolidata u għalhekk tinġarr faċilment mill-mewġ. Il-biċċa l-kbira tal-kumplament tal-gżira ġiet miksija minn fluss ta' lava li ibbieset u li hija reżistenti iktar għall-erożjoni. Barra minn hekk, reazzjonijiet kimiċi kumplessi fi ħdan it-tefra mhux ikkonsolidata fuq il-gżira gradwalment iffurmaw materjal tat-tufa reżistenti ħafna għall-erożjoni, fi proċess magħruf bħala l-palagonitizzazzjoni. F'Surtsey, dan il-proċess seħħ pjuttost malajr, minħabba t-temperaturi għoljin mhux 'il bogħod minn wiċċ l-ilma.
L-istimi ta' kemm Surtsey se tibqa' teżisti 'l fuq mil-livell tal-baħar huma bbażati fuq ir-rata ta' erożjoni li seħħet sa llum il-ġurnata. Jekk wieħed jassumi li r-rata attwali mhix se tinbidel, il-biċċa l-kbira tal-gżira se tkun sal-livell tal-baħar jew taħtu sal-2100. Madankollu, ir-rata tal-erożjoni x'aktarx li tnaqqas meta tiġi esposta l-qalba iktar iebsa tal-gżira: valutazzjoni li tassumi li r-rata tal-erożjoni se tmajna esponenzjalment tissuġġerixxi li l-gżira se tibqa' teżisti 'l fuq mil-livell tal-baħar għal bosta sekli. Wieħed jista' jieħu idea ta' kif x'aktarx li se tkun tidher fil-futur b'ħarsa lejn il-gżejjer żgħar l-oħra fl-arċipelagu ta' Vestmannaeyjar, li ffurmaw bl-istess mod bħal Surtsey diversi eluf ta' snin ilu, u ttieklu b'mod sostanzjali mill-formazzjoni tagħhom.
Sit ta' Wirt Dinji
Surtsey ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2008 bħala rikonoxximent tal-valur xjentifiku kbir tagħha.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".
Insedjament tal-ħajja
Surtsey huwa sit klassiku għall-istudju tal-bijokolonizzazzjoni ta' popolazzjonijiet ewlenin. Il-gżira ġiet iddikjarata bħala riżerva naturali fl-1965, meta l-iżbroffar kien għadu għaddej. Illum il-ġurnata ftit xjenzati biss għandhom il-permess li jiżbarkaw fuq Surtsey; l-unika mod li ħaddieħor għandu biex jara l-gżira iktar mill-qrib huwa minn abbord xi dgħajsa li tagħmel dawra mal-kosta tal-gżira jew inkella minn abbord ajruplan żgħir li jagħmel titjiriet qosra fuq il-gżira. B'hekk is-suċċessjoni ekoloġika naturali fuq il-gżira sseħħ mingħajr l-ebda interferenza minn barra.
Veġetazzjoni
Fir-rebbiegħa tal-1965, l-ewwel pjanta vaskulari nstabet tikber fil-kosta tat-Tramuntana ta' Surtsey, il-muski saru viżibbli fl-1967, u l-likeni nstabu għall-ewwel darba fuq il-lava ta' Surtsey fl-1970. Il-kolonizzazzjoni tal-pjanti fuq Surtsey ġiet studjata mill-qrib, b'mod partikolari l-pjanti vaskulari peress li kellhom importanza ferm ikbar minn dik tal-muski, tal-likeni u tal-fungi fl-iżvilupp tal-veġetazzjoni.
Puebla (belt)
Era kolonjali
L-attività kummerċjali tneħħiet għalkollox mill-pjazza prinċipali sal-bidu tas-seklu 19 u tpoġġiet fis-suq ta' San Francisco Parian. Inbnew pjazez oħra, fosthom ta' San Luis, San Antonio, El Carmen, La Concordia u Santa Inés. Il-pjazza prinċipali sarulha diversi trasformazzjonijiet, u żdiedu statwi u ġonna. Matul il-Gwerra Messikana tal-Indipendenza, ir-rwol prinċipali ta' Puebla kien l-istampar u d-distribuzzjoni tal-pjan għall-indipendenza. Fl-1827, wara l-Indipendenza, l-Ispanjoli (peninsulares) kollha tkeċċew mill-artijiet tal-belt.
Era Repubblikana Bikrija
Fl-1847, il-belt ittieħdet mill-forzi tal-Istati Uniti taħt il-Ġeneral Winfield Scott, mingħajr ma ġie sparat tir. Il-gwarniġjon Amerikan ġie assedjat fil-belt mill-14 ta' Settembru sat-12 ta' Ottubru 1847 mill-forzi irregolari tal-Ġeneral Joaquín Rea u iktar 'il quddiem dawn ġew imsaħħa minn Antonio López de Santa Ana. L-assedju spiċċa bil-qawwa tal-Ġeneral Joseph Lane li ssieltet minn Veracruz sal-belt wara li rebħet kontra Santa Ana fil-Battalja ta' Huamantla fid-9 ta' Ottubru 1847. Dak iż-żmien Puebla kienet il-bażi għall-kampanja militari tal-Ġeneral Lane kontra l-Ġeneral Rea u rvelli oħra li fixklu l-linji tal-komunikazzjoni tal-armata tal-Istati Uniti. Dawn il-forzi telqu f'Lulju 1848 wara li ġie rratifikat it-Trattat ta' Guadalupe Hidalgo.
F'dik li kienet il-prekursur tar-Rivoluzzjoni Messikana, l-aħwa Carmen, Máximo y Aquiles Serdán kienu l-imħuħ wara waħda mill-ewwel konfoffi kontra l-gvern ta' Porfirio Diaz. Il-pjanijiet tagħhom ġew skoperti u d-dar tagħhom, li kienet tinsab f'6 Triq Oriente, ġiet iċċirkondata mit-truppi federali. Faqqgħet battalja bl-armi tan-nar, u fiha l-aħwa Serdán inqatlu fit-18 ta' Novembru 1910. Matul ir-Rivoluzzjoni Messikana, il-belt ittieħdet mill-forzi taħt il-Ġeneral Pablo Gonzalez Garza, u mbagħad kienet taħt il-kontroll ta' Zapata.
Avvenimenti reċenti
Mill-1931 sal-aħħar tas-seklu 20, it-tkabbir tal-belt xpruna l-assorbiment tal-muniċipalitajiet ta' Ignacio Mariscal, San Felipe Hueyotlipan, Resurreccion, San Jeronimo Caleras, San Miguel Canoa u San Francisco Totimehuacán fil-belt. Fl-1950, permezz tad-digriet tal-kungress statali, il-belt ingħatat it-titlu ta' Heroica Puebla de Zaragoza. Fl-1977, il-gvern federali ddikjara l-belt bħala Żona tal-Monumenti Storiċi. Fl-1987 imbagħad, iċ-ċentru storiku ta' Puebla ġie ddikjarat Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Il-belt ta' Puebla ressqet il-kandidatura tagħha biex ikollha s-sede taż-Żona ta' Kummerċ Ħieles tal-Amerka, u għal żmien qasir intużat bħala l-kwartieri ġenerali temporanji tas-segretarjat sal-waqfien tan-negozjati fl-2005.
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Puebla ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Surtsey
Veġetazzjoni
Il-muski u l-likeni issa jkopru l-biċċa l-kbira tal-gżira. Matul l-ewwel 20 sena tal-gżira, ġew osservati 20 speċi ta' pjanti f'xi żmien jew f'ieħor, iżda 10 biss ġew stabbiliti fil-ħamrija ramlija bi ftit nutrijenti. Malli l-għasafar bdew ibejtu fuq il-gżira, il-kundizzjonijiet tal-ħamrija tjiebu, u iktar speċijiet ta' pjanti vaskulari rnexxielhom jibqgħu jgħixu fuq il-gżira. Fl-1998, l-ewwel arbuxxell instab fuq il-gżira — żafżafa bil-weraq tat-te (Salix phylicifolia), li tista' tikber sa għoli ta' erba' metri (13-il pied). Sal-2008 kien hemm 69 speċi ta' pjanti jgħixu f'Surtsey, u minnhom ġew stabbiliti 30 speċi mqabbla mal-490 speċi fl-art prinċipali tal-Iżlanda. Iktar speċijiet qed jibqgħu jaslu fuq il-gżira, b'rata tipika ta' bejn wieħed u ieħor 2-5 speċijiet fis-sena.
Għasafar
daqsminuri|Purċinell tal-Baħar. L-espansjoni tal-għasafar fuq il-gżira ddipendiet fuq it-tifrix tal-pjanti iżda fl-istess ħin għenet l-avvanz tal-istess tifrix. L-għasafar jużaw il-pjanti bħala materjal biex jibnu l-bejtiet tagħhom, iżda jkomplu jgħinu wkoll fit-tifrix taż-żrieragħ, u jiffertilizzaw il-ħamrija bil-gwano (il-ħmieġ) tagħhom. L-għasafar bdew ibejtu fuq Surtsey tliet snin wara li ntemm l-iżbroffar. L-ewwel speċijiet li bdew ibejtu hemm kienu l-fulmar (Fulmarus glacialis) u l-imwies geddumhom irqiq (Uria aalge). Issa hemm tnax-il speċi li jbejtu regolarment fuq il-gżira.
Mill-1984 bdiet tgħix kolonja ta' gawwijiet (Larus glaucoides), għalkemm il-gawwijiet bdew jintlemħu joqogħdu għal żmien qasir tul il-kosta tal-gżira l-ġdida diġà ftit ġimgħat wara li tfaċċat. Il-kolonja ta' gawwijiet kienet partikolarment importanti fl-iżvilupp tal-pjanti fuq Surtsey, u minħabba l-abbundanza tagħhom, il-gawwijiet kellhom impatt ferm ikbar fuq il-kolonizzazzjoni tal-pjanti minn speċijiet oħra li jnisslu hemm. Spedizzjoni li saret fl-2004 sabet l-ewwel evidenza li kienu bdew ibejtu l-purċinelli tal-baħar (Fratercula arctica), li huma abbundanti fil-bqija tal-arċipelagu.
Minbarra li tipprovdi kenn għal xi speċijiet ta' għasafar, Surtsey intużat ukoll bħala punt ta' waqfien għall-mistrieħ mill-għasafar tal-passa, b'mod partikolari dawk li jpassu bejn il-kumplament tal-Ewropa u l-Iżlanda. Fost l-ispeċijiet li ntlemħu għal żmien qasir fuq il-gżira hemm iċ-ċinji (Cygnus cygnus), diversi speċijiet ta' wiżż, u l-għarab (Corvus corax). Għalkemm Surtsey tinsab fil-Punent tar-rotot tal-passa prinċipali lejn l-Iżlanda, saret punt ta' waqfien iktar komuni peress li l-veġetazzjoni żdiedet. Fl-2008, l-14-il speċi li tnissel fuq il-gżira ġiet individwata bl-iskoperta ta' bejta tal-għarab.
Skont rapport tat-30 Mejju 2009, kien hemm koppja ta' pluviera (Pluvialis apricaria) li bejtet erba' bajdiet fuq il-gżira.
Ħajja marittima
Ftit wara l-formazzjoni tal-gżira, il-foki bdew jintlemħu madwar il-gżira. Ma tantx damu ma jibdew jitbasktu fix-xemx fuq l-art tal-gżira l-ġdida, b'mod partikolari fuq l-istmu tat-Tramuntana, li kiber iktar mal-mewġ nawwar l-art tal-gżira. Fl-1983 instab li l-foki kienu qed jitnisslu fuq il-gżira, u grupp sa 70 foka kienu qed jitnisslu hemm. Il-foki griżi huma iktar komuni fuq il-gżira mill-foki tal-port, għalkemm issa t-tnejn li huma jitnisslu hemmhekk. Il-preżenza tal-foki tattira l-orki, li spiss jintlemħu fl-ilmijiet madwar l-arċipelagu ta' Vestmannaeyjar u issa jħobbu joqogħdu l-iktar madwar Surtsey.
Mal-parti ta' taħt il-baħar tal-gżira jinstabu bosta speċijiet tal-baħar. L-istilel tal-baħar, ir-rizzi u l-imħar huma abbundanti. Il-blat huwa miksi bl-algi, u l-alka tiksi l-biċċa l-kbira tax-xaqlibiet ta' taħt il-baħar tal-vulkan, bl-ogħla densità bejn 10 metri u 20 metru (33 u 66 pied) taħt il-livell tal-baħar.
Ħlejqiet oħra
L-insetti waslu fuq Surtsey ftit wara li ffurmat, u ġew individwati għall-ewwel darba fl-1964. Il-wasliet oriġinali kienu insetti li jtiru, li waslu fuq il-gżira għax inħakmu mir-riħ jew bis-saħħa tagħhom stess. Huwa maħsub li wħud waslu għax inħakmu mir-riħ saħansitra mill-art kontinental tal-Ewropa. Iktar 'il quddiem waslu insetti oħra li ma jtirux, li nġarrew mill-kurrent fuq xi injam f'wiċċ l-ilma, u kemm annimali ħajjin kif ukoll karkassi nġarrew l-art mill-mewġ. Meta fl-1974 roqgħa kbira ta' gozz ħaxix oħxon inġarret l-art mill-mewġ, ix-xjenzati ħadu nofsha għal analiżi u skoprew li fuqha kien hemm saħansitra 663 invertebrat tal-art, l-iktar baqq u kollemboli, u l-maġġoranza l-kbira tagħhom kien baqgħu ħajjin minkejja l-vjaġġ fil-baħar.
L-istabbiliment tal-insetti pprovda iktar ikel għall-għasafar, u l-għasafar min-naħa tagħhom għenu lil bosta speċijiet oħra biex jistabbilixxu ruħhom fuq il-gżira. L-iġsma tal-għasafar li jmutu jipprovdu l-għajxien għall-insetti karnivori, filwaqt li l-fertilizzazzjoni tal-ħamrija u t-tkattir tal-pjanti, jipprovdu ħabitat vijabbli għall-insetti erbivori.
Impatt uman
L-unika impatt uman sinifikanti fuq il-gżira huwa għorfa żgħira prefabbrikata li tintuża mir-riċerkaturi meta joqogħdu fuq il-gżira. L-għorfa fiha ftit sodod, waħda fuq l-oħra, u sors tal-enerġija solari li jħaddem ir-radju ta' emerġenza u tagħmir elettroniku importanti ieħor. Hemm ukoll il-pedamenti ta' fanal abbandunat. Il-viżitaturi kollha jagħmlu verifiki fuqhom infushom u fuq il-ħwejjeġ li jġibu magħhom biex jiżguraw li ma jintroduċux xi żrieragħ bi żball f'din l-ekosistema. Huwa maħsub li xi ġuvintur li qadfu minn Heimaey b'dgħajsa ħawwlu l-patata, iżda malli ġiet skoperta tneħħiet minnufih. Minħabba l-ġestjoni mhux kif suppost tal-ħmieġ tal-bnedmin, tnisslet pjanta tat-tadam, li nqerdet minnufih ukoll malli ġiet skoperta. Fl-2009 f'Surtsey ġew installati stazzjoni tat-temp għall-osservazzjonijiet tat-temp kif ukoll webcam.
Puebla (belt)
Ġeografija
Puebla tinsab fil-Wied ta' Puebla, magħruf ukoll bħala l-Wied ta' Cuetlaxcoapan, li huwa wied kbir imdawwar mill-muntanji u mill-vulkani tal-Medda Vulkanika Trans-Messikana mill-erba' naħat. Tinsab 40 kilometru (25 mil) fil-Lvant tal-vulkani ta' Popocatépetl u Iztaccíhuatl, u b'hekk ir-residenti għandhom veduti tal-qċaċet tagħhom li spiss ikunu miksijin bil-borra. Minħabba l-prossimità tal-vulkan ta' Popocatépetl, Puebla xi kultant tkun esposta għall-irmied u għat-trab li joħorġu mill-vulkan meta jkun iktar attiv mis-soltu, l-iktar reċenti fid-19 ta' Mejju 2023.
Il-vulkan rieqed ta' La Malinche jinsab fit-Tramuntana tal-belt, u Pico de Orizaba jinsab fil-Lvant. Idroloġikament, il-belt tagħmel parti mill-baċir tax-xmara Atoyac; ix-xmara tnixxi mill-porzjonijiet tat-Tramuntana, tal-Lvant u tan-Nofsinhar tal-muniċipalità, u tikkollega mal-Lag ta' Valsequillo, fejn inbniet id-Diga ta' Manuel Ávila Camacho. Xmajjar oħra li jaqsmu l-inħawi huma x-xmajjar Alseseca u San Francisco.
Klima
Skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen (Cwb), Puebla għandha klima subtropikali tal-artijiet għoljin, minħabba l-pożizzjoni tropikali u l-altitudni għolja ta' madwar 2,100 metru (6,889.76 pied). Fil-Messiku, id-deżinjazzjoni uffiċjali hi: "klima miti subumduża bix-xita tas-sajf". Qajla tkun ħafna sħana f'Puebla, b'medja ta' tlett ijiem biss fejn it-temperaturi jaqbżu d-29 °C (84 °F). It-temperaturi billejl ikunu bierda s-sena kollha. Puebla tesperjenza xhur tax-xitwa miti u nexfin (minn nofs Ottubru sa Frar), xhur tar-rebbiegħa sħan (minn Marzu sa nofs Mejju), u staġun tal-monsuni (minn nofs Mejju sa Ottubru).
Novembru
Novembru jibda' fit-tropiku astroloġiku oċċidentali bix-xemx fis-simbolu tal-Iskorpjun u jispiċċa f'dak tas-Saġittarju. Astronomikament, ix-xemx tibda' attwalment fil-kostellazzjoni tal-Miżien, tgħaddi mill-kostellazzjoni tal-Iskorpjun minn madwar l-24 sad-29 ta' Novembru u tispiċċa fil-kostellazzjoni tal-Ophiuchus, li hija l-unika kostellazzjoni żodjakali li mhix assoċajata ma' simbolu astroloġiku.
Novembru jibda fl-istess ġurnata tal-ġimgħa bħal Frar fi snin komuni, u Marzu f'kull sena.
Avvenimenti f'Novembru
180px|thumb|Novembru, illustrazzjoni minn Les Très Riches Heures du duc de Berry
Oħloq Tbissima
Oħloq Tbissima hija maratona annwali li ssir Malta fejn jinġabru fondi b'risq il-missjonijiet li tieħu ħsieb is-Soċjetà Missjunarja ta' San Pawl fil-Perù, il-Pakistan u l-Filippini. L-għan ta' din il-maratona hu li jrawwem kuxjenza missjunarja permezz ta' filmati li jixhdu l-faqar, kif ukoll qsim ta' esperjenzi.
Edizzjoni 2011
Għad-disa' sena konsekuttiva, iċ-ĊPI (ĊAM Productions International) organizzat din il-maratona ta' xandir bejn it-8 u l-10 ta' Lulju, 2011. Il-kanzunetta tal-maratona, fuq kliem ta' Fr. Louis Mallia mssp u mużika ta' Fr. Karm Debattista mssp, tkantat minn Glen Vella, Fr. Karm Debattista u l-kor Animae. Wara l-inawgurazzjoni tal-maratona mill-President ta' Malta George Abela, kien hemm 60 siegħa ta' spettaklu u divertiment mxandra fuq l-istazzjonijiet lokali Maltin. Għal din l-edizzjoni nġabru €171,152 li se jintużaw biex tiġi mgħejjuna ukoll Dar San Ġużepp, fejn tfal ta' etajiet differenti jgħammru hemmhekk.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk
daqsminuri|Il-Moskea l-Kbira ta' Meknes. Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Renju tal-Marokk rratifika l-Konvenzjoni fit-28 ta' Ottubru 1975, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Mill-2016, il-Marokk għandu disa' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u kollha huma siti kulturali. L-ewwel sit tal-Marokk, il-Medina ta' Fez, tniżżel fil-lista fil-ħames sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji, li saret f'Pariġi, Franza fl-1981. Żewġ siti oħra żdiedu fis-snin 80 tas-seklu 20, u tlieta oħra żdiedu fis-snin 90 tas-seklu 20, segwiti minn żewġ siti oħra fl-ewwel deċennju tas-seklu 21. L-aħħar sit, Rabat, Belt Kapitali Moderna u Belt Storika: Wirt Kondiviż, żdied fl-2012.
Tyrell Waite
Tyrell Michael Nathaniel Waite (twieled fl-1 ta' Lulju 1994) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Marokk
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Arsenal FC
Arsenal Football Club, magħruf aħjar bħala Arsenal, hu klabb tal-futbol Ingliż, li hu bbażat f'Holloway, fit-Tramuntana ta' Londra. Huma jilgħabu fil-Premier League Ingliż u huma fost l-iktar timijiet ta' suċċess fil-futbol Ingliż. L-Arsenal hu l-aktar tim mill-kapitali Ingliż li rebaħ titli, u t-tielet l-aktar fuq bażi nazzjonali, fejn fost l-oħrajn rebħu tlettax-il titlu tal-Ewwel Diviżjoni u tal-Premier League u għaxar FA Cups.
Il-kuluri tal-klabb kienu tradizzjonalment aħmar u abjad, anke jekk dawn evolvew matul l-istorja. Similarment, il-klabb biddel il-lokazzjoni tagħhom maż-żmien; it-tim kien għall-ewwel fundat f'Woolwich, fix-Xlokk ta' Londra, imma fl-1913 huma mxew lejn it-Tramuntana għall-Arsenal Stadium, f'Highbury. Fl-2006, huma ttrasferixxew lejn l-istadju kurrenti tagħhom, dak tal-Emirates Stadium.
L-Arsenal għandhom bażi kbira ta' partitarji, li jżommu rivalità kbira ma' diversi klabbs oħra; l-aktar waħda prominenti hi dik mal-ġirien tat-Tottenham Hotspur, fejn il-partiti bejniethom huma magħrufin bħala d-derby tat-Tramuntana ta' Londra. Arsenal huma wieħed mill-aktar klabbs sinjuri fil-futbol Ingliż (fejn jiswa aktar minn £600 miljun mill-2007).
Storja
L-Arsenal kien fundat bħala Dial Square fl-1886 minn ħaddiema tar-Royal Arsenal f'Woolwich, imma ftit wara kienu ġew imsemmija Royal Arsenal. L-isem reġa' tbiddel għal darb'oħra għal Woolwich Arsenal wara li saru professjonisti fl-1891. Il-klabb ingħaqad mal-Football League fl-1893, fejn bdew fit-Tieni Diviżjoni, u kisbu l-ewwel promozzjoni għall-Ewwel Diviżjoni fl-1904. Madanakollu, il-pożizzjoni iżolata tal-klabb irriżultat f'attendenzi iktar baxxi minn ta' klabbs oħra, biex wassal lill-klabb fi problemi finanzjarji u kważi qrib il-falliment fl-1910, meta l-klabb kien akkwistat minn Henry Norris. Norris prova jmexxi lill-klabb x'imkien ieħor, u fl-1913, ftit wara r-relegazzjoni lura lejn it-Tieni Diviżjoni, l-Arsenal imxew lejn l-Arsenal Stadium il-ġdid ġewwa Highbury, fit-Tramuntana ta' Londra; huma neħħew "Woolwich" mill-isem tat-tim fis-sena ta' wara. Fl-1919, minkejja li spiċċaw biss fil-ħames post, l-Arsenal setgħu jerġgħu jingħaqdu mal-Ewwel Diviżjoni għall-ispejjeż tar-rivali lokali tat-Tottenham Hotspur, b'kawża ta' kontroversji fir-regolament.
200px|thumb|Il-kaptan ta' Arsenal [[Patrick Vieira jerfgħa t-trofew tal-Premier League 2003–04.]] right|thumb|200px|Il-plejers ta' Arsenal u l-benjamini jiċċelebraw ir-rebħ tal-kampjonat fl-2004. right|thumb|200px|Il-plejers tal-Arsenal (bi flokkijiet sofor, xellug) flimkien mal-formazzjoni ta' [[FC Barcelona|Barcelona qabel il-bidu tal-finali tal-2005–06.]] Fl-1925 l-Arsenal innominaw bħala kowċ lil Herbert Chapman li kien diġà rebaħ il-kampjonat ma' Huddersfield Town fiż-żewġ staġuni preċedenti. Ir-rivoluzzjoni teknika-tattika ta' Chapman flimkien mal-akkwisti ta' plejers ta' fama kbira bħal Alex James u Cliff Bastin, wasslu lill-Arsenal għall-perjodu tal-aktar suċċess u ta' dominju fil-futbol Ingliż tas-snin tletin. Taħt il-gwida tiegħu l-Arsenal rebħu l-ewwel trofej maġġuri – FA Cup fl-1929–30 u żewġ kampjonat fl-1930–31 u fl-1932–33. Barra minn hekk, Chapman kien responsabbli tat-tibdil tal-isem tal-istazzjon sotterran lokali ta' Londra, li minn "Gillespie Road Station" sar "Arsenal tube station", fejn b'hekk sar l-uniku stazzjon sotterran li ismu tbiddel minħabba klabb tal-futbol.
Chapman miet f'daqqa waħda b'kawża ta' polmonite, u postu ħaduh Joe Shaw u George Allison. Taħthom, l-Arsenal rebaħ aktar titli (fl-1933–34, fl-1934–35 u fl-1937–38) u FA Cup fl-1935–36. Madanakollu, il-klabb beda bil-mod bil-mod isir aktar debboli mat-tmiem tad-deċennju, meta b'kawża tat-Tieni Gwerra Dinjija ġew sospiżi l-kompetizzjonijiet professjonistiċi kollha tal-Ingilterra.
Wara l-gwerra, taħt il-gwida ta' Tom Whittaker, is-suċċessur ta' Allison, l-Arsenal għadda mit-tieni perjodu ta' suċċessi fejn rebaħ il-kampjonat fl-1947–48 u fl-1952–53, u l-FA Cup fl-1949–50. Madanakollu, wara li l-fortuni tagħhom naqsu, fejn ma kinux qed jattiraw plejers tal-istess kalibru bħal ma kellhom fis-snin tletin, il-klabb ma kiseb l-ewwel trofew bejn is-snin ħamsin u sittin. Anki l-eks-kaptan tal-Ingilterra Billy Wright ma ġab l-ebda suċċess għall-klabb bħala kowċ, meta kien fid-diriġenza bejn l-1962 u l-1966.
L-Arsenal reġa' beda jirbaħ mill-ġdid permezz tal-inkarigu sorprendenti tal-fiżjoterapista Bertie Mee bħala kowċ fl-1966. Wara li tilfu żewġ finali tal-League Cup, l-iskwadra rebħet it-Tazza tal-Fieri, l-ewwel trofew Ewropew, fl-1969–70. Din ir-rebħa waslet ukoll għall-ewwel doppjetta tal-kampjonat u l-FA Cup, fl-1970–71. Imma wara dan il-perjodu favorevoli, kien hemm mument ta' kollass u fid-deċennju suċċessiv l-iskwadra waslet qrib ir-rebħ ta' diversi titli. L-Arsenal ikklassifikaw fit-tieni post tal-Ewwel Diviżjoni fl-1972–73, tilfu tliet finali tal-FA Cup (fl-1971–72, fl-1977–78 u fl-1979–80) u tilfu t-1979–80 wara l-għoti tal-penalties. L-uniku suċċess miksub, li għadu sal-lum ikkunsidrat bħala wieħed klassifiku, kienet l-1978–79 miksuba fl-aħħar minuta kontra l-Manchester United bl-iskor ta' 3–2.
Fl-1986 kien hemm ir-ritorn tal-eks-plejer George Graham bħala kowċ fejn wassal it-tielet perjodu ta' glorja. L-Arsenal rebaħ l-League Cup fl-1987, fl-ewwel staġun taħt il-gwida ta' Graham. Din ir-rebħa kienet segwita minn dik fil-kampjonat fl-1988–89, mirbuħ fl-aħħar minuta tal-aħħar partita tal-istaġun kontra l-arċi-rivali u sfidanti għat-titlu Liverpool. L-Arsenal ta' Graham rebaħ kampjonat ieħor fl-1990–91 (fejn tilfu biss partita waħda), id-doppjetta tal-FA Cup u l-League fl-1993, u t-tieni trofew Ewropew, it-Tazza tat-Tazez Ewropej, fl-1993–94. Imma r-reputazzjoni ta' Graham kienet tħammġet meta kien ġie żvelat li kien aċċetta pagament illegali mill-aġent Rune Hauge biex jixtri ċerti plejers, u b'hekk spiċċa eżonerat fl-1995. Is-sostitut tiegħu, Bruce Rioch, baqa' biss staġun wieħed, fejn ħalla l-iskwadra wara battibekk mal-bord tad-diretturi.
Is-suċċessi tal-klabb tas-snin disgħin u tal-millenju l-ġdid, huma parti minnhom mertu tal-kowċ Arsène Wenger, li wasal fil-klabb fl-1996. Wenger adotta tattika ġdid, reġim ġdid ta' taħriġ u għamel l-akkwist ta' xi plejers barranin li kkomplemtaw mat-talenti Ingliżi li kienu diġà fit-tim. L-Arsenal għamel it-tieni doppjetta ta' tazez fl-1997–98 u t-tielet waħda fl-2001–02. Barra minn hekk it-tim wasal sal-finali tat-Tazza UEFA 1999–2000 (li tilfuha bl-għoti tal-penalties kontra l-Galatasaray), rebaħ l-FA Cup fl-2002–03 u fl-2004–05, u rebaħ il-Premier League fl-2003–04 mingħajr ma jitlef partita waħda, fejn ingħataw il-laqam bħala l-"Invinċibbli"; b'kollox, il-klabb lagħab 49 logħba fejn baqgħu mingħajr telfa, fejn dan hu rekord nazzjonali.
Minn mindu Wenger hu kowċ tal-Arsenal, fi tmien snin mill-ħdax taħt id-diriġenza tiegħu, dejjem ikklassifika fl-ewwel jew fit-tieni post fil-klassifika. L-iskwadra hi, flimkien ma' Manchester United, Blackburn u Chelsea, waħda mill-erbgħa timijiet li rnexxielhom jirbħu l-Premier League minn mindu sar il-formazzjoni tiegħu fl-1993, minkejja li huma fallew li jerġgħu jakkwistawh fl-istaġun ta' wara kull darba li kienu ċampjins. sal-2005–06 l-Arsenal qatt ma kienet irnexxielha tisspuera l-kwarti tal-finali taċ-Champpions League: f'din l-eddizjoni huma waslu sal-finali, fejn b'hekk saru l-ewwel tim ta' Londra li waslu sa dan l-istadju, imma kienu megħluba 2–1 minn Barcelona. F'Lulju 2006 il-klabb ittrasferixxa għall-Emirates Stadium, fejn biddel b'hekk l-istadju wara 93 sena f'Highbury. <!-- // NOTA: IL-KONTENUT T'HAWN TAĦT GĦANDU JITPOĠĠA FIL-PAĠNA "Storja ta' Arsenal FC (1996-preżent)" - MINFLOK GĦANDU JSIR SOMMARJU TAL-ISTORJA F'DIN IS-SEZZJONI //
L-era ta' Arsène Wenger
thumb|200px|Il-plejers u l-benjamini ta' Arsenal jiċċelebraw ir-rebħ tal-Premier League 2004 Wara li Stewart Houston kien baqa' kowċ għal xahar u Pat Rice kien appuntat bħala kowċ għal xi logħba, il-Franċiż Arsène Wenger sar il-kowċ il-ġdid f'Ottubru 1996. It-tim mill-ewwel wera li taħt Wenger kien żviluppa, hekk kif spiċċa t-tielet u rebaħ post fit-Tazza UEFA 1996–97. Wenger bena l-iskwadra ta' Arsenal bi plejers Franċiżi li uħud minnhom ma kinux famużi fir-Renju Unit. Patrick Vieira kien mixtri qabel ma Wenger ħa r-riedni. Il-Franċiż żied plejers bħal Nicolas Anelka u Emmanuel Petit kif ukoll il-plejer Olandiż Marc Overmars fis-sajf 1997. Wenger żamm lil plejers Adams, Dixon, Winterburn, Keown and Bould u wkoll lil Pat Rice bħala assistent kowċ.
Wenger rebaħ l-ewwel kampjonat u sar l-ewwel kowċ barrani li rebaħ il-Premier League, fl-istaġun ta' wara, meta hu mexxa l-iskwadra għal żewġ doppjetti. Arsenal kienu qed jidhru li kienu barra mill-ġirja għall-kampjonat wara telfa ta' 3-1 kontra Blackburn Rovers, imma huma rnexxielhom jissuperaw id-differenza ta' tnax-il punt taħt Manchester United; b'rebħa ta' 4-0 fuq Everton fit-3 ta' Mejju rnexxielhom jirbħu l-kampjonat. Fis-16 ta' Mejju, Arsenal rebħu 2-0 lil Newcastle United fil-finali tal-FA Cup biex komplew id-doppjetta.
Alavolja xtraw lil Frederik Ljungberg fl-1998 u Thierry Henry fl-istaġun ta' wara, huma ma tantx irnexxielhom jħallu nota pożittiva alavolja waslu qrib diversi darbiet. Arsenal iddominaw il-kampjonat tal-1998–99, imma bit-telfa ta' 1-0 kontra Leeds United huma ħallew lil Manchester United jgħadduwhom u fl-aħħar jirbħu l-kampjonat. Arsenal barra li tilfu l-kampjonat, tilfu wkoll posthom fil-finali meta tilfu fis-semifinali tal-FA Cup kontra Manchester United; Dennis Bergkamp falla penalty fil-ħin normali, u Ryan Giggs skorja l-gowl rebbieħ fil-ħin miżjud meta rnexxielu, permezz ta' azzjoni personali, jippenetra fid-difiża ta' Arsenal. Ir-ritorn fiċ-Champions League għall-ewwel darba f'seba' snin ma tantx kien suċċess għax ma rnexxielhomx jgħaddu mill-fażi finali.
Arsenal spiċċaw għal darb'oħra fit-tieni post fl-1999–2000; din id-darba, ma kienx hemm l-ebda ġirja għat-titlu minħabba li Arsenal spiċċaw tmintax-il punt taħt ir-rebbieħa Manchester United. Arsenal fallew għal darba'oħra fiċ-Champions League meta spiċċaw it-tielet fil-fażi tal-gruppi; huma rnexxielhom jieħdu post ta' konsolazzjoni permezz tat-Tazza UEFA, u waslu anki sal-finali meta affrontaw lil Galatasary f'Kopenħagen imma tilfu bil-penalties wara li l-partita spiċċat 0-0.
Arsenal spiċċaw fit-tieni post tal-istaġun 2001–01, din id-darba għaxar punti taħt Manchester United; il-ġirja għall-kampjonat kienet spiċċat fi Frar meta Arsenal tilfu f'Old Trafford 6-1. Arsenal iddominaw fil-finali tal-FA Cup kontra Liverpool ġewwa l-Millenium Stadium, f'Cardiff; il-partita spiċċat 2-1 għal Liverpool wara doppjetta ta' Michael Owen fl-aħħar minuti.
Wenger introduċa plejers ġodda fit-tim tiegħu bħal Sol Campbell u Lauren fid-difiża kif ukoll Ashley Cole, Silvan Wiltord u Robert Pirès. F'dak il-mument Thierry Henry kien addatta għal-logħba Ingliża fejn irnexxielu jispiċċa fost l-aqwa attakkanti fil-Premier League.
Huma rebħu t-tielet Doppjetta fl-2001–02; huma kienu l-uniku tim li skorja f'kull logħba tal-Premier League kif ukoll ma sofewx telfa fl-logħob barra minn darhom. Huma kkonsolidaw il-kampjonat b'rebħa ta' 1-0 fuq Manchester United. Fil-ġimgħa ta' qabel kienu rebħu t-tmien FA Cup tagħhom, b'rebħa ta' 2-0 fuq Chelsea. Fl-istaġun ta' wara huma żammew it-titlu tal-FA Cup. Huma tilfu l-kampjonat meta wara li l-forma tagħhom fl-aħħar tal-istaġun naqset biex b'hekk bit-telfa ta' 3-2 kontra Leeds United, Manchester United ħadu t-titlu.
L-inviċibiltà u l-finali taċ-Champions League
thumb|300px|Il-captain ta' Arsenal [[Patrick Vieira jgħolli t-trofew tal-Premier League 2003-04]] L-istaġun 2003-04 kien staġun impressjonati għal Arsenal hekk kif rebħu l-Premier League (sitta u għoxrin rebħa, tnax-il pari, l-ebda telfa). Huma spiċċaw 11-il punt fuq Chelsea. Huma saru t-tieni tim li jirnexxielu jasal sa dal-punt, fejn l-ewwel tim kien Preston North End fl-1888-89, alavolja Preston lagħbu biss 22 logħba. Arsenal, imma, spiċċaw barra miċ-Champions League kif ukoll mis-Semi-Finali tal-FA Cup.
Arsenal ma rnexxielhomx iżommu t-titlu fl-2004-05 fejn spiċċaw it-tieni, bi tnax-il punt taħt ir-rebbieħa Chelsea. Arsenal spiċċaw iż-żmien ta' bla telfa meta tilfu 2-0 kontra Manchester United barra minn darhom. Wara din it-telfa, il-forma tat-tim naqset u tilfu l-ġirja għat-titlu. Fiċ-Champions League huma spiċċaw barra b'riżultat ta' 3-2 kontra Bayern Munich fit-tieni rawnd. Arsenal spiċċaw l-istaġun bir-rebħ tat-tielet FA Cup f'erba' snin, meta rebħu 5-4 bil-penalties, lil Manchester United.
Mixja għall-Emirates Stdium
thumb|200px|L-[[Emirates Stadium fil-ġurnata tat-testimonjanza għal Dennis Bergkamp, l-ewwel partita li ntlagħbet hemmhekk.]] Arsenal kellhom suċċessi fid-disgħinijiet u fil-millenju l-ġdid, imma Highbury kien limitatgħal 38,500 post; virtwalment kull logħba kienet tispiċċa mimlija nies. Minħabba li l-espansjoni tal-grawnd kienet impossibli biex issir, fl-1999 Arsenal ħabbru pjanijiet iex jimxu għal Ashburton Grove; ix-xogħol beda f'Diċembru 2002 u f'Lulju 2006 l-Emirates Stadium kien ġie miftuħ, lest għall-istaġun 2006–07.
L-Arsenal beda l-istaġun fuq nota ma tantx ferriħija hekk kif wara tliet logħbiet kienu jinsabu fis-sbatax-il post, però bdew jitilgħu fl-ewwel postijiet tal-klassifika wara li bejn Settembru u Ottubru għamlu żmien ta' inbattibilità. Madanakollu, f'Novembru huma kisbu biss erba' punti u b'hekk il-kowċ Arsène Wenger ammetta li t-tim tiegħu ma kienx se jiġġieled għar-rebħ tal-kampjonat; permezz ta' riżultati fqar barra minn darhom, huma kisbu r-raba' post, bl-istess punti ma' Liverpool. B'tim ta' plejers mir-riservi u plejers żgħar, huma laħqu l-League Cup, imma tilfu 2-1 kontra Chelsea. Huma spiċċaw ukoll barra miċ-Champions League wara li tilfu 2-1 kontra PSV Eindhoven, u anki barra mill-FA Cup wara li ġew eliminati minn Blackburn Rovers.-->
Emblema
thumb|160px|L-ewwel emblema tal-Arsenal mill-1888 thumb|160px|Verżjoni tal-emblema tal-Arsenal użata bejn l-1949 u l-2002 L-ewwel emblema ta' Royal Arsenal, li kienet adottata fl-1888, kienet turi tliet kanuni li jidhru minn fuq u f'pożizzjoni vertikali, simili tal-istemma tal-Borough of Woolwich. Dawn xi kultant jistgħu jkunu mħawda ma' xi ċumniji, imma l-preżenza ta' ras ta' ljun u ta' qampiena fuq kull wieħed minnhom, huma indikazzjoni ċara li huma kanuni. Din l-emblema kienet imneħħiha wara li ttrasferixxew lejn Highbury fl-1913, imma fl-1992, il-klabb adotta l-ewwel emblema b'kanun wieħed, fejn dan kien jipponta lejn il-Lvant, bil-laqam tal-klabb, "The Gunners", miktub fejnu; din l-emblema baqgħet biss sal-1925, meta l-kanun kien imnaqqas fid-daqs u orjentat lejn il-Punent.
Fl-1949 il-klabb inawgura emblema aktar moderna bl-istess stil ta' kanun, bl-isem tat-tim b'karattri gotiċi fuq il-kanun, u roll ta' parċmina fejn fiha nkiteb il-mottu l-ġdid bil-Latin li kien adottat mill-klabb: Victoria Concordia Crescit (ir-rebħa tasal mill-armonija). Għall-ewwel darba, l-emblema kienet bil-kuluri, li varjaw xi ftit matul iż-żmien, fejn finalment saret bl-aħmar, l-aħdar u kulur id-deheb. B'kawża tan-numru ta' reviżjonijiet li saru fuq l-istemma, l-Arsenal ma kienx kapaċi li jagħmlu copyright fuqha. Minkejja li l-klabb irnexxielu jirreġistra l-emblema bħala trejdmark, u ġġieled (u fl-aħħar rebaħ) battalja twila legali ma' kummerċjalist ta' triq lokali li kien ibiegħ prodotti tal-Arsenal li ma kinux uffiċjali, il-klabb staqsa għal protezzjoni legali aktar kompluta. Fl-2002 kienet ġiet introdotta emblema ġdida b'linji kurvi aktar moderni u stil aktar simplifikat, fejn il-kanun kien għal darb'oħra orjentat lejn il-Lvant, l-isem tal-klabb miktub b'karattri topografiċi u l-blu skur kien sostwit mal-aħdar. L-emblema l-ġdida però kkawżat reazzjoni kritika min-naħa tal-partitarji: l-Assoċċazzjoni Indipendenti tal-Benjamini tal-Arsenal akkużaw fil-fatt lill-klabb li injoraw parti kbira tal-istorja u t-tradizzjoni tal-klabb, u li ma kkonsultawx lill-partitarji fuq din il-kwistjoni.
Kuluri soċjali
Għal biċċa l-kbir tal-istorja tal-Arsenal, il-kuluri għal-logħob ġewwa darhom kienu flokkijiet ħomor bi kmiem bojod u xorts bojod, minkejja li dawn mhux dejjem kienu hekk. L-għażla tal-aħmar kienet simbolu ta' rikonoxximent għad-donazzjoni tan-Nottingham Forest, ftit wara l-fundazzjoni tal-klabb fl-1886. Tnejn mill-membri fundaturi ta' Dial Square, Fed Beardsley u Morris Bates, kienu plejers tal-Forest, li ttrasferixxew f'Woolwich għax-xogħol. Meta ikkreaw l-ewwel tim f'dik iż-żona, ma kellhom l-ebda forma ta' uniformi, b'hekk Beardsley u Bates kitbu lil familji tagħhom għall-għajnuna, u rċevew uniformi u ballun. Il-flokk kellu sfumatura skura tal-aħmar, u kien milbus ma' xorts bojod u kalzetti blu. Fl-1933 Herbert Chapman ried li l-plejers tiegħu jilbsu aktar distintament u b'hekk immodifika l-uniformi fejn żied kmiem bojod u biddel l-isfumatura tal-aħmar.
Hemm min jgħid li Chapman għamel din l-għażla minħabba li kien inspirat minn partitarju li kien liebes ġersi aħmar mingħajr kmiem fuq flokk abjad; verżjoni oħra tgħid li Chapman kien inspirat minn ħwejjeġ simili milbusin minn Tom Webster, fejn hu kien jilgħab il-golf miegħu. Jekk dawn l-istejjer humiex veri jew le, m'humiex ta' importanza, hekk kif minn dak il-mument l-Arsenal minn dejjem adotta l-flokkijiet ħomor u bojod b'eċċezzjoni ta' żewġ staġuni: fl-1966–67, meta libsu flokkijiet kollha ħomor li milli jidher ma tantx kienu populari mal-partitarji, u fl-2005–06, l-aħħar staġun tal-Arsenal f'Highbury, meta huma rritornaw lejn il-flokkijiet bi sfumatura ħamra, simili ta' dawk milbus fl-1913.
Il-kuluri ta' darhom, inspirat diversi klabbs oħra. Fl-1909, Sparta Prague adottaw uniformi ħamra skura bħal dik milbusa fl-istess epoka mill-Arsenal; fl-1938, Hibernian adottaw id-disinn tal-kmiem tal-Arsenal għall-uniformi ħadra u bajda tagħhom. Fis-snin tletin, il-kowċ ta' Sporting Clube de Braga, wara li kien irritorna minn logħba f'Highbury, iddeċieda li jadotta l-uniformi ħadra tal-iskwadra tiegħu ma' dik tal-"Gunners".
L-Arsenal għadu sal-lum juża' l-istess kuluri. Il-kuluri adottati mill-Arsenal għal-logħob barra minn darhom kienu, tradizzjonalment, l-isfar u l-blu, minkejja li bejn l-1982 u l-1984, kienu ġew milbusa uniformi ta' kulur aħmar u blu skur. Mal-bidu tas-snin disgħin, il-kuluri tal-uniformi għal-logħob barra minn darhom kienu mibdula regolarment. Fost l-aktar sinjifikant hemm: flokk b'żewġ tonalitajiet ta' blu; xi varjanti tal-isfar u l-blu tradizzjonali, pereżempju, l-istrixxi blu skuri fuq deheb mettaliku fl-2001–02; l-isfar u l-griż skur tal-istaġuni 2005–06 e 2006–07.
Stadju
thumb|right|200px|Veduta minn ġewwa tal-Arsenal Stadium, magħruf aħjar bħala Stadju Highbury thumb|right|200px|L-Emirates Stadium il-ġdid kif jidher minn barra Għal parti kbira tal-istorja tal-klabb, l-Arsenal kien jilgħab fix-Xlokk ta' Londra. Lagħab l-ewwel partiti tiegħu f'Manor Ground fi Plumstead, u perjodu ta' tliet snin f'Invicta Ground bejn l-1890 u l-1893. Il-Manor Ground inizzjalment kienet biss għalqa, imma l-klabb installa tribuni u terrazzini fil-ħin biex ikun jista' jilgħab l-ewwel logħba tiegħu fil-Football League f'Settembru 1893. L-istadju kien użat fl-għoxrin sena ta' wara sakemm sar it-trasferiment tal-klabb lejn it-Tramuntana ta' Londra fl-1913. L-istadju suċċessiv tal-Arsenal, l-Arsenal Stadium, magħruf aħjar bħala bħala Highbury, ospita l-logħob intern tal-"Gunners" minn Settembru 1913 sa Mejju 2006.
Il-kostruzzjoni tiegħu kienet fdata f'idejn l-arkitett Archibald Leitch. Kellu disinn komuni ta' ħafna grawnds tal-futbol Brittaniċi, bi tribuna waħda li kienet tgħatti. Fis-snin tletin, l-istadju għadda minn ristruturazzjoni kbira, bil-kostruzzjoni tat-tribuni ġodda tal-Punent u l-Lvant fuq stil art deco u l-bini tas-saqaf tat-terazza tan-North Bank, li aktar tard sofra bumbardament tal-Ewwel Gwerra Dinjija, u ma kienx restawrat qabel l-1956.
Fl-aqwa tiegħu, il-Highbury seta' jospita aktar minn 60,000 spettatur, u kellu kapaċità ta' 57,000 sal-bidu tas-snin disgħin, meta ir-rapport Taylor u r-regolament tal-Premier League kienu nfurzaw lill-klabb biex jikkonverti lil Highbury f'postijiet fejn kulħadd jista' jpoġġi għall-bidu tal-istaġun 1993–94, fejn b'hekk il-kapaċità naqset għal 38,419 spettatur. Din il-kapaċità kellha tonqos iktar matul logħob taċ-Champions League biex jakkomodaw bords pubbliċitarji. B'hekk matul l-istaġuni 1998–99 u 1999–00, Arsenal lagħbu l-logħob interni taċ-Champions League f'Wembley Stadium, li seta' jospita aktar minn 70,000 persuna. Wara li kkunsidraw diversi oppzjonijiet, l-Arsenal iddeċieda fis-sena 2000 li jibni stadju ġdid ta' 60,000 post f'Ashburton Grove, l-Emirates Stadium, madwar 500 metru fil-Lbiċ ta' Highbury.
Għall-bidu l-proġett kien sospiż minħabba spiżi kbar, imma l-kostruzzjoni kienet kompluta f'Lulju 2006, lejn il-bidu tal-istaġun 2006–07. L-istadju jġib l-isem tal-isponsor tiegħu, il-kumpanija tal-ajru Emirates, fejn il-klabb iffirma kuntratt ta' madwar £100 miljun; madanakollu xi partitarji rreferu għall-grawnd bħala Ashburton Grove, jew il-Grove, minħabba li ma aċċettawx l-isem tal-isponsor bħala l-isem tal-istadju wkoll. L-istadju se jkun uffiċċjalment imsejjaħ bħala Emirates Stadium sal-2012 u l-logo tal-kumpanija tal-ajru se jidher fuq il-flokkijiet tal-iskwadri sal-aħħar tal-istaġun 2013–14.
Benjamini
L-Arsenal għandha fost l-ikbar u l-iktar bażi ta' benjamini leali, li ssegwi lit-tim kemm fil-logħob f'darhom u anki barra minn darhom. Fil-fatt, fil-kors tal-istaġun 2007–08, huma rreġistraw it-tieni medja l-aktar għolja ta' spettaturi preżenti fl-istadju għal klabb tal-futbol Ingliż (60,070, ugwali għal 99.5% tal-kapaċità disponibbli fl-istadju) u sal-2006, ir-raba' l-akbar medja ta' kull żmien. Il-benjamini ħafna drabi jsejħu lil xulxin bħala "Gooners", isem li ġej mil-laqam tal-klabb, "The Gunners". Il-lokazzjoni tal-klabb, li tgħaqqad kemm żoni sinjuri bħal Canonbury u Barnsbury, żoni mħalltin bħal Islington, Holloway u Highbury, u żoni industrijali bħal Finsbury Park u Stoke Newington, ifisser li l-benjamini tal-Arsenal huma provenjenti minn klassijiet soċjali diversi. Barra minn hekk, skont rapport tal-2002, il-klabb għandu l-akbar perċentwal (7.7%) ta' partitarji li mhumiex bojod minn kull klabb ieħor tal-futbol Ingliż.