cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carcassonne
Sport
F'Lulju 2021, Carcassonne kienet l-aħħar belt għall-istadju 13 tat-Tour de France taċ-ċikliżmu tal-2021. Kien proprju f'Carcassonne li Mark Cavendish laħaq ir-rekord tal-iktar rebħiet ta' stadji tat-Tour de France (34) ta' Eddy Merckx. Carcassonne kienet l-aħħar belt għall-istadju 15, u l-ewwel belt għall-istadju 16 tat-Tour de France tal-2018. Qabel kienet ukoll il-punt ta' tluq għall-istadju 11 tat-Tour de France tal-2004 u tal-2016, u l-aħħar belt tat-Tour de France tal-2006.
Bħal fil-kumplament tal-Lbiċ ta' Franza, ir-rugby union huwa popolari f'Carcassonne. Il-belt hija rrappreżentata mill-Union Sportive Carcassonnaise, magħrufa lokalment sempliċement bħala USC. Il-klabb għandu storja kbira u lagħab fil-Finali tal-Kampjonat Franċiż fl-1925, u attwalment jikkompeti fil-Pro D2, it-tieni diviżjoni tar-rugby Franċiż.
Jintlagħab ukoll ir-rugby league, mill-klabb AS Carcassonne. Huma jilagħbu fil-Kampjonat Elit 1. Puig Aubert huwa l-iżjed plejer notevoli tar-rugby league li ġie minn klabb ta' Carcassonne. Hemm statwa tal-bronż tiegħu barra mill-iStade Albert Domec fejn jilagħbu t-timijiet tal-belt fiż-żewġ dixxiplini.
Arti
daqsminuri|Iċ-ċrieki sofor ipprojettati fuq il-fortifikazzjonijiet ta' Carcassonne fl-2018. F'Mejju 2018 ġie varat il-proġett "Konċentriku, eċċentriku" tal-artist Franċiż-Żvizzeru Felice Varini, fejn intwerew ċrieki konċentriċi kbar fuq il-monument bħala parti mis-seba' edizzjoni ta' "IN SITU, Arti storika u kontemporanja", avveniment tas-sajf fir-reġjun ta' Occitanie / Pyrenees-Mediterranean li jiffoka fuq ir-rabta bejn l-arti moderna u l-wirt arkitettoniku. Dan ix-xogħol monumentali sar bħala ċelebrazzjoni tal-20 anniversarju tad-deżinjazzjoni ta' Carcassonne bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Eċċezzjonali bħala daqs, viżibbiltà u użu tal-ispazju arkitettoniku, il-proġett kien estiż tul in-naħa tal-Punent tal-fortifikazzjonijiet tal-belt. Ix-xogħol seta' jiġi apprezzat sew biss minn quddiem id-Daħla ta' Aude fir-rotta bil-mixi mill-Bastide. Iċ-ċrieki sofor irqaq ġew ipprojettati permezz ta' folji miżbugħin tal-aluminju, qishom mewġ taż-żmien u tal-ispazju, fejn dehru jifframmentaw u jirrikomponu l-ġeometrija taċ-ċrieki fuq it-torrijiet u s-swar tal-fortifikazzjonijiet. Ix-xogħol kien viżibbli minn Mejju sa Settembru 2018 biss.
Erich Hof
Erich Hof (twieled fit-3 ta' Awwissu 1936 – miet fil-25 ta' Jannar 1995) kien plejer u kowċ tal-futbol Awstrijak li kien jilgħab fil-pożizzjoni ta' attakkant.
Bijografija
daqsminuri|Lapida fuq il-qabar fejn jinsab midfun Erich Hof Bl-eċċezzjoni ta' parentesi qasira ma' Austria Wien, Erich Hof dejjem lagħab ma' Wiener Sport-Club fejn magħhom rebaħ il-kampjonat Awstrijakk darbtejn (1958, 1959). Ma' Wiener SC tibqa' mfakkra r-rebħa storika ta' 7–0 fuq Juventus fit-Tazza taċ-Ċampjins, fejn Hof skorja doppjetta. Kien ukoll l-aqwa skorer tal-kampjonat fl-1959 u fl-1963. Fi tmiem il-karriera tiegħu bħala plejer, beda jikkowċja t-timijiet fosthom lil Wiener, Austria Wien u t-tim nazzjonali Awstrijak. Ma' Austria Wien rebaħ il-kampjonat fl-1980 u fl-1981.
Joseph Vella
Studju
Iggradwa bħala għalliem u studja l-mużika ma’ missieru. Huwa speċjalizza fl-istudji mużikali tiegħu f’Durham.
Mużika
Fl-1994 inħatar bħala Associate Professor fid-Dipartiment tal-Istudji Mużikali fl-Università ta’ Malta. Il-portafoll tiegħu jinkludi l-kompożizzjoni ta’ 110 xogħol mużikali li jinkludu ħames sinforniji u seba’ kunċerti.
Ix-xogħlijiet mużikali tiegħu kienu interpretati fl-Ewropa, il-Kanada, l-Istati Uniti u l-Ġappun. Huwa kien ukoll id-Direttur tas-Soċjetà Korali Maltija u waqqaf il-kor tal-Akkademja.
Huwa nħatar bħala d-Diretttur mużikali tat-teatru tal-Astra Opera.
Għal 48 sena kien Surmast Direttur tas-Soċjetà Filarmonika La Stella tar-Rabat Għawdex, liema banda baqa’ jidderieġi sal-ġurnata tal-mewt hekk kif il-banda Ġorġjana rrekordjat sett ta’ marċi Funebri taħt id-direzzjoni tiegħu fit-Teatru Astra fl-għodwa tal-jum li fih miet.
Bħala direttur artistiku tat-Teatru Astra, huwa dderieġa lill-Orkestra Nazzjonali f’bosta opri bħall-‘Aida’, ‘Turandot’, ‘Nabucco’ u ‘La Traviata’.
Huwa serva għal 40 sena bħala Surmast Direttur tal-Banda Konti Ruġġieru tar-Rabat Malta.
Is-Surmast Joseph Vella kien ukoll l-ewwel direttur residenti tal-Orkestra Filarmonika Maltija.
Mewt
Nhar il-25 ta' Frar 2018 hu miet fl-età ta' 76 sena. Dan wasal fl-istess ġurnata fejn il-mużew "Il-Ħaġar" fetaħ esebizzjoni bix-xogħlijiet tiegħu u tnedija ta' ktieb f'għeluq il-ħames snin mill-ftuħ tal-istess mużew. Għal din l-okkażjoni, Vella stqarr "Meta jiena ma nkunx hawn, il-mużika tiegħi se tibqa' integra, u mhux titferrex". Il-funeral sar fit-3 ta' Marzu ġewwa l-Bażilika ta' San Ġorġ fejn ittieħed f'korteo bil-parteċipazzjoni tal-Banda La Stella u l-Banda Konti Ruġġieri tar-Rabat, Malta.
Kondoljanzi waslu minn diversi membri tal-isfera pubblika. It-tenur ta' fama internazzjonali Joseph Calleja ddeskriva lil Maestro Joseph Vella bħaġa ġgant tal-integrità mużikali u mimli bl-imħabba għal Għawdex. Joseph Calleja faħħar ix-xogħol ta' Vella waqt li fakkar li kienu hu li tah l-ewwel opportunità fuq il-palk ta' 19-il sena.
Ilary Blasi
Bijografija
Imwielda Ruma fit-28 ta' April 1981, hi ħadet id-diploma fil-liċew xjentifiku. Damet is-snin tgħix Ruma flimkien ma' familtha sakemm aktar tard ittrasferixxiet lejn Milan.
Bdiet il-karriera tagħha meta kellha tliet snin, f'reklam televiżiv flimkien mal-ġenituri tagħha. Meta kellha ħames snin kellha parti fil-film "David and David", u fl-età ta' sitt snin kienet parti mid-direzzjoni tal-film ta' Franco Amurri "Da grande" u "Vizio di vivere" ta' Dino Risi. Fl-1988 ħadmet fil-film "Fiori di zucca" ta' Stefano Pomicia u "La dolce casa degli orrori" fl-1989 ta' Lucio Fulci.
Fl-2001 laħqet ċertu popolarità grazzi għall-programm "Passaparola". Wara bdiet taħdem fl-istazzjon tar-RAI fi programmi bħal "Top of the Pops", "CD Live" u "Che tempo che fa". Fl-2006, ippreżentat il-Festival ta' Sanremo u fis-sajf ta' dik l-istess sena, ippreżentat flimkien ma' Christina Chiabotto u l-Mago Forest il-Festivalbar.
Mill-15 ta' Jannar 2007, bdiet tippreżenta l-programm ta' Italia 1, "Le Iene", flimkien ma' Luca Bizzarri u Paolo Kessisoglu. Mit-13 ta' Settembru 2007 bdiet tikkonduċi, flimkien mal-Mago Forest, "Mai dire Candid", programm ġdid tal-Gialappa's Band.
Ħajja privata
Nhar id-19 ta' Ġunju 2005, iżżewġet lill-futboler Francesco Totti, u għandhom żewġt itfal: Christian, li twieled f'Novembru tal-2005, u Chanel, li twieldet f'Mejju tal-2007.
Liebru iswed
Il-liebru iswed jew fenek ħmar iswed (Lepus insularis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha u mifrux fuq gżira fil-kontinent tal-Amerika ta' Fuq.
Tabella tal-midalji tal-Logħob Olimpiku tas-sajf 2008
It-tabella tal-midalji tal-Logħob Olimpiku tas-sajf 2008 hi lista tal-Kumitati Olimpiċi Nazzjonali pożizzjonati skont in-numru ta' midalji mirbuħa mill-atleti tagħhom matul il-Logħob Olimpiku tas-sajf 2008, li saru f'Bejġing, il-belt kapitali taċ-Ċina, mit-8 sal-24 ta' Awwissu 2008. Madwar 11,028 atleta minn 204 KON ipparteċipaw fi 302 avvenimenti minn 28 dixxiplina.
Atleti minn 87 pajjiż rebħu l-midalji, u 55 minn dawn rebħu tal-anqas waħda deheb, u dawn iż-żewġ kategoriji agħmlu rekords ġodda. Iċ-Ċina rebħet l-aktar numru ta' midalji tad-deheb (51) għall-ewwel darba. L-iStati Uniti rebħu l-aktar midalji (110). L-Afganistan, il-Baħrejn, il-Mawrizji, is-Sudan, it-Taġikistan u t-Togo rebħu l-ewwel midalji Olimpiċi. Il-Baħrejn, il-Mongolja (li qabel kienet iżżomm ir-rekord għall-aktar midalji mingħajr deheb) u l-Panama rebħu l-ewwel midalji tad-deheb. Is-Serbja rebħet l-ewwel midalja bħala KON indipendenti, wara li qabel kienet ipparteċipat bħala parti tal-Jugożlavja u s-Serbja u Montenegro.
Tabella tal-midalji
Biex tirranġa t-tabella skont il-pajjiż, in-numru ta' midalji, jew kwalunkwe kolonna oħra, agħfas fuq din l-ikona Stampa:sort_none.gif qrib it-titlu tal-kolonna. thumb|205px|Mappa tad-dinja li turi l-prestazzjoni ta' kull pajjiż.
Istitut tal-Unjoni Ewropea għall-Istudji dwar is-Sigurtà
L-Istitut tal-Unjoni Ewropea għall-Istudji dwar is-Sigurtà (EUISS) huwa aġenzija tal-Unjoni Ewropea taħt il-Politika Komuni tal-Affarijiet Barranin u s-Sigurtà (CFSP). L-għanijiet tiegħu huma li jagħti kontribut għall-iżvilupp tal-politika komuni tas-sigurtà fl-UE, jgħin fl-iżvilupp u l-proġezzjoni tal-CFSP, u jikkontribwixxi lejn id-dibattitu strateġiku fl-Ewropa.
L-EUISS huwa aġenzija awtonoma b'libertà intellettwali. Bħala istitut għar-riċerka akkademika, huwa tipprovdi analiżi fuq kwistjonijiet ta' sigurtà ta' rilevanza għall-UE u jipprovdi forum għad-dibattitu. Fil-kapaċità tiegħu bħala aġenzija ta 'l-UE, toffri wkoll analiżi għall Rappreżentant Għoli Catherine Ashton.
L-EUISS huwa msieħba fil-Kulleġġ Ewropew ta' Sigurtà u Difiża.
Riċerka
L-EUISS jipprovdi riċerka fuq suġġetti relatati mal-Politika Komuni tal-Affarijiet Barranin u s-Sigurtà (CFSP), inkluż il-Politika ta' Sigurtà u ta' Difiża Komuni (CSDP). L-Istitut tkopri r-relazzjonijiet UE ma 'l-Istati Uniti, il-Balkani tal-Punent, l-Afrika, il-Mediterran, il-Lvant Nofsani, ir-Russja, il-viċinat tal-Lvant u l-Asja, kif ukoll l-oqsma tematiċi tal-ġlieda kontra t-terroriżmu, id-diżarm u proliferazzjoni, prevenzjoni kontra l-Kunflitt u ġestjoni tal-kriżijiet, l-iżvilupp u l-governanza, u tkabbir tal-UE.
Pubblikazzjonijiet
Il-pubblikazzjoni l-aktar prominenti tal-Istitut huwa s-sensiela monografu ta' Chaillot Papers. Miktuba minn esperti esterni kif ukoll l-inkarigati mir-riċerka tal-Istitut, u bbażata fuq ix-xogħol kollettiv jew ta' riċerka individwali, dawn jittrattaw suġġetti kollha ta' rilevanza għas-sigurtà tal-Unjoni. L-Istitut jippubblika wkoll dokumenti okkażjonali, kotba, rapporti, kif ukoll briefs ta' politika u analiżi iqsar.
Storja
L-EUISS ġie stabbilit bl-Azzjoni Konġunta tal-Kunsill tal-20 ta 'Lulju 2001 (rivedut mill-Azzjoni Konġunta tal-Kunsill tal-21 ta' Diċembru 2006) bħala sostituzzjoni għall-Istitut għall-Istudji tas-Sigurtà tal-Unjoni Ewropea tal-Punent (stabbilita f'Lulju 1990). Kien inawgurat fl-1 ta 'Jannar 2002.
Donatello
Donato di Niccolò di Betto Bardi ( twieled  għall-ħabta tal-1386 – miet fit-13 ta' Diċembru 1466), magħruf aħjar bħala Donatello (pronunzja: [donaˈtɛllo]), kien skultur minn Firenze tal-perjodu Rinaxximentali. Imwieled f'Firenze, huwa studja l-iskultura klassika u użaha biex jiżviluppa stil Rinaxximentali komplut fl-iskultura. Huwa qatta' żmien fi bliet oħra, u meta kien fihom huwa ħadem fuq kummissjonijiet u għallem lill-oħrajn; il-perjodi li qatta' f'Ruma, f'Padova u fi Siena introduċew it-tekniki tiegħu f'partijiet oħra tal-Italja, li ġew żviluppati matul karriera twila u produttiva. Iffinanzjat minn Cosimo de' Medici, id-David ta' Donatello kien l-ewwel skultura wieqfa ta' raġel għerwien mill-antikità.
Huwa ħadem bil-ġebel, bil-bronż, bl-injam, bit-tafal, bl-istukko u bix-xama', u kellu diversi assistenti, għalkemm tipikament jissemmew erba' l-iktar. Għalkemm l-iżjed xogħlijiet magħrufa tiegħu kienu l-istatwi, huwa żviluppa tip ġdid ħafif ħafna ta' bassoriljiev għal xogħlijiet żgħar, u għadd kbir tax-xogħol tiegħu kienu riljievi arkitettoniċi ferm ikbar.
Ħajja bikrija
Donatello kien iben Niccolò di Betto Bardi, li kien membru tal-Arti tas-Suf ta' Firenze. Huwa twieled f'Firenze, x'aktarx fl-1386. Donatello kiseb l-edukazzjoni tiegħu fid-dar tal-familja Martelli. Milli jidher ingħata t-taħriġ artistiku bikri tiegħu fi studjo ta' arġentier (tad-deheb), u mbagħad ħadem għal żmien qasir fl-istudjo ta' Lorenzo Ghiberti.
F'Pistoia fl-1401, Donatello ltaqa' ma' Filippo Brunelleschi. X'aktarx marru Ruma flimkien għall-ħabta tal-1403, u baqgħu hemmhekk sas-sena ta' wara, biex jistudjaw il-fdalijiet arkitettoniċi. Brunelleschi informalment għallem lil Donatello fl-arti tal-iskultura u tal-arġentiera (tad-deheb). Il-binjiet ta' Brunelleschi u l-iskulturi ta' Donatello jitqiesu bħala espressjonijiet supremi tal-ispirtu ta' din l-epoka fl-arkitettura u fl-iskultura, u eżerċitaw influwenza qawwija fuq l-artisti ta' dak iż-żmien.
Firenze
F'Firenze, Donatello għen lil Lorenzo Ghiberti bl-istatwi tal-profeti għall-bieb tat-Tramuntana tal-Battisterju tal-Katidral ta' Firenze, u tħallas tagħhom f'Novembru 1406 u fil-bidu tal-1408. Fl-1409-1411 huwa wettaq figura bilqiegħda kolossali ta' San Ġwann l-Evanġelista, li kienet tokkupa niċċa tal-faċċata tal-katidral l-antik sal-1588, u li issa tinstab fil-Mużew tal-Opri tal-Bażilika. Dan ix-xogħol jimmarka pass deċiżiv 'il quddiem mill-Manjeriżmu Gotiku Aħħari fit-tfittxija għan-naturaliżmu u għall-ħolqien mill-ġdid tas-sentimenti umani. Il-wiċċ, l-ispallejn, u l-bust kienu għadhom idealizzati, filwaqt li l-idejn u d-drapp fuq ir-riġlejn huma iktar realistiċi.
Fl-1411-1413, Donatello ħadem fuq statwa ta' San Mark għall-knisja tax-xirka ta' Orsanmichele. Fl-1417 huwa lesta l-istatwa ta' San Ġorġ għall-Konfraternità tal-produtturi tal-armaturi. Mill-1423 ħadem fuq l-istatwa ta' San Alwiġi ta' Toulouse għal Orsanmichele, li issa tinsab fil-Mużew tal-Bażilika ta' Santa Croce. Donatello skolpixxa wkoll il-gwarniċ klassiku għal din l-opra, li għadu jeżisti, filwaqt li l-istatwa ġiet imċaqilqa fl-1460 u ssostitwita bl-Inkredulità ta' San Tumas ta' Verrocchio.
Bejn l-1415 u l-1426, Donatello ħoloq ħames statwi għall-kampnar tal-Knisja ta' Santa Maria del Fiore f'Firenze, magħrufa wkoll bħala l-Bażilika jew il-Katidral. Dawn ix-xogħlijiet jinkludu l-Profeta bla Daqna; il-Profeta bid-Daqna (it-tnejn mill-1415); is-Sagrifiċċju ta' Iżakk (1421); Habbakuk (1423-1425); u Ġeremija (1423-1426); li jsegwu l-mudelli klassiċi għall-oraturi u huma kkaratterizzati minn dettalji qawwijin minn ritratti. Fis-snin 20 tas-seklu 15 holoq ir-riljiev tal-Pazzi Madonna f'Berlin. Fl-1425, huwa wettaq il-Kurċifiss notevoli għal Santa Croce; dan ix-xogħol juri lil Kristu f'mument ta' agunija, b'għajnejh u ħalqu parzjalment miftuħin, u b'ġismu f'poża mhux grazzjuża.
Mill-1425 sal-1427, Donatello kkollabora ma' Michelozzo fuq il-monument funebri tal-Antipapa Ġwanni XXIII għall-Battisterju ta' Firenze. Donatello għamel il-figura tal-bronż tad-deċedut taħt arzella. Fl-1427, huwa kkompleta f'Pisa riljiev tal-irħam għall-monument funebri tal-Kardinal Rainaldo Brancacci fil-Knisja ta' Sant'Angelo a Nilo f'Napli. Fl-istess perjodu, huwa wettaq ir-riljiev tal-Festa ta' Erodi ( għall-ħabta tal- 1427) u l-istatwi tal-Fidi u t-Tama għall-Battisterju ta' San Ġwann fi Siena. Il-Festa ta' Erodi hija fil-biċċa l-kbira stiacciato (bassoriljiev ħafif ħafna), b'figuri ta' bassoriljiev fuq quddiem, u hija waħda mill-ewwel eżempji ta' perspettiva minn punt wieħed fl-iskultura.
Donatello rrestawra wkoll skulturi antiki għal Palazzo Medici.
David tal-bronż
Id-David tal-bronż ta' Donatello, li issa jinsab fil-mużew tal-Bargello, hija l-iżjed opra famuża tiegħu, u l-ewwel statwa wieqfa magħrufa ta' raġel għerwien mill-antikità. Ikkonċepita għalkollox mingħajr ebda sfond arkitettoniku, u tirrappreżenta l-iktar allegorija tal-virtujiet ċiviċi li jittrijonfaw fuq il-brutalità u l-irrazzjonalità, x'aktarx li hija l-ewwel opra maġġuri tal-iskultura Rinaxximentali. Ġiet ikkummissjonata minn Cosimo de' Medici għall-bitħa interna tal-Palazzo Medici tiegħu, iżda d-data meta ġiet magħmula għadha soġġett ta' dibattitu. Spiss tiġi datata fis-snin 40 tas-seklu 15, iżda ġieli ġiet datata fis-snin 60 tas-seklu 15 minn xi studjużi. Ma għandhiex tiġi konfuża mad-David tal-ġebel tiegħu, imlibbes, tal-ħabta tal-1408-1409.
Uħud sostnew li d-David għandu kwalitajiet omoerotiċi u li dan jirrefletti l-orjentazzjoni tal-artist stess. L-istoriku Paul Strathern isostni li Donatello ma kienx jaħbi li kien omosesswali, u li l-imġiba tiegħu kienet tollerata minn ħbiebu. L-evidenza prinċipali ġejja minn anedotti ta' Angelo Poliziano fid-"Detti piacevoli" tiegħu, fejn jikteb dwar Donatello mdawwar b'"assistenti sbieħ" u li wieħed minnhom ħarablu minn l-istudjo tiegħu. Dan x'aktarx li mhux daqshekk sorprendenti fil-kuntest tal-attitudnijiet prevalenti fir-Repubblika ta' Firenze tas-sekli 15 u 16. Madankollu, ma tantx hemm ċertezza dwar il-ħajja privata tiegħu, u ma nstabet l-ebda referenza dwar is-sesswalità tiegħu fl-arkivji ta' Firenze għalkemm il-perjodu ta' ħajtu ma kienx komplut.
Ruma, Prato u Venezja
Meta Cosimo ġie eżiljat minn Firenze, Donatello mar Ruma, u baqa' hemm sal-1433. Iż-żewġ xogħlijiet li jixhdu l-preżenza tiegħu f'din il-belt, il-Qabar ta' Giovanni Crivelli fil-Knisja ta' Santa Marija in Aracoeli, u ċ-Ciborium fil-Bażilika ta' San Pietru, għandhom marka qawwija ta' influwenza klassika.
Ir-ritorn ta' Donatello f'Firenze kważi inzerta kien ma' dak ta' Cosimo. F'Mejju 1434, huwa ffirma kuntratt għall-pulptu tal-irħam tal-faċċata tal-Katidral ta' Prato, l-aħħar proġett imwettaq f'kollaborazzjoni ma' Michelozzo. Dan ix-xogħol, bħala żifna mqanqla, pagana, ritmika Bakkanaljana ta' putti nofshom għerwenin, kien l-opra ta' quddiem tal-Cantoria l-grandjuża, jew it-tribuna tal-kantanti, fil-Katidral ta' Firenze li Donatello ħadem fuqu minn żmien għal żmien mill-1433 sal-1440 u kien ispirat minn sarkofagi antiki u minn sniedaq tal-avorju Biżantini. Fl-1435, huwa wettaq it-Tħabbira għall-artal ta' Cavalcanti fil-Knisja ta' Santa Croce, ispirata mill-ikonografija tas-seklu 14, u fl-1437-1443, huwa ħadem fis-Sagristija l-Antika ta' San Lorenzo f'Firenze, fuq żewġ bibien u lunetti bil-qaddisin, kif ukoll tmien tondi tal-istukko. Fl-1438 wettaq l-istatwa tal-injam ta' San Ġwann il-Battista għall-Knisja ta' Santa Marija Glorjuża f'Venezja.
Padova
Fl-1443, Donatello ġie msejjaħ lejn Padova mill-werrieta ta' Erasmo da Narni (magħruf bħala Gattamelata), li kien miet dik is-sena. Imlesti fl-1450 u mqiegħed fil-pjazza faċċata tal-Bażilika ta' Sant'Antnin, il-Monument Ekwestri ta' Gattamelata tiegħu kien l-ewwel eżempju ta' tali monument minn żmien il-qedem. Statwi ekwestri oħra mis-seklu 14 ma kinux saru bil-bronż u kienu tqiegħdu fuq l-oqbra iktar milli weqfin waħedhom fi spazju pubbliku. Dan ix-xogħol sar il-prototip għal monumenti ekwestri oħra mwettqa fl-Italja u fl-Ewropa fis-sekli ta' wara.
Għall-Bażilika ta' Sant'Antnin, Donatello ħoloq il-Kurċifiss famuż tal-bronż tal-1444-1447 u statwi addizzjonali għall-kor, inkluż Madonna bil-Bambin u sitt qaddisin, li jikkostitwixxu Konversazzjoni Mqaddsa, li ma għadhiex viżibbli wara r-rinnovazzjoni ta' Camillo Boito fl-1895. Il-Madonna bil-Bambin turi lil Ġesù lill-fidili, fuq tron b'żewġ sfinġijiet, wieħed fuq kull naħa, bħala figuri allegoriċi tal-għarfien. Fuq il-wara tat-tron hemm riljiev ta' Adam u Eva. Matul dan il-perjodu — fl-1446-1450 — Donatello wettaq ukoll erba' riljievi mix-xeni tal-ħajja ta' Sant'Antnin għall-artal maġġuri. Huwa baqa' f'Padova sal-1453, meta reġa' lura f'Firenze.
Premier League Malti 1928–29
Statistika tal-Premier League Malti fl-istaġun 1928–29. Il-kampjonat kien imwettaq fi 3 timijiet, u Floriana kienu rebbieħa tal-kampjonat.
Nicolas-Joseph Cugnot
Sfond
Huwa twieled f'Void-Vacon, Lorraine, (li issa hija dipartiment ta' Meuse), Franza. Huwa tħarreġ bħala inġinier militari. Fl-1765, huwa beda jesperimenta b'mudelli operattivi ta' vetturi li jaħdmu bl-istim għall-Armata Franċiża, li kienu maħsuba għat-trasport tal-kanuni.
Cumalıkızık
Deskrizzjoni
xellug|daqsminuri|Filmat dwar l-arkitettura u l-[[kultura ta' Cumalıkızık]] Grupp ta' villaġġi simili li jinsabu qrib xulxin fl-għoljiet ta' qabel il-muntanja Uludağ u l-widien issejħu Kızık bit-Tork. L-isem jirrappreżenta wieħed mill-erba' u għoxrin klan tat-Torok Oghuz u n-nies mill-villaġġi wkoll jissejħu Kızık. Fost dawn il-villaġġi simili, iżda inqas ippreservati, hemm Değirmenlikızık, Derekızık u Hamamlıkızık. Hamamlıkızık kien il-villaġġ tal-banjijiet lokali (hamam), filwaqt li Cumalıkızık issejjaħ hekk minħabba li n-nies kienu jinġabru fil-villaġġ nhar ta' Ġimgħa (Cuma, bit-Tork) għall-qima lil Allah.
Nicolas-Joseph Cugnot
L-ewwel vettura awtopropulsiva
xellug|daqsminuri|293x293px|Il-mudell oriġinali tal-1769 Il-kaptan tal-Armata Franċiża Cugnot kien wieħed minn tal-bidu nett li rnexxielu joħloq apparat għall-konverżjoni taċ-ċaqliq reċiproku ta' pistun li jaħdem bl-istim f'ċaqliq rotatorju permezz ta' arranġament ta' krikk. Verżjoni żgħira tal-fardier à vapeur ("karru li jiċċaqlaq bl-istim") bi tliet roti ġiet magħmula u ntużat fl-1769 (fardier kien karru kbir u b'saħħtu b'żewġ roti li kien jinġibed minn żwiemel għat-trasport ta' tagħmir tqil ħafna, bħal kanuni).
Cumalıkızık
Deskrizzjoni
Il-Mużew tal-Etnografija ta' Cumalıkızık fil-pjazza ewlenija tal-villaġġ fih diversi oġġetti storiċi għall-wiri mill-villaġġ. Kull sena f'Ġunju jsir il-festival tal-lampun. Id-djar famużi ta' Cumalıkızık huma magħmula bl-injam, bit-tajn, bit-tiben, u bil-ġebel. Il-biċċa l-kbira minnhom huma djar bi tlett ikmamar prinċipali. Fis-sular ta' fuq tagħhom, it-twieqi ġeneralment ikunu mżejna bil-bizzilla u bi pjanti f'ħoġor it-twieqi. Il-poġġamani u l-ħabbata tal-bibien prinċipali huma magħmula mill-ferrobattut. Il-biċċa l-kbira tat-toroq huma pavimentati biċ-ċagħaq u huma dojoq ħafna u mingħajr bankini, iżda għandhom gandott Medjevali tipiku fin-nofs għax-xita u għall-ilma mormi.
Nicolas-Joseph Cugnot
L-ewwel vettura awtopropulsiva
Fl-1770 inbniet verżjoni ta' daqs reali tal-fardier à vapeur, speċifikament biex tkun tiflaħ iġġorr erba' tunnellati u tkopri distanza ta' żewġ lieue (7.8 kilometri f'siegħa), prestazzjoni li qatt ma kisbet fil-prattika. Il-vettura kienet tiżen madwar 2.5 tunnellati mhux mgħobbija, u kellha żewġ roti fuq wara u waħda fejn normalment kien ikun hemm iż-żwiemel. Ir-rota ta' quddiem kienet tirfed bojler tal-istim u mekkaniżmu tas-sewqan. L-unità tal-potenza kienet artikolata mat-"trejler", u kienet tiġi diretta jew ikkwartjata minn hemm permezz ta' arranġament b'manku doppju. Sors partikolari jsostni li kienet tesa' erba' passiġġieri u kienet tiċċaqlaq b'veloċità ta' 3.6 kilometri fis-siegħa. xellug|daqsminuri|265x265px|Il-fardier à v[[:Stampa:Joseph Cugnot's 1770 Fardier à Vapeur, Musée des arts et métiers, Paris 2015.jpg|Joseph Cugnot's 1770 Fardier à Vapeur, Musée des arts et métiers, Paris 2015.jpgapeur tal-1770 ippreservata fil-Musée des Arts et Métiers, Pariġi]] Ġie rrapportat li l-vettura kienet instabbli ħafna minħabba d-distribuzzjoni batuta tal-piż. Dan kien żvantaġġ serju għal vettura maħsuba biex tkun tista' tgħaddi minn art imħarbta u titla' minn għoljiet weqfin. Barra minn hekk, il-prestazzjoni tal-bojler kienet partikolarment batuta wkoll, anke bl-istandards ta' dak iż-żmien. In-nar tal-vettura kien jeħtieġ li jinxtegħel, u l-istim jerġa' jiġi ġġenerat, qisu kull kwarta jew kważi, li b'hekk naqqsu l-veloċità u d-distanza kumplessivi b'mod konsiderevoli. daqsminuri|Il-magna tal-vettura ta' Cugnot Wara li saru għadd żgħir ta' provi, deskritti b'mod varju li saru bejn Pariġi u Vincennes u f'Meudon, il-proġett ġie abbandunat. Dan temm l-ewwel esperiment tal-Armata Franċiża b'vetturi mekkaniċi. Minkejja dan, fl-1772, ir-Re Lwiġi XV ta lil Cugnot pensjoni ta' 600 livres fis-sena għax-xogħol innovattiv tiegħu, u l-esperiment ġie ġġudikat interessanti biżżejjed biex il-fardier jinżamm fl-arsenal. Fis-sena 1800 il-vettura ġiet ittrasferita lejn il-Conservatoire National des Arts et Métiers, fejn għadha sa llum il-ġurnata.
Cumalıkızık
Deskrizzjoni
Minn żmien l-Imperu Ottoman għad hemm moskea oriġinali, il-funtana ta' Zekiye Hatun maġenbha, u l-banjijiet b'koppla waħda. Hemm ukoll il-fdalijiet ta' knisja li nbniet mill-Biżantini.
Nicolas-Joseph Cugnot
L-ewwel vettura awtopropulsiva
241 sena wara, fl-2010, kopja tal-"fardier de Cugnot" inbniet minn studenti fl-Arts et Métiers ParisTech, skola postsekondarja Franċiża fil-belt ta' Void-Vacon. Din ir-replika ħadmet perfettament u kienet affidabbli biex jiġu vverifikati l-verità u r-riżultati tat-testijiet li kienu saru fl-1769.
Cumalıkızık
Deskrizzjoni
Cumalıkızık fih 270 dar storika. Uħud minn dawn id-djar ġew irrestawrati u msewwija, oħrajn għadhom jeħtieġu r-restawr u t-tiswija, filwaqt li 180 minnhom għadhom jintużaw bħala abitazzjonijiet. daqsminuri|Eżempju tal-arkitettura ta' żmien l-Imperu Ottoman Fl-1969, il-fdalijiet ta' knisja Biżantina ġew skavati fix-Xlokk tal-villaġġ fl-għoljiet ta' qabel il-muntanja Uludağ. Xi xogħlijiet arkitettoniċi jinsabu għall-wiri fil-Mużew Arkeoloġiku ta' Bursa. F'Cumalıkızık spiss inġibdu diversi films u programmi televiżivi b'ambjenti storiċi.
Nicolas-Joseph Cugnot
L-ewwel vettura awtopropulsiva
Din ir-replika ntweriet fil-Fiera tal-Karozzi ta' Pariġi tal-2010. Issa tintwera fil-villaġġ nattiv ta' Cugnot, f'Void-Vacon, Meuse.
Cumalıkızık
Sit ta' Wirt Dinji
Bursa u Cumalıkızık ġew iddeżinjati flimkien bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2014 bit-titlu Bursa u Cumalıkızık: it-Twelid tal-Imperu Ottoman.
Nicolas-Joseph Cugnot
L-ewwel inċident b'vettura
xellug|daqsminuri|317x317px|L-ewwel ħabta magħrufa ta' vettura Hemm rapporti li kien seħħ inċident minuri fl-1771, meta t-tieni vettura prototip jingħad li ħabtet ġo ħajt tal-brikks jew tal-ġebel, li kien dak ta' ġnien f'Pariġi jew parti mill-ħitan tal-Arsenal ta' Pariġi. X'aktarx li dan kien l-ewwel inċident magħruf b'vettura. L-inċident ma ġiex irreġistrat fl-istorja kontemporanja, iżda ssemma għall-ewwel darba fl-1804, tlieta u tletin sena wara l-allegat inċident. Madankollu, l-istorja ssostni li Cugnot ġie arrestat u mħarrek minħabba sewqan perikoluż, li jekk huwa minnu jfisser li kienet l-ewwel ċitazzjoni fid-dinja.
Cumalıkızık
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme
daqsminuri|287x287px|Il-pajsaġġ tal-blat tal-Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme kmieni filgħodu Il-Park Nazzjonali Storiku ta' Göreme ( pronunzjata [ˈɟœɾeme]; bit-Tork: Göreme Tarihî Milli Parkı) huwa park nazzjonali fit-Turkija ċentrali. Jokkupa erja ta' kważi 100 km2 u jinsab fil-Provinċja ta' Nevşehir. Sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985 bit-titlu ta' Park Nazzjonali ta' Göreme u s-Siti fil-Blat ta' Cappadocia. Il-park fih pajsaġġ tal-blat li ġie msawwar bl-erożjoni mill-ilma u mir-riħ u fih network ta' insedjamenti antiki interkonnessi taħt l-art.
Deskrizzjoni
Il-park nazzjonali jinsab fir-reġjun vulkaniku tal-muntanja Hasan u tal-muntanja Erciyes fl-Anatolja Ċentrali, qrib Ürgüp, Çavuşin u Göreme. Iż-żona tal-park tikkonsisti minn promontorji u għoljiet kbar, li minnhom inixxu n-nixxigħat u x-xmajjar fil-widien ta' madwarhom imsawra bl-ilma, b'xaqlibiet weqfin. Parti minn din iż-żona tikkonsisti minn saffi tal-bażalt u saffi ħoxnin tat-tufu. It-tufu huwa r-riżultat tal-irmied mill-iżbroffi tal-vulkani miljuni ta' snin ilu, li ssolidifika fi blat artab, u minn dak iż-żmien ġie miksi bil-lava ssolidifikata li ffurmat għata protettiva. Din l-għata ġiet imnawra tul il-millenji u ġew iffurmati rdumijiet b'bosta kuluri, torrijiet tal-blat, pilastri tal-blat, blat wieqaf ippuntat u formazzjonijiet tal-blat qishom ċmieni fi ħdan il-park. Din iż-żona tesperjenza preċipitazzjoni annwali ta' 380 mm (15-il pulzier) u ma tantx fiha veġetazzjoni għajr fl-inħawi tax-xmajjar.
L-iżjed sinjali bikrin ta' attività monastika f'Cappadocia jmorru lura għas-seklu 4 W.K. meta komunitajiet żgħar li kienu jsegwu t-tagħlim ta' Basileios il-Kbir, l-Isqof ta' Kayseri, bdew jgħixu f'ċelel imħaffrin ġol-blat. Iktar 'il quddiem, il-komunitajiet stkennew flimkien f'villaġġi sħaħ taħt l-art sabiex jevitaw l-attakki mill-Għarab.
Abitazzjonijiet taħt l-art
xellug|daqsminuri|236x236px|Waħda mill-bosta knejjes impittrin taħt l-art In-nies ta' dawn il-komunitajiet sfruttaw il-blat artab tat-tufu biex iħaffru abitazzjonijiet taħt l-art. L-iżjed attività monastika bikrija f'Cappadocia x'aktarx li tmur lura għas-seklu 4 W.K. meta l-ankoriti bdew iħaffru ċ-ċelel ġol-blat. Sabiex jirreżistu kontra l-Għarab, ikkollegaw dawn iċ-ċelel u ħolqu komunitajiet sħaħ taħt l-art, b'kappelli, b'imħażen u b'kwartieri residenzjali. B'dan il-mod ġew żviluppati villaġġi u rħula żgħar sħaħ, u sat-842, il-knejjes ta' taħt l-art kienu qed jiġu mżejna b'mod rikk b'pitturi kkuluriti mal-ħitan.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Göreme u s-Siti fil-Blat ta' Cappadocia ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Palazz ta' Ishak Paşa
Il-Palazz ta' Ishak Paşa (bit-Tork: İshak Paşa Sarayı) huwa palazz u kumpless amministrattiv nofs irvinat li jinsab fid-distrett ta' Doğubeyazıt tal-provinċja ta' Ağrı fil-Lvant tat-Turkija.
Il-Palazz ta' Ishak Paşa huwa palazz ta' żmien l-Ottomani u l-kostruzzjoni tiegħu nbdiet fl-1685 mill-bey tal-provinċja ta' Beyazit, Colak Abdi Paşa taċ-Cildirogullari, li kienet familja ta' Paxà ereditarji marbuta mal-familja Jaqeli. Il-kostruzzjoni tkompliet minn Ishak Paşa, dixxendent ta' Abdi Paşa. Il-palazz ingħata ismu u huwa sar il-Paxà ta' Çıldır mill-1790 sal-1791. Skont il-kitba mnaqqxa mad-daħla tal-palazz, is-sezzjoni tal-Ħarem tal-palazz tlestiet minn Ishak (Iżakk) Paşa fl-1784.
Il-Palazz ta' Ishak Paşa huwa wieħed mill-ftit eżempji ta' palazzi Torok li għadu jeżisti.
Il-palazz intuża fuq in-naħa ta' wara tal-karta tal-flus Torka l-ġdida ta' 100 lira tal-2005-2009.
Storja
Il-kostruzzjoni tal-palazz bdiet fl-1685 u kompliet għal deċennji sħaħ. Ix-xogħol tlesta fl-1784 jew fl-1785 W.K. Il-palazz ġarrab ħsarat minħabba terremot fl-1840 u għal xi żmien ġie abbandunat, iżda mbagħad ġie rrestawrat matul l-20 sena ta' wara. Reġa' ġarrab ħsarat matul il-Gwerra bejn ir-Russja u t-Turkija tal-1877-1878. L-istruttura iktar 'il quddiem intużat mir-Russi u matul l-Ewwel Gwerra Dinjija meta ġarrbet xi ħsarat mill-użu tal-armi tan-nar.
Iktar 'il quddiem, il-palazz intuża bħala ċ-ċentru amministrattiv tal-inħawi, u mbagħad bħala forti militari sal-1937. Il-palazz ġarrab iktar ħsarat meta beda jittieħed il-ġebel minnu biex jinbnew djar ġodda.
Fis-sena 2000 il-palazz ġie miżjud fil-lista tas-Siti Indikattivi tal-UNESCO biex fil-ġejjieni forsi jsir Sit ta' Wirt Dinji. Is-sommarju deskrittiv tal-UNESCO jistqarr li huwa: "Palazz tul it-Triq tal-Ħarir qrib il-fruntiera Iranjana ... Mhuwiex turija tat-tradizzjoni Ottomana iżda iktar huwa taħlita tat-tradizzjoni arkitettonika tal-Anatolja, tal-Iran u tat-Tramuntana tal-Mesopotamja. Il-mudell tradizzjonali li ntuża fil-kostruzzjoni tal-Palazzi Rjali fil-bliet kapitali bħal Bursa, Edirne u Istanbul ittieħed bħala eżempju fid-disinn tal-Palazz ta' Ishak Paşa. Wieħed jista' josserva l-influwenza tal-Punent fl-arkitettura Ottomana matul il-perjodu post-Klassiku... (traduzzjoni mhux uffiċjali)."Matul restawr li sar fl-2004 nstabu bosta problemi strutturali kbar u ma ġewx imsewwija għalkollox. Matul restawr sussegwenti, żdied saqaf ġdid kif ukoll irpar fuq xi partijiet tal-palazz, magħmul mill-injam u mill-ħġieġ. Naturalment, dan biddel il-bixra storika tal-palazz. Fl-2011 sar restawr ieħor.
Sezzjonijiet tal-palazz
Il-kumpless tal-palazz jikkonsisti mis-sezzjonijiet li ġejjin:
L-iżjed karatteristika li tispikka tal-palazz hi l-istil arkitettoniku mħallat tiegħu b'elementi Ottomani, Persjani u Armeni.
Hampi
daqsminuri|281x281px|It-Tempju ta' Virupakxa f'Hampi. Hampi jew Hampe, ġieli magħruf ukoll bħala l-Grupp ta' Monumenti ta' Hampi, huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsab fil-Belt ta' Hampi, fid-distrett ta' Vijayanagara, fil-Lvant u ċ-ċentru ta' Karnataka, l-Indja. Is-sit ta' Hampi jmur lura għal qabel l-Imperu ta' Vijayanagara; jissemma fir-Ramayana u l-Purana tal-Induiżmu bħala Pampa Devi Tirtha Kshetra. Hampi għadu ċentru reliġjuż importanti, li jospita t-Tempju ta' Virupakxa, monasteru attiv marbut ma' Adi Shankara u diversi monumenti tal-belt antika.
Hampi kienet il-belt kapitali tal-Imperu ta' Vijayanagara fis-seklu 14 u kienet belt iffortifikata. Il-kronaki li ħejjew il-vjaġġaturi Persjani u Ewropej, b'mod partikolari l-Portugiżi, isostnu li Hampi kienet belt prosperuża, grandjuża u mimlija ġid qrib ix-xmara Tungabhadra, b'bosta tempji, irziezet u swieq kummerċjali. Sal-1500 W.K., Hampi-Vijayanagara kienet it-tieni l-ikbar belt fid-dinja, wara Beijing, u x'aktarx l-iżjed waħda sinjura fl-Indja dak iż-żmien, u b'hekk kienet tattira kummerċjanti mill-Persja u mill-Portugall. L-Imperu ta' Vijayanagara ġarrab telfa kontra koalizzjoni ta' sultanati Musulmani; il-belt kapitali tagħha nħakmet, ġew misruqa r-rikkezzi tagħha u nqerdet mill-armati tas-sultanati fl-1565, u mbagħad Hampi baqgħet fi stat ta' fdalijiet.
Il-fdalijiet ta' Hampi jinsabu f'Karnataka qrib il-belt moderna ta' Hosapete, u huma mifruxa fuq 4,100 ettaru (16-il mil kwadru). Is-sit ġie deskritt mill-UNESCO bħala "sit awster grandjuż" li fih iktar minn 1,600 fdalijiet eżistenti tal-aħħar renju Induista kbir fin-Nofsinhar tal-Indja u li jinkludi "fortijiet, strutturi fuq in-naħa tax-xmara, kumplessi rjali u sagri, tempji, santwarji, swali bil-pilastri, mandapa, imfakar, strutturi tal-ilma u oħrajn".
Pożizzjoni
Hampi tinsab max-xtut tax-xmara Tungabhadra fil-parti tal-Lvant taċ-ċentru ta' Karnataka qrib il-fruntiera statali ma' Andhra Pradesh. Tinsab 376 kilometru (234 mil) minn Bengaluru, u 165 kilometru (103 mili) minn Hubli. L-eqreb stazzjon ferrovjarju huwa dak ta' Hosapete (Hospet), 13-il kilometru (8.1 mili) 'il bogħod, u l-eqreb ajruport jinsab 32 kilometru (20 mil) 'il bogħod u huwa l-Ajruport ta' Jindal Vijaynagar f'Toranagallu, b'kollegamenti ma' Bengaluru. Karozzi tal-linja u ferroviji li joperaw billejl jikkollegaw ukoll lil Hampi ma' Goa u Bengaluru. Tinsab 140 kilometru (87 mil) fix-Xlokk tas-siti arkeoloġiċi ta' Badami, ta' Aihole u ta' Pattadakal.
Is-sinonimu Hampi — magħrufa tradizzjonalment bħala Pampa-kshetra, Kishkindha-kshetra jew Bhaskara-kshetra — oriġina minn Pampa, isem ieħor tal-alla femminili Parvati fit-teoloġija Induista. Skont il-mitoloġija, ix-xebba Parvati (li hija l-inkarnazzjoni mill-ġdid tal-mara preċedenti ta' Xiva, Sati) tiddeċiedi li tiżżewweġ lill-axxetiku Xiva li kien iħobb joqgħod fis-solitudni. Il-ġenituri tagħha jsiru jafu bix-xewqa tagħha u jippruvaw jiskoraġġuha, iżda hi twettaq ix-xewqa tagħha. Xiva jintilef fil-meditazzjoni tal-joga, u mid-dinja ta' madwaru; Parvati tappella lill-allat għall-għajnuna biex jgħinuha tqajmu u tiġbidlu l-attenzjoni. Indra jibgħat lil Kamadeva — l-alla Induista tax-xewqat, l-imħabba erotika, l-attrazzjoni u l-imħabba — biex iqajjem lil Xiva mill-meditazzjoni. Kama jilħaq lil Xiva u jisparalu vleġġa tax-xewqa. Xiva jiftaħ it-tielet għajn fi ġbinu u jaħraq lil Kama u jġibu rmied.
Parvati ma titlifx it-tama u ċ-ċertezza tagħha li se tirbaħ qalb Xiva; hija tibda tgħix bħalu u tibda twettaq l-istess attivitajiet — l-axxetiċiżmu, il-joga u t-tapasja — sa ma tqajmu u tattiralu l-interess. Xiva jiltaqa' ma' Parvati f'għamla pajsana u jipprova jiskoraġġiha, u jgħidilha bid-dgħufijiet u bil-problemi fil-personalità ta' Xiva. Parvati tirrifjuta li tisma' u tinsisti li tibqa' twebbes rasha. Xiva finalment jaċċettaha u jiżżewġu. Iktar 'il quddiem Kama jerġa' jitqajjem mill-mewt wara ż-żwieġ ta' Xiva u Parvati. Skont is-Sthala Purana, Parvati (Pampa) kompliet bl-istil ta' ħajja axxetika u tal-joga fuq l-Għolja ta' Hemakuta, li issa hija parti minn Hampi, sabiex tikkonvinċi lill-axxetiku Xiva jerġa' lura għall-ħajja domestika normali. Xiva jissejjaħ ukoll Pampapati (li tfisser "ir-raġel ta' Pampa"). Ix-xmara qrib l-Għolja ta' Hemakuta saret magħrufa bħala x-xmara Pampa. Il-kelma bis-Sanskritu "Pampa" saret il-kelma bil-Kannada "Hampa" u l-post fejn Parvati baqgħet baqgħet sakemm ikkonvinċiet lil Xiva sar magħruf bħala Hampe jew Hampi.
Is-sit kien post tal-pellegrinaġġi Medjevali bikrin magħruf bħala Pampakshetra. Il-fama tiegħu ġiet mill-kapitlu ta' Kishkindha tal-ġrajja epika Induista tar-Ramayana, fejn Rama u Lakxmana jiltaqgħu ma' Hanuman, Sugriva u l-armata tax-xadini fit-tfittxija tagħhom għall-maħtufa Sita. L-inħawi ta' Hampi jixbhu ħafna l-post deskritt fil-ġrajja epika. It-tradizzjoni reliġjuża ssostni li s-sit huwa l-post imsemmi fir-Ramayana, u b'hekk jattira l-pellegrini. Saret magħrufa bis-saħħa tal-inġinier u l-kurunell Colin Mackenzie matul is-seklu 19.
Żmien il-qedem sas-seklu 14 W.K.
L-editti fuq il-blat tal-Imperatur Ashoka f'Nittur u f'Udegolan — li saru t-tnejn li huma fid-distrett ta' Bellary fil-269-232 Q.K. — jissuġġerixxu li dan ir-reġjun kien parti mill-Imperu Mawrjan matul is-seklu 3 Q.K. Kitba mnaqqxa Braħmina u siġill tat-terrakotta li jmorru lura għall-ħabta tas-seklu 2 W.K. instabu matul l-iskavi fis-sit. Ir-raħal jissemma fil-kitbiet imnaqqxa ta' Badami Chalukya bħala Pampapura, għall-ħabta ta' bejn is-sekli 6 u 8.
Sas-seklu 10, is-sit kien sar ċentru ta' attivitajiet reliġjużi u edukattivi matul ir-renju tar-rejiet Induisti Kalyana Chalukya, li l-kitbiet imnaqqxin tagħhom isostnu li r-rejiet taw l-artijiet għat-Tempju ta' Virupakxa. Diversi kitbiet imnaqqxa mis-sekli 11 sa 13 huma dwar is-sit ta' Hampi, u jissemmew id-doni lill-alla femminili Hampa-devi. Bejn is-sekli 12 u 14, ir-rejiet Induisti tal-Imperu ta' Hoysala tan-Nofsinhar tal-Indja bnew tempji ddedikati lil Durga, Hampadevi u Xiva, skont kitba mnaqqxa li tmur lura għall-ħabta tal-1199 W.K. Hampi saret it-tieni residenza rjali; wieħed mir-rejiet ta' Hoysala kien magħruf bħala Hampeya-Odeya jew "il-mulej ta' Hampi". Skont Burton Stein, il-kitbiet imnaqqxin tal-perjodu ta' Hoysala jsejħu lil Hampi by b'ismijiet alternattivi bħal Virupakshapattana u Vijaya Virupakshapura f'ġieħ it-tempju l-antik ta' Virupakxa (Xiva).
Seklu 14 u wara
L-armati tas-Sultanat ta' Delhi, b'mod partikolari dawk ta' Alauddin Khalji u Muhammad bin Tughlaq, invadew u serqu r-rikkezzi tan-Nofsinhar tal-Indja. L-Imperu ta' Hoysala u l-belt kapitali tiegħu Dvarasamudra fin-Nofsinhar ta' Karnataka nsterqulhom ir-rikkezzi u nqerdu fil-bidu tas-seklu 14 mill-armati ta' Alauddin Khalji, u mill-ġdid fl-1326 W.K. mill-armata ta' Muhammad bin Tughlaq.
Ir-renju Kampili fit-Tramuntana u ċ-ċentru ta' Karnataka ġie wara l-waqgħa tal-Imperu ta' Hoysala. Kien renju Induista b'għomor qasir u l-belt kapitali tiegħu kienet tinsab madwar 33 kilometru (21 mil) 'il bogħod minn Hampi. Ir-renju Kampili ntemm wara invażjoni mill-armati Musulmani ta' Muhammad bin Tughlaq. In-nisa Induisti tar-renju Kampili wettqu jauhar (suwiċidju ritwali tal-massa) meta s-suldati tar-renju Kampili ġarrbu telfa kontra l-armata ta' Tughlaq. Fl-1336 W.K., l-Imperu ta' Vijayanagara feġġ mill-fdalijiet tar-renju Kampili u kiber f'wieħed mill-imperi Induisti famużi tan-Nofsinhar tal-Indja b'renju ta' iktar minn 200 sena.
L-Imperu ta' Vijayanagara bena l-belt kapitali tiegħu madwar Hampi, bl-isem ta' Vijayanagara. Bosta storiċi jipproponu li Harihara I u Bukka I, il-fundaturi tal-imperu, kienu kmandanti fl-armata tal-Imperu ta' Hoysala stazzjonati fir-reġjun ta' Tungabhadra sabiex inaffru l-invażjonijiet Musulmani mit-Tramuntana tal-Indja. Uħud isostnu li kienu membri tal-poplu Telugu, li ħadu l-kontroll tal-partijiet tat-Tramuntana tal-Imperu ta' Hoysala matul id-deklin tiegħu. Skont xi testi bħall-Vidyaranya Kalajana, Vidyaranya Vritanta, Rajakalanirnaya, Pitamahasamhita, u Sivatatvaratnakara, kienu uffiċjali tat-teżor ta' Pratap Rudra, ir-Re tar-Renju Kakatiya. Meta Muhammad Bin Tughlaq ġie biex ifittex lil Baha-Ud-Din Gurshasp (li kien fittex refuġju fil-qorti ta' Pratap Rudra), Pratap Rudra ġarrab telfa u r-renju Kakatiya nqered. Matul dan iż-żmien, iż-żewġ aħwa Harihara I u Bukka I, flimkien ma' armata żgħira, marru fis-sit attwali ta' Vijayanagara, Hampi. Vidyaranya, it-12-il Jagadguru ta' Śringeri Śarada Pītham ħadhom taħt il-protezzjoni tiegħu, stabbilihom fuq it-tron, u l-belt issemmiet Vidyanagara fl-1336.
Huma kabbru l-infrastruttura u t-tempji. Skont Nicholas Gier u studjużi oħra, sal-1500 Hampi-Vijayanagara kienet it-tieni l-ikbar belt Medjevali fid-dinja wara Beijing, u x'aktarx l-iżjed waħda sinjura tal-Indja. Il-ġid tagħha attira lill-kummerċjanti tas-seklu 16 miż-żona tad-Dekkan, mill-Persja u mill-kolonja Portugiża ta' Goa. Il-mexxejja ta' Vijayanagara wettqu żviluppi fl-affarijiet intellettwali u fl-arti, kellhom qasam militari b'saħħtu u ġġieldu bosta gwerer mas-sultanati fit-Tramuntana u fil-Lvant. Huma investew fit-toroq, fl-istrutturi tal-ilma, fl-agrikoltura, fil-binjiet reliġjużi u fl-infrastruttura pubblika. Skont il-UNESCO, dawn kienu jinkludu "fortijiet, strutturi man-naħa tax-xmara, kumplessi rjali u sagri, tempji, santwarji, swali bil-pilastri, mandapa (swali fejn in-nies setgħu jpoġġu bilqiegħda), imfakar, daħliet, postijiet tal-kontroll, stalel, strutturi tal-ilma, u iktar". Is-sit kien multireliġjuż u multietniku; kien fih monumenti Induisti u Ġainisti ħdejn xulxin. B'mod ġenerali, il-binjiet segwew l-arti u l-arkitettura Induista tan-Nofsinhar tal-Indja ta' żmien l-istili ta' Aihole u ta' Pattadakal, iżda l-bennejja ta' Hampi użaw ukoll elementi tal-arkitettura Indjana fil-Lotus Mahal, fil-banju pubbliku u fl-istalel tal-iljunfanti.
Skont il-memorji storiċi tal-kummerċjanti Portugiżi u Persjani li żaru Hampi, il-belt kellha daqs ta' metropoli; huma ddeskrivewha bħala "waħda mill-isbaħ bliet". Meta kienet prosperuża u mimlija infrastruttura, il-gwerer bejn il-Musulmani u l-Induisti, bejn is-Sultanati Musulmani u l-Imperu ta' Vijayanagara baqgħu għaddejjin. Fl-1565, fil-Battalja ta' Talikota, koalizzjoni ta' sultanati Musulmani daħlu fi gwerra mal-Imperu ta' Vijayanagara. Huma qabdu u qatgħu ras ir-Re Aliya Rama Raya, wara qerda enormi tal-infrastruttura ta' Hampi u tal-metropoli ta' Vijayanagara. Ir-rikkezzi tal-belt insterqu u l-belt ingħatat in-nar għal sitt xhur wara l-gwerra, u mbagħad ġiet abbandunata fi stat ta' fdalijiet, li issa jissejħu l-Grupp ta' Monumenti ta' Hampi.
Sit arkeoloġiku
Hampi u r-reġjun tal-madwar baqgħu jiġu kkontestati u miġġielda mill-kapijiet lokali, in-nizam Musulmani ta' Hyderabad, ir-rejiet Induisti ta' Maratha, u Hyder Ali u ibnu Tipu s-Sultan ta' Mysore matul is-seklu 18. Fl-1799, Tipu s-Sultan ġarrab telfa u nqatel meta l-qawwiet Brittaniċi u d-dinastija Wadiyar sabu qbil. Imbagħad ir-reġjun ġie taħt l-influwenza tal-Brittaniċi. Il-fdalijiet ta' Hampi sarilhom stħarriġ fl-1800 mill-Kurunell Skoċċiż Colin Mackenzie, l-ewwel Surveyor Ġenerali tal-Indja. Mackenzie kiteb li s-sit ta' Hampi kien abbandunat u kienu jgħixu fih l-organiżmi selvaġġi biss. Xi artikli spekulattivi tas-seklu 19 minn storiċi ta' wara Mackenzie tefgħu l-ħtija fuq l-armati tas-seklu 18 ta' Hyder Ali u r-rejiet ta' Maratha għall-ħsarat li ġarrbu l-monumenti ta' Hampi.
Is-sit ta' Hampi fil-biċċa l-kbira tiegħu baqa' injorat sa nofs is-seklu 19, meta Alexander Greenlaw żar is-sit u ħa xi ritratti fl-1856. Huwa ħoloq arkivju ta' 60 ritratt kalotipiku tat-tempji u tal-istrutturi rjali li kienu għadhom weqfin fl-1856. Dawn ir-ritratti nżammew f'kollezzjoni privata fir-Renju Unit u ma ġewx ippubblikati qabel l-1980. Dawn huma l-iżjed sors siewi għall-istudjużi dwar l-istat tal-monumenti ta' Hampi f'nofs is-seklu 19.
Traduzzjoni tal-memorji miktuba minn Abdul Razzaq, mibgħut Persjan fil-qorti ta' Devaraya II (1424-1446), ippubblikata fil-bidu tas-snin 80 tas-seklu 19, iddeskriviet xi monumenti tas-sit abbandunat. Din it-traduzzjoni, għall-ewwel darba, tuża termini Għarab bħal "zenana" biex jiġu deskritti wħud mill-monumenti ta' Hampi. Uħud minn dawn it-termini saru l-ismijiet tal-istrutturi. Alexander Rea, uffiċjal tad-dipartiment tal-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Presidenza ta' Madras fi ħdan l-Indja Brittanika, ippubblika l-istħarriġ tiegħu tas-sit fl-1885. Robert Sewell ippubblika s-saġġ tiegħu bħala studjuż, A Forgotten Empire, fl-1900, u b'hekk ġibed l-attenzjoni ta' bosta studjużi oħra. L-interess dejjem jikber fir-rigward ta' Hampi wassal biex Rea u s-suċċessur tiegħu Longhurst jikklerjaw u jwettqu t-tiswijiet meħtieġa għall-grupp ta' monumenti ta' Hampi.
Is-sit huwa sinifikanti storikament u arkeoloġikament, kemm għall-perjodu ta' Vijayanagara kif ukoll għal qabel. L-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja għadu qed iwettaq skavi fl-inħawi.
Deskrizzjoni
Il-biċċa l-kbira tal-monumenti huma Induisti; it-tempji u l-infrastruttura pubblika bħall-ġibjuni u s-swieq jinkludu riljievi u opri tal-arti li juru d-divinitajiet Induisti u t-temi mit-testi Induisti. Hemm ukoll sitt tempji u monumenti Ġainisti u moskea u oqbra Musulmani. L-arkitettura nbniet mill-ġebla lokali abbundanti; l-istil dominanti huwa Dravidjan, b'għeruq fl-iżviluppi fl-arti u fl-arkitettura Induista fit-tieni nofs tal-ewwel millenju fir-reġjun Dekkan. Kienet tinkludi wkoll elementi tal-arti li żviluppaw matul ir-renju tal-Imperu ta' Hoysala fin-Nofsinhar bejn is-sekli 11 u 14 bħal fil-pilastri tat-tempju ta' Ramachandra u s-soqfa ta' wħud mill-istrutturi tal-kumpless tat-tempju ta' Virupakxa. L-arkitetti adottaw ukoll stil Indo-Iżlamiku fi ftit monumenti, bħall-banju tar-Reġina u l-istalel tal-iljunfanti, li l-UNESCO ssostni li jirrifletti "soċjetà multireliġjuża u multietnika evoluta".
Tempju u l-kumpless tas-suq ta' Virupakxa
It-tempju ta' Virupakxa huwa l-eqdem santwarju u d-destinazzjoni prinċipali tal-pellegrini u tat-turisti, u għadu sit attiv ta' qima Induista. Partijiet mit-tempji ta' Xiva, ta' Pampa u ta' Durga kienu jeżistu fis-seklu 11; il-kumpless ġie estiż matul żmien l-Imperu ta' Vijayanagara. It-tempju huwa ġabra ta' tempji iżgħar: gopuram għolja 50 metru (160 pied) li tiġi miżbugħa regolarment, monasteru Induista ddedikat lil Vidyaranya tat-tradizzjoni ta' Advaita Vedanta, ġibjun tal-ilma (Manmatha), kċina komunitarja, monumenti oħra u suq tal-ġebel irvinat twil 750 metru (2,460 pied) b'santwarju monolitiku ta' Nandi fuq in-naħa tal-Lvant.
It-tempju jħares lejn il-Lvant, u huwa allinjat mas-santwarji u t-tempji ta' Xiva u ta' Pampa Devi u ma' tlugħ ix-xemx; fid-daħla tiegħu hemm gopuram kbira. Is-sovrastruttura hija torri piramidali b'diversi sulari ta' pilastri b'bosta opri tal-arti, fosthom skulturi erotiċi. Il-gopuram tagħti għal bitħa rettangolari fil-beraħ li tintemm b'gopuram oħra iżgħar li tmur lura għall-1510. Man-naħa tan-Nofsinhar hemm sala b'mitt kolonna b'riljievi Induisti fuq l-erba' naħat ta' kull pilastru. Ikkollegata ma' din is-sala pubblika hemm kċina komunitarja, karatteristika preżenti f'tempji ewlenin oħra ta' Hampi. Hemm kanal imħaffer fil-blat li jwassal l-ilma sal-kċina u s-sala tal-ikel. Il-bitħa ta' wara l-gopuram iż-żgħira għandha dipa-stambha (pilastru b'għamla ta' lampa) u skultura ta' Nandi.