cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frans Sammut
Frans Sammut studja fl-iskola primarja ta' Ħaż-Żebbuġ, fil-Kulleġġ San Alwiġi (sekondarja), f'St Michael's Teacher Training College, fl-Università ta' Malta (B.A., S.Th. Dip., M.Ed.), kif ukoll fl-Università ta' Peruġja (diploma li biha seta' jgħallem it-Taljan barra mill-Italja).
Frans Sammut daħal fix-xena letterarja lokali fl-aħħar tas-snin sittin meta flimkien ma' kittieba oħra waqqaf il-Moviment Qawmien Letterarju. Kien għad kellu biss 17-il sena meta rebaħ l-ewwel premju letterarju tiegħu meta flimkien ma’ kittieba żgħażagħ oħrajn kien ħa sehem f’konkors ta’ kitba ta’ novelli u t-tliet novelli li ssottometta kienu klassifikati fost l-ewwel erbgħa. Bejn l-1991 u l-1998 kien is-segretarju tal-Akkademja tal-Malti.
Tuta tal-għollieq
Kultivazzjoni u użi
thumb|Il-fjura tat-tut tal-għollieq
Frans Sammut
Rumanzi
thumb|left|Frans Sammut fil-bidu tas-snin 70 Sammut ippubblika diversi xogħlijiet, fosthom l-aktar popolari Il-Gaġġa (1971), Samuraj (1974), li kien rebah Il-Premju Rothmans ghal-Letteratura u Il-Ħolma Maltija(1994). Dwar Il-Ħolma Maltija, il-kritiku letterarju Norbert Ellul-Vincenti kien qal fit-Times of Malta li fil-letteratura Maltija m'hemm xejn ta' dan il-livell: "There is nothing of this scale or stature in our literature." (M'hemm xejn fuq din l-iskala jew ta' din l-istatura fil-letteratura Maltija). Iżjed tard il-Mondial Books ta' New York ħarġu traduzzjoni tar-rumanz Il-Ħolma Maltija li l-kittieba magħrufa Ingliża Marjorie Boulton sejħitlu "xogħol kolossali".
Tuta tal-għollieq
Kultivazzjoni u użi
Hu magħruf li t-tut tal-għollieq fih l-antiossidanti polifenoli, kimiċi li jinsabu fin-natura u li jistgħu jagħtu spinta lil ċerti proċessi metaboliċi ta' ġid fil-mammiferi. L-għeruq tat-tut tal-għollieq li huma astrinġenti gieli jintużaw fil-fitoterapija għal-fejqan tad-dijarea u d-diżinterija.
Frans Sammut
Rumanzi
Huwa ppubblika xogħlijiet oħrajn fosthom Paceville, (1991) li bih rebaħ il-Medalja Letterarja tal-Gvern.
Xogħlijiet oħra
Sammut kiteb sensiela ta' stejjer qosra bl-isem ta' Labirint (1967), Newbiet (1998) u "Ħrejjef Żminijietna".
Tuta tal-għollieq
Kultivazzjoni u użi
F'xi partijiet tad-dinja, bħal fl-Awstralja, iċ-Ċili, New Zealand u r-reġjun tal-Paċifiku Majjistru tal-Amerika, xi speċi tat-tut tal-għollieq, partikolarment  Rubus armeniacus(syn.R. procerus, "Himalaya") u Rubus laciniatus saru naturalizzati u meqjusa bħala speċi invażivi u ħaxix ħażin li jikber ħafna
Peress li hemm xhieda forensika mill-Mara ta' Haraldskær tal-Età tal-ħadid li kienet kielet it-tut tal-għollieq xi 2500 sena ilu, huwa raġonevoli li wieħed jikkonkludi li t-tut tal-għollieq kien jittiekel mill-bniedem ħafna eluf ta' snin ilu.
Frans Sammut
Xogħlijiet oħra
Apparti x-xogħlijiet letterarji, Sammut kiteb ukoll kitbiet storiċi bħal Ir-Rivoluzzjoni Franċiża: il-Ġrajja u t-Tifsira (1989), Bonaparti f'Malta (1997) li nqaleb ukoll għall-Franċiż, Dun Ġorġ - Il-Bniedem tal-Poplu (2001), On the Da Vinci Code [Dwar il-Kodiċi Da Vinci] (2006) u Alfred Sant: Il-viżjoni għall-bidla (2008).
Tuta tal-għollieq
Mard u insetti ta' ħsara
Id-drosofila bil-ġwienaħ bit-tikek Drosophila suzukii tagħmel ħsara serja lit-tut tal-għollieq. Kontra qaribitha d-dubbiena tal-frott Drosophila melanogaster li jogħġobha l-iżjed il-frott imħassar jew iffermentat, D. suzukii tattakka l-frott misjur frisk, billi tbid il-bajd taħt il-ġilda ratba. Il-larvi jfaqqsu u jikbru fil-frott u jeqirdu l-valur kummerċjali tal-frott.
Frans Sammut
Xogħlijiet oħra
Kien l-editur tal-Lexicon (2002) ta' Mikiel Anton Vassalli, li huwa meqjus bħala missier il-lingwa Maltija. Fl-2006, ħareġ ukoll il-ktieb tal-qwiel ta' Vassalli: Motti, Aforismi e Proverbii Maltesi (1828) bl-isem Għajdun il-Għaqal, Kliem il-Għerf u Qwiel Maltin.
Il-kotba ta' Frans Sammut jintużaw kontinwament fil-kurrikuli tal-iskejjel.
Mario Muscat
Mario Muscat (Raħal Ġdid, 18 ta' Awwissu 1976) huwa eks-plejer u kowċ tal-futbol Malti li kien jilgħab bħala gowlkiper.
Frans Sammut
Xogħlijiet oħra
Sammut kiteb ukoll il-librett ta' diversi suċċessi mużikali. Ta' sikwit kien ikun mistieden jagħti konferenzi fuq temi ta' bixra letterarja u/jew storika.
Tuta tal-għollieq
Kultivari Kummerċjali
thumb|upright|Tut tal-għollieq Black Butte Intgħażlu bosta kultivari għall-kultivazzjoni kummerċjali u dilettantistika fl-Ewropa u fl-Stati Uniti. Peress li ħafna mill-ispeċi jiffurmaw ibridi faċilment, hemm bosta kultivari b’aktar minn speċi waħda fost l-antenati tagħhom.
"Marion" hi kultivar importanti li ntgħażlet minn żerriegħa mdakkra bejn l-għolliqiet "Chehalem" u "Olallie". "Olallie" min-naħa l-oħra intgħażlet bid-dakkir bejn loganberry u youngberry. "Marion", "Chehalem" u "Olallie" huma biss tlieta mill-ħafna kultivari li jixxebilku tat-tut tal-għollieq żviluppati fil-programm tat-trobbija tat-tut tal-għollieq tad-Dipartiment tal-Agrikoltura tal-Istati Uniti.
Frans Sammut
Xogħlijiet oħra
Sammut qaleb ghall-Malti xoghlijiet importanti tat-teatru: Phedre ta' Racine (Fedra) (1978) u The Lower Depths ta' Maxim Gorki, it-tnejn li huma ttellghu fit-Teatru Manoel diretti mill-poeta Mario Azzopardi.
Il-Professur Peter Serracino Inglott qal hekk fuq Frans Sammut:
L-Ambaxxatur Franċiż għal Malta Daniel Rondeau hekk iddeskrivieh lil Frans Sammut:
Ħajja Personali
thumb|250px|left|Frans Sammut f'nofs l-2010 Frans Sammut kien għalliem u għamel għoxrin sena kap ta' skola.
Mario Muscat
Karriera
Fl-istaġun 1994–95 ma Hibernians għal darb'ohra rebaħ it-titlu tal-Premier League Malti, Muscat komplew jimpressjonaw bi prestazzjonijiet fini għall-klabb. Matul l-istaġun huwa għamel 12-il apparenza.
Frans Sammut
Ħajja Personali
Bejn l-1996 u l-1998 kien il-konsulent tal-Prim Ministru (Dr. Alfred Sant) dwar il-kultura.
Sammut kien miżżewweġ lil Catherine mwielda Cachia u kellu żewġ ulied, Mark u Jean-Pierre.
Huwa n-nannu tal-kittieba Latvjana Katrine Sammut, li kitbet il-ktieb Pino un Maksis vieni mājās (2020).
L-aħħar kliem
L-aħħar kliem famuż tiegħu kien: “Dax-xahar jien u l-mara kellna mmorru Ġerusalemm, imma issa donnu l-pjan inbidel. Issa mid-dehra jien sejjer il-Ġerusalemm tas-Sema.”
Tuta tal-għollieq
Kultivari Kummerċjali
L-għollieq li jixxeblek jikber aktar bil-qawwa, jifforma kuruna u jkollu bżonn kannizzata biex iżomm magħha. Dan jiflaħ iżjed għall-kesħa mill-għollieq wieqaf jew nofsu wieqaf. Minbarra fil-Majjistral tal-Istati Uniti ħdejn il-Paċifiku, dawn it-tipi jmorru tajjeb fl-klimi simili bħal fir-Renju Unit, finNew Zealand, fiċ-Ċili, u fil-pajjiżi tall-Mediterran.
L-Università ta' Arkansas żviluppat kultivari tal-għollieq wieqfa. Dawn it-tipi huma inqas vigorużi minn tipi nofshom wieqfa u jipproduċu zkuk ġodda minn ma' l-għeruq (għalhekk jinfirxu taħt l-art bħall-lampun). Minn dan il-programm ħarġu kultivari bix-xewk u u bla xewka, fosthomi 'Navaho', 'Ouachita', 'Cherokee', 'Apache', 'Arapaho' u 'Kiowa'. Huma wkoll responsabbli għall-iżvilupp t tal-għollieq li jagħmel il-frott fuq iz-zkuk ta’ inqas minn sena (primocane) bħal 'Prime-Jan' u 'Prime-Jim'.
Fl-lampun, dawn it-tipi jissejħu primocane. 'Prime-Jim' and 'Prime-Jan' ħarġu fl-2004 u huma l-ewwel kultivari primocanr tal-għollieq. Jikbru ftit jew wisq bħall-kultivari wieqfa oħra deskritti hawn fuq, però z-zkuk li joħorġu fir-rebbiegħa, jwarrdu f'nofs is-sajf u jagħmlu l-frott tard fis-sajf jew fil-ħarifa. Il-frott tal-ħarifa jkun l-aħjar meta jsir fi klima ħafifa friska bħal f'California.
L-għollieqa bix-xewk nofsha wieqfa "Illini Hardy" introdotta mill-Università ta' Illinois għandha zkuk li jkampaw f'żoni ta' ħruxija 5, fejn tradizzjonalment il-produzzjoni tat-tut tal-għollieq kienet problematika, minħabba li z-zkuk spiss kienu jmutu fix-xitwa.
Nutrijenti u l-kwalitajiet anti-ossidanti
It-tut tal-għollieq hu magħruf għall-kontenut nutrizzjonali għoli ta' fibra, vitamina C, vitamina K, aċidu foliku (tip ta' vitamina B), u l-minerali essenzjali l-manganiż.
nota: Il-valur ta' kuljum mhux stabbilit It-tut tal-għollieq hu wieħed mill-frott li fih l-antiossidanti, b'mod partikolari minħabba l-kontenut dens li fih ta' komposti polifenoliċi, bħall-aċtu ellaġiku, it-tannini, l-ellagitannini, il-kwerċetina, l-aċtu galliku, l-antċijan u ċ-ċijanidina.
It-tut tal-għollieq għandu valur tal-ORAC (kapaċità tal-assorbenza tar-radikali tal-ossiġenu) ta' 5347 għal kull 100 gramma, li jagħmlu wieħed mill-ogħla fil-valur tal-ORAC. Rapport ieħor li juża metodi differenti għall-kejl tal-qawwa antiossidanta jqiegħed it-tut tal-għollieq fost l-aqwa minn 1000 ikel antiossidanti li jittiekel fl-Istati Uniti.
Il-kontenut nutrijenti fiż-żerriegħa
It-tut tal-għollieq fih ħafna żerriegħa kbira li mhux dejjem tintogħob mill-konsumaturi. Però iż-żerriegħa fiha xi żejt li hu rikk fl-omega-3 (aċtu alfa-linoleniku) u fix-xaħam -6 (aċtu linolejku), kif ukoll xi proteini, fibra, karotenojdi, ellagitannini u aċtu ellaġiku.
Folklor
Skont il-folklor tar-Renju Unit it-tut tal-għollieq m'għandux jinġabar wara l-11 ta' Ottubru, li fl-antik kien il-festa ta' San Mikiel għax ix-xitan ikun għamilhom tiegħu billi jħalli t-tbajja fuq il-weraq meta jagħmel l-awrina fuqhom. Din il-leġġenda mhux vojta għal kollox għax wara dan iż-żmien minħabba x-xita u l-bard il-frott sikwit jiġi infettat minn bosta mofof bħal Botryotinia li jagħtuh dehra kerha u jista' jkun velenużi.
Frans Sammut
L-aħħar kliem
Peter Serracino Inglott irreagixxa hekk meta sema' dal-kliem: "Kien f'dak il-waqt li fhimt li xi kultant id-dmugħ u d-daħq jistgħu jieħdu post xulxin."
Premju Nazzjonali
F'Mejju 2014, il-Ministeru tal-Edukazzjoni nieda l-Premju Frans Sammut għall-Ilsien Malti.
Studju fl-Università
Ir-rumanzi ta' Frans Sammut huma studjati fl-Università ta' Malta.
Inkitbu teżijiet u studji dwar ir-rumanzi ta' Sammut.
X'intqal dwar Frans Sammut
Amanda Busuttil It-Torċa 03.07.2011: Il-ħajja tiegħu bħala kittieb kienet kompleta ... dak li kiteb emmen fih u kkonvinċa lil ħaddieħor jemmen xi tfisser tkun Malti fidil għal artek.
Victor Camilleri il-mument 08.05.2011: Li kien jolqotni fix-xogħol ta’ Frans Sammut kien il-livell għoli ta’ ħsieb li fl-istess ħin kien b’mod li jinftiehem minn kulħadd u l-kapaċità tiegħu tassintesi: dik li fi ftit kliem jiddeskrivi sitwazzjonijiet u ċirkostanzi bi kliem mirqum iżda mhux bombastiku.
Anton Cassar l-orizzont 16.05.2011: ... kien bniedem ta’ intellett kbir, studjuż għaqli tal-Istorja u l-Letteratura Ewropea, speċjalment dik Franċiża, li fiha nibtu u twieldu l-kittieba Illuministi Franċiżi.
Joe Cassar il-mument 08.05.2011: ... Frans ħalla warajh wirt letterarju kbir li se jibqa’ jitgawda minn ġenerazzjonijiet sħaħ ...
Alfred Degarbiele It-Torċa 22.05.2011: Kien jemmen fil-qawwa tal-Ilsien Malti bħala għodda li hi tajba jekk tkun f’idejn imħarrġa u min jaf jużaha. Dejjem u kullimkien kien jitkellem dwar dan u, b’leħen li jaqilgħu, kien jikkonvinċini.
Patri Norbert Ellul Vincenti il-mument 08.05.2011: Lil Frans Sammut nafuh bħala molla taħraq ta’ enerġija u passjoni; minn ġewwa kien bniedem ġenwin, jaf jikkontrolla anki dak li jidher minn barra.
Aleks Farrugia It-Torċa 08.05.2011: L-għaxqa tiegħu jirrakkonta. Frans dejjem jirrakkonta. Anke l-aħħar darba li rajtu, fuq is-sodda tal-isptar, muġugħ, ma jistax jiċċaqlaq sew minħabba l-marda li ħakmitu, xorta waħda baqa’ jirrakkonta. Konna għadd ta’ ħbieb miġburin madwaru. Qalilna: ‘L-unika għafsa ta’ qalb li se nitlaq biha hija fuq kif qegħdin joqtlu l-Malti.’ Anke fit-tarf tat-triq, il-Malti baqa’ dejjem ewlieni fi ħsiebu. Xhur qabel konna tkellimna dwar l-aġġornamenti tal-Malti ... Fuq is-sodda tal-isptar reġa’ spjegalna. Fid-dettall. B’imħabba. B’għożża. Bil-ħsieb mirqum ta’ min studja u ħaseb qatigħ. Bil-ħila tal-imgħallem li dejjem baqa’ jitgħallem.
Joe Felice Pace The Sunday Times 22.05.2011: ... his mastery of the language and his inborn call to be a novelist ...
Victor Fenech il-mument 08.05.2011: Fil-kitbiet oriġinali tiegħu kien tassew metikoluż, u dan narawh fl-istil mirqum tax-xogħlijiet kollha tiegħu: ir-rumanzi, in-novelli u l-kotba ta’ riċerka.
Charles Flores Malta Today 08.05.2011: More than anything Frans couldn’t stand hypocrisy ... He always had that quality ... he could see through you ... He never rested on his laurels – intellectually speaking – and always sought to learn new things and develop his viewpoints.
Prof Henry Frendo The Times 10.05.2011: Warm and forthright, a worthy son of Ħaż-Żebbuġ, an ardent Francophile, and a potentially acid polemicist in his own right, a patriot, passionate as always, Frans had a command of English as much as of Maltese and he did not hold back any punches if he felt that he or someone else was being wronged.
Mario Muscat
Karriera
Muscat mar fl-istaġun 1996–97 bit-tama li jimita l-forma preċedenti tiegħu. Madankollu, Hibernians irreġistraw finitura diżappuntanti fis-sitt post fil-Premier League. Muscat għamel 15-il apperenza matul l-istaġun.
L-istaġun 1997–98 ra lil Muscat jkompli l-forma fina tiegħu għal Hibernians u mat-tim nazzjonali. Hu għen lil Hibernians ittejbu l-pożizzjoni tagħhom mill-kampjonat preċedenti b'finitura fir-raba post fil-Premier League. Muscat għamel 23 apparenzi, u għen lill-klabb jirbaħ it-Tazza Maltija u rebaħ l-unur tal-Plejer tas-Sena.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Francis Galea It-Torċa 08.05.2011: Waħda mill-akbar esperjenzi li xi ħadd seta’ jkollu ma’ Frans kienet li jaqbad suġġett partikolari u jiddiskutih miegħu. Bħala bniedem li jaqra u janalizza kulma jaqra, kont tibqa’ mistagħġeb kemm jidħol fil-profond u fid-dettall.
Mario Muscat
Karriera
Ma Hibernians beda biex itejjeb il-prestazzjonijiet, Muscat kompla jkun parti integrali ta' fortuni tat-tim u wera dan matul l-istaġun 1998–99. Muscat għamel 26 apparenzi, ma Hibernians għal darb'oħra irreġistra r-raba finitura fil-Premier League.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Sergio Grech In-Nazzjon 12.05.2011: ... kitba li tisfida l-bruda u toħloq reazzjoni fil-qarrej biex dan jimraħ aktar fi ħsibijietu u lilhinn minnhom.
Mario Muscat
Karriera
Muscat mar għall-istaġun 1999–2000, bit-tama li jgħin lil Hibernians jtejbu fuq il-pożizzjoni tagħhom tal-kampjonat preċedenti. L-istaġun ra lil Hibernians jispiċċaw fis-sitt pożizzjoni fil-Premier League, b'Muscat jagħmel 24 apparenzi.
L-istaġun 2000–01 ra lil Hibernians ittejbu l-pożizzjoni tagħhom tal-kampjonat preċedenti u rreġistra ir-raba' post. Muscat għamel 25 apparenza u skorja gowl.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Dr Adrian Grima Malta Today 08.05.2011: He will be remembered for the unyielding sensuality of his literary prose in Newbiet, the incorrigible egocentrism and machismo of some of his male characters, his unforgiving portrayal of the repressed puritan Sa Rożann, the deep anguish that lacerates Samwel, the harshness of Xandru the Poet violating the sacredness of the parish priest’s desk, the intuitions, ideals and sheer beauty of the language of Vassalli, the memorable opening scene of his novel Samuraj, and its denouement.
Mario Muscat
Karriera
Wara assenza twila, Muscat għen lil Hibernians jirritornaw lejn is-samit tal-futbol Malti, kif kienu nkurunati ċampjins tal-Premier League għall-istaġun 2001–02. Muscat kien membru ewlieni tal-iskwadra ta' Hibernians matul l-istaġun, u għamel 26 apparenzi.
Minkejja s-suċċess tal-istaġun preċedenti, Muscat u Hibernians ma setgħux jikkupjaw l-istess kisba waqt l-istaġun 2002–03. Il-klabb marru biex jintemm l-istaġun fir-raba' pożizzjoni filPremier League, filwaqt li Muscat għamel 28 apparenzi.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Joyce Guillaumier It-Torċa 15.05.2011: Fil-laqgħat li kien ikollna, kont bqajt impressjonata bil-mod dixxiplinat u metikoluż kif kien jaħdem ... Kien preċiż u attentissmu għal kull ma jagħmel u kien dejjem deċiż u awtorevoli. Il-fatt li kien saħħâr il-kelma, għenu mhux ftit biex dejjem iressaq il-boċċa qrib il-likk.
Mario Muscat
Karriera
L-istaġun 2003–04, il-klabb mar biex jintemm f'post wieħed aħjar minn tal-istaġun ta' qabel, fit-tielet post. Muscat għamel 27 apparenzi matul l-istaġun.
L-istaġun 2004–05 ra lil Muscat u Hibernians jiżguraw finitura oħra fit-tielet post fil-Premier League. Muscat kompla biex jagħmel 27 apparenzi.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Partit Laburista maltastar.com 04.05.2011: Malta lost its modern national author. Labour MP Owen Bonnici described Frans Sammut as having earned for himself this title because of his stature in Maltese literature.
Mario Muscat
Karriera
Il-forma impressjonanti ta' Muscat kompliet fl-istaġun 2005–06, huwa għen lil Hibernians jiżguraw ir-raba' post fil-Premier League, billi għamel 24 apparenzi. Huwa wkoll għen lil-klabb rebħu t-Tazza Maltija.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Partit Nazzjonalista maltarightnow.com 04.05.2011: The PN saluted Sammut describing him as a pillar of [Maltese] literature whose legacy will be enjoyed by entire generations.
Mario Muscat
Karriera
Muscat mar fl-istaġun 2006–07, u żied mal-ġbir tal-midalji tiegħu, filwaqt li Hibernians assiguraw it-Tazza Maltija għat-tieni staġun konsekuttiv. Fiż-żmien domestiku, Hibernians spiċċaw fil-ħames pożizzjoni fil-Premier League Malti, b'Muscat jagħmel 25 apparenzi.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
George Maggi il-mument 12.06.2011: Frans kien il-bniedem li minkejja l-għerf li l-Mulej għoġbu jagħtih, kien dħuli għax kien jaf jitkellem u fit-tul, ma’ kulħadd imqar ma’ dawk li mhux bħalu l-Mulej żejjinhom bid-don tal-għerf. U wkoll ma kellux kantunieri, l-abjad abjad u l-iswed iswed. Raġel tal-akbar reqqa.
Mario Muscat
Karriera
L-istaġun 2007–08 irriżulta li kien wieħed ferm diżappuntanti għal Hibernians, fejn il-klabb lesta l-ewwel fil-fażi tar-relegazzjoni. Huma lestew l-istaġun fis-7 pożizzjoni. Muscat għamel 19-il apparenza. Madankollu, il-klabb rebaħ is-Super Cup Maltija.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
Ġorġ Mallia il-mument 08.05.2011: Frans Sammut kien forsi l-aqwa rumanzier Malti tal-aħħar 40 sena tasseklu l-ieħor. Mhux biss kellu ħakma qawwija fuq il-proża li kien jikteb, imma daħal ukoll fil-fond tal-psike ta’ x’kienet is-soċjetà ta’ pajjiżna waqt il-kitba.
Mario Muscat
Karriera
Muscat u Hibernians marru minn estrem għall-ieħor matul l-istaġun 2008–09. Taħt il-gwida ta' maniġer ġdid Mark Miller, il-klabb ixxukkja l-kritiċi u rebħu l-kampjonat b'żewġ punti vantaġġ fuq Valletta. Muscat għamel 28 apparenzi.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
On Philip Mifsud (PN) In-Nazzjon 16.05.2011: Frans Sammut ... Żebbuġi u Malti rrispettat. Irrispettat minn kulħadd. Ukoll minn dawk li ma kinux jaqblu miegħu. Frans Sammut kien igawdi stima kbira. Lil Frans Sammut niftakru meta kont għadni student. ... Kont immur id-dar tiegħu, fl-ewwel kamra wara l-bieb ta’ barra, kamra ġmielha iżda ma kinitx tesa’ ktieb ieħor. Niftakar id-diskursati li ħafna drabi kien ikolli miegħu fejn bħala student kont nammira l-għerf tiegħu. Kont ukoll nimpressjona ruħi b’kemm kien jaqra. Frans Sammut kien il-prova li l-qari hu l-għajn tal-għerf. Għalkemm Frans żgur se jibqa’ mfakkar għall-kontribuzzjonijiet letterarji tiegħu, jien naf li kellu kapaċitajiet oħra, fosthom ta’ oratur tajjeb u kont nieħu pjaċir nisimgħu jitkellem.
ET Dr Ugo Mifsud Bonnici il-mument 08.05.2011: ... għalija l-konverżazzjoni miegħu kienet dejjem interessanti u stimolanti. Frans, barra mill-kittieb, kien karattru mimli ħajja, kontroversjali, ċajtier, formidabbli fil-kultura tiegħu.
Mario Muscat
Karriera
L-istaġun 2009–10, il-klabb tiegħu ntemm l-istaġun fis-sitt pożizzjoni fil-Premier League.
Frans Sammut
X'intqal dwar Frans Sammut
On Dr Alfred Sant (PL) 1. It-Torċa 08.05.2011: L-istil ta’ kitba tiegħu, mhux l-anqas fil-għażla tal-kliem u idjomi, jagħti xhieda l-ħin kollu ta’ reqqa lingwistika li ma bħalha. Din x’aktarx trendi l-istil tiegħu superjuri għall-istil ta’ kull kittieb ieħor modern tal-Malti.
2. il-mument 08.05.2011 Frans Sammut kien bniedem kuraġġuż li wera impenn, intelliġenza u ħila fil-ħidmiet li daħal għalihom ... Kien difensur kbir tal-Ilsien Malti anki jekk ta’ sikwit kien iħoss lilu nnifsu bħala iżolat f’dil-missjoni.
Sensiela Kotba Soċjalisti l-orizzont 17.05.2011: Minn Frans aħna tal-SKS tgħallimna ħafna – mhux lanqas dwar kif bħala Dar tal-Pubblikazzjonijiet stajna naqdu d-dmir li bil-kotba li noħorġu nagħtu xhieda ħajja taċ-ċiviltà Maltija, kif inhi l-lum u kif kienet il-bieraħ.
Lino Spiteri The Sunday Times 08.05.2011: He was a vivid, robust character who lit up wherever he was active. Whether engaged in civil exchange of ideas or in heated debate, he always stood out as an electrifying personality. He was an intellectual in the true sense of the word, never at peace, always questioning, probing, researching, challenging ... the novel Il-Gaġġa ... has become an all-time classic.
Dr Mario Vella The Times 09.05.2011: Mr Sammut[’s] first novel – certainly a milestone in Maltese literature …
Alex Vella Gera Malta Today 08.05.2011: I was immediately drawn to him, his presence, his sense of humour, and his extensive knowledge not only of the Maltese language but of its history ...
Anton Azzopardi Żebbuġ Business Association Newsletter 12.2011: Even a casual conversation about his pet dog, Skipette, would elicit a glitter in his eyes that would be strongly accentuated by body gestures reminiscent of the best conductors the world stages can throw at us. Frans was open and sincere, if equally argumentative ... Thank you Frans, for having been exactly what you were: larger than life.
Lista ta' xogħlijiet
thumb|Fedra, 1978.
Albanija fil-Festival tal-Eurovision
L-Albanija ipparteċipat fil-Festival tal-Eurovision seba' darbiet, fejn iddebuttat fl-2004. L-aqwa pożizzjoni ġiet fis-sena debuttanti, fejn Anjeza Shahini kisbet is-seba' post bil-kanzunetta "The Image Of You". Minħabba li spiċċat mal-ewwel għaxra, l-Albanija kellha post garantit fil-finali fejn Ledina Çelo interpretat "Tomorrow I Go". Ledina ma tantx kisbet riżultat tajjeb, fejn spiċċat fis-sittax-il post u b'hekk kellha tikkompeti fis-semi-finali.
La Luiz Ejlli u lanqas Frederik Ndoci ma rnexxielhomx jikkwalifikaw mis-semifinali. Olta Boka, ir-rappreżentatriċi tal-Albanija fl-2008, irnexxielha takkwista l-ewwel finali wara assenza ta' sentejn.
Votazzjoni
250px|thumb|[[Frederik Ndoci f'Ħelsinki (2007)]] thumb|right|250px|[[Olta Boka f'Belgrad (2008)]]
L-Albanija tat l-aktar punti lil:
L-Albanija irċiviet l-aktar punti minn:
Awstrija v Żvizzera (1954)
Fis-26 ta' Ġunju, 1954, f'logħba tat-Tazza tad-Dinja 1954, l-Awstrija għelbu lill-Iżvizzera 7–5 ġewwa Lausanne, Żvizzera. Bit-tnax-il gowl li skorjaw f'logħba, stabbilixxu rekord tat-Tazza tad-Dinja, inkomparabbli sal-lum, għall-ogħla skor. Il-logħba hija magħrufa bl-isem Ġermaniż tagħha, Hitzeschlacht von Lausanne (li tfisser "Il-battalja sħuna ta' Lausanne"), minħabba t-temperatura għolja li kienet il-fuq minn 40° C (104 ° F).
Rapport tal-logħba
L-Iżvizzera, l-ospiti tal-kompetizzjoni, kisbu vantaġġ notevoli kmieni. Fir-raba' minuta, l-Iżvizzera skorjaw tlett gowls: l-Attakkant Robert Ballaman fetaħ l-iskor fis-16-il minuta, imbagħad ġie segwit malajr minn żewġ gowls ta' Josef Hügi. L-Awstrija mbagħad sar l-ewwel tim fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja biex jirkupraw minn defiċit ta' 3-0, li skorjaw 5 gowls fil-bqija tal-ewwel taqsima; Theodor Wagner beda ir-rispons tal-Awstrija fil-25 minuta; l-attakant Robert Körner ġibet l-iskor 2-3 minuta wara, u wara minuta oħra Wagner skorja gowl li għamel l-iskor f'parità ta' 3–3. L-Awstrija kienu ġabu d-dro fi tliet minuti. Fil-ħdax-il minuta, bejn is-16 u s-27 minuta, sitt gowls ġew skurjati, 3 minn kull tim. Fit-32 minuta, Ernst Ocwirk ta l-vantaġġ lil Awstrija; Robert Körner żied it-tieni gowl tiegħu, li għamel l-iskor 5–3. Ballaman skorja għall-Isvizzera fid-39 minuta. L-ewwel taqsima b'hekk intemmet 5-4 favur l-Awstrija, li kien l-ogħla skor fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja, filwaqt Alfred Körner falla penalti fit-42 minuta.
Fid-disa minuta tat-tieni taqsima, Wagner poġġa lill-Awstrija l-fuq 6-4 bit-tielet gowl tiegħu, li rreġistra s-7 hat-trick tat-Tazza tad-Dinja 1954. Imbagħad Hügi imita l-adt, billi skorja t-3 gowl tiegħu fit-58 minuta. L-Iżvizzera ma kienux kapaċi għall-ekwalizzazzjoni, u Erich Probst għamilhom 7-5 biex temm il-punteġġ fis-76 minuta. Skond il-FIFA, is-sħana estrema affettwat ħażin lill-Isvizzera wara li wasslu l-logħba 3-0 fuq punt wieħed. Sorsi oħra qalu li fl-ewwel taqsima, l-Iżvizzera kienu kapaċi jieħdu vantaġġ tat-temperatura, imma l-gowler Kurt Schmied sofra minn ipertermija kmieni fil-logħba, li malajr ippermetti l-ewwel tliet gowls għall-Iżvizzera, qabel ma ġie assistit mill-masseur Awstrijakk waqt il-logħob.
Plejers involuti
Awstrija
Żvizzera
Serbja
thumb|Belgrad/Belgrado/Беoград/Beograd thumb|Xmara Sava f'Belgrad, is-Serbja thumb|Stari Ras/Стари Рас (Ras Qadim) thumb|Qabar Ruman fi Brestovik thumb|Brestovik Is-Serbja, uffiċjalment ir-Repubblika tas-Serbja (Serb Ċirilliku: Република Србија, Latin: Republika Srbija, huwa pajjiż interkjuż fiċ-Ċentru u x-Xlokk tal-Ewropa, li jifforma l-parti l-kbira tal-parti ċentrali tal-peniżola Balkanika u l-parti t’isfel tal-pjanura Pannonika. Il-kapitali hija Belgrad. Imissu mas-Serbja fit-Tramuntana nsibu lill-Ungerija; lir-Rumanija u l-Bulgarija fil-Lvant; lir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq u l-Albanija fin-nofsinhar; u l-Montenegro, il-Kroazja, u r-Repubblika Srpska (parti mill-Bosnja-Ħerzegovina) fil-Punent.
Wara r-ribelljoni kontra l-madmad Tork, bejn l-1804 u l-1815, is-Serbja ġiet imwaqqfa bħala stat awtonomu li ħadet l-indipendenza tagħha b’mod uffiċjali fl-1878. Bis-saħħa ta’ rebħ fil-gwerer Balkaniċi u fl-Ewwel Gwerra Dinjija, għal kważi seklu, is-Serbja kienet parti minn diversi Stati Slavi tan-nofsinhar, fosthom ir-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni mill-1918 sal-1941 (imsemmija ir-Renju tal-Jugożlavja fl-1929), ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja mill-1945 sal-1992, ir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja mill-1992 sal-2003, u l-Unjoni tas-Serbja u Montenegro mill-2003 sal-2006. Wara li l-Montenegro vvota favur li jħallu l-Unjoni, is-Serbja ddikjarat l-indipendenza tagħha b’mod uffiċjali fil-5 ta’ Ġunju, 2006, bħala l-istat suċċessur tal-Unjoni tas-Serbja u Montenegro.
Ġeografija
Is-Serbja tinsab fil-Balkani (reġjun distint storikament u ġeografikament tax-xlokk tal-Ewropa) u fil-pjanura Pannonika (reġjun tal-Ewropa ċentrali). Għandha fruntieri mal-Albanija, il-Montenegro, il-Bosnja-Ħerzegovina, il-Bulgarija, il-Kroazja, l-Ungerija, ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq u r-Rumanija. Is-Serbja hija mdawwra bl-art, għalkemm ix-xmara tad-Danubju tagħti possibilità ta' tbaħħir fl-Ewropa u fil-Baħar l-Iswed.
L-art tas-Serbja tvarja mill-pjanuri għonja u għammiela fir-reġjun tal-Vojvodina, mergħat u barrieri tal-franka fil-Lvant u fix-xlokk, muntanji u għoljiet antiki. It-tramuntana hija ddominata mix-xmara Danubju. Fergħa tagħha, ix-xmara Morava, tgħaddi mir-reġjuni aktar muntanjużi tan-nofsinhar.
Klima
Il-klima Serba tvarja bejn klima kontinentali fit-tramuntana, bi Xtiewi kesħin, Sjuf sħan u umdi b’ħalbiet ta’ xita regolari u klima aktar Adrijatika fin-nofsinhar b’Sajf u Ħarifa sħan u xotti u bi Xtiewi relattivament kesħin fejn anke taqa' l-borra aktar 'il ġewwa.
L-Ibliet
190px|thumb|right|Mappa tas-Serbja Bliet kbar (aktar minn 100,000 abitant) – ċensiment 2002, għall-Kosovo u Metohija World Gazetteer stimi kurrenti (mhux uffiċjali):
Ġonna Nazzjonali
Is-Serbja għandha ħames ġonna nazzjonali:
Is-Serbja Medjevali
thumb|right|200px|[[Kżar Stefan Dušan il-Kbir tal-Imperu Serb.]] L-għeruq tal-istat Serb jmorru lura għas-seklu 7 u l-Familja ta’ Vlastimirović. Renju Serb (madwar Duklja) twaqqaf fis-seklu 11. Dan dam sa-aħħar tas-seklu 12.
L-istat Medjevali Serb reġa' ġie ffurmat fis-seklu 12 fir-reġjun Raška mis-Serb Grand Župan Stefan Nemanja. Fl-1220, taħt Stiefnu l-Ewwel Inkurunat, is-Serbja saret renju, u fl-1346, Stefan Dušan waqqaf l-Imperu Serb. L-Imperu sfaxxa u waqa’ f’idejn it-Torok Ottomani wara l-battalja storika tal-Kosovo fl-1389. It-territorji Serbi tat-tramuntana (id-despotat Serb) kienu mirbuħa għal kollox fl-1459 meta ntrebħet Smederevo. Il-Bożnja ntrebħet ftit snin wara Smederevo u l-Ħerzegovina fl-1482.
Serbja Ottomana
Wara l-waqgħa tal-Imperu Serb fil-Battalja tal-Kosovo, bejn l-1459 u l-1804, is-Serbja kienet taħt il-ħakma tal-Ottomani, għad li kien hemm tliet invażjonijiet Awstrijaċi u għadd kbir ta’ ribelljonijiet (bħar-Ribelljoni tal-Banat). Dak iż-żmien l-Iżlam kien f’perjodu ta’ tkabbir, speċjalment f’Raska, fil-Kosovo u fil-Bożnja. Ħafna Serbi (u Kroati) saru Musulmani; dan eventwalment wassal għat-twaqqif tan-nazzjon Bożnjakk. Il-perjodu Ottoman huwa wieħed ta’ ċerta importanza fl-istorja tal-pajjiż minħabba li l-kultura Slava, Biżantina, Għarbija u Torka tħalltu f’salt. Ħafna minn dak li jagħmel il-kultura Serba dak li hi nistgħu nsibu l-oriġini tiegħu f’dan il-perjodu.
Is-Serbja Moderna
L-ewwel ribelljoni Serba tal-1804-1813, immexxija minn Đorđe Petrović (magħruf ukoll bħala Karađorđe jew "Ġorġ l-Iswed"), u t-Tieni ribelljoni Serba tal-1815 wassal għat-twaqqif tal-Prinċipat tas-Serbja. Minħabba li kienet semindependenti mill-Imperu Ottoman, hija kkunsidrata bħala dik li wasslet għat-twaqqif tas-Serbja moderna.
Mill-1815 sal-1903, l-istat Serb kien immexxi mill-Familja Obrenović, minbarra mill-1842 sal-1858, fejn is-Serbja kienet immexxija mill-Prinċep Aleksandar Karađorđević. Fl-1903, l-Obrenović ġew mibdula mill-Familja Karađorđević, li kienu dixxendenti ta’ Đorđe Petrović.
It-taqbida għal soċjetà moderna, għad-drittijiet tal-bniedem u għal stat nazzjon damet għaddejja xi tliet deċennji u ġiet kompluta bl-adozzjoni tal-Kostituzzjoni tal-15 ta' Frar 1835. Fl-1876, il-Montenegro, is-Serbja, u l-Bożnja ddikjaraw gwerra kontra l-Imperu Ottoman u ddikjaraw l-unifikazzjoni tagħhom. Iżda, it-Trattat ta’ Berlin fl-1878, li kien iffirmat fil-Kungress ta’ Berlin mill-Qawwiet il-Kbar, ta indipendenza sħiħa lis-Serbja u l-Montenegro biss, filwaqt li tal-Bożnja u r-Raška lil Awstrija-Ungerija,li waqqfu l-unifikazzjoni tagħhom sal-Gwerer Balkaniċi fl-1912 u fl-1913 u l-Ewwel Gwerra Dinjija.
thumb|left|200px|[[Karađorđe Petrović, mexxej tal-Ewwel Ribelljoni Serba fl-1804.]] Fit-28 ta’ Ġunju 1914 il-qtil tal-Arċiduka Franz Ferdinand tal-Awstrija f’Sarajevo fl-Awstrija-Ungerija minn Gavrilo Princip, unjonista tas-Slavi tan-Nofsinhar, sudditu Awstrijak u membru tal-Bożnja Żagħżugħa, wassal biex l-Awstrija-Ungerija ddikjarat gwerra kontra s-Serbja. L-Imperu Russu pprepara t-truppi tiegħu għad-difiża tal-alleata tiegħu, s-Serbja. Dan wassal biex l-Imperu Ġermaniż ddikjara gwerra kontra r-Russja b’appoġġ lill-alleata tiegħu l-Awstrija-Ungerija. Iżda tattiċisti militari Ġermaniż, biex jiffrankaw attakk minn żewġ naħat kontra r-Russja u Franza, attakkaw l-ewwel lil Franza. Dan wassal għad-dħul fil-gwerra tal-Qawwiet Kbar Ewropej. L-armata Serba rebħet bosta battalji kontra l-Awstrija-Ungerija fl-Ewwel Gwerra Dinjija, imma fl-aħħar ġiet megħluba mill-forzi magħquda tal-Imperu Ġermaniż, l-Awstrija-Ungerija u l-Bulgarija. Fl-Ewwel Gwerra Dinjija s-Serbja tilfet 1,264,000 persuna — 28% tal- popolozzjoni, u 58% tal-popoluzzjoni maskili.
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija
Fl-1945, is-Serbja ġiet imwaqqfa bħala waħda mill-unitajiet federali tat-tieni Jugożlavja, ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugożlavja, mmexxija minn Josip Broz Tito sa mewtu fl-1980.
Wara l-waqgħa tat-tieni Jugożlavja fl-1992, sal-2003, is-Serbja, flimkien mal-Montenegro, kienet parti mir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja. Minkejja l-fatt li s-Serbja ġġieldet bosta gwerer fuq territorji Kroati u Bożnjakki, hija baqgħet għaddejja fil-paċi internament sa l-1998.
Bejn l-1998 u l-1999, kunflitti kontinwi fil-Kosovo bejn Forzi tas-Sigurtà Serbi u Jugożlavi u l-KLA wasslu għal bumbardament mill-ajru tan-NATO li dam għaddej 78 jum. L-attakki waqfu meta l-President Jugożlav Slobodan Milošević aċċetta li jirtira l-Forzi tas-Sigurtà kollha, inklużi l-militar u l-pulizija u jissostitwixxihom bi grupp ta’ pulizija internazzjonali, bir-riżultat li l-Kosovo tibqa' formalment parti mill-Federazzjoni Jugożlavja(Ara: Gwerra tal-Kosovo).
Mill-2003 sal-2006, is-Serbja kienet parti mill-Unjoni Statali tas-Serbja u Montenegro, l-isem li kien ingħata minflok ir-Repubblika Federali tal-Jugożlavja, biex b’hekk l-isem ‘Jugożlavja’ għeb għal kollox minn fuq il-mappa. Fil-21 ta’ Mejju, 2006, il-Montenegro għamel referendum biex jaraw għandhomx iwaqqfu l-għaqda mas-Serbja. L-għada, riżultati ċċertifikati mill-istat urew li 55.5% tal-votanti kienu favur li jinfirdu minn mas-Serbja, riżultat li kien biss ftit aktar mill-55% meħtieġ biex jgħaddi r-referendum. Fit-3 ta’ Ġunju, l-Parlament Montenegrin ddikjara l-Montenegro indipendenti mill-Unjoni Statali u fil-5 ta’ Ġunju, l-Assemblea Nazzjonali Serba ddikjarat is-Serbja bħala s-suċċessur tal-Unjoni Statali tas-Serbja u Montenegro.
Politika u Gvern
Wara t-tneħħija ta' Slobodan Milošević fil-5 ta' Ottubru 2000, il-pajjiż beda jitmexxa mill-Oppożizzjoni Demkratika tas-Serbja. Fi ħdan din il-koalizzjoni kiber it-tensjoni sakemm Partit Demokratiku tas-Serbja (DSS) ħalla l-gvern biex ħalla lill-Partit Demokratiku (DS) f’kontroll assolut. Madankollu, f’Marzu tal-2004 id-DSS ġabar biżżejjed appoġġ biex ifforma l-gvern ġdid tas-Serbja, flimkien mal-G17 Plus u l-koalizzjoni SPO-NS, u bl-appoġġ tal-Partit Soċjalista Serb, li ma jiħdux sehem fil-gvern, imma bil-bdil għall-appoġġ tagħhom, għandhom pożizzjonijiet żgħar fil-gvern u l-ġustizzja u jinfluwenzaw fil-politika. Il-Prim Ministru tas-Serbja huwa Vojislav Koštunica, mexxej tal-Partit Demokratiku tas-Serbja.
Il-president attwali tas-Serbja huwa Boris Tadić, mexxej tal-Partit Demokratiku (DS). Hu ġie elett bi 53% tal-voti fit-tieni ċiklu ta’ l-elezzjonijiet presidenzjali Serbi li saru fis-27 ta' Ġunju 2004, wara ħafna elezzjonjiet bla suċċess sa mill-2002.
Tqassim Amministrattiv
thumb|150px|right|Mappa politika tas-Serbja Is-Serbja hija maqsuma f’29 distrett (5 minnhom qegħdin fil-Kosovo, li attwalment hi amministrata mill-ĠM) u l-Belt ta’ Belgrad. Id-distretti huma maqsuma f’108 muniċipalitajiet. Is-Serbja għandha żewġ provinċji awtonomi: fin-nofsinhar hemm il-Kosovo u Metoħija bi 30 muniċipalità, u fit-tramuntana hemm Vojvodina b’46 muniċipalità.
Il-parti tas-Serbja li ma tinsabx la fil-Kosovo u lanqas fil-Vojvodina hija msejjħa is-Serbja Ċentrali. Is-Serbja Ċentrali mhijiex taqsima amministrattiva, bħaż-żewġ provinċji awtonomi, u m’għandhiex gvern reġjonali tagħha. Fl-era Jugożlava din il-parti bidet tissejjaħ, bis-Serbo-Kroat "uža Srbija" li tfisser litteralment "Serbja d-dejqa". Din hija biss tifsira ġeografika mingħajr l-ebda implikazzjonijiet politiċi.
Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea
L-applikazzjoni tas-Serbja għas-sħubija fl-UE ġiet ippreżentata fid-19 ta' Diċembru 2009.
Fil-laqgħa tiegħu tal-25 ta' Ottubru 2010, il-Kunsill stieden lill-Kummissjoni biex tippreżenta lill-Kunsill l-opinjoni tagħha dwar l-applikazzjoni tas-Serbja.
Fit-12 ta' Ottubru 2011, il-Kummissjoni Ewropea tat opinjoni pożittiva u rrakkomandat li s-Serbja tingħata l-istatus ta' pajjiż kandidat.
Fid-9 ta' Diċembru 2011, il-Kunsill Ewropew talab lill-Kunsill biex jeżamina u jikkonferma li s-Serbja kienet kompliet turi impenn u tikseb aktar progress f'għadd ta' oqsma. Il-Kunsill imbagħad intalab jieħu deċiżjoni fi Frar 2012 dwar l-għoti ta' status ta' kandidat lis-Serbja, sabiex tiġi kkonfermata mil-laqgħa tal-Kunsill Ewropew ta' Marzu 2012.
Fl-1 ta' Marzu 2012, il-Kunsill Ewropew ta lis-Serbja l-istatus ta' pajjiż kandidat.
Fis-27 u t-28 ta' Ġunju 2013, il-Kunsill Ewropew qabel li jibda negozjati tal-adeżjoni mas-Serbja mhux aktar tard minn Jannar 2014.
Fit-22 ta' Lulju 2013, il-Kunsill adotta deċiżjoni tal-Kunsill u tal-Kummissjoni dwar il-konklużjoni tal-Ftehim ta' Stabbilizzazzjoni u Assoċjazzjoni bejn l-UE u l-istati membri tagħha, u r-Repubblika tas-Serbja. Il-ftehim daħal fis-seħħ fl-1 ta' Settembru 2013.
Il-Kunsill qabel dwar qafas għan-negozjati mas-Serbja fis-17 ta' Diċembru 2013.
Fil-21 ta' Jannar 2014, l-ewwel laqgħa tal-Konferenza mas-Serbja dwar l-Adeżjoni fil-livell ministerjali fetħet in-negozjati tal-adeżjoni. Minn dakinhar, saru għaxar laqgħat tal-Konferenza dwar l-Adeżjoni fil-livell ministerjali fi Brussell.
Minn total ta' 35 kapitolu ta' negozjar, issa nfetħu17-il kapitolu għan-negozjati, li minnhom diġà ngħalqu żewġ kapitoli proviżorjament. Ser jiġu ppjanati aktar Konferenzi dwar l-Adeżjoni, kif xieraq, sabiex il-proċess jitmexxa 'l quddiem fit-tieni nofs tal-2019.
Fit-18 ta' Ġunju 2019 il-Kunsill Affarijiet Ġenerali adotta konklużjonijiet dwar it-tkabbir u l-proċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni, li jkopru s-Serbja. Fl-20 ta' Ġunju 2019 il-Kunsill Ewropew approva l-konklużjonijiet.
Demografija
thumb|left|175px|[[Slovakki fis-Serbja waqt żifna tradizzjonali]] Is-Serbja hija mgħammra l-aktar mis-Serbi. Minoranzi jinkludu l-Albaniżi (li huma fil-maġġoranza fil-provinċja tal-Kosovo-Metoħija), l-Ungeriżi, il-Bosnijaċi, r-Roma, l-Kroati, is-Slovakki, l-Bulgari, r-Rumeni, eċċ. Is-Serbja hija magħmula minn tlett territorji: il- provinċja tal-Kosovo-Metoħija, provinċja tal-Vojvodina u s-Serbja Ċentrali (Serb Ċirilliku: Централна Србија, Serb Latin: Centralna Srbija. Iż-żewġ provinċji huma etnikament diversi. Dan ġej mill-fatt li l-pajjiż ġie magħmul minn partijiet li kienu jiffurmaw parti, fin-nofsinhar, mill-Imperu Ottoman Musulman u fit-tramuntana mill-Imperu Asburġiku Kattoliku.
Il-provinċja ta' fuq tal-Vojvodina hija l-aktar parti żviluppata tal-pajjiż f’termini ta’ saħħa ekonomika. Bħall-eks-repubbliki Jugożlavi tas-Slovenja, Kroazja u l-Bosnja-Ħerzegovina, Vojvodina kienet parti mill-amministrazzjoni tal-Awstrija-Ungerija qabel l-Ewwel Gwerra Dinjija. Il-Vojvodina hija waħda mill-aktar territorji etnikament diversi fl-Ewropa b’aktar minn 25 komunità nazzjonali differenti. Skont l-aħħar ċensiment (2002), din il-provinċja għandha popolazzjoni ta’ 2 miljuni, li minnhom: 65% huma Serbi, 14.3% huma Ungeriżi, 2.79% huma Slovakki, 2.78% huma Kroati, 2.71% mhux dikjarati, 2.45% Jugożlavi, 1.75% Montenegrini, 1.50% Rumeni, 1.43% Roma, 0.97% Bunjevci, 0.77% Ruteni, 0.58% Maċedonjani, 0.50% affiljazzjoni reġjonali, 0.23% Ukraini, oħrajn (Albaniżi, Sloveni, Ġermaniżi, Pollakki, Ċiniżi eċċ).
Il-proġezzjonijiet demografiċi tal-popolazzjoni futura tas-Serbja jbassru li fl-2030, il-popolazzjoni tas-Serbja ħa tkun magħmula minn 7,200,000 Albaniż u 6,300,000 Serb. Il-proġezzjonijiet huma bbażati fuq il-fatt li l-popolazzjoni etnika Albaniża fis-Serbja tirdoppja kull 20 sena (fl-1961 kien hemm 646,000 Albaniż waqt li fl-1981 kien hemm 1,226,000), waqt li l-popolazzjoni etnika Serba tibqa madwar 6,000,000 (6,016,000 Serb fl-1971, 6,352,000 Serb fl-2002). Il-ftit żieda fil-popolazzjoni Serba hija attribwita lid-dħul ta’ rifuġjati Serbi mill-Bosnja-Ħerzegovina u l-Kroazja fl-1990 minħabba l-Gwerer Jugożlavi aktar milli riżultat ta’ xi tkabbir naturali tal-popolazzjoni.
Ekonomija
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" | Prodott Gross Domestiku $41.15 biljun (2005 est.) (Sors: CIA )
$43.46 biljun (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF ) $4,400 (2005 est.) (Sors: CIA )
$5,203 (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF ) $19.19 biljun (2005 est.; mingħajr il-Kosovo) (Sors: CIA )
$26.59 biljun (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF )
$3183.76 (2005 est.; għall-eks Serbja u Montenegro) (Sors: IMF ) 5.9% (2005 est.; mingħajr il-Kosovo) (Sors: CIA )
! style="background: #efefef; border-bottom: 2px solid gray;" | Statistika oħra
Unjoni Statali tas-Serbja u l-Montenegro (4 ta' Frar, 2003-5 ta' Ġunju 2006)
Is-Serbja u Montenegro (Serbo-Kroat: Србија и Црна Гора/Srbija i Crna Gora), li l-isem uffiċjali tagħha kien l-Unjoni tal-Istat tas-Serbja u l-Montenegro, kien stat Ewropew li jinsab fil-Peniżola Balkani, magħmul mir-repubbliki tas-Serbja u l-Montenegro, li kien jeżisti minn Frar, 4, 20 ta' Ġunju sal-proklamazzjoni ta' Ġunju, 3, 20 ta' Ġunju. Montenegro fl-2006 permezz ta' referendum li sar fit-3 ta' Ġunju. Hija tmiss mal-Albanija, il-Maċedonja ta' Fuq, il-Bulgarija, ir-Rumanija, l-Ungerija, il-Kroazja u l-Bożnja u Ħerzegovina.
Innu: Хеј, Словени (Hej Sloveni) "Ħej, Slavs"; Kapitali: Belgrad; Entità: Stat Federali; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Albaniż u Ungeriż; Żona: 102,350 km²; Popolazzjoni: 10,832,545 abitant, Densità 105.8 abitant/km²; Żona (2006): 102,350 km²; Popolazzjoni Stima (2006): 10,832,545 abitant; Munita Serbja: Dinar Serb; Monita mill-Montenegro: Dinar Jugoslav (1992-1999), Deutschmark (1999-2002), Euro (2002-2003); Storja: Ħolqien-4 ta' Frar, 2003, Rikostituzzjoni-21 ta' Mejju, 2006-Referendum, 3 ta' Ġunju, 2006-Indipendenza tal-Montenegro, 5 ta' Ġunju, 2006-Xoljiment; Forma ta' Gvern: Repubblika Parlamentari Konfederali; President: Vojislav Koštunica (2003), Svetozar Marović (2003-2006); Prim Ministru: Dragiša Pešić (2003), Svetozar Marović (2003-2006); Mappa attwali: Serbja, Montenegro, Kosovo; Membru ta': NU, OSKE; Żona tal-Ħin: UTC+01:00.
Separazzjoni
Fl-2002 il-gvernijiet taż-żewġ entitajiet li jiffurmaw il-federazzjoni laħqu ftehim ġdid bil-għan li titjieb il-kooperazzjoni bejn it-tnejn. Fl-4 ta' Frar, 2003, ġiet approvata Karta Kostituzzjonali ġdida, u l-istat ġie ristrutturat, barra minn hekk l-isem inbidel għal Serbja u Montenegro.2 Madankollu, diversi gruppi bdew jagħmlu pressjoni għall-indipendenza tal-Montenegro, li ġiet approvata permezz ta' plebisċit li sar fil-21 ta' Mejju 2006 minn 55.5% tal-votanti ta’ Ġunju 2006. 2 006. L-istat ġie rikonoxxut fil-jiem ta' wara minn diversi stati tad-dinja, inkluż is-Serbja, fil-15 ta' Ġunju, u finalment daħal bħala l-192 membru tan-NU, fit-28 ta' Ġunju.
F'dawn l-aħħar snin, kemm is-Serbja kif ukoll il-Montenegro għamlu kuntatti avvanzati biex jibdew negozjati mal-Unjoni Ewropea, bil-għan li jfittxu d-dħul taż-żewġ stati bħala membri ta' din l-organizzazzjoni kontinental.
Repubblika Federali tal-Jugoslavja (27 ta' April, 1992-4 ta' Frar, 2003)
Ir-Repubblika Federali tal-Jugoslavja (Савезна Република Југославија, Savezna Republika Jugoslavija) kien stat Ewropew iffurmat mir-repubbliki federati tal-Montenegro u s-Serbja li kien jeżisti mis-27 ta' April, 1992 sal-4 ta' Frar, 2003, rikostitwit mis-Serbja u r-Repubblika Federali Montenegro rikostitwita u rikostitwita u sponsorjata. tal-Jugoslavja kien is-suċċessur legali tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja xolta.
Innu: Хеј, Словени (Hej Sloveni) "Ħej, Slavs"; Kapitali Belgrad; Lingwa Uffiċjali: Serb; Lingwi Oħra: Ungeriż, Albaniż; Żona (2002): 102,350 km²; Popolazzjoni (2002): 10,659,979 abitant, Densità 104.1 abitant/km²; Munita Serbja: dinar Jugoslav, Montenegro: dinar Jugoslav (1992-1999), Deutschmark (1999-2002), Euro (2002-2003); Storja: 27 ta' April, 1992-Kostituzzjoni adottata, 1992-1995-Sanzjonijiet, 1998-1999-Gwerra tal-Kosovo, 29 ta' Settembru-5 ta' Ottubru, 2000-Rivoluzzjoni tal-5 ta' Ottubru, 31 ta' Ottubru, 2000-Dħul fin-NU, 4 ta' Frar tal-2003-Rikostituzzjoni; Forma ta' gvern Repubblika Parlamentari Federali (1992-1993; 2000-2003), Partit Dominanti Repubblika Parlamentari Federali (1993-2000); President: Branko Kostica (1992), Dobrica Ćosić (1992-1993), Miloš Radulovićb (1993), Zoran Lilić (1993-1997), Srđa Božovićc (1997), Slobodan Milošević (1997-2000), Vojislav Koštunica (1993-1997); Prim Ministru: Aleksandar Mitrović (1992), Milan Panić (1992-1993), Radoje Kontić (1993-1998), Momir Bulatović (1998-2000), Zoran Žižić (2000-2001), Dragiša Pešić (2001-2003).
Storja
Mill-1991, erbgħa mir-repubbliki membri tar-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja: is-Slovenja, il-Kroazja, il-Maċedonja u l-Bożnja-Ħerzegovina bdew proċessi ta' indipendenza mill-istat federali Jugoslav. Dan il-fatt wassal għall-bidu ta’ sensiela ta' gwerra krudili, imsejħa l-Gwerer Jugoslavi.
Ir-repubbliki favorevoli għaż-żamma tal-istat l-antik (Is-Serbja u l-Montenegro) imbagħad ġew organizzati bħala r-Repubblika Federali tal-Jugoslavja, u għalkemm ippruvat tkun is-suċċessur legali tal-ex Jugoslavja, iżda l-membri tal-Organizzazzjoni tat-Trattat tal-Atlantiku tat-Tramuntana (NATO), ma għarfuhiex bħala tali.
Il-gwerra ta' seċessjoni li kienet ilha ssir mal-Bosnja mill-bidu tad-deċennju ntemmet fil-Ftehim ta' Dayton tal-1995, iffirmati minn Slobodan Milošević, Franjo Tuđman u Alija Izetbegović.
F'referendum li sar fil-Montenegro fl-1992, 95.66% tal-voti kienu favur iż-żamma tar-rabta tal-unjoni mar-Repubblika tas-Serbja. Il-parteċipazzjoni f'dawn il-voti kienet biss ta’ 66%, ċifra li tindika l-bojkott li sar mill-minoranzi Kattoliċi u Musulmani, kif ukoll minn ċittadini li appoġġjaw l-indipendenza. Dawn is-setturi lmentaw li r-referendum kien ġie organizzat taħt kundizzjonijiet mhux demokratiċi u li l-gvern ċentrali kien inkarigat mill-kontroll tal-kampanja elettorali.
Fl-1996, taħt il-gvern ta' Milo Đukanović, ir-relazzjonijiet bejn iż-żewġ repubbliki marru għall-agħar (minkejja l-bidliet politiċi li qed iseħħu fis-Serbja). Bħala konsegwenza, it-tmexxija politika Montenegrina ħadet id-deċiżjoni li tistabbilixxi l-politika ekonomika tagħha stess, kif ukoll tistabbilixxi l-marka Ġermaniża bħala l-munita uffiċjali (munita li aktar tard tiġi sostitwita bl-euro).
Fl-1999, in-NATO nediet kampanja ta' bumbardamenti fil-provinċja Jugoslava tal-Kosovo ta' dak iż-żmien, li, billi ppruvat tinqala’ mir-Repubblika Jugoslava tas-Serbja, bdiet il-Gwerra tal-Kosovo. Il-persekuzzjoni etnika li sofriet il-popolazzjoni ċivili matul il-gwerra wasslet għall-ħolqien ta' Tribunal Internazzjonali fl-Aja biex jipproċedi għad-delitti tal-gwerra mwettqa. Il-Kosovo tħalla taħt l-amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti (NU), u għalkemm kien formalment parti mis-Serbja u, għalhekk, mill-Jugoslavja, kien mistenni li plebisċit futur jagħtih awtonomija.
Fl-2000, il-Jugoslavja finalment ġiet ammessa lura fin-NU, wara snin ta' sospensjoni. Min-naħa l-oħra, fl-2003 il-gvern iddeċieda li jibdel l-istruttura tal-stat u jiddefen definittivament l-isem tal-Jugoslavja, u sostitwit mis-Serbja u l-Montenegro.