cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tobias Michael Carel Asser
Legat
Istitut tar-riċerka fl-oqsma tad-Dritt Internazzjonali Privat u Pubbliku, l-Arbitraġġ Kummerċjali Internazzjonali u tad-Dritt Ewropew issemma għal Tobias Michael Carel Asser u huwa magħruf bħala t-T.M.C. Asser Instituut, ibbażat f'Den Haag, in-Netherlands.
Għoljiet, Djar u Kantini ta' Champagne
daqsminuri|249x249px|It-triq famuża msejħa Avenue de Champagne L-Għoljiet, id-Djar u l-Kantini ta' Champagne huwa l-isem li ngħata lil diversi siti fir-reġjun ta' Champagne fi Franza li tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015 għar-rabtiet storiċi tagħhom mal-produzzjoni u mal-bejgħ tax-xampanja, kif ukoll għax-xhieda tagħhom fl-iżvilupp ta' imprenditorija agroindustrijali rinomata fuq livell internazzjonali.
Deskrizzjoni
Għalkemm jokkupa parti żgħira tar-reġjun tal-inbid spumanti ta' Champagne, is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jikkonsisti minn postijiet li jirrappreżentaw il-proċess sħiħ tal-ħolqien u tal-bejgħ tax-xampanja. B'kollox hemm 14-il sit distint, li huma raggruppati fi tliet kategoriji:
Il-vinji f'Hautvillers, f'Aÿ, u f'Mareuil-sur-Aÿ jinkludu l-għorfiet u l-impjanti tal-għasir fil-post, li jintużaw għall-ipproċessar tal-għeneb bi trasport minimu. Il-kantini taħt il-villaġġi u l-vinji, li tħaffru fil-ġnub tal-għoljiet ġibsija fis-sekli 17 u 18, jibqgħu sejrin għat-telgħa mill-vinji. Madankollu, l-iżjed kantini estensivi jinsabu fl-Għolja ta' Saint-Nicaise. Dawn il-kantini, li nbnew wara dawk li jinsabu 'l barra mill-belt, tkabbru fuq il-barrieri eżistenti tal-ġibs ta' taħt l-art u jibqgħu sejrin għal diversi kilometri taħt il-vinji u r-raħal. L-Avenue de Champagne f'Epernay fiha l-kwartieri ġenerali ta' bosta mill-manifatturi ewlenin tax-xampanja. It-triq inbniet tul rotta kummerċjali maġġuri bejn Franza u l-Ġermanja, u fiha l-binjiet tal-kummerċjanti tax-xampanja mis-seklu 18.
Sit ta' Wirt Dinji
L-Għoljiet, id-Djar u l-Kantini ta' Champagne ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Mużew ta' Trojja
daqsminuri|271x271px|Il-logo tal-mużew Il-Mużew ta' Trojja (bl-Ingliż: Troy Museum; bit-Tork: Troya Müzesi jew Truva Müzesi) huwa mużew arkeoloġiku li jinsab qrib is-sit arkeoloġiku ta' Trojja, fil-Majjistral tat-Turkija.
Il-mużew infetaħ fl-2018 bħala binja arkitettonika kontemporanja b'seba' sezzjonijiet. Fihom jintwerew l-artefatti storiċi minn Trojja u xi bliet antiki oħra tal-madwar u fil-gżejjer fil-qrib. Id-direttur tal-mużew huwa Rıdvan Gölcük. Il-Mużew ta' Trojja ngħata l-Premju ta' Apprezzament Speċjali tal-2020 bħala l-Mużew Ewropew tas-Sena u l-Premju Speċjali tal-Akkademja tal-Mużewijiet Ewropej.
Binja tal-mużew
xellug|daqsminuri|Il-binja moderna tal-mużew Il-Mużew ta' Trojja jinsab madwar 800 metru (2,600 pied) fil-Lvant tas-sit arkeoloġiku tal-belt ta' Trojja fil-villaġġ attwali ta' Tevfikiye, f'Çanakkale, fil-Majjistral tat-Turkija.
Il-kompetizzjoni għad-disinn tal-binja tal-mużew intrebħet minn Yalın Mimarlık fl-2011. Mimarlık iddisinja l-binja bi stil arkitettoniku sempliċi u kontemporanju. Il-kostruzzjoni bdiet fl-2013, waqfet ħesrem fl-2015, u reġgħet kompliet fl-2017.
Il-binja b'għamla ta' kubu b'erba' sulari fuq pjanta kwadra hija miksija b'azzar bl-erożjoni kulur is-sadid biex tagħti l-impressjoni li ġiet skavata mis-sit arkeoloġiku. L-għoli tal-binja huwa ekwivalenti għall-fond tal-iskavi tas-sit arkeoloġiku ta' Trojja. L-erja tal-wirjiet tkopri 2,700 m2 (29,000 pied kwadru) mill-erja totali ta' 12,750 m2 (137,200 pied kwadru) fuq ġewwa. Iż-żoni tal-wirjiet ta' 32 metru bi 32 metru (105 piedi b'105 piedi) huma kkonfinati bi spazji ta' ħidma, imħażen u kmamar tal-konferenzi. Is-sular ta' taħt l-art huwa rriżervat għal funzjonijiet ta' servizz. Wieħed jidħol fil-mużew permezz ta' rampa wiesgħa 12-il metru (39 pied) li twassal sa daħla taħt l-art.
Wirjiet
daqsminuri|Il-binja minn ġewwa In-niċeċ mal-ħitan tar-rampa tad-daħla fihom lapidi, statwi kbar, u ritratti ta' xenarji b'daqs ta' affreski mil-livelli differenti tal-iskavi fi Trojja. Fid-daħla, tingħata informazzjoni dwar ix-xjenza arkeoloġika, dwar il-metodi tad-datazzjoni arkeoloġika u dwar termini bħall-konservazzjoni u r-restawr tal-wirt kulturali, it-tumbati tat-tajn u tal-ħamrija (tumuli) u l-perjodi preistoriċi taż-Żminijiet Neolitiċi, Kalkolitiċi, tal-Bronż u tal-Ħadid u dawn jiġu spjegati lill-viżitatur sabiex ikun jista' jorjenta ruħu. Il-mużew fih ukoll disinni grafiċi viżivi, dijorami u grafika interattiva. xellug|daqsminuri|Is-Sarkofagu ta' [[Polyxena]] Il-mużew huwa mqassam f'seba' sezzjonijiet. Il-pjan terran huwa rriżervat għall-artefatti mir-reġjun ta' Troad, illum il-ġurnata l-Peniżola ta' Biga. Dawn huma fdalijiet arkeoloġiċi mill-bliet antiki ta' Assos (Behramkale), Tenedos (Bozcaada), Parium, Alexandria Troas (Eski Stambul), Smintheion, Lampsacus (ħdejn Lapseki), Thymbra, Tavolia u Imbros (Gökçeada). Għall-wiri hemm madwar 2,000 oġġett mill-kollezzjoni tal-mużew ta' madwar 40,000 artefatt differenti, li ġew ittrasferiti mill-Mużew Arkeoloġiku ta' Çanakkale, mill-Mużew Arkeoloġiku ta' Istanbul u mill-Mużew taċ-Ċivilizzazzjonijiet tal-Anatolja f'Ankara. It-trasferiment ta' muniti ta' Trojja mill-Mużew Arkeoloġiku ta' İzmir ġie mitlub. Fost l-oġġetti għall-wiri hemm reċipjenti tad-dmugħ, fliexken tal-fwejjaħ tal-ħġieġ u tat-terrakotta, figurini, oġġetti tad-deheb, ġiżirajjen u brazzuletti, muniti, ornamenti, oġġetti u għodod tal-għadam, kontenituri tal-metall, bċejjeċ tal-fuħħar, armi, mannari u skieken, plieri, kitbiet imnaqqxin, artali, sarkofagi, skulturi u bosta oġġetti speċjali oħra mill-istorja ta' 5,000 sena ta' Trojja u ta' bliet antiki oħra. Fost l-oġġetti notevoli hemm is-sarkofagu ta' Polyxena li ġie skavat fl-1994 u l-istatwa tal-alla Grieg Tritun li ġiet skoperta fl-2012. Madwar il-bitħa esterna tal-mużew hemm ukoll xi artefatti tal-ġebel, kolonni, steli, u kapitelli tal-kolonni esposti fil-beraħ.
Edinburgu
Rikonoxxuta bħala l-kapitali tal-Iskozja mill-inqas mis-seklu 15, Edinburgu hija s-sede tal-Gvern Skoċċiż, tal-Parlament Skoċċiż u tal-ogħla qrati fl-Iskozja. Il-Palazz ta' Holyroodhouse fil-belt huwa r-residenza uffiċjali tal-monarka tal-Iskozja. Il-belt ilha ċentru tal-edukazzjoni, b'mod partikolari fl-oqsma tal-mediċina, il-liġi Skoċċiża, il-letteratura, il-filosofija, ix-xjenzi u l-inġinerija. Hija t-tieni l-ikbar ċentru finanzjarju fir-Renju Unit, u l-attrazzjonijiet storiċi u kulturali tal-belt wassluha biex tkun it-tieni l-iktar destinazzjoni fir-Renju Unit li jżuruha t-turisti. Fl-2018 attirat madwar 4.9 miljun turist, inkluż 2.4 miljun minn pajjiżi 'l barra mir-Renju Unit. xellug|daqsminuri|313x313px|Is-Sala tal-[[Kirurgu|Kirurgi hija waħda mill-binjiet li wasslu biex Edinburgu ssir magħrufa bil-laqam ta' "Ateni tat-Tramuntana".]] Huwa stmat li l-popolazzjoni uffiċjali ta' Edinburgu hija ta' 488,050 ruħ (lejn nofs l-2016) għal-lokalità ta' Edinburgu, 518,500 ruħ (lejn nofs l-2019) għaż-żona tal-kunsill tal-Belt ta' Edinburgu , u 1,339,380 ruħ (fl-2014) għar-reġjun usa' tal-belt. Edinburgu tinsab fil-qalba tar-reġjun tal-belt ta' Edinburgu u tax-Xlokk tal-Iskozja li jinkludi l-Lvant ta' Lothian, Edinburgu, Fife, Midlothian, il-Fruntieri Skoċċiżi u l-Punent ta' Lothian.
Seklu 18
Sal-ewwel nofs tas-seklu 18, Edinburgu ġiet deskritta bħala waħda mill-iktar bliet b'popolazzjoni densa, iffullati u mhux iġjeniċi fl-Ewropa. Il-viżitaturi kien jistagħġbu mill-fatt li d-diversi klassijiet soċjali kienu jikkondividu l-istess spazju urban, u saħansitra jgħixu fl-istess binjiet xi kultant; għalkemm xorta kien hemm xi forma ta' segregazzjoni soċjali, fejn tal-ħwienet u n-negozjanti kienu jgħixu l-iktar fil-kantini jew fil-kmamar tal-bejt b'kera rħisa, filwaqt li l-klassijiet professjonali iktar għonja kienu jgħixu fis-sulari tan-nofs li kienu jiswew l-iktar flus.
Kull sena fil-belt issir l-Assemblea Ġenerali tal-Knisja tal-Iskozja. Tospita istituzzjonijiet kulturali nazzjonali bħall-Mużew Nazzjonali tal-Iskozja, il-Librerija Nazzjonali u l-Gallerija Nazzjonali Skoċċiża. L-Università ta' Edinburgu, li ġiet stabbilita fl-1582 u issa waħda minn tlieta fil-belt, hija kklassifikata fis-16-il post fil-Klassifiki Universitarji Dinjin tal-QS għall-2022. Il-belt hija magħrufa wkoll għall-Festival Internazzjonali Annwali ta' Edinburgu, il-Military Tatoo Annwali tal-Forzi Armati u The Fringe. Dan tal-aħħar huwa l-ikbar festival internazzjonali annwali tal-arti fid-dinja. Fost is-siti storiċi f'Edinburgu hemm il-Kastell ta' Edinburgu, il-Palazz ta' Holyroodhouse, il-knejjes ta' St. Giles, Greyfriars u Canongate, u r-Raħal il-Ġdid Ġorġjan li nbena fis-sekli 18-19. Iċ-ċentru storiku u r-raħal il-ġdid ta' Edinburgu flimkien huma mniżżla fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Seklu 18
Matul ir-rewwixta Ġakobita tal-1745, Edinburgu għal żmien qasir kienet okkupata mill-"Armata tal-Highlands" Ġakobita qabel l-avvanzar tagħha fl-Ingilterra. Wara t-telfa eventwali li ġarrbet f'Culloden, kien hemm perjodu ta' alternanza bejn tpattijiet u ta' paċifikazzjoni, diretti l-iktar lejn il-klans ribellużi. F'Edinburgu, il-Kunsill tal-Belt, li kien ħerqan biex jemula lil Londra u jagħti bidu għat-titjib u għall-espansjoni tal-belt lejn it-Tramuntana tal-kastell, afferma mill-ġdid it-twemmin tiegħu fl-Unjoni u l-lealtà lejn il-monarka ta' Hannover, Ġorġ III, permezz tal-għażla tal-ismijiet tat-toroq tar-Raħal il-Ġdid: pereżempju, Triq il-Ward (bl-Ingliż: Rose Street) u Triq ix-Xtieli Mxewkin (bl-Ingliż: Thistle Street); u għall-familja rjali, Triq Ġorġ (bl-Ingliż: George Street), Triq ir-Reġina (bl-Ingliż: Queen Street), Triq Hannover (bl-Ingliż: Hanover Street), Triq Federiku (bl-Ingliż: Frederick Street) u Triq il-Prinċpijiet (bl-Ingliż: Princes Street) bħala ġieħ għaż-żewġt itfal tar-Re Ġorġ. daqsminuri|306x306px|Ritratt tal-Kastell ta' Edinburgu mis-Suq tal-Ħaxix meħud minn [[George Washington Wilson fl-1865]] Fit-tieni nofs tas-seklu, il-belt kienet fil-qalba tal-Illuminiżmu Skoċċiż, meta ħassieba bħal David Hume, Adam Smith, James Hutton u Joseph Black kienu persuni familjari fit-toroq tal-belt. Edinburgu saret ċentru intellettwali maġġuri, u b'hekk kienet magħrufa wkoll bil-laqam "Ateni tat-Tramuntana", minħabba l-bosta binjiet Neo-klassiċi tagħha u r-reputazzjoni li kellha għall-apprendiment u għat-tagħlim, li kienet tfakkar f'Ateni tal-qedem. Fir-rumanz tas-seklu 18 The Expedition of Humphry Clinker (bil-Malti: L-Ispedizzjoni ta' Humphry Clinker) ta' Tobias Smollett, karattru jiddeskrivi lil Edinburgu bħala "art għammiela ta' ġenji". Edinburgu kienet ukoll ċentru maġġuri għall-bejgħ tal-kotba Skoċċiżi. Il-bejjiegħ tal-kotba ta' suċċess f'Londra, Andrew Millar, għamel apprendistat lil James McEuen.
Storja bikrija
Meta r-Rumani waslu f'Lothian fl-aħħar tal-ewwel seklu W.K., sabu tribù Ċeltika Brittonika li rreġistraw fid-dokumenti antiki bħala l-Votadini. Il-Votadini baqgħu fi tranżizzjoni fi ħdan ir-renju ta' Gododdin fil-Medju Evu Bikri, u Eidyn kienet isservi bħala wieħed mid-distretti tar-renju. Matul dan il-perjodu, is-sit tal-Blata tal-Kastell, li hu maħsub li kien il-fortizza ta' Din Eidyn, feġġ bħala ċ-ċentru maġġuri tar-renju. Il-poeżija Medjevali Y Gododdin tiddeskrivi gwerra fejn inġemgħu bosta nies mid-dinja Brittonika f'Eidyn qabel assedju; dan jista' jkun li jiddeskrivi avveniment storiku li seħħ għall-ħabta tas-600 W.K. xellug|daqsminuri|346x346px|Il-[[Monument ta' Scott]] Fis-638, il-fortizza ta' Gododdin ġiet assedjata minn forzi li kienu leali għar-Re Oswald ta' Northumbria, u lejn dak iż-żmien, il-kontroll ta' Lothian għadda f'idejn l-Angoli. L-influwenza tagħhom kompliet għat-tliet sekli ta' wara sa madwar id-950, meta, matul ir-renju ta' Indulf, iben Kostantinu II, il-"burh" (fortizza), li ssemmiet fil-Ġrajja tal-Pitti tas-seklu 10 bħala oppidum Eden, ġie abbandunat mill-Iskoċċiżi. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, baqa' taħt il-ġurisdizzjoni tagħhom.
Pajsaġġ urban
nofs|daqsminuri|712x712px|Veduta panoramika ta' Edinburgu mill-Għolja ta' Blackford nofs|daqsminuri|711x711px|Veduta panoramika tal-belt mill-Kastell ta' Edinburgu nofs|daqsminuri|712x712px|Veduta panormaika tar-Raħal l-Antik ta' Edinburgu
Etimoloġija
"Edin", l-għerq tal-isem tal-belt, joriġina minn Eidyn, l-isem tar-reġjun bil-Kumbrijan, il-lingwa Ċeltika Brittonika li kienet tiġi mitkellma hemmhekk. It-tifsira tal-isem mhijiex magħrufa. Id-distrett ta' Eidyn kien iċċentrat fuq il-fortizza ta' Din Eidyn, il-forti fl-għolja ta' Eidyn. Din il-fortizza jingħad li kienet tinsab fuq il-Blata tal-Kastell, li issa hija s-sit tal-Kastell ta' Edinburgu. Eidyn ġiet maħkuma mill-Angoli ta' Bernicia fis-seklu 7 u iktar 'il quddiem ġiet okkupata mill-Iskoċċiżi fis-seklu 10. Peress li l-lingwa nbidlet għall-Ingliż Antik ta' Northumbria, li evolva fl-Iskoċċiż, il-kelma Brittonika din f'Din Eidyn ġiet sostitwita b'burh, u ġiet prodotta l-kelma Edinburgu. B'mod simili, din saret dùn fil-Gaeliku Skoċċiż, u ġiet prodotta Dùn Èideann.
Sekli 19 u 20
Minkejja għajdut bla bażi li kien jgħid il-kontra ta' dan, Edinburgu saret ċentru industrijali bl-industriji tradizzjonali tagħha tal-istamperiji, tal-birreriji, u tad-distilleriji li baqgħu jikbru sas-seklu 19. Barra minn hekk, issieħbu industriji oħra bħall-produzzjoni tal-lastiku, l-inġinerija u oħrajn. Sal-1821, Edinburgu saret it-tieni l-iktar belt kbira fl-Iskozja wara Glasgow. Iċ-ċentru tal-belt bejn Triq il-Prinċpijiet u Triq Ġorġ saret distrett kummerċjali ewlieni u bil-ħwienet, żvilupp li ġie parzjalment xprunat mill-wasla tal-linji ferrovjarji fis-snin 40 tas-seklu 19. Ir-Raħal l-Antik kulma jmur ġie mitluq iktar, u xejn inqas minn "mandraġġ" iffullat b'rati għoljin ta' mortalità. It-titjib li twettaq taħt il-Lord Provost William Chambers fis-snin 60 tas-seklu 19 witta t-triq għat-trasformazzjoni taż-żona fir-Raħal l-Antik prevalentement Vittorjan kif inhu llum. Sar iktar titjib fil-bidu tas-seklu 20 bħala riżultat tax-xogħol ta' Patrick Geddes, iżda l-istaġnar ekonomiku relattiv matul iż-żewġ gwerer dinjin u wara wassal biex ir-Raħal l-Antik reġa' qabad it-triq tan-niżla, sakemm it-tneħħija tal-"mandraġġ" fis-snin 60 u 70 tas-seklu 20 ma bdietx tagħmel tajjeb għal dan il-proċess. L-iżviluppi tal-binjiet universitarji li ttrasformaw iż-żoni tal-Pjazza ta' Ġorġ (bl-Ingliż: George Square) u ta' Potterrow kienu kontroversjali ferm. daqsminuri|318x318px|Il-Mil Irjali (bl-Ingliż: Royal Mile) huwa għadd ta' toroq dritti waħda wara l-oħra li jiffurmaw it-triq prinċipali fir-Raħal l-Antik ta' Edinburgu. Mis-snin 90 tas-seklu 20, "distrett finanzjarju" ġdid, inkluż iċ-Ċentru tal-Konferenzi Internazzjonali ta' Edinburgu, kiber l-iktar fuq proprjetà mġarrfa tal-linji ferrovjarji fil-Punent tal-kastell sa Fountainbridge, subborg industrijali mitluq tas-seklu 19 li għadda minn bidla radikali mis-snin 80 tas-seklu 20 bl-għeluq tal-istabbilimenti industrijali u tal-birreriji. Dan l-iżvilupp kontinwu ppermetta lil Edinburgu żżomm il-post tagħha bħala t-tieni l-ikbar ċentru finanzjarju u amministrattiv tar-Renju Unit wara Londra. Is-servizzi finanzjarji issa jirrappreżentaw terz tal-ispazju kummerċjali bl-uffiċini fil-belt. L-iżvilupp tal-Park ta' Edinburgu (bl-Ingliż: Edinburgh Park), park kummerċjali u teknoloġiku ġdid ta' 38 akru (15 ha), erba' mili (6 km) fil-Punent taċ-ċentru tal-belt, ikkontribwixxa wkoll għall-istrateġija tal-Kunsill Distrettwali biex ikun hemm riġenerazzjoni ekonomika maġġuri.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Sekli 19 u 20
Fl-1998, l-Att dwar l-Iskozja, li daħal fis-seħħ is-sena ta' wara, stabbilixxa Parlament Skoċċiż devolut u Eżekuttiv Skoċċiż (li sar magħruf bħala l-Gvern Skoċċiż minn Settembru 2007). It-tnejn għandhom is-sede tagħhom f'Edinburgu, u huma responsabbli għall-iggvernar tal-Iskozja, filwaqt li materji riżervati bħad-difiża, l-affarijiet barranin u xi elementi tat-taxxa fuq l-introjtu huma responsabbiltà tal-Parlament tar-Renju Unit f'Londra.
Ġemellaġġi
Il-Belt ta' Edinburgu daħlet f'16-il arranġament ta' ġemellaġġ jew sħubija ta' ħbiberija mill-1954 'l hawn.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|326x326px|Il-Kastell ta' Edinburgu Ir-Raħal l-Antik u r-Raħal il-Ġdid ta' Edinburgu ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.
Storja bikrija
Il-fortizza rjali ġiet stabbilita mir-Re David I fil-bidu tas-seklu 12 fuq art ta' sjieda tal-Kuruna, għalkemm id-data preċiża mhijiex magħrufa. L-ewwel evidenza dokumentarja tal-fortizza Medjevali hija dokument irjali tal-ħabta tal-1124-1127, fejn ir-Re David I jagħti biċċa art fil-burgo meo de Edenesburg lill-Pirjol ta' Dunfermline. F'nofs is-seklu 14, il-kronista Franċiż Jean Froissart iddeskriviha bħala l-kapitali tal-Iskozja (madwar l-1365), u Ġakbu III (1451-1488) irrefera għaliha fis-seklu 15 bħala "l-fortizza prinċipali tar-renju tagħna". Minkejja l-qerda kkawżata mill-assedju Ingliż fl-1544, ir-raħal bil-mod il-mod irkupra, u kien fil-qalba tal-avvenimenti storiċi fir-Riformazzjoni Skoċċiża tas-seklu 16 u l-Gwerer tal-Patt tas-seklu 17.
Seklu 18
xellug|daqsminuri|281x281px|[[Pittura ta' Edinburgu bil-Katidral ta' San Giles fl-isfond fl-aħħar tas-seklu 18]] Wara t-Trattat tal-Unjoni fl-1706, the Parlamenti tal-Ingilterra u tal-Iskozja għaddew l-Atti tal-Unjoni fl-1706 u fl-1707 rispettivament, u għaqdu ż-żewġ renji fir-Renju tal-Gran Brittanja effettivament mill-1 ta' Mejju 1707. B'konsegwenza ta' dan, il-Parlament tal-Iskozja sar ħaġa waħda mal-Parlament tal-Ingilterra biex jissawwar il-Parlament tal-Gran Brittanja, li kien jiltaqa' f'Westminster f'Londra. L-Unjoni ġiet opposta minn ħafna Skoċċiżi, u dan irriżulta f'irvelli fil-belt.
Seklu 17
daqsminuri|311x311px|Edinburgu fis-seklu 17 Fl-1603, ir-Re Ġakbu VI tal-Iskozja kien is-suċċessur fuq it-tron Ingliż, u għaqqad il-kuruni tal-Iskozja u tal-Ingilterra f'unjoni personali magħrufa bħala l-Unjoni tal-Kuruni, għalkemm l-Iskozja baqgħet renju separat, fl-aspett l-oħra kollha. Fl-1638, ir-Re Karlu I pprova jdaħħal forom tal-Knisja Anglikana fl-Iskozja u ntlaqa' minn oppożizzjoni qalila mill-Presbiteri li laħqet il-qofol tagħha fil-kunflitti tal-Gwerer tat-Tliet Renji. L-appoġġ Skoċċiż sussegwenti biex Charles Stuart jerġa' jitqiegħed fuq it-tron tal-Ingilterra rriżultaw fl-okkupazzjoni ta' Edinburgu mill-forzi tal-Commonwealth tal-Ingilterra ta' Oliver Cromwell – l-Armata tal-Mudell il-Ġdid – fl-1650.
Storja bikrija
daqsminuri|303x303px|Is-Siġġu ta' Arturu fl-isfond ta' Edinburgu, wieħed mill-eqdem siti fejn instabu traċċi ta' abitazzjoni umana fiż-żona. L-iktar insedjament uman bikri magħruf fiż-żona ta' Edinburgu kien f'Cramond, fejn instabet evidenza ta' sit Mesolitiku datat għall-ħabta ta' 8500 Q.K. Instabu wkoll traċċi ta' insedjamenti ta' Żmien il-Bronż u ta' Żmien il-Ħadid fejn il-Blata tal-Kastell (bl-Ingliż: Castle Rock), is-Siġġu ta' Arturu (bl-Ingliż: Arthur's Seat), l-Għolja ta' Craiglockhart u l-Għoljiet ta' Pentland.
Seklu 17
Fis-seklu 17, il-konfini ta' Edinburgu kienu għadhom definiti mis-swar difensivi tal-belt. B'riżultat ta' dan, il-popolazzjoni dejjem tikber tal-belt ġiet moqdija billi żdied l-għoli tal-binjiet residenzjali b'filati addizzjonali. Binjiet bi 11-il sular jew iktar kienu xi ħaġa komuni, u ġew deskritti bħala l-pijunieri tal-iskyscrapers moderni. Il-biċċa l-kbira ta' dawn l-istrutturi antiki ġew sostitwiti bil-binjiet prevalentement Vittorjani li għad hemm sa llum fiċ-ċentru storiku jew il-Belt l-Antika. Fl-1611, att tal-Parlament ħoloq il-Kuntistabbli Għoljin ta' Edinburgu biex iżommu l-ordni fil-belt. Huwa maħsub li dawn x'aktarx huma l-eqdem forza statutorja tal-pulizija fid-dinja.
Seklu 18
Mis-snin 70 tas-seklu 18 'il quddiem, il-klassijiet professjonali u tan-negozju ma baqgħux jgħixu fir-Raħal l-Antik u minflok marru jgħixu f'residenzi iktar eleganti għal "familja waħda" fir-Raħal il-Ġdid. Din kienet migrazzjoni li bidlet il-karattru soċjali tal-belt ta' taħt fuq. Skont l-ewwel storiku li kiteb dwar dan l-iżvilupp, "l-Unità tas-sentiment soċjali kienet wirt ta' valur kbir fir-Raħal l-Antik ta' Edinburgu, u l-fatt li għebet ġie mmaqdar sew".
Demografija
Il-proporzjon ta' nies imwielda 'l barra mir-Renju Unit kien 15.9 % meta mqabbel ma' 8 % fl-2001. daqsminuri|421x421px|Mappa tad-densità tal-popolazzjoni f'Edinburgu skont iċ-ċensiment tal-2011
Tetiana Ostashchenko
Tetiana Mykolaivna Ostashchenko (bl-Ukren: Тетяна Миколаївна Остащенко; twieldet f'Awwissu 1974) hija tabib militari, brigadier ġeneral u Kmandant Ukrena tal-Forzi Mediċi tal-Forzi Armati Ukreni (mill-2021). Hija l-ewwel mara fl-istorja tal-Ukrajna li tikkmanda fergħa militari, kif ukoll l-ewwel mara li għandha l-grad ta' brigadier ġeneral fil-pajjiż.
Bijografija
Fl-1996 Ostashchenko ggradwar bl-unuri mill-Università Medika Nazzjonali ta' Danylo Halytsky ta' Lviv (il-Fakultà tal-Farmaċija). Fl-1998 hija ggradwar mill-Akkademja Medika Militari Ukrena.
Tetiana Ostashchenko twieldet f'Lviv fil-Punent tal-Ukrajna f'Awwissu 1974. Missierha kien fil-militar ukoll.
Fl-2020 temmet il-korsijiet fis-settur tar-riformi tad-difiża u tas-sigurtà, kif ukoll tat-tmexxija strateġika għall-immaniġġjar fl-Università ta' Cranfield fir-Renju Unit. xellug|daqsminuri|Tetiana Ostashchenko, flimkien mal-President tal-Ukrajna [[Volodymyr Zelenskyy u uffiċjali u kmandanti militari oħra, waqt żjara fi sptar militari biex jiltaqgħu mad-difensuri midruba tal-Ukrajna matul l-invażjoni Russa tal-2022]] Mill-1998 qdiet ir-rwol tagħha fil-militar fil-karigi li ġejjin:
F'Lulju 2021 inħatret Kmandant tal-Forzi Mediċi tal-Forzi Armati Ukreni. Tetiana Ostashchenko b'hekk saret l-ewwel mara fl-istorja tal-Ukrajna fil-kmand ta' fergħa militari, kif ukoll l-ewwel mara bi grad ta' brigadier ġeneral.
Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte
daqsminuri|241x241px|Skeletru fossilizzat ta' Thylacoleo f'wieħed mill-Għerien ta' Naracoorte miftuħ għall-pubbliku Il-Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte huwa park nazzjonali li jinsab ħdejn Naracoorte fir-reġjun turistiku tal-Kosta tal-Ġebla tal-Ġir (bl-Ingliż: Limestone Coast) fix-Xlokk tal-istat tan-Nofsinhar tal-Awstralja. Ġie rikonoxxut uffiċjalment fl-1994 għall-ġabra estensiva ta' fossili meta tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien ma' Riversleigh. Il-park jippreserva 6 km2 ta' veġetazzjoni, bi 28 għar fi ħdan iż-żona ta' lqugħ ta' 3.05 km2. Mit-28 għar magħruf fil-park, erba' biss huma miftuħin għall-pubbliku. L-għerien l-oħra mhumiex miftuħin għall-pubbliku peress li huma importanti għar-riċerka xjentifika u anke għall-protezzjoni tal-għerien stess u tal-kontenut tagħhom. Ħafna mill-għerien fihom stalaktiti u stalagmiti spettakolari.
Skoperta Ewropea
L-għerien, li jinsabu fi ħdan il-konfini tal-park nazzjonali attwali, ġew skoperti għall-ewwel darba fl-1845 bl-iskoperta tal-għar imsejjaħ l-Għar ta' Blanche.
Riżerva Forestali ta' Naracoorte
Fl-1885, id-Dipartiment tal-Boskijiet u tal-Foresti ħatar entità responsabbli mill-ġestjoni minħabba "l-popolarità tal-għerien u l-vulnerabbiltà tagħhom għall-vandaliżmu".
Post Rikreattiv Nazzjonali
Fl-1916, il-kontroll tal-parti tar-riżerva forestali li kien fiha ħafna mill-għerien u li kienet tinkludi madwar 20 ettaru ta' art ġie ttrasferit mid-Dipartiment tal-Boskijiet u tal-Foresti lill-Uffiċċju tal-Immigrazzjoni, tar-Riklami u tat-Turiżmu li beda jieħu ħsieb il-ġestjoni tas-sit bħala post rikreattiv nazzjonali skont l-Att tal-Postijiet Rikreattivi Nazzjonali tal-1914 sal-1972. Il-bidla fil-kontroll ġiet iddokumentata fil-Ġurnal Uffiċjali fl-1 ta' Marzu 1917. L-iżvilupp tal-post rikreattiv nazzjonali f'"destinazzjoni turistika reġjonali importanti ġiet megħjuna bl-iskoperta fl-1969 fl-Għar ta' Victoria tal-ikbar depożitu ta' fossili ta' speċi vertebrata tal-Plejstoċen Awstraljan".
Attrazzjoni għall-viżitaturi
Il-park huwa attrazzjoni għall-viżitaturi fih innifsu, b'post għall-kampijiet u park għall-karavans, dormitorji għall-gruppi, postijiet għal picnics u kafetterija bil-liċenzja. Il-firxa ta' attivitajiet għall-viżitaturi hija waħda estensiva. Isiru żjarat iggwidati fl-għerien aċċessibbli għall-pubbliku minn persunal professjonali. It-teknoloġija moderna ntużat biex il-viżitaturi xorta waħda jkunu jistgħu mill-inqas jaraw virtwalment l-Għar tal-Friefet il-Lejl li mhux aċċessibbli għall-pubbliku, fejn eluf ta' friefet il-lejl (Miniopterus orianae bassanii) jitnisslu kull sena. Opportunitajiet oħra jinkludu żjarat avventuriżi fl-għerien b'aċċessibbiltà diffiċli, għażla ta' żjarat turistiċi speċjali u avvenimenti speċjali oħra. Iċ-Ċentru tal-Fossili ta' Wonambi, iċ-ċentru tal-viżitaturi tal-park, fih wirjiet ta' fossili u ta' għadam li nstabu fl-għerien u dijorami ta' annimali estinti.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".
Deżinjazzjoni bħala wirt nazzjonali
Fil-21 ta' Mejju 2007, is-Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi kien wieħed minn 15-il Sit ta' Wirt Dinji li żdiedu fil-Lista Awstraljana tal-Wirt Nazzjonali.
Sit ta' Wirt Dinji
xellug|daqsminuri|Wieħed mill-għerien aċċessibbli għall-pubbliku Is-Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi (Riversleigh/Naracoorte) ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 u żdiedu fil-lista Awstraljana tal-Wirt Nazzjonali fil-21 ta' Mejju 2007.
Park Nazzjonali
Fit-18 ta' Jannar 2001, il-Park ta' Konservazzjoni tal-Għerien ta' Naracoorte ġie abolit u l-art li kien jokkupa sar meqjus bħala Park Nazzjonali peress li tqies "ta' importanza nazzjonali minħabba l-karatteristiċi naturali tal-art" u ssejjaħ bħala l-Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte.
Deżinjazzjoni bħala wirt statali
Fis-17 ta' Mejju 2017, il-park nazzjonali ġie elenkat bħala post ta' wirt statali fir-Reġistru tal-Wirt tan-Nofsinhar tal-Awstralja bl-isem ta' Kumpless ta' Għerien ta' Naracoorte.
Park ta' Konservazzjoni
Fis-27 ta' April 1972, l-isem inbidel għal Park ta' Konservazzjoni tal-Għerien ta' Naracoorte skont id-dikjarazzjoni tal-Att tal-Parks Nazzjonali u tal-Organiżmi Selvaġġi tal-1972 li ħassar l-att preċedenti flimkien ma' statuti oħra rigward il-konservazzjoni. Fl-1982, il-Park ta' Konservazzjoni ġie elenkat fir-Reġistru tal-Wirt Nazzjonali li attwalment m'għadux fis-seħħ.
Struttura
Il-ġebla tal-ġir taż-żona ffurmat minn ħlejqiet tal-qroll u tal-baħar 200 miljun sena ilu u mill-ġdid 20 miljun sena ilu meta l-art kienet taħt il-livell tal-baħar. L-ilma tal-pjan minn dak iż-żmien nawwar u wassal għall-erożjoni tal-ġebla tal-ġir, u nħolqu l-għerien. L-għerien, bħall-Għar tal-Fossili ta' Victoria u l-Għar ta' Blanche, spiss mhumiex wisq fil-fond taħt l-art, u maż-żmien jiffurmaw ħofor li jsiru qishom nases għall-ħlejqiet li ma kinux midħla sew tal-post. Dan huwa s-sors tal-kollezzjoni notevoli ta' fossili. Xi mammiferi u ħlejqiet terrestri oħra waqgħu fil-ħofor tas-soqfa ta' għerien miftuħa u nqabdu hemmhekk. Il-kollezzjoni tal-fossili ġiet ippreservata f'saffi li ffurmaw bl-erożjoni tas-saff ta' fuq nett mill-ilma u mir-riħ. F'xi postijiet, id-depożiti bil-fossili għandhom ħxuna saħansitra sa 20 metru. Uħud minn dawn il-postijiet qed jiġu ppreservati għal riċerka fil-ġejjieni meta jaf jilħqu jiġu żviluppati metodi aħjar għad-datazzjoni u għar-rikostruzzjoni tal-kollezzjoni tal-fossili. Dawn in-nases tal-fossili huma speċjalment sinifikanti għat-traċċar tal-megafawna Awstraljana.
Akkwedott ta' Padre Tembleque
daqsminuri|L-Akkwedott ta' Padre Tembleque L-Akkwedott ta' Padre Tembleque jew l-Akkwedott ta' Tembleque huwa akkwedott Messikan li jinsab bejn l-irħula ta' Zempoala, fl-istat ta' Hidalgo, u Otumba fl-istat tal-Belt tal-Messiku.
Deskrizzjoni
L-akkwedott oriġinarjament inbena bejn l-1553 u l-1570. Għandu tul ta' 45 kilometru (28 mil) u jibda fil-vulkan ta' Tecajete fil-Lvant ta' Zempoala u jispiċċa f'Otumba. Il-biċċa l-kbira minnu jgħaddi fuq l-art, iżda hemm xi biċċiet minnu li jgħaddu taħt l-art kif ukoll fuq irdumijiet u widien. Tul l-akkwedott hemm tliet arkati: l-ewwel arkata fiha 46 ħnejja, it-tieni waħda fiha 13-il ħnejja, u t-tielet waħda fiha 67 ħnejja. L-ogħla rdum u wied li jaqsam minnu l-akkwedott huwa l-irdum ta' Papalote, li taqsam minnu s-sezzjoni tal-akkwedott magħrufa bħala l-Arkata Prinċipali b'67 ħnejja, bl-ogħla ħnejja f'għoli ta' 38.75 metru (127.1 pied). L-akkwedott kien inbena minn Padre Tembleque biex iwassal l-ilma tant meħtieġ fl-irħula.
L-istruttura ssemmiet għal patri Spanjol li kien jismu Francisco de Tembleque u hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Iċ-ċertifikat UNESCO tas-Sit ta' Wirt Dinji Is-Sistema Idrawlika tal-Akkwedott ta' Padre Tembleque żdiedet bħala Sit Indikattiv tal-Messiku fl-20 ta' Novembru 2001 bħala sit kulturali. Is-sit ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fil-5 ta' Lulju 2015.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe
daqsminuri|280x280px|Il-faċċata tal-Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe Il-Monasteru Rjali ta' Santa María of Guadalupe (bl-Ispanjol: Real Monasterio de Nuestra Señora de Guadalupe) huwa stabbiliment monastiku Kattoliku li nbena fis-seklu 14 u li jinsab f'Guadalupe, f'Extremadura, Spanja. Il-monasteru jinsab fil-parti t'isfel tan-naħa tal-Lvant tas-Sierra de las Villuercas u kien wieħed mill-ifjen monasteri importanti fil-pajjiż għal iktar minn erba' sekli. Il-monasteru tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Storja
Il-monasteru oriġina fl-aħħar tas-seklu 13, meta ragħaj minn Cáceres, li kien jismu Gil Cordero, skopra statwa tal-Madonna fix-xatt tax-xmara Guadalupe, li apparentement kienet ġiet moħbija mill-abitanti lokali biex l-invażuri Għarab fi Spanja fis-714 ma jsibuhiex. Fil-post fejn ġiet skoperta l-istatwa, inbniet kappella ddedikata lil Santa Marija ta' Guadalupe. xellug|daqsminuri|Funtana bi stil Mudéjar Ir-Re Alfonso XI, li żar il-kappella iktar minn darba, invoka lil Santa Marija ta' Guadalupe fil-Battalja ta' Rio Salado. Wara li kiseb ir-rebħa, huwa emmen fl-interċessjoni tal-Madonna, u ddikjara l-knisja ta' Guadalupe bħala santwarju rjali u wettaq programm estensiv ta' bini mill-ġdid.
Ir-Re Ferdinandu II ta' Aragona ta s-Sentencia Arbitral de Guadalupe fil-monasteru fil-21 ta' April 1486, u effettivament temm id-drawwiet kattivi ħafna li kellhom in-nobbli Medjevali fil-Catalonia, u li kienu jittrattaw ħażin lir-raħħala u jobbligawhom jibqgħu jaħdmu fl-artijiet tagħhom.
Il-monasteru għandu assoċjazzjonijiet importanti mad-Dinja l-Ġdida, inkluż il-gżira ta' Guadeloupe fil-Karibew. Kristofru Kolombu għamel l-ewwel pellegrinaġġ tiegħu wara li skopra l-Amerka fl-1492 proprju fil-monasteru f'Extremadura u hemmhekk stess irringrazzja lil Alla tal-iskoperta li kien għamel.
Anke wara li l-patrijiet minn Guadalupe stabbilew il-monasteru famuż ta' Escorial, li kien ferm eqreb tal-belt kapitali rjali, Madrid, il-monasteru ta' Santa Marija ta' Guadalupe żamm il-patroċinju rjali. Baqa' wkoll l-iktar kjostru importanti fi Spanja sal-Konfiska tal-monasteri fl-1835. Fis-seklu 20, il-monasteru reġa' ngħata l-ħajja mill-Ordni Franġiskana u l-Papa Piju XII ddikjara s-santwarju bħala "Bażilika Papali Minuri" fl-1955. nofs|daqsminuri|694x694px|Veduta panoramika tal-faċċata ewlenija u l-pjazza ċentrali.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monasteru Rjali ta' Santa Marija ta' Guadalupe ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Monumenti
Wara l-bażilika hemm il-Camarin de la Virgen, struttura Barokka ottagonali (1687-1696) bis-Sala impressjonanti bl-istukko ta' Marija Verġni u disa' pitturi ta' Luca Giordano. Il-ġojjell ta' din is-sala mżejna huwa tron bl-istatwa tal-Madonna li għaliha ssemma dan il-monasteru.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Monumenti
Strutturi notevoli oħra jinkludu l-kjostru bi stil Mudéjar (1389-1405), bil-portal Plateresk; il-kjostru tal-aħħar tal-Gotiku mill-1531-1533, u l-knisja l-ġdida, ikkummissjonata minn wieħed mid-dixxendenti ta' Kolombu fl-1730. B'xorti ħażina, il-palazz ta' Isabella I ta' Kastilja (1487-1491) twaqqa' fl-1856.
daqsminuri|272x272px|L-istruttura Barokka ottagonali tal-kjostru bl-istukko Il-monasteru, li l-arkitettura tiegħu evolviet tul is-sekli, għadu ddominat mit-templo mayor, jew il-knisja prinċipali, li nbniet minn Alfonso XI u mis-suċċessuri immedjati tiegħu fis-sekli 14 u 15. Il-kappella tal-pjazza ddedikata lil Santa Catalina wkoll hija tas-seklu 15; din hija magħrufa għal grupp ta' oqbra ddekorati tas-seklu 17. Il-kappella tar-relikwarji tas-seklu 16 tagħti għal dik ta' Santa Catalina permezz tas-sagristija Barokka (1638-1647), imżejna minn fuq s'isfel b'serje ta' pitturi ta' Zurbarán.
Is-santwarju huwa maqsum fil-komponenti li ġejjin:
Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright
Nominazzjoni
F'Diċembru 2018, proposta riveduta tressqet bi tmien binjiet, bl-esklużjoni tat-Torri ta' Price f'Bartlesville, Oklahoma, u ċ-Ċentru Ċiviku tal-Kontea ta' Marin f'San Rafael, California, mill-proposta.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ".
It-tmien binjiet rappreżentattivi ta' Wright ġew iddisinjati fl-ewwel nofs tas-seklu 20. L-ewwel binja li ġiet inkluża, magħrufa bħala Unity Temple (001), tlestiet fl-1908, u l-aħħar, il-Guggenheim (008) — għalkemm id-disinn tagħha beda fis-snin 40 tas-seklu 20 — tlestiet fl-1959, is-sena li fiha miet Wright.
F'Ġunju 2019, il-Kunsill Internazzjonali tal-Monumenti u s-Siti ta rakkomandazzjoni pożittiva u s-sit tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2019.
Riversleigh
Il-fossili ta' Riversleigh mhumiex tas-soltu għaliex instabu fil-ġebla tal-ġir ratba tal-ilma ħelu li ma ġietx ikkumpattata. Dan ifisser li l-fdalijiet tal-annimal żammew l-istruttura tridimensjonali tagħhom, u mhux ġew parzjalment mgħafġin bħal fil-biċċa l-kbira tas-siti tal-fossili. Iż-żona ta' Riversleigh tinsab fi ħdan il-baċir tal-iskular tax-xmara Gregory. Ħafna mis-siti tal-fossili kienu xquq u għerien tal-ġebla tal-ġir li nħolqu bl-azzjoni ta' ammonti kbar ta' ilma fuq il-formazzjonijiet karstiċi, u b'hekk ħolqu fosos li kienu qishom nases u postijiet fejn kienu jiġu jieklu l-predaturi li minn żmien għal żmien u x'aktarx ħesrem inqabdu jew intradmu hemm u l-fdalijiet tagħhom ġew ippreservati; dawn il-kundizzjonijiet wasslu għall-gruppi kbar ta' friefet il-lejl fossilizzati u l-ħmieġ tagħhom għen fil-konservazzjoni tal-fdalijiet tagħhom stess u ta' annimali oħra.
Riċerka
L-istudji xjentifiċi f'Riversleigh jitwettqu l-iktar minn grupp ta' paleontologi mill-Università ta' New South Wales. Mike Archer huwa paleontologu li ilu jaħdem f'Riversleigh mill-1983. Hu l-koħaddiema tiegħu skoprew li l-aċidu aċetiku milwiem kien l-iżjed metodu effettiv għall-estrazzjoni tal-fossili. Karen Black, paleontologa wkoll mill-Università ta' New South Wales, skopriet speċi ġdida ta' koala estinta f'Riversleigh, li mbagħad issemmiet għal Dick Smith.
L-ewwel fossili nstabu fiż-żona fl-1901. Stħarriġ inizjali ta' esplorazzjoni sar fl-1963. Mill-1976, iż-żona kienet soġġetta għal esplorazzjoni sistemika. Is-sit ġie ddeżinjat b'mod konġunt mal-Park Nazzjonali tal-Għerien ta' Naracoorte fin-Nofsinhar tal-Awstralja bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994. Barra minn hekk, is-sit huwa estensjoni tal-Park Nazzjonali ta' Boodjamulla.
Deskrizzjoni
Il-kranju u s-snien u x-xedaq kważi sħaħ ta' monotrem ta' 15-il miljun sena ilu, Obdurodon dicksoni, jixħtu ftit dawl fuq l-evoluzzjoni ta' dan il-grupp karatteristikament Awstraljan. Fossili tal-antenati tat-tilaċin estint reċentement, Thylacinus cynocephalus, ġew identifikati wkoll fost il-fawna ta' Riversleigh. Fl-1993, il-kranji tan-Nimbadon, annimal simili għall-koala, instabu f'għar li qabel ma kienx magħruf fir-reġjun. Ir-riċerkaturi jistmaw li dan il-marsupjal deher għall-ewwel darba madwar 15-il miljun sena ilu u sar estint madwar 12-il miljun sena ilu, x'aktarx minħabba t-tibdil fil-klima li wassal għal telf tal-ħabitat tagħhom. Kranju ppreservat tajjeb tan-Nimbacinus dicksoni, antenat estint tat-tilaċin, intuża biex tiġi ddeterminata l-imġiba tal-kaċċa tal-ispeċi.
Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Awstraljani tal-Fossili tal-Mammiferi (Riversleigh/Naracoorte) ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 u żdiedu fil-lista Awstraljana tal-Wirt Nazzjonali fil-21 ta' Mejju 2007.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".
Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright
daqsminuri|Il-Mużew ta' Guggenheim minn ġewwa L-Arkitettura tas-Seklu 20 ta' Frank Lloyd Wright hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li huwa magħmul minn tmien binjiet madwar l-Istati Uniti li ġew iddisinjati mill-arkitett Amerikan Frank Lloyd Wright. Dawn il-binjiet joħorġu fid-dieher il-filosofija tiegħu ta' arkitettura organika, fejn iddisinja strutturi li huma f'armonija mal-umanità u l-ambjent tal-madwar. Ix-xogħol ta' Wright kellu influwenza internazzjonali fuq l-iżvilupp tal-arkitettura fis-seklu 20.
Riversleigh
Deskrizzjoni
L-ispeċijiet ta' fossili identifikati fis-siti, kollettivament huma magħrufa bħala l-fawna ta' Riversleigh.
Fossili oħra pprovdew evidenza ta' kif din l-ispeċi ta' koala evolviet b'rispons għat-tibdil fil-klima fl-Awstralja minn veġetazzjoni predominanti ta' foresti tropikali għal foresti iktar aridi tal-ewkaliptu. Il-fossili tal-għasafar f'Riversleigh jinkludu l-artamid Kurrartapu johnnguyeni, fossila ta' daqquqa tal-ġebel, u rappreżentazzjonijiet ta' diversi familji oħra ta' għasafar moderni. Barra minn hekk, ġew skoperti wkoll xi fossili ta' insetti u ta' pjanti.
Il-preżenza tal-fawna ta' Riversleigh fl-Oligoċen u fil-Mijoċen ġiet ikklassifikata b'erba' "żoni tal-fawna", li ntużaw biex jiddeskrivu l-preżenza tat-tassonomija tal-fossili f'dawn il-perjodi. Fil-qosor dawn huma:
Hagia Sophia
daqsminuri|290x290px|Hagia Sophia Il-Hagia Sophia (bit-Tork: Ayasofya; bil-Grieg Koinē: Ἁγία Σοφία, b'ittri Rumani: Hagía Sophía; bil-Latin: Sancta Sophia, litteralment "Għerf Imqaddes"), magħrufa uffiċjalment bħala l-Gran Moskea Nobbli tal-Hagia Sophia (bit-Tork: Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi) u preċedentement bħala l-Knisja tal-Għerf Imqaddes (bil-Grieg: Ναός της Αγίας του Θεού Σοφίας, b'ittri Rumani: Naós tis Ayías tou Theoú Sofías), hija post ta' qima tal-aħħar ta' żmien il-qedem f'Istanbul, it-Turkija, u ġiet iddisinjata mill-ġeometri Griegi Isidore ta' Miletus u Anthemius ta' Tralles. Inbniet fil-537 bħala l-katidral patriarkali tal-belt kapitali imperjali ta' Kostantinopli, u kienet l-ikbar knisja Kristjana tal-Imperu Ruman tal-Lvant (l-Imperu Biżantin) u tal-Knisja Ortodossa tal-Lvant, għajr matul l-Imperu Latin mill-1204 sal-1261, meta temporanjament saret katidral Kattoliku Ruman. Fl-1453, wara l-Waqgħa ta' Kostantinopli f'idejn l-Imperu Ottoman, ġiet ikkonvertita f'moskea. Fl-1935, ir-Repubblika tat-Turkija stabbiliet mużew minflok, u baqgħet tintuża hekk għal 85 sena sa meta l-istatus tal-binja ġie annullat u reġgħet ġiet ikkonvertita f'moskea fl-2020. Il-binja hija parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO taż-Żoni Storiċi ta' Istanbul li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Storja
Il-kumpless baqa' moskea sal-1931 u din ingħalqet għall-pubbliku għal erba' snin. Reġgħet infetħet fl-1935 bħala mużew taħt ir-Repubblika lajka tat-Turkija, u l-binja kienet l-iżjed attrazzjoni fit-Turkija li żaruha turisti fl-2015 u fl-2019. F'Lulju 2020, il-Kunsill tal-Istat annulla d-deċiżjoni tal-1934 li jiġi stabbilit mużew, u l-Hagia Sophia ġiet ikklassifikata mill-ġdid bħala moskea. Id-digriet tal-1934 ġie meqjus bħala mhux konformi mal-liġi skont id-dritt Ottoman u Tork, peress li l-waqf tal-Hagia Sophia, inkarigat mis-Sultan Mehmed, kien iddeżinja s-sit bħala moskea; dawk li kienu favur id-deċiżjoni argumentaw li l-Hagia Sophia kienet proprjetà personali tas-sultan. Din id-deżinjazzjoni mill-ġdid wasslet għal kundanni mill-oppożizzjoni tat-Turkija, mill-UNESCO, mill-Kunsill Dinji tal-Knejjes, mill-Assoċjazzjoni Internazzjonali tal-Istudji Biżantini, u minn bosta mexxejja internazzjonali.
Il-Hagia Sophia nbniet mill-imperatur Ruman tal-Lvant Ġustinjanu I bħala l-katidral Kristjan ta' Kostantinopli għall-knisja statali tal-Imperu Ruman bejn il-532 u l-537. Il-knisja dak iż-żmien kienet l-ikbar spazju intern fid-dinja u minn tal-ewwel li kellha koppla b'volti li jiffurmaw triangolu b'kurvatura. Titqies bħala l-epitoma tal-arkitettura Biżantina u jingħad li "bidlet l-istorja tal-arkitettura". Il-binja attwali kienet it-tielet knisja bl-istess isem li okkupat is-sit, peress li dawk ta' qabel kienu nqerdu fir-rewwixti ta' Nika. Bħala s-sede episkopali tal-patriarka ekumeniku ta' Kostantinopli, baqgħet l-ikbar katidral fid-dinja għal kważi elf sena, sa meta tlesta l-Katidral ta' Sivilja fl-1520 fi Spanja. Permezz tal-arkitettura Biżantina sussegwenti, il-Hagia Sophia saret l-għamla paradigmatika tal-Knisja Ortodossa, u l-istil arkitettoniku tagħha ġie emulat mill-moskej Ottomani elf sena wara. Ġiet deskritta bħala binja li "għandha pożizzjoni unika fid-dinja Kristjana" u bħala ikona arkitettonika u kulturali taċ-ċivilizzazzjoni Biżantina u Ortodossa tal-Lvant. xellug|daqsminuri|L-elementi Kristjani u Musulmani fuq ġewwa tal-Hagia Sophia Bħala ċ-ċentru reliġjuż u spiritwali tal-Knisja Ortodossa tal-Lvant għal kważi elf sena, il-knisja kienet iddedikata lill-Għerf Imqaddes. Fiha ngħatat uffiċjalment l-iskomunika tal-Patriarka Mikiel I Ċerularju minn Humbert ta' Silva Candida, il-mibgħut tal-Papa Ljun IX fl-1054, att li jitqies bħala l-bidu tax-Xiżma bejn il-Lvant u l-Punent. Fl-1204, ġiet ikkonvertita matul ir-Raba' Kruċjata f'katidral Kattoliku taħt l-Imperu Latin, qabel ma reġgħet lura għand il-Knisja Ortodossa tal-Lvant meta reġa' kiseb il-poter l-Imperu Biżantin fl-1261. Id-doġe ta' Venezja li mexxa r-Raba' Kruċjata u s-Serqa ta' Kostantinopli fl-1204, Enrico Dandolo, indifen fil-knisja.
Riversleigh
Deskrizzjoni
F'Riversleigh ġew identifikati l-fossili ta' 35 speċi ta' friefet il-lejl, li hija l-iktar kollezzjoni rikka fid-dinja. Id-depożiti tal-għerien kienu partikolarment rikki fil-fossili tal-ispeċijiet ta' friefet il-lejl.
Hagia Sophia
Storja
Wara l-Waqgħa ta' Kostantinopli f'idejn l-Imperu Ottoman fl-1453, ġiet ikkonvertita f'moskea minn Mehmed il-Ħakkiem u saret il-moskea prinċipali ta' Istanbul sal-kostruzzjoni fl-1616 tal-Moskea tas-Sultan Ahmed. Malli ġiet ikkonvertita, il-qniepen, l-artal, l-ikonostażi, l-ambone, u l-battisterju tneħħew, filwaqt li l-ikonografija, bħax-xbihat bil-mużajk ta' Ġesù, ta' Santa Marija, u tal-qaddisin u tal-anġli Kristjani tneħħew jew ġew miksija bit-tkaħħil. Fost iż-żidiet arkitettoniċi Iżlamiċi kien hemm l-erba' minareti, minbar u miħrab. L-arkitettura Biżantina tal-Hagia Sophia serviet bħala ispirazzjoni għal bosta binjiet reliġjużi oħra, fosthom il-Hagia Sophia f'Thessaloniki, Panagia Ekatontapiliani, il-Moskea ta' Şehzade, il-Moskea ta' Süleymaniye, il-Moskea ta' Rüstem Pasha u l-Kumpless ta' Kılıç Ali Pasha. Il-patriarkat ġie ttrasferit lejn il-Knisja tal-Appostli Mqaddsa, li saret il-katidral tal-belt.