cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Butrint
daqsminuri|L-Anfiteatru ta' Butrint Butrint (bil-Grieg: Βουθρωτόν u Βουθρωτός, b'ittri Rumani : Bouthrōtón, bil-Latin: Buthrōtum) kienet belt tal-Greċja Antika u iktar 'il quddiem belt Rumana u veskovat f'Epiru. X'aktarx kienet abitata mill-preistorja, Buthrotum kienet belt tat-tribù tal-Epiroti tal-Kaonjani, u iktar 'il quddiem saret kolonja Rumana u veskovat. Qabdet it-triq tan-niżla fl-aħħar tal-Antikità, qabel ma ġiet abbandunata għalkollox fil-Medju Evu wara li terremot qawwi għerreq il-biċċa l-kbira tal-belt. Fiż-żminijiet moderni Butrint saret sit arkeoloġiku fil-Kontea ta' Vlorë fl-Albanija, xi 14-il kilometru fin-Nofsinhar ta' Sarandë u qrib il-fruntiera mal-Greċja. Tinsab fuq għolja li tagħti fuq il-Fliegu ta' Vivari u hija parti mill-Park Nazzjonali ta' Butrint. Illum il-ġurnata Bouthrotum hija sede titolari Kattolika Latina u fiha wkoll il-Kastell ta' Ali Pasha.
Peniżola
lemin|daqsminuri|[[Florida, eżempju ta’ peniżola, ritratt meħud matul il-missjoni STS-95]] Peniżola (bil-Latin: paeninsula minn paene li tfisser “kważi” u insula li tfisser “gżira”) hija biċċa art imdawra bl-ilma fuq il-biċċa l-kbira tal-fruntiera tagħha filwaqt li tkun kollegata ma’ art kontinentali li testendi minnha. L-ilma tal-madwar ġeneralment jinftiehem li huwa kontinwu, għalkemm mhux neċessarjament jissemma bħala korp wieħed tal-ilma. xellug|daqsminuri|Il-[[Peniżola Fennoskandinava f’Marzu 2002, ritratt meħud mill-Ispettroradjometru (MODIS), abbord is-satellita Terra tan-NASA]] Il-peniżoli mhux dejjem jissejħu peniżoli; ġieli jissejħu wkoll promontorju, kap, promontorju ta’ gżira, biċċa art ’il barra jew istmu. Promontorju ġeneralment jitqies bħala biċċa art dejqa li tibqa’ dieħla ġol-baħar li tkun inqas prominenti minn kap. Xmara li tgħaddi minn baċir dejjaq ħafna xi kultant jingħad ukoll li tifforma “peniżola” imdawra kważi għalkollox bl-ilma. Bil-Malti, il- plural ta’ peniżola huwa peniżoli, filwaqt li qajla l-plural jinkiteb bil-Latin peninsulae f’dokumenti tekniċi.
Butrint
Il-belt titqies bħala wieħed mill-iżjed siti arkeoloġiċi importanti fl-Albanija. Bis-saħħa tal-valur kulturali, storiku u naturali kbir u konsiderevoli, Butrint ġiet iddikjarata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992 u bħala parti minn Park Nazzjonali fis-sena 2000.
Peniżola
Karatteristiċi
Karatteristika partikolari ta’ peniżola hija l-promontorju flimkien mal-istmu partikolarment dejjaq li joħroġ minn wiċċ l-ilma. Jekk peniżola tkun tinsab f’korp tal-ilma intern (eż. lag jew xmara) din tissejjaħ ukoll “peniżola interna”.
Butrint
Żmien il-Greċja Antika
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Buthrotum fil-qedem Bouthroton (illum Butrint) oriġinarjament kienet wieħed miċ-ċentri ewlenin tat-tribù tal-Epiroti tal-Kaonjani, parti mill-grupp ta' tribujiet tal-Majjistral tal-Greċja. Kellhom kuntatti mill-qrib mal-kolonja ta' Corcyra (illum Korfu) tal-Korintin. Skont il-kittieb Ruman Virġilju, il-fundatur leġġendarju tagħha kien Helenus, iben ir-Re Priamo ta' Trojja, li mar lejn il-Punent wara l-waqgħa ta' Trojja ma' Neoptolemus u l-konkubina tiegħu Andromache. Kemm Virġilju kif ukoll l-istoriku Grieg Dijoniżju ta' Halicarnassus iddokumentaw li Enea kien żar Bouthroton wara l-ħarba tiegħu stess mill-qerda ta' Trojja.
L-iżjed evidenza arkeoloġika bikrija ta' okkupazzjoni b'insedjament tmur lura għal bejn is-sekli 10 u 8 Q.K., għalkemm uħud isostnu li hemm evidenza iktar bikrija ta' insedjament li tmur lura għas-seklu 12 Q.K.
L-iskavi ta' Bouthroton wasslu għal bċejjeċ tal-fuħħar Proto-Korintin tas-seklu 7 u mbagħad bċejjeċ tal-fuħħar Korintin u Attiċi tas-seklu 6, madankollu ma hemm l-ebda indikazzjoni ta' insedjament preistoriku. Bouthroton kienet tinsab f'pożizzjoni importanti strateġikament minħabba l-aċċess li kellha għall-Istretti ta' Korfu, kif ukoll il-pożizzjoni tagħha f'salib it-toroq bejn l-art kontinentali tal-Greċja u l-Magna Graecia, id-dinjiet Griegi u "barbariċi". B'hekk, saret wieħed miż-żewġ portijiet antiki fil-Chaonia t'Isfel; il-port l-ieħor kien Onchesmos (illum Sarandë).
L-akropoli nbniet fuq għolja max-xatt ta' xmara bl-isem ta' Butrint (jew Bouthrotum). L-ewwel estensjoni tal-akropoli tas-seklu 7 Q.K. seħħet matul is-seklu 5 Q.K. Matul l-ewwel snin tat-tieni Gwerra Peloponniża (413-404 Q.K.), il-Korkirjani bnew fortifikazzjonijiet estiżi minn Ksamil sa Buthrotum. Buthrotum, li qabel kienet belt indipendenti, saret soġġetta għal Korfu fil-qrib. daqsminuri|Il-pożizzjoni tal-insedjament u tat-tribujiet tal-madwar fl-antikità Sas-seklu 4 Q.K., l-importanza tagħha kibret u nbnew teatru, santwarju ddedikat lil Asklepju u agora. L-akropoli ta' Bouthrotum kienet protetta minn tliet swar. L-iżjed ħajt ta' barra nbena għall-ħabta tat-380 Q.K. u kien iħaddan fih erja ta' erba' ettari. Dan il-ħajt twil 870 metru kien jinkludi bastjuni u ħames daħliet. Tnejn mill-iżjed daħliet importanti kienu magħrufa bħala d-Daħla tal-Lag u d-Daħla tal-Ljun. Barra minn hekk, l-agora, l-istoas, iż-żona residenzjali u t-teatru kienu jinsabu f'żona separata bil-ħitan.
Diversi kitbiet imnaqqxa f'Buthrotum jiddeskrivu l-organizzazzjoni tal-Kaonjani fil-bidu tas-seklu 3 Q.K., li juru li huma wkoll kellhom mexxej annwali msejjaħ Prostates (bil-Grieg: Προστάτης jiġifieri Protettur). Il-kalendarju Grieg ta' Bouthroton jidher fl-eqdem kompjuter analogu magħruf, l-hekk imsejjaħ Mekkaniżmu ta' Antikythera (għall-ħabta tal-150 sal-100 Q.K.).
It-teatru huwa magħruf għall-għadd impressjonanti ta' kitbiet imnaqqxin fuq il-ġebel tiegħu. Il-biċċa l-kbira minnhom jittrattaw il-manumissjonijiet u jagħtu ammont kbir ta' dettalji dwar il-belt matul l-era Ellenistika. L-ismijiet tal-iskjavi msemmija fit-tinqix kienu Griegi kważi b'mod esklużiv, għajr xi ismijiet Latini b'kunjomijiet Griegi.
Fit-228 Q.K. Buthrotum saret protettorat Ruman flimkien ma' Korfu. F'nofs is-seklu 2 Q.K. Buthrotum kienet iċ-ċentru ta' stat indipendenti, possibbilment il-"Kojnon tal-Prasajboj", kif elenkat fil-lista tat-theorodokoi fl-Oraklu ta' Delphi.
Żmien ir-Rumani
xellug|daqsminuri|Munita tal-bronż izzekkata f'Buthrotum matul ir-renju ta' Awgustu (27 Q.K.-14 W.K.). Il-leġġenda etnika BVTHR tidher fuq in-naħa ta' wara. Fis-seklu ta' wara, saret parti minn provinċja tal-Maċedonja. Fl-44 Q.K., Ċesri ddeżinja lil Buthrotum bħala kolonja bħala premju lis-suldati li kienu ġġieldu għalih kontra Pompej. Is-sid tal-artijiet lokali Titus Pomponius Atticus oġġezzjona kontra l-korrispondent tiegħu Ċiċerun li ħadem qatigħ kontra l-pjan fis-Senat. Ir-riżultat kien li għadd żgħir biss ta' kolonjalisti ġew insedjati.
Fil-31 Q.K., l-Imperatur Ruman Awgustu li kien għadu kemm rebaħ kontra Mark Anthony u Kleopatra fil-battalja ta' Actium ġedded il-pjan li permezz tiegħu Buthrotum kellha ssir kolonja tal-veterani. Ir-residenti l-ġodda kabbru l-belt u fost il-kostruzzjonijiet kien hemm il-kostruzzjoni ta' akkwedott, banju Ruman, djar, kumpless ta' forum u nymphaeum. Matul dak iż-żmien, id-daqs tal-belt irdoppja. Għadd ta' strutturi ġodda nbnew ħdejn oħrajn eżistenti speċjalment madwar it-teatru u t-tempju ta' Asklepju. daqsminuri|262x262px|Fdalijiet tal-battisterju Fis-seklu 3 W.K., terremot qered parti kbira mill-belt, u ġarraf il-binjiet fis-subborgi tal-Pjanura ta' Vrina u fil-forum taċ-ċentru tal-belt. L-iskavi żvelaw li l-belt kienet diġà qabdet it-triq tan-niżla. Madankollu, l-insedjament baqa' jeżisti sal-aħħar tal-Antikità, u sar port ewlieni fil-provinċja ta' Epiru. Il-belt ta' dak iż-żmien kienet tinkludi l-Palazz grandjuż bl-apsidi fuq tliet naħat, li kien dar ta' persuna notevoli lokali li nbniet għall-ħabta tal-425.
Żmien il-Biżantini u possibbilment is-Slavi
daqsminuri|242x242px|L-Agora ta' Buthrotum Is-swar tal-belt ġew rikostruwiti b'mod estensiv, x'aktarx fl-aħħar tas-seklu 5, probabbli mill-Imperatur Biżantin Anastasju. L-Ostrogoti taħt Indulf assedjaw il-kosta tal-Baħar Jonju fil-550 u jaf attakkaw lil Buthrotum. Fl-aħħar tas-seklu 6, gruppi ta' Slavi x'aktarx li waslu f'Buthrotum. Evidenza mill-iskavi turi li l-importazzjoni ta' prodotti bażiċi, inbid u żejt mil-Lvant tal-Mediterran kompliet sal-bidu tas-seklu 7 meta l-Imperu Biżantin bikri tilef dawk il-provinċji. Matul il-perjodu tal-invażjonijiet tal-Islavi u ċ-ċaqliq tal-popolazzjoni fir-reġjun usa', Buthrotum kienet waħda mill-ftit bliet f'Epiru li baqgħet teżisti u li żammet l-istatus tagħha ta' sede ta' veskovat mingħajr interruzzjoni. Minħabba l-iskarsezza ta' sorsi, diffiċli li wieħed jivvaluta jekk Buthrotos kinitx ikkontrollata mill-Islavi jew mill-Biżantini bejn is-sekli 7 sa 10. Sorsi Biżantini bil-miktub ta' dak iż-żmien isemmu li San Elija ta' Enna nżamm bħala spjun f'Bouthrotos, filwaqt li Arsenios ta' Korfu (876-953) innota r-rikkezza marittima tal-belt. Il-kolonizzazzjoni mill-awtoritajiet Biżantini milli jidher inzertat mar-renju ta' Ljun VI (886-912). X'aktarx li l-amministraturi imperjali ta' dak iż-żmien iggvernaw ir-reġjun mill-oikos (bil-Grieg: οίκος, li tfisser residenza) mill-Pjanura ta' Vrina iktar milli miċ-ċittadella. Is-sejbiet arkeoloġiċi fil-fatt jiżdiedu fis-seklu 10.
Il-Gran Bażilika ta' Buthrotum inbniet matul l-ewwel nofs tas-seklu 6 fuq in-naħa tal-Grigal tal-insedjament. Monumenti oħra jinkludu l-Bażilika tal-Akropoli (is-seklu 4), il-Palazz bl-apsidi fuq tliet naħat (is-seklu 6), il-Battisterju b'mużajk kumpless kbir (is-seklu 6), il-knisja tad-Daħla tal-Lag (is-seklu 9) u l-knisja tal-Battisterju (is-seklu 9). Il-vjaġġatur Għarbi Muhammad al-Idrisi nnota fis-seklu 12 li Butrint kienet belt b'popolazzjoni densa u b'għadd ta' swieq.
Il-belt baqgħet territorju tal-Imperu Biżantin u rreżistiet l-assedji tan-Normanni sal-1204 meta wara r-Raba' Kruċjata, l-Imperu Biżantin ġie frammentat, u Buthrotum saret parti mid-Despotat ta' Epiru. Fis-sekli ta' wara, iż-żona kienet sit ta' kunflitt bejn il-Biżantini, l-Anġojini tan-Nofsinhar tal-Italja, u l-Venezjani.
Bejn l-Anġojini, l-Imperu Biżantin u d-Despotat ta' Epiru
Il-fortifikazzjonijiet x'aktarx li ssaħħew mill-Imperatur Biżantin Mikiel I.
Fl-1267, Karlu ta' Anjou ħa l-kontroll ta' Butrint u Korfu, u dan wassal għal iktar restawr tas-swar u tal-Gran Bażilika. Fl-1274, il-qawwiet Biżantini reġgħu daħlu f'Butrint, u dan ikkawża kunflitt bejn il-Biżantini u d-Despotat ta' Epiru, peress li d-Despotu Nikephoros kien tal-fehma li s-sit kien id-dominju tiegħu. Minkejja d-differenzi reliġjużi kbar bejn l-Kattoliku Karlu ta' Anjou u l-Ortodoss kbir Nikephoros, it-tnejn għamlu alleanza flimkien kontra l-Imperatur Biżantin Mikiel, u keċċew il-Biżantini miż-żona fl-1278. Imbagħad, wara l-insistenza ta' Karlu, Nikephoros fl-aħħar mill-aħħar irrikonoxxa d-drittijiet ta' Karlu għall-belt kollha li Mikiel II kien ta lil Manfred ta' Hohenstaufen bħala parti mid-dota ta' martu Elena, billi Karlu kien is-suċċessur tiegħu. B'hekk ġew ċeduti Butrint kif ukoll il-kosta kollha minn Vlora sa Butrint.
Parti mir-Regnum Albaniae tal-Anġojini
Mill-1284, l-Imperatur Biżantin Andronikos II kellu l-kontroll tal-biċċa l-kbira tal-Albanija kif inhi llum u l-kontroll Anġojin tal-art kontinentali tal-Balkani kien limitat għal Butrint, li iktar 'il quddiem iffurmat unità amministrattiva unika flimkien ma' Korfu fil-qrib. Fis-seklu 14 is-sit ikkondivida destin simili ma' Korfu. Butrint baqgħet taħt it-tmexxija tal-Anġojini sal-1386, b'żewġ interruzzjonijiet oħra biss: fl-1306, u fl-1313-1331. Fl-1305-1306 Butrint kienet ikkontrollata mid-Despotu ta' Epiru, Tumas I Komnenos Doukas. Butrint saret Kattolika wara li nħakmet mill-Anġojini, u baqgħet hekk matul is-seklu 14.
Hodges jargumenta li l-investiment difensiv "episodiku" f'Butrint bħala belt matul dan il-perjodu juri li xorta waħda kellha popolazzjoni urbana attiva, għalkemm ma ġewx identifikati abitazzjonijiet urbani ta' dak iż-żmien. Hodges isostni li dan jindika li l-abitazzjonijiet kienu kkonċentrati fuq ix-xaqlibiet tat-Tramuntana taċ-ċittadella. Il-Veskovat Ortodoss ġie ttrasferit lejn Glyki fil-qrib fl-1337 jew fl-1338. Il-belt ġiet imċekkna bħala daqs lejn l-aħħar tas-seklu 14, minħabba l-irvelli u t-taqbid fir-reġjun.
Bejn Venezja u l-Imperu Ottoman
daqsminuri|Butrinto taħt id-dominju ta' [[Venezja fl-art kontinentali Ottomana]] Ir-Repubblika ta' Venezja taħt id-doġe xtrat iż-żona inkluża Korfu mill-Anġojini fl-1386; madankollu, il-merkanti Venezjani kienu interessati l-iktar f'Korfu, u f'Butrint reġgħet qabdet it-triq tan-niżla.
Sal-1572 il-gwerer bejn Venezja u l-Imperu Ottoman ħallew ħerba f'Butrint u l-akropoli ġiet abbandunata, filwaqt li taħt it-tmexxija ta' Domenico Foscarini, il-kmandant Venezjan ta' Korfu, l-amministrazzjoni ta' Butrinto u l-inħawi tal-madwar tressqet lejn fortizza żgħira triangolari assoċjata mar-reċinti estensivi tal-ħut. Iktar 'il quddiem iż-żona ġiet insedjata ftit u xi kultant ġiet maħtufa mit-Torok Ottomani fl-1655 u fl-1718, qabel ma reġgħet inħatfet mill-Venezjani. Ir-riżorsi tal-ħut kienu kontributur vitali għall-provvista ta' Korfu, u t-tkabbir taż-żebbuġ flimkien mat-trobbija tal-bhejjem u l-ħsad tal-injam kienu l-attivitajiet ekonomiċi prinċipali.
It-Trattat ta' Campo Formio tal-1797 qasam it-territorju tar-Repubblika tal-Venezja bejn Franza u l-Awstrija, li Franza kienet għadha kif okkupat u aboliet, u taħt l-Artikolu 5 tat-Trattat, Butrint u l-eks territorji Venezjani l-oħra fl-Albanija għaddew taħt is-sovranità Franċiża.
Madankollu, fl-1799, il-gvernatur Ottoman lokali Ali Pasha Tepelena ħakimha, u saret parti mill-Imperu Ottoman sa meta l-Albanija kisbet l-indipendenza tagħha fl-1912. Sa dak iż-żmien is-sit tal-belt oriġinali ma kinitx ġiet okkupata għal sekli sħaħ u kienet imdawra b'imraġ mimlija malarja. Matul it-tmexxija Ottomana f'Epiru, l-abitanti ta' Butrint urew appoġġ kontinwu għall-attivitajiet rivoluzzjonarji Griegi.
L-Albanija moderna
Fl-1913, wara tmiem l-Ewwel Gwerra tal-Balkani, Butrint ġiet ċeduta lill-Greċja iżda l-Italja oġġezzjonat kontra d-deċiżjoni u fit-Trattat ta' Londra r-reġjun ingħata lill-Albanija moderna li kienet għadha kemm inħolqot. Butrint kienet tinsab qrib il-fruntiera tan-Nofsinhar tal-Albanija moderna f'territorju fejn il-maġġoranza kienu jitkellmu bil-Grieg. Il-popolazzjoni Griega lokali nkorlat u ħolqot Repubblika Awtonoma tat-Tramuntana ta' Epiru, għal sitt xhur, qabel kontra r-rieda tagħhom kellha tiġi ċeduta lill-Albanija, u l-paċi ġiet żgurata permezz ta' forza taż-żamma tal-paċi Taljana sal-1919. L-Italja rrifjutat id-deċiżjoni minħabba li ma riditx li l-Greċja tikkontrolla ż-żewġ naħat tal-Istretti ta' Korfu.
Veskovat residenzjali
daqsminuri|Fdalijiet tal-Gran Bażilika Fil-bidu tas-seklu 6, Buthrotum saret is-sede ta' veskovat u fost il-kostruzzjonijiet ġodda nbena l-battisterju ta' Butrint, wieħed mill-ikbar binjiet Paleokristjani ta' dak it-tip, u bażilika. Id-djoċesi ta' Buthrotum inizjalment kienet tagħmel parti mill-Metropoli ta' Nicopolis, il-belt kapitali metropolitana ta' Epirus Vetus u taħt l-influwenza Papali, iżda fis-sekli 9 u 10 ġiet elenkata ma' Naupaktos, li ħadet post il-fdalijiet ta' Nicopolis bħala belt kapitali provinċjali u metropoli tat-tema Biżantina l-ġdida ta' Nicopolis, taħt l-influwenza tal-Patriarkat Biżantin ta' Kostantinopli. Wara s-seklu 14, kienet tagħmel parti mill-ġurisdizzjoni tal-Metropoli ta' Ioannina.
Tnejn mill-isqfijiet Biżantini (qabel ix-Xiżma tal-Lvant) ta' Butrint jissemmew f'dokumenti eżistenti:
Veskovat residenzjali Latin
daqsminuri|Il-karta tal-flus tal-2000 Leke tal-2012 bit-teatru ta' Butrint
Sede titolari Kattolika
Buthrotum illum il-ġurnata hija elenkata mill-Knisja Kattolika bħala sede titolari Latina mindu d-djoċesi ġiet ristabbilita nominalment fl-1933 bħala veskovat titolari ta' Buthrotum (Latin) / Butrinto (għall-Kurja Taljana) / Butrint (Albaniż).
Dawn huma l-isqfijiet titolari li ġew nominati:
Skavi arkeoloġiċi
daqsminuri|[[Statwa ta' suldat Ruman li nstabet f'Buthrotum]] L-ewwel skavi arkeoloġiċi moderni bdew fl-1928 meta l-gvern Faxxista Taljan ta' Benito Mussolini bagħat spedizzjoni lejn Butrint. L-għan kien wieħed ġeopolitiku iktar milli xjentifiku, bil-ħsieb li titwessa' l-eġemonija Taljana fiż-żona. Il-mexxej kien arkeologu Taljan, Luigi Maria Ugolini, li minkejja l-għanijiet politiċi tal-missjoni tiegħu kien arkeologu tajjeb. Ugolini miet fl-1936, iżda l-iskavi baqgħu għaddejjin sal-1943 u sat-Tieni Gwerra Dinjija. Permezz tagħhom ġew żvelati l-partijiet Ellenistiċi u Rumani tal-belt, inkluż id-Daħla tal-Lag u d-Daħla taċ-Ċingjal (li ssemmiet minn Ugolini għad-daħla famuża ta' Trojja msemmija fl-Ilijade).
Wara li l-gvern Komunista ta' Enver Hoxha ħataf l-Albanija fl-1944, il-missjonijiet arkeoloġiċi barranin ġew ipprojbiti. Ix-xogħol tkompla mill-arkeologi Albaniżi, fosthom Hasan Ceka. Nikita Khrushchev żar il-fdalijiet fl-1959 u ssuġġerixxa li Hoxha jbiddel iż-żona f'bażi tas-sottomarini. L-Istitut Albaniż tal-Arkeoloġija beda skavi fuq skala ikbar fis-snin 70 tas-seklu 20. Mill-1993 saru skavi ewlenin oħra mmexxija mill-Fondazzjoni ta' Butrint b'kollaborazzjoni mal-Istitut Albaniż tal-Arkeoloġija. Skavi reċenti fis-swar tad-difiża tal-Punent tal-belt żvelaw evidenza tal-użu kontinwu tas-swar, li timplika l-kontinwazzjoni tal-ħajja fil-belt. Is-swar stess milli jidher ingħataw in-nar fis-seklu 9, iżda mbagħad issewwew.
Wara l-waqgħa tar-reġim Komunista fl-1992, il-gvern demokratiku l-ġdid ippjana diversi żviluppi ewlenin fis-sit. F'dik l-istess sena l-fdalijiet ta' Butrint żdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Fl-1997, kriżi politika u ekonomika ewlenija, flimkien mal-pressjoni lokali, waqqfu l-pjan li jinbena ajruport, u l-UNESCO poġġiet is-sit fuq il-Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu minħabba serq, nuqqas ta' protezzjoni, ġestjoni u konservazzjoni. Missjonijiet arkeoloġiċi li saru matul l-1994 u l-1999 żvelaw iktar vilel Rumani u knisja Kristjana bikrija.
Fl-2004, l-iskavi arkeoloġiċi komplew taħt l-investigatur prinċipali, David R. Hernandez.
Aċċessibbiltà
Is-sit ta' Butrint huwa aċċessibbli minn Sarandë, tul triq li nbniet għall-ewwel darba fl-1959 għal żjara tal-mexxej Sovjetiku Nikita Khrushchev. Din it-triq ġiet imtejba matul is-sajf tal-2010. Il-kostruzzjoni kienet kemxejn ta' diżastru ambjentali u jaf terġa' thedded l-istatus ta' Butrint bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-belt antika qed issir destinazzjoni turistika popolari, u tattira lil bosta viżitaturi li jżuruha għal jum mill-gżira Griega fil-qrib ta' Korfu. Laneċ fuq wiċċ l-ilma (30 minuta) u laneċ ikbar u inqas veloċi (90 minuta) joperaw kuljum bejn il-Port il-Ġdid qrib iċ-ċentru storiku ta' Korfu u Saranda. Bosta viżitaturi minn Korfu jużaw servizzi organizzati bil-kowċis biex iżuru Butrint minn Sarandë, u barra minn hekk, hemm servizz pubbliku regolari tal-karozza tal-linja li tikkollega l-port ta' Sarandë ma' Butrint. Oħrajn jaslu mill-fruntiera ta' Qafe Bote mal-Greċja ħdejn Konispol u jaqsmu l-Fliegu ta' Vivari biċ-ċattra f'Butrint.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Il-mużajk tal-battisterju Butrint ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1992 u ż-żona ta' lqugħ tas-sit ġiet immodifikata fl-1999.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO, il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Mary Shelley
Mary Wollstonecraft Shelley (UK IPA: /ˈwʊlstənkrɑːft/; née Godwin; 30 ta’ Awwissu 1797 – 1 ta’ Frar 1851) kienet rumanziera Ingliża li kitbet ir-rumanz gotiku Frankenstein; or, The Modern Prometheus (1818), ikkunsidrat bħala wieħed mill-ewwel xogħlijiet ta’ fantaxjenza, u wieħed mill-aktar xogħlijiet magħrufin tagħha. Hija editjat u ppromwoviet ukoll ix-xogħol tar-raġel tagħha, il-poeta Romantiku u l-filosofu Percy Bysshe Shelley. Missierha kien il-filosofu politiku William Godwin, u ommha l-filosofu u d-difensur tad-drittijiet tan-nisa Mary Wollstonecraft.
Mary Shelley għexet ħajja letterarja. Missierha ħeġġiġha tikteb l-ittri biex titgħallem is-sengħa tal-kitba. Il-passatemp favorit tagħha fi tfulitha kien li tikteb l-istejjer. Fl-1814 Mary Shelley ħarbet ma’ Percy u tilfet ix-xogħlijiet li kienet kitbet f’żgħożitha. Madankollu, ħadd mhu ċert jekk il-manuskritti li eventwalment instabu, kinux inkitbu qabel din is-sena. Huwa maħsub li l-ewwel xogħol li ppubblikat Shelley huwa Mounseer Nongtongpaw, li kitbet meta kellha għaxar snin. Dan ix-xogħol ta’ versi komiċi kitbitu għall-Juvenile Library. Madankollu, din il-poeżija xi drabi hija attribwita lil kittieb ieħor. Mary Shelley tirrakkonta: “Żewġi, sa mill-bidu kien iħeġġiġni biex nuri li jien denja tal-isem tal-ġenituri tiegħi u biex nikseb reputazzjoni letterarja.”
Swarovski
thumb|225px|Logo ta' Swarovski Swarovski hija kumpanija Awstrijaka li timmanifattura u tbigħ prodotti tal-ħġieġ tal-kristall illustrat mad-dinja kollha. Il-fabbrika twaqqfet fl-1895 minn Daniel Swarovski bħala negozju tal-familja bbażat f'Wattens, it-Tirol.
D. Swarovski, Swarovski Optics u Tirolit, flimkien mat-tliet imsieħba, jiffurmaw grupp korporattiv, li fl-2012 kellu kapital operattiv ta' madwar tliet biljun ewro.
Dasyuroides
Dasyuroides huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori (eżattament il-Kowari) tal-kontinent tal-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Dasyurini ma' 9 ġeneri oħra li huma Dasycercus, Dasykaluta, Dasyurus, Myoictis, Neophascogale, Parantechinus, Phascolosorex, Pseudantechinus u Sarcophilus.
Gayatri Chakravorty Spivak
Gayatri Chakravorty Spivak FBA (imwielda fl-24 ta' Frar 1942) hija studjuża, teorika letterarja, u kritiku femminista Indjana. Spivak hija Professur fl-Università ta' Columbia, u membru fundatriċi tal-Comparative Literature and Society fl-istess università.
Meqjusa bħala waħda mill-aktar teoriċi postkolonjali influwenti, Spivak hija magħrufa l-aktar għall-esej tagħha Can the Subaltern Speak?, u għat-traduzzjoni u l-introduzzjoni tagħha f' De la grammatologie ta' Jacques Derrida. Hija ttraduċiet diversi xogħlijiet ta' Mahasweta Devi għall-Ingliż, b'noti kritiċi dwar ħajjet Devi u l-istil tal-kitba tagħha, partikolarment f'Imaginary Maps u Breast Stories.
Fl-2012, Spivak ingħatat il-Premju tal-Arti u tal-Filosofija ta' Kyoto minħabba li kienet "teorika u edukatriċi li tkellmet għall-umanitajiet kontra l-kolonjaliżmu intellettwali f'dinja globalizzata". Fl-2013, hija rċiviet il-Padma Bhushan, it-tielet l-ogħla premju ċivili mogħti mir-Repubblika tal-Indja.
Għalkemm Spivak hija spiss assoċjata mal-postkolonjaliżmu, hija kkonfermat kif tbiegħdet minn din id-dixxiplina fil-ktieb tagħha A Critique of Postcolonial Reason (1999), pożizzjoni li sostniet fl-esej "How the Heritage of Postcolonial Studies Thinks Colonialism Today", ippubblikata f'Janus Unbound: Journal of Critical Studies, fl-2021.
Dnub oriġinali
Adam u Eva, skont il-ħrafa tal-ħolqien tar-reliġjonijiet Abrahamika, [1] [2] kienu l-ewwel raġel u mara. Huma ċentrali għat-twemmin li l-umanità hija essenzjalment familja waħda, u kulħadd imnissel minn par wieħed ta' antenati oriġinali. [3] Jipprovdi wkoll il-bażi għad-duttrini dwar il-waqgħa tal-bniedem u d-dnub oriġinali li huma twemmin importanti fil-Kristjaneżmu, għalkemm ma jinżammux fil-Ġudaiżmu jew fl-Iżlam. [4]
Fil-Ktieb tal-Ġenesi tal-Bibbja Ebrajka, f'kapitli wieħed sa ħamsa, hemm żewġ rakkonti tal-ħolqien b'żewġ perspettivi distinti. Fl-ewwel, Adam u Eva mhumiex imsemmija. Minflok, Alla ħoloq l-umanità skont ix-xbieha ta’ Alla u ordnalhom biex jimmultiplikaw u biex ikunu sidien fuq kull ħaġa oħra li Alla kien għamel. Fit-tieni narrattiva, Alla joħloq lil Adam mit-trab u jpoġġih fil-Ġnien tal-Eden. Qal lil Adam li huwa jista' jiekol liberament mis-siġar kollha fil-ġnien, ħlief għas-siġra tal-għarfien tat-tajjeb u l-ħażin. Sussegwentement, Eva hija maħluqa minn waħda mill-kustilji ta' Adam biex tkun is-sieħba ta' Adam. Huma innoċenti u bla xkiel dwar l-għera tagħhom. Madankollu, serp iqarraq b'Eva biex tiekol il-frott mis-siġra projbita, u hi tagħti wkoll ftit mill-frott lil Adam. Dawn l-atti jagħtuhom għarfien addizzjonali, iżda jagħtihom il-ħila li jiġbru kunċetti negattivi u distruttivi bħall-mistħija u l-ħażin. Alla aktar tard iħassar is-serp u l-art. Alla profetikament jgħid lill-mara u lill-bniedem x'se jkunu l-konsegwenzi tad-dnub tagħhom talli ma obdewx lil Alla. Imbagħad ikeċċihom mill-Ġnien tal-Eden.
L-istorja għaddiet minn elaborazzjoni estensiva fi tradizzjonijiet Abrahamika aktar tard, u ġiet analizzata b'mod estensiv minn studjużi bibliċi moderni. L-interpretazzjonijiet u t-twemmin rigward Adam u Eva u l-istorja li ddur madwarhom ivarjaw bejn reliġjonijiet u setet; pereżempju, il-verżjoni Iżlamika tal-istorja tistqarr li Adam u Eva kienu l-istess responsabbli ndaqs għad-dnubiet tagħhom ta' kburija, minflok Eva biss, li kienet l-ewwel waħda li kienet infidila. L-istorja ta' Adam u Eva tidher ħafna drabi fl-arti, u kellha influwenza importanti fil-letteratura u l-poeżija.
L-istorja tal-waqgħa ta' Adam hija ta' spiss meqjusa bħala allegorja [5]. Sejbiet fil-ġenetika tal-popolazzjoni, partikolarment dawk li jikkonċernaw il-kromożomi ta' Adam u Eva mitokondrijali, jindikaw li l-ewwel wieħed bnedmin "Adam u Eva" qatt ma eżistew.
Il-waqgħa
L-ewwel raġel u mara jinsabu fil-Ġnien ta ’Alla tal-Eden, fejn il-ħolqien kollu huwa veġetarjan u ma hemm l-ebda vjolenza. Huma permessi li jieklu mis-siġar kollha ħlief waħda, is-siġra tal-għarfien tat-tajjeb u tal-ħażin. Il-mara hija mħajra minn serp li jitkellem biex tiekol il-frott projbit, u tagħti ftit lir-raġel, li jiekol ukoll. [9] (Kuntrarju għall-ħrafa popolari, hi ma tagħmilx lill-bniedem, li jidher li kien preżenti fil-laqgħa mas-serp). [9] Alla jegħleb it-tlieta, lir-raġel għal ħajjitha ta’ xogħol iebes segwit mill-mewt; il-mara għall-uġigħ tat-twelid u għas-subordinazzjoni lejn żewġha, u s-serp biex imur fuq żaqqu u jsofri l-għedewwa kemm tar-raġel kif ukoll tal-mara. [ 9] Alla mbagħad wera l-għera tar-raġel u l-mara, li ħasbu li saru qishom allat li jagħrfu t-tajjeb u l-ħażin, imbagħad jeħilsuhom mill-ġnien ħlief jekk jieklu l-frott tat-tieni siġra, is-siġra tal-ħajja, u jgħixu għal dejjem.
Tkeċċija mill-Eden
L-istorja tkompli fil-Ġenesi 3 bin-narrattiva "Tkeċċija mill-Eden". Analiżi tal-forma tal-Ġenesi 3 tiżvela li din il-porzjon tal-istorja tista' tkun karatterizzata bħala parabbola jew "storja ta' għerf" fit-tradizzjoni tal-għerf. L-indirizzi poetiċi tal-kapitlu jappartjenu għal tip spekulattiv ta' għerf li jiddubita l-paradossi u r-realtajiet ħorox tal-ħajja. Din il-karatterizzazzjoni hija ddeterminata mill-format, l-issettjar, u l-plott tan-narrattiva. Il-forma tal-Ġenesi 3 hija wkoll iffurmata mill-vokabularju tagħha, li juża diversi logħob bl-kliem. [12]
It-tkeċċija min-narrattiva tal-Eden tibda bid-djalogu bejn il-mara u s-serp, [13] identifikat f'Genesi 3: 1 bħala annimal li kien aktar misħut minn kwalunkwe annimal ieħor magħmul minn Alla, għalkemm il-Ġenesi ma jidentifikax lis-serp ma' Satana. [14]: 16 Il-mara hija lesta li titkellem mas-serp u twieġeb għaċ-ċiniżmu tal-kreatura billi tirrepeti l-projbizzjoni ta' Alla li tiekol frott mis-siġra tal-għarfien (ara Ġenesi 2:17). [15] Il-mara hija mħajra tiddjaloga fuq it-termini tas-serp li jikkontesta direttament il-kmand ta' Alla. [16] Is-serp jassigura lill-mara li Alla mhux se tħalliha tmut jekk tkun kielet il-frott u, barra minn hekk, li jekk tkun kielet il-frott, l-għajnejn tagħha jinfetħu u hi tkun "...bħal allat, li jafu t-tajjeb u l-ħażin" (Ġenesi 3: 5). Il-mara tara li l-frott tas-siġra tal-għarfien huwa ta’ pjaċir għall-għajn u li jkun mixtieq li takkwista għerf billi tiekol il-frott. Il-mara tiekol il-frott u tagħti ftit lir-raġel (ara Ġenesi 3: 6). B'dan, ir-raġel u l-mara jagħrfu l-għera tagħhom stess, u jagħmlu ġlud tal-weraq tat-tin (ara Ġenesi 3: 7).
Il-pronunzja divina ta' tliet sentenzi hija mbagħad imqiegħda kontra dawk kollha ħatja, Ġenesi 3: 14–19. [13] Oraklu ta 'sentenza u n-natura tad-delitt huwa l-ewwel imqiegħed fuq is-serp, imbagħad il-mara, u, finalment, ir-raġel. Fuq is-serp, Alla jpoġġi saħta divina. [21] Il-mara tirċievi pieni li jolqtuha f'żewġ rwoli primarji: hija għandha tħossha mġarrba waqt it-twelid, uġigħ waqt it-twelid, u waqt li tkun tixtieq ix-xewqa ta 'żewġha, huwa se jmexxiha. [22] Il-piena tar-raġel tirriżulta f’Alla ma jidħirx l-art li minnu kien ġej, u l-bniedem imbagħad jirċievi oraklu tal-mewt, għalkemm il-bniedem ma ġiex deskritt, fit-test, bħala immortali. [14]: 18; [23] Ħabta f’daqqa, fil-fluss ta' test, f'Ġenesi 3:20, ir-raġel isem il-mara "Lejliet" (Heb. hawwah), "għax kienet l-omm ta' kull ħaj". Alla jagħmel ħwejjeġ tal-ġilda għal Adam u Eva (Ġenesi 3:20).
L-istruttura ta' kjasmu tal-oraklu tal-mewt mogħti lil Adam (fil-Ġenesi 3:19) hija rabta bejn il-ħolqien tal-bniedem minn "trab" (Ġenesi 2: 7) għar-"ritorn" tal-bidu tiegħu: [24] "inti tirritorna, lejn l-art, peress li minnha ġejt meħud, għat-trab li int u għat-trab, int se terġa' lura."
Il-kont tal-ġnien jintemm b'monologu intradivin, li jiddetermina t-tkeċċija tal-koppja, u l-eżekuzzjoni ta' dik id-deliberazzjoni (ara Ġenesi 3: 22–24}.) [13] Ir-raġuni mogħtija għat-tkeċċija kienet biex tipprevjeni lir-raġel milli jiekol mis-siġra tal-ħajja. u jsir immortali: "Ara, il-bniedem qiegħed isir bħala wieħed minna, li nkunu nafu t-tajjeb u l-ħażin; u issa, biex ma jqigħedx idu, u jieħu wkoll is-siġra tal-ħajja, u jiekol, u jgħix għal dejjem" (Ġenesi 3:22). [14]: 18; [25] Alla jeżilja lil Adam u Eva mill-Ġnien u jinstalla l-kerubi (ħlejjaq sopranaturali li jipprovdu protezzjoni) u s- "sejf li dejjem idur" biex jgħasses id-daħla (Ġenesi 3:24 ).
Dasyurus
Dasyurus huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori, eżattament il-Kwollijiet jew kif xi jissejħu ukoll il-qtates marsupjali jew qtates nativi, tal-kontinent ta' l-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Dasyurini ma' 9 ġeneri oħra li huma Dasycercus, Dasykaluta, Dasyuroides, Myoictis, Neophascogale, Parantechinus, Phascolosorex, Pseudantechinus u Sarcophilus.
Il-ġeneru Dasyurus jiġbor fiħ 7 speċi, 1 estinta u 6 estanti. Il-Kwollijiet snin ilu kienu ikklassifikat f' bosta fil-ġeneri, sakemm studji ġeneetiċi aktar fil-fond urew li dawn huma kollha relatati fil-qrib, tant li kollha jikklassifikaw f' ġeneru wieħed.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Kwoll, Dasyuridae jew Dasyuromorphia)
Invażjoni Franċiża ta' Malta
197px|daqsminuri|lemin|Inċiżjoni li turi l-kapitulazzjoni ta' Malta lil Napuljun. L-Invażjoni Franċiża ta' Malta kienet l-invażjoni b'suċċess tal-gżejjer ta' Malta u Għawdex, imbagħad mmexxija mill-Ordni ta' San Ġwann, mill-Ewwel Repubblika Franċiża immexxi minn Napuljun Bonaparti f'Ġunju 1798 bħala parti mill-kampanja tal-Mediterran tal-Franċiżi Gwerer Rivoluzzjonarji.
Il-ħatt l-art inizjali ntlaqa’ b’xi reżistenza kemm mill-Ordni kif ukoll mill-milizzja Maltija, iżda f’inqas minn jum il-Franċiżi kienu ħadu l-kontroll tal-arċipelagu Malti kollu ħlief għaż-żona tal-port ta’ fortifikat tajjeb li inkludiet il-kapitali Valletta. L-Ordni kellha l-mezzi biex tiflaħ assedju, iżda sensiela ta’ ċirkustanzi fosthom skuntentizza fost il-membri Franċiżi tagħha stess kif ukoll il-popolazzjoni indiġena Maltija wasslu għal tregwa li spiċċat bil-kapitulazzjoni tal-Ordni.
L-invażjoni għalhekk temmet il-ħakma tal-Osptarieri ta’ 268 sena f’Malta, u rriżultat fl-okkupazzjoni Franċiża ta' Malta. Ftit xhur wara l-invażjoni, skuntentizza minħabba riformi li kienu qed iseħħu wassal għal rewwixta, li evolviet fi imblokk tal-gwarniġġjon Franċiż mill-Maltin insurġenti megħjuna mill-Ingliżi, Naplitani u Portugiżi. L-imblokk dam għal sentejn, u spiċċa bil-konsenja tal-Franċiżi lill-Ingliżi fl-1800, biex Malta saret protettorat u bdiet 164 sena ta' ħakma Brittanika.
Déodat Gratet de Dolomieu
Dieudonné Sylvain Guy Tancrède de Gratet de Dolomieu, li s-soltu huwa magħruf bħala Déodat de Dolomieu, (pronunzja bil-Franċiż: ​[deɔda də dɔlɔmjø]; twieled fit-23 ta' Ġunju 1750 – miet fit-28 ta' Novembru 1801) kien ġeologu Franċiż. Il-mineral u l-blata tad-dolomit u l-ikbar krater fil-quċċata tal-vulkan Piton de la Fournaise ssemmew għalih.
Bijografija
Déodat de Dolomieu twieled f'Dauphiné, Franza, bħala wieħed minn 11-il ulied ta' Marie-Françoise de Berénger u r-raġel tagħha, il-Markiż de Dolomieu. Fi tfulitu Déodat wera li kellu potenzjal intellettwali konsiderevoli u kellu interess speċjali fl-inħawi naturali ta' daru fl-Alpi tax-Xlokk ta' Franza. De Dolomieu beda l-karriera militari tiegħu fl-Ordni tal-Kavallieri ta' San Ġwann meta kellu 12-il sena. L-assoċjazzjoni tiegħu mal-Ordni Maltija ħolqitlu diffikultajiet matul ħajtu kollha, l-ewwel u qabel kollox bi ġlieda li ġġieled meta kellu 18-il sena, fejn qatel membru ieħor tal-Ordni. Minħabba f'hekk ingħata sentenza għomor il-ħabs iżda bis-saħħa tal-interċessjoni tal-Papa Klement XIII ġie meħlus wara sena biss.
Karriera
Matul is-snin qabel ir-Rivoluzzjoni Franċiża Dolomieu ħa sehem sħiħ fil-mewġa intellettwali li kien hemm fi Franza u fil-bqija tal-Ewropa dak iż-żmien. Kellu bosta kuntatti soċjali man-nobbiltà u għalkemm qatt ma żżewweġ, Dolomieu kien pjuttost magħruf bħala raġel li dejjem kellu n-nisa ma' djulu. Permezz tal-ħabib u l-gwida tiegħu, id-Duka de La Rochefoucauld, Dolomieu sar membru korrispondenti tal-Akkademja Rjali tax-Xjenzi. Huwa qatta' l-ħin liberu tiegħu jagħmel mawriet xjentifiċi fl-Ewropa kollha, fejn ġabar eżemplari ta' minerali u żar żoni tax-xogħol fil-minjieri. L-interessi partikolari tiegħu kienu jinkludu l-mineraloġija, il-vulkanoloġija, u l-oriġini tal-ktajjen muntanjużi. Għalkemm Dolomieu kellu interess kbir fil-vulkani, ikkonvinċa ruħu li l-ilma kellu rwol ewlieni fit-tiswir ta' wiċċ id-Dinja permezz ta' sensiela ta' avvenimenti katastrofiċi preistoriċi. Dolomieu ma kienx ġeologu uniformitarjan. Ġie deskritt bħala "katastrofista mhux realistiku".
Il-kontemporanju tiegħu, James Hutton, ma ppubblikax il-prinċipju tal-uniformitarjaniżmu sal-1795. Dolomieu kien osservazzjonalista u kien iqatta' ħafna minn ħinu jiġbor u jikkategorizza d-data ġeoloġika. Għad-differenza ta' Hutton, l-ebda prinċipju jew teorija xjentifiċii mhuma akkreditati lilu, għalkemm ħalla l-marka permanenti tiegħu fuq il-ġeoloġija b'mod ieħor: billi skopra l-mineral tad-dolomit li ssemma għalih. daqsminuri|Id-[[Dolomiti, katina muntanjuża fl-Alpi Taljani, issemmew għal de Dolomieu, li kien l-ewwel wieħed li ddeskriva l-mineral tad-dolomit f'dik iż-żona.]]
Kavallieri ta' Malta
Minbarra l-attivitajiet xjentifiċi tiegħu Dolomieu kompla javvanza fil-grad tiegħu fil-Kavallieri ta' Malta u ġie promoss għal kmandant fl-1780. Madankollu, huwa kompla jkollu diffikultajiet minħabba l-inklinazzjonijiet politiċi liberali tiegħu ma kinux popolari fost in-nobbiltà konservattiva li kkontrollat l-Ordni. De Dolomieu rtira mis-servizz militari attiv fl-1780 biex jiddedika l-ħin kollu tiegħu għall-ivvjaġġar u għax-xogħol xjentifiku.
Rivoluzzjoni Franċiża
De Dolomieu għall-ewwel kien partiġġjan akkanit tar-Rivoluzzjoni Franċiża, li bdiet fl-1789. Madankollu, il-qtil tal-ħabib tiegħu d-Duka de la Rochefoucauld, il-fatt li ħelisha ħafif mill-giljottina, u l-qtugħ ir-ras ta' bosta minn qrabatu, wassluh biex ikun kontra r-rivoluzzjoni. Matul dan iż-żmien Dolomieu sar partitarju ta' Napuljun Bonaparte. Fl-1795, wara li tilef ġidu fir-rivoluzzjoni, Dolomieu aċċetta l-kariga ta' professur tax-xjenzi naturali fl-École Centrale ta' Pariġi u beda jikteb it-taqsima mineraloġika tal-Encyclopédie Méthodique. Is-sena ta' wara nħatar bħala spettur tal-minjieri u professur fl-École Nationale Supérieure des Mines de Paris, fejn għad hemm ir-ritratt tiegħu fil-librerija sa llum il-ġurnata. Il-kollezzjoni estensiva tiegħu ta' minerali tinsab fil-Mużew Nazzjonali tal-Istorja Naturali ta' Pariġi.
Żmien Bonaparte
Sal-1798 de Dolomieu kien kiseb reputazzjoni internazzjonali bħala wieħed mill-ġeologi ewlenin fid-dinja u ġie mistieden jissieħeb mal-ispedizzjoni xjentifika li akkumpanjat l-invażjoni tal-Eġittu minn Bonaparte, bħala parti mit-taqsima tal-istorja naturali u tal-fiżika tal-Institut d'Égypte. F'Marzu 1799 Dolomieu marad u kellu jitlaq minn Lixandra, l-Eġittu u jmur lura fi Franza. Il-vapur tiegħu, inqabad f'maltempata, u fittex il-kenn fil-port ta' Taranto, l-Italja fejn Dolomieu nżamm bħala priġunier tal-gwerra. Il-Ġeneral Thomas-Alexandre Dumas, missier Alexandre Dumas, l-awtur, inqabad u nżamm bħala priġunier ukoll. Il-belt kienet parti mir-Renju taż-Żewġ Sqallijiet, li dak iż-żmien kienet fi gwerra ma' Franza. Dolomieu preċedentement kien għamel għadu setgħan mill-Gran Mastru tal-Ordni Maltija meta għen biex jiġi nnegozjat iċ-ċediment tal-gżira ta' Malta lil Napuljun. Il-Gran Mastru ħadha qatta' bla ħabel kontra Dolomieu li ġie ttrasferit lejn Messina, Sqallija, u nżamm bħala priġunier f'kundizzjonijiet orribbli, f'konfinament solitarju, għall-21 xahar ta' wara.
Iż-żamma l-ħabs ta' xjenzat famuż mad-dinja kollha, f'dawk il-kundizzjonijiet, kienet mistkerrah mill-komunità intellettwali tal-Ewropa. Anke l-komunità xjentifika tal-Ingilterra (li kienet fi gwerra ma' Franza) ipprotestat kontra l-konfinament. Talleyrand, il-Ministru tal-Affarijiet Barranin Franċiż, ipprova jinnegozja l-ħelsien ta' Dolomieu permezz tal-Papa. Napuljun, li dak iż-żmien kien l-ewwel konslu ta' Franza, ħass li tistaqsi lill-Papa għal intervent ta' dik ix-xorta ma kinitx xi ħaġa onorevoli. L-approċċ tal-imperatur futur fir-rigward tal-problema kien iktar dirett. Fir-rebbiegħa tal-1800 Napuljun mexxa l-armata Franċiża fl-Italja, u ta daqqa ta' ħarta lill-Awstrijaċi u lill-alleati Taljani tagħhom fl-14 ta' Ġunju fil-Battalja ta' Marengo. B'hekk l-Italja kollha ġiet taħt id-dominju ta' Napuljun. Wieħed mit-termini dettati minn Napuljun fit-trattat ta' paċi ta' Firenze (Marzu 1801) kien il-ħelsien minnufih ta' Dolomieu. daqsminuri|Voyage aux iles de Lipari, 1783 Wara li nħeles, Dolomieu kompla l-istudji xjentifiċi tiegħu u ż-żjarat fil-post. Iżda saħħtu, mifnija mill-perjodu twil ta' priġunerija fi Sqallija, ċediet matul vjaġġ lejn l-Alpi. Déodat de Dolomieu miet fit-28 ta' Novembru 1801 fid-dar ta' oħtu f'Châteauneuf.
Legat
Dr. George F. Kunz kiteb dwar il-kontributi tiegħu għall-mineraloġija.
L-istudent u n-naturalista famuż ta' Dolomieu, Jean-Baptiste Bory de Saint-Vincent, ta kunjom l-imgħallem tiegħu fl-1801 lill-ikbar krater fil-quċċata tal-vulkan Piton de la Fournaise fil-gżira Franċiża ta' Réunion, il-krater Dolomieu.
Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2005
It-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2005 kien kampjonat tal-futbol li sar bejn il-11 ta' Diċembru u t-18 ta' Diċembru 2005 fil-Ġappun u kien mirbuħ mit-tim Brażiljan ta' São Paulo.
Ħarsa ġenerali
L-edizzjoni tal-2005 ġiet ikkreata bħala għaqda bejn it-Tazza Interkontinentali u t-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs. It-Tazza Interkontinetali kienet ilha ssir mill-1960 bejn iċ-ċampjins tal-Ewropa u tas-Sud-Amerika; it-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs saret biss darba, lura fis-sena 2000. L-edizzjoni tal-2001 kienet ġiet mħassra minħabba li ISL, sieħeb finanzjaru tal-FIFA, kienet falliet.
Format
Il-kompetizzjoni kienet taħt forma ta' fażi eliminatorja fejn kull tim lagħab żewġ jew tliet logħbiet. Ir-rebbieħa tal-erba' konfederazzjonijiet l-aktar dgħajfin kienu lagħbu fil-kwarti tal-finali; it-telliefa f'logħba għall-ħames post. Ir-rebbieħa kienu jingħaqdu flimkien mar-rebbieħ Ewropew u Sud-Amerikan fis-semifinali; it-telliefa jilgħabu l-logħba għat-tielet u r-raba' post.
Il-logħbiet intlagħbu fl-Istadju Nazzjonali (Olimpiku) ta' Tokjo, f'Toyota Stadium ġewwa Toyota qrib Nagoya u fl-International Stadium f'Yokohama, fejn intlagħbet il-finali.
Tabella
Il-ħinijiet huma kollha skont il-Ħin normali tal-Ġappun (UTC+9)
Assedju ta' Malta (1798–1800)
L-assedju ta' Malta, magħruf ukoll bħala l-assedju tal-Belt Valletta jew l-imblokk Franċiż (L-Imblokk tal-Franċiżi), kien assedju ta' sentejn u imblokk tal-gwarniġġjon Franċiż fil-Valletta u t-Tliet Ibliet, l-akbar insedjamenti u port ewlieni fil-gżira Mediterranja ta' Malta ]], bejn l-1798 u l-1800. Malta kienet ġiet maqbuda minn forza spedizzjonarja Franċiża matul il-kampanja tal-Mediterran tal-1798, u ggarniżata bi 3,000 suldat taħt il-kmand ta’ Claude- Henri Belgrand de Vaubois. Wara li l-Royal Navy Ingliża qerdet il-Flotta tal-Mediterran Franċiża fil-Battalja tan-Nil fl-1 ta’ Awwissu 1798, l-Ingliżi setgħu jibdew imblokk ta’ Malta, assistiti minn rewwixta fost il-popolazzjoni indiġena Maltija kontra ħakma Franċiża. Wara l-irtir tagħha lejn il-Belt Valletta, il-gwarniġġjon Franċiż iffaċċjat nuqqas kbir ta’ ikel, aggravat mill-effettività tal-imblokk Brittaniku. Għalkemm waslu kwantitajiet żgħar taʼ provvisti kmieni fl- 1799, ma kienx hemm aktar traffiku sal- bidu tal- 1800, u sa dak iż- żmien il- ġuħ u l- mard kienu qed ikollhom effett diżastruż fuq is- saħħa, il- moral, u l- kapaċità tal- ġlieda tat- truppi Franċiżi.
Fi Frar 1800, konvoj sinifikanti taħt il-Kontro-Ammirall Jean-Baptiste Perrée mibgħut minn Toulon għamel sforz determinat biex jerġa’ jforni l-gwarniġġjon. L-iskwadra tal-imblokk taħt ir-Rear-Admiral Lord Nelson interċettat il-konvoj fil-vista tat-truppi li kienu qed ibatu l-ġuħ fuq Malta. Perrée inqatel u l-bastiment ewlieni tiegħu nqabad fil-Battalja tal-Konvoj ta' Malta (1800) fil-qosor ta' wara; l-ebda provvisti ma waslu Malta. Ix-xahar ta' wara, il-vapur tal-linja Guillaume Tell salpa mill-Belt lejn Toulon, mgħobbi bis-suldati, iżda dan ukoll ġie interċettat u fi [ [Azzjoni tal-31 ta' Marzu 1800|battalja missielta]] ġiet imġiegħla tiċċedi f'idejn skwadra Ingliża akbar. Dawn it-telfiet għamlu l-pożizzjoni Franċiża fuq Valletta insostenibbli, u l-konsenja tagħha inevitabbli. Għalkemm Vaubois żamm għal ħames xhur oħra, eventwalment ċeda fl-4 ta’ Settembru u Malta ttieħdet mill-Gran Brittanja.
Neophascogale
Neophascogale huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori, eżattament id-Dasjur tan-nemex (magħruf ukoll bħala Dasjur ta' Lorentz, Ġurdien marsupjal ta' Lorentz, Ġurdien marsupjal tan-nemex jew Ġurdien marsupjal tad-dwiefer twal), tal-kontinent ta' l-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Dasyurini ma' 9 ġeneri oħra li huma Dasycercus, Dasykaluta, Dasyuroides, Dasyurus, Myoictis, Parantechinus, Phascolosorex, Pseudantechinus u Sarcophilus.
Il-ġeneru Neophascogale huwa ġeneru monotipiku u jiġbor fiħ speċi waħda biss estanti.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Kaluta aħmar ċkejken, Dasyuridae jew Dasyuromorphia)
Ħ'Attard
Ħ'Attard hu raħal fiċ-ċentru ta' Malta, b'popolazzjoni ta' madwar 10,000 ruħ. Flimkien ma' Ħal Balzan u Ħal Lija, jifforma parti mit-"Tlett Villaġġi". Ħ'Attard sar parroċċa fl-1499 u il-patruna tiegħu hija Santa Marija. Raħal arjuż ħafna u jista' jitqies bħala sabiħ, l-aktar li llum fih inbnew bosta djar kbar u vilel ta' min jitgħaxxaq bihom. Il-postijiet ta' ċerta importanza i hemm fih huma il-Palazz ta' Sant'Anton u l-ġonna tiegħu, l-Istadju Nazzjonali kif ukoll il-Park Nazzjonali, u l-Villaġġ ta' l-Artiġjanat f' Ta' Qali. Ħ'Attard huwa msemmi għall-ward u l-fjuri li jkabbar kif tixhed il-mottu tiegħu "Floriger Rosis Halo" (Iffjurit bil-Ward Imfewwaħ).
Toroq Prinċipali f'Ħ'Attard
thumb|right|150px|Dar tipika ġo Ħ'Attard
Koordinati: 35.89278°N, 14.43833°W
Innu ta' Ħ'Attard
Isma l'innu {|
''djar fl-isqaqien dellija,
Siracusa
Siracusa ([siraˈkuːza]; bid-djalett Sqalli: Sarausa [saɾaˈuːsa]) hija belt storika fil-gżira Taljana ta' Sqallija u l-belt kapitali tal-provinċja Taljana ta' Siracusa. Il-belt hija magħrufa għall-istorja Griega u Rumana rikka tagħha, għall-kultura, għall-anfiteatri, għall-arkitettura, u bħala l-post fejn twieled il-matematiku u l-inġinier importanti Arkimede. Din il-belt bi storja ta' 2,700 sena kellha rwol ewlieni fi żmien il-qedem, meta kienet waħda mis-setgħat prinċipali tal-Mediterran. Siracusa tinsab fix-Xlokk nett tal-gżira ta' Sqallija, ħdejn il-Golf ta' Siracusa, maġenb il-Baħar Jonju. Tinsab f'biċċa art li togħla f'daqqa, b'fond saħansitra ta' 2,000 metru peress li tinsab qrib l-irdumijiet, għalkemm il-belt innifisha ġeneralment ma tantx għandha wisq għoljiet.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''ġawhra ta' tempju, dehra ta' ġmiel,
''il-kenn ta' Omm għal dawk li bkew.
Siracusa
Żmien il-qedem
Siracusa u ż-żona ta' madwarha ilhom abitati minn żmien il-qedem, kif ħareġ fid-dieher mis-sejbiet fil-villaġġi ta' Stentinello, Ognina, Plemmirio, Matrensa, Cozzo Pantano u Thapsos, li diġà kellhom rabta mal-Greċja ta' Mycenae.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''Dak li writna tul is-snin
Siracusa
Żmien il-qedem
Siracusa ġiet stabbilita fis-734 jew fis-733 Q.K. mill-insedjaturi Griegi minn Korinzju u Tenea, immexxija mill-kolonizzatur Arkja. Hemm bosta varjanti attestati ta' isem il-belt, fosthom Συράκουσαι Syrakousai, Συράκοσαι Syrakosai u Συρακώ Syrakō. L-iżjed teorija aċċettata hija li l-Feniċi sejħulha Sour-ha-Koussim, li tfisser "Ġebla tal-gawwijiet", u li minnha oriġina l-isem ta' Siracusa. Oriġini possibbli ta' isem il-belt ingħatat minn Vibius Sequester li kkwota l-ewwel lil Stephanus Byzantius li kien hemm marġ ta' Siracusa (λίμνη) imsejjaħ Syrako u t-tieni lil Marcian f'Periegesis, fejn Arkju semma l-belt b'isem marġ fil-qrib; b'hekk wieħed jasal għall-isem Syrako (u mbagħad Syrakousai u varjanti oħra) għall-isem ta' Siracusa, isem attestat ukoll minn Epicharmus. L-insedjament ta' Siracusa kien avveniment ippjanat, peress li mexxej ċentrali b'saħħtu, l-aristokratiku Arkju, stabbilixxa kif il-proprjetà kellha tiġi diviża bejn l-insedjaturi, u stabbilixxa wkoll kif it-toroq tal-insedjament kellhom jinbnew u kemm kellhom ikunu wesgħin. Il-qalba tal-belt antika kienet il-gżejra ta' Ortigia. L-insedjaturi sabu li l-art kienet għammiela u t-tribujiet nativi ma rribellawx għall-preżenza tagħhom. Il-belt kibret u kattret il-ġid, u għal xi żmien kienet l-iktar belt Griega setgħana fil-Mediterran kollu. F'Akrai (664 Q.K.), f'Kasmenai (643 Q.K.), f'Akrillai (is-seklu 7 Q.K.), f'Helorus (is-seklu 7 Q.K.) u f'Kamarina (598 Q.K.) ġew stabbiliti wkoll kolonji.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''ngħaddu 'l ta' warajna,
''xhieda ħajja tal-ġrajjiet