cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kunvent ta' Novodevichy
Perjodu Sovjetiku u wara
Fl-1994, is-sorijiet irritornaw fil-kunvent, li attwalment jaqa' taħt l-awtorità tal-Metropolitan ta' Krutitsy u ta' Kolomna. Uħud mill-knejjes u binjiet monastiċi oħra għadhom affiljati mal-Mużew Storiku Statali. Fl-1995, reġgħu bdew isiru s-servizzi reliġjużi fil-kunvent fil-jiem tal-qaddis patrun. daqsminuri|281x281px|In-nar li ħakem l-armar tat-torri tal-kampnar fl-2015 Fl-2004, il-Kunvent ta' Novodevichy tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Fil-15 ta' Marzu 2015, waqt li kien qed isir ir-restawr tal-ogħla torri tal-kampnar tal-kunvent, l-armar tar-restawr madwar it-torri ħa n-nar. In-nar tant kien qawwi li l-membri tat-tifi tan-nar damu kważi tliet sigħat biex jitfuh. Minkejja li n-nirien affettwaw żona ta' xi 300 metru kwadru, il-ħsarat tal-bini storiku ma kinux wisq estensivi. Abbażi ta' spekulazzjoni, jingħad li n-nar ħa minħabba xort ikkawżat mit-tagħmir tas-sħana għat-tnixxif tal-faċċata tat-torri tal-kampnar waqt ir-restawr. Is-servizz tal-istampa tad-dipartiment tal-wirt kulturali ta' Moska tefgħet il-ħtija tan-nirien fuq id-ditta li kienet qed twettaq ix-xogħol ta' restawr. Madankollu, id-Deputat Ministru Russu tal-Kultura Grigory Pirumov stqarr li t-tagħmir inkwistjoni ma kienx intuża fit-territorju tal-kunvent u tat-torri tal-kampnar u li l-provvista tal-elettriku ewlenija kienet ġiet skonnessa. Minn dak iż-żmien 'l hawn, it-torri tal-kampnar reġa' ġie rrestawrat u nfetaħ għall-pubbliku.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni fi ħdan il-Kunvent ta' Novodevichy Fl-2004, il-kumpless tal-Kunvent ta' Novodevichy ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Fl-evalwazzjoni tan-nominazzjoni tas-sit, l-UNESCO saħqet li l-Kunvent ta' Novodevichy huwa l-iktar eżempju straordinarju tal-hekk imsejjaħ "Barokk ta' Moska". Minbarra l-arkitettura fina tiegħu u d-dettalji tat-tiżjin, is-sit huwa kkaratterizzat mill-valuri tal-ippjanar tal-bliet u tal-irħula. L-UNESCO indikat ukoll li l-kunvent huwa eżempju straordinarju ta' kumpless monastiku li għadu ppreservat tajjeb ħafna, u li jintegra n-natura kulturali u politika ta' Sit ta' Wirt Dinji ieħor, il-Kremlin ta' Moska. Barra minn hekk, il-kunvent innifsu huwa marbut mill-qrib mal-Knisja Ortodossa Russa u mal-istorja Russa inġenerali tas-sekli 16 u 17.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Nekropoli u ċimiterju
daqsminuri|253x253px|Il-qabar tal-[[Ġeneral Timofeyev (1783-1850) fil-Kunvent ta' Novodevichy]] In-Nekropoli tal-Kunvent ta' Novodevichy kien jeżisti diġà fis-seklu 16. Bħal monasteri oħra ta' Moska (b'mod partikolari dawk ta' Danilov u ta' Donskoy), il-kunvent kien irriċerkat ferm min-nobbiltà Russa bħala post fejn jindifnu. Sergey Solovyov u Alexei Brusilov huma biss tnejn mill-ħafna Muskoviti prominenti li ndifnu fi ħdan il-ħitan tal-kunvent. L-eroj Napuljoniku Denis Davydov huwa midfun hemmhekk ukoll.
Bejn l-1898 u l-1904, l-hekk imsejjaħ Ċimiterju ta' Novodevichy ġie stabbilit 'il barra mill-ħitan tan-Nofsinhar. Anton Chekhov kien wieħed mill-ewwel nies notevoli li ġie midfun fiċ-ċimiterju l-ġdid, u iktar 'il quddiem Nikolai Gogol ġie midfun hemmhekk ukoll. Matul l-epoka Sovjetika, iċ-ċimiterju sar ċimiterju ta' profil għoli fl-Unjoni Sovjetika, tant li ġew midfuna fih nies notevoli bħal Peter Kropotkin, Nikita Khrushchev, Sergei Prokofiev, Dmitri Shostakovich, Konstantin Stanislavski, Boris Yeltsin, u Mstislav Rostropovich kif ukoll diversi kożmonawti Russi.
Peter Mokaba Stadium
Peter Mokaba Stadium huwa grawnd tal-futbol f'Polokwane, l-Afrika t'Isfel, li ġie proġettat apposta għat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA 2010. Dan jesa' 41,733 u ġie msemmi wara Peter Mokaba, eks-kap tal-ANC Youth League. Dan il-grawnd jinsab ħames kilometri 'l bogħod miċ-ċentru tal-belt u jinsab fil-Lvant tal-Pietersburg Stadium.
Dan l-impjant huwa wieħed mill-ħames impjanti ġodda li nbnew għat-Tazza tad-Dinja 2010. Għal Peter Mokaba Stadium intefqu R1,245,000,000 (USD $150 miljun). Il-grawnd se jkun użat prinċiparjament kemm għal partiti kif ukoll għat-taħriġ.
L-ewwel logħba li ntlagħbet ġewwa dan il-grawnd kienet logħba internazzjonali bejn l-Afrika t'Isfel u l-Gwatemala fil-31 ta' Mejju 2010, bl-Afrika t'Isfel tirbaħ 2–0.
Traduzzjoni multimedjali
It-traduzzjoni multimedjali, magħrufa wkoll bħala traduzzjoni awdjoviżiva, hija fergħa speċjalizzata ta’ traduzzjoni li titratta t-trasferiment ta’ testi multimodali u multimedjali f’lingwa u/jew f’kultura oħra. Dan jimplika l-użu ta’ sistema multimedjali elettronika fil-proċess ta’ traduzzjoni jew ta’  trażmissjoni.
Applikazzjoni
It-traduzzjoni multimedjali tista’ tintuża f’diversi oqsma, fosthom iċ-ċinema, it-televiżjoni, it-teatru, ir-reklamar, u l-komunikazzjoni awdjoviżiva.
It-test awdjoviżiv jista’ jitqies bħala multimodali meta jinħadem u jiġi interpretat bl-użu ta’ diversi inkwadraturi, xotts, jew fażijiet, li jiġu analizzati bl-għan li jinstabu l-modalitajiet semjotiċi kollha li riżorsi semjotiċi, imsejħa wkoll ‘modi’. Meta diversi modi, bħal-lingwa, l-istampa, il-mużika, il-kulur, u l-perspettiva jingħaqdu f’forom differenti ta’ midja, it-test awdjoviżiv jista’ jitqies bħala multimedjali.
Eżempju ta’ dan hija t-traskrizzjoni multimodali, li tintuża fiċ-ċinema. Film huwa maqsum f’inkwadraturi, xotts jew fażijiet, li jiġu analizzati bl-għan li jinstabu l-modalitajiet semjotiċi kollha li joperaw fi ħdan kull wieħed minnhom.
Studju akkademiku tat-traduzzjoni multimedjali
It-traduzzjoni ta’ xogħlijiet artistiċi multimedjali huwa suġġett ta’ riċerka akkademika, fergħa tal-istudji tat-traduzzjoni. Dan il-qasam interdixxiplinari jislet minn oqsma u suġġetti varji, fosthom il-globalizzazzjoni u l-postglobalizazzjoni, xjenzi soċjali, studji kulturali, studji tar-rispons, il-psikoloġija soċjali, it-teorija tar-rilevanza, u studji għall-persuni neqsin mis-smigħ.
Modi ta' traduzzjoni
Kemm il-forma, kif ukoll is-sustanza tal-proċess kreattiv tat-traduzzjoni multimedjali huma influwenzati mill-proċess u mit-tip ta’ għodda użati. Limiti speċifiċi huma imposti mill-grafiċi diġitali, u miż-żmien u l-mod tal-użu.
Doppjaġġ
Id-doppjaġġ, magħruf ukoll bħala “s-sinkronija tax-xofftejn”, jinvolvi kemm it-traduzzjoni u s-sinkronizzazzjoni tagħha, kif ukoll id-doppjaġġ tal-atturi. Xi drabi meqjus bħala l-aktar forma komprensiva ta’ traduzzjoni, id-doppjaġġ jimxi kemm jista’ jkun mas-sinkronizzazzjoni tal-ħin, mal-formulazzjoni tal-kliem, u mal-moviment tax-xofftejn tad-djalogu oriġinali. Minkejja li dan il-mod huwa normalment interlingwali, hemm xi każijiet ta’ doppjaġġ intralingwali, għalkemm mhux daqstant komuni.
Voice over
Voice over jinvolvi s-soundtrack oriġinali u t-traduzzjoni li qed tixxandar fl-istess ħin. Għall-bidu, tinstema’ biss l-oriġinali, iżda meta l-verżjoni tradotta tibda tinstema’ aktar, il-volum tal-oriġinali jitnaqqas. Minħabba l-effett realistiku tal-voice over, din it-tip ta’ traduzzjoni tintuża l-iktar f’dokumentarji jew intervisti, u hija meqjusa bħala alternattiva aktar irħisa mid-doppjaġġ. Minħabba f’hekk, dan il-mod ta’ traduzzjoni multimedjali huwa l-għażla prinċipali għat-traduzzjoni ta’ films f’pajjiżi eks komunisti u f’xi pajjiżi fil-Lvant Nofsani u l-Asja.
Is-sottotitolar għall-persuni neqsin mis-smigħ (SDH)
SDH huwa maħsub għal dawk li għandhom diffikultà biex jisimgħu d-djalogu f’film jew programm televiżiv billi jgħinhom "jaraw" il-ħoss. Għalkemm simili għas-sottotitolar, l-SDH iżid informazzjoni addizzjonali biex jaqbel mad-dimensjoni verbali. Oriġinarjament, dawn is-sottotitoli kienu disponibbli biss għall-films u għal xandiriet irrikordjati minn qabel. Madankollu, “in-numru li dejjem qiegħed jikber ta’ proviżjonijiet leġiżlattivi u regolatorji stabbilixxew rekwiżit minimu ta’ kwota” għax-xandara u kumpaniji tas-sottotitolar.
Deskrizzjoni awdjo (AD)
L-AD huwa magħmul għal dawk li huma neqsin mid-dawl jew li għandhom vista parzjali, u jassisti billi jirrakkonta aspetti viżwali ta’ films jew ta’ programmi televiżivi fost oħrajn. It-traċċa awdjo deskrittiva ma tfixkilx lid-djalogu oriġinali peress li jiġi użat waqt partijiet siekta. Il-vuċi fit-traċċa, magħrufa bħala d-“deskrittur tal-awdjo”, tiżgura bilanċ ta’ dak li hu meħtieġ għall-plott filwaqt li ma jgħabbix lill-udjenza b’informazzjoni eċċessiva. Dawn id-deskrizzjonijiet partikolari jiġu rrikordjati, iżda jistgħu jsiru wkoll f’xandira diretta, (għalkemm xorta ppreparati minn qabel) bħal pereżempju fit-teatri. Dan il-mod ta' traduzzjoni multimedjali huwa neċessarju biex "jiżgura l-aċċessibbiltà ta' prodotti awdjoviżivi għal dawk neqsin mid-dawl."
Dasyurinae
Dasyurinae hija sottofamilja ta' mammiferi marsupjali, eżattament id-dasjurini (eżempji huma l-Anteċinu, il-Faskogal, il-Kwoll, il-Mulgara u x-Xitan tat-Tażmanja).
Din hija sottofamilja li tiġbor fiha 2 tribù, id-Dasyurini u l-Phascogalini u bosta ġeneri u speċi kemm estinti kif ukoll estanti.
Fin-numru ta' ġeneri u speċi, is-sottofamilja Dasyurinae hija akbar u għandha aktar diversità fil-morfoloġija, mis-sottofamilja l-oħra tal-familja Dasyuridae u ġeneralment l-ispeċi dasjurini huma akbar fid-daqs minn dawk smintopsini.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Dasjurinu, Dasjuromorfju jew Dasyuromorphia)
Testment il-Ġdid
It-Testment il-Ġdid (Grieg Antik: Ἡ Καινὴ Διαθήκη, trad. Hē Kainḕ Diathḗkē; Latin: Novum Testamentum) hija t-tieni parti tal-kanon bibliċi Kristjan, l-ewwel wieħed hu l-Antik Testment. It-Testment il-Ġdid jiddiskuti t-tagħlim u l-persuna ta ’Ġesù, kif ukoll l-avvenimenti fil-Kristjaneżmu tal-ewwel seklu. Il-Kristjani jqisu kemm it-Testmenti l-Qadim kif ukoll il-Ġdid flimkien bħala l-Iskrittura sagra. daqsminuri It-Testment il-Ġdid huwa ġabra ta 'testi Nsara oriġinarjament miktuba bil-lingwa Griega Koine, fi żminijiet differenti minn diversi awturi differenti. Filwaqt li l-kanon tal-Antik Testment ivarja xi ftit bejn denominazzjonijiet insara differenti, il-kanon tas-27 ktieb tat-Testment il-Ġdid kien kważi universalment rikonoxxut fi ħdan il-Kristjaneżmu sa mill-inqas L-Antikità tardiva. Għalhekk, fi kważi t-tradizzjonijiet insara kollha tal-lum, it-Testment il-Ġdid jikkonsisti f’27 ktieb: l-erba ’Evanġelji kanoniċi (Mattew, Mark, Luqa, u Ġwanni), l-Atti tal-Appostli, l-erbatax-il epistola ta’ Pawlu, is-seba ’epistoli kattoliċi, u il-Ktieb tal-Apokalissi.
L-ewwel lista kompluta magħrufa tas-27 kotba tat-Testment il-Ġdid tinstab f'ittra miktuba minn Athanasius, isqof ta 'Lixandra tas-seklu 4, datat għall-367 AD. [1] Is-27 ktieb il-Ġdid Testment ġie formalment kanonizzat matul il-kunsilli ta 'Ippona (393) u Kartaġni (397) fl-Afrika ta' Fuq. Il-Papa Innoċenti I rratifika l-istess kanon fl-405, iżda huwa probabbli li Kunsill f’Ruma fl-382 taħt il-Papa Damasus jien tajt l-istess lista l-ewwel. Dawn il-kunsilli pprovdew ukoll il-kanonika tat-Testment il-Qadim, li kienet tinkludi l-kotba apokrifi. [2]
M'hemm l-ebda kunsens akkademiku dwar id-data tal-kompożizzjoni ta 'l-aħħar testi tat-Testment il-Ġdid. L-istudjużi konservattivi John A. T. Robinson, Dan Wallace, u William F. Albright dataw il-kotba kollha tat-Testment il-Ġdid qabel is-70 AD. [3] Iżda ħafna studjużi jmorru xi testi tat-Testment il-Ġdid ħafna iktar tard minn hekk. Pereżempju, Richard Pervo jmur Luqa-Atti li ċ. 115 AD, [4] u David Trobisch jpoġġi l-Atti f’nofs it-tieni seklu nofs, kontemporanju mal-pubblikazzjoni tal-ewwel kanon Ġdid tat-Testment.
Radio Studio 54 Network
daqsminuri
Radio Studio 54 Network jew Studio 54 Network huwa stazzjon tar-radju privat Taljan ibbażat f'Locri, Kalabrija. Ix-xandiriet jilħqu lil Studio 54 Network fuq l-FM f'disa' provinċji f'ħames reġjuni fin-nofsinhar tal-Italja (Messina, Reggio Calabria, Cosenza, Vibo Valentia, Catanzaro, Crotone, Lecce, Power, Salerno). L-ipprogrammar huwa kkaratterizzat minn trasmissjoni mużikali u l-informazzjoni fil-ħin reali, bi 28 aġġornament kuljum.
Persunal
daqsminuri|Studio 54 Angels
Persunal tal-passat
Memmo Minniti, Tommaso Massara, Clementina Parretta, Enzo Gatto, Francesca Ritorto, Pino Martelli, Espedita Rechichi, Sergio Minniti, Gianluca Laganà, Rossana Pedullà, Ugo La Macchia, Paolo Guerrieri, Antonio Lombardo, Rosy Carelli, Giuseppe Galluzzo, Peppe Lentini, Paolo Guerrieri, Chiara Mearelli, Luca Filippone, Enrico Ventrice, Valentina Ammirato, Massimo Apa, Emily e Debora LoGiacco,  Barbara Costa, Pasquale Fragomeni, Roberta Rupo, Veronica De Biase, Valentina Geracitano, Francesco Cunsolo, Francesco Parasporo, Antonella Romeo, Eleonora Femia, Rosana e Regina Garofalo, Debora Sainato, Ugo Lully Tommaselli, Pino Trecozzi, Luigi Grandinetti, Eddy ed Ottavia Lombardo, Antony Greco, Sandro Pascuzzo, Giuseppe Evalto, Stefania Morabito.
Delphi
daqsminuri|258x258px|Il-kumpless tat-Tempju ta' Athena, inkluż it-Tholos ta' Delphi, bil-wied tax-xmara Pleistos fl-isfond. Delphi jew Delfi (/ˈdɛlfaɪ, ˈdɛlfi/; bil-Grieg: Δελφοί [ðelˈfi]), li skont leġġenda fl-imgħoddi kien jissejjaħ Pytho (Πυθώ), kien reġjun sagru antik u s-sede ta' Pythia, l-oraklu ewlieni li kien jiġi kkonsultat dwar deċiżjonijiet importanti fid-dinja klassika tal-qedem. Il-Griegi Antiki kienu tal-fehma li ċ-ċentru tad-dinja kien jinsab f'Delphi, immarkat b'monument tal-ġebel magħruf bħala l-omphalos (żokkra).
Skont is-Suda, isem Delphi oriġina mid-Delphyne, is-serp femminili (drakaina) li kienet tgħix hemmhekk u li nqatlet mid-divinità Apollo (fi ġrajjiet oħra s-serp kien maskili (drakon), Python).
Ir-reġjun sagru jokkupa reġjun distint fix-xaqliba tal-Lbiċ tal-Għolja ta' Parnassus.
Issa huwa sit arkeoloġiku estensiv, u mill-1938 jifforma parti mill-Park Nazzjonali ta' Parnassos. Ir-reġjun tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO peress li kellu influwenza kbira fid-dinja tal-qedem, kif joħroġ fid-dieher mid-diversi monumenti li nbnew hemmhekk mill-iżjed bliet-stati Griegi antiki importanti, sabiex juru l-unità Ellenika fundamentali tagħhom.
Biswit ir-reġjun sagru hemm ir-raħal żgħir modern bl-istess isem.
Ismijiet
Delphi għandha l-istess għerq bħall-kelma bil-Grieg għal ġuf, δελφύς delphys.
Pytho (Πυθώ) hija relatata ma' Pythia, ir-reliġjuża li kienet isservi bħala l-oraklu, u ma' Python, serp jew dragun li kien jgħix fis-sit. It-terminu "Python" joriġina mill-verb bil-Grieg πύθω (pythō), li jfisser "jitħassar".
Delphi u r-reġjun ta' Delphi
Illum il-ġurnata Delphi hija muniċipalità tal-Greċja kif ukoll raħal modern biswit ir-reġjun tal-qedem. Ir-raħal modern inħoloq wara li ġew żvelati binjiet mir-reġjun sagru sabiex dawn jiġu skavati. Iż-żewġ Delphi, il-moderna u tal-qedem, jinsabu tul it-Triq Nazzjonali Griega Nru 48 bejn Amfissa fil-Punent u Livadeia, il-belt kapitali ta' Voiotia, fil-Lvant. It-triq issegwi x-xaqliba tat-Tramuntana ta' mogħdija muntanjuża bejn l-Għolja ta' Parnassus fit-Tramuntana u l-muntanji tal-Peniżola ta' Desfina fin-Nofsinhar. Il-mogħdija muntanjuża ssegwi x-xmara Pleistos, mil-Lvant għall-Punent, u tifforma konfini naturali tul it-Tramuntana tal-Peniżola ta' Desfina, filwaqt li tipprovdi rotta faċli permezz tagħha.
Fuq in-naħa tal-Punent, il-wied jingħaqad mal-wied orjentat mit-Tramuntana għan-Nofsinhar bejn Amfissa u Itea.
Fuq in-naħa tat-Tramuntana tal-wied hemm fondoq tal-Għolja ta' Parnassus li jidjieq għas-sit ta' Krisa antika, li fl-imgħoddi kienet setgħa li tirrenja fis-sistema kollha tal-wied. Kemm Amphissa kif ukoll Krissa jissemmew fil-Katalogu tal-Vapuri tal-Ilijade. Kienet fortizza tal-poplu ta' Mycenae. Id-dati arkeoloġiċi tal-wied imorru lura għall-perjodu Elladiku Bikri. Krisa fiha nnifisha hija Elladika Nofsanija. Dawn id-dati bikrin huma komparabbli għad-dati bikrin ta' Delphi, u dan jissuġġerixxi li Delphi kienet immexxija u ttrasformata mill-poplu ta' Phocis minn Krisa tal-qedem. Huwa maħsub li l-fdalijiet ta' Kirra, li issa huma parti mill-port ta' Itea, kienu l-port ta' Krisa.
Arkeoloġija tar-reġjun
Is-sit ġie skavat għal ftit fl-1880 minn Bernard Haussoullier (1852-1926) f'isem l-Iskola Franċiża f'Ateni li kien membru tagħha għal xi żmien. Is-sit imbagħad ġie okkupat mill-villaġġ ta' Kastri b'madwar 100 dar u 200 ruħ. Kastri ("forti") kienet ilha hemm mill-qerda ta' Delphi minn Teodosju I fit-390 W.K. X'aktarx li ħalla forti biex jiżgura li ma terġax tiġi popolata, madankollu, il-forti sar villaġġ ġdid. Il-ġebel tas-sit ġie estratt biex jerġa' jintuża fil-binjiet tagħhom stess. Il-vjaġġaturi Brittaniċi u Franċiżi li żaru s-sit issuspettaw li s-sit kien Delphi tal-qedem. Qabel ma setgħu jsiru skavi sistematiċi tas-sit, il-villaġġ kellu jiġi rilokat, iżda r-residenti rreżistew.
Lejn ix-Xlokk tar-reġjun ta' Apollo kien hemm l-hekk imsejħa Villa tax-Xlokk, binja b'faċċata twila 65 metru, b'erba' sulari, b'erba' triclinia u banjijiet privati. Il-provvisti kienu jinżammu f'ġarer kbar tal-ħżin u nstabu reċipjenti oħra tal-fuħħar u oġġetti lussużi fil-kmamar. Fost l-oġġetti li nstabu jispikka leopard ċkejken magħmul mill-madreperla, x'aktarx ta' oriġini tas-Sassadi, li jinsab għall-wiri fil-gallerija tal-pjan terran tal-Mużew Arkeoloġiku ta' Delphi. Il-villa tmur lura għall-bidu tas-seklu 5 u kienet tiffunzjona bħala dar privata sal-580. Madankollu, iktar 'il quddiem ġiet ittrasformata fi studjo tal-produzzjoni tal-fuħħar. Il-belt donnha qabdet it-triq tan-niżla fil-bidu tas-seklu 6: id-daqs tagħha ċkien u l-kuntatti kummerċjali li kellha donnha naqqsu b'mod drastiku. L-oġġetti tal-fuħħar lokali ġew prodotti b'kwantitajiet kbar: ġew magħmula b'tafal ħamrani iktar aħrax bl-għan li jiġu ssodisfati l-ħtiġijiet tal-abitanti. Il-Mogħdija Sagra baqgħet it-triq prinċipali tal-insedjament, li madankollu ġiet ittrasformata fi triq b'użu kummerċjali u industrijali. Madwar l-agora nbnew studjos tax-xogħol kif ukoll l-unika bażilika Kristjana bikrija intra muros (fi ħdan il-ħitan tal-eks forti). Iż-żona domestika nfirxet l-iktar fil-Punent tal-insedjament. Id-djar kienu pjuttost spazjużi u żewġ ċisterni kienu jipprovdulhom l-ilma meħtieġ.
Mużew Arkeoloġiku ta' Delphi
Il-mużew fih artefatti assoċjati ma' Delphi tal-qedem, fosthom l-iżjed kitba bikrija ta' melodija, ir-Rikkieb tal-Karru ta' Delphi, Kleobis u Biton, it-teżori tad-deheb li ġew skoperti taħt il-Mogħdija Sagra, l-Isfinġi ta' Naxos, u frammenti ta' riljievi mit-Teżor tas-Sifni. Eżatt biswit il-ħruġ hemm il-kitba mnaqqxa li ssemmi l-prokonslu Ruman Gallio.
Tempju ta' Apollo
Il-fdalijiet tat-Tempju ta' Apollo li huma viżibbli llum il-ġurnata jmorru lura għas-seklu 4 Q.K., u huma ta' binja Dorika peripterali. It-tempju nbena minn Spintarus, Xenodoros, u Agaton fuq il-fdalijiet ta' tempju iktar bikri, li jmur lura għas-seklu 6 Q.K., li kien inbena fuq is-sit ta' kostruzzjoni tas-seklu 7 Q.K. attribwita skont il-leġġendi lill-arkitetti Trofonju u Agamede.
Skont it-tradizzjoni antika kien hemm erba' tempji li suċċessivament okkupaw is-sit qabel in-nar li faqqa' fil-548/7 Q.K., u mbagħad l-Alkmaeonidi bnew il-ħames tempju. Il-poeta Pindar iċċelebra t-tempju tal-Allmaeonidi f' Pythian 7.8-9 u pprovda wkoll dettalji dwar it-tielet tempju f'Paean 8. 65–75. Dettalji oħra jingħataw minn Pausanias (10.5.9-13) u mill-Innu Omeriku lil Apollo (294 ff.). L-ewwel tempju jingħad li kien inbena mill-friegħi taż-żebbuġ minn Tempe. It-tieni wieħed kien magħmul min-naħal bix-xama' u l-ġwienaħ, iżda b'mod mirakoluż inġarr minn riħ qawwi u ġie ddepożitat fost l-Iperboreani. It-tielet tempju, kif deskritt minn Pindar, inħoloq mid-divinitajiet Efestu u Atena, iżda d-dettalji arkitettoniċi tiegħu kienu jinkludu figuri qishom ta' sirenetti jew "Inkantatriċi", li bil-kant tagħhom eventwalment wasslu biex id-divinitajiet ta' Olimpja jidfnu t-tempju taħt l-art (skont Pausanias it-tempju nqered minn terremot u nirien). Skont kliem Pindar (Paean 8.65-75, traduzzjoni mhux uffiċjali), indirizzati lill-Mużi:
Ir-raba' tempju jingħad li kien inbena bil-ġebel minn Trofonju u Agamede. Madankollu, teorija tal-2019 tagħti spjegazzjoni kompletament ġdida tal-mit tal-erba' tempji ta' Delphi.
Teżori
Mid-daħla tan-naħa ta' fuq tas-sit, tul ix-xaqliba kollha tal-Mogħdija Sagra kważi sat-Tempju ta' Apollo, instabu għadd kbir ta' statwi offruti bħala wegħdiet, u bosta hekk imsejħa teżori. Dawn inbnew minn ħafna mill-bliet-stati Griegi biex ifakkru r-rebħiet u biex iroddu ħajr lill-oraklu għall-pariri tagħha, li kien maħsub li kienu wasslu għal dawk ir-rebħiet. Dawn il-binjiet kienu jaħżnu l-offerti mogħtija lil Apollo; spiss dawn kienu jkunu dieċma/għexur jew għaxra fil-mija tar-rikkezzi mirbuħa f'battalja. L-iżjed teżor impressjonanti huwa t-Teżor tal-Atenjani, li ġie rrestawrat reċentement, u li kien inbena biex titfakkar ir-rebħa tal-Atenjani fil-Battalja ta' Maratona fl-490 Q.K.
It-Teżor ta' Sifni ġie ddedikat lill-belt ta' Sifni, li ċ-ċittadini tagħha taw dieċma tal-qligħ tagħhom mill-minjieri tal-fidda sakemm il-minjieri ġew mgħerrqa mill-baħar.
Wieħed mill-ikbar teżori huwa dak ta' Argos. L-Argivi bnewh fil-Perjodu Klassiku Aħħari u kienu kburin ferm li rnexxielhom jibnu l-post tagħhom f'Delphi qalb il-bliet-stati l-oħra. It-teżor tagħhom tlesta fit-380 Q.K., u donnu ġie ispirat l-iktar mit-Tempju ta' Ħera f'Argolis. Madankollu, analiżi reċenti tal-elementi arkajċi tat-teżor tissuġġerixxi li kien ġie stabbilit qabel.
Teżori identifikabbli oħra huma dwar tas-Sikonjani, tal-Boezjani, tal-Massaljoti u tat-Tebani.
Artal tal-poplu ta' Chios
Quddiem it-Tempju ta' Apollo hemm l-artal prinċipali tas-santwarju li tħallas u nbena mill-poplu ta' Chios. Imur lura għas-seklu 5 Q.K. kif indikat fil-kitba mnaqqxa mal-gwarniċ tiegħu. L-artal huwa magħmul kompletament minn irħam iswed, għajr għall-bażi u l-gwarniċ tiegħu. Ir-restawr tal-artal sar fl-1920.
Stoa tal-Atenjani
L-istoa, jew zuntier imsaqqaf u miftuħ fil-ġnub tiegħu, inbniet b'allinjament kważi mil-Lvant għall-Punent tul il-bażi tal-ħajt poligonali li jirfed it-terrazza li fuqha nbena t-Tempju ta' Apollo. Ma hemm l-ebda traċċa arkeoloġika ta' rabta mat-tempju. L-istoa kienet tiftaħ fuq il-Mogħdija Sagra. Il-preżenza fil-qrib tat-Teżor tal-Atenjani tissuġġerixxi li dan il-kwartier ta' Delphi kien jintuża għan-negozju jew għall-politika tal-Atenjani, peress li l-istoa ġeneralment kienet tinsab fis-swieq.
Għalkemm l-arkitettura ta' Delphi ġeneralment hija Dorika, stil sempliċi, skont it-tradizzjonijiet ta' Phocis li kienu Doriċi, l-Atenjani inġenerali ma kinux jippreferu d-Doriku. L-istoa nbniet bl-istil ippreferut tal-Atenjani, il-Joniku, kif joħroġ fid-dieher mill-kapitelli tal-kolonni. Skont l-istil Joniku l-kapitelli huma mżejnin bit-tema tal-fjuri u b'mod elaborat, għalkemm mhux daqs il-Korinzju. L-istruttura li jifdal fiz-zuntier fiha seba' kolonni b'disinn imrikkeb, u mnaqqxa minn ħaġra unika, xi ħaġa mhux tas-soltu (il-biċċa l-kbira tal-kolonni kienu jinbnew minn sensiela ta' ħaġar tond li mbagħad kienu jitpoġġew fuq xulxin). Il-kitba mnaqqxa fuq l-istilobat tindika li nbniet mill-Atenjani wara r-rebħa navali tagħhom kontra l-Persjani fl-478 Q.K., biex jaħżnu t-trofej tal-gwerra tagħhom. Dak iż-żmien l-Atenjani u l-Ispartani ma kinux għedewwa.
Blata ta' Sibilla
Il-blata ta' Sibilla hija blata qisha pulptu bejn it-Teżor tal-Atenjani u l-Istoa tal-Atenjani tul il-Mogħdija Sagra li twassal sat-Tempju ta' Apollo fiż-żona arkeoloġika ta' Delphi. Il-blata jingħad li hija l-post fejn Sibilla preistorika ta' qabel il-Pythia ta' Apollo qagħdet bilqiegħda biex twassal il-profeziji tagħha. Oħrajn jissuġġerixxu li l-Pythia jaf qagħdu hemmhekk, jew akolit bil-funzjoni li jwassal il-profezija finali. Il-blata tidher li kienet post ideali għad-diskorsi fil-pubbliku.
Teatru
It-teatru antik ta' Delphi nbena iktar 'il fuq mit-Tempju ta' Apollo u b'hekk l-ispettaturi kellhom veduta sħiħa tas-santwarju u tal-wied kollu. Oriġinarjament inbena fis-seklu 4 Q.K., iżda ġie mmudellat mill-ġdid diversi drabi, b'mod partikolari fil-160/159 Q.K. għas-spejjeż tar-Re Ewmene II ta' Pergamon u, fis-67 W.K., fl-okkażjoni taż-żjara tal-Imperatur Neruni.
Il-koilon isserraħ max-xaqliba naturali tal-muntanja filwaqt li l-parti tal-Lvant inbniet fuq nixxiegħa żgħira li kienet twassal l-ilma fil-funtana ta' Cassotis eżatt taħt it-Tempju ta' Apollo. L-orkestra inizjalment kienet ċirku sħiħ b'dijametru ta' seba' metri. Ix-xena rettangolari kellha żewġ fetħiet bil-ħnejjiet fit-tarf, u llum il-ġurnata fadal il-pedamenti tagħhom biss. L-aċċess għat-teatru kien possibbli permezz tal-parodoi, jiġifieri l-kurituri laterali. Mal-ħitan ta' sostenn tal-parodoi hemm bosta kitbiet imnaqqxa li jfakkru l-bejgħ fittizju tal-iskjavi lid-divinità. Il-koilon kienet maqsuma orizzontalment f'żewġ żoni permezz ta' kuritur imsejjaħ diazoma. Iż-żona t'isfel kellha 27 ringiela ta' postijiet u dik ta' fuq kellha tmien ringieli biss. Sitt settijiet ta' taraġ b'arranġament radjali kienet jaqsmu l-parti t'isfel tal-koilon f'seba' livelli. It-teatru kien jesa' bejn wieħed u ieħor 4,500 spettatur.
Fl-okkażjoni taż-żjara ta' Neruni fi Greċja fis-67 W.K. saru diversi modifiki. L-orkestra ġiet pavimentata u delimitata b'parapett tal-ġebel. Il-proscenium ġie sostitwit b'pedestall baxx, il-pulpitum; il-faċċata ġiet imżejna b'riljiev bix-xeni minn miti dwar Erkole. Saru iktar tiswijiet u trasformazzjonijiet fis-seklu 2 W.K. Pausanias isemmi li dawn saru taħt il-patroċinju ta' Erodi Atticus. Fil-qedem, it-teatru kien jintuża għall-kompetizzjonijiet vokali u mużikali li kienu parti mill-programm tal-Logħob ta' Pythia fl-aħħar tal-perjodu Ellenistiku u Ruman. It-teatru ġie abbandunat meta s-santwarju qabad it-triq tan-niżla lejn l-aħħar tal-Antikità. Wara li ġie skavat u wara r-restawr inizjali tiegħu, fih ittellgħu spettakli teatrali matul il-Festivals ta' Delphi organizzati minn A. Sikelianos u martu, Eva Palmer, fl-1927 u fl-1930. Dan l-aħħar ġie restawrat mill-ġdid minħabba li għal deċennji sħaħ seħħew ċedimenti gravi tal-art li heddew l-istabbiltà tiegħu.
Tholos
It-tholos fis-santwarju ta' Atena Pronaea (Ἀθηνᾶ Προναία, "Atena tal-Kunsiderazzjoni") hija binja ċirkolari li nbniet bejn it-380 u t-360 Q.K. Kienet tikkonsisti minn 20 kolonna Dorika rranġati ħdejn xulxin fuq barra b'dijametru estern ta' 14.76-il metru, u 10 kolonni Korinzji fuq ġewwa.
It-tholos tinsab bejn wieħed u ieħor nofs mil (800 metru) mill-fdalijiet prinċipali ta' Delphi (38°28′49″N 22°30′28″E). Tliet kolonni Doriċi ġew irrestawrati u b'hekk dan is-sit sar wieħed mill-iktar popolari f'Delphi fost it-turisti.
L-arkitett tat-"tempju bil-volti f'Delphi" kien issemma minn Vitrivju, fid-De architectura, il-Ktieb VII, bħala Teodoru ta' Phoceus (mhux Teodoru ta' Samos, li Vitruvju jsemmi separatament).
Gymnasium
Il-gymnasium, li jinsab nofs mil 'il bogħod mis-santwarju prinċipali, kien sensiela ta' binjiet li kienu jintużaw miż-żgħażagħ ta' Delphi. Il-binja kienet tikkonsisti minn żewġ livelli: stoa fil-livell ta' fuq bi spazju fil-beraħ, u palaestra, pixxina u banjijiet fil-livell t'isfel. Dawn il-pixxini u l-banjijiet kien maħsub li kellhom poteri maġiċi, u kienu jippermettu lil dak li jkun jikkomunika direttament ma' Apollo.
Stadium
L-istadium jinsab iktar 'il fuq fl-Għolja ta' Parnassus, lil hinn mill-Mogħdija Sagra u t-teatru. Inbena fis-seklu 5 Q.K., iżda ġie mmodifikat fis-sekli ta' wara. L-aħħar immudellar mill-ġdid ta' skala kbira sar fis-seklu 2 W.K. taħt il-patroċinju ta' Erodi Atticus meta nbnew il-postijiet bilqiegħda u nħolqot daħla bil-ħnejja. L-istadium kien jesa' 6,500 spettatur bilqiegħda u t-trakka kienet twila 177 metru u kienet wiesgħa 25.5 metru.
Ippodromu
Fil-Logħob ta' Pythia, mexxejja politiċi prominenti bħal Klistene, it-tirann ta' Sikyon, u Hieron, it-tirann ta' Siracusa, kienu jikkompetu kontra xulxin bil-karrijiet tagħhom immexxija miż-żwiemel. Pindar irrefera għall-ippodromu, il-post fejn kienu jsiru dawn l-avvenimenti, u dan il-monument ġie mfittex mill-arkeologi għal iktar minn żewġ sekli.
Dan l-aħħar instabu traċċi tiegħu f'Gonia fil-pjanura ta' Krisa fen qabel kien jinsab l-istadium oriġinali.
Ħajt poligonali
Ħajt ta' sostenn inbena biex jirfed it-terrazza bil-kostruzzjoni tat-tieni Tempju ta' Apollo fil-548 Q.K. Isem il-ħajt ġej mil-lavur bil-ġebel poligonali biex inbena. Iktar 'il quddiem, mill-200 Q.K. 'il quddiem, il-ġebel tal-ħajt kien jiġi mnaqqax bil-kuntratti tal-manumissjoni tal-iskjavi li ġew ikkonsagrati lil Apollo. Bejn wieħed u ieħor, fil-ħajt hemm madwar elf manumissjoni rreġistrata.
Agora Rumana
L-ewwel sett ta' fdalijiet li jara kwalunkwe viżitatur kif jidħol fis-sit arkeoloġiku ta' Delphi huma dwar tal-Agora Rumana, li kienet tinsab 'il barra mill-peribolos jew il-ħitan tar-reġjun tas-santwarju ta' Apollo f'Delphi. L-Agora Rumana nbniet bejn is-santwarju u l-Fawwara Kastaljana, madwar 500 metru 'l bogħod. Din il-pjazza pavimentata rettangolari kbira fl-imgħoddi kienet imdawra minn portiċi Joniċi fuq tliet naħat tagħha. Il-pjazza nbniet fil-perjodu Ruman, iżda l-fdalijiet viżibbli attwalment tul in-naħat tat-Tramuntana u tal-Majjistral imorru lura għall-Perjodu Aħħari tal-Antikità.
X'aktarx li ġie stabbilit suq fil-beraħ, fejn il-viżitaturi kienu jixtru għadd ta' ex-voto, bħal statwetti u tripodji żgħar, sabiex iħallu l-offerti tagħhom lill-allat. Kienet tintuża wkoll bħala żona ta' assemblea għall-purċissjonijiet matul il-festivals sagri.
Matul żmien l-imperu, tpoġġew statwi tal-imperatur u ta' benefatturi notevoli oħra hawnhekk kif wieħed jista' jobsor illum mill-pedestalli fil-post. Fil-Perjodu Aħħarti tal-Antikità, kien hemm ukoll studjos tal-artiġjani fi ħdan l-agora.
Statwi atletiċi
Delphi hija famuża għall-bosta statwi atletiċi ppreservati tagħha. Huwa magħruf li Olimpja oriġinarjament kellha ferm iktar minn dawn l-istatwi, iżda biż-żmien ħafna minnhom bdew jispiċċaw fix-xejn, u b'hekk is-sit prinċipali tal-istatwi atletiċi sar Delphi. Kleobis u Biton, żewġ aħwa magħrufa għall-qawwa tagħhom ġew immudellati f'żewġ statwi atletiċi li huma fost l-iktar bikrin f'Delphi. L-istatwi jfakkru l-ġrajja tal-ġbid tal-karru ta' ommhom għal diversi mili lejn is-Santwarju ta' Ħera fin-nuqqas tal-gniedes. Il-ġirien baqgħu impressjonati u ommhom staqsiet lil Ħera tagħtihom l-ikbar fost ir-rigali. Meta daħlu fit-Tempju ta' Ħera, huma ħasshom ħażin u qatt ma qamu, u b'hekk mietu fil-qofol tal-ammirazzjoni tagħhom, id-don perfett.
Miti rigward l-oriġini tar-reġjun
Fl-Ilijade, Akille ma kienx lest jaċċetta l-offerta ta' paċi ta' Agamennone lanqas li kieku kellha tinkludi l-ġid kollu fl-"art tal-ġebel" "tal-blat ta' Pytho" (I 404). Fl-Odissea (θ 79) Agamennone jaqsam "art tal-ġebel" biex jingħata l-profezija mingħand Apollo f'Pytho, l-ewwel waħda magħrufa fil-protostorja. Hesiod jirreferi wkoll għal Pytho "fil-fondoq ta' Parnassus" (Teogonju 498). Dawn ir-referenzi jimplikaw li l-iżjed data bikrija tal-eżistenza tal-oraklu hija s-seklu 8 Q.K., id-data meta x'aktarx Omeru fassal ix-xogħlijiet tiegħu.
Il-miti prinċipali ta' Delphi jissemmew fi tliet "loci" letterarji. H. W. Parke, l-istudjuż dwar Delphi, ilmenta li kienu awtokontradittorji, u b'hekk inkonxjament kienu parti mill-epistemoloġija ta' Plutarkju, u jirriflettu xi realtà storika oġġettiva komuni li tista' tiġi vverifikata. Parke jsostni li ma hemm l-ebda Apollo, l-ebda Żeus, l-ebda Ħera, u ċertament l-ebda mostru kbir qisu serp, u li l-miti huma invenzjonijiet Plutarkjani, bl-għan li jqanqlu ġrajjiet tradizzjonali bil-fomm fil-kitba wkoll.
Żeus, divinità Klassika, jingħad li ddetermina s-sit ta' Delphi meta pprova jfittex iċ-ċentru ta' Gaia. Huwa bagħat żewġ ajkli jtiru miż-żewġ estremitajiet tal-Lvant u tal-Punent, u l-ajkli għaddew minn fuq Delphi fejn kienet tinsab iż-żokkra jew l-omphalos ta' Gaia.
Skont Eskilu fil-prologu tal-Ewmenidi, l-oraklu oriġina fil-preistorja u minn żmien il-qima ta' Gaia, li huwa ħsieb sostnut ukoll minn H. W. Parke, li ddeskriva l-evoluzzjoni tat-twemmin assoċjat mas-sit. Huwa sostna li l-istabbiliment preistoriku tal-oraklu huwa deskritt minn tliet kittieba bikrin: l-awtur tal-Innu Omeriku lil Apollo, Eskilu fil-prologu tal-Ewmenidi, u Ewripide f'silta tal-Iphigeneia f'Tauris. Parke jsostni wkoll li "Din il-verżjoni [ta' Ewripide] evidentement tirriproduċi b'mod sofistikat it-tradizzjoni primittiva li Eskilu għall-finijiet tiegħu stess kien qed jikkontradiċi: it-twemmin li Apollo ġie f'Delphi bħala invażur u ħa għalih oraklu tad-Dinja li diġà kien jeżisti. Il-qtil tas-serp huwa l-att tal-konkwista li jiżgura l-pussess tiegħu; mhux bħal fl-Innu Omeriku, fejn kien sempliċiment xogħol sekondarju ta' titjib tas-sit. Hemm ukoll differenza oħra. L-Innu Omeriku, bħalma rajna, kien jimplika li l-metodu tal-profezija li ntuża hemmhekk kien simili għal dak ta' Dodona: kemm Eskilu kif ukoll Ewripide, li kitbu fis-seklu 5, jattribwixxu għall-preistorja l-istess metodi li ntużaw f'Delphi fi żmienhom stess. Permezz tal-allużjonijiet tagħhom għat-tripodji u għas-sedi profetiċi jiġi implikat ħafna... [u jkompli fil-paġna nru 6] ...Karatteristika arkajka ħafna oħra f'Delphi tikkonferma wkoll ir-rabtiet antiki tal-post mad-divinità tad-Dinja. Dan il-post kien l-omphalos, ħaġra b'għamla ta' bajda li kienet tinsab fl-iżjed parti ta' ġewwa tas-santwarju tat-tempju fi żminijiet storiċi. Skont leġġenda Klassiku jingħad li kienet timmarka ż-"żokkra" (omphalos) jew iċ-ċentru tad-dinja u tispjega li dak il-post kien iddeterminat minn Żeus li kien ħeles żewġ ajkli li taru miż-żewġ estremitajiet tad-dinja u li ltaqgħu eżatt fuq dan il-post". Fil-paġna nru 7 jsostni wkoll, "Għaldaqstant Delphi oriġinarjament kienet devota għall-qima tad-Dinja bħala divinità li l-Griegi kienu jsejħulha Ge jew Gaia. Temis, assoċjat magħha fit-tradizzjoni bħala bintha, is-sieħba tagħha jew is-suċċessur tagħha, fil-verità hija manifestazzjoni oħra tal-istess divinità: identità li Eskilu rrikonoxxa f'kuntest ieħor. Il-qima ta' dawn iż-żewġ divinitajiet, bħala żewġ divinitajiet distinti jew bħala divinità waħda, intemmet bl-introduzzjoni ta' Apollo. L-oriġini ta' dan ilha kontroversjali fost l-istudjużi: għall-fini tagħna biżżejjed inqisuh kif jiġi rrappreżentat fl-Innu Omeriku – wieħed li jindaħal mit-Tramuntana – u l-wasla tiegħu x'aktarx li seħħet fl-intervall mudlam bejn iż-żminijiet ta' Mycenae u Elleniċi. Il-kunflitt tiegħu ma' Ge għall-pussess tas-sit ta' qima ġie rrappreżentat permezz tal-leġġenda tal-qtil tas-serp.
Ġrajja partikolari dwar l-iskoperta tas-santwarju ssostni li ragħaj bil-merħla ta' mogħoż tiegħu fil-mergħat tal-Għolja ta' Parnassus, darba fost l-oħrajn osserva lill-mogħoż tiegħu jilagħbu b'aġilità kbira qrib qasma fil-blat; malli induna, ir-ragħaj mar jittawwal b'rasu fuq ix-xaqq fil-blat. Mix-xaqq tela' duħħan li affettwalu moħħu u spiċċa f'dinja għalih.
L-Innu Omeriku lil Apollo ta' Delphi jfakkar li l-isem antik tas-sit kien Krisa.
Oħrajn isostnu li s-sit kien jismu Pytho (Πυθώ) u li Pythia, il-patri qaddejja tal-oraklu, intgħażlet mill-patrijiet qaddejja femminili tat-tempju. Apollo jingħad li kien qatel lil Python, drako (serp maskili jew dragun) li kien jgħix hemmhekk u li kien iħares iż-żokkra tad-dinja. Uħud isostnu li "Python" (it-terminu oriġina mill-verb πύθω (pythō), "jitħassar") kien l-isem oriġinali bħala rikonoxximent li Apollo kien qatel lil Python.
L-isem Delphi ġej mill-istess għerq bħal δελφύς delphys, "ġuf" u jaf jindika l-qima arkajka ta' Gaia fis-sit. Diversi studjużi oħra ma jaqblux dwar it-twemmin x'aktarx preistoriku tas-sit.
Apollo huwa marbut mas-sit permezz tal-epitet tiegħu Δελφίνιος Delphinios, "minn Delphi". L-epitet huwa marbut mad-dniefel (bil-Grieg: δελφίς,-ῖνος) fl-Innu Omeriku Lil Apollo (il-vers 400), fejn tissemma l-leġġenda dwar kif Apollo wasal għall-ewwel darba f'Delphi b'sura ta' denfil, bil-patrijiet ta' Kreta fuq dahru. L-isem Omeriku tal-oraklu huwa Pytho (Πυθώ). Leġġenda oħra kienet issostni li Apollo mexa lejn Delphi mit-Tramuntana u waqaf f'Tempe, belt f'Tessalija, biex jiġbor ir-rand li kien iqis li kienet pjanta sagra. Sabiex titfakkar din il-leġġenda, ir-rebbieħa tal-Logħob ta' Pythia ngħataw girlanda tar-rand miġbura fit-tempju.
Proċess profetiku
X'aktarx li Delphi hija magħrufa l-iktar għall-oraklu tagħha, il-Pythia, jew is-sibilla, il-patri femminili qaddejja tal-profeziji mit-tripodju fl-adyton mgħerreq tat-Tempju ta' Apollo. Il-Pythia kienet magħrufa bħala kelliema f'isem Apollo. Kienet mara bla ħtija magħżula mir-raħħala tal-inħawi. Hija qagħdet bilqiegħda f'niċċa fuq ġewwa (adyton – li tfisser "tidħolx"), fuq tripodju qrib fetħa fl-art ("xaqq"). Skont leġġenda, meta Apollo qatel lil Python, is-serp waqa' f'dan ix-xaqq u beda tiela' duħħan mill-ġisem tiegħu li beda jiddekomponi. Intossikata mid-duħħan, is-sibilla ntilfet minn sensiha, u b'hekk Apollo seta' jieħu l-pussess tal-ispirtu tagħha. F'dan l-istat ta' estasi hija tat profezija. L-oraklu ma setax jiġi kkonsultat matul ix-xhur tax-xitwa, għax tradizzjonalment dan kien iż-żmien meta Apollo kien jgħix fost l-Iperboreani. Dijoniżju kien jgħix fit-tempju fin-nuqqas ta' Apollo. Huwa notevoli li meta t-temp ikun iktar biered, jitfaċċa qisu duħħan.
Iż-żmien biex Pythia tiġi kkonsultata għal oraklu matul is-sena kien jiġi ddeterminat minn bażi astronomika u ġeoloġika b'rabta mal-kostellazzjonijiet ta' Lyra u Cygnus. Prattika simili kienet tiġi segwita f'orakli oħra ta' Apollo.
Mix-xaqq ġieli jiġu rrilaxxat qisu fwar tal-idrokarburi. Meta ntilfet minn sensiha, Pythia bdiet "titkellem b'mod li ma jinftehimx" – u dak li qalet ġie "tradott" mill-patrijiet qaddejja tat-tempju b'esametri eleganti. Ġie spekulat li l-kittieba tal-qedem, inkluż Plutarkju li kien ħadem bħala patri f'Delphi, kellhom raġun jattribwixxu l-effetti tal-oraklu lill-pneuma (li bil-Grieg Antik tfisser "nifs, riħ jew fwar) ta' riħa ħelwa mix-xaqq fil-blat. Jaf dak id-"duħħan" kien mimli etilen b'effett ta' loppju u b'riħa ħelwa, jew kien mimli b'idrokarburi li kien ikollhom effett vjolenti. Madankollu, minħabba l-ġeoloġija bil-ġebla tal-ġir, din it-teorija għadha dibattibbli, minkejja li l-awturi fasslu tweġiba dettaljata lill-kritiċi tagħhom.
Sorsi tal-qedem jiddeskrivu l-patri femminili qaddejja bħala waħda li kienet tuża r-"rand" biex tispira l-profeziji tagħha. Diversi kandidati alternattivi tal-pjanta ġew issuġġeriti, fosthom il-kannabis, il-Hyoscyamus, ir-Rhododendron u l-oleandru. Harissis isostni li rieżami tal-letteratura tossikoloġika kontemporanja jindika li l-oleandru jikkawża sintomi simili għal dawk li kellha Pythia, u l-istudju tiegħu tat-testi tal-qedem wera li l-oleandru spiss kien jiġi inkluż taħt it-terminu "rand". Pythia jaf għomodot il-weraq tal-oleandru u belgħet il-fwar tagħhom. Is-sustanzi tossiċi tal-oleandru rriżuktaw f'sintomi simili għal dawk tal-epilessija, il-"marda sagra", li jaf kienet meqjusa bħala l-possessjoni ta' Pythia mill-ispirtu ta' Apollo.
Influwenza, devastazzjonijiet u tiġdid temporanju
L-oraklu kien magħruf ukoll fost ir-Rumani bikrin. Is-seba' u l-aħħar re ta' Ruma, Lucius Tarquinius Superbus, wara li ra serp qrib il-palazz tiegħu, bagħat delegazzjoni inkluż wieħed miż-żewġ subien tiegħu biex jikkonsultaw l-oraklu.
Fil-278 Q.K., tribù (Ċeltika) ta' Traċja attakkat lil Delphi, ħarqet it-tempju, serqet ir-rikkezzi tas-santwarju u serqet it-"torċa li ma tintefiex" mill-artal. Matul l-attakk, parti mis-saqaf tat-tempju ċeda. F'dik l-istess sena, it-tempju ġarrab ħsarat estensivi minħabba terremot, u b'hekk ġie mitluq u l-inħawi tal-madwar tfaqqru. Il-popolazzjoni lokali sparsa wasslet għal diffikultajiet biex jimtlew il-karigi meħtieġa. Il-kredibbiltà tal-oraklu battiet minħabba tbassir dubjuż.
L-oraklu reġa' ffjorixxa fit-tieni seklu W.K., matul ir-renju tal-Imperatur Adrijanu, li jingħad li żar l-oraklu darbtejn u offra awtonomija sħiħa lill-belt. Sas-seklu 4, Delphi kienet kisbet l-istatus ta' belt.
Kostantinu l-Kbir seraq bosta monumenti fil-Lvant tal-Mediterran, inkluż f'Delphi, sabiex iżejjen il-belt kapitali l-ġdida tiegħu, Kostantinopli. Wieħed mill-monumenti famużi kien il-kolonna tal-bronż ta' Plataea (il-Kolonna tas-Serp; bil-Grieg Antik: Τρικάρηνος Ὄφις, jiġifieri Serp bi Tlett Irjus; bit-Tork: Yılanlı Sütun) mis-santwarju (tal-479 Q.K.), rilokata hemmhekk minn Delphi fit-324 W.K., u li għadha sa llum il-ġurnata nofsha meqruda wieqfa fi pjazza ta' Istanbul (fejn darba fost l-oħrajn kien hemm l-Ippodromu ta' Kostantinopli; bit-Tork Ottoman: Atmeydanı, jiġifieri l-"Pjazza taż-Żwiemel") u parti minn waħda mill-irjus tagħha miżmuma fil-Mużew tal-Arkeoloġija ta' Istanbul (İstanbul Arkeoloji Müzeleri).
Minkejja ż-żieda tal-Kristjaneżmu fl-Imperu Ruman kollu, l-oraklu baqa' ċentru reliġjuż matul is-seklu 4 W.K., u l-Logħob ta' Pythia baqgħu jsiru mill-inqas tal-424 W.K.; madankollu, id-deklin baqa' għaddej. It-tentattiv tal-Imperatur Ġuljanu li jerġa' jqanqal il-politeiżmu lanqas baqa' ħaj sal-aħħar tar-renju tiegħu. L-iskavi żvelaw bażilika kbira bi tliet korsiji fil-belt, kif ukoll traċċi ta' knisja fil-gymnasium tas-santwarju. Is-sit ġie abbandunat fis-seklu 6 jew 7, minkejja li jissemma isqof wieħed biss ta' Delphi f'lista episkopali tal-aħħar tas-seklu 8 u tal-bidu tas-seklu 9.
Importanza reliġjuża tal-oraklu
Delphi saret is-sit ta' tempju ewlieni ddedikat lil Phoebus Apollo, kif ukoll il-post fejn isir il-Logħob ta' Pythia u fejn hemm l-oraklu preistoriku. Anke fi Żmien ir-Rumani, mijiet ta' statwi baqgħu jingħataw bħala offerti u wegħdiet, u dawn ġew deskritti minn Plinju ż-Żgħir u minn Pausanias. Fit-tempju ġew imnaqqxin tliet frażijiet: γνῶθι σεαυτόν (gnōthi seautón = "kun af lilek innifsek") u μηδὲν ἄγαν (mēdén ágan = "xejn żejjed"), u Ἑγγύα πάρα δ'ἄτη (engýa pára d'atē = "agħmel wegħda u biegħed id-deni"). Fil-qedem, l-oriġini ta' dawn il-frażijiet ġiet attribwita li wieħed jew iktar mis-Seba' Saġġi tal-Greċja minn awturi bħal Platun u Pausanias. Barra minn hekk, skont is-saġġ ta' Plutarkju dwar it-tifsira tal-"E f'Delphi" — l-unika sors letterarju tal-kitba mnaqqxa — fit-tempju kien hemm ukoll ittra E kbira mnaqqxa. Fost affarijiet oħra l-ittra epsilon tirrappreżenta n-numru 5. Madankollu, l-istudjużi tal-qedem kif ukoll moderni ddubitaw il-leġittimità ta' dawn il-kitbiet imnaqqxa. Skont xi studjużi, "It-tliet frażijiet li saru fit-tempju ta' Delphi x'aktarx li qatt mhu se nkunu nafu min għamilhom. Wisq probabbli kienu qwiel popolari, li iktar 'il quddiem ġew attribwiti lil xi saġġi partikolari".
Skont l-Innu Omeriku lil Apollo ta' Pythia, Apollo spara l-ewwel vleġġa tiegħu meta kien għadu żgħir u din effettivament qatlet lis-serp Pytho, iben Gaia, li kien l-għassies tal-post. Sabiex jindem għall-qtil ta' iben Gaia, Apollo ġie mġiegħel itir u jqatta' tmien snin ta' lieva qabel ma seta' jerġa' lura u jinħafer. Kull sena kien isir festival, is-Septeria, u fih kienet tiġi rrappreżentata l-ġrajja kollha: il-qtil tas-serp, it-titjira ta' Apollo, l-indiema, u r-ritorn bħala divinità.
Il-Logħob ta' Pythia kienu jsiru kull erba' snin biex ifakkru r-rebħa ta' Apollo. Festival regolari ieħor f'Delphi kien it-"Theophania" (Θεοφάνεια), festival annwali li kien isir fir-rebbiegħa biex jiġi ċċelebrat ir-ritorn ta' Apollo mir-residenza tax-xitwa tiegħu f'Iperborea. Il-qofol tal-festival kien il-wiri ta' ikona tad-divinitajiet lill-fidili, li normalment kienet tkun moħbija fis-santwarju.
It-theoxenia kienet issir kull sajf u kienet iċċentrata fuq festa għall-"allat u għall-ambaxxaturi minn stati oħra". Xi miti jindikaw li Apollo qatel is-serp Python li kien l-għassies tal-Fawwara Kastaljana u semma lill-patri femminili tiegħu Pythia. Python, li kien intbagħad minn Ħera, kien ipprova jipprevjeni li Leto twelled meta kienet tqila b'Apollo u Artemis.
Il-fawwara tas-sit kienet tnixxi lejn it-tempju iżda għebet taħtu, u ħolqot xaqq li minnu kien joħroġ fwar kimiku li kien maħsub li kien iwassal biex l-oraklu ta' Delphi tiżvela l-profeziji tagħha. Apollo qatel lil Python, iżda kellu jiġi kkastigat ta' għemilu, peress li Python kien iben Gaia. Is-santwarju ddedikat lil Apollo oriġinarjament kien iddedikat lil Gaia u kien kondiviż ma' Poseidon. L-isem Pythia baqa' bħala t-titlu tal-oraklu ta' Delphi.
Erwin Rohde kiteb li Python kien spirtu tad-dinja, li nqatel minn Apollo u ndifen taħt l-omphalos, f'każ fejn divinità stabbiliet tempju fuq il-qabar ta' divinità oħra. Fehma oħra kienet li Apollo kien għadu kemm żdied fil-panteon Grieg peress li oriġina minn Lidja. L-Etruski mit-Tramuntana tal-Anatolja wkoll kienu jqimu lil Apollo, u jista' jkun li oriġinarjament kien l-istess divinità bħal Aplu tal-Mesopotamja, titlu tal-Akkadjani li jfisser "iben", li oriġinarjament kien ingħata lid-divinità tal-pjagi Nergal, iben Enlil. Apollo Smintheus (bil-Grieg: Απόλλων Σμινθεύς) kien il-qattiel tal-ġrieden, li kienu kawża primarja tal-mard, u għaldaqstant kien il-promotur tal-mediċina preventiva.
Storja
L-okkupazzjoni tas-sit f'Delphi tista' tiġi traċċata lura għall-perjodu Neolitiku bl-okkupazzjoni estensiva u bl-użu estensiv mill-perjodu ta' Mycenae (1600-1100 Q.K.). F'dak iż-żmien, Krissa kienet art ewlenija Griega u qawwa tal-art u tal-baħar, x'aktarx waħda minn tal-bidu fil-Greċja, jekk wieħed jemmen id-data Elladika Bikrija ta' Kirra. Is-sorsi tal-qedem jindikaw li l-isem preċedenti tal-Golf ta' Korinzju kien il-"Golf ta' Krisa". Bħal Krisa, Korinzju kien stat Dorjan, u l-Golf ta' Korinzju kien lag Dorjan biex ngħidu hekk, speċjalment mill-migrazzjoni tad-Dorjani fil-Peleponniżi mill-ħabta tal-1000 Q.K. Il-qawwa ta' Krisa finalment sfaxxat fix-xejn permezz tal-istati Eoliċi u Attiċi-Joniċi tan-Nofsinhar tal-Greċja fir-rigward tal-aċċess għal Delphi. Il-kontroll tagħha għadda għand il-Lega Anfiktijonika, organizzazzjoni ta' stati b'interess f'Delphi fil-perjodu Klassiku bikri. Krisa nqerdet minħabba l-arroganza tagħha. Il-golf ingħata l-isem ta' Korinzju. Korinzju dak iż-żmien kienet simili għall-istati Jontiċi: elaborata u innovattiva, u ma tixbaħ xejn l-istil Doriku spartan.