cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ħinduiżmu
Il-kasti socjali
Fl-Induismu il-kasti soċjali ghandhom importanza kbira. Meta titwieled f’kasta socjali trid tibqa fiha sa ma tmut, tghix ma dawk ta’ l-istess kasta tieg]ek u kif ukoll tizzewweg lill xi hadd ta’ l-istess kasta so`jali tieg]ek. Tibdil fil-kasti socjali isir biss bir-rinkarnazzjoni fejn int tista titla jew tinzel fis-socjeta, skond kif tkun ghext fil-hajja ta’ qabel, jew sahan sitra tirrinkarna b]ala animal. Tradizzjonalment hemm hames kasti: 	Il-qassisin- L-indu jemmnu li hargu minn halq Brahman
Moksha- tinkiseb wara li wiehed jehles mic-ciklu tar-reinkarnazzjoni, paci u armonija.
FC Mika
Mika Football Club (Armen: Միկա Ֆուտբոլային Ակումբ) huwa klabb tal-futbol Armen li huwa bbażat ġewwa Yerevan. Il-klabb jilgħab fil-Premier League Armen, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Armen. Il-Grawnd tagħhom huwa Stadju Mika.
Storja
Fl-2007, Mika ġew rilokati minn Ashtarak għall-Yerevan. Il-klabb diġa bena stadju tiegħhu stess fil-qalba ta' Yerevan u jużawh għal kompetizzjonijiet domestiċi u Ewropej. Huma rebħu 6 Tazzi Armeni u Supercup Armena waħda mill-fondazzjoni tiegħu u huwa meqjus li jkun wieħed mill-aqwa timijiet tal-Armenja. Bħala detentriċi tat-Tazza, Mika pparteċipaw diversi drabi fil-logħbiet tal-kwalifika tal-UEFA Cup, l-aħjar riżultat kien fit-tieni rawnd tal-kwalifikazzjoni fl-2007, bħala l-klabb għadda lil MTK Budapest, iżda ma kienux avvanzati u tilfu ma klabb Slovak, FC Artmedia.
Parteċipazzjoni fl-Ewropa
Riżultati bil-bold huma f'darhom
Ding Ling
Ding Ling（Ċiniż: 丁玲 pinyin: Dīng Líng (twieldet fit-12 ta’ Ottubru 1904 u mietet fl-4 ta’ Marzu 1986). Jiang Bingzhi (Ċiniż simplifikat: 蒋冰之; Ċiniż tradizzjonali 蔣冰之; Pinyin: Jiǎng Bīngzhī) kien il-psewdonomu tagħha. Ling kienet magħrufa wkoll bħala Bin Zhi《彬芷》 (Pinyin: Bīn Zhǐ), u meqjusa bħala waħda mill-aktar kittieba nisa popolari tas-seklu għoxrin, b’kontribuzzjonijiet għal-letteratura feminista u soċjorealistika.
Ling kienet attiva fi ċrieki letterarji xellugin li kienu affiljati mal-Partit Komunista Ċiniż. Hija ntbagħtet il-ħabs mill-Partit Nazzjonalista għall-ideat politiċi tagħha. Iktar tard saret il-kap tal-komunità letterarja Komunista bbażata f’Yan’an. Fiż-żmien bikri tal-Gvern tar-Repubblika Popolari taċ-Ċina, hija kienet tokkupa pożizzjonijiet għolja fl-oqsma tal-kultura u l-letteratura. Fl-1951, ġiet mogħtija t-tieni premju Stalin tal-Unjoni Sovjetika għax-xogħol letterarju soċjorealistiku tagħha The Sun Shines Over Sanggan River. Wara l-kampanja kontra l-fazzjoni politika leminija Ċiniża tal-1958, Ling ġiet iddenunzjata, ikkundannata, u eżiljata fil-Manchuria. Hija ntbagħtet lura ċ-Ċina fl-1979 sakemm mietet f’Beijing fl-1986.
Litteratura u Politika
F’Diċembru tal-1927, f’Beijing, Ling kitbet u ppubblikat l-ewwel rumanz tagħha《梦珂》(Pinyin: mèng kē; Ingliż: Meng Ke). Dan ir-rumanz ġie ppubblikat fir-rivista Fiction Monthly u jiddeskrivi l-ġlieda ta’ tfajla mwielda f’Shanghai f’familja burokratika li bdiet titlef il-poter soċjali tagħha. Din it-tema, li tikkonċerna l-kwistjonijiet tan-nisa, ġiet apprezzata mill-kap editur Ye Shengtao.
Fi Frar tal-1928, Ling ippubblikat Miss Sophia’s Diary fir-rivista Fiction Monthly. F’din il-pubblikazzjoni, il-protagonista tiddeskrivi d-dwejjaq u l-konfuzjoni romantika u sesswali tagħha, emozzjonijiet li qajmu furur fid-dinja letterarja. Miss Sophia’s Diary, jenfasizza l-assoċjazzjoni u t-twemmin ta’ Ling fil-moviment New Woman fis-snin għoxrin. F’dak iż-żmien, Ling u Yepin kienu ta’ spiss jivjaġġaw min Beijing għal Shanghai. Bejn Marzu u Lulju tal-istess sena, Ling u Yepin għexu f’Hangzhou sakemm reġgħu rritornaw lura f’Shanghai.
F’dan iż-żmien, Ling iltaqgħet ma’ Feng Xuefeng, kittieb, u li b’differenza minn Yepin, kien attivista u membru tal-Partit Komunista. Ling u Xuefeng saru jinħabbu, iżda wara taħdita twila li saret fl-aħħar ta’ Frar f’Hangzhou bejn Ling, Xuefeng u Yepin, Xuefeng ma baqax fl-istorja u Ling u Yepin iżżewġu u bdew jgħixu flimkien f’Shanghai. Ling qalet “Jien għext ma’ Yepin għal sentejn u nofs sħaħ, u qatt ma kont naħseb li ser naċċetta li niżżewġu.’’ Madankollu, lanqas ma rrifjutajt l-emozzjonijiet tiegħu lejja. Huwa tani diversi affarijiet li ma rrifjutajtx. Għalkemm bejnietna kellna ftehim, dan stajna nħassruh meta rridu. Jiena u Yepin ma konniex koppja miżżewġa avolja ħafna kienu jaħsbu hekk. Meta tkellimt dwar l-emozzjonijiet li kont qed inħoss bdejt nibża’ li stajt nitilfu.”
Fis-sajf tal-1928, Ling u Yepin telqu minn Beijing għal Shanghai, u għexu fil-konċessjoni Franċiża ta’ Shanghai. Hemmhekk huma waqqfu dar ta’ pubblikazzjoni biex flimkien ma’ Shen Congwen ikunu jistgħu jippubblikaw ir-rivista Red and Black. Fil-bidu tal-1929, Ling bdiet teditja u tippubblika r-rivista《人间月刊》(Pinyin: rénjiān yuèkān; Ingliż: Human World Monthly), iżda dawn iż-żewġ rivisti ma baqgħux jiġu ppubblikati. Ling u Yepin kienu finanzjarjament batuti tant li kienu jgħixu bil-flus li kienet tibgħatilhom omm Ling. Fix-xitwa tal-1929 Ling kitbet ir-rumanz《韋護》(Pinyin: wéihù; Ingliż: Protection). Dan ir-rumanz kien ibbażat fuq l-istorja ta’ mħabba bejn il-ħabiba ta’ Ling, Wang Jianhong u l-membru tal-Partit Komunista, Qu Qiubai.
Fi Frar tal-1930, Yepin mar Jinan biex jgħallem f’Shandong Provincial Senior High School. Ftit wara ngħaqdet miegħu Ling. F’Jinan, Yepin aċċetta li jibda jippromwovi l-ideoloġiji ta’ Marx u Lenin. Dan kollu ġibed l-attenzjoni tal-Kuomintang. F’Mejju ta’ dik is-sena, wara li Ling saret taf li Yepin qiegħed f’riskju li jiġi arrestat, it-tnejn li huma ħarbu lura lejn Shanghai u ngħaqdu mal-Lega tal-Kittieba Xellugin li kienet affiljata mal-Partit Komunista. F’Novembru tal-1930, Ling u Yepin kellhom tifel li semmewh Jiang Zulin, u li tawh il-kunjom oriġinali ta’ ommu minflok il-kunjom ta’ missieru. Fis-17 ta’ Jannar tal-1931, Yepin ġie arrestat mill-Gvern Kuomintang għar-rabtiet tiegħu mal-Komunisti. Fis-7 ta’ Frar, huwa nqatel bi sparatura ħdejn it-tempji ta’ Longhua f’Shanghai. Ling, imnikkta b’din l-aħbar, bagħtet lil binha, li kellu inqas minn mitt ġurnata, lura f’Hunan biex tkun tista’ trabbieh ommha. Biex tfakkar il-mewt ta’ Yepin, f’Mejju, Ling ippubblikat The Birth of a Man, kollezzjoni li kitbet ma’ Yepin stess. Wara, Ling ipparteċipat fit-twaqqif tal-pubblikazzjoni《北斗》(Pinyin: Běidǒu; Ingliż: Big Dipper) tal-Lega tal-Kittieba Xellugin u f’Novembru marret tgħix mat-traduttur Feng Da. F’Marzu tal-1932, hija ngħaqdet mal-Partit Komunista Ċiniż, u saret is-segretarja tal-Lega tal-Kittieba Xellugin, wara Qing Xingcun.
Repubblika tal-Krimea
Ir-Repubblika tal-Krimea hi waħda mir-repubbliki tar-Russja. Il-Krimea kisbet l-indipendenza mill-Ukrajna f'Marzu tal-2014 wara referendum. B'hekk ir-Repubblika Awtonoma tal-Krimea u l-belt ta' Sevastopol ingħaqdu bħala stat indipendenti magħruf bħala r-Repubblika tal-Krimea. Ftit jiem wara l-mexxejja tal-istat il-ġdid talbu li jsiru parti mir-Russja. Il-belt ta' Sevastopol saret belt federali u l-kumplament tal-Krimea saret repubblika fi ħdan il-Federazzjoni Russa. Madankollu dan mhu rikonoxut mill-ebda pajjiż, u l-kumplament tad-dinja għada tqis kemm il-Krimea kif ukoll Sevastopol bħala parti mill-Ukraina.
Lovebugs
Lovebugs huwa grupp Żvizzeru bbażat f'Bażel. Fundat fl-1992 minn Adrian Sieber, Sebastian "Baschi" Hausmann u l-battirist Julie, il-grupp sar wieħed mill-aqwa gruppi famużi u ta' suċċess ġewwa l-Iżvizzera. Fost il-kanzunetti li għamlu suċċess jinkludu "Angel Heart", "Music Makes My World Go Round", "Flavour of the Day", "Everybody Knows I Love You" u "Avalon". Lovebugs irrapreżentaw lill-Iżvizzera fil-Festival tal-Eurovision 2009 f'Moska, ġewwa r-Russja bis-silta "The Highest Heights", però ma kkwalifikawx għas-serata finali tas-16 ta' Mejju.
Glires
thumb|300px|right|[[Pika Amerikana Ochotona princeps membru tal-klad Glires u speċi tal-ordni Lagomorpha]] Glires huwa klad ta' mammiferi plaċentati li jiġbor fih ir-rodituri u l-lagomorfi. Dan il-klad qiegħed ikklasifikat, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria u fis-superordni Euarchontoglires.
Glires jiġbor fiħ żewġ ordnijiet Lagomorpha u Rodentia u flimkien ma' klad ieħor, l-Euarchonta, jiffurmaw is-superordni Euarchontoglires.
L-ipoteżi li dawn iż-żewġ ordnijiet jiffurmaw grupp monofiletiku bbażat fuq evidenza morfoloġika, kienet ilha f'dibattitu għal żmien twil. Dati reċenti tal-2001 ibbażati fuq DNA nukleari jsostnu li Glires u Euarchonta huma gruppi jew aħjar kladi aħwa u li flimkien jiffurmaw is-superordni Euarchontoglires, għalkemm dati ġenetiċi oħrajn, kemm DNA nukleari kif ukoll DNA mitokondrijali kienu jsostnu inqas dawn il-gruppi.
Inga u Anush Arshakyans
Bijografija
Anush Arshakyan twieldet fl-24 ta' Diċembru, 1980, ġewwa Yerevan. Hi studjat u ggradwat mill-iskola tal-mużika S.Aslamazyan, mill-klassi tal-pjanu. Fl-1994 kisbet l-ewwel post tagħha u ġiet onorata bl-unur tal-udjenza fil-kompetizzjoni "Sonorous voices" li saret fil-belt ta' Omsk. F'dan il-perjodu hi bdiet tippromovi lilha nnifisha bħala kompożitur/awtur. Fl-1999, hi ddebutat bħala solista flimkien mal-Orkestra Filarmonika u l-Kor Statali tal-Armenja. Mill-2001 sal-2005 hi studjat u ggradwat mill-Konservatorju Statali ta' Yerevan.
Inga Arshakyan twieldet fit-18 ta' Marzu, 1982 f'Yerevan. Hi wkoll iggradwat mill-iskola tal-mużika S.Aslamazyan u mill-kulleġġ tal-mużika A.Babajanyan, mill-klassi tal-vjolin. Waqt li kienet tkompli l-istudji tagħha, hi kienet ukoll qed taħdem mal-għaqda ta' vjolinisti ta' G.Achemyan. Fl-1998, Inga ingħaqdet ma' oħtha u flimkien bdew jippromovu l-attivitajiet tagħhom. Fir-repertorji tagħhom ma kienx hemm biss dwetti, imma wkoll arias, fejn il-vjolin jilgħab rwol importanti.
Festival tal-Eurovision 2009
L-Aħwa Arshakyan ġew magħżula mill-pubbliku Armen nhar il-14 ta' Frar 2009, biex jirrapreżentaw lil pajjiżhom fil-Festival tal-Eurovision 2009, bil-kanzunetta "Jan Jan".
"Il-kanzunetta tagħna għall-Eurovision hi miktuba fuq stil folk, b'elementi tal-mużika kontemporanja", stqarriet Anush Arshakyan waqt il-konferenza stampa qabel ma marru lejn Moska. Il-mużika hi komposta minn Mane Akopyan, u l-lirika hi ta' Avet Barseghyan (il-parti Armena) u ta' Vardan Zadoyan (il-parti Ingliża), b'arranġamenti ppreparati minn Ara (Murzik) Torosyan. Fi kliemha, l-għan prinċipali tagħhom hu li jirrapreżentaw il-mużika folk tal-Armenja bil-mod tagħhom. "Pajjiżi żgħar bħall-Armenja jridu dejjem ifittxu konkorsi bħall-Eurovision, biex jippreżentaw il-kultura tagħhom lid-dinja", qalet il-kantanta. "Is-suċċess fil-festival ma jiddependix biss fuq l-artisti, imma min-naħa tagħna aħna se nagħmlu ħilitna biex niksbu r-rebħa f'Moska", qalet Anush Arshakyan.
Il-kanzunetta rebħet post fil-finali tal-Eurovision tas-16 ta' Mejju wara li ħadet post mill-għaxra disponibbli mis-semifinali tat-12 ta' Mejju.
Yu Xiuhua
Yu Xiuhua (Ċiniż simplifikat: 余秀华; Ċiniż tradizzjonali: 余秀華; Pinyin: Yú Xiùhuá) twieldet fl-1976 u hija poetessa Ċiniża. Xiuhua tgħix fil-villaġġ żgħir ta' Hengdian, Shipai, Zhongxiang, Hubei, iċ-Ċina, u tbati minn paraliżi ċerebrali li tikkawżalha diffikultajiet fit-taħdit u l-mobilità. Minkejja dan, xorta waħda għadha tikteb il-poeżiji, tant li sa Jannar 2015, Xiuhua kienet diġà kitbet 'il fuq minn elfejn poeżija. Fl-2014, il-poeżija tagħha I Crossed Half of China to Sleep with You (穿过大半个中国去睡你) reġgħet bdiet tiġi   ppowstjata frekwentament fuq WeChat, tant li l-poetessa kibret fil-popolarità. Fl-istess sena, ir-rivista nazzjonali Ċiniża, The Poem Magazine, ippubblikat il-poeżiji ta' Xiuhua, u għaldaqstant xogħlijietha komplew isiru aktar famużi. Fl-2016 ħareġ id-dokumentarju bl-isem ta' Still Tomorrow li jiffoka fuq is-suċċess u l-popolarità tagħha, kif ukoll fuq ir-relazzjoni tagħha ma' familtha u d-divorzju minn ma' żewġha. Dan id-dokumentarju ntwera f'diversi festivals tal-films. Il-ġabra ta' poeżiji u esejs ta' Xiuhua, Moonlight Rests on My Left Palm, ġew tradotti mill-poetessa u traduttriċi Fiona Sze-Lorrain u fl-2021 ġew ippubblikati minn Astra House.
Karatteristiċi tal-poeżiji tagħha
It-temi fil-poeżiji ta' Xiuhua jinkludu l-imħabba, l-affezzjoni, it-tiġrib sentimentali, id-diżabilità tagħha, u l-insularità tal-villaġġ li ma tistax taħrab minnu.
Xiuhua kitbet diversi poeżiji ta' mħabba. Peress li kienet soċjalment żvantaġġata minħabba d-diżabilità tagħha, ġarrbet sens profond ta' nuqqas ta' intimità. Hija ma tikkuntentax ruħha bix-xenqa poetika tal-imħabba, iżda turi b'qawwa l-kumplessità u d-distintività tax-xbieha tal-mara bħala s-suġġett.
KSV Waregem
Koninklijke Sportvereniging Waregem kien klabb tal-futbol Belġjan li eżista bejn l-1925 u l-2001. Huma lagħbu tliet perjodi fl-ogħla livell iżda kienu separati minn staġun wieħed fit-tieni livell: mill-1966 sal-1972, mill-1973 sal-1994 u fl-1995–96. L-aħjar klassifikazzjoni tagħhom kienet fl-1968, 1985 u fl-1993 meta spiċċaw ir-raba.
Unuri
Tazza Belġjana
Supercup Belġjana
It-Tieni Diviżjoni Belġjanae
Trofew Jules Pappaert
Anna Bergendahl
Anna Bergendahl (imwielda Anna Henrietta Bergendahl; Hägersten, 11 ta' Diċembru 1991) hija kantanta Żvediża. Malena rebħet id-dritt li tirrapreżenta lill-Iżvezja fil-Festival tal-Eurovision 2010, bid-diska "This is my life" miktuba minn Bobby Ljunggren u Kristian Lagerström.
Melodifestivalen 2010 u l-Eurovision
Nhar it-14 ta' Novembru, 2010 ġie mħabbar li Anna Bergendahl kienet se tidħol fil-Melodifestivalen 2010 għall-Festival tal-Eurovision 2010 bil-kanzunetta "This is my life" b'lirika ta' Bobby Ljunggren u Kristian Lägerström. Nhar it-27 ta' Frar, 2010 ikkompetiet fir-raba' semifinali tal-Melodifestivalen f'Malmö u ġiet imħabbra bħala waħda mill-finalisti. Nhar l-15 ta' Marzu, Anna akkwistat id-dritt biex tirrapreżenta lill-Iżvezja fil-fażi finali tal-konkors.
Fond Soċjali Ewropew
Il-Fond Soċjali Ewropew (FSE) huwa l-istrument finanzjarju ewlieni tal-Unjoni Ewropea għall-appoġġ tal-impjiegi fl-Istati Membri kif ukoll għall-promozzjoni tal-koeżjoni ekonomika u soċjali. L-infiq tal-FSE jammonta għal madwar 10% tal-baġit totali tal-UE.
Il-FSE huwa wieħed mill-Fondi Strutturali tal-UE, li huma ddedikati għat-titjib tal-koeżjoni soċjali u tal-benesseri ekonomiku fir-reġjuni kollha tal-Unjoni. Il-Fondi Strutturali huma strumenti finanzjarji ridistributtivi li jappoġġjaw il-koeżjoni fl-Ewropa billi jikkonċentraw l-infiq fuq ir-reġjuni l-inqas żviluppati. L-għan partikolari tal-infiq tal-FSE huwa li jappoġġja l-ħolqien ta' aktar impjiegi u impjiegi aħjar fl-UE, u dan jagħmlu billi jikkofinanzja proġetti nazzjonali, reġjonali u lokali li jtejbu l-livelli ta' impjieg, il-kwalità tal-impjiegi u l-inklussività tas-suq tax-xogħol fl-Istati Membri u fir-reġjuni tagħhom.
Storja
Il-Fond Soċjali Ewropew twaqqaf waqt il-fondazzjoni fit-Trattat ta' Ruma tal-1957; huwa l-eqdem mill-Fondi Strutturali. Waqt li l-FSE dejjem kellu bħala l-għan tiegħu r-rata ogħla ta' impjiegi, matul is-snin adatta l-prijoritajiet tiegħu biex jindirizza l-isfidi taż-żmien. Fl-ewwel snin ta' wara l-gwerra, ikkonċentra fuq il-ġestjoni tal-migrazzjoni tal-ħaddiema fl-Ewropa; wara beda jiġġieled il-qgħad fost iż-żgħażagħ u dawk b'nuqqas ta' kwalifiki. Fil-perijodu ta' finanzjament kurrenti, 2007-2013, barra li jagħti appoġġ immirat lil dawk li għandhom diffikultajiet partikolari biex isibu xogħol, bħan-nisa, iż-żgħażagħ, ħaddiema aktar anzjani, l-immigrati u nies b'diżabilitajiet, il-finanzjament tal-FSE qed jgħin ukoll lin-negozji u lill-ħaddiema jadattaw għall-bidla. Jagħmel dan billi jappoġġja l-innovazzjoni fil-post tax-xogħol, it-tagħlim tul il-ħajja u l-mobbiltà tal-ħaddiema.
Post il-FSE fil-politika u l-istrateġiji tal-UE
L-istrateġija ġenerali tal-Unjoni Ewropea hija l-Aġenda ta' Liżbona li timmira li tagħmel l-Ewropa l-aktar ekonomija bbażata fuq l-għarfien, dinamika u kompetittiva fid-dinja, kapaċi li toħloq tkabbir ekonomiku sostenibbli b'aktar xogħol u xogħol aħjar u koeżjoni soċjali akbar, u b'rispett għall-ambjent, sal-2010. L-għanijiet tal-Aġenda ta' Liżbona isawru l-prijoritajiet tal-FSE.
Ħafna strumenti finanzjarji u tal-politika tal-UE joperaw biex jappoġġjaw l-Aġenda ta' Liżbona. Fosthom, il-Politika tal-Koeżjoni timmira li tnaqqas in-nuqqas ta' ugwaljanza ekonomika u soċjali bejn il-pajjiżi u r-reġjuni tal-UE. Biex tagħmel dan, tuża riżorsi finanzjarji (Fondi Strutturali) mill-baġit tal-UE – li jinkludu l-FSE – biex tappoġġja l-iżvilupp ekonomiku u soċjali tar-reġjuni li huma inqas żviluppati.
Fid-dawl tal-ħtieġa li jiżdiedu l-kompetittività u l-impjiegi fuq l-isfond tal-globalizzazzjoni u ta' popolazzjonijiet li qed jixjieħu, l-Istrateġija Ewropea għall-Impjiegi tipprovdi qafas koordinattiv għall-Istati Membri tal-UE biex jiġu miftiehma prijoritajiet u objettivi komuni fil-qasam tal-impjiegi. Dawn il-prijoritajiet komuni huma inklużi fil-Linji Gwida dwar l-Impjiegi u inkorporati fil-Programmi Nazzjonali tar-Riforma ppreparati mill-Istati Membri individwali. Il-finanzjament tal-FSE huwa allokat mill-Istati Membri biex jappoġġja l-Programmi Nazzjonali tar-Rifoma tagħhom kif ukoll l-Oqfsa Nazzjonali dwar ir-Referenza Strateġika (NSRF) li jistabbilixxu l-prijoritajiet ewlenin ta' Stat Membru għall-infiq tal-Fondi Strutturali tal-UE li jirċievi.
L-Aġenda Soċjali Ewropea ukoll għandha rwol fit-tiswir tal-prijoritajiet tal-infiq tal-FSE. L-Aġenda Soċjali tipprova taġġorna l-'mudell soċjali Ewropew' billi timmodernizza s-swieq tax-xogħol u s-sistemi ta' protezzjoni soċjali biex il-ħaddiema u n-negozji jkunu jistgħu jibbenefikaw mill-opportunitajiet li jinħolqu mill-kompetizzjoni internazzjonali, mill-avvanzi fit-teknoloġija u mill-mudelli li dejjem jinbidlu tal-popolazzjoni waqt li jipproteġu lil dawk li huma l-aktar vulnerabbli fis-soċjetà. Barra minn hekk, il-kunċett ta' 'flessigurtà' jikkontribwixxi għall-inizjattivi kurrenti tal-FSE. Il-flessigurtà tista' tiġi definita bħala strateġija tal-politika biex tkabbar il-flessibbiltà tas-swieq tax-xogħol, tal-organizzazzjonijiet tax-xogħol u r-relazzjonijiet tax-xogħol, fuq naħa waħda, u s-sigurtà fl-impjieg u s-sigurtà fid-dħul min-naħa l-oħra. It- terminu flessigurtà jinkludi approċċ ġdid lejn l-impjieg li jinvolvi 'xogħol għall-ħajja' minflok il-mudell tal-'impjieg għall-ħajja' tal-passat. Jinkoraġġixxi lill-ħaddiema biex jieħdu l-ħajja tax-xogħol tagħhom f'idejhom permezz tat-taħriġ tul il-ħajja, l-adattament għall-bidla u l-mobiltà.
Il-FSE: definizzjoni tal-istrateġija
Il-FSE huwa ġestit permezz ta' ċikli ta' programmazzjoni ta' seba' snin. L-istrateġija u l-baġit tal-FSE huma negozjati bejn l-Istati Membri tal-UE, il-Parlament Ewropew u l-Kummissjoni tal-UE. L-istrateġija tiddefinixxi l-għanijiet tal-finanzjament tal-FSE, li tikkondividi parzjalment jew b'mod sħiħ ma' fondi strutturali oħrajn. Għaċ-ċiklu ta' finanzjament kurrenti tal-FSE dawn l-għanijiet huma: <ol style="list-style-type: none"> <li>L-objettiv tal-kompetittività reġjonali u l-impjiegi: biex jissaħħu l-kompetittività reġjonali, l-impjiegi u jkun attirat l-investiment.</li> <li>L-objettiv tal-konverġenza: biex jistimola t-tkabbir u l-impjiegi fir-reġjuni inqas żviluppati. Dan l-għan jirċievi aktar mit-80% tal-finanzjament totali tal-FSE.</li> </ol> L-istrateġija tiddeskrivi wkoll 'assi ta' prijorità' wesgħin – l-azzjonijiet meħtieġa biex jintlaħqu l-għanijiet u li huma eliġibbli għall-fondi.
Kif jiġu allokati l-fondi tal-FSE
Il-livell ta' finanzjament tal-FSE huwa differenti minn reġjun għal ieħor skont il-ġid relattiv tagħhom. Ir-reġjuni tal-UE huma maqsumin f'erba' kategoriji ta' reġjuni eliġibbli, ibbażati fuq il-PGD pro capita reġjonali tagħhom imqabbel mal-medja tal-UE (UE b'25 jew 15-il Stat Membru) u maqsumin bejn iż-żewġ għanijiet.
L-objettiv tal-konverġenza jinkludi: <ol style="list-style-type: disc"> <li>reġjuni ta' konverġenza bi PGD pro capita ta' inqas minn 75% tal-medja ta' UE-25;</li> <li>reġjuni phasing-out: bi PGD pro capita ta' aktar minn 75% tal-medja ta' UE-25 iżda inqas minn 75% tal-medja ta' UE-15.</li> </ol> L-objettiv tal-kompetittività reġjonali u l-impjiegi jinkludi: <ol style="list-style-type: disc"> <li>reġjuni phasing-in: bi PGD pro capita ta' inqas mill-75% tal-medja ta' UE-15 (fil-perijodu 2000-2006) iżda aktar mill-75% tal-medja ta' UE-15 (fil-perijodu 2007-2013);</li> <li>reġjuni ta' kompetittività u impjiegi: japplika għar-reġjuni l-oħrajn kollha tal-UE.</li> </ol> Fir-reġjuni ta' konverġenza, il-kofinanzjament ta' progetti mill-FSE jista' jilħaq il-85% tal-ispejjeż totali. Fir-reġjuni li jaqgћu taћt l-objettiv tal-kompetittività reġjonali u l-impjiegi, kofinanzjament ta' 50% huwa aktar komuni. Għall-Istati Membri u r-reġjuni aktar sinjuri, il-finanzjament tal-FSE jikkomplimenta inizjattivi dwar impjiegi nazzjonali eżistenti; għal Stati Membri mhux daqshekk sinjuri, il-finanzjament tal-FSE jista' jkun għajn ewlenija ta' fondi għal inizjattivi marbuta mal-impjiegi. Ir-reġjuni eliġibbli għall-programm kurrenti tal-FSE (2007-2013) jidhru fuq il-mappa.
Kif jiġi implimentat il-FSE
Waqt li d-definizzjoni tal-istrateġija ssir fuq il-livell tal-UE, l-implimentazzjoni tal-finanzi tal-FSE hija r-responsabbiltà tal-Istati Membri u r-reġjuni tal-UE. Ladarba l-istrateġija u l-allokazzjoni tal-baġit jiġu miftiehma, ikun hemm approċċ konġunt lejn il-programmazzjoni. Programmi Operazzjonali ta' seba' snin huma ppjanati mill-Istati Membri u mir-reġjuni tagħhom flimkien mal-Kummissjoni Ewropea. Dawn il-Programmi Operazzjonali jiddeskrivu l-oqsma tal-attività li għandhom jiġi finanzjati, li tista' tkun ġeografika jew tematika. L-Istati Membri jaħtru awtoritajiet nazzjonali għall-amministrazzjoni tal-FSE li huma responsabbli biex jagħżlu l-proġetti, joħorġu l-fondi, u jevalwaw il-progress u r-riżultati tal-proġetti. Jiġu maħturin ukoll awtoritajiet għaċ-ċertifikazzjoni u għall-kontrolli biex jimmonitorjaw u jassiguraw li l-ispejjeż isiru skont ir-regolament tal-FSE.
Proġetti tal-FSE
L-implimentazzjoni prattika tal-FSE titwettaq permezz ta' proġetti li japplikaw għalihom u jiġu implimentati minn medda wiesgħa ta' organizzazzjonijiet, kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f'dak privat. Dawn jinkludu awtoritajiet nazzjonali, reġjonali u lokali, istituzzjonijiet edukattivi u ta' taħriġ, organizzazzjonijiet mhux governattivi (NGOs) u s-settur tal-volontarjat, kif ukoll l-imsieħba soċjali, pereżempju, trade unions u kunsilli tax-xogħol, assoċjazzjonijiet industrijali u professjonali, u kumpaniji individwali.
thumb
Il-benefiċjarji tal-proġetti tal-FSE huma varji, pereżempju, ħaddiema individwali, gruppi ta' persuni, setturi industrijali, trade unions, amministrazzjonijiet pubbliċi jew intrapriżi individwali. Gruppi ta' persuni vulnerabbli li għandhom diffikultà partikolari biex isibu impjieg jew biex jimxu 'l quddiem fl-impjiegi tagħhom, bħal min ikun ilu bla xogħol jew in-nisa, huma gruppi li jridu jintlaħqu b'mod partikolari. Bħala indikazzjoni, huwa stmat li aktar minn 9 miljun individwu minn dawn il-gruppi vulnerabbli jiġu megħjuna kull sena permezz tal-parteċipazzjoni fil-proġetti tal-FSE – ara t-tabella 1.
Il-Fond Soċjali Ewropew 2007-2013
Iċ-ċiklu ta' programmazzjoni kurrenti tal-FSE jkopri mill-2007 sal-2013 taħt is-slogan 'Ninvestu fin-Nies'. Matul dan il-perijodu, qed jinvesti madwar €75 biljun – qrib l-10% tal-baġit tal-UE – fuq proġetti li jtejbu l-impjiegi. Il-finanzjament għandu sitt oqsma speċifiċi ta' prijorità: thumb <ol style="list-style-type: disc"> <li>It-titjib tal-kapital uman (34% tal-fondi totali)</li> <li>It-titjib tal-aċċess għall-impjiegi u s-sostenibbiltà (30%)</li> <li>Żieda fl-adattabbiltà tal-ħaddiema u tad-ditti, l-intrapriżi u l-imprendituri (18%)</li> <li>It-titjib tal-inklużjoni soċjali ta' persuni anqas vantaġġjati (14%)</li> <li>It-tisħiħ tal-kapaċità istituzzjonali fuq livelli nazzjonali, reġjonali u lokali (3%)</li> <li>Il-mobilizzazzjoni tar-riformi fl-oqsma tal-impjiegi u l-inklużjoni (1%)</li> </ol>
Fi kwalunkwe reġjun, id-distribuzzjoni effettiva tal-fondi għandha tvarja biex tirrifletti l-prijoritajiet lokali u reġjonali. Is-sitt prijoritajiet kollha huma applikabbli kemm għall-kompetittività tal-konverġenza u reġjonali kif ukoll għall-għanijiet tal-impjiegi; madankollu, ir-reġjuni ta' konverġenza normalment iqiegħdu l-enfasi fuq il-prijorità tat-'titjib tal-kapital uman'. L-allokazzjoni tal-ispiża tal-FSE skont l-Istati Membri għall-2007-2013 tidher fit-tabella 2. In-natura ridistributtiva tal-FSE tidher fit-tabella 3 li turi l-infiq pro capita tal-popolazzjoni fl-Istati Membri. '''
Qari ulterjuri
<ol style="list-style-type: square"> <li>Fuljett tal-FSE: dan il-fuljett, ippubblikat fl-2007, jagħti informazzjoni bażika dwar l-għanijiet, ir-raġunament u l-ħidma tal-Fond Soċjali Ewropew. Huwa disponibbli fi 23 lingwa tal-UE. <li>Dokument ta' informazzjoni dwar l-istatistiċi: b'deskrizzjoni tal-attivitajiet tal-Fond Soċjali Ewropew 2007-2013, dan il-fuljett jagħti analiżi tal-fatti u l-figuri ewlenin marbuta mal-programm. <li>Ktieb tal-50 anniversarju: fl-okkażjoni tal-50 anniversarju tal-Fond Soċjali Ewropew, il-Kummissjoni ppubblikat ktieb illustrat li jiddeskrivi l-attivitajiet tal-FSE matul l-aħħar ħamsin sena. <li>Mappa tar-reġjuni eliġibbli tal-FSE 2007-2013: din il-mappa turi r-reġjuni eliġibbli l-ġodda għall-perijodu ta' programmazzjoni tal-Fond Soċjali Ewropew 2007-2013. <li>Stejjer ta' suċċess tal-FSE: aktar minn 70 storja ta' suċċess li juru kif il-proġetti tal-FSE għenu biex itejbu l-ħajja fix-xogħol ta' nies mal-Ewropa kollha. <li>Test legali tal-UE dwar il-FSE: Regolament (KE) Nru 1081/2006 tal-5 ta' Lulju 2006 dwar il-Fond Soċjali Ewropew. </ol>
Università ta' Malta
350 px|lemin|thumb| Arma tal-Università ta' Malta Mottu:Ut Fructificemus Deo L-Università ta' Malta hi l-ogħla istutuzzjoni edukattiva pubblika fir-Repubblika ta' Malta u għandha l-kampus tagħha l-Imsida. Hi membru tal-Assoċjazzjoni tal-Universitajiet tal-Commonwealth.
Storja
350 px|lemin|thumb|Tal-Università ta' Malta Gateway Building L-Università ta' Malta taf il-bidu tagħha lill-Collegium Melitense li twaqqaf b'intervenzjoni diretta mill-Papa fit-12 ta' Novembru 1592, Dan il-kulleġġ kien immexxi mill-Ġiżwiti fuq l-istess linji tal-kulleġġi li kellhom f'pajjiżi oħra magħrufin bħala Collegia Externorum, għall-edukazzjoni ta' dawk li ma kinux se jsiru Ġiżwiti. Bis-saħħa ta' bolla tal-Papa Piju IV tad-29 ta' Awwissu 1561, li iktar tard ġiet ikkonfermata b'bolla oħra ta' Papa Gregorju XIII fid-9 ta' Mejju 1578, il-Ġiżwiti ngħataw l-awtorità li jikkonferixxu l-lawrji ta' Magister Philosophiae u Doctor Divinitatis. Però l-att li waqqaf il-kulleġġ speċifika li barra l-Filosofija u t-Teoloġija għandhom jiġu mgħallma wkoll suġġetti oħra bħall-Grammatika u l-istudji Umanistiċi. Il-Kulleġġ fetaħ fit-8 ta' Marzu 1593 f'dar fil-belt Valletta li kienet isservi ta' skola u reżidenza għal disa' Ġiwiti. Il-bini tal-"Collegium Melitense" beda fl-1595. Fi żmien sentejn il-Ġiżwiti kienu diġà marru f'dal-bini ġdid.
Wara li ntemmet il-pesta tal-1675, il-Gran Mastru Nicolas Cotoner ħatar lil Fra Dr Giuseppe Zammit bħala lettore fl-Anatomija u l-Kirurġija fis-Sacra Infermeria fid-19 ta' Ottobru 1676. Dan it-tentattiv biex jiġi formalizzat it-tagħlim tal-mediċina fl-isptar tal-Ordni, ħafna jqisuh bħala l-bidu tal-iskola medika. Zammit waqqaf l-ewwel bibljoteka medika fil-gżejjer kif ukoll ġnien ta' ħxejjex mediċinali fil-foss tal-Forti Sant'Iermu.
Fl-1768 il-Gran Mastru Manuel Pinto da Fonseca keċċa l-Ġiżwiti minn Malta kif kien sar fir-Renju taż-Żewġ Sqallijiet, fi Franza, fl-Imperu Spanjol u f'Parma. Wara t-tkeċċija tal-Ordni tal-Ġiżwiti, Pinto approprija d-dħul kollu mill-proprjetà tagħha fil-gżejjer bl-għan li jwaqqaf Pubblica Università di Studi Generali. Pinto ffirma d-digriet li waqqaf l-Università fit-22 ta' Novembru 1769 wara li kien awtorizzat li jagħmel hekk bil-Brevi Appostoliku, Sedula Romani Pontifici, li rċieva fl-20 ta' Ottubru 1769. L-universitá baqgħet tuża l-bini tal-kulleġġ tal-Ġiżwiti fi Triq San Pawl fil-belt Valletta. Fil-25 ta' Mejju 1771, twaqqaf Collegio Medico bħala wieħed mill-fakultajiet tal-Università. Meta twaqqfet l-università, il-Principe dell’Accademia dei Medici kien il-kirurgu Michelangelo Grima li kellu wkoll il-katedra tal-Anatomija u Kirurġija flimkien fl-iskola medika, waqt li l-Professur tal-Mediċina kien Giorgio Locano.
Ftit wara l-mewt ta' Pinto, is-suċċessur tiegħu il-Gran Mastru Francisco Ximenes de Texada naqqas in-numru ta' katedri u keċċa l-għalliema barranin kollha bħala miżura ekonomika. Napuljun abolixxieha ħamest ijiem wara l-wasla tiegħu fit-18 ta' Ġunju 1798 u matul l-okkupazzjoni Franċiża l-unversità saret istituzzjoni tal-edukazzjoni fuq mudell repubblikan. Meta Malta saret protettorat Brittaniku fl-1800 Sir Alexander Ball reġa’ waqqaf l-Università u ħatar lill-Kanonku Francesco Saverio Caruana bħala Rettur fit-28 ta’ Ottubru 1800, bħala rikonoxximent tas-servizz li kien ta fil-qawmien kontra l-Franċiżi.
Uxmal
daqsminuri|257x257px|Il-Piramida tas-Saħħar Uxmal (bil-Maja tal-Yucatan: Óoxmáal [óˑʃmáˑl]) hija belt antika tal-Maja tal-perjodu klassiku li tinsab fit-territorju attwali tal-Messiku. Titqies bħala wieħed mill-iżjed siti arkeoloġiċi importanti tal-kultura tal-Maja, flimkien ma' Palenque, Chichén Itzá u Calakmul fil-Messiku, Caracol u Xunantunich fil-Belize, u Tikal fil-Gwatemala. Tinsab fir-reġjun Puuc tal-Lvant tal-Peniżola tal-Yucatán, u titqies bħala waħda mill-iżjed bliet tal-Maja rappreżentattivi tal-istil arkitettoniku dominanti tar-reġjun. Ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala rikonoxximent tal-importanza tagħha.
Università ta' Malta
Storja
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, issaħħu l-Librerija u l-istrutturi ta’ appoġġ. Fl-1959 infetħu l-Evans Laboratories biex jospitaw il-Fakultà tax-Xjenza ħdejn l-isptar il-qadim tal-Kavallieri fil-Belt Valletta, u fl-1968 infetaħ il-bini ta’ Skola Medika ġdida ħdejn l-Isptar San Luqa fi Gwardamanġa. Fl-istess żmien ġie inawgurat il-Kampus il-ġdid fl-Imsida.
Uxmal
Uxmal tinsab 62 km fin-Nofsinhar ta' Mérida, il-belt kapitali tal-istat tal-Yucatán fil-Messiku. Il-binjiet tagħha huma notevoli minħabba d-daqs u t-tiżjin tagħhom. Toroq antiki msejħa sacbes jikkollegaw il-binjiet ma' xulxin, u nbnew ukoll sa bliet oħra fiż-żona bħal Chichén Itzá fit-territorju attwali tal-Messiku, Caracol u Xunantunich fit-territorju attwali tal-Belize, u Tikal fit-territorju attwali tal-Gwatemala.
Università ta' Malta
Storja
Il-Fakultà tal-Inġinerija Mekkanika u Elettrika (illum il-Fakultà tal-Inġinerija) u l-Fakultà tal-Edukazzjoni ngħaqdu mal-Università meta dak li kien il-Polytechnic (magħruf ukoll bħala l-Kulleġġ Malti għall-Arti, ix-Xjenza u t-Teknoloġija) ġie inkorporat magħha.
Uxmal
Il-binjiet tagħha huma tipiċi tal-istil Puuc, b'ħitan baxxi u lixxi li jiftħu fuq freġji elaborati bbażati fuq rappreżentazzjonijiet ta' għorfiet tipiċi tal-Maja. Dawn huma rrappreżentati permezz ta' kolonni (li jirrappreżentaw il-qasab li kien jintuża għall-ħitan tal-għorfiet) u għamliet trapeżojdali (li jirrappreżentaw is-soqfa skuntrati qasbija). Diversi sriep, u f'ħafna każijiet sriep b'żewġt irjus, kienu jintużaw għall-maskri tal-alla tax-xita, Chaac; l-imniħrijiet kbar tal-belt jirrappreżentaw is-sajjetti tal-maltempati. Sriep bir-rix b'ħalqhom miftuħ beraħ jidhru ħerġin mill-istess bnedmin. F'xi bliet jidhru wkoll l-influwenzi tal-popli Nahua, li kienu jsegwu s-setta ta' Quetzalcoatl u Tlaloc. Dawn ġew integrati mal-elementi oriġinali tat-tradizzjoni Puuc.
Università ta' Malta
L-Università llum
L-istruttura attwali tal-Università twaqqfet permezz tal-Att dwar l-Edukazzjoni ta’ l-1988.
Uxmal
Toponimija
L-isem attwali milli jidher oriġina minn Oxmal, li tfisser "mibnija tliet darbiet". X'aktarx li din it-tifsira tirreferi għall-qedem tas-sit u għad-drabi li kellu jerġa' jinbena. L-etimoloġija hija kkontestata; possibbiltà oħra hija li l-isem joriġina minn Uchmal, li tfisser "il-ġejjieni, il-futur". Skont it-tradizzjoni, din il-belt suppost kellha tkun "belt inviżibbli", li nbniet f'lejla permezz tas-sħarijiet tar-re nanu.
Storja tal-qedem
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Uxmal Filwaqt li sar ħafna xogħol fid-destinazzjoni turistika popolari ta' Uxmal biex il-binjiet jiġu kkonsolidati u rrestawrati, ma tantx sar wisq bħala skavi u riċerka arkeoloġiċi serji. Id-dati tal-okkupazzjoni tal-belt mhumiex magħrufa u l-istima tal-popolazzjoni (madwar 15,000 ruħ) hija bejn wieħed u ieħor suppożizzjoni. Il-biċċa l-kbira tal-kostruzzjoni maġġuri tal-belt seħħet meta Uxmal kienet il-belt kapitali ta' stat klassiku aħħari tal-Maja għall-ħabta tat-850 W.K. sad-925 W.K. Wara bejn wieħed u ieħor l-1000 W.K., l-invażuri Toltec ħadu r-riedni f'idejhom, u l-biċċa l-kbira tal-kostruzzjoni waqfet sal-1100 W.K.
Il-ġrajjiet tal-Maja jsostnu li Uxmal ġiet stabbilita għall-ħabta tal-500 W.K. minn Hun Uitzil Chac Tutul Xiu. Għal ġenerazzjonijiet sħaħ Uxmal kienet immexxija mill-familja Xiu. Kienet l-iżjed sit setgħan fil-Punent tal-Yucatán, u għal xi żmien, f'alleanza ma' Chichén Itzá, iddominat iż-żona kollha tat-Tramuntana tal-kultura Maja. Xi żmien wara l-1200, milli jidher ma kienx hemm kostruzzjoni maġġuri f'Uxmal, possibbilment minħabba l-waqgħa tal-alleat ta' Uxmal, Chichén Itzá, u l-bidla fil-poter mill-Yucatán għal Mayapan. Il-familja Xiu ttrasferew il-belt kapitali tagħhom lejn Maní, u l-popolazzjoni ta' Uxmal ċkienet.
Uxmal kienet dominanti mit-875 sad-900 W.K. Milli jidher is-sit kien il-belt kapitali ta' stat reġjonali fir-reġjun Puuc mit-850 sad-950 W.K. Id-dinastija tal-Maja kabbret id-dominju tagħha fuq il-ġirien tagħha. Din il-prominenza ma tantx damet wisq, għaliex il-popolazzjoni nfirxet għall-ħabta tal-1000 W.K.
Wara l-ħakma Spanjola tal-Yucatán (fejn il-familja Xiu alleat ruħha mal-Ispanjoli), dokumenti kolonjali bikrin jissuġġerixxu li Uxmal kienet għadha post abitat ta' xi importanza sas-snin 50 tas-seklu 16. Peress li l-Ispanjoli ma bnewx raħal hemmhekk, Uxmal ma damitx ma tiġi abbandunata għalkollox ftit wara.
Il-leġġenda tal-Maja Is-Saħħar-Nanu ta' Uxmal hija ambjentata f'Uxmal.
Deskrizzjoni tas-sit
daqsminuri|270x270px|Il-Palazz tal-Gvernatur Saħansitra qabel ma beda x-xogħol ta' restawr, Uxmal kienet tinsab f'kundizzjoni aħjar minn bosta siti oħra tal-Maja. Ħafna mill-binjiet inbnew b'ġebliet maqtugħa sew u mqiegħda f'bażi tal-konkos mhux mirfuda bit-tkaħħil. L-arkitettura tal-Maja hawnhekk titqies laħqet il-milja tagħha u tħaqqaqha magħha biss Palenque bħala eleganza u sbuħija. L-istil Puuc tal-arkitettura tal-Maja hija predominanti. Bis-saħħa tal-istat tajjeb ta' preservazzjoni, Uxmal hija waħda mill-ftit bliet tal-Maja fejn il-viżitaturi jista' jkollhom idea tajba ta' kif iċ-ċentru ċerimonjali kollu kien jidher fil-qedem.
Uħud mill-binjiet notevoli huma:
daqsminuri|Dettall ta' serp u tat-tiżjin tradizzjonali tal-Maja L-istruttura tissemma f'waħda mill-iżjed ġrajjiet magħrufa tal-folklor tal-Maja tal-Yucatan, "el enano del Uxmal" (in-nanu ta' Uxmal), li hija l-bażi wkoll tal-isem komuni mogħti lill-istruttura. Jeżistu diversi verżjonijiet ta' din il-ġrajja. Ġiet popolarizzata wara li xi verżjoni minnhom ġiet irrakkontata minn John Lloyd Stephens fil-ktieb influwenti tiegħu tal-1841, Incidents of Travel in Central America, Chiapas, and Yucatan. Skont il-verżjoni ta' Stephens, il-piramida nbniet bis-sħarijiet f'lejla matul sensiela ta' sfidi tal-gobernador (gvernatur, mexxej jew re) ta' Uxmal li kellu jaffronta nanu. Omm in-nanu (bruja jew saħħara) organizzat l-isfida tas-saħħa u tal-maġija biex in-nanu jkun jista' jikkompeti mar-re.
F'Uxmal hemm ukoll għadd ta' tempji-piramidi, kwadrangli u monumenti oħra, uħud minnhom b'daqs sinifikanti, u fi stati ta' preservazzjoni li jvarjaw. Dawn jinkludu l-Binja Twila tat-Tramuntana, id-Dar tal-Għasafar, id-Dar tal-Fkieren, il-Piramida l-Kbira, id-Dar tal-Ħamiem u t-Tempju tan-Nofsinhar. daqsminuri|Dettall tad-Dar tal-Fkieren Il-maġġoranza tal-kitbiet ġeroglifiċi Messikani saru fuq sensiela ta' steli tal-ġebel raggruppati flimkien fuq pjattaforma unika, xi ħaġa mhix tas-soltu. L-isteli juru l-mexxejja antiki tal-belt. Fihom sinjali li jindikaw li tkissru apposta u megħluba fl-antik; uħud minnhom reġgħu tpoġġew weqfin u ssewwew. Suġġeriment ulterjuri ta' gwerra jew ta' battalja possibbli jinstab fuq ħajt madwar il-biċċa l-kbira taċ-ċentru ċerimonjali ċentrali.
Triq olzata kbira għan-nies bil-mixi tikkollega lil Uxmal mas-sit ta' Kabah, li jinsab xi 18-il kilometru fix-Xlokk. Ir-riċerka arkeoloġika fis-sit ta' Uaymil fuq gżira żgħira, li jinsab fil-Punent tal-kosta tal-Golf, tissuġġerixxi li jaf serva bħala port għal Uxmal u b'hekk it-triq kienet tipprovdi aċċess għan-network kummerċjali peniżolari.
Storja moderna tal-fdalijiet
xellug|daqsminuri|259x259px|Is-show tad-dawl u tal-awdjo f'Uxmal Is-sit, li ma jinsabx 'il bogħod minn Mérida maġenb triq li tagħti għal Campeche, attira bosta viżitaturi minn żmien l-indipendenza tal-Messiku. L-ewwel rakkont dettaljat tal-fdalijiet ġie ppubblikat minn Jean Frederic Waldeck fl-1838. John Lloyd Stephens u Frederick Catherwood għamlu żewġ żjarat twal lejn Uxmal fil-bidu tas-snin 40 tas-seklu 19, u jingħad li l-arkitett Catherwood tant ħejja pjanti u tpinġijiet li setgħu jintużaw għall-kostruzzjoni ta' replika tal-belt antika (b'xorti ħażina l-biċċa l-kbira tat-tpinġijiet intilfu). Désiré Charnay ħadet sensiela ta' ritratti ta' Uxmal fl-1860. Xi tliet snin wara l-Imperatriċi Carlota tal-Messiku żaret is-sit ta' Uxmal; bi tħejjija għaż-żjara tagħha, l-awtoritajiet lokali ordnaw li xi statwi u elementi arkitettoniċi b'temi falliċi jitneħħew mill-faċċati antiki.
Sylvanus G. Morley għamel mappa tas-sit fl-1909 li kienet tinkludi wħud mill-binjiet li qabel ġew injorati. L-ewwel proġett tal-gvern Messikan biex jiġu protetti wħud mill-istrutturi milli jċedu jew ikomplu jittieklu mill-elementi wasal fl-1927. Fl-1930 Frans Blom mexxa spedizzjoni tal-Università ta' Tulane fis-sit. Tħejjew kopji tal-ġibs tal-faċċati tal-"Kwadranglu tas-Sorijiet" permezz ta' forom; u permezz tagħhom inbniet replika tal-Kwadranglu li ntweriet fil-Fiera Dinjija tal-1933 f'Chicago, Illinois, l-Istati Uniti. Ir-repliki tal-ġibs tal-arkitettura nqerdu wara l-fiera, iżda wħud mill-forom tal-ġibs tal-monumenti ta' Uxmal għadhom miżmuma fl-Istitut tar-Riċerka Mesoamerikana ta' Tulane. Fl-1936 nbeda programm ta' tiswija u ta' konsolidazzjoni tal-gvern Messikan taħt José Erosa Peniche.
Ir-Reġina Eliżabetta II tar-Renju Unit żaret is-sit fis-27 ta' Frar 1975 għall-inawgurazzjoni tas-show tad-dwal u tal-awdjo tas-sit. Meta l-preżentazzjoni waslet sal-punt fejn is-sistema tal-awdjo daqqet it-talba tal-Maja lil Chaac (l-alla tax-xita tal-Maja), inzerta bdiet nieżla xita torrenzjali ta' vera. Fost id-dinjatarji kien hemm Gaspar Antonio Xiu, dixxendent tal-familja nobbli Xiu tal-Maja.
Qrib il-belt antika nbnew tliet lukandi u mużew żgħir.
Microbial degradation
Instab li biofilms mikrobiċi qed jiddegradaw il-binjiet tal-ġebel f'Uxmal u f'Kabah. Fototrofi bħall-Xenococcus spiss jinstabu fuq il-ħitan ta' ġewwa. Instab ukoll għadd kbir ta' Gloeocapsa u ta' Synechocystis li qed jiddegradaw il-ġebla. L-ispeċijiet ta' fungi Aureobasidium u Fusarium jinstabu f'Chichen Itza u f'Uxmal. Iċ-ċjanobatterji kienu prevalenti fuq il-ħitan ta' ġewwa fejn hemm livelli baxxi ta' dawl.
Emerson Ferreira da Rosa
Emerson Ferreira da Rosa (twieled fl-4 ta' April 1976), magħruf sempliċiment bħala Emerson, huwa eks-plejer tal-futbol Brażiljan. Il-laqam tiegħu huwa "Il-Puma" minħabba l-movimenti felini li għandu fin-nofs tal-grawnd.
Karriera
Wara li beda l-avventura Ewropea mat-tim Ġermaniż ta' Bayer Leverkusen, Emerson ingħaqad ma' AS Roma fejn rebaħ il-kampjonat u kif ukoll is-Supertazza Taljana fl-2001. Il-prestazzjonijiet impressjonanti għal Roma fl-istaġun 2003–04, wasslu għal klabbs bħal Juventus kif ukoll Real Madrid biex jinteressaw irwieħhom fil-plejer biex jakkwistawh matul is-suq tat-trasferimenti tas-sajf. Wara saga twila fuq il-futur tiegħu, Roma xtaqu li jbiegħhuh lil Real Madrid minflok lir-rivali Juventus però Emerson xtaq li jmur ma' Juventus, fejn mexa mal-passi tal-kowċ Fabio Capello biex ingħaqad ma' Juventus għal somma ta' madwar 15-il miljun Ewro. Wara żewġ staġuni mat-tim minn Turin, hu ttrasferixxa ma' Real Madrid għal darb'oħra flimkien ma' Capello. Madankollu, minħabba r-relazzjoni xejn tajba li kellu ma' Capello flimkien ma' prestazzjonijiet xejn konvinċenti, Emerson wera x-xewqa li jirritorna lura lejn Juventus f'Jannar tal-2007 anke jekk kien jaf li b'konsegwenza t'hekk kien se jinżel is-salarju. Però, sa Mejju, il-prestazzjonijiet mat-tim Madrilen tjiebu, u flimkien mar-riżultati tajbin li kien qed jikseb it-tim, nhar it-12 ta' Mejju 2007 hu ddikjara l-intenzjoni li jibqa' ma' Real. Imma, f'konverżazzjoni fuq il-programm tar-radju "El Larguero", il-president ta' Real Madrid Ramon Calderon, qal li Emerson jista' jħalli lil Real Madrid dak is-sajf flimkien mal-attakant Taljan Antonio Cassano minħabba problemi tekniċi.
Fil-21 ta' Awissu 2007, Milan uffiċjalizzaw l-akkwist tal-Brażiljan. Id-debutt wasal fis-Supertazza Ewropea meta' Milan rebħu lil Sevilla 3–1 nhar il-31 ta' Awwissu. Nhar il-21 ta' April 2009 hu u l-klabb Milanist waslu fi qbil unanimu li jħassru l-kuntratt minħabba raġunijiet personali.
Wara li fis-26 ta' Lulju, 2009, iddeċieda li jissieħeb ma' Santos, tliet xhur wara, eżattament fis-16 ta' Ottubru, hu ddeċieda li jtemm il-kuntratt tiegħu minħabba uġigħ persistenti.
Internazzjonali
Emerson kien rimpjazzament għal Romário fit-Tazza tad-Dinja 1998. Hu kien se jkun il-kaptan tat-tim Brażiljan fit-Tazza tad-Dinja 2002, però Emerson sofra minn uġigħ fi spallejh biex ħalla l-post tal-kap tat-tim għal Cafu; it-tim Sud-Amerikan irnexxielu jirbaħ l-edizzjoni tal-2002.
Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa
daqsminuri|244x244px|Ritratt bis-satellita tar-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa Ir-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa (bil-Maċedonjan: Прекуграничен биосферен резерват „Охрид-Преспа“, b’ittri Rumani: Prekugraničen biosferen rezervat „Ohrid-Prespa“; bl-Albaniż: Oher – Prespe, Rezerve Ndërkufitare Biosfere) hija riżerva ta’ bijosfera li tinkludi ż-żoni tal-Lag ta’ Ohrid u tal-Lag ta’ Prespa fil-Maċedonja ta’ Fuq u fl-Albanija.
Ir-riżerva ġiet iddikjarata f’Ġunju 2014 u tinkludi għadd ta’ korpi tal-ilma u żoni muntanjużi tal-madwar, li jkopru erja ta’ covering an area of 446,244.52 ettaru. In-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Maċedonja ta’ Fuq ilha Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1979, filwaqt li n-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Albanija ġiet estiża fl-2019 bħala parti mill-istess sit.
Dikjarazzjoni
Iż-żona tar-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa ġiet iddikjarata bħala riżerva ta’ bijosfera fil-11 ta’ Ġunju 2014 fis-sessjoni tal-kummissjoni internazzjonali tal-UNESCO li seħħet f’Jönköping, l-Iżvezja. Il-proposta kienet tressqet mis-Segretarjat Bilaterali tal-Lag ta’ Ohrid, flimkien mal-kummissjonijiet nazzjonali tal-UNESCO tal-Maċedonja ta’ Fuq u tal-Albanija u l-Ministeri għall-Ambjent rispettivi tagħhom.
Ekoloġija
xellug|daqsminuri|230x230px|It-trota ta’ Ohrid Ir-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa tinkludi diversi ekosistemi, li jvarjaw miż-żoni muntanjużi madwar il-lagi, għall-foresti subtropikali miti f’altitudnijiet iktar baxxi madwar il-baċiri tal-ilma. Is-sistema tal-lagi Ohrid-Prespa hija waħda mill-ikbar fl-Ewropa. Iż-żewġ lagi jingħad li għandhom valur eċċezzjonali fil-livell nazzjonali u fil-livell internazzjonali minħabba li huma uniċi ġeoloġikament u bijoloġikament. Il-Lag ta’ Ohrid huwa rinomat għall-ispeċijiet endemiċi tiegħu (iktar minn 200), fosthom ħamsa li huma limitati għall-mikrosistemi fi ħdan il-lag innifsu. Għaxra mis-sbatax-il speċi ta’ ħut huma endemiċi, inkluż it-trota ta’ Ohrid (Salmo letnica).
Hemm ukoll żoni forestali endemiċi u uniċi bħal dawk mimlijin bis-siġar taż-żnuber tal-Maċedonja ta’ Fuq (Pinus peuce).
Il-mammiferi jirrappreżentaw it-tieni l-iktar grupp importanti ta’ speċijiet fir-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa, u l-protezzjoni tagħhom hija kruċjali għar-riżerva. Fost il-mammiferi hemm it-talpa tal-Balkani (Talpa stankovici), il-linċi tal-Balkani (Lynx lynx martinoi), il-lupu griż (Canis lupus), l-ors kannella (Ursus arctos) u oħrajn. Il-linċi tal-Balkani hija speċi partikolarment rari, u għaldaqstant għandha valur simboliku għoli. Speċi ta’ għasfur partikolari fiż-żona li ta’ min jissemma huwa l-pellikan tad-Dalmazji (Pelecanus crispus). Ir-reġjun ta’ Prespa fih madwar 260 speċi ta’ għasfur, u jirrappreżenta iktar minn nofs l-ispeċijiet ta’ għasafar fl-Ewropa. Xi 140 speċi jbejtu f’din iż-żona.
Sit ta’ Wirt Dinji
Parti ewlenija tar-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa, preċiżament in-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Maċedonja ta’ Fuq, ilha Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1979, filwaqt li n-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Albanija ġiet estiża fl-2019 bħala parti mill-istess Sit ta’ Wirt Dinji mħallat (kulturali u naturali) imsejjaħ il-Wirt Naturali u Kulturali tar-Reġjun ta’ Ohrid.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ erba’ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”, ladarba l-belt ta’ Ohrid hija waħda mill-eqdem insedjamenti umani fl-Ewropa bi fdalijiet kompluti minn Żmien il-Bronż sal-Medju Evu; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”, ladarba s-sit huwa xhieda eċċezzjonali ta’ opri tal-arti ta’ żmien il-Biżantini, b’iktar minn 2,500 metru kwadru ta’ affreski u iktar minn 800 ikona ta’ fama dinjija, l-iktar fil-knejjes ta’ Santa Sofija, ta’ Marija Omm Alla ta’ Perivleptos u ta’ San Ġwann Kaneo; il-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”, ladarba fir-reġjun tal-Lag ta’ Ohrid hemm l-iktar monasteru Slavoniku antik u l-ewwel università Slavonika fil-Balkani – l-iskola letterarja ta’ Ohrid li firxet il-kitba, l-edukazzjoni u l-kultura fid-dinja Slavonika antika kollha; u l-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”, ladarba l-valuri distintivi tal-konservazzjoni tan-natura tal-Lag ta’ Ohrid, bi storja li tmur lura għaż-żminijiet preglaċjali, jirrappreżentaw fenomenu naturali superlattiv li għadu pjuttost intatt bis-saħħa tal-iżolament ġeografiku u l-attività bijoloġika bla interruzzjoni, u jagħti kenn lil diversi speċijiet endemiċi ta’ flora u ta’ fawna. nofs|daqsminuri|639x639px|Veduta tar-riżerva miż-żona muntanjuża biż-żewġ lagi jidhru