cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Siracusa
Żmien klassiku
Is-suċċessur ta' Gelo kien ħuh Hiero, li ssielet kontra l-Etruski f'Cumae fl-474 Q.K. It-tmexxija tiegħu ġiet eloġjata minn poeti bħal Simonides ta' Ceos, Bacchylides u Pindar, li żaru l-qorti tiegħu. Reġim demokratiku ddaħħal minn Thrasybulos fl-467 Q.K. Il-belt kompliet tespandi fi Sqallija, bil-ġlied kontra s-Sikuli ribellużi, u fil-Baħar Tirren, bi spedizzjonijiet sal-gżejjer ta'Korsika u Elba. Fl-aħħar tas-seklu 5 Q.K., Siracusa sabet ruħha fi gwerra ma' Ateni, li riedet iktar riżorsi biex tiġġieled il-Gwerra Peleponniża. Siracusa ngħatat l-għajnuna ta' ġeneral minn Sparta, l-għadu ta' Ateni fil-gwerra, biex tirbaħ kontra Ateni, teqridilhom il-vapuri tagħhom, u tħallihom imutu bil-ġuħ fuq il-gżira. Fl-401 Q.K., Siracusa kkontribwiet qawwa ta' 300 opliti u ġeneral lill-Armata ta' Għaxart Elef ta' Ċiru ż-Żgħir. daqsminuri|Dekadrakma zzekkata f'Siracusa Imbagħad fil-bidu tas-seklu 4 Q.K., it-tirann Dijoniżju x-Xiħ reġa' daħal fi gwerra kontra Kartaġni u, għalkemm tilef Gela u Camarina, irreżista l-ħakma ta' Sqallija kollha. Wara tmiem il-kunflitt, Dijoniżju bena fortizza enormi fuq Ortigia u swar twal 22 kilometru madwar Siracusa kollha. Perjodu ieħor ta' espansjoni wassal għall-qerda ta' Naxos, Catania u Lentini; imbagħad Siracusa reġgħet daħlet fi gwerra kontra Kartaġni fit-397 Q.K. Wara diversi bidliet fix-xorti, il-Kartaġiniżi rnexxielhom jassedjaw lil Siracusa stess, iżda eventwalment xorta tnaffru minħabba l-pesta. Fit-392 Q.K. trattat ippermetta lil Siracusa tkabbar it-territorji tagħha, u b'hekk stabbiliet il-bliet ta' Adranon, Tyndarion u Tauromenos, u ħakmet lil Rhegion fuq il-kontinent. Fil-Baħar Adrijatiku, biex jiġi ffaċilitat il-kummerċ, Dijoniżju x-Xiħ stabbilixxa lil Ancona, Adria u Issa. Apparti l-battalji tiegħu, Dijoniżju kien famuż bħala patrun tal-arti, u Platun innifsu żar Siracusa diversi drabi, fejn Dijoniżju, offiż minn Platun li azzarda ma jaqbilx mar-re, tefa' lill-filosfu l-ħabs u bigħu bħala skjav. daqsminuri|Tetradrakma ta' Siracusa bir-ritratt ta' Atena, għall-ħabta tal-400 Q.K. Is-suċċessur tiegħu kien Dijoniżju ż-Żgħir, li madankollu tkeċċa minn Dijon fit-356 Q.K. Minkejja dan, it-tmexxija tiranna ta' dan tal-aħħar wasslet għall-espulsjoni tiegħu, u Dijoniżju reġa' tela' fuq it-tron fit-347 Q.K. Dijoniżju ġie assedjat f'Siracusa mill-ġeneral ta' Siracusa stess, Iċeta, fit-344 Q.K. Is-sena ta' wara, il-Korinzju Timoleon daħħal reġim demokratiku fil-belt wara li eżilja lil Dijoniżju u rebaħ kontra Iċeta. Is-sensiela twila ta' taqbidiet interni dgħajfet il-poter ta' Siracusa fil-gżira, u Timoleon ipprova jagħmel tajjeb għal dan, billi rebaħ kontra l-Kartaġiniżi fil-Battalja ta' Krimiżu fit-339 Q.K.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''li taw l-ogħla ġieh lil Artna.
Riżerva Naturali ta’ Yulen
daqsminuri|282x282px|Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen (bil-Bulgaru: Юлен) hija riżerva naturali fil-Park Nazzjonali ta’ Pirin li huwa Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Din ir-riżerva tinsab fil-katina muntanjuża ta’ Pirin fil-Lbiċ tal-Bulgarija, fil-Muniċipalità ta’ Bansko, fil-Provinċja ta’ Blagoevgrad. Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen ġiet iddikjarata bħala riżerva naturali fis-26 ta’ Awwissu 1994 biex jiġi ssorveljat it-tkabbir ta’ speċijiet ta’ pjanti Alpini mingħajr l-influwenza tal-bniedem, kif ukoll biex jiġu protetti speċijiet rari ta’ pjanti u ta’ annimali. Ir-riżerva għandha territorju ta’ 3,156 ettaru jew 31.56 km2.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''Bnadar iperpru ma' l-arbli għoljin,
Siracusa
Żmien Ellenistiku
daqsminuri|Tetradrakma, għall-ħabta tal-485-479 Q.K., b'Aretusa fuq naħa, u kwadriga mmexxija minn raġel fuq oħra. Wara l-mewt ta' Timoleon, it-taqbida interna fil-belt reġgħet qabdet ġmielha u ntemmet bir-rebħa ta' tirann ieħor, Agatokli, li ħataf il-poter b'kolp ta' stat fit-317 Q.K. Huwa kompla l-gwerra kontra Kartaġni, fejn ġieli ġietu tajba u ġieli le. Huwa ġie assedjat f'Siracusa mill-Kartaġiniżi fit-311 Q.K., iżda rnexxielu jaħrab mill-belt bi flotta żgħira. Huwa kiseb suċċess morali, wassal il-gwerra fl-art Afrikana nativa tal-Kartaġiniżi, u l-għadu ġarrab telfiet kbar. Id-difensuri ta' Siracusa qerdu l-armata Kartaġiniża li assedjathom. Madankollu, Agatokli eventwalment tilef fl-Afrika wkoll. Il-gwerra ntemmet bi trattat ieħor tal-paċi li xorta waħda ma pprevjenix lill-Kartaġiniżi milli jinterferixxu fil-politika ta' Siracusa wara l-mewt ta' Agatokli (289 Q.K.). Huma assedjaw lil Siracusa għar-raba' u l-aħħar darba fil-278 Q.K. Huma rtiraw mal-wasla tar-Re Pyrrhus ta' Epirus, fuq talba ta' għajnuna minn Siracusa. Wara perjodu qasir taħt it-tmexxija ta' Epirus, Hiero II ħataf il-poter fil-275 Q.K. xellug|daqsminuri|L-inċiżjoni ta' Assedju ta' Siracusa tas-seklu 17. Hiero inawgura perjodu ta' 50 sena ta' paċi u ta' prosperità, li matulhom Siracusa saret waħda mill-iktar bliet kapitali rinomati ta' Żmien il-qedem. Huwa ħareġ l-hekk imsejħa Lex Hieronica, li iktar 'il quddiem ġiet adottata mir-Rumani għall-amministrazzjoni tagħhom ta' Sqallija; huwa ordna wkoll li t-teatru jitkabbar u li jinbena wkoll artal enormi ġdid magħruf bħala l-"Artal ta' Hiero". Taħt it-tmexxija tiegħu għexet l-iktar persuna famuża ta' Siracusa, il-matematiku u l-filosfu naturali Arkimede. Fost il-bosta invenzjonijiet tiegħu kien hemm diversi magni militari, inkluż difer Arkimede, li iktar 'il quddiem intuża għar-reżistenza kontra l-assedju tar-Rumani tal-214-212 Q.K. Persuni letterarji oħra kienu jinkludu lil Teokritu u oħrajn.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''twieqi għad-dawl miftuħa,
Riżerva Naturali ta’ Yulen
Ġeografija
Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen tinsab f’altitudni ta’ bejn 1,600 metru u 2,851 metru. Il-blat fit-territorju tar-riżerva huwa l-iktar granit u gneiss, iżda hemm ukoll blat karbonat. Ir-riżerva hija rikka fir-riżorsi tal-ilma u tipproteġi għadd ta’ lagi glaċjali, bħal-Lagi ta’ Vasilashki, il-Lagi ta’ Tipitski, il-Lagi ta’ Gazeyski, il-Lagi ta’ Polezhanski u oħrajn li huma sors ta’ ilma ta’ diversi xmajjar. Il-klima tar-riżerva hija Alpina minħabba l-altitudni għolja. It-tipi ta’ ħamrija preżenti l-iktar fir-riżerva huma prinċipalment il-ħamrija forestali kannella u l-ħamrija tal-mergħat Alpini.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''qniepen ferrieħa, kant taż-żerniq,
Riżerva Naturali ta’ Yulen
Flora
Il-flora tar-Riżerva Naturali ta’ Yulen tikkonsisti minn iktar minn 700 speċi ta’ pjanti vaskulari; 44 minnhom huma inklużi fil-Ktieb l-Aħmar tal-Bulgarija (tal-ispeċijiet rari jew mhedda). Uħud mill-ispeċijiet importanti li jinsabu fir-riżerva huma t-Trollius europaeus, l-Anemone narcissiflora, l-Aquilegia aurea, l-Isoetes lacustris (l-uniku post fil-Bulgarija fejn tokkorri din il-pjanta), ir-Rhynchocorys elephas, il-Carex rupestris, eċċ. Hemm relitti glaċjali bħall-Empetrum nigrum u s-Sibbaldia procumbens.
Ħ'Attard
Innu ta' Ħ'Attard
''u l-ħolm sabiħ taż-żmien li ġej.
Siracusa
Żmien Ellenistiku
Is-suċċessur ta' Hiero, iż-żagħżugħ Ġeronimu (li mexxa mill-215 Q.K.), kiser l-alleanza mar-Rumani wara t-telfa tagħhom fil-Battalja ta' Cannae u aċċetta l-appoġġ ta' Kartaġni. Ir-Rumani, immexxija mill-konslu Marcus Claudius Marcellus, assedjaw il-belt fil-214 Q.K. Il-belt irreżistiet għal tliet snin, iżda tilfet fil-212 Q.K. Is-suċċessi ta' Siracusa li rnexxielha tirreżisti kontra l-assedju tar-Rumani ġabet magħha fiduċja żejda. Fil-212 Q.K., ir-Rumani rċevew l-informazzjoni li l-abitanti tal-belt kellhom jipparteċipaw fil-festival annwali ddedikat lill-alla femminili tagħhom Artemis. Grupp żgħir ta' suldati Rumani qorob lejn il-belt billejl u rnexxielhom jixxabtu mas-swar u jidħlu fin-naħa ta' barra tal-belt. F'qasir żmien issaħħew u kisbu l-kontroll, filwaqt li qatlu lil Arkimede, iżda l-fortizza prinċipali baqgħet soda. Wara assedju li dam tmien xhur u waqt taħditiet ta' armistizju, kaptan Iberiku msejjaħ Moeriscus jingħad li ħalla r-Rumani jidħlu minn ħdejn il-Funtani ta' Aretusa. Mas-sinjal maqbul minn qabel, waqt attakk diversiv, huwa fetaħ ix-xatba tas-swar. Wara li poġġa gwardji mad-djar tal-fazzjoni li kienet favur ir-Rumani, Marcellus ċeda lil Siracusa.
Riżerva Naturali ta’ Yulen
Flora
Hemm foresti antiki b’siġar tal-arżnu Maċedonjan (Pinus peuce), tal-arżnu Skoċċiż (Pinus sylvestris), tal-abit tan-Norveġja (Picea abies) u tal-abit abjad Ewropew (Abies alba), kif ukoll gruppi iżolati ta’ siġar tal-arżnu tal-Bożnija (Pinus heldreichii).
Ħ'Attard
Popolazzjoni
Meta Ħ'Attard infired minn Birkirkara fl-1575 u sar parroċċa għalih bi knisja indipendenti, kellu miegħu żewġt irħula l-oħra, Ħal Bordi li kellu 18-il dar u 92 ruħ u Ħal Mann li kellu bejn wieħed u ieħor l-istess għadd ta' djar u 66 ruħ.
Riżerva Naturali ta’ Yulen
Fawna
L-iktar mammiferi tipiċi fir-Riżerva Naturali ta’ Yulen huma l-ors kannella, il-lupu griż u l-kamoxx. Hemm ukoll diversi għasafar ta’ importanza għall-konservazzjoni tal-ispeċi, fosthom il-bulewż tat-tikek, iċ-ċinkonja, is-serduq selvaġġ tal-Punent, il-ħaġla Alpina, l-alwetta tal-qrun, l-ajkla irjali, l-isparvier tal-ħamiem, eċċ. F’żoni li jintlaħqu iktar mix-xemx jgħixu wkoll il-viperi komuni Ewropej. Ix-xmajjar u wħud mil-lagi glaċjali għandhom popolazzjonijiet abbundanti ta’ trota kannella.
Monumenti
Fit-territorju tar-Riżerva Naturali ta’ Yulen hemm fortizza antika. Il-fortizza tinsab madwar 12-il kilometru mir-raħal ta’ Bansko. Permezz tal-iskavi u tas-sejbiet arkeoloġiċi, nistgħu ngħidu li l-fortizza nbniet qabel żmien l-Imperu Ruman. Il-fortizza hija twila kważi 100 metru u hija wiesgħa bejn 25 u 40 metru. L-uniċi fdalijiet viżibbli tal-fortifikazzjoni huma sezzjoni żgħira tal-ħitan tat-Tramuntana.
Siracusa
Żmien ir-Rumani u l-Biżantini
daqsminuri|L-Anfiteatru Ruman Għalkemm tul is-snin qabdet it-triq tan-niżla, Siracusa żammet l-istatus ta' belt kapitali tal-gvern Ruman ta' Sqallija u ta' sede tal-pretur. Baqgħet port importanti għall-kummerċ bejn il-partijiet tal-Lvant u tal-Punent tal-Imperu. Il-Kristjaneżmu nfirex fil-belt bis-saħħa tal-isforzi ta' Pawlu ta' Tarsu u San Marzjanu, l-ewwel isqof tal-belt, li għamilha wieħed miċ-ċentri ewlenin tal-proselitiżmu fil-Punent. Fiż-żmien ta' persegwitazzjonijiet kontra l-Kristjani, tnaqqxu bosta katakombi enormi, b'daqs inferjuri biss għal dawk ta' Ruma.
Wara perjodu taħt il-Vandali fl-469-477, Siracusa u l-gżira ġew irkuprati mir-Rumani taħt Odoacer fl-476-491 u Teodoriku l-Kbir fl-491-526, minn Belisarju għall-Imperu Biżantin fil-31 ta' Diċembru 535. Mis-663 sas-668, Siracusa kienet is-sede tal-Imperatur Kostanzju II li kien jitkellem bil-Grieg, u kienet ukoll il-belt kapitali tal-Imperu Biżantin (l-Imperu Ruman tal-Lvant) u metropoli tal-Knisja Sqallija kollha. Kostanzju II nqatel meta ġew issuspettati l-pjanijiet tiegħu li jissostitwixxi b'mod permanenti l-belt kapitali ta' Kostantinopli b'Siracusa.
Renju Normann ta' Sqallija
daqsminuri|Piazza Duomo billejl Fl-1038, il-ġeneral Biżantin George Maniakes reġa' ħakem il-belt, u bagħat ir-relikwi ta' Santa Luċija lejn Kostantinopli. Il-Kastell ta' Maniakes fil-kap ta' Ortigia ngħata kunjomu, għalkemm inbena taħt it-tmexxija tal-familja Hohenstaufen. Fl-1085, in-Normanni daħlu f'Siracusa, waħda mill-aħħar fortizzi tal-Għarab, wara assedju li dam sajf sħiħ minn Ruġġieru I ta' Sqallija u ibnu Ġordan ta' Hauteville, li ngħata l-belt bħala l-Konti. Inbnew kwartieri ġodda, u l-katidral flimkien ma' knejjes oħra ġew irrestawrati.
Medju Evu
Fl-1194, l-Imperatur Enriku VI okkupa r-Renju ta' Sqallija, inkluż Siracusa. Wara perjodu qasir taħt it-tmexxija ta' Genova (1205-1220), taħt l-ammirall u l-pirata famuż Alamanno da Costa, li kien favur iż-żieda tas-snajja', awtorità rjali ġiet stabbilita fil-belt minn Federiku II. Huwa beda l-kostruzzjoni tal-Kastell ta' Maniakes, il-Palazz tal-Isqfijiet u l-Palazz ta' Bellomo. Il-mewt ta' Federiku ġabet magħha perjodu ta' rvelli u anarkija fewdali. Fil-Gwerra tal-Vespri Sqallin bejn l-Anġojini u l-Aragoniżi għall-kontroll ta' Sqallija, Siracusa xaqilbet mal-Aragoniżi u keċċiet lill-Anġojini fl-1298, u b'hekk irċeviet bosta privileġġi mis-sovrani Spanjoli. Il-qawwa tal-familji ta' baruni toħroġ fid-dieher ukoll mill-kostruzzjoni tal-palazzi ta' Abela, Chiaramonte, Nava u Montalto.
Sekli 16-20
Il-belt ġiet mheżża minn żewġ terremoti kbar fl-1542 u fl-1693, u mbagħad ġiet affettwata minn pesta fl-1729. Il-qerda tas-seklu 17 bidlet id-dehra ta' Siracusa għal dejjem, kif ukoll dik ta' Val di Noto kollu, u l-bliet reġgħu nbnew skont il-linji tipiċi tal-Barokk Sqalli, meqjus waħda mill-iżjed espressjonijiet tipiċi tal-arkitettura tan-Nofsinhar tal-Italja. It-tifrix tal-kolera fl-1837 wasslet għal rewwixta kontra l-gvern tal-Borboni. Il-kastig kien it-trasferiment tas-sede kapitali tal-provinċja lejn Noto, iżda l-irvelli xorta baqgħu għaddejin, sa ma Siracusa ħadet sehem fir-rivoluzzjoni ta' Sqallija tal-1848.
Storja moderna
Fl-1943, kemm il-bumbardamenti tal-Alleati u tal-Ġermaniżi fuq il-belt ikkawżaw ħsarat estensivi matul it-Tieni Gwerra Dinjija. L-Operazzjoni Husky, il-laqam għall-invażjoni ta' Sqallija min-naħa tal-Alleati, ġiet varata billejl bejn id-9 u l-10 ta' Lulju 1943 u l-forzi Brittaniċi attakkaw ix-Xlokk tal-gżira. Il-pjan kien li l-Ħames Diviżjoni tal-Fanterija Brittanika, li kienet parti mit-Tmien Armata tal-Ġeneral Sir Bernard Montgomery, taħkem lil Siracusa fl-ewwel jum tal-invażjoni. Din il-parti tal-operazzjoni mxiet għalkollox skont il-pjan, u l-forzi Brittaniċi ħakmu lil Siracusa fl-ewwel lejl tal-operazzjoni. Il-port imbagħad intuża bħala bażi għall-Flotta Navali Rjali Brittanika. Fil-Punent tal-belt hemm ċimiterju bl-oqbra tal-gwerra tal-Commonwealth fejn indifnu madwar 1,000 persuna. Wara tmiem il-gwerra, il-kwartieri tat-Tramuntana ta' Siracusa esperjenzaw espansjoni enormi, li spiss kienet kaotika, fid-dawl tal-proċess mgħaġġel tal-industrijalizzazzjoni.
Siracusa llum il-ġurnata għandha popolazzjoni ta' madwar 125,000 ruħ u bosta attrazzjonijiet għall-viżitaturi interessati fis-siti storiċi (bħal Widnet Dijoniżju). Mis-snin 90 tas-seklu 20, iċ-ċentru storiku għadda minn proċess ta' rkupru u ta' restawr. Xi postijiet notevoli fil-qrib huma Catania, Noto, Modica u Ragusa.
Ħ'Attard
Popolazzjoni
Fl-1971, il-popolazzjoni laħqet l-għadd ġmielu ta' 1,470. Fl-antik bosta nies kienu jfittxuh fis-sajf biex iqattgħu fih il-btajjel tagħhom fil-vilel għonja u djar sbieħ, iżda llum għażluh sabiex ikun ir-residenza permanenti tagħhom.
Siracusa
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Il-faċċata tal-Katidral ta' Siracusa Siracusa u n-Nekropoli ta' Pantalica ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2005.
Klima
Siracusa għandha klima Mediterranja (bi klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen ta' Csa) bi sjuf sħan u xotti, u xtiewi bix-xita. Il-borra qajla tinżel; l-aħħar borra fil-belt niżlet f'Diċembru 2014. Ikun hemm il-ġlata qajla wkoll; l-aħħar ġlata seħħet f'Diċembru 2014 meta t-temperatura niżlet għal rekord bla preċedent ta' 0 °C.
Temperatura ta' 48.8 °C (119.8 °F) ġiet irreġistrat f'Siracusa mis-Servizz tal-Informazzjoni Agrometeoroloġika ta' Sqallija (SAIS) nhar il-11 ta' Awwissu 2021. Jekk din tiġi rikonoxxuta mill-Organizzazzjoni Meteoroloġika Dinjija, din kieku tkun l-ogħla temperatura li qatt ġiet irreġistrata fl-Ewropa. Madankollu, Guido Guidi, il-logotenent kurunell tas-Servizz Meteoroloġiku Taljan, isostni li l-ogħla temperatura rreġistrata fl-istazzjonijiet tal-organizzazzjoni matul il-mewġa ta' sħana kienet 44.4 °C (111.9 °F), fl-Istazzjon Navali tal-Ajru ta' Sigonella. Guidi jisħaq li d-data rrapportata mis-SAIS "ġiet prodotta direttament mill-istazzjonijiet u ma ġietx soġġetta għal xi proċedura ta' kontroll u ta' validazzjoni, la awtomatika u lanqas manwali. Għalhekk, jaf ġiet irrapportata bi żball minħabba xi ħsara fis-sensur jew xi interventi ta' manutenzjoni".
Demografija
Fl-2016, kien hemm 122,051 resident f'Siracusa, fil-Provinċja ta' Siracusa, Sqallija. 48.7 % minnhom kienu rġiel u 51.3 % kienu nisa. L-ammont ta' minorenni (tfal ta' 18-il sena jew inqas) kien 18.9 % tal-popolazzjoni meta mqabbla mal-pensjonanti li jammontaw għal 16.9 %. Dan huwa simili għall-medja Taljana ta' 18.1 % (minorenni) u 19.9 % (pensjonanti). L-età medja ta' resident ta' Siracusa hija ta' 40 sena, mentri l-medja Taljana hija ta' 42 sena. Fil-ħames snin bejn l-2002 u l-2007, il-popolazzjoni ta' Siracusa naqset b'0.5 %, filwaqt li dik tal-Italja kollha kibret bi 3.6 %. Ir-raġuni tat-tnaqqis fil-popolazzjoni hija li bosta nies marru jgħixu fis-subborgi tal-madwar u fit-Tramuntana tal-Italja. Ir-rata tat-twelid attwali ta' Siracusa hija 9.75 wild għal kull 1,000 abitant, meta mqabbla mal-medja Taljana ta' 9.45 wild.
Turiżmu
daqsminuri|It-Teatru Grieg ta' Siracusa
Binjiet ta' Żmien il-Kristjaneżmu
daqsminuri|Il-Funtana ta' Diana f'Piazza Archimede
Ħ'Attard
Etimoloġija
Ħ'Attard huwa l-uniku raħal f'Malta li ismu jingħad li hu ġej minn isem jew kunjom xi ħadd li forsi seta' kien l-ewwel wieħed li għammar fih jew inkella li kellu xi ħaġa partikolari u baqa' msemmi għaliha.
Riżerva Naturali ta’ Yulen
Sit ta’ Wirt Dinji
Ir-Riżerva Naturali ta’ Yulen tagħmel parti mill-Park Nazzjonali ta’ Pirin li ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”; il-kriterju (viii) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta’ art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti”; u l-kriterju (ix) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta’ ekosistemi u ta’ komunitajiet ta’ pjanti u ta’ annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar”.
Ħ'Attard
Santa Marija Knisja Parrokkjali
thumb|right|200px| Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard
Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħ'Attard kienet minn żmien bikri mgħaqqda mal-Matriċi ta' Birkirkara. Fil-bidu din il-knisja kienet immexxija minn għaqda ta' nies sekulari, maħtura mill-Isqof Domenico Cubelles li dan kien ħalla lil din l-għaqda li mhux talli fil-festi jiċċelebraw il-quddies hawn; iżda wkoll li jidfnu l-mejtin fiha, u din ġiet ikkonfermata bil-Bolla Appostolika tal-15 t'Ottubru, fl-1551.
In-nies ta' Ħ'Attard għalhekk talbu lill-Mons. Pietru Dusina sabiex il-knisja ewlenija tagħhom tiġi maħtura parroċċa minħabba li għal Birkirkara kien hemm bogħod kważi żewġ milli. L-imsemmi Viżitatur Appostoliku fis-26 ta' Marzu,1575 fired il-knisja ta' Ħ'Attard mill-matriċi tagħha u għamilha parroċċa għaliha u magħha daħħal iż-żewġt irħula ta' madwarha, Ħal Bordi u Ħal Mann. Il-knisja li hemm illum ġiet mibnija fl-1613, u kienet opra tal-kappillan Dun Stiefnu Buttiġieġ. Il-perit kien Tumas Dingli (1591-1666) mil-istess raħal. Il-kampnar ġie miżjud fl-1718. Is-sagristija li qiegħda fil-lemin int u dieħel ġiet mibnija fl-1740, l-oħra ttellgħet fl-1856. Il-kappillan ta' Ħ'Attard huwa Fr. Noel Vassallo..
Palazz ta' Sant'Anton
thumb|left|200px|Il-funtana fiċ-ċentru tal-ġonna ta' Sant'Anton Dan il-palazz majestuż, illum għall-abitazzjoni tal-Presidenti ta' Malta, ġie mibni madwar l-1620 mill-Gran Mastru Antoine de Paule li kien joqgħod fih qabel ma ġie maħtur Gran Mastru. Għalkemm l-istoriċi ilkoll jaqblu li dan il-palazz inbena qabel ma de Paule tela' Gran Mastru, Castagna jgħid li l-palazz sar madwar l-1625, jiġifieri sentejn wara t-tlugħ tiegħu fil-Maġistratura Calleja jgħid li nbena fl-1635. Fil-bidu tiegħu dan il-palazz kien iżgħar milli hu llum għaliex il-Gran Mastru de Paule meta sar sultan, kabbru. Dan ifisser li hemm kellu villa jew dar biss, li meta laħaq fil-Maġistratura ta' pranzu fih li kienu mistednin 600 ruħ.
Il-Monument tal-Papa Ġwanni Pawlu II
Sabiex jiġu mfakkra ż-żewġ iljieli li l-Papa Ġwanni Pawlu II għadda ġo dar f'Ħ'Attard, ir-residenti ta' dan il-lokal waqqfu monument f'ġieħu, li jinsab sewwasew biswit l-Isptar ta' Santa Katerina. Matul il-viżta tiegħu, il-Papa raqad fin-Nunżjatura Appostolika ġo Ħ'Attard.
Il-kitba tgħid hekk: Stampa:Cquote1.svg Biex infakkru li l-Papa Ġwanni Pawlu II qagħad fostna 25-27-v-1990 Stampa:Cquote2.svg
Il-monument, xogħol l-iskrultur Joseph Casha, huwa fl-aluminju u azzar miksi bil-konkrit. Kixfu n-Nunzju Appostoliku, l-Arċisqof Pier Luigi Celata fl-1 ta' Ġunju, 1991, fil-preżenza tal-kappillan ta' Ħ'Attard, Dun Anton Portelli, u bosta personalitajiet oħra. Għal din l-okkażjoni tkellmu wkoll is-Sur Joseph Sciberras u l-Professur Oliver Friġġieri.‎
Il-Ferrovija
thumb|right|200px| Il-pont tal-ferrovija f'Ħ'Attard. Illum għad baqa' fdalijiet.
Storja tal-ferrovija
Il-ferrovija, li twieldet fl-1883, bdiet tisfolla l-Belt min-nies fuq xulxin li kienu jgħixu fiha, b’mod speċjali fil-Mandraġġ, fil-ħafna kerrejiet u fl-Arċipierku. In-nies qabdu t-triq tal-Ħamrun, ta’ Birkirkara, ta’ Ħ’Attard u tar-Rabat, li bdew jikbru  minn sena għall-oħra. Il-Ħamrun, li sa l-1850 kellu biss mat-30 dar, f’ħamsin sena kellu popolazzjoni ta’ fuq 10,000 ruħ. Il-ferrovija bdiet tieħu post l-omnibusijiet biż-żwiemel u post il-karrozzini. Il-laneċ, iż-żewġ kumpaniji tal-laneċ, bil-bandiera ħamra u bil-bandiera blu, bejn il-Belt u Tas-Sliema, ħadu ħafna mix-xogħol tad-dgħajjes u kabbru Tas-Sliema. Il-ferrovija, li kellha tinfirex lejn l-Imsida u lejn Tas-Sliema, qatgħet qalbha u l-proġett li tgħaddi  minn    taħt l-art bejn Putirjal u l-pjazza spiċċa wkoll fix-xejn.
Il-ferrovija f'Ħ'Attard thumb|left|200px| L-istazzjon ta' Ħ'Attard.
Il-ferrovija kienet tgħaddi mit-toroq ta' Ħ'Attard. Meta titlaq l-istazzjon ta' Birkirkara, u taqbad triqtha `l fuq mil-lok illum magħruf bħala "il-Linja", naturalment b'riferenza għal-linji tal-ħadid, il-ferrovija kienet timmira lejn l-istazzjon l-ieħor li kien hemm f'Ħ'Attard, biex imbagħad tiġbed lejn is-Salvatur fi triqtha, u din tkun l-itwal triq li huwa l-istazzjon tar-Rabat. Illum dan l-istazzjon ta' Ħ'Attard m'għadux jeżisti aktar għaliex fil-proġett ta' dan ir-raħal, dan l-istazzjon ġie mwaqqa' u llum minfloku hemm ġnien,pjazza u ftit bankijiet. Għalhekk dan huwa l-uniku stazzjon li waqa' mill-ħames stazzjonijiet li hemm. Iżda il-ġnien jagħti lemħa tajjeb li xi darba kienet tgħaddi ferrovija, wieħed jista jsib il-kamra fejn in-nies kienu jistennew, illum saret kamra privata. Wħud mis-siġar għadhom hemm u il-parti ta' fejn kienet tgħaddi il-ferrovija saret illum biċċa mogħdija għat-tfal.
l-iSkola Primarja
Sa l-1940 Ħ'Attard, bħaż-żewġt irħula ta' Ħal Lija u Ħal Balzan, kien juża l-iskola ta' Ħal Lija. Iżda malli faqqgħet il-gwerra u bdew l-attaki mill-ajru, ma kinitx ħaġa faċli, anzi kien ta' tiġrib għat-tfal ta' Ħ'Attard li joqgħodu jitilgħu u jinżlu erba' darbiet kuljum, iqiegħdu rwieħhom għal kull tiġrib sakemm jaslu minn Ħal Lija u lura. Fl-1958 il-Gvern ta' dak iż-żmien ħejja pjanta għal skola primarja fejn hemm id-disinn tas-Sur Ġużeppi A.Tonna. Din kellha tinbena fi Triq il-Mosta int u dieħel lejn l-isptar ta' Santa Katerina ta' Sjena. L-iskola ma bdietx tinbena qabel l-1959 u tlestiet fl-1962. Illum l-iskola jisimha Skola Primarja Tumas Dingli taħt l-isem ta' wieħed mil-iktar skulturi li għamel isem kbir għalih u għal pajjiżu.
L-Isptar Monte Karmeli
Bl-ordinanza ta' l-24 ta' Settembru 1852, il-kunsill talab li jintressqu pjanti għall-bini ta' sptar tal-mard tal-moħħ u li kellu jinbena fi Fleur-de-Lys. Fost il-pjanti, li l-arkitett tal-pjanta għażel u li matul is-sena 1852 kienu ppreżentati minn diversi arkitetti intgħażlet mill-Gvernatur Reid dik ta' l- Isqalli Gaetano Francesco Cianciolo, emigrant f' Malta u kien joqgħod f'Birkirkara. Beda jinbena fl-1853 f' Wied Inċita u mhux fejn kien maħsub qabel, jiġifieri fi Fluer-de-Lys.
Feniċi f'Ħ'Attard
Fil-21 ta' Settembru, 1946, filwaqt li kien għaddej it-tħaffir tal-gandoti fil-blat għat-tqegħid tal-katusi f'Misraħ Palma ġo Ħ'Attard, grupp ta' ħaddiema, daħlu aċċidentalment ġo midfna ta' qabar imħaffra fil-blat.
Sarcophilus
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Dasyurini ma' disa' ġener] oħra li huma Dasycercus, Dasykaluta, Dasyuroides, Dasyurus, Myoictis, Neophascogale, Parantechinus, Phascolosorex u Pseudantechinus.
Il-ġeneru Sarcophilus jiġbor fih erba' speċi, tliet minnhom estinti u waħda biss estanti. Illum il-ġurnata peress li t-Tilaċin huwa meqjus estint, ix-Xitan tat-Tażmanja huwa l-akbar speċi ħajja tal-familja Dasyuridae u tal-ordni Dasyuromorphia, l-akbar speċi ta' marsupjal karnivoru estanti fid-dinja.
Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq
Il-Maċedonja ta' Fuq ( Maċedonjan: Северна Македонија), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq (Maċedonjan:Република Северна Македонија), huwa pajjiż interkjuż li jinsab fil-Punent ċentrali tal-peniżola Balkana fl-Ewropa tax-Xlokk. Il-pajjiż kien wieħed mill-istati suċċessuri tal-eks Jugożlavja, li minnha ddikjaraw l-indipendenza fl-1991. Hija saret membru tan-Nazzjonijiet Uniti f'Settembru tal-1993. Bejn din is-sena sa Frar tal-2019, bħala riżultat ta' tilwima mal-Greċja fuq l-isem tagħha, kienet iddaħħlet taħt ir-referenza provviżorja tal-Eks Repubblika Jugożlava tal-Maċedonja, xi drabi mqassra bħala FYROM (mill-Ingliż Former Yugoslav Republic of Macedonia). F'Ġunju tal-2018, il-Maċedonja u l-Greċja ffirmaw it-Trattat ta' Prespa li rriżolva t-tilwima ta' isem il-pajjiż, fejn il-Maċedonja aċċetta li l-isem uffiċċjali tal-pajjiż isir ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq. Dan il-bdil fl-isem beda jieħu effett mit-12 ta' Frar 2019 'il quddiem.
Il-pajjiż huwa mdawwar bl-art, billi jmiss mal-Kosovo fil-Majjistral, is-Serbja fit-Tramuntana, il-Bulgarija fil-Lvant, il-Greċja fin-Nofsinhar u l-Albanija fil-Punent. Hija tikkostitwixxi madwar in-nofs tal-akbar reġjun tal-Maċedonja ġeografiku, li jinkludi wkoll partijiet tal-Greċja u l-Bulgarija. Il-belt kapital tal-pajjiż hija Skopje, bi 506,926 abitant skont iċ-ċensiment tal-2002. Bliet oħra jinkludu lil Bitola, Kumanovo, Prilep, Tetovo, Ohrid, Veles, Štip, Kočani, Gostivar, Kavadarci u Strumica. Hija għandha aktar minn 50 lag u sittax-il muntanja ogħla minn 2,000 m (6,562 ft). Il-Maċedonja ta' Fuq hija membru tan-NU u l-Kunsill tal-Ewropa. Minn Diċembru 2005 kienet ukoll kandidat għas-sħubija fl-Unjoni Ewropea u applikat għas-sħubija man-NATO.
Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea
L-applikazzjoni tar-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq għas-sħubija fl-UE ġiet ippreżentata fit-22 ta' Marzu 2004.
Il-Kummissjoni Ewropea tat opinjoni pożittiva fid-9 ta' Novembru 2005.
F'Diċembru 2005, il-Kunsill Ewropew ta lill-pajjiż l-istatus ta' kandidat.
Fit-18 ta' Frar 2008, il-Kunsill adotta s-Sħubija għall-Adeżjoni riveduta mal-Maċedonja ta' Fuq.
Il-Kummissjoni Ewropea rrakkomandat għall-ewwel darba li jinfetħu negozjati tal-adeżjoni mar-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq f'Ottubru 2009. Fl-2015 u fl-2016, ir-rakkomandazzjoni saret suġġetta għall-implimentazzjoni kontinwa tal-ftehim ta' Pržino u suġġetta għall-progress sostanzjali fl-implimentazzjoni tal-“Prijoritajiet Urġenti ta' Riforma”.
F'Ġunju 2018, il-Kunsill adotta konklużjonijiet li fihom qabel li jwieġeb b'mod pożittiv għall-progress li sar mir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq, u stabbilixxa t-triq biex jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni f'Ġunju 2019, skont il-progress li sar f'ċerti oqsma ewlenin, bħar-riforma ġudizzjarja, ir-riforma tas-servizzi ta' intelligence u tas-sigurtà u r-riforma tal-amministrazzjoni pubblika.
F'Ġunju 2019, il-Kunsill iddiskuta l-komunikazzjoni tal-Kummissjoni Ewropea tad-29 ta' Mejju 2019 dwar il-politika tat-tkabbir tal-UE u r-rapport dwar ir-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq. Fid-dawl taż-żmien limitat disponibbli u l-importanza tal-kwistjoni, huwa ddeċieda li jerġa' lura, sa mhux aktar tard minn Ottubru 2019, għall-kwistjoni tal-ftuħ tan-negozjati tal-adeżjoni mal-pajjiż, bil-ħsieb li tintlaħaq deċiżjoni ċara u sostantiva.
Liċenzja Creative Commons
daqsminuri| Logo tal-Creative Commons thumbtime=18|daqsminuri|Vidjow li jispjega kif liċenzji tal-Creative Commons jistgħu jkunu użati flimkien ma liċenzji kummerċjali. Liċenzja Creative Commons (CC) hija waħda minn bosta liċenzji pubbliċi tad-drittijiet tal-awtur li jippermettu t-tqassim b'xejn ta' "xogħol" li seta kien restritt bi drittijiet tal-awtur. Liċenzja CC tintuża meta awtur jkun jrid jagħti lil nies oħra d-dritt li jaqsmu, jużaw, u jibnu fuq xogħol li jkun ħoloq l-awtur. CC jipprovdi flessibbiltà lil awtur (pereżempju, jistgħu jagħżlu li jippermettu biss użi mhux kummerċjali ta' xogħol partikolari) u jipproteġi lin-nies li jużaw jew iqassmu ix-xogħol ta' awtur minn inkwiet ta' ksur tad-drittijiet tal-awtur (sakemm jirrispettaw il-kundizzjonijiet li huma speċifikati fil-liċenzja).
Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq
Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea
Fil-15 ta' Ottubru 2019, il-Kunsill iddiskuta t-tkabbir u l-proċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni fir-rigward tal-Albanija u r-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq. Wara d-diskussjoni, il-presidenza ħarġet konklużjonijiet proċedurali fejn innotat li l-Kunsill ser jiddiskuti l-kwistjoni wara l-Kunsill Ewropew ta' Ottubru.
Liċenzja Creative Commons
Hemm diversi tipi ta' liċenzji Creative Commons. Kull liċenzja tvarja skont l-għażla ta' kundizzjonijiet possibbli li japplikaw għaliha. Il-liċenzji ħarġu fis-16 ta' Diċembru 2002 minn Creative Commons, korporazzjoni bla skop ta' qliegħ fundata fil-2001. Kien hemm ħames verżjonijiet ta' dawn il-liċenzji, bejn 1.0 u 4.0. F'Novembru 2013, l-iktar verżjoni riċenti tal-liċenzji, il-veżjoni 4.0, ħarġet. Filwaqt li l-liċenzja Creative Commons kienet oriġinalment ibbażata fuq is-sistema legali Amerikana, daż-żmien hemm diversi portijiet ta' ġurisdizzjoni ta' Creative Commons li jakkomodaw liġijiet internazzjonali.
Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq
Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea
Il-Kunsill Ewropew tas-17 u t-18 ta' Ottubru 2019 iddeċieda li jerġa' lura għall-kwistjoni tat-tkabbir qabel is-summit UE-Balkani tal-Punent f'Zagreb, f'Mejju 2020.
Liċenzja Creative Commons
F'Ottubru tal-2014, l-Open Knowledge Foundation approvat il-liċenzji CC BY, CC BY-SA, u CC0 bħala konformanti mal-"Open Definition" għal kontenut u dejta.
Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq
Adeżjoni fl-Unjoni Ewropea
Fl-24 ta' Marzu 2020, il-ministri għall-affarijiet Ewropej qablu politikament li jinfetħu n-negozjati tal-adeżjoni mal-Albanija u mar-Repubblika tal-Maċedonja ta' Fuq. Fil-25 ta' Marzu, il-konklużjonijiet dwar it-tkabbir u l-proċess ta' stabbilizzazzjoni u assoċjazzjoni ġew formalment adottati bi proċedura bil-miktub. Fis-26 ta' Marzu, il-membri tal-Kunsill Ewropew approvaw il-konklużjonijiet.
Liċenzja Creative Commons
Storja
daqsminuri| Aaron Swartz u Lawrence Lessig fl-avveniment tal-2002 għall-ewwel rilaxx tal-liċenzji. Lawrence Lessig u Eric Eldred iddisinjaw il-Liċenzja Creative Commons (CCL) fl-2001 minħabba li raw il-ħtieġa għal liċenzja li tkun bejn il-modi eżistenti tad-drittijiet tal-awtur u l-istatus tad-dominju pubbliku. Il-verżjoni 1.0 tal-liċenzji ġiet rilaxxata uffiċjalment fis-16 ta' Diċembru 2002.
Oriġini
Is-CCL tippermetti lill-inventuri li jżommu d-drittijiet għall-innovazzjonijiet tagħhom filwaqt li jippermetti wkoll użu relattivament ħieles tal-invenzjoni minn l-oħrajn. Is-CCL ħarġet bħala reazzjoni għad-deċiżjoni f'Eldred v. Ashcroft fejn il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti ħarġet id-dispożizzjonijiet kostituzzjonali tal-Att dwar l-Estensjoni tat-Terminu tad-Drittijiet tal-Awtur li estendiet it-terminu tad-drittijiet tal-awtur għal 70 sena wara li jmut l-aħħar awtur li jibqa' ħaj.
Porting tal-liċenzja
Il-liċenzji Creative Commons oriġinali mhumiex lokalizzati u nkitbu fil-kuntest tas-sistema legali tal-Istati Uniti; għalhekk il-kliem jista' jkun inkompatibbli mal-leġiżlazzjoni lokali f'ġurisdizzjonijiet oħra, u b'hekk il-liċenzji ma jistgħux jiġu infurzati hemm. Biex tindirizza din il-kwistjoni, Creative Commons talbet lill-affiljati tagħha biex jittraduċu d-diversi liċenzji biex jirriflettu l-liġijiet lokali fi proċess imsejjaħ "porting". Minn Lulju 2011, il-liċenzji Creative Commons ġew trasferiti għal aktar minn 50 ġurisdizzjoni madwar id-dinja.
Erbgħa drittijiet
Il-liċenzji CC kollha jagħtu "drittijiet bażi", bħad-dritt li tqassam ix-xogħol tal-awtur madwar id-dinja għal skopijiet mhux kummerċjali u mingħajr modifika. Barra minn hekk, verżjonijiet differenti tal-liċenzja jippreskrivu drittijiet differenti, kif muri f'din it-tabella:
Belfast
Belfast hija t-tieni l-akbar belt fil-gżira ta' l-Irlanda u l-belt kapitali ta' l-Irlanda ta' Fuq. Fl-2001 kienu jgħixu 278 elf ruħ, imma dan jitla' għal 580 elf jekk wieħed iqis is-subborgi tagħha. Hija għandha kobor ta' 115 -il kilometru kwadru.
Phascolosorex
Phascolosorex huwa ġeneru ta' mammiferi, il-marsupjali karnivori (eżattament il-ġrieden marsupjali), tal-kontinent tal-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Dasyurinae u fit-tribù Dasyurini ma' disa' ġeneri oħra li huma Dasycercus, Dasykaluta, Dasyuroides, Dasyurus, Myoictis, Neophascogale, Parantechinus, Pseudantechinus u Sarcophilus.
Il-ġeneru Phascolosorex jiġbor fih żewġ speċi ħajjin.
Emblema ta' Malta
L-Emblema ta' Malta hija l-emblema ta' Malta.
thumb|150px|L-Emblema ta' Malta
L-emblema attwali ta' Malta hija deskritta mill-Att dwar l-Emblema u s-Siġill Pubbliku ta' Malta tal-1988. L-emblema turi tarka b'rappreżentazzjoni eraldika tal-Bandiera Nazzjonali ta' Malta. Fuq it-tarka tidher kuruna tad-deheb donnha magħmula mill-ġebel bi tmien turretti (għalkemm ħamsa biss jidhru rappreżentati fl-emblema) li jirrappreżentaw il-fortifikazzjonijiet ta' Malta kif ukoll il-fatt li Malta hija stat. Madwar it-tarka hemm girlanda b'żewġ friegħi, dik tal-lemin taż-żebbuġ u dik tax-xellug tal-palm. Dawn huma simboli tal-paċi u huma tradizzjonalment assoċjati ma' Malta. Dawn il-friegħi għandhom kulur naturali, u huma marbuta flimkien b'żigarella bajda. In-naħa ta' wara taż-żigarella huwa ta' kulur aħmar. Fuq din iż-żigarella hemm miktub bl-iswed, Repubblika ta' Malta b'ittri kapitali.
Anne Agius Ferrante
Anne Agius Ferrante (20 t'Awwissu 1925 - 5 t'April 2023) kienet politika Maltija, magħrufa l-aktar bħala l-ewwel mara fil-parlament mal-Partit Nazzjonalista.
Bijografija
Bejn l-1957 u l-1960 hija kienet il-Kummissarju tal-Ġżira ta' Malta għall-Girl Guides Association.
Wara li kkontestat bla suċċess mal-Partit Nazzjonalista l-elezzjoni ġenerali tal-1976, hija ġiet eletta f'elezzjoni każwali fl-1980 wara l-mewt tal-ex-prim ministru u mexxej tal-PN Ġorġ Borg Olivier. Hija kienet l-ewwel deputat parlamentari għall-Partit Nazzjonalista. Dan ifisser ukoll li għaddew 33 sena minn meta Agatha Barbara kienet l-ewwel mara eletta fill-parlament ta' Malta biex il-PN ikollhom membru tal-parlament mara.
Agius Ferrante kienet regolarment tirrakkonta kemm kien diffiċli għan-nisa li jittieħdu bis-serjeta fil-politika f'Malta, saħansitra b'esperjenza ta' ħadd preżenti għal corner meeting tagħha f'Tas-Sliema fis-snin sebgħin. Għalkemm ħarġet għall-elezzjoni generali tal-1981 u 1987 hija ma reġgħetx telgħet fil-parlament u eventwalment irtirat għall-kollox mill-politika.
studied at St Dorothy's Convent and at the Sacred Heart School.
Mill-1980 sal-1987 Agius Ferrante serviet ukoll bħala President tal-Moviment Nisa Partit Nazzjonalista.
Il-funeral tagħha sar fil-Katidral tal-Imdina fil-11 t'April 2023.
Nelson Mandela
Nelson Rohlilahla Mandela (Imwieled it-18 ta’ Lulju, 1918 - Miet it-5 ta’ Diċembru, 2013) kien President tal-Afrika t'Isfel mill-1994 sal-1999, u kien l-ewwel President Sud Afrikan li tela' f'elezzjoni li fiha setgħu jivvutaw is-suwed. Qabel il-Presidenza, Mandela kien attivista kontra l-apartheid u mexxej tal-fergħa armata tal-ANC. Mandela qatta' 27 sena fil-ħabs, ħafna minnhom fuq Robben Island. Wara li nħeles mill-ħabs fl-1990, Mandela mexxa lill-partit tiegħu fin-negozjati li wasslu għal demokrazija multi-razzjali fl-1994. Fl-Afrika t'Isfel, Mandela huwa magħruf bħala Madiba, titlu onorarju użat għall-anzjani tat-tribù tiegħu.
Oriġini
Nelson Mandela twieled nhar it-18 ta’ Lulju 1918 f’Umtata, l-Afrika t’Isfel. Missieru kien kap tribali. Hu biss minn ħutu attenda l-iskola. L-ewwel skola li attenda kienet il-Wesleyan Mission School. Attenda l-Università ta' Fort Hare, fejn wara sena spiċċa mkeċċi għax ha sehem fi protesta kontra l-politika tal-università. Spiċċa l-istudji tiegħu bħala avukat f'universita' ġewwa Johannesburg.
L-Apartheid
L-apartheid hija kelma bil-lingwa Afrikana, li tirreferi għal sistema ta’ razziżmu u supremazija tal-bojod li kien hemm fl-Afrika t’Isfel sal-1993. Il-Partit Nazzjonali Afrikan għamilha parti mill-politika uffiċjali tiegħu fl-1948. L-apartheid kien jifred il-bojod minn dawk li mhumiex, jiġifieri l-“coloureds” (persuni ta’ razza mħallta), “Ażjatiċi” (ta’ dixxindenza Indjana), u “bantu” (persuni ta’ dixxindenza Afrikana)—u jifred ukoll grupp indiġenu Afrikan minn ieħor. Il-gvern immexxi biss mill-bojod waqqaf il-Bantustans għall-gruppi etniċi Afrikani, billi ta 14% tal-art tal-pajjiż, ħafna minnha ta’ kwalita ħażina għall-popolazzjoni li kienet tifforma 75% tas- Sud Afrikani. F’din l-art biss is-suwed setgħu jeżerċitaw ċerti drittijiet. Din il-politika wasslet għal protesti fil-pajjiż u wkoll internazzjonalment. Fl-1961 l-Afrika t’Isfel ma baqgħetx fil-Commonwealth minħabba l-apartheid. B’riżultat tas-sanzjonijiet ekonomiċi internazzjonali u l-bidla soċjali fil-pajjiż, ħafna liġijiet tal-apartheid bdew jispiċċaw sakemm fl-1993 ġiet fis-seħħ kostituzzjoni ġdida li tiċħad ir-razziżmu.
ANC - Il-Kungress Nazzjonali Afrikan u Ħabs
Mandela rnexxielu jsir avukat, u fl-1944 ingħaqad ma’ l-African National Congress (ANC), u għen biex titwaqqaf il-fergħa taż-żgħażagħ ta’ l-organizzazzjoni. Fil-bidu l-protesti kienu jkunu paċifiċi, imma nhar il-5 ta' Diċembru 1956 Mandela flimkien ma' 150 oħra ġew arrestati bl-akkuża ta' tradiment. Fil-bidu tas-sittinijiet Mandela beda jmexxi l-fergħa paramilitari, Umkhonto we Sizwe (“Il-Lanza tan-Nazzjon”). Nhar il-5 ta' Awissu 1962 ġie arrestat fuq l-akkuża li mexxa xi ħaddiema fi strajk u li ħareġ mill-pajjiż bla permess. Fuq dawn l-akkużi ngħata ħames snin ħabs. Fl-1964, meta kien fil-ħabs tressaq il-qorti flimkien ma’ oħrajn fuq l-involviment tiegħu fl-African National Congress u ħati ta’ sabutaġġ u tradiment. Ingħata sentenza ta' għomor il-ħabs. Matul iż-żmien li qatta' fil-ħabs, Mandela sar simbolu dinji ta’ reżistenza kontra d-dominazzjoni tal-bojod fl-Afrika t’Isfel.
Ħelsien mill-ħabs
Nhar il-11 ta' Frar 1990 inħeles mill-ħabs wara kampanja mill-African National Congress u pressjoni internazzjonali għall-ħelsien tiegħu. Taħt it-tmexxija ta’ F.W. de Klerk, il-gvern neħħa l-aħħar liġijiet li kienu jiffurmaw il-bażi legali ta’ l-apartheid fl-1992. F’Marzu iktar minn żewġ terzi tal-votanti f’referendum għall-bojod biss qablu mal-policy tiegħu li jinnegozja kostituzzjoni ġdida li tagħti iktar drittijiet politiċi lis-suwed.
Presidenza
Wara ħafna taħdidiet bejn mexxejja politiċi bojod u suwed, fl-1994 saru l-ewwel elezzjonijiet tal-pajjiż li fihom setgħu jivvutaw is-suwed. F’Mejju de Klerk ikkonċeda l-presidenza lil Mandela, li rebaħ l-elezzjonijiet. Mandela sar l-ewwel president iswed tal-pajjiż u l-president ta’ qablu de Klerk baqa’ jservi ta’ deputat president tal-gvern sal-1996. Mandela flimkien ma’ l-Isqof Desmond Tutu ħadmu kemm felħu biex isseħħ ir-rikonċiljazzjoni bejn il-bojod u s-suwed wara snin twal ta’ inġustizzji mas-suwed.
Mandela u l-Isport
Fl-1995, fl-Afrika t'Isfel ittellgħet it-Tazza tad-Dinja tar-Rugby. Nelson Mandela, li kien għadu kif inħatar President, għaraf li l-isport huwa l-mezz li bih nies minn ambjenti differenti setgħu jsibu xi ħaġa li tgħaqqadhom flimkien, u sfrutta din il-kompetizzjoni biex jistabbilixxi r-Rainbow Nation - in-Nazzjon tal-Qawsalla. L-iSpringboks - it-tim nazzjonali tar-rugby tal-Afrika t'Isfel - qabel l-1995 kienu mibgħuda mis-suwed, għax ir-rugby kien meqjus bħala s-simbolu tal-oppressjoni tal-minoranza bajda li kienet tmexxi l-pajjiż. Mandela għaraf dan, imma flok żarma dan is-simbolu, ħadem biex is-simbolu jsir iktar b'saħħtu, u flok ikun biss tal-bojod isir is-simbolu ta' dawk kollha li għandhom għal qalbhom l-Afrika t'Isfel, bojod u suwed. Fuq din il-ġrajja nħadem il-film Invictus.
Fortizza ta' Hwaseong
daqsminuri|Il-Fortizza ta' Hwaseong. Il-Fortizza ta' Hwaseong jew is-Suwon Hwaseong hija fortifikazzjoni madwar iċ-ċentru ta' Suwon, il-belt kapitali provinċjali ta' Gyeonggi-do, fil-Korea t'Isfel. Inbniet mill-1794 sal-1796 mir-Re Jeongjo tad-dinastija Joseon sabiex tospita u tagħti ġieħ lill-fdalijiet ta' missieru, il-Prinċep Sado. Sado kien ġie ġustizzjat billi ġie msakkar ħaj ġo senduq tar-ross minn missieru stess ir-Re Yeongjo wara li ma obdiex kmand li jikkommetti s-suwiċidju. Tinsab 30 kilometru (19-il mil) fin-Nofsinhar ta' Seoul u tinkludi l-biċċa l-kbira ta' Suwon ċentrali. Il-fortizza tinkludi l-palazz tar-Re Jeongjo, Haenggung. Il-fortizza u l-palazz ta' ġo fiha ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1997. Flimkien ma' bosta karatteristiċi oħra, is-sit jinkludi l-palazz, il-ħajt tal-perimetru, l-erba' daħliet prinċipali u ż-żewġ daħliet tas-sieqja fuq is-Suwoncheon, in-nixxiegħa prinċipali ta' Suwon, li tnixxi miċ-ċentru tal-fortizza.
Sfond
Ir-Re Jeongjo milli jidher bena l-Fortizza ta' Hwaseong biex jipprepara għat-trasferiment tal-belt kapitali minn Seoul għal Suwon. Suwon kien maħsub li kienet ippożizzjonata strateġikament sabiex tikkollega lil Seoul mal-Baħar tal-Punent (il-Baħar l-Isfar) u maċ-Ċina. Ir-re ried jitlaq mit-taqbid tal-fazzjonijiet tal-qorti sabiex iwettaq ir-riformi u kien jemmen li Suwon kellha l-potenzjal li tikber f'belt kapitali ġdida u prosperuża. Sabiex iħeġġeġ it-tkabbir, huwa ordna lin-nies jittrasferixxu ruħhom lejn Suwon bi spiża konsiderevoli u eżentahom mit-taxxi għal għaxar snin bħala kumpens. Ir-Re Jeongjo ordna wkoll ix-xogħlijiet pubbliċi, bħall-bini ta' faċilitajiet edukattivi sabiex il-belt tiġi ffaċilitata iktar bħala belt kapitali.
Il-Fortizza ta' Hwaseong f'Suwon ġiet irrestawrata abbażi tal-Hwaseong Seongyeok Uigwe, tpinġija tad-disinn ta' 200 sena ilu. Il-Hwaseong Seongyeok Uigwe hija tpinġija li turi d-dehra li kellha l-Fortizza ta' Hwaseong f'Suwon, l-għodod li kienu ntużaw biex tinbena, u l-pożizzjoni tal-fortizza.
Peress li ġiet irrestawrata abbażi ta' din it-tpinġija li ġiet ippreservata perfettament, irnexxielha titniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO minkejja li hija binja rrestawrata fl-era moderna.
Meta ġiet ikkostruwita l-Fortizza ta' Hwaseong, ir-re nefaq ħafna flus, għaldaqstant ried jgħid lid-dixxendenti tiegħu kif kienet inbniet, u din kienet ir-raġuni għalfejn ħejja l-Hwaseong Sanctuary Uigwe, li eventwalment saret sors kbir ta' saħħa għad-dixxendenti tiegħu.
Kostruzzjoni
Il-Fortizza ta' Hwaseong inbniet fi żmien sentejn u nofs, mill-1794 sal-1796, skont id-disinni tal-arkitett Jeong Yakyong, li iktar 'il quddiem sar mexxej rinomat tal-moviment tas-Silhak. Il-moviment tas-Silhak, li tfisser apprendiment prattiku, ħeġġeġ l-użu tax-xjenza u tal-industrija, u Jeong inkorpora d-disinni ta' fortizzi mill-Korea u miċ-Ċina flimkien max-xjenza kontemporanja fil-pjanti tiegħu tal-bini. L-użu tal-brikks bħala materjal tal-bini għall-fortizza u l-użu ta' taljoli u krejnijiet effiċjenti kienu wkoll frott l-influwenza tal-moviment tas-Silhak.
Il-kostruzzjoni tal-fortizza kienet ukoll rispons għall-kollass tal-front Korean matul il-Gwerra ta' Imjin. Dak iż-żmien, il-mudell dominanti għall-kostruzzjoni tal-fortizzi fil-Korea kien li jinbena sur sempliċi għall-belt jew għar-raħal u mbagħad tinbena fortizza separata fil-muntanji li fiha n-nies setgħu jevakwaw fiż-żminijiet ta' gwerra. Madankollu, din il-fortizza nbniet sabiex tinkludi l-elementi kollha: swar, fortizza difensiva, ċentru ta' raħal jew belt, u erba' daħliet prinċipali li ntużaw ukoll bħala daħliet għall-belt. Il-pjattaformi tal-isparar tal-vleġeġ li nbnew tul is-swar bil-parapetti qishom bil-pizzi u bil-battaljuni kienu elementi difensivi tal-fortizza, filwaqt li s-swar kellhom ukoll daħliet sigrieti għall-azzjonijiet offensivi.
Sabiex inbniet il-fortizza kellha bżonn 700,000 siegħa xogħol manwali u swiet 870,000 nyang (il-munita ta' dak iż-żmien) lit-teżor nazzjonali, u 1,500 xkora ross biex jitħallsu l-ħaddiema. Fl-imgħoddi, ix-xogħol tal-gvern kien jitwettaq permezz tax-xogħol tat-tip corvée, iżda f'dan il-każ il-ħaddiema tħallsu mill-gvern, li fih innifsu huwa sinjal ieħor tal-influwenza tal-moviment tas-Silhak.
Rekords dwar il-Kostruzzjoni tal-Fortizza ta' Hwaseong
Fl-1801 ġiet ippubblikata white paper, il-Hwaseong Seongyeok Uigwe (ir-Rekords dwar il-Kostruzzjoni tal-Fortizza ta' Hwaseong), ftit wara l-mewt tar-Re Jeongjo. Fiha għaxar volumi u kienet imprezzabbli għall-isforz ta' rikostruzzjoni tal-1970 wara li l-fortizza kienet ġarrbet ħsarat estensivi matul il-Gwerra Koreana. Il-volumi kienu maqsuma skont is-suġġett, bl-ewwel wieħed ikopri l-pjanti tal-bini, inkluż id-disinni u lista ta' superviżuri. Is-sitt volumi ta' wara jispjegaw fid-dettall l-implimentazzjoni effettiva tal-kostruzzjoni, bħall-ordnijiet irjali u r-rekords tal-pagi tal-ħaddiema. L-aħħar tliet volumi huma supplimenti u jispjegaw fid-dettall il-kostruzzjoni tal-palazz ta' Haenggung, inkorporat fil-fortizza. Il-ħaddiema ġew allokati skont l-ispeċjalità tagħhom u skont is-sengħa tagħhom, u b'hekk ġew kategorizzati bħala kapijiet tax-xogħlijiet, bennejja, ħaddiema manwali, eċċ. Ir-rekords jispjegaw fid-dettall ukoll l-ammonti ta' materjali differenti li ntużaw.
Traduzzjoni mqassra bil-Franċiż ġiet ippubblikata fl-1898 minn Henry Chevalier, li kien il-konslu ta' Franza fil-Korea, filwaqt li traduzzjoni sħiħa bil-Ġermaniż, flimkien ma' kummentarju, ġiet ipprovduta f'teżi minn Doo Won Cho fl-Università ta' Bamberg, il-Ġermanja.
Swar
Is-swar huma twal 5.74 kilometri (3.57 mili) u l-għoli tagħhom ivarja bejn 4 u 6 metri (13-20 pied). Oriġinarjament kienu jinkorporaw 1.3 kilometru kwadru (0.5 mili kwadri) ta' art. Fuq l-art ċatta ġeneralment is-swar huma ogħla minn dawk fuq iż-żewġ għoljiet li jgħaddu minn fuqhom, peress li s-swar għoljin tqiesu li kienu inqas meħtieġa tul il-qċaċet tal-għoljiet. Il-parapetti huma magħmula bil-ġebel u bil-brikks, bħall-biċċa l-kbira tal-fortizza, u huma għoljin 1.2 metru (4 piedi). Il-partijiet kollha huma miżmuma sew u wieħed jista' jimxi ċ-ċirkwit kollu fuq is-swar faċilment.