cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lino Spiteri
Mewt
“Lino Spiteri se jibqa' mfakkar għall-impenn u d-dedikazzjoni tiegħu tul karriera politika twila li matulha ħadem bla distinzjoni partiġjana lejn min kien jagħti s-servizz. Kellu analiżi profonda tal-ġrajjiet kurrenti lokali u internazzjonali kif ukoll talent li ssarraf f'kitbiet kritiċi li ftit kien hawn bħalhom. Kien persuna qrib in-nies anke fil-kontribut volontarju tiegħu li fih dejjem ħaddan valuri soċjali. Lino Spiteri kien punt ta’ referenza li l-pajjiż se jħoss bil-kbir in-nuqqas tiegħu,” qal il-Gvern fi stqarrija.
Fil-Parlament, il-Prim Ministru Joseph Muscat fisser lil Lino Spiteri bħala wieħed mill-aktar membri eżemplari li qatt kellha din il-Kamra għall-konsistenza li ta fil-ħajja pubblika u fil-Parlament. Muscat fisser lil Lino Spiteri bħala wieħed minn dawk in-nies importanti fil-familja politika li jmexxi hu, li rnexxielu jżewweġ il-ħsibijiet tad-dinja tan-negozju mal-prinċipji Soċjalisti demokratiċi. Fakkar ukoll fiż-żminijiet diffiċli tal-politika Maltija, meta baqa’ jemmen li dak li hu tajjeb għan-negozju jkun tajjeb ukoll għall-ġid tal-ħaddiema u tas-settur tax-xogħol filwaqt li qatt ma mar kontra l-ħsieb soċjalista demokratiku.
Fuq l-att politiku, jibqa’ msemmi bħala awtur tal-qasam tas-servizzi finanzjari f’pajjiżna u biex ikun hemm kunsens bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra meta beda jitwaqqaf dan is-settur tas-servizzi finanzjarji. Fisser dan il-kunsens bħala għodda importanti għall-iżvilupp li sar fl-ekonomija ta’ pajjiżna. Dan hu wkoll qasam storiku fil-Parlament li dwaru l-Kamra dejjem ivvutat favur u mingħajr ħadd kontra.
Muscat qal li t-tmiem tal-politika ta’ Lino Spiteri ma kienx daqstant feliċi u rrimarka li kien spiċċa wkoll bil-banda mal-partit tiegħu, iżda baqa’ jżomm ir-rispett lejn l-elettorat. Fisser lil Lino Spiteri wkoll bħala bniedem rispettat minn kulħadd u fakkar fl-okkażjonijiet meta Lino Spiteri kien jagħmel kuntatt miegħu biex jinfurmah li kien se jikkritikah fl-analiżi li kien jikteb u jippubblika fil-ġurnali.
Il-Partit Nazzjonalista permezz ta' stqarrija sellem il-memorja tal-eks Ministru Lino Spiteri u rringrazzjah tal-kontribut tiegħu fl-isfera politika Maltija.
“Lino Spiteri żgur li jibqa' mfakkar għal snin twal iservi fil-Parlament Malti jirrapreżenta lill-poplu Malti u Għawdxi. L-eks Ministru baqa' jagħti l-kontribut lis-socjetà Maltija b'kitba fuq temi varji, fosthom anke l-politika. Speċjalizzat fis-settur ekonomiku, Spiteri serva wkoll bħala Deputat Gvernatur tal-Bank Ċentrali ta' Malta. Il-Partit Nazzjonalista jwassal il-kondoljanzi lill-familja Spiteri f'dan il-mument diffiċli,” qal il-PN fi stqarrija.
Tupaja Kalamjan
It-Tupaja Kalamjan (Tupaia moellendorffi) huwa mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux fuq grupp ta' tliet gżejjer – Kuljon, Kujo u Buswanga – fl-arċipelagu Filippin.
Sinonimi
Tupaia palawensis moellendorffi huwa sinonimu għal Tupaia moellendorffi.
Insettivoru
300 px|thumb|Mostru gila, tip ta' gremxula eżempju ta' rettilu Insettivoru
Insettivoru (mil-Latin "nsectum" - insetti li tfisser insett u "vorare" - -voru li tfisser taħtaf u tibla l-ikel), huwa definit bħala annimal b' dieta li tkun tikkonsisti primarjament jew esklużivament mill-insetti u annimali żgħar oħrajn (eżempju brimb u skorpjuni). Annimali li jieklu primarjament jew esklużivament insetti, jissejħu insettivori obligati.
Il-kelma tirreferi ukoll għal mammiferi ta' l-ordni Insectivora (li llum il-ġurnata huwa maqsum f' bosta ordnijiet), li numru minnhom inzerta jiekol l-insetti iżda mhux kollha u bħal ma hemm ħafna speċi ta' l-ordni Carnivora li huma omnivori (u 2 minnhom il-panda ġgant u l-panda ż-żgħir jew il-panda l-aħmar huma erbivori), tant ieħor hemm membri tal-ordni Insectivora li ma jieklux insetti.
Brian Said
Brian Said (twieled fil-15 ta' Mejju 1973) huwa kowċ u eks-plejer tal-futbol Malti li attwalment jinsab fil-kariga ta' kowċ ta' St. Andrews.
Insettivoru
L-Insettivori bħal pixxivori huma annimali karnivori speċjalizzati u bħal ma' dawn ta' l-aħħar jispeċċjalizzaw fil-konsumazjoni primarja jew esklużiva tal-ħut, l-insettivori jispeċjalizzaw fil-konsumazjoni primarja jew esklużiva ta' l-insetti.
Hemm ukoll kemm il-ġeneru u ftit mijjiet ta' speċi ta' pjanti insettivori. Dawn ġeneralment jikbru f' ħamrijja fqira minn nitroġenu u b' hekk biex ipattu għal dan in-nuqqas jikkunsmaw l-insetti. Teknikament dawn mhumiex insettivori obligati, għax jistgħu jikkunsmaw, kull annimal żgħir li kapaċi jinqabbad fin-nassa tagħhom. Fl-akbar speċi ta' pjanti insettivori instabu kemm il-darba roditturi u rettili żgħar.
Brian Said
Karriera
Brian Said beda l-karriera tiegħu ma' St. Andrews, fejn iddebutta ta' tmintax-il sena bħala sostitut fil-konfront mitluf bl-iskor ta' 4–0 kontra Ħamrun Spartans tal-1 ta' Diċembru, 1991. Said għamel 51 dehra ma' St. Andrews, fejn skorja f'għaxar okkażjonijiet.
Fl-istaġun 1994–95, Said ġie imsellef lil Birkirkara, fejn fi tmiem l-istaġun ingħaqad mat-tim tal-Floriana. Mat-tim Furjaniż hu stabilixxa ruħu bħala komponent importanti tat-tim, u l-prestazzjonijiet tajba tiegħu wasslu sabiex jiġi msejjaħ għall-ewwel darba mat-tim nazzjonali. Brian qatta' sitt staġuni ta' suċċess mal-Floriana mill-1995 sal-2001, fejn għamel aktar minn 100 preżenza.
Fl-2001, Said issieħeb mat-tim ambizzjuż ta' Sliema Wanderers. Brian, li kien issa sar parti integrali mat-tim nazzjonali, ipproduċa prestazzjonijiet eċċellenti matul il-perjodu tiegħu ma' Sliema, u saħansitra kien inħatar ukoll kaptan tal-iskwadra, fejn ħa l-faxxa ta' kaptan minn id il-leġġendarju Slimiż Noel Turner. Matul seba' staġuni ta' suċċess bejn l-2001 u l-2008, Brian għamel 181 dehra għall-Wanderers, u skorja erbatax-il gowl.
F'Lulju tal-2008, kien ġie ikkonfermat li Marsaxlokk kisbu lil Brian Said minn Sliema Wanderers. Mal-klabb il-ġdid, Said lagħab għall-ewwel darba fl-24 ta' Awwissu, 2008, fl-ewwel partita tal-istaġun kontra t-tim promoss ta' Qormi, fejn iż-żewġ timijiet qasmu l-punti f'pari ta' 1–1.
Wara biss sena, fis-sajf tal-2009, b'Marsaxlokk relegati għall-Ewwel Diviżjoni minħabba li nstabu ħatja ta' korruzzjoni, Said reġa' rritorna mal-klabb Furjaniż. Fis-26 ta' Frar, 2011, fil-partita kontra Tarxien Rainbows (li ntemmet 5–1 favur il-Floriana) Brian Said kiser ir-rekord tal-plejer bl-iktar preżenzi fl-ogħla diviżjoni tal-futbol Malti. Din kienet l-425 partita, logħba iktar mir-rekord miżmum minn Stefan Sultana u David Camilleri.
Fis-sajf tal-2011, reġa' ngħaqad għat-tieni darba ma' St. Andrews, il-klabb li kien tefgħu fix-xena lokali tal-futbol.
Karriera internazzjonali
Mat-tim nazzjonali ta' Malta, Brian iddebutta kontra l-Iżlanda fl-14 ta' Awwissu, 1996, fejn minn dakinhar iffisa post regulari mal-iskwadra fil-qalba tad-difiża Maltija. L-ewwel gowl tiegħu man-nazzjonal wasal fir-Rothmans Cup kontra l-Estonja fir-rebħa ta' 5–2. Fost il-ħames gowls li skorja bil-flokk abjad u aħmar, jibqa' imfakkar dak kontra t-Turkija fil-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Euro 2008, fejn kien il-gowl li ta vantaġġ momentarju lill-Maltin. Il-partita spiċċat 2–2.
Fes
Fes jew Fez (bl-Għarbi: فاس [Fās], bil-Franċiż: Fès), hija l-belt kapitali kulturali tal-Marokk u r-raba' l-ikbar belt fil-pajjiż wara Casablanca, Rabat u Marrakesh. Skont iċ-ċensiment tal-2004, il-popolazzjoni tlaħħaq id-946,815-il ruħ. Hija wkoll il-kapitali tar-reġjun Fès-Boulemane.
Fes hija waħda mill-erbat ibliet imperjali flimkien ma' Meknès, Marrakesh u Rabat. Il-belt hija separata fi tliet partijiet, Fes el Bali (il-belt l-antika jew iċ-ċentru storiku), Fes-Jdid (Fes il-Ġdida, fejn hemm il-Mellaħ), u l-Ville Nouvelle (l-iġded biċċa ta' Fes, mibnija mill-Franċiżi). Il-Medina ta' Fes el Bali, l-ikbar waħda miż-żewġ medini ta' Fes, hija probabilment l-ikbar żona urbana mingħajr karozzi. Il-Medina ta' Fes titqies bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-Università ta' Al-Karaouine ġiet stabbilita fit-895 W.K. u hija l-eqdem università attiva fid-dinja.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Medina ta' Fes ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1981.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Liġi tan-numri kbar
Il-liġi tan-numri kbar, imsejħa wkoll it-teorema ta' Bernoulli (għaliex l-ewwel formulazzjoni taha Jacob Bernoulli), tħares lejn l-imġiba tal-medja ta' sekwenza ta' \ n varjabbli każwali indipendenti u distribwiti identikament (bħal \ n qisien tal-istess kobor, \ n tefgħat tal-istess munita eċċ.) meta \ n tersaq lejn l-infinit.
Il-liġi qawwija tan-numri kbar
Għal suċċessjoni ta' varjabbli każwali indipendenti u distribwiti identikament b'medja \ \mu, il-medja kampjunarja hi Il-liġi (qawwija) tan-numri kbar tgħid li jiġifieri, il-medja kampjunarja tikkonverġi kważi ċertament għall-medja komuni tal-\ X_i.
Il-liġi dgħajfa tan-numri kbar
Il-liġi (dgħajfa) tan-numri kbar tgħid li jekk tkun suċċessjoni ta' varjabbli każwali li għandhom l-istess medja \ \mu, l-istess varjanza finita u indipendenti, imbagħad għal kull : jiġifieri, il-medja kampjunarja tikkonverġi fil-probabbiltà għall-medja komuni tal-\ X_i.
Eżempju
Nissoponu li għandna ġrajja (bħall-fatt li t-tfigħ ta' damma jagħtina s-sitta) b'probabbiltà li ma nafuhiex \ p (ma nafuhiex għax id-damma tista' tkun imbabsa, jew sempliċement difettuża: ma nistgħux inkunu nafu minn qabel).
Jekk nitfgħu id-damma \ n darba wara xulxin niksbu stima tal-probabbiltà li nġibu s-sitta b'dik id-damma, \ p, li hi mogħtija minn fejn kull \ X fis-somma tirrappreżenta tefgħa u tiswa wieħed jekk it-tefgħa tagħtina s-sitta u żero jekk jiġi numru ieħor. Il-liġi tan-numri kbar tafferma sempliċement li, iżjed ma nużaw provi biex nikkalkulaw l-istima, iżjed din tkun qrib, probabbilment, għall-probabbiltà vera tal-ġrajja, \ p.
B'iżjed rigur
Ħalli  tkun suċċessjoni ta' spazji ta' probabbiltà. Inħarsu lejn l-ispazju prodott u fih suċċessjoni Bernoulljana ta' ġrajjiet (stokastikament indipendenti u b'probabbiltà kostanti \ p),. Għal kull element niddefinixxu l-frekwenza ta' suċċess f'\ n provi,  , fejn  turi n-numru ta' suċċessi miksuba f' \ n provi.
Tupaja ta' Palaw
It-Tupaja ta' Palaw (Tupaia palawanensis) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux mal-gżira ta' Palaw fl-arċipelagu Filippin.
Liġi tan-numri kbar
Il-liġi dgħajfa tan-numri kbar
B'din in-notazzjoni il-liġi nistgħu niktbuha: ,.
Prova:
Nota: Il-liġi dgħajfa tan-numri kbar ma tiżgurax li, nagħżlu kif nagħżlu, kważi ċertament jekk nibdew minn ċertu  il-valur ta'  ħa jibqa inqas jew daqs \varepsilon, jiġifieri li s-sett  ħa jkun  -traskurabbli. Infatti, jekk nagħmlu d-definizzjoni tal-limitu iżjed espliċita, insibu li:
imma m'hemm xejn li jiżgura li ma tiddiverġiex  meta \eta\to 0.
Il-liġi qawwija tan-numri kbar
Minn naħa l-oħra l-liġi qawwija tan-numri kbar: : timplika li , u din l-asserzjoni tal-aħħar timplika l-liġi dagħjfa tan-numri kbar.
2.
Ajruport ta' Istanbul
Ajruport ta' Istanbul (IATA: IST, ICAO: LTFM) (Tork: İstanbul Havalimanı) huwa l-ajruport internazzjonali ewlieni li jservi lil Istanbul, it-Turkija. Huwa jinstab fid-distrett ta' Arnavutköy fuq in-naħa Ewropea tal-belt.
It-titjiriet kummerċjali kollha skedati tal-passiġġieri ġew trasferiti mill-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk għall dak ta' l-Ajruport ta’ Istanbul fis-6 ta’ April, 2019. Wara dan, l-Ajruport ta’ Istanbul Atatürk gie magħluq għal titjiriet skedati tal-passiġġieri. Il-kodiċi tal-ajruport IATA IST ġie wkoll trasferit lejn l-ajruport il-ġdid. Ladarba l-fażijiet kollha jitlestew sa nofs l-2020, l-ajruport ikun jista' jakkomoda 200 miljun passiġġier fis-sena.
Storja
daqsminuri| Bini tat-terminal fuq barra daqsminuri| Spazju ta' Check-in ġewwa daqsminuri| Żona ta' ġewwa
Post
Ġie deċiż li jinbena l-ajruport il-ġdid fl-intersezzjoni ta' toroq lejn Arnavutköy, Göktürk u Çatalca, fit-tramuntana ta' Istanbul ċentrali u bejn il-bliet tal-kosta tal-Baħar l-Iswed ta' Yeniköy, Tayakadın u Akpınar. Iż-żona hija reġjun ta' 7659 ha qrib Lag Terkos. Xi 6172 ha ta' din iż-żona kienet proprjetà tal-istat. Id-distanza bejn l-Ajruport ta' Istanbul u l-Ajruport ta' Atatürk hija ta' madwar 35 km. Iż-żona kienet tinkludi minjieri tal-faħam qodma, li aktar tard kienu mimlija bil-ħamrija.
Kostruzzjoni
daqsminuri| Il-post tal-Ajruport ta' Istanbul relattivament għaċ-ċentru tal-belt ta' Istanbul, kif ukoll iż-żewġ ajruporti l-oħra tal-belt
Trasport bl-art
Għalkemm bħalissa l-ajruport jaħdem mill-belt biss minn Havaist privata u xarabanks İETT pubbliċi, eventwalment se jkun marbut b'żewġ linji tal-Metro Istanbul. Il-linja l-ġdida M11 li tibda mill-istazzjon Gayrettepe hija skedata li tiftaħ f'Awwissu 202. Ieħor minn Halkalı fuq il-linja ferrovjarja Marmaray huwa mistenni li jitlesta fl-2022.
Il-ferrovija tal-linja ewlenija se tikkonnettja l-ajruport ma’ Halkalı, u bypass tal-belt li tgħaddi minn barra, minn fuq il-Pont Sultan Yavuz Selim madwar il-Bosporus u tikkonnettja man-netwerk tal-ferroviji Ażjatiċi f’Gebze.
Nektarivoru
thumb|right|300px|[[Possum tal-għasel, Tarsipes rostratus, eżempju ta' mammiferu Nektarivoru]]
Fiż-żooloġija, Nektarivoru (mil-Latin u l-Grieg: nektar - "nektari-" li tfisser xarba tal-Allat, u vorare - "-voru" li tfisser tibla u taħtaf l-ikel), ħafna drabi hija definita bħala kwalunkwe annimal li jiekol in-nektar (likwidu bl-livell għoli ta' zokkor) li jipproduċu l-pjanti tal-fjuri. Din hija dieta erbivora speċjalizzata u dawn l-annimali normalment huma selettivi ħafna u jieklu minn ftit speċi biss ta' pjanti tal-fjuri u jagħżlu bir-reqq fjuri li għandhom livelli għolja ta' nutrijenti.
Il-biċċa l-kbira tal-annimali nektarivori huma insetti u għasafar, għalkemm ma' dawn hemm bosta speċi ta' friefet il-lejl speċjalment fil-Lbiċ tal-Istati Uniti u l-Messiku, kif ukoll il-mammiferu marsupjal tal-Awstralja, il-Possum tal-għasel u l-wiżgħat tal-ġeneru Phesulma fil-gżejjer tal-Mawrizji fl-Oċean Indjan.
It-terminu nektarivoru jew nektarivoru huwa ħafna anqas esklussiv mit-termini l-oħrajn bis-suffiss -voru, għax ħafna annimali kkunsidrati nektarivori jista' jkun il-każ li jkunu parzjalment insettivori wkoll.
Stephen Wellman
Stephen Wellman (twieled fil-31 ta' Awwissu 1982) huwa eks-plejer tal-futbol Malti li kien jilgħab bħala difensur.
Karriera
Fix-xena internazzjonali, mat-tim nazzjonali Malti, huwa skorja l-uniku gowl tiegħu kontra l-Kroazja, f'logħba valida għall-kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2006. Dan il-gowl mhux biss jibqa' mfakkar għad-dro finali ta' 1–1, iżda għall-inkwiet li nqala' mill-partitarji Kroati fejn kellha tintervjeni l-pulizija.
Arturo Mercieca
Sir Arturo Mercieca (Rabat (Għawdex), 14 ta Ġunju 1878 – 31 ta' Lulju 1963) kien Prim Imħallef, politiku u awtur Malti.
Studju
Studja fis-Seminarju tal-Qalb ta' Ġesù u fl-Università ta' Malta minn fejn iggradwa bħala avukat. Kompla bl-istudji tiegħu f'Ruma u f'Londra. Laħaq avukat ta' 26 sena.
Liġi
Eventwalment inħatar Avukat tal-Kuruna, Imħallef, u fl-aħħarnett Prim Imħallef u President tal-Qorti tal-Appell.
Politika
Bejn l-1907 u l-1910 kien membru tal-Kunsill tal-Gvern jirrappreżenta lil Għawdex. Politikament kien attiv fil-politika mal-Associazione Politica Maltese.
Fl-1940, mal-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija, kien safa' internat flimkien ma' martu u tnejn minn uliedu għal ħames snin. Fl-1942 kien eżiljat fl-Uganda.
Awtur
Sir Arturo Mercieca kien ukoll kittieb u studjuż tal-istorja ta' Malta u diversi kitbiet tiegħu dehru f'pubblikazzjonijiet Taljani tal-istorja. Ippubblika wkoll l-awtobijografija tiegħu bit-titlu Le mie vicende.
Hu kien miżżewweġ u kellu tmint itfal.
Bust
Waqt ċerimonja fil-foyer tal-bini tal-Qorti fil-Belt Valletta, fil-31 ta' Mejju 2012, inkixef bust ta' Sir Arturo Mercieca. Dakinhar ġiet ippreżentata wkoll kopja tat-traduzzjoni tal-bijografija ta' Sir Arturo Mercieca lill-Ministru Chris Said. Filwaqt li qraba u dixxendenti ta' Sir Arturo Mercieca ppreżentaw volumi sħaħ bis-sentenzi oriġinali li Sir Arturo Mercieca kien ta, meta kien Imħallef fil-Prim Awla u anki Prim Imħallef.
Tupaja ta' Nikobar
It-Tupaja ta' Nikobar (Tupaia nicobarica) hija speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifruxa ma' żewġ gżejjer tal-Indja (Nikobar u Andaman) fl-Oċean Indjan, fix-Xlokk tal-Asja.
Nana (rumanz)
daqsminuri|[[Édouard Manet, Nana, 1877]] Nana  huwa rumanz tal-awtur naturalist Franċiż Émile Zola. Tlesta fl-1880. Nana hu d-disa' ktieb fis-sensiela ta' 20 volum bl-isem  Les Rougon-Macquart .
Oriġini
Sena qabel ma beda jikteb Nana, Zola kien għadu ma jaf xejn dwar it-Théâtre des Variétés. Ludovic Halévy stiednu biex jattendi operetta miegħu hemm fil-15 ta’ Frar 1878, u ħadu wara l-kwinti. Halévy rrakkontalu bosta stejjer dwar il-ħajja amoruża tal-istilla, Anna Judic, li l-ménage à trois’ tagħha serva bħala l-mudell għar-relazzjonijiet ta' Rose Mignon, ir-raġel tagħha, u Steiner fir-rumanz ta' Zola. Halévy ipprovda wkoll lil Zola bi stejjer dwar prostituti famużi li Zola uża fl-iżvilupp tal-karattru tal-protagonista. Iżda kienet Valtesse de La Bigne, li pinġewha kemm Manet kif ukoll Henri Gervex, li l-iktar ispiratu; kienet hi li ġiet immortalizzata fir-rumanz skandaluż tiegħu Nana.
It-trama fil-qosor
Ir-rumanz Nana jirrakkonta l-istorja tal-axxendenza ta' Nana Coupeau minn mara tat-triq għal prostituta ta' klassi għolja matul l-aħħar tliet snin tat-Tieni Imperu Franċiż. Il-protagonista, Nana, dehret l-ewwel darba lejn it-tmiem tas-serje Les Rougon-Macquart ta' Zola, L'Assommoir (1877), fejn kienet bint sakranazz abbużiv. Fit-tmiem ta’ dak ir-rumanz, hija kienet fit-toroq u kienet għadha kemm bdiet il-ħajja tal-prostituzzjoni.
Nana jibda billejl fit-Théâtre des Variétés f'April 1867 eżatt wara li nfetħet l-Exposition Universelle. Nana għandha tmintax-il sena, għalkemm kien ikollha ħmistax skont l-arblu tar-razza tar-Rougon-Macquarts li Zola kien ippubblika snin qabel ma beda jaħdem fuq dan ir-rumanz. Zola jiddeskrivi fid-dettall il-preżentazzjoni ta’ La blonde Vénus, operetta fittizja mmudellata fuq La belle Hélène ta’ Offenbach, li fiha Nana kellha l-parti prinċipali. Pariġi kollha kienet qed titkellem dwarha, għalkemm din hija l-ewwel dehra tagħha fuq il-palk. Meta jitolbuh jgħid xi ħaġa dwar it-talenti tagħha, Bordenave, id-direttur tat-teatru, jispjega li stilla m'għandhiex għalfejn tkun taf tkanta jew tirreċta: "Nana għandha xi ħaġ’oħra, u xi ħaġa li tpatti għal kollox. Xammejtha, u qawwija wisq fiha, jew imnieħri mhux aħjar minn ta’ wieħed baħnan...". Hekk kif il-folla kienet ħa twarrab l-interpretazzjoni tagħha għax qisitha terribbli, iż-żagħżugħ Georges Hugon jgħajjat: "Très chic!". Minn hemm 'il quddiem, kellha l-udjenza f’idejha. Zola jiddeskrivi d-dehra tagħha mgħottija biss b’velu rqiq fit-tielet att: "F’daqqa waħda, mit-tifla tajba qamet il-mara, inkwetanti, iġġib magħha d-dagħdigħa ta’ ġenn tas-sess tagħha, tikxef ix-xewqat mhux magħrufin. Nana kienet il-ħin kollu titbissem, imma bi tbissima qarsa ta’ waħda li tiekol l-irġiel."
Matul ir-rumanz Nana teqred kull raġel li jinnamra magħha: Philippe Hugon imur il-ħabs wara li jisraq mill-armata biex jislifha l-flus; il-bankier għani Steiner ifalli jipprova jogħġobha; Georges Hugon iferi lilu nnifsu bi mqass bid-disprament minħabba fiha; Vandeuvres jaħraq lilu nnifsu wara li Nana teqirdu finanzjarjament; Fauchery, ġurnalist u pubblikatur li jinnamra ma' Nana minn kmieni, jikteb artiklu jikkritikaha bl-aħrax aktar tard, u jerġa' jinnamra magħha u tirvinah finanzjarjament; u l-Konti Muffat, li l-fedeltà tiegħu lejn Nana terġa’ twasslu għal umiljazzjoni wara l-oħra sakemm isibha fis-sodda mal-kunjat xiħ tiegħu. Fi kliem George Becker: "Dak li joħroġ minn [Nana] huwa l-kompletezza tal-forza distruttiva tagħha, li waslet għall-qofol fil-kapitlu 13 permezz ta' tip ta' lista tal-vittmi tal-voraċità tagħha".
Zola jagħti lil Nana mewta kerha bil-ġidri f’Lulju tal-1870. Hi tisparixxi għal xi żmien, ħwejjiġha jiġu rkantati u ħadd ma jkun jaf fejn hi. Jiġri li kienet qed tgħix ma' prinċep Russu, u ħalliet lil binha ċkejken ma’ zija ħdejn Pariġi, iżda meta tfaqqa' epidemija tal-ġidri tmur lura biex tieħu ħsiebu; imbagħad hu jmut, u hi taqbadha l-marda. Zola jissuġġerixxi li n-natura vera tagħha, moħbija mis-sbuħija fiżika li kellha, fl-aħħar ħarġet fil-wiċċ. "Dak li kien fuq l-imħaded kien kannierja, munzell materja u demm, palata laħam qed jitranġat. L-infafet kienu mlewlha wiċċha kollu, u allura l-ħofor kienu jmissu ma’ xulxin". Barra t-tieqa tagħha l-folla kienet qed tgħajjat bil-ġenn "Għal Berlin! Għal Berlin!" biex tagħti merħba lill-bidu tal-Gwerra Franko-Prussjana, li kienet se tintemm b’telfa għal Franza u fit-tmiem tat-Tieni Imperu.
Jezidiżmu
Il-Jezidiżmu hija reliġjon tan nazzjon Yezidja. Jemmnu F Alla wieħed u fil kotba mqaddsa kollha izda jemmnu u jinvokaw Tawess Malik li huwa ix xitan. Il Jezidiżmu huwa taħlit minn kull reliġjonijiet bħal: Zaroastriżmu Ġudaiżmu, kristjaneżmu u Iżlam. Fil-bidu, il Jezidiżmu kienet fratellanza sufija musulmana jisimha, At-Tariqa Al Ghadawija. Jemmnu f'Alla wieħed izda hemm divinita' oħra bhal Ħasija u Xajħ Ħasan.... Għandhom ktieb imqaddes li jismu Mosħaf Rex u l Ktieb il-Ġelwa 300px|right|thumb|Jezidin thumbnail|300px|left|Il Qabar ta' [[Xajħ Għadi f'Lalix]]
Nana (rumanz)
Kif laqgħu l-pubbliku
thumb|210px|Nana, Fontispizzju tal-edizzjoni oriġinali bil-Franċiż Ir-rumanz kellu suċċess immedjat. Le Voltaire, il-gazzetta Franċiża li kienet qed tippjana li tippubblikaha f’puntati li kienu se jibdew f'Ottubru 1879, nediet kampanja ta' reklamar ġganteska, li qajmet il-kurżità tal-pubbliku qarrej li kien qisu qabditu dagħdiegħa. Meta Georges Charpentier fl-aħħar ippubblika Nana f'forma ta' ktieb fi Frar 1880, l-ewwel edizzjoni ta' 55,000 kopja nbiegħet f'ġurnata waħda. Flaubert u Edmond de Goncourt faħħruh ħafna tax-xogħol Nana. Min-naħa l-oħra, parti mill-pubbliku u xi kritiċi rreaġixxew għall-ktieb bl-indinjazzjoni, u dan seta’ kkontribwixxa għall-popolarità tiegħu. Flaubert kiteb ittra entużjastika lil Zola fejn faħħar ir-rumanz fid-dettall. Qallu liema paġni kien immarka billi tewa l-kantunieri tagħhom u faħħar siltiet speċifiċi ("kollox dwar Fontane, perfett!"). Fil-qosor huwa kiteb: "Nana tourne au mythe, sans cesser d'être réelle". (Nana jinbidel f'leġġenda, mingħajr ma jieqaf ikun veru). Kien hemm ukoll argumenti kontra l-ideat ta’ Zola dwar l-eredità u l-ambjent, infatti Alfred Sirven (1838-1900) u Henri Leverdier (1840-) kitbu rumanz dwar bint Nana li tirbaħ l-ambjent ta’ tfulitha u ssir mara rispettabbli. It-titlu kien "La fille de Nana, réponse au roman naturaliste de Zola" (It-Tifla ta’ Nana, risposta għar-rumanz naturalist ta’ Zola).
Referenzi ta’ wara
Il-pittur Édouard Manet, li kien impressjonat bid-deskrizzjoni ta’ Nana bħala “prekoċement immorali” f’L'Assommoir ta’ Zola, lir-ritratt ta’ Henriette Hauser tah it-titlu Nana qabel ma ġie ppubblikat il-ktieb. Bil-Franċiż kontemporanju, il-kelma "nana" kienet terminu daqsxejn pastaż għal mara tat-triq.
Erin Serracino Inglott
thumb|lemin|200px|Erin Serracino Inglott
Bijografija
Erin kien bin Antonio Serracino u Pia Inglott. Studja fil-Liċeo (1915-1920) u fl-Università ta' Malta u ħa kors tal-Letteratura (1921-1924). Sa minn żgħożitu Erin kellu kilba għall-kotba. Daħal fis-Servizz Ċivili (1927-1963) u serva għal xi żmien bħala segretarju tal-Università ta' Malta.
Fl-1993 iżżewweġ lil Leonilda Gatt u ma baqax joqgħod l-Isla iżda mar joqgħod Bormla, fi Triq Santa Margerita u baqa' joqgħod hemm sakemm miet. Fi żmien il-gwerra iżda, kien mar joqgħod għal ftit żmien, Birkirkara. Kellhom ħamest itfal, tliet ibniet u żewġ subien. F'Bormla, Erin Serracino Inglott kien jattendi l-Literary and Debating Society, soċjetà maqtugħa għalkollox mill-attivitajiet politiċi li l-iskop ewlieni tagħha kien li jsiru laqgħat dwar il-kitba, il-movimenti letterarji u suġġetti oħra varji. B'hekk tħajjar biex isir membru tal-Akkademja tal-Malti. Kien jaf l-Ingliż, it-Taljan, il-Latin, il-Franċiż, l-Ispanjol, il-Ġermaniż u r-Russu.
Erin Serracino Inglott kellu tliet delizzji prinċipali: il-lingwa, l-iskakki u l-mużika. Dawn it-tliet delizzji kibru miegħu fl-interess u fl-importanza għax ma kienx jaf b'medjokrità u jieqaf hemm, imma kellu fih sens profond li kien iġiegħlu jħoss li kull xogħol li jidħol għalih għandu jkollu fuqu t-timbru tal-kompetenza u tal-kreatività.
Fl-iskakki Erin rebaħ il-kampjonat diversi drabi u fis-sena 1938 mar Brighton jikkompeti maċ-ċampjin dinji fejn ġab dro f'logħba li ħajritu jkompli miexi fit-triq tas-suċċess.
Għalkemm kien iqatta' ħafna sigħat jikteb, xorta kien isib il-ħin għall-familja. Kienu jgħidu r-rużarju flimkien, joħroġ mal-familja u wkoll jeħodhom jgħumu, basta x'ħin irid hu. Kien iħobb ħafna l-annimali u skont ibnu, Erin Serracino Inglott kellu ammorin li kien jgħid ir-rużarju magħhom. Kien wasal lejn l-aħħar tal-kitba tad-dizzjunarju, Il-Miklem Malti, meta miet fl-età ta' 78 sena.
Ix-xita
L-iżjed poeżija popolari ta' Erin Serracino Inglott hi bla dubju Ix-xita (1945):
Il-Mużew Nazzjonali tal-Arti tal-Ukraina
Il-Mużew Nazzjonali tal-Arti tal-Ukraina (Ukrainiar: Національний Художній Музей України) huwa mużew iddedikat għall-arti tal-Ukraina fi Kiev, l- Ukrajna.
Arkitettura
Fl-1936 il-mużew sar magħruf bħala l-Mużew Statali tal-Arti tal-Ukraina f'Kiev u fl-1964 bħala l-Mużew tal-Arti dekorattivi tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukraina.
Storja
xellug|daqsminuri| Il-proġett kompetittiv ippreżentat mill-Mużew tal-Antikitajiet u l-Arti. Il-faċċata prinċipali, 1898 Oriġinarjament imsejjaħ il-Mużew tal-Antikitajiet u l-Arti f'Kiev, il-fundaturi waqqfu biex jiġbru flimkien kollezzjoni ta' biċċiet rappreżentattivi tal-arti fina tal-Ukraina. Li jvarjaw minn ikoni medjevali għal ritratti ta' mexxejja militari u tal-knisja matul iż-żminijiet tal- Cossack, uħud juru l-karikaturi ta' Mamay. Xogħlijiet ta' artisti famużi ta' dan iż-żmien, kienu jinkludu dawk ta' Taras Shevchenko, Ilya Yefimovich Repin, Vladimir Borovikovsky, Vasily Andreevich Tropinin, Mykola Pimonenko, Mikhail Vrubel, Nikolai Ge, Serhiy Svetoslavsky, u Oleksandr Murashko fost ħafna oħrajn.
Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-mużew serva wkoll bħala Mużew tal-Istorja. Waħda mill-aktar esponimenti memorabbli tagħha kienet esebixxiet tank antik tat-trofew, li ġie misluf mit-Tripla Entente lill-Armata l-Bajda.
Wirja kurrenti
Illum, il-mużew ikompli jespandi l-kollezzjoni tiegħu. Xi żidiet ġodda jinkludu ikona unika ta' eżenzjoni ta' San Ġorġ u xogħlijiet mill-pijunier tat-twelid internazzjonali f'Kiev tal-arti astratta ġeometrika Kazimir Malevich.
Fis-26 ta' April 2014, Arti irkuprata mid-dar tal-ex president Victor Yanukovich ġiet esibita fil-mużew.
Tupaja ta' żaqqu dehebi
It-Tupaja ta' żaqqu dehebi (Tupaia chrysogaster) huwa speċi ta' mammiferu plaċentat ta' daqs żgħir mifrux mal-erba' gżejjer ta' Mentawaj (Siberut, Sipura, Pagaj Utara u Pagaj Selatan) parti mil-Indoneżja, fix-Xlokk tal-Asja.
Logħob Olimpiku tax-xitwa 2010
Il-Logħob Olimpiku tax-xitwa 2010, magħrufin uffiċjalment bħala l-Logħob tal-XXI Olimpjadi tax-xitwa, kienu manifestazzjoni sportiva li saru bejn it-12 u t-28 ta' Frar, 2010, ġewwa Vancouver, Kolumbja Brittanika, il-Kanada. Kemm l-Olimpjadi u kif ukoll il-Logħob Paralimpiku ġew organizzati mill-Kumitat Organizzattiv ta' Vancouver (VANOC). Din kienet it-tielet darba li l-Kanada ospitat l-Olimpjadi ġewwa darha, u l-ewwel darba mill-provinċja ta' Kolumbja Brittanika. Qabel, il-Kanada ospitat l-edizzjoni tal-1976 tal-Olimpjadi tas-sajf ġewwa Montreal, il-Quebec, u l-Olimpjadi tax-xitwa tal-1988 ta' Calgary, f'Alberta.
Għall-ewwel darba, il-Kanada irnexxielha tikseb midalja tad-deheb f'Logħob Olimpiku li sar ġewwa pajjiżha, wara li naqset li tagħmel dan fl-edizzjonijiet preċedenti ta' Montreal 1976 u Calgary 1988. B'total ta' erbatax-il midalja tad-deheb, il-Kanada kisret ir-rekord għall-aktar numru ta' midalji tad-deheb li ntrebħu f'edizzjoni waħda tal-Olimpjadi tax-xitwa, li kien fuq kwota 13, miżmum mill-Unjoni Sovjetika (1976) u n-Norveġja (2002). L-Istati Uniti rebħu l-klassifika tal-aktar numru ta' midalji li ntrebhu, għat-tieni darba fl-istorja tagħhom fl-Olimpjadi tax-xitwa, u kisru wkoll ir-rekord għall-iktar numru ta' midalji li ntrebħu f'edizzjoni waħda tal-Olimpjadi, 37, li kien preċedentament f'idejn il-Ġermanja (2002) b'36. Atleti mis-Slovakkja u l-Belarus taw l-ewwel midalja tad-deheb fl-Olimpjadi tax-xitwa lil pajjiżhom.
Għażla tal-ospitu
Il-21 edizzjoni tal-Logħob Olimpiku tax-xitwa ngħataw f'idejn il-belt ta' Vancouver nhar it-2 ta' Lulju 2006 matul il-115-il kungress tal-Kumitat Olimpiku Internazzjonali, li sar ġewwa Praga fir-Repubblika Ċeka.
Għall-bidu kien hemm tmien ibliet li ppreżentaw il-kandidatura tagħhom: Andorra, Berna (Żvizzera), Jaca (Spanja), Harbin (Ċina), Pyeongchang (Korea t'Isfel), Saliżburgu (Awstrija), Sarajevo (Bożnija u Ħerżegovina), u Vancouver (Kanada).
Minn dawn, kienu biss Saliżburgu, Pyeongchang u Vancounver li ntagħżlu bħala finalisti għal dan il-proċess. Għall-elezzjoni finali kien hemm il-bżonn ta' żewġ votazzjonijiet: mill-ewwel riżultat il-belt ta' Saliżburgu ġiet eliminata b'16-il vot biss; it-tieni rawnd ipproklama lil Vancouver bħala l-belt organizzatriċi tal-Logħob, b'total ta' 56 vot, bi 53 imorru lill-belt Koreana ta' Pyeongchang.
Torċa Olimpika
thumb|right|L-arloġġ ġewwa Dowtown Vancouver jgħodd il-ħin lejn il-bidu tal-Olimpjadi.
Il-mixja tat-Torċa Olimpika huwa t-traġitt li jwassal 'il-fjamma Olimpika mill-belt antika ta' Olimpja, fil-Greċja – fejn saru l-ewwel Logħob Olimpiċi eluf ta' snin ilu – sal-impjant tal-belt fejn tkun se ssir l-edizzjoni. Il-fjamma tasal eżatt fil-ħin għaċ-ċerimonja tal-ftuħ.
Għal-logħob ta' Vancouver 2010, il-fjamma nxtelgħet ġewwa Olimpja nhar it-22 ta' Ottubru, 2009. Wara vvjaġġat mill-Greċja, fuq il-Pol tat-Tramuntana lejn l-Artiklu Għoli tal-Kanada u lejn il-West Coast u Vancouver. Il-vjaġġ beda l-mixja twila tiegħu fil-Kanada mill-kapitali tal-Kolumbja Brittanika, Victoria. Fil-Kanada, it-torċa mxiet madwar 45,000 kilometru (28,000 mil) f'tul ta' 106 ġurnata, biex għamlitha fost l-itwal mixjiet f'pajjiż wieħed fl-istorja tal-Olimpjadi. It-Torċa ġiet miżmuma minn madwar 12,000 Kanadiż u laħqet lil madwar 1,000 komunità.
Mewt ta' Nodar Kumaritashvili
Sigħat qabel iċ-ċerimonja tal-ftuħ, il-Ġeorġjan Nodar Kumaritashvili miet waqt sessjoni ta' taħriġ. Fil-korsa tal-luge ta' Whistler, l-isportiv ta' 21 sena, tilef il-kontroll u taħt veloċità stmata ta' 140 km/h hu ħabat ma' arblu tal-azzar wara li kien spiċċa barra mill-islitta. Fuq il-post saru diversi attentati biex jerġgħu jqajmuh u aktar tard ġiet meħud lejn faċilita medika fejn miet. Allavolja saru diversi mistoqsijiet dwar is-sigurtà tal-korsa, l-uffiċjali kkonkludew li t-traġedja kienet kawża ta' żball tal-atleta milli problema fil-korsa. Il-Federazzjoni Internazzjonali tal-Luge sejħet laqgħa ta' emerġenza wara dan l-inċident, u t-taħriġ kollu għal dik il-ġurnata ġie kanċellat.
Pajjiżi parteċipanti
82 Kumitat Olimpiku Internazzjonali daħlu timijiet tagħhom għall-edizzjoni tal-2010 tal-Olimpjadi. Il-Gżejjer Kajman, il-Kolombja, il-Gana, il-Montenegro, il-Pakistan, il-Peru u s-Serbja għamlu l-ewwel dehra tagħhom fl-Olimpjadi tax-xitwa. Il-Ġamajka, il-Messiku u l-Marokk irritornaw wara li tilfu l-edizzjoni ta' Turin 2006. Tonga kienet preparata li tagħmel id-debutt tagħha b'kompetitur wieħed fid-dixxiplina tal-luge, però dan kraxxja fl-aħħar rawnd ta' kwalifika. Il-Lussemburgu kellha preparati żewġ atleti, imma ma ħaditx sehem minħabba li wieħed minnhom ma laħaqx il-kriterji proposti mill-KOI, u l-ieħor safa' imweġġa qabel il-Logħob.
thumb|center|600px
Dixxiplini
L-edizzjoni 2010 tal-Olimpjadi tax-xitwa pprepara 15-il dixxiplina sportiva:
Kalendarju
Fil-kalendarju segwenti tal-Logħob Olimpiku tax-xitwa 2010, kull kaxxa blu tindika li avveniment kompetittiv, bħal rawnd ta' kwalifika, sar f'dak il-jum. Il-kaxex sofor jirrapreżentaw ġranet li matulhom saru finali għar-rebħ tal-midalji. Kull ballun f'dawn il-kaxex juri finali ta' avveniment, bin-numru ta' blalen f'kull kaxex jirrapreżentaw in-numru ta' finali li ntlagħbu f'dik il-ġurnata.
Midalji
L-aqwa għaxar KON skont in-numru ta' midalji tad-deheb mirbuħa huma mniżżla hawn taħt. L-organizzatur, il-Kanada, għandhom sfond bil-kulur.
Imperu Ruman
371px|lemin L-Imperu Ruman hu t-terminu li jintuża għal għaqda ta' artijiet li kienu parti mir-Repubblika Rumana, wara li dan ġie riorganizzat taħt it-tmexxija ta' Ottavjanu, magħruf aħjar bħala Ċesri Awgustu. Anki jekk Ruma bħala repubblika rnexxielha tkabbar ammont ta' stati-tributarji, ikun żball jekk wieħed iħawwad dawn iż-żewġ entitajiet differenti.
Ir-riorganizzazzjoni tal-artijiet Rumani minn Awgustu baqgħet għaddejja sħiħa mingħajr ħafna tibdil sal-wasla tal-Imperatur Dijokleżjanu. Dawn ir-riformi li saru fl-aħħar tat-tieni seklu WK dawru l-Imperu f'tetrarkija. Anki jekk is-sistema ta' Dijokleżjanu ma tantx damet f'postha, din xorta qasmet l-Imperu fi tnejn. Dan il-fatt irnexxielu jsalva l-Imperu Ruman għal mitejn sena oħra, anki jekk maqsum fl-Imperu tal-Lvant u dak tal-Punent. It-tmiem tal-Imperu Ruman tal-Punent jinżamm tradizzjonalment fis-sena 476 WK, meta l-barbaru Odovakru neħħa l-aħħar imperatur, u bagħat l-insinja tal-Imperatur tal-Punent lil dak tal-Lvant. Wara elf sena oħra, fl-1453, waqgħet Kostantinopli, u magħha l-aħħar fdalijiet tal-Imperu Ruman.
Minħabba l-fatt li l-Imperu Ruman dam għal daqstant żmien, mill-31 QK sa l-1453, kien hemm ammont ta' ismijiet li ntużaw mill-istorjografi biex jiddistingwu bejn iż-żminijiet; hemm l-Imperu Biżantin, hemm l-Imperu Ruman tal-Punent, u dak tal-Lvant.
L-influwenza tal-Imperu Ruman fuq il-gvern, il-liġi, il-militar, u l-arkitettura monumentali, kif ukoll influwenza fuq il-mod ta' għajxien tal-Ewropej tal-lum hi kbira ħafna. Il-Griegi (Biżantini) bdew isejħu lilhom infusom bħala Rumani, ħaġa li għadek issibha f'ċerti nħawi tal-Greċja, probabbilment bħala riżultat tal-istatus elevat tagħhom stess fl-Imperu Ruman.
Titli Rumani bdew jittieħdu minn ħafna renjanti Ewropej, bħar-rejiet tar-renju tal-Franki, l-Imperu Ruman Qaddis, l-ewwel u t-tieni Imperi Bulgari, id-dinastiji Russi/ta' Kiev (czar hi korruzzjoni ta' Ċesri), u l-Imperu Ġermaniż (kaiser hi korruzzjoni ta' Ċesri wkoll).
Starověký Řím
Temi Zammit
Sir Themistocles Zammit (30 ta' Settembru 1864 - 2 ta' Novembru 1935) (magħruf bħala Temi Zammit) kien arkeologu u storiku, professur tal-kimika, tabib, riċerkatur u kittieb Malti.
Karriera
thumb|200px| "Temi Zammit", [[pittura ta' Edward Caruana Dingli, 1926 |xellug]]Wara li ggradwa fil-mediċina mill-Università ta' Malta, Zammit speċjalizza fil-batterjoloġija f'Londra u f’Pariġi. L-iskoperta tiegħu fl-1905 tal-ħalib imniġġeż bħala vettur għat-trażmissjoni tal-bruċellożi fil-bnedmin (B. melitensis) li tinsab fid-demm tal-mogħoż – ikkontribwiet ħafna għall-eliminazzjoni mill-gżejjer tad-deni biered u għaliha ġie rikonoxxut bħala Kavallier mir-Re Ġorġ V tal-Ingilterra.
Kien l-awtur ta' diversi xogħlijiet letterarji fil-lingwa Maltija. Ippubblika ukoll Il-Gżejjer ta' Malta u l-Ġrajja Tagħhom, storja tal-gżejjer Maltin, u skava bosta siti arkeoloġiċi importanti, bħall-Ipoġew u t-Tempji ta' Ħal Tarxien, Ħaġar Qim u l-Imnajdra, li minn dak iż-żmien ġew dikjarati Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Skava wkoll il-Katakombi ta' San Pawl tar-Rabat. Temi Zammit ingħata d-Dottorat Honoris Causa mill-Università ta' Oxford.
Temi Zammit serva bħala Rettur (1920-1926) tal-Università ta' Malta u kien l-ewwel Direttur tal-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija fil-Belt Valletta.
Kien miżżewweġ lil Aloisia Barbaro di San Giorgio u kellhom żewġ ulied, Charles u Sophia.
Referenzi
Haas LF, Sir David Bruce (1855-1931) and Thermistocles Zammit (1864-1935), Journal of Neurology, Neurosurgery & Psychiatry, vol. 70, ħarġa 4, 2001, p. 520
Sea Malta
Sea Malta Company Limited (1973-2006) kienet il-kumpanija nazzjonali Maltija tat-tbahhir.
Il-kumpanija twaqqfet fl-10 ta' Novembru 1973 fi zmien il-Gvern Laburista mmexxi mill-Perit Duminku Mintoff, li kellu l-maggoranza tal-ishma f'din il-kumpanija gdida. Il-hsieb wara din il-kumpanija kien illi tipprovdi servizzi marittimi kemm ghall-bzonn tan-nazzjon ingenerali kif ukoll biex tghin l-industrija Maltija. L-ewwel vapuri li operat is-Sea Malta kienu tlett vapuri qodma li qabel kienu jappartjenu lill-kumpanija Maltese National Lines; il-Marsa, Gudja u Mdina. Fl-1974, inxtraw l-ewwel vapuri mis-Sea Malta illi kienu r-Rabat u z-Zejtun. Dan tal-ahhar, ghalkemm wiehed mill-aktar vapuri famuzi li kellha l-kumpanija, ma tantx kien xortih tajba wara li fl-1976 kella tinbidillu l-pruwa wara habta ma' vapur iehor qrib Capo Passero fi Sqallija waqt li fl-1978 rega dahal fit-Tarzna ta' Malta wara li nqaleb f'Tunez.
Il-kumpanija kompliet tevolvi u anke investiet f'oil bunkering, assikurazzjoni u agenzija ta' vapuri. Fl-1975 il-vapur Tudor Prince inqaleb waqt li kien fil-Port il-Kbir. Dan inxtara mis-Sea Malta u wara li sarulu t-tiswijiet mehtiega issemma Bormla. Ma' dan il-vapur inxtara iehor li ssemma Dwejra, izda dan inbiegh wara ftit xhur biex floku ngieb vapur iehor li ssemma Dwejra II fl-1976. It-tlett vapuri qodma Marsa, Gudja u Imdina waqfu joperaw fl-1976 u fl-istess sena inxtara l-vapur Qormi biex b'hekk il-kumpanija tipprovdi servizz ahjar lejn l-Ewropa. Fl-1979 is-Sea Malta kellha wkoll sehem fit-twaqqif tal-kumpanija nazzjonali tal-irmonk, it-Tug Malta. Fl-1980 inbiegh il-vapur Rabat li fl-1990 ghereq vicin il-Kanal Ingliz. FL-1981, l-ufficcji tas-Sea Malta gew ittrasferiti lejn il-Marsa fejn damu hemmhekk sal-2006. Fl-1985 gie akkwistat il-vapur Zebbug wara l-bejgh tal-Bormla fl-1984. Iz-Zebbug ha post il-Qormi fuq ir-rotta lejn l-Italja.
Fl-1987 inxtara vapur iehor sinonimu mas-Sea Malta, il-Pinto. Maz-zmien xi vapuri kienu mislufa lis-Sea Malta ghal perjodu qasir fosthom il-Mosta (1986-1988) u l-Kusi (1985-1987). Sa nofs id-disghinijiet, is-Sea Malta spiccat biss b'zewg vapuri, iz-Zebbug u l-Pinto wara li nbieghu ukoll id-Dwejra II fl-1987 u l-Qormi fl-1989. Pero, fl-1996 inxtara l-ikbar vapur sa dak iz-zmien, is-Senglea, li pero rega nbiegh fl-1997. Fl-1998 inbiegh il-Pinto u sena wara nxtara l-ahhar u l-ikbar vapur li qatt kellha l-kumpanija, il-Maltese Falcon. Ghall-ahhar sitt snin tal-kumpanija din operat biss biz-Zebbug bejn Malta - Catania - Reggio u l-Maltese Falcon bejn Malta - Tunez - Genoa - Marsilja. Sa mill-2003 beda jrieghed fuq il-kumpanija hekk kif il-Gvern Nazzjonalista ddikjara li kienet qed taghmel it-telf u tiswa l-flus lill-poplu, ghalkem is-Sea Malta qatt ma hadet l-ebda sussidju. Fl-2005 fallew proposti ta' privatizzazzjoni u l-Gvern iddikjara l-kumpanija falluta u s-Sea Malta, wahda mill-ikoni ta' Malta u li dejjem qdiet lin-nazzjon, spiccat fix-xejn. Iz-Zebbug inbiegh lill-kumpanija Fergun Lines u inghata l-isem ta' Fehim Bey, u ghadu jopera lejn Malta. Il-Maltese Falcon inxtara mill-kumpanija Grimaldi u zamm l-istess isem u dam jopera sal-2009 fejn gie skrapjat fl-Indja.
Is-Sea Malta kienet bla dubju ass importantissimu fl-ekonomija Maltija u bid-dizmantellar taghha batiet mhux biss l-istess ekonomija imma anke il-bahhara Maltin li ghal tul ta' snin provditilhom karriera u sodisfazzjon.
Ludwig van Beethoven
250px|right
Ludwig van Beethoven (Bonn, 17 ta' Diċembru 1770 – Vjenna, 26 ta' Marzu 1827) kien kompożitur Ġermaniż li x-xogħol tiegħu jinfirex mill-perjodu klassiku sal-bidu tar-Romantiċiżmu.
Bil-qawwa tar-rieda tiegħu rebaħ fuq it-tiġrib li ġabitlu t-traġedja tat-truxija u ċċelebra fil-mużika tiegħu t-trijonf tal-eroiżmu u l-ferħ waqt li d-destin tah biss iżolament u miżerja. Għaldaqstant, kien tassew jistħoqqlu t-tifħir ta' Romain Rolland meta dan tal-aħħar wasal biex qal: "Hu l-aqwa fost l-aqwa mużiċisti. Hu l-forza l-iżjed erojka fl-arti moderna". Ix-xogħlijiet ta' Beethoven, li għalih il-kreazzjoni mużikali kienet att ta' bniedem ħieles u independenti, u espressjoni ta' ottimiżmu u ta' fiduċja soda fil-bniedem, jagħmluh wieħed mill-figuri l-iżjed importanti fl-istorja tal-mużika.
Oriġni u tfulija
thumb|left|300px|Johann van Beethoven u Maria-Magdalena Keverich, il-ġenituri ta' Beethoven.
Ludwig van Beethoven twieled Bonn fis-16 ta' Diċembru jew fis-17 ta' Diċembru 1770, minn familja umli li kellha tradizzjoni mużikali ta' mill-inqas żewġ ġenerazzjonijiet. Nannuh min-naħa ta' missieru, Ludwig van Beethoven ix-xiħ (1712-1773), kien ġej minn familja ordinarja Fjamminga minn Mechelen (il-partiċella "van" m'għandhiex x'taqsam man-nobbiltà). Dan kien raġel rispettat u mużiċista tajjeb li mar joqgħod Bonn fl-1732 u sar Maestro di Cappella tal-Prinċep-Elettur ta' Kolonja. Missieru, Johann van Beethoven (1740-1792), kien mużiċista u tenur fil-Qorti tal-Elettur, bniedem medjokri, kiefer u magħruf bħala xurban, li rabba 'l-uliedu taħt dixxiplina kbira. Ommu, Maria-Magdalena van Beethoven, imwielda Keverich (1746-1787), kienet bint kok tal-Elettur ta' Trier. Kienet mara qalba tajba imma depressiva, maħbuba minn uliedha imma dejjem tibqa' lura. Ludwig kien wieħed fost seba' wlied li minnhom tlieta biss laħqu l-età adulta: hu stess, u ż-żewg ħutu iżgħar minnu, Kaspar-Karl (1774-1815) u Johann (1776-1848).
Johann van Beethoven ma damx ma ntebaħ bid-don mużikali ta' ibnu u induna kemm seta' jaqla' minnu. Ftakar fiċ-ċkejken Mozart, muri f'kunċerti madwar l-Ewropa xi ħmistax-il sena qabel, u mill-1775 ħa l-edukazzjoni mużikali ta' Ludwig f'idejh biex fl-1778 ħadu jdoqq il-pjanu quddiem udjenzi mar-Rheinland kollha, minn Bonn sa Kolonja. Imma għall-kuntrarju ta' Léopold Mozart, minflok ma pprova juża l-pedagoġija ma' ibnu, Johann van Beethoven kien kapaċi biss juża l-awtortità u l-ħruxija u din l-esperjenza sfat bla frott u ma ttennitx darba oħra, ħlief dawra waħda fil-Pajjiżi l-Baxxi fl-1781. Flimkien ma' edukazzjoni ġenerali, li kien jafha fil-parti kbira lill-benevolenza tal-familja von Breuning u lill-ħbiberija mat-tabib Franz-Gerhard Wegeler, li baqgħet għal ħajtu kollha, it-tfajjel Ludwig sar l-istudent ta' Christian Gottlob Neefe (pjanu, orgni, kompożizzjoni), u bejn l-1782 u l-1783 ikkompona għall-pjanu, id-Disa' Varjazzjonijiet fuq marċ ta' Dressler, u t-tliet Sonatini msejħa "lill-Elettur" li mmarkaw simbolikament il-bidu tax-xogħol mużikali tiegħu.
Patrunaġġ ta' Waldstein u l-laqgħa ma' Haydn
thumb|right|250px|Ittra ta' Waldstein lil Beethoven, Ottubru 1792: "Irċievi minn idejn Haydn l-ispirtu ta' Mozart"
Fl-1784, Beethoven nħatar organista fil-Qorti tal-Elettur il-ġdid Max-Franz li sar il-patrun tiegħu. Hemm induna bih il-Konti Ferdinand von Waldstein li l-għajnuna tiegħu kienet kruċjali għall-mużiċista żagħżugħ. Ħa 'l Beethoven Vjenna għall-ewwel darba f'April 1787, u fiż-żjara kellu laqgħa qasira ma' Mozart. F'Lulju 1792, von Waldstein ippreżenta ż-żagħżugħ Ludwig lil Joseph Haydn li kien għadu ġej minn dawra mal-Ingilterra u waqaf Bonn. Haydn impressjona ruħu ħafna meta qara l-mużika ta' kantata komposta minn Beethoven (jew Nhar il-mewt ta' Ġużeppi II jew Nhar il-miġja ta' Leopoldu II) u stiednu jkompli jistudja Vjenna taħt id-direzzjoni tiegħu. Beethoven kien jaf li l-opportunità li jitgħallem taħt mużiċista tal-fama ta' Haydn ma kinitx ta' min jitlifha, u fl-istess ħin kważi ma kienx għad baqagħlu aktar irbit mal-familja (ommu kienet mietet bit-tuberkulożi f'Lulju 1787, u missieru kien dejjem fis-sakra u ma kienx kapaċi jmantni l-familja). Għalhekk Beethoven aċċetta u fit-2 ta' Novembru 1792 telaq ir-Renu u qatt ma reġa' lura. Waldstein (Novembru 1792) kien qallu hekk:
L-ewwel snin fi Vjenna
Fl-aħħar tas-seklu 18, Vjenna kienet il-kapitali tal-mużika Oċċidentali u kienet tirrapreżenta l-aħjar ċans biex wieħed jirnexxi fil-karriera mużikali. Meta wasal hemm fl-età ta' 22 sena, kien diġà kkompona ħafna, però fil-verità l-ebda waħda mill-kompożizzjonijiet sa dak iż-żmien kienet imporanti wisq, u kien għadu lura milli jilħaq il-maturità artistika. Dan jiddistingwih fundamentalment minn Mozart. Fil-fatt kien bħala pjanista "virtuoso" li xtaq isir famuż, qabel ma jagħmel isem bħala kompożitur. Rigward it-tagħlim minn Haydn, minkejja li kien mill-aktar prestiġjuż, kien ukoll diżappuntat minn xi aspetti. Minn naħa minnhom, Beethoven malajr daħħalaha f'rasu li l-għalliem tiegħu kien jgħir għalih, waqt li min-naħa l-oħra Haydn ma damx ma beda jiddejjaq bin-nuqqas ta' dixxiplina u l-awdaċja mużikali tal-istudent tiegħu. Minkejja l-istima li kellhom lejn xulxin, imfakkra bosta drabi, "missier is-sinfonija" qatt ma kellu ma' Beethoven l-istess ħbiberija profonda li kellu ma' Mozart, ħbiberija li wasslet għat-twelid ta' emulazzjoni li tat ħafna frott. Haydn, lejn l-1793 qallu:
Matul dan iż-żmien Haydn kellu influwenza profonda u twila fuq ix-xogħol ta' Beethoven, u iżjed tard dan kien se jirrikonoxxi dak li kien jaf lill-għalliem tiegħu. Wara li Haydn reġa' mar Londra (Jannar 1794), Beethoven kompla l-istudji tiegħu sporadikament sal-bidu tal-1795 ma' bosta għalliema oħra fosthom il-kompożitur Johann Schenk u tnejn oħra mill-epoka Mozartina: Johann Georg Albrechtsberger u Antonio Salieri. Meta temm l-apprentistat tiegħu, Beethoven iddeċieda li jibqa' Vjenna. It-talenti tiegħu bħala pjanista għamluh magħruf u apprezzat mid-dilettanti tal-mużika tal-aristokrazija Vjenniża li fosthom insibu bosta ismijiet li baqgħu sal-lum marbutin mad-dedikazzjonijiet ta' ħafna mill-kapulavuri tiegħu, bħall-Baruni Nikolaus Zmeskall, il-Prinċep Carl Lichnowsky, il-Konti Andrei Razumovsky, il-Prinċep Joseph Franz von Lobkowitz, u aktar tard l-Arċiduka Rodolfu tal-Awstrija. Wara li ppublika l-ewwel tliet trii tiegħu għall-pjanu, vjolin u vjolinċell, taħt in-numru opus 1, imbagħad l-ewwel Sonati għall-pjanu tiegħu, Beethoven ta l-ewwel kunċert pubbliku fid-29 ta' Marzu 1795, fejn daqq il-kreazzjoni tiegħu Kunċert għall-pjanu nru. 2 (li fil-fatt kien ikkompona l-ewwel meta kien għadu Bonn).
L-aqwa virtuoso ta' Vjenna
thumb|left|250px|Beethoven lejn l-1800. It-talenti tiegħu ta' improviżatur u virtuoso fuq il-[[pjanu ġew murija lill-pubbliku Vjenniż. Pittura ta' C.T. Riedel, 1801]]