cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Natura mejta
Il-Medju Evu
Ir-ritratt li pinġa Petrus Christus ta' żewġ għarajjes iżuru ħanut tad-deheb hu eżempju tipiku ta' natura mejta tranżizzjonali li jirrappreżenta kontenut kemm reliġjuż kif ukoll sekulari. Għalkemm għandu messaġġ prinċipalment allegoriku, il-figuri tal-koppja huma realistiċi u l-oġġetti li fih (flus, vażuni etc) huma mpinġijin bir-reqqa ħafna imma sid il-ħanut hu infatti rappreżentazzjoni ta' Sant'Eliġju u l-oġġetti huma mgħobbijin simboliżmu. Hemm tip simili ta' pittura li f'ritratt tal-familja jikkombina l-figuri tan-nies ma' mejda mimlija sewwa bl-ikel bil-għan li jissimbolizza d-devozzjoni tal-familja u l-ħajr tagħha lejn Alla għall-ġid li pprovdilha. Xi dan iż-żmien bdew jidhru naturi mejtin bla figuri (imma mhux mingħajr tifsir allegoriku) impinġijin fuq barra tal-kontraporti li jagħlqu l-pitturi devozzjonali privati. Sar pass ieħor lejn il-natura mejta awtonima meta madwar l-1475 bdew ipinġu fjuri simboliċi fuq wara tar-ritratti sekulari.
Il-Rinaxximent
Fost l-ewwel li nqatgħu mis-sinjifikat reliġjuż insibu lil Leonardo da Vinci, li pinġa akwerelli ta' frott (madwar l-1495) bħala parti mill-eżaminazzjonu bla heda tan-natura, u lil Albrecht Dürer li pinġa disinji preċiżi ta' xtieli u annimali.
Jacopo de’ Barbari għamel pass ieħor 'il quddiem bil-pittura Natura Mejta b'perniċi, ingwanti tal-ħadid, u vleġeġ tal-balestra (1504). Din fiha kontenut reliġjuż mill-inqas u hi fost it-trompes l’oeil iffirmati u ddatati l-iżjed bikrija.
thumb|left|220px|Annibale Carracci, Ħanut tal-Laħam (1583) Is-seklu 16 ra splużjoni ta' interess fid-dinja naturali u ra anki l-ħolqien ta' enċiklopediji botaniċi lussużi jiddokumentaw l-iskoperti tad-Dinja l-Ġdida u l-Asja. L-illustrazzjoni xjentifika u l-klassifikazzjoni tal-kampjuni ukoll kellhom spinta. L-oġġetti naturali bdew jiġu apprezzati bħala oġġetti ta' studju individwali mingħajr assoċjazzjonijiet reliġjużi jew mitoloġiċi. Ix-xjenza tal-fitoterapija, li kienet estensjoni prattika ta' dan l-għarfien ġdid, bdiet ukoll f'dan iż-żmien. Barra minn hekk patruni għonja bdew jagħmlu kollezzjoniet ta' kampjuni ta' annimali u minerali bil-ħolqien ta' "gabinetti ta' kurżitajiet". Dawn il-kampjuni servew ta' mudelli għall-pitturi li kellhom għatx kbir għar-realiżmu u n-novità. L-arzell, l-insetti, il-frott eżotiku u l-fjuri kollha bdew jinġabru u jinbigħu, u xtieli ġodda bħat-tulipani (importati fl-Ewropa mit-Turkija), ġew iċċelebrati fil-pittura tan-natura mejta. L-isplużjoni ortikulturali infirxet mal-Ewropa kollha u l-artisti pprofitaw ruħhom minn dan u pproduċew eluf ta' pitturi ta' natura mejta. Xi pajjiżi u qrati kellhom interess speċjali f'suġgetti partikulari, pereżempju, il-Medici ta' Firenze kellhom interess partikulari fir-rappreżentazzjoni tal-frott taċ-ċitru. Din il-firxa kbira tal-kampjuni naturali u l-interess li kien qiegħed jikber fir-rappreżentazzjoni tan-natura mal-Ewropa kollha, wasslu għall-ħolqien tal-pittura moderna tan-natura mejta f'dawn il-pajjiżi.
Sat-tieni nofs tas-seklu 16, kienet evolvit natura mejta awtonoma. Bilmod, il-kontenut reliġjuż naqas fid-daqs u fl-importanza tal-post f'dawn il-pitturi, però l-lezzjonijiet morali baqgħu hemm b'mod impliċitu. Fost l-eżempji ta' dan insibu Il-ħanut tal-laħam ta' Joachim Beuckelaer (1568), li fih r-rappreżentazzjoni realistika tal-laħam nej fl-ewwel pjan waqt li x-xena fl-isfond twiddeb fuq il-periklu tas-sokor u ż-żina. Meta fl-1583 Annibale Carracci ittratta l-istess suġġett neħħa l-messaġġi morali, kif għamlu ħafna pitturi oħra tan-natura mejta "tal-kċina u s-suq" ta' dan il-perjodu.
Is-Seklu 17
thumb|right|250px|[[Abraham van Beyeren, Bankett natura mejta (c. 1660)]]
Ħafna artisti prominenti f'ġeneri oħra, ipproduċew ukoll xi pittturi tan-natura mejta. B’mod partikulari, Caravaggio applika t-teknika naturalista influwenzjali tiegħu għan-natura mejta. Il-Qoffa bil-Frott (c. 1595-1600) li kienet waħda mill-ewwel eżempji ta' natura mejta pura, hi mpinġija preċiżament u fil-livell tal-għajnejn. Minkejja li m'għandhiex simboliżmu fil-beraħ, din il-pittura kienet fil-propjetà tal-Kardinal Borromeo u jista' jkun li kienet apprezzata kemm għal raġunijiet reliġjużi kif ukoll estetiċi. Jan Bruegel ukoll pinġa pittura, Bukkett kbir Milaniż (1606), għall-kardinal u sostna li kienet 'fatta tutti del natturel' (magħmula kollha min-natura) u talab iżjed flus għall-isforz żejjed. Dawn kienu tnejn fost il-ħafna pitturi tan-natura mejta fil-kollezzjoni tal-kardinal li kien fiha wkoll ġabra kbira ta' kurżitajiet.
Fost in-naturi mejtin Taljani l-oħra insibu il-Koka ta' Bernardo Strozzi, xena ta' kċina fil-maniera Olandiża, li fiha ritratt ddettaljat ta' koka u t-tajr li qiegħda tħejji għall-ikel. Bl-istess mod, waħda mill-pitturi tan-natura mejta rari ta' Rembrandt, Tifla Żgħira bil-Paguni Mejta tgħaqqad ritratt femminili simpatiku ma' xbihat tat-tjur.
Kien fil-klima artistika ġdida tal-Pajjiżi l-Baxxi tas-seklu 17 li n-natura mejta (bl-isem stilleven) saret forma ta' pittura tassew indipendenti. Waqt li l-artisti ma tantx kien baqagħlhom opportunità li jpinġu pittura reliġjuża li kienu jiddependu fuqha sa dak iż-żmien — xbihat reliġjużi saru pprojbiti mill-Knisja Protestanta Riformata Olandiża — it-tradizzjoni tal-Ewropa ta' Fuq tar-realiżmu ddettaljat u simboli moħbijin kienet tintgħoġob mill-klassi medja Olandiża li kienu qegħdin jieħdu post il-knisja u l-istat bħala patruni ewlenin tal-arti fil-Pajjiżi l-Baxxi. Barra minn hekk l-Olandiżi kienu mġennin fuq l-ortikultura, l-iżjed fuq it-tulipani. Dawn iż-żewġ modi kif kienu jħarsu lejn il-fjuri — bħala oġġetti estetiċi u simboli reliġjużi — ingħaqdu biex joħolqu domanda qawwija ħafna għal dan it-tip ta' natura mejta. Il-pittura tan-natura mejta, bħax-xogħlijiet l-oħrajn tal-arti Olandiżi ġeneralment kienu jinbigħu jew fis-suq jew minn bejjiegħa jew mill-artisti stess mill-ħwienet tax-xogħol tagħhom u rari kienu ordnati; allura l-artisti kienu jistgħu jagħżlu s-suġġetti u d-disinn. Dan it-tip ta' pittura ta' natura mejta tant kien popolari li fl-1740 Gerard de Lairesse kiteb ir-regoli tat-teknika tal-pittura tal-fjuri Olandiża fit-trattat tiegħu Groot Schilderboeck li fih ta varjetà kbira ta' pariri fuq il-kuluri, tqegħid tal-oġġetti, xogħol tal-pinzell, tħejjija tal-kampjuni, armonija, kompożizzjoni u prospettiva, etc.
L-artisti Olandiżi fl-istess ħin irxoxtaw it-tradizzjoni tan-natura mejta antika Griega tat-trompe l’oeil jew qerq il-għajn, partikularment l-imitazzjoni tan-natura jew mimesis, li sejħulha bedriegertje ("qerq żgħir"). Barra dawn it-tipi ta' natura mejta, l-artisti Olandiżi identifikaw u żviluppaw separatament pitturi tal-kċina u s-suq, tal-kolazzjon u l-pranzu, tal-vanitas u ta' ġabriet allegoriċi.
thumb|left|250px|[[Juan Sánchez Cotán, Sfarġla, kaboċċa, bettieħa u ħjara (1602)]]
F'dan il-perjodu kienu popolari ħafna l-pitturi tal-vanitas, li kien ikun hemm fihom ġabriet ta' frott u fjuri, kotba, statwetti, vażuni, muniti, ġojjelli, pitturi, strumenti mużikali u xjentifiċi, fida u kristalli fini flimkien ma' tifkiriet simboliċi tal-qosor tal-ħajja. Magħhom kienu jqegħdu xi kranju, impulletta jew arloġġ tal-but, xemgħa tixgħel jew ktieb bil-paġni jinqalbu biex iservi ta' messaġġ morali fuq kemm jgħaddu malajr il-pjaċiri tas-sensi. Sikwit ftit mill-frott u l-fjuri stess kienu juruhom ħa jibdew jitħassru jew jitbielu biex jenfasizzaw l-istess punt.
Kien hemm tip ieħor ta' natura mejta, magħruf bħala "pittura tal-kolazzjon", li jirrappreżenta fl-istess waqt ġabra ta' ikel tajjeb li l-klassi għolja kienu jgawdu u twiddiba reliġjuża li wieħed għandu jevita l-ikel u x-xorb żejjed. L-Olandiżi għamlu innovazzjoni oħra: madwar l-1650 Samuel van Hoogstraten pinġa waħda mill-ewwel pitturi "tal-ixtillieri", pitturi tan-natura mejta f'għamla ta' trompe l’oeil li juru oġġetti marbutin, imsammrin jew imwaħħlin b'xi mod ma' tavla mal-ħajt. Dan it-tip ta' natura mejta kien popolari ħafna fl-iStati Uniti fis-seklu 19. Varjazzjoni oħra ta' natura mejta f'għamla ta' trompe l’oeil kienet turi oġgetti li kellhom x'jaqsmu ma' xi sengħa jew professjoni, bħall-pittura ta' Cornelis Norbertus Gysbrecht Kavallett tal-pittura mal-frott, li fiha juri l-għodda kollha tas-sengħa tal-pittur. Fl-ewwel nofs tas-seklu 17 kienu popolari wkoll il-pitturi ta' ġabra kbira ta' oġġetti f’forma allegorika, pereżempju "il-ħames sensi", "l-erba' kontinenti" jew "l-erba' staġuni" li juru alla mara jew figura allegorika mdawra b'oġġetti xierqa, naturali jew magħmulin mill-bniedem. Il-popolarità tal-pitturi tal-vanitas u dawn il-forom oħra ta' natura mejta, malajr infirxu mill-Olanda għall-Fjandri u l-Ġermanja, u wkoll lejn Spanja u Franza.
Il-pitturi tan-natura mejta ġo Spanja, imsejħin ukoll bodegones, kienu awsteri. Kienu differenti min-natura mejta Olandiża, li sikwit kien ikun fiha pranzijiet għonja mdawrin b'oġġetti tad-drap u l-ħġieġ imżejnin u lussużi. Il-kaċċa fil-pittura Spanjola hi sikwit annimali mejtin għadhom jistennew li jitnittfu jew jitqaxxru. Il-frott u l-ħaxix għadhom nejjin. L-isfond li jew hu deżolat jew magħmul minn blokki ġeometriċi lixxi tal-injam sikwit joħloq atmosfera surrealista. Waqt li n-natura mejta Olandiża u Spanjola t-tnejn sikwit kellhom għan morali ingastat fihom, l-awsterità, li xi wħud isibuha tixbaħ id-deżolazzjoni ta' xi witjiet għoljin Spanjoli, tidher qisha tiċħad il-pjaċiri tas-sensi, il-ġid u l-lussu tan-natura mejta Olandiża. Fl-Italja u Spanja, il-pitturi tassew tal-vanitas kienu rari u kien hemm ħafna inqas speċjalisti tan-natura mejta. Fl-Ewropa ta' Isfel kienu jużaw iżjed in-naturaliżmu delikat ta' Caravaggio u jenfasizzaw inqas l-iper-realiżmu tal-Ewropej ta' Fuq. Ġo Franza, il-pitturi tan-natura mejta (nature morte) li kienu influwenzati mill-iskejjel ta' Fuq u ta' Isfel, isselfu kemm mill-pitturi tal-vanitas tal-Pajjiżi l-Baxxi u kemm mill-kompożizzjonijiet awsteri ta' Spanja.
Is-Seklu 18
thumb|right|220px|[[Jean-Baptiste-Siméon Chardin, Ir-Rajja (1728)]] Sa meta wasal is-seklu 18, f'ħafna każi, is-sinjifikati moħbijin reliġjużi u allegoriċi fil-pittura tan-natura mejta kienu ġew abbandunati u n-naturi mejtin tal-mejda tal-kċina kienu evolvew f'rappreżentazzjonijiet ippjanati ta' kuluri u forom varjati, juru ikel ta' kuljum. L-aristokrazija Franċiża qabdu l-artisti jpinġulhom pitturi ta' suġġetti ta' natura mejta abbundanti u estravaganti bħalli kienu jżejnu l-mejda tal-pranzu tagħħom, fl-istess ħin mingħajr il-messaġġ moralistiku tal-vanitas tal-predeċessuri tagħhom Olandiżi. L-imħabba li kellu r-Rokokò għall-ingann wassal biex fi Franza jiżdied l-apprezzament għal-pittura ta' trompe l'oeil (Franċiż: "qerq il-għajn"). Il-pitturi ta' natura mejta ta' Jean-Baptiste Chardin jużaw varjetà ta' metodi, minn realiżmu ta' stil Olandiż sa armoniji iżjed ħelwin.
Fl-iStati Uniti fi żmien ir-rivoluzzjoni, l-artisti Amerikani li kienu mħarrġa barra l-pajjiż applikaw l-istili Ewropej għal-pittura tar-ritratti u n-natura mejta. Charles Willson Peale beda familja ta' pitturi Amerikani famużi u bħala mexxej importanti fil-komunità artistika Amerikana, waqqaf ukoll soċjetà għat-tħarriġ tal-artisti kif ukoll mużew ta' kurżitajiet naturali. Ibnu, Raphaelle Peale, kien wieħed mill-grupp ta' artisti bikrija tan-natura mejta, li kien hemm fih ukoll John F. Francis, Charles Bird King u John Johnston. Sat-tieni nofs tas-seklu 19, Martin Johnson Heade kien introduċa l-verżjoni Amerikana tal-pittura tal-bijotopu jew ħabitat li fiha l-għasafar u l-fjuri kienu mqegħdin f'ambjent ta' barra simulat. Il-pitturi Amerikani tat-trompe l'oeil, maħluqin minn John Haberle, William Michael Harnett, u John Frederick Peto iffjorixxew ukoll. Peto kien jispeċjalizza f'pitturi "tal-ixtillieri" nostalġiċi waqt li Harnett laħaq l-ogħla livell ta' iper-realiżmu fiċ-ċelebrazzjonijiet pittoriċi tal-ħajja Amerikana permezz ta' oġġetti ta' kuljum.
Is-Seklu 19
thumb|200px|left|Edouard Manet, Qronfol u klematide ġo vażun tal-kristal (1883) Bill-qawmien tal-Akkademji Ewropej, l-iktar l-Académie française li kellha influwenza qawwija fuq l-arti akkademika, in-natura mejta bdiet tonqos fil-popolarità. L-akkademji kienu jgħallmu d-dotrina tal-"Ġerarkija tal-ġeneri" (jew il-"Ġerarkija tas-suġġett ittrattat"), li kienet tgħid li l-mertu artistiku ta' pittura kien imsejjes qabel kollox fuq is-suġġett tagħha. Fis-sistema akkademika, l-ogħla forma ta' pittura tikkonsisti f'xbihat ta' sinjifikat storiku, Bibbliku jew mitoloġiku u n-natura mejta kienet artistikament meqjusa fil-livell l-iżjed baxx. Minflokk li użaw in-natura mejta biex jigglorifikaw in-natura, xi artisti, bħal John Constable u Camille Corot, għażlu l-veduta għal dan l-għan.
Meta n-Neo-Klassiċiżmu beda jmur lura fis-snin qabel l-1840, ir-rivoluzzjonijiet artistiċi tar-Realiżmu u Romantiċiżmu iffokaw fuq il-pittura tal-ġeneru u r-ritratti. Però, ħafna mill-aqwa artisti ta' dak il-perjodu kellhom natura mejta fost ix-xogħlijiet tagħhom. Il-pitturi tan-natura mejta ta' Francisco Goya, Gustave Courbet, u Eugène Delacroix jittrażmettu emozzjoni qawwija, u huma iżjed interessati fl-atmosfera milli fl-eżattezza. Minkejja li mxew fuq il-mudelli tan-natura mejta iżjed bikrija ta' Chardin, il-pitturi tan-natura mejta ta' Édouard Manet kellhom tonalità qawwija u jidher ċar li mexjin lejn l-Impressjoniżmu. Henri Fantin-Latour, li uża teknika iżjed tradizzjonali, kien famuż għall-pitturi skwiżiti tiegħu tal-fjuri u qala x'jgħix mill-ordnijiet għall-pittura tan-natura mejta.
Il-pitturi tal-"Ward tax-Xemx" ta' Vincent van Gogh huma fost il-pitturi tan-natura mejta tas-seklu 19 l-iżjed magħrufin. Van Gogh permezz ta' tonalitajiet fl-isfar u l-okra u rappreżentazzjoni x'aktarx fiċ-ċatt għamel kontribuzzjoni li ma tinsesiex fl-istorja tan-natura mejta. Il-pittura tiegħu Natura Mejta ma' Tavla tad-Disinn (1889) hi awtoritratt f'għamla ta' natura mejta, li fiha Van Gogh wera ħafna oġġetti mill-ħajja personali tiegħu, fosthom il-pipa tiegħu, ikel sempliċi (basal), ktieb edifikanti, u ittra mingħand ħuh, mifruxin fuq il-mejda tiegħu, mingħajr ma hemm xbieha tiegħu. Pinġa wkoll il-verżjoni tiegħu tal-pittura tal-vanitas, Natura Mejta b'Bibbja miftuħa, Xemgħa u Ktieb (1885).
Is-Seklu 20
thumb|200px|left|[[Georges Braque, Violin and Candlestick (1910)]] L-ewwel erbgħin sena tas-seklu 20 kien perjodu eċċezzjonali ta' ferment u rivoluzzjoni artistika. Malajr żviluppaw ħafna movimenti avant-garde, wieħed jibda qabel l-ieħor jispiċċa, kollha mexjin lejn l-astrazzjoni mhux figurattiva totali. In-natura mejta, bħall-arti rappreżentazzjonali l-oħrajn, komplew jevolvu u jaddattaw sa nofs is-seklu meta l-astrazzjoni totali, bħall-pittura bil-qtar ta' Jackson Pollock, eliminat il-kontenut li jintgħaraf kollu.
Is-seklu beda b'bosta tendenzi jiddominaw l-arti. Fl-1901, Paul Gauguin pinġa Natura Mejta bil-Ward tax-Xemx, f'ġieħ  ħabibu van Gogh li kien miet ħdax-il sena qabel. Il-grupp magħruf bħala n-Nabi, fosthom Pierre Bonnard u Edouard Vuillard, ħadu t-teoriji armoniċi ta' Gauguin u żiedu xi elementi ispirati mill-inċiżjonijiet fl-injam Ġappuniżi fil-pitturi tan-natura tagħhom. Il-pittur Franċiż Odilon Redon ukoll pinġa natura mejta importanti f'dan il-perjodu, l-iżjed tal-fjuri.
Henri Matisse irriduċa r-rappreżentazzjoni tal-oġgetti tan-natura mejta iżjed u iżjed sa ma ġabhom żoni mmarkati b'linji ħoxnin mimlijin b'kuluri jgħajtu. Issimplifika wkoll il-prospettiva u introduċa sfondi ta' bosta kuluri. F'xi wħud mill-pitturi tiegħu tan-natura mejta, bħall-Pittura mejta bil-Brinġiel, il-mejda bl-oġġetti kważi tintilef fost id-disinji kuluriti l-oħra li jimlew il-bqija tal-kamra. Xi esponenti tal-Fauviżmu, bħal Maurice de Vlaminck u André Derain, esploraw iżjed il-kulur pur u l-astrazzjoni fin-natura mejta tagħhom.
thumb|right|upright|200px|Fernand Léger, Natura Mejta bil-Magg tal-Birra (1921)
Paul Cézanne fin-natura mejta tiegħu sab mezz ideali biex jesplora l-organiżżazzjoni ġeometrika spazjali u biex ibiegħed il-pittura mill-għan illustrattiv jew mimetiku għal wieħed li juri indipendentament l-elementi ta' kulur, forma u linja, pass kbir lejn l-arti astratta. L-esperimenti ta' Cézanne iwasslu direttament lejn l-iżvilupp tan-natura mejta Kubista ta' kmieni fis-seklu.
Fl-stess ħin li adattaw it-tibdil u t-tidwir tal-pjani u l-assi li kien juża Cézanne, il-Kubisti rażżnu l-iskema qawwija tal-kuluri tal-Fauves u minnflok iffokaw fuq id-dekostruzzjoni tal-oġġetti fi pjani u forom purament ġeometriċi. Bejn l-1910 u l-1920, xi artisti Kubisti bħal Pablo Picasso, Georges Braque, u Juan Gris pinġew ħafna kompożizzjonijiet ta' natura mejta, sikwit jinkludu strumenti mużikali, u ħolqu wkoll l-ewwel xogħlijiet tal-collage tal-Kubiżmu Sintetiku, bħall-pittura ovali ta' Picasso Natura Mejta b'ħadma tat-tiben (1912). F'dawn ix-xogħlijiet, l-oġġetti tan-natura mejta huma mrikbin fuq xulxin u mħabblin flimkien tant li bilkemm baqagħlhom forom bidimensjonali li jingħarfu, tilfu it-tessitura individwa, u tħalltu mal-isfond — għanijiet kontra dawk tan-natura mejta tradizzjonali. Fernand Léger fin-natura mejta tiegħu introduċa l-użu ta' spazju abjad wiesa' u forom ġeometriċi kuluriti, immarkati ċari u jirkbu fuq xulxin biex jipproduċi effett iktar mekkaniku. Marcel Duchamp u membri oħra tal-moviment Dada abbandunaw ir-riduzzjoni tal-ispazju għall-pjan li kienu jużaw il-Kubisti u marru f'direzzjoni radikalment differenti biex ħolqu skulturi tan-natura mejta tridimensjonali “tal-lest”. Il-Futuristi u s-Surrealisti bħala parti mill-mezz biex iroddu lura xi tifsir simboliku lin-natura mejta qegħdu oġġetti tan-natura mejta li jingħarfu fil-veduti tal-ħolm tagħhom. Fil-pitturi tan-natura mejta ta' Joan Miró, l-oġġetti jidhru bla piż u jittajru fi spazju bidimensjonali ssuġġerit ħafif, anki l-muntanji huma mpinġijin b'linji sempliċi. Giorgio Morandi li kien il-pittur ewlieni tan-natura mejta fl-Italja f'dan iż-żmien, esplora varjetà kbira ta' metodi kif ipinġi fliexken ordinarji u għodda tal-kċina. L-artista Olandiż M. C. Escher, magħruf l-iżjed għall-grafiċi tiegħu dettaljati imma fl-istess ħin ambigwi, pinġa Natura Mejta u Triq (1937), verżjoni aġġornata tan-natura mejta Olandiża tradizzjonali tal-mejda.
Meta l-artisti Amerikani tas-seklu 20 saru jafu bil-Moderniżmu Ewropew, bdew jinterpretaw is-suġġetti tan-natura mejta b'taħlita ta' realiżmu Amerikan u astrazzjoni ġejja mill-Kubisti. Il-pitturi ta' Georgia O'Keeffe, Stuart Davis, u Marsden Hartley, u l-fotografiji ta' Edward Weston huma tipiċi tax-xogħlijiet Amerikani tan-natura mejta ta' dak il-perjodu. Il-pitturi tal-fjuri ta' O’Keeffe impinġijin mill-qrib ħafna juru, fl-istess ħin l-istruttura fiżika u l-messaġġ emottiv tal-petali u l-weraq, b'mod li bħalu ma kienx sar qabel.
Fil-Messiku, mis-snin 1930, Frida Kahlo u artisti oħra ħolqu stil ta' Surrealiżmu għalihom, u fil-pitturi tagħhom tan-natura mejta daħħlu l-ikel u s-simboli tal-pajjiż.
Mis-snin 1930, l-Espressjoniżmu Astratt beda jirreduċi n-natura mejta għall-rappreżentazzjoni ta' forma u kulur biss, tant li sas-snin 1950, l-astrazzjoni totali kienet tiddomina d-dinja tal-arti. Però, il-Pop Art fis-snin 1960 u 1970 dawret lura din it-tendenza u ħolqot għamla ġdida ta' natura mejta. Ħafna mill-Pop Art (bħal Campbell's Soup Cans ta' Andy Warhol) hi bbażata fuq in-natura mejta, imma spiss is-suġġett tassew hu x-xbieha kkommodifikata tal-prodott kummerċjali rrappreżentat, aktar mill-oġġett tan-natura mejta fiżiku nnifsu. Roy Lichtenstein fin-Natura Mejta bl-iSkutella tal-Ħut (1972) jikkombina l-kuluri puri ta' Matisse mal-ikonografija pop ta' Warhol. Wayne Thiebaud fil-Mejda tal-Ikel (1964) ma jurix ikla ta' familja waħda imma katina ta' montaġġ ta' ikel Amerikan standardizzat. Il-moviment Neo-dada mar lura lejn ir-rappreżentazzjonijiet tridimensjonali ta' oġġetti tal-ħajja ta' kuljum ta' Duchamp u ħoloq il-verżjoni tiegħu tan-natura mejta, bħal pereżempju fix-xogħlijiet ta' Jasper Johns, Statwa tal-Bronż Miżbugħa (1960) u Dar tal-Iblah (1962).
L-avvanz tal-Fotorealiżmu fis-snin 1970 riafferma r-rappreżentazzjoni illużjonistika, waqt li fl-istess ħin żamm ftit mill-messaġġ tal-Pop tal-fużjoni tal-oġġett, ix-xbieha u l-prodott kummerċjali. Il-pitturi ta' Don Eddy u Ralph Goings huma tipiċi f'dan ir-rigward.
Is-Seklu 21
Fl-aħħar tletin sena tas-seklu 20, u kmieni fis-seklu 21 in-natura mejta ħarġet barra l-konfini tal-gwarniċ. Speċjalment fir-riħ tal-età tal-kompjuter, u l-iżvilupp fl-arti ġġenerata bil-kompjuter u l-arti digitali, il-karattru u d-definizzjoni tan-natura mejta nbidlu u xi artisti issa jużaw metodi tekniċi mħallta biex jinkorporaw ġon-natura mejta oġġetti misjuba, fotografija, vidjo, u ħoss, u anki jifirxuhom mill-art sas-saqaf u jimlew kamra sħiħa f'gallerija tal-arti. Il-grafiċi ġġenerati mill-kompjuter estendew il-metodi tekniċi li jistgħu jużaw l-artisti tan-natura mejta. Bl-użu tal-kamera tal-vidjo, l-artisti tan-natura mejta jistgħu anki jinkorporaw l-ispettatur fix-xogħol tagħhom.
Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto
daqsminuri|Il-lapida tal-iskrizzjoni fuq il-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO Il-Belt ta' Vicenza u l-Vilel ta' Palladio fil-Veneto huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Italja, magħmul minn diversi binjiet tal-arkitett Andrea Palladio. B'kollox hemm 47 binja tal-arkitett Palladio li huma parti minn dan is-Sit ta' Wirt Dinji fil-Veneto.
Hemm grupp importanti ieħor ta' binjiet urbani ta' Palladio f'Venezja, li wkoll hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fiha nnifisha. Venezja għandha eżempji notevoli ta' arkitettura ekkleżjastika tal-arkitett Palladio, bħal pereżempju l-Knisja ta' San Giorgio Maggiore.
Lista tas-siti fiċ-ċentru ta' Vicenza
Dawn is-siti ġew iddeżinjati bħala s-Sit ta' Wirt Dinji inizjali fl-1994: 23 monument ta' Palladio fiċ-ċentru storiku ta' Vicenza fi ħdan il-ħitan Medjevali antiki tal-belt.
Lista tal-vilel
Fl-1996, dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ġie estiż bl-inklużjoni ta' 24 villa ddisinjati minn Palladio fil-Veneto. L-iktar waħda magħrufa, La Rotunda, jingħad li ntużat bħala mudell ta' ispirazzjoni għad-Dar il-Bajda (White House) f'Washington, l-Istati Uniti.
Dugonginae
Dugonginae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (id-dugongi), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae ma' 2 sottofamilji oħra (Hydrodamalinae u Halitheriinae) li llum il-ġurnata it-2 estinti, bil-ġeneru Dugong biss rappreżentat, bi speċi 1 ħajja.
(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Baqra tal-baħar jew Dugongu)
Denis Law
Denis Law (twieled fl-24 ta' Frar 1940) huwa eks-plejer tal-futbol Skoċċiż li gawda bejn is-snin ħamsin u sebgħin karriera twila ta' suċċess bħala attakkant.
Il-karriera ta' Law bħala plejer bdiet fit-Tieni Diviżjoni mat-tim ta' Huddersfield Town fl-1956. Wara erba' snin ma' Huddersfield, Manchester City xtrawh għas-somma rekord ta' £55,000. Law qatta' sena qabel mat-tim Taljan ta' Torino Calcio kisbu l-firma tiegħu għal £110,000, fejn din id-darba nkiser rekord ġdid għal trasferiment bejn klabb Ingliż u dak Taljan. Minkejja li lagħab tajjeb fl-Italja, hu sabha diffiċli biex jissetilja u fl-1962 Manchester United xtrawh għal somma oħra rekord ta' £115,000.
Hu hu l-aktar magħruf għall-ħdax-il sena li qatta' ma' United, fejn skorja 237 gowl f'409 logħba u kien imlaqqam bħala The King (Ir-Re) mill-partitarji. Denis Law hu l-uniku plejer Skoċċiż fl-istorja li qatt rebaħ l-unur prestiġjuż tal-Plejer Ewropew tas-Sena fl-1964, u għen lit-tim jirbaħ l-Ewwel Diviżjoni fl-1965 u fl-1967. Law ħalla lil Manchester United fl-1973 fejn minn hemmek reġa' rritorna ma' Manchester City għal staġun wieħed, u wara rrapreżenta lill-Iskozja fit-Tazza tad-Dinja 1974. Law lagħab 55 logħba mal-Iskozja u jżomm ir-rekord tal-aktar gowls skurjati mat-tim nazzjonali Skoċċiż. Law hu wkoll it-tieni l-aqwa skorer ta' United ta' kull żmien wara Bobby Charlton, waqt li jżomm rekord ma' United talli skorja 46 gowl fi staġun wieħed.
Trobbija
Denis kien it-tifel ta' George Law, sajjied, u l-marta tiegħu Robina, u kien l-iżgħar fost sebat itfal. Il-familja Law kienu waħda fqira, fejn kienu jgħixu f'appartament tal-kunsill f'Aberdeen, u l-ewwel par ta' żarbun tal-futbol ġew mogħtija lilu minn ġar.
Meta kien żgħir kien partitarju tal-Aberdeen Football Club u meta kien ikollu l-flus kien iħobbu jarahom, waqt li meta ma kienx ikollu kien jara timijiet lokali li mhuma f'ebda kampjonat. L-ossessjoni lejn il-futbol waslitu biex jirrifjuta li jattenda l-Aberdeen Grammar School, minħabba li hemmhekk kellu jilgħab ir-rugbi minflok. Hu minflok attenda l-Powis Academy (li llum hi s-St. Machar Academy) f'Aberdeen stess. Minkejja li kien ibati minn strabiżmu serju, hu wera li kellu talent promettenti meta ġie mmexxi minn difensur fuq il-faxxi għal pożizzjoni aktar offensiva, u kien fost il-magħżulin tal-istudenti skolastiċi tal-Iskozja.
Huddersfield Town
Ir-relegazzjoni ta' Huddersfield għat-Tieni Diviżjoni tat aktar ċans lil Law biex jilgħab logħba, u ddebutta fl-24 ta' Diċembru 1956, fl-età ta' sittax-il sena biss, fir-rebħa ta' 2–0 fuq Notts County. Il-kowċ ta' Manchester United, Matt Busby, offra lil Huddersfield somma ta' £10,000 għal Law, somma sostanzjali għal plejer f'dak iż-żmien, imma l-klabb irrifjutaha. Hu ma ntgħażilx biex jilgħab mal-Iskozja fit-Tazza tad-Dinja 1958, imma skorja fid-debutt tiegħu kontra Wales nhar it-18 ta' Ottubru 1958 u mal-ewwel stabilixxa ruħu mal-ewwel ħdax. Bill Shankly, li kien kowċ ta' Huddersfield bejn l-1957 u l-1959, meta mar biex jieħu f'idejh lit-tim ta' Liverpool xtaq li jġib lil Law miegħu, però Lierpool f'dak il-mument ma kinux jaffordjawh.
Manchester City
F'Marzu tal-1960, Law iffirma għal Manchester City għal somma rekord ta' £55,000, minkejja li l-parti mis-somma ta' Law kienet "prattikament xejn". Minkejja li tim mill-Ewwel Diviżjoni, City għal ftit evitat ir-relegazzjoni l-istaġun preċedenti, u ġenwinament Law ħass li f'dak il-mument Huddersfield kellhom tim aqwa. Law iddebutta fid-19 ta' Marzu, meta skorja fit-telfa ta' 4–3 kontra Leeds United. F'April 1961, hu skorja żewġ gowls fir-rebħa ta' 4–1 fuq Aston Villa, rebħa li assigurat is-salvazzjoni ta' City fl-Ewwel Diviżjoni.
Minkejja li gawda ż-żmien ma' City, hu xtaq li jilgħab ma' tim ta' aktar suċċess u ġie mibjugħ lill-klabb Taljan ta' Torino fis-sajf tal-1961.
Torino
Plejers mir-Renju Unit ma kinux tratti tajjeb dak iż-żmien, u s-salarju massimu għall-futbolers kienet ġiet riċentament abolita, u b'hekk spiċċa sorpriż meta sab li t-taħriġ ta' qabel l-istaġun kien ibbażat f'lukanda lussuża fl-Alpi. Madanakollu, Torino kienu jħallsu lill-plejers kont il-prestazzjoni, fejn kienu jagħtu lill-plejers basktijiet mimlijin flus meta t-tim kien jirbaħ, però meta kien jitlef kienu jingħataw ftit, jew anki xejn. Bħal ħafna plejers Brittaniċi li marru jilgħabu l-Italja, Law ma kienx jogħġbu l-istil tal-futbol u sabha bi tqila biex jadatta ruħu għalih. Is-sistema ultra-difensiva tal-catenaccio kienet populari ġewwa l-Italja, u b'hekk l-attakkanti ftit li xejn kien ikollhom ċansijiet biex jiskorjaw. Waqt li kien jilgħab ma' Torino baqa' jilgħab mat-tim Skoċċiż, minkejja li l-klabb ma tantx kien kuntent li jħalluh jilgħab partiti internazzjonali u tpoġġiet klawżola fil-kuntratt tiegħu li kienet tgħid li huma ma kienux obbligati li jagħmlu dan.
Fis-7 ta' Frar 1962, hu spiċċa nvolut f'inċident f'karozza meta sieħbu Joe Baker dar in-naħa l-ħażina madwar dawwara u ħakk mal-bankina hekk kif hu prova jdawwar il-karozza, fejn minflok dawwarha bil-maqlub. Baker kien kważi maqtul, waqt li Law sofra ġrieħi li ma kienu ta' ebda periklu għal ħajtu.
F'April, hu għamel rikjesta ta' trasferiment li kienet injorata. L-aħħar dehra tiegħu wriet il-frustrazzjoni tiegħu meta tkeċċa fil-partita kontra Napoli. Wara l-partita, Law sar jaf li l-kowċ ta' Torino, Beniamino Santos, kien qal lir-referi biex ikeċċieh. Lil Law qalulu li kien se jiġi trasferit lejn Manchester United. Madanakollu, xi ftit tal-jiem wara, kien ġie mifhum li Law kien se jiġi mibjugħ lit-tim ta' Juventus u li fil-kuntratt tiegħu kellu li seta' jmur mat-tim il-ġdid skont jekk kellux pjaċir jew le. Hu rrisponda billi rritorna lura lejn Aberdeen fejn kien jaf li Torino ma kienux se jieħdu sold mit-trasferiment jekk hu rrifjuta li jilgħab mal-Juventus.
Eventwalment hu ffirma mat-tim ta' United fl-10 ta' Lulju 1962, għal somma oħra rekord ta' 115,000.
Is-snin ta' glorja
L-ewwel partita bil-flokk ta' United wasal kontra West Bromwich Albion nhar it-18 ta' Awwissu 1962, fejn id-debutt tiegħu mmarkah b'gowl mal-ewwel seba' minuti. Il-partiti spiċċat f'pari ta' 2–2. Madanakollu, il-forma ta' United kienet inkonsistenti wara d-diżastru tal-ajru ta' Munich fl-1958, u minħabba din l-inkonsistenza huma qattgħu l-istaġun jiġġieldu biex jevitaw ir-relegazzjoni. F'partita tal-kampjonat kontra Leicester City Law skorja tripletta però xorta waħda United tilfu. Fl-FA Cup, it-tim ta' Manchester United sab il-forma mixtieqa b'Law jiskorja tripletta fir-rebħa ta' 5–0 fuq il-klabb il-qadim tiegħu Huddersfield, u waslu sal-finali kontra Leicester City. Leicester kienu l-favoriti li jirbħu, wara li huma kienu spiċċaw ir-raba' fil-kampjonat, però Law skorja l-ewwel gowl hekk kif United rebħu l-finali bl-iskor ta' 3–1, li kellha tkun ukoll l-unika finali tal-FA Cup li Law qatt kellu jilgħab. Dak l-istaġun wasal ukoll iż-żwieġ mal-mara tiegħu Diana, nhar il-11 ta' Diċembru 1962.
Sfortunatament, f'dak l-istaġun ġara inċident li Law ħass li kellu reperkussjonijiet fil-futur qarib. F'partita kontra West Brom fil-15 ta' Diċembru 1962, ir-referi Gilbert Pullin kontinwament ipporvoka lil Law b'insulti bħal "O, inti hekk u hekk bravu, ma tafx tilgħab", u wara l-partita Law u l-kowċ tiegħu Matt Busby irrapurtaw dan kollu lill-Football Association. Kumitat dixxiplinarju ddeċieda li Pullin kellu jiġi kkastigat severament, però hu ma aċċettax il-verdett tagħhom u rtira mil-logħba. Law aktar tard stqarr "f'għajnejn ċerti referis, [Law] kien bniedem immarkat" u ta tort lil dan l-inċident għall-"kastigi ħorox" li rċieva aktar tard fil-karriera.
Law skorja numru ta' gowls fil-bidu tal-istaġun 1963–64 u kien magħżul biex jilgħab f'isem il-Kumplament tad-Dinja kontra l-Ingilterra f'Wembley, fejn skorja l-gowl tagħhom fit-telfa ta' 2–1. Aktar tard, hu ddeskriva din bħala l-ikbar unur tal-karriera tiegħu. L-istaġun tiegħu kien interott minn sospensjoni ta' 28 ġurnata wara karta ħamra fil-partita kontra Aston Villa. Ix-xitwa kiesħa sfurzat lil United biex jilgħabu ħafna logħbiet fi spazju żgħir, u r-riżultati tagħhom sofrew. Law aktar tard ta t-tort lil dan il-fattur għala United naqsu li jirbħu trofew matul dak l-istaġun.
Fl-istaġun 1964–65, Law rebaħ l-unur tal-Plejer Ewropew tas-Sena, u Manchester United rebħu l-ewwel kampjonat wara t-traġedja ta' Munich. It-28 gowl fil-kampjonat ta' Law f'dak l-istaġun għamluh l-aqwa skorer tal-Ewwel Diviżjoni.
L-istaġun segwenti, Law weġġa' l-irkoppa l-leminija waqt partita internazzjonali mal-Iskozja kontra l-Polonja fil-21 ta' Ottubru 1965. Ma' Huddersfield kien kellu diġà jagħmel operazzjoni fuq l-istess irkoppa, u din kienet se tagħtih il-problemi għall-kumplament tal-karriera.
Fl-1966, Law staqsa lill-kowċ ta' United Matt Busby biex iżidlu s-salarju meta jerġa' jġedded il-kuntratt u hedded li jħalli lill-klabb f'każ li ma jingħatax wieħed. Busby immedjatament poġġa lill-plejer fis-suq tat-trasferimenti, fejn stqarr li "l-ebda plejer mhu se jirrikatta lill-klabb, l-ebda plejer". Meta Law mar jarah, Busby għamel apoloġija bil-miktub biex jiffirma, fejn uriha lill-istampa meta għamel dan. Law aktar tard stqarr li Busby uża dan l-inċident biex iwissi lil plejers oħra biex jagħmlu l-istess ħaġa, imma segretament kien għollilu s-salarju.
Law skorja fir-rebħa storika ta' 3–2 li l-Iskozja għamlu fuq l-Ingilterra nhar il-15 ta' April 1967 fil-British Home Championship tal-1967, inqas minn sena wara li l-Ingilterra kienu nkurunati ċampjins mondjali. Manchester United rebħu l-kampjonat ta' dak l-istaġun, imma Law ħass li r-rebħa fuq l-Ingilterra kienet aktar sodisfaċenti.
Fl-1968, United rebħu t-Tazza taċ-Ċampjins għall-ewwel darba, però l-uġigħ fl-irkoppa kienet qed tagħmillu l-bsaten fir-roti hekk kif hu tilef is-semifinali u anki l-finali. Il-fatt li kien xorta jilgħab waqt li l-irkoppa kienet għadha imweġġa kien qed jikkawża ħsara fuq bażi estensiva. Hu żar speċjalista f'Jannar tal-1968 li kiteb li operazzjoni preċedenti biex jitneħħa l-kartilaġni mill-irkoppa kienet falliet u rrakkomanda li ssir it-tieni operazzjoni, però lil Law ma ntweriex bir-rapport għal diversi snin u kellu jkompli t-taħriġ komplet.
Fl-istaġun 1968–69, United laħqu s-semifinali tat-Tazza taċ-Ċampjins, fejn lagħbu kontra AC Milan. L-ewwel leg f'San Siro spiċċa 2–0 f'favur it-tim Milanista, bit-tieni leg f'Old Trafford jintrebaħ bl-iskor ta' 1–0 grazzi għal gowl ta' Bobby Charlton. F'azzjoni mill-partita, Law ra l-konklużjoni tiegħu li tispiċċa wara l-linja u tiġi newtralizzata minn difensuri tat-tim ta' Milan. Law stqarr li kien gowl però r-referi ħalla l-logħob ikompli biex United ħarġu barra mill-kompetizzjoni. Busby irriżenja fl-aħħar tal-istaġun u n-niżla ta' United bdiet.
In-niżla
Wara l-istaġun 1970–71 pjuttost fqir, Frank O'Farrell inħatar bħala kowċ il-ġdid. Huma għamlu bidu tal-istaġun 1971–72 mill-aqwa u spiċċaw is-sena 1971 ħames punti vantaġġ fil-quċċata tal-klassifika, b'Law jiskorja tnax-il gowl. Madanakollu, ir-riżulati bdew jiddeterjoraw u spiċċaw l-istaġun fit-tmien post. Law skorja fl-ewwel partita tal-istaġun segwenti, istaġun 1972–73, però l-irkoppa reġgħet bdiet tagħtih il-problemi, u naqas li jiskorja gowl matul il-kumplament tal-istaġun. Ir-riżultati fqar komplew sejrin u O'Farrell spiċċa mkeċċi minn postu.
Law irrakkomanda li United jagħżlu lil Tommy Docherty minflok O'Farrell, minħabba li hu kien jafu matul iż-żmien mat-tim nazzjonali Skoċċiż. Il-klabb aċċetta r-rakkomandazzjoni tiegħu, u l-affarijiet bdew imorru għall-aħjar b'titjib fir-riżultati tal-iskwadra.
L-aħħar staġun
Docherty ta lil Law trasferiment b'xejn fis-sajf tal-1973, u hu ttrasferixxa lura lejn Manchester City. Hu lagħab fit-telfa ta' 2–1 li City sofrew fil-finali tal-League Cup, kontra l-Wolves. Fl-aħħar partita tal-istaġun 1973–74, Law skorja gowl kontra l-eks-skwadra tiegħu Manchester United li ggarantixxa r-retroċessjoni mill-Ewwel Diviżjoni tat-tim ta' United, sitt snin biss wara l-finali tat-Tazza taċ-Ċampjins li hu kien tilef. Id-daqqa ta' takkuna ta' Law tat lil City rebħa ta' 1–0, però kien sobgħien li wassal għar-relegazzjoni ta' United (wara kien mifhum li dan ir-riżultat ma kienx determinanti minħabba li United xorta kienu se jiġu relegati anki jekk kienu se jispiċċaw pari, però Law sa dak il-ħin ma kienx jaf) u b'hekk ma ċċelebrax il-gowl, fejn mar lura fin-nofs tiegħu b'rasu baxxuta, u sussegwentament ġie sostitwit. Din kienet l-aħħar partita mill-karriera professjonali tiegħu, hekk kif hu rtira aktar tard minħabba li ma riedx li jispiċċa mat-tim ta' riservi ta' City.
L-Iskozja waslu fil-fażi tal-finali tat-Tazza tad-Dinja fis-sajf tal-1974, għall-ewwel darba mill-1958. Minkejja li ma lagħab ebda futbol mal-ewwel tim fl-istaġun preċedenti, Law kien inkluż fl-iskwadra u lagħab fl-ewwel partita kontra ż-Żajr. Hu ma skorjax, imma l-Iskozja xorta waħda rebħet bl-iskor ta' 2–0. Law kien "veru diżappuntat" li ma spiċċax magħżul għall-partita ta' wara kontra l-Brażil, u l-anqas kien magħżul għall-partita ta' kontra l-Jugożlavja. Minkejja li l-Iskozja ma ħarġitx telliefa mill-ebda konfront li lagħbet, huma xorta waħda spiċċaw barra mill-kompetizzjoni.
Wara l-futbol
Law xorta kellu kuntratt ma' Manchester City però l-kowċ tagħhom Tony Book qallu li jekk kien se jibqa' kien se jilgħab biss futbol mat-tim tar-riservi. Hu ma riedx li jagħlaq il-karriera tiegħu b'dan il-mod u b'hekk irtira mill-futbol internazzjonali fis-sajf tal-1974. Minn dakinhar 'l hawn, Law ħadem ħafna drabi bħala opinjonista sportiv kemm fuq ir-radju u anki fuq it-televixin. Sa Lulju 2005, hu għadu miżżewweġ lil Diana, u t-tnejn għadhom jgħixu fl-erja qrib Manchester. Huma għandhom ħamest itfal, u t-tifla tagħhom, li jisimha wkoll Diana, taħdem fl-uffiċċju stampa għal Manchester United.
F'Mejju 2008 fil-grawnd ta' Manchester City, Denis Law (flimkien mal-president tal-UEFA Michel Platini) ippreżenta l-midalji lir-rebbieħa tat-Tazza UEFA, Zenit St. Petersburg u lill-avversarji tagħhom, it-tim Skoċċiż ta' Glasgow Rangers.
Nhar it-23 ta' Frar 2002, ġiet mikxufa f'Old Trafford statwa ta' Law, fil-parti tal-istadju magħrufha bħala Stretford End. F'Novembru tal-2003 l-operazzjoni għat-trattament tal-kanċer tal-prostata marret b'wiċċ il-ġdid, u kien onorat b'dottorat onorarju mill-Università ta' Aberdeen fil-5 ta' Lulju 2005.
Klabb
Law kien ukoll plejer ta' Manchester United meta t-tim rebaħ t-Tazza taċ-Ċampjins tal-1968, però hu tilef il-partita minħabba li kien imweġġa.
Wikizzjunarju
Bħall-Wikipedija, il-Wikizzjunaru huwa mħaddem mill-Fondazzjoni Wikimedia. Minħabba li m’hemmx limitu għal spazju għall-istampar, ħafna mill-edizzjonijiet tal-lingwi ta’ dan il-proġett jipprovdu tifsir u traduzzjonijiet għal lingwi oħra, waqt li xi edizzjonijiet jipprovdu wkoll teżawri u lessiċi. Aktar minn hekk, il-Wikizzjunarju Ingliż jinkludi wkoll il-Wikisawru, li jservi ta' teżawru.
Dugongidae
Dugongidae hija familja ta' mammiferi placentati (il-baqar tal-baħar), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, bi 3 sottofamilji (Dugonginae, Halitheriinae estinta u Hydrodamalinae estinta), bil- ġeneru Dugong biss rappreżentat, bi speċi 1 biss ħajja.
(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Baqra tal-baħar)
Irħula ta' Malta
Din hija lista' ta' Irħula ta' Malta.
L-Isla
Fi żmien l-Assedju l-kbir il-kmandant li kien inkarigat mill-Isla kien jismu xi ħaġa tixbah Ċejċu. Jum minnhom, it-truppi li kienu jiehdu hsieb l-Isla għamlu attakk b'saħħtu fuq l-għedewwa. La Vallette staqsa minn kienu u ta' madwaru weġbuh li kienu grupp taht ta' Ċejċu. B'hekk in-nies tal-Isla bdew jissejħu ta' Ċejċu, Ċacu. Zmien wara, kien hemm drawwa li meta nies issajru xi tjur, kienu jitfghu r-rix wara il-bieb biex kulhadd ikun jaf u biz-zmien Ta' Ċaċu sar il-laqam sinonomu għan-nies ta l-Isla li jħobbu jiftaħru.
Il-Birgu
Lin-nies tal-belt tal-Birgu jgħidulhom tat-Tokba. Din hija l-kelma Maltija "toqba", biss tingħad bil-"k" minflok bil-"q" minħabba d-drawwa li għandhom in-nies tal-Birgu, bħan-nies ta' xi rħula oħra li jlissnu l-"q" bil-ħoss ta' "k". Jingħad li t-Tokba hija referenza għal-post fejn imorru jgħumu n-nies tal-Birgu. Oħrajn jgħidu li t-Tokba hija referenza għal bieb ċkejken li hemm fis-sur u li jissejjaħ b'dan l-isem.
Bormla
Il-laqam tan-nies ta' Bormla huwa "Ta' baħarhom" jew "Ta' baħar iċ-ċwieċ". Dan jingħad minħabba li l-baħar tagħhom ġie meħud kollhu mit-tarzna. Dan il-laqam illum ma jregix ghax it-tarzna f'Bormla giet zarmata.
Ir-Rabat
Rabti kibx. Hekk jissejħu r-Rabtin. Kibx hija kelma oħra Maltija għal muntun. Jista' jkun li b'dan il-laqam iridu jfissru li r-Rabtin huma nies ta' rashom iebsa. Filfatt teżisti l-idjoma li tgħid Rabti u Żebbuġi jagħmlu Lhudi (Il-Lhud huma meqjusa bħala nies ta' rashom iebsa u li jagħmlu li jfettlilhom u għall-flus.)
Ħal Għargħur
Fil-passat dan ir-raħal kien jiġi msejjaħ pajjiż it-tewm, peress li ħafna tewm kien jiġi prodott u mnixxef f'dan ir-raħal. L-Għargħurin ta' dari kienu magħrufin illi jisirqu t-tewm ta'xulxin, illi kien ikun fuq il-bjut biex jinxef. Dan kien jinsteraq billi kienu jdendlu qattus minn denbu ma' lasta u jresquh lejn tarf bejt. Il-qattus kien jibda jipprova jaqbad mal-bejt u b'hekk kien iwaqqa` fl-art it-tewm li kien ikun hemm fuq il-bejt.
Partijiet minn ħal Għargħur li llum jagħmlu parti mis-Swieqi kienu jissejħu pajjiż il-baqar. Dan minhabba li kien hemm ħafna rziezet tal-baqar fl-inħawi.
Il-Ħamrun
Il-Ħamruniżi huma magħrufa bħala tas-sikkina minħabba li huma meqjusa bħala nies ġellidin.
Tas-Sliema
Tax-Xelin u Tal-pepè huma żewġ laqmijiet tas-Slimiżi. L-ewwel wiehed gej mill-fatt li meta tas-Sliema kienet taht l-Inglizi, dawn kienu jharsu l-isfel lejn il-Maltin kollha inkluzi is-Slimizi, u biex juru superjorita, kienu jistidnuwhom imorru l-knisja u hemm kienu jghatuhom "hobza u xelin" biex jitrejjqu. It-tieni wieħed ġej mill-fatt li n-nies ta' Tas-Sliema kienu meqjusa bħala ta' klassi għolja u li jħobbu jitfgħu ħafna kliem bl-Ingliż. B'hekk b'pepè jkunu jridu juru ċertu snobbiżmu. Hemm min jgħid li l-kelma pepè ġejja mill-fatt li s-Slimiżi kienu jsejjħu lil missierhom papà b'ċertu tgħawwiġ tal-ilsien minflok missier, pà jew tà kif kienu jsejjħulu n-nies t'irħula oħra. B'hekk ħadu l-laqam tal-papà li bit-tgħawwiġ tal-ilsien inbidel f'pepè.
L-Imsida
Il-Misidjani huma msejjħa Tal-Ħama. Meta tinżel ħafna xita l-Imsida kien (u f'xi postijiet għadu) jsofri minn għargħar. Għalhekk, mal-ilma li kien jinżel l-Imsida u jgħerreq il-post, kien jinżel ħafna ħama.
Birkirkara
Il-Karkariżi huma magħrufa bħala ta' sormhom ċatt. Ma hemm ebda referenza ufficjali li tindika minfejn gej dan il-laqam izda hafna isostnu li il-karkarizi setghu kienu assocjati ma nies ghazzenin, li dejjem bilqegheda. Hemm storja li tghid li darba il-Karkarizi kienu qedin itellghu il-qampiena l-kbira tal-Parrocca ta' Santa Elena, inqata' l-habel u kulhadd mar ghal sormu.....
Ħal-Qormi
Sa nofsinhar irġiel. Dan hu l-laqam marbut mal-Qriema. Hemm bosta tifsiriet għal dan. Xi wħud jgħidu li dan il-laqam ġej għax il-Qriema kienu jħobbu l-qatra wara l-ikel u għalhekk wara ma jibqgħux daqshekk f'tagħhom. Tifsira oħra hija li minħabba li Ħal-Qormi huwa magħruf għall-furnara tiegħu, dawn peress li jgħaddu l-lejl jagħmlu l-ħobż, wara nofsinhar kienu jmorru jistrieħu. Tifsira oħra, mhux daqshekk popolari hija li l-arloġġ tal-knisja kien waqaf fuq nofsinhar u ma baqax jaħdem u b'hekk ingħatalhom dan il-laqam.
Birżebbuġa
In-nies ta' Birżebbuġa jsibuhom bħala Ta' Wara l-Muntanji għaliex ir-raħal ta' Birżebbuġa jinsab fin-nofsinhar nett ta' Malta f'ħalq il-ħuta maqtugħ minn irħula oħrajn.
Battalja ta' Champaubert
Il-Battalja ta' Champaubert ġiet miġġielda nhar l-10 ta' Frar, 1814, bejn it-truppi tal-Ewwel Imperu Franċiż, immexxija mill-Imperatur Napuljun Bonaparti u mill-marixxal Auguste Marmont, u l-qawwiet Russi-Prussjani tas-Sitt Koalizzjoni taħt il-gwida tal-Ġeneral Olssufiev.
Irħula ta' Malta
Valletta
Tal-Iljun. Il-Beltin maghrufin ta l-iljun minhabba li l-arma tal-belt kapitali, li hija mehuda mill-istemma tal-Gran Mastru La Valette. Huma ukoll maghrufin Tal-Palestina, ghaliex huma nies gellieda u passjonali hafna, specjalment ghal Belt taghhom.
Battalja ta' Champaubert
Xenarju
Il-battalja ta' Champaubert kienet waħda mill-ftit drabi matul il-Gwerra tas-Sitt Koalizzjoni li Franza kellha vantaġġ numeriku konsiderevoli fuq il-front tal-battalja. Napuljun ħadha kontra l-armata estensiva Prussjana bix-xewqa li permezz ta' sensiela ta' battalji, hu jkun jista' jdgħajjef l-armata tal-għadu. Fl-10 ta' Frar, hu qabad il-ħamest elef Russu mmexxija mill-Ġeneral Olssufiev fin-Nofsinhar ta' Champaubert, belt li tinsab fil-wied ta' Marne, fil-Lvant ta' Pariġi.
L-eżerċtu Franċiż kien kompost minn 120 kanun, u minn 30,000 suldat għajjenin u mġewħin, fejn x'uħud minnhom kienu ġew reklutati kontra r-rieda tagħhom. Minkejja dan kollu, il-Franċiżi kienu jgawdu minn vantaġġ numeriku ta' 6 għal 1. Napuljun għażel li jafda l-kmand tal-operazzjonijiet fil-kamp lil Auguste Marmont, li però baqa' taħt id-direttivi tal-imperatur.
Battalja
Minkejja li numerikament kien żvantaġġjat, Olssufiev iddeċieda li jikkumbati minflok jirtira. Id-deċiżjoni tiegħu kienet influwenzata mit-tama żbaljata li kellu li jikseb rinforz f'waqtu mill-marixxal Blücher sabiex jevita d-diżastru milli jsir. Madanakollu, il-ħsieb tiegħu mar żmerċ għall-aħħar u wara ħames sigħat ta' reżistenza t-truppi Russi ġew imdawrin mill-kavallerija Franċiża. Għal Olssufiev kien diżastru totali fejn aktar minn nofs in-nies tiegħu nqatlu u hu stess ittieħed bħala priġunier. Il-Franċiżi, min-naħa tagħhom, tilfu tliet mitt ruħ, fosthom il-Ġeneral Joseph Lagrange.
Rapidshare
thumb|Logo ta' RapidShare RapidShare kien sit ta' skambju ta' faljs Ġermaniż li nfetaħ fl-2002. Sal-2009 kien fost l-aktar 20 sit aċċessat fid-dinja u kien jgħodd mal-10 petabytes ta' fajls imtella' bil-kapaċità li sa tliet miljun utent seta' jaċċessa s-sit fl-istess ħin. Wara t-twaqqif ta' Megaupload fl-2012, servizz simili ta' tlugħ ta' fajls onlajn, RapidShare biddlu l-mudell tagħhom sabiex ma jippermettux id-distribuzzjoni ta' fajls lil numru kbir ta' utenti anonimi u sabiex jiffokaw aktar fuq il-ħażna ta' fajls fil-cloud abbażi ta' abbonamenti. B'riżultat ta' dan il-popularità ta' dan is-servizz bdiet tmajna sakemm f'Marzu tal-2015, RapidShare waqqfet topera.
Mottu Olimpiku
"Citius, Altius, Fortius" kienet adottata bħala mottu tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali fl-1894, fis-sena tal-fundazzjoni ta' dan l-istess kumitat (anki jekk kien użat għall-ewwel darba fl-okkażjoni tal-Olimpjadi ta' Pariġi fl-1924). Dan kien propost minn Pierre de Coubertin imma ideat minn Henri Didon, predikatur Dumnikan famuż.
Kristian Green
Kristian Green (twieled fit-18 ta' Awwissu 1990) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Pulmun
daqsminuri|xellug|230px|Stampa tal-pulmun li tmura lura għall-1918 daqsminuri|lemin|230px|Is-[[Sistema respiratorja]] daqsminuri|lemin|230px
Il-pulmun huwa organu meħtieġ għar-respirazzjoni fil-vertebrati. Xogħolu huwa li jwassal l-ossiġnu mill-arja għal ġod-demm u jeħles lid-demm mill-arja ħażina l-iktar fil-forma ta' dijossidu tal-karbonju (carbon dioxide), li jkun inġemgħa fid-demm. Il-pulmun fih ċelloli speċjalizzati li jiffurmaw qishom boroż żgħar tal-arja, dawn jissejħu alveoli. Il-ħajt ta' dawn il-boroż huwa rqiq ħafna, ħalli b'hekk l-arja tkun separata mid-demm b'rita rqiqa li ma xxekkilx l-iskambju ta' gassijiet bejn id-demm u l-atmosfera.
It-termini mediċi li jirreferu għall-pulmun ta' spiss jibdew bil-prefiss pnewmo- li ġejja mill-Grieg pneuma li tfisser spirtu jew arja.
Il-bniedem għandu żewġ pulmuni, wieħed fuq ix-xellug u l-ieħor fuq il-lemin tas-sider. Il-pulmun tax-xellug huwa maqsum f'żewġ partijiet filwaqt li dak tal-lemin huwa maqsum fi tlieta. Mill-pulmun joħroġ il-pajp tan-nifs jew il-pajp tar-riħ, it-trakea, li jagħti għall-ħalq u l-imnifsejn. Fil-pulmun, dan il-pajp jinqasam f'ħafna friegħi żgħari msejħa bronki. Madwar il-pulmun hemm ukoll rita rqiqa, il-plewra, li tgeżwer il-pulmun u tgħaddi għal fuq il-qafas tas-sider.
Sabiex wieħed ikun jista' jieħu n-nifs jeħtieġ li juża l-muskoli ta' madwar il-qafas ta' sidru. Fost dawn insibu d-diaframma li qiegħda bejn is-sider u ż-żaqq. Il-muskoli ta' bejn il-kustilji, l-interkostali, huma importanti wkoll. Meta dawn il-muskoli jaħdmu, il-qafas tas-sider jikber fil-wisgħa u fil-fond, u b'hekk il-pressa tal-arja fil-qafas tas-sider tonqos minħabba it-tkabbir fil-volum tal-kompartiment. Din id-differenza fil-pressa ġġiegħel l-arja biex tidħol tiġri u tonfoħ il-pulmun, li issa jikber tant li jispiċċa jokkupa l-ispazju preżenti fil-qafas tas-sider. Meta l-muskoli jintelqu, jiġri l-oppost, u għalhekk l-ispazju fil-qafas tas-sider jiċkien u dan il-moviment jimbotta l-arja 'l barra.
Ir-rata normali ta' nifsijiet hija madwar 20 fil-minuta.