cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Carl Reiner
Carl Reiner (The Bronx, New York, Stati Uniti, 20 ta' Marzu 1922 – Beverly Hills, California, Stati Uniti, 29 ta' Ġunju 2020) kien attur, stand-up comedian, produttur tal-films, u xeneġġjatur Amerikan.
Emiliano Insúa
Emiliano Adrian Insúa Zapata (twieled fis-7 ta' Jannar 1989) huwa plejer tal-futbol Arġentin li jilgħab fuq il-faxxa xellugija u anki f'dik ċentrali tad-difiża mat-tim Arġentin ta' Racing Club.
Karriera
Insúa beda l-karriera tiegħu mat-tim ġovanili ta' Pinocho fl-Arġentina, fejn wara ngħaqad mat-tim ta' Boca Juniors. Minkejja li ma rnexxilux jiżblokka ruħu fl-ewwel tim f'La Bombonera, hu xorta waħda attira l-attenzjoni ta' Liverpool. Id-difensur qabel li jiġi msellef għal tmintax-il xahar mal-klabb ta' Mersyeside fit-28 ta' Novembru 2006, fejn dan il-perjodu beda f'Jannar ta' wara. Id-debutt tiegħu mal-ewwel tim wasal fit-28 ta' April 2007 kontra Portsmouth. Madanakollu, hu deher biss darbtejn fil-kampjonat.
Il-perjodu ta' self inqaleb għal wieħed permanenti f'Awwissu tal-2007, fi qbil li ra lill-kompatrijott Gabriel Paletta jingħaqad ma' Boca. Il-prestazzjonijiet tiegħu impressjonaw biżżejjed lill-kowċ Rafael Benítez li offrielu kuntratt ġdid ta' tliet snin, fit-2 ta' Lulju 2008. Insúa ngħata n-numru 22 għall-istaġun 2008–09, fejn minkejja li ftit kellu ċans jimpressjona mal-ewwel tim, hu rnexxielu jirbaħ, flimkien mat-tim tar-Riservi, il-kampjonat tal-istess kategorija. Il-fatt li Fábio Aurélio kien qiegħed ibati minn problemi fiżiċi u l-forma diżappuntanti ta' Andrea Dossena, Insúa ngħata l-opportunità li jagħmel tiegħu l-pożizzjoni bħala difensur xellugi. Hu rnexxielu jokkupa din il-pożizzjoni wkoll għall-bidu tal-istaġun 2009–10, fejn għeleb il-konkorrenza ta' Aurélio u Dossena.
Fis-sajf tal-2010 ġie misluf lill-klabb Tork ta' Galatasaray. Wara s-sena ta' self, ġie akkwistat mit-tim Portugiż ta' Sporting fejn iffirma kuntratt ta' ħames snin, u ngħata l-flokk numbru 48.
Nhar il-25 ta' Jannar 2013, Atlético Madrid ħabbru li akkwistaw lil Insúa għas-somma ta' €10 miljuni.
Internazzjonali
Grazzi għall-prestazzjonijiet sodi ma' Liverpool, Insúa ġie msejjaħ mat-tim nazzjonali tal-Arġentina għall-partiti kruċjali kontra l-Perù u l-Urugwaj.
Statistika
Korretti sad-29 ta' Awwissu 2009
Brażilja
Brażilja jew Brasilia hija l-belt kapitali tal-Brażil. Sal-2017 fiha kienu joqogħdu 3,039,444 persuna.
Inbniet bejn l-1956 u l-1960 u saret il-belt kapitali fil-21 ta’ April 1960. Brażilja hija inkluża fid-Distrett Federali, maħluq minn Juscelino Kubitschek fi ħdan l-istat ta' Goiás.
Emery d'Amboise
Emery d'Amboise (1434 – 13 ta' Novembru 1512) kien Gran Mastru tal-Kavallieri Ospitalieri mill-1503 sal-1512. Kien il-41 Gran Mastru. Huwa ssuċċeda lil Pierre d'Aubusson.
Ħajja bikrija
Emery d'Amboise twieled fl-1434 fil-kastell ta' Chaumont-sur-Loire, fortizza tal-familja potenti ta' Amboise. Kien it-tielet iben ta' Pierre d'Amboise (1408–1473), chamberlain ta' Karlu VII u Louis XII u Anna ta' Bueil (1405–1458), bint Jean IV Bueil. Ħuh iż-żgħir, George, eventwalment sar il-Kardinal d'Amboise u Prim Ministru ta' Louis XII.
Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja
daqsminuri|Bois du Cazier Is-Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmula minn erba' siti fil-Wallonja fin-Nofsinhar tal-Belġju li huma assoċjati mal-industrija tal-estrazzjoni tal-faħam tas-sekli 19 u 20. L-erba' siti, li jinsabu fil-Provinċji li jitkellmu bil-Franċiż ta' Hainaut u ta' Liège, huma Grand-Hornu, Bois-du-Luc, Bois du Cazier u l-Minjiera ta' Blegny.
Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Ewlenin tal-Estrazzjoni fil-Wallonja ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Mudell Standard
Il-Mudell Standard (MS) hu teorija kwantistika tal-kampi (rinormalizzabbli) li tiddeskrivi l-partiċelli elementari kollha magħrufa sal-lum u tlieta mill-erba' forzi fundamentali magħrufa, jiġifieri l-interazzjoni qawwija, elettromanjetika u dgħajfa (l-aħħar tnejn huma magħqudin flimkien fl-interazzjoni elettrodgħajfa). Il-forza gravitazzjonali hi l-unika interazzjoni magħrufa li mhijiex deskritta mill-Mudell Standard. Din it-teorija kwantistika tal-kampi taqbel mal-mekkanika kwantistika kif ukoll mar-relattività ristretta.
Illum, il-previżjonijiet tal-Mudell Standard ġew fil-parti l-kbira verifikati sperimentalment bi preċiżjoni għolja ħafna. Madankollu ma jistax jitqis bħala teorija kompluta tal-interazzjonijiet fundamentali. Infatti din it-teorija ma tinkludix il-gravità li għaliha sal-lum ma teżistix teorija kwantistika koerenti. Barra minn hekk ma tipprevedix, l-eżistenza tal-materija skura li tagħmel parti kbira mill-materija li teżisti fl-univers.
Storja
Il-formulazzjoni tal-unifikazzjoni tal-interazzjoni elettromanjetika u l-interazzjoni dgħajfa fil-Mudell Standard nafuha lil Steven Weinberg, Abdus Salam u, qabilhom lil Sheldon Glashow. L-ewwel formulazzjoni bbażata fuq il-grupp tal-guage SU(2)xU(1) nafuha lil S. Glashow imma din il-proposta iltaqgħet ma' diffikultajiet li għandhom x'jaqsmu mal-introduzzjoni diretta tal-mases tal-bożoni intermedji vetturi. Wara indipendentement minn xulxin Weinberg fl-1967 u Salam fl-1968 estendewh u komplewh billi integrawh mal-proposta ta' Peter Higgs u oħrajn tal-ksur spontanju tas-simetrija  li biha il-partiċelli kollha deskritti fil-mudell setgħu jingħataw massa.
Wara l-iskoperta fis-CERN tal-eżistenza ta' kurrenti newtrali dgħajfa   medjati mill-bożon Z, kif bassar il-Mudell Standard, Weinberg, Glashow u Salam ġew mogħtija l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1979.
Il-mudell kif kien propost oriġinarjament kien limitat għall-leptoni. Il-quarks ġew introdotti aktar tard permezz tax-xogħol pivotali tal-1970 ta' Glashow istess, John Iliopoulos u Luciano Maiani li introduċew ir-raba' quark, imsejjaħ charm, li kellu l-għan li jegħleb bil-qawwa l-kurrenti u l-bidla fl-istramberija (mekkaniżmu GIM).
Il-partiċelli elementari fil-Mudell Standard
350px|thumb|lemin|Dijagramma tal-interazzjonijiet bejn il-partiċelli deskritti mill-Mudell Standard
Fil-Mudell Standard il-partiċelli fundamentali huma miġbura f'żewġ kategoriji:
Il-materja ordinarja kollha li nosservaw fid-dinja makroskopika hi magħmula minn quarks u leptoni: infatti hi magħmula minn atomi, li huma stess huma komposti minn nukleu u minn għadd ta' elettroni, li huma l-eħfef fost il-leptoni ċċarġjati. In-nukleu stess hu magħmul minn protoni u newtroni, li kull wieħed minnhom hu kompost minn tliet quarks.
Fil-Mudell Standard il-fermijoni huma miġbura ġo familji, tlieta għal-leptoni u tlieta għall-quarks. Kull waħda mit-tliet familji ta' leptoni fiha partiċella ċċarġjata (rispettivament elettron, muon u taw) u newtrino li jikkorrispondi magħhom. Kull waħda mit-tliet familji ta' quarks fiha quark ta' ċarġ +2/3 u ieħor ta' ċarġ –1/3. L-eħfef quarks huma up (u) u down (d), li magħquda flimkien skont l-iskema uud jiffurmaw il-proton (ta' ċarġ +2/3+2/3–1/3 = +1), u magħqudin skont l-iskema udd jiffurmaw in-newtron (ta' ċarġ +2/3 –1/3 –1/3 = 0).
Il-bożoni tal-gauge li jimmedjaw l-interazzjonijiet huma: il-foton permezz tal- interazzjoni elettromanjetika, iż-żewġ bożoni ċċarġjati W u il-bożon Z permezz tal-interazzjoni dgħajfa u l-gluoni permezz tal-interazzjoni qawwija.
Il-Mudell Standard mistenni li jkun fih mill-inqas bożon ta' Higgs wieħed li l-massa tiegħu mhux prevista mill-Mudell, u bħalissa qed jiġi riċerkat minn xi esperimenti kbar, fosthom l-Esperiment Atlas u l-Compact Muon Solenoid u fuq kollox il-LHC, ta’ CERN li dan l-aħħar kellhom riżultati kważi konklużivi.
Il-gravitoni, jiġifieri, il-bożoni li xi xjenjati jaħsbu li jistgħu jimmedjaw l-interazzjoni gravitazzjonali f'waħda mill-formulazzjonijiet kwantistiċi possibbli tagħha, mhumiex inklużi fil-Mudell Standard.
L-unifikazzjoni tal-forzi fundamentali
Il-Mudell Standard huwa eżempju ta' unifikazzjoni ta' interazzjonijiet fundamentali għaliex l-interazzjonijiet elettromanjetiċi u dgħajfa huma flimkien manifestazzjonijiet ta' interazzjoni waħda li tissejjaħ elettrodgħajfa. Storikament kien hemm eżempji oħra ta' unifikazzjoni:
Ħafna fiżiċi tal-partiċelli jemmnu li tista' ssir unifikazzjoni tal-forzi iżjed profonda. L-interazzjoni elettrodgħajfa u l-qawwija, fil-fatt, huma karatterizzati minn żewġ kostanti ta' rabta li fil-Mudell Standard huma ffissati, iżda l-estrapolazzjoni tagħhom għal enerġiji ogħla tista' tkun mod ta' unifikazzjoni.
Il-Mudell Standard ma jistax jinkludi l-gravità, li t-trattament tagħha fir- Relattività Ġenerali bħalissa mhux kompatibbli mal-mekkanika kwantistika.
Il-prinċipju ta' simetrija fil-Mudell Standard
Il-formulazzjoni tal-Mudell Standard hi bbażata fuq prinċipju ta' simetrija. Dan jikkonsisti fl-invarjanza taħt trasformazzjonijiet imsejħa trasformazzjonijiet tal-gauge. L-invarjanza tal-gauge tiggarantixxi l-konsistenza matematika u l-prevedibbiltà tat-teorija, jiġifieri dik li teknikament tissejjaħ ir-rinormalizzabbiltà tat-teorija.
It-trasformazzjonijiet tal-gauge jikkorrispondu ma' xi ġeneraturi: il-bożoni vetturi, li jiddeskrivu l-forzi osservati fin-natura li huma dawk deskritti mill-grupp unitarju SU (3)×SU(2)×U(1). Dan il-grupp hu magħmul mill-prodott tal-grupp SU(2 )×U (1) li jiddeskrivi l-interazzjonijiet elettromanjetiċi u dgħajfa, u l-grupp SU(3) li jiddeskrivi l-interazzjonijiet qawwija.
Id-deskrizzjoni tal-interazzjonijiet elettromanjetiċi permezz tal-grupp U(1) tissejjaħ elettrodinamika kwantistika, jew QED, filwaqt li d-deskrizzjoni tal-interazzjonijiet qawwija permezz tal-grupp SU(3) tissejjaħ kromodinamika kwantistika, jew QCD.
Il-partiċelli li jimmedjaw fil-forzi tas-simetriji tal-gauge
Fit-teorija tal-gauge, ma' kull grupp ikkunsidrat jikkorispondi għadd ta' xi bożoni vetturi u l-għadd tagħhom jiddependi min-numru ta ' ġeneraturi, li huwa proprjetà matematika tal-grupp stess. Mas-sottogrupp SU(2)×U (1) jikkorrispondu il-foton, il-medjatur tal-interazzjoni elettromanjetika, u il-bożoni W (iċċarġjat) u Z (newtrali)]] medjaturi tal-interazzjoni dgħajfa, filwaqt li mas-sottogrupp SU(3) jikkorispondu tmien gluoni, mogħnija b'ċarġ tal-kulur.
Il-gluoni, kontra l-fotoni, li għandhom ċarġ elettriku żero, għandhom il-propjetà taċ-ċarġ tal-kulur, u għalhekk huma soġġetti għall-forza qawwija (din il-proprjetà għandha x’taqsam mal-fatt li SU(3) huwa grupp mhux abeljan). L-istess jiġri fil-każ tal-bożoni W u Z li jistgħu jinteraġixxu bejniethom. Din il-proprjetà ġiet ivverifikata sperimentalment, b'mod partikolari fuq l-aċċeleratur LEP ta' CERN.
Il-mases tal-partiċelli u l-mekkaniżmu ta' Higgs
It-teoriji tal-gauge, fihom infishom, ma jistgħux jiddeskrivu il-bożoni vetturi mogħnija bil-massa, u dan jikkontradixxi dak li ġie osservat sperimentalment. Min-naħa l-oħra, il-bożoni vetturi massivi jagħmlu t-teorija mhux rinormalizzabbli, allura inkoerenti mill-punto di vista matematiku. Biex niddeskrivu korrettament il-partiċelli massivi fil-Mudell Standard inżidu l-mekkaniżmu tal-ksur spontanju tas-simetrija. Is-sottogrupp U(2)×U(1) jinkiser spontanjament, u għalhekk bożon massiv ieħor imsejjaħ il-bożon ta’ Higgs, ġie introdott fit-teorija. Il-mekkaniżmu ta' Higgs jista' wkoll jispjega, mingħajr tbassir kwantitattiv, il-preżenza tal-mases tal-fermijoni.
Fl-4 ta’ Lulju 2012 tħabbar f'CERN li fl-esperimenti ATLAS u CMS tal-LHC ġiet osservata b’sigurtà ta’ 99.9996%, partiċella kompatibbli mal-bożon ta' Higgs b’massa bejn 125 GeV u 126 GeV.
It-tliet ġenerazzjonijiet ta' fermijoni
Il-fermijoni jistgħu jiġu raggruppati skond il-proprjetajiet tagħhom ta' interazzjoni fi tliet ġenerazzjonijiet: l-ewwel magħmula minn elettroni newtrino u Quarks, Quark up u Quark down. Kull materja ordinarja tikkonsisti, kif rajna, minn elettroni u quarks up u down. Il-partiċelli taż-żewġ ġenerazzjonijiet li jmiss għandhom massa ikbar minn ta' qabel ta' hawn fuq (safejn nafu, għall newtrini il-kejl ma jippermettux qis dirett tal-massa, iżda biss il-valuri assoluti tad-differenzi fil-massa). Minħabba li għandhom massa akbar, il-leptons u l-Quarks tat-tieni u t-tielet familja (jew il-partiċelli ffurmati minnhom) jistgħu jinqasmu f'partiċelli eħfef magħmula minn elementi tal-ewwel familjal. Għalhekk, dawn il-partiċelli huma instabbli u jkollhom nofs-ħajja qasira.
L-elettron il-muon u t-taw u n-newtrini li jikkorrispondu magħhom neutrino huma klassifikati bħala leptoni.
Kontra l-Quarks, dawn ma għandhomx ċarġ tal-kulur u allura l-forza nukleari qawwija m'għandha l-ebda effett. Il-Quarks, għandhom ċarġ tal-kulur li jagħmilhom suġġetti għall-forza qawwija, li hi medjata mill-bożoni vetturi msejħin gluoni. Il-gluoni għandhom ċarġ bil-kulur u jistgħu jinteraġixxu bejniethom. Għal din ir-raġuni u minħabba l-valur għoli ta' kostanti tar-rabta, il-forza qawwija tiżdied mad-distanza, u hekk il-Quarks qatt ma jistgħu jiġu osservati ħielsa fil-materja ordinarja, imma biss magħqudin fi stati li għandhom ċarġ tal-kulur.
Dawn l-istati b'kulur newtrali jissejħu adroni, u huma maqsuma f'barjoni tat-tip fermijoniku, magħmul minn tliet Quarks (protoni u newtroni), u meżoni, tat-tip bożoniku, kompost minn par quark-antiquark (pijoni). Il-massa totali ta' dawn il-partiċelli hi iżjed minn dik tal-komponenti individwali minħabba l-enerġija tar-rabta.
Minbarra dawn l-istati marbuta ġew ipotizzati wkoll dawn li jsejħulhom stati eżotiċi magħmulin minn kombinazzjonijiet varji, bħall-pentaquark. Madankollu, sal-lum, m'hemmx xhieda sperimentali għal dawn l-istati.
Verifiki u tbassir
Il-Mudell Standard bassar l-eżistenza tal-bożoni W u Z, il-gluon, tal-quarks top u ċ-charm qabel ma dawn il-partiċelli ġew osservati. Ġie ivverifikat sperimentalment ukoll li l-karatteristiċi teoretiċi ta' dawn il-partiċelli jaqblu bi preċiżjoni kbira ma' dawk li fil-fatt jidhru li għandhom fin-natura.
L-aċċeleratur ta' elettroni u pożitroni LEP ta' CERN ittestja u vverifika ħafna mit-tbassiriet tal-Mudell Standard, b'mod partikolari dwar id-diżintegrazzjoni tal-bożoni Z. Fost il-verifiki li saru ta' min isemmi dawk tal-eżistenza ta' tliet familji ta' newtrini ħfief.
Sfidi għall-Mudell Standard
Għalkemm il-Mudell Standard kellu suċċess kbir fl-ispjegazzjoni tar-riżultati sperimentali, qatt ma ġie aċċettat bħala teorija sħiħa tal-fiżika fundamentali, minħabba n-nuqqasijiet tiegħu partikolarment il-punti li ġejjin:
Minn mindu kien lest il-Mudell Standard saru ħafna sforzi biex jintgħelbu dawn il-limiti u jibdluh f’teorija sħiħa. It-tentattiv biex jintgħeleb l-ewwel nuqqas hu magħruf bħala l-Unifikazzjoni l-Kbira. It-teorija msejħa GUT ("Grand Unification, Theory) tissuġġerixxi li l-gruppi SU(3 ), SU(2) u U(1) mhumiex ħlief sottogruppi ta' grupp ta' simetrija ikbar. F'enerġiji għolja (barra l-kapaċità tal-esperimenti tallum) is-simetrija tal-grupp unifikatur tibqa' konservata, f'enerġiji aktar baxxi min-naħa l-oħra il-grupp jinżel għall-SU(3)×SU(2)×U(1) permezz tal-proċess magħruf bħala l-ksur spontanju tas-simetrija.
L-ewwel teorija ta' dan it-tip ġiet proposta fl-1974 minn Howard Georgi u Sheldon Glashow, bil-grupp SU(5) bħala l-grupp ta' unifikazzjoni. Il-GUT għandu l-proprjetà li m'għandux il-Mudell Standard. Din hi li jista' jbassar il-fenomenu tad-diżintegrazzjoni tal-protoni. Fl-1999 l-Osservatorju tan-Newtrini, Super-Kamiokande stabbilixxa li qatt ma osserva diżintegrazzjoni tal-protoni, u hekk stabilixxa l-limitu l-aktar baxx ta’ 6.7×1032 sena għan-nofs ħajja ipotetika tal-proton. Dan u esperimenti ipprovaw li ħafna teoriji GUT, fosthom dik ibbażata fuq il-grupp SU(5) kienu foloz, u dawn ġew skartati.
L-evoluzzjoni tal-kostanti tar-rabta tat-tliet gruppi SU(3), SU(2) u U(1) li tat-support tat indikazzjoni sperimentali possibbli lil xi unifikazzjoni tal-interazzjonijiet. Meta tiżdied l-iskala l-enerġija (teknikament imsejħa running) din tevolvi b'mod li l-kostanti, estrapolati għal enerġiji kbar, għandhom it-tendenza li jkollhom valuri viċin ta' xulxin. Madankollu, il-konverġenza tal-valuri tal-kostanti mhix preċiża, u nistgħu nissuspetaw li jeżistu fenomeni oħra li għadna ma skoprejnihomx li jidhru bejn l-iskala ta' enerġija tal-massa taż-Z u l-iskala ta' enerġija li fiha titwettaq l-unifikazzjoni l-kbira.
L-ewwel konferma sperimentali tad-devjazzjoni mill-formulazzjoni oriġinali tal-Mudell Standard saret fil-1998, meta l-esperiment Super-Kamiokande ippubblika riżultati li indikaw xi oxxillazzjoni tan-newtrini bejn tipi differenti. Dan implika li n-newtrini għandhom massa differenti minn żero, peress li kieku l-massa kienet żero ma kienx jista' jkun hemm l-oxxillazzjoni bejn togħmiet differenti ta' newtrini, minbarra l-fatt li jridu jivvjaġġaw bil-veloċità tad-dawl. Il-Mudell Standard ma jipprevedix li n-newtrini għandhom massa, u jissoponi biss l-eżistenza ta' newtrini xellugin, jiġifieri l-ispin tagħhom hu orjentat fid-direzzjoni opposta għad-direzzjoni tal-mixi tagħhom. Kieku n-newtrini kellhom massa, kienu bilfors jivvjaġġaw b'veloċità inqas minn tad-dawl u kienu jistgħu jeżistu newtrini leminin (infatti kien ikun possibbli li tgħaddi jew taqbeż newtrino bl-għażla ta' sistema ta' referenza li fiha d-direzzjoni tal-mixi tiegħu tinqaleb mingħajr effett fuq l-ispin tiegħu, u hekk isir lemini). Minn dakinhar il-fiżiċi rrevedew il-Mudell Standard u introduċew massa għan-newtrini, li żiedet 9 parametri ħielsa oħra (3 mases, 3 angoli ta' taħlit u 3 fażi) mad-19 li kienu diġà hemm; dan il-mudell ġdid għadu jisejjaħ il-Mudell Standard, minkejja l-bidliet li sarulu
It-teorija tas-Supersimetrija nistgħu inqisuha bħala estensjoni oħra tal-Mudell Standard. Din li tipproponi li kull partiċella tal-Mudell Standard konvenzjonali għandha sieħba supersimetrika bil-massa. Is-Supersimetrja tbassar l-eżistenza ta' partiċelli tqal stabbli li għandhom interazzjonijiet dgħajfa mal-materja ordinarja. Dawn il-partiċelli kienu kandidati fl-ispjegazzjoni tal-hekk imsejħa materja skura tal-univers.
Lista tal-partiċelli tal-Mudell Standard
Dawn huma l-bożoni medjaturi (imsejħin bożoni tal-gauge) li hemm fil-Mudell Standard:
Dawn huma l-fermijoni tal-Mudell Standard imqassma skont il-ġenerazzjoni:
Liebru ta' Yunnan
Il-liebru ta' Yunnan, jew kif inhu magħruf xjentifikament Lepus comus, huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu), nattiv tal-kontinent tal-Asja u endemiku taċ-Ċina.
Il-liebru ta' Yunnan huwa speċi komuni mifrux sew f'arja vasta f'Yunnan u Guizhou, żewġ provinċji li qegħdin fir-rokna fin-naħa tal-Lbiċ lejn in-Nofsinhar taċ-Ċina.
Klassifikazzjoni
Dan il-liebru huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u m'hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.
Liebru xkupa
Il-Liebru xkupa (Lepus castroviejoi) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae, fl-ordni Lagomorpha, nattiv tal-kontinent tal-Ewropa u endemiku ta' Spanja.
Dan il-liebru huwa speċi rari u ristretta ħafna, mifruxa ma' arja żgħira fil-peninżula Iberika fuq il-Muntanji ta' Kantabrija fit-Tramuntana ta' Spanja bejn Sierra de Ancares u Sierra de Pena Labra. Il-liebru xkupa jgħix fil-muntanji b'elevazzjoni bejn 1,300 u 1,900 metru, għalkemm fix-xitwa jinżel aktar fil-baxx f'elevazzjoni ta' madwar 1000 metru biex jiskarta it-temperaturi kesħin u s-silġ għoli.
Il-liebru xkupa għal żmien twil kien ikkunsidrat bħala sottospeċi tal-Liebru Ewropew (Lepus europaeus) sakemm fl-1976 ġiet deskritta xjentifikament bħala speċi distinta. Ftit li xejn hemm informazzjoni dwar l-ikel, ir-riproduzzjoni u l-imġieba ta' dan il-liebru, imma x-xjentisti jaħsbu li jgħix ħajja simili tal-liebru Ewropew.
Liebru xkupa adult jikber bejn 45 u 60 ċentimetru twil, b'denb ta' bejn 5 u 10 ċentimetri oħra, par saqajn fuq wara ta' madwar 20 ċentimetru u par widnejn enormi li kapaċi jilħqu it-tul inkredibli ta' 20 ċentimetru.
Klassifikazzjoni
Dan il-liebru wara li għal ħafna żmien kien ikkunsidrat bħala sottospeċi ta' Lepus europaeus ġie kklassifikat bħala speċi separata fl-1976, u huwa wieħed minn għaxar speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Eulagos u ma' hemm l-ebda sottospeċi rikonoxxuta.
Sinonimi
"Lepus europaeus castroviejoi" huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal Lepus castroviejoi ta' Palacios, 1976.
Antoinette Miggiani
Antoinette Miggiani (twieldet fil-5 ta' Settembru 1937) hija sopran tal-opri u għalliema tal-kant Maltija.
Bijografija
Antoinette Miggiani twieldet f'Tas-Sliema, Malta. Wara li studjat il-pjanu u l-kant f'Malta, hija rebħet borża ta' studju tal-Kunsill Brittaniku biex tistudja fl-Akkademja Rjali tal-Mużika f'Londra fl-1958. Iktar 'il quddiem hija ngħatat kuntratt biex taħdem mar-Royal Opera House f'Covent Garden għall-istaġuni tal-1961-1962 wara li rebħet l-Ewwel Premju f'Kompetizzjoni Internazzjonali għall-Kantanti tas-Soċjetà Filarmonika Rjali ta' Liverpool. Matul is-snin 60 tas-seklu 20, hija kantat f'Londra, fi Franza, fil-Ġermanja, u fl-Italja (fejn kantat diversi drabi għar-Radju Taljan). Reġgħet ġiet lura Malta bosta drabi u kantat fit-Teatru Manoel fir-rwol ta' Leonora f' La forza del destino ta' Giuseppe Verdi fl-1963 u fir-rwol ta' Santuzza f' Cavalleria rusticana ta' Pietro Mascagni fl-1965, kif ukoll fi Spettaklu Gala Rjali fit-teatru għar-Reġina Eliżabetta II u għall-Prinċep Philip fl-1967. Fl-1968 ħadet sehem f'sensiela ta' spettakli madwar l-Istati Uniti, fejn kantat kemm fi spettakli tal-kant kif ukoll fl-opri, inkluż fir-rwol ta' Maddalena f'Andrea Chénier ta' Umberto Giordano fis-Seattle Opera flimkien ma' Franco Corelli fir-rwol tal-protagonista.
Il-karriera internazzjonali tagħha kellha tieqaf ħesrem fl-1970, meta l-ġenituri tagħha mardu u reġgħet lura Malta b'mod permanenti biex tieħu ħsiebhom. Madankollu, hija baqgħet tkanta f'Malta fi spettakli folkloristiċi (lieder) u f'kunċerti, u waħedha fi spettakli tal-mużika sagra, inkluż ir-Requiems ta' Verdi, ta' Mozart, ta' Elgar, u ta' Rossini; l-iStabat Mater ta' Antonín Dvořák; u l-Messe solennelle Sainte-Cécile ta' Gounod. Hija kantat ukoll fl-opri organizzati fit-Teatru Manoel, inkluż ir-rwol titolari tal-Ipogeana ta' Carmelo Pace fil-premiere dinji tal-1976. Għal bosta snin Miggiani ilha għalliema distinta tal-kant f'Malta. Fost l-eks studenti tagħha kien hemm is-sopran Lydia Caruana u l-baritonu Lino Attard. Fit-13 ta' Diċembru 1991, Miggiani ngħatat l-Medalja għall-Qadi tar-Repubblika ta' Malta.
El Jadida
El Jadida (bl-Għarbi: الجديدة, b'ittri Rumani: al-Jadīda, [ald͡ʒadiːda]; oriġinarjament magħrufa bil-Berberu bħala Maziɣen jew Mazighen jew Mazagan; magħrufa bil-Portugiż bħala Mazagão) hija belt portwali maġġuri tul il-kosta tal-Oċean Atlantiku tal-Marokk, li tinsab 96 km fin-Nofsinhar tal-belt ta' Casablanca, fil-provinċja ta' El Jadida u fir-reġjun ta' Casablanca-Settat. Għandha popolazzjoni ta' 170,956 ruħ skont l-aħħar stimi tal-2022.
Is-swar antiki ta' El Jadida huma wieħed mis-Seba' Għeġubijiet ta' Oriġini Portugiża fid-Dinja. Il-belt iffortifikata Portugiża ta' Mazagan tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004, peress li tqieset bħala "eżempju straordinarju tal-interskambju ta' influwenzi bejn il-kulturi Ewropej u Marokkini" u bħala "eżempju bikri tat-twettqi tal-ideali tar-Rinaxximent integrati mat-teknoloġija tal-kostruzzjoni Portugiża". Skont l-UNESCO, l-iżjed binjiet importanti mill-perjodu tal-Portugiżi huma ċ-ċisterna u l-Knisja Manwelina tat-Tlugħ is-Sema.
Il-belt, u b'mod partikolari r-raħal ġar ta' Sidi Bouzid, jimtlew bin-nies fl-istaġun tas-sajf b'influss l-iktar ta' vjaġġaturi Marokkin għall-vaganzi. Fil-qrin hemm kumpless ta' Mazagan ta' ħames stilel, li jattira xi Marokkini ta' klassi medja kif ukoll bosta viżitaturi internazzjonali mill-Peniżola Għarbija kif ukoll mill-Ewropa u lil hinn. Il-kumpless ta' Mazagan fih korsa tal-golf iddisinjata minn Gary Player, każinò, nightclub u ristoranti. Bejn il-kumpless ta' Mazagan u El Jadida hemm il-lukanda msejħa Pullman Hotel, u biswitha hemm ir-Royal Golf El Jadida, korsa oħra tal-golf ta' 18-il toqba. Il-preżenza tal-portijiet u tal-fabbriki fil-qrib hija l-kawża tat-tniġġis tal-bajjiet ta' El Jadida.
Il-belt ilha tikber mill-2014, parzjalment bħala riżultat ta' żieda fl-attività tal-port fil-qrib ta' Jorf Lasfar u ż-żona industrijali tiegħu.
Etimoloġija
L-isem oriġinali tal-belt bil-lingwa Berbera kienet Maziɣen / Mazighen, li tfisser "il-Berberi".
L-ismijiet u l-laqmijiet l-oħra ta' El Jadida b'lingwi oħra kienu Cap Soleis, Portus Rutilis, Rusibis , Mazighen (bl-Għarbi: مازيغن)   , al-Breyja (bl-Għarbi: البريجة), Mazagão, al-Mahdouma (bl-Għarbi: المهدومة) u Mazagan. L-isem attwali ta' El Jadida jfisser litteralment "il-Ġdida".
Storja
xellug|daqsminuri|Mappa tal-1942 imfassla mill-gvern Amerikan El Jadida inizjalment kienet magħrufa bħala al-Breyja meta nħatfet mill-Portugiżi fl-1502. Imbagħad saret magħrufa bil-lingwa Portugiża bl-isem ta' Mazagão. Il-Portugiżi bnew ċittadella fl-1514, u fortifikazzjoni ikbar fl-1541. Ir-Renju tal-Portugall baqa' jikkontrolla l-belt sal-1769, u mbagħad abbanduna lil Mazagão bħala l-aħħar territorju fil-Marokk. Malli ġew imġiegħla jitilqu, il-Portugiżi qerdu l-Bastjun tal-Gvernatur u evakwaw lejn il-kolonja Portugiża tal-Brażil, fejn kienu stabbilew insedjament ġdid imsejjaħ Nova Mazagão (li issa jinsab f'Amapá). Iktar 'il quddiem il-belt ittieħdet mis-Sultan Mohammed ben Abdallah fl-1769 u fil-biċċa l-kbira tagħha baqgħet diżabitata, u ġiet imlaqqma al-Mahdouma ("l-Irvinata"). Eventwalment, is-Sultan Abd al-Rahman tal-Marokk ordna li tinbena moskea, u l-partijiet meqruda tal-belt ġew rikostruwiti matul ir-renju tiegħu fil-bidu tas-seklu 19. Il-belt li reġgħet ħadet ir-ruħ ingħatat l-isem ta' al-Jadida, li litteralment tfisser "il-Ġdida".
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Iċ-Ċisterna Portugiża Il-Belt Portugiża ta' Mazagan (El Jadida) ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ċisterna Portugiża
Imkabbar mill-1514, dan l-eks maħżen (x'aktarx armerija) ġie kkonvertit f'ċisterna fis-seklu 16. Il-kompartiment taħt l-art, ta' 34 metru b'34 metru, inbena b'ħames ringieli ta' ħames pilastri tal-ġebel. Il-ċisterna hija famuża speċjalment għal-livell baxx tal-ilma mal-art, li joħloq riflessjonijiet sottili u dejjem jinbidlu bil-ftit dawl li hemm u l-għamliet spartani tal-kolonni u s-saqaf. Il-kwalitajiet viżivi taċ-ċisterna wasslu biex diversi films inġibdu hemmhekk, fosthom Othello ta' Orson Welles li x'aktarx li huwa l-iktar magħruf internazzjonalment.
Fortizza ta' Mazagan
daqsminuri|Il-Fortizza ta' Mazagan Id-disinn tal-Fortizza ta' Mazagan hija rispons għall-iżvilupp ta' artillerija moderna fir-Rinaxximent. L-għamla ta' stilla tal-fortizza hija madwar 250 metru bi 300 metru. Il-ħitan enormi kemxejn inklinati bħala medja huma għoljin madwar tmien metri u għandhom ħxuna ta' għaxar metri. Fuqhom hemm mogħdija bil-mixi wiesgħa żewġ metri li kienet tintuża għall-għassa. Attwalment il-fortifikazzjoni għandha erba' bastjuni: il-Bastjun ta' Sant'Anġlu fil-Lvant, il-Bastjun ta' San Bastjan fit-Tramuntana, il-Bastjon ta' Sant'Antnin fil-Punent, u l-Bastjun tal-Ispirtu s-Santu fin-Nofsinhar. Il-ħames wieħed, il-Bastjun tal-Gvernatur fid-daħla prinċipali, inqered kważi għalkollox mill-Portugiżi fl-1769 għajr xi fdalijiet tiegħu. Bosta kanuni Portugiżi tal-epoka kolonjali għadhom ippożizzjonati fuq il-bastjuni.
Il-forti għandu tliet daħliet: id-Daħla tal-Baħar, li tifforma port żgħir mas-swar tal-Grigal, id-Daħla tal-Barri mas-swar tal-Majjistral, u d-Daħla Prinċipali bi ħnejja doppja fiċ-ċentru tas-swar tan-Nofsinhar, li oriġinarjament kienet konnessa mal-art permezz ta' pont li jitla' u jinżel. Madwar il-forti hemm ħandaq wiesa' madwar għoxrin metru u fond tliet metri, li fl-imgħoddi kien mimli bl-ilma baħar. Matul żmien il-Protettorat Franċiż, il-ħandaq intradam apposta u nfetħet daħla ġdid li tagħti għat-triq prinċipali tal-belt, Rua da Carreira, u għad-Daħla tal-Baħar. Tul din it-triq hemm l-iktar binjiet storiċi ppreservati tajjeb, inkluż il-Knisja Kattolika tat-Tlugħ is-Sema u ċ-ċisterna.
Klima
El Jadida għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan (skont il-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen: Csa). Fix-xitwa tinżel iktar xita milli fis-sajf. It-temperatura annwali medja f'El Jadida hija 17.4 °C (63.3 °F). Kull sena x-xita li tinżel tammonta għal madwar 372 mm (14.65-il pulzier).
Edukazzjoni
Il-belt tospita bosta istituzzjonijiet akkademiċi postsekondarji u l-Università ta' Chouaib Doukkali, li tinkludi l-istituzzjonijiet li ġejjin:
Barra minn hekk, hemm l-Uffiċċju tat-Taħriġ Vokazzjonali u l-Promozzjoni tax-Xogħol (OFPPT), li jinkludi l-istituzzjonijiet li ġejjin:
kif ukoll:
Sport
Il-klabb tal-futbol prinċipali tal-belt huwa Difaâ Hassani El Jadidi, li attwalment jikkompeti fil-Botola Pro 1.
Bliet fil-qrib
Qrib El Jadida hemm il-belt ta' Azemmour fil-Grigal u r-raħal ta' Sidi Bouzid fil-Lbiċ. Fi ħdan perimetru ta' madwar 120 kilometru jew inqas, hemm Casablanca, Berrechid, Settat, Sidi Bennour, Oualidia, Youssoufia u Safi.
Ġemellaġġi
El Jadida hija ġemellata ma':
FK Atmosfera (2012)
Futbolo klubas Atmosfera huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Mažekiai. Il-klabb twaqqaf fl-2012.
Unuri
<...>
Wied ta' Madriu-Perafita-Claror
daqsminuri|320x320px|Veduta tal-Wied ta' Madriu-Perafita-Claror Il-Wied ta' Madriu-Perafita-Claror (bil-Katalan: Vall del Madriu-Perafita-Claror) huwa wied glaċjali fix-Xlokk tal-Prinċipat ta' Andorra. Il-wied ikopri erja ta' 42.47 km², madwar 9 % tal-erja totali ta' Andorra, u huwa parti mit-tieni l-ikbar baċir tal-iskular f'Andorra. Il-wied iżolat huwa magħruf bħal post kenni għal organiżmi selvaġġi rari u mhedda, u n-nuqqas ta' żvilupp fil-wied dan l-aħħar ġie meqjus bħala l-"qalba spiritwali" ta' Andorra. Huwa l-uniku Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-pajjiż, u ġie estiż kemxejn fl-2006 wara li tniżżel fil-lista fl-2006.
Deskrizzjoni
xellug|daqsminuri|290x290px|Veduta ta' wħud mill-qċaċet fil-Wied ta' Madriu-Perafita-Claror Il-wied huwa pajsaġġ glaċjali, b'mergħat għolji, irdumijiet mimlija qċaċet, u widien weqfin kollha boskijiet. Huwa kkonfinat minn ktajjen muntanjużi fin-Nofsinhar, fil-Lvant u fil-Punent, u l-katina muntanjuża fin-Nofsinhar tinsab tul il-fruntiera ma' Spanja. Barra minn hekk, hemm skarpata, jiġifieri telgħa wieqfa twila f'tarf biċċa art watja, li tkompli sejra fil-Wied ta' Valira fit-Tramuntana. Il-Wied ta' Madriu-Perafita-Claror huwa iżolat mill-bqija ta' Andorra, u jista' jintlaħaq biss bil-mixi minn mogħdijiet apposta. Diversi rifuġji, għelieqi mtarrġin, mogħdijiet, u l-fdalijiet ta' impjant tal-ħadid juru l-modi kif ir-riżorsi naturali fil-għoli tal-Pirinej kienu jintużaw mill-abitanti lokali tul perjodu ta' iktar minn 700 sena, permezz ta' bidliet fil-klima, fil-prosperità ekonomika u fl-istrutturi soċjali. daqsminuri|324x324px|Waħda mill-għorfiet li issa tintuża bħala rifuġju fil-muntanji Żewġ insedjamenti żgħar, Entremesaigües u Ramio, jinsabu fl-art dejqa tal-wied. It-tnejn li huma kienu insedjamenti li fihom l-abitanti kienu jgħixu s-sena kollha sal-aħħar 50 sena, iżda issa t-tnejn li huma jgħixu fihom in-nies fis-sajf biss. B'kollox hemm 12-il dar, li nbnew mill-granit lokali b'soqfa tal-iskist. Kull dar għandha matmura kbira għall-ħżin taż-żrieragħ u tal-ħuxlief. Id-djar u ż-żoni tal-madwar ta' ħdejn l-insedjamenti huma l-uniċi żoni b'sjieda privata, u jirrappreżentaw 1 % biss tal-erja tal-wied.
L-insedjamenti huma mdawra b'għelieqi mtarrġin, li fl-imgħoddi kienu jintużaw għat-tkabbir tal-qamħ u tas-segala, iżda issa jintużaw l-iktar għar-ragħa. L-għelieqi fil-għoli nett issa qed jiġu maħkuma mill-foresti, li jkopru wkoll iż-żoni għat-telgħa jew għan-niżla fejn fil-Medju Evu kienu jitkabbru d-dwieli. Il-foresti, b'sjieda komunali wkoll, kienu jiġu ġestiti għall-produzzjoni tal-faħam u tal-karbonju sas-seklu 19.
Hemm diversi mogħdijiet u passaġġi li jikkollegaw il-wied ma' Roussillon fil-Lvant, ma' Languedoc fit-Tramuntana, u mal-Katalonja fin-Nofsinhar. Xi mogħdijiet pavimentati b'ħaġar ċatt jikkollegaw il-wied maċ-ċentru ta' Andorra.
Wara perjodu fejn bosta mill-istrutturi eżistenti fil-wied kienu ġew mitluqa, fosthom l-għorfiet tar-rgħajja, il-mogħdijiet pavimentati, u l-ħitan tas-sejjieħ ta' konfini fl-għelieqi, f'dawn l-aħħar snin dawn ġew irrestawrati. Ma hemm l-ebda pjan li tinbena triq ta' aċċess fil-wied, u huwa maħsub li l-art tiġi żviluppata bħala żona distinta għat-trobbija tal-bhejjem ta' kwalità għolja u għal turiżmu limitat.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Wied ta' Madriu-Perafita-Claror ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004.
Funzjonijiet (matematika)
lemin Fil-matematika, funzjoni \ f minn \ X għal \ Y hi magħmula minn:
1) sett \ X imsejjaħ id-dominju ta' \ f
2) sett \ Y imsejjaħ il-kodominju ta’ \ f
3) liġi li ma' kull element \ x f' \ X tassoċja element wieħed u wieħed biss \ f(x) f' \ Y.
Dawn li ġejjin huma kliem sinonimi ma' "funzjoni":
"applikazzjoni", "operatur", "mappa", "relazzjoni binarja univoka", "trasformazzjoni".
Eżempji
L-iżjed eżempji sempliċi ta’ funzjonijiet huma dawk li bħala d-dominju u l-kodominju għandhom settijiet numeriċi. Pereżempju, jekk ma’ kull numru nassoċjaw id-doppju ta’ dak in-numru, ikollna funzjoni. Ma dan kollu nitkellmu fuq funzjoni anki meta d-dominju u l-kodominju jew it-tnejn ma jkunux settijiet ta’ numri. Pereżempju, jekk ma’ kull trianglu nassoċjaw iċ-ċirku inskritt fih, ikollna funzjoni għaliex għal kull trianglu jeżisti ċirku wieħed u wieħed biss li hu inskritt fih.
Sikwit nitkellmu fuq funzjonijet b’iżjed argumenti, jew b’iżjed valuri, pereżempju, funzjoni li l-koordinati \ x, y, z ta’ punt fl-ispazju torbothom mat-temperatura \ T u l-pressjoni P ta’ l-arja. F’dan il-każ, il-funzjoni fir-realtà xorta għandha argument wieħed biss, li hu t-terna \ (x, y, z) , u xorta għandha valur wieħed biss, li hu l-koppja \ (T, P).
Definizzjoni
Mogħtija s-settijiet \ X u \ Y, sottosett \ f tal-prodott Carteżjan insejħulu funzjoni minn \ X għal \ Y, jekk għal kull \ x \in X\;, jeżisti element wieħed u wieħed biss \ y \in Y\; tali. Dan l-element tradizzjonalment niddenotawh b’ \ f(x): fi kliem ieħor, minflok niktbu nistgħu nużaw il-kitba tradizzjonali \ y=f(x)\;.
Il-fatt li \ f hija funzjoni minn \ X għal \ Y li tassoċja ma’ \ x l-element \ f(x) nistgħu nuruh billi niktbu:
Is-sett \ X (li minnu l-funzjoni \ f "tieħu" il-valuri) hu id-dominju tal-funzjoni \ f, waqt li s-sett \ Y (li fih insibu l-valuri "mogħtijin" mill-funzjoni \ f) hu l-kodomiju tal-funzjoni \ f.
Nosservaw li t-termini metaforiċi "tieħu valur" u "tagħti valur" jirreferu għal mudell mekkaniku tal-funzjonijiet li jirrapreżenthom bħala magna li meta ttiha element tad-dominju, tittrasformah fl-element imqabbel tal-kodominju. Minn din ix-xbieha jiġi s-sinonimu trasformazzjoni.
Anki din it-termini ġejja minn mudell li jħares lejn funzjoni bħala sistema tad-dawl, pereżempju lenti; f’dal-mudell l-elementi tad-dominju jikkorrespondu ma’ ġħejun ta’ raġġi tad-dawl u l-elementi tal-kodominju ma’ fejn jolqtu r-raġġi jew l-immaġini.
Operazzjonijiet fuq il-funzjonijiet
Jekk ikollna żewġ funzjonijiet \ f : \ X → \ Y u \ g : \ Y → \ Z nistgħu niddefinixxu l-kompożizzjoni tagħhom: din hi definita bħala l-applikazzjoni l-ewwel ta’ \ f fuq \ x u mbagħad l-applikazzjoni ta’ \ g fuq ir-riżultat \ f(x).
Din il-funzjoni ġdida niddenotawha b’ \ g\circ f. Jekk nużaw in-notazzjoni tradizzjonali nistgħu niktbu hekk:
Notazzjonijiet għall-funzjonijiet
Jistgħu jintużaw notazzjonijiet oħra għall-valur ta’ funzjoni \ F li jikkorrispondi ma’ element \ x, iddenotat fin-notazzjoni tradizzjonali b’\ F(x):
F'dik li nsejħulha notazzjoni b’funzjoni prefissa niktbu: F'dik li nsejħulha notazzjoni b’funzjoni suffissa niktbu:
B’dawn in-notazzjonijiet il-kompożizzjoni ta’ żewġ funzjonijiet \ F u \ G jistgħu jinkitbu f’4 modi:
Xi drabi minflok parentesi tondi jintużaw parentesi kwadri: B’dan il-mod nevitaw il-konfużjoni mal-parentesi li juru l-ordni ta’ l-operazzjonijiet. Fost oħrajn din in-notazzjoni tintuża f’xi programmi ta’ kalkulu simboliku.
Funzjonijiet ta’ żewġ varjabbli jew iżjed
Pereżempju, il-funzjoni ta’ multiplikazzjoni tassoċja żewġ numri naturali mal-prodott tagħhom:. Din il-funzjoni nistgħu niddefinuha formalment bid-dominju, is-sett tal-koppji tan-numri naturali kollha.
L-istess japplika jekk minflok żewġ settijiet nieħdu tlieta jew iżjed.
Funzjonijiet ta’ iżjed valuri
Eżempju tipiku hu t-trasformazzjoni linjari tal-pjan, pereżempju:
Funzjoni ngħidulha polidroma fil-każ li r-riżultat ta’ l-operazzjoni hu definit univokament: pereżempju, ir-radiċi kwadrata ta’ numru reali posittiv jinkiteb bħala l-funzjoni li tassoċja ma kull numru reali posittiv is-sett taż-żewġ radiċi kwadrati. Eżempju ieħor analogu hu l-logaritmu definit fuq is-sett tan-numri komplessi.
Operazzjonijiet binarji
Ħafna operazzjonijiet binarji ta’ l-aritmetika, bħal l-addizzjoni u l-multiplikazzjoni, huma funzjonijiet mill-prodott karteżjan għal \ \mathbb Z, u niddeskrivuhomu bin-notazzjoni infissa: jiġifieri niktbu \ x+y (u mhux \ +(x,y)) biex niddeskrivu l-immagini tal-koppja \ (x,y) bl-operazzjoni \ +.
Klassifikazzjoni
Fil-matematika u sostanzjalment fl-applikazzjonijiet tagħha kollha niltaqgħu ma’ ħafna tipi ta’ funzjonijiet b’karatteristiċi diversi ħafna. L-għadd kbir tal-funzjonijiet għalhekk nikklassifikawha skond bosta kriteri.
Johann II Bernoulli
Johann II Bernoulli (18 ta' Mejju 1710, Basel – 17 ta' Lulju 1790, Basel), magħruf ukoll bħala Jean, kien matematiku Żvizzeru, l-iżgħar mit-tliet ulied subien ta' Johann Bernoulli.
Studja l-liġi u l-matematika, u, wara li vvjaġġa fi Franza, kien għal ħames snin professur tal-elokwenza fl-università ta' belt twelidu. Fl-1736 ingħata l-premju tal-Akkademja Franċiża għall-istudji tiegħu fuq l-Etere. Meta miet missieru, laħaq minnfloku bħala professur tal-matematika. Kellu suċċess tliet darbiet fil-kompetizzjoni għall-premju tal-Akkademja tax-Xjenzi ta' Pariġi. Is-suġġetti li rebbħulu l-premju kienu, l-argan, il-propagazzjoni tad-dawl, u l-kalamita. Kien ħabib ta' Pierre Louis Maupertuis, li miet taħt is-saqaf tiegħu waqt li kien fi triqtu lejn Berlin.
Iż-żewġ subien tiegħu, Johann u Jakob, kienu l-aħħar matematiċi famużi tal-familja Bernoulli.
Diego Benaglio
Diego Benaglio (Żurigu, 8 ta' Settembru 1983) huwa eks-plejer tal-futbol Żvizzeru li kien jilgħab bħala gowlkiper.
Klabb
Benaglio beda l-karriera tiegħu mal-klabb lokali ta' Grasshopper-Club Zürich u lagħab magħhom għal numru ta' staġuni qabel ma ngħaqad ma' VfB Stuttgart, imma sab post biss mat-tim tar-riservi.
Fl-2005–06 ingħaqad ma' Nacional ġewwa l-Portugall, fejn mal-ewwel kiseb post regulari fit-tim quddiem il-veteran Henrique Hilário, u postu assigurah bit-tluq ta' Hilário ma' Chelsea. Fit-22 ta' Jannar, 2008, Benaglio issieħeb ma' VfL Wolfsburg. Iddebutta fit-30 ta' Jannar, fejn għen lit-tim javanza għall-kwarti tal-finali tat-Tazza Ġermaniża. Maż-żmien kiseb postu regulari mal-ewwel ħdax, fejn sar l-ewwel għażla bejn il-lasti għall-klabb u għen lit-tim jirbaħ l-ewwel titlu tal-Bundesliga fl-istaġun 2008–09.
Internazzjonali
Iddebutta mat-tim nazzjonali Żvizzeru nhar it-3 ta' Ġunju, 2006, fir-rebħa ta' 4–1 fuq iċ-Ċina, li ntlagħbet bħala preparazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2006, liema manifestazzjoni ħa sehem bħala t-tielet gowlkiper tal-iskwadra. Grazzi għall-prestazzjoni eċċellenti matul l-2008, hu kiseb post titulari mat-tim. Matul il-Kampjonati Ewropej li saru ġewwa pajjiżu, lagħab żewġ logħbiet u sofra tliet gowls. Fl-2009, ġie nominat bħala "L-Aqwa Plejer Żvizzeru".
Jack Mizzi
Jack Mizzi huwa plejer taċ-ċess Malti. Twieled fis-17 ta' Mejju 2006 f'Malta u fl-2022 huwa ċ-Champion Nazzjonali tal-Juniors, iċ-Champion Nazzjonali tar-Rapid u ċ-Champion Nazzjonali tal-Blitz f'Malta. Mizzi huwa l-iżgħar plejer taċ-ċess li rebaħ il-Preliminari f'Malta meta kellu 13-il sena. Huwa kien imsejjaħ ċess "prodigy" mill-ġurnal online Malta Today fid-dokumentarju qasir tagħhom dwar Mizzi. Mizzi ipparteċipa fil-Kampjonat Dinji taċ-Ċess taż-Żgħażagħ fir-Rumanija 2022. Huwa l-iżgħar plejer Malti li ngħata t-titolu ta' Candidate Master.
Karriera taċ-ċess
Mizzi beda jitgħallem iċ-ċess fl-2016 fl-età ta' 10 snin. Id-debutt tiegħu f'kompetizzjonijiet tal-FIDE beda fil-Preliminari 2017 fejn kiseb il-klassifikazzjoni ELO inizjali ta' 1478.
Fl-2017, sar il-Malta U-14 Rapid Junior Champion b'5 rebħiet minn 5 logħbiet u prestazzjoni ELO ta' 2068. Aktar tard dik is-sena, huwa rrappreżenta lil Malta fil-Kampjonat Ewropew taż-Żgħażagħ taċ-Ċess (EYCC), l-ewwel turnew internazzjonali tiegħu.
Fl-2018, sar il-Junior Champion tal-U14 għat-tieni darba. Huwa pparteċipa fil-Preliminari 2018, fejn spiċċa fit-tielet post u kkwalifika għall-ewwel darba għall-Kandidati 2018. Fis-Sajf 2018, Mizzi (ELO 1575) irrappreżenta lil Malta fil-Kampjonat Ewropew taċ-Ċess taż-Żgħażagħ fil-Latvja, b'rebħa kontra Davidov Lazar (ELO 1763) mis-Serbja.
F'Diċembru 2018, ta' 12-il sena, Mizzi ta wirja simultanja taċ-ċess fil-Kunsill Lokali ta' Birkirkara li damet sagħtejn u nofs u li fiha lagħab kontra 13-il plejer u rebaħ il-logħob kollu. Huwa kklassifika fit-tieni post fit-tournament Blitz wara l-wirja.
Rekord Nazzjonali ta' Malta
Fil-Kampjonati tal-Juniors 2019, Jack Mizzi spiċċa fl-ewwel post flimkien ma' Cosmin Alexa. Wara t-tie-breaks, Mizzi ingħata t-titlu ta' Junior Champion U-18.
Mizzi ipparteċipa fil-Kampjonati Ewropej taż-Żgħażagħ taċ-Ċess 2019 fi Bratislava b'rebħa importanti kontra Heldenbergh Nils mill-Belġju. Jack spiċċa fis-sitt post fit-tournament tal-Blitz li kien parti mill-avveniment.
Era tal-pandemija tal-COVID
F'Diċembru 2019 sal-bidu ta' Jannar 2020, Mizzi lagħab fl-ewwel turnew Open tiegħu barra minn xtutna fi Schwanberg, l-Awstrija fejn kiseb 4 draws. Hu lagħab fl-avveniment Blitz u kiseb prestazzjoni ELO ta' 2074.
Mizzi ipparteċipa għall-aħħar darba fit-turnew taċ-ċess Interschool f'Marzu 2020 u rebħu b'7/7. Wara dan it-turnew, il- Federazzjoni Maltija taċ-Ċess (MCF) kif ukoll l-Unjoni Ewropea taċ-Ċess (ECU) u l-Federazzjoni Dinjija taċ-Ċess (FIDE) temmew ħesrem l-organizzazzjoni tat-turnewijiet kollha fuq il-bord minħabba l-pandemija tal-Covid. Fl-2020, il-kampjonati tal-Juniors ta' Malta kif ukoll il-Kampjonati Ewropej taċ-Ċess taż-Żgħażagħ ma sarux minħabba l-pandemija.
Bajja ta' Ha Long
daqsminuri|275x275px|Veduta tal-bajja mill-Gżira ta' Titov. Il-Bajja ta' Ha Long jew il-Bajja ta' Halong (bil-Vjetnamiż: Vịnh Hạ Long) hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO u destinazzjoni turistika popolari fil-provinċja ta' Quảng Ninh, il-Vjetnam. L-isem "Ha Long" ifisser "dragun nieżel". Amministrattivament, il-bajja tagħmel parti mal-belt ta' Ha Long, f'Cẩm Phả, u hija parti mid-distrett ta' Vân Đồn. Il-bajja fiha eluf ta' formazzjonijiet karstiċi u gżejriet tal-ġebla tal-ġir b'diversi għamliet u daqsijiet. Il-Bajja ta' Ha Long hija ċ-ċentru ta' żona ikbar li tinkludi l-Bajja ta' Bai Tu Long fil-Grigal u l-Gżira ta' Cát Bà fil-Lbiċ. Dawn iż-żoni ikbar għandhom l-istess karatteristiċi ġeoloġiċi, ġeografiċi, ġeomorfoloġiċi, klimatiċi u kulturali.
Jack Mizzi
Era tal-pandemija tal-COVID
Biex tittaffa s-sitwazzjoni l-FIDE, l-ECU u l-MCF organizzaw sensiela ta' turnewijiet fuq l-Internet. Mizzi rrappreżenta lil Malta f'Diviżjoni 4 tal-"FIDE Online Chess Olympiad 2020" li saru għall-ewwel darba fl-2020. Mizzi kiseb 6.5/9 u kien l-aqwa plejer Malti. Dan irriżulta biex Malta tikkwalifika għal Diviżjoni 3. Mizzi kiseb 4.5/9 iżda dan ma kienx biżżejjed biex Malta tikkwalifika għall-fażi li jmiss.
F'Lulju 2020, Malta illaxkat il-miżuri tal-Covid u l-Federazzjoni Maltija taċ-Ċess organizzat it-turnew tal-Kandidati, li fih Mizzi kiseb il-ħames post. Ftit wara, ċess fuq il-bord reġa' ġie pprojbit minħabba l-pandemija tal-COVID.
Bajja ta' Ha Long
Il-Bajja ta' Ha Long għandha erja ta' madwar 1,553 km2 (600 mil kwadru), u tinkludi 1,960-2,000 gżejra, il-maġġoranza tagħhom tal-ġebla tal-ġir. Iż-żona tal-qalba tal-bajja għandha erja ta' 334 km2 (129 mil kwadru) b'densità għolja ta' 775 gżejra. Il-ġebla tal-ġir f'din il-bajja għaddiet minn 500 miljun sena ta' formazzjoni f'kundizzjonijiet u f'ambjenti differenti. L-evoluzzjoni karstika f'din il-bajja damet 20 miljun sena taħt l-impatt tal-klima tropikali spiss bix-xita. Il-ġeodiversità tal-ambjent fl-inħawi ħoloq il-bijodiversità, inkluż bijosistema tropikali li dejjem tħaddar fuq l-art, bijosistema oċeanika u bijosistema kostali. Il-Bajja ta' Ha Long tospita 14-il speċi ta' flora endemika u 60 speċi ta' fawna endemika.