cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palazz tas-Sajf
daqsminuri|271x271px|Foxiang Ge (it-Torri tal-Inċens [[Buddiżmu|Buddist) f'Wanshou Shan (l-Għolja tal-Lonġevità).]] Il-Palazz tas-Sajf (biċ-Ċiniż issimplifikat: 颐和园; biċ-Ċiniż tradizzjonali: 頤和園; bil-Pinyin: Yíhéyuán) huwa kumpless enormi ta' lagi, ġonna u palazzi f'Beijing, il-belt kapitali taċ-Ċina. Fid-dinastija Qing kien ġnien imperjali. Fuq ġewwa tal-palazz hemm l-Għolja tal-Lonġevità (万寿山; 萬壽山; Wànshòu Shān), il-Lag ta' Kunming u l-Pont tas-Sbatax-il Arkata. L-erja tal-palazz hija mifruxa fuq 2.9 kilometri kwadri (1.1 mil kwadru), u tliet kwarti minnha hija ilma.
B'ispirazzjoni mill-ġonna fin-Nofsinhar taċ-Ċina, fil-Palazz tas-Sajf hemm iktar minn 3,000 binja antika Ċiniża li jospitaw kollezzjoni ta' iktar minn 40,000 tip ta' artefatti storiċi ta' siwi minn kull dinastija.
F'Diċembru 1998, l-UNESCO inkludiet il-Palazz tas-Sajf fil-Lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tagħha. Il-Palazz tas-Sajf ġie ddikjarat bħala "kapulavur tad-disinn pajsaġġistiku tal-ġonna Ċiniżi. Il-pajsaġġ naturali tal-għoljiet u tal-ilma fil-beraħ huwa kkombinat ma' karatteristiċi artifiċjali bħal paviljuni, swali, palazzi, tempji u pontijiet, sabiex jinħoloq kumpless armonjuż ta' valur estetiku straordinarju".
B'mod partikolari fl-istorja Ċiniża, il-palazz huwa wkoll il-parti ewlenija tar-Rotta Ċentrali tal-Proġett tat-Trasferiment tal-Ilma min-Nofsinhar għat-Tramuntana wara li l-ilma jiġi ttrasferit għal 1,267 kilometru (787 mil) mill-Ġibjun ta' Danjiangkou, Hubei, u b'hekk jirrappreżenta l-provvista tal-ilma prinċipali ta' Beijing.
Qabel id-dinastija Qing
L-oriġini tal-Palazz tas-Sajf imorru lura għad-dinastija Jin immexxija minn Jurchen fl-1153, meta r-raba' mexxej, Wanyan Liang (li rrenja fl-1150-1161), ittrasferixxa l-belt kapitali tad-dinastija Jin mill-Prefettura ta' Huining (li llum il-ġurnata hija d-Distrett ta' Acheng, Harbin, Heilongjiang) għal Yanjing (li llum il-ġurnata hija Beijing). Huwa ordna l-kostruzzjoni ta' palazz fl-Għoljiet Fragranti u fl-Għolja tal-Fawwara tal-Ġada fil-Majjistral ta' Beijing.
Għall-ħabta tal-1271, wara li d-dinastija Yuan stabbiliet il-belt kapitali tagħha f'Khanbaliq (li llum il-ġurnata hija Beijing), l-inġinier Guo Shoujing beda proġett tal-ilma biex jiddirieġi l-ilma mill-Fawwara ta' Shenshan (神山泉) fil-villaġġ ta' Baifu (白浮村), Changping għal-Lag tal-Punent (西湖), li iktar 'il quddiem sar il-Lag ta' Kunming. Il-mira ta' Guo kienet li joħloq ġibjun tal-ilma li jiżgura provvista tal-ilma stabbli għall-palazz.
Fl-1494, l-Imperatur Hongzhi (li rrenja fl-1487-1505) tad-dinastija Ming ordna li jinbena t-Tempju ta' Yuanjing (圓靜寺) għall-mara li rabbietu flimkien m'ommu, is-Sinjura Luo, quddiem l-Għolja tal-Buqar (瓮山), li iktar 'il quddiem ġiet imsejħa l-Għolja tal-Lonġevità. It-tempju ġie mitluq mas-snin u ġie abbandunat, u ż-żona ta' madwar l-għolja mtliet bil-veġetazzjoni. L-Imperatur Zhengde (li rrenja fl-1505-1521), li kien is-suċċessur tal-Imperatur Hongzhi, bena palazz fuq ix-xtut tal-Lag tal-Punent u kkonverta ż-żona fi ġnien imperjali. Huwa bidel l-isem tal-Għolja tal-Buqar fl-"Għolja tad-Deheb" (金山) u sejjaħ il-lag "il-Baħar tad-Deheb" (金海). Kemm l-Imperatur Zhengde kif ukoll l-Imperatur Wanli (li rrenja fl-1572-1620) kienu jieħdu pjaċir imorru bid-dgħajsa fuq il-lag. Matul ir-renju tal-Imperatur Tianqi (li rrenja fl-1620-1627), l-ikkastrat tal-qorti Wei Zhongxian ħa l-ġnien imperjali bħala l-proprjetà personali tiegħu.
Dinastija Qing
Fil-bidu tad-dinastija Qing, l-Għolja tal-Buqar kienet tintuża bħala s-sit għall-istalel taż-żwiemel fil-palazz imperjali. L-ikkastrati tal-qorti imperjali li kienu jikkommettu reati kienu jintbagħtu hemmhekk biex jaqtgħu l-ħaxix ħażin u l-ħaxix inġenerali.
Fil-bidu tar-renju tal-Imperatur Qianlong (li rrenja fl-1735-1796), inbnew bosta ġonna imperjali fiż-żona li llum il-ġurnata hija d-Distrett ta' Haidian f'Beijing, u b'hekk il-konsum tal-ilma żdied bil-bosta. Dak iż-żmien, il-biċċa l-kbira tal-provvista tal-ilma fil-Lag tal-Punent kienet tiġi mill-fawwara tal-ilma ħelu fuq l-Għolja tal-Fawwara tal-Ġada, filwaqt li frazzjon minnha kienet tiġi mix-xmara Wanquan (萬泉河). Kwalunkwe tfixkil fil-fluss tal-ilma mill-Għolja tal-Fawwara tal-Ġada kienet taffettwa s-sistemi tat-trasport u tal-provvista tal-ilma tal-belt kapitali.
Għall-ħabta tal-1749, l-Imperatur Qianlong iddeċieda li jibni palazz qrib l-Għolja tal-Buqar u l-Lag tal-Punent biex jiċċelebra għeluq snin ommu, l-Imperatriċi Armla Chongqing. Bil-ħsieb li jtejjeb is-sistema tal-ilma tal-belt kapitali, huwa ordna li l-Lag tal-Punent jitkabbar iktar lejn il-Punent biex jinħolqu żewġ lagi oħra, il-Lag ta' Gaoshui (高水湖) u l-Lag ta' Yangshui (養水湖). It-tliet lagi kienu jservu mhux biss bħala ġibjun għall-ġonna imperjali, iżda anke bħala sors tal-ilma għaż-żona agrikoli tal-madwar. L-Imperatur Qianlong sejjaħ it-tliet lagi kollettivament bħala l-"Lag ta' Kunming" għall-Vaska ta' Kunming (昆明池) mibnija mill-Imperatur Wu (li rrenja fl-141-187 Q.K.) fid-dinastija Han għat-taħri tal-flotta navali tiegħu. L-art skavata mit-tkabbir tal-Lag ta' Kunming intużat għat-tkabbir tal-Għolja tal-Buqar, li mbagħad issejħet l-"Għolja tal-Lonġevità". Il-Palazz tas-Sajf, li tlesta fl-1764 bi spiża ta' iktar minn 4.8 miljun tael tal-fidda, għall-bidu kien issejjaħ "Qingyiyuan" (清漪園; "il-Ġonna tal-Imwejġa Ċari").
Adoniran Barbosa
Adoniran Barbosa, imwieled João Rubinato (twieled fis-6 ta' Awwissu 1910 – miet fit-23 ta' Novembru 1982) kien kantant u kompożitur Brażiljan.
Palazz tas-Sajf
Dinastija Qing
Id-disinn tal-Palazz tas-Sajf ġie bbażat fuq leġġenda fil-mitoloġija Ċiniża dwar tliet muntanji divini fil-Baħar tal-Lvant, Penglai, Fangzhang (方丈) u Yingzhou (瀛洲). It-tliet gżejjer fil-Lag ta' Kunming – il-Gżira ta' Nanhu (南湖島), il-Gżira ta' Tuancheng (團城島) u l-Gżira ta' Zaojiantang (藻鑒堂島) – ġew iddisinjati biex jirrappreżentaw it-tliet muntanji mitoloġiċi, filwaqt li l-lag innifsu ġie ddisinjat abbażi tal-Lag tal-Punent f'Hangzhou. Barra minn hekk, bosta karatteristiċi arkitettoniċi fil-palazz inbnew ukoll bħala emulazzjoni ta' diversi attrazzjonijiet ta' madwar iċ-Ċina. Pereżempju: il-Moll tal-Feniċi (鳳凰墩) jirrappreżenta l-Lag ta' Tai; it-Torri ta' Jingming (景明樓) huwa simili għat-Torri ta' Yueyang, Hunan; il-Paviljun ta' Wangchan (望蟾閣) huwa simili għat-Torri tal-Grawwi Isfar; it-toroq tal-ħwienet ġew iddisinjati bħala imitazzjoni ta' dawk f'Suzhou u f'Yangzhou. Il-binja prinċipali tal-Palazz tas-Sajf hija t-"Tempju l-Kbir tal-Gratitudni u tal-Lonġevità" (大報恩延壽寺). Kien hemm ukoll Kuritur Twil li kien itwal minn 700 metru (2,300 pied) u li kien mgħammar b'tiżjin artistiku. Peress li l-palazz ma kienx mgħammar b'faċilitajiet għal soġġorn fit-tul u għall-amministrazzjoni fuq bażi ta' kuljum tal-affarijiet statali, l-Imperatur Qianlong bilkemm għex hemmhekk u kien jibqa' biss binhar kull meta kien iżuru.
Adoniran Barbosa
Bijografija
João kien is-seba' wild ta' Francesco (Fernando) Rubinato u Emma Ricchini, immigranti Taljani.
Palazz tas-Sajf
Dinastija Qing
Malli l-Imperu Qing beda t-triq tan-niżla wara r-renju tal-Imperatur Daoguang (li rrenja fl-1820-1850), il-Palazz tas-Sajf gradwalment beda jiġi ttraskurat u ġie ordnat li l-karatteristiċi arkitettoniċi fit-tliet gżejjer jiżżarmaw għaliex l-ispejjeż tal-manutenzjoni kien għoljin wisq.
Adoniran Barbosa
Bijografija
Fl-1941 beda jieħu sehem fir-radjudrammi tal-istazzjon Rádio Record. Huwa baqa' ma' dak l-istazzjon sakemm irtira fl-1972; janima b'leħnu lil diversi karattri popolari maħluqa flimkien mal-kittieb Osvaldo Moles.
Palazz tas-Sajf
Dinastija Qing
Fl-1860, l-Alleanza ta' Tmien Nazzjonijiet serqet ir-rikkezzi tal-Palazz tas-Sajf fl-aħħar tat-Tieni Gwerra tax-Xaħxieħa u fit-18 ta' Ottubru 1860 il-Brittaniċi ħarqu l-Palazz tas-Sajf l-Antik fil-qrib (imsejjaħ Yuanmingyuan biċ-Ċiniż). Il-qerda tal-palazz ġiet ordnata minn Lord Elgin, il-Kummissarju Għoli Brittaniku għaċ-Ċina, u twettqet b'rispons għat-tortura u t-tfigħ il-ħabs ta' żewġ mibgħuta Brittaniċi, ġurnalist ta' The Times u l-iskorti tagħhom. Il-qerda ta' partijiet kbar mill-Palazz tas-Sajf għadha tqanqal għadab sa llum fiċ-Ċina.
Adoniran Barbosa
Bijografija
Huwa ħoloq ukoll l-hekk imsejħa "Samba Paulista" tip differenti ta' samba carioca tradizzjonali.
Palazz tas-Sajf
Dinastija Qing
Bejn l-1884-1895, matul ir-renju tal-Imperatur Guangxu (li rrenja fl-1875-1908), l-Imperatriċi Armla Cixi x'aktarx li ordnat sa 22 miljun tael tal-fidda, li oriġinarjament kienu allokati għall-immodernizzar tal-flotta navali tad-dinastija Qing (il-Flotta ta' Beiyang), biex minflok jintużaw għar-rikostruzzjoni u għat-tkabbir tal-Palazz tas-Sajf f'għeluq is-60 sena tagħha; madankollu xi sorsi oħra jiddikjaraw li ġew allokati massimu ta' sitt miljun tael, u l-ebda minnhom ma ġew mill-baġit kapitali tal-flotta navali, iżda l-imgħax li kien ġie ġġenerat biss. Peress li l-fondi kienu limitati, ix-xogħlijiet ta' kostruzzjoni ġew ikkonċentrati fuq il-binjiet quddiem l-Għolja tal-Lonġevità u d-digi madwar il-Lag ta' Kunming. Il-Palazz tas-Sajf ingħata wkoll l-isemm attwali biċ-Ċiniż, "Yiheyuan" (頤和園), fl-1888.
Fl-1900, lejn l-aħħar tar-Ribelljoni tal-Lottaturi, il-Palazz tas-Sajf ġarrab xi ħsarat mill-ġdid meta l-forzi tal-Alleanza ta' Tmien Nazzjonijiet qerdu l-ġonna imperjali u ħatfu bosta artefatti maħżuna fil-palazz. Il-palazz ġie rrestawrat sentejn wara.
Wara d-dinastija Qing
Fl-1912, wara l-abdikazzjoni ta' Puyi, l-Aħħar Imperatur, il-Palazz tas-Sajf sar il-proprjetà privata tal-eks familja imperjali tal-Imperu Qing. Sentejn wara, il-Palazz tas-Sajf infetaħ għall-pubbliku u bdew jinbigħu l-biljetti għad-dħul. Fl-1924, wara t-tkeċċija ta' Puyi mill-Belt Projbita minn Feng Yuxiang, il-gvern muniċipali ta' Beijing ħa f'idejh l-amministrazzjoni tal-Palazz tas-Sajf u kkonvertih f'park pubbliku.
Wara l-1949, għal żmien qasir il-Palazz tas-Sajf ospita l-Iskola tal-Parti Ċentrali tal-Partit Komunista taċ-Ċina. Ħafna mill-ħbieb ta' Mao Zedong u esponenti ewlenin fil-Partit Komunista, bħal Liu Yazi u Jiang Qing, għexu hemm ukoll. Mill-1953 'l hawn, saru bosta xogħlijiet ta' restawr u ta' rinnovazzjoni fil-Palazz tas-Sajf, u issa huwa miftuħ għall-pubbliku bħala attrazzjoni turistika u park. nofs|daqsminuri|653x653px|Il-Palazz tas-Sajf fl-1888.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Attrazzjonijiet
Il-Palazz tas-Sajf huwa ċċentrat madwar l-Għolja tal-Lonġevità u l-Lag ta' Kunming, u dan tal-aħħar ikopri kważi tliet kwarti mill-erja tal-kumpless. Il-biċċa l-kbira tal-binjiet importanti nbnew tul l-assi tat-Tramuntana u n-Nofsinhar tal-Għolja tal-Lonġevità, li hija maqsuma fin-naħa ta' quddiem u n-naħa ta' wara. Hemm tliet gżejjer żgħar fil-Lag ta' Kunming: il-Gżira ta' Nanhu, il-Gżira ta' Zaojiantang u l-Gżira ta' Zhijingge. Id-Diga tal-Punent tal-Lag ta' Kunming taqsam il-lag fi tnejn. Id-Diga tal-Lvant inbniet matul ir-renju tal-Imperatur Guangxu. L-attrazzjonijiet fil-Palazz tas-Sajf jistgħu jinqasmu f'sitt sezzjonijiet differenti jew żoni xeniċi: is-Swali, l-Għolja tal-Lonġevità, il-Lag ta' Kunming, iż-Żona Xenika tal-Bieda u tal-Insiġ, il-Kuritur Twil, u ż-żona tal-Assi Ċentrali. Il-Palazz tas-Sajf huwa fost l-iżjed destinazzjonijiet li jżuruh nies fiċ-Ċina, u jikklassifika fost l-ogħla ħamsa, u jattira madwar 10 miljun turist kull sena. daqsminuri|It-Torri ta' Wenchang. daqsminuri|Dettall tat-tiżjin tas-soqfa imperjali. daqsminuri|Paiyun Dian (is-Sala tal-Għejbien tas-Sħab) u Foxiang Ge (it-Torri tal-Inċens Buddist) f'Wanshou Shan (l-Għolja tal-Lonġevità). daqsminuri|Wieħed mill-pontijiet tal-Palazz tas-Sajf.
In-naħa ta' quddiem tal-għolja
daqsminuri|Il-Paviljun ta' Wenchang. daqsminuri|Riljiev ta' tliet draguni Ċiniżi.
In-naħa ta' wara tal-għolja
daqsminuri|Il-Lag ta' Kunming. daqsminuri|Il-Pont tas-Sbatax-il Arkata.
Gżira ta' Nanhu
daqsminuri|Parti minn affresk ta' paviljun tal-Palazz tas-Sajf.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżvizzera
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Iżvizzera jirrappreżenta lill-Iżvizzera fil-futbol internazzjonali. It-tim hu kkontrollat mis-Swiss Football Association.
Tbilisi
Tbilisi (IPA: /təbɪˈliːsi, f'xi lingwi li magħrufa bl-isem ta' qabel l-1936 Tiflis (/ˈtɪflɪs/), hija l-kapitali u l-akbar belt tal-Ġeorġja, li tinsab fuq ix-xtut tax-Xmara Kura b'popolazzjoni ta' madwar 1.5 miljun ruħ. Tbilisi twaqqfet fil-ħames seklu AD minn Vakhtang I tal-Iberja, u sa minn dak iż-żmien servet bħala l-kapitali ta’ diversi renji u repubbliki Ġeorġjani. Bejn l-1801 u l-1917, bħala parti mill-Imperu Russu, Tiflis kienet is-sede tal-Viċirejaltà tal-Kawkasu, li tiggverna kemm il-partijiet tat-Tramuntana kif ukoll tan-Nofsinhar tal-Kawkasu.
Minħabba l-lokalità tagħha f'salib it-toroq bejn l-Ewropa u l-Asja, u l-prossimità tagħha mat-Triq tal-Ħarir, matul l-istorja, Tbilisi kienet punt ta' kunflitt fost diversi poteri globali. Anke llum il-pożizzjoni tal-belt tiżgura l-postha bħala rotta ta' tranżitu importanti għall-proġetti tal-enerġija u l-kummerċ. L-istorja ta’ Tbilisi hija riflessa fl-arkitettura tagħha, li hija taħlita ta’ strutturi medjevali, neoklassiċi, Beaux Arts, Art Nouveau, Stalinisti u Moderni.
Storikament, Tbilisi għexu fiha nies ta' diversi sfondi kulturali, etniċi u reliġjużi, għalkemm hija primarjament Kristjana Ortodossa tal-Lvant. Id-destinazzjonijiet turistiċi notevoli tagħha jinkludu l-katidrali Sameba u Sioni, Pjazza Ħelsien, Vjal Rustaveli u Vjal Agmashenebeli, il-Fortizza medjevali ta’ Narikala, it- Teatru tal-Opra psewdo-Moru, u l- Mużew Nazzjonali Ġorġjan. Il-klima f'Tbilisi tvarja bejn 20 - 32 °C fis-sajf u -1 - 7 °C fix-xitwa.
Ismijiet u etimoloġija
L-isem "Tbilisi" ġej mill-Ġorġjan Qadim Tbilisi (Asomtavruli: ႧႡႨႪႨႱႨ, Mkhedruli: თბილისი), u aktar minn tpili ( Ġorġjan Modern: თბილი, sħun, innifsu mill-Ġorġjan Qadim: ႲႴႨႪႨ ṭpili). L-isem Tbilisi (il-post tas-sħana) ingħata għalhekk lill-belt minħabba l-bosta nixxiegħat sħan sulferiċi fiż-żona.
Sal-1936, l-isem tal-belt fil-biċċa l-kbira tal-lingwi segwa l-pronunzja Persjana Tiflis, filwaqt li l-isem Ġorġjan kien ტფილისი (Ṭpilisi).
Fis-17 ta' Awwissu 1936, b'ordni tat-tmexxija Sovjetika, l-ismijiet uffiċjali bir-Russu ta' diversi bliet ġew mibdula biex jaqblu aktar mal-lingwa lokali. Barra minn hekk, il-forma tal-lingwa Ġorġjana Ṭpilisi ġie modernizzat fuq il-bażi ta' proposta minn lingwisti Ġeorġjani; il-komponent Ġorġjan antik ტფილი (ṭpili) ġie sostitwit minn dak aktar ġdid თბილი (tbili). Din il-formola kienet il-bażi għal isem Russu uffiċjali ġdid (Тбилиси Tbilisi). Il-biċċa l-kbira tal-lingwi l-oħra sussegwentement adottaw il-forma l-ġdida tal-isem, iżda xi lingwi bħat-Tork, il-Persjan, il-Grieg, l-Ispanjol u l-Ġermaniż żammew varjant ta’ Tiflis.
Fl-20 ta' Settembru 2006, il-parlament Ġorġjan għamel ċerimonja li tiċċelebra s-70 anniversarju mil-bidla tal-isem.
Xi wħud mill-ismijiet tradizzjonali ta 'Tbilisi f'lingwi oħra tar-reġjun għandhom għeruq differenti. L-isem Ossetjan Калак ( Kalak ) ġejja mill-kelma Ġorġjana ქალაქი ( kalaki ) tfisser sempliċiment belt. L-ismijiet taċ-Ċeċen u l-Ingush għall-belt jużaw forma simili jew l-istess bħall-ismijiet tagħhom għall-pajjiż tal-Ġeorġja ( Гуьржех Gürƶex ) kif jagħmel l-isem storiku Kabardian ( Курджы Kwrdžə ), filwaqt li Abkhaz Қарҭ ( Ķarţ ) huwa mill- Mingrelian ქართი ( Karti ).
Storja
xellug|daqsminuri| Il-Basilika Anchiskhati hija l-eqdem knisja li fadal fi Tbilisi
Storja bikrija
L-arkeoloġi skoprew evidenza ta' abitazzjoni kontinwa tas-subborg ta' Tbilisi ta' Dighomi minn Żmien il-Bronż bikri, u artifatti tal-ġebel li jmorru għaż-żmien Paleolitiku.
Ir-Re Dachi tal-Iberja (r. 522–534), is-suċċessur ta' Vakhtang I, ċaqlaq il-kapitali tal-Iberia minn Mtskheta għal Tbilisi u beda l-bini tal-ħitan tal-fortizza li kellha sservi bħala l-konfini l-ġodda tal-belt. Mis-sitt seklu, Tbilisi kibret b'pass kostanti minħabba l-pożizzjoni strateġika fir-reġjun flimkien ma' rotot importanti ta' kummerċ u vjaġġar bejn l-Ewropa u l-Asja.
Dominazzjoni barranija
Il-pożizzjoni strateġika ta' Tbilisi fil-qalba tal-Kawkasu bejn l-Ewropa u l-Asja, għamlet lill-belt oġġett ta' rivalità fost id-diversi poteri tar-reġjun, bħall-Imperu Ruman, Parthia, Sassanid Persja, Għarab Musulmani, l-Imperu Biżantin, u t-Torok Seljuk. L-iżvilupp kulturali tal-belt kien kemmxejn dipendenti fuq min ħakem il-belt matul iż-żmien, għalkemm Tbilisi sar pjuttost kożmopolitana minn kmieni fl-istorja tagħha.
Bejn il-570 u l-580, il-Persjani ħakmu l-belt sa s-627, meta Tbilisi inħatfet mill-armati Biżantini/Khażari u aktar tard, fis-736–738, armati Għarab daħlu fil-belt taħt Marwan II. Wara dan, l-Għarab stabbilixxew emirat iċċentrat f'Tbilisi. Fl-764, waqt li kienet għadha taħt kontroll Għarbi, il-belt sfat maħkuma mill-gdid mill-Khażari. Fl-853, l-armati tal-mexxej Għarbi Bugha Al-Turki invadew Tbilisi sabiex jinfurzaw ir-radd tagħha lejn Abbasid. Id-dominazzjoni Għarbija ta’ Tbilisi kompliet sa madwar l-1050. Fl-1065, is-Sultan Seljuk Alp Arslan għamel kampanja militari kontra r-Renju tal-Ġeorġja, ħataf Tbilisi, u bena moskea fil-belt.
Kapitali tal-Ġeorġja
Fl-1121, wara ġlied qawwi mas-Seljuki, it-truppi tar-Re David IV ta' Ġeorġja assedjaw Tbilisi għal sena sħiħa u b'riżultat ta' dan David ċaqlaċ ir-residenza tiegħu minn Kutaisi għal Tbilisi, u għamilha l-kapitali tal-iStat Ġorġjan magħqud, b'hekk inawgura l-Età tad-Deheb Ġorġjana. Mis-sekli 12-13, Tbilisi saret qawwa reġjonali b'ekonomija soda u produzzjoni kulturali tal-għaġeb. Sal-aħħar tas-seklu 12, il-popolazzjoni ta’ Tbilisi kienet laħqet il-100,000. Il-belt saret ukoll ċentru letterarju u kulturali importanti, mhux biss għall-Ġeorġja, iżda wkoll għad-dinja Ortodossa tal-Lvant ta' dak iż-żmien. Matul ir-renju tar-Reġina Tamar, Shota Rustaveli ħadem f'Tbilisi waqt li kiteb il-poeżija epika leġġendarja tiegħu, "Il-Kavallier fil-Ġilda tal-Pantera". Dan il-perjodu spiss jissejjaħ "Iż-Żmien tad-Deheb tal-Ġeorġja" jew ir- Rinaxximent Ġeorġjan.
Dominazzjoni Mongola u instabbiltàjiet oħra
Bejn l-aħħar tas-seklu 14 u tmiem is-seklu 18, Tbilisi reġa' tnħakem minn diversi poteri barranin. F’diversi okkażjonijiet, il-belt kienet saħansitra tinħaraq għal kollox. Fl-1386, Tbilisi ġiet invaduta diversi drabi mill-armati ta' Tamerlane. Fl-1440, il-belt inqerdet minn Jahan Shah (is-Shah tal-belt ta' Tabriz, il-Persja). Mill-1477 sal-1478, il-belt kienet maħkuma mit-tribujiet Ak Koyunlu ta ' Uzun Hassan.
Kontroll Iranjan
daqsminuri| Tbilisi skont il-vjaġġatur Franċiż Jean Chardin, 1671 daqsminuri| Illustrazzjoni tal-1717 tat-Teflis minn Joseph Pitton de Tournefort Sa mill-1510iet, Tbilisi u r-renji ta' Kartli u Kakheti saru territorji vassalli tal-Iran Safavid. Fl-1522, Tbilisi kienet mgħassa għall-ewwel darba minn forza Safavid kbira. Wara l-mewt tar-re(shah) Ismail I (r. 1501–1524), ir-re David X ta' Kartli keċċa lill-Iranjani. Matul dan il-perjodu, ħafna partijiet ta' Tbilisi ġew rikostitwiti u mibnija mill-ġdid. L-erba' kampanji tar-re Tahmasp I (r. 1524–1576) irriżultaw fl-okkupazzjoni mill-ġdid ta' Kartli u Kakheti, u forza tas-Safavidi kienet stazzjonata b'mod permanenti f'Tbilisi mill-1551 'il quddiem. Bit-Trattat ta' Amasya tal-1555, u b'mod aktar sod mill-1614 sal-1747, b'intervalli qosra, Tbilisi kienet belt importanti taħt il-ħakma Iranjana, u serviet bħala sede tar-rejiet vassalli Iranjani ta' Kartli, li kienu moghtija bit-titolu ta vali mix-shah. Fl-1718, is-senat Venezjana talab lill-imperatur Safavid Soltan Hoseyn biex jipproteġi lill-Armeni Kattoliċi u lill-missjunarji Kapuċċini f'Tbilisi mill-Armeni Gregorjani. Taħt it-tmexxija ta' Teimuraz II u Heraclius II, Tbilisi saret ċentru politiku u kulturali vibranti ħieles mill-ħakma barranija—iżda, jibżgħu mit-theddida kostanti ta' invażjoni, il-mexxejja tal-Ġeorġja fittxew il-protezzjoni Russa fit-Trattat ta' Georgievsk tal-1783. Minkejja dan il-ftehim, il-belt ġiet maħkuma u meqruda fl-1795 mill-Qajar Iranjan Agha Mohammad Khan, li fittex li jerġa' jistabbilixxi s-sovranità tradizzjonali tal-Iran fuq ir-reġjun. xellug|daqsminuri| L-arma ta' Tiflis taħt il-ħakma Russa Fl-1801, l-Imperu Russu annessa r-Renju Ġorġjan ta' Kartli-Kakheti (li tiegħu Tbilisi kienet il-kapitali), u aktar tard ikkonsolida l-ħakma tiegħu bit-Trattat ta' Gulistan tal-1813, li temm il-kontroll Iranjan tal-Ġeorġja. Fi ħdan ir-Russja Tsarista, Tbilisi (magħrufa dak iż-żmien bħala Tiflis) kienet inkluża fil-kontea ta' Tiflis Uyezd fl-1801, u saret iċ-ċentru amministrattiv tal- Gvernatur ta' Tiflis (Gubernia) wara t-twaqqif ta' dan tal-aħħar fl-1846. Amministraturi Imperjali Russi implimentaw pjan ta' belt ġdida fi stil Ewropew u kkummissjonaw bini ġdid fi stili tal-Punent. Inbnew toroq u ferroviji biex jgħaqqdu Tbilisi ma' bliet importanti oħra fl-Imperu Russu, bħal Batumi u Poti. Sas-snin 50, Tbilisi reġgħet ħarġet bħala ċentru kummerċjali u kulturali ewlieni. Uħud bħal Ilia Chavchavadze, Akaki Tsereteli, Mirza Fatali Akhundzade, Iakob Gogebashvili, Alexander Griboyedov u ħafna statisti, poeti u artisti oħra kollha sabu darhom fi Tbilisi. Il-belt kellha bosta viżitaturi u kienet apprezzata ferm minn Alexander Pushkin, Leo Tolstoy, Mikhail Lermontov, il-familja Romanov u oħrajn. L-arterja l-ġdida ewlenija mibnija taħt l-amministrazzjoni Russa kienet Golovin Avenue (il-lum Vjal Rustaveli), li fiha l-Viċirejiet tal-Kawkasu stabbilixxew ir-residenza tagħhom. Għal ħafna mill-bidu tas-seklu 19, l-akbar grupp etniku ta' Tbilisi kien l-Armenjan, u f'xi waqtiet kien jikkostitwixxu 74.3% tal-popolazzjoni. daqsminuri| Tiflis minn Mikhail Lermontov, 1837
Indipendenza qasira
Wara r- Rivoluzzjoni Russa tal-1917, il-belt serviet bħala s-sit tal-gvern interim tat-Transkawaksu, li fir-rebbiegħa tal-1918 stabbilixxa għal ftit taż-żmien il-Federazzjoni Transkawkasjana indipendenti bil-kapitali fi Tbilisi. F’dan iż-żmien, Tbilisi kellha bejn wieħed u ieħor l-istess numru ta’ Armeni daqs Ġorġjani, bir-Russi bħala t-tielet l-akbar grupp etniku. Kien fil-palazz tal-ex Viċire tal-Kawkasu fejn l-indipendenza ta’ tliet nazzjonijiet Transkakasjani – il-Ġeorġja, l- Armenja u l-Ażerbajġan – ġiet iddikjarata mill-kunsilli nazzjonali rispettivi tagħhom bejn is-26 u t-28 ta’ Mejju 1918. Wara dan, Tbilisi serviet bħala l-kapitali tar-Repubblika Demokratika tal-Ġeorġja sal-25 ta’ Frar 1921. Mill-1918 sal-1919, il-belt serviet ukoll b'mod konsekuttiv bħala l-kwartieri ġenerali tal-garniġjon Ġermaniż tal-pajjiż  u aktar tard is-27 Diviżjoni Ingliża; Tbilisi kienet ukoll l-uffiċċju ewlieni tal-Kap Kummissarju Brittaniku fit-Transkawkasia, Oliver Wardrop u l-Kummissarju Għoli għall-Armenja, il-Kurunell William N. Haskell.
Ħakma Sovjetika
daqsminuri| L-Armata l-Ħamra daħlet f’Tbilisi fil-25 ta’ Frar 1921 Fl-1921, ir-Repubblika Demokratika tal-Ġeorġja kienet okkupata mill-forzi Bolxeviki Sovjetiċi mir-Russja, u sal-1936 Tbilisi serviet, l-ewwel, bħala l-belt kapitali tas-SFSR Transkawkasjana (li kienet tinkludi l-Armenja, l-Ażerbajġan u l-Ġeorġja), u wara, sal-1991, bħala l-kapitali tar- Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ġeorġja. Matul il-ħakma Sovjetika, il-popolazzjoni ta' Tbilisi kibret b'mod sinifikanti, il-belt saret aktar industrijalizzata, u saret ukoll ċentru politiku, soċjali u kulturali importanti tal-Unjoni Sovjetika. Fl-1980 il-belt ospitat l-ewwel festival tal-mużika rock fl-Unjoni Sovjetika, sanzjonat mill-istat. Bħala destinazzjoni turistika ewlenija kemm għaċ-ċittadini Sovjetiċi kif ukoll għal viżitaturi barranin, il-"Belt il-Qadima" ta' Tbilisi (il-viċinat fi ħdan il-ħitan oriġinali tal-belt) ġiet rikostitwita fis-snin sebgħin u tmeninijiet.
Wara l-indipendenza
Mit-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika, Tbilisi esperjenzat perjodi ta’ instabbiltà u taqlib sinifikanti. Wara gwerra ċivili qasira, li l-belt ġarrbet għal ġimagħtejn bejn Diċembru 1991 u Jannar 1992 (meta tqabdu bejniethom il-forzi pro-Gamsakhurdia u l-Oppożizzjoni), Tbilisi rat konfronti armati frekwenti fost diversi klannijiet tal-mafja u operaturi kummerċjali illegali. Anke matul l-Era Shevardnadze (1993–2003), il-kriminalità u l-korruzzjoni saru rampanti fil-livelli kważi kollha tas-soċjetà. Ħafna setturi tas-soċjetà ftaqru minħabba l-qgħad ikkawżat mill-kroll tal-ekonomija. Iċ-ċittadini medji ta' Tbilisi bdew isiru dejjem aktar diżillużi bil-kwalità tal-ħajja fil-belt (u fin-nazzjon in ġenerali). Protesti tal-massa li saru f'Novembru 2003 wara elezzjonijiet parlamentari ffalsifikati wasslu biex aktar minn 100,000 ruħ niżlu fit-toroq u nfexxew fl-hekk imsejjħa Rivoluzzjoni tal-Warda. Mill-2003 'l hawn, Tbilisi esperjenzat stabbiltà konsiderevoli, b'rati ta' kriminalità dejjem jonqsu, ekonomija mtejba, u boom fil-proprjetà immobbli. Matul il- gwerra tal-Ossezja tan-Nofsinhar tal-2008, iż-żona ta' Tbilisi intlaqtet minn diversi attakki mill-ajru Russi.
Wara l-gwerra, inbdew diversi proġetti fuq skala kbira, inkluża sistema tat-tram, bypass tal-ferrovija u rilokazzjoni tal-istazzjon ċentrali, u awtostradi urbani ġodda. F’Ġunju tal-2015, għargħar qatel mill-inqas għoxrin persuna u wassal biex annimali miż-żoo tal-belt joħorġu fit-toroq.
Noti
<references group="lower-alpha" responsive="1">
Santa Luċija (diżambigwazzjoni)
Santa Luċija jista' jirreferi għal:
Fażi tal-gruppi tal-UEFA Champions League 2012–13
Il-fażi tal-gruppi tal-UEFA Champions League 2012–13 tikkonsisti 32 timijiet: it-22 kwalifikanti awtomatiċi u l-10 rebbieħa tar-rawnd tal-play-off (5 permezz tar-Rotta taċ-Ċampjins u 5 permezz tar-Rotta tal-Kampjonat).
It-timijiet kienu abbozzati fi tmien gruppi ta' erba', u jilgħabu bil-bażi ta' home-u-away. L-ewwel żewġ timijiet f'kull grupp javvanza sal-aħħar 16, filwaqt li t-timijiet tat-tielet post jaqgħu għall-aħħar 16 tal-UEFA Europa League.
Gruppi
Il-ġranet tal-gruppi kienu fit-18–19 ta' Settembru, 2–3 ta' Ottubru, 23–24 ta' Ottubru, 6–7 ta' Novembru, 20–21 ta' Novembru, u 4–5 ta' Diċembru 2012.
Grupp Ċ
<div id="Málaga v Zenit St. Petersburg">
<div id="Anderlecht v Málaga">
<div id="Milan v Málaga">
<div id="Zenit St. Petersburg v Málaga">
<div id="Málaga v Anderlecht">
Grupp E
<div id="Shakhtar Donetsk v Nordsjælland">
<div id="Nordsjælland v Chelsea">
<div id="Nordsjælland v Juventus">
<div id="Juventus v Nordsjælland">
<div id="Nordsjælland v Shakhtar Donetsk">
<div id="Chelsea v Nordsjælland">
Elezzjonijiet Ġenerali 2017 (Malta)
L-Elezzjonijiet Ġenerali saru nhar is-Sibt 3 ta’ Ġunju 2017. 333,380 kienu eliġibbli li jivvutaw biex jagħżlu l-Partit politiku li jmexxi lil Malti u r-rappreżentanti fil-Parlament għat-13-il Leġislatura mill-Indipendenza 'l hawn. Dan wara waħda mill-iqsar kampanji elettorali fl-istorja ta' Malta, uffiċjalment ħames ġimgħat.
Il-Partit Laburista kiseb 170,976 vot; 35,280 aktar mill-Partit Nazzjonalista li kiseb 135,696 vot; u bħala persentaġġi l-PL ġab 55% u l-PN 43.7%, kważi ripetizzjoni tal-istess riżultat tal-Elezzjonijiet Ġenerali 2013 (Malta). Fil-fatt din kienet l-ikbar rebħa elettorali f'Malta minn wara l-Indipendenza sa dakinhar.
Elezzjoni bikrija
Nhar l-1 ta' Mejju 2017, il-Priministru Joseph Muscat ħabbar waqt mass meeting tal-Partit Laburista fl-okkażjoni ta' Jum il-Ħaddiem, li wara l-instabbiltà li nħolqot fil-pajjiż wara l-akkużi ta' korruzzjoni fil-konfront tiegħu u ta' martu, dakinhar stess kien se jmur għand il-President tar-Repubblika Marie Louise Coleiro Preca fil-Palazz ta' Sant'Anton biex jissuġġerilha li l-Parlament jiġi xolt u tissejjaħ elezzjoni ġenerali bil-Parlament ixolji dakinhar stess, waqt li l-elezzjoni ġenerali ssir is-Sibt 3 ta’ Ġunju 2017.
Voti mhux miġbura
Kienu 8,372 ruħ li ma ġabrux il-vot tagħhom (2.4%), minn 341,856 li setgħu jivvutaw. L-iktar li ma nġabrux voti kien mit-Tnax-il Distrett (1,634 vot) - il-Mellieħa, l-Manikata, in-Naxxar, Baħar iċ-Ċagħaq, San Pawl il-Baħar u Burmarrad; mill-Għaxar Distrett (1,138 vot - Gżira, Pembroke, San Ġiljan, Paceville u Tas-Sliema; ; u mit-Tlettax il-Distrett ta' Għawdex (884 vot).
Dawn iġibu 1,849 iktar minn kemm ma nġabrux fl-Elezzjonijiet Ġenerali tal-2013, li kienu 6,523 persuna.
Voti mitfugħa u Voti validi
Kienu 92.1% ta' dawk eleġibbli li marru jivvutaw, jiġifieri 314,696 minn 341,856 li kienu eleġibbli.
Voti validi kien hemm 98.7%, jiġifieri 310,665.
Voti invalidi kienu 1.3%, jiġifieri 4,031.
Eletturi
8,730 elettur kienu eletturi ġodda li ħafna minnhom kienu għadhom ma għalqux 18-il sena fl-Elezzjonijiet Ġenerali tal-2013.
Kandidati
Għall-Elezzjoni Ġenerali 2017, b’kollox ikkontestaw 210 kandidat. It-tliet partiti - il-Partit Laburista, il-Partit Nazzjonalista, l-Alternattiva Demokratika u l-Moviment Patrijotti - kellhom kandidati fuq id-distretti kollha li jammontaw għal tlettax-il distrett elettorali.
Il-Partit Laburista ippreżenta 70 kandidat, waqt li l-Partit Nazzjonalista ippreżenta 110 kandidat, l-Alternattiva Demokratika ippreżentat 10 kandidati u l-Moviment Patrijotti 15-il kandidat. Minbarra dawn kien hemm ukoll 3 kandidat mill-Alleanza Bidla, u żewġ kandidati Indipendenti.
Stħarriġ tal-Opinjoni Pubblika qabel l-Elezzjoni
Stħarriġ tal-Maltatoday ippubblikat jumejn qabel l-elezzjoni ġenerali kien juri li l-Partit Laburista kellu vantaġġ ta’ 5 fil-mija fuq il-Partit Nazzjonalista. Stħarriġ tat-Torċa u ta' Dr Vincent Marmara ippubblikat sitt ijiem qabel l-elezzjoni ġenerali kien juri li l-Partit Laburista kellu vantaġġ ta’ 11 fil-mija fuq il-Partit Nazzjonalista, kif fil-fatt ġab.
Riżultat elettorali
Il-Partit Laburista kiseb 170,976 vot, 35,280 aktar mill-Partit Nazzjonalista li ġab 135,696 vot (jekk jingħadu l-voti tal-Partit Demokratiku li ħareġ taħt il-lista tal-PN); u bħala persentaġġi l-PL ġab 55% u l-PN 43.7%, kważi ripetizzjoni tal-istess riżultat tal-Elezzjonijiet Ġenerali 2013 (Malta). Fl-2013 il-PL kien ġab 167,533 vot (54.8%) u allura żied 3,443 vot. Il-PN kien ġab 132,426 (43.3%) u żied 3,270.
Alternattiva Demokratika kisbet 2,564 vot jew 0.83%, il-Moviment Patrijotti Maltin kiseb 1,117 vot jew 0.36% u l-kandidati Indipendenti kisbu 91 vot jew 0.03%.
L-Ewwel Distrett
Dan id-distrett kien jinkludi l-Belt, il-Ħamrun, il-Marsa, Tal-Pieta, Gwardamangia u Santa Venera.
Dan meta fl-2013 il-PL kiseb 55% u l-PN 44%.
B’hekk il-PL żied il-voti bi 2% u l-PN naqqas bi 2%.
It-Tieni Disrett
Dan id-distrett kien jinkludi l-Birgu, l-Isla, Bormla, Ħaż-Żabbar, St. Peter’s (Ħaż-Żabbar), il-Fgura, il-Kalkara u x-Xgħajra.
Il-PL ġab 71% waqt li l-PN ġab 28%, bħal erba' snin qabel.
Tielet Distrett
B’hekk il-PL żied il-voti bi 2% u l-PN naqqas bi 1%.
Raba’ Distrett
Dan id-distrett jikkonsisti fil-Fgura, il-Gudja, Raħal Ġdid, Santa Luċija u Ħal Tarxien.
Il-PL ġab 68% mentri l-PN kiseb 31%.
Il-PL żied il-voti bi 1% u l-PN naqqas bi 1% fuq l-2013.
Ħames Distrett
Dan id-distrett huwa iffurmat minn Birżebbuġa, Ħal Kirkop, l-Imqabba, Ħal Farruġ, il-Qrendi, Ħal Safi, iż-Żurrieq u Bubaqra (Żurrieq).
Il-PL kiseb 66% waqt li l-PN ġab 33%.
Mentri fl-2013 kienu kisbu 67% u 32%.
PL naqqas bi 1% waqt li l-PN żied b'1%.
Minn dan id-distrett, din id-darba l-PL tilef siġġu. Din kienet l-ewwel darba wara ħafna żmien li ma ħariġx Karmenu Vella mal-PL.
Sitt Distrett
Dan id-distrett jikkonsisti f’Ħal Qormi, is-Siġġiewi u Ħal Luqa.
Seba’ Distrett
Dan id-distrett huwa iffurmat minn Ħaż-Żebbuġ, Ħad Dingli, l-Imġarr, l-Imtarfa, r-Rabat, il-Baħrija (Rabat) u tal-Virtù (Rabat).
Il-PL kiseb 56% waqt li l-PN ġab 42% bħal erba' snin qabel.
Tmien Distrett
Dan id-distrett jikkonsisti f’Ħal Balzan, Birkirkara, Fleur-de-Lys (Birkirkara), Swatar (Birkirkara), l-Iklin u Ħal Lija.
Il-PL ġab 45% mentri l-PN kiseb 53%.
Erba’ snin ilu kienu kisbu 48% u 49% rispettivament waqt li l-AD kienu ġabu 2.5%.
PL naqqas b’madwar 3%, AD naqqas 2% u l-PN żied b’4%.
Disa’ Distrett
Dan id-distrett huwa iffurmat mill-Għargħur, l-Imsida, is-Swatar (l-Imsida), San Ġwann, Kappara (San Ġwann), is-Swieqi, Madliena (Swieqi) u Ta’ Xbiex.
Dan ifisser li l-PL naqqas b’madwar 1% u l-PN żied b’2%.
Għaxar Distrett
Id-distrett jikkonsisti fil-Gżira, in-Naxxar, Baħar iċ-Ċagħaq (Naxxar), Pembroke, San Ġiljan, Paceville (San Ġiljan) u Tas-Sliema.
Il-PL kiseb 38% u l-PN kiseb 60%, u AD 1%.
Erba’ snin qabel kienu kisbu 39% u 57% waqt li l-AD madwar 3%.
Dan ifisser li l-PL naqqas 1%, AD naqqas 2% u l-PN żied b’3%.
Ħdax-il Distrett
Id-distrett huwa iffurmat mill-Imdina, Ħ’Attard, il-Mosta u Burmarrad (San Pawl il-Baħar).
Il-PL kiseb 43% waqt li l-PN ġab 55%.
Fl-aħħar elezzjoni kienu ġabu 42% u 55%.
PL żied b’1% u l-PN baqa' l-istess.
Tnax-il Distrett
Dan id-distrett huwa iffurmat mill-Mellieħa, in-Naxxar u San Pawl il-Baħar.
Il-PL kiseb 47% waqt li l-PN ġab 51%.
Erba’ snin ilu kienu kisbu 47% u 50%.
PL baqa’ l-istess u l-PN żdied bi 1%.
Tlettax-il Distrett
Fid-distrett iffurmat minn Għawdex u Kemmuna,
Erba’ snin ilu kienu kisbu 49% u 50% rispettivament.
Din kienet l-ewwel darba li l-PL ġab maġġoranza ta' voti f'dan id-distrett.
Kandidati eletti f'kull distrett
L-Ewwel Distrett: Partit Laburista: Jose Herrera (4,630), Aaron Farrugia (3,600), Deo Debattista (2,378); Partit Nazzjonalista: Mario de Marco (4,721), Claudio Grech (2,606)
It-Tieni Distrett: Partit Laburista: Joseph Muscat (14,674), Helena Dalli (650), Joe Mizzi (768), Chris Agius (527); Partit Nazzjonalista: Stephen Spiteri (527)
It-Tielet Distrett: Partit Laburista: Chris Fearne (4,693), Carmelo Abela (2,892), Silvio Grixti (2,452), Helena Dalli (1,787); Partit Nazzjonalista: Mario Galea (1,763), Ir-Raba Distrett: Partit Laburista: Chris Fearne (5,405), Konrad Mizzi (4,968), Silvio Parnis (3,334), Byron Camilleri (2,320); Partit Nazzjonalista: Jason Azzopardi (2,497)
Il-Ħames Distrett: Partit Laburista: Joseph Muscat (12,886), Owen Bonnici (278), Julia Farrugia Portelli (394); Partit Nazzjonalista: Anthony Bezzina (2,847), Herman Schiavone (1,143)
Is-Sitt Distrett: Partit Laburista: Silvio Schembri (3,950), Roderick Galdes (2,757), Robert Abela (3,403); Partit Nazzjonalista: Ryan Callus (3,027), Clyde Puli (2556)
Is-Seba' Distrett: Partit Laburista: Ian Borg (5,566), Edward Scicluna (3,665), Silvio Schembri (1,184) ; Partit Nazzjonalista: Jean Pierre Debono (1,951), Beppe Fenech Adami (2,195)
It-Tmien Distrett: Partit Laburista: Edward Scicluna (3,577), Chris Cardona (3,218); Partit Nazzjonalista: Beppe Fenech Adami (6,484), Therese Commodini Cachia (1,523), David Agius (1,370)
Id-Disa Distrett: Partit Laburista: Clifton Grima (2,608), Michael Falzon (2,093); Partit Nazzjonalista: Kristy Debono (4,022), Robert Arrigo (2,099), Marthese Portelli (1,468)
L-Għaxar Distrett: Partit Laburista: Evarist Bartolo (2,732), Michael Falzon (2,260); Partit Nazzjonalista: Robert Arrigo (4,793), Karl Gouder (1,132); Partit Demokratiku: Marlene Farrugia (1,016)
It-Tnax-il Disrtrett: Partit Laburista: Evarist Bartolo (2,444), Michael Farrugia (3,560); Partit Nazzjonalista: Simon Busuttil (9,389), Claudette Buttigieg (125), Robert Cutajar (1,080)
Tlettax-il Distrett: Partit Laburista: Anton Refalo (4,853), Justyne Caruana (3,189), Clint Camilleri (2,466); Partit Nazzjonalista: Chris Said (4,642), Marthese Portelli (2,622)
Kandidati Eletti f'isem il-Partit Laburista
It-Tieni Distrett Elettorali (post li tbattal minn Helena Dalli)
Bedingfield Glenn
* It-Tielet Distrett Elettorali (post li tbattal minn Helena Dalli mal-ħatra ta' Kummissarju Ewropew fl-2019)
Micallef Jean Claude
Ir-Raba’ Distrett Elettorali (post li tbattal minn Chris Fearne)
Grech Etienne
Zrinzo Azzopardi Stefan
Is-Sitt Distrett Elettorali (post li tbattal minn Silvio Schembri)
Cutajar Rosianne
It-Tmien Distrett Elettorali (post li tbattal minn Edward Scicluna)
Zammit Lewis Edward
Mallia Manuel
It-Tnax-il Distrett Elettorali (post li tbattal minn Evarist Bartolo)
Bartolo Clayton
Is-Seba’ Distrett Elettorali (post li tbattal minn Beppe Fenech Adami)
Kandidati Eletti f'isem il-Partit Nazzjonalista
Farrugia Godfrey
Il-Ħdax-il Distrett Elettorali (post li tbattal minn Simon Busuttil)
Bartolo Ivan
Il-Ħdax-il Distrett Elettorali (post li tbattal minn David Agius)
Deguara Maria
It-Tlettax-il Distrett Elettorali (post li tbattal minn Marthese Portelli)
Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex
It-Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex, magħrufa wkoll bħala t-Tempji Megalitiċi ta' Malta, huma għadd ta' tempji preistoriċi, u sitta minnhom ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji wieħed tal-UNESCO. Dawn it-tempji megalitiċi nbnew fi tliet perjodi distinti bejn wieħed u ieħor bejn is-sena 3600 Q.K. u s-sena 2500 Q.K. f'Malta u f'Għawdex. Kien jingħad li huma l-iktar istrutturi antiki wieqfa mingħajr tkaħħil fid-dinja, għall-inqas sal-iskoperta ta' Göbekli Tepe, fit-Turkija. L-arkeologi jemmnu li dawn il-kumplessi megalitiċi huma frott l-innovazzjonijiet lokali fi proċess ta' evoluzzjoni kulturali. Dan il-proċess wassal biex jinbnew diversi tempji fil-fażi ta' Ġgantija (3600-3000 Q.K.), sakemm intlaħaq l-iktar livell kkumplikat bil-kumpless kbir tat-Tempji ta' Ħal Tarxien, li baqa' jintuża sas-sena 2500 Q.K.. Wara din id-data, il-kultura tal-bini tat-tempji fil-Gżejjer Maltin għebet għalkollox.
Etimoloġija
Ħafna mill-ismijiet tat-tempji megalitiċi għandhom rabta mal-ġebel (jew ġebel kbir: ħaġar) li ntuża biex inbnew, pereżempju Ta' Ħaġrat u Ħaġar Qim. Il-kelma 'Qim' tfisser hi forma arkajka li tfisser 'wieqaf'.
Ġan Franġisk Abela (1582-1655) magħruf bħala l-missier tal-istorja ta' Malta kien jemmen li t-tempji kienu nbnew minn ġganti, li wasslu għall-isem tat-tempji megalitiċi f'Għawdex, li kienu jitqiesu bħallikieku kienu xi torri tal-ġganti. Il-lingwist Malti Ġużè Aquilina kien jemmen li 'Mnajdra' (bl-Għarbi: منيدرة) kienet id-diminuttiv ta' 'mandra' (bl-Għarbi: مندرة), jiġifieri biċċa raba' mħawwel bis-siġar (bl-Għarbi kollokjali fl-Eġittu għandha l-istess tifsira); mandankollu, semma wkoll il-possibbiltà li 'Mnajdra' kienet ġejja mill-għerq Għarbi 'manzara' (bl-Għarbi: منظرة), jiġifieri 'post b'veduta sabiħa'. Illum nafu li mnajda hi d-diminuttiv ta' mandra, post fejn jinġabru u jieklu l-annimali. It-Tempji ta' Ħal Tarxien ingħataw dak l-isem minħabba l-lokalità li jinsabu fiha, iżda Tarxien jaf ġejja wkoll mill-għerq 'Tirix', jiġifieri ġebla kbira, forsi b'referenza proprju għallġebel tal-isess tempju.
Dati
xellug|daqsminuri|Il-faħam maħruq li nstab fis-sit ta' Skorba kien kruċjali biex jiġu datati l-fażijiet meta nbnew it-Tempji Megalitiċi ta' Malta u Għawdex It-tempji kienu frott diversi fażijiet ta' kostruzzjoni mis-sena 3500 Q.K. sas-sena 2200 Q.K. Hemm evidenza li aktar qabel f'Malta kien hemm attività umana fil-Gżejjer Maltin mill-Perjodu Neolitiku (madwar 5000 - 3500 Q.K.); kif jixhdu l-biċċiet tal-fuħħar, il-fdalijiet ta' fuħħar u oġġetti oħra. L-eżerċizzju biex jiġu datati u mifhuma d-diversi fażijiet ta' attività fit-tempji mhuwiex wieħed faċli. Il-problema ewlenija hija li n-natura tas-siti stess hija evoluzzjonarja, u kull tempju suċċessiv li nbena ġab miegħu tibdil u iktar reqqa u ħila fl-iżvilupp arkitetturali. Barra minn hekk, f'xi każijiet, il-popli ta' Żmien il-Bronż li ġew wara, użaw l-istess siti ta' dawn it-tempji, u b'hekk dan l-aspett kompla kkonfonda l-ewwel riċerkaturi li ma kellhomx it-teknoloġija moderna biex permezz tar-radio carbon dating jaslu għad-data li fiha nbnew it-tempji megalitiċi. Sir Temi Żammit, arkeologu Malti importanti tas-seklu dsatax, kien ħaseb li t-tempji Neolitiċi kienu nbnew lejn is-sena 2800 Q.K. u li l-kultura ta' Żmien il-Bronż tat-Tempji ta' Ħal Tarxien kienet teżisti lejn is-sena 2000 Q.K. Għall-ewwel, dawn id-dati ġew ikkunsidrati żbaljati b'xi nofs millenju kull wieħed mill-istudjużi ta' warajh, iżda mbagħad, anke permezz tal-avvanz fit-teknoloġija, instab li Sir Temi Zammit kellu raġun. B'hekk intwera li t-teorija li kienet tressqet li l-arti tat-tempji megalitiċi kienet b'xi mod konnessa ma' kultura li kienet toriġina mill-Eġew ma kellha l-ebda bażi.
Fażijiet tal-bini tat-tempji
L-iżvilupp tal-fażijiet kronoloġiċi, billi jiġi datat fdalijiet organiċi, qasam iż-żminijiet min-Neolitiku sa Żmien il-Bronż fil-Gżejjer Maltin f'għadd ta' fażijiet. L-ewwel evidenza ta' insedjamenti umani fin-Neolitiku tmur lura għall-fażi ta' Għar Dalam, madwar is-sena 5000 Q.K. Il-perjodu tal-kultura li wara ċertu żmien bdiet tibni t-tempji, bejn wieħed u ieħor mis-sena 4100 Q.K. sal-2500 Q.K. Dan il-perjodu jinqasam f'ħames fażijiet; madankollu, l-ewwel żewġ fażijiet, dak taż-Żebbuġ l-Imġarr ma nbnew l-ebda tempji.
Il-fażi ta' Ġgantija (3600-3200 Q.K.)
Il-fażi ta' Ġgantija hija msemmija wara t-tempji tal-Ġgantija f'Għawdex. Dan il-fażi jirrappreżenta żvilupp importanti fl-evoluzzjoni kulturali tan-Neolitiċi fil-Gżejjer Maltin. L-iktar tempji antiki ġew datati għal din il-fażi. Mill-pjanta wieħed jinnota l-għamla ta' żewġ apsidi, bħal kilwa, bħal dik tat-tempji tal-Lvant tal-Imġarr, Malta, li biż-żmien żviluppat f''għamla ta' tliet apsidi, bħal dik ta' Skorba, ta' Kordin u ta' diversi siti minuri, u f'għamla ta' ħames apsidi bħal dik tat-tempji tan-Nofsinhar tal-Ġgantija u tal-Lvant ta' Ħal Tarxien.
Il-fażi ta' Ħal Saflieni (3300-3000 Q.K.)
daqsminuri|Altar imnaqqax bl-ispirali fil-kumpless tat-Tempji ta' Ħal Tarxien. Il-fażi ta' Ħal Saflieni hija magħmula minn fażi tranżizzjonali bejn żewġ perjodi maġġuri ta' żvilupp. L-isem ġej mis-sit tal-Ipoġew ta' Ħal Saflieni. Dan il-perjodu wasslilna l-istess karatteristiċi tal-għamliet tal-bċejjeċ tal-fuħħar tal-fażi ta' Ġgantija, iżda wasslilna wkoll skutelli bikoniċi ġodda.
Il-fażi ta' Ħal Tarxien (3150-2500 Q.K.)
Il-fażi ta' Ħal Tarxien tirrappreżenta l-quċċata taċ-ċivilizzazzjoni tal-kultura tat-tempji. Isem din il-fażi ġej mill-kumpless tat-tempji ta' Ħal Tarxien. L-aħħar żewġ stadji fl-iżvilupp tal-pjanta tat-tempji tappartjeni lil din il-fażi. It-tempju tal-Punent tal-Ġgantija, flimkien ma' unitajiet oħra fit-tempji ta' Ħal Tarxien, ta' Ħaġar Qim u tal-Imnajdra, jirrappreżentaw l-istadju ta' qabel tal-aħħar fl-iżvilupp, jiġifieri l-introduzzjoni ta' niċċa baxxa minflok apsida fit-tarf tat-tempju. L-istadju finali jista' jiġi apprezzat biss f'tempju wieħed, jiġifieri l-unità ċentrali tat-tempji ta' Ħal Tarxien, bi tliet pari simmetriċi ta' apsidi. Il-kultura tat-tempji laħqet il-quċċata tagħha f'dan il-perjodu, kemm fir-rigward tas-sengħa fil-bċejjeċ tal-fuħħar, kif ukoll fir-rigward tad-dekorazzjoni tal-iskulturi, kemm dawk weqfin kif ukoll dawk imnaqqxin mal-ħitan.