cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pattadakal
Tempju ta' Virupaksha
It-tempju ta' Virupaksha, li jinsab eżatt fin-Nofsinhar tat-tempju ta' Mallikarjuna, huwa l-ikbar monument ta' Pattadakal u l-iktar wieħed sofistikat. Fil-kitbiet imnaqqxin, jissejjaħ bħala "Shri Lokeshvara Mahasila Prasada", għall-isponsor tiegħu r-Reġina Lokmahadevi, u jmur lura għall-ħabta tas-740 W.K. Inbena wara l-kampanji militari ta' suċċess tar-Re Vikramaditya II kontra l-Pallava (is-sekli 4-9 W.K.) u kitba mnaqqxa ssemmi għotja lill-"mużiċisti tat-tempju" mir-Reġina u tiżvela wkoll l-identità tal-arkitett ewlieni "Gunda Anivaritacharya" li ngħata l-unur ta' perijereppu patta mir-Re Vikramaditya II. It-tempju huwa notevoli għad-daqs u għall-kwalità tal-kostruzzjoni tiegħu, bi stil arkitettoniku Dravidjan żviluppat sew, kif ukoll għall-ismijiet imnaqqxa tal-artisti taħt il-panewijiet li ħadmu fuqhom. Bħal bosta tempji oħra f'Pattadakal, it-tempju ta' Virupaksha nbena jħares lejn il-Lvant u huwa ċċentrat madwar garbha griha (sanctum) kwadru, b'linga ta' Xiva, kif ukoll mogħdija tal-mixi fejn wieħed seta' jitlob filwaqt li jdur mat-tempju (pradakshina patha). Quddiem is-sanctum hemm antarala b'żewġ santwarji żgħar u fi ħdanhom hemm xbihat ta' Ganesha u Parvati, fl-aspett ta' Durga bħala Mahishasuramardini li qed joqtol id-dimonju b'għamla ta' buflu. Il-paviljun estern ta' Nandi huwa allinjat fuq assi mil-Lvant għall-Punent, bħalma huma l-mantapa u l-antikamra. Is-sit tat-tempju jifforma rettangolu li jikkonsisti minn kwadri fużi kkonfinati minn ħitan imżejna bit-tinqix. Fi ħdan il-kumpless hemm santwarji iżgħar, li fl-imgħoddi kienu jammontaw għal 32, ibbażati fuq pedamenti b'għamla ta' impronta tas-saqajn, iżda l-biċċa l-kbira minnhom intilfu. Id-daħla tagħti għal mantapa bi 18-il kolonna (4-5-korsija-5-4, b'sett ta' 4x4 li jiffurmaw il-mantapa ta' ġewwa nett u tnejn li jagħtu għall-ispazju tad-darshana).
It-torri ta' fuq is-sanctum huwa struttura piramidali bi tliet livelli, u kull livell fih motivi li jirriflettu dawk preżenti fis-sanctum. Madankollu, għaċ-ċarezza tal-kompożizzjoni, l-artiġjani ssimplifikaw it-temi fil-pilastri ġejjin 'il barra u fit-tinqix mirqum. It-tielet livell huwa l-iktaw wieħed sempliċi, u fih kuta biss fil-parapett, qisu saqaf bil-kuta b'kull naħa tiegħu mżejna bil-kudu – struttura li kienet komuni fit-tempji Induisti b'arkitettura Dravidjana li nbnew wara. Fuq it-tempju hemm "kuruna" qisha kalasha (borma), li tintuża fil-festivals, fiċ-ċerimonji soċjali u fir-ritwali personali bħal tiġijiet. Il-parti ta' fuq ta' din il-borma tinsab 17.5-il metru (57 pied) 'il fuq mill-pjattaforma olzata tat-tempju, u b'hekk it-tempju huwa l-ogħla tempju bi stil tan-Nofsinhar tal-Indja ta' qabel is-seklu 9. Is-sukanasa fuq it-torri hija tassew kbira, u tisboq nofs l-għoli tas-sovrastruttura, biex tkun viżibbli mill-bogħod.
Il-ħitan tas-sanctum u dawk tal-ispazju tal-mantapa fil-qrib huma mżejna b'tinqix mirqum u b'ħafna dettall. Dan it-tinqix juri xbihat tad-divinitajiet tax-Xivainiżmu, tal-Vajxnaviżmu u tax-Xaktiżmu, u temi, bħal Narasimha u Varaha (Vajxaiviżmu), Bhairava u Nataraja (Xivaiżmu), Harihara (nofs Xiva, nofs Vixnu), Lakulisa (Xivaiżmu), Brahma, Durga, Saraswati, Lakshmi u oħrajn. Skont George Michell, it-tinqix fuq il-ħitan u z-zuntier fuq barra tat-tempju ta' Virupaksha huwa "mezz għal kompożizzjonijiet skulturali diversi, bil-bosta l-iżjed numerużi li nstabu fuq kwalunkwe monument tad-dinastija Chalukya bikrija". Apparti l-allat maskili u femminili Induisti, bosta panewijiet juru nies bħala koppji, jinnamraw u b'pożi tal-mithuna, jew bħala individwi lebsin il-ġojjellerija jew b'xi għodod f'idejhom. It-tempju fih bosta freġji li jkopru varjetà ta' suġġetti bħal pereżempju żewġt irġiel jiġġieldu, rishi b'Vixnu, rishi b'Xiva, Vixnu jsalva lil iljunfant Gajendra maqbud f'għadira tal-lotus bil-kukkudrilli, xeni ta' eremitaġġi, u sadhu bilqiegħda b'poża tal-meditazzjoni tal-yoga. Divinitajiet vediċi bħal Surya riekeb karru ma' Aruna, Indra fuq iljunfant u oħrajn huma mnaqqxa fil-ġebel. Xi freġji juru xeni mir-Ramayana, bħal dawk li jinvolvu lil Hanuman bilqiegħda fuq siġġu għoli magħmul minn denbu maġiku u ogħla mill-għoli tat-tron ta' Ravana, ċriev tad-deheb, Hanuman, Sugriva, Vali, Ravana u l-għasfur Jatayu, il-ħtif ta' Sita, u t-taqbid ta' Rama u Lakshmana. Freġji oħra juru xeni mill-Mahabharata, bħal dik ta' Vasudeva priġunier ta' Kamsa u t-twelid ta' Sri Krishna, il-grajja tal-ħajja ta' Krishna fil-Bhagavata Purana u l-Harivamsa, kif ukoll ġrajjiet mill-Panchatantra u minn testi Induisti oħra.
It-tempju fih kitbiet imnaqqxin li huma storikament sinifikanti u li jagħtu ħjiel dwar is-soċjetà u l-kultura tal-Indja fis-seklu 8. Pereżempju, kitba mnaqqxa partikolari ssemmi għotja lill-"mużiċisti tat-tempju" mir-reġina.
It-tempju famuż ta' Kailasha fl-Għerien ta' Ellora ġie mmudellat fuq dan it-tempju, għalkemm it-tempju ta' Virupaksha fih innifsu ġie mmudellat fuq it-tempju ta' Kailasanatha f'Kanchipuram.
Tempju ta' Papanatha
It-tempju ta' Papanatha jinsab ftit 'il bogħod mir-raggruppament prinċipali ta' tmien monumenti. Jinsab madwar nofs kilometru fin-Nofsinhar tat-tempju ta' Virupaksha u jmur lura għall-aħħar tal-perjodu ta' tmexxija tad-dinastija Chalukya bikrija, bejn wieħed u ieħor f'nofs is-seklu 8. It-tempju huwa notevoli għat-taħlita innovattiva tiegħu ta' stili arkitettoniċi Induisti Dravida u Nagara.
Il-konfigurazzjoni mhux tas-soltu tat-tempju x'aktarx li hija dovuta għall-kostruzzjoni tiegħu stess, li seħħet fi tliet stadji, iżda hemm nuqqas ta' evidenza epigrafika li tappoġġa din l-ipoteżi. Id-dettalji arkitettoniċi u skulturali tiegħu juru tema konsistenti u unifikata, li tindika li xi darba kien hemm pjanta. It-tempju huwa itwal u jinkorpora żewġ mantapa interkonnessi, waħda b'16-il kolonna u oħra b'erba' kolonni. It-tiżjin, il-parapetti u xi partijiet tal-pjanta għandhom stil Dravidjan, filwaqt li t-torri u n-niċeċ bil-pilastri għandhom stil Nagara.
Bħal f'tempji oħra, it-tempju ta' Papanatha jħares lejn il-Lvant u għandu linga ta' Xiva fil-garbha griya (sanctum) tiegħu, iżda ma hemm l-ebda mandapa ta' Nandi. Minflok, hemm xbieha ta' Nandi fis-sabha mantapa li tħares lejn is-sanctum. Il-ħitan tat-tempju huma notevoli għad-divinitajiet u t-temi mnaqqxa tax-Xivaiżmu u tal-Vajxnaviżmu; Durga tidher f'waħda min-niċeċ. Fuq il-ħitan hemm panewijiet imnaqqxa b'mod mirqum, li juru leġġendi bħar-Ramayana u siltiet mill-Kiratarjuniya.
Iċ-ċentru tas-saqaf huwa mżejjen b'Xiva Nataraja elaborat, filwaqt li ħaġriet oħra tas-saqaf juru lil Vixnu; panew partikolari jurih b'poża mixħuta tal-Anantasayana. Fuq barra, fil-mandapa, hemm ix-xbihat ta' nisa individwali u koppji jinnamraw u fi stadji differenti tal-mithuna. Ħafna panewijiet juru mużiċisti b'tipi differenti ta' strumenti mużikali.
Tempju Ġain ta' Narayana
It-tempju Ġain ta' Narayana f'Pattadakal inbena matul is-seklu 9, x'aktarx sponsorjat mir-Re Krishna II tar-Rashtrakuta jew miċ-Chalukya ta' Kalyani. Għad-differenza tad-disa' tempji l-oħra, dan it-tempju ma għandux divinitajiet Induisti u panewijiet mirquma preżenti fid-disa' tempji l-oħra, iżda minflok fih statwa ta' Jina mnaqqxa fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-gronda tal-kapota.
Bħat-tempji Induisti, dan it-tempju fih ukoll sanctum kwadru, mogħdija tal-mixi fejn wieħed seta' jitlob filwaqt li jdur mat-tempju, antikamra, mantapa u zuntier. Il-mantapa hija maqsuma f'seba' kompartimenti fil-ħitan tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar, b'niċeċ dojoq li fihom Jina bilqiegħda. Il-kompartimenti għandhom stil tat-Tramuntana tal-Indja, u l-livell tat-torri fih shikhara kwadra mnaqqxa.
Il-mantapa fiha ringiela ta' kolonni tal-ġebel tar-ramel illostrati bil-mola. Il-kakshasana huma mżejna b'figuri ta' żeffiena, purna-ghata, nidhi, vyala, eċċ. iżda uħud minnhom tlestew parzjalment biss. Fid-daħla hemm tinqix ta' iljunfant ta' daqs reali bir-rikkieba. Skont Adam Hardy, in-niċeċ tal-mantapa ta' dan it-tempju Ġain jaf kellhom xi xbihat fl-imgħoddi.
L-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja wettaq skavi fis-sit li wasslu għall-evidenza ta' tempju Ġain iktar antik. Skont l-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja, l-iskavi żvelaw "il-fdalijiet ta' kumpless ta' tempju kbir bil-brikks kif ukoll skultura sabiħa ta' Tirthankara bilwieqfa b'poża sama-bhanga li jindikaw l-eżistenza ta' tempju li x'aktarx kien inbena qabel jew fil-bidu tat-tmexxija tad-dinastija Chalukya bikrija".
Monumenti u kitbiet imnaqqxa oħra
Għadd ta' kitbiet imnaqqxa bil-lingwa antika tal-Kannada nstabu f'Pattadakal, l-iktar fit-tempji ta' Virupaksha, ta' Sangameshwara u ta' Papanatha. Dawn il-kitbiet imnaqqxa huma sors importanti ta' informazzjoni rigward l-għotjiet mir-Re Vikramaditya, u minn Vijayaditya, diversi rġejjen, u oħrajn, għall-kostruzzjoni u għat-tħaddim tat-tempju. Ipprovdew ukoll ħjiel siewi dwar l-evoluzzjoni ta' diversi skritti Indjani bil-miktub. Pereżempju, kolonna partikolari tas-seklu 8 fiha kitbiet imnaqqxa b'żewġ skritti Sankriti, l-iskritt Siddhamatrika tat-Tramuntana tal-Indja u l-iskritt proto-Kannada-Telugu tan-Nofsinhar tal-Indja.
Fl-2008, Upinder Singh kiteb li S. Venkateshaiah, arkeologu mlaħħaq mal-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja kien sab il-barriera minn fejn kien inqata' l-ġebel għall-monumenti ta' Pattadakal, xi ħames kilometri 'l bogħod. Is-sit huwa notevoli għal skizzi ta' Xiva, ta' Nandi, ta' Durga, ta' Ganesh, ta' trident, ta' pagun, ta' swastika, ta' simboli u ta' kitbiet imnaqqxin. Uħud minnhom jaf huma emblemi ta' xirkiet (sanghata) li kienu jaqtgħu u jipprovdu l-ġebel għat-tempji mill-barriera.
Importanza
Skont l-istorika tal-arti Cathleen Cummings, il-monumenti f'Pattadakal huma eżempju storikament sinifikanti tar-reliġjon, tas-soċjetà u tal-kultura, partikolarment Induisti u Ġain, fir-reġjun Dekkan u huma espressjoni tal-viżjoni Induista dinjija rjali u reliġjuża tal-Indja tas-seklu 8. Hija tikteb li l-artiġjani jesprimu l-kunċetti kunfliġġenti tad-Dharma (dmirijiet, virtujiet, tjubija) u tal-Moksha (ħelsien) fit-teoloġija Induista, partikolarment ix-Xivainiżmu ta' Pashupata. Barra minn hekk, hija tiddikjara li l-importanza mhijiex biss fi ħdan ix-xbihat individwali iżda wkoll fil-pożizzjoni u fis-sekwenza relattiva tagħhom, kif ukoll f'kemm jesprimu sew it-tensjoni storika fit-tradizzjoni reliġjuża Induista bejn il-ħajja statali tas-sidien tad-djar u l-ħajja tal-patrijiet li jgħaddu bix-xejn.
L-espressjoni tad-Dharma, partikolarment ir-raja-dharma (awtorità u dmirijiet irjali) toħroġ fid-dieher permezz ta' Rama u Moksha li jidhru f'diversi tempji f'Pattadakal. Rama tidher f'bosta freġji b'eżempji mill-ġrajja tal-ħajja ta' Rama mir-Ramayana, filwaqt li Moksha tiġi espressa permezz tax-xbihat ta' Lakulisha, ta' Nataraja, ta' Yoga, u ta' bosta axxetiċi. Xbihat oħra li huma partikolarment prevalenti f'Pattadakal huma dawk ta' bejn Purusha u Prakriti, ir-ruħ u l-materja, il-maskil u l-femminil.
It-tempji f'Pattadakal huma simboliċi tal-inklinazzjoni Chalukya favur l-integrazzjoni, u l-isperimentazzjoni, li rriżultaw fil-fużjoni tal-istili arkitettoniċi tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar tal-Indja. Dan huwa partikolarment evidenti meta wieħed iqis l-arkitettura ta' Pattadakal, ta' Aihole u ta' Badami flimkien. Fis-seklu 5, Aihole serviet bħala inkubatur għall-kunċetti li wasslu għall-integrazzjoni tal-istili arkitettoniċi differenti. Dawn il-kunċetti ġew raffinati ulterjorment f'Badami matul is-sekli 6 u 7. Il-qofol intlaħaq, kif deskritt mill-UNESCO bħala "l-apoġew ta' arti ekklettika li fis-sekli 7 u 8 kisbet taħlita armonjuża ta' forom arkitettoniċi mit-Tramuntana u min-Nofsinhar tal-Indja".
Mużika u arti tal-era Medjevali bikrija
Fost l-iskulturi f'Pattadakal hemm waħda ta' ljut b'għonq twil li tmur lura għas-seklu 10. Fis-sit hemm ukoll freġji bi strumenti mużikali iktar konvenzjonali, iżda l-ljut b'għonq twil jissuġġerixxi li kien hemm tradizzjoni ta' mużiċisti innovattivi b'disinni ġodda għall-istrumenti. Eżempju ieħor huma z-zitarri tawwalin tas-seklu 7 li huma mnaqqxa f'bassoriljiev f'Mahabalipuram f'Tamil Nadu.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Peña de los Enamorados
daqsminuri|298x298px|Peña de los Enamorados Peña de los Enamorados (litteralment "Il-Blata tal-Maħbubin") hija muntanja qrib ir-raħal ta' Antequera, fil-Provinċja ta' Málaga, l-Andalusija, Spanja. Il-quċċata tagħha tlaħħaq it-880 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Mid-Dolmen ta' Menga, l-għamla tal-muntanja jingħad li tixbah ras ta' bniedem mimdud.
Isem
Kristofru Kolombu kien jaf b'dan l-isem partikolari. Il-kittieb tal-kronaki tiegħu, Bartolome de Casas, ikkopja linja mir-reġistru ta' abbord mid-29 ta' Ottubri 1492, fejn Kolombu jiddeskrivi dak li kien ra tmint ijiem qabel f'Kuba: "Hu u jirrimarka dwar il-pożizzjoni tax-xmara u tal-port, li semma San Salvador, huwa ddeskriva l-muntanji bħala imponenti u sbieħ, bħal dik ta' Peña de las Enamoradas...".
Elena Ceaușescu
Elena Ceaușescu (imwielda bħala Lenuța Petrescu; twieldet fis-7 ta' Jannar 1916 – mietet fil-25 ta' Diċembru 1989) kienet il-mara ta' Nicolae Ceaușescu, il-kap Komunista tar-Rumanija. Hi serviet ukoll bħala Viċi-Prim Ministru tar-Rumanija.
Peña de los Enamorados
Isem
Il-muntanja hija magħrufa wkoll lokalment bħala "Montaña del Indio" minħabba li tixbaħ ras ta' Indjan Amerikan meta wieħed iħares lejha minn ċertu angoli, fosthom mid-daħla tad-Dolmen ta' Menga.
Abrigo de Matacabras
xellug|daqsminuri|264x264px|Veduta ta' Peña de los Enamorados mid-daħla tad-Dolmen ta' Menga L-Abrigo (għar kenni) ta' Matacabras, li jinsab 'l isfel min-naħa tal-Majjistral ta' Peña de los Enamorados, huwa marbut mill-qrib mad-Dolmen ta' Menga, peress li l-assi ta' dan tal-aħħar huwa orjentat lejh direttament. Il-qabar huwa orjentat lejn il-Grigal, fit-Tramuntana ta' tlugħ ix-xemx tas-solstizju tas-sajf, u huwa l-uniku qabar orjentat b'dan il-mod fl-Ewropa f'dan il-kuntest kulturali.
Elena Ceaușescu
Karriera fil-gvern
thumb|Elena Ceaușescu flimkien ma' [[Ion Iliescu fl-1976]] Wara li l-Komunisti ħadu l-poter, Elena ħadmet bħala segretarja fil-Ministeru tal-Affarijiet Barranin. Meta r-raġel tagħha sar segretarju ġenerali tal-partit, Elena ngħatat diversi uffiċċji fil-Partit Komunista Rumen. F'Ġunju tal-1973 hi saret membru tal-Politburo tal-Partit Komunista, biex b'hekk laħqet bħala t-tieni l-ogħla u l-iktar figura influwenti wara Ceaușescu innifsu. Hi kienet involuta ħafna fl-amministrazzjoni tal-partit flimkien ma' żewġha, u kienet fost il-ftit min-nisa miżżewġa ta' kapijiet tal-Partit Komunista li kellha profil politiku għoli.
Elena kienet takkumpanja lil żewġha f'diversi żjarat uffiċjali barra mill-pajjiż. Waqt żjara statali lir-Repubblika Popolari taċ-Ċina f'Ġunju tal-1971, hi nnutat kif Jiang Qing, il-mara tal-President Mao Zedong, kellha pożizzjoni ta' poter. B'riżultat t'hekk bdiet taħdem biex tikseb iktar poter politiku fir-Rumanija. F'Ġunju tal-1971, ġiet eletta bħala membru tal-Kummissjoni Ċentrali fuq it-Tbassir Soċjo-Ekonomiku, u f'Lulju tas-sena ta' wara, saret membru sħiħ tal-Kumitat Ċentrali tal-Partit Komunista. F'Ġunju tal-1973, wara li ġiet nominata minn Emil Bodnăraș, ġiet eletta fil-Kumitat Eżekuttiv tal-partit. F'Novembru tal-1974, matul il-ħdax-il Kungress tal-Partit, saret membru tal-kumitat eżekuttiv politiku, u f'Jannar tal-1977, saret membru tal-ogħla korp fi ħdan il-partit, l-Uffiċċju Permanenti tal-Kumitat Eżekuttiv Politiku. F'Marzu tal-1975, ġiet eletta fil-Gran Assemblea Nazzjonali, il-leġiżlatura nazzjonali tal-pajjiż, fejn ħadet is-siġġu ta' Pitești (fid-disrett ta' Arges), l-iktar reġjun industrijali importanti fil-pajjiż. Din il-kariga baqgħet iżżommha sa mewtha. F'Marzu tal-1980, saret Viċi-Prim Ministru, titlu statali li wkoll żammitu sar-Rivoluzzjoni Rumena.
It-tmiem
thumb|Elena u Nicolae mal-Imperatur [[Hirohito waqt żjara f'Tokjo fl-1975]] Nhar is-16 ta' Diċembru 1989, f'Timișoara nġabret ġemgħa biex tappoġġja lill-qassis Ungeriż Laszlo Tokes li kien arrestat wara li attakka t-tmexxija ta' Ceaușescu. Din kibret aktar minn mistenni għal protesta kbira kontra l-gvern. L-armata sparat fuq il-folla u mijiet sfaw vittmi. Fl-20 ta' Diċembru saret it-tieni protesta fejn fiha ħadu sehem 50,000 ruħ, bl-uniku għan kien li jipprotestaw kontra l-gvern u Nicolae Ceaușescu. Nicolae, fuq parir ta' Elena, ordna li l-għada kellha ssir attività fil-pjazza ċentrali ta' Bukarest. Hemmhekk inġabru mat-80,000 ruħ li malli Nicolae tfaċċa fil-parapett flimkien ma' martu u d-diversi uffiċjali tal-Partit, qabdu jgħajtu għajat kontra ż-żewġ dittaturi.
Bis-sitwazzjoni teskala, Elena ħarbet ma' żewġha fit-22 ta' Diċembru, però nqabdu fil-belt ta' Târgoviște. Fil-proċess hi wieġbet għal ftit mistoqsijiet minħabba li Nicolae ħa rwol protettiv, saqsiha sabiex tikkalma u xengel rasu kull darba li kienet titkellem b'rabja. Nhar il-Milied, fil-25 ta' Diċembru, ġew sentenzjanti għall-mewt. Huma ntrabtu b'idejhom wara darhom u ttieħdu barra fejn skwadra tal-isparar sparat fuq it-tnejn. Hi kellha 73 sena. Hi kienet l-unika mara li qatt ingħatat il-piena kapitali fl-istat modern tar-Rumanija.
Hugo (film)
Hugo huwa film tal-avventura Amerikan tal-2011, 3D ibbażat fuq ir-rumanz ta' Brian Selznick The Invention of Hugo Cabret dwar tifel li kien jgħix waħdu fi stazzjon tal-ferrovija f'Pariġi. Il-film kien dirett minn Martin Scorsese u miktub minn John Logan. Koprodott minn GK Films ta' Graham King u Infinitum Nihil ta' Johnny Depp. Fil-partijiet ewlenin, Asa Butterfield, Chloë Grace Moretz, Ben Kingsley, Sacha Baron Cohen, Helen McCrory, Ray Winstone, Emily Mortimer, Jude Law u Christopher Lee. Il-film irċieva riċensjonijiet tajbin ħafna, b'ħafna mill-kritiċi jfaħħru l-viżwal, ir-reċtar u d-direzzjoni. Xi uħud sejħulu l-aqwa film 3D tad-deċennju. Fl-84 Academy Awards, Hugo rċieva ħames Oscars — għal Best Cinematography, Best Art Direction, Best Visual Effects, Best Sound Mixing, u Best Sound Editing — u bl-ikbar numru ta' nominazzjonijiet - ħdax.
It-trama
Fl-1931, Hugo Cabret (Asa Butterfield), tifel ta' tnax-il sena, kien jgħix ma' missieru armel (Jude Law), arluġġar mustaċċun f'Pariġi. Missieru kien jieħdu jara l-films b'mod speċjali dawk ta' Georges Méliès. Il-missier imut f'nirien li qabdu f'mużew, u Hugo beda jitrabba minn zijuh (Ray Winstone), arluġġar sakranazz li kien jieħu ħsieb l-arloġġi tal-istazzjon tal-ferrovija Gare Montparnasse. Zijuh jgħallmu jieħu ħsieb l-arloġġi imbagħad jgħib. Wara jinstab li jkun għereq. Hugo jgħix fl-istazzjon, isewwi l-arloġġi, jisraq l-ikel, u jaħdem fuq l-iktar proġett ambizzjuż ta' missieru: isewwi robot ta' raġel li suppost seta' jikteb. Konvint li dan ir-robot kellu messaġġ mingħand missieru, Hugo jagħmel minn kollox biex isewwih. Jisraq biċċiet mekkaniċi, iżda jinqabad minn sid ta' ħanut tal-ġugarelli, Papa Georges (Ben Kingsley), li jieħu l-ktieb tan-noti ta' Hugo li fih kellu disinni kif se jsewwi r-robot. Biex jerġa' jieħu l-ktieb tan-noti, Hugo jsegwi lil sid il-ħanut f'daru u jiltaqa' ma' Isabelle (Chloë Grace Moretz), iltima tamparu u l-filjozza ta' Georges. Twiegħdu li se tgħinu. L-għada, Georges jagħti koċċ irmied lil Hugo, u jgħid li dawk kienu l-fdal tal-ktieb, imma Isabelle tgħidlu li l-ktieb ma kienx inħaraq. Fl-aħħar iħalli lil Hugo jieħu l-ktieb lura jekk jaħdimlu sakemm ipatti għal dak kollu li kien seraq. Hugo jaħdem fil-ħanut, u biż-żmien jirnexxilu jsewwi r-robot imma jkun jonqsu biss parti waħda, ċavetta f'forma ta' qalb.
Riferenzi storiċi
Ħafna mill-ħajja ta' Georges Méliès kif murija fil-film hija eżatta: tassew li beda jinteressa ruħu fil-films wara li ra dimostrazzjoni tal-kamera tal-aħwa Lumière, tassew li kien illużjonista u kien jaħdem il-ġugarelli, tassew li kien jesperimenta bir-robots, tassew li kellu teatru(Theatre Robert-Houdin), li spiċċa fallut, il-films tiegħu nħallu għaċ-cellulose, beda jbigħ il-ġugarelli fl-istazzjon ta' Montparnasse u finalment ingħata l-midalja Légion d'honneur wara perjodu terribbli fejn kien assolutament minsi. Ħafna mis-silent films tal-bidu murija fil-film huma xpgħlijiet veri ta' Méliès bħal Le voyage dans la lune (1902).
Id-disinn għar-robot kien wieħed ispirat minn dak li għamel arluġġar Svizzeru Henri Maillardet, li Selznick kien ra fi Franklin Institute, Philadelphia, u r-robot ta' Jaquet-Droz "the writer". Emil Lager, Ben Addis, u Robert Gill jidhru ukoll fil-film bħala Django Reinhardt, missier il-kitarra jazz taż-żingari, Salvador Dalí, il-pittur surrealista Spanjol, u James Joyce, awtur Irlandiż. Il-ktieb li Monsieur Labisse jagħti lil Hugo bħala rigal, Robin Hood le proscrit, inkiteb minn Alexandre Dumas fl-1864 traduzzjoni mill-oriġinal Ingliż ta' Pierce Egan the Younger.
Monasteru ta' Horezu
daqsminuri|Il-Monasteru ta' Horezu. Il-Monasteru ta' Horezu huwa binja reliġjuża li ġiet stabbilita fl-1690 mill-Prinċep Constantin Brâncoveanu fil-belt Rumena ta' Horezu, fil-Wallakja, u li tlestiet fl-1709. Il-monasteru jitqies bħala wieħed mill-aqwa eżempji tal-istil Brâncovean, magħruf għall-purezza arkitettonika u r-rikkezza fid-dettalji mnaqqxa, ir-ritratt ex voto u l-pitturi ornamentali. Il-kumpless jinkludi l-knisja, it-torri tal-kampnar, il-kappella u r-refettorju.
Fl-1993 il-Monasteru ta' Horezu tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
X'aktarx li isem is-sit oriġina minn isem l-għasafar tal-priża tipiċi tal-inħawi, li jinsabu fil-foresti madwar il-monasteru (huhurezi). Sal-1862 il-monasteru kien għall-irġiel biss. Wara li l-patrijiet tal-monasteru ġew ittrasferiti lejn Bistriţa, il-monasteru beda jintuża minn 48 soru. Il-kumpless kien fih ukoll sptar rurali b'50 sodda. Il-monasteru nbena bl-istil Brâncoveanu, u fl-1993 tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Il-monasteru ġie rrestawrat diversi drabi mill-1827 u jitqies bħala binja storika nazzjonali tar-Rumanija.
Deskrizzjoni
Il-kappella kwadra b'torri ottagonali, bi twieqi li minnhom tiddawwal il-kappella kollha, tinsab fuq in-naħa tal-Punent tad-daħla tal-knisja u nbniet fl-1697. L-affreski tal-kappella saru bejn l-1705 u l-1706 u jinsabu f'kundizzjoni tajba. Minbarra l-knisja, fil-monasteru nbnew tliet kappelli esterni. Fil-Lvant tal-monasteru hemm il-knisja żgħira ta' Adormirea Maicii Domnului, li ġiet stabbilita fl-1699 mill-Prinċipessa Marija, mart il-Prinċep Brâncoveanu, li hija magħrufa wkoll bħala Bolniţa. Din hija mdawra b'ċirku sħiħ ta' ħitan. Barra minn hekk, hemm ukoll il-fdalijiet ta' eks infermerija. Madwar 500 metru lejn it-Tramuntana tal-monasteru hemm il-Kappella tal-Appostli, li nbniet fl-1698, u madwar 500 metru lejn il-Punent, lil hin min-nixxiegħa ta' Romani, hemm il-Kappella ta' San Stiefnu, li nbniet fl-1703.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monasteru ta' Horeżu ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Park Nazzjonali ta' Pirin
daqsminuri|286x286px|Pajsaġġ tipiku tal-park bil-lagi glaċjali u l-qċaċet tal-irħam. Il-Park Nazzjonali ta'  Pirin (bil-Bulgaru: Национален парк "Пирин"), oriġinarjament imsemmi bħala l-Park Nazzjonali ta' Vihren, jinkorpora l-biċċa l-kbira tal-Muntanji ta' Pirin fil-Lbiċ tal-Bulgarija, b'erja ta' 403.56 km2 (155.82 mil kwadru).
Huwa wieħed mit-tliet parks nazzjonali fil-pajjiż; it-tnejn l-oħra huma l-Park Nazzjonali ta' Rila u l-Park Nazzjonali tal-Balkani Ċentrali. Il-park ġie stabbilit fl-1962 u t-territorju tiegħu tkabbar diversi drabi minn dak iż-żmien 'l hawn. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. L-elevazzjoni tvarja minn 950 metru sa 2,914-il metru f'Vihren, it-tieni l-ogħla quċċata tal-Bulgarija u t-tielet l-ogħla tal-Balkani.
Il-park jinsab fil-Provinċja ta' Blagoevgrad, l-iżjed reġjun tal-Lbiċ tal-pajjiż, fit-territorju ta' seba' muniċipalitajiet: Bansko, Gotse Delchev, Kresna, Razlog, Sandanski, Simitli u Strumyani. Ma hemm l-ebda post popolat fi ħdan it-territorju tal-park. Hemm żewġ riżervi naturali fi ħdan il-konfini tal-Park Nazzjonali ta' Pirin, dak ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa u dak ta' Yulen. Ir-riżerva naturali ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa hija fost l-eqdem fil-Bulgarija; ġiet stabbilita fl-1934 u hija inkluża fin-Network Dinji tar-Riżervi ta' Bijosfera fil-qafas tal-Programm tal-UNESCO "Il-Bniedem u l-Bijosfera". It-territorju kollu huwa parti min-network ta' żoni naturali protetti tal-Unjoni Ewropea, Natura 2000.
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa rinomat għall-118-il lag glaċjali tiegħu, l-ikbar u l-iżjed wieħed fond minnhom huwa l-Lag ta' Popovo. Bosta minnhom jinsabu fl-irdumijiet tal-widien muntanjużi. Hemm ukoll ftit glaċieri żgħar, fosthom dak ta' Snezhnika, li jinsab fl-irdum fond ta' Golemiya Kazan fil-parti t'isfel wieqfa ta' Vihren, u dak ta' Banski Suhodol. Dawn huma l-iżjed glaċieri li jinsabu fin-Nofsinhar tal-Ewropa.
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jagħmel parti mill-ekoreġjun terrestri tal-foresti muntanjużi mħalltin ta' Rodope, magħmul minn foresti Paleartiċi miti tas-siġar bil-weraq wiesa' u foresti mħallta. Il-foresti jkopru 57.3 % tal-erja tal-park u kważi 95 % mis-siġar huma koniferi. L-età medja tal-foresti hija 85 sena. L-eqdem siġra tal-Bulgarija, is-siġra taż-żnuber ta' Baikushev, tinsab fil-park. B'età ta' madwar 1,300 sena, il-park huwa kontemporanju tal-istabbiliment tal-istat Bulgaru fis-681 W.K. Il-fawna tal-Park Nazzjonali ta' Pirin hija diversifikata u tinkludi 45 speċi ta' mammiferi, 159 speċi ta' għasafar, 11-il speċi ta' rettili, tmien speċijiet ta' anfibji u sitt speċijiet ta' ħut.
Storja u amministrazzjoni tal-park
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin ġie stabbilit fit-18 ta' Novembru 1962 sabiex l-ekosistemi u l-pajsaġġi naturali jiġu ppreservati, flimkien mal-komunitajiet u mal-ħabitats tal-pjanti u tal-annimali. Oriġinarjament il-park kien jismu l-Park Nazzjonali ta' Vihren, u ż-żona protetta inizjalment kienet tkopri 67.36 km2. It-territorju tal-park tkabbar diversi drabi sa ma laħaq l-erja attwali ta' 403.56 km2 fl-1999. Fl-1983, il-Park Nazzjonali ta' Pirin tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Skont il-Kostituzzjoni tal-Bulgarija, il-park għandu sjieda statali esklużiva.
Skont il-klassifikazzjoni tal-Unjoni Internazzjonali għall-Konservazzjoni tan-Natura, il-park jaqa' taħt il-kategorija ta' ġestjoni Nru II (park nazzjonali) u għandu l-objettiv prinċipali li jħares l-ekosistemi ħajjin tiegħu filwaqt li jkun possibbli li l-bniedem iżur il-park b'infrastruttura ta' sostenn. It-territorju kollu tal-park huwa inkluż fin-network tal-Unjoni Ewropea taż-żoni naturali protetti ta' Natura 2000. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa mniżżel bħala żona importanti għall-għasafar u għall-bijodiversità mill-BirdLife International.
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa ġestit minn direttorat subordinat għall-Ministeru għall-Ambjent u l-Ilma tal-Bulgarija bbażat fir-raħal ta' Bansko fl-għoljiet muntanjużi tat-Tramuntana. Mill-2004, l-amministrazzjoni tal-park għandha 92 impjegat. Hemm żewġ ċentri ta' informazzjoni għall-viżitaturi li jinsabu f'Bansko u f'Sandanski. Il-park huwa maqsum f'sitt setturi: Bayuvi Dupki b'uffiċċju f'Razlog, Vihren b'uffiċċju f'Bansko, Bezbog b'uffiċċju f'Dobrinishte, Trite Reki u Kamenitsa, it-tnejn li huma b'uffiċċju f'Sandanski, u Sinanitsa b'uffiċċju f'Kresna.
Deskrizzjoni ġenerali
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jinkorpora ħafna mill-muntanji ta' Pirin fil-Lbiċ tal-Bulgarija, li jiffurmaw parti mill-Katina Muntanjuża ta' Rila-Rodope. Lejn it-Tramuntana l-park huwa maqsum mill-muntanji ta' Pirin permezz tal-Fondoq ta' Predel u mogħdija muntanjuża f'elevazzjoni ta' 1,140 metru. Lejn il-Lvant hemm il-wied tax-xmara Mesta, inkluż il-Wied ta' Razlog, u lejn in-Nofsinhar hemm il-Fondoq ta' Paril (1,170 metru) li jifforma l-fruntiera mal-katina muntanjuża ta' Slavyanka. Lejn il-Punent hemm il-wied tax-xmara Struma. Il-park jinsab kollu fil-Provinċja ta' Blagoevgrad fil-muniċipalitajiet ta' Bansko (36.6 % tat-territorju tal-park), Gotse Delchev (4.9 %), Kresna (14.9 %), Razlog (10.2 %), Sandanski (30.7 %), Simitli (2.3 %) u Strumyani (0.4 %).
Stratigrafija u ġeoloġija
Ġeoloġikament il-muntanji ta' Pirin ġew iffurmati bi blat metamorfiku — gneiss, bijotit u xisti kristallini, amfibolit, kwarzit kif ukoll irħam. Il-blat tal-granit Paleożojku jinsab f'żoni ristretti fil-periferiji tal-Park Nazzjonali ta' Pirin. Il-blat tal-granit mill-Kretaċju Superjuri jifforma żewġ plutoni distinti: it-Tramuntana ta' Pirin u Bezbog. Il-pluton ta' Pirin Ċentrali jkopri l-limiti tan-Nofsinhar tal-park u jmur lura għall-Oligoċen Superjuri. Il-blat tal-granit ikopri 55 % tat-territorju tal-park.
Klima
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jaqa' fi ħdan iż-żona klimatika Mediterranja kontinentali u minħabba l-elevazzjoni tiegħu, is-sezzjonijiet iktar għoljin għandhom klima Alpina. Il-klima hija influwenzata minn ċikluni Mediterranji l-iktar fl-aħħar tal-ħarifa u fix-xitwa, li jġibu magħhom xita qliel u frekwenti, u mill-antiċiklun tal-Azores fis-sajf, u b'hekk ix-xhur tas-sajf ikunu sħan u nexfin. Ir-riljiev tal-park għandu influwenza kruċjali fuq il-klima. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin għandu tliet żoni klimatiċi skont l-elevazzjoni — baxxa bejn 600 u 1,000 metru (16 % tat-territorju totali), nofsana bejn 1,000 u 1,800 m (40 %) u għolja, 'il fuq minn 1,800 metru (44 %). It-temperatura tinżel iktar ma togħla l-elevazzjoni, speċjalment fis-sajf. It-temperatura annwali medja tkun madwar 9-10 °C fiż-żona baxxa, 5-7 °C fiż-żona nofsana u 2-3 °C fl-għoli. L-iżjed xahar kiesaħ ikun Jannar b'temperatura medja li tvarja bejn −5 u −2 °C. L-iżjed xahar sħun ikun Lulju b'temperatura li tvarja bejn 20 °C f'elevazzjoni ta' 1,600 metru u 15 °C f'2,000 metru. L-inverżjonijiet fit-temperatura, jiġifieri ż-żieda fit-temperatura bl-għoli, jiġu osservati f'75 % tal-jiem tax-xitwa.
Il-preċipitazzjoni annwali tkun ta' 600-700 mm fiż-żoni b'elevazzjoni baxxa u 1,000-1,200 mm fiż-żoni għoljin. Ix-xita tinżel l-iktar fix-xitwa u fir-rebbiegħa, filwaqt li s-sajf ikun l-iżjed staġun niexef. L-umdità fl-arja tkun 60-75 % f'Awwissu u 80-85 % f'Diċembru. Fix-xitwa l-preċipitazzjoni tkun fil-biċċa l-kbira borra, li tvarja minn 70-90 % fiż-żoni baxxi għal 100 % fiż-żoni għoljin. In-numru medju ta' jiem bil-borra jvarja bejn 20-30 sa 120-160. L-ogħla ħxuna tal-borra tlaħħaq 40-60 cm f'elevazzjoni ta' 1,000-1,800 metru fi Frar u 160-180 cm 'il fuq minn 1,800 metru f'Marzu (190 cm fuq Vihren). F'xi xtiewi l-ħxuna tal-borra tista' tlaħħaq 250–350 cm. Il-valangi jseħħu spiss fix-xitwa.
Idroloġija
It-territorju tal-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa maqsum kważi b'mod indaqs bejn il-baċiri tax-xmajjar Struma (206.06 km2 jew 51.1 %) u Mesta (197.50 km2 jew 48.9 %). Il-fluss tal-ilma jimxi max-xaqliba ewlenija tal-muntanji fid-direzzjoni mill-Grigal għax-Xlokk. Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa s-sors ta' 10 tributarji tax-xmara Struma; l-itwal huwa dak ta' Sandanska Bistritsa, u ta' 10 tributarji oħra tax-xmara Mesta. Ix-xmajjar huma qosra, weqfin u b'volum kbir ta' ilma. Jiffurmaw bosta kaskati li ġeneralment ma jkunux għoljin daqs dawk fil-Muntanji ta' Rila jew tal-Balkani. L-ogħla kaskata hi l-kaskata ta' Popinolashki, li tlaħħaq xi 12-il metru. L-iskariku annwali medju tax-xmajjar tal-park hu ta' 355,6 miljun m3, u minnhom 188,5 miljun m3 inixxu fix-xmara Struma u 167,1 miljun m3 fix-xmara Mesta. L-iskariku mill-park għal kull kilometru kwadru huwa 2.3 drabi ikbar mill-medja tal-Park Nazzjonali ta' Pirin kollu u 5.6 drabi ikbar mill-medja tal-Bulgarija kollha. Il-pajsaġġ fih 118-il lag glaċjali permanenti, li tradizzjonalment jinqasmu fi 17-il grupp, bħal-Lagi ta' Popovo, il-Lagi ta' Kremenski, il-Lagi ta' Banderishki, il-Lagi ta' Vasilashki, il-Lagi ta' Valyavishki, il-Lagi ta' Chairski, il-Lagi ta' Vlahini jew il-Lagi ta' Tipitski. L-ikbar fosthom huwa l-Lag ta' Popovo b'123,600 m2, li huwa r-raba' l-ikbar lag glaċjali fil-Bulgarija. B'fond ta' 29.5 metru, huwa wkoll l-iżjed lag fond tal-Park Nazzjonali ta' Pirin u t-tieni l-iktar fil-Bulgarija. F'elevazzjoni ta' 2,710 metri, il-Lag Superjuri ta' Polezhan huwa l-ogħla wieħed fil-park u fil-pajjiż.
Fdal ieħor mill-aħħar Era Glaċjali huma żewġ glaċieri żgħar. Il-Glaċier ta' Snezhnika jinsab fil-fondoq fond ta' Golemiya Kazan fil-parti wieqfa tat-Tramuntana ta' Vihren u huwa l-iżjed glaċier fin-Nofsinhar tal-Ewropa. Il-Glaċiert ta' Banski Suhodol huwa ikbar u jinsab ftit lejn it-Tramuntana taħt il-katina muntanjuża ta' Koncheto.
Ekosistemi u foresti
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin jifforma parti mill-ekoreġjun terrestri b'foresti muntanjużi mħallta ta' Rodope magħmula minn foresti miti Paleartiċi bil-weraq wiesa' u foresti mħallta. Il-komunitajiet ta' pjanti fil-park jistgħu jiġu kklassifikati f'diversi gruppi prinċipali: il-komunitajiet li jinsabu madwar korpi tal-ilma; il-komunitajiet tal-arbuxxelli taż-żona sotto-Alpina; il-bwar tal-ħaxix, inkluż il-mergħat kontinentali, sotto-Alpini u Alpini; il-komunitajiet forestali; il-komunitajiet ta' mal-blat; u l-komunitajiet ta' natura sekondarja, li rriżultaw minħabba l-attività tal-bniedem.
Il-foresti jkopru 231.10 km2 jew 57.3 % tal-erja totali tal-park. Minnhom 95 % huma foresti koniferi u 5 % huma foresti ħorfija. L-età medja tal-foresti hi ta' 85 sena. Madwar 34.3 % tat-territorju bil-boskijiet huwa kopert b'siġar li għandhom iktar minn 140 sena. L-eqdem siġra fil-Bulgarija, is-siġra taż-żnuber ta' Baikushev tal-ispeċi Pinus heldreichii għandha 1,300 sena u tinsab fil-park u hija kontemporanja tal-istabbiliment tal-istat Bulgaru fis-681 W.K.
Hemm 16-il speċi ta' siġar; minnhom tlieta huma endemiċi tal-Balkani — iż-żnuber tal-Bulgarija (Abies borisii-regis), iż-żnuber tal-Maċedonja (Pinus peuce) u ż-żnuber tal-Bożnija (Pinus heldreichii). L-ikbar erja hija okkupata mis-siġar taż-żnuber baxx (Pinus mugo) – 59.62 km2, iż-żnuber tal-Maċedonja (Pinus peuce) – 54.15 km2, l-abit tan-Norveġja (Picea abies) – 23.79 km2, il-fagu Ewropew (Fagus sylvatica) – 10.98 km2 u ż-żnuber tal-Bożnija – 8.93 km2. Iż-żnuber tal-Maċedonja u tal-Bożnija fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jikkostitwixxu rispettivament 42 % u 52 % tal-erja totali tagħhom fil-Bulgarija.
Flora
Il-flora tal-park hija diversifikata u hija kkaratterizzata minn endemiżmu kbir minħabba l-kombinament tal-latitudni ġeografika tan-Nofsinhar u l-varjazzjoni kbir fl-elevazzjoni. Ir-riljiev varjat joħloq ambjenti ekoloġiċi varji għall-pjanti, iddiversifikati iktar mit-tipi ta' blat dominanti li jiffurmaw terren tas-siliċju u tal-ġebla tal-ġir fit-territorju tal-park. Il-lagi u n-nixxigħat jiddiversifikaw ukoll il-kundizzjonijiet li joħolqu l-ħabitats tal-artijiet mistagħdra għall-ispeċijiet igrofiti.
Il-pjanti mhux vaskulari jikkostitwixxu l-inqas parti riċerkata tal-flora tal-Park Nazzjonali ta' Pirin. L-inqas studjati fosthom huma l-algi b'165 speċi, inkluż żewġ speċijiet endemiċi. L-ikbar konċentrazzjoni ta' speċijiet ta' algi tinstab fil-gruppi ta' lagi ta' Popovo u ta' Kremenski. Il-brijofiti, inkluż il-muski, huma rrappreżentati bi 329 speċi magħrufa. L-għadd ta' speċijiet ta' likeni jammonta għal 367 speċi jew 52 % tad-diversità totali tal-Bulgarija. Minnhom, 209 speċijiet jinstabu fil-foresti koniferi u 156 speċi jinstabu fuq terren tal-ġebla tal-ġir.
Il-pjanti vaskulari fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jinkludu 1,315-il speċi ta' 94 familja u 484 ġeneri, jew madwar terz tal-flora tal-Bulgarija. Il-flora fil-biċċa l-kbira ppreservat in-natura indiġena tagħha. L-għadd ta' speċijiet ta' pjanti vaskulari huwa mistenni li jikber f'każ ta' riċerka dettaljata fil-ġejjieni, speċjalment fl-elevazzjonijiet iktar baxxi. L-ispeċijiet ta' flora jinqasmu bejn wieħed u ieħor indaqs, f'rappreżentanti tar-reġjuni sotto-Mediterranji u Ċirkumboreali. L-għadd ta' speċijiet inklużi fil-Ktieb l-Aħmar tal-Bulgarija jammonta għal 114-il speċi. Hemm 18-il speċi li huma endemiċi għall-park u 17 oħra huma ristretti biss għall-Bulgarija, b'total ta' 35 speċi endemika Bulgara. Il-park jospita wkoll 86 speċi endemika tal-Balkani.
L-ispeċijiet endemiċi tal-park huma: il-peprin ta' Pirin (Papaver degenii), il-ħaxix tal-mergħat ta' Pirin (Poa pirinica), l-Oxytropis urumovii), l-Oxytropis kozuharovii), l-Alchemilla bandericensis, l-Alchemilla pirinica, l-Asyneuma kellerianum, l-Arenaria pirinica, il-Carex pirinensis, l-Erigeron vichrensis, il-Verbascum davidoffii, il-Festuca pirinica, il-Heracleum angustisectum, ir-Rhinanthus javorkae, is-sagħtar ta' Pirin (Thymus perinicus), id-Daphne domini u d-Daphne velenovskyi.
Fawna
Il-fawna vertebrata tal-Park Nazzjonali ta' Pirin tikkonsisti minn 229 speċi. L-għadd ta' speċijiet ta' mammiferi jammonta għal 45 speċi. Id-distribuzzjoni tal-ispeċijiet ta' mammiferi skont l-ordni hi kif ġej: Insettivori – 5, Kiropteri – 16, Lagomorfi – 3, Rodituri – 7, Karnivori – 9 u Artjodattili – 4. It-talpa tal-borra Ewropea hija speċi relitt. Fost l-ispeċijiet ta' valur għoli ta' konservazzjoni nsibu l-orsijiet kannella, il-lupi griżi, il-felini selvaġġi, il-ballotri taż-żnuber Ewropej, iċ-ċingjali, iċ-ċriev ħomor, iċ-ċriev selvaġġi u l-kamoxxi tal-Balkani. Il-mammiferi żgħar, speċjalment ir-rodituri u l-friefet il-lejl, ma ġewx studjati fid-dettall fit-territorju kollu tal-park.
L-għadd totali ta' speċijiet ta' għasafar jammonta għal 159 speċi. Minnhom, 91 jew 57 %, huma għasafar żgħar. Tliet speċijiet huma relitti — il-kokka Boreali, il-bulebbiet ta' dahru abjad u l-bulebbiet Ewrasjatiku. L-iżjed residenti rari tal-park huma l-ajkla tat-tikek (par wieħed li jbejjet, l-ajkla tal-kalzetti, l-ajkla rjali (minn żewġ pari sa ħames pari), l-ajkla bajda (żewġ pari), il-falkun ta' Saker, il-bies (tliet pari), id-dundjan tal-borra tal-Punent, il-faġan kannella, il-ħaġla tal-blat, iċ-ċawlun tal-qamħirrum, il-gallina u t-tudun tas-siġar.
L-għadd ta' speċijiet ta' invertebrati identifikati fil-Park Nazzjonali ta' Pirin jammonta għal 2,091 speċi, jiġifieri 40 % tal-4,500 speċi li huwa stmat li jgħixu fil-park. Ma tantx hemm wisq riċerka fuqhom u ma hemmx biżżejjed data biex jiġu vvalutati l-parametri kwalitattivi u kwantitattivi saħansitra tal-popolazzjonijiet prinċipali tal-ispeċijiet endemiċi u relitti. Hemm 218-il speċi endemika, 176 speċi relitt u 294 speċi rari.
L-Araneae huma rrappreżentati bi 321 speċi jew 35 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija. Il-brimb jippreferu x-xaqlibiet tal-Grigal u huma diversifikati l-iktar fil-foresti koniferi. Hemm 36 speċi ta' Myriapoda jew 20 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija. Dawn huma mifruxa fil-foresti u huma inqas frekwenti fiż-żoni sotto-Alpini u Alpini. Hemm 89 speċi ta' molluski u jirrappreżentaw 27 % tal-ispeċijiet totali tal-Bulgarija (eskluż il-molluski tal-baħar). 2 % biss tal-Ephemeroptera tal-Bulgarija jinsabu fil-park — żewġ speċijiet. L-għadd ta' speċijiet ta' Orthopterida jammonta għal 63 speċi jew madwar 30 % tal-ispeċijiet totali tal-pajjiż. L-ikbar diversità tinstab fil-widien tax-xmajjar Banderitsa u Damyanitsa. Il-Plecoptera huma rrappreżentati b'40 speċi, li jiffurmaw 40 % tad-diversità tal-Bulgarija. Hemm 323 speċi ta' Heteroptera jew 32 % tal-ispeċijiet magħrufa li jgħixu fil-Bulgarija. Dawn huma diversifikati l-iktar fil-partijiet tat-Tramuntana tal-park, fir-Riżerva ta' Bayuvi Dupki-Dzhindzhiritsa. Il-Coleoptera huma rrappreżentati b'639 speċi u dan in-numru huwa stmat li se jiżdied għal 1,800-1,900 speċi. In-Neuropterida huma rrappreżentati b'25 speċi jew 20 % tad-diversità totali tal-Bulgarija. Hemm 36 speċi ta' Hymenoptera, li jinsab l-iktar fl-elevazzjonijiet iktar baxxi. Hemm 59 speċi ta' Trichoptera jew 24 % tal-ispeċijiet totali tal-pajjiż. Hemm 449 speċi ta' Lepidoptera, inkluż 116-il speċi ta' farfett u 333 speċi ta' kamla. Uħud mill-iżjed friefet spettakolari huma l-Apollo tal-muntanji (Parnassius apollo), l-Apollo mċajpar (Parnassius mnemosyne), l-Eros blu falz (Polyommatus eroides), l-Alkon blu tal-muntanji (Phengaris rebeli), l-Arjon blu kbir (Phengaris arion), in-Nymphalis xanthomelas, il-Boloria titania, il-Coenonympha rhodopensis, l-Euphydryas cynthia, eċċ.
Rikreazzjoni
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin huwa destinazzjoni turistika popolari. Iċ-ċentru tal-informazzjoni prinċipali tal-park jinsab f'Bansko u jospita wirja interattiva tal-foresti tal-park, sabiex il-viżitaturi jsiru midħla tal-fatti dwar il-veġetazzjoni u l-organiżmi selvaġġi tal-park. Barra minn hekk hemm kamra tal-projezzjonijiet b'tagħmir multimedjali li tesa' 30 persuna bilqiegħda. Mill-2002 fit-territorju tal-park hemm 1,837 sodda, inkluż 885 sodda fir-rifuġji tal-muntanji, 214-il sodda fil-lukandi, 124 sodda fil-vilel u 615-il sodda fl-istabbilimenti ta' dipartimenti differenti tal-amministrazzjoni statali. Uħud mir-rifuġji jinkludu Bezbog; l-ikbar wieħed u l-iżjed wieħed modern, Banderitsa, inbena fl-1915 fuq ordni tal-Ksar Ferdinandu I tal-Bulgarija; u Vihren.
Hemm 20 mogħdija tal-mixi mmarkati fil-park. Il-Mogħdija Nru 1 hija parti mill-mogħdija E4 Ewropea fuq distanza twila u taqsam minn naħa għall-oħra tal-park tul l-itinerarju: Rifuġju ta' Predel–Rifuġju ta' Yavorov–Rifuġju ta' Vihren–Lag ta' Tevno–Rifuġju ta' Pirin–Bwar tal-Ħaxix ta' Popov. L-iżjed mogħdija tal-mixi diffiċli tgħaddi tul il-quċċata tal-katina muntanjuża ta' Koncheto f'elevazzjonijiet ta' madwar 2,810 metri, bejn il-qċaċet ta' Banski Suhodol (2,884 metru) u Kutelo (2,908 metri). In-naħa tal-Majjistral ta' Koncheto hija kważi vertikali u fonda 300-400 metru, filwaqt li n-naħa tal-Lbiċ hija inqas wieqfa (bejn wieħed u ieħor 30 grad) iżda tlaħħaq fond ta' 800 metru.
Żvilupp u riskji ambjentali
Hemm bosta fatturi li jheddu l-ekosistemi fil-park. Il-barrieri tal-blat, in-nirien fl-artijiet selvaġġi, il-qtugħ tas-siġar industrijali u illegali, l-insib, l-użu eċċessivi tal-mogħdijiet bil-mixi, l-aċċess tal-vetturi, u l-iżjed l-istabbilimenti tal-iskijjar li poġġew il-park taħt stress sinifikanti.
Mill-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20 kien hemm żvilupp kostanti tal-infrastruttura tal-iskijjar tul il-Grigal tal-katina muntanjuża tal-park, l-iktar fir-raħal ta' Bansko, li sar destinazzjoni internazzjonali ewlenija għax-xitwa. Fl-2003, parti forestali kbira tal-quċċata ta' Todorka u s-siġar fl-irdumijiet fil-qrib ġew maqtugħin biex tibda l-kostruzzjoni tal-infrastruttura tal-iskijjar. Ir-raħal illum il-ġurnata għandu 13-il lift għall-iskijjar u 75 kilometru ta' xaqlibiet għall-iskijjar. It-tkabbir tal-istabbilimenti tal-iskijjar seħħ minkejja li l-leġiżlazzjoni tal-park tipprojbixxi tali attività fil-limiti tal-park. Mill-bidu tal-kostruzzjoni, Bansko esperjenza għargħar kbar mix-xmara Glazne li faret minħabba l-intervent uman.
F'Diċembru 2017, il-gvern Bulgaru, mingħajr twissija minn qabel, qabad u biddel il-leġiżlazzjoni tal-park sabiex il-qtugħ tas-siġar kummerċjali u l-kostruzzjoni tat-toroq u tal-binjiet fi ħdan 50 % tal-park isir legali. Dan qajjem mewġa ta' protesti kontra t-tnawwir tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, li komplew għaddejjin matul Frar u Marzu 2018. Il-protesti ġew appoġġati minn Ska Keller, il-Viċi President tal-Grupp tal-Ħodor/EFA fil-Parlament Ewropew. F'Novembru 2017, id-WWF għan-Natura u organizzazzjonijiet nongovernattivi lokali oħra ressqu kawża kontra l-Ministeru Bulgaru għall-Ambjent u l-Ilma peress li skonthom il-pjanijiet għall-iżvilupp taż-żona kienu kontra r-regolamenti ambjentali.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Park Nazzjonali ta' Pirin ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".
Nicolas-Claude Fabri de Peiresc
Nicolas-Claude Fabri de Peiresc (twieled fl-1 ta’ Diċembru 1580 – miet fl-24 ta’ Ġunju 1637), spiss magħruf sempliċement bħala Peiresc, jew bil-forma Latina ta’ ismu Peirescius, kien astronomu, antikwarju u għaref Franċiż, li kellu korrispondenza wiesgħa max-xjenzati, u kien organizzatur ta’ suċċess tal-istħarriġ xjentifiku. Ir-riċerka tiegħu kienet tinkludi d-determinazzjoni tad-differenza fil-lonġitudni ta’ diversi postijiet fl-Ewropa, madwar il-Mediterran, u fit-Tramuntana tal-Afrika.
Ħajja bikrija
Missier Peiresc kien maġistrat għoli u kirurgu fi Provence minn familja nobbli sinjura, li flimkien ma’ martu ħarab minn raħal twelidu ta’ Aix-en-Provence biex jevita l-pesta li kienet faqqgħet hemmhekk, u mar joqgħod f’Belgentier f’Var. Peiresc twieled f’Belgentier u rċieva l-edukazzjoni tiegħu f’Aix-en-Provence, f’Avignon, u fil-kulleġġ tal-Ġiżwiti f’Tournon. F’Toulon, Peiresc sar interessat fl-astronomija. Hu u jistudja l-liġi, filwaqt li rawwem interess fl-arkeoloġija, huwa vvjaġġa lejn l-Italja, l-Iżvizzera u Franza fl-1599, u finalment temm l-istudji legali tiegħu fl-1604 fl-Università ta’ Montpellier. Kien ukoll fl-1604 li beda jissejjaħ bl-isem ta’ Peiresc wara biċċa proprjetà f’Alpes-de-Haute-Provence (issa spellut Peyresq) li kien wiret mingħand missieru, għalkemm hu stess qatt ma żar dik il-proprjetà.
Wara li ngħata l-lawrija tiegħu, huwa vvjaġġa lejn Pariġi (fl-1605-1606, flimkien mal-patrun tiegħu Guillaume du Vair, il-President tal-Parlament ta’ Provence), Londra u l-Fjandri qabel ma reġa’ lura lejn Aix-en-Provence fl-1607 biex jieħu post zijuh bħala conseiller fil-Parlament ta’ Provence taħt du Vair u żamm din il-kariga sal-1615.
Intellettwali u kollezzjonista
daqsminuri|Bust tat-terrakotta ta’ Peiresc magħmul minn Jean-Jacques Caffieri fil-Bibliothèque Mazarine Mill-1615 sal-1622, Peiresc reġa’ żar Pariġi ma’ du Vair. Imbagħad huwa rritorna lejn Provence biex jaqdi r-rwol tiegħu bħala senatur tal-qorti sovrana. Huwa sar patrun tax-xjenza u tal-arti, studja l-fossili, u appoġġa lill-astronomu Pierre Gassendi mill-1634 sal-1637. Virginio Cesarini pproponieh għal sħubija bħala membru tal-Accademia dei Lincei fl-1621, iżda mhux ċert jekk sarx membru jew le.
Il-pożizzjoni ta’ Peiresc bħala intellettwali kbir fi żmien ir-rivoluzzjoni xjentifika wasslet biex jissejjaħ “Prinċep tar-Repubblika tal-Ittri”. Huwa kien ukoll politiku notevoli fir-reġjun tiegħu, u kittieb akkanit tal-ittri (10,000 ittra mill-ittri li kiteb waslu sa żminijietna), u kien f’korrispondenza kostanti ma’ François de Malherbe, ma’ Hugo Grotius, mal-aħwa Dupuy, ma’ Alphonse-Louis du Plessis de Richelieu, u mal-ħabib kbir tiegħu Rubens. Il-korrispondenza tiegħu ma’ Malherbe tixħet dawl fuq il-personalità ta’ iben Malherbe, Marc-Antoine Malherbe.