cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kultura ta' Montenegro
Twemmin u liġijiet etiċi
Dimensjoni importanti ħafna tal-kultura Montenegrina hija l-ideal etiku ta' "Čojstvo" (l-att li tiddefendi lil xi ħadd minnek innifsek) u ta' "Junaštvo" (il-qlubija), bejn wieħed u ieħor tradott bħala "Umanità u Kuraġġ", kodiċi ta' unur ta' Montenegro antik. Riżultat ieħor ta' l-istorja twila ta' gwerrier tagħha, huwa l-kodiċi mhux miktub ta' Kavallerija li jistipula li biex jistħoqqlu rispett veru ta' niesha, persuna trid turi virtujiet ta' integrità, dinjità, umiltà, sagrifiċċju tiegħek innifsek għall-kawża ġusta, rispett għal oħrajn, u Rettitudni flimkien mal- qlubija.
Letteratura
Il-letteratura Montenegrina tirreferi għall-corpus kollu (storiku u modern) tal-letteratura maħluqa f'Montenegro, miktuba prinċipalment b'Montenegro, Serb u lingwi relatati oħra mitkellma fil-pajjiż.
Pittura u skultura
Il-pitturi minn Montenegro taw kontribut kbir għall-affermazzjoni tal-kultura Montenegrina fid-dinja. Ħerġin lejn il-partijiet l-oħra tad-dinja (Pariġi, Belgrad, Żagreb), huma ħadu r-ruħ u l-wirt Montenegrin tagħhom magħhom u għaddewha lill-oħrajn permezz tal-arti tagħhom. L-aħħar 15-il sena raw il-ftuħ tal-Fakultà tal-Arti f'Cetinje, li ħolqot mewġa ġdida ta' talent. Uħud mill-iktar pitturi prominenti mill-Montenegro jinkludu: Milo Milunović, Petar Lubarda, Dado Đurić, Uroš Tošković, Vojo Stanić, Dimitrije Popović, Boris Dragojević u l-iskultur Risto Stijović.
Struttura .NET
250px|L-aħħar logo tal-Istruttura .NET|thumb L-Istruttura .NET tal-Microsoft hija struttura għas-softwer li hija disponibbli ma' ħafna mis-sistemi operattivi tal-Microsoft Windows. Din tinkludi librerija kbira ta' soluzzjonijiet kodifikati biex jiġu evitati problemi komuni tal-ipprogrammar kif ukoll magna virtwali li tmexxi t-twettieq ta' programmi miktubin speċifikament għal din l-istruttura għas-softwer. L-Istruttura .NET hija maħsuba biex tintuża' mill-maġġoranza tal-programmi ġodda maħluqa għall-pjattaforma Windows.
Is-soluzzjonijiet kodifikati illi jiffurmaw il-Librerija ta' Klassijiet Bażi tal-Istruttura tkopri sensiela wiesgħa ta' bżonnijiet tal-ipprogrammar f'numru ta' oqsma, fosthom l-interfaċċa tal-utent, l-aċċess għad-data, il-konnessjoni mad-databażi, kriptografija, żvilupp tal-programmi għall-internet, algoritmi numeriċi, u netwerks tal-kompjuter. Il-librerija tal-klassi tintuża' mill-programmaturi, illi jikkumbinawha mal-kodiċi tagħhom biex jipproduċu il-programmi.
Programmi miktubin għall-Istruttura .NET jitwettqu f'ambjent tas-softwer illi jmexxi il-bżonnijiet tal-runtime tal-programm. Ukoll parti mill-Istruttura .NET, dan l-ambjent tal-ħintwettieq hu ukoll magħruf bħala ir-Runtime tal-Lingwa Komuni. Is-CLR jipprovdi l-apparenza ta' magna virtwali biex il-programmaturi ,ma jkollhomx għalfejn jikkunsidraw il-kapaċitajiet tal-Unit tal-Ipproċessar Ċentrali speċifiku illi ser iwettaq il-programm. Is-CLR ukoll jipprovdi servizzi oħrajn importanti fosthom is-sigurtà, tmexxija tal-memorja, u kkontrollar tal-eċċezjonijiet. Il-Librerija tal-Klassijiet u s-CLR flimkien jagħmlu l-Istruttura .NET.
Il-verżjoni 3.0 tal-Istruttura .NET hija inkluża ma Windows Server 2008 Windows Vista. Il-verżjoni kurrenti tal-Istruttura tista' tkun installata ukoll fuq is-sistemi operattivi Windows XP  u Windows Server 2003. Verżjoni ridotta jew kumpatta tal-Istruttura .NET hija ukoll disponibbli fuq il-pjattaformi Windows Mobile, bl-ismartphones inklużi.
Arkitettura
thumb|300px|Ħarsa viżwali tal-[[Infrastruttura tal-Lingwa Komuni (CLI)]]
Infrastruttura tal-Lingwa Komuni (CLI)
L-aspetti ġewwinija tal-Istruttura .NET jinstabu ġol-Infrastruttura tal-Lingwa Komuni, jew CLI. L-iskop tas-CLI huwa illi jipprovdi pjattaforma newtrali għall-ftih u t-twettieq tal-programmi, fosthom funzjonijiet għall-kontrollar tal-eċċezjonijiet, ġbir tal-iskart, sigurtà, u interoperabbiltà. L-implementazzjoni tas-CLI tal-Microsoft jgħidulu r-Runtime tal-Lingwa Komuni jew CLR.
Assemblej
Il-kodiċi tan-nofs tal-Lingwa Komuni tan-Nofs jew CIL jinstab Assemblej .NET. Kif meħtieġ mill-ispeċifikazzjoni, l-assemblej huma miżmuma fil-format tal-Eżegwibbli Portabbli (PE),komuni fuq il-pjattaforma Windows għall-fajls kollha DLL u EXE. L-assemblea tikkonsisti f'fajl wieħed jew aktar, li minnhom wieħed irid ikun fih il-manifest, li għandu l-metadata għall-assemblea. L-isem komplut tal-assemblea (ma jridx ikun konfuż mal-isem tal-fajl fuq id-diska) fih ismu sempiliċi, l-verżjoni, kultura, u t-token taċ-ċavetta komuni. Il-marka taċ-ċavetta komuni huwa kanċellett wieħed generat meta l-assemblea tiġi kompilata, allura żewġ assemblei bl-istess marka taċ-ċavetta komuni huma garantiti li jkunu identiċi mill-punto di vista tal-istruttura. Ċavetta privata tkun ukoll tkun speċifikata u tkun magħrufa biss lill-ħallieq tal-assemblea u tista' tkun użata biex tiġi msemmija qawwi u biex tiggarantixxi li l-assemblea hija mill-istess awtur meta verżjoni ġdida hija kompilata (hija bżonn biex l-assemblea tkun miżjuda fill-Cache Globali tal-Assemblej).
Metadata
Il-Lingwa Komuni tan-Nofs (CIL) tiddeskrivi lilha nnifisha bl-użu tal-Metadata .NET. Ir-Runtime tal-Lingwa Komuni (CLR) jiċċekja l-metadata biex jiżgura illi l-proċedura korretta tiġi mgħajta. Il-metadata hija normalment iġġenerata mill-kompilaturi tal-lingwi imma l-iżviluppaturi jistgħu jikkrejaw il-metadata tagħhom bl-attributi tagħhom. Il-metadata jkun fiha informazzjoni fuq l-assemblea, u hija ukoll użata biex tiġi implemetata l-abilità tar-riflessjoni tal-Istruttura .NET.
Sigurtà
l-Istruttura .net għandha l-mekkaniżmu tas-sigurtà tagħha b'żewġ karatteristiċi generali: Sigurtà tal-Aċċess tal-Kodiċi (bl-Ingliż Code Access Security (CAS)), u l-validazzjoni u l-verifikazzjoni. Is-Sigurtà tal-Aċċess tal-Kodiċi hija bbażata fuq l-evidenza li hija assoċjata ma l-assembea. Tipikament l-evidenza hija s-sors tal-assemblea (tista tkun installata lokalment jew mniżżla mill-Intranet jew mill-Internet). Is-Sigurtà tal-Aċċess tal-Kowd tuża l-evidenza biex tiddetermina il-permessi mogħtija lill-kowd. Kowd ieħor jista' jsaqsi biex il-kowd li għajjatlu jiġi mgħoti permess speċifiku. Il-mistoqsija tikkawża s-CLR li jsaqsi għall-mixja tal-call stack: kull assemblea ta' kull proċedura fil-call stack hija ċċekjata għall-permess li hemm bżonn; jekk l-assemblea mhix mogħtija l-permess ikun hemm eċċezzjoni tas-sigurtà.
Mrta assemblea hija llowdjata is-CLR jgħmel testijiet varji. Tnejn minnhom huma l-validazzjoni u l-verifikazzjoni. Waqt il-validazzjoni s-CLR jiċċekja illi l-assemblea fiha Metadata u Lingwa Komuniv tan-Nofs (bl-Ingliż Common Intermediate Language jew CIL) validi, u jekk it-tabelli interni hekk humiex korretti. Il-verifikazzjoni mhijiex eżatta ħafna. Il-mekkaniżmu tal-verifikazzjoni jiċċekja biex jara hekk il-kowd jagġmelx affarijiet li mhumiex siguri. L-algoritmu użat humwa conservattiv ħafna; allura ġieli kowd li huwa sigur ma jgħaddix. Kowd mhux sigur jiġi eżegwit biss jekk l-assemblea għandha l-permess biex tiġi mqabbża l-verifikazzjoni, illi ġenaralment tiġri b'kowd installat fuq il-magna lokali.
L-Istruttura .NET tuża id-Dominji tal-Applikazzjonijiet (bl-Ingliż Application Domains jew appdomains) bħala mekkaniżmu t'iżolazzjoni tal-kowd li qed jiġi eżegwit fi proċess. L-appdomains jistgħu jiġi kreati u l-kowd illowdjat jew imneħħi minnhom b'mod indipendenti minn appdomains oħrajn. Dan jgħin biex tizdied it-tolleranza tal-iżbalji tal-programm, minħabba li żbalji f'appdomain wieħed ma ma jaffetwawx l-kumplament tal-programm. L-appdomains jistgħu ukoll jiġi ssetjati independenti bi privileġġi tas-sigurtà oħrajn. Dan jgħin biex tiżdied is-sigurtà tal-programm permezz tal-iżolazzjoni ta'kowd li huwa probabbilment mhux sigur. L-iżviluppatur, imma, għandu jaqsam il-programm f'dominji; dan mhux magħmul mis-CLR.
Librerija ta' Klassijiet
L-Istruttura .NET tinkludi sett ta' libreriji ta' klassijiet standard. Il-librerija ta' klassijiet hi organizzata f' ġerarkija ta' Namespaces. Ħafna mill-APIs li huma inklużi huma parti minn namespaces  jew. Dawn il-libreriji ta' klassijiet jimplementaw numru ta' funzjonijiet komuni, bħall-kitba l-qari tal-fajls, grafika, interazzjoni ta' databażi, u l-manipulazzjoni ta' dokumenti XML, fost l-oħrajn. Il-libreriji ta' klassijiet .NET huma aċċessibli mill-Lingwi .NET kollha. Il-librerija ta' klassijiet tal-Istruttura .NET hi maqsuma f'biċċtejn: il-Librerija ta' Klassijiet Bażi u l-Librerija ta' Klassijiet tal-Istruttura.
Il-Librerija ta' Klassijiet Bażi jew BCL tinkludi sett zgħir mill-librerija ta' klassijiet kollha u hija s-sett fundamentali tal-klassijiet li jservu bħala l-API tal- Runtime tal-Lingwa Komuni. Il-klassijiet f'  u xi wħud mill-klassijiet f'   u   huma ikkunsidrati parti mill-BCL. Il-klassijiet tal-BCL huma proovduti fl-Istruttura .NET kif ukoll fl-implementazzjoniet alternattivi għalih fosthom l-IStruttura .NET Kumpatta, Microsoft Silverlight u Mono.
Il-Librerija ta' Klassijiet tal-Istruttura jew FCL huwa sett ikbar tal-klassijiet tal-BCL u jirreferi għall-librerija ta' klassijiet kollha illi tiġi mal-Istruttura .NET. Tinkludi sett ta' klassijiet espans, fosthom WinForms, ADO.NET, ASP.NET, Mistoqsija Integrata mal-Lingwa, Fondazzjoni tal-Preżentazzjoni Windows, Fondazzjoni tal-Komunikazzjoni Windows fost l-oħrajn. L-FCL hija ikbar fl-iskop mill-libreriji standard għall-lingwi bħas-C++, u hija kumparabbli fl-iskop mal-libreriji ta' klassijiet standard tal-Java.
Immaniġjar tal-memorja
Is-CLR tal-Istruttura .NET jeħles l-iżviluppatur mill-ħsieb li jimmaniġja l-memorja (jallokaha u jilliberaha meta jkun lest); minflok timmaniġja l-memorja hi stess. Sa dan il-punt, il-memorja allokata għall-istantazzjoni tat-tipi .NET (oġġetti) huwa magħmul kontigwament mill-gozz immaniġjat, għadira tal-memorja immaniġjat mis-CLR. Sakemm hemm refernza għall-oġġett, li tista tkun referenza diretta lejn oġġett jew permezz ta' "graph" ta'oġġetti, l-oġġett huwa ikkunsidrat bħala wieħed li qed jiġi użat mis-CLR. Meta m'hemmx referenza lejn oġġett, u ma jistax jintlaħaq jew uzat, isir skart. Imma, xorta jżomm il-memorja allokata lilu. L-istruttura .NET fiha kollettur tal-iskart illi jaħdem perjodikament, fuq proċess separat mill-proċess tal-applikazzjoni, illi jenumera l-oġġetti kollha mhuż użati u jillibera l-memorja kollha allokata għalihom.
Il-kollettur tal-iskart .NET (bl-Ingliż Garbage Collector jew GC) huwa kolletur tal-iskart non deterministiku, li jikkumpatta, jimmarka u jiġbor. il-GC jaħdem biss meta ċertu ammont ta'memorja ġiet użata jew hemm biżżejjed pressa għall-memorja fuq is-sistema. Minħabba li mhux iggarantit meta l-kundizzjonijiet għall-ġbir tal-memorja ser jintlaħqu, ix-xogħol tal-GC huwa non deterministiku. Kull programm .NET għandu sett ta' għeruq, illi jindikaw oġġetti fuq il-gozz immaniġjat (oġġetti immaniġjati). Dan jinkludi r-referenzi lejn oġġetti statiċi u oġġetti iddefiniti bħala varijabli lokali jew parametri tal-metodu kurrentament fl-iskop, kif ukoll oġġetti irreferenzjati mir-reġistri tas-CPU. Meta l-GC jaħdem, iwaqqaf l-applikazzjoni, u għall-kull oġġett irreferenzjat fl-għerq, jenumera l-oġġetti li jistgħu jintlaħqu mill-għerq u jimmarkahom bħala li jistgħu jintlaħqu. Juża l-metadata .NET u r-riflessjoni biex jiskopri l-oġġetti enkapsulati minn oġġett, u mbagħad jimxihom rekursivament. Imbagħad jenumera l-oġġetti fuq il-gozz (illi inizjalment kienu allokati kontigwament) permezz tar-riflessjoni. L-oġġetti mhuz immarkati bħala li jistgħu jintlaħqu huma skart. Din hi l-fażi tal-immarkar. Minħabba li l-memorja okkupata mill-iskart mhi tal-ebda konsegwenza, hija ikkunsidrata bħala spazju vojt. Imma, dan iħalli ħafna spazju vojt bejn l-oġġetti illi inizjalment kienu kontigwi. L-oġġettu imbagħad jiġu ikkumpattati flimkien, permezz tal- biex jiġi ikkupjati lejn l-ispazju vojt biex jerġgħu isiru kontigwi. Kwalsiasi referenza lejn oġġett invalidata mit-tmexxija tal-oġġett hija rranġata biex tirrifletti l-post il-ġdid mill-GC. Meta l-ġbir tal-iskart ikun lest l-applikazzjoni tkompli.
Il-GC użat mill-Istruttra .NET huwa ġenerazzjonali. L-Oġġetti huma assenjati ġenerazzjoni; l-oġġetti li għadhom kif inħolqu huma parti minn Ġenerazzjoni 0. L-oġġetti li jibqgħu ħajjin wara l-ġbir tal-iskart huma mmarkati Ġenerazzjoni 1, u l-oġġetti ta' Ġenerażżjoni 1 illi jibqgħu ħajjin wara ġbir ieħor huma Ġenerazzjoni 2. L-Istruttura .NET tuża sa oġġetti ta' Ġenerazzjoni 2. Ġenerazzjonijiet għola huma skart miġbur inqas regolarment minn oġġetti ta' ġenerazzjonijiet aktar l-isfel. Dan iżid l-effiċjenza tal-ġbir tal-iskart, għax oġġetti li huma eqdem għandhom ħajja itwal minn oġġetti iġded. Allura, permezz tat-tneħħija tal-oġġetti l-qodma (u allura aktar faċli li jibqgħu ħajjin wara ġabra) oġġetti mill-iskop ta' ġabra li saret, inqas oġġetti ikollhom bżonnn li jiġu iċċekjati u kumpatti.
Standardizzazzjoni u liċenzjar
Il-Microsoft u l-imseħbin tagħha għandhom il-brevetti għas-CLI u s-C#, waqt li l-ECMA u l-ISO għandhom bżonn illi l-brevetti essenzjali għall-implementazzjoni ikunu magħmula disponibbli taħt "termini raġonevoli u non-diskriminatorji". Imbarra r-rispettar ta' dawn it-termini, il-kumpaniji qablu biex jagħmlu l-brevetti disponibbli minajr regalità.
Imma, dan ma japplikax għal parti tal-Istruttura .NET illi mhix koperta mill-istandard ECMA/ISO, illi jinkludi Windows Forms, ADO.NET, u ASP.NET. Il-brevetti illi żżomm il-Microsoft f'dawn is-sezzjonijiet jistgħu iwaqqfu implementazzjonijiet tal-istruttura kollha mhux magħmulin mill-Microsoft.
Verżjonijiet
Il-Microsoft bdiet l-iżvilupp fuq l-Istruttura .NET fl-aħħar tas-snin disgħin oriġinarjament taħt l-isem ta'Servizzi Windows tal-Ġenerazzjoni li Jmiss (bl-Ingliż Next Generation Windows Services (NGWS)). Lejn l-aħħar tas-sena 2000 l-ewwel verżjonijiet beta ta' .NET 1.0 kienu maħruġa.
thumb|right|250px|L-istack tal-Istruttura .NET. Lista aktar kompluta tal-ħarġiet tal-Istruttura .NET tinsab fil-Lista tal-verżjonijet tal-Istruttura .NET.
Struttura .NET 1.0
Din hi l-ewwel ħarġa tal-Istruttura .NET, maħruġa nhar it-13 ta'Frar 2002 u disponibbli għall-Windows 98, Me, NT 4.0, 2000, u XP. Għajnuna mill-Microsoft għal din il-verżjoni waqfet nhar l-10 ta'Lulju 2007, u l-għajnuna estiża waqfet nhar l-14 ta'Lulju 2009.
Struttura .NET 1.1
Dan hija l-ewwel reviżjoni maġġuri tal-Istruttura .NET. Hija disponibbli għalijha bħala pakkett li jista' jiġi distribwit b'xejn jew f'kit tal-iżvilupp tas-softwer, u ġie ippublikat nhar it-3 t'April 2003. Huwa ukoll parti tat-tieni ħarġa tal-Microsoft Visual Studio.NET (maħruġ bħala Visual Studio .NET 2003). Din hi l-ewwel verżjoni tal-Istruttura .NET inkluża bħala parti mis-sistema operattiva Windows, parti mil-Windows Server 2003. Għajnuna għall-Istruttura .NET Framework 1.1 waqfet nhar l-14 t'Ottubru 2008, u l-għajnuna estiża ser tieqaf nhar it-8 t'Ottubru 2013. Sa minn .NET 1.1 hu komponent tal-Windows Server 2003, għajnuna estiża għal-.NET 1.1 fuq Server 2003 ser tieqaf ma dik tas-sistema operattiva stess - l-14 ta'Lulju 2015.
Struttura .NET 2.0
Maħruġa ma Visual Studio 2005, Microsoft SQL Server 2005, u BizTalk 2006.
Struttura .NET 3.0
Struttura .NET 3.0, qabel magħrufa bħala WinFX, ġiet maħruġa nhar il-21 ta'Novembru 2006. Tinkludi sett ġdid ta' APIs għall-kodiċi immaniġjat illi huma parti integrali tas-sistemi operattivi Windows Vista u Windows Server 2008. Huwa ukoll disponibbli għall-Windows XP SP2 u Windows Server 2003 bħala download. M'hemm l-ebda tibdil arkitettoniku maġġuri inkluż ma din il-ħarġa; L-Istruttura .NET 3.0 tuża r-Runtime tal-Lingwa Komuni tal-Istruttura .NET 2.0. Ma kien hemm l-ebda ħarġa tal-Istruttura .NET Kumpatta marbuta ma din il-ħarġa bħal ma kien hemm ma ta' qabilha.
L-Istruttura .NET 3.0 tikkonsisti f'4 komponenti maġġuri:
Struttura .NET 3.5
Il-verżjoni 3.5 otal-Istruttura .NET inħarġet nhar id-19 ta'Novembru 2007, imma mhix inkluża mal-Windows S0erver 2008. Bħal ma għamlet l-Istruttura .NET 3.0, il-verżjoni 3.5 tuża s-CLR tal-verżjoni 2.0. Ukoll, tinstalla Struttura .NET 2.0 SP1, (tinstalla Struttura .NET 2.0 SP2 mal-verżjoni 3.5 SP1) u Struttura .NET 3.0 SP1 (tinstalla Struttura .NET 3.0 SP2 ma 3.5 SP1), illi jżid xi metodi u propjetajiet mal-klassijiet tal-BCL mal-verżjoni 2.0 illi hemm bżonnhom fil-verżjoni 3.5. Fosthom insibu Mistoqsija Integrata mal-Lingwa (LINQ). Dawn it-tibdiliet ma jaffetwawx programmi miktuba għall-verżjoni 2.0.
Bħal ma ġara ma' verżjonijiet preċedenti, ħarġet ukoll l-Istruttura .NET Kumpatta 3.5 ma din ir-reviżjoni biex tipprovdi support għall-fetures extra fuq il-Windows Mobile u l-makkinarju lu juża Windows Embedded CE.
Il-kodiċi fonti tal-Librerija ta' Klassijiet Bażi ta' din il-verżjopni ġie parzjalment maħruġ (bħala refernza għat-tneħħija tal-iżbalji biss) taħt il-Liċenzja tar-Referenza Microsoft (Ms-RSL)
Pakkett tas-Sevizz 1
Il-Pakkett tas-Servizz 1 tal-Istruttura .NET inħareġ nhar il-11 t'Awwissu 2008. din il-ħarġa izid funzjonijiet ġodda u tipprovdi titjib taħt ċerti kundizzjonijiet, speċjalment mal-WPF fejn titijib ta' 20-45% hu mistenni. Żewġ komponenti tad-data ġodda ġew miżjuda, l-Struttura tal-Entitajiet ADO.NET u s-Servizzi tad-Data ADO.NET. Żewġ assemblej ġodda għall-iżvilupp web, System.Web.Abstraction u System.Web.Routing, ġew miżjuda; dawn huma użati fl-iStruttura ASP.NET MVC u, ser jintużaw f'ħargiet futuri tal-applikazzjonijiet ASP.NET Forms. il-pakkett tas-servizz 1 hu inkluż ma'SQL Server 2008 u Visual Studio 2008 Pakkett tas-Servizz 1.
Imblokk Kontinentali
170px|thumb|right|Napuljun Bonaparti
L-Imblokk Kontinentali, jew is-Sistema Kontinentali, kienet il-politika barranija adottata minn Napuljun I ta' Franza fil-battalja tiegħu kontra r-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda matul il-Gwerer Napoleoniċi. Din ġiet fl-effett fil-21 ta' Novembru, 1806 u baqgħet sal-1814. Dan il-qbil kien jinvolvi d-divjet li vapuri li jkollhom il-banidera Ingliża ma jiddaħlux f'portijiet ta' pajjiżi li huma suġġetti tad-dominju Franċiż.
Skopijiet u estensjonijiet
thumb|right|400px|Is-sitwazzjoni tal-[[Ewropa fl-1811. Il-kuluri jindikaw (minn blu skur għal blu ċar) il-pajjiżi: – Membri tal-Imperu – Satelliti – Li applikaw l-imblokk]]
L-iskop kien dak li jolqot l-ekonomija Ingliża, wara li bit-telfa fil-Battalja ta' Trafalgar, Franza sabitha bi tqila biex tikkontrasta d-dominju Ingliż fuq l-ibħra u lanqas kellha aktar il-possibilità li tinvadi bi spedizzjoni ta' truppi trasportati permezz tal-baħar lejn l-art Ingliża. Wara l-indħil tan-navi Ingliża fid-Danimarka f'Awwissu tal-1807, l-imblokk ġie estiż anki fil-portijiet tal-Baħar Baltiku u f'Novembru u Diċembru tal-istess sena l-imblokk ġie iggravat aktar biż-żewġ Digrieti ta' Milan. Bl-ewwel wieħed, tat-23 ta' Novembru 1807, ġew elenkati l-prodotti, fosthom dawk kolonjali, li kienu se jiġu kkunsidrati ta' oriġini Ingliża. Barra minn hekk, kull biċċa tal-baħar, anke dik li mhix Ingliża, li titrakka f'port ta' pajjiż li jinsab fis-Sistema Kontinentali u li kien ġej minn port Ingliż, il-prodotti tiegħu kienu jiġu kkonfiskati. Bit-tieni digriet, tas-17 ta' Diċembru 1807, ġie stabbilit li l-vapuri newtrali li fl-ewwel digriet kienu kkunsidrati bħala nieqsa min-nazzjonalità, u b'hekk setgħu jinqabdu mill-vapuri Franċiżi. Wara li ġew fl-effett dawn id-digriet, ir-Russja ta' Alessandru I adottaw l-imblokk u dan tal-aħħar ikkonvinċa lill-Awstrija biex tagħmel l-istess. Madanakollu, din is-sistema ftit li xejn kienet rispettata: id-derogi uffiċjali fil-portijiet Franċiżi, imma fuq kollox il-vjolazzjonijiet, kienu frekwentissimi kawża tal-imġieba tal-intendenti li minħabba li kienu jirċievu flus minn taħt, kienu jispiċċaw jagħlqu għajn waħda (u ħafna drabi t-tnejn li huma) quddiem il-vjolazzjonijiet li kienu jsiru (min-naħa l-oħra l-operaturi kollha tal-port kellhom interess komuni li jaċċettaw l-ikbar numru ta' vapuri possibbli li setgħu jitrakkaw). Jidher li anke l-Ġeneral Masséna kien jagħmel gwadanj hekk kif kien ibiegħ lin-negozjanti sinjuri Taljani liċenzji ta' deroga għan-normi tal-imblokk. Barra minn hekk l-intendenza stess tal-eżerċtu Franċiż kienet ta' spiss tagħmel l-akwisti tagħha ta' materjali u tal-ilbies tas-suldati mill-Ingilterra. Is-sitwazzjoni kienet aktar agħar fl-istati li ma kinux direttament ikkontrallati minn Franza, fejn fl-Olanda, Luiġi, ħu Napuljun li kien ukoll ir-Re, naqas li jagħmel lis-sudditi tiegħu jirrispettaw id-Digriet ta' Berlin (l-obbligu li Napuljun għamillu biex jirrispetta l-imblokk kienet waħda mir-raġunijiet li dderminaw fid-deċiżjoni ta' Luiġi li jabdika u jabbanduna lil ħuħ). Lejn l-aħħar tal-1809, kien l-istess Napuljun li awtorizza l-bejgħ tal-qamħ Franċiż u Olandiż lill-Ingilterra li kienet għadha ġejja minn żmien diffiċli fil-ġbir tal-qamħ. L-iskop kien dak li jnixxef aktar ir-riservi likwidi tal-avversarju, imma din kienet ġustifikazzjoni kemmxejn vaga biex tiġi aċċettata minn dawk il-pajjiżi xettiċi li xorta kienu għadhom parti mill-imblokk.
L-Imblokk Kontinentali
L-imblokk tar-relazzjonijiet kummerċjali mal-vapuri Ingliżi jew dawk li kienu ġejjin minn portijiet Ingliżi u dawk il-prodotti definiti mid-Digrieti ta' Milan bħala ta' oriġini Brittaniċi, ittrasforma l-ekonomiji ta' diversi pajjiżi f'suq fejn parti kbir mill-materja prima u dawk il-prodotti li kienu semi-kompluti kellha tiġi importata minn Franza u mill-industriji tagħha. Mingħajr il-konkorrenza Ingliża dawn il-prodotti wasslet biex il-prezzijiet jogħlew, u dan kien ukoll kawża tal-fatt li Franza kienet tapplika ħafna taxxa fuq il-prodotti kemm dawk li kienu jiġu importanti u anki dawk f'esportazzjoni. Jekk dan is-suq, imsejjaħ bħala "Sistema Kontinentali" wassal għal benefiċċji għall-industrija u l-kummerċ Franċiż, għall-pajjiż l-oħra ma kienx hekk, fejn waqt li kienu nieqsa mill-parti l-kbira tal-kummerċ marittimu, huma waqgħu f'riċessjoni, fejn din għenet il-popolarità kontra l-Imperatur u s-Sistema Kontinentali biex tiżdied.
Ir-reazzjoni Ingliża
200px|thumb|right|[[Ġorġ III tar-Renju Unit|Ġorġ III, Re tar-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda, Re ta' Hannover. Ritratt ta' Allan Ramsay, madwar is-sena 1762.]]
Ir-reazzjoni Ingliża kienet waħda immedjata: f'Jannar tal-1807 ġew fis-seħħ ċerti ordinanzi li kienu jinvolvu kif kellu jkun il-komportameent tan-navi Brittanika fil-konfront tal-vapuri newtrali diretti lejn portijiet Franċiżi. Dawk li kienu jinqabdu fil-baħar li kienu jittraspurtaw prodotti suġġetti għall-imblokk kienu jiġu kkonfiskati, u kienu jitpoġġew għall-irkant, waqt li t-tagħbija kienet tiġi sekwestrata. Il-qawwa li kienet tħaddan l-Ingilterra fuq il-baħar wassal biex dawn il-miżuri jġibu riżultati effikaċi minn dak tal-imblokk Franċiż: il-prodotti kolonjali sparixxew mis-swieq tal-pajjiżi suġġetti għall-Imblokk Kontinentali. Bejn it-tkomplija tal-aggressjoni ma' Franza (1803) u l-1806, l-Ingilterra kienet diġà rat telf fl-esportazzjoni lejn il-kontinent minn 55% għal 25%, u dan it-telf kien aktar wara it-Trattat ta' Tilsit. Wara d-Digriet ta' Milan, l-Ingilterra mmodifikat l-ordinanzi tagħha: kwalunkwe kummerċ mal-portijiet kontinentali li huma suġġetti għall-imblokk kien projbit b'konsegwenza tal-konfiskazzjoni tat-tagħbija u s-sekwestru tal-biċċa tal-baħar (irrelevanti liema bandiera kien ikollu) bil-patt u l-kundizzjoni li l-vapuri jitrakkaw f'port kolonjali Brittaniku, bħal Malta, u jħallsu t-taxxa fuq it-tagħbija destinata għall-Ewropa Napoleonika.
L-effetti tal-imblokk
L-Imblokk Kontinentali ħadmet bħala boomerang għal Napuljun. L-imblokk ma tantx niżel tajjeb min-nazzjonijiet "alleati" ma' Napuljun u b'hekk dan il-fattur ikkontribwixxa biex inaqqas dawk favur il-politika ta' Napuljun u lejh stess. In-nuqqas ta' rispett min-naħa tal-pajjiż li ma kinux direttament amministrati minn Franza wasslu 'l-Imperatur, kemm għal raġunijiet ekonomiċi u anki ta' prestiġju, biex jintervjeni kontrihom permezz tal-militar, bi spiża kbira ta' riżorsi umani u anki ta' materjali li fil-futur qarib kienu kawżi fatali. L-intervent li għamel fi Spanja u l-Portugall (pajjiż ieħor, flimkien mal-Olanda, li, minħabba li l-baħar kien ħajtu, ma setax idur kontra l-aqwa qawwa navali fid-dinja) bejn l-1807 u l-1809, kellu l-iskop (anke jekk mhux l-uniku) li jimponi liż-żewġ pajjiżi r-rispett lejn l-Imblokk. Il-Kampanja tar-Russja tal-1812, li wasslet għall-falliment totali ta' Napuljun, kienet ir-risposta għall-ultimatum tar-Re Alessandru I tar-Russju, wara li t-Tsar ħareġ barra minn din is-sistema.
Anki għall-Ingliżi, il-miżuri ta' ritaljazzjoni lejn l-imblokk ħolqu diversi problemi mal-pajjiżi hekk imsejħin bħala "newtrali", parikularment id-"dritt tat-tfittxija", bl-azzjonijiet li kienu jsiru mill-vapuri Brittaniċi fil-konfronti ta' dawk tal-Istati Uniti kien wieħed mir-raġunijiet prinċipali li ddetermina li dan tal-aħħar iddikjara gwerra lill-Ingilterra nhar l-4 ta' Ġunju 1812. Komplessivament, meta wieħed iħares lejn l-aspetti kollha tal-kwistjoni u mhux biss dawk ekonomiċi, l-Ingilterra rnexxielha taffronta l-konsegwenzi negattivi tal-imblokk ħafna aħjar minn Franza.
Is-sehem ta' Malta
Malta, li dak iż-żmien kienet "temporanjament" taħt il-ħakma Brittanika, ibbenifikat mill-aktar mal-introduzzjoni tal-Imblokk Kontinentali. Il-kummerċ Brittaniku ġie trasferit minn portijiet Taljani lejn Malta fejn minn hawnhekk il-prodotti bdew jiġu esportati fl-Ewropa taħt kuntrabandu. Barra minn hekk, il-vapuri newtrali li kienu jaqsmu l-Mediterran bil-ħsieb li jitrakkaw f'xi port kontinentali, kellhom jgħaddu Malta biex jixtru l-liċenzja min-Navi Rjali. Din is-sitwazzjoni ġġenerat ħafna attività li minnha bbenefikat il-popolazzjoni kollha ta' Malta.
L-evidenza ta' din il-qagħda ekonimka jidher mill-fondazzjoni ta' banek ġodda f'Malta. Bejn Ġunju tal-1809 u s-sena 1812, infetħu tliet banek li kienu l-Anglo-Maltese Bank, il-Banco di Malta u l-Biagio-Tagliaferra. Aktar minn hekk, anke n-numru ta' vapuri li kienu jidħlu fil-Port il-Kbir żdied, li kompla jikkonferma t-tkabbir ekonomiku. Fl-1801, in-numru ta' vapuri Ingliżi li stazzjonaw Malta kien jammonta għal 291. Fl-1811, dan in-numru kiber bid-doppju, waqt li fis-sena ta' wara, in-numru tela' għal 3,000. Ovvjament, dan kien iffiser li d-domanda għax-xogħol kienet iġġib salarji aħjar. Minħabba l-influss ta' truppi u negozjanti barranin dan wassal għal aktar domanda għall-ikel, li min-naħa l-oħra ggarantixxa x-xogħol lill-bdiewa. Matul is-Sistema Kontinentali, kumpaniji tal-assigurazzjoni marittimi u aġenziji tal-vapuri ġew miftuħa biex jieħdu ħsieb tan-negozju relatat mat-tiswija tal-vapur, il-kru, u l-merkanzija. Fil-fatt, "Peninsular and Oriental" stabilixxiet l-uffiċju tagħha fi Triq Merkanti, il-Belt Valletta.
Però dan iż-żmien spiċċa mal-wasla tal-pesta fl-1813 li laqtet lill-Gżejjer Maltin. Ħafna kumpaniji tal-vapuri bdew jevitaw lil Malta kemm minħabba l-biża' li jlaqqtu l-marda u kif ukoll minħabba li kienu jispiċċaw fi kwarantina jekk imorru f'xi port ieħor. Dawn ir-restrizzjonijiet spiċċaw mal-1826, però ħafna ħsara kienet diġà ġiet ikkawżata.
Pajjiż
thumb|Mappa [[Topografija|topografika tal-Ewropa]] thumb|Din hija l-istess mappa bħal ta' fuq, iżda qed turi stati sovrani ġeneralment aċċettati mill-ĠS Pajjiż huwa reġjun legalment identifikat bħala entità distinta fil-ġeografija politika. Pajjiż jista' jkun stat sovran indipendenti jew wieħed li huwa okkupat minn xi stat ieħor, bħala mhux sovran jew li kien f'diviżjoni politika sovrana, jew reġjun ġeografiku assoċjat ma' settijiet ta' qabel indipendenti jew popli differenti assoċjati b'karatteristiċi politiċi distinti. Rispettivament mill-ġeografija fiżika, b'mod internazzjonali modern fid-definizzjoni legali tiġi aċċettata mill-Lega tan-Nazzjonijiet fl-1937 u affermata mill-ġdid mill-Ġnus Magħquda fl-1945, residenti ta' pajjiż huwa suġġett għall-eżerċizzju indipendenti tal-ġurisdizzjoni legali.
Xi kultant il-kelma pajjiż hija użata sabiex tirreferi kemm lil stati sovrani u lil entitajiet politiċi oħra,  filwaqt li drabi oħra hi tirreferi biss għal stati. Per eżempju, The World Factbook juża l-kelma "isem tal-Pajjiż" biex jirreferi għal "varjetà wiesgħa ta' dipendenzi, oqsma ta' sovranità speċjali, gżejjer diżabitati, u entitajiet oħra minbarra l-pajjiżi tradizzjonali jew stati indipendenti".
Stati sovrani
It-terminu "pajjiż" huwa ġeneralment użat biex jirreferi għal stati sovrani. M'hemm l-ebda qbil universali fuq in-numru ta' "pajjiżi" fid-dinja, minħabba li numru ta' stati b'sovranità kkontestata. Hemm 206 stati totali, b'193 stati parteċipanti fil-Ġnus Magħquda, żewġ stati osservaturi u 11 stati oħra (jekk il-Gżejjer Cook u n-Nju huma inklużi, hemm ftit stati biss li rrikonoxxew bħala sovrani). Kollha huma definiti bħala stati minn teorija dikjarattiva tas-sovranità u teorija kostituttiva tas-sovranità. L-aħħar stat ipproklamat huwa s-Sudan t'Isfel.
Għalkemm mhux stati sovrani, l-Ingilterra, l-Iskozja, il-Wales u l-Irlanda ta' Fuq huma xi kultant paradossalment imsejħa pajjiżi separati, anki jekk kollettivament jiffurmaw pajjiż magħruf bħala r-Renju Unit.
Il-grad ta' awtonomija tal-pajjiżi mhux sovrani jvarja ħafna. Xi wħud huma possedimenti ta' stati sovrani, hekk kif diversi stati għandhom dipendenzi barranin (bħal Gżejjer Verġni Brittaniċi (Renju Unit) u Saint-Pierre u Miquelon (Franza)), b'ċittadinanza f'ħinijiet identika u f'ħinijiet differenti minn tagħhom stess. Territorji dipendenti bħal dawn huma kultant elenkati flimkien ma' stati sovrani fuq il-listi tal-pajjiżi, u jistgħu jiġu trattati bħala "pajjiż tal-oriġini" fil-kummerċ internazzjonali.
Dorothy Leigh Sayers
Dorothy Leigh Sayers (13 ta' Ġunju 1893 – 17 ta' Diċembru 1957) kienet kittieba ta' rumanzi polizjeski u poetessa Ingliża, kif ukoll studenta tal-lingwi klassiċi u moderni. Sayers hi l-iżjed magħrufa għall-misteri, serje ta' rumanzi u sett ta' novelli li kitbet bejn l-Ewwel u t-Tieni Gwerra Dinjija dwar l-aristokratiku u l-investigatur Ingliż Lord Peter Wimsey. Fost xogħlijiet oħra li saret magħrufa għalihom hemm ukoll drammi, kritika letterarja u esejs. Sayers kienet tqis it-traduzzjoni tagħha ta' La Divina Commedia ta' Dante bħala l-aħjar xogħol li qatt kitbet. L-obitwarju tagħha, li deher fil-gazzetta The New York Times fl-1957, irrimarka kif diversi kritiċi ta' dak iż-żmien kienu jqisu The Nine Tailors bħala l-aqwa kitba letterarja tagħha.
Traduzzjonijiet
Sayers kienet tikkunsidra t-traduzzjoni tagħha ta' La Divina Commedia ta' Dante bħala l-aqwa xogħol li qatt kitbet. Fl-1949 ħareġ Hell, mis-serje ġdida ta' Penguin Classics, li huwa traduzzjoni bbażata fuq l-opra klassika La Divina Commedia. Fl-1955, dan ġie segwit mill-ktieb Purgatory. Għalkemm it-tielet volum ta' din is-serje, bl-isem ta' Paradise, kien għadu ma tlestiex qabel mietet Sayers, eventwalment dan tkompla minn Barbara Reynolds fl-1962.
L-għan tat-traduzzjoni ta' Sayers huwa li żżomm it-terza rima oriġinali tat-Taljan. Pereżempju, Sayers tbiddel il-vers "Abandon all hope, ye who enter here", f'"Lay down all hope, you who go in by me", biex il-frażi "go in by me" tiġi tirrima ma' "made to be" li tinstab żewġ versi qabilha u "unsearchably" li tinstab erba' versi qabilha. Bit-Taljan tiġi "Lasciate ogne speranza, voi ch'intrate", u kemm it-traduzzjoni tradizzjonali kif ukoll dik ta' Sayers iżidu mat-test sors biex iżommu t-tul tal-vers oriġinali: "here" ġiet miżjuda f'dik tradizzjonali u "by me" ġiet miżjuda minn Sayers fil-verżjoni tagħha. Iż-żieda ta' "by me" tieħu mill-vers ta' qabel li jgħid: "Per me si va ne la città dolente;/ per me si va ne l'etterno dolore;/ per me si va tra la perduta gente." (Fil-verżjoni tradizzjonali Ingliża ta' Longfellow: "Through me the way is to the city dolent;/ through me the way is to the eternal dole;/ through me the way is to the people lost"). Umberto Eco, fil-ktieb tiegħu Mouse or Rat?, jissuġġerixxi li mid-diversi traduzzjonijiet bl-Ingliż, dik ta' Sayers hija l-aħjar waħda fejn tidħol il-preservazzjoni tal-endekasillabi u r-rima.
It-traduzzjoni ta' La Divina Commedia ta' Sayers tinkludi noti estensivi fl-aħħar ta' kull canto, fejn tispjega d-definizzjoni teoloġika għal dik li hi ssejħilha "allegorija Kristjana mill-aqwa". It-traduzzjoni tagħha baqgħet popolari minkejja li ġew ippubblikati traduzzjonijiet ġodda minn Mark Musa u Robin Kirkpatrick. Sal-2009, Penguin Books kienu għadhom qed jippubblikaw l-edizzjoni ta' Sayers.
Barra minn hekk, Sayers faħħret lil Roland talli kienet leġġenda purament Kristjana, f'kuntrast ma' poeżiji epiċi bħal Beowulf fejn innutat kontenut b'elementi pagani qawwija.
Bħall-kittieb Charles Williams (1886-1945), Sayers ukoll kellha passjoni għax-xogħol ta' Dante. Fil-fatt, hija tat kontribut f'esej dwar La Divina Commedia fil-volum Essays Presented to Charles Williams, miktub b'tifkira għalih.
Iraċ
Iraċ, ħirax jew kif jissejjaħ ukoll prokavja jista' jkun 1 minn 5 speċi jiet ta' mammiferi plaċentati, erbivori, pjutost żgħar u robusti tal-ordni Hyracoidea. Dawn il-ħirakojdi llum il-ġurnata jinsabu mifruxin mal-kontinent Afrikan u fil-Lvant nofsani fl-Asja. Għalkemm fid-dehra tagħhom minn barra l-iraċi moderni, m' għandhom xejn eċċezjonali, ta' minn jgħid li l-linjaġġ prejstoriku tal-ordni kien wieħed rimarkabli u hemm possibilita kbira, li l-iraċi huma l-aktar mammiferi estanti jew ħajjin li huma ġenetikament relatati fil-qrib mal-iljunfanti, u b'hekk huma kklassifikati flimkien mal-ordni Proboscidea fil-koħort Afrotheria.
Deskrizjoni
L-Iraċi huma krejaturi kemxejn żgħar, b' 4 saqajn qosra, sufin mhux ħażin, pjutost maqudin fit-tond u b'denb żgħir bil-kemm jidher. Iraċ adult jikber bejn wieħed u ieħor il-qies ta' qattus domestiku bejn 30 u 70 ċentimetru twil, u jiżem minn 2 sa 5 kilogrammi.
Ġrajjiet Storiċi
L-ewwel baħħara Feniċi li zaru il-Penisula Iberika kienu tfixxklu l-fniek ma' iraċi (bil-Ludhi "Shaphan") u minn hemm bdiet tissejjaħ "I-Shapan-im", li tfisser "l-art tal-iraċi", li saret latinizzata bħala "Hispania" li huwa l-għerq tal-kelma moderna u l-isem bl-iSpanjol ta' Spanja "España" u b' hekk l-isem bill-Malti ukoll li huwa Spanja.
Fil-Bibja, speċjalment fit-traduzjonijiet tal-bidu, l-kelma "fenek" kienet użata ħafna drabi minflok il-kelma "iraċ", dan minn ħabba li l-Ewropej ta' dak iż-żmien ma' kellhom 'l ebda tagħrif dwar l-eżistenza ta' l-iraċ (ara "Shaphan" f' "Strong's Concordance" u b' hekk ma kienx hemm kelma jew isem biex jindirizza jew jiddentifika dan il-mammiferu. Minn barra dan, hemm referenzi fit-Testment il-Qadim li jirreferu għall-iraċ (ara Lev 11:4-8; Deut 14:7; Ps 104:18; Prov 30:26), u jidher li hemm żbal fl-identifikazzjoni, għax jindirzzaw l-iraċi u l-fniek bħala mammiferi ruminanti (ara [http://www.ccel.org/ccel/jamieson/jfb.x.iii.xi.html#x.iii.xi-p5.1 Kummentarju fuq Lev. 11:5,6 minn Robert Jamieson].
Iraċi Prestoriċi
L-Iraċi moderni huma kollha membri tal-Familja Procaviidae (l-unika familja b' rappreżentanti estanti jew ħajjin fl-ordni Hyracoidea llum il-ġurnata) u jinsabu kollha fl-Afrika u fil-Lvant nofsani. Madankollu, fil-passat l-iraċi kienu ħafn' aktar varji u mifruxa. L-ordni jidher għal-ewwel darba bħala fossilu madwar 40 miljun sena ilu u għal ħafna miljuni ta' snin l-Iraċi kienu l-erbivori ta' l-art primarji fl-Afrika, fl-istess niċċa ekoloġika li kienu fhija l-ungulati tas-swaba farada fl-Ameriki. Dak iż-żmien kien hemm ħafna speċi differenti ta' Iraċi, l-akbar fosthom kien daqs ors bil-piż ta' żiemel żgħir u l-iżgħar ma kienx akbar minn ġurdien.
Madankollu, matul il-Mijoċen, kompetizjoni ħarxa mill-bovidi] (grupp ta' mammiferi li kienu għadhom ħerġin minn żvilupp evolutiv), li kienu erbivori addattati aħjar u ferm aktar effiċenti, tefgħu l-barra l-Iraċi mit-territorju primarju, u spiċċaw f' niċeċċ marginali. L-[[ordni Hyracoidea xorta waħda baqa mifrux sew u ta' suċċess sat-tmiem il-Plijoċen (madwar 2 miljuni ta' snin ilu), b' rappreżentanti mifruxa mal-biċċa l-kbira tal-kontinenti ta' l-Afrika, l-Ewropa u l-Asja.
Id-daqs kbir ta' l-Iraċi prestoriċi jgħina napprezzaw il-fatt li l-Iraċi moderni huma possibilment l-eqreb relativ ħaj tal-iljunfanti. Id-dixxendenti ta' l-irakojdi ġganti evolvew f' ħafna direzjonijiet. Uħud minnhom ċkienu u saru l-familja moderna Procaviidae ta' l-Iraċi ta' llum. Oħrajn jidher li qabdu t-triq għal ilma (bħal kapibara) li sa f' laħħar saru l-ordni Proboscidea (l-iljunfanti) u jista jkun ukoll l-ordni Sirenia (il-baqar tal-baħar).
Evidenzi tad-DNA jissapportjaw din it-tejorija u minn barra hekk l-Iraċi moderni għalkemm żgħar jaqsmu numru kbir ta' fattizzi ma' l-iljunfanti, bħad-dwiefer tas-swaba, smiegħ eċċellenti, ġilda sensittiva fil-qiegħ tas-saqajn, iz-zanni (in-nejbiet li jsiru snin kbar speċjalizzati), memorja tajba, funzjoni ċelebrali għolja meta mqabla ma' mammiferi simili u l-forma ta' uħud mill-għadam. Hemm ħjiel ukoll li mil-ewwel Iraċi segħta evolva ukoll il-klad tal-Glires (ir-rodituri u l-lagomorfi).
L-Iraċi llum
L-Iraċi moderni ta' llum il-ġurnata, żammu numru ta' karatteristiċi tal-mammiferi primitivi. Partikolarita interessanti hija ir-regolazjoni tat-temperatura interna ftit li xejn żviluppata, li l-Iraċi jsolvu billi jitgezzu flimkien jew joqogħdu fix-xemx bħar-rettili. Għal kuntrarju tal-mammiferi li jgħiru, l-Iraċi m' għandhomx snin inċisivi żviluppati sew fuq quddiem, b' mod li jkunu jisgħtu jaqgħtu l-ħaxix u l-weraq faċilment u b' hekk ikollhom jużaw is-snin fil-ġenb tal-ħalq minflok. Għal kuntrarju ta' ħafna mill-ungulati tas-swaba żewġ u uħud mil-makropodi, l-Iraċi ma jergux jomodu il-kad ("cud" huwa ikel li jkun diġa parzjalment diġestit) biex joħorġu n-nutrijenti u jieħdu dak kollu possibli f' sens nutrizjonali, mil-weraq u l-ħxix ta' kwalita inferjuri, biss ta' minn wieħed jgħid ukoll, li l-iraċi għandhom stonku kumpless maqsum f' kavitajiet fejn jiġi diġestit l-ikel b' bakterja simbjotika u l-abilita biex jidiġestjaw il-fibra tal-pjanti hija simili għal dik ta' l-ungulati.
Ix-xjentisti reċentement naqqsu n-numru ta' l-ispeċi distinti ta' l-iraċi rikonoxxuti, minn 11-il-speċi, aċċettati sa l-1995 għal 4 speċi. Il-bqijja ġew rikonoxxuti bħala sottospeċi ta' dawn l-4 speċi. Infatti, b' kollox hemm il fuq minn 50 speċi u sottospeċi rikonoxxuti u ħafna minnhom huma kkunsidrati f' periklu kbir ta' estinzjoni.
Klassifikazjoni
Hemm dibattitu jaħraq għadej bejn il-mammoloġisti dwar kemm huma fin-numru l-ispeċi ta' iraċi. Bħalissa fil-biċċa l-kbira tal-klassifikazjonijiet qegħdin jiġu imniżżla 4 speċi, iżda din hija waħda temporanja, għaliex hemm pressjoni kbira minn ħafna xjentisti biex tinġabar aktar informazjoni u materjal biex issiru aktar testijiet ġenetiċi.
Klassifikazjoni skond "Mammal Species of the World ta' Wilson D.E. u Reeder D.M." 3 edizjoni:
Klassifikazjoni skond "Walker's Mammals of the World ta' Nowak, R. M." 6 edizjoni:
Klassifikazjoni alternattiva sa l-1995:
Tupaja l-kbir
It-Tupaja l-kbir (Tupaia tana) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-[ordni Scandentia.
Shaun Bajada
Shaun Pierre Bajada (twieled fid-19 ta' Ottubru 1983) huwa plejer tal-futbol Malti li jilgħab bħala midfilder.
Floriana
Bħala tifel kien rebaħ bosta unuri fil-klabb raħħali tiegħu Sannat Lions, iżda huwa prodott ta' Floriana.
Shaun għamel id-debutt tiegħu ma' Floriana fl-istaġun 2000–01 tal-ppPremier League Malti]]. Matul il-karriera li tkopri erba' staġuni ma' Floriana, Shaun għamel 48 apparenzi u skorja tlett gowls.
Marsaxlokk
Fit-22 ta' Jannar 2005, Shaun issieħeb ma' Marsaxlokk. Bajada ffirma kuntratt ta' erba snin u nofs sena mal-klabb. Bajada kien l-ewwel iffirmar mis-suq lokali tax-xahar wara li l-klabb trasferixxi lil Etienne Barbara għal Birkirkara. Bajada wasal ma' żewġ barranin, il-Bulgaru Mitko Trendafilov u n-Niġerjan Michael Ochei.
Matul iż-żmien tiegħu ma Marsaxlokk, Shaun għamel 43 apparenzi u skorja sitt gowls.
Msida Saint-Joseph
Fil-25 ta' Jannar 2007, Peter Pullicino ssieħeb ma' Marsaxlokk mingħand Msida Saint-Joseph, bħala parti mill-ftehim, Shaun Bajada kien misluf lil Msida Saint-Joseph sa Lulju 2007.
Matul iż-żmien ma Msida, Bajada għamel 11-il apparenza u skorja gowl wieħed.
Birkirkara
Shaun issetilja sew ma Birkirkara fejn hu għamel 116-il apparenza u skorja 16-il gowl.
Internazzjonali
Shaun irrapreżenta lil Malta fil-livell U21, U19, U18 u U16. F'Jannar 2008 Bajada kien magħżul bħala parti mill-iskwadra tat-tim nazzjonali Malti u lagħab l-ewwel logħba tiegħu fit-2 ta' Frar 2008.
Tupaja ta' Horsfield
It-Tupaja ta' Horsfield (Tupaia javanica) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat fl-ordni Scandentia.
Jum l-Indipendenza (Stati Uniti)
Jum l-Indipendenza (Independence Day) hija festa pubblika fl-Istati Uniti li tiġi ċċelebrata kull nhar l-4 ta' Lulju. Dakinhar fl-1776, seħħet l-adozzjoni tad-Dikjarazzjoni ta' l-Indipendenza, meta t-tlettax -il kolonja ddikjarat l-Indipendenza tagħha mill-Ingilterra.
Ekonomija ta' Malta
Ir-riżorsi prinċipali ta' Malta huma l-ġebla, il-pożizzjoni ġeografika u l-prodott tal-ħaddiem Malti. Malta tipproduċi madwar 20% ta' l-ikel li teħtieġ, għandha sorsi limitati ta' ilma ħelu u m'għandha l-ebda sors domestiku ta' enerġija. L-ekonomija tiddependi fuq is-Suq Internazzjonali, manifatturat (speċjalment elettronika u tessuti) u fuq kollox, it-turiżmu; It-Tarzna ta' Malta, li hi kumpanija tal-Gvern, timpjega madwar 3,800 ruħ. Fis-sena 2000, 'l fuq minn 1.2 miljun turist żaru l-gżejjer.
Il-Prodott Gross Domestiku (PGD) per capita hu ta' $13,800, li jpoġġi lil Malta fin-nofs tal-iskala ekonomika tal-Unjoni Ewropea, bejn l-istati sinjuri li oriġinarjament iffurmaw l-UE u l-istati li kienu komunisti tal-Lvant tal-Ewropa. Malta ingħaqdet fl-Unjoni Ewropea fl-1 ta' Mejju 2004, anki jekk kien hemm kwistjoni kbira fuq jekk dan kellux iseħħ. Id-defiċit finanzjarju fil-baġit hu problema fl-ekonomija tal-pajjiż.
L-Ekonomija
Peress li Malta għandha ftit riżorsi naturali u suq żgħir, l-iżvilupp ekonomiku Malti kien ibbażat fuq il-promozzjoni tat-turiżmu u fuq l-esportazzjoni tal-manifattura li titlob xogħol intensiv. Sa min nofs is-snin 80, l-espansjoni f'dawn l-oqsma kienu il-mutur għat-tkabbir ekonomiku kbir ta' Malta. Investiment fl-infrastruttura sa mill-1987 stimula żieda fil-fortuni turistiċi tal-pajjiż.
Iż-żieda fit-turiżmu u l-qliegħ fil-kambju tal-munita dderivat mit-turiżmu sa mid-dawra fl-1987 kien essenzjali biex tikber l-ekonomija Maltija, u jekk wieħed iqabbel iż-żieda minn dik is-sena għal dik ta' qabilha, ta' rispettivament, 30% u 63% (żieda f'termini ta' dollari Amerikani). Wara l-attakki terroristiċi tal-11 ta' Settembru 2001, l-industrija tat-turiżmu marret naqra lura.
Bl-għajnuna tas-settur ekonomiku internazzjonali, bil-preżenza ta' xi riżorsi domestiċi, u b'politika li tgħin lil investiment orjentat lejn l-esportazzjoni barranija, l-ekonomija setgħet tmantni żmien ta' żieda fl-attività ekonomika. Matul is-snin 90, iż-żieda ekonomika Maltija baqgħet għaddejja, bejn wieħed u ieħor, b'dan l-istess pass. Kemm id-domanda domestika (fil-parti l-kbira konsum) u b'żieda mill-infiq tal-Gvern u l-esportazzjoni ta' servizzi u oġġetti, ikkontribwixxew għal dawn ir-riżultati tajbin.
Grazzi għal dan it-tkabbir fl-ekonomija, il-pajjiż żamm livell baxx ta' nuqqas ta' xogħol. Il-pressjoni fuq is-Suq tax-Xogħol żdiedet, u nuqqas ta' ħaddima abbli biżżejjed saret xi ħaġa komuni, anki jekk l-immigrazzjoni illegali qed tiżdied, u ż-żieda fil-Qligħ Reali qed dejjem togħla.
Żieda fid-domanda kemm fis-settur pubbliku u kemm fil-privat għal kreditu wassal biex -- fl-ambitu tar-rati tal-interess - iseħħ kreditu fuq ir-razzjonament lis-settur privat u l-introduzzjoni ta' ħlas mingħajr interess lill-banek. Anki b'din il-pressjoni, l-inflazzjoni tal-prezz tal-konsumatur baqgħet baxxa, li jirreffletti il-politika tar-rata tal-kambju barranija u l-fdal ta' kontroll tal-prezzijiet.
Il-Gvern Malti qed jipprova jmexxi politka ta' privatizazzjoni gradwali, jieħu xi passi biex ineħħi d-dipendenza tas-swieq fuq interventi diretti mill-gvern, u żieda f'aġenziji li jikkontrollaw lis-suq imma li jħalluh liberu. Però, meta komparata ma' standards internazzjonali, l-ekonomija għada regularizzata ħafna, u tidher li għandha xi xkiel ħabba problemi strutturali antiki.
Hawn bażi soda fis-settur tal-manifattura fejn jidħlu prodotti li jiġu impurtati hawn Malta hu jiġu ri-esportati wara li jkun seħħ xi tibdil jew żieda, bħal elettronika, farmaċewtiċi u tessuti; is-settur tal-manifattura għandu 'l fuq minn 250 enterpriżi barranin li jesportaw ix-xogħol tagħhom. It-Turiżmu jiġġenera 35% tal-Prodott Gross Domestiku (PGD), fejn Malta irnexxiela tattira 1.2 miljun visitur fis-sena 2000.
Fis-sena 2000, l-ekonomija kibret b'7% f'termini nominali u 4.3% f' termini reali. In-nuqqas ta' xogħol kien tbaxxa għal 4.4%, l-iktar livell baxx fi 3 snin. Ħafna kumpaniji li qabel kienu tal-Gvern qed jiġu pprivatiżżati - u suq qed jinħeles.
Minħabba d-daħla ta' Malta fl-Unjoni Ewropea, kellhom jinħelsu s-swieq ta' esportazzjoni u importazzjoni lejn l-istati li jiffurmaw parti mill-Unjoni Ewropea, bit-tneħħija ta' kwoti u tariffi ta' importazzjoni Malta saret parti ħajja mis-suq komun tal-Unjoni Ewropea.
Il-Politka fiskali bħalissa hi diretta biex jonqos id-defiġit fil-baġitt, probabilment ħalli Malta tkun tista tidħol fl-Euro mill-iktar fis possibli. Id-dejn pubbliku żdied minn 24% tal-PGD fl-1990 għall-56% fl-1999. L-Għan hu ta' ratio tad-defiċit mal-PGD ta' madwar 3% fi 3 snin. Fis-sena 2000 dan ir-ratio kien ta' 6.6% tal-PGD, nuqqas minn 11% mis-sena ta' qabel.
Ekonomija f'ċifri
oħrajn: 0% (1998)
Elettriku - konsum: 1,507 GWh (1998)
Elettriku - importazzjoni: 0 kWh (1998)
Agrikoltura - prodotti: patata, pastard, għeneb, qamħ, xgħir, tadam, ċitru, fjuri, bżar aħdar; majjal, ħalib, tiġieġ, bajd
Esportazzjoni: $1.8 biljun (1998)
Esportazzjoni - sħab: Franza 20.7%, Stati Uniti 18.1%, Ġermanja 12.6%, Renju Unit 7.7%, Italja 4.8% (1998)
Importazzjoni: $2.7 biljun (1998)
Importazzjoni - Affarijiet: makkinarju u għodda tat-trasport, manufatturat; ikel, xorb, u tabakk
Importazzjoni - sħab: 19.3% Italja, 17.8% Franza, 12.4% Renju Unit, 10.5% Ġermanja, 8.9% Stati Uniti(1998)
Dejn Barrani: $130 miljun (1997)
Għajnuna Finanzjarja Rċevuta: Mhux Pervenut
Munita: 1 ewro (€) = 100 ċenteżmu 1 lira Maltija (LM) = 100 ċenteżmu - cents
Rati tal-Kambju: Lira Maltija (LM) per $ Amerikan 1 - 0.4086 (Jannar 2000), 0.3994 (1999), 0.3885 (1998), 0.3857 (1997), 0.3604 (1996), 0.3529 (1995)
Sena fiskali: 1 ta' April - 31 ta' Marzu
Edward Snowden
Flimkien ma' Glenn Greenwald tal-gazzetta Ingliża The Guardian, li ppubblikat serje ta' exposés ibbażati fuq l-iżvelar ta' Snowden f'Ġunju tal-2013, Snowden żvela informazzjoni fuq varjetà ta' programmi ta' intelliġenza klassifikati, fosthom l-interċettazzjoni ta' metadati ta' telefonati Amerikani u Ewropej u l-programmi ta' sorveljanza elettronika PRISM u Tempora. Snowden irrimarka li dawn ir-rivelazzjonijiet kienu sforz "sabiex ninforma lill-pubbliku, fuq dak li jsir f'isimhom u dak li qed isir kontrihom."