cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Introduzzjoni għall-ġenetika
Il-ġeni jiġu kkupjati
Il-ġeni jiġu kkupjati kull darba li ċellula tinqasam f'żewġ ċelluli ġodda. Il-proċess li jikkopja l-ADN jissejjaħ replikazzjoni tal-ADN. Permezz ta' proċess simili li l-ulied jirtu l-ġeni mill-ġenituri tagħhom, meta kopja mill-omm titħallat ma' kopja mill-missier.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvezja
Siti ta' Wirt Dinji
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Introduzzjoni għall-ġenetika
Il-ġeni jiġu kkupjati
Meta l-ADN jiġi kkupjat, iż-żewġ filamenti tal-ADN il-qadim jinġibdu 'l bogħod minn xulxin mill-enzimi li jimxu matul kull waħda minnhomm u jqabblu pari ta' unitajiet ta' nukleotidi ġodda u jiżżippjaw il-filamenti flimkien.
Dan jipproduċi żewġ biċċiet ġodda tal-ADN, fejn kull waħda fiha filament wieħed mill-ADN qadim u wieħed mill-filamenti ġodda. Dan il-proċess mhux perfett u xi minn daqqiet il-proteini jagħmlu żball u jpoġġu nukleotide ħażina fil-filament li jkunu qegħdin jibnu. Hekk isseħħ bidla fis-sensiela ta' dik il-ġene. Dawn il-idliet fis-sensiela tal-ADN jissejħu mutazzjonijiet. Il-mutazzjonijiet jipproduċu alleli ġodda tal-ġeni. Xi drabi dawn il-bidliet iwaqqfu l-ġene milli taħdem sewwa, bħall-ġeni tal-melanina li ddiskutejna hawn fuq. F'każi oħra dawn il-mutazzjoniet jistgħu ibbidlu dak li tagħmel il-ġene jew anzi iħalluha tagħmel xogħlha ftit aħjar minn qabel. Dawn il-mutazzjonijiet u l-effet tagħhom fuq il-karatteristiċi tal-organiżmi huma waħda mill-kawżi tal-evoluzzjoni.
Il-ġeni u l-evoluzzjoni
Popolazzjoni ta' organiżmi tevolvi meta karatteristika li tintiret issir iktar komuni jew inqas komuni maż-żmien. Pereżempju, il-ġrieden kollha li jgħixu fuq gżira nqisuhom popolazzjoni tal-ġrieden. Jekk matul ftit ġenerazzjonijiet, il-ġrieden bojod tbiddlu milli jkunu rari, għalli jkunu l-parti l-kbira ta' din il-popolazzjoni, allura il-kulur tas-suf ta' dawn il-ġrieden ikun qiegħed jevolvi. Fit-termini tal-ġenetika, din tissejjaħ bidla fil-frekwenza tal-alleli—bħal żieda fil-frekwenza tal-allele tas-suf abjad.
L-alleli jsiru iktar jew inqas kommuni jew b'aċċident (f'proċess imsejjaħ tkarkir ġenetiku), jew permezz tal-għażla naturali. Fl-għażla naturali, jekk allele tagħmel iżjed probabbli li organiżmu jibqa' ħaj u jirriroduċi, maż-żmien din l-allele issir iżjed komuni. Imma jekk allele tkun ta' ħsara, l-għażla naturali tagħmilha inqas kommuni. Pereżempju, jekk il-ġżira qiegħda ssir iżjed kiesħa kull sena u miksija bis-silġ għall-parti l-kbira tas-sena, allura l-allele tas-suf abjad issir iżjed utli għall-ġrieden, billi tagħmilhom iżjed diffiċli li jarawhom il-redaturi kontra s-silġ. Inqas mill-ġrieden bojod jinħatfu mill-predaturi, u għalhekk maż-żmien il-ġrieden bojod jirbħu l-ġrieden bis-suf skur. L-alleli tas-suf abjad isiru iżjed komuni, u l-alleli tas-suf skur isiru iżjed rari.
L-inġinerija ġenetika
Billi l-karatteristiċi ġejjin mill-ġeni f'ċellula, meta nżidu biċċa ADN ġdida f'ċellula nistgħu nipproduċu karatteristika ġdida. Hekk taħdem l-inġinerija ġenetika. Pereżempju, ix-xtieli jistgħu jingħataw ġene minnn ħuta tal Artiku biex jipproduċu proteina kontra l-ġlata fil-weraq tagħhom. Din tista' tipproteġihom mill-ħsara bil-ġlata. Hemm ġeni oħra li jistgħu jiġi mdaħħla fix-xtieli fosthom insettiċida naturali mill-batterji Bacillus thuringiensis. Dan l-insettiċida joqtol l-insetti li jiklu x-xtieli, imma ma jagħmilx ħsara lin-nies. F'dawn ix-xtieli il-ġeni l-ġodda jitqegħdu fix-xitla qabel tikber, u hekk il-ġeni jkunu f'kull parti tax-xitla, iż-żerriegħa nklużi. Ulied ix-xitla mbagħad jirtu l-ġeni l-ġodda, ħaga li tħasseb ħafna nies minħabba t-tixrid ta' karatteristiċi ġodda fix-xtieli salvaġġi.
It-tip ta' teknoloġija wżata fl-inġinerija ġenetika qiegħda tiġi żviluppata wkoll biex tikkura n-nies li jbatu b'mard ġenetiku permezz ta' teknika medika sperimentali msejħa terapija ġenika. Però hawn il-ġene l-ġdida titqiegħed wara l-persuna tkun kibret u mardet, u allura l-ġene l-ġdida ma tintiritx minn uliedha. It-terapija ġenika taħdem billi tipprova tissostitwixi l-allele li hi l-kawża tal-marda b'allele li taħdem sewwa.
Victoria Hotspurs FC
Il-Klabb huwa popolarment magħruf mill-Għawdxin sempliċement bħala l-Hotspurs. Il-klabb huwa wieħed mit-timijiet li għandu numru kbir ta' partitarji fuq il-gżira. Il-Hotspurs għandhom diversi rivalitajiet, l-aktar mal-ġirien SK Victoria Wanderers. Din il-logħba hija magħrufa bħala d-Derby tar-Rabat. Avversarji oħra huma Għajnsielem FC u Nadur Youngsters.
KF Laçi
Klubi Futbollit Laçi huwa klabb tal-futbol Albaniż li huwa bbażat ġewwa Laç. Huma jilgħabu fis-Superliga Albaniża, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Albaniż. Il-grawnd tagħhom huwa Stadiumi Laçi.
Storja
Il-klabb ġie fundat fl-1960 taħt l-isem Industriali Laç, l-isem kien mibdul għal KS Laçi fl-1991 meta l-klabb ħa sehem l-ewwel darba fis-Superliga Albaniża, l-isem ġie mibdul għall-aħħar darba KF Laçi fl-1997. L-ewwel trofew mirbuħ mill-klabb kien it-titlu tal-Ewwel Diviżjoni Albaniża fl-istaġun 2008-09.
Altin Cuko huwa plejer ta' KF Laçi li rebaħ iż-Żarbuna tad-Deheb tas-Superliga Albaniża filwaqt li xorta għadu jilgħab għall-klabb. Dan inkiseb fl-istaġun 1995-1996 meta KF Laçi spiċċaw fit-12-il post, minn 18-il tim. Cuko kien diġa skorja 5 gowls għall-KS Tomori Berat qabel ma lagħab ma KF Laçi f'Jannar tal-1996, fejn huwa skurja 16-il darba biex jingħata ż-Żarbuna tad-Deheb b'total ta' 21 gowl matul l-istaġun li kien ma Tomori u kif ukoll Laçi.
Tmexxija
Il-klabb jinħatru l-kowċ Stavri Nica fis-7 ta' Lulju 2006, qabel l-istaġun 2006-07 fl-Ewwel Diviżjoni Albaniża. Is-sid tal-klabb Pashk Laska wera kowċ ġdid fuq it-talba tal-klabb. Nica mexxa l-klabb għall-promozzjoni fl-ogħla diviżjoni fil-futbol Albaniż u flimkien magħha rnexxielhom jirbħu t-titlu tal-Ewwel Diviżjoni Albaniża fl-istaġun 2008-09. Laçi għamlu l-aħjar irfinar fis-Superliga meta kisbu r-raba post fl-istaġun 2009-10 u kwalifikaw għall-UEFA Europa League.
David Woodard
David Woodard (imwieled fis-6 ta' April 1964, f'Santa Barbara, California) huwa direttur tal-orkestra u kittieb Amerikan.
Edukazzjoni
Woodard ġie edukat privatament fl-Iskola Ġdida għar-Riċerka Soċjali u fl-Università ta' California, Santa Barbara.
Mina tal-Imħabba ta' Klevan
daqsminuri|Il-Mina tal-Imħabba ta' Klevan Il-Mina tal-Imħabba ta' Klevan (bl-Ukren: Туне́ль Коха́ння, Tunel Kokhannya) hija sezzjoni ta' linja ferrovjarja industrijali li tinsab qrib Klevan, l-Ukrajna, u tikkollegaha ma' Orzhiv. Din is-sezzjoni tal-linja ferrovjarja hija mdawra minn ħnejjiet bil-ħdura u hija twila bejn tliet kilometri u ħames kilometri. Hija magħrufa bħala post għal qalb il-koppji għal xi mixja romantika.
Rotta ferrovjarja
xellug|daqsminuri|Ferrovija għaddejja mill-Mina tal-Imħabba Il-linja ferrovjarja tibda fl-istazzjon ta' Klevan, fuq il-linja Kovel-Rivne, u tlaħħaq saż-żona tat-Tramuntana ta' Orzhiv, li hija moqdija wkoll minn stazzjon fuq il-linja ferrovjarja prinċipali. Il-linja kollha hija twila madwar 6.4 kilometri, u madwar 4.9 kilometri huma miksija bil-foresti, u fihom il-Mina tal-Imħabba hija twil bejn tliet kilometri u 4.9 kilometri, skont minn fejn wieħed jibda jkejjilha.
Sannat Lions FC
Sannat Lions Football Club hu klabb tal-futbol Għawdxi mill-villaġġ ta' Sannat. Il-klabb ġie fondat fl-1937 u huma jilgħabu fl-Ewwel Diviżjoni ta' Għawdex.
Staġuni reċenti
It-tim lesta l-kampjonat 2006-07 fit-tieni post, li tilfu l-finali deċiżiv ma Nadur Youngsters 2−1 fl-logħba fejn tfassal dro kienet tkun biżżejjed biex jirbħu l-kampjonat wara 17-il sena. It-tim ma kienx kapaċi li jikkontesta serjament fl-istaġun 2007-08 fejn spiċċaw 15-il punt wara Nadur Youngsters fit-tielet post, madankollu fl-istaġun 2008-09 huma finalment irrnexxielhom jirbħu titolu tagħhom tal-kampjonat wara 19-il sena, kif spiċċaw l-ewwel b'Għajnsielem warajhom.
Fl-istaġun 2009-2010, minkejja tama għoli ta' biex jiksbu titlu ieħor, it-tim tħabat u sew fil-kampjonat u spiċċaw fis-6 post. Dan kien jirrikjedi l-play-off kontra r-runners-up tat-Tieni Diviżjoni Xagħra Utd li jżommu l-ogħla-titjira fl-istatus tagħhom, li kienu aċċertaw rebħa ta' 3-0. L-istaġun kienet issarraf mit-Tazza Għawdxija fil-finali b'rebħa ta' 2-1 fil-ħin żejjed kontra Kerċem Ajax wara s-semifinali li fiha l-Iljuni ġew lura 3-0 meta kien 4-1 minn taħt u tkeċċew żewġ plejers biex spiċċaw fid-dro ta' 4-4 kontra t-titolari SK Victoria Wanderers u mbagħad eliminawhom 6-5 bil-penaltis.
KF Skënderbeu Korçë
Klubi Futbollistik Skënderbeu Korçë huwa klabb tal-futbol Albaniż li huwa bbażat ġewwa Korçë. Huma jilgħabu fis-Superliga Albaniża, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Albaniż u bħalissa huma ċampjins kurrenti. Il-grawnd tagħhom huwa Stadiumi Skënderbeu.
L-ewwel snin
L-ewwel tim fil-belt ta' Korçë kien maħluq fil-15 April 1909 taħt l-isem "Vllazëria" mill-politiku u poeta Hilë Mosi. Matul is-snin 1920 u 1922 kien hemm assoċjazzjonijiet tal-futbol magħmula ġewwa Korçë għall-ewwel darba, bħal Përparimi u Sport Klub Korça, fl-1923 is-soċjetà Shpresa kienet ibbażata taħt il-Liċeo Nazzjonali Albaniż. Imma ma kienx sa 1925 li Skënderbeu kien twieldu, kif il-futbol beda jsir aktar popolari f'din il-belt tal-Albanija, kważi kull qasam għandu jkun użat bħala grawnd tal-futbol għall-lokal biex jilgħabu u jgawdu l-isport. Dan wassal għal ħafna distretti ta' Korçës jippruvaw jiffurmaw gruppi tal-futbol tagħhom stess. Fl-1926 is-soċjetà Zhgaba kienet ibbażata, u fl-1927 ħafna timijiet viċinati kienu finalment stabbiliti, bħal Leka i Madh, Pirro, Brekverdhit, Zjarri, Tigri u Diamanti. Madankollu kien għad hemm skwadra prinċipali li tirrappreżenta l-belt, li kienu Skënderbeu li rnexxielhom jegħlbu l-problemi fil-bidu, xi wħud anki politiki.
Rebbieħa tal-kampjonat
Il-klabb ħa sehem għall-ewwel darba fis-Superliga Albaniża fis-sena 1930, li kien l-ewwel kampjonat Albaniż. F'dak iż-żmien l-belt kollha kienet wara l-klabb, li għenet lil Skënderbeu, flimkien mat-tipi ta' KF Tirana u Vllaznia Shkodër jaqilgħu isem kbir għalihom infushom f'dan il-kapitolu bikri tal-futbol Albaniż. Matul il-kampjonat tal-1930, Skënderbeu spiċċaw runners up wara KF Tirana, wara li tilfu kemm il-logħob taċ-championship u tal-playoff. Il-klabb rnexxielu jirbaħ l-ewwel kampjonat Albaniż biss 3 snin wara l-1933, li spiċċaw 2 punti qabel Vllaznia. Ir-rebbieħa tal-kampjonat kienu: Klani Marjani, Kristaq Bimbli, Andrea Çani, Andon Miti, Lefter Petra, Fori Stasa, Nexhat Dishnica, Tomor Ypi, Thoma Vangjeli, Servet Teufik Agaj, Enver Kulla, Vasil Trebicka, Stavri Kondili, Aristotel Samsuri, mal-kowċ Qemal Omari.
Skënderbeu kienu wkoll tlett finalisti fit-Tazza Albaniża fl-1958, 1965 u 1976, iżda huma tilfuhom it-tlieta l'huma. Huma madankollu rebħu l-Ewwel Diviżjoni Albaniża fl-istaġun 1976-77 kif ukoll tliet darbiet oħra bl-aħħar rebħa fl-istaġun 2008–09 fejn Skënderbeu rebħu d-drittijiet li jimxu fis-Superliga Albaniża fejn dawn qatt ma ħarsu lura. Fit-8 ta' Mejju, 2011 dawn saru ċ-ċampjins kurrenti fis-Superliga Albaniża, grazzi għall-kowċ ddedikati tagħhom ta' Nazzjonalità Ċeka Stanislav Levý u l-iben tal-belt, il-president Agim Zeqo, u l-partitarji. L-akbar kowċis fl-istorja tal-klabb huma Kosta Koça u Aleko Pilika li kienu l-aktar kowċis li għamlu l-aktar suċċess fil-klabb, mal-ewwel tim u tim taż-żgħażagħ.
Domestiċi
Kampjonat
Tazzi
Kompetizzjonijiet
Greenland
daqsminuri|Il-bandiera ta' Greenland. Greenland, xi kultant magħrufa wkoll bħala l-Groenlandja, (bil-lingwa ta' Greenland: Kalaallit Nunaat, pronunzjata: [kalaːɬːit nʉnaːt]; bid-Daniż: Grønland, pronunzjata: [ˈkʁɶnˌlænˀ]) hija territorju awtonomu fl-Amerka ta' Fuq tar-Renju tad-Danimarka. Hi wieħed minn tliet territorji li jiffurmaw ir-Renju tad-Danimarka; l-oħrajn huma l-art kontinentali Ewropea tad-Danimarka u l-Gżejjer Faroe. Iċ-ċittadini ta' dawn it-tliet territorji huma ċittadini tad-Danimarka u ċittadini tal-Unjoni Ewropea. Il-belt kapitali u l-ikbar belt ta' Greenland hija Nuuk. Greenland tinsab bejn l-Oċean Artiku u l-Oċean Atlantiku, fil-Lvant tal-Arċipelagu Artiku Kanadiż. Hija l-ikbar gżira fid-dinja, kif ukoll l-iżjed territorju fit-Tramuntana tad-dinja – il-Gżira ta' Kaffeklubben lil hinn mill-kosta tat-Tramuntana hija l-iżjed art fit-Tramuntana tad-dinja, u l-Kap Morris Jesup fuq l-art kontinentali tat-territorju kien maħsub li kien l-iżjed art fit-Tramuntana tad-dinja sas-snin 60 tas-seklu 20.
SK Victoria Wanderers
Storja
Il-klabb kien oriġinarjament fondat bħala Victoria City fl-1958 li bdew jilagħbu fit-Tieni Diviżjoni; il-belt tar-Rabat diġà kellha tradizzjoni twila fil-futbol Għawdxi permezz li diversi klabbs għadhom preżenti bħal Victoria Hotspurs.
Greenland
Storja
daqsminuri|L-arma ta' Greenland. Għalkemm hija parti mill-kontinent tal-Amerka ta' Fuq, Greenland ilha tiġi assoċjata politikament u kulturalment mal-Ewropa (speċifikament in-Norveġja u d-Danimarka, is-setgħat kolonjali) għal iktar minn millenju, diġà mid-986. Greenland ġiet abitata f'intervalli għal mill-inqas dawn l-aħħar 4,500 sena minn popli Artiċi li l-antenati tagħhom marru hemmhekk minn dik li issa hija l-Kanada. In-Nordiċi insedjaw il-parti mhux abitata tan-Nofsinhar ta' Greenland mill-bidu tas-seklu 10, wara li kienu bdew jinsedjaw l-Iżlanda. L-Inuit waslu fis-seklu 13. Għalkemm taħt l-influwenza kontinwa tan-Norveġja u tan-Norveġiżi, Greenland ma kinitx formalment taħt il-Kuruna Norveġiża qabel l-1261. Il-kolonji Nordiċi għebu fl-aħħar tas-seklu 15, wara li faqqgħet il-pesta s-sewda fin-Norveġja u b'hekk daħlet fi żmien ta' deklin kbir.
SK Victoria Wanderers
Bidu
Victoria għamlu l-ewwel pass tagħhom matul l-istaġun 1962-63 meta rebħu t-Tieni Diviżjoni, huma kienu promossi għal-ogħla livell tas-sistema tal-futbol tal-gżira. Isimhom ġie mibdul għal SK Wanderers fl-1963 għall-pass tagħhom għall-ogħla kampjonat.
Greenland
Storja
Fil-bidu tas-seklu 17, l-esploraturi Daniżi u Norveġiżi reġgħu waslu Greenland. Meta d-Danimarka u n-Norveġja sseparaw, Greenland saret parti mid-Danimarka fl-1814 u ġiet integrata għalkollox fl-istat Daniż fl-1953 taħt il-Kostituzzjoni tad-Danimarka, li permezz tagħha ċ-ċittadini ta' Greenland saru ċittadini tad-Danimarka. Fl-1979, id-Danimarka tat l-awtogovernanza lil Greenland; fl-2008, iċ-ċittadini ta' Greenland ivvutaw għall-Att dwar l-Awtogovernanza, li ttrasferixxa iktar poter mill-gvern Daniż lill-gvern lokali ta' Greenland. Taħt l-istruttura l-ġdida, Greenland gradwalment ingħatat ir-responsabbiltà għal għadd ta' servizzi u oqsma ta' kompetenza governattivi. Il-gvern Daniż għandu kontroll fuq iċ-ċittadinanza, il-politika monetarja u l-affarijiet barranin, inkluż id-difiża. Il-biċċa l-kbira tar-residenti ta' Greenland huma Inuit. Il-popolazzjoni hija kkonċentrata l-iktar tul il-kosta tal-Lbiċ, u l-kumplament tal-gżira hija popolata b'mod sparpaljat. Tliet kwarti minn Greenland hija miksija mill-unika saff tas-silġ permanenti 'l barra mill-Antartika. B'popolazzjoni ta' 56,583 ruħ (2022), Greenland hija l-inqas reġjun popolat densament fid-dinja. 67 % tal-produzzjoni tal-elettriku tagħha tiġi mill-enerġija rinnovabbli, l-iktar mill-enerġija idroelettrika.
SK Victoria Wanderers
Bidu
Wara erba' staġuni fil-Ewwel Diviżjoni, il-klabb kienu barra mill-kampjonat għax kienu deferitii għal żewġ staġuni. Wara dan, il-klabb gie mwaqqaf milil-gdid bhala Sabina United għall-istaġun ta' wara fit-Tieni Diviżjoni, fejn dawn irnexxielhom jiksbu promozzjoni lura għall-ogħla diviżjoni. Għat-tieni ritorn tagħhom għall-ogħla diviżjoni fl-1968, adottaw l-isem Victoria Wanderers, iżda kienu sfaw relegati.
Suċċess fil-Kampjonat
Din id-darba huma baqgħu għal żmien itwal fit-Tieni Diviżjoni, minn fejn eventwalment kisbu l-promozzjoni fl-istaġun 1973-74 bħala Victoria United, il-kampjonat kien ġie estiż minn sitt klabbs, għal hdax fi staġun. Madankollu, il-klabb kien għaddej minn żmien ta' ncertezzi,u kien diversi drabi fiż-żewġ divizjonijiet matul l-għaxar snin ta' wara. Sussegwentement, Victoria rebħu t-3 titolu tat-Tieni Diviżjoni fl-istaġun 1977-1978.
Greenland
Etimoloġija
Fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-militar tal-Istati Uniti uża Bluie bħala isem f'kodiċi għal Greenland, fejn kellhom diversi bażijiet imsemmija Bluie (tal-Lvant jew tal-Punent; numeral sekwenzjali).
SK Victoria Wanderers
Suċċess fil-Kampjonat
Victoria United kienu nkurunati ċ-ċampjins ta' Għawdex fil-istaġun 1978-79, sena biss wara li kienu rebħu t-Tieni Diviżjoni. Dan kien l-aktar titolu prestiġjużi li ġie mirbuħ mill-klabb sal-lum u l-unika darba li kienu fl-ogħla post tal-kampjonat Ghawdxi. Dan ma damx għall-klabb ghax malajr rebhu l-kampjonat tad-divizjoni nferjuri li fiha kienu regghu gew relegati għal darb'oħra, u dan kien ir-4 titolu ta' campjins tat-Tieni Diviżjoni.
Żminijiet riċenti
Matul l-1991 l-isem tal-klabb inbidel lura għal dak li kien użat matul l-1960, jigifieri SK Victoria Wanderers, u fl-ewwel staġun taħt dak l-isem, il-klabb rebaħ it-Tieni Diviżjoni. Peress li rebaħ il-kampjonat tat-Tieni Diviżjoni fl-istaġun '07/08, il-klabb għadu jilagħab kontinwament fi-Ewwel Diviżjoni minn dakinhar s'issa.
Gżira Inaċċessibbli
daqsminuri|Mappa tal-arċipelagu ta' Tristan da Cunha, inkluż il-Gżira Inaċċessibbli. Il-Gżira Inaċċessibbli (bl-Ingliż: Inaccessible Island) hija gżira vulkanika li tinsab fin-Nofsinhar tal-Oċean Atlantiku, 31 kilometru (19-il mil) fil-Lbiċ ta' Tristan da Cunha. L-ogħla punt tal-gżira, il-Muntanja ta' Swale (bl-Ingliż: Swale's Fell), huwa 581 metru (1,906 piedi) 'il fuq mil-livell tal-baħar, u l-gżira għandha erja ta' 12.65 km2 (4.88 mili kwadri). Il-vulkan kien attiv l-aħħar darba sitt miljun sena ilu u attwalment huwa estint.
Il-Gżira Inaċċessibbli hija parti mill-arċipelagu ta' Tristan da Cunha, li huwa parti mit-territorju ekstra-Ewropew tar-Renju Unit magħruf bħala Saint Helena, Ascension u Tristan da Cunha. L-arċipelagu ta' Tristan da Cunha huwa aċċessibbli bil-baħar biss permezz ta' vjaġġ ta' sebat ijiem minn Cape Town, l-Afrika t'Isfel, għall-gżira ta' Tristan da Cunha, u l-port tal-Gżira Inaċċessibbli huwa aċċessibbli għal ftit jiem fis-sena biss. L-aċċess għall-gżira jrid jingħata mill-uffiċċju tal-gvern lokali.
Il-Gżira Inaċċessibbli flimkien mal-Gżira ta' Gough saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.
Ġeografija
Il-gżira tinsab bejn wieħed u ieħor 40 kilometru (22 mil nawtiku; 25 mil) fil-Lbiċ tal-gżira prinċipali tal-arċipelagu ta' Tristan da Cunha. Il-gżira fil-biċċa l-kbira hija inospitabbli, bi ftit bajjiet żgħar bil-blat. Ġenerazzjonijiet ta' baħħara kienu konxji li l-iżbark fuq il-gżira kien diffiċli ħafna u l-art kienet inospitabbli ferm. Il-Gżira Inaċċessibbli ilha mingħajr abitanti permanenti mill-1873.
Flimkien mal-Gżira ta' Gough Island, il-Gżira Inaċċessibbli hija riżerva protetta tal-organiżmi selvaġġi. Il-Gżira Inaċċessibbli tospita l-gallozza tal-Gżira Inaċċessibbli, l-iżgħar għasfur li ma jtirx fid-dinja.
Storja
Il-Gżira Inaċċessibbli ġiet skoperta f'Jannar 1656 matul vjaġġ ta' ’t Nachtglas (litteralment, "il-ħġieġ ta' billejl"), vapur Olandiż taħt il-kmand ta' Jan Jacobszoon, 146 sena wara li l-gżira ta' Tristan da Cunha kienet intlemħet minn baħħara Portugiżi. Jacobszoon oriġinarjament semmiha l-Gżira ta' "Nachtglas".
Hemm żewġ spjegazzjonijiet għall-isem tal-Gżira "Inaċċessibbli". Waħda hi li fuq il-mapep, il-gżira li kienet għadha kemm instabet kienet tissejjaħ "inaċċessibbli" minħabba li l-ekwipaġġ Olandiż li żbarka fuq il-gżira ma rnexxilux jidħol fuq in-naħa ta' ġewwa tal-gżira. L-oħra hi li l-kaptan Franċiż d'Etcheverry taha dak l-isem fl-1778 wara li ma rnexxilux jiżbarka.
Fl-1803, baħħara mill-Istati Uniti mmexxija minn Amasa Delano żbarkaw fuq il-gżira.
L-aħwa mwielda Moska Gustav u Frederick Stoltenhoff waslu fuq il-Gżira Inaċċessibbli mill-Ġermanja fl-1871 u għexu hemmhekk għal sentejn bil-ħsieb li jaqilgħu l-għajxien tagħhom mill-kaċċa tal-foki u mill-bejgħ tal-pelliċċi tagħhom lill-kummerċjanti fi tranżitu, għalkemm dan il-kummerċ kien minimu. Minħabba l-iskarsezza ta' ikel, huma kienu "ferħanin se jtiru" li ġew salvati fl-1873 matul iż-żjara tal-HMS Challenger sabiex jiġu eżaminati l-flora u l-fawna ta' hemmhekk. L-awtur tal-Afrika t'Isfel Eric Rosenthal irrakkonta l-avventura tal-aħwa Stoltenhoff fl-1952. Il-Gżira ta' Stoltenhoff fil-qrib issemmiet għall-aħwa.
Fl-1922, il-bastiment tal-Ispedizzjoni Shackleton-Rowett, Quest, waqaf għal żmien qasir fuq il-Gżira Inaċċessibbli, u n-naturalista abbord, Hubert Wilkins, skopra għasfur li iktar 'il quddiem semmieh l-isponsun ta' Wilkins (Nesospiza wilkinsi). Fl-1938, l-Ispedizzjoni Xjentifika Norveġiża qattgħet tliet ġimgħat fuq il-gżira, u matul dan iż-żmien l-ekwipaġġ irnexxielu jikseb aċċess għall-promontorju u wettaq il-katalogizzazzjoni estensiva tal-pjanti, tal-għasafar u tal-blat. Tentattiv ieħor ta' mmappjar tal-gżira sar matul l-ispedizzjoni tal-1962 tas-Soċjetà Rjali lejn Tristan da Cunha, li ħadet ix-xjenzati fuq il-Gżira Inaċċessibbli. Bħal bosta esploraturi qabilhom, ix-xjenzati ma rnexxilhomx imorru fuq in-naħa ta' ġewwa tal-gżira.
Il-Gżira Inaċċessibbli ġiet iddikjarata riżerva naturali skont l-Ordinanza tal-Konservazzjoni ta' Tristan da Cunha tal-1976. Madankollu, iċ-ċittadini ta' Tristan xorta waħda tħallew joqtlu l-għasafar tal-baħar mill-gżira. Fi spedizzjoni tal-1982 (mis-16 ta' Ottubru 1982 sal-10 ta' Frar 1983), studenti u l-fakultà tal-Kulleġġ ta' Denstone fl-Ingilterra ħejjew mapep dettaljati tal-gżira, studjaw il-flora, il-fawna u l-ġeoloġija tagħha, u wettqu programm ta' bird ringing fuq iktar minn 3,000 għasfur.
Fl-1997, il-ibħra territorjali tal-Gżira Inaċċessibbli sa 22 kilometru (14-il mil) 'il barra ġew iddikjarati riżerva naturali skont l-Ordinanza tal-Konservazzjoni ta' Tristan da Cunha tal-1976. Attwalment, il-bastimenti turistiċi jistgħu jżuru l-Gżira Inaċċessibbli flimkien ma' gwidi minn Tristan biss; il-biċċa l-kbira tal-mawriet lejn il-gżira issa jsiru fuq talba mill-barranin. Fl-2004 il-Gżira Inaċċessibbli żdiedet mal-Gżira ta' Gough bħala Sit ta' Wirt Dinji wieħed tal-UNESCO.
Nawfraġji
Mill-inqas tliet nawfraġji kkonfermati seħħew lil hinn mill-kosta tal-Gżira Inaċċessibbli. L-ewwel nawfraġju kien ta' Blenden Hall, bastiment Brittaniku li baħħar fl-1821 b'54 passiġġier u l-ekwipaġġ abbord, u d-destinazzjoni tiegħu kienet Bombay (illum Mumbai). Il-Kaptan Alexander Grieg kien beħsiebu jbaħħar lil hinn minn Saint Helena, iżda l-bastiment inġarr mill-kurrent lejn Tristan da Cunha. Il-bastiment inkalja fl-alka u fit-22 ta' Lulju tela' l-art fil-Gżira Inaċċessibbli. Dawk kollha li kienu abbord għajr tnejn baqgħu ħajjin. Huma qattgħu l-erba' xhur ta' wara n-nawfraġju jgħixu fuq il-karfus selvaġġ, il-foki, il-pingwini u l-albatross. Huma rnexxielhom jibnu dgħajsa xi xhur wara. L-ewwel tentattiv li jbaħħru lejn Tristan falla, u tilfu ħajjithom sitt persuni; iżda t-tieni tentattiv allerta ċ-ċittadini ta' Tristan biex jgħinuhom. Il-kumplament imbagħad ittieħdu lejn Tristan, fejn il-bastiment Nerina wasal xi xahrejn wara u ħa l-biċċa l-kbira minnhom lejn Cape Town, l-Afrika t'Isfel.
In-nawfraġji l-oħra huma n-nawfraġju ta' Shakespeare fil-Bajja tal-Ħnieżer fl-1883, u n-nawfraġju ta' Helenslea fil-Punt tat-Tramuntana fl-1897.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Pingwin tat-Tramuntana fil-Gżira Inaċċessibbli. Il-Gżira ta' Gough u l-Gżira Inaċċessibbli ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995 b'modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ fl-2004.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".
Flora u fawna
Meta l-Kapural William Glass u l-familja tiegħu saru l-ewwel insedjaturi f'Tristan da Cunha fl-1816, ittieħdu l-mogħoż u l-ħnieżer fuq il-Gżira Inaċċessibbli biex jintużaw bħala sors ta' ikel. Ġew introdotti wkoll bhejjem tal-ifrat, nagħaġ, u klieb f'diversi punt fl-istorja tal-gżira. Xi annimali domestiċi għenu biex l-aħwa Stoltenhoff baqgħu ħajjin waqt l-ispedizzjoni tagħhom, iżda l-annimali domestiċi l-oħra kollha tneħħew mill-gżira fis-snin 50 tas-seklu 20.
Ma nstab l-ebda mammiferu tal-art, rettilu, anfibju, farfett jew bebbux fuq il-Gżira Inaċċessibbli. Il-gżira fiha 64 speċi nattiva ta' pjanti, inkluż 20 tip ta' pjanti li jarmu l-fjuri u 17-il speċi ta' felċi. Barra minn hekk, fil-gżira jeżistu 48 speċi ta' invertebrati, u 10 minnhom ġew introdotti. Fuq il-gżira ntlemħu bosta foki sub-Antartiċi u foki ljunfant tan-Nofsinhar, u fl-ilmijiet tal-madwar jgħixu wkoll xi ċetaċji: l-iktar notevoli fosthom, il-balieni tan-Nofsinhar u popolazzjoni residenti ta' dniefel skuri (Lagenorhynchus obscurus).
Għasafar
Il-Gżira Inaċċessibbli x'aktarx li hija magħrufa l-iktar għall-Gallozza tal-Gżira Inaċċessibbli, l-iżgħar għasfur li ma jtirx fid-dinja. Il-gżira ġiet identifikata bħala Żona Importanti tal-Għasafar (IBA) mill-BirdLife International bħala sit tat-tnissil għall-għasafar tal-baħar u għall-għasafar tal-art endemiċi tagħha. L-għasafar li għalihom l-IBA hija sinifikanti jinkludu l-pingwini tan-Nofsinhar (sa 27,000 par li jitnisslu), l-albatross ta' Tristan (żewġ jew tliet pari), l-albatross skur (200 par), l-albatross tal-Atlantiku tal-faxx isfar (1,100 par), il-prijun tal-munqar wiesa' (sa 500,000 par), il-kangu tar-rix artab (sa 50,000 par), il-kangu taċ-ċrieki, iċ-ċief kbir (sa 2 miljun par), iċ-ċief żgħir (sa 50,000 par), il-kangu ta' wiċċu abjad (sa 50,000 par), il-kangu ta' sidru abjad (sa 50,000 par), iċ-ċirlewwa tal-Antartika, il-gallozza tal-Gżira Inaċċessibbli (sa 5,000 par), il-malvizz ta' Tristan u d-durrajsa tal-Gżira Inaċċessibbli.
Ekonomija
Il-Gżira Inaċċessibbli ntużat miċ-ċittadini ta' Tristan da Cunha għal diversi skopijiet ekonomiċi. Il-gżira għandha depożiti ta' guano (ħmieġ tal-għasafar) u bajd, iżda minħabba d-diffikultà tal-ivvjaġġar fi ħdan il-gżira, iċ-ċittadini ġeneralment għażlu li jmorru lejn il-Gżira ta' Nightingale minflok.
Ġibjun ta' Kiev
daqsminuri|Ritratt satellitari tal-Ġibjun ta' Kiev Il-Ġibjun ta' Kiev (bl-Ukren: Київське водосховище, b'ittri Rumani: Kyyivs’ke vodoskhovyshche), lokalment magħruf bħala l-Baħar ta' Kiev, huwa ġibjun kbir tal-ilma li jinsab max-xmara Dnieper fl-Ukrajna. Il-ġibjun ingħata isem il-belt ta' Kiev, li tinsab fin-Nofsinhar, u jkopri erja ta' 922 kilometru kwadru fi ħdan l-Oblast ta' Kiev. Il-ġibjun imtela fl-1964-1966 wara li nbniet id-diga għall-Impjant tal-Enerġija Idroelettrika ta' Kiev f'Vyshhorod. Il-ġibjun jintuża l-iktar għall-ġenerazzjoni tal-idroelettriċità, għall-konsum industrijali u pubbliku, u għall-irrigazzjoni. xellug|daqsminuri|Mappa li turi fejn jinsab il-ġibjun Il-ġibjun twil 110 kilometri, wiesa' 12-il kilometru, fond bejn erba' u tmien metri, għandu volum ta' 3.7 km3, u volum li jista' jintuża ta' 1.2 km3. Il-ġibjun, flimkien mal-Ġibjun ta' Kakhovka, il-Ġibjun ta' Dnieper, il-Ġibjun ta' Kamianske, il-Ġibjun ta' Kremenchuk, u l-Ġibjun ta' Kaniv, ħoloq rotta fonda għall-ilma fuq ix-xmara. Madankollu, il-ħolqien tiegħu kkontribwixxa wkoll għal problemi ambjentali sinifikanti bħat-tnaqqis fil-veloċità tal-fluss li jnaqqas l-ossiġenazzjoni tal-ilma, u dan iwassal għal impatt negattiv fuq il-bilanċ tal-ħlejqiet akkwatiċi. Barra minn hekk, xi villaġġi fil-qrib ġew mgħerrqa meta mtela. Wieħed minnhom kien Teremtsi, fejn ir-residenti tal-villaġġ kienu pperswadew lill-awtoritajiet Sovjetiċi biex iħalluhom joqogħdu fil-villaġġ, iżda mbagħad iktar 'il quddiem fl-1986 kellhom jiġu evakwati minħabba d-diżastru ta' Chernobyl.
Kwistjonijiet ta' sikurezza
daqsminuri|245x245px|Veduta tal-ġibjun mill-ajru Bħall-ġibjuni kollha tax-xmara Dnieper, il-Ġibjun ta' Kiev huwa ta' theddida potenzjali ta' għargħar qerriedi li kieku d-diga tinqered. Barra minn hekk, hemm theddida ewlenija addizzjonali – wara d-diżastru nukleari ta' Chernobyl fl-1986, radjonuklidi skulaw max-xita u kkontaminaw sew is-sedimenti f'qiegħ il-ġibjun. Matul is-snin ta' wara d-diżastru, kien hemm suġġerimenti li jsir id-drenaġġ tal-ġibjun peress li kien baxx wisq. Kien intqal li kieku dan kellu jsir, setgħet tinħoloq theddida ta' trab radjuattiv li jittajjar mar-riħ, u possibbilment jaffettwa l-bqija tal-Ewropa.
Theddida simili ġiet diskussa b'mod permanenti fir-rigward tal-qerda potenzjali tad-diga (b'aċċident naturali, terroriżmu jew gwerra). Iżda l-awtoritajiet komplew isostnu li tali perikli ma kinux reali, u sostnew li kellhom il-kontroll sħiħ tas-sikurezza tad-diga. Madankollu, tqajjem tħassib serju fl-2005, meta kien hemm allerta falza ta' terroriżmu.
It-tħassib dwar il-possibbiltà ta' qerda feġġ mill-ġdid fi Frar 2022 matul l-offensiva tal-Ukrajna. Il-forzi Russi ħadu l-kontroll tal-impjant tal-enerġija fil-25 u fis-26 ta' Frar. Il-forzi Ukreni reġgħu ħadu l-kontroll tal-impjant fis-26 ta' Frar. Intqal li d-difiżi tal-ajru Ukreni interċettaw missila ttir lejn id-diga. Interfax iddikjaraw li kieku d-diga kellha tfalli, l-għargħar seta' jeqred "ix-xatt sħiħ tax-xellug ta' Kiev".
Xagħra United FC
Xagħra United Football Club hu klabb tal-futbol Għawdxi mill-villaġġ żgħir Xagħra. Il-klabb ġie fondat fl-1936 u huwa msemmi għar-raħal. Huma se jilagħbu l-istaġun 2011-2012 fl-Ewwel Diviżjoni, wara li saru ċampjins tat-2 Diviżjoni fl-istaġun 2010-2011. Il-kuluri tradizzjonali tal-klabb huma blu u iswed.
Logħba Storika
Nhar il-Ħadd fl-10 ta' filgħodu. f’Għawdex intlagħbet l-ewwel partita tal-istaġun bejn iż-żewgt timijiet Għawdxin, il-’Victoria Scouts’ u x-’Xaghħra Scouts’. Ir-Referì kien Mr. Thatcher. It-timijiet kienu mqassmin hekk: Victoria Scouts: Borġ; Micallef u Attard; Portelli; Attard-Bondi u Sagona; Camilleri, Cremona, Galea, Attard (k), u Bezzina. Xagħra Scouts: Rapa; Sultana u Cauchi; Buttigieg, Bajada u Cauchi (k); Debono, Żammit, Attard, Formosa u Debrincat.
L-Għolja tas-sold ġiet mirbuħa mix-Xagħrin, li għażlu favur ir-riħ. Ftit wara li ħarget id-daqqa r-Rabtin kienu se jiskurjaw, imma Rapa kien pront laqgħa l-ballun. Ir-Rabtin bdew jagħmlu telgħat sbieħ, u Galea kien ser jiskorja imma Sultana laqgħa l-ballun b’idu u b’hekk għamel penalti. Id-daqqa taha Galea li tafa l-ballun f’idejn l-gowler. Wara li sar dan il-penalti, iż-żewgt timijiet aktar qamu fuq tagħhom u x-Xagħrin kienu jiskurjaw li kieku Borġ ma kienx pront ħareg għall-ballun.
F’telgħa sabieħa li kellu Żammit dan kien ser jiskorja, imma b’xorti ħażina malli wasal hdejn il-lasti żelaq. Ix-Xagħrin bdew jagħmlu attakki u kienu Micallef u Attard li ma ħallewhomx jiskorjaw. X’ħin kien fadal ħames minuti għat-tmiem tal-ewwel taqsima sar kornet kontra x-Xagħra, imma dan safa bla ebda riżultat. Is-suffara tar-referì saffret tmiem l-ewwel taqsima, u r-riżultat sa issa kien għadu parita', 0-0.
Malli bdew t-tieni taqsima r-Rabtin għamlu ħarba sabieħa, imma malli Attard-Bondi ta' daqqa il-ballun mar barra l-lasti. Wara kwarta logħob il-ballun gie f’saqajn Galea, li dan kien pront qassmu lil Attard-Bondi, u li dan kien pront tefgħu bejn il-lasti u b’hekk gab it-tim tiegħu fuq ir-riħ b’gowl. Ix-Xaghrin b’gowl min taħt aktar bdew jistinkaw u għamlu bosta telgħat, imma kollha ġew sfrattati minn Micallef u Attard, iż-żewg difensuri mal-linji tar-Rabat. X’ħin kien fadal kwarta sabiex tispiċċa l-logħba, Cauchi weġgħa imma wara ftit reġa beda jilgħab. Ftit minuti wara s-suffara tar-Referì ħabbret tmiem il-loghba, fejn ir-riżultat kien: Victoria Scouts 1, Xagħra Scouts 0.
Unuri
L-Ewwel Diviżjoni ta' Għawdex:
It-Tieni Diviżjoni ta' Għawdex:
Tazza Għawdxija:
Tazza tal-Indipendenza:
Knock Out tat-Tieni Diviżjoni ta' Għawdex:
Tazza Rothmans:
Tazza Esso:
FK Kukësi
Futboll Klub Kukësi huwa klabb tal-futbol Albaniż li huwa bbażat ġewwa Kukës. Huma jilgħabu fis-Superliga Albaniża, wara li spiċċaw t-tieni u kisbu l-promozzjoni mill-Ewwel Diviżjoni Albaniża.
Bidu
Il-klabb ġie ffurmat fir-rebbiegħa tal-1930 f'Kukës bl-isem ta' Shoqëria Sportive Kosova, li kien soċjetà sportiv iffokat primarjament fuq il-futbol. F'Awwissu tal-1931, il-klabb pparteċipa f'kompetizzjoni lokali għall-ewwel darba kontra Kallabaku (Borje), Shkëlzeni (Tropojë), Internati Krumë, u timijiet mill-militar. Mill-istabbiliment tal-Federazzjoni tal-futbol tal-Albanija fl-1932 Shoqëria Sportive Kosova ġie rreġistrati taħt l-isem Sport Klub Kosova. Madankollu, huma ma pparteċipawx fi kwalunkwe kampjonati nazzjonali li saru f'dal iż-żmien.
Fl-1949, wara t-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija, Albanian Football Asssociation kompliet il-kampjonati tagħha. Fl-1953 Shoqëria Sportive Kosova pparteċipaw għall-ewwel darba fil-kompetizzjoni nazzjonali, li kkompetew fit-Tielet Diviżjoni Albaniża.
KS Përparimi
Fl-1958, il-klabb bidel ismu għal darb'oħra għal Klubi Sportiv Përparimi. L-ewwel trofew maġġur tal-klabb kien fl-1967, meta rebħu t-Tielet Diviżjoni Albaniża u kisbu l-promozzjoni għall-ewwel darba għat-Tieni Diviżjoni Albaniża. Huma baqgħu fil-kampjonat għal għaxar snin sal-1977, meta huma rebħu t-titlu tat-Tieni Diviżjoni, din kienet l-akbar kisba tal-klabb mill-ħolqien tiegħu fl-1930. Minkejja li kienu relegati malajr, il-klabb għal darb'oħra rebaħ it-Tieni Diviżjoni fl-1982 u kienu promossi għall-Ewwel Diviżjoni Albaniża. Ħafna jikkunsidraw l-aħħar 70ijiet u l-bidu rat-80ijiet il-klabb kien imsejaħ il-golden era.
Bil-waqgħa tal-Komuniżmu fl-Albanija 1991, il-klabb esperjenza problemi finanzjarji kbar kif kienu invokati finanzjament mill-Istat biex imexxu l-klabb għal ħafna snin. Il-muniċipalità ta' Kukës flimkien ma 'negozjanti lokali bdew jiffinanzjaw it-tim wara t-tmiem tar-reġim tal-Komuniżmu fl-Albanija, iżda minħabba n-nuqqas ta 'fondi tal-klabb ma' esperjenzawx suċċessi għal kważi għoxrin sena wara l-Komuniżmu.
FK Kukësi
Fl-2010 il-klabb ġġedded esperjenza kompluta, filwaqt li bidlu isimhom għat-tielet darba għal Futboll Klub Kukësi. Ir-rappreżentant ta' Kukes fil-Parlament tal-Albanija u l-membru Partit Demokratiku tal-Albanija, Fatos Hoxha kien elett bħala president ta' FK Kukësi. L-għan tal-klabb kien li jiġu promossi għall-ewwel fis-Superliga Albaniża, ħafna investi fl-istaġun 2010-11 sabiex jiksbu l-promozzjoni mit-Tieni Diviżjoni. Fatos Hoxha u l-Muniċipalità ta 'Kukes impjegaw lil Shahin Berberi bħala kowċ u tawh l-appoġġ finanzjarju biex jiffirma ħafna plejers sabiex jiksbu l-promozzjoni. Berberi għamel dan u FK Kukësi kienu nkurunati rebbieħa tat-Tieni Diviżjoni Albaniża fl-istaġun 2010-11. L-istaġun ta 'wara l-klabb għal darb'oħra investa, dan id-darba biex jilħqu l-għan tagħhom fl-ogħla diviżjoni tal-futbol, din ix-xewqa kienet saret fl-aħħar tal-istaġun 2011-12, hekk kif FK Kukësi spiċċaw it-tieni fil-klassifka u rċevew promozzjoni awtomatika fis-Superliga Albaniża għall-istaġun 2012-13.
Partitarji
FK Kukësi huma wkoll appoġġjati mill-komunità lokali ta' Kukës, huma għandhom grupp għalihom li jismu Ultrasit Kuksianë. Fit-taqbila ħafna antiċipa bejn Kukësi u t-tim tat-tieni post u l-mexxejja tal-kampjonat Luftëtari Gjirokastër fis-6 ta' Mejju 2012, FK Kukësi bdew jarmu oġġetti fil-grawnd, li kkawżaw ir-referi Lorenc Jemini li jwaqqaf il-logħba. Il-logħba kienet eventwalment kompluta, iżda l-Federazzjoni tal-futbol tal-Albanija ikkastigat il-klabb b'sospensjoni ta' 6 logħbiet mingħajr partitarji, li jfisser is-sitt logħbiet tagħhom kellhom jiġu taħt bibien magħluqa. Il-logħba kontra Luftëtari Gjirokastër kienet f'darbom fl-istaġun 2011-12, is-sospensjoni kienet trasferita fl-istaġun 2011-12 fis-Superliga Albaniża.
Rivalità
Ir-Rivalità ewlienija tal-klabb hija ma Pashtriku li dawn huma ġirien. Pashtriku huwa klabb dilettant żgħir u Kukësi iddominaw il-logħob bejn iż-żewġ naħat matul l-istorja tagħhom. Il-rivalitajiet ewlenin l-oħra huma huma KS Korabi Peshkopi u KS Tërbuni Pukë.
Unuri
(1976–77, 1981–82, 2010–11) (1966–77)
Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs
daqsminuri|318x318px|Veduta mill-ajru tar-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs Ir-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs (bl-Ingliż: Chalk Flora Nature Reserve; bl-Ukren: Крейдова флора (заповідник)), magħrufa wkoll bħala r-Riżerva Naturali tal-Flora Kretaċja, hija riżerva naturali protetta tal-Ukrajna li tinsab fuq xaqlibiet tal-ġibs (xjentifikat magħruf bħala karbonat tal-kalċju) fil-beraħ tal-għoljiet tul ix-xmara Donets. Ir-riżerva tinsab fid-distretti amministrattivi ta' Lyman u Sloviansk tal-Oblast ta' Donetsk. Hija sottounità tar-Riżerva Naturali tal-Isteppa Ukrena, mifruxa fuq 1,134 ettaru.
Topografija
Is-superfiċe tar-riżerva tinsab madwar 50-70 metru 'l fuq mit-territorju tal-madwar, u wieqfa b'pendil sa 70 grad. Iż-żona tar-riżerva ġiet ippreservata fil-biċċa l-kbira tagħha minħabba li l-art mhix adattata għall-agrikoltura.
Klima u ekoreġjun
Il-klima tar-Riżerva Naturali tal-Flora fil-Ġibs hija klima kontinentali umduża bi sjuf sħan (klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen ta' Dfb). Din il-klima hija kkaratterizzata minn differenzi staġonali kbar fit-temperatura u minn sjuf sħan (mill-inqas erba' xhur b'medja ta' iktar minn 10 °C (50 °F), iżda l-ebda xahar b'medja ta' iktar minn 22 °C (72 °F).
Flora u fawna
xellug|daqsminuri|290x290px|Veġetazzjoni fuq il-ħamrija tal-ġir fir-riżerva naturali Kważi terz mit-territorju tar-riżerva huwa miksi mill-foresti, imdawra mill-isteppa. Il-foresti tipikament huma tas-siġar taż-żnuber jew tal-betulli. L-isteppa hija ta' varjetà b'diversi tipi ta' ħaxix li jinstabu fir-reġjuni Ukreni medji, fuq ħamrija bil-ġibs u ħamrija sewda.
Użu pubbliku
Bħala riżerva naturali stretta, l-iskop primarju tar-riżerva huwa l-protezzjoni tan-natura u l-istudju xjentifiku. L-aċċess tal-pubbliku huwa pprojbit.
Mosta
Il-Mosta hija lokalità fiċ-ċentru ta’ Malta. Il-Mosta minn raħal kiber biex issa ħa d-daqs ta' belt Maltija, jgħodd it-18,249 ċittadin Mosti. Dan jagħmel il-Mosta t-tieni l-akbar lokalità f'Malta. Il-qaddisa patruna tal-Mosta hija Santa Marija Assunta, li tiġi ċċelebrata fil-15 t'Awwissu. Iddedikata lil Santa Marija, fil-Mosta wieħed isib it-tielet l-akbar koppla fid-dinja, magħrufa aħjar bħala r-Rotunda.
Il-Mosta tinsab fuq pjanura u hija mdawra b’art agrikola fertili. Fost l-irħula ġirien hemm Ħal Lija, Burmarrad, ir-Rabat u n-Naxxar. Il-Mosta tinsab fuq ir-rotta prinċipali li minn il-Belt Valletta tagħti għaċ-Ċirkewwa u kuljum jgħaddi minnha ammont kbir ta’ traffiku li jkun qed jaqsam il-gżira min-naħa għall-oħra. Il-Mosta tinsab 9 km ‘l bogħod mill-Belt Valletta.
Il-Mosta għaddejja minn żvilupp bla waqfien, bini ġdid qed jittella' kuljum u l-komunità kummerċjali hija attiva u qed tikber. Il-popolazzjoni hija ta’ madwar 18,000 abitant u hija waħda mill-ogħla fil-gżejjer Maltin u ngħatat imbuttatura f’dawn l-aħħar għexieren ta’ snin bl-istabbiliment ta’ oqsma tad-djar ġodda (Santa Margerita, Tal-Blata l-Għolja, Ta’ Mlit, Iż-Żokrija).
Il-motto tal-Mosta "Spes Alit Ruricolam" jagħti xhieda lill-imgħoddi rurali tal-lokalità. Fil-fatt, il-motto ifisser "It-tama ssaħħaħ lill-bidwi". Iżda llum, l-urbanizzazzjoni mxiet ‘il quddiem u l-attivitajiet agrikoli tal-Mostin u l-art agrikola naqsu b’mod konsiderevoli filwaqt li l-erja mibnija issa xterdet għal dawk li qabel kienu l-inħawi rurali ta’ barra tar-raħal żgħir tal-Mosta, li issa saret belt sinifikanti u mimlija ħajja.
Hekk kif fl-ibliet u l-villaġġi l-oħra kollha fil-gżejjer Maltin, ir-Reliġjon Kattolika hija ħajja u attiva ħafna. B’hekk il-festa titulari tal-Mosta li hija dik ta’ Santa Marija jew ta’ Marija Assunta, hija l-quċċata fiċ-ċelebrazzjonijiet lokali reliġjużi u popolari fejn il-Mostin jinġabru quddiem ir-Rotunda f’manifestazzjoni ta’ ferħ u briju. Bħall-maġġoranza kbira ta’ l-ibliet u l-villaġġi madwar id-dinja, il-Mosta wkoll għandha l-istemma araldika tagħha. Dan is-simbolu jirrifletti t-twemmin u l-assi tal-Mosta li jidhru fil-partijiet varji ta’ l-istemma. It-tarka tal-fidda għandha salib aħmar li fiċ-ċentru tiegħu hemm ċirku tad-deheb li fih hemm stilla b’ħames ponot kulur is-sema.
Is-salib aħmar jissimbolizza l-fidi Kattolika li minn dejjem kienet predominanti fil-ħajja u t-twemmin tan-nies lokali. Iċ-ċirku jirrappreżenta r-Rotunda, il-knisja parrokkjali tal-Mosta, l-għeliem prinċipali tal-lokalità u l-bini li ma kulħadd hija l-iżjed famuża, Maltin kif ukoll barranin. L-istilla blu huwa s-simbolu tal-Madonna, qaddisa patruna tal-belt, li l-festa tagħha tiġi ċelebrata fil-15 ta’ Awwissu.
Leġġenda
Leġġenda marbuta mal-Mosta hija dik ta’ Wied Speranza. Jingħad li meta Malta ġiet attakkata mit-Torok, Marija kienet ħarġet in-nagħaġ għal dawra. X’ħin rathom ġejjin għalijha hi telqet tiġri u staħbiet ġo għar. Hi bdiet titlob lil Madonna tal-Isperanza u f’dak il-waqt kien hemm brimba u bdiet tagħamel għanqbuta fid-daħla tal-għar. Meta ġew il-Torok, ma ħarsux fl-għar għax kienu żguri li ma’ kien daħal ħadd dan għax kieku kienet tqatta l-għanqbuta. La l-Madonna tal-Isperanza salvatilha ħajjietha, Marija ġabet il-permessi u bniet knisja fuq l-għar.
Il-Knisja Rotunda tal-Mosta - Il-Bażilika ta’ Santa Marija
Bħal ma gara f’diversi bliet u irħula f’Malta meta l-popolazzjoni tal-Mosta bdiet tikber sewwa bdiet tinħass il-ħtieġa li titkabbar il-knisja jew li tinbena waħda ikbar. Fil-bidu inqala’ nuqqas ta’ ftehim fuq il-lok li kellha tinbena fih il-knisja l-ġdida. Kienu diversi l-opinjonijiet iżda l-iktar waħda li kellha nies jaqblu magħha kienet li tinbena knisja ikbar minflok il-qadimha. Għalkemm ħafna nies kienu jaqblu li kellha tinbena knisja ġdida iżda kien hemm numru ta’ nies li riedu jsalvaw il-knisja l-qadima u li jinstab lok ġdid biex tinbena l-knisja l-ġdida. Iżda dawk li riedu iżommu l-post eżistenti kienu ħafna iktar numerużi u kien għalhekk li ġie deċiż li l-knisja kellha tinbena fuq l-istess post tal-qadima.
Intaghzlet il-pjanta tal-perit Ġorġ Grongnet de Vasse li kien propona li jibni knisja kbira u tonda madwar il-knisja il-qadima u meta titlesta tinħatt il-knisja l-qadima. Il-pjanta ta’ Grongnet kienet tikkonsisti fi knisja ispirata minn fuq il-Pantheon ta’ Ruma. Fil-bidu inqala ħafna inkwiet u kella tinħatar kummisjoni ta’ periti biex jaraw jekk il-knisja kinitx se tkun mibnija sewwa. Din il-kummissjoni qatata li l-pjanti kienu tajbin u li x-xogħol seta jinbeda. Fit 30 ta’ Mejju 1833 il-Vigarju Ġenerali l-Kanonku Arcidjsknu Dun Salv Lanzon qiegħed u bierek l-ewwel ġebla ta’ din il-knisja tant mistenija. Wara 27 sena jiġifieri fl-1860 il-knisja kienet lesta mill-bini.
F’din il-knisja nsibu bosta xogħlijiet oħra tajbin ferm bħall-kwadru li juri lil qaddisin San Bastjan, San Rokku u Santa Rosalija li qabel kien fil-knisja l-qadima. Dan il-kwadru kien ħallas Dun Ġwann Maria Galea u tpitter minn Erardi. Kwadru ieħor huwa dak li juri ż-żwieġ tal-Madonna li kien tpitter f’Ruma fl-1859 min Ġużeppi Bonnici taħt id-direzzjoni ta’ Minardi. Il-kwadru li juri l-mewt ta’ San Ġużepp huwa xogħol ta’ Salvu Barbara u ħadmu fl-1861. Il-Kwadru li juri l-ħarba lejn l-Eġittu huwa xogħol ta’ Bonnici li ħadmu fl-1866. Ta’ Erardi nsibu l-kwadru tal-Madonna tal-Konsolazzjoni li kien fil-knisja l-qadima u kien tpitter fis-sena 1670.
Ġużeppi Ċali pitter il-kwadri tal-Madonna tar-Rużarju, il-mewt ta’ Santu Wistin, San Duminku jipprietka, il-viżjoni ta’ Santa Monika u dak ta’ Santa Katerina ta’ Avignone. Iżda Ġużeppi Ċali f’din il-knisja żgur li jibqa’ jissemma għall-pittura ta’ xeni mill-isbaħ tal-ħajja ta’ Ġesù li jinsabu mad-dawra tal-Koppla. Taħt kull waħda minn dawn il-pitturi pitter diversi profeti mill-iskrittura.
Insibu ukoll il-vara tal-Madonna tar-Rużarju qabel ma’ saret il-vara titulari din l-vara kienet tintuża fil-festa titulari ta’ Santa Marija. San Ġużepp hija vara oħra li insibu f’din il-knisja din flimkien ma’ dik tad-Duluri kienu inġiebu minn Marsilja fi Franza. Hawn insibu ukoll sett vari mill-isbaħ tal-Ġimgħa il-Kbira. Ħafna minn dawn il-vari ħarġu minn taħt idejn bħal Karlu Darmanin. Fl-1924 sar il-monument il-ġdid il-korp ta’ Kristu mejjet u l-angli nħadmu mill-Għawdxi, Wistin Camilleri. L-urna ġiet skulturata minn Antonio Agius mill-Birgu.
F’din il-knisja nsibu kustoditi l-fdalijiet qaddisa ta’ San Paċifiku li kien inġieb fil-Mosta mill-Kappillan tal-Mosta Dun Salv Saver Bonnici. Fit-30 ta’ Awissu 1787 l-Isqof Labini ħareġ digriet li bih ta l-permess biex dan seta jinħareġ għall-qima tal-pubbliku. Fl-1913 f’din il-knisja kien sar il-Kungress Ewkaristiku Internazzjonai li kien ġie organizzat f’pajjiżna.
Fid-9 ta’ April 1942 kien sar fuq Malta wieħed mill-għar attaki mill-ajru li qatt seħħ matul il-gwerra. Kien fl-4.40 minuta ta’ wara nofsinar meta ajruplan ta’ l-għadu xeħet numru ta’ bombi fuq il-Mosta waħda minnhom ġiet fuq il-knisja u taqbet il-koppla. Bid-daqqa ħabtet mall-ħajt u baqgħet sejra għal nofs il-knisja fejn spiċċat ma’ l-art mingħajr ma laqtet lil ħadd min-nies li dak il-ħin kienu qegħdin fil-knisja. B’xorti tajba din il-bomba minkejja li ħabtet kemm-il darba baqgħet ma sploditx u l-Madonna riedet li ma jmut ħadd u lanqas tinqered il-knisja.
Kien għalhekk naturali dak li ġara nhar l-Għid tal-Assunta tal-2015, meta l-Arċipriet Dun Albert Buhagiar għamel it-talba formali lil Mons. Arċisqof biex dan s-Santwarju jingħata t-titlu ta’ Bażilika Minuri. Wara snin ta’ ħidma, il-ħolma ta’ ħafna Mostin seħħet! Kien propju nhar id-29 ta’ Lulju 2018, fi żmien l-Arċipriet Dun Sebastjan Caruana, li Mons. Charles Jude Scicluna, Arċisqof ta’ Malta għolla ‘l dan t-tempju għad-dinjità ta’ Bażilika Minuri. Dan seħħ b’digriet pontifiċju tal-Papa Franġisku li jġib d-data tal-31 ta’ Mejju 2018.
Fritz Albert Lipmann
Fritz Albert Lipmann (twieled fit-12 ta' Ġunju 1899 – miet fl-24 ta' Lulju 1986) kien bijokimiku Ġermaniż-Amerikan u koskopritur fl-1945 tal-koenżima A. Għal din l-iskoperta, flimkien ma' riċerka oħra fuq il-koenżima A, huwa ngħata l-Premju Nobel għall-Fiżjoloġija u l-Mediċina fl-1953 (flimkien ma' Hans Adolf Krebs).
Ħajja bikrija u edukazzjoni
Lipmann twieled f'Königsberg, il-Ġermanja, f'familja Lhudija. Il-ġenituri tiegħu kienu Gertrud (Lachmanski) u l-avukat Leopold Lipmann.