cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ċina
Dinastija Song (4 ta' Frar, 960-19 ta' Marzu, 1279)
Il-perjodu ta '319-il sena tad-dinastija Song huwa maqsum f'żewġ stadji distinti: il-Kanzunetta tat-Tramuntana (北宋, 960-1127) u l-Kanzunetta tan-Nofsinhar (南宋, 1127-1279). Matul l-ewwel, il-kapitali tal-Kanzunetta kienet fil-belt tat-Tramuntana ta 'Bianjing (il-lum Kaifeng) u d-dinastija kkontrollat ​​il-biċċa l-kbira taċ-Ċina interna. It-tieni tirreferi għall-perjodu li segwa t-telf taċ-Ċina tat-Tramuntana, li d-dinastija Jin wrested mill-Kanzunetta. F'dan il-perjodu, il-qorti tal-Kanzunetta rtirat fin-nofsinhar tax-Xmara Yangtze u stabbiliet il-kapital tagħha f'Lin'an (il-lum Hangzhou). Għalkemm id-dinastija kienet tilfet il-benniena tradizzjonali taċ-ċiviltà Ċiniża fil-Baċin tax-Xmara Isfar, l-ekonomija ma waqgħetx, peress li l-Imperu Kanzunetta tan-Nofsinhar ikkontrolla 60 fil-mija tal-popolazzjoni taċ-Ċina u l-biċċa l-kbira tal-art agrikola.
Biex jirripellaw lill-Jin, u aktar tard lill-Mongols, il-Kanzunetta żviluppat teknoloġija militari ġdida rivoluzzjonarja, imħaddma bl-użu tal-porvli. Fl-1234, it-territorji tad-dinastija Jin ġew maħkuma mill-Mongols, li ħadu f'idejhom it-Tramuntana taċ-Ċina, u żammew relazzjonijiet prekarji mal-Kanzunetta tan-Nofsinhar. Möngke Khan, ir-raba’ khan kbir tal-Imperu Mongol, miet fl-1259 waqt li kien qed assedja belt f’Chongqing. Ħu ż-żgħir, Kublai Khan, sar khan kbir, għalkemm il-ħatra tiegħu kienet biss parzjalment rikonoxxuta mill-Mongols fil-Lvant. Fl-1271, Kublai Khan ġie pproklamat Imperatur taċ-Ċina.4 Wara żewġ deċennji ta’ ġlied sporadiku, l-armati ta’ Kublai Khan għelbu lid-dinastija Song fl-1279, u ċ-Ċina reġgħet ġiet unifikata taħt id-dinastija Mongol Yuan (1271-1368).5​
Il-popolazzjoni taċ-Ċina rdoppja fin-numru matul l-għaxar u l-ħdax-il seklu. Dan it-tkabbir kien prodott mill-espansjoni tal-kultivazzjoni tar-ross fiċ-ċentru u fin-nofsinhar tar-reġjun, bl-użu ta 'ross li jimmatura bikrija mix-Xlokk u l-Asja t'Isfel, u mill-produzzjoni ta' ikel żejda abbundanti.6​7​ Iċ-ċensiment tat-Tramuntana Song irreġistra popolazzjoni ta 'madwar ħamsin miljun, ugwali għal dik taż-żminijiet tad-dinastiji Han u Tang. Din id-dejta tinsab fl-Erbgħa u Għoxrin Storja. Madankollu, huwa stmat li l-Kanzunetta tat-Tramuntana fil-fatt iddeċidiet popolazzjoni ta’ madwar 100 miljun ruħ, u laħqet il-200 miljun sa żmien id-dinastija Ming.8 Dan it-tkabbir spettakolari tal-popolazzjoni wassal għal rivoluzzjoni ekonomika fiċ-Ċina premoderna. Popolazzjoni akbar żiedet ukoll l-importanza tar-rwol tan-nobbli aktar baxx fl-amministrazzjoni tal-bażi u l-affarijiet lokali. Uffiċjali maħtura fiċ-ċentri tal-kontea u provinċjali kienu jiddependu fuq il-ġentry intellettwali għas-servizzi, il-patroċinju, u s-superviżjoni lokali.
Knejjes Impittrin fir-Reġjun ta’ Troodos
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ċina
Dinastija Song (4 ta' Frar, 960-19 ta' Marzu, 1279)
Il-ħajja soċjali matul id-dinastija Song kienet vibranti; l-elite soċjali ngħaqdu biex jaraw u jinnegozjaw xogħlijiet tal-arti prezzjużi, il-popolazzjoni tħallat f’festivals pubbliċi u soċjetajiet privati, u l-bliet kellhom distretti ta’ divertiment vivaċi. It-tixrid tal-letteratura u l-għarfien kien imsaħħaħ bl-invenzjoni bikrija tal-istampar tal-injam u bl-invenzjoni aktar tard fis-seklu ħdax tal-istampa tal-istampar mobbli. It-teknoloġija pre-moderna, ix-xjenza, il-filosofija, il-matematika, l-inġinerija, u attivitajiet intellettwali oħra iffjorixxu matul ir-renju tal-Kanzunetta. Filosfi bħal Cheng Yi u Zhu Xi infużaw qawwa ġdida fil-Konfuċjaniżmu, b'kontribuzzjonijiet ġodda, mimlijin b'ideali Buddisti, u influwenzaw organizzazzjoni ġdida ta 'testi klassiċi, li taw lok għall-pedamenti dottrinali tan-Neo-Konfuċjaniżmu. Għalkemm l-istituzzjoni tal-eżamijiet tas-servizz ċivili kienet teżisti mid-dinastija Sui, kisbet importanza matul il-perjodu tal-Kanzunetta. Dan sar fattur importanti fit-tranżizzjoni minn elite aristokratika għal burokratika.
Kapitali: Bianjing u mbagħad Lin'nan; Entità: Dinastija Imperial Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Klassiku (miktub), Ċiniż Nofsani u Mandarin Qadim; Żona: (980​) 3,100,000 km², (1,204​) 1,800,000 km²; Reliġjon: Buddhism, Shenism, Taoism, Confucianism, Manichaeism, Jǐngjiào; Storja: 4 ta' Frar, 960-Proklamazzjoni minn Zhao Kuangyin, 1127-Inċident ta' Jingkang, 19 ta' Marzu, 1279-Battalja ta' Yamen u waqgħa tal-aħħar fdal tal-Kanzunetta; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Taizu (960-976), Zhao Bing (1278-1279); PGD ​​(nominali) PGD per capita: Tkabbir 26.5 taels.
Dinastija Liao (916-1125)
thumb|Id-Dinastija Liao (bil-maġenta) thumb|Mappa Id-Dinastija Liao (Ċiniż Tradizzjonali 遼朝; Ċiniż Simplifikat 辽朝; pinyin Liáo Cháo; Wade-Giles, Liao2-Ch'ao, Khitan: Mos Jælut),1​2​ 907-1125, magħruf ukoll bħala L-Imperu Khitan (契丹國 pinyin, Qìdān Guó, Khitan: Mos diau-d kitai huldʒi gur) kienet dinastija Ċiniża, ta 'oriġini barranija, li ħakmet ħafna mill-grigal tat-territorju Ċiniż tal-lum.
Il-Khitan, wieħed mill-gruppi etniċi Tungus li abitaw il-Manċurja tal-lum sekli ilu, waqqfu stat fl-907 li inizjalment irċieva l-isem tal-Istat Khitan. Aktar tard, wara li rebaħ it-Tramuntana taċ-Ċina, l-istat assuma forom ta' stil Ċiniż ta' gvern li ħa l-isem dinastiku ta 'Liao, wara x-xmara bl-istess isem (fil-Provinċja ta' Liaoning taċ-Ċina tal-lum) mill-art antenati tagħha. L-imperu Liao kien jeżisti flimkien mad-dinastija Song, fin-nofsinhar, u mal-Imperu Tangut (jew Xia tal-Punent), li ħakem parti mill-majjistral taċ-Ċina.
L-imperu Khitan waqa' definittivament fis-sena 1125, megħlub minn poplu Altaic ieħor, il-Jurchen, li rebaħ it-territorju tal-Liao u waqqaf id-dinastija tagħhom stess, il-Jin.
Mill-isem "kitan" ġej l-isem "Catay" li bih iċ-Ċina kienet magħrufa fl-Ewropa matul il-Medju Evu. L-isem attwali taċ-Ċina bir-Russu (Kitái), Mongoljan (Qitad) u Uyghur (Hitay) għandu wkoll dan l-istess
Kapitali: Shangjing (918-1120); Entità: Dinastija Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Khitan, Ċiniż Medjevali; Reliġjon: Tengrianism, Buddhism, Taoism, Confucianism, u r-reliġjon tradizzjonali Ċiniża; Munita: Muniti tar-ram, munita antika Ċiniża u flus kontanti Ċiniżi, eċċ; Storja: 916-Elezzjoni ta 'Abaoji bħala kap, 1125-Qbid, mill-Jurchen, tal-Imperatur Tianzuo; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Khan imbagħad Imperatur: Taizu (916-926), Tianzuo (1101-1125).
Aktar tard Tang Dynasty (Mejju, 923-11 ta' Jannar, 937)
thumb|Mappa
Id-dinastija Tang, magħrufa fl-istorjografija Ċiniża bħala l-Later Tang, kienet dinastija imperjali ta' ħajja qasira li kienet teżisti minn 923 sa 937 matul il-perjodu tal-Ħames Dinasties u Għaxar Renji fl-istorja Ċiniża.
L-ewwel tlieta mill-erba 'Imperaturi Tang ta' Aktar tard kienu etnikament Shatuo. L-isem Tang intuża biex jilleġittimizza lilhom infushom bħala restawraturi tad-dinastija Tang (618–907). Għalkemm l-isem beda jintuża uffiċjalment fl-923, id-dinastija kienet diġà teżisti fis-snin preċedenti, bħala entità politika msejħa Jin (907–923).
Fl-eqqel tagħha, id-dinastija Tang aktar tard ikkontrollat ​​il-biċċa l-kbira taċ-Ċina tat-Tramuntana.
Taħriġ
Mill-waqgħa tad-dinastija Tang fl-907, kienet żviluppat rivalità bejn is-suċċessur tad-dinastija Liang ta 'wara, iffurmata minn Zhu Wen, u l-Stat ta' Jin, iffurmat minn Li Keyong, fix-Shanxi tal-lum. Ir-rivalità baqgħet ħaj mill-mewt ta' Li Keyong, li iben, Li Cunxu, kompla jespandi t-territorji ta' Jin għad-detriment tal-Later Liang.
Li Keyong ssawwar alleanza mal-Khitan qawwijin, inklużi s-Shatuo, poplu mill-isteppa tat-Tramuntana, u ssawwar relazzjoni li kienet parti importanti mill-espansjoni u t-trijonf eventwali tas-Shatuo. Li Cunxu irnexxielu jwaqqa 'l-Later Liang fl-923 u pproklama lilu nnifsu imperatur tal-Later Tang, li hu rrefera bħala l-"Restored Tang". Bħala parti mir-restawr, il-kapital ġie mċaqlaq lura lejn is-sede preċedenti ta 'Luoyang fil-Lvant ta' Tang.
Kors
Il-Later Tang kien reġim ta' ħajja qasira, li dam biss tlettax-il sena. Li Cunxu innifsu għex għal tliet snin biss wara t-twaqqif tad-dinastija, inqatel waqt ribelljoni ta 'uffiċjal fl-926. Li Siyuan, iben adottiv ta' Li Keyong, ħa f'idejh id-dinastija, iżda r-relazzjonijiet mal-kitan kienu marru għall-agħar. Il-ġlied intern ikkaratterizzat l-għaxar snin li kien fadal tad-dinastija, li spiċċaw bit-twaqqigħ tagħha fl-936 meta Shi Jingtang, l-iben ta' Li Siyuan, u sieħbu Shatuo rribellaw, ħadu l-kapitali bl-għajnuna tat-truppi tad-dinastija Liao u waqqfu l-Jin ta' wara. dinastija.
Territorju
Il-Later Tang ikkontrolla konsiderevolment aktar territorju fl-għoli tiegħu mill-Later Liang. Infirex fit-territorji kollha tat-Tramuntana kkontrollati mill-Later Liang, kif ukoll il-bażi tagħhom stess f'Shanxi. Huma kellhom ukoll kontroll fuq iż-żoni madwar Beijing u Shaanxi, li ma kinux kompletament taħt il-kontroll tal-Later Liang. L-akbar espansjoni tal-Later Tang seħħet fl-925, meta rebħu l-istat antik ta' Shu, iċċentrat fuq Sichuan tal-lum. Madankollu, hekk kif il-qawwa tal-Later Tang kienet qed tonqos, ġie ffurmat stat ta' Later Shu fl-934, sena qabel il-waqgħa tal-Later Tang.
Dinastija Tang (Ġunju 18, 618-Ġunju 1, 907)
thumb|Mappa 700 CE thumb|It-territorju tad-dinastija Tang u l-bidliet tagħha matul l-storja thumb|Ritratt ta' l-Imperatur Yang ta' Sui, ikkummissjonat fl-643 minn Taizong, miżbugħ minn Yan Liben (600-673). Id-dinastija Tang (Ċiniż simplifikat u tradizzjonali: 唐朝; pinyin, Táng Cháo; Wade-Giles, T'ang Ch'ao; Dwar dan il-ħoss tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ̯ (?·i)) kienet dinastija imperjali taċ-Ċina li ddeċidiet minn 618 sa 907, b'interregnum bejn 690 u 705. Kienet preċeduta mid-dinastija Sui u segwita mill-perjodu Ħames Dinasties u Għaxar Renji fl-istorja Ċiniża. L-istoriċi ġeneralment iqisu t-Tang bħala punt għoli taċ-ċiviltà Ċiniża u età tad-deheb tal-kultura kożmopolitana.3 It-territorju Tang, akkwistat permezz tal-kampanji militari tal-ħakkiema bikrija tiegħu, kien rivali għal dak tad-dinastija Han. Il-kapitali Tang f'Chang'an (preżenti). -day Xi'an) kienet l-aktar belt popolata fid-dinja fi żmienha.
Il-familja Lǐ (李) waqqfet id-dinastija, ħatbet il-poter waqt it-tnaqqis u l-kollass tal-Imperu Sui. Id-dinastija Tang damet 288 sena, interrotta biss għal 15-il sena meta l-Imperatriċi Wu Zetian ħatfet it-tron, ipproklamat id-dinastija Wu Zhou, u saret l-uniku renju tal-imperatriċi leġittima taċ-Ċina. F'żewġ ċensimenti fis-sekli 7 u 8, ir-rekords Tang stmaw il-popolazzjoni għal kull numru ta' djar reġistrati għal madwar 50 miljun. Madankollu, anke meta l-gvern ċentrali kien qed jiġġarraf u ma kienx kapaċi jikkompila ċensiment tal-popolazzjoni preċiż fis-seklu 9, huwa stmat li l-popolazzjoni sa dak iż-żmien kienet kibret għal madwar miljun 80. Bil-bażi tal-popolazzjoni kbira tagħha, id-dinastija li kien kapaċi jġbor. armati professjonali u ingaġġati ta' mijiet ta' eluf ta' truppi biex jikkompetu mal-poteri nomadi għad-dominanza fl-Asja ta' Ġewwa u r-rotot kummerċjali li jrendu tul it-Triq tal-Ħarir. Diversi renji u stati taw ġieħ lill-qorti Tang, filwaqt li t-Tang rebaħ jew ssottometta wkoll diversi reġjuni li hija kkontrollata indirettament permezz ta 'sistema ta' protettorat. Minbarra l-eġemonija politika, it-Tang eżerċita wkoll influwenza kulturali qawwija fuq stati ġirien tal-Asja tal-Lvant bħall-Ġappun u l-Korea.
Id-dinastija Tang kienet fil-biċċa l-kbira perjodu ta' progress u stabbiltà fl-ewwel nofs tal-ħakma tad-dinastija, sakemm ir-Ribelljoni devastanti ta' An Lushan (755–763) u t-tnaqqis tal-awtorità ċentrali fit-tieni nofs tad-dinastija. Bħad-dinastija Sui qabilha, id-dinastija Tang żammet sistema ta' servizz ċivili billi rreklutat uffiċjali akkademiċi permezz ta' eżamijiet standardizzati u rakkomandazzjonijiet għall-kariga. Iż-żieda ta' ħakkiema militari reġjonali magħrufa bħala jiedushi matul id-disa' seklu dgħajjef din l-ordni ċivili.
Kapitali: Chang'an (618-904), Luoyang (904-907); Entità: Dinastija Imperial Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Nofsani; Żona: 5,400,000 km²; Popolazzjoni: (seklu 7) 50,000,000 abitant, (seklu 9) 80,000,000 abitant; Reliġjon: Buddhism Ċiniż, Taoism, Confucianism, Reliġjon Tradizzjonali Ċiniża, Nestorianism, Manichaeism, Zoroastrianism; Storja: Ġunju 18, 618-Fondazzjoni minn Li Yuan, Ġunju 1, 907-Usurpation minn Zhu Wu; Forma ta' Gvern: Monarkija Assoluta.
Dinastija Sui (4 ta' Marzu, 581-23 ta 'Mejju, 619)
thumb|Estensjoni tal-Imperu Sui madwar 610. Id-Dinastija Sui (Ċiniż Tradizzjonali: 隋朝, Ċiniż Medjevali /*ziuᴇ ʈˠiᴇu/6; Mandarin Modern (pinyin): Suí cháo; 581-618) segwiet id-Dinastiji tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana u ppreċediet id-Dinastija Tang fiċ-Ċina. Dam 37 sena u ntemmet madwar erba' sekli ta' ħakma kondiviża bejn dinastiji awtoproklamati kemm fit-tramuntana kif ukoll fin-nofsinhar.
Id-dinastija Sui spiss titqabbel mad-dinastija Qin preċedenti f'termini tal-possedimenti tagħha u l-moħqrija tal-kisbiet tagħha. Il-kollass bikri tad-dinastija Sui ġie attribwit għat-talbiet tiraniċi tal-gvern fuq in-nies, li ġarrbu l-piż terribbli tat-taxxi u tax-xogħol obbligatorju. Dawn ir-riżorsi ġew eżawriti fil-kostruzzjoni tal-Kanal il-Kbir—sfida monumentali ta' inġinerija—u fit-twettiq ta' proġetti oħra ta' kostruzzjoni, inkluż il-bini mill-ġdid tal-Ħajt il-Kbir taċ-Ċina. Imdgħajfa minn fallimenti militari li jiswew ħafna flus kontra l-Korea fil-bidu tas-seba’ seklu, id-dinastija ddiżintegrat permezz ta' taħlita ta' rewwixti popolari, żlealtà, u qtil.
Kapitali: Daxing; Entità: Dinastija Imperial Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Nofsani; Żona: 3,000,0001 km²; Popolazzjoni (606): 46,019,956 abitant; Reliġjon: Buddhism, Taoism, Confucianism, Reliġjon Tradizzjonali Ċiniża, Zoroastrianism; Storja: 4 ta' Marzu, 581-Twaqqif, 10 ta' Frar, 589-Riunifikazzjoni taċ-Ċina, 18 ta' Ġunju, 618-proklamazzjoni ta 'Gaozu ta' Tang bħala imperatur, 23 ta 'Mejju, 619-Tmiem tal-Jin, Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Wen (581-604), Yang (604-617).
Ir-regola tal-Imperatur Wen
Il-fundatur tad-dinastija, Yang Jian (r. 581-604), magħruf wara mewtu bħala Wendi (Imperatur Wen), kien ġenerali preċedenti tad-dinastija Zhou tat-Tramuntana. Fost l-akbar kisbiet tiegħu kien hemm ristrutturar tal-gvern biex tissimplifika l-amministrazzjoni interna, reviżjoni tal-kodiċi penali, u bosta proġetti ta 'xogħlijiet pubbliċi, inkluż il-ħolqien ta' sistema kumplessa ta' kanali li jgħaqqdu x-xmajjar Isfar, Huai u Yangtze. Wendi kien ukoll sostenitur tal-Buddiżmu, u ħeġġeġ it-tixrid ta' din ir-reliġjon madwar id-dominji tiegħu. Huwa għaqqad mill-ġdid iċ-Ċina kollha fl-589, wara li għeleb lid-dinastija Chen li tinsab fin-Nofsinhar taċ-Ċina.
Huwa ħa ħsieb ukoll li jipproteġi l-fruntieri tal-imperu l-ġdid tiegħu. Fit-tramuntana, iddominaw il-köktürk, il-konfederazzjoni tal-popli nomadi li kienu kkontrollaw l-isteppa mill-waqgħa finali tar-Rouran (555). Id-dominju köktürk ġie stabbilit prinċipalment fuq l-isteppi tal-Lvant sakemm wasal fit-taiga-steppe (Manċurja) u saħansitra seta’ jniedi diversi hordes avvanzati sakemm wasal fl-isteppi tal-punent, li diġà jmissu mat-territorji tal-Imperu Sassanid u lil hinn (Imperu Biżantin). L-estensjoni enormi tat-territorji tagħha, preċiżament ikkawżat lill-konfederazzjoni tbati minn dgħjufija strutturali konsegwenti, diġà kkundannata minn żminijiet bikrin, biex tbati attentati ta' ribelljoni kemm minn membri tal-familja li tirregola, kif ukoll minn mexxejja reġjonali ħerqana li jiksbu aktar poter u influwenza. Billi kien jaf dawn id-dgħufijiet, Yang Jian ipprova mill-bidu joħloq xibka politika skillful li tiddestabilizza l-konfederazzjoni nnifisha, billi toffri l-appoġġ tagħha lill-fazzjonijiet fil-gwerra kull meta kienet ta' benefiċċju għall-istat. Għalhekk, filwaqt li estenda idejh u r-rikonoxximent lejn il-köktürk tar-reġjuni tal-punent, it-truppi Suì laqtu u ddelimitaw il-qasam tal-azzjoni tal-köktürk li jinsab fir-reġjuni tal-Lvant, li fl-aħħar telgħu bħala l-aktar fergħa importanti u nobbli tal- konfederazzjoni kollha.
Dawn il-makkinazzjonijiet politiċi, flimkien mat-tisħiħ tal-Ħajt il-Kbir, żieda fin-numru ta' truppi li jgħassu l-fruntiera tat-tramuntana, u l-ħolqien tal-kanal il-kbir, naqqsu ħafna (għalkemm mhux kompletament) it-theddida ta' attakk potenzjali mill-köktürk li jinsab. fir-reġjuni tal-Lvant. Fl-istess ħin, din il-politika ppermettiet ukoll il-ftuħ mill-ġdid tar-rotot kummerċjali tal-punent, u reġgħet żviluppat relazzjoni kummerċjali prospera mal-Asja Ċentrali u tal-Punent.
Imperatur Yang u kollass tal-Jin
Yáng Guǎng (楊廣, r. 604-617) kien f'diversi aspetti saħansitra aktar ambizzjuż minn missieru. Huwa bena t-tieni kapital f'Luoyang fil-lvant biex tikkumplimenta dik mibnija minn Wendi f'Chang'an. Huwa ssorvelja r-ritorn tar-reġjuni tan-Nofsinhar taċ-Ċina lejn l-Imperu, u l-annessjoni tar-renju ta 'Champa, fil-Vjetnam modern. Madankollu, kienet l-ambizzjoni ta’ Yangdi (magħquda ma’ ġestjoni ħażina finanzjarja) li fl-aħħar mill-aħħar ikkawżat it-telf tal-imperu. It-tentattivi tagħhom li jindaħlu fil-politika interna tal-ġirien nomadiċi tagħhom wasslu għall-estranjazzjoni tal-fazzjoni köktürk tal-punent, segwita minn influwenza diretta fuq il-bliet-stati tal-Baċir ta' Tarim, li qabel kienu taħt "subordinazzjoni tributarja" teoretika (li tfisser mhux territorjali).
Fis-sena 612, Yangdi beda sensiela ta' kampanji biex jissottometti s-saltna Koreana ta’ Goguryeo, li sa dak iż-żmien kien irrifjuta li jagħti ġieħ. Għargħar diżastruż żied l-ispiża ta 'dawn il-kampanji falluti, kemm fir-riżorsi kif ukoll fil-ħajja umana. Ftit snin wara, faqqgħet ribelljoni madwar l-imperu kollu, u fis-sena 618 Yangdi ġie maqtul mill-kollaboraturi tiegħu stess. Il-ġenerali Liu Yan, Gaozu futur ta 'Tang (r. 618-626), poġġa liż-żagħżugħ Yang You (楊侑) fuq it-tron u stabbilixxa gvern pupazzi fil-qosor li taħtu mexxa ċ-Ċina sakemm formalment assuma t-titlu ta' Imperatur. Dan beda d-dinastija Tang, meqjusa bħala età tad-deheb fl-istorja Ċiniża. Il-Jin sparixxa għall-ġid wara t-twaqqigħ ta 'Yang Tong (楊侗), li ħakem fil-qosor iċ-Ċina tal-Punent sa 619, għalkemm it-tmiem tad-dinastija huwa tradizzjonalment datat għaż-żieda ta' Gaozu sena qabel.
Dinastija Qin
Id-dinastija Qin (Ċiniż Qadim: 秦朝 *d͡zin1, Ċiniż Modern: Ch'in ch'ao (Wade-Giles) jew Qíncháo (pinyin)) kienet l-ewwel dinastija imperjali taċ-Ċina, li tmur għall-221 QK. C. sal-206 a. C. L-isem Qín, li għandu pronunzja simili bl-Ispanjol għal "geddum", huwa wieħed mill-oriġini possibbli tal-kelma Ċina, għalkemm dan għadu s-suġġett ta’ dibattitu.
B'differenza dinastiċi oħra, il-Qin kien wieħed ta 'ħajja qasira ħafna, 15-il sena biss. L-imperu twieled mill-konkwisti tal-Istat Qin, li qered id-dinastija Zhou l-antika u rebaħ il-ġlieda tiegħu kontra l-Istati Ġwerra l-oħra. L-unifikazzjoni taċ-Ċina taħt Qin Shi Huang, l-ewwel Imperatur, immarkat il-bidu taċ-Ċina imperjali, perjodu li dam (b'xi interruzzjonijiet) sal-waqgħa tad-dinastija Qing fl-1912.
Ir-Re ta 'Qin, Ying Zheng, ipproklama lilu nnifsu "L-Ewwel Imperatur" (始皇帝), formula tat-titlu li qabel kienet riservata għad-deities u l-ħakkiema mitoloġiċi taċ-Ċina. Huwa magħruf mill-istoriċi bħala Qin Shi Huang (秦始皇, "L-Ewwel Imperatur ta 'Qin"). Ix-xewqa tiegħu kienet li s-suċċessuri tiegħu jaħkmu taħt it-titli ta' “It-Tieni Imperatur”, “It-Tielet Imperatur”, eċċ. Madankollu, l-imperu tiegħu malajr waqa' f'biċċiet wara mewtu. Minkejja dan, id-dinastija Qin ħalliet warajha stat ċentralizzat u burokratiku li se jitkompla minn dinastiji suċċessivi.
Kapitali: Xianyang; Entità: L-Ewwel Dinastija Imperjali Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Antik; Storja: 221 QK-Unifikazzjoni taċ-Ċina, 210 QK-Mewt ta' Qin Shi Huang, 206 QK-Mewt ta' Ziying u waqgħa ta' Xianyang; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Qin Shi Huang (221-210 QK), Qin Er Shi (210-207 QK); Ministru: Li Si (221-208 QK), Zhao Gao (208-207 QK).
Dynasties tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana
Dynasties tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana (Ċiniż: 南北朝, Wade-Giles: Nan2pei3ch'ao2, pinyin: Nánběicháo) huwa l-isem mogħti fil-perijodizzazzjoni tradizzjonali tal-istorja Ċiniża għall-perjodu ta 'diżunità li segwa l-waqgħa tad-dinastija Jin, u li dam minn 420 sa 589. Matul dawn is-snin, in-Nofsinhar u t-Tramuntana taċ-Ċina kienu mmexxija minn dinastiċi differenti.1
Fir-realtà, id-diviżjoni kienet bdiet ħafna snin qabel, bl-invażjoni taċ-Ċina tat-Tramuntana minn popli nomadiċi mhux Ċiniżi mit-Tramuntana. Fis-sena 316, il-kapitali tad-dinastija Jin, Luoyang, inqerdet f'invażjoni mit-Tuoba jew Tabgach, poplu li kien se jwaqqaf id-dinastija tat-Tramuntana Wei fl-386. Id-dinastija Jin kienet imġiegħla tieħu kenn fin-nofsinhar u t-territorji tal-kultura Ċiniża kienu se jibqgħu maqsuma f’żewġ entitajiet politiċi sakemm ir-riunifikazzjoni miksuba mid-dinastija Sui fl-589.
Għalkemm it-tramuntana kienet diġà f'idejn l-ewwel tad-dinastiji tat-tramuntana, it-Tramuntana Wei, id-data għall-bidu ta 'dan il-perjodu storiku hija mqiegħda b'mod konvenzjonali fis-sena 420, meta d-dinastija Jin tieħu kenn fin-nofsinhar waslet fit-tmiem tagħha. , u ġiet sostitwita mill-ewwel tad-dinastiji tan-Nofsinhar, id-dinastija Liu-Song. Il-perjodu wasal fi tmiemu meta d-dinastija Sui, ipproklamata fit-tramuntana fl-581, għelbet l-aħħar mid-dinastiji tan-Nofsinhar, id-dinastija Chen, fl-589.
Minkejja d-diviżjoni politika u l-ġlied bejn it-tramuntana u n-nofsinhar, dan il-perjodu kien ikkaratterizzat minn attività artistika intensa, l-aktar minħabba t-tixrid tal-Buddiżmu, reliġjon mill-Indja, li, taħt il-patroċinju ta' xi imperaturi, u minkejja l-persekuzzjoni minn oħrajn, issir parti inseparabbli mill-kultura Ċiniża li baqgħet sal-lum.
Xiongnu (213 QK-93)
Ix-Xiongnu (Ċiniż tradizzjonali: 匈奴 tr. pinyin xīongnú Wade-Giles: Hsiung-nu; rikostruzzjoni fonetika Ċiniża Klassika:1 /*qʰoŋ.nˤa/) kienu konfederazzjoni ta' popli nomadi mill-isteppi tal-Lvant, ġeneralment imxerrda tul it-territorju kollu. tal-Mongolja tal-lum. Ir-rekords li ħallew Sīmǎ Qiān (司馬遷) fis-Shǐ Jì (史記), juruna kif sa fis-seklu 3 Q.K. C. ikkontrolla guó vast (國) (pajjiż)2 estiż tul l-isteppi tal-Lvant sakemm irnexxielhom iżommu xi kontroll fuq ir-ramifikazzjonijiet imbiegħda li jinsabu fil-majjistral (bħal dīngling 丁零) u anke f’diversi żminijiet, irnexxielhom iżommu l- kontroll ta’ wħud mill-istati li jinsabu madwar ir-reġjuni fit-tramuntana ta’ Triq il-Ħarir. Madankollu, iċ-ċentru ewlieni tal-operazzjonijiet tagħha u r-reġjuni l-aktar ikkontestati matul l-eżistenza twila tagħha dejjem kienu fl-isteppi tal-Lvant, kif muri mis-sejbiet multipli skoperti fin-nofsinhar tas-Siberja tal-lum, il-punent tal-Manċurja tal-lum u l-moderna. Kostitwenzi Ċiniżi tal-Inner Mongolia, Gansu, u Xinjiang. L-oriġini u l-kompożizzjoni etnika ta’ din il-konfederazzjoni kbira, ‘il bogħod milli jiġu ċċarati, jirrappreżentaw sfida reali llum, meta wieħed iqis in-nuqqas u l-ambigwità f’diversi okkażjonijiet meta jiġu biex jiġu katalogati l-bù (部)3​ (taqsimiet). istat Xiongnu. Madankollu, Sīmǎ Qiān ipoġġi bħala antenati diretti, f'ġenealoġija komparattiva, xi wħud mill-antagonisti ewlenin ta 'żmien il-Ħames Imperaturi, bħas-shānróng (山戎) jew ix-xiǎnyǔn (獫狁). Minkejja dan, dawn l-aħħar noti mħalltin minn Sīmǎ Qiān fil-bidu tal-bijografija tax-Xiongnu (volum 110),4 għandhom jittieħdu purament bħala referenza pjuttost leġġendarja milli dikjarazzjoni bbażata fuq korrelazzjoni ipotetika tad-data.
Fl-istess ħin, għandu jitqies li r-relazzjonijiet bejn id-dinastija Han u x-Xiongnu għaddew minn diversi perjodi, li fihom seta’ jkun hemm paċi taċita appoġġjata minn żwieġ bejn xulxin, jew xi episodji fit-tul ta’ ostilità massima, li kienu jwasslu lill- Húangdì (皇帝)5 għal kampanji kbar u għaljin, li fl-aħħar mill-aħħar naqsu milli jissottomettu lill-għadu. Min-naħa tax-Xiongnu, ma kien hemm ukoll l-ebda politika ta 'suċċess fl-avvanz u d-difiża tagħhom kontra l-Hàn, fl-aħħar mill-aħħar kienu vittmi tal-politika parsimonuża u ta' erożjoni bil-mod tal-istrateġisti u l-kmand għoli Ċiniżi. Minkejja li kienu l-għedewwa ewlenin tad-dinastija u periklu dejjiemi li hedded f’kull ħin li jħassar il-fruntieri tal-majjistral u jinżel bħal maltempata fuq l-Istat, ħafna mill-informazzjoni disponibbli dwar il-konfederazzjoni ġiet imwaqqfa mill-annotazzjonijiet vasti tas-sorsi ta’ il-perjodu Hàn. Lingwisti differenti ppruvaw għalxejn jibnu mill-ġdid il-lingwa tax-Xiongnu: kull tentattiv waqa 'mill-ġdid u għal darb'oħra fil-kompitu insostenibbli. Sal-lum, m'hemm l-ebda evidenza jew materjal li jindika bejn wieħed u ieħor il-lingwa materna tax-Xiongnu. Dan, iżda, ma servax ta' brejk jew ta' twissija biex matul is-seklu li għadda, diversi Turkikoloġisti jipprovaw jħaddmu b'mod prekarju ħafna l-oriġini tas-suppost lingwa Turka u sors omm li minnha kienu se jevolvu aktar tard id-diversi fergħat Turkiċi, fosthom il-proto-Tork innifsu, li ħalla evidenza materjali mis-6 seklu wara Kristu. Insibu wkoll aspett ieħor ta' identifikazzjoni lingwistika appoġġjat minn xi akkademiċi u antropoloġi li jiddefendu oriġini possibbli mill-fergħa lingwistika Mongoljana. Minkejja diversi studji u tentattivi biex tinbena mill-ġdid il-lingwa, illum huwa impossibbli li l-oriġini lingwistika Xiongnu tiġi rikostruzzjoni b'xi mod. Xogħol ikkumplikat, jekk inqisu wkoll il-fatt li aħna janalizza l-lingwa ta' konfederazzjoni ta' popli nomadiċi, li fiha wieħed seta’ jsib preżenza ta’ diversi lingwi mxerrda fuq eluf ta’ kilometri ‘l bogħod, maqsuma bejn komunitajiet li, f’ħafna okkażjonijiet, ma tantx kellhom relazzjoni. Anke b’kollox, il-biċċa l-kbira tat-titli u xi termini mogħtija lill-elites u l-gradi nobbli tagħhom ġew imwaqqfa f’forma ta’ traskrizzjoni mill-hanyu tal-perjodu Hàn, fix-xogħol ta’ Sīmǎ Qiān u Bān Gù (班固). B'dan il-mod, kemm it-terminu nnifsu użat biex issemmihom (xiōngnú/匈奴), kif ukoll it-titlu indikat mis-sorsi Ċiniżi għall-gvern tagħhom (Chányú/單于), huma fil-prattika traskrizzjonijiet tal-ħoss tal-lingwa oriġinali tagħhom, illum il-ġurnata. mhux magħruf. Għandu jiġi nnutat li t-terminu xiōngnu jittraduċi bejn wieħed u ieħor bħala "skjav raging", li jifhem il-hanzi 匈 bħala "fury", "rabja", "rabja", filwaqt li l-hanzi 奴 bħala "skjav". Fl-aħħar nett, għandu jitqies li d-denominazzjoni derogatorja lejn popli oħra lil hinn mill-orbita kulturali Ċiniża kienet drawwa kostanti u perpetwata għal ġenerazzjonijiet, sa żminijiet riċenti ħafna.
Kapitali: Chanyu Ting; Entità: Konfederazzjoni; Reliġjon: Tengrianism?.
Dinastija Wei tat-Tramuntana (386-535)
Id-Dinastija Wei tat-Tramuntana jew Imperu Wei tat-Tramuntana (/weɪ/), magħrufa wkoll bħala Tuoba Wei (拓跋魏), Later Wei (後魏), jew Yuan Wei (元魏), kienet dinastija mwaqqfa mill-klann Tuoba ta’ The Xianbei, li ħakmet it-Tramuntana taċ-Ċina mill-3861 sal-534 AD. C. (de jure sa 535), matul il-perjodu tad-Dinastiji tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar. Deskritta bħala "parti minn era ta 'taqlib politiku u bidla soċjali u kulturali intensa," id-dinastija Wei tat-Tramuntana hija partikolarment magħrufa għall-unifikazzjoni tat-Tramuntana taċ-Ċina fl-439. Dan kien ukoll perjodu ta' introduzzjoni ta 'ideat barranin, bħall-Buddiżmu, li kien stabbilita sew. Kittieba tad-dinastiji tan-Nofsinhar, li kienu jqisu lilhom infushom id-difensuri veri tal-kultura Ċiniża, irreferew għall-Wei tat-Tramuntana bħala 'barbari mmaljati' (索虜 suolu).
Matul il-perjodu Taihe (477-499) tal-Imperatur Xiaowen, il-konsulenti tal-qorti waqqfu riformi kbar u introduċew bidliet li eventwalment wasslu lid-dinastija biex tmexxi l-kapital tagħha minn Datong għal Luoyang fl-494. Huma bidlu isimhom stess minn Tuoba għal Yuan (元) bħala parti minn sinicization sistematiku. Lejn l-aħħar tad-dinastija kien hemm ħafna dissens intern li rriżulta f'qasma bejn Wei tal-Lvant u Wei tal-Punent.
Minn dan il-perjodu baqgħu ħajjin ħafna antikitajiet u xogħlijiet tal-arti, kemm Taoisti kif ukoll Buddisti. Kien iż-żmien tal-kostruzzjoni tal-Grotti ta' Yungang qrib Datong f’nofs sa tmiem is-seklu 5 u, lejn l-aħħar parti tad-dinastija, il-Grottita' Longmen barra Luoyang, li fihom instabu aktar minn 30,000 immaġini. din id-dinastija.
Kapitali: Shengle (386–398), Pingcheng (398–493), Luoyang (493–534), Chang'an (534-535); Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: 386–409 Imperatur Daowu, 409–423 Imperatur Mingyuan 424–452, Imperatur Taiwu 452–465, Imperatur Wencheng 466–471, Imperatur Xianwen 471–499, Imperatur Xiaowen 499–58515, Xuaowen Imperatur, Imperatur Xuaowen–471, Imperatur Xiaoming 528 –530, Imperatur Xiaozhuang 532–535 Imperatur Xiaowu; Perjodu Storiku: Dynasties tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana: Stabbilit-20 ta' Frar 1, 386 L-Imperatur Daowu jitlob titolu imperjali 24 ta' Jannar 399, Unifikazzjoni taċ-Ċina tat-Tramuntana 439, Trasferiment tal-kapital għal Luoyang-25 ta' Ottubru 493, Massakru tal-klassi dominanti minn Erzhu Rong-17 ta' Mejju 528, Mewt ta 'l-Imperatur Xiaowu, 3 ta' Frar 535, Twaqqif ta 'Wei tal-Lvant-8 ta' Novembru 535.
Stat ta' Xianbei (93-238)
Ix-Xianbei (Ċiniż Tradizzjonali: 鮮卑; Ċiniż Simplifikat: 鲜卑; Pinyin: xiānbēi; Wade-Giles: hsien-pei; Rikostruzzjoni fonetika Ċiniża Klassika: 1​ *s[a]r-pe) kienu waħda mill-konfederazzjonijiet nomadi l-kbar tal- steppa, li jqiegħdu l-qalba tal-poter tagħhom (skond sorsi Ċiniżi) madwar ir-reġjun ta 'Amur ta' Fuq, jespandu l-hordes tagħhom għal tliet sekli (I-III AD) sakemm finalment stabbilixxew ruħhom madwar il-Mongolja attwali, il-Mongolja ta 'Intern attwali, kif ukoll ħafna mit-Tramuntana. Iċ-Ċina, li kienet waħda mill-gruppi msejħa Wǔ Hú (五胡), li kellha influwenza deċiżiva fuq il-kriżi u t-tkissir tal-għaqda Ċiniża matul id-dinastija Xī Jìn (西晉, bejn 265 u 316 AD).2 Il-migrazzjoni Xianbei kienet tospita tip. ta’ bù differenti (部)3 diretti minn diversi familji ta' importanza notevoli, li kienu jaslu biex jistabbilixxu xìng (姓) tagħhom stess,4 ma' dawk li jiddeterminaw ordni politiku u kulturali ġdid għaċ-Ċina kollha tat-Tramuntana,filwaqt li n-nofsinhar baqa’ jaderixxi mal-kultura u l-ordni hàn (漢) li baqgħu ħajjin mill-kriżi tal-gvern ta' Jìn, kif ukoll irnexxielhom f’sensiela ta’ dinastiċi ta' direzzjoni politika varjabbli. Madankollu, fi kwistjonijiet relatati mar-reliġjon, kemm ix-Xianbei kif ukoll fergħat oħra ta’ nomadi fit-Tramuntana taċ-Ċina, kif ukoll il-gvernijiet suċċessivi Ċiniżi fin-nofsinhar, żammew influwenzi qawwija mill-wasla ta' waħda mir-reliġjonijiet ewlenin tal-kontinent Ewrasjatiku: il-Buddiżmu, diġà magħrufa fit-testi Ċiniżi ta' dak iż-żmien bħala l-fó jiào (佛教). Kontra l-opinjoni u l-lingwaġġ retoriku li wieħed jista' jara f’mhux ftit frammenti b'rabta mal-kultura xianbei u Ċiniża sa mill-era Hàn, rabta akbar u influwenza reċiproka bejn il-gruppi Xianbei, minn dawk misjuba fi gruppi nomadi oħra ta’ rilevanza kbira, flimkien mal-preżenza attiva u l-parteċipazzjoni diretta tal-popolazzjoni Hàn fit-territorji li fihom marru progressivament il-fergħat Xianbei
ożizzjona ruħha, li tikkonferma t-taħlita u t-taħlita kulturali li tant ikkaratterizzaw l-era ta’ Shíliù Guó (十六國) u dik ta’ Nán Běi Cháo (南北朝),6 li għamilha possibbli fil-biċċa l-kbira li, kuntrarjament għal dak li ġara fi stati oħra. imwaqqfa minn fergħat etniċi oħra, dan il-fattur kien jagħtihom stabbiltà u pożizzjoni akbar kontra ċaħdiet jew konfronti possibbli f’nofs popolazzjoni multi-etnika, kif kien it-tramuntana taċ-Ċina matul dawn iż-żewġ epoki traxxendentali fl-istorja Ċiniża. Prattikament il-provinċji kollha ta 'Shanxi, Shaanxi, Gansu, Qinghai, Hebei, Inner Mongolia, u Liaoning tal-lum, waqgħu f'idejn ix-Xianbei u gruppi nomadi oħra mill-Lvant tat-Tibet u l-isteppi tat-Tramuntana tal-Lvant. Il-provinċja mbiegħda ta’ Liáng (涼州) biss kienet se tibqa’ fil-qosor f’idejn il-fazzjonijiet nomadi Xiongnu u parti mill-popolazzjoni Hàn, iż-żewġ fergħat saħansitra stabbilixxew Stati indipendenti, għalkemm fl-aħħar il-marea taγbač7 spiċċat qerdet l-aħħar grupp żgħir ta’ indipendenza minn tagħhom. sovranità (439 AD), li tirbaħ lil Liáng u tgħaqqad iċ-Ċina tat-Tramuntana kollha f'idejn ix-Xianbei u gruppi nomadi oħra, sat-twaqqif tad-dinastija Suí (隋) madwar 589 AD. Għandu jiġi nnutat fl-istess ħin li dan ir-reġjun ma jkunx l-uniku xenarju li għalih ix-xianbei jestendu s-setgħa tagħhom: parti mill-fergħa xianbei tal-Mùróng (慕容), immexxija minn Mùróng Tǔyùhún (慕容吐谷渾), kienet saħansitra tkun tinsab fl-għoljiet Tibetani, li twaqqaf stat8 li jdum sa l-era Tang (670 AD).
Entità: Konfederazzjoni; Lingwa Uffiċjali: Lingwa Xianbei; Reliġjon: Tengriniżmu?.
Liu Song Dynasty
Liu Song Dynasty (Ċiniż tradizzjonali 劉宋朝; Ċiniż simplifikat 刘宋朝; pinyin Liú Sòng Cháo; Wade-Giles Liu2 Sung4 Ch'ao2), magħrufa wkoll bħala Song Dynasty (宋朝), Earlier Song (前宋) jew Southern Song (卮朝) ) (420-479), kienet l-ewwel waħda mill-erba 'Dinastiji tan-Nofsinhar fiċ-Ċina, suċċessur tad-Dinastija Jin tal-Lvant u rnexxielha mid-Dinastija Qi tan-Nofsinhar.
Id-dinastija twaqqfet minn Liu Yu 劉裕 (363–422), li kunjomha flimkien ma' "Kanzunetta" jiffurmaw l-isem l-aktar użat komunement għad-dinastija. Din id-denominazzjoni tintuża biex tiddistingwiha minn isem aktar tard, id-Dynasty Song 宋 (960–1279) ferm aktar famuża u storikament sinifikanti. L-isem "Southern Song Dynasty" (南宋) huwa wkoll spiss użat, minħabba li hija waħda mid-dinastiji tan-Nofsinhar, jiġifieri dawk bil-kapital tagħhom f'Jiankang (bħalissa Nanjing). madankollu, id-dinastija tal-Kanzunetta ta' wara normalment tissejjaħ ukoll bħala l-"Kanzunetta tan-Nofsinhar" wara t-trasferiment tal-kapital tagħha lil Lin'an (Hangzhou moderna, f'Zhejiang) fl-1127. Konsegwentement, it-terminu "Kanzunetta Liu" huwa preferut. letteratura biex tinnomina d-dinastija li jittratta dan l-artiklu.
L-era Liu Song kienet waħda ta' taqlib intern serju. Xi imperaturi kienu inkompetenti, jew tiraniċi, li għall-inqas parzjalment wasslu għal ħafna rewwixti militari. Dawn il-ħakkiema jinkludu lil Liu Shao (magħruf wara l-mewt bħala Yuanxiong, "l-ewwel assassin"), Xiaowu, Qianfei, Ming, u Houfei. L-imperatur Ming kien partikolarment ħażin, qatel numru kbir ta 'ħutu, neputijiet, u qraba oħra maskili, ħafna minnhom tfal. Dik l-instabilità interna finalment wasslet għall-qerda tad-dinastija. Madankollu, il-fundatur tad-dinastija kien meqjus bħala wieħed mill-aktar ġenerali brillanti matul il-perjodu tad-Dinastiji tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana, u r-renju tat-tielet imperatur, Wen, huwa magħruf għall-istabbiltà politika u l-effiċjenza amministrattiva, mhux biss tal-imperatur iżda ukoll minn uffiċjali onesti u b’saħħithom. Dan il-perjodu huwa magħruf bħala l-"renju Yuanjia" (425-453), età relattiva tad-deheb fl-era tad-Dinastiji tan-Nofsinhar.
Dinastija Jin (266-420)
thumb|Dinastija Jin fis-sena 280 thumb|Xena mit-Ammonizzjonijiet tal-Governantes, tradizzjonalment meqjusa bħala pittura tal-qorti ta' Jin minn Gu Kaizhi (madwar 345–406) thumb|Kopja fil-British Museum of Governesses' Ammonitions to Court Ladies, attribwita lil Gu Kaizhi (c. 344–406), iżda probabbilment kopja tad-dinastija Tang thumb|Gu Kaizhi (Ċiniż Tradizzjonali 顧愷之; Ċiniż Simplifikat 顾恺之; Pinyin Gù Kǎizhī; Wade-Giles Ku K'ai-chih) (ca. 344-406) huwa pittur rinomat taċ-Ċina antika. L-isem ta’ kortesija tiegħu kien ‘Changkang’ (長康).1 Twieled f’Wuxi, provinċja ta' Jiangsu, u beda jpinġi f’Nanjing fl-364. Fl-366, inħatar uffiċjal (Da Sima Canjun, 大司馬參軍). Aktar tard ġie promoss għal uffiċjal rjali (Sanji Changshi, 散騎常侍). Kien ukoll poeta u calligrapher ta' talent. Id-Dinastija Jin (Ċiniż tan-Nofs: 晉 *t͡siɪnH; Ċiniż Modern: Wade-Giles Chin; pinyin Jìn) iddeċidiet iċ-Ċina minn 266 sa 420. Din twaqqfet mill-familja Sima (司馬 Sīmǎ), dixxendenti tal-ġenerali u l-politiku tar-renju. ta' Wei, Sima Yi. Bħad-dinastija Han, il-Jin huwa normalment maqsum f'żewġ perjodi: Western Jin (西晉, 266-316) u Eastern Jin (東晉 317-420), li jirreferu għall-post taż-żewġ kapitali tagħhom: Luoyang u Jiankang.
Sadanittant, dak li kien fadal mill-qorti ta 'Jin ħarab mit-tramuntana għan-nofsinhar u reġa' stabbilixxa l-ħakma f'Jiankang li kienet fil-Lbiċ ta' Louyang u Chang'an u qrib Nanjing tal-lum, taħt il-ħakma tal-prinċep ta 'Longya. Il-familji lokali prominenti ta 'Zhu, Gan, Lu, Gu, u Zhou kienu qed jappoġġjaw il-proklamazzjoni tal-Prinċep ta' Longya bħala Imperatur Yuan meta l-aħbar tal-waqgħa ta' Chang'an waslet fin-nofsinhar.
L-awtoritajiet militari u l-kriżijiet ikkawżaw il-qorti tal-gvern tal-Lvant ta 'Jin matul l-eżistenza ta' 104 sena tiegħu. F'dan il-perjodu huwa sofra diversi ribelljonijiet, bħal dawk ta 'Wang Dun u Su Jun. Huan Wen miet fl-373 qabel ma seta' jipproklama lilu nnifsu imperatur. Il-Battalja ta’ Fei ġabet riżultat rebbieħ lill-gvern ta’ Jin permezz ta’ relazzjoni ta’ kooperazzjoni qasira bejn Huan Chong, li kien ħu Huan Wen, u l-Prim Ministru (Segretarjat Imperjali) Xie An. Huan Xuan, iben Huan Wen, usurpa u biddel l-isem tad-dinastija. lil Chu, iżda l-pożizzjoni tiegħu ttieħdet minnu minn Liu yu, li ordna li l-Imperatur An reintegrat jiġi mdendel.
L-aħħar imperatur, ħu l-Imperatur An, Gong, inħatar fl-419. L-abdikazzjoni tal-Imperatur Gong fl-420 favur Liu Yu wasslet għad-Dynasty Liu Song u d-dinastiji tan-Nofsinhar. Sadanittant, it-tramuntana taċ-Ċina kienet immexxija mis-Sittax-il Renju, li ħafna minnhom kienu mwaqqfa mill-Wu Hu, grupp etniku għajr iċ-Ċiniż Han. Il-konkwista tat-Tramuntana ta 'Liang mid-Dinastija Wei tat-Tramuntana fl-439 wasslet biex tirriżulta d-dinastiji tat-tramuntana.
Iżda kienu x'inhuma d-diffikultajiet politiċi, il-qorti ta 'Jiankang irnexxielha tipproduċi soċjetà ta' xi brillanti kulturali. F’dan il-perjodu għex dak li hu meqjus bħala l-ewwel ġenju kbir tal-pittura Ċiniża, Gu Kaizhi (ċ. 348-409). Figura prominenti oħra f'din il-qorti kienet Wang Xizhi (c. 303-361), l-akbar kaptan bikri tal-kitba kursiva Ċiniża. Ibnu, Wang Xianzhi (344–386), huwa meqjus bħala t-tieni wara missieru f'din l-arti. Il-Buddiżmu wkoll iffjorixxiet f'dan il-perjodu, eżerċita influwenza qawwija matul il-perjodu Jin.
Kapitali: Luoyang (266-316); Jiankang (317-420), Entità: Dinastija Imperial Ċiniża; Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Klassiku (miktub), Ċiniż Nofsani (mitkellem); Żona: 3,100,000 km²; Storja: Frar 81​ ta 266-Fondazzjoni. 1 ta 'Mejju, 280-Riunifikazzjoni taċ-Ċina, 6 ta' Lulju, 420-Abdikazzjoni tal-Imperatur Gong lil Liu Yu; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Wu (295-290), Gong (419-420).
Reliġjon
Id-diżgħaqda, id-diżintegrazzjoni u l-kaos għamlu wkoll il-Buddiżmu aktar popolari, parzjalment minħabba l-enfasi fuq l-indirizzar tat-tbatija. Id-dinastija Jin mmarkat era kritika għall-Mahayana fiċ-Ċina. It-traduzzjoni 286 ta’ Dharmarakṣa tas-Sutra tal-Lotus kienet l-aktar importanti qabel it-traduzzjoni ta’ Kumārajīva fil-ħames seklu. Intqal li kien hemm 1,768 tempju Buddist fil-Jin tal-Lvant.
Barra minn hekk, it-Taoism avvanzat il-kimika u l-mediċina fiċ-Ċina, filwaqt li l-kontribut ta 'Mahayana ffokat fuq il-filosofija u l-letteratura.
Tliet saltniet
thumb|Mappa Saam Gwok 262 CE thumb|It-tliet saltniet fis-sena 262 It-Tliet Renji (Ċiniż Qadim: 三國 *srum qʷˤək, Ċiniż Modern: Sānguó) huwa perjodu fl-istorja Ċiniża. F'sens akkademiku strett, tirreferi għall-perjodu bejn it-twaqqif ta 'Wei fl-220 u l-konkwista tal-Wu mid-dinastija Jin fl-280. Madankollu, ħafna storiċi Ċiniżi jespandu l-punt tal-bidu ta 'dan il-perjodu għar-ribelljoni ta' it-turbani sofor, fl-184.
Lingwa Uffiċjali: Ċiniż Han tard; Storja: 220-Ftehim bejn it-tliet stati rivali Wei, Han, u Wu, 280-Fall tar-renju Wu; Forma ta' Gvern: Monarkiji assoluti.
Ħarsa ġenerali
standard fost is-sinoloġisti.
Dan il-perjodu storiku fil-biċċa l-kbira ġie meqjus b'mod romantic fil-kulturi taċ-Ċina, il-Ġappun u l-Korea u madwar l-Asja tax-Xlokk. Ġie ċċelebrat u popolarizzat f'opri, stejjer tradizzjonali, rumanzi, u fi żminijiet aktar reċenti, films, sensiliet televiżivi u logħob tal-kompjuter. L-aktar magħruf minn kulħadd huwa bla dubju r-Rumanz tat-Tliet Renji, rikreazzjoni fittizja ta’ dan il-perjodu bi sfond storiku profond. Ir-rekord storiku awtorevoli tal-era huwa Sanguo Zhi ta 'Chen Shou, flimkien mal-annotazzjonijiet aktar tard ta' Pei Songzhi fuq it-test.
Dinastija Han (206 QK-220)
Id-Dinastija Han (Ċiniż Qadim: 漢朝 *n̥ˤar-s traw1, Ċiniż Modern: 汉朝, pinyin: Hàncháo) kienet it-tieni dinastija Ċiniża imperjali. Dam mis-sena 206 QK sa 220 Il-perjodu Han huwa meqjus bħala età tad-deheb fl-istorja Ċiniża, u ħalla wirt kulturali li għadu jipprevali. Id-dinastija tat isimha lill-akbar grupp etniku taċ-Ċina, il-grupp etniku Han.
Matul id-dinastija, iċ-Ċina saret uffiċjalment stat Confucian u prosperat internament: l-agrikoltura, l-artiġjanat u l-kummerċ iffjorixxu, il-popolazzjoni qabżet il-50 miljun, u l-burokrazija tal-istat ġiet pperfezzjonata. Sadanittant, l-imperu estenda l-influwenza kulturali u politika tiegħu fuq il-Vjetnam, il-Mongolja u l-Korea tal-lum. L-espansjoni lejn il-Punent laħqet sad-Depressjoni ta' Tarim f'Sinkiang tal-lum. Madankollu, il-kontroll Han tar-reġjuni periferiċi kien ġeneralment ħafif. Biex tiżgura l-paċi mas-setgħat lokali, il-Qorti Han żviluppat "sistema tat-taxxa" ta 'benefiċċju reċiproku. L-istati mhux Ċiniżi tħallew awtonomija bi skambju għall-aċċettazzjoni simbolika tal-ħakma Han. Ir-rabtiet tributarji ġew ikkonfermati u msaħħa permezz taż-żwieġ ta' prinċesses Ċiniżi ma' sovrani ta' dawn l-istati semi-indipendenti u l-iskambji perjodiċi ta' rigali u oġġetti. L-espansjoni lejn il-Punent u l-konsolidazzjoni tal-kummerċ irriżultaw fil-ħolqien tat-Triq tal-Ħarir. Fl-aħħar mill-aħħar, madankollu, il-qawwa tal-Han kienet se tikkollassa taħt taħlita ta 'pressjonijiet interni u esterni, u tisparixxi fis-sena 220.
Id-dinastija hija ġeneralment maqsuma f'żewġ perjodi: id-Dinastija Han tal-Punent (西漢朝, xī hàn cháo) jew Han Preċedenti (前漢朝, qián hàn cháo), li damet sas-sena 9 u kellha l-kapital tagħha f'Chang'an ( Xi'an tal-lum, Shaanxi), u l-Han tal-Lvant (東漢朝, dōng hàn cháo) jew Han Aktar tard (後漢朝, hòu hàn cháo), li damu mill-25 AD sa l-220 AD u kellu l-kapital tiegħu f'Luoyang. Il-konvenzjoni li jissemmewhom tal-Punent u tal-Lvant tintuża llum biex tiġi evitata l-konfużjoni bejn id-dinastiji Han tal-Perjodu tal-Ħames Dinastiċi u l-Għaxar Renji, għalkemm in-nomenklatura ta’ qabel/aktar tard kienet diġà użata f’testi storiċi, inkluż f’Zizhi.Tongjian tal-istoriku Sima Guang (1019-1086).
Kisbiet intellettwali, artistiċi u letterarji iffjorixxu matul id-dinastija Han. Il-perjodu Han ipproduċa l-aktar storiku famuż taċ-Ċina, Sima Qian (c. 145-87 Q.K.), li l-Memorji Storiċi (Shiji) tiegħu jipprovdu kronika dettaljata miż-żminijiet mill-leġġendarju Xia. Dinastija lil dawk tal-famuż Imperatur Wu (r. 141 QK|141]]-87 QK). L-avvanzi teknoloġiċi mmarkaw ukoll dan il-perjodu. Waħda mill-invenzjonijiet kbar Ċiniżi, il-karta, tmur minn żminijiet Han. Ikun korrett li wieħed jgħid li l-imperi Han kontemporanji u Rumani kienu l-akbar li kien hemm dak iż-żmien fid-dinja magħrufa. It-tnejn kienu konxji tal-eżistenza ta 'xulxin, u teżisti rabta kummerċjali permezz tal-imperi l-oħra li kienu jeżistu fl-Asja Ċentrali u aġixxew bħala intermedjarji, bħal Parthia. Kien pjuttost skambju mhux ugwali; Iċ-Ċina esportat ħwawar, drapp, u prinċipalment ħarir. L-Imperu Ruman (imsejjaħ fiċ-Ċina Da Qin) seta 'joffri biss deheb u fidda bi skambju, peress li ma kellhomx manufatturi oħra ta' interess għaċ-Ċiniżi. Wieħed mill-ftit kuntatti diretti rreġistrati bejn iż-żewġ imperi jidher fil-Ktieb ta’ Han aktar tard (Hou Hanshu), fejn jingħad li ambaxxata Rumana li tirrappreżenta lill-Imperatur Antoninus Pius (r. 138-161) suppost laħqet il-kapitali Luoyang u ġiet riċevuta. mill-Imperatur Huan (r. 147-168).
Kapitali: Chang'an (202 QK-AD 9), Luoyang (23-190), Xuchang (190-220); Entità: Dinastija Imperial Ċiniża; Lingwa Uffiċjali Ċiniż Klassiku, Ċiniż Han tard; Lingwi Oħra: Min Ċiniż, lingwi taċ-Ċina; Żona: 6,000,000 km²; Popolazzjoni (sena 2): 59,594,978 abitant, Densità: 9.93 abitant/km²; Storja: 206 Q.K. C.-Proklamazzjoni ta 'Liu Bang bħala "King of Han", 28 ta' Frar, 202 a. C.-Proklamazzjoni ta’ Liu Bang bħala Imperatur, 9–23 d. C. Interregnum-(Dynasty Xin), 11 ta’ Diċembru. ta' 220-Abdikazzjoni tal-Imperatur Xian favur Cao Pi; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Gaozu (202-195 QK), Wu (141-87 QK), Guangwu (25-57), Xian (189-220); Kanċillier: Xiao He (206-193 QK), Cao Pi (220).
Stat Qin (9 seklu QK–221 Q.K.)
L-Stat Qin (Ċiniż: 秦國, Wade-Giles: Ch'in kuo, pinyin: Qín guó) kien stat fil-majjistral taċ-Ċina li kien jeżisti matul il-perjodu tar-Rebbiegħa u l-Ħarifa u l-Istati Ġliedieri tal-istorja tal-qedem. . Ħarġet bħala waħda mis-superpotenzi dominanti tas-seba’ stati fil-gwerra sat-tielet seklu Q.K. C. u ċ-Ċina magħquda taħt il-ħakma tiegħu fis-sena 221 a. C., wara li sar magħruf bħala l-Dynasty Qin.
Kapitali: Qin (秦), Quanqiu (犬丘), Qian (汧), Pingyang (平陽), Yong (雍), Yueyang (櫟陽), Xianyang (咸陽); Reliġjon: Reliġjon tradizzjonali Ċiniża, Qima tal-antenati, Legaliżmu; Gvern: Monarkiku Duka/Re: ¿?–858 QK. C. Feizi (1 Duka), 338–311 Q.K. c. Huiwen (l-ewwel re), 247–221 Q.K. C. Zheng (l-aħħar); Storja: Fondazzjoni 9 seklu QK; Gwerra kontra Jin. is-sitt seklu Q.K; L-adeżjoni ta 'Xiao ta' Qin mat-tron 361 QK C; Ir-riformi Shang Yang jibdew fl-356 QK. C; Huiwen ta 'Qin jipproklama lilu nnifsu re u jagħmel l-indipendenza tiegħu uffiċjali fl-325 QK; Konkwista ta' Shu u Ba 316 QK; Battalja ta’ Yique 293 QK; Battalja ta' Changping 260 QK; Qin itemm id-Dynasty Zhou fl-256 QK; Waqgħa tal-Qi u l-unifikazzjoni taċ-Ċina taħt id-Dynasty Qin 221 QK; Munita: Munita Ċiniża antika.
Storja
Skont il-Memorji Storiċi ta' Sima Qian, l-stat ta' Qin isib l-oriġini tiegħu għal Zhuanxu, monarka mill-mitoloġija antika Ċiniża, wieħed mill-ħames imperaturi, u neputi tal-Imperatur Isfar. Dafei, antenat tal-klann rjali ta' Qín għen lil Yu l-Kbir fl-edukazzjoni tan-nies f'tekniki ta' kontroll tal-għargħar, u ngħata l-isem tal-familja ta' "Yíng" (Ċiniż: 嬴, Wade-Giles: Ying, pinyin: Yíng) mill-Imperatur. Shun.
Matul id-dinastiji Xia u Shang, il-klann Ying inqasam fi tnejn:
In-naħa tal-punent, li kienet f'Quanqiu (犬丘), qrib Tianshui tal-lum. In-naħa tal-lvant, li kienet fil-lvant tax-Xmara Isfar u huma l-antenati tal-ħakkiema tal-Istat Zhao.1 2 In-naħa tal-punent ta 'Ying ġiet innobbli għall-ewwel darba fil-bidu tad-9 seklu QK. C. Feizi ta 'Qin serva lir-Re Xiao ta' Zhou bħala trejner taż-żwiemel u li jrabbu u ġie ppremjat għall-isforzi tiegħu b'fef f'Quanqiu (il-lum Tianshui, provinċja ta 'Gansu) u żwieġ ma' prinċipessa. It-territorju ta' Feizi kien jismu "Qín", u kien imdawwar b'art li tappartjeni lill-grupp etniku Rong. Skont il-kronoloġija tradizzjonali Ċiniża, it-twaqqif ta 'Qin seħħ fis-sena 897 QK. C.3 Qín kien spiss attakkat mill-grupp etniku Rong fil-bqija tas-seklu minħabba relazzjonijiet ħżiena bejn ir-Rong u d-dinastija Zhou.