cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gjirokastër
Reliġjon
daqsminuri|L-unika moskea li għad fadal fil-belt, li nbniet fl-1757. Ir-reġjun kien parti mid-djoċesi Ortodossa tal-Lvant ta' Dryinoupolis, parti mill-veskovat metropolitan ta' Ioannina. Id-djoċesi ssemmiet għall-ewwel darba fid-dokumentazzjoni tas-sekli 10-11. Bil-qerda ta' Adrianupolis fil-qrib, is-sede ġiet ittrasferita lejn Gjirokastër bl-isem ta' Djoċesi ta' Dryinopoulis u Argyrokastron (bil-Grieg: Δρυϊνουπόλεως και Αργυροκάστρου). Fl-1835 ġiet promossa għal veskovat metropolitan taħt il-ġurisdizzjoni diretta tal-Patriarkat Ekumeniku ta' Kostantinopli. Illum il-ġurnata, il-belt tospita djoċesi li hija parti mill-Knisja Ortodossa Awtoċefala tal-Albanija. Iż-żewġ knejjes eżistenti tal-belt ġew rikostruwiti fl-aħħar tas-seklu 18, wara l-approvazzjoni mill-awtoritajiet Ottomani lokali li rċevew tixħim kbir mill-komunità Ottomana lokali. Il-Katidral Ortodoss tat-"Trasfigurazzjoni tas-Salvatur" reġa' nbena fl-1773 fis-sit ta' knisja eqdem u jinsab fil-kwartieri tal-kastell.
Matul il-perjodu Ottoman Gjirokastër kienet ċentru sinifikanti għall-Ordni Bektashi tal-Musulmani Sufisti, speċjalment b'rabta mat-tifrix u mal-attività letterarja tiegħu. Fil-bidu tas-seklu 19, matul it-tmexxija ta' Ali Pasha, id-diplomatiku Brittaniku William Martin Leake, fil-vjaġġ tiegħu minn Vlorë lejn Gjirokastra u wara lejn it-territorju li llum jagħmel parti mill-Greċja, fid-djarju tiegħu jiddeskrivi l-wasla tiegħu fis-26 ta' Diċembru 1804, fir-reġjun ta' Derópoli, jew Dropull kif kien magħruf mal-Albaniżi lokali. Skontu, il-belt ewlenija tiegħu Gjirokastër kellha madwar 2,000 familja Musulmana u madwar 100 familja Kristjana. Min-naħa l-oħra, Libohovë, li dak iż-żmien kienet tagħmel parti mill-istess reġjun, kellha nofs dak l-ammont b'madwar 1,000 familja Musulmana u 50 familja Kristjana. Fl-1925, l-Albanija saret iċ-ċentru dinji tal-Ordni Bektashi Musulmana. Is-sede tagħha tinsab f'Tirana, u Gjirokastër kienet waħda minn sitt distretti tal-Ordni Bektashi fl-Albanija, biċ-ċentru fit-tekke ta' Baba Rexheb. Il-belt tospita popolazzjoni kbira ta' Bektashi u Sunniti. Storikament kien hemm 15-il tekke u moskea, li minnhom 13 kienu jiffunzjonaw fl-1945. Il-Moskea ta' Gjirokastër biss baqgħet teżisti sa żminijietna; it-12 l-oħra nqerdu jew ġew magħluqa matul ir-Rivoluzzjoni Kulturali tal-gvern Komunista fl-1967.
Skont iċ-ċensiment tal-2011, li qajjem xi dubji minħabba irregolaritajiet fil-proċedura u d-data affettwata minn bojkott, il-perċentwali tal-popolazzjoni lokali skont il-gruppi reliġjużi huma: l-Iżlam 42,3 %, il-Bektashi 5,3 %, l-Ortodossi tal-Lvant 14,6%, il-Kattoliċi Rumani 2,8 %, filwaqt li 35,2 % ma ddikjarawx xi reliġjon jew mhumiex reliġjużi. Skont id-data taċ-ċensiment tal-kontea ta' Gjirokastër (li tinkludi muniċipalitajiet oħra apparti Gjirokastër), kellha l-ogħla perċentwal ta' atei meta mqabbel mal-kontej l-oħra kollha fl-Albanija, b'Vlora fit-tieni post (6.3 % meta mqabbla ma' 6.01 %).
Kultura
daqsminuri|Grupi Argjiro, grupp vokali maskili minn Gjirokastër. Il-grupp mużikali jagħmel spettakli isopolifoniċi Albaniżi ta' Gjirokastër. Ingħataw it-titlu ta' "Gran Maestri" tal-Albanija mill-President ta' dak iż-żmien Bujar Nishani. Il-vjaġġatur Ottoman tas-seklu 17 Evliya Çelebi, li żar il-belt fl-1670, iddeskriva l-belt fid-dettall. Darba fost l-oħrajn, f'Ħadd minnhom, Çelebi sema' l-ħoss ta' vajtim, il-karba Albaniża tradizzjonali għall-mejtin, imwettqa minn kantant professjonali tal-vistu. Il-vjaġġatur tant ħass li l-belt kienet storbjuża li taha l-laqam ta' "belt in-newwieħa".
Ir-rumanz Kronaka fil-Ġebel (bl-Ingliż: Chronicle in Stone) tal-kittieb Albaniż Ismail Kadare jirrakkonta l-istorja ta' din il-belt matul l-okkupazzjoni Taljana u Griega fl-Ewwel Gwerra Dinjija u fit-Tieni Gwerra Dinjija. Barra minn hekk, jiddeskrivi wkoll id-drawwiet tan-nies ta' Gjirokastër.
Gjirokastër, li tospita kemm il-kant polifoniku bl-Albaniż kif ukoll bil-Grieg, tospita wkoll il-Festival Folkloristiku Nazzjonali (bl-Albaniż: Festivali Folklorik Kombëtar) li jsir kull ħames snin. Il-festival sar għall-ewwel darba fl-1968 u sar l-aħħar fl-2021 għall-ħdax-il darba. Il-festival isir fil-Fortizza ta' Gjirokastër. F'Gjirokastër tiġi ppubblikata wkoll il-gazzetta bil-Grieg Laiko Vima. Stabbilita fl-1945, din kienet l-unika midja stampata permessa fir-Repubblika Soċjalista tal-Poplu tal-Albanija.
Nicolò Isouard
Bijografija
L-ewwel opra tiegħu Casaciello Persiguitato da un Mago ittellgħet fit-Teatru Manoel il-belt Valletta fl-1793. (Isouard kellu 18-il sena). It-tieni waħda, L'Avviso ai Maritati, li ttellgħet Firenze fl-1794, ma tantx irnexxiet, imma t-tielet waħda Artaserse, li saret f'Livorno sena wara fl-1795, għamlet suċċess ikbar.
Gjirokastër
Attrazzjonijiet ewlenin
daqsminuri|It-Torri tal-Arloġġ tal-Fortizza ta' Gjirokastër Il-belt inbniet fuq xaqliba madwar iċ-ċittadella, li tinsab fuq promontorju dominanti. Għalkemm is-swar tal-belt inbnew fis-seklu 3 u l-belt stess issemmiet għall-ewwel darba fis-seklu 12, il-maġġoranza tal-binjiet eżistenti jmorru lura għas-sekli 17 u 18. Id-djar tipiċi huma magħmulin minn struttura għolja tal-ġebel li tlaħħaq sa ħames sulari. Fihom turġien esterni u interni madwarhom. Jingħad li d-disinn tagħhom ġej mid-djar iffortifikati tal-kampanja li huma tipiċi fin-Nofsinhar tal-Albanija. Is-sular t'isfel tal-binjiet ikollu ċisterna u stalla. It-tieni sular ikollu kamra għall-mistednin u kamra għall-familja b'fuklar. Is-sulari l-oħra ta' fuq kienu jakkomodaw il-familji estiżi u kienu jkunu kkollegati b'turġien interni. Minn mindu Gjirokastër ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, għadd ta' djar ġew irrestawrati, għalkemm bosta oħra għadhom mitluqa.
Bosta djar f'Gjirokastër għandhom stil lokali partikolari li wassal biex il-belt tingħata l-laqam ta' "Belt tal-Ġebel", minħabba li l-biċċa l-kbira tad-djar antiki għandhom soqfa miksija b'ġebel ċatt. Wieħed jista' jara stil simili ħafna fid-distrett ta' Pelion fil-Greċja. Il-belt, flimkien ma' Berat, kienet fost il-ftit bliet Albaniżi li ġew ippreservati fis-snin 60 u 70 tas-seklu 20 mill-programmi ta' mmodernizzar tal-binjiet. Iż-żewġ bliet ingħataw l-istatus ta' "bliet mużew". daqsminuri|It-toroq tipiċi tal-belt Il-Fortizza ta' Gjirokastër hija dominanti fuq il-belt u tiddefendi r-rotta strateġika importanti tul il-wied tax-xmara. Hija miftuħa għall-viżitaturi u fiha mużew militari b'ħafna artillerija u affarijiet li ntużaw matul ir-reżistenza Komunista kontra l-okkupazzjoni Ġermaniża, kif ukoll ajruplan tal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti, li jfakkar it-taqbida tar-reġim Komunista kontra s-setgħat imperjalisti. Matul is-sekli 19 u 20 Ali Pasha ta' Ioannina u l-gvern tar-Re Zog I tal-Albanija żiedu xi binjiet fil-fortizza. Illum il-fortizza fiha ħames torrijiet u tospita torri tal-arloġġ, knisja, funtani, stalel għaż-żwiemel, u bosta affarijiet oħra. Il-parti tat-Tramuntana tal-kastell ġiet ikkonvertita f'ħabs mill-gvern ta' Zog u fiha nżammu l-priġunieri politiċi matul ir-reġim Komunista.
Gjirokastër tospita bazaar Ottoman antik li oriġinarjament inbena fis-seklu 17; inbena mill-ġdid fis-seklu 19 wara li ħa n-nar. Hemm iktar minn 500 dar ippreservati bħala "monumenti kulturali" f'Gjirokastër. Il-Moskea ta' Gjirokastër, li nbniet fl-1757, hija l-binja ewlenija fil-bazaar.
Meta l-belt ġiet proposta għall-inklużjoni fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988, il-Kunsill Internazzjonali dwar il-Monumenti u s-Siti u l-esperti lmentaw dwar għadd ta' binjiet moderni li kerrhu d-dehra taċ-ċentru storiku. Madankollu, iċ-ċentru storiku ta' Gjirokastër tniżżel fil-lista fl-2005, 15-il sena wara n-nominazzjoni oriġinali.
Sport
Il-futbol huwa popolari f'Gjirokastër: il-belt tospita l-Luftëtari Gjirokastër, klabb stabbilit fl-1929. Il-klabb ikkompeta f'tornej internazzjonali u attwalment jilgħab fis-Superliga Albaniża (sal-2006-2007 u mill-ġdid mill-2016). Il-logħbiet tal-futbol jintlagħbu fil-Grawnd ta' Gjirokastër, li jesa' sa 8,400 spettatur.
Sit ta' Wirt Dinji
nofs|daqsminuri|569x569px|Veduta panoramika mill-Fortizza ta' Gjirokastër Iċ-ċentri storiċi ta' Berat u ta' Gjirokastër ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005 b'modifiki sinifikanti fl-2008.
Relazzjonijiet internazzjonali
Gjirokastër hija ġemellata ma':
Nicolò Isouard
Bijografija
Fuq talba tal-Gran Mastru tal-Ordni tal-Kavalieri ta' Malta, De Rohan, Nicolò Isouard reġa' lura Malta u l-Gran Mastru onorah billi għamlu Donat fl-Ordni u wara ħatru prim organista. Kompla jikkomponi aktar mużika imma l-maġġoranza kienet mużika sagra fuq versi tal-Gran Mastru De Rohan innifsu. Fl-1796 laħaq ‘Maestro di Cappella' f'San Ġwann, il-Knisja Konventwali tal-Ordni il-belt Valletta. Fl-istess sena żżewweġ 'l Partemia Dimech. Bejn l-1794 sal-okkupazzjoni tal-Franċiżi f'Malta, Isouard ikkompona ħames opri, fosthom I Due Avari, Rinaldo d'Asti u Il Barbiere di Siviglia. Matul l-okkupazzjoni tal-Franċiżi f'Malta nħatar Kummissarju tat-Teatru Manoel.
Fis-sena 1800, Nicolò Isouard mar lura Pariġi fejn fl-1812 iżżewweġ lil Claudine Berthault. Kif wasal Pariġi, Isouard iltaqa' mal-pjanista Rigel li ntroduċih mal-vjolinista u kompożitur prolifiku Rodolphe Kreutzer (1766–1831), apprezzat ħafna minn Beethoven, awtur ta' iżjed minn erbgħin opra. Bl-appoġġ ta' Kreutzer, l-opra Le Petit Page ou La Prison d'État ta' Isouard ġiet ippreżentata Pariġi fl-1800. Fl-1801, l-opra Flaminius à Corinthe (diretta u ffirmata wkoll minn Kreutzer) kellha l-premier Pariġi kif ukoll l-opra Il-Bottaio u l-verżjoni Franċiża ta' L'Improvisata in Campagna (l'Impromptu de campagne).
Xi awturi jsostnu li meta l-Franċiżi kienu Malta (1798-1800), Isuoard kien segretarju tal-ġeneral Belgrand de Vaubois u li ltaqa' ma' l-pjanista Rigel għax dan kien mar Malta ma' Napuljun. Wara t-telfa tal-Franċiżi, Belgard ħa 'l Isouard miegħu Pariġi.
B'kollox Nicolò ikkompona 42 opra u xi wħud minnhom kellhom rappreżentazzjoni Berlin, Copenhagen, Ruma, Londra, Budapest, San Pietruburgu, Moska u fi bliet oħra. Ikkompona wkoll quddies, motetti, kantati u romanzi. Meta fis-sena 1817 il-kompożitur François-Adrien Boieldieu mar lura Franza mir-Russja, Isouard iffaċċa kompetizzjoni kbira. Infatti fl-istess sena Boieldieu ġie elett minflok Nicolò Isouard biex jimla l-post f "l'Institut de France" li tbattal meta miet Étienne-Nicolas Méhul, pożizzjoni importanti ħafna fil-qasam mużikali. Din Nicolò ħadha bi kbira wisq u dar għax-xorb, li kien il-bidu tat-tmiem tiegħu. F'qasir żmien is-saħħa ta' Nicolò Isouard marret lura ħafna u l-mara u t-tfal abbandunawh. Miet fit-23 ta' Marzu tas-sena 1818 fl-età ta' 43 sena.
L-opri tiegħu Jeannot et Colin, Aladin ou La Lanterne Magique (li spiċċaha l-kollega Taljan tiegħu Angelo Maria Benincorsi fl-1821) u Une Nuit de Gustave Wasa, ispirata mix-xogħol ta' Alexis Piron, kellhom il-premiere Pariġi wara mewtu fl-1818, 1822 u fl-1825.
Ma' Luigi Cherubini, Méhul, Pierre Rode, Kreutzer u Boïeldieu, Isouard kien waqqaf id-dar editorjali Le magasin de musique, Pariġi fl-1802.
Bosta professuri tal-mużika, kompożituri, poeti u ħbieb taw l-aħħar tislima lil Isouard fil-funeral tiegħu li kien akkumpanjat minn marċi funebri. Fost dawk li ġarru t-tebut kien hemm il-kompożituri Henri Montan Berton u Cherubini flimkien ma' l-awtur Étienne-Joseph-Bernard Delrieu. Indifen fil-knisja Notre Dame des Victoires imma wara ġismu tmexxa għaċ-ċimiterju Père Lachaise.
Kometa
thumb|400px|Diagramma tal-[[orbita ta' kometa]] Kometa hi boċċa magħmula kważi kollha mis-silġ li tivvjaġġa fl-ispazju. Il-kometi huma differenti ħafna mill-asterojdi. Fis-sistema solari, l-orbiti tal-kometi jaslu iżjed 'il bogħod minn Plutone. Il-parti l-kbira huma mbegħdin ħafna mix-Xemx, imma xi ftit minnhom jiġu qrib id-Dinja biżżejjed biex inkunu nistgħu narawhom billejl. Għandhom "dnub" twal għax ix-Xemx iddewweb is-silġ. Id-denb ta' kometa ma jitkaxkarx warajha, imma jipponta direttament 'l hemm mix-Xemx, għaliex itajru r-riħ solari.
Il-qalba iebsa tal-kometa tissejjaħ in-nukleu. Hi waħda mill-oġġetti l-iżjed suwed fis-sistema solari. Meta raġġi dawl ġiet immirata fuq in-nukleu tal-Kometa ta' Halley, il-kometa rriflettiet 4% tad-dawl lura lejna.
Hemm min ra kometa titkisser f'biċċiet: il-Kometa Biela kienet waħda minn dawn. Kien hemm kometa oħra li rawha taħbat ma' pjaneta: il-Kometa Shoemaker-Levy 9 ħabtet ma' Ġove fl-1994. L-orbiti ta' xi pjaneti jimxu flimkien fi gruppi. L-Astronomi jaħsbu li dawn il-kometi huma l-biċċiet ta' oġġett wieħed li tfarrak.
Perjodiċità
Hemm kometi perjodiċi li jiġu u jerġgħu jiġu u hemm oħrjan li jiġu darba biss. Il-kometi perjodiċi għandħom firxa wiesgħa ta' perjodi orbitali, minn ftit snin sa mijiet ta' eluf ta' snin. Dawk ta' perjodu qasir joriġinaw fil-Faxxa ta' Kuiper, jew fid-disk diffuż assoċjat magħha li qegħdin 'l hemm mill-orbita ta' Nettunu. Jaħsbu li l-kometi ta' perjodu itwal joriġinaw fis-Sħaba ta' Oort, sħaba sferika ipotizzata ta' korpijiet tas-silġ fin-naħa ta' barra tas-Sistema Solari.
Il-kometi ta' perjodu twil jiġu bis-saħħa lejn ix-Xemx mis-sħaba ta' Oort minħaba l-perturbazzjonijiet gravitazzjonali kkawżati jew mill-pjaneti massivi tan-naħa ta' barra tas-Sistema Solari (Ġove, Saturnu, Uranu, u Nettunu), jew stilel oħra. Kometi Iperboliċi li huma rari jgħaddu darba min-naħa ta' ġewwa tas-sistema Solari qabel ma jintefgħu fl-ispazju interstellari matul it-trajettorju iperboliku. Ġew osservati wkoll ' Eχokometi ', kometi 'l barra mis-sistema solari tagħna, u jista' jkun li dawn komuni fil-galassija Triq ta' Sant'Anna.
Storja tal-kometi
Il-kelma kometa ġejja mill-kelma Taljana cometa, bil-Latin cometes, li hi l-latinizzazzjoni tal-kelma Griega κομήτης (komētēs), li oriġinalment kienet tfisser "bix-xagħar twil", mill-kelma κόμη (komē), li tfisser "xagħar tar-ras". Il-filosfu u xjenzjat Grieg Aristotle kien l-ewwel wieħed li uża l-forma mnissla ta' κόμη, κομήτης, biex jiddeskrivi li ra bħala "stilel bix-xagħar". Is-simbolu astronomiku għall-kometi hu 16px, magħmul minn diska bi tliet estensjoniet qishom tliet xagħriet.
Fl-antik in-nies kienu jibżgħu mill-kometi. Ma kinux jafu xinhuma jew mnejn ġejjin. Kien min kien jaħseb li kienu blalen tan-nar mibgħuta fid-dinja mix-xjanten jew l-allat biex jeqirduha. Kienu jgħidu li kull meta tidher kometa iġġib magħha x-xorti ħażina. Kull meta tidher kometa imut re. wieħed minn dawn l-eżempji jidher fit-Tapazzerija ta' Bayeux, meta l-kometa ta' Halley reġgħet dehret. Kienu jaħsbu wkoll li l-kometi jwaqqfu l-ġwerer u jġibu l-ġuħ.
thumb|lemin|300px|L-orbita tal-kometa tal-1680, taqbel ma' parabola, kif wera Isaac Newton fil-Principia Kien ir-Rinaxximent meta x-xjenzati bdew iqisu l-kometi b'inqas suspett u jibbażaw l-osservazzjonijiet tagħhom fuq ix-xjenza. Tycho Brahe rraġuna li l-kometi ma jiġux mid-dinja, u l-kalkuli tiegħu urew li l-kometa żgur huma 'l bogħod sitt darbiet daqs kemm id-dinja hi mill-qamar.
Edmond Halley (li l-Kometa ta' Halley hi msemmija warajh) irraġuna li l-kometi huma perjodiċi, jiġifieri jidhru kull xi ftit ta' mijiet ta' snin. Hekk kien l-ewwel wieħed li bassar id-dehra ta' kometa, il-Kometa ta' Halley.
Isaac Newton ukoll studja l-kometi. Beda jinteressa ruħu meta dehret kometa fix-xitwa tal-1680–1681, u kiteb dwarha lil John Flamsteed. Induna li l-kometi jagħmlu dawra ta' U (parabola) madwar ix-xemx. Qabel Newton qal hekk, kienu jaħsbu li l-kometi jispiċċaw fix-xemx, imbagħad toħroġ kometa oħra minn wara xemx.
Tinqix fuq il-Blat f'Alta
daqsminuri|It-Tinqix fuq il-Blat f'Alta. It-Tinqix fuq il-Blat f'Alta (bin-Norveġiż: Helleristningene i Alta) jinsab fil-muniċipalità ta' Alta u fl-inħawi, fil-kontea ta' Finnmark fit-Tramuntana tan-Norveġja. Minn meta ġie skopert l-ewwel tinqix fl-1973, instabu iktar minn 6,000 tinqixa f'diversi siti fl-inħawi ta' Alta. L-ikbar lokalità, f'Jiepmaluokta madwar ħames kilometri minn Alta, fiha eluf ta' tinqix individwali u ġiet ikkonvertita f'mużew fil-beraħ. Is-sit, flimkien mas-siti ta' Storsteinen, Kåfjord, Amtmannsnes u Transfarelv, tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fit-3 ta' Diċembru 1985. Huwa l-unika Sit ta' Wirt Dinji tal-preistorja fin-Norveġja.
It-tinqix ġie maqsum f'ħames gruppi separati mill-Professur Knut Helskog tad-Dipartiment tax-Xjenzi Kulturali fl-Università ta' Tromsø. Permezz tad-datazzjoni tax-xatt, l-iżjed tinqix bikri ġie datat li jmur lura għall-ħabta tal-4200 Q.K.; l-iżjed tinqix reċenti ġie datat li jmur lura għall-ħabta tal-500 Q.K. Fl-2010, ir-riċerkatur Jan Magne Gjerde ressaq id-dati tal-eqdem fażijiet lura saħansitra b'1,000 sena. Il-varjetà wiesgħa ta' immaġnijiet turi kultura ta' komunità ta' kaċċaturi li kienet kapaċi tikkontrolla l-merħliet tar-renni, tibni l-bastimenti u tistad, filwaqt li kienet tipprattika wkoll ritwali xamanistiċi li jinvolvu l-qima tal-orsijiet u annimali oħra.
F'April 2014, iċ-Ċentru tal-Wirt Dinji tat-Tinqix fuq il-Blat ta' Arta u l-Mużew ta' Alta nedew is-sit web altarockart.no, li huwa arkivju diġitali bl-istampi tat-tinqix fuq il-blat f'Alta. L-arkivju fih diversi eluf ta' stampi u kopji mħażża mal-blat stess, u fil-ġejjieni x'aktarx li jkun fih tipi oħra ta' materjal ta' dokumentazzjoni, bħal skennjar tridimensjonali u artikli.
Sfond kulturali u storiku
It-tinqix fuq il-blat f'Alta x'aktarx li sar bl-użu ta' skarpelli tal-kwarzit wisq probabbli flimkien ma' xi forma ta' mrietel magħmula bi blat iktar iebes; xi eżempji probabbli ta' skarpelli nstabu fl-inħawi u qegħdin għall-wiri fil-Mużew ta' Alta. L-użu ta' skarpelli għall-blat milli jidher baqa' jsir anke wara li bdew jintużaw l-għodod tal-metall fl-inħawi.
Minħabba l-iżostażija postglaċjali, l-Iskandinavja bdiet titla' b'rata konsiderevoli mill-oċean wara tmiem l-aħħar era glaċjali. Dan l-effett għadu pjuttost jista' jiġi nnutat illum il-ġurnata, iżda huwa maħsub li kien ferm iktar veloċi u x'aktarx iktar evidenti matul il-ħajja ta' bniedem fiż-żmien meta sar it-tinqix. Huwa indikat b'mod ċar li t-tinqix oriġinarjament kien jinsab direttament max-xatt u gradwalment l-art għoliet sa fejn jinsab it-tinqix illum il-ġurnata, jiġifieri diversi għexieren ta' metri 'l ġewwa mill-ilma.
Skoperta u restawr
daqsminuri|240x240px|Il-mużew jinsab fuq ix-xellug u t-tinqix jinsab tul mogħdijiet bejn il-mużew u l-bajja. L-ewwel tinqix ġie skopert fil-ħarifa tal-1973 fl-inħawi ta' Jiepmaluokta (isem tas-Sami tat-Tramuntana li jfisser "bajja tal-foki"), madwar erba' kilometri miċ-ċentru tar-raħal ta' Alta. Matul is-snin 70 tas-seklu 20, ġie skopert ħafna iktar tinqix fl-inħawi ta' madwar Alta, b'densità ferm ogħla madwar Jiepmaluokta (instabu xi 6,000 tinqixa fl-inħawi, u iktar minn 3,000 tinqixa jinsabu fil-post). Sistema ta' mogħdijiet fuq l-injam li jammontaw għal total ta' tliet kilometri b'kollox inbniet fl-inħawi ta' Jiepmaluokta matul it-tieni nofs tas-snin 80 tas-seklu 20, u l-mużew ta' Alta ġie ttrasferit mill-post fejn kien jinsab qabel fiċ-ċentru tar-raħal għas-sit tat-tinqix fuq il-blat fl-1991. Għalkemm hemm diversi siti magħrufa oħra madwar Alta u b'mod kostanti jinstab tinqix ġdid, il-lokalità ta' Hjemmeluft biss tiġi inkluża bħala parti minn żjara ggwidata uffiċjali organizzata mill-mużew.
Il-biċċa l-kbira tal-blat madwar Alta huwa miksi b'saff oħxon ta' muski u ta' likeni; ladarba jiġi skopert it-tinqix, dawn il-pjanti jitneħħew b'attenzjoni kbira u l-blat jitnaddaf biex jiġi espost it-tinqix kollu. It-tinqix imbagħad jiġi ddokumentat permezz ta' tekniki differenti, u spiss jitqiegħed kombinament ta' trab tal-kwarz ħamrani li jinżebagħ fit-tinqix, u jittieħdu xi ritratti li jiġu ttrattati b'mod diġitali. daqsminuri|Tinqix ta' xaman imiss ras ta' alċi, x'iktarx minsub, b'ħatar.
Sit ta' Wirt Dinji
It-Tinqix fuq il-Blat f'Alta ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Immaġnijiet u interpretazzjonijiet
Fost l-ispjegazzjonijiet possibbli dwar l-użu tat-tinqix fuq il-blat hemm l-użu f'ritwali xamanistiċi, simboli totemistiċi li jirrappreżentaw l-għaqda tribali jew li kienu jimmarkaw it-territorju ta' tribù, xorta ta' rekord storiku ta' avvenimenti importanti, jew saħansitra għall-pjaċir artistiku. Peress li t-tinqix individwali juri firxa daqstant wiesgħa ta' immaġnijiet differenti u t-tinqix sar matul perjodu tassew twil ta' żmien, tidher bħala xi ħaġa plawżibbli li t-tinqix individwali seta' serva kwalunkwe wieħed mill-iskopijiet imsemmija hawn fuq. It-tinqix l-iktar komuni jista' jinġabar fil-gruppi li ġejjin: annimali, xeni tal-kaċċa u tas-sajd, xeni tal-ħajja ta' kuljum u xeni ta' ritwali, u simboli ġeometriċi.
Annimali
daqsminuri|L-eqdem immaġni fid-dinja ta' ċint jew palizzata tal-kaċċa tar-renni. Din it-tinqixa għandha madwar 7,000 sena. Firxa wiesgħa ta' annimali ġew imnaqqxa f'Alta; fosthom, l-iżjed predominanti huma r-renni u spiss jintwerew f'merħliet kbar li jew jiġu kkaċċjati jew indukrati. It-tinqix ta' renni wara ċnut jew palizzati jindika li kienet issir kaċċa kooperattiva kbira għal dawn l-annimali. Annimali oħra li jidhru spiss huma l-alċi, diversi speċijiet ta' għasafar u tipi differenti ta' ħut. Barra minn hekk, jintwerew ukoll annimali tqal b'ferħ viżibbli fiż-żaqq tal-omm.
Orsijiet
L-orsijiet jidher li kellhom rwol speċjali fil-kultura preistorika tat-tinqix fuq il-blat; hemm diversi tinqix ta' orsijiet u spiss ma jidhrux biss bħala annimali kkaċċjati iżda wkoll f'pożizzjonijiet li donnhom jindikaw li l-orsijiet kienu jiġu meqjuma f'xi forma ta' ritwal (tidher bħala xi ħaġa plawżibbli ħafna peress li l-qim tal-orsijiet hija magħrufa f'bosta kulturi antiki tal-Majjistral tar-Russja kif ukoll fil-kultura tas-Sami). Ta' interess speċjali huma t-traċċi ħerġin mill-għerien tal-orsijiet; spiss jidhru mnaqqxa bi traċċi li jwasslu vertikalment mill-immaġnijiet imnaqqxa u jaqsmu t-traċċi orizzontali ta' annimali oħra. Dan wassal biex xi riċerkaturi jispekulaw li l-orsijiet setgħu b'xi mod kienu konnessi mal-qima tal-ħajja wara l-mewt (jew mal-mewt inġenerali) peress li t-traċċi vertikali milli jidher jindikaw il-kapaċità tal-orsijiet li jgħaddu bejn is-saffi differenti tad-dinja. L-immaġnijiet tal-orsijiet donnhom waqfu għall-ħabta tal-1700 Q.K.; li jaf jindika bidla fit-twemmin reliġjuż għall-ħabta ta' dak iż-żmien.
Xeni tal-kaċċa u tas-sajd
Bosta xeni li juru rappreżentazzjonijiet ta' bnedmin juru kaċċaturi jikkaċċjaw il-priża tagħhom; dawn ix-xeni tradizzjonalment ġew spjegati bħala konnessi ma' ritwali tal-kaċċa, għalkemm ir-riċerkaturi attwali jidher li jiffavurixxu spjegazzjonijiet iktar kumplessi li jqisu l-azzjonijiet tal-kaċċa u tas-sajd bħala simboli ta' tribujiet individwali u l-interrelazzjonijiet ta' tinqix differenti tal-kaċċa u tas-sajd bħala rappreżentazzjonijiet simboliċi ta' relazzjonijiet intertribali eżistenti jew mixtieqa. L-użu tal-lanez u tal-qaws u l-vleġeġ huwa evidenti mill-iktar perjodu bikri, u dan jindika li l-użu ta' dawn l-għodod kien magħruf mill-kultura tat-tinqix fuq il-blat mill-qedem. Bl-istess mod, is-sajjieda jintwerew kważi esklużivament jużaw ix-xolfa, li jindika li xi metodu tal-ħolqien ta' snanar u tal-użu tal-lixka kien magħruf fost il-kultura tat-tinqix fuq il-blat.
Ta' interess speċjali huwa t-tinqix tal-bastimenti; filwaqt li d-dgħajjes iż-żgħar tas-sajd jitfaċċaw mill-eqdem tinqix 'il quddiem, it-tinqix li sar wara juri bastimenti dejjem ikbar, uħud minnhom kienu jġorru sa 30 ruħ u kienu jkunu mgħammra b'tiżjin elaborat b'għamliet ta' annimali fuq il-pruwa u fuq il-poppa, li xi kultant qishom dawk li kienu jintużaw fuq il-bastimenti t-twal tal-Vikingi. Dan flimkien mal-fatt li tinqix simili ta' bastimenti kbar instab fir-reġjuni kostali fin-Nofsinhar tan-Norveġja, jidher li jindika li kienu jsiru vjaġġi fuq distanzi twal tul il-kosta miż-żewġ direzzjonijiet.
Xeni tal-ħajja ta' kuljum u xeni ta' ritwali
daqsminuri|245x245px|Tinqixa ta' alċi mingħajr iż-żebgħa ħamra. Huwa tassew diffiċli li wieħed jiġġudika t-tifsira tax-xeni li juru interazzjonijiet bejn il-bnedmin; xeni li apparentement juru xi żifna, it-tħejjija tal-ikel jew interazzjonijiet sesswali jaf ikunu wkoll rappreżentazzjonijiet tat-twettiq ta' ritwali. Barra minn hekk, anke jekk dan it-tinqix fil-fatt juru episodji mill-ħajja ta' kuljum, xorta waħda jibqa' l-misteru għaliex dawn ix-xeni speċifiċi tnaqqxu fil-blat. Ir-rappreżentazzjonijiet tas-sesswalità jaf kienu marbuta ma' ritwali tal-fertilità, u x-xeni li juru lin-nies isajru u jippreparaw l-ikel jaf kienu jirrappreżentaw l-iżgurar ta' abbundanza tal-ikel. Xi xeni bla dubju juru pożizzjonijiet soċjetali differenti tal-bnedmin imnaqqxa fuq il-blat, u dan jiġi indikat mix-xedd ta' fuq rashom u mill-pożizzjonijiet iktar prominenti tal-bnedmin lebsin dan ix-xedd speċjali meta mqabbel mal-bnedmin l-oħra mnaqqxa fuq il-blat. Spjegazzjoni alternattiva għalihom hi li kienu xi patrijiet jew xamani jew mexxejja ta' xi tribù. Jekk l-interpretazzjoni tal-persuni prominenti bħala mexxejja hija korretta, dawn ix-xeni jaf juru wkoll avvenimenti ta' importanza storika, bħall-ksib tal-poter ta' mexxej, żwiġijiet irjali jew relazzjonijiet diplomatiċi bejn it-tribujiet.
Simboli ġeometriċi
Fost l-iżjed tinqix misterjuż hemm l-immaġnijiet ta' simboli ġeometriċi, li jinstabu b'mod predominanti fost l-eqdem tinqix tal-inħawi. Uħud minnhom huma oġġetti tondi u ftit minnhom huma mdawra b'qishom pizzi, filwaqt li oħrajn fihom mudelli elaborati b'linji orizzontali u vertikali. Filwaqt li wħud minn dawn l-oġġetti mnaqqxa ġew spjegati bħala għodod jew oġġetti simili (il-mudelli bil-linja, pereżempju, xi kultant ġew spjegati bħala xbieki tas-sajd), il-biċċa l-kbira ta' dawn is-simboli m'għandhomx spjegazzjoni.
Ávila
Ávila (pronunzja bl-Ispanjol: [ˈaβila]) hija belt fil-komunità awtonoma ta' Kastilja u León fi Spanja. Hija l-belt kapitali u l-iżjed muniċipalità popolata tal-Provinċja ta' Ávila.
Tinsab fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Adaja f'1,132 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, u għalhekk hija l-ogħla belt kapitali provinċjali fi Spanja.
Peress li hija magħrufa sew għall-ħitan Medjevali tagħha, Ávila xi kultant tissejjaħ "il-Belt tal-Ġebel u tal-Qaddisin", u ssostni li hi waħda mill-bliet bl-ogħla għadd ta' knejjes Rumaneski u Gotiċi per capita fi Spanja. Għandha swar Medjevali sħaħ u prominenti, mibnija bl-istil Rumanesk; il-kittieb José Martínez Ruiz, fil-ktieb tiegħu El alma castellana ("Ir-Ruħ Kastiljana"), iddeskriviha bħala "x'aktarx l-iżjed belt tas-seklu 16 fi Spanja". Il-belt hija magħrufa wkoll bħala Ávila de los Caballeros, Ávila del Rey u Ávila de los Leales ("Ávila tal-Kavallieri", "Ávila tar-Re" u "Ávila tal-Leali").
Orson Welles darba semma lil Ávila bħala l-post fejn jixtieq jgħix l-iktar, u ddeskriviha bħala "post stramb u traġiku". Diversi xeni tal-film tal-1965 tiegħu Chimes at Midnight inġibdu fil-belt.
Ávila ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Oriġinarjament is-sit kien jikkonsisti mill-belt iffortifikata u erba' knejjes barra s-swar. Iżda iktar 'il quddiem l-għadd ta' knejjes inklużi fis-sit żdied.
Ġeografija
Il-belt tinsab 1,132 metres (3,714-il pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar fuq għolja bil-blat fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Adaja, tributarja tax-xmara Duero. Ávila hija l-ogħla belt kapitali provinċjali fi Spanja. Hija mibnija fuq il-quċċata ċatta ta' għolja bil-blat, li togħla f'daqqa qalb roqgħa art selvaġġa; hija roqgħa art kannella, arida, bla siġar, mimlija ħaġriet griżi kbar, u kkonfinata b'muntanji kbar.
Klima
Il-pożizzjoni ta' Ávila tirriżulta fi klima Mediterranja miti (Csb, skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen), bi sjuf sħan u bi xtiewi kesħin bil-borra, kważi xxaqleb lejn klima kiesħa u semiarida (BSk). L-iktar xahar sħin, Lulju, ikollu temperatura medja ta' 20.6 °C (69 °F), u l-iktar xahar kiesaħ, Jannar, ikollu temperatura medja ta' 3.0 °C (37 °F). Il-preċipitazzjoni annwali medja tkun 416 mm (16.38 pulzier). Ma tantx tinżel xita fis-sena meta mqabbel mal-inħawi tal-madwar, u dan jimplika li tinsab f'roqgħa fejn ma tinżilx daqstant xita. Ix-xmara Adaja tkun niexfa għal diversi xhur tas-sena u l-belt storikament kellha problemi bil-provvista tal-ilma. Ávila jkollha l-iksaħ xitwa b'temperaturi baxxi fost il-bliet kapitali provinċjali ta' Spanja, minħabba l-altitudni għolja tagħha (1,132 metru (3,714-il pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar).
Storja
Qabel żmien ir-Rumani (is-seklu 5 Q.K.), Ávila kienet abitata mill-Vettones, li sejħulha Obila (Ὀβίλα) ("Muntanja Għolja") u bnew waħda mill-iżjed fortizzi b'saħħithom tagħhom. Fil-qrib instabu statwi tal-ġebel ta' ħnieżer selvaġġi (magħrufa bħala verracio) ta' Żmien il-Bronż.
Wara l-ħakma ta' Ruma antika, il-belt issejħet Abila jew Abela. Il-pjanta tal-belt għadha waħda tipikament Rumana; b'għamla rettangolari, biż-żewġ toroq prinċipali tagħha (cardo u decumanus) jiltaqgħu ma' xulxin f'forum fiċ-ċentru. Fost il-fdalijiet Rumani li nstabu fi ħdan is-swar tal-belt fid-daħliet tal-Lvant u tan-Nofsinhar (issa d-Daħliet tal-Alcazar u ta' Rastro) instabu ħaġar li kienu jintużaw bħala artali.
Skont it-tradizzjoni, fis-seklu 1, Secundus, li vvjaġġa tul il-provinċja Rumana ta' Hispania Baetica, ġab il-Vanġelu lejn Ávila, u sar l-ewwel isqof tagħha.
Wara l-waqgħa tal-Imperu Ruman tal-Punent, Ávila saret fortizza tal-Viżigoti. Wara li nħakmet mill-Għarab (li sejħulha Ābila, آبلة), il-belt ġiet attakkata bosta drabi mir-renji Kristjani Iberiċi tat-Tramuntana, u b'hekk kważi ma baqa' jgħix ħadd iktar fiha. Il-belt ġiet popolata mill-ġdid għall-ħabta tal-1088 wara l-ħakma definittiva mill-ġdid tal-inħawi minn Raymond ta' Bourgogne, l-iben tar-rispett ta' Alfonso VI ta' Kastilja u León. Huwa impjega żewġ barranin, Casandro Romano u Florin de Pituenga, biex jibnu belt tal-fruntiera bil-ġebel u biex jibnu s-swar li għadhom jeżistu sa llum il-ġurnata.
Il-belt gawdiet perjodu ta' prosperità taħt il-Monarki Kattoliċi fil-bidu tas-seklu 16.
Matul ir-Rewwixta tal-Comuneros, il-belt saret l-ewwel post fejn iltaqgħet is-Santa Junta fl-1 ta' Awwissu 1520. Il-Ġunta ta' Ávila fasslet il-Proyecto de Ley Perpetua (xorta ta' abbozz protokostituzzjonali li qatt ma daħal fis-seħħ) fil-Katidral ta' Ávila fis-sajf tal-1520, li kien jipprevedi li l-bliet kienu jinġabru kull tliet snin mingħajr ir-rekwiżiti ta' preżenza rjali, sabiex jiddeterminaw it-tassazzjoni u jaġixxu bħala kontrolluri tat-taxxi tal-attivitajiet tal-gvern. Il-belt esperjenzat deklin twil mis-seklu 17, u l-popolazzjoni tagħha naqset għal 4,000 abitant biss. Fis-seklu 19, kien hemm ftit tkabbir fil-popolazzjoni bil-kostruzzjoni ta' linja ferrovjarja minn Madrid sal-fruntiera Franċiża f'Irun u salib it-toroq importanti qrib il-belt.
Fl-1936, mat-tifqigħa tal-Gwerra Ċivili Spanjola, il-belt malajr saret parti miż-żona okkupata mit-truppi tar-ribelli. It-tkabbir reġa' majna taħt Franco, iżda Ávila ma kellhiex influwenza kbar fis-soċjetà Spanjola fl-istorja reċenti, apparti t-trawwim ta' politiċi bħal Adolfo Suárez, l-ewwel Prim Ministru elett demokratikament fi Spanja wara żmien Franco, u José María Aznar, li kien Prim Ministru mill-1996 sal-2004, li rrappreżenta lil Ávila fil-Cortes iżda ma kienx mill-belt.
Swar ta' Ávila
L-attrazzjoni prinċipali tal-belt huma s-swar imponenti ta' Ávila (tas-sekli 11-14), li nbdew fl-1090. Iż-żona kkonfinata bis-swar hija kbira 31 ettaru (77 akru) b'perimetru ta' 2,516-il metru (2,752 jarda), 88 blokka ta' torrijiet semiċirkolari, 2,500 merlon, ħitan ħoxnin sa tliet metri (9 piedi 10 pulzieri), b'għoli medju ta' 12-il metru (39 pied), u b'disa' daħliet.
Is-swar jirrappreżentaw l-ikbar monument imdawwal kompletament fid-dinja. Wieħed jista' jimxi fuq il-ħitan għal kważi nofs iċ-ċirkonferenza tas-swar. Filwaqt li wħud mill-ħitan qatt mhu se jkunu aċċessibbli għall-mixi minħabba l-integrazzjoni tagħhom fi strutturi oħra, għad fadal biċċa mhux ħażin li tista' titranġa għall-mixi wkoll.
Katidral
Il-kostruzzjoni tal-Katidral Gotiku ta' Ávila bil-granit griż u lewn il-ħadid jingħad li bdiet fl-1107 taħt Alvar Garcia de Estrella. Storiċi oħra jemmnu li l-katidral huwa frott ix-xogħol tal-arkitett Fruchel tas-seklu 12, li inzerta ħabat mar-ripopolazzjoni tal-belt bis-saħħa ta' Raymond ta' Bourgogne. L-apsida tal-Lvant, li tifforma parti mis-swar tal-belt, hija nofs knisja, u nofs fortizza, u hemmhekk iċ-ċittadini leali għamlu lil Alfonso VII ir-re tagħhom, u b'hekk il-belt ġieli tissejjaħ Ávila del Rey. It-transett tlesta fl-1350 mill-Isqof Sancho de Ávila. Il-partijiet Rumaneski iktar bikrin huma magħmula mill-ġebla tal-ġir bajd u ħamra, filwaqt li l-partijiet Gotiċi nbnew minn ġebla bajda silġ.
Bażilika ta' San Vinċenz
L-iżjed element notevoli hu l-qabar ta' San Pietru tad-Dgħajsa u fuq kollox iċ-Ċenotaffju tal-Aħwa Martri, il-qaddis ewlieni tat-tempju, San Vinċenz ta' Ávila, u l-aħwa bniet tiegħu, flimkien mat-tortura li bata fis-seklu 4, Santa Sabina u Santa Cristeta, (magħruf ukoll bħala ċ-Ċenotaffju tal-qaddisin Vinċenz, Sabina u Cristeta), li huwa wieħed mill-iżjed xogħlijiet importanti tal-iskultura Rumaneska fi Spanja.
Kunvent ta' San Ġużepp
Il-Kunvent ta' San Ġużepp huwa l-ewwel monasteru tas-sorijiet Karmlitani Ħafjin li ġie stabbilit minn Santa Tereża ta' Ġesú. Il-kunvent inbena fl-1562, għalkemm l-iżjed element arkitettoniku importanti, il-knisja, inbniet fl-1607. Il-knisja ġiet iddisinjata mill-arkitett Francisco de Mora (1553-1610). Ġiet iddeżinjata bħala monument nazzjonali mill-1968.
Eremitaġġ ta' San Segundo
L-Eremitaġġ ta' San Segundo jinsab fil-Punent ta' Ávila, barra mis-swar tal-belt, fuq ix-xatt tal-lemin tax-xmara Adaja. Huma notevoli l-kapitelli skolpiti tal-eremitaġġ. L-iskultur ħalla l-impronta tiegħu fl-apsida ta' San Andrés. Hija notevoli wkoll l-istatwa tal-alabastru magħmula minn Juan de Juni. Skont twemmin popolari, jekk wieħed idaħħal maktur fil-qabar u jagħmel tliet xewqat, il-qaddis jaqta' xewqa minnhom. Il-pellegrinaġġ ta' San Segundo, il-qaddis patrun tal-belt, jiġi ċċelebrat fit-2 ta' Mejju.
Palazz ta' Don Diego del Águila
Dan il-palazz tas-seklu 16 jinsab fi ħdan is-swar tal-belt u huwa mehmuż magħhom permezz tad-Daħla ta' San Vinċenz. Flimkien kienu jiddefendu l-aċċess mit-truppi Musulmani. Jinsab fi triq traffikuża u s-sjieda tiegħu hija tal-familja Águila.
Monasteru Rjali ta' San Tumas
Il-Monasteru Rjali ta' San Tumas huwa kunvent Dumnikan tal-aħħar tas-seklu 15. Minkejja li huwa 'l bogħod miċ-ċentru storiku, huwa wieħed mill-iżjed monumenti importanti tal-belt.
Santwarju tal-Madonna ta' Sonsoles
Dan is-santwarju jinsab sitt kilometri mill-belt kapitali f'żona pittoreska, u hemm ristorant, lukanda, żona għall-picnics u bandli għat-tfal.
Fih hemm ukoll l-istatwa tal-Madonna ta' Sonsoles, il-kopatruna ta' Ávila, u l-patruna tal-għelieqi tal-provinċja.
Skont it-tradizzjoni jsir pellegrinaġġ sas-santwarju, fejn wieħed jagħmel xewqa lill-Madonna, u jimxi ħafi sa bieb is-santwarju sa ma jidħol fil-knisja.
Arkitettura lajka
Eżempji notevoli ta' arkitettura lajka huma l-Palazz ta' Valderrábanos (tas-seklu 15), il-Casa de los Deanes (tas-seklu 16), it-Torreón de los Guzmanes u l-Palazz ta' Verdugos (tas-sekli 15-16).
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Ávila bil-Knejjes tagħha barra mis-swar ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985. Iż-żona ta' lqugħ ġiet immodifikata kemxejn fl-2007 biex jiżdiedu knejjes oħra.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Universitajiet
Ávila għandha żewġ universitajiet: l-Università Kattolika ta' Ávila (UCAV) u l-Università tal-Mistiċiżmu, li saret operattiva fit-2 ta' Settembru 2008. Hemm tliet kulleġġi tal-Università ta' Salamanca (USAL): l-Iskola Politeknika ta' Ávila, il-Kulleġġ tal-Edukazzjoni u t-Turiżmu f'Ávila, u l-Iskola tal-Infermerija.
Timijiet sportivi
Il-belt għandha l-Óbila CB, tim tal-basketball professjonali tal-LEB Plata ta' Spanja. It-tim jilgħab il-logħbiet f'daru fil-Multiusos Carlos Sastre.
It-tim tal-futbol lokali, Real Ávila CF, jilgħab fl-Istadjum Adolfo Suárez, bis-sjieda tal-muniċipalità.
Ċelebrazzjonijiet popolari
L-ewwel festa pubblika wara l-bard tax-xitwa hija l-Ġimgħa Mqaddsa. It-temperatura xorta tkun għadha kiesħa, speċjalment billejl.
Il-btajjel pubbliċi ta' Ávila huma l-15 ta' Ottubru fejn tiġi ċċelebrata Santa Tereża ta' Ġesù, u 2 ta' Mejju, fejn jiġi ċċelebrat San Segundo. Il-festi jiġu organizzati għall-ħabta tal-15 ta' Ottubru u tat-2 ta' Mejju u l-Festival tas-Sajf isir f'nofs Lulju.
Ġimgħa Mqaddsa
Il-Ġimgħa Mqaddsa li tiġi ċċelebrata f'Ávila hija meqjusa ta' interess turistiku internazzjonali. Hija waħda mill-ogħla espressjonijiet tal-arti u tal-ġid tul id-diversi posti tal-Ġimgħa Mqaddsa mas-swar tal-belt. Il-purċissjonijiet ikollhom ħmistax jew tnax-il fratellanza.
Festi ta' Santa Tereża
Il-festi ta' Santa Tereża jdumu tul ix-xahar kollu ta' Ottubru. Il-proklamazzjoni ssir mis-sindku fil-Plaza Mayor, akkumpanjat minn xi persuna famuża. Wara l-proklamazzjoni, fl-istess post isir spettaklu mużikali b'kantanti rinomati.
Il-programm tal-festi jinkludi diversi kunċerti mużikali, fiera, ġlied tal-barrin, passacaglia, purċissjonijiet tal-fratellanzi, ċikkulata biċ-churros u l-atti liturġiċi naturalment jiffukaw fuq jum il-patruna fil-15 ta' Ottubru b'quddiesa kantata ċċelebrata mill-isqof, segwita minn purċissjoni kbira, bix-xbieha ta' Santa Tereża u l-Madonna tal-Karità, akkumpanjata mill-awtoritajiet ċivili u militari ta' Ávila, u diversi baned. Il-purċissjoni ssir bejn il-Katidral ta' Ávila u l-Knisja ta' Santa Tereża. Jum qabel issir purċissjoni mit-"Tifla tal-Purċissjoni" mill-Knisja ta' Santa Tereża sal-Katidral.
Gastronomija
daqsminuri|Chuletón de Ávila. daqsminuri|Yemas ta' Santa Tereża. Xi ikel tipiku tal-belt u tar-reġjun huma l-"Judías del Barco", iċ-"Chuletón de Ávila", il-"Patatas revolconas" u l-"Yemas de Santa Teresa". Ta' min isemmi wkoll il-"Hornazo", il-"panina biz-zalzett, bil-bacon, bil-laħam u bil-bajd", il-"Mollejas de ternera" jew il-"Cochinillo", li jinstabu fil-belt kapitali u f'Arévalo.
Yemas ta' Santa Tereża
Dan il-ħelu jista' jinstab dejjem fil-ħanut tal-ħelu tradizzjonali ta' "La Flor de Castilla". Għand il-furnara l-oħra tal-belt jiġi prodott bl-isem ta' "Yemas de Ávila", jew sempliċement "Yemas", mill-isfar tal-bajd.
Chuletón de Ávila
Dan il-platt huwa laħam mixwi T-bone, normalment imsajjar ftit, li jiġi ppreparat fi kwalunkwe lukanda tal-belt. Huwa magħmul mil-laħam tal-Avileña-Negra ibérica, baqra sewda indiġena magħrufa għal-laħam eċċelenti tagħha, famuża lil hinn mill-fruntieri tal-provinċja u tal-pajjiż.
Ġemellaġġ
Ávila hija ġemellata ma':
Trasport
Il-belt hija moqdija mill-istazzjon ferrovjarju ta' Ávila. L-eqreb ajruport huwa l-Ajruport Adolfo Suárez f'Madrid-Barajas. Wieħed jista' jasal fil-belt permezz tal-Awtostrada A-6 minn Madrid. Wieħed jista' jesplora l-belt stess bil-mixi.
Bibljografija tal-lingwa Maltija
Dan l-artiklu jippreżenta biblijografija magħżula tal-lingwa Maltija.
Lessikografija
197px|daqsminuri|lemin|Ktŷb yl klŷm Mâlti 'mfysser byl-Latîn u byt-Taljân minn Mikiel Anton Vassalli
Korsijiet
197px|daqsminuri|lemin|Bonġornu, kif int? Einführung in die maltesische Sprache minn Arne A. Ambros.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran
daqsminuri|257x257px|Is-saqaf simetriku tal-moskea ta' Lotfollah f'Isfahan, l-Iran Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.
L-Iran aċċetta l-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji fis-26 ta' Frar 1975, u b'hekk is-siti storiċi tiegħu saru eliġibbli biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Mill-2021, l-Iran għandu sitta u għoxrin sit.
New Zealand
Zealand Ġdida huwa pajjiż fl-Oċeanja, magħmul żewġ gżejjer kbar, Gżira ta-Fuq u Gżira t'Isfel, u ħafna gżejjer żgħar oħra. Il-belt kapitali hija Wellington.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iran
L-ewwel tliet siti fl-Iran, Meidan Naghshe Jahan, f'Isfahan, Persepolis u Tchogha Zanbil, tniżżlu fil-lista fit-tielet sessjoni tal-Kumitat għall-Wirt Dinji li sar fil-Kajr u f'Luxor, l-Eġittu, fl-1979. Dawn baqgħu l-unika Siti ta' Wirt Dinji tar-Repubblika Iżlamika tal-Iran sal-2003, meta żdied Takht-e Soleyman mal-lista. L-aħħar żieda kienu l-Foresti Irkani fl-2019.
Siti ta' Wirt Dinji
Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972.
Marianne Lederer
Marianne Lederer (twieldet fl-1934) hija studjuża Franċiża tat-traduzzjoni. Flimkien ma’ Danica Seleskovitch, li pproponiet it-Teorija Interpretattiva tat-Traduzzjoni, Lederer kompliet tiżviluppa din it-teorija. Lederer ippubblikat ukoll numru ta’ xogħlijiet dwar il-pedagoġija tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni. Ix-xogħlijiet tagħha influwenzaw b’mod partikulari r-riċerka u l-pedagoġija fil-qasam tal-interpretazzjoni u t-traduzzjoni fuq livell globali.
Riċerka
Permezz tal-introduzzjoni tat-Teorija Interpretattiva tat-Traduzzjoni, fl-1970, introduċiet il-perspettiva fuq it-traduzzjoni bħala proċess trijangulari, iktar milli bħala proċess ta’ kodifikazzjoni lineari. Din it-teorija influwenzat ħafna l-pedagoġija tat-traduzzjoni u l-interpretazzjoni madwar id-dinja. Ix-xogħlijiet ta’ Lederer dwar it-Teorija tal-Interpretazzjoni ġew użati fit-tagħlim tal-interpretazzjoni. Ix-xogħlijiet tagħha ġew tradotti għall-Ingliż, iċ-Ċiniż, il-Ġorġjan, l-Għarbi, is-Serb, il-Korean, l-Ungeriż, l-Ispanjol, u l-Persjan.
Flimkien ma’ Seleskovitch, hija kienet waħda mill-ewwel tradutturi li tbiegħdu mil-lingwistika strutturali, li kienet għadha dominanti fis-sebgħinijiet. Dan sar billi t-traduttur tpoġġa fiċ-ċentru tal-proċess. Apparti minn hekk, huma rrikorrew għal dixxiplini oħra bħal dawk tal-psikoloġija u n-newropsikoloġija biex jispjegaw il-proċess konjittiv tal-interpretazzjoni u t-traduzzjoni. Lederer hija wkoll waħda mill-fundaturi u promoturi tal-Iskola tal-Interpretazzjoni f’Pariġi, li tħeġġeġ l-interpretazzjoni fil-lingwa materna (jew fl-ewwel lingwa).
Lederer hija koeditur ta’ Forum, ġurnal internazzjonali dwar l-interpretazzjoni u t-traduzzjoni, ippubblikat minn John Benjamins Publishing. Hija membru tal-Assoċċjazzjoni Internazzjonali tal-Interpreti tal-Konferenzi (AIIC) u membru tas-Soċjetà Ewropea għall-Istudji tat-Traduzzjoni (EST). Fl-2002, hija rċiviet il-premju Danica Seleskovitch għax-xogħol prominenti tagħha għall-interpreti u r-riċerka fl-interpretazzjoni.
FC Belshina Bobruisk
FC Belshina Bobruisk (bil-Bjelorussu:ФК «Белшына Бабруйск», FK Belshyna Babruisk) hu klabb tal-futbol Bjelorussu li huwa bbażat fil-belt ta' Bobruisk. Attwalment, il-klabb jikkompeti fil-Premier League Bjelorussu.
Stadju
Stadju Spartak huwa stadju multi-użat ġewwa Bobruisk, il-Bjelorussja. Huwa bħalissa qed tintuża l-aktar għal logħbiet tal-futbol. L-istadju jesa' 3700 spettatur. L-istadju nbena f'April 1934 u ġie rikostruwit fl-2004 u l-2006 biex jikseb ħarsa moderna u kapaċità akbar.
Abdulrahman Akkad
Abdulrahman Akkad (bl-Għarbi: عبدالرحمن عقاد; twieled fis-17 ta' Mejju 1998) huwa blogger politiku Sirjan, kelliem pubbliku, u attivist tad-drittijiet tal-bniedem. Attwalment jgħix f'Berlin.
Akkad huwa attivist omosesswali fir-reġjun MENA, speċjalment fis-Sirja, li l-istampa Ġermaniża ddeskrivietu bħala "figura mibgħuda" fid-dinja Għarbija.
Bijografija
Akkad twieled fl-1998 fil-belt ta' Aleppo, fit-Tramuntana tas-Sirja, minn ġenituri Musulmani Sirjani ta' oriġini Lhudija. Familtu għandha dixxendenza mil-Lhud Sefardi li aktar tard ikkonvertu għall-Iżlam. Akkad għandu tliet aħwa u oħt. Fl-2010, Akkad iggradwa mill-iskola primarja Dhat Al-Sawari u wara tliet snin, fl-2013, hu ggradwa minn Abdulwahab Al-Shawaf Junior High. Minħabba li telaq mis-Sirja fl-2013, Akkad ma setax ikompli bl-edukazzjoni tiegħu.
Aleksandar Trajkovski
Aleksandar Trajkovski (Maċedonjan:Александар Трајковски; Skopje, 5 ta' Settembru 1992) huwa plejer tal-futbol Maċedonjan li jilgħab bħala attakkant.
Abdulrahman Akkad
Bijografija
Minħabba l-gwerra ċivili Sirjana, Akkad u familtu ġew sfurzati jitilqu mis-Sirja f'Lulju tal-2013.
Aleksandar Trajkovski
Karriera
Trajkovski beda l-karriera tiegħu ma' FK Cementarnica 55 fejn kien plejer meqjus ħafna u qabad il-għajn tal-klabb Kroat NK Inter Zaprešić. Hu kellu biss 17-il sena meta ffirma iżda huwa ma setgħax jilgħab sakemm ma jkollu 18-il sena.
Abdulrahman Akkad
Attiviżmu fil-Ġermanja
Fis-snin ta' wara, Akkad ta ħafna intervisti lill-istampa u diversi mezzi tax-xandir, primarjament dawk Ġermaniżi u Għarbin, dwar l-esperjenzi tiegħu u l-opinjonijiet politiċi tiegħu speċjalment dwar is-sitwazzjoni tal-omosesswalità u d-drittijiet LGBT fil-Lvant Nofsani. Akkad ta l-ewwel intervista tiegħu lill-gazzetta Ġermaniża Bild u tenna li ma jridx jibqa' l-Ġermanja minħabba t-theddid li rċieva.
Aleksandar Trajkovski
Karriera
Aktar kmieni Aleksandar Trajkovski kien plejer mistieden mal-ġganti Ingliżi Chelsea u skorja l-gowl tar-rebħa fil-Copa Amsterdam U-19 kontra Botafogo de Futebol e Regatas li ggarantixxa lil Chelsea post fis-semi-finali.
Wara ftit snin ma Cementarnica Skopje, hu ffirma fis-sajf tal-2010 ma NK Inter Zaprešić. Logħbiet tajbin fit-tieni nofs tal-istaġun ġibdu l-interess ta' GNK Dinamo Zagreb, iżda Trajkovski qal li hu mhux interessat li jiċċaqlaq possibbli. Ukoll, fl-aħħar tal-istaġun, RSC Anderlecht kienu interessati fix-xiri ta' Trajkovski, iżda l-offerta tagħhom ta' 500.000 ewro ġiet miċħuda. Huwa se jissieħeb mal-klabb Belġjan Zulte Waregem għall-istaġun il-ġdid 2011-2012 wara l-offerta tagħhom ta' 1.100.000 ewro ġiet aċċettata minn Inter Zaprešić.
Fit-22 ta' Mejju 2012, it-tim nazzjonali tal-Maċedonja ta' taħt il-21 sena għeleb lil Olanda 1-0 f'logħba ta' ħbiberija, bil-gowl iżolat skorjat minn Aleksandar Trajkovski.
Virginia Woolf
Adeline Virginia Woolf (IPA: /wʊlf/; née Stephen) twieldet fil-25 ta’ Jannar tal-1882 u mietet fit-28 ta’ Marzu tal-1941. Hi kienet kittieba Ingliża, meqjusa bħala waħda mill-aktar kittieba importanti tal-moderniżmu tas-seklu għoxrin, kif ukoll pijunier fl-użu tan-nixxiegħa tal-kuxjenza bħala teknika għan-narrattiva.