cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ġwann Marija Vianney
Qdusija
Imdorri bl-eħrex penitenzi, ibbumbardjat b’eluf ta’ penitenti u allegatament attakkat mix-xitan (tant li darba jingħad li ħaraqlu s-sodda), dan il-qaddis kbir wera paċenzja kbira. Jingħad li kien jagħmel l-għeġubijiet, fosthom li joħroġ ix-xjaten min-nies, kien maħbub mill-folol, iżda baqa’ jżomm sempliċità tat-tfal. Darba l-isqof wasal bla mistenni f’Ars u libbes il-muzzetti ta’ kanonku lill-Kurat li xejn ma ħassu komdu bih u qagħad il-ħin kollu jissielet biex ineħħih. Ma għaddewx wisq ġranet qabel ma biegħu u kiteb lill-isqof biex jirringrazzjah għax daqshekk kellu bżonn flus biex ilesti opra tal-Knisja. Jibqa’ meqjus sal-ġurnata tal-lum bħala x-xbieha ħajja tal-qassis umli marbut biss mal-Qalb ta’ Ġesù.
Mewt
Miet fl-4 t’Awissu 1859 u ġie kanonizzat fl-1925 mill-Papa Piju XI u erba’ snin wara fil-festa tiegħu ntgħażel mill-Knisja bħala l-qaddis patrun tal-qassisin.
Fl-1959, l-ewwel ċentinarju minn mewtu, Papa Ġwanni XXIII ħareġ enċiklika fuq San Ġwann Marija Vianney bl-isem Sacerdotii Nostri Primordia.
F'Ġunju 2009, fil-150 sena anniversarju minn mewtu, Papa Benedettu XVI iddikjara l-2009-2010 bħala s-Sena tas-Saċerdoti, sena li bdiet u għalqet fil-Festa tal-Qalb ta' Ġesù.
Édith Piaf
Édith Piaf (twieldet fid-19 ta' Diċembru 1915 – mietet fl-10 ta' Ottubru 1963), imwielda Édith Giovanna Gassion u mlaqqma "la Môme Piaf", kienet kantanta Franċiża tal-music-hall u tal-varjetà. Kellha ħafna suċċessi bil-kanzunetti bil-Franċiż, bħal La Vie en rose, Non, je ne regrette rien, Hymne à l'amour, Mon légionnaire u Milord. Piaf kellha fama internazzjonali, minkejja l-problemi serji f'saħħitha. Bil-personalità qawwija li kellha ispirat bosta kompożituri u kienet il-mentriċi ta' ħafna artisti żgħażagħ. Kienet ukoll attriċi fit-teatru u ċ-ċinema.
Tfulija
Édith twieldet Pariġi fil-faqar u l-miżerja. Kienet bint Louis Alphonse Gassion Franċiż, kontorsjonista fiċ-ċirku, imwieled in-Normandija u Annetta Maillard, kantanta tat-triq, ta' nisel Franċiż-Taljan/Alġerin.
Annetta kienet fqira wisq biex trabbiha u fdata għal kollox f'idejn ommha, Aïcha Saïd Ben Mohammed li kienet mill-Alġerija. In-nanna kienet moħħha fix-xorb biss u tant kienet tittraskura lit-tifla u tħalliha fil-ħmieġ li din nksiet bl-ekżema u għolbot esaġerat. Baqgħet 18-il xahar f'din il-kundizzjoni sakemm missierha ħa permess biex jiġi mill-front u ħadha għand ommu. Din in-nanna kienet is-sidt ta' burdell f'Bernay fin-Normandija. Édith kienet il-fessuda tal-prostituti fid-dar, u għall-ewwel darba setgħet tiekol sakemm tixba', tilbes ilbiesi sbieħ u tixrob il-ħalib tajjeb tan-Normandija. Meta kellha xi 7 jew 8 snin, għamiet temporanjament għax qabditha l-keratite. In-nanna semgħet b'xi tfajla li kellha din il-marda u kienet fieqet wara li kienet talbet fuq il-qabar ta' Santa Tereża ta' Lisieux‎, u ddeċidiet li tmur hemm mat-"tfajliet" u titlob għall-fejqan tat-tifla. Ħadu t-tren u marru jitolbu fuq il-qabar tal-qaddisa fejn ġabru ftit ħamrija biex kull fil-għaxija jagħmluha mal-faxxa fuq għajn Édith. Wara xi tmint ijiem, Édith fieqet! Hi dejjem baqgħet devota ta' Santa Tereża "iż-żgħira" u baqgħet iżżomm domna tagħha mdendla ma' għonqha għal ħajjitha kollha.
Fit-tmiem tal-gwerra, missierha ġie immobilizzat u ħadha togħqod miegħu, biex tgħix il-ħajja tal-"artiste" fiċ-ċrieki żgħar li jmorru minn post għall-ieħor u wara fil-ħajja miżerabbli ta' kantanta tat-triq. Kien, meta bħal ommha kienet qiegħda tkanta l-kanzunetti popolari ma' missierha, li Édith uriet il-kwalità eċċezzjonali ta' leħinha.
Fi Frar 1933, ta' 17-il sena kellha tifla, Marcelle, minn-namrat tagħha ta' dak iż-żmien, Louis Dupont. It-tifla mietet b'attak tal-meninġite sentejn wara.
Kantanta tal-cabaret
thumb|right|200px|Edith Piaf Fl-1935, Louis Leplée, il-manager tal-cabaret Le Gerny's li qiegħed fix-Champs-Élysées, skopriha meta kienet tkanta fit-triq. Dak iż-żmien, Piaf kienet tkanta l-iżjed il-kanzunetti ta' Fréhel. Leplée għażillha "la Môme Piaf" bħala isem tal-palk; "piaf" bil-ġerg ta' Pariġi, tfisser "għasfur tal-bejt". U Édith kienet suċċess kbir! It-talenti u l-leħen straordinarju tagħha attiraw l-attenzjoni ta' ħafna, fosthom il-kompożitur Raymond Asso u l-ħabiba kbira u fidila tagħha futura Marguerite Monnot, kompożitur u pjanista virtuoso li kkumpanjatha matul il-karriera kollha tagħha u li kkomponitilha l-mużika ta' Mon légionnaire, Hymne à l'amour, Milord u Amants d'un jour.
Kulleġġ ta' Bagdad
Kulleġġ ta 'Bagdad (Għarbi كلية بغداد) huwa skola sekondarja elite għal subien ta ’bejn il-11 u t-18-il sena f’Bagdad, l- Iraq. Għall-bidu kienet skola Kattolika mwaqqfa minn, u mħaddma minn, Ġiżwiti Amerikani minn Boston. In-nazzjonalizzazzjoni u t-tkeċċija tal-għalliema tal-Ġiżwiti mill-gvern Iraqi fl-1969 biddlu l-karattru tal-iskola. Ġie mqabbel fil-midja Ingliża ma ' Eton College u huwa probabbilment l-aktar skola sekondarja famuża ta' l-Iraq għas-subien, wara li pproduċa Prim Ministri Iraqini, Viċi Prim Ministri, Viċi Presidenti, biljunarji u membri tal-British House of Lords, fost ħafna alumni oħra notevoli.
Storja
xellug|daqsminuri|331x331px| Il-Fundatur Ross ma ’Ġiżwiti żgħar Kulleġġ ta 'Bagdad twaqqaf fl-1932 minn William A. Rice, SJ (li aktar tard sar Isqof f'Beliże, l-Amerika Ċentrali). Il-Papa Pius XI talab l-istabbiliment ta 'skola Kattolika f'Bagdad biex taqdi l-popolazzjoni Musulmana hemmhekk, u l-knisja bagħtet erba Ġiżwiti biex tistabbilixxi l-iskola. Wieħed minnhom kien Fr. John Mifsud, li kien ta ' oriġini Maltija. L-iskola oriġinarjament kellha erba 'għalliema tal-Ġiżwiti u 107 student. Il- motto tal- iskola kien "Skola Iraqina għal Subien Iraqini". L-iskola kienet inizjalment lokalizzata f'għaxar bini, tinsab fi 11/45 Triq Mrabbagha f'Bagdad, fuq ix-xatt tal-lvant tax- Xmara Tigris, fuq 4 acres (1.6   ta ’art fil-parti tat-tramuntana tal-belt. Missier Leo Guay iddisinja l-bini tal-kampus, billi juża arkitettura Iraqina bħala influwenza.  Il-korsijiet saru bl-Ingliż. I'NPR ddikjara li dak iż-żmien kien "l-iskola għolja premier" ta 'Bagdad. Ftit wara li twaqqfet il-persunal tat-tagħlim inkluda 33 Ġiżwiti u 31 għalliem lajk Iraqqin.  Uħud mill-Ġiżwiti kienu jafu bil-lingwa Għarbija,  u oħrajn waqqfu klassijiet Għarbi biex jippruvaw jgħallmu lilhom infushom il-lingwa.  Il-korp tal-istudenti sar aktar minn 1100;  Ħafna mill-istudenti kienu tfal tal elite Iraqi. Storikament madwar 20% ta ’l-istudenti rċivew boroż ta ’studju.  Madwar nofs l-istudenti kienu Musulmani u nofshom insara;  Lhud kienu wkoll studenti. L-istudenti tal-Kulleġġ ta 'Bagdad kienu jinkludu l-Iraqini, l-Armenjani, l-Eġizzjani, l-Iranjani, il-Palestinjani u s-Sirjani.
Édith Piaf
Stilla tal-music-hall
F'Marzu 1937, Édith bdiet il-karriera fil-music-hall fit-teatru ABC f'Pariġi, fejn immedjatament saret star immensa tal-kanzunetta Franċiża, maħbuba mill-publiku u mxandra fuq ir-radju.
Kulleġġ ta' Bagdad
Storja
L-iskola ma ppruvatx tikkonverti l-Musulmani fi Kristjaneżmu u l-istudenti ma kinux meħtieġa jattendu s-servizzi tal-kappella. Richard Cushing, kardinal minn Boston, ikkritika privatament lill-iskola talli ma rnexxilhiex tikkonverti. Laith Kubba, attivist Iraqqin u eks student, iddikjara li l-iskola għenuh isir Musulmani aħjar.
Édith Piaf
Stilla tal-music-hall
Bħala star tal-aħħar tas-snin tletin, Piaf ittrijumfat fil-Bobino kif ukoll fit-teatru f'Le Bel Indifférent fl-1940, dramm f'att wieħed miktub speċjalment għaliha minn Jean Cocteau li hi interptretat b'suċċess kbir mal-attur Paul Meurisse. Imsieħba ma' Paul, ħadmet fil-film Montmartre-sur-Seine ta' Georges Lacombe (1941). Waqt li kienu qegħdin jagħmlu dal-film saret taf 'l Henri Contet, li sar, bħalma kienet saret Marguerite Monnot, wieħed mill-awturi li ġabilha l-fortuna.
Kulleġġ ta' Bagdad
Storja
Anthony Shadid, Amerikan, iddikjara f'esej li l-iskola kienet simbolika ta 'Iraq sekulari fil-ħin, il-mod kif iż-żewġ pajjiżi perċepew lil xulxin, u l-idea li l-Istati Uniti u l-Iraq "jistgħu jippermettu lilhom infushom kważi idealiżmu verżjoni ta ’xulxin. Naħseb li llum huwa impossibbli, u ngħid li b’ċertu sens ta ’dwejjaq."
Édith Piaf
Stilla tal-music-hall
Matul l-okkupazzjoni Ġermaniża, Édith, li kienet waqqgħet l-isem "La Môme Piaf" u saret "Édith Piaf", kompliet tagħti l-kunċerti u ma' beżgħetx minn-nazi: kienet tinterpreta l-kanzunetti f'sens doppju billi tuża l-kliem tal-imħabba biex tinkuraġġixi r-Reżistenza (Tu es partout) u kienet ukoll tipproteġi l-artisti Lhud mill-minaċċja tal-milizzja u tal-Ġermaniżi.
Vesuvju
thumb|250px|Il-Vesuvju kif jidher minn Via Nazario Sauro Il-Vesuvju huwa stratovulkan fil-Lvant tal-belt ta' Napli, fl-Italja. Huwa hu l-uniku vulkan fuq il-kontinent Ewropew li sbroffa f'dawn l-aħħar mitt sena, minkejja li attwalment mhuwiex jisbroffa. Iż-żewġ vulkani l-oħra fl-Italja (l-Etna u Stromboli) jinsabu fuq gżejjer ta' Sqallija. Il-Vessuvju huwa famuż għal l-isbruffar fis-sena 79 WK li qered il-bliet Rumani ta' Pompej u Ercolano.
Kulleġġ ta' Bagdad
Storja
Matul l-era tal- Iraq Baathista, l-istudenti kellhom jieħdu korsijiet fuq Saddam Hussein. Il-klassijiet dwar Saddam ġew ikkanċellati wara l- invażjoni ta 'l-Iraq fl-2003. Mill-2005 l-iskola xorta aċċettat l-aqwa studenti f'Bagdad. Dexter Filkins ta ’ The New York Times iddikjara: Fl-2012 Anthony Shadid iddikjara li l-iskola kienet esperjenzat "tnaqqis diżordinat".
Édith Piaf
Stilla tal-music-hall
Dik is-sena miet missier Édith u s-sena ta' wara mietet ommha.
Kulleġġ ta' Bagdad
Storja
L-oqbra ta 'ħames Amerikani jinsabu fiċ-ċimiterju ta' l-iskola. Waħda minnhom hija dik ta 'għalliem li ilu impjegat mill-Kulleġġ ta 'Bagdad ta' Bagdad għal 35 sena.
Vesuvju
Mitologija
Ir-Rumani l-Muntanja Vesuvju kienu jqisuha dedikata lil Erkole. L-istoriku Dijodoru Sikulu jirrakkonta tradizzjoni li Erkole, fit-twettiq tal-xogħlu, għadda mill-pajjiż ta’ Cumae fil-viċin fi triqtu lejn Sqallija u sab hemm post imsejjaħ "il-Pjanura Flegreja" (Φλεγραῖον πεδίον, "il-pjanura tan-nar"), "minn għolja li fl-imgħoddi kienet tirremetti ... issa tissejjaħ Vesuvju." [9] Hemm kienu jgħixu l-ħallelin "ulied id-Dinja," li kienu ġganti. Bl-għajnuna tal-allat hu pacifija r-reġjun u kompla sejjer. Il-fatti wara t-tradizzjoni, jekk hemm xi ħaġa, mhumiex magħrufa, u anke jekk Erculanju huwiex imsemmi hekk minħabba fiha. Hemm epigramma mill-poeta Marzjale fl-88 WK li tissuġġerixxi li kemm Venere, il-patruna ta' Pompej, kif ukoll Erkole kienu miqjumin fir-reġjun li sar ħerba mill-iżbroff tal-79.
Kulleġġ ta' Bagdad
Alumni notevoli
Pre-nazzjonalizzazzjoni
Édith Piaf
Stilla tal-music-hall
Fl-1945, Piaf mingħajr l-għajnuna ta' ħadd, kitbet il-versi ta' La Vie en rose (li damet ma rrekordjatha sal-1946), l-iżjed kanzunetta popolari u famuża tagħha li daż-żmien saret klassika. Kienet taħdem ukoll fil-Comédie-Française.
Kulleġġ ta' Bagdad
Alumni notevoli
Post-nazzjonalizzazzjoni
Édith Piaf
Karriera internazzjonali
Fl-1948, meta kienet New York fuq tournée glorjuż kellha l-ikbar rumanza ta' ħajjitha mal-boxer Franċiż, Marcel Cerdan li kien joqgħod il-Marokk. Cerdan kien ħa l-kampjonat tad-dinja tal-boxing ta' piż medjan fit-2 ta' Settembru 1948, imbagħad miet f'inċident bl-ajruplan fit-28 ta' Ottubru 1949 fuq titjira Pariġi-New York, huwa u sejjer ħdejha. Mifnija bin-niket, Édith Piaf bdiet tieħu dożi qawwija ta' morfina. B'tifkira tiegħu kantat Hymne à l'amour li kellha suċċess kbir kif ukoll Mon Dieu.
Fl-1951, l-awtur-kompożitur-kantant żagħżugħ Charles Aznavour sar il-fac-totum tagħha: segretarju, xufier u konfident. Fid-29 ta' Lulju 1952, iżżewġet lill-kantant Franċiż Jacques Pills, u kellha bħala xhud l-attriċi Marlène Dietrich, imma iddivorzjatu fl-1956.
Fl-1953, bdiet il-kura tad-diżintossikazzjoni u wara l-fama tagħha bħala star tal-music-hall infirxet mad-dinja kollha u b'mod partikulari mal-iStati Uniti. Kellha suċċess kbir fl-1956 fil-Carnegie Hall ta' New York, fejn kienet tidher regularment.
Kellha rumanza ma' Georges Moustaki, li varat f'karriera tal-kant. Miegħu kellha inċident serju bil-karozza fl-1958, li għamel agħar is-saħha ħażina tagħha u d-dependenza fuq il-morfina. Irrekordjat il-kanzunetta Milord, li kitbet hi stess u li kienet waħda mill-ikbar suċċessi.
Fl-1959, Édith ħassha ħażin fuq il-palk waqt tournée f'New York. Kellha tagħmel bosta operazzjonijiet kirurġiċi u marret lura Pariġi fi stat miżeru u mingħajr Moustaki, li kien telaqha.
Fl-1961, fuq talba ta' Bruno Coquatrix, Édith Piaf tat serje ta' kunċerti fl-Olympia, Pariġi, li kien ħa jagħlaq minħabba problemi finanzjarji. Dawn il-kunċerti kienu fost l-iżjed memorabbli u komoventi tal-karriera tagħha. F'din is-sala preferita tagħha interpretat Non, je ne regrette rien, kanzunetta li kitbilha Charles Dumont u li saret parti minnha. Edith salvat l-Olympia, imma bilkemm kellha saħħa tieqaf fuq saqajha jew tiċċaqlaq, u rnexxielha tkanta biss billi tieħu kwantità kbira ta' morfina.
Fid-9 ta' Ottubru 1962, meta kellha 47 sena, mifnija, marida u ddrogata, iżżewget lil Théo Sarapo, kantant gustuż żagħżugħ ta' 26 sena u kif stqarriet hi, xi minn daqqiet kien qisu "iben li qiegħed jieħu ħsieb ommu marida". Kantaw flimkien À quoi ça sert l'amour ?
Fil-bidu tal-1963, irrekordjat l-aħħar kanzunetta: L'Homme de Berlin.
Il-Mewt
thumb|right|210px|Il-qabar ta' Édith Piaf fiċ-ċimiterju ta' Père-Lachaise ta' Pariġi
Édith Piaf mietet fl-10 ta' Ottubru 1963, Plascassier (raħal f'Grasse fl-Alpes-Maritimes) fl-età ta' 47 sena, mifnija mill-eċċessi tagħha, il-morfina u tbatijiet ta' ħajjitha kollha. Il-ġarr tal-katavru tagħha lejn Pariġi kien organizzat bil-moħbi u illegalment, u l-mewt tagħha tħabbret uffiċjalment fil-11 ta' Ottubru, Pariġi, l-istess jum tal-mewt ta' Jean Cocteau. Hemm xniegha li tgħid li Cocteau (li baqa' jikkorrespondi ma' Édith kontinwament) qatel ruħu b'idejh meta sema' bl-aħbar ta' mewtha.
Il-funeral sar fiċ-ċimiterju ta' Père-Lachaise, fejn inġabret folla immensa t'ammiraturi biex jagħtuha l-aħħar tislimiet. L-aħħar raġel tagħha, Théo Sarapo, li miet f'inċident bil-karozza fl-1970, hu midfun magħha.
X'qalu fuqha
"Madame Édith Piaf hi ġenju. Hi inimitabbli. Qatt ma kien hawn bħal Édith Piaf, qatt ma se jkun hawn oħra bħala."
"L-unika kelma li tista' tissostitwixxi l-kelma Pariġi hi l-kelma Piaf."
- Marlène Dietrich
"Leħnek hu r-ruħ ta' Pariġi..."
"Niftakar li kien minħabba Édith Piaf li Les Compagnons de la chanson, Eddie Constantine u Yves Montand bdew ikantaw."
- Georges Perec
Bijografiji
Franċiż:
Ingliż:
L-Imdina
L-Imdina (Feniċju: 𐤌𐤋𐤈‎, Maleṭ, Grieg antik: Μελίττη Melíttē, Għarbi: مدينة‎ Madinah, Taljan: Medina), magħrufa ukoll bit-titli, Città Vecchia jew Città Notabile, hija belt fortifikata fir-reġjun tat-Tramuntana ta' Malta li serviet bħala l-belt kapitali minn żmien l-qedem sal-medjuevu. Il-belt għadha mħaddna mill-ħitan tagħha u fiha jgħixu madwar 230 resident.
Storja
Minn żmien qabel ma ġew ir-Rumani sa tmiem is-seklu sittax, l-Imdina flimkien mar-Rabat kienu l-aktar żona abitata fil-gżejjer Maltin. Dan minħabba li dawn l-inħawi kienu joffru widien bl-għejjun tal-ilma, għax l-Imdina u l-madwar huma l-aktar post għoli. Fi żmien Ruman, l-Imdina – dak iż-żmien imsejħa Melita - kienet daqs ħames darbiet akbar milli hi llum, u l-ħitan tagħha kienu jwasslu sa fejn illum hemm il-knisja ta’ San Pawl fir-Rabat.
Meta ġew l-Għarab, f’870 w.K., din il-belt bdiet tissejjah Mdina, riferenza għal parti ffortifikata tal-belt, bħal ma huma ħafna bliet fid-dinja Għarbija. Malta baqgħet maħkuma u mibdula f’kultura Għarbija u Musulmana sakemm ġew in-Normanni u aktar tard. Mil-perjodu Għarbi ma fadal xejn, ħlief ċimetrju Musulman li nstab barra s-swar tal-Mdina, preċiżament fuq il-pedamenti tad-Domus Ruman (il-Villa Rumana) qrib il-Bieb tal-Għarreqin. Dan iċ-ċimiterju kien instab fl-1881, waqt xi xogħlijiet li kienu qed isiru fuq il-Ġnien Howard u t-triq li tagħti lejn l-Imtarfa.
Fi żmien in-Normanni, jiġifieri fis-seklu 11 u 12, il-popolazzjoni ta’ Malta  bdiet bil-mod il-mod taqleb għal waħda Nisranija u Europeja fil-mod ta’ amministrazzjoni. Fl-1282, jissemma li fl-Imdina kien diġà jeżisti katidral, anki jekk f’dan il-perijodu, fl-Mdina kien hemm mhux biss Insara iżda anke Musulmani u Lhud.
Kien għall-ħabta ta’ dan iż-żmien li Malta biddlet ħafna jdejn skont ix-xewqa tar-Rejiet ta’ Spanja u l-Viċi Rejiet ta’ Sqallija. Fl-1432, ir-Re Alfonso ta’ Spanja żar l-Imdina u nnominaha bħala 'ġawra fil-kuruna tar-renju' tiegħu.
F’dan il-perijodu, il-popolazzjoni tal-Imdina kienet ta’ madwar 1,500 ruħ, waqt li l-popolazzjoni sħiħa tal-gżejjer Maltin kienet tammonta daqs 10,000.Fl-Imdina kien hemm  l-Universita’ (tip ta’ kunsill lokali li mhux biss ma kienx jieħu ħsieb il-bżonnijiet ta' din il-belt, iżda anki kien jitratta kwistjonijiet ta' natura nazzjonali, bħal l-importazzjoni ta’ oġġetti essenzjali ta' qamħ, inbid u oġġetti oħra kemm ta' ikel kif ukoll oħrajn.
L-Imdina baqgħet isservi bħala l-belt kapitali ta' Malta sakemm ġew il-kavallieri tal-Ordni ta’ San Ġwann. Dawn għażlu li jgħixu ġol-Birgu u wara l-Assedju l-Kbir iddeċidew li jibnu l-Belt Valletta fejn ittrasferrixxew ruħhom biex jamminstraw il-gżejjer Maltin. Minn dak iż-żmien 'l hawn, l-Imdina bdiet titlef l-importanza strateġika u kummerċjali tagħha u ħafna nies li kienu jgħixu f'dawk l-inħawi bdew bdew bil-mod il-mod jitilqu minn hemm u jmorru jgħixu fl-inħawi tal-Port il-Kbir.
Illum il-popolazzjoni tal-Imdina tlaħħaq biss mal-230 ruħ. Xorta waħda  din-il belt llum tkun mimlija ħajja għall-parti l-kbira tal-jum, l-aktar meta jżuruha kwantità kbira ta’ turisti.
Walter Andreas Schwarz
Bijografija
Schwarz twieled f'Aschersleben. Fl-1956, hu kkompeta bil-kompożizzjoni tiegħu stess "Im Wartesaal zum großen Glück" fil-finali nazzjonali Ġermaniża għall-Festival tal-Eurovision u rebaħ. Flimkien ma' Freddy Quinn, b'hekk sar l-ewwel parteċipant għall-Ġermanja f'din il-kompetizzjoni. Il-pożizzjoni finali tiegħu fis-serata internazzjonali mhix magħrufha, minkejja li xi għajdut isostnu li kien spiċċa fit-tieni post. Il-kanzunetta ġiet pubblikata bħala singlu imma kummerċjalment, ma tantx kienet ta' suċċess. Rekords oħra popolari ma ġwx ippublikati. Hu imbagħad sar awtur tan-novelli ta' suċċess u speċjalment fir-radjudrammi. Fl-1985, hu deher — flimkien ma' rappreżentati veterani oħra Ġermaniżi — fl-att tal-intervall tal-finali nazzjonali Ġermaniża, fejn kantaw siltiet mill-parteċipazzjonijiet kollha tal-Ġermanja fil-Eurovision sa dik is-sena. Għal diversi snin hu għex f'Londra qabel ma mar lura lejn il-Ġermanja. Hu miet f'April 1992 f'Heidelberg.
Etna
L-ewwel żbroff irreġistrat tal-Etna seħħ fis-seklu 18 Q.K., għalkemm studji ġeoloġiċi juru li l-vulkan kien attiv qabel dak il-perjodu. Minn dak iż-żmien 'l hawn, nafu li żbroffa 90 darba u l-iktar żbroff devastanti kien dak tal-1169. Dan l-iżbroff qered il-belt ta' Katanja u qatel lil 15,000 ruħ, filwaqt li fi żbroff ieħor li seħħ fl-1669 mietu mal-20,000 ruħ.
Aktar reċenti, fl-1928, żewġt irħula ntradmu kważi għalkollox minn xmara ta' lava, u fl-1947, frott l-attività vulkanika, iffurmaw żewġ krateri ġodda. Il-vulkan Etna żbroffa wkoll fl-1971, fl-1981, fl-1983 u fl-1992, meta l-lava ġiet ikkontrollata permezz ta' splussiv immonitorjat. Fl-2001 seħħ numru ta' ċaqliq, li laħaq il-qofol tiegħu f'Lulju u fl-ewwel nofs ta' Awwissu meta xmajjar ħomor nar gelglu lejn il-belt ta' Nicolosi. B'dawn l-eruzzjonijiet infetħu sitt xpakkaturi li alteraw l-għamla ta' dan il-kon vulkaniku. Żbroff ieħor irreġistrat kien dak ta' April 2013, li wassal biex partijiet fin-Nofsinhar ta' Malta ġew affettwati bi trab iswed.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti".
Ajruport ta' Comiso
L-Ajruport ta' Comiso, magħruf ukoll bħala L-Ajurport Vincenzo Magliocco, huwa ajruport fil-belt Sqallija ta' Ragusa.
Matul il-Gwerra l-Bierda, Comiso kien wieħed mill-bażijiet militari ewlenin tan-NATO fin-Nofsinhar tal-Ewropa. L-ajruport infetaħ għat-traffiku tal-ajru ċivili fl-2013.
Ada Lovelace
Augusta Ada King, kontessa ta' Lovelace (10 ta' Diċembru, 1815 – 27 ta' Novembru, 1852) hi prinċipalment magħrufa għax kitbet deskrizzjoni tal-magna proposta minn Charles Babbage. Hi wkoll kienet l-ewwel persuna li kitbet programm għal din il-magna u għaldaqstant hi meqjusa mill-istoriċi bħala l-ewwel persuna li kitbet programm tal-kompjuter.
Marca (gazzetta)
Unuri
L-unuri segwenti jingħataw minn MARCA fi tmiem kull staġun:
Medja oħra
Marca.com, is-sit uffiċjali tal-gazzetta li nħoloq fl-1995, hu s-sit sportiv l-aktar li jżuruh fi Spanja b'iktar minn miljun viżta kuljum u aktar minn sitt miljun u nofs utent fix-xahar. Mill-2007 ġiet introdotta fil-websajt tagħhom il-paġna "Los Marcatoons" li turi karikaturi tal-personaġġi sportivi l-aktar famużi fi Spanja.
Prim Ministru ta' Malta
Il-Prim Ministru ta' Malta jmexxi l-Gvern ta' Malta, u fil-protokoll jiġi eżatt wara l-President ta' Malta li għandu l-ogħla kariga statali minkejja li dan tal-aħħar għandu rwol kważi ċerimonjali. Il-Prim Ministru jiġi nominat mill-President, u d-deċiżjoni tiegħu jew tagħha tkun ibbażata skont is-sitwazzjoni fil-Parlament Malti. Il-Prim Ministru jrid ikollu maġġoranza ta' voti fil-Parlament biex jaqdi l-mandat. Ħafna drabi l-Prim Ministru jkun il-mexxej tal-iktar partit li jkun ġab voti f'elezzjoni ġenerali.
Sa mill-1921, Malta kellha b'kollox 14-il Prim Ministru. Il-kariga ta' Prim Ministru Malti ma kinitx teżisti bejn l-1933 u l-1947, kif ukoll bejn l-1958 u l-1962.
Lista ta' Prim Ministri
Partiti politiċi
Paul Allen
Paul Gardner Allen (twieled fil-21 ta' Jannar 1953 – miet fil-15 ta' Ottubru 2018) kien informatiku u negozjant Amerikan, fundatur tal-kumpanija Microsoft flimkien ma' Bill Gates. Sa mewtu fl-2018 kien fost l-aktar nies sinjuri fid-dinja, bi stima ta' $20.3 biljun.
Tórshavn
Tórshavn hi l-belt kapitali ta' Gżejjer Faroe, mil-1048. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 13,000 persuna (sa l-2010), u l-metropoli tgħodd madwar 20,000.
Ido
Ido hija lingwa li ġiet maħluqa fil-bidu tas-seklu 20 bil-ħsieb li ssolvi l-problema tal-kommunikazzjoni internazzjonali. Hija verżjoni riformata tal-Esperanto (lingwa maħluqa minn L. L. Zamenhof) li fl-1907 ġiet magħżula uffiċjalment mid-Delegazzjoni għall-Adozzjoni ta' Lingwa Awżiljarja Internazzjonali bħala l-aqwa proġett lingwistiku internazzjonali minn dawk kollha eżistenti.
Diversi xogħlijiet tal-letteratura ġew tradotti fl-Ido, fosthom Il-Prinċep Ċkejken, il-Ktieb tas-Salmi, u l-Evanġelju ta’ Luqa. Mis-sena 2000, kien hemm madwar 100–200 kelliem Ido fid-dinja, għalkemm stimi aktar reċenti jpoġġu n-numru taʼ kelliema eqreb għal 1,000-5,000.
Id-Delegazzjoni għall-adozzjoni ta' lingwa awżiljarja internazzjonali
Fil-bidu tas-seklu 20, il-ħtieġa għal lingwa internazzjonali kienet qed tiġi kkunsidrata minn ħafna personalitajiet, notevolment xjenzati u filosfi. Dan il-perjodu jikkorrispondi għal tkabbir ta' proġetti lingwistiċi internazzjonali ġodda. Mill-inizjattiva tal-matematiku Léopold Leau, inħolqot Delegazzjoni għall-adozzjoni ta’ lingwa awżiljarja internazzjonali fis-17 ta’ Jannar 1901 bl-appoġġ ta’ bosta xjenzati. Fl-1906, id-Delegazzjoni kienet irċeviet l-appoġġ ta’ aktar minn 1,200 membru ta’ akkademji u universitajiet minn pajjiżi differenti u aktar minn 300 soċjetà xjentifika.
F'Mejju 1907, id-delegazzjoni bagħtet il-mistoqsija lill-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Akkademji ta' Vjenna, li ddikjarat lilha nnifisha inkompetenti, bi 12-il vot kontra 8 u astensjoni waħda. Konsegwentement, id-delegazzjoni ffurmat kumitat ta’ ħidma li l-membri tiegħu ġew eletti b’242 vot minn total ta’ 253. Dan il-Kumitat kien jinkludi xjenzati rinomati, bħall-lingwisti Jespersen, Schuchardt u Baudouin de Courtenay jew saħansitra l-kimika Ostwald. B’ko-għażla, ġew ammessi personalitajiet oħra, bħall-matematiku Taljan Peano. Léopold Leau u Louis Couturat kienu s-segretarji tal-Kumitat.
Il-kumitat iltaqa’ fil-Collège de France matul ix-xahar ta’ Ottubru 1907 u eżamina bosta proġetti lingwistiċi internazzjonali, ippreżentati minn rappreżentanti tal-awturi tagħhom. Skont il-linji tal-kumitat l-awturi ma setgħux ikunu fil-kumitat. Il-kumitat malajr wasal għall-konklużjoni li kien hemm biss żewġ proġetti lingwistiċi internazzjonali denji ta’ interess. L-ewwel kien l-Esperanto, mhux mibdul wara li deher fl-1887; it-tieni kien Idiom Neutral, żviluppat mill-ex Volapük Academy. Id-delegazzjoni ddeċidiet fl-aħħar jum li tagħżel “Ido” grazzi għall-kreatur Couturat innifsu u d-difiża suspettuża f’daqqa ta’ Beaufront, li tkellem dwar Esperanto “mtejjeb” u injora l-wegħda tiegħu lil Zamenhof biex jiddefendi l-Esperanto u jirrappreżenta lill-kelliema tiegħu.
Dan il-proġett, minn awtur anonimu fiż-żmien tal-preżentazzjoni tiegħu peress li żvela l-isem ta’ Couturat kien ikun invalidat, kien speċi ta’ sinteżi bejn tip ta’ Esperanto u Idiom Neutral. Kif jindika r-rapport tal-lingwista Daniż Otto Jespersen, membru tal-kumitat tad-delegazzjoni:
Huwa impossibbli li Wilhelm Ostwald kien sodisfatt bl-ido, għax irtira mill-presidenza tal-kummissjoni u ħoloq fl-1916 lingwa mibnija: Weltdeutsch. Fid-29 ta’ Settembru, 1926 fil-gazzetta Vossische Zeitung, spjega l-ħtieġa li tinħoloq lingwa internazzjonali ġdida biex tieħu post Ido.
Letteratura u pubblikazzjonijiet
Ido għandu numru ta’ pubblikazzjonijiet li jistgħu jiġu abbonati jew imniżżla b’xejn fil-biċċa l-kbira tal-każijiet. Kuriero Internaciona huwa rivista prodotta fi Franza kull ftit xhur b'firxa ta' suġġetti. Adavane! huwa rivista prodotta mis-Soċjetà Spanjola Ido kull xahrejn li għandha firxa ta’ suġġetti, kif ukoll ftit għexieren ta’ paġni ta’ xogħol tradotti minn lingwi oħra. Progreso huwa l-organu uffiċjali tal-moviment Ido u ilu madwar mill-bidu tal-moviment fl-1908. Jistgħu jinstabu siti oħra b’diversi stejjer, ħrejjef jew proverbji flimkien ma’ ftit kotba tal-Bibbja tradott fl-Ido fuq skala iżgħar. Is-sit publikaji għandu ftit podcasts fl-Ido flimkien ma’ diversi kanzunetti u materjal ieħor irrekordjat.
Wikipedia tinkludi Edizzjoni bil-lingwa Ido (magħrufa fl-Ido bħala Wikipedio f'Jannar 2012 kienet il-81 Wikipedija l-aktar miżjura.
Bill Gates
William Henry Gates III (twieled fit-28 ta' Ottubru 1955 f'Seattle, Washington) hu fundatur flimkien ma' Paul Allen ta' Microsoft li tagħha Gates hu chairman. Hu wkoll il-fundatur ta' Corbis, kumpanija li tarkivja dokumenti diġitali. Fil-lista The World's Billionaires tal-magażin Forbes hu ġie mniżżel bħala l-iktar bniedem sinjur għal dawn l-aħħar tnax-il sena. Fis-sena 1999, ir-rikkezza u l-assi ta' Gates qabżu il-$100 biljun li b'hekk sar l-ewwel ċentibiljunarju (f'dollari amerikani). Skont il-magażin Forbes fis-sena 2006, Bill Gates jiswa $50 biljun.
Marca
Marca tista' tirreferi għal:
Fil-ġeografija:
Lingwa Maltija
Il-Malti huwa l-ilsien nazzjonali tar-Repubblika ta' Malta. Huwa l-ilsien uffiċjali flimkien mal-Ingliż; kif ukoll wieħed mill-ilsna uffiċjali u l-uniku wieħed ta' oriġini Għarbija (Semitiku) tal-Unjoni Ewropea. Dan l-ilsien għandu sisien u għerq semitiku, ta' djalett Għarbi li ġej mit-Tramuntana tal-Afrika, għalħekk qatt ma kellu rabta mill-qrib mal-Għarbi Klassiku. Iżda tul iż-żminijiet, minħabba proċess tal-Latinizzazzjoni ta' Malta, bdew deħlin bosta elementi lingwistiċi mill-Isqalli, djalett ta' art li wkoll għaddiet minn żmien ta' ħakma Għarbija. Wara l-Isqalli beda dieħel ukoll it-Taljan, fuq kollox fiż-żmien tad-daħla tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann sa meta l-Ingliż ħa post it-Taljan bħala l-ilsien uffiċjali fil-Kostituzzjoni Kolonjali tal-1934. Il-Malti huwa l-ilsien waħdieni ta' għajn semitika li jinkiteb b'ittri Latini. Studju tal-2016 juri li, fil-lingwaġġ bażiku ta’ kuljum, il-Maltin kapaċi jifhmu madwar terz ta’ dak li jingħad lilhom bl-Għarbi Tuneżin li huwa Għarbi tal-Maghrebi relatat mal-Għarbi Sqalli, filwaqt li dawk li jitkellmu bl-Għarbi Tuneżin (Tuneżin) huma kapaċi jifhmu madwar 40% ta’ dak li jingħad lilhom bil-Malti.
Storja
L-oriġini tal-ilsien Malti huma attribwiti għall-wasla, kmieni fis-seklu 11, ta’ settlers minn Sqallija ġirien, fejn kien mitkellem is-sikolu-Għarbi, li biddel il-konkwista tal-gżira mill-Kalifat Fatimid fl-aħħar tas-seklu 9[18]. Din it-talba ġiet ikkorroborata minn studji ġenetiċi, li juru li l-Maltin kontemporanji jaqsmu antenati komuni ma’ Sqallin u Calabrians, bi ftit input ġenetiku mill-Afrika ta’ Fuq u l-Levant.
Il-konkwista Normanna fl-1091, segwita mit-tkeċċija tal-Musulmani—lest sal-1249—iżola b’mod permanenti l-vernakulari mis-sors Għarbi tiegħu, u ħoloq il-kundizzjonijiet għall-evoluzzjoni tiegħu f’lingwa distinta.[18] B’kuntrast ma’ Sqallija—fejn is-Sikulo-Għarbi spiċċat u ġie mibdul bl-Isqalli—il-vernakulari f’Malta kompla jiżviluppa flimkien mat-Taljan, u eventwalment ħadu posthom bħala lingwa uffiċjali fl-1934 – flimkien mal-Ingliż.[18] L-ewwel referenza bil-miktub għall-ilsien Malti tinsab f’testment tal-1436, fejn tissejjaħ lingua maltensi. L-eqdem dokument magħruf bil-Malti, Il-Kantilena (Xidew il-Qada) ta’ Pietru Caxaro, imur mis-seklu 15.
L-ewwel dizzjunarju Malti magħruf kien manuskritt tas-seklu 16 bl-isem "Maltese-Italiano"; ġiet inkluża fil-Biblioteca Maltese ta’ Mifsud fl-1764, iżda issa hija mitlufa. Lista ta’ kliem bil-Malti kienet inkluża kemm fit-Thesaurus Polyglottus (1603) kif ukoll fil-Propugnaculum Europae (1606) ta’ Hieronymus Megiser, li kien żar Malta fl-1588–1589; Domenico Magri ta l-etimoloġiji ta’ xi kliem Malti fil-Hierolexicon, sive sacrum dictionarium tiegħu (1677).
Għamla
Il-Malti huwa lsien magħmul minn bċejjeċ lingwistiċi mħalltin li juru iż-żminijiet li għadda minnhom il-ġens fl-imgħoddi, imgħoddi mimli ħakmiet barranin matul mijiet ta' snin. Għalkemm għandu sisien Għarbija, nistgħu naraw li l-ilsien Malti huwa mibni minn għadd kbir ħafna ta' bċejjeċ li ġew minn miklem Rumanzi (mit-Taljan u mill-Franċiż) u wkoll, iktar biswitna fiż-żmien, mill-Ingliż. Madwar terz tal-kliem għandhom oriġini Għarbija, xi nofs għandhom oriġini Taljana jew Sqallija, u l-bqija huma Ingliżi bi ftit Franċiżi wkoll. Peress li l-kliem ta’ oriġini Għarbija huma l-biċċa l-kbira tagħhom kliem bażiku ta’ kuljum, huma l-aktar użati fost il-Maltin meta jitkellmu ma’ xulxin.
L-ilsien Malti beda jiġi meqjus bħala l-ilsien uffiċjali tal-gżejjer Maltin mis-sena 1934, meta dan iddaħħal mal-Ingliż minħabba li l-akbar biċċa tan-nies ma kinux jafu jaqraw, dan ifisser li l-ġens Malti la kien jaf jitkellem bit-Taljan u wisq inqas bl-Ingliż; dan huwa l-każ tipiku fejn bejn żewġ ġellieda, igawdi t-tielet wieħed. Kienet ġrajja kontroversjali ħafna meta wieħed jaħseb li dak iż-żmien, Malta kienet taħt il-ħakma tal-Ingliżi, u b'hekk kien hemm kunflitt ta' interess meta l-Ingliżi nfushom ħolqu kostituzzjoni li kienet tagħti daharha lill-kultura li kienet ilha tgħix għal mijiet ta' snin. Iżda wieħed ma jistax iċaħħad il-fatt li l-Ingliż kellu sehem qawwi fit-tmexxija 'l quddiem soċjo-politiku u awtonomu ta' dan il-ġens.
Għalkemm il-Malti daħal f'ħafna oqsma tas-soċjetà bħalma huma l-politika, il-liġi u, sa ċertu punt, il-midja popolari, l-Ingliż f'Malta huwa l-ilsien ewlieni f'dak li għandu x'jaqsam mas-settur tal-kummerċ barrani, u studji xjentifiċi (inklużi l-istudji tal-matematika, il-fiżika, il-mediċina, u b'mod mill-iktar predominanti, fl-informatika). Instab ħafna, minn riċerkaturi storiċi, f'manuskritti ġewwa l-Bibljoteka Nazzjonali fil-Belt Valletta (meqjusa fost l-eqdem imkatab nazzjonali fid-dinja), u fi bnadi oħra sabiex jiġi muri b'mod dirett it-tħaddim tal-ilsien Malti lura fis-snin, u s'issa nafu sew li dan kien mitħaddem f'sura tixbah dik tal-lum sa mis-Seklu XVI.
Ġrajjiet
Matul bosta żminijiet il-Maltin ħaddnu l-ilsien Taljan bħala l-ilsien uffiċjali tal-pajjiż. Il-Kavallieri ta' San Ġwann, bejn l-1530 u l-1798 ħaddnu t-Taljan bħala lsien uffiċjali (ferm qabel l-Italja stess, li ngħaqdet bħala stat wieħed, bid-djalett Toskan, il-Fjorentin, djalett Taljan ta' Firenze, bħala lsien tal-ġens) fl-1864.
Mal-wasla tal-Ingliżi fis-sena 1800, il-gżejjer Maltin għaddew minn taħt idejn ir-re taż-Żewġ Sqallijiet, li kien wiret iċ-ċens perpetwu tal-Gżejjer Maltin mingħand is-Sagru Imperu Ruman, għal taħt il-ħakma tal-Imperu Brittanniku uffiċjalment fis-sena 1814, u tant kienu jiswew għall-Ingliżi li dawn kienu lesti jagħmlu għall-Franċiżi mbasta Malta tibqa' f'idejhom. Dwar l-ilsien dan ma biddel xejn għaliex it-Taljan kompla jgawdi għeruq qawwija ġewwa Malta, l-aktar fost in-nies mgħallma, professjonisti, reliġjużi imlaħħqa u kummerċjanti kbar.
Mal-wasla tagħhom f'Malta, l-Ingliżi sabu pajjiż bi klassi ta' nies ta' skola (tobba, avukati, kleriċi, nutara, periti u riċerkaturi) li kienu jżommu mat-Taljan, u meta tħalliet il-libertà tal-istampa naraw kif bdew ifaqqsu rivisti u ġurnali bit-Taljan. Kien fattur li poġġa lil Malta fi klassi oħra ta' territorji maħkuma mill-Ingliżi. Malta kellha l-klassi politika tagħha, il-qrati tagħha, reliġjon organizzata, u bażi infrastrutturali ta' marsiet u difiża tajbin ħafna għal dak iż-żmien. Żgur li din tal-aħħar flimkien mas-serħan tal-moħħ li l-Maltin ma kienux ser jiġġieldu kontrihom, kienu ġibda li żammew lill-Imperu Brittanniku f'Malta dak iż-żmien.
Tajjeb li naraw li għalkemm il-klassi mgħallma tal-pajjiż kienet żgħira fl-għadd u għaldaqstant inqas meta mqabbla man-nies kollha, din ma kinitx karatteristika lokali biss. Tassew, din kienet qagħda li wieħed seta' jqabbel ma' bnadi oħrajn tal-Ewropa ta' nofsinhar (bħal fi Sqallija u fin-Nofsinhar tal-Italja) fejn ftit kienu n-nies li kellhom aċċess għat-tagħlim.
L-element ta' konvenjenza politika beda jaqbad art ġmielu hekk kif l-ekonomija u l-kummerċ tjiebu, u dan ġara b'mod speċjali meta faqqgħet il-gwerra tal-Krimea u meta nfetaħ il Kanal ta' Sueż, li poġġa 'l Malta fil-mogħdija ewlenija tal-Imperu Britanniku. Il-preżenza militari Ingliża ġibdet kummerċ u ċaqliq ta' nies, saħħet is-snajjiet tradizzjonali marbuta mal-industriji tal-marsijiet iżda daħlet snajja' ġodda u tagħlim ġdid fil-mekkanika. F'kelma waħda, żdied il-kuntatt mal-Ingliżi tant li l-ilsien Ingliż (għax qabel ekonomikament u 'l quddiem, politikament ukoll) beda jinbet bħala t-tieni lsien wara t-Taljan. Dan tal-aħħar kien jaħkem fost il-professjonisti u kleriċi li kellhom rispett u importanza fost in-nies bla tagħlim. Il-popolin qajla kellhim aċċess għat-tagħlim għaldaqstant ftit li xejn kellhom rwol f'dan il-kuntest ta' żvilupp lingwistiku dak iż-żmien.
Knejjes tal-Paċi
daqsminuri|218x218px|Il-Knisja tal-Paċi fi Świdnica Il-Knejjes tal-Paċi (bil-Pollakk: Kościoły Pokoju, bil-Ġermaniż: Friedenskirchen) f'Jawor (bil-Ġermaniż: Jauer), fi Świdnica (bil-Ġermaniż: Schweidnitz) u f'Głogów (bil-Ġermaniż: Glogau) fis-Silesja kienu l-ikbar tlieta u ssemmew hekk wara l-Paċi tal-Westfalen tal-1648. Il-Knisja tal-Paċi ta' Głogów ħadet in-nar u nqerdet fl-1758. Madankollu, iż-żewġ Knejjes tal-Paċi l-oħra f'Jawor u fi Świdnica għadhom jeżistu sa llum u fl-2001 tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
Il-Paċi tal-Westfalen huwa l-isem kollettiv ta' żewġ trattati tal-paċi li ġew iffirmati f'Ottubru 1648 fil-bliet ta' Osnabrück u Münster fil-Westfalen. Dawn it-trattati temmew il-Gwerra ta' Tletin Sena, ġabu l-paċi fl-Imperu Ruman Sagru, u temmew perjodu ikrah tal-istorja Ewropea li fih mietu kważi tmien miljun ruħ.
Lingwa Maltija
Grammatika
Il-grammatika tal-Malti hija fundamentalment derivata mis-Sikolu-Għarbi, għalkemm mudelli ta’ pluralizzazzjoni tan-nomi Rumanz u Ingliż jintużaw ukoll fuq kliem misluf.
Aġġettivi u avverbji
L-aġġettivi jsegwu n-nomi. M'hemm l-ebda avverbji indiġeni ffurmati separatament, u l-ordni tal-kliem hija pjuttost flessibbli. Kemm in-nomi kif ukoll l-aġġettivi ta’ oriġini Semitika jieħdu l-artiklu definit (per eżempju, It-tifel il-kbir). Din ir-regola ma tapplikax għall-aġġettivi ta’ oriġini Rumanz.
Knejjes tal-Paċi
Storja
Minkejja d-diffikultajiet fiżiċi u politiċi, it-tliet Knejjes tal-Paċi f'Jawor, fi Świdnica u f'Głogów kienu fost l-ikbar binjiet reliġjużi b'qafas tal-injam fl-Ewropa permezz ta' soluzzjonijiet tal-kostruzzjoni u arkitettoniċi.
Lingwa Maltija
L-Ilsien Malti fil-Kostituzzjoni ta' Malta
Il-Kostituzzjoni Repubblikana ta’ Malta, Kapitlu I, Artiklu 5, tgħid hekk:
Knejjes tal-Paċi
Storja
L-imperatur tal-Imperu Ruman Sagru Ferdinandu III ma kienx qed jobsor li dawn il-knejjes tal-paċi setgħu fil-fatt jinbnew fi żmien daqshekk qasir u l-intenzjoni tiegħu x'aktarx kienet li qatt ma jinbnew ladarba kienu knejjes Protestanti. L-Asburgi ma rrikonoxxewx l-ugwaljanza bejn it-twemmin Kattoliku u dak Evanġeliku u l-attitudni tagħhom lejn il-Knejjes tal-Paċi kienet biss sempliċi att ta' tolleranza.
Lingwa Maltija
L-Ilsien Malti fil-Kostituzzjoni ta' Malta
(1) L-ilsien Nazzjonali ta’ Malta huwa l-ilsien Malti.
Knejjes tal-Paċi
Knisja tal-Paċi f'Jawor
Sa dak iż-żmien, il-belt kienet ilha parti mill-Renju tal-Prussja b'maġġornanza Protestanta għal madwar seklu. Xi 100 sena wara, fl-1945, il-belt saret parti mill-Polonja, bħala riżultat tal-Ftehim ta' Potsdam. Minkejja li l-biċċa l-kbira tal-knejjes Protestanti fil-provinċji Ġermaniżi meħuda mill-Polonja fl-1945 saru Kattoliċi, iż-żewġ Knejjes tal-Paċi eżistenti sa llum u għadhom jaqdu l-parroċċi Luterani tagħhom.
Lingwa Maltija
L-Ilsien Malti fil-Kostituzzjoni ta' Malta
(3) L-ilsien tal-Qrati jkun l-ilsien Malti: Iżda l-Parlament jista’ jagħmel dak il-provvediment għall-użu tal-ilsien Ingliż f ’dawk il-każijiet u taħt dawk il-kundizzjonijiet li jista’ jippreskrivi.
(4) Il-Kamra tad-Deputati tista’, meta tirregola l-proċedura tagħha, tistabbilixxi l-ilsien jew l-ilsna li għandhom ikunu wżati fi proċeduri u annotazzjonijiet parlamentari.
Knejjes tal-Paċi
Knisja tal-Paċi fi Świdnica
Il-kuntrast bejn l-istil sempliċi minn barra u l-istil b'ħafna dekorazzjonijiet fuq ġewwa joħloq kuntrast tassew impressjonanti. Fost l-opri tal-arti notevoli f'din il-Knisja tal-Paċi hemm l-artal u l-pulptu ddekorati magħmula minn Gottfried August Hoffman. Xi ħaġa partikolari ħafna fil-pulptu hija l-klessidra bir-ramel li kienet tintuża waqt l-omeliji u l-prietki biex jiġi kkalkulat il-ħin allokat. Il-galleriji tul il-knisja huma miksija bi 78 test ta' versi Bibbliċi, xeni allegoriċi u elementi dekorattivi tal-istemmi tax-xirkiet ta' diversi furnara, ħaddiema tal-birreriji, biċċiera, eċċ.
Lingwa Maltija
L-Ilsien Malti fil-Kostituzzjoni ta' Malta
Ħlief kif provdut xort’oħra mill-Parlament, kull liġi għandha ssir kemm bl-ilsien Malti kif ukoll bl-ilsien Ingliż u, jekk ikun hemm xi kunflitt bejn it-test Malti u t-test Ingliż ta’ xi liġi, it-test Malti għandu jiġi minn fuq.
Kittieba bil-Malti
Interessanti huwa l-għadd dejjem jikber ta' xogħlijiet letterarji Maltin ta' nies bħal Oliver Friggieri, li l-kotba tiegħu ta' proża u poeżija ġew maqluba għall-bosta ilsna oħra u għadd kbir ta' kittieba żgħażagħ. L-iktar tliet kittieba Maltin magħrufa fid-dinja huma Francis Ebejer (drammaturgu), Dun Karm Psaila (il-poeta nazzjonali) u Oliver Friggieri. F'dawn l-aħħar snin bdew jiżdiedu wkoll xogħolijiet letterarji għaż-żgħażagħ. Fost dawn il-kotba, l-aktar innotati nsibu (Ri)Ġenerazzjoni, Amina u Fittixni ta' Antoinette Borg, Magna Mater ta' Loranne Vella, Gramma ta' Leanne Ellul u r-rumanz debutt Mitt Elf Isem Ieħor: HappyVeganGirlJules ta' Lon Kirkop li dan tal-aħħar rebaħ l-edizzjoni tal-2020 tal-Konkors ta' Kitba Letteratura għaż-żgħażagħ.
Poeti
(Ara wkoll Lista tal-poeti tal-ilsien Malti)
Dizzjunarji fuq l-Internet
Dizzjunarju Ingliż-Malti/Malti-Ingliż
Dizzjunarju Universali tal-Malti
Dizzjunarju Bażiku Malti
Knejjes tal-Paċi
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Knejjes tal-Paċi f'Jawor u fi Świdnica ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2001.
Il-valur universali straordinarju tagħhom ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem" u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Il Canto degli Italiani
Fl-1847, il-poeta Goffredo Mameli kiteb Il Canto degli Italiani li kienet tesprimi il-ġlieda għall-unifikazzjoni u l-indipendenza tal-Italja, u għalhekk nfirxet u saret popolari immens fi żmien ir-Risorgimento (lit. Qawmien, il-proċess tal-unifikazzjoni tal-Italja fis-seklu 19). Wara l-unifikazzjoni fl-1861, l-innu tal-Familja tas-Savoja kien ukoll użat bħala innu nazzjonali. Meta fl-1946 l-Italja saret repubblika, Il Canto degli Italiani intgħażlet biex isservi ta' innu nazzjonali temporanju. Din l-għażla baqgħet ma ġiet qatt riveduta u baqa' jżomm dan ir-rwol matul is-snin filwaqt li baqa' l-innu nazzjonali de facto tar-Repubblika Taljana.
Versi
Kor: Stringiamci a coorte, siam pronti alla morte. Siam pronti alla morte, l'Italia chiamò. Stringiamci a coorte, siam pronti alla morte. Siam pronti alla morte, l'Italia chiamò!
Kor
Uniamoci, amiamoci, l'unione e l'amore rivelano ai popoli le vie del Signore. Giuriamo far libero il suolo natio: uniti, per Dio, chi vincer ci può?
Son giunchi che piegano le spade vendute: già l'Aquila d'Austria le penne ha perdute. Il sangue d'Italia, il sangue Polacco, bevé, col cosacco, ma il cor le bruciò.
Kritika
Riċentement, fl-Itajla kien hemm diskussjonijiet dwar jekk għandux jintgħażel innu ieħor minflok Fratelli d'Italia. Ħafna nies (kemm nies komuni kif ukoll esperti) jaħsbu li l-mużika ta' Fratelli d'Italia hija pjuttost fqira, speċjalment meta tikkumparaha mat-tradizzjoni rinomata tal-mużika klassika Taljana (bħal, ngħidu aħna, Giuseppe Verdi jew Giacomo Puccini).
Il-lirika, mhix universali, u tirreferi għal episodji speċifiċi fl-istorja Taljana; filwaqt li kienu adattati għas-seklu 19, illum il-ġurnata tilfu ħafna mis-sinifikat tagħhom. Iżda allavolja hemm dawn l-argumenti kollha kontra Fratelli d'Italia, dan l-innu daħal fil-qlub ta' ħafna u mhux daqshekk probabbli li jinbidel kif ġieb u laħaq.
Reuben Gauci
Reuben Gauci (twieled fit-28 ta' Ottubru 1983) huwa eks-plejer tal-futbol Malti li kien jilgħab bħala gowler.
Karriera
Reuben huwa prodott ta' Floriana u ddebutta fil-kampjonat lokali nhar it-22 ta' Awwissu 2002, fit-telfa ta' 1–0 kontra Ħamrun Spartans. Mat-tim Furjaniż hu lagħab mhux inqas minn 32 logħba qabel l-2005 meta ngħaqad ma' Marsaxlokk.
Arti marzjali
thumb|200px|Jlieda Kendo (Kampionati Europei 2005).
Reuben Gauci
Karriera
Fl-2010, Gauci ġie misluf lil Birkirkara fejn iddebutta fit-telfa ta' 1–0 kontra Sliema Wanderers tat-8 ta' Jannar. Wara s-suċċess tiegħu mal-klabb ta' Birkirkara, il-kumitat iddeċieda li jakkwista lir-Reuben minn Marsaxlokk, u ffirma kuntratt ta' sentejn fid-19 ta' Ġunju, 2012.
Internazzjonali
Fuq livell internazzjonali, Gauci kien mat-timijiet nazzjonali minn ta' taħt is-16-il sena 'l fuq, sakemm fl-2005 ġie msejjaħ mat-tim nazzjonali tal-kbar. Hu ssejjaħ għal-logħba kontra l-Iżvezja tal-4 ta' Ġunju 2005, però ma kienx involut. Finalment, hu għamel l-ewwel dehra tiegħu bil-flokk tat-tim nazzjonali erbat ijiem wara fit-telfa ta' 4–1 kontra l-Iżlanda.
Lingwa Spanjola
L-Ispanjol oriġina ruħu l-ewwel bħala djalett Latin u uħud mil-pajjiżi li kienu jitkellmuh kienu Burgos u Cantabria. Imbagħad mal-medda taż-żmien beda jinfirex u spiċċa biex sar il-lingwa prinċipali tal-gvern. Ftit taż-żmien wara l-Ispanjol infirex mal-kontinent Amerikan u f-partijiet fl-aħħar ħames sekli permezz tal-esploraturi u kolonizzaturi Spanjoli.
Arti marzjali
Arti Marzjali hija dik il forma ta ġlied li għandha mod partikolari ta' kif tiġi prattikata. Hemm ħafna tipi differenti ta arti marzjali li ġejjin minn bosta pajjiżi. L'iktar popolari huma dawk li oriġinaw mil-Lvant, bħal ngħidu aħna, miċ-Ċina, Ġappun jew Tajlanda.
Lingwa Spanjola
Storja
L-ewwel dokumenti li juru traċċi ta’ dak li llum hu meqjus bħala l-prekursur tal-Ispanjol modern huma mis-seklu 9. Matul il-Medju Evu u fl-era moderna, l-aktar influwenzi importanti fuq il-lessiku Spanjol ġew minn lingwi Rumani ġirien—Możarabiku (Rumanz Andalusi), Navarro-Aragonese, Leoniż, Katalan, Portugiż, Galizjan, Oċċitan, u aktar tard, Franċiż u Taljan. L-Ispanjol issellef ukoll numru konsiderevoli ta’ kliem mill-Għarbi, kif ukoll influwenza żgħira mil-lingwa Gotika Ġermanika permezz tal-migrazzjoni ta’ tribujiet u perjodu ta’ ħakma Visigoth fl-Iberja. Barra minn hekk, ħafna aktar kliem ġie misluf mil-Latin permezz tal-influwenza tal-lingwa miktuba u l-lingwa liturġika tal-Knisja. Il-kliem misluf ittieħdu kemm mil-Latin Klassiku kif ukoll mil-Latin Rinaxximentali, il-forma tal-Latin li kienet tintuża dak iż-żmien.
Arti marzjali
L-arti marzjali jiġu prattikati għal ħafna raġunijiet, fosthom bħala sport, difiża personali, saħħa, rilassament, meditazzjoni jew sempliċement bħala ġlied.
Lingwa Spanjola
Storja
Skont it-teoriji ta’ Ramón Menéndez Pidal, is-soċjoletti lokali tal-Latin Vulgari evolvew fl-Ispanjol, fit-tramuntana tal-Iberia, f’żona ċċentrata fil-belt ta’ Burgos, u dan id-djalett aktar tard inġieb fil-belt ta’ Toledo, fejn l-istandard miktub. tal-Ispanjol ġie żviluppat għall-ewwel darba, fis-seklu 13. F'dan l-istadju formattiv, l-Ispanjol żviluppa varjant differenti ħafna mill-kuġinu qrib tiegħu, il-Leoniż, u, skond xi awturi, kien distint minn influwenza Baska qawwija (ara Lingwi Rumanzi Iberiċi). Dan id-djalett distintiv infirex fin-Nofsinhar ta’ Spanja mal-avvanz tar-Reconquista, u sadanittant ġabar influwenza lessika mdaqqsa mill-Għarbi ta’ Al-Andalus, ħafna minnu indirettament, permezz tad-djaletti Możarabiċi Rumani (xi 4,000 kelma mnissla mill-Għarbi, jiffurmaw madwar 8% tal-lingwa llum). L-istandard miktub għal din il-lingwa ġdida ġie żviluppat fl-ibliet ta’ Toledo, fis-sekli 13 sas-16, u Madrid, mis-snin sebgħin.
Arti marzjali
Lista ta Arti marziali
Classical Budo Malta
Lingwa Spanjola
Alfabett Spanjol
Ismijiet tal-ittri bl-Ispanjol
Candies (grupp)
Candies (キャンディーズ) kien grupp famuż ta' idoli Ġappuniżi iffurmat fl-1973. L-ewwel singlu tagħhom kien "あなたに夢中" (Anata ni Muċu). Candies kien magħmul minn tliet tfajliet: Ran Ito (伊藤蘭) magħrufa bħala Ran, Joxiko Tanaka (田中好子) imsejħa Sue u Miki Fuġimura (藤村美樹) imsejħa Miki. Il-grupp kien popolari fost iż-żgħażagħ Ġappuniżi.
Kellhom 10 kanzunetti popolari ħafna; 年下の男の子 (Toxixita no Otokonoko), 春一番 (Haru Iċiban), 夏が来た! (Natsu ga Kita!), やさしい悪魔 (Jasaxiji Akuma), 暑中お見舞い申し上げます (Xoċuu Omimaj Moxjagemasu), アン・ドゥ・トロワ (Un, Deux, Trois), わな (Wana), and 微笑がえし (Ħoħoemi Gaexi). Kienu grupp ta' idoli rappreżentattiv tal-Ġappun fis-snin sebgħin flimkien ma' Pink Lady.
Fl-1977, fl-aqwa tal-popolarità tagħhom, ħallew irtiraw mid-dinja tal-mużika bil-frażi famuża "普通の女の子に戻りたい" ("Futsū no onnanoko ni modoritaj" "Irridu nerġgħu insiru tfajliet ordinarji.") Il-kunċert finali tagħhom sar fl-Istadju Korakuen fl-4 ta' April 1978.