cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Index Librorum Prohibitorum
daqsminuri| Il-Paġna tat-titolu prinċipali tal-Index Librorum Prohibitorum (F'Venezja, 1564) L-Index Librorum Prohibitorum ("Lista ta' Kotba Projbiti") kienet lista ta' pubblikazzjonijiet meqjusa eretiċi jew kuntrarji għall-moralità mill-Kongregazzjoni Sagra tal-Indiċi (ex-Dikasterju tal-Kurja Rumana); il-Kattoliċi kienu projbiti li jaqrawhom.
Kien hemm tentattivi biex jiġu pprojbiti kotba eretiċi qabel is-seklu sittax, notevolment fid-Decretum Glasianum tas-seklu disa; l-Indiċi tal-Kotba Projbiti tal-1560 ipprojbixxa eluf ta' titoli ta' kotba u pubblikazzjonijiet, inklużi x-xogħlijiet tal-elite intellettwali tal-Ewropa. L-20 u l-aħħar edizzjoni tal-Index dehret fl-1948; l-Indiex tneħħa formalment fl-14 ta' Ġunju 1966 mill-Papa Pawlu VI.
L-Index ikkundanna testi reliġjużi u sekulari bl-istess mod, u kklassifika x-xogħlijiet skont kemm kienu ripunjanti għall-knisja. L-għan tal-lista kien li tipproteġi lill-membri tal-knisja milli jaqraw kotba li jistgħu jfixkluhom teoloġikament, kulturalment jew politikament. Kotba bħal dawn kienu jinkludu xogħlijiet ta' astronomi, bħall-Epitome astronomiae Copernicanae ta' Johannes Kepler (ippubblikat fi tliet volumi bejn l-1618 u l-1621), li kien fl-Indiċi mill-1621 sal-1835; xogħlijiet ta’ filosofi, bħall-Kritika tar-Raġuni Pura ta’ Immanuel Kant (1781); u edizzjonijiet u traduzzjonijiet tal-Bibbja li ma kinux ġew approvati. Edizzjonijiet tal-Index kien fihom ukoll ir-regoli tal-Knisja relatati mal-qari, il-bejgħ, u ċ-ċensura preventiva tal-kotba.
Il-liġi kanonika tal-Knisja Latina għadha tirrakkomanda li x-xogħlijiet għandhom jiġu sottomessi għall-ġudizzju tal- ordinarju lokali jekk jikkonċernaw l-iskrittura sagra, it-teoloġija, il-liġi kanonika, jew l-istorja tal-knisja, ir-reliġjon jew il-morali. L-ordinarju lokali jikkonsulta lil xi ħadd li jqis kompetenti biex jagħti sentenza u, jekk dik il-persuna tagħti n- nihil obstat ("xejn ma jipprojbixxi"), l-ordinarju lokali jagħti l- imprimatur ("ħalliha tiġi stampata"). Il-membri tal-istituti reliġjużi jeħtieġu l- imprima potest ("jista' jiġi stampat") tas-superjur ewlieni tagħhom biex jippubblikaw kotba dwar kwistjonijiet ta' reliġjon jew morali.
Xi wħud mit-teoriji xjentifiċi li jinsabu f'xogħlijiet fl-edizzjonijiet bikrija tal-Index ilhom jiġu mgħallma f'universitajiet Kattoliċi għal ħafna snin. Pereżempju, il-projbizzjoni ġenerali ta’ kotba favur l-eljoċentriżmu tneħħiet mill-Index fl-1758, iżda żewġ matematiċi Franġiskani kienu ppubblikaw edizzjoni ta’ Principia Mathematica (1687) ta’ Isaac Newton fl-1742, b’kummentarji u prefazju li jgħidu li x-xogħol kien jassumi l-eljoċentriżmu. u ma setgħetx tiġi spjegata mingħajrha. Xogħol tas-saċerdot u filosofu Kattoliku Taljan Antonio Rosmini-Serbati kien fuq l-Index, iżda huwa kien ibbeatifikat fl-2007.
Skop u impatt
daqsminuri| Din l-illustrazzjoni tal-1711 għall-Index Librorum Prohibitorum turi l-Ispirtu s-Santu jforni n-nar li jaħraq il-kotba
Ċensura u infurzar
L-Index ma kienx sempliċiment xogħol reattiv. L-awturi Kattoliċi Rumani kellhom l-opportunità li jiddefendu l-kitbiet tagħhom u setgħu jippreparaw edizzjoni ġdida bil-korrezzjonijiet jew it-tħassir meħtieġa, jew biex jevitaw jew jillimitaw il-projbizzjoni. B'hekk ġiet imħeġġa ċ-ċensura ta' qabel il-pubblikazzjoni.
L-Index kien infurzabbli fl-Istati Papali, iżda band'oħra biss jekk adottat mill-mexxejja ċivili, kif ġara f'diversi stati Taljani. Oqsma oħra adottaw il-listi tagħhom ta' kotba projbiti. Fl-Imperu Ruman Qaddis iċ-ċensura tal-kotba, li kienet stabbilita qabel il-pubblikazzjoni tal-Index, ġiet taħt il-kontroll tal-Ġiżwiti fl-aħħar tas-seklu 16, iżda ftit kellha effett, peress li l-prinċpijiet Ġermaniżi fi ħdan l-imperu ħolqu s-sistemi tagħhom stess. Fi Franza kienu uffiċjali Franċiżi li ddeċidew liema kotba kienu pprojbiti u l-Index tal-Knisja ma kienx rikonoxxut. Spanja kellha l-Index Librorum Prohibitorum et Expurgatorum tagħha stess, li kien jikkorrispondi fil-biċċa l-kbira ma' dak tal-Knisja, iżda kien jinkludi wkoll lista ta' kotba li kienu permessi ladarba l-parti projbita (xi kultant sentenza waħda) tneħħiet.
Obbligu morali kontinwu
Fl-14 ta’ Ġunju 1966, il-Kongregazzjoni għad-Duttrina tal-Fidi wieġbet għall-mistoqsijiet li kienet irċeviet dwar l-obbligu morali kontinwu rigward kotba li kienu mniżżla fl-Indiċi. Ir-risposta pproponiet li fil-kotba kollha, mhux biss dawk li darba kienu inklużi fl-Indiċi, għandhom jiġu evitati aspetti perikolużi għall-morali jew il-fidi, irrispettivament minn xi liġi miktuba kontrihom. L-Indiċi, qalu, iżomm il-forza morali tagħha “sakemm” (quatenus) tgħallem lill-kuxjenza tal-Insara biex toqgħod attenta, kif titlob il-liġi naturali nnifisha, minn kitbiet li jistgħu jipperikolaw il-fidi u l-morali, iżda l-Indiċi m’għadx għandu l-qawwa tal-liġi ekkleżjastika maċ-ċensuri assoċjati.
Senegal
Is-Senegal hu nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi Dakar.
Index Librorum Prohibitorum
Obbligu morali kontinwu
Il-kongregazzjoni għalhekk poġġiet fuq il-kuxjenza tan-Nisrani individwali r-responsabbiltà li jevita kull kitba perikoluża għall-fidi u l-morali, filwaqt li fl-istess waqt abolit il-liġi ekkleżjastika li kienet teżisti qabel u ċ-ċensuri relattivi, mingħajr b’hekk ma ddikjarat li l-kotba li kienu darba mniżżla fid-diversi edizzjonijiet tal-Indiċi tal-Kotba Projbiti kienet issa bla żball u mhux ta' periklu.
F’ittra tal-31 ta’ Jannar 1985 lill-Kardinal Giuseppe Siri, dwar il-ktieb Il-Poeżija tal-Bniedem-Alla, il-Kardinal Joseph Ratzinger (dak iż-żmien Prefett tal-Kongregazzjoni, li iktar tard sar il-Papa Benedittu XVI ), irrefera għan-notifika tal-Kongregazzjoni tal-1966 hekk: “Wara x-xoljiment tal-Indiċi, meta xi nies ħasbu li l-istampar u t-tqassim tax-xogħol kien permess, in-nies reġgħu ġew imfakkra f’L’Osservatore Romano (15 ta’ Ġunju 1966) li, kif ġie ppubblikat fl-Acta Apostolicae Sedis (1966), l-Indiċi jżomm il-forza morali tiegħu minkejja x-xoljiment tiegħu. Deċiżjoni kontra t-tqassim u r-rakkomandazzjoni ta’ xogħol, li ma ġiex ikkundannat bla ħsieb, tista’ titreġġa’ lura, iżda biss wara bidliet profondi li jinnewtralizzaw il-ħsara li pubblikazzjoni bħal din tista’ ġġib magħha fost il-fidili komuni.”
Senegal
Is-Senegal, li l-isem uffiċjali tiegħu huwa r-Repubblika tas-Senegal5 (bil-Franċiż: République du Sénégal), huwa stat sovran fl-Afrika tal-Punent li l-forma ta’ gvern tiegħu hija r-repubblika semi-presidenzjali. It-territorju tiegħu huwa organizzat f'erbatax-il reġjun.
Index Librorum Prohibitorum
Deċizzjonijiet li nbidlu
Il-kontenut tal-Indiċi ra tħassir kif ukoll żidiet matul is-sekli. Kitbiet ta’ Antonio Rosmini-Serbati tpoġġew fuq l-Indiċi fl-1849 iżda tneħħew sal-1855, u l-Papa Ġwanni Pawlu II semma l-ħidma ta’ Rosmini bħala eżempju sinifikanti ta’ “proċess ta’ inkjesta filosofika li ġie arrikkit bl-ingaġġ tad-data tal-fidi.” L-edizzjoni tal-1758 tal-Indiċi neħħiet il-projbizzjoni ġenerali ta’ xogħlijiet li jipprovokaw l-eljoċentriżmu bħala fatt aktar milli ipoteżi.
Senegal
Motto: Un peuple, un but, une foi (Franċiż: 'Poplu wieħed, għan wieħed, fidi waħda'); Innu: Le Lion rouge (Franċiż: "The Red Lion"); Kapitali (u l-aktar belt popolata) Dakar 14°43′55″N 17°27′26″W; Lingwi Uffiċjali: Franċiż, Mitkellma: Wolof, Fula u oħrajn; Gentilicio Senegalese, -esa; Forma ta' Gvern: Repubblika semi-presidenzjali; President: Macky Sall; Prim Ministru: Amadou Ba; Korp Leġiżlattiv: Assemblea Nazzjonali tas-Senegal; Indipendenza minn Franza: 20 ta’ Ġunju 1960; Żona: (it-88 pożizzjoni) 196 7221 km²; Ilma (%) 2.1%; L-Ogħla Punt: Post bla isem qrib Nepen Diakha; Popolazzjoni: (69 post) Stima (2022) 17,923,036 abbit., Densità (est.) 68.7 abbit./km²; PGD ​​(PPP): (101st) (2022, est.) Tkabbir USD 72,341 miljun, Per capita: Tkabbir USD 4,0933 (154th) PGD ​​(nominali) 111-il post Tkabbir totali (2022, est.) USD 28 435 miljun3 Tkabbir per capita USD 1 6093​ (159th); HDI (2021): Tnaqqis 0.511 4​ (170th)–Baxxa; Munita: CFA Franc tal-Afrika tal-Punent (FCFA, XOF); Żona tal-Ħin UTC; Kodiċi ISO: SN/SEN/686; Dominju tal-Internet: .sn; Kodiċi tat-telefon: +221; Kodiċi IOC: SEN; sħubija NU, Kunsill tas-Sigurtà tan-NU, AU, UL; Wolof huwa l-aktar lingwa mitkellma, iżda m'għandu l-ebda status uffiċjali; Membru mhux permanenti matul il-biennju 2016-2017.
Index Librorum Prohibitorum
Xogħlijiet u awturi elenkati
lemin|daqsminuri|220x220px| [[René Descartes iddaħħal fl-Index fl-1663]] Kittieba notevoli fl-Index jinkludu Simone de Beauvoir, Nicolas Malebranche, Jean-Paul Sartre, Michel de Montaigne, Voltaire, Denis Diderot, Victor Hugo, Jean-Jacques Rousseau, André Gide, Nikos Kazantzakis, Emanuel Swedenborg, Baruch Spinoza, Desiderius Erasmus ,  Immanuel Kant, David Hume, René Descartes, Francis Bacon, Thomas Browne, John Milton, John Locke, Nicolaus Copernicus, Galileo Galilei, Blaise Pascal, u Hugo Grotius. L-ewwel mara li ddaħħlet fil-lista kienet Magdalena Haymairus fl-1569, li kienet imniżżla għall-ktieb tat-tfal tagħha Die sontegliche Episteln über das gantze Jar in gesangsweis gestellt (Ittri tal-Ħadd fuq is-Sena kollha, imqiegħda f'innijiet ). Nisa oħra jinkludu Anne Askew, Olympia Fulvia Morata, Ursula of Munsterberg (1491–1534), Veronica Franco, u Paola Antonia Negri (1508–1555). Kuntrarju għall-idea popolari, ix-xogħlijiet ta’ Charles Darwin qatt ma kienu nklużi.
Senegal
Ismijiet tal-postijiet
Il-pajjiż jieħu ismu mix-Xmara Senegal, li l-etimoloġija tagħha hija kkontestata. Teorija popolari, proposta minn David Boilat fl-1853, ssostni li ġejja mill-espressjoni Wolof sunu gaal, li tfisser “il-kenura tagħna”, li tirriżulta mid-diffikultà fil-komunikazzjoni bejn il-baħrin Portugiżi tas-seklu ħmistax u s-sajjieda Wolof. L-istoriċi moderni jemmnu li l-isem probabbilment jirreferi għall-grupp etniku Zenaga Berber, li għexet fuq ix-xatt tat-tramuntana tax-xmara. Teorija li tikkompeti ssostni li l-isem ġej mill-belt medjevali ta' “Sanghana” (magħrufa wkoll bħala Isenghan, Asengan jew Singhanah), deskritta mill-ġeografu Għarbi al-Bakri fl-1068 bħala li tinsab fil-bokka tax-xmara. Minkejja dak kollu li ntqal hawn fuq, it-teorija tal-"kenura tagħna" ġiet milqugħa b'mod popolari fis-Senegal modern għas-sħana tagħha u l-utilità tagħha f'appelli għas-solidarjetà nazzjonali (pereżempju, "aħna lkoll fl-istess kenura") taqbel ta' spiss fil-midja. .
Index Librorum Prohibitorum
Xogħlijiet u awturi elenkati
F'ħafna każijiet, xogħlijiet sħaħ (opera omnia) ta' awtur kienu pprojbiti. Madankollu, l-Indiċi kienet tiddikjara li l-projbizzjoni tal-opera omnia ta’ xi ħadd ma tipprekludix xogħlijiet li ma kinux ikkonċernati mar-reliġjon u li allura ma kienux ipprojbiti mir-regoli ġenerali tal-Indiċi. Din l-ispjegazzjoni tħalliet barra fl-edizzjoni tal-1929, filwaqt li ġiet interpretata uffiċjalment fl-1940 bħala li tfisser li opera omnia kienet tkopri x-xogħlijiet kollha tal-awtur mingħajr eċċezzjoni.
Senegal
Storja
Is-sejbiet arkeoloġiċi fiż-żona kollha jindikaw li s-Senegal kien abitat fi żminijiet preistoriċi. L-Islam stabbilixxa ruħu fil-Wied tax-Xmara Senegal fis-seklu 16; 95% tas-Senegaliżi llum huma Musulmani. Fis-sekli 12 sa 14, iż-żona ġiet taħt l-influwenza ta 'l-imperi Mandinka mil-Lvant; l-Imperu Jolof tas-Senegal twaqqaf ukoll matul dan iż-żmien. Fis-seklu 16, l-Imperu Jolof inqasam f'erba' renji li jikkompetu: il-Jolof, Waalo, Cayor, u Baol.
Diversi poteri Ewropej (il-Portugall, l-Olanda, u l-Ingilterra) ikkompetew għall-kummerċ f’dik iż-żona mis-seklu ħmistax sakemm, fl-1677, Franza temmet il-pussess ta’ dak li kien sar punt ta’ tluq importanti għall-kummerċ tal-iskjavi (il-gżira ta’ Gorea, qrib Dakar). Biss mis-snin 1850 li l-Franċiżi, taħt il-Gvernatur Louis Faidherbe, bdew jespandu fit-territorju tas-Senegal innifsu.
F'Jannar 1959, is-Senegal u s-Sudan Franċiż ingħaqdu biex jiffurmaw il-Federazzjoni tal-Mali, li saret nazzjon kompletament indipendenti fl-20 ta' Ġunju 1960, bħala riżultat tal-ftehim dwar l-indipendenza u t-trasferiment tal-poter iffirmat ma' Franza fl-4 ta' April 1960. Minħabba diffikultajiet politiċi interni, il-Federazzjoni xolt fl-20 ta’ Awwissu 1960. Is-Senegal u s-Sudan (l-isem Repubblika tal-Mali) ipproklamaw l-indipendenza tagħhom. Léopold Senghor, poeta, politiku u statista internazzjonali magħruf sew, ġie elett l-ewwel president tas-Senegal f’Awwissu tal-1960.
Is-Senegal ingħaqad mal-Gambja biex jifforma l-Konfederazzjoni tas-Senegambia fl-1 ta’ Frar, 1982. Madankollu, l-integrazzjoni prevista taż-żewġ pajjiżi qatt ma seħħet, u l-unjoni ġiet xolta fl-1989. reġjun, ilha ffaċċjat sporadikament mal-forzi tal-gvern mill-1982.6 Is-Senegal għandu storja twila ta’ involviment fiż-żamma tal-paċi internazzjonali.
Abdou Diouf kien president mill-1981 sal-2000. Huwa ħeġġeġ aktar minn parteċipazzjoni politika wiesgħa, naqqas l-intervent tal-gvern fl-ekonomija, u wessa 'l-impenn diplomatiku tas-Senegal, partikolarment ma' nazzjonijiet oħra li qed jiżviluppaw. Il-politika domestika ġieli tinfirex fi vjolenza tal-folla, tensjonijiet fuq il-fruntieri, u moviment separatista vjolenti fir-reġjun tan-Nofsinhar ta’ Casamanza. Madankollu, l-impenn tas-Senegal għad-demokrazija u d-drittijiet tal-bniedem ġie kkonsolidat maż-żmien. Diouf serva erba' termini bħala president. Fl-elezzjoni presidenzjali tal-2000, huwa ġie megħlub f'elezzjonijiet demokratiċi mill-mexxej tal-oppożizzjoni Abdoulaye Wade. Is-Senegal esperjenza t-tieni tranżizzjoni paċifika tiegħu għall-poter, u l-ewwel minn partit politiku għal ieħor.
Fit-30 ta’ Diċembru 2004, il-President Abdoulaye Wade ħabbar li kien se jiffirma trattat ta' paċi ma' żewġ fazzjonijiet separati tal-Moviment tal-Forzi Demokratiċi ta' Casamanza (MFDC), fir-reġjun ta' Casamanza.
Arti
thumb|250px|Il-[[Mona Lisa, waħda mill-opri famużi ta' Leonardo da Vinci]]
L-arti, b'mod ġenerali, tinkludi kwalunkwe attività umana - magħmula b'mod singulari jew inkella kollettiv - li, permezz ta' teknika, kapaċitajiet innati u normi ta' mġiba miksuba mill-istudju u mill-esperjenzi, twassal għal forom kreattivi ta' espressjoni estetika. Illum-il ġurnata, l-arti hija strettament marbuta mal-emozzjonijiet, u għaldaqstant l-espressjonijiet artistiċi, avolja mmirati biex jitrażmettu "messaġġi", ma jiffurmawx lingwaġġ propju, għaliex m'għandhomx kodiċi inekwivokabbli li kulħadd juża u minflok, dawn jiġu interpretati b'mod soġġettiv għall-aħħar.
L-arti tista' tiġi kkunsidrata anki taħt l-aspett ta' professjoni bi tradizzjoni antika, żvolta taħt il-ħarsien ta' ċerti kanoni kodifikati maż-żmien. F'dan is-sens, il-professjoni artiġjanali - jiġifieri, dawk li għandhom x'jaqsmu mal-artiġjanat - spiss huma frott il-Medjuevu, meta b'xi mod żviluppaw bħala attivitajiet speċjalizzati u dawk li eżerċitawhom ġew miġbura f'korporazzjonijiet. Kull arti kellha t-tradizzjoni tagħhjja, liema kunċetti fundamentali kienu miġbura fir-regola tal-arti u li magħhom kellu jkun konformi kull artist.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Istati Uniti
It-tim ipparteċipa fi ħdax-il Tazza tad-Dinja, inkluż l-ewwel edizzjoni tal-1930 fejn waslu sas-semifinali. Wara l-edizzjoni tal-1950, l-Istati Uniti ma reġgħux ikkwalifikaw sal-1990. L-edizzjoni tal-1994 ġiet ospitata mill-Istati Uniti għall-ewwel darba, f'kompetizzjoni li rathom jinqalgħu barra fir-rawnd tal-aħħar sittax mir-rebbieħa eventawali tal-Brażil.
L-ewwel snin
thumb|xellug|upright=1.15|Il-formazzjoni tal-Istati Uniti fil-logħba kontra l-Iżvezja fl-1916. L-ewwel tim nazzjonali tal-futbol tal-Istati Uniti ġie magħżul fl-1885 għal logħba kontra l-Kanada, fl-ewwel logħba internazzjonali li qatt intlagħbet barra r-Renju Unit; il-Kanada rebħu 1–0 lill-Istati Uniti. L-ewwel logħba uffiċjali waslet fl-20 ta' Awwissu 1916 kontra l-Iżvezja, li l-Amerikani rebħu 3–2.
L-Istati Uniti ħadu sehem fl-ewwel edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja fl-Urugwaj. Huma bdew b'rebħa ta' 3–0 kontra l-Belġju u wara rebħa oħra identika kontra l-Paragwaj, b'Bert Patenaude jiskorja l-ewwel tripletta fl-istorja tal-kompetizzjoni. Fis-semifinali, l-Amerikani tilfu kontra l-Arġentina 6–1. Minkejja li ma kienx hemm logħba għat-tielet post, il-FIFA tat lill-Istati Uniti t-tielet post minħabba differenza ta' gowls aħjar mill-Jugożlavja. Dan jibqa' l-aqwa riżultat qatt miksub mill-Istati Uniti, u l-aqwa wieħed għal tim nazzjonali barra l-Amerika t'Isfel u l-Ewropa.
Is-snin disgħin
It-tim nazzjonali fl-aħħar nofs tas-seklu 20 ftit li xejn kellu rilevanza fuq livell internazzjonali. Il-federazzjoni Amerikana wkoll sofriet minn problemi finanzjarji bit-tim nazzjonali jilgħab biss żewġ logħbiet bejn l-1981 u l-1983. L-unika xaqq ta' dawl kienet il-prestazzjoni fl-Olimpjadi tal-1984, fejn għalkemm ġew eliminati fil-fażi tal-gruppi, huma tilfu logħba waħda minn tlieta kontra l-favoriti tal-Italja.
thumb|lemin|It-tim Amerikan jiċċelebra gowl fir-rebħa ta' 3–0 kontra l-Arġentina Fl-1995, it-tim Amerikan ġie mistieden għall-Copa América. Huma spiċċaw l-ewwel fil-grupp wara li għelbu liċ-Ċili u l-Arġentina biex għaddew għall-kwarti tal-finali. F'din il-fażi huma rebħu lill-Messiku bil-penalties sakemm tilfu 1–0 fis-semifinali kontra l-Brażil. Eventwalment huma kklassifikaw fir-raba' post wara li tilfu l-ispareġġ kontra l-Kolombja.
Is-seklu 21
Fit-Tazza tad-Dinja tal-2002, taħt il-gwida ta' Bruce Arena, l-Istati Uniti laħqu l-kwarti tal-finali, li kienet l-ogħla pożizzjoni mill-edizzjoni tal-1930. Huma bdew b'rebħa sorpriża ta' 3–2 kontra l-Portugall, u wara ġabu dro kontra l-ospiti tal-Korea t'Isfel u telfa kontra l-Polonja. Huma spiċċaw it-tieni fil-grupp u fill-fażi tal-aħħar sittax iltaqgħu mal-qraba tal-Messiku, l-ewwel konfront bejniethom fit-Tazza tad-Dinja. L-Amerikani rebħu 2–0 biex affaċċjaw lill-Ġermanja fil-kwarti tal-finali, b'dawn tal-aħħar jirbħu b'gowl solitarju.
Taħt il-gwida tal-kowċ il-ġdid Bob Bradley, l-Istati Uniti ħadu sehem fit-Tazza tal-Konfederazzjonijiet tal-2009. Għall-ewwel darba huma waslu sal-finali ta' kompetizzjoni tal-irġiel tal-FIFA meta fis-semifinali għelbu lil Spanja 2–0, li dak iż-żmien kienet l-ewwel fil-klassifika tal-FIFA u kienet għadha ġejja minn 35 logħba mingħajr telfa. Fil-finali, minkejja li marru 2–0 minn fuq wara l-ewwel taqsima, il-Brażil għamlu rimonta biex rebħu t-titlu bi skor ta' 3–2.
thumb|right|upright=0.75|Landon Donovan fit-Tazza tad-Dinja tal-2010 Għat-Tazza tad-Dinja tal-2010, l-Amerikani ġew imniżżla fi Grupp Ċ flimkien mal-Ingilterra, is-Slovenja u l-Alġerija. Wara żewġ dros kontra l-avversarji Ewropej, l-Istati Uniti ggarantixxu post fil-fażi ta' wara grazzi għar-rebħa ta' 1–0 kontra l-Alġerija, b'gowl fil-ħin miżjud ta' Landon Donovan. Bl-ewwel post fil-grupp, għall-ewwel darba mill-ewwel edizzjoni tal-1930, l-Istati Uniti ltaqgħu mal-Gana però ġew eliminati wara telfa ta' 2–1. Fl-edizzjoni tal-2014, taħt il-gwida tal-kowċ Ġermaniż Jürgen Klinsmann, l-Istati Uniti spiċċaw fi grupp magħmul mill-Ġermanja, il-Gana u l-Portugall. Ir-rebħa kontra l-Gana u d-dro kontra l-Portugall kienu biżżejjed sabiex jagħmluha għar-rawnd li jmiss. Din kienet l-ewwel darba li kkwalifikaw għall-fażi eliminatorja f'żewġ edizzjonijiet konsekuttivi. Fir-rawnd tal-aħħar sittax huma sfaw megħluba mill-Belġju wara l-ħin barrani.
ISBN
daqsminuri|ISBN bi 13-il ċifra In-Numru Internazzjonali Standard tal-Kotba (ISBN) huwa identifikatur kummerċjali numeriku tal-kotba li hu maħsub li jkun uniku. Il-pubblikaturi jixtru l-ISBNs minn entità affiljata tal-Aġenzija Internazzjonali tal-ISBN.
Xi kotba li jiġu ppubblikati privatament xi kultant jidhru mingħajr ISBN. L-Aġenzija Internazzjonali tal-ISBN xi drabi tassenja ISBNs lil dawn il-kotba fuq inizjattiva proprja.
Storja
In-Numerazzjoni Standard tal-Kotba (SBN) hija sistema kummerċjali li tuża disa’ ċifri numeriċi għall-identifikazzjoni tal-kotba. Inħolqot minn Gordon Foster, Professur Emeritu tal-Istatistika fit-Trinity College ta’ Dublin, l-Irlanda, għall-bejjiegħa tal-kotba, tar-rivisti u tal-gazzetti bħal pereżempju WHSmith u oħrajn fl-1965. Il-format tal-identifikazzjoni tal-ISBN inħoloq fl-1967 fir-Renju Unit minn David Whitaker (meqjus bħala l-“missier tal-ISBN”) u fl-1968 fl-Istati Uniti minn Emery Koltay (li iktar ’il quddiem sar id-direttur tal-aġenzija tal-ISBN fl-Istati Uniti, R. R. Bowker).
Il-format tal-ISBN b’għaxar ċifri ġie żviluppat mill-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni (ISO) u ġie ppubblikat fl-1970 bħala l-istandard internazzjonali ISO 2108. Ir-Renju Unit baqa’ juża l-kodiċi SNB b’disa’ ċifri sal-1974. L-ISO ħatret lill-Aġenzija Internazzjonali tal-ISBN bħala l-awtorità tar-reġistrazzjoni għall-ISBN fid-dinja kollha u l-Istandard tal-ISBN jiġi żviluppat taħt il-kontroll tal-Kumitat Tekniku 46/is-Sottokumitat 9 tal-ISO (TC 46/SC 9). Il-faċilità online tal-ISO tirreferi biss sal-1978.
SBN jista’ jiġi kkonvertit f’ISBN bil-prefissar taċ-ċifra “0”. Pereżempju, it-tieni edizzjoni ta’ Mr. J. G. Reeder Returns, ippubblikat minn Hodder fl-1965, għandu l-"SBN 340 01381 8", fejn "340" jindika l-pubblikatur, "01381" huwa n-numru tas-serje assenjat mill-pubblikatur, u "8" huwa ċ-ċifra ta’ verifika. Bil-prefissar ta’ żero, dan jista’ jiġi kkonvertit għall- ISBN 0-340-01381-8 ; iċ-ċifra ta’ verifika m’hemmx għalfejn tiġi kkalkulata mill-ġdid. Xi pubblikaturi, bħal Ballantine Books, xi kultant juża SBNs bi 12-il ċifra fejn l-aħħar tliet ċifri jindikaw il-prezz tal-ktieb; pereżempju, Woodstock Handmade Houses kellu l-SBN ta’ 12-il ċifra 345-24223-8-595 (SBN validu: 345-24223-8, ISBN: 0-345-24223-8), u kien jiswa US$5.95.
Mill-1 ta’ Jannar 2007, l-ISBNs ikollhom tlettax-il ċidra, format li huwa kompatibbli man-Numri tal-Prodotti Ewropej ta’ "Bookland", li għandhom 13-il ċifra.
Baħar Tirren
thumb|right|300px|Il-Baħar Tirren
Il-Baħar Tirren, jifforma parti mill-baħar nofsani tal-Mediterran, 'il barra mill-kosta tal-punent tal-Italja. Dan il-baħar huwa msemmi għall-poplu Tirren, li kienu identifikati sa mis-6 seklu qabel l-era Kristjana flimkien mal-Etruski tal-Italja. L-isem tal-baħar Tirren huwa dderivat mill-kelma Griega li tirreferi għall-Etruski, poplu li jingħad li kienu emigranti ġejjin minn Lidja, mmexxija mill-prinċep Tyrrhenus. F'dan il-perjodu, ir-residenza tal-Etruski kienet l-art li tmiss mal-kosta, fejn xi darba għad ried ikun hemm ir-reġjun ta' Toskana, u dak kien il-punt minn meta bdew isejħu lill-ilmijiet tal-viċin bħala l-Baħar tal-Etruski.
Claudia Faniello
Claudia Faniello (Qawra, 25 ta' Frar 1988) hija kantanta Maltija.
Baħar Tirren
Ġeografija
Il-baħar huwa mdawwar minn bosta artijiet, fosthom wieħed jista' jinnota lil Korsika, Sardinja (lejn il-punent), it-Toskana, Lazjo, Campania, Basilicata, il-Kalabrija (lejn il-lvant) u 'l Sqallija (lejn in-nofsinhar). Il-fond massimu tal-baħar huwa ta' 3,785 metru (12,418 pied). Il-baħar Tirren jinsab fil-post eżatt fejn jiltaqgħu l-qiegħan tal-Ewropa u tal-Afrika, għalhekk il-katina muntanjuża u l-vulkani attivi bħalma huwa l-Marsili, jinsabu fil-vixxri tiegħu. It-tmint igżejjer ta' Aeolian u ta' Ustika jinsabu lejn il-parti tan-nofsinhar tal-baħar, voldieri ftit metri lejn it-tramuntana ta' Sqallija.
Estent
L-Organizzazzjoni Internazzjonali Idrografika tiddifenixxi il-limiti tal-baħar Tirren b'dawn it-termini.:
Fetħiet
Wieħed għandu mnejn jinnota bl-erba' fetħiet eżistenti li jieħduk lil hinn mill-baħar Tirren (Mit-tramuntana san-Nofsinhar):
Baċiri u Portijiet
Il-Baħar Tirren huwa maqsum f'żewġ baċiri jew pjanuri, il-pjanura ta' Vavilox u ta' Marsili. Dawn huma seperati minn xulxin permezz ta' xifer sotterran, magħruf bħala l-pont ta' Issel, imsemmi wara Arturo Issel. Il-portijiet prinċipali tal-baħar Tirren fl-Italja huma: Napli, Palermo, Ruma, Salerno, Trapani, Gioia, Tauro u Cagliari. L-iktar port importanti ġewwa Franza huwa Bastia. Għalkemm il-frażi " Il-port ta' Ruma" hija użata frekwentament, ir-realtà tgħid li m'hemm l-ebda port viċin il-belt kapitali tal-Italja, Ruma. Minflok il-frażi "Il-port ta' Ruma" qiegħda tirreferi għall-faċilitajiet marittimi f'Civitavecchia, xi 42 mil lejn il-majjistral ta' Ruma, il-belt kapitali li tant wirtet storja.
Irjieħ
Skont il-mitoloġija Griega, huwa maħsub li l-irdum minsub 'il fuq mill-baħar Tirren seta' serva ta' dar għall-erbat irjieħ miżmuma minn Aeolus. L-irjieħ imsemmija f'din il-mitoloġija huma Mistral mill-wied ta' Rhône, Libeccio li kien ġej mill-ilbiċ u Sicorro u Ostro li kien joqogħdu lejn l-inħawi tan-nofsinhar.
Pandemija tal-COVID-19
daqsminuri|267x267px|Mudell atomiku bir-reqqa xjentifika tal-istruttura esterna tas-SARS-CoV-2. Kull "ballun" huwa atomu. Il-pandemija tal-COVID-19 hija pandemija dinjija attwali kkawżata mill-virus SARS-CoV-2. L-imxija faqqgħet fil-belt ta' Wuhan, fiċ-Ċina, f'Diċembru 2019. Sad-9 ta' Mejju 2020, 'il fuq minn 3.96 miljun każ ta' COVID-19 ġie rappurtat f'187 pajjiż u territorju, u rriżulta f'aktar minn 275,000 imwiet. Iktar minn 1.33 miljun ruħ irkupraw. L-ewwel każijiet f'Malta ġew irrappurtati fis-7 ta' Marzu 2020. L-Organizzazzjoni Dinjija tas-Saħħa (WHO) iddikjarat l-imxija bħala pandemija fil-11 ta' Marzu 2020.
Il-pandemija kkawżat bosta diżordnijiet soċjoekonomiċi globali kbar, fosthom l-ikbar riċessjoni mid-Dipressjoni l-Kbira. Din wasslet għat-tħassir ta' avvenimenti sportivi, reliġjużi, politiċi u kulturali, u skejjel u universitajiet għalqu fuq bażi nazzjonali jew lokali f'194 pajjiż.
Epidemjoloġija
Nhar il-31 ta' Diċembru 2019, awtoritajiet tas-saħħa f'Wuhan, fil-provinċja ta' Hubei, iċ-Ċina, irrappurtaw numru ta' każijiet ta' polmonite mingħajr kawża oriġinali magħrufa, u investigazzjoni ġiet miftuħa fil-bidu ta' Jannar 2020. Il-biċċa l-kbira tal-każijiet kellhom x'jaqsmu mas-suq ta' Huanan li jbigħ annimali ħajjin u frott tal-baħar. Il-virus li kkawża l-imxija huwa magħruf bħala SARS‑CoV‑2, virus ġdid li għandu x'jaqsam ma' coronaviruses tal-farfett il-lejl, coronaviruses tal-pangolin, u SARS-CoV. Il-kunsens xjentifiku hu li l-COVID-19 kellu oriġini naturali.
L-ewwel persuna magħrufa li kellha sintomi kienet skoperta li mardet fl-1 ta' Diċembru 2019, u li l-persuna ma kellha l-ebda konnessjoni mal-każijiet tas-suq. Mill-ewwel grupp ta' każijiet irrappurtati f'dak ix-xahar, żewġ terzi nstab li kellhom konnessjoni mas-suq.
Każijiet
[[Stampa:COVID-19 Outbreak World Map per Capita.svg|thumb|400px|Mappa ta' każijiet ikkonfermati per capita sad-9 ta' Mejju 2020
F'analiżi li saret fiċ-Ċina wriet li l-propozjon ta' każijiet li jaffettwaw individwi iżgħar minn 20 sena huwa wieħed żgħir. Għadu mhuwiex ċert jekk dan ifissirx li ż-żgħażagħ huma inqas suxxettibbli għall-infezzjoni, jew għandhom inqas ċans li jiżviluppaw sintomi serji u jirrikorru għal għajnuna medika.
Imwiet
Sad-9 ta' Mejju 2020, madwar 275,000 imwiet ġew attribwiti bħala kawża tal-COVID-19. L-ewwel mewta ġiet konfermata f'Wuhan fid-9 ta' Jannar 2020, u l-ewwel mewta barra ċ-Ċina seħħet fil-Filippini nhar l-1 ta' Frar 2020.
L-istatistika uffiċjali tal-imwiet bil-COVID-19 ġeneralment tirreferi għal nies li mietu wara li jkunu ttestjaw pożittiv skont il-protokolli. Din tista' teskludi mwiet ta' nies li mietu mingħajr ittestjar, eżempju f'darhom jew fid-djar tal-anzjani. Min-naħa l-oħra, imwiet ta' nies li kellhom kundizzjonijiet oħra tas-saħħa jista' jwassal għal numri ikbar. Meta jitqabblu l-istatistika tal-imwiet tal-każijiet kollha mal-medja staġjonali dawn juru mwiet eċċessivi f'ħafna pajjiżi.
Sintomi
thumb|upright=1.5|Sintomi tal-COVID-19 Is-sintomi tal-COVID-19 jistgħu ma jkunux speċifiċi u persuni infettati jistgħu jkunu mingħajr sintomi. L-aktar żewġ sintomi komuni huma deni (88 %) u sogħla vojta (68 %). Sintomi oħra inqas komuni huma l-għeja, it-telf tas-sens tax-xamm, it-telf tas-sens tat-togħma, in-nuqqas ta' nifs, l-uġigħ fil-muskoli u l-ġogi, l-uġigħ fil-griżmejn, l-uġigħ ta' ras, bard, remettar, emoptisi u dijarea.
Uħud mill-infettati jistgħu ma jurux sintomi u huma biss ir-riżultati tat-test li jikkonfermaw l-infezzjoni. Għalhekk, ir-riċerkaturi avżaw li dawk li jkunu f'kuntatt qarib ma' persuni oħra infettati għandhom ikunu osservati mill-qrib u eżaminati. Il-perjodu ta' inkubazzjoni (iż-żmien bejn l-infezzjoni u meta jibdew jidhru s-sintomi) ivarja bejn ġurnata u erbatax-il ġurnata. Aktar ma tiżviluppa l-marda, aktar iwassal għal kumplikazzjonijiet fatali fosthom polmonite, sepsi, xokk settiku u insuffiċjenza tal-kliewi.
Restrizzjonijiet tal-ivvjaġġar
Kawża tal-pandemija, diversi pajjiżi u reġjuni imponew kwarantina, projbizzjonijiet fuq id-dħul u restrizzjonijiet oħra għal ċittadini jew viżitaturi riċenti ta' żoni affettwati. Pajjiżi u reġjuni oħra imponew restrizzjonijiet globali li japplikaw għall-pajjiżi u għat-territorji barranin kollha, jew jipprevjenu liċ-ċittadini tagħhom milli jivvjaġġaw barra minn pajjiżhom.
Flimkien man-nuqqas ta' rieda li wieħed jivvjaġġa, ir-restrizzjonijiet kellhom impatt ekonomiku u soċjali negattiv fis-settur tal-ivvjaġġar f'dawk ir-reġjuni.
Gżira Manoel
Il-Gżira Manoel (bl-Ingliż: Manoel Island), li qabel kienet magħrufa bħala Gżira tal-Isqof (bl-Ingliż: Bishop's Island; bit-Taljan: Isola del Vescovo) jew Isolotto, hija gżira żgħira li tifforma parti mill-muniċipalità tal-Gżira fil-Port ta’ Marsamxett, Malta. Hija msemmija għall-Gran Mastru Portugiż António Manoel de Vilhena, li bena forti fil-gżira fis-snin 20 tas-seklu 18.
Ġeografija
lemin|daqsminuri| Pittura tal-Ġżira Manoel fis-seklu 19 Il-Gżira Manoel hija gżira ċatta ffurmata bejn wieħed u ieħor bħal werqa. Hija tinsab fin-nofs tal-Port ta' Marsamxett, bil-qala ta' Lazzarett fin-Nofsinhar tagħha u x-xatt ta' Tas-Sliema fit-Tramuntana tagħha. Il-gżira hija magħquda mal-gżira prinċipali ta' Malta permezz ta’ pont.
Il-gżira kollha tidher mis-swar tal-belt kapitali Valletta.
Storja
Fl-1570, il-gżira ġiet akkwistata mill-Kapitlu tal-Katidral tal-Imdina u saret proprjetà tal-Isqof ta’ Malta. Għalhekk kienet tissejjaħ l-Isola tal-Vescovo jew il-Gżira tal-Isqof.
Lazzarett
daqsminuri| Lazzarett Fl-1592, sptar tal-kwarantina magħruf bħala Lazzarett nbena meta faqqgħet il-pesta. L-isptar kien magħmul minn barrakki tal-injam, u tneħħa sena wara, wara li l-marda kienet naqset sew. Fl-1643, matul it-tmexxija tal-Gran Mastru Lascaris, l-Ordni ta’ San Ġwann partet il-gżira mal-knisja għal xi art fir-Rabat u bniet Lazzarett permanenti f’tentattiv biex tikkontrolla l-influss perjodiku tal-pesta u l-kolera abbord vapuri li jżuru Malta. Inizjalment il-gżira kienet tintuża bħala ċentru ta’ kwarantina fejn jittieħdu passiġġieri minn vapuri li jitwaqqfu. L-isptar sussegwentement ġie mtejjeb matul ir-renji tal-Gran Mastri Cotoner, Carafa u de Vilhena.
Fil-perjodu taħt il-Brittaniċi, il-Lazzarett kompla jintuża u tkabbar matul il-governanza ta' Sir Henry Bouverie fl-1837 u fl-1838. Għal żmien qasir intuża biex joqogħdu fih it-truppi iżda ġie kkonvertit lura fi sptar fl-1871. Matul is-seklu 19, xi posta li kienet dieħla Malta ġiet iffumigata u diżinfettata fl-Uffiċċju Profumo tal-isptar biex jiġi evitatat it-tixrid tal-mard.
Forti Manoel
alt=Fort Manoel|daqsminuri|Forti Manoel Bejn l-1723 u l-1733, inbena forti ġdida b’għamla ta’ stilla fuq il-gżira mill-Gran Mastru Portugiż António Manoel de Vilhena. Il-forti ngħata l-isem ta’ Forti Manoel għal dan il-Gran Mastru, u l-gżira nbidlet mill-ġdid f'dan il-punt. Il-forti huwa meqjus bħala eżempju tipiku ta’ inġinerija militari tas-seklu 18, u l-pjanta oriġinali tiegħu huma attribwiti lil René Jacob de Tigné, u jingħad li ġew modifikati mill-ħabib u kollega tiegħu Charles François de Mondion, li jinsab midfun f’kripta taħt il-Forti Manoel. Il-forti għandu kwadranglu, grawnd għall-parati, u sistema ta' arkati, u għal xi żmien kien fih ukoll kappella Barokka ddedikata lil Sant’Antnin ta’ Padova, taħt il-kmand dirett tal-Ordni.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, meta Malta kienet taħt assedju, il-Gżira Manoel u l-forti tagħha ntużaw bħala bażi navali mill-10 Flotta tas-Sottomarini tar-Royal Navy, u dak iż-żmien kienet imsejħa "HMS Talbot" jew "HMS Phœnicia". Il-Kappella ta’ Sant’Antnin inqerdet meta ntlaqtet direttament mill-bombi tal-Luftwaffe f’Marzu tal-1942.
Wara żmien l-Ingliżi, il-gżira u l-forti ġew abbandunati għal ħafna snin u l-Forti Manoel u l-Lazzarett t-tnejn li huma ġew vandalizzati.
Marina u Impjant tal-Bini u t-Tiswija tal-Jottijiet
lemin|daqsminuri| Impjant tal-Bini u t-Tiswija tal-Jottijiet tal-Gżira Manoel Il-Gżira Manoel fiha marina u impjant tal-bini u t-tiswija tal-jottijiet. Il-marina ilha taħt amministrazzjoni ġdida mill-2011 u tilqa’ bastimenti b’tul sa 80 metru. Għandha total ta' 350 irmiġġ.
L-impjant tal-bini u t-tiswija tal-jottijiet jista' jakkomoda jottijiet u katamarani b’tul sa 50 metru u b’tunnellaġġ ta’ spostament ta' 500 tunnellata. L-impjant tal-bini u t-tiswija tal-jottijiet joffri ħażna ta' dgħajjes, irmiġġ fuq wiċċ l-ilma, tiswijiet u armar komplut.
Villaġġ tal-Papri
daqsminuri| Villaġġ tal-Papri Għal bosta snin, il-Gżira Manoel ospitat santwarju pittoresk u informali għall-papri u għasafar tal-ilma oħra ħdejn il-pont li jgħaqqad il-gżira mal-gżira ewlenija ta’ Malta. Ġie maħluq u miżmum minn voluntier lokali, u ffinanzjat kollu kemm hu minn donazzjonijiet privati.
Liebru taż-żarbuna tas-silġ
thumb|100px|Liebru taż-żarbuna tas-silġ fis-xitwa Il-Liebru taż-żarbuna tas-silġ jew kif jissejjaħ ukoll il-liebru li jvarja magħruf xjentifikament bħala Lepus americanus huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) li jinsab mifrux fit-Tramuntana tal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq.
L-isem ta' liebru taż-żarbuna tas-silġ ġej mill-kobor esaġerat tas-saqajn ta' wara, li fil-għajn jidhru verament qishom lebsin xi par żarbun tas-silġ. Is-saqajn goffi ta' dan il-liebru huwa addattament biex jevita li l-annimal jergħeq waqt li jkun qiegħed jimxi jew jaqbez fuq is-silġ.
Klassifikazzjoni
Dan il-liebru huwa l-unika speċi li qiegħed klassifikat fis-sottoġeneru Poecilolagus u l-ispeċi maqsuma f'minn tal-inqas sitt sottospeċi.
Loġġa tal-Ħarir
daqsminuri|Il-faċċata tal-Loġġa tal-Ħarir Il-Loġġa tal-Ħarir (bid-djalett ta' Valencia: Llotja de la Seda; il-pronunzja bid-djalett ta' Valencia: [ˈʎɔdʒa ðe la ˈseða]; bl-Ispanjol: Lonja de la Seda) hija binja ċivika tal-aħħar tal-istil Gotiku ta' Valencia, li tinsab fil-belt ta' Valencia, Spanja. Hija attrazzjoni turistika prinċipali fil-belt u Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
xellug|daqsminuri|268x268px|Is-saqaf imżejjen tas-sular ta' fuq tal-Loġġa tal-Ħarir Il-loġġa nbniet bejn l-1482 u l-1533, u hija magħmula minn tliet partijiet (u flimkien magħhom il-Ġnien tas-Siġar tal-Larinġ f'bitħa interna mdawra bil-ħitan). Is-sala prinċipali, Sala de Contratacion (is-Sala tal-Kuntratti jew tal-Kummerċ), hija spazju mżejjen b'mod lussuż u hija mirfuda b'diversi kolonni spirali mill-isbaħ. Din is-sala kienet iċ-ċentru finanzjarju tal-loġġa, fejn il-merkanti kienu jfasslu l-kuntratti. Il-parti laterali hija msejħa l-Padiljun tal-Konsolat, u kienet is-sede tat-Tribunal del Mar - l-ewwel tribunal tal-merkanti marittimi li qatt ġie msawwar fi Spanja. L-ewwel żewġ sulari kienu jospitaw il-kmamar funzjonali ewlenin, u s-sular ta' fuq għandu saqaf imżejjen b'mod rikk ħafna. Dawn il-kmamar għad għandhom l-għamara u t-tiżjin oriġinali. Minn żmien għal żmien, it-Tribunal kien jikkundanna lill-merkanti l-ħabs minħabba d-djun, u dawn kienu jintefgħu fit-torri ċentrali tal-Loġġa tal-Ħarir - it-tielet parti tal-istruttura. daqsminuri|Il-kolonni spirali tas-Sala tal-Kummerċ Wara l-binja attwali kien hemm binja oħra iktar bikrija tas-seklu 14, li kienet tissejjaħ il-Loġġa taż-Żejt (bid-djalett ta' Valencia: Llotja de l’Oli jew bl-Ispanjol: Lonja del Aceite). Din kienet tintuża mhux biss għall-kummerċ fiż-żjut agrikoli, iżda għal kull tip ta' negozju. Hemmhekk ukoll fl-1348 kien isir il-kummerċ fil-perxal (perkal) li kien tip ta' drapp tal-qoton b'nisġa fina ħafna bħall-ħarir.
Il-prosperità kummerċjali tal-belt ta' Valencia laħqet il-quċċata tagħha matul is-seklu 15, u din wasslet għall-kostruzzjoni ta' binja ġdida.
Id-disinn tal-Loġġa l-ġdida ta' Valencia oriġina minn struttura simili fil-Loġġa ta' Palma de Majorca, li nbniet mill-arkitett Guillem Sagrera fl-1448. L-arkitett inkarigat tal-loġġa l-ġdida kien Pere Compte, li bena l-qafas prinċipali tal-binja – is-Sala tal-Kuntratti/Kummerċ – fi ħmistax-il sena biss mill-1483 sal-1498. Dan huwa miktub ukoll fi strixxa blu tul l-erba' ħitan tas-sala, li hija magħrufa wkoll bħala s-"Sala tal-Kolonni". L-istrixxa fiha iskrizzjoni li ġejja b'ittri tad-deheb:"Inclita domus sum annis aedificata quindecim. Gustate et videte concives quoniam bona est negotiatio, quae non agit dolum in lingua, quae jurat proximo et non deficit, quae pecuniam non dedit ad usuram eius. Mercator sic agens divitiis redundabit, et tandem vita fructur aeterna (Jien binja mill-isbaħ li nbniet fi ħmistax-il sena. Għeżież ċittadini, tkixxfu u araw b'għajnejkom kif in-negozjar huwa ħaġa tajba meta ma jkunx hemm gideb, meta wieħed jaħlef lil ġaru u ma jqarraqx bih, meta ma jiġux mislufa flejjes b'rata tal-imgħax. Il-merkant li jaġixxi b'dan il-mod jistagħna bil-bosta u fl-aħħar mill-aħħar igawdi l-ħajja eterna)." xellug|daqsminuri|314x314px|Parti mill-bidu tal-iskrizzjoni fis-Sala tal-Kolonni Skont l-istudjuż lokali Joan Francesc Mira, din l-iskrizzjoni kienet turi li ma kienx meħtieġ li wieħed ikun Protestant jew barrani biex tiġi stabbilita bażi għal kummerċ tajjeb; kienet turi l-unjoni tal-etika mal-ekonomija. Xogħlijiet oħra ta' kostruzzjoni u ta' tiżjin baqgħu sejrin sal-1548, bħall-Consolat del Mar (il-Konsulat tal-Baħar), binja Rinaxximentali li żdiedet maġenb il-Loġġa tal-Ħarir.
Matul is-sekli ta' wara, il-Loġġa tal-Ħarir iffunzjonat tassew għall-kummerċ tal-ħarir. L-onestà tal-merkanti tagħha ġiet onorata bl-iskrizzjoni mal-ħitan tas-Sala tal-Kolonni. daqsminuri|Veduta tal-kolonni spirali minn taħt fis-Sala tal-Kolonni
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Loġġa tal-Ħarir ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996, bħala eżempju ta' binja sekolari bl-istil Gotiku aħħari, li tħaddan b'mod drammatiku s-setgħa u l-ġid ta' waħda mill-bliet merkantili Mediterranji l-kbar.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem". nofs|daqsminuri|741x741px|Dettall tal-Konsolat tal-Baħar
It-Tielet Repubblika Franċiża
It-Tielet Repubblika Franċiża (bil-Franċiż, La Troisième République, miktuba wkoll bħala La IIIe République) (1870-10 Lulju 1940) kien ir-reġim politku ta' Franza bejn it-Tieni Imperu Franċiż u r-Reġim ta' Vichy. Din kienet demokrazija parlamentari repubblikana li twaqqfet fl-4 ta' Settembru 1870, wara l-waqgħa ta' l-Imperu ta' Napuljun III fil-Gwerra Franko-Prussjana.
Ir-repubblika kompliet it-tisħiħ tal-istruttura industrijali tal-pajjiż, minkejja l-preżenza ta' tradizzjoni agrikola b'saħħita u rrapreżentata sew kemm fuq il-pjan politiku kif ukoll fi tkabbir demografiku relattivament baxx. Wara żmien ta' inċertezza istituzzjonali (1870-1875), iddominat minn Adolphe Thiers u kkaratterizzat minn ġlied bejn repubblikani, bonapartisti u monarkiċi, ir-reġim il-ġdid, li fl-1871 kellu jirreprimi il-Komun ta' Pariġi, intlaqat minn kriżi qawwija taħt il-presidenza Mac-Mahon (1873-1879), li kellu tendenzi konservattivi qawwija ħafna.
Mġiegħel li jirreżenja minn maġġoranza repubblikana, u segwit mill-presidenza Grévy (1879-1887) bdiet il-fażi tal-bini ta'stat lajk, demokratiku u parlamentari, li tiegħu Jules Férry, il-ħassieb wara l-espansjoni kolonjali tal-pajjiż kemm fil-Lvant imbiegħed u fl-Afrika, kien il-protagonista prinċipali. Sensiela ta' skandli fl-aħħar tas-snin tmenin, saħħaħ il-kurrenti nazzjonalisti u antiparlamentari, li tagħhom kien l-interpretu Boulanger (1886-1889); ir-repubblika, però, imsaħħa kemm bl-għajnuna tal-fazzjoni kattolika (1890-1892) kif ukoll tal-istituzzjonijiet lajċi, rnexxiela tibqa' sħiħa, anki jekk bl-Affaire Dreyfus (1894-1906), għaddiet minn burraxka oħra.
Sal-bidu tas-seklu għoxrin, l-iskjerament tax-xellug (radikali u soċjalisti) rebaħ fuq il-moderati, u dan wassal biex l-istati ġie sekolarizzat totalment fl-1905; ħafna mill-wiegħdiet għar-riformi soċjali però baqgħu ma ġewx imwettqa'. Il-politka internazzjonali u l-kwistjoni kolonjali mexxeww id-dibattiti politiċi sal-Ewwel Gwerra Dinjija (1914-1918) li ntrebħet minn Franza, u wasslet għall-għoti lura mill-Ġermanja tal-Alsazja u l-Lorenja. Ir-Rivoluzzjoni Bolxevika u l-qsim tal-komunisti mill-moviment soċjalist wassal għar-rebħa provviżorja tal-blokk konservattiv u nazzjonalist fl-1919. Dan il-blokk waqgħa fl-1924 u ġie sostitwit minn kartell tax-xellug, li wara li ngħaqad mal-moderati, b'indikazzjoni ta' Poincaré, ifforma kabinett t'unjoni nazzjonali (1926-1929) biex jaffaċja l-kriżi ekonomika. Il-bidu tal-movimenti faxxisti, il-kreazzjoni ta' bosta gruppi tal-lemin, u ħafna skandli finanzjarji destabilizzaw ir-repubblika, ggvernata bejn l-1936 u l-1938 mill-Front Popolari ta' L. Blum u C. Chautemps, protagonista ta' ħafna riformi soċjali importanti.
Bir-radikali lura fil-poter taħt E. Daladier (1938-1940), l-oppożizzjoni fjakka għall-politika barranija tan-nażisti u l-impreparazzjoni militari immarkaw ix-xhur ta' qabel il-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija f'Settembru 1939. Wara tmien xhur t'inattività, l-armati franċiżi ġew assaltati minn dawk Ġermaniżi, u b'Pariġi okkupata u l-Assemblea nazzjonali aġġornata għall-egħluq wara li ngħataw il-poteri kollha lil P. Pétain fil-11 ta' Lulju 1940, inħoloq Reġim kollaborazzjonista f'Vichy.
Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia
daqsminuri|247x247px|Immaġni satellitari tal-Iskoll tal-Qroll ta' New Caledonia madwar it-Tramuntana ta' Grande Terre L-Iskoll tal-Qroll ta' New Caledonia jinsab madwar il-gżejjer ta' New Caledonia fin-Nofsinhar tal-Oċean Paċifiku, u huwa l-itwal skoll tal-qroll kontinwu fid-dinja kif ukoll it-tielet l-ikbar wara l-Iskoll il-Kbir tal-Qroll tal-Awstralja u l-Iskoll tal-Qroll Mesoamerikan.
L-Iskoll tal-Qroll ta' New Caledonia jinsab madwar Grande Terre, l-ikbar gżira ta' New Caledonia, kif ukoll il-gżira ta' Ile des Pins u diversi gżejriet oħra, u jlaħħaq tul ta' 1,600 kilometru. L-iskoll iħaddan fih laguni li f'daqqa fihom xi 24,000 kilometru kwadru, b'fond medju ta' 25 metru. L-iskolli tal-qroll jikbru sa 30 kilometru lil hinn mix-xatt, iżda jibqgħu jestendu sa kważi 200 kilometru sal-iskolli ta' Entrecasteaux fil-Majjistral. Din l-estensjoni fil-Majjistral tħaddan fih il-Gżejjer ta' Belep u gżejriet oħra bir-ramel tal-qroll. Diversi passaġġi naturali jagħtu għall-oċean. Il-passaġġ ta' Boulari, li jwassal sa Noumea, il-belt kapitali u l-port ewlieni ta' New Caledonia, huwa mmarkat permezz tal-Fanal ta' Amédée.
Ekoloġija
xellug|daqsminuri|340x340px|Id-dugongu f'qiegħ il-baħar L-Iskoll tal-Qroll ta' New Caledonia jitqies li huwa t-tieni l-ikbar fid-dinja wara dak tal-Iskoll il-Kbir tal-Qroll tal-Awstralja, l-itwal skoll tal-qroll kontinwu fid-dinja b'tul ta' 1,600 kilometru, u għandu l-ikbar sistemi ta' laguni fid-dinja b'erja ta' 24,000 kilometru kwadru. Din l-ekosistema, flimkien ma' dik ta' Fiġi, tospita l-iżjed konċentrazzjoni varjata ta' strutturi ta' skolli tal-qroll fid-dinja; b'kollox 146 tip abbażi ta' sistema ta' klassifikazzjoni globali, u saħansitra jilħqu jekk mhux jaqbżu l-Iskoll il-Kbir tal-Qroll (li hu ferm akbar) fid-diversità tal-qroll u tal-ħut.
L-iskoll għandu diversità kbira ta' speċijiet b'livell għoli ta' endemiżmu, u jospita wkoll it-tielet l-ikbar popolazzjoni ta' dugongi (Dugong dugon) fid-dinja, u huwa sit importanti fejn ibejtu l-fkieren il-baħar tat-tip Chelonia mydas. Fil-laguni ta' New Caledonia hemm bosta speċijiet li jvarjaw fid-daqs minn plankton għal ħut kbir u saħansitra klieb il-baħar.
Analisi matematika
L-analisi matematika bdiet mill-formulazzjoni rigoruża tal-kalkulu infiniteżmali. Hija fergħa tal-matematika li tikkonċentra fuq l-idea tal-limitu: il-limitu ta' suċċessjoni jew il-limitu ta' funzjoni. Tinkludi wkoll it-teoriji tad-differenzazzjoni, integrazzjoni u meżura, serje infiniti, u funzjonijiet analitiċi. L-istudju ta' dawn it-teoriji ħafna drabi jsir fil-kuntest tan-numri reali, numri komplessi, u funzjonijiet reali u komplessi. Madankollu, nistgħu niddefinixxu u nistudjaw dawn it-teoriji f'kull spazju ta' oġġetti matematiċi li fih hu possibbli li nagħtu definizzjoni ta' "distanza" (spazju metriku) jew iżjed ġenerali ta' "qrubija" (spazju topoloġiku).
Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia
Theddidiet ambjentali
daqsminuri|306x306px|Il-Bajja ta' Upi fil-Laguna madwar l-Ile des Pins b'sikkiet antiki tal-qroll Huwa maħsub li l-biċċa l-kbira tal-iskolli b'mod ġenerali jinsabu f'saħħithom sew. Uħud mill-iskolli tal-Lvant ġarrbu ħsarat minn effluwenti tal-estrazzjoni tan-nikel fil-gżira ta' Grand Terre. Is-sedimentazzjoni mix-xogħol fil-minjieri, mill-agrikoltura, u mir-ragħa affettwat l-iskolli qrib il-bokki tax-xmajjar, u s-sitwazzjoni baqgħet sejra għall-agħar bil-qerda tal-foresti tal-mangrovji, li minnhom stess jgħinu biex iżommu s-sedimenti. Uħud mill-iskolli ntradmu taħt diversi metri ta' sedimentazzjoni. Fl-2008, valutazzjoni tal-iskolli tal-Majjistral li jinsabu qrib ix-xatt ikkonkludiet li ħafna skolli kienu se jmutu fi żmien ftit snin jew l-iktar l-iktar fi żmien deċennji, jekk ix-xejriet identifikati dak iż-żmien b'rabta mas-sedimenti mix-xogħol fil-minjieri u s-sedimentazzjoni inġenerali ma jinbidlux.
Użu uman
L-għadis biċ-ċilindri tal-arja huwa komuni ħafna, u hemm diversi siti tal-għadis fil-laguni u madwar l-iskoll tal-qroll. Dawn jinkludu siti li ngħataw ismijiet bħall-Foss tal-Klieb il-Baħar, il-Katidral u l-Labra ta' Prony, li huma fost l-iktar siti tal-għadis famużi f'New Caledonia.
Analisi matematika
Għaliex l-Analisi Astratta?
thumb|right|200px| David Hilbert t.1862 m.1943
Għandna nistudjaw l-analisi matematika fil-kuntest iżjed wiesa' tal-ispazji topologiċi jew spazji metriċi għal żewġ raġunijiet:
Skoll tal-Qroll ta' New Caledonia
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".
B'kollox hemm 13-il kumitat ta' ġestjoni lokali, magħmula minn operaturi turistiċi, sajjieda, politiċi, u kapijiet ta' tribujiet lokali li jaħdmu id f'id mal-komunità lokali biex tiġi mmonitorjata s-saħħa tal-laguni ta' New Caledonia.