cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Emmy Bezzina
Ħajja Personali
F’Settembru tal-2014 tah attakk kbir f’qalbu “fejn żvinajt u kellhom jagħtuni 19-il borża demm. U kulħadd iddikjara li ma kontx se ngħix ġurnata oħra f’perjodu ta’ seba’ ġimgħat. Bdejt nisma’ lil ta’ madwari jgħidu ‘telaq’, ‘dan l-aħħar nifs tiegħu’. Mitt erba’ darbiet u rxuxtajt erba’ darbiet. Esperjenzajt xi tfisser li tkun qed tmut. Illum għall-grazzja t’Alla qiegħed hawn mimli enerġija anke jekk qed ngħix b’nofs qalb għax nofsha mejta u b’żewġ arterji jaħdmu flok tlieta.”
Ismail Gasprinsky
Ismail Gasprinsky jew Gasparaly (twieled fl-20 ta' Marzu 1851 – miet fil-11 ta' Settembru 1914) huwa intelletwali tal-Krimea, għalliem, pubblikatur, u politiku. Huwa kien wieħed mill-ewwel intellettwali Musulmani fl-Imperu Russu, li rrealizza l-ħtieġa għal edukazzjoni, riforma kulturali u modernizzazzjoni tas-soċjetajiet Torok u Iżlamiċi. U ismu huwa relatat mal-belt ta’ Gaspara fil-Krimea.
Aleksandar Tonev
Aleksandar Tonev (bil-Bulgaru: Александър Тонев; Elin Pelin, 3 ta' Frar 1990) huwa plejer tal-futbol Bulgaru li jilgħab bħala midfilder offensiv.
Karriera
Tonev kiber fit-timijiet taż-żgħażagħ ta' CSKA Sofia, u ddebbutta mat-tim tal-kbar fir-rebħa ta' 3–1 kontra Belasitsa Petrich fit-8 ta' Marzu 2008. Wara l-bejgħ ta' numru ta' plejers fis-sajf tal-2008, hu sab aktar opportunitajiet fit-tim. L-ewwel gowls ma' CKSA waslu fir-rebħa ta' 4–1 kontra Vihren Sandanski tat-22 ta' April 2009, fejn skorja doppjetta. Għall-istaġun 2009–10 ġie misluf lil Sliven sabiex jikseb aktar esperjenza.
Nhar is-16 ta' Ġunju 2011, Tonev iffirma mal-klabb Pollakk ta' Lech Poznań fejn lagħab l-ewwel logħba bħala sostitut fid-29 ta' Lulju 2011, fil-konfront kontra ŁKS Łódź, mirbuħ 5–0. Fis-26 ta' Lulju 2012, Tonev sab ix-xibka għall-ewwel darba fl-Ewropa, hekk kif skorja l-uniku gowl fir-rebħa ġewwa darhom kontra l-klabb Ażerbajġan ta' Khazar Lankaran, valida għat-tieni rawnd ta' kwalifikazzjoni tal-Europa League.
Fis-7 ta' Ġunju 2013, Aston Villa ħabbru li kienu akkwistaw lil Tonev għas-somma ta' €3.2 miljun.
Intaljatur
daqsminuri|Intaljatur jagħmel xogħlu Intaljatur huwa ħaddiem tas-sengħa li jiskolpixxi, jintalja, inaqqax u jintornja l-injam, l-avorju, il-ġebel, eċċ. Ġeneralment, it-terminu jintuża l-iktar għal min jaħdem l-iktar fuq l-injam għaliex min jaħdem fuq il-ġebel jissejjaħ naġġar. It-terminu “intaljatur” jista’ jintuża wkoll bħala “skultur tal-injam”. Dan it-terminu huwa differenti minn inċiżur, li jinvolvi teknika differenti mill-intaljar, anke jekk xi drabi l-inċizzjoni tkun ukoll fl-injam jew materjal ieħor assoċjat mal-intaljar.
Materjal u għodod
xellug|daqsminuri|Uħud mill-għodod tal-intaljatur L-intaljaturi ġeneralment jużaw speċijiet tas-siġar li jkunu nattivi, bħall-ġewż, il-luq, u s-siġar taż-żnuber fil-pajjiżi tal-Mediterran, fosthom Malta, l-Italja u Spanja, is-siġar tax-xkomp u tal-ballut fil-Ġermanja, eċċ. L-injam iebes bi granuli fini bħal dak li joriġina mis-siġar tal-frott spiss jiġu ppreferuti għal skulturi żgħar. L-intaljatur juża diversi għodod biex jaħdem u biex jasal għall-għamliet li jkollu f’moħħu. L-intaljatur jorqom l-għamla raffa tal-injam b’sega, b’mannarett u b’qaduma jew b’lexxuna. Imbagħad juża skarpelli u furmaturi ċatti u ttondjati flimkien ma’ martell tal-injam jew inkella b’iktar reqqa b’daqqiet bl-idejn. Wara dan juża diversi skieken u mwies dojoq għall-inċiżjonijiet u għall-qtugħ, u fl-aħħar jobrox u jirfina l-wiċċ tal-injam b’raspa jew b’xi biċċa sandpaper.
Storja tal-arti
xellug|daqsminuri|263x263px|Il-Kurċifiss ta’ Ġeruni Tant ma waslux wisq skulturi tal-injam minn żmien il-qedem u mill-istorja bikrija sa żminijietna li diffiċli titħejja kronoloġija preċiża tal-iżviluppi. Il-biċċa l-kbira tal-iskulturi jew figurini tal-injam waslu mill-Eġittu tal-qedem bħala oġġetti funebri bis-saħħa tal-kundizzjonijiet klimatiċi favorevoli li nżammew fihom għal snin twal.
X’aktarx li l-iktar epoka importanti fl-istorja tal-inċiżjoni Ewropea kienet il-Medju Evu Kristjan. Il-bibien tal-injam imżejna bir-riljievi diġà kienu jeżistu fl-arti Kristjana bikrija, iżda dawn intużaw bħala mudelli anke fit-Tramuntana tal-Ewropa lejn l-aħħar tal-Medju Evu. Diversi statwetti u immaġnijiet bikrin tal-Madonna kienu jkunu miksija bil-folji tad-deheb, iżda l-eqdem kurċifiss trionfali, is-salib ta’ Ġeruni fil-Katidral ta’ Köln, ġie mpitter bil-kuluri u din il-prassi baqgħet tintuża għall-biċċa l-kbira tal-iskulturi tal-injam tul il-Medju Evu kollu. Kurċifissi monumentali oħra ddeterminaw l-iskultura tal-injam tas-sekli 12 u 13, filwaqt li l-immaġnijiet tad-devozzjoni huma iktar karatteristiċi tad-dinja ekkleżjastika tal-immaġnijiet tas-seklu 14. Lejn l-aħħar parti tal-Medju Evu, fis-seklu 15, l-immaġnijiet u l-iskulturi ta’ fuq l-artal saru l-kompitu ewlieni tal-iskulturi u tal-intaljaturi.
Meta wieħed l-ammont kbir ta’ opri tal-arti tal-injam ta’ fuq l-artal li ntilfu, flimkien mal-għadd kbir minnhom li ġew ippreservati, huwa ċar li ftit qabel ir-Riforma tal-Knisja l-produzzjoni mill-intaljaturi żdiedet mill-ġdid. Fl-aħħar ta’ din l-era, uħud mill-verżjonijiet ikkuluriti ppjanati ma baqgħux isiru iktar. Fl-Italja u fi Franza, l-iskulturi tal-injam qdew rwol iżgħar minn dak fl-Ewropa Ċentrali u fit-Tramuntana tal-Ewropa bejn l-Iskandinavja u t-Tirol. Eċċezzjoni hija s-sensiela importanti ta’ kurċifissi Rinaxximentali li ġew prodotti f’Firenze minn Donatello, Brunelleschi u Mikelanġlu. L-iskulturi Spanjoli bejn il-Gotiku u r-Rinaxximent x’aktarx li kienu jqisu l-injam bħala materjal adattat għall-ideali stilistiċi espressivi u strambi tagħhom.
Wara r-Riforma tal-Knisja u l-fehim differenti dwar kif kellhom jiġu mgħammra l-knejjes minn ġewwa fl-Ewropa Ċentrali u fit-Tramuntana tal-Ewropa, ix-xogħol tal-intaljaturi fil-knejjes fiż-żoni Protestanti naqas ferm jew mhux kważi spiċċa għalkollox, għajr id-dekorazzjoni tal-għamara u tal-armar tal-ħitan tal-knejjes. Matul il-perjodu tal-Kontro-Riforma, ix-xogħol fil-knejjes għall-intaljaturi u għall-iskulturi tal-injam reġa’ qabad ġmielu pereżempju fl-opri tal-arti ta’ Ignaz Günther u oħrajn fir-Rokokò tal-Bavarja.
Il-Klassiċiżmu, beda jagħti preferenza lill-irħam flok lix-xogħol bl-injam, u għalhekk reġa’ wassal għal tnaqqis fix-xogħol għall-intaljaturi. Madankollu, bit-tqanqil tal-istil Neo-Gotiku u r-ritorn għall-figuri tal-Medju Evu, ix-xogħol tal-intaljatur reġa’ ngħata spinta sew, għalkemm l-istil u l-ikonografiji baqgħu sterjotipati. daqsminuri|260x260px|Arloġġ cuckoo Is-seklu 20 ġab miegħu innovazzjonijiet artistiċi notevoli. Paul Gauguin u l-Espressjonisti Ġermaniżi bħal Ernst Ludwig Kirchner tgħallmu japprezzaw l-arti tal-popli indiġeni, l-istess bħal Picasso li wera li kien influwenzat minnhom. Ernst Barlach sab l-istil moderatament espressiv tiegħu stess, magħmul minn forom individwali kbar b’tiwi u/jew b’tinjiet qawwijin li b’mod deliberat jiżvelaw it-traċċi tal-mus jew tas-sikkina tal-intaljatur.
Storja kummerċjali
Ma tantx nafu wisq dwar il-pożizzjoni soċjali u l-forom kummerċjali ta’ organizzazzjoni tal-intaljaturi, li fil-Medju Evu kienu għadhom separati mill-iskulturi tal-ġebel (li sas-seklu 14 kienu għadhom organizzati max-xogħlijiet tal-kostruzzjoni). Mis-seklu 15 ’il quddiem (iżda sikwit ħafna iktar ’il quddiem minn hekk), l-intaljaturi xi kultant kienu jingħaqdu mal-pitturi jew ma’ snajja’ oħra f’xirkiet sabiex jiżguraw is-setgħa ekonomika tagħhom. Iżda l-iskultura (iktar milli l-pittura) għal żmien twil kienet titqies bħala waħda mill-arti liberali, u kulħadd seta’ jipprattikaha. Fir-reġjuni muntanjużi tal-Alpi fl-Ewropa, ħafna intaljaturi kienu jipproduċu l-arloġġ cuckoo, xi ħaġa li issa baqgħet issir biss għat-turisti.
Alejandro Scopelli
Alejandro Scopelli Casanova (twieled fit-12 ta' Mejju 1908 – miet fit-23 ta' Ottubru 1987) kien plejer u kowċ tal-futbol Arġentin, b'ċittadinanza Taljana. Bħala attakkant hu lagħab mat-tim nazzjonali Arġentin bejn l-1929 u l-1941, fejn lagħab fl-ewwel Tazza tad-Dinja. Hu wkoll irrappreżenta lit-tim nazzjonali Taljan f'logħba waħda.
Karriera
Scopelli beda l-karriera tiegħu f'art twelidu ma' Estudiantes, fejn għamel parti mill-iskwadra leġġendarja magħrufha bħala Los Profesores. Fl-1931 skorja 31 gowl fil-kampjonat, fejn ġie maqbuż mill-kollega tiegħu Alberto Zozaya bi 33. Mat-tim nazzjonali Arġentin ħa sehem fit-Tazza tad-Dinja tal-1930, fejn lagħab fis-semifinali mirbuħa kontra l-Istati Uniti u skorja gowl fir-rebħa ta' 6–1.
Fl-1933, Scopelli mar l-Italja u ssieħeb ma' Roma. Matul dan il-perjodu ġab iċ-ċittadinanza Taljana (bħala oriundo) u lagħab bil-flokk tat-tim nazzjonali Taljan fil-konfront kontra Franza tas-17 ta' Frar 1935.
Nhar l-20 ta' Settembru 1935, flimkien ma' sħabu Enrique Guaita u Andrés Stagnaro, ukoll Taljani-Arġentini, ħarbu bil-moħbi lejn il-fruntiera tal-Italja u Franza, bil-biża li setgħu jiġu skjerati fl-eżerċitu għall-Gwerra tal-Etjopja.
Fl-1936, Scopelli reġa' lura l-Arġentina biex jilgħab ma' Racing Club de Avellaneda u għal darb'oħra ġie msejjaħ mat-tim nazzjonali Arġentin. Hu ħa sehem fil-Copa América tal-1937 u skorja żewġ gowls.
Fil-karriera tiegħu lagħab ukoll fi Franza ma' Red Star ta' Pariġi; mal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija mar f'territorju newtrali biex jilgħab fil-Portugall ma' Belenenses. Hu temm il-karriera lura fl-Amerika t'Ifel biex jilgħab fiċ-Ċili ma' Universidad de Chile
Tatari tal-Krimea
It-Tatari tal-Krimea huma grupp etniku li oriġinarjament kien joqgħod fil-Krimea. Huma jitkellmu l-lingwa tat-Tatari tal-Krimea. Ma għandhomx jiġu konfużi mat-Tatar Volga, huma ta 'l-istess etniċità iżda għandhom storja separata. Huma l-abitanti oriġinali tal-Krimea.
Alejandro Scopelli
Kowċ
Wara li rtira, sar kowċ ta' numru ta' klabbs fosthom Club América fil-Messiku, Valencia, Espanyol u Deportivo de La Coruña fi Spanja, Belenenses, Sporting CP u Porto fil-Portugall, u Universidad de Chile.
Tatari tal-Krimea
Fl-era moderna, minbarra dawk li jgħixu fil-Krimea u l-Ukrajna hemm numru kbir ta 'Tatari tal-Krimea fit-Turkija, ir-Rumanija, il-Bulgarija, l-Uzbekistan, l-Ewropa tal-Punent, il-Lvant Nofsani u l-Amerika ta' Fuq, kif ukoll komunitajiet żgħar fil-Finlandja, il-Litwanja, ir-Russja, il-Belarussja u l-Polonja. (Ara t-Tatari tal-Krimea fid-Diaspora).
Storja
Ir- "Repubblika tat-Tatari tal-Krimea" kienet waħda mir-repubbliki Iżlamiċi fil-Baħar l-Iswed tat-tramuntana u "Krimea" kienet tfisser fil-lingwa tat-Tatar "il-kastell". Fl-invażuri tat-Tatar Mongoljan, il-gżira kien fiha suq għall-kummerċ tal-iskjavi, minn fejn niżlu ħafna Mamluki, bħal Zahir Baybars. Mit-tmien seklu AH, l-istat tat-Tatari tal-Krimea ħareġ bis-saħħa u estenda l-influwenza tiegħu għar-reġjuni ġirien tiegħu, u xi darba t-tribut ġie impost fuq Moska. Fl-1783 ġew deportati kompletament lejn l-Asja Ċentrali matul l-era ta 'Stalin, u ma rritornawx lejn art twelidhom qabel għexieren ta' snin wara.
Il-lingwa
Lingwa tat-Tatari tal-Krimea, lingwa Torka, lingwa Russa, lingwa Urum.
Reliġjon
L-Iżlam isegwi l-iskola tal-ħsieb Sunni Hanafi.
Duttrina tal-Kredu
Mistiku.
Mattia Preti
Mattia Preti (Taverna, 24 ta' Frar 1613 – Valletta, 3 ta' Jannar 1699) kien pittur Taljan tal-istil Barokk li ħadem l-Italja u Malta.
Bijografija
Preti, li twieled fil-belt żgħira ta' Taverna f'Calabria, kultant jissejjaħ Il Cavalier Calabrese (il-Kavalier Kalabriż) billi meta kien Ruma nħatar Kavallier mill-Papa Urbanu VIII. Jaħsbu li l-ewwel taħriġ tiegħu kien mal-"Caravaggist" Giovanni Battista Caracciolo u dan jista' jispjega l-interess li kellu matul ħajtu kollha fl-istil ta' Caravaggio.
thumb|left|200px|Abbozz għal affresk "Il-Pesta" għal wieħed mill-bibien ta' Napli, żejt fuq it-tila, 129 × 77, Mużew ta' Capodimonte, Napli X'aktarx qabel 1630, Preti mar Ruma fejn diġà kien hemm ħuh Gregorio li kien pittur ukoll. Hemmhekk trawwem fit-tekniki ta' Caravaggio u tal-iskola tiegħu u studja wkoll ix-xogħol ta' Guercino, Rubens, Reni u Giovanni Lanfranco. Ruma, pinġa sensiela ta' affreski f'Sant'Andrea della Valle u oħra f'San Carlo ai Catinari. Bejn l-1644 u l-1646, seta' qatta' xi żmien Venezja, imma baqa' bbażat Ruma sal-1653 u mar lura hemm fl-1660-61. Pinġa affreski għall-knisja ta' San Biago f'Modena (madwar l-1651–2) u ħa sehem fid-dekorazzjoni bl-affreski ta' Palazzo Pamphilj f'Valmontone (dokumentat 1660-61), fejn ħadem flimkien ma' Pier Francesco Mola, Gaspar Dughet, Francesco Cozza, Giovanni Battista Tassi (il Cortonese), u Guglielmo Cortese.
lemin|thumb|Il-Bieb ta' San Ġennaru, Napli Matul il-parti l-kbira ta' snin bejn l-1653 u l-1660, ħadem Napli, fejn kien influwenzat mill-pittur il-kbir l-ieħor Naplitan tal-perjodu, Luca Giordano. Wieħed mill-kapulavuri ta' Preti kienet sensiela ta' affreski kbar bħala ringrazzjament għall-ħelsien mill-pesta li pinġa fuq is-seba' bibien tal-belt. Dawn juru l-Madonna jew qaddisin jeħilsu n-nies mill-pesta. Biż-żmien dawn inqerdu kollha ħlief dak fuq il-Bieb ta' San Ġennaru li juri 'l San Ġennaru, Santa Rożalja u San Franġisk Saveriju. Hemm ukoll żewġ abbozzi fil-mużew ta' Capodimonte, Napli. Wieħed mill-abbozzi juri l-Madonna bil-Bambin tħares fuq in-nies imutu bil-pesta u d-dfin tagħhom, qisu "Ġudizzju Universali" presedut minn mara. Is-salarju ta' Preti għal dan ix-xogħol kien ta' 1500 dukat. Preti ħa ordni wkoll biex jieħu ħsieb il-bini, l-iskultura u induratura tan-navi u l-kappelluni tal-knisja ta' San Pietro a Maiella.
thumb|L-inkredulità ta' San Tumas [[Kunsthistorisches Museum, Vjenna.]] Preti żar Malta fl-1659 wara li kien inħatar Kavallier tal-Grazzja tal-Ordni ta' San Ġwann u għadda l-parti l-kbira tal-bqija ta' ħajtu hemm. Fil-belt Valletta żejjen is-saqaf tal-Knisja Konventwali tal-Kavallieri b'sensiela ta' pitturi kbar li juru l-ħajja u l-martirju ta' San Ġwann Battista (1661–1666). F'Malta nsibu ħafna pitturi ta' Preti f'kollezzjonijiet privati u fil-knejjes parokkjali u kappelli. Il-fama tiegħu kibret u kellu ordnijiet mill-Ewropa kollha. Skont l-istoriku tal-arti Antonio Sergi, Mattia Preti Malta pinġa madwar 400 pittura.
Preti kellu x-xorti li għex ħajja twila u pproduċa għadd kbir ta' xogħlijiet. Il-pitturi tiegħu, rappeżentanti tal-istil eżuberanti tal-Barokk tard, insibuhom f'ħafna mużewijiet ewlenin. Fost il-kollezzjonijiet importanti hemm dawk ta' Napli, tal-belt Valletta u ta' Taverna, belt twelidu.
Forti Rikażli
Fort Rikażli rat użu matul l-invażjoni Franċiża fl-1798, u l-insurrezzjoni Maltija li spiċċat fl-1800, meta Malta spiċċat taħt l-idejn tal-Ingliżi. Fl-1807, Rikażli kienet is-sit t'ammutinament mir-Reġiment Froberg, u matul is-seklu dsatax intużat ukoll bħala sptar militari. Fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-forti kienet parti mid-difiża ta' Malta, u partijiet minnha inqerdu minn bumbardament mill-ajru. Il-fortizza ingħatat lill-Gvern Malti fl-1964, u wara intużat għal skopijiet industrijali. Illum, il-fortizza għada teżisti, iżda tinsab fi stat dilapidat, u hija użata bħala post fejn jinġibdu l-films, kif ukoll bħala faċilità għat-tindif tat-tankijiet.
Żmien il-Kavallieri
Il-Forti Rikażli tinsab fuq l-ewwel peniżola fuq in-naħa tal-lvant tal-Port il-Kbir. Il-promontorju oriġinarjament kien magħruf bħala l-Ponta ta' Rinella jew Punta Sottile. Fl-1531, żewġ skjavi li kienu pruvaw jieħdu l-Forti Sant’Anġlu inqatlu fuq din il-ponta, li saret magħrufa bħala l-Ponta tal-Forka. Fl-Assedju l-Kbir tal-1565, it-Torok bnew batteriji fuq din il-ponta sabiex jibbumbardjaw il-Forti Sant'Iermu.
Fit-18 ta' Jannar 1629, il-kavallier Taljan Alessandro Orsi iffinanzja l-kostruzzjoni ta' torri fuq din il-biċċa art. Dan it-torri kien imsejjaħ uffiċjalment bħala Torre San Petronio, imma kien komunament magħruf bħala t-Torri Orsi jew it-Torri Teftef mill-Maltin. It-torri kien tond, u kien mibni biex ma jħallix l-iskjavi milli jaħarbu minn Malta. Aktar tard, ġiet mibnija batterija semi-ċirkulari madwar it-torri, u din kienet magħrufa bħala l-Batterija Orsi jew il-Batterija San Petronio. It-torri u l-batterija kienu mdawra b'foss mimli bl-ilma baħar. It-torri u l-batterija inqerdu f'maltempata fit-8 ta' Frar 1821, u llum l-unika parti minnhom li għadha teżisti hu l-foss tal-batterija mħaffer fil-ġebel.
Fl-1644, Giovanni de’ Medici ppropona li l-Forti Sant'Anġlu fil-Birgu jiġi abbandunat, u tinbena fortizza ġdida fuq il-Ponta Orsi. Din il-fortizza ġdida kellha tkun imsemmija Forti Sant'Anġlu wkoll, u kellha tkun imħaddma mill-ekwipaġġ tal-gwarniġġjon tal-forti tal-Birgu. Għalkemm Medici fassal pjanijiet għall-forti l-ġdida, dawn qatt ma ġew implimentati.
Fl-1669, wara li l-Imperu Ottoman ħa Kandja fi Kreta mir-Repubblika ta' Venezja, żdiedu l-biżgħat ta' attakk Tork fuq il-gżejjer Maltin. Minħabba dan, fl-1670 il Gran Mastru Nicolas Cotoner stieden lill-inġinier militari Antonio Maurizio Valperga biex itejjeb il-fortifikazzjonijiet ta' Malta. Valperga fassal pjanijiet ta' fortizza ġdida biex tinbena fuq il-Ponta Orsi, u għalkemm kien hemm xi kritika minn xi membri tal-Ordni, il-pjanijiet ġew approvati. Il-kavallier Fjorentin Giovanni Francesco Ricasoli ħallas 20,000 skud biex tinbena l-forti, u minħabba dan il-fortizza ssemmiet Forte Ricasoli fl-unur tiegħu.
L-ewwel ġebla tal-fortizza tqiegħdet fil-15 ta' Ġunju 1670, u l-ewwel stadji tal-kostruzzjoni ġew ssorveljati mill Valperga innifsu. Il-forti rċeviet l-ewwel gwarniġġjon f'Ġunju tal-1674, għalkemm ma kinitx għadha kompluta. Fl-1681, l-inġinier Fjamming Carlos de Grunenbergh għamel xi tibdiliet fid-disinn tal-fortizza. Il-kwartieri tas-suldati, il-kappella u l-bini ieħor fil-fortizza nbnew wara l-1685, u Rikażli kienet uffiċjalment iddikjarata kompluta u armati f'Mejju tal-1698.
Fl-1714, l-inġiniera Franċiżi René Jacob de Tigné, Charles François de Mondion u Philippe de Vendôme ikkritikaw id-disinn tal-fortizza, u fl-1722 ġew implimentati xi emendi proposti minn de Tigné. F'nofs is-seklu XVIII, il-fortizza kienet fi stat ħażin, u xi xogħol ta' manutenzjoni sar fl-1761.
Il-Forti Rikażli kien jintuża wkoll bħala ħabs qabel ma nbniet il-Faċilità Korrettiva ta' Kordin.
Okkupazzjoni Franċiża
L-ewwel darba li l-Fort Rikażli rat użu militari kien waqt l-invażjoni Franċiża ta' Malta f'Ġunju 1798, matul il-Gwerer rivoluzzjonarji Franċiżi. Dak iż-żmien, il-fortizza kienet kmandata mill-Bali de Tillet, u l-gwarniġġjon tagħha kien jikkonsisti mill-Cacciatori, li kien reġiment voluntier tal-infanterija. Il-fortizza rnexxielha tirripella tliet attakki Franċiżi, u ċediet wara li l-Gran Mastru Ferdinand von Hompesch uffiċjalment ċeda Malta 'l Napuljun.
Fir-rewwixta tal-Maltin tal-1798 sal-1800, il-fortizza baqgħet f'idejn il-Franċiżi. Il-kanuni tal-fortizza kienu jattakkaw ta' spiss lill-Batterija ta' San Rokku, li ġiet mibnija mill-Maltin madwar 700 metru 'l bogħod minn Rikażli.
Żmien l-Ingliżi
Il-forti kompla jintuża bħala installazzjoni militari matul żmien l-Ingliżi. Fl-1807, suldati Albaniżi u Griegi tar-Reġiment Froberg li kienu stazzjonati ġo Rikażli rribellaw u ħadu xi ostaġġi. Wara ftit jiem, ħafna mir-ribelli ċedew, iżda ftit mir-ribelli baqgħu ġol-fortizza u splodew il-porvlista, u b'hekk ikkawżaw ħsara estensiva lid-Demi-Bastjun ta' San Duminku. Uħud mir-ribelli ġew ikkundannati għall-mewt minn qorti marzjali wara dan. Il-partijiet tal-fortizza li kienu sofrew ħsara ssewwew, għalkemm ma reġgħux inbnew fuq id-disinni oriġinali. Fl-1829, inbniet porvlista ġdida flok dik li nqerdet waqt l-isplużjoni.
Qabel ma nfetaħ l-isptar ta' Bighi, partijiet mill-fortizza ntużaw bħala sptar navali. Fl-1837, matul l-epidemija tal-kolera, xi pazjenti mill-Ospizio fil-Furjana li kienu mardu bil-kolera kienu trasferiti f'Rikażli. Ħafna minnhom mietu wara ftit ġranet, u dawn indifnu fiċ-ċimiterju ta' Wied Għammieq, li jinsab qrib il-fortizza. Epidemija tal-kolera oħra faqqgħet f'Rikażli fl-1865.
Fl-1844, Rikażli kellha gwarniġġjon ta' 500 ruħ. Fl-1848, Sir John Fox Burgoyne spezzjona l-fortifikazzjonijiet ta' Malta, u kkunsidra Rikażli bħala impregnabbli. F'madwar l-1854, artillerija ta' kalibru ogħla ġiet introdotta fil-fortizza, u l-kanuni ġew immodifikati jew mibdula diversi drabi matul is-snin ta' wara. Sal-1878, il-parti tal-fortizza li tħares lejn il-baħar ġiet ristrutturata, u wara l-1900 ġew installati numru ta' searchlights u stazzjon tat-torpidows. Fit-tletinijiet, torrijiet tal-konkrit magħrufin bħala Fire Control Towers inbnew fuq is-Swar Nru. 2, 3 u 4.
Il-Forti Rikażli kien ukoll attiv fid-difiża ta' Malta matul it-Tieni Gwerra Dinjija. F'April tal-1942, il-bieb tal-fortizza u d-Dar tal-Gvernatur inqerdu minn bumbardament mill-ajru Ġermaniż. Wara l-gwerra, il-forti kien kkummissjonat mir-Royal Navy bħala HMS Ricasoli bejn l-1947 u l-1958, u kien jipprovdi taħriġ għall-popolazzjoni navali. Fl-1958, il-bieb tal-fortizza reġa inbena, għalkemm id-disinn kien ftit differenti mill-oriġinal. Id-Dar tal-Gvernatur qatt ma reġgħet inbniet minħabba raġuni finanzjarji. Fl-1964, l-Ammiraljat ittrasferixxa kontroll tal-fortizza lill-Gvern Malti.
Użu industrijali
Fl-1964, parti mill-foss tal-fortizza sar impjant għat-tindif tat-tankijiet, u kien jagħmel parti mill-Malta Drydocks. Dan it-depot, li llum hu magħruf bħala Ricasoli Tank Cleaning Facilities, jittratta likwidu mill-bastimenti li jaslu fil-Port il-Kbir u jneħħilhom iż-żejt u kimiċi oħra qabel jintrema fil-baħar. Din il-faċilità ġiet ipprivatizzata fl-2012, u bħalissa hu taħt l-idejn ta' Waste Oils Co. Ltd.
Ġbid ta' films
Illum, parti kbira mill-Forti Rikażli hija mikrija lill-Malta Film Commission, u numru ta' films inġibdu hemmhekk. Settijiet kbar inbnew fil-fortizza għall-films Gladiator (2000), Troy (2004) u Agora (2009). F'dawn films, il-forti rrapreżenta l-bliet ta' Ruma, Troy u Lixandra rispettivament. Il-forti wkoll intuża fl-iffilmjar ta' Assassin's Creed (2016).
Il-miniseries tat-televiżjoni Julius Caesar (2002) u Helen of Troy (2003) kienu wkoll parzjalment iffilmjati fil-Forti Rikażli. Sett magħruf bħala t-Triq Rumana inbena għal Julius Caesar, u dan inżamm u intuża għal films oħra.
Il-fortizza ntużat ukoll sabiex jirrappreżenta partijiet mir-Red Keep fl-ewwel staġun ta' Game of Thrones.
Kundizzjoni preżenti
Illum, il-Forti Rikażli għada relattivament intatta, għalkemm tinsab fi stat dilapidat. L-art li fuqha hi mibnija l-fortizza hija vulnerabbli għall-erożjoni kostali, u fil-fatt parti miss-swar bejn Sur Nru 3 u Sur Nru 4 diġà waqa fil-baħar. Fl-2004, ir-Restoration Unit ħattew, irrestawraw u reġgħu waħħlu parti mis-swar tal-fortizza, iżda s'issa għadu ma sar xejn sabiex tiġi rrestawrata l-forti kollha.
F'Mejju tal-2015, l-Alternattiva Demokratika u diversi NGOs issuġġerew li l-kampus propost tal-Università Amerikana ta' Malta għandu jinqasam bejn il-Forti Rikażli, il-Forti San Rokku u l-Forti San Salvatur. Din il-proposta mhux se tkun implimentata, u l-kampus għandu jinqasam bejn Baċir Nru. 1 f'Bormla u l-ponta taż-Żonqor f'Wied il-Għajn.
M'hemm l-ebda aċċess pubbliku għall-Forti Rikażli.
Ġwanni Nepomiċenu
Imwieled fl-1330 f'Nepomuk, fil-Boemja (illum fir-Repubblika Ċeka), kien ordnat qassis fi Praga u sar predikatur tal-Palazz tar-Re Vinċeslaw. Mart ir-Re, Giovanna tal-Baviera, għażlitu bħala konfessur tagħha. Ir-re, korrott, issuspetta li Giovanna kienet qiegħda taqlibhielu u kontinwament kien jitturmentaha biex tammetti xi ħaġa li kienet biss f'moħħu. Imbagħad dar fuq is-saċerdot Ġwanni u riedu jgħid x'kienet tgħidlu martu fil-qrar imma l-qaddis ma riedx minkejja t-theddid tar-re. Dan wassal biex Ġwanni jiġi ttorturat u mixħut fix-xmara Moldava, nhar l-20 ta' Marzu 1383. Huwa magħruf bħala l-qaddis tas-sigriet tal-qrar, u huwa l-qaddis patrun tal-konfessuri u ta' dawk fil-periklu li jegħrqu.
Bad Schwanberg
Bad Schwanberg hija belt tas-suq fl-istat Awstrijak ta' Styria, fid-distrett ta' Deutschlandsberg. Hija tinsab fuq l-għoljiet tal-Lvant tal-firxa tal-muntanji Koralpe fuq ix-xmara Schwarze Sulm (Sulm Iswed Sulm), tributarju ewlieni tax-xmara Sulm.
Żebbuġ
Żebbuġ jista' jirreferi għal:
Michelangelo Vella
Michelangelo Vella (7 ta’ Novembru, 1710 – 25 ta’ Diċembru 1792) kien kompożitur, organista u pedagogu Malti.
Unjoni Ewropea taċ-Ċess
L-Unjoni Ewropea taċ-Ċess ( ECU ) hija assoċjazzjoni indipendenti li taħdem fl-interessi taċ-ċess Ewropew.
Michelangelo Vella
Bijografija
Michelangelo Vella twieled l-Isla.
Ħalla Malta fl-14 ta’ Lulju 1730 biex imur jistudja fil-“Conservatorio della Pietà dei Turchini” ta’ Napli, fejn daħal fl-4 ta’ Settembru 1730. Hemm studja taħt il-gwida ta’ Nicola Fago, Andra Basso u Leonardo Leo. Fl-1738 mar lura Malta, fejn sar qassis u kompla l-attività ta’ għalliem tal-mużika, organista u maestro di cappella. Fost l-istudenti tiegħu kien hemm Francesco Azzopardi, Giuseppe Burlon, Antonio Freri, Nicolò Isouard u Salvatore Magrin.
Miet Bormla.
Norveġja
thumb|Organizzazzjoni territorjali In-Norveġja (Norveġiż: (Bokmål) jew  (Ninorsk), uffiċjalment ir-Renju tan-Norveġja, hija monarkija kostituzzjonali unitarja Skandinava li t-territorju tagħha fih il-parti tal-Punent tal-Peniżola Skandinava, Jan Mayen, u l-arċipelagi Artiċi ta' Svalbard u l-Gżira Bouvet. In-Norveġja għandha erja totali ta' 385,207 kilometru kwadru (148,729 mi kw) u popolazzjoni ta' madwar 5.5 miljun ruħ.
Għandha t-tieni l-inqas densità ta' popolazzjoni fl-Ewropa. Il-pajjiż għandu fruntiera fit-tul mal-Iżvezja (1,619 km, jew 1,006 mi) li hija l-itwal fruntiera mingħajr interruzzjoni fl-Ewropa u fiż-Żona Schengen. In-Norveġja hija mdawra wkoll mill-Finlandja u r-Russja fil-Grigal. Taqsam fruntieri marittimi mar-Russja matul il-Baħar Barents; Greenland, il-Gżejjer Faroe u l-Iżlanda matul il-Baħar Norveġiż; u l-Iżvezja, id-Danimarka u r-Renju Unit matul il-Baħar tat-Tramuntana. Il-belt kapitali u l-belt bl-ogħla popolazzjoni, kważi ta' miljun resident, hija Oslo.
Etimoloġija
In-Norveġja għandha żewġ ismijiet uffiċjali, li huma: Norġa f'Bokmål u Noreġ f'Nynorsk. L-isem Ingliż "Norway" ġej mill-kelma Antiko-Ingliża "Norþweg" u ilha mlaqqma hekk mis-sena 880, jiġifieri il-mogħdija tat-Tramuntana jew in-naħa li twassal għat-Tramuntana. Dan huwa l-mod kif l-Anglo-Sassoni rreferew għall-kosta tan-Norveġja Atlantika. L-Anglo-Sassoni tal-Brittanja kienu jirreferu għar-renju tan-Norveġja fis-sena 880 bħala l-art Norðmanna wkoll.
Hemm xi nuqqas ta' qbil dwar jekk l-isem nattiv tan-Norveġja kellux tassew l-istess etimoloġija oriġinali bħal dik tal-forma Ingliża. Skont l-opinjoni inkontestata u tradizzjonali, l-ewwel komponent kien oriġinarjament "norðr", imlaqqam Tramuntana, allura l-isem sħiħ kien "Norðr vegr", jiġifieri "l-mogħdija tat-Tramuntana", referenza għar-rotta tal-baħar tul il-kosta Norveġiża. Dan kien jikkuntrasta ma' "suðrvegar", jiġifieri "l-mogħdija tan-Nofsinhar" (min-Norveġiż "antik suðr"), għall-Ġermanja, u "austrvegr", jiġifieri "l-mogħdija tal-Punent" (minn austr) għall-Baltiku.
Skont teorija oħra, l-ewwel komponent kienet il-kelma nour, li tfisser "dejjaq", b'referenza għar-rotta tan-navigazzjoni ta' ġewwa l-arċipelagu mill-art ("il-mogħdija d-dejqa"). L-interpretazzjoni bħala "tat-Tramuntana", kif riflessa fil-forma Ingliża u Latina tal-isem, kienet dovuta għal etimoloġija folkloristika li ġiet aktar 'il quddiem. Din l-aħħar idea oriġinat mill-filologu Niels Halvorsen Trønnes fl-1847; mill-2016 'l hawn kien wkoll irrakkomandat mill-istudent tal-lingwa u attivist Klaus Johan Myrvoll, u ġie adottat mill-professur tal-filoloġija Michael Schulte. Il-forma Nore għadha tintuża f'lokalitajiet bħall-villaġġ ta' Nore u l-lag Norefjorden fil-kontea ta' Buskerud, u milli jidher għad għandha l-istess tifsira.
Fost argumenti oħra favur din it-teorija, huwa rrilevat li l-kelma għandha vokali twal fil-poeżija Skaldic u mhijiex ċċertifikata b'xi testi Norse jew iskrizzjonijiet (l-ewwel attestazzjonijiet runiċi għandhom l-ortografija nuruiak u nuriki). L-irxoxtata teorija ntefgħet lura minn skulari oħra għal diversi raġunijiet, eż. il-preżenza mhux kontroversjali tal-element "norðr" fl-etnonimu "norðrmaðr", jiġifieri "persuna Norveġiża" (bin-Norveġiż modern), u l-aġġettiv "norrǿnn", jiġifieri "Tramuntana, Norse, Norveġiż", kif ukoll ħabba l-attestazzjonijiet bikrin ħafna tal-forom Latini u Angliċi.
F'manuskritt Latin miktub fis-sena 849, jissemma l-isem Northwaga, waqt li kronika Franċiża tal-ħabta tas-sena 900 tuża l-ismijiet Northwegia u Norveġja. Meta Ohthere ta' Hålogaland żar lir-Re Alfred il-Kbir fl-Ingilterra fi tmiem is-seklu dsatax, l-art kienet imsejħa Norðwegr (mixgħula "Northway") u norðmanna (lit. "Art l-irġiel tat-Tramuntana"). L-aġġettiv Norveġiż, irreġistrat mill-1600, ġej mill-Latinizzazzjoni tal-isem tan-Norveġja; fl-aġġettiv Norveġiż, bl-ortografija tal-Ingliż Antik '-weg' baqa' ħaj.
In-Norveġiż Norðmaðr qadim kien Latinizzat bħala Nortmannus fis-seklu disa' li jfisser "Norseman" u wkoll "Viking", li wassal għall-isem tan-Normani. Wara li n-Norveġja kienet saret Kristjana, Noregr u Noregi kienu saru l-aktar forom komuni, iżda matul is-seklu 15, il-forom ġodda Noreg(h) u Norg(h)e, li nstabu f'manuskritti Iżlandiżi Medjevali, ħadulhom posthom u baqgħu ħajjin sal-lum.
Saħħa
In-Norveġja ngħatat l-ewwel post skont l-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem (HDI) tan-NU għall-2013. Il-faqar u l-mard li jittieħed iddominaw fin-Norveġja flimkien mal-ġuħ u l-epidemiji fl-1800. Mill-1900 'l hawn sar titjib fis-saħħa pubblika bħala riżultat tal-iżvilupp f'diversi oqsma bħall-kundizzjonijiet soċjali u tal-għajxien, bidliet fil-mard u tifqigħat tal-mard, twaqqif tas-sistema tal-kura tas-saħħa u enfasi fuq kwistjonijiet ta' saħħa pubblika. It-tilqim u ż-żieda fl-opportunitajiet ta' trattament bl-antibijotiċi wasslu għal titjib kbir fil-popolazzjoni Norveġiża. Iġjene mtejba u nutrizzjoni aħjar kienu fatturi li kkontribwew għal saħħa aħjar.
Il-mudell tal-mard fin-Norveġja nbidel minn mard li jittieħed għal mard li ma jitteħidx u mard kroniku bħall-mard kardjovaskulari. L-inugwaljanzi u d-differenzi soċjali għadhom preżenti fis-saħħa pubblika fin-Norveġja llum.
Fl-2013, ir-rata ta' mortalità tat-trabi kienet ta' 2.5 għal kull 1,000 twelid ħaj fost it-tfal taħt l-età ta' sena. Għall-bniet kien 2.7 u għas-subien 2.3, li hija l-iktar rata baxxa ta' mortalità tat-trabi għas-subien li qatt ġiet irreġistrata fin-Norveġja.
Ekonomija
In-Norveġiżi jgawdu t-tieni l-ogħla PDG per capita fost il-pajjiżi Ewropej (wara l-Lussemburgu), u s-sitt l-ogħla PDG per capita fid-dinja. Illum, in-Norveġja tikklassifika bħala t-tieni pajjiż l-aktar sinjur fid-dinja bħala valur monetarju, bl-akbar riżerva kapitali per capita ta' kull nazzjon. Skont is-CPA World Factbook, in-Norveġja hija kreditur estern tad-dejn nett. In-Norveġja żammet l-ewwel post fid-dinja fl-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem (HDI) għal sitt snin konsekuttivi (2001-2006) u mbagħad ħarġet minn din il-pożizzjoni fl-2009. L-istandard tal-għajxien fin-Norveġja huwa fost l-ogħla fid-dinja. Ir-rivista tal-Politika Barranija tikklassifika n-Norveġja fl-Indiċi tal-Istati Mwegħda għall-2009, filwaqt li tiġġudika n-Norveġja bħala l-aktar pajjiż li jiffunzjona tajjeb u stabbli fid-dinja. L-OECD tikklassifika n-Norveġja fir-raba' post fl-Indiċi tal-Ħajja ekwilibrat fl-2013 u t-tielet fl-elastiċità tal-qligħ interġenerazzjonali.
Żoni ekonomiċi esklużivi tan-Norveġja
L-ekonomija Norveġiża hija eżempju ta' ekonomija mħallta, stat prosperu ta' benesseri kapitalista u pajjiż ta' demokrazija soċjali li jinkludi kombinament ta' attività tas-suq ħieles u sjieda statali kbira f'ċerti setturi ewlenin. Il-kura tas-saħħa pubblika fin-Norveġja hija ħielsa (wara ħlas annwali ta' madwar 2000 kroner għal dawk li għandhom aktar minn 16-il sena), u l-ġenituri għandhom 46 ġimgħa mħallsa liv parentali. Id-dħul tal-istat derivat minn riżorsi naturali jinkludi kontribuzzjoni sinifikanti mill-produzzjoni taż-żejt. In-Norveġja għandha rata ta' qgħad ta' 4.8 %, b'68 % tal-popolazzjoni ta' bejn 15-74 impjegata. In-nies fil-forza tax-xogħol huma impjegati jew qed ifittxu xogħol. 9.5 % tal-popolazzjoni ta' età ta' bejn 18-66 jirċievu pensjoni tad-diżabilità u 30 % tal-forza tax-xogħol huma impjegati mill-gvern, l-ogħla fl-OECD. Il-livelli ta' produttività fis-siegħa, kif ukoll il-pagi medji fis-siegħa fin-Norveġja, huma fost l-ogħla fid-dinja.
Il-valuri ugwalitarji tas-soċjetà Norveġiża żammew id-differenza fil-pagi bejn il-ħaddiem imħallas l-inqas u s-CEO tal-biċċa l-kbira tal-kumpaniji bħala inqas milli f'ekonomiji tal-Punent paragunabbli. Dan huwa evidenti wkoll fil-koeffiċjent baxx tal-GNI fin-Norveġja.
L-istat għandu pożizzjonijiet kbar ta' sjieda f'setturi industrijali ewlenin, bħas-settur strateġiku tal-petroleum (Statoil), produzzjoni ta' enerġija idroelettrika (Statkraft), produzzjoni tal-aluminju (Norsk Hydro), l-akbar bank Norveġiż (DNB) u fornitur tat-telekomunikazzjoni (Telenor). Permezz ta' dawn il-kumpaniji kbar, il-gvern jikkontrolla madwar 30 % tal-valur tal-istokk fil-Borża ta' Oslo. Meta kumpaniji mhux ikkwotati jiġu inklużi, l-istat għandu sehem akbar fil-pussess (prinċipalment minn pussess dirett ta' liċenzja taż-żejt). In-Norveġja hija nazzjon ewlieni tat-tbaħħir u għandha s-sitt l-akbar flotta merkantili fid-dinja, b'1,412-il bastiment kummerċjali Norveġiż.
Permezz ta' referenda fl-1972 u fl-1994, in-Norveġiżi rrifjutaw proposti biex jissieħbu fl-Unjoni Ewropea (UE). Madankollu, in-Norveġja, flimkien mal-Iżlanda u l-Liechtenstein, tipparteċipa fis-suq uniku tal-Unjoni Ewropea permezz tal-Ftehim taż-Żona Ekonomika Ewropea (ŻEE). It-Trattat taż-ŻEE bejn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea u l-pajjiżi tal-EFTA - traspost fil-liġi Norveġiża permezz ta' "EØS-loven" - jiddeskrivi l-proċeduri għall-implimentazzjoni tar-regoli tal-Unjoni Ewropea fin-Norveġja u f'pajjiżi oħra tal-EFTA. In-Norveġja hija membru ferm integrat tal-biċċa l-kbira tas-setturi tas-suq intern tal-UE. Xi setturi, bħall-agrikoltura, iż-żejt u l-ħut, mhumiex kompletament koperti mit-Trattat taż-ŻEE. In-Norveġja aderixxiet ukoll għall-Ftehim ta' Schengen u għal diversi ftehimiet intergovernattivi oħra fost l-Istati Membri tal-UE.
Il-pajjiż għandu ħafna riżorsi naturali inkluż petroleum, idroenerġija, ħut, foresti u minerali. Ġew skoperti riżervi kbar ta' petroleum u gass naturali fis-sittinijiet, li wasslu għal tkabbir qawwi fl-ekonomija. In-Norveġja kisbet wieħed mill-ogħla standards ta' għajxien fid-dinja parzjalment billi kellha ammont kbir ta' riżorsi naturali meta mqabbla mad-daqs tal-popolazzjoni. Fl-2011, 28 % tad-dħul mill-istat ġie ġġenerat mill-industrija tal-petroleum.
In-Norveġja hija l-ewwel pajjiż li pprojbixxa qtugħ tas-siġar (deforestazzjoni), sabiex jipprevjenu l-foresti tropikali milli jisparixxu. Il-pajjiż iddikjara l-intenzjoni tiegħu fis-Summit tan-Nazzjonijiet Uniti dwar il-Klima fl-2014, flimkien mal-Gran Brittanja u l-Ġermanja. L-għelejjel, li tipikament huma marbuta mal-qerda tal-foresti huma l-injam, is-sojja, iż-żejt tal-palm u ċ-ċanga. Issa n-Norveġja trid issib mod ġdid biex tipprovdi dawn il-prodotti essenzjali mingħajr ma teżerċita influwenza negattiva fuq l-ambjent tagħha.
Riżorsi
L-agrikoltura hija settur sinifikanti, minkejja l-pajsaġġ muntanjuż (Flakstad).
Il-produzzjoni taż-żejt kienet ċentrali għall-ekonomija Norveġiża sa mis-snin sebgħin tas-seklu 20, bi proprjetà statali dominanti (Statfjord oil field).
Stockfish ġie esportat mill-Gżejjer Lofoten fin-Norveġja għal mill-inqas 1,000 sena.
Id-dħul mill-esportazzjoni miż-żejt u mill-gass żdied għal kważi 50 % tal-esportazzjonijiet totali u jikkostitwixxi aktar minn 20 % tal-PDG. In-Norveġja hija l-ħames l-akbar esportatur taż-żejt u t-tielet l-akbar esportatur tal-gass.
Unjoni bejn l-Isvezja u n-Norveġja (1814-1905)
L-għaqda bejn l-Isvezja u n-Norveġja (Förenade Konungarikena Sverige och Norge De forente Kongerikene Norge og Sverige) kienet l-għaqda personali tar-renji tal-Iżvezja u n-Norveġja bejn l-1814 u l-1905.
Fl-aħħar tal-Gwerer Napoleoniċi, in-Norveġja ppruvat tikseb l-indipendenza. Dan kien jinkludi gwerra qasira kontra l-Iżvezja, li ġiet konkluża bit-Trattat ta’ Moss, ftehim ta' unjoni personali bejn l-Isvezja u n-Norveġja, iffirmat fl-14 ta' Awwissu, 1814 fil-belt Norveġiża ta' Moss. Dakinhar il-Parlament Norveġiż (Storting) eleġġa lir-Re Karlu XIII tal-Isvezja bħala Re tan-Norveġja.
Ir-relazzjoni bejn iż-żewġ renji kienet waħda ta' kunflitt permanenti u waslet għal dikjarazzjoni unilaterali ta' indipendenza min-Norveġja fl-1905, li ttemm ir-reġim ta' unjoni personali. Is-sitwazzjoni ġiet solvuta bl-aċċettazzjoni u r-rikonoxximent tan-Norveġja bħala renju indipendenti mir-Re Oscar II fis-26 ta' Ottubru, 1905. Haakon VII finalment tela’ fuq it-tron tan-Norveġja fit-22 ta' Lulju, 1906.
Renju tan-Norveġja, Norégveldi (872-1397)
thumb|Banner Rjali tan-Norveġja (Seklu 14) thumb|Tarka tan-Norveġja (Seklu 14) thumb|Harald I huwa meqjus bħala l-ewwel wieħed li unifikat in-Norveġja, fl-aħħar tas-seklu 9. thumb|In-Norveġja fl-estensjoni massima tagħha madwar is-sena 1263. It-termini Imperu, Dominion (Old Norse: Norégveldi, Bokmål: Norgesveldet, Nynorsk: Noregsveldet), u Old Kingdom of Norvegia jirreferu għall-perjodu tal-akbar qawwa tan-Norveġja, wara era twila ta' gwerer ċivili u l-unifikazzjoni ta’ renji żgħar Norveġiżi. fi 872, sal-formazzjoni tal-Unjoni ta' Kalmar mad-Danimarka u l-Isvezja fl-1397. Dan il-perjodu jikkorrispondi għal transizzjoni minn poter eżerċitat minn mexxejja tal-klann militarizzati għal poter leġittimat u istituzzjonalizzat bil-liġi.
In-Norveġja laħqet l-ogħla qawwa tagħha matul dan il-perjodu, tikkontrolla l-Gżejjer Faroe, Greenland u partijiet mill-Gżejjer Brittaniċi, kif ukoll l-Islanda mill-1262.
Kapital. Ǫgvaldsnes (872-997), Niðaróss (997-1016, 1030-1111, 1150-1217), Borg (1016-1030), Konungaella (1111-c. 1150), Bergen (1217-1217-1314), Óslós (1217-1030), ); Entità: Renju Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Norveġiż Qadim, Norveġiż Qadim, Norn, Faroese, lingwa Greenlandiża; Reliġjon: Kristjaneżmu; Munita: Penning Norveġiż; Storja: 872-Unifikazzjoni tan-Norveġja minn Harald I Fairhair, 1020-Riunifikazzjoni tan-Norveġja minn Olaf II tan-Norveġja, 1262-Vassalage lir-Re Norveġiż tal-Istat Ħieles tal-Islanda, 1397-Fondazzjoni tal-Unjoni ta' Kalmar; Forma ta' Gvern: Monarkija Fewdali.
Mill-perjodu Viking sal-unifikazzjoni (872-1066)
Mill-995, ir-rejiet tan-Norveġja żammew attività missjunarja ta' Kristjanizzazzjoni intensa, u appoġġaw politika kontinwa ta' unifikazzjoni tar-renji u l-gruppi differenti tal-pajjiż, sabiex joħroġ il-prinċipju ta' royalties Kristjani waħda f'kuntest ta' kompetizzjoni. is-seklu 11 mar-royals Daniżi li kienu qed jippruvaw jistabbilixxu s-supremazija kummerċjali tagħhom fil-Baltiku.2 Din il-ġlieda wasslet lil Harald Hardrada biex jaħtaf l-opportunità biex jitlob it-tron tal-Ingilterra wara l-mewt ta’ Edward il-Konfessur fl-1066. L-inżul tan-Norveġiż flotta rriżultat fit-telfa ta’ Stamford Bridge u l-mewt tar-Re Harald.
Konsolidazzjoni tar-renju (1066-1130)
Ir-renju tan-Norveġja kompla attività intensa barra mill-pajjiż, ipparteċipa mill-1107 fil-moviment tal-kruċjati. Sigurd I mexxa l-Kruċjata Norveġiża (1107-1110). Il-Kruċjati rebħu battalji f'Lisbona u fil-Gżejjer Baleariċi. Fl-assedju ta' Sidon iġġieldu flimkien ma’ Baldwin I u Ordelafo Faliero, u l-assedju rriżulta f’espansjoni tas-Saltna ta’ Ġerusalemm.
Leif Erikson, Islandiż ta' oriġini Norveġiża u ħarrieġ uffiċjali għar-Re Olaf I tan-Norveġja, esplora l-Amerika 500 sena qabel Kristofru Kolombu. Adam ta' Bremen kiteb dwar l-artijiet il-ġodda f’“Gesta Hammaburgensis ecclesiae pontificum” (1076) meta ltaqa' ma' Svend. I tad-Danimarka, iżda l-ebda sors ieħor ma jindika li dan l-għarfien wasal aktar lejn l-Ewropa minn Bremen, il-Ġermanja.
Rivalitajiet madwar il-poter irjali (1130-1240)
L-aħħar ħakkiem tal-linja ta' Harald I Fairhair kien Sigurd I, li kien issaltan mill-1103 sal-mewt tiegħu fl-1130. L-aktar notevoli fost is-suċċessuri tiegħu kien Sverre, sultan mill-1184 sal-1202. Statista b’ħiliet kbar, stabbilixxa monarkija qawwija u ddgħajjef. il-poter tal-kleru u tan-nobbli. Matul ir-renju ta' Haakon Haakonsson mill-1217 sal-1263, in-Norveġja laħqet l-ogħla qawwa ekonomika, politika u kulturali tagħha fil-Medju Evu.
Ir-Renju tan-Norveġja kien it-tieni pajjiż Ewropew wara l-Ingilterra li inforza kodiċi tal-liġi unifikat biex japplika għall-pajjiż kollu, imsejjaħ "Magnus Lagabøtes landslov" (1274).
Il-poter sekulari kien fl-aktar qawwi tiegħu fl-aħħar tar-renju tar-Re Haakon Haakonsson fl-1263. Element importanti tal-perjodu kien is-supremazija ekkleżjastika tal-Arċidjoċesi ta’ Nidaros mill-1152. M’hemmx sorsi affidabbli dwar meta Jämtland tqiegħed taħt il- Arċisqof ta’ Uppsala. Uppsala ġiet stabbilita aktar tard u kienet it-tielet djoċesi metropolitana fl-Iskandinavja wara Lund u Nidaros. Il-knisja kienet involuta fi proċess politiku qabel u matul l-Unjoni ta’ Kalmar li kien immirat li jistabbilixxi pożizzjoni Svediża f'Jämtland. Din iż-żona kienet żona ta' fruntiera fir-rigward tar-renju Żvediż, u probabbilment f'xi tip ta' alleanza ma' Trøndelag, kif ukoll ma' Hålogaland.
Stabbilizzazzjoni tal-qawwa (1240-1319)
L-Islanda ġiet annessa mar-renju fl-1262 wara l-età tal-Sturlungs u l-awtorità rjali ġiet imsaħħa aktar minn Haakon u ibnu, Magnus VI Lagaböte. L-aristokrazija tal-art ġiet imdgħajfa minn Haakon V (1270-1319). Il-familji nobbli qodma naqsu gradwalment u n-Norveġja saret primarjament nazzjon ta' bdiewa. Il-Lega Anseatika ħatfet il-kummerċ fil-Baħar tat-Tramuntana u kkontrollat ​​l-ekonomija kollha tar-reġjun.
Fl-1319, mal-mewt ta' Haakon V li ma kellu l-ebda eredi maskili, ir-renju ngħata f'idejn Magnus IV tal-Isvezja, mibdul fl-1343 minn ibnu Haakon VI.
Mill-kriżijiet sal-formazzjoni tal-Unjoni ta' Kalmar (1319-1397)
Imbagħad kien imiss, fl-1380, ibnu, Oluf II tad-Danimarka, Re tad-Danimarka, li sar Olaf IV tan-Norveġja. Iżda r-re żagħżugħ eżerċita biss poter ta 'quddiem għaliex il-poter reali kien miżmuma minn ommu, Margarita I Valdemarsdotter. Huwa mietha qabel u hi saret sovrana tan-Norveġja u d-Danimarka, imbagħad l-Iżvezja fl-1389. Biex tikseb l-appoġġ Ġermaniż kontra d-duki ta 'Mecklenburg li fittxew it-tron Svediż, Margaret għamlet in-neputi tagħha, Eric ta' Pomeranian.
Gżejjer Marshall
daqsminuri|Il-bandiera tal-Gżejjer Marshall. Il-Gżejjer Marshall huma nazzjon fl-Oċean Paċifiku. Il-belt kapitali hi Majuro.
Ċess mgħaġġel
Ċess veloċi, magħruf ukoll bħala Speed chess, huwa tip ta' ċess li fih kull plejer jingħata inqas ħin biex jikkunsidra l-movimenti tiegħu milli jippermettu l- kontrolli normali tal-ħin tat-turnew. Iċ-ċess mgħaġġel huwa maqsum, billi jonqsu l-kontrolli tal-ħin, f'ċess rapidu, ċess blitz, u ċess bullet. Iċ-ċess Armageddon huwa varjazzjoni partikolari taċ-ċess veloċi li fiha japplikaw regoli differenti għal kull wieħed miż-żewġ plejers.
L-aqwa plejer taċ-ċess rapidu fid-dinja fl-2021 huwa Magnus Carlsen min- Norveġja, li huwa wkoll l-aqwa plejer taċ-ċess klassiku fl-ogħla livell. L-aqwa plejer taċ-ċess blitz fil-bidu tal-2022 huwa Hikaru Nakamura. F'Malta l-aqwa plejer tal-Blitz u r-Rapid ċess fl-2022 hu Jack Mizzi
Regoli tal-FIDE
Il-Federazzjoni Dinjija taċ-Ċess (FIDE) taqsam il-kontrolli tal-ħin għaċ-ċess f'kontrolli tal- ħin "klassiċi", u l-kontrolli tal-ħin taċ-ċess veloċi. Sa mill- 2014, plejers ta' livell Master(b' Elo ta' 2200 jew ogħla) ir-regoli jgħidu li ta' l-anqas 120 minuta għal kull plejer (għal logħba ta' 60 mossa) iridu jkunu allokati għal ċess klassiku; mentri jista' jkun biss ta' 60 minuta għal plejers b' inqas Elo. Logħob li jintlagħab aktar mgħaġġel minn dawn il-kontrolli tal-ħin jistgħu jiġu kklassifikati għal rapidu u blitz jekk jikkonformaw mal-kontrolli tal-ħin għal dawk il-kategoriji.
Il-plejers taċ-ċess rapid u blitz huma eżenti mill-obbligu li jirreġistraw il-movimenti tagħhom fuq scoresheet (A.2). L-arbitru jew l-assistent tagħhom huwa responsabbli għar-reġistrazzjoni fil-kompetizzjonijiet (A.3.1.2, B.3.1.2). Ir-reġistrazzjoni elettronika hija preferuta.
Ħarsa ġenerali
Logħba taċ-ċess veloċi tista' tinqasam aktar f'diversi kategoriji, li huma primarjament distinti mill-għażla tal-kontrolli tal-ħin. Il-logħob jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrementi ta' ħin għal kull mossa.
Rapidu (FIDE), quick (USCF), jew attiv
Il-kontrolli tal-ħin għal kull plejer f'logħba taċ-ċess rapidu huma, skont il- FIDE, aktar minn 10 minuti iżda inqas minn 60 minuta. Ċess rapidu jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrementi ta' ħin għal kull mossa. Meta jintużaw żidiet fil-ħin, plejer jista' awtomatikament jikseb, pereżempju, għaxar sekondi oħra fuq l-arloġġ wara kull mossa. Meta jintużaw żidiet fil-ħin, il-ħin totali għal kull plejer għal logħba ta' 60 mossa għandu jkun aktar minn 10 minuti iżda inqas minn 60 minuta. Ċess rapidu kien jissejjaħ ċess attiv mill-FIDE bejn l-1987 u l-1989.
Għall-Kampjonat Dinji Rapidu tal-FIDE, kull plejer għandu 15-il minuta flimkien ma' 10 sekondi ta' ħin addizzjonali għal kull mossa li tibda minn mossa 1.
Blitz
Il-kontrolli tal-ħin għal kull plejer f'logħba taċ-ċess blitz huma, skont il- FIDE, 10 minuti jew inqas għal kull plejer. Dan jista' jintlagħab bi jew mingħajr inkrement jew dewmien għal kull mossa, magħmul possibbli bl-użu ta' arloġġi diġitali. Tliet minuti b'inkrement ta' żewġ sekondi huma preferuti. Fil-każ ta' żidiet fil-ħin, il-ħin totali għal kull plejer għal logħba ta' 60 mossa għandu jkun ta' 10 minuti jew inqas (għalhekk medja ta' 10 sekondi jew inqas għal kull mossa).
Għall-Kampjonat Dinji tal-FIDE Blitz, kull plejer għandu 3 minuti flimkien ma' 2 sekondi addizzjonali għal kull mossa, li jibdew minn mossa 1.
Bullet
Varjant taċ-ċess blitz, il-logħob tal-bullet ċess għandhom inqas minn tliet minuti għal kull plejer, ibbażati fuq logħba ta' 40 mossa; xi servers taċ-ċess jagħtu biss minuta ta' logħob għal kull plejer separatament. Kontrolli tal-ħin aktar baxxi jissejħu 'hyperbullet' u 'ultrabullet' għal logħob ta' 30 sekonda għal kull plejer u 15-il sekonda għal kull plejer, rispettivament. Għażliet oħra komuni ta' kontroll tal-ħin għal-logħob bullet jinkludu żewġ minuti b'inkrement ta' sekonda, minuta b'inkrement ta 'żewġ sekondi, jew minuta b'inkrement ta' sekonda. It-terminu lightning jista' jintuża ukoll għal dan il-varjant. L-użu ta' inkrement fiċ-ċess bullet huwa primarjament biex jiġu evitati kwistjonijiet ta' latency kif ukoll l-hekk imsejħa "dirty flagging".
Iċ-ċess bullet onlajn jevita problemi prattiċi assoċjati maċ-ċess bullet fuq il-bord, partikolarment li l-plejers iwaqqgħu il-biċċiet aċċidentalment. Il-logħob onlajn jippermetti wkoll li premoves (tmexxi minn qabel), jew li jagħmel mossa qabel ma l-avversarju jkun mexxa min-naħa tiegħu.
Armageddon
Varjant taċ-ċess blitz fejn logħba draw tingħadd bħala rebħa għall-Iswed. Dan jiggarantixxi li l-logħba tispiċċa b'mod deċiżiv, u għalhekk tista' tintuża bħala logħba finali tiebreaker. Jintuża f'tournaments bħat -Tazza tad-Dinja taċ-Ċess bħala tiebreaker.