cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
San Pietruburgu
Era Imperjali (1703-1917)
L-ismijiet ta’ San Pietru u ta’ San Pawl, mogħtija liċ-ċittadella oriġinali tal-belt u lill-katidral tagħha (mill-1725 — il-post fejn kienu jindifnu l-imperaturi Russi) inzertaw kienu wkoll l-ismijiet tal-ewwel żewġ Imperaturi Russi maqtula, Pietru III (fl-1762, allegatament maqtul wara konfoffa mmexxija minn martu, Katerina II tar-Russja) u Pawlu I (fl-1801, Nikolay Alexandrovich Zubov u kospiraturi oħra li wasslu lil Alessandru I fis-siġġu tal-poter, iben il-vittma tagħhom). It-tielet qtil ta’ imperatur seħħ f’San Pietruburgu fl-1881 meta Alessandru II safa vittma tat-terroristi.
Ir-Rivoluzzjoni tal-1905 bdiet f’San Pietruburgu u nfirxet malajr fil-provinċji.
Fl-1 ta’ Settembru 1914, wara li faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-gvern Imperjali biddel isem il-belt għal Petrograd, li tfisser “il-Belt ta’ Pietru”, biex ineħħi l-kliem Ġermaniżi Sankt u Burg.
Rivoluzzjoni u l-era Sovjetika (1917-1941)
daqsminuri|Il-Bolxeviki jiċċelebraw l-1 ta’ Mejju ħdejn il-Palazz tax-Xitwa sitt xhur wara li ħadu l-poter fl-1918 F’Marzu 1917, matul ir-Rivoluzzjoni ta’ Frar, Nikola II abdika għalih innifsu u f’isem ibnu, u temm il-monarkija Russa u iktar minn tliet mitt sena ta’ tmexxija tad-dinastija Romanov.
FC Barcelona
Stadju
Fl-1922, in-numru ta' partitarji kienu qabżu l-20,000 b'hekk il-klabb jaqla ħafna flus, Barça kienu kapaċi li jibnu grawnd akbar Camp de Les Corts, li għandhu kapaċità inizjali ta' 20,000 spettatur. Wara l-Gwerra Ċivili Spanjola, il-klabb beda jiġbed aktar membri u numru akbar ta' spettaturi fil-logħbiet. Dan wassal għal bosta proġetti ta' espansjoni: il-grandstand fl-1944, l-istand tan-nofsinhar fl-1946, u finalment l-istand tat-tramuntana fl-1950. Wara l-aħħar espansjoni, Les Corts sar iżomm 60,000 spettatur.
right|thumb|Il-kliem "Més que un club" huma miżbugħa bl-isfar fuq is-sedili blu tal-istadju|Wieħed mill-istands turi l-mottu ta' Barcelona, "Més que un club", li jfisser 'Aktar minn klabb' Fl-1980, meta l-istadju kien fil-bżonn ta' disinn mill-ġdid biex jissodisfaw il-kriterji tal-UEFA, il-klabb kellu joħroġ il-flus billi joffri l-partitarji l-opportunità li jdaħħlu l-isem tagħhom fuq il-briks għal miżata żgħira. L-idea kienet popolari mal-partitarji, u eluf ta' nies ħallsu l-miżata. Aktar tard dan sar iċ-ċentru ta' kontroversja meta il-medja f'Madrid telgħet rapporti li ġebla kienet iskritta bl-isem ta' żmien twil ta' president ta' Real Madrid u sapporter ta' Franco Santiago Bernabéu. Bi tħejjija għal-Logħob tas-Sajf tal-1992 żewġ saffi ta' stands kienu installati fuq ir-roofline preċedenti. Huwa għandu kapaċità kurrenti ta' 99,354 li jagħmilha wieħed mill-akbar akbar grawnds fl-Ewropa.
Hemm ukoll faċilitajiet oħra, li jinkludu:
Unuri
thumb|Barcelona jiċċelebraw it-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2011|Tazza tad-Dinja tal-Klabbs 2011 b'reħba kontra Santos FC]] Mill-5 ta' Mejju 25 2012, Barcelona rebħu 21 La Liga, 26 Copa del Rey, 10 Supercopa de España, 3 Copa Eva Duarte u 2 trofej tal-Copa de la Liga, kif ukoll bħala d-detentur tar-rekord għall-aħħar 4 kompetizzjonijiet. Huma wkoll rebħu 4 UEFA Champions League, u rekord ta' 4 UEFA Cup Winners' Cup, 4 UEFA Super Cup u rekord ta' 2 FIFA Club World Cup. Huma wkoll rebħu rekord ta' 3 trofej tal-Inter-Cities Fairs Cup, li kkunsidrati l-predeċessuri tal-UEFA Cup-Europa League.
Barcelona huwa l-uniku klabb fl-Ewropea li lagħab futbol kontinentali kull staġun mill-1955, u wieħed mit-tliet klabbs li qatt ma ġie relegat mill-La Liga, ma Athletic Bilbao u Real Madrid. Fl-2009, Barcelona sar l-ewwel klabb fi Spanja biex jirbaħ it-tripletta li tikkonsisti La Liga, Copa del Rey, u l- Champions League. Dik l-istess sena, sar ukoll l-ewwel klabb tal-futbol biex jirbaħ sitta tazzi minn sitt kompetizzjonijiet f'sena waħda, li tinkludi t-tripletta msemmija qabel u s-Super Spanjola, UEFA Super Cup u Tazza tad-Dinja tal-Klabbs.
Staff tekniku kurrenti
Sors: FC Barcelona
Tmexxija
thumb|upright=0.6|alt=Photo of Rosell|[[Sandro Rosell, il-President attwali ta' FC Barcelona]]
Sors: FC Barcelona
San Pietruburgu
Rivoluzzjoni u l-era Sovjetika (1917-1941)
Fis-7 ta’ Novembru 1917, il-Bolxeviki, immexxija minn Vladimir Lenin, daħlu fil-Palazz tax-Xitwa f’avveniment li baqa’ magħruf bħala r-Rivoluzzjoni ta’ Ottubru (minħabba l-istil antik tad-dati fejn is-7 ta’ Novembru kien immarkat bħala l-25 ta’ Ottubru), li wasslet għat-tmiem tal-gvern proviżorju wara t-tmexxija tal-Kżar, għat-trasferiment tal-poter politiku kollu lis-Sovjetiċi, u għall-istabbiliment tal-Partit Komunista. Wara dan, il-belt ingħatat isem deskrittiv ġdid, “il-belt tat-tliet rivoluzzjonijiet”, b’referenza għat-tliet żviluppi maġġuri fl-istorja politika tar-Russja tal-bidu tas-seklu 20.
F’Settembru u f’Ottubru 1917, it-truppi Ġermaniżi invadew l-arċipelagu tal-Punent tal-Estonja u heddew lil Petrograd b’bumbardament u b’invażjoni. Fit-12 ta’ Marzu 1918, is-Sovjetiċi ttrasferew il-gvern lejn Moska, biex iżommuh ’il bogħod mill-fruntiera tal-istat. Matul il-Gwerra Ċivili ta’ wara, fl-1919 il-Ġeneral Yudenich li avvanza mill-Estonja rrepeta it-tentattiv ta’ ħakma tal-belt, iżda Leon Trotsky immobilizza l-armata u ġiegħlu jirtira.
Fis-26 ta’ Jannar 1924, ħamest ijiem wara l-mewt ta’ Lenin, Petrograd ingħatat l-isem ġdid ta’ Leningrad. Iktar ’il quddiem, xi toroq u toponimi oħra ngħataw isem ġdid. Il-belt għandha ’l fuq minn 230 post assoċjat mal-ħajja u mal-attivitajiet ta’ Lenin. Uħud minnhom inbidlu f’mużewijiet, inkluż il-cruiser Aurora — simbolu tar-Rivoluzzjoni ta’ Ottubru u l-eqdem vapur fil-Flotta Navali Russa.
Fis-snin 20 u 30 tas-seklu 20, il-periferiji foqra ġew rikostruwiti fi kwartieri bi pjanta regolari. L-arkitettura kostruzzjonista tkattret għall-ħabta ta’ dak iż-żmien. L-abitazzjonijiet bdew jiġu pprovduti mill-gvern; ħafna appartamenti tal-“borgeżija” tant kienu kbar li bosta familji ġew assenjati l-hekk imsejħa appartamenti “komunali” (kommunalkas). Sas-snin 30 tas-seklu 20, 68 % tal-popolazzjoni kienet tgħix f’din ix-xorta ta’ abitazzjoni. Fl-1935, ġiet imfassla pjanta ġenerali ġdida, li permezz tagħha l-belt kellha tespandi lejn in-Nofsinhar. Il-kostruzzjoniżmu ġie rrifjutat favur arkitettura Stalinista iktar pompuża. Stalin ċaqlaq iċ-ċentru tal-belt iktar ’il bogħod mill-fruntiera mal-Finlandja, u adotta pjan biex tinbena binja muniċipali ġdida bi pjazza enormi biswitha fin-Nofsinhar tal-Moskovsky Prospekt, li ġiet iddeżinjata bħala t-triq ewlenija l-ġdida ta’ Leningrad. Wara l-gwerra tax-xitwa (Sovjetika-Finlandiża) fl-1939-1940, il-fruntiera Sovjetika-Finlandiża tmexxiet lejn it-Tramuntana. In-Nevsky Prospekt flimkien mal-Pjazza tal-Palazz żammew il-funzjonijiet u r-rwol tagħhom bħala ċ-ċentru tal-belt.
F’Diċembru 1931, Leningrad ġiet isseparata amministrattivament mill-Oblast ta’ Leningrad. Dak iż-żmien kienet tinkludi d-Distrett Suburban ta’ Leningrad, u xi partijiet minnu ġew ittrasferiti lura lill-Oblast ta’ Leningrad fl-1936 u nbidlu fid-Distrett ta’ Vsevolozhsky, fid-Distrett ta’ Krasnoselsky, fid-Distrett ta’ Pargolovsky u fid-Distrett ta’ Slutsky (li sar jissejjaħ Distrett ta’ Pavlovsky fl-1944).
Fl-1 ta’ Diċembru 1934, Sergey Kirov, il-mexxej Lomunista popolari ta’ Leningrad, ġie maqtul, u dan witta t-triq għat-Tisfija l-Kbira. F’Leningrad, madwar 40,000 ruħ ġew iġġustizzjati waqt it-“tisfijiet” ta’ Stalin.
It-Tieni Gwerra Dinjija (1941-1945)
xellug|daqsminuri|238x238px|Iċ-ċittadini ta’ Leningrad matul l-assedju li dam 872 jum, fejn iktar minn miljun persuna mietet, l-iżjed minħabba l-ġuħ Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, il-forzi Ġermaniżi assedjaw lill-belt ta’ Leningrad wara l-invażjoni tal-Assi fl-Unjoni Sovjetika f’Ġunju 1941. L-assedju dam 872 jum, jew kważi sentejn u nofs, mit-8 ta’ Settembru 1941 sas-27 ta’ Jannar 1944.
L-Assedju ta’ Leningrad kien wieħed mill-itwal assedji ta’ belt maġġuri fl-istorja moderna, u wieħed mill-iktar distruttivi u letali. L-assedju wassal biex il-belt tiġi iżolata mill-provvisti tal-ikel għajr dawk ipprovduti permezz tat-Triq tal-Ħajja tul il-Lag ta’ Ladoga, li ma setgħux jitwasslu qabel ma l-lag kien litteralment jiffriża. Iktar minn miljun persuna nqatlu, l-iktar minħabba l-ġuħ. Ħafna oħrajn ħarbu jew ġew evakwati, u għalhekk il-belt tilfet l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tagħha.
Fl-1 ta’ Mejju 1945, Joseph Stalin, fl-Ordni Nru 20 tiegħu bħala Kmandant Suprem, ta ġieħ lil Leningrad, flimkien ma’ Stalingrad, Sevastopol, u Odessa, bħala bliet eroj tal-gwerra. Liġi li tirrikonoxxi t-titlu onorarju ta’ “Belt Eroina” għaddiet fit-8 ta’ Mejju 1965 (l-20 anniversarju tar-rebħa fil-Gwerra Patrijottika l-Kbira), matul l-era ta’ Brezhnev. Il-Presidju tas-Sovjet Suprem tal-Unjoni tar-Repubbliki Soċjalisti Sovjetiċi (USSR) ta lil Leningrad bħala Belt Eroina t-titlu tal- Ordni ta’ Lenin u l-medalja tal-Istilla tad-Deheb “għar-reżistenza erojka tal-belt u għat-tenaċità tas-superstiti tal-assedju”. L-Obelisk tal-Belt Eroina bis-sinjal tal-Istilla tad-Deheb ġie installat f’April 1985.
Era Sovjetika ta’ wara l-gwerra (1945-1991)
daqsminuri|Veduta ta’ Lermontovski Prospekt, il-Pont Eġizzjan u x-xmara Fontanka fl-1972 F’Ottubru 1946, xi territorji tul il-kosta tat-Tramuntana tal-Golf tal-Finlandja, li kienu għaddew f’idejn il-USSR mill-Finlandja fl-1940 fil-qafas tat-trattat ta’ paċi wara l-Gwerra tax-Xitwa, ġew ittrasferiti mill-Oblast ta’ Leningrad għal Leningrad u ġew maqsuma fid-Distrett ta’ Sestroretsky u fid-Distrett ta’ Kurortny. Dawn kienu jinkludu r-raħal ta’ Terijoki (li ngħata l-isem ta’ Zelenogorsk fl-1948). Leningrad u ħafna mis-subborgi tagħha nbnew mill-ġdid matul id-deċennji ta’ wara l-gwerra, parzjalment skont il-pjanta ta’ qabel il-gwerra. Il-pjan ġenerali tal-1948 għal Leningrad kien jinkludi żvilupp urban radjali fit-Tramuntana kif ukoll fin-Nofsinhar. Fl-1953, id-Distrett ta’ Pavlovsky fl-Oblast ta’ Leningrad ġie abolit, u partijiet mit-territorju tiegħu, inkluż Pavlovsk, ingħaqdu ma’ Leningrad. Fl-1954, l-insedjamenti ta’Levashovo, ta’ Pargolovo u ta’ Pesochny ingħaqdu ma’ Leningrad.
Isem Leningrad ingħata lill-Affari ta’ Leningrad (1949-1952), avveniment notevoli fit-taqbida politika ta’ wara l-gwerra fil-USSR. Dan kien ir-riżultat tar-rivalità bejn is-suċċessuri potenzjali ta’ Stalin, fejn naħa waħda kienet irrappreżentata mill-mexxejja tal- organizzazzjoni tal-Partit Komunista tal-belt — it-tieni l-iktar organizzazzjoni importanti fil-pajjiż wara dik ta’ Moska. L-elit kollu tat-tmexxija ta’ Leningrad inqered, inkluż l-eks sindku Kuznetsov, l-aġent sindku Pyotr Sergeevich Popkov, u d-deputati kollha tagħhom; b’kollox 23 mexxej ġew iġġustizzjati bil-piena tal-mewt, 181 ruħ intefgħu l-ħabs jew ġew eżiljati (eżonerati fl-1954). Madwar 2,000 uffiċjal għoli fil-USSR tkeċċew mill-partit u mill-Komsomol u tneħħew mill-karigi ta’ tmexxija. Dawn ġew akkużati għal nazzjonaliżmu Russu.
it-tieni l-iktar waħda sinifikanti fil-pajjiż wara Moska. It-tmexxija elite kollha ta 'Leningrad ġiet meqruda, inkluż l-eks sindku Kuznetsov, l-aġent sindku Pyotr Sergeevich Popkov, u d-deputati kollha tagħhom; b'mod ġenerali 23 mexxej ġew ikkundannati għall-piena tal-mewt, 181 għal ħabs jew eżiljat (eżonerat fl-1954). Madwar 2,000 uffiċjal fil-grad madwar l-USSR tkeċċew mill-partit u mill-Komsomol u tneħħew mill-pożizzjonijiet ta ’tmexxija. Huma ġew akkużati b'nazzjonaliżmu Russu.
Is-sistema ta’ tranżitu rapidu taħt l-art ta’ Leningrad, iddisinjata qabel il-gwerra, infetħet fl-1955 bl-ewwel tmien stazzjonijiet tagħha mżejna bl-irħam u bil-bronż. Madankollu, wara l-mewt ta’ Stalin fl-1953, l-eċċessi ornamentali perċepiti tal-arkitettura Stalinista ġew abbandunati. Mis-snin 60 u 80 tas-seklu 20, inbnew ħafna kwartieri residenzjali ġodda fil-periferija; filwaqt li l-blokok kollha tal-appartamenti funzjonalisti kienu kważi identiċi, ħafna familji marru jgħixu hemm mill-kommunalkas fiċ-ċentru tal-belt biex jgħixu f’appartamenti separati.
Era kontemporanja (mill-1991 sal-preżent)
daqsminuri|244x244px|Ix-xmara Moyka fiċ-ċentru ta’ San Pietruburgu Fit-12 ta’ Ġunju 1991, fl-istess ħin mal-ewwel elezzjonijiet presidenzjali Russi, l-awtoritajiet tal-belt organizzaw l-elezzjonijiet tas-sindku u referendum dwar l-isem tal-belt, meta l-isem reġa’ lura għal San Pietruburgu. 65 % tal-elettorat ħareġ jivvota; 66.13 % tal-għadd totali tal-voti ngħataw lil Anatoly Sobchak, li sar l-ewwel sindku tal-belt elett direttament.
Sadanittant, il-kundizzjonijiet ekonomiċi bdew jiddeterjoraw, filwaqt li l-pajjiż ipprova jadatta għal bidliet kbar. Għall-ewwel darba mis-snin 40 tas-seklu 20, ġie introdott ir-razzjonar tal-ikel, u l-belt irċeviet għajnuna umanitarja tal-ikel minn barra l-pajjiż. Dan iż-żmien drammatiku ntwera f’sensiela fotografika tal-fotografu Russu Alexey Titarenko. Il-kundizzjonijiet ekonomiċi bdew jitjiebu biss fil-bidu tas-seklu 21. Fl-1995, sezzjoni tat-Tramuntana tal-Linja Kirovsko-Vyborgskaya tat-tramm ta’ taħt l-art ta’ San Pietruburgu ġiet iżolata minħabba għargħar taħt l-art, u ħoloq ostaklu ewlieni għall-iżvilupp tal-belt għal kważi għaxar snin. Fit-13 ta’ Ġunju 1996, San Pietruburgu, flimkien mal-Oblast ta’ Leningrad u mal-Oblast ta’ Tver, iffirmaw ftehim dwar il-qsim tal-poter mal-gvern federali, u b’hekk kisbet awtonomija. Dan il-ftehim ġie abolit fl-4 ta’ April 2002.
Fl-1996, Vladimir Yakovlev ġab iktar voti minn Anatoly Sobchak fl-elezzjonijiet għall-kap tal-amministrazzjoni tal-belt. It-titlu tal-kap tal-belt inbidel minn “sindku” għal “gvernatur”. Fis-sena 2000, Yakovlev reġa’ rebaħ l-elezzjonijiet. It-tieni mandat tiegħu skada fl-2004; ix-xogħlijiet għall-użu mill-ġdid tant mistenni tal-linja tat-tramm ta’ taħt l-art suppost kellhom jintemmu sa dak iż-żmien. Iżda fl-2003, Yakovlev irriżenja ħesrem, u l-uffiċċju tal-gvernatur għadda għand Valentina Matviyenko.
Il-liġi dwar l-elezzjoni tal-Gvernatur tal-Belt inbidlet, u kisret it-tradizzjoni ta’ elezzjoni demokratika b’suffraġju universali. Fl-2006, il-leġiżlatura tal-belt approvat mill-ġdid lil Matviyenko bħala gvernatur. Il-bini residenzjali reġa’ intensifika; il-prezzijiet tal-proprjetà immobbli għolew ħafna, tant li kkawżaw bosta problemi ġodda għall-preservazzjoni tal-parti storika tal-belt.
Għalkemm il-parti ċentrali tal-belt ġiet iddeżinjata bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO (hemm madwar 8,000 monument arkitettoniku f’San Pietruburgu), il-preservazzjoni tal-ambjent storiku u arkitettoniku tagħha saret kontroversjali. Wara l-2005, it-twaqqigħ tal-binjiet antiki fiċ-ċentru storiku kien permess. Fl-2006, Gazprom ħabbret proġett ambizzjuż biex tinbena binja (skyscraper) għolja 403 metri (il-Binja ta’ Okhta) faċċata ta’ Smolny, li seta’ jirriżulta fit-telf tal-linja unika tal-pajsaġġ ta’ San Pietruburgu. Il-protesti urġenti miċ-ċittadini u mill-persuni pubbliċi prominenti tar-Russja kontra dan il-proġett ma ġewx ikkunsidrati mill-Gvernatur Valentina Matviyenko u mill-awtoritajiet tal-belt sa Diċembru 2010, meta wara d-dikjarazzjoni tal-President Dmitry Medvedev, il-belt iddeċidiet li ssib post iktar xieraq għal dan il-proġett. Fl-istess sena, il-post il-ġdid għall-proġett ġie rilokat f’Lakhta, żona storika fil-Majjistral taċ-ċentru tal-belt, u l-proġett il-ġdid issejjaħ il-Binja ta’ Lakhta. Il-kostruzzjoni ġiet approvata minn Gazprom u mill-amministrazzjoni tal-belt u bdiet fl-2012. Il-Binja ta’ Lakhta, għolja 462 metru, saret l-ewwel u l-itwal skyscraper fir-Russja u fl-Ewropa, ’il barra minn Moska.
Sit ta’ Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta’ San Pietruburgu u l-Gruppi Relatati ta’ Monumenti ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1990 b’restrizzjoni ċkejkna fil-konfini tas-sit li saret fl-2013.
Ġeografija
daqsminuri|Ritratt satellitari ta’ San Pietruburgu u s-subborgi tagħha Iż-żona tal-belt ta’ San Pietruburgu proprja hija 605.8 kilometru kwadru. Iż-żona tal-entità federali hija 1,439 kilometru kwadru, li jinkludu l-belt ta’ San Pietruburgu (li tikkonsisti minn wieħed u tmenin okrug muniċipali), disa’ rħula muniċipali – (Kolpino, Krasnoye Selo, Kronstadt, Lomonosov, Pavlovsk, Petergof, Pushkin, Sestroretsk, Zelenogorsk) – u wieħed u għoxrin insedjament muniċipali.
San Pietruburgu tinsab fin-nofs tal-artijiet baxxi tat-taiga tul ix-xtut tal-Bajja ta’ Neva tal-Golf tal-Finlandja, u l-gżejjer tad-delta tax-xmara. L-ikbar huma l-Gżira ta’ Vasilyevsky (minbarra l-gżira artifiċjali bejn il-kanal ta’ Obvodny u Fontanka, u Kotlin fil-Bajja ta’ Neva), Petrogradsky, Dekabristov u Krestovsky. Dawn tal-aħħar flimkien ma’ Yelagin u l-Gżira ta’ Kamenny huma miksija l-iktar b’parks. L-Istmu Kareljan, fit-Tramuntana tal-belt, huwa żona popolari għal-lukandi lussużi. Fin-Nofsinhar, San Pietruburgu taqsam il-Klint Baltiku-Ladoga u jiltaqa' mal-Pjanura ta’ Izhora.
L-elevazzjoni ta’ San Pietruburgu tvarja mil-livell tal-baħar sal-ogħla punt tagħha ta’ 175.9 metru fl-Għolja ta’ Orekhovaya fl-Artijiet Għoljin ta’ Duderhof fin-Nofsinhar. Parti mit-territorju tal-belt fil-Punent ta’ Liteyny Prospekt mhix ogħla minn erba’ metri ’l fuq mil-livell tal-baħar, u kemm-il darba esperjenzat għadd ta’ għargħar. L-għargħar f’San Pietruburgu jiġu kkawżati minn mewġa twila fil-Baħar Baltiku, ikkawżata minn kundizzjonijiet meteoroloġiċi, irjieħ u l-livell baxx tal-Bajja ta’ Neva. L-iktar ħames għargħar diżastrużi seħħew fl-1824 (4.21 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar, meta nqerdu iktar minn 300 binja), fl-1924 ( 3.8 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar), fl-1777 (3.21 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar), fl-1955 (2.93 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar), u fl-1975 (2.81 metri ’l fuq mil-livell tal-baħar). Sabiex jiġu evitati l-għargħar, inbniet id-Diga ta’ San Pietruburgu.
Mis-seklu 18 il-livell tat-terren tal-belt ġie olzat artifiċjalment, f’xi postijiet b’iktar minn erba’ metri, billi ġew magħqudin diversi gżejjer flimkien, u billi tbiddlet l-idroloġija tal-belt. Minbarra n-Neva u t-tributarji tagħha, xmajjar oħra importanti tal-entità federali ta’ San Pietruburgu huma x-xmajjar Sestra, Okhta u Izhora. L-ikbar lag huwa dak ta’ Sestroretsky Razliv fit-Tramuntana, segwit minn dak ta’ Lakhtinsky Razliv, il-Lagi ta’ Suzdal u lagi oħra iżgħar.
Minħabba l-pożizzjoni tagħha fit-Tramuntana f’latitudni ta’ madwar 60 °, it-tul tad-dawl binhar f’San Pietruburgu jvarja bejn l-istaġuni, minn ħames sigħat u 53 minuta sa 18-il siegħa u 50 minuta. Perjodu minn nofs Mejju sa nofs Lulju meta l-għabex jista’ jdum il-lejl kollu. Dan il-fenomenu jissejjaħ l-iljieli bojod.
San Pietruburgu tinsab madwar 165 kilometru mill-fruntiera mal-Finlandja, u hija konnessa magħha permezz tal-awtostrada M10.
Klima
Skont il-klassifikazzjoni klimatika ta’ Köppen, San Pietruburgu hija kklassifikata bħala Dfb, klima kontinentali umda. L-influwenza moderata distinta taċ-ċikluni tal-Baħar Baltiku tirriżulta fi sjuf sħan, umdi u qosra u fi xtiewi bix-xita, twal u moderatament kesħin. Il-klima ta’ San Pietruburgu tixbaħ lil dik ta’ Helsinki, għalkemm iktar kiesħa fix-xitwa u iktar sħuna fis-sajf minħabba li tinsab iktar fil-Lvant.
It-temperatura massima medja f’Lulju tkun 23 C, u t-temperatura minima medja fi Frar tkun -8.5 C; temperatura għolja estrema ta’ 37.1 C seħħet matul il-mewġa tas-sħana tas-sajf tal-Emisferu tat-Tramuntana tal-2010. Temperatura baxxa estrema fix-xitwa ta’ -35.9 C ġiet irreġistrat fl-1883. It-temperatura medja annwali tkun 5.8 C. Ix-xmara Neva fil-limiti tal-belt ġeneralment tiffriża f’Novembru-Diċembru u s-silġ jibda jdub f’April. Minn Diċembru sa Marzu jkun hemm 118-il ġurnata medja bil-borra, bi preċipitazzjoni medja ta’ borra ta’ 19-il cm sa Frar. Il-perjodu mingħajr ġlata fil-belt idum bħala medja għal madwar 135 jum. Minkejja l-pożizzjoni fit-Tramuntana ta’ San Pietruburgu, ix-xtiewi tagħha jkunu iktar sħan minn ta’ Moska minħabba l-Golf tal-Finlandja u xi influwenza mill-Kurrent tal-Golf minn irjieħ Skandinavi li jistgħu jġibu temperatura kemxejn ogħla mill-iffriżar. Il-belt għandha wkoll klima kemxejn iktar sħuna mis-subborgi tagħha. Il-kundizzjonijiet tat-temp ikunu pjuttost varjabbli s-sena kollha.
Il-preċipitazzjoni medja annwali tvarja madwar il-belt, b’medja ta’ 660 mm kull sena u jilħaq il-massimu fl-aħħar tas-sajf. L-umdità tal-ħamrija hija kważi dejjem għolja minħabba evapotraspirazzjoni iktar baxxa minħabba l-klima friska. L-umdità tal-arja tkun 78 % bħala medja, u bħala medja jkun hemm 165 jum imsaħħab fis-sena.
Demografija
San Pietruburgu hija t-tieni l-ikbar belt fir-Russja. Skont ir-Rosstat tal-2017, il-popolazzjoni tal-belt federali hija ta’ 5,281,579 ruħ jew 3.6 % tal-popolazzjoni totali tar-Russja; b’żieda minn 4,879,566 ruħ (3.4 %) irreġistrata fiċ-ċensiment tal-2010, u minn 5,023,506 ruħ irreġistrata fiċ-ċensiment tal-1989.
Mezzi tax-xandir u komunikazzjoni
Il-gazzetti ewlenin kollha tar-Russja huma attivi f’San Pietruburgu. Il-belt għandha sistema ta’ telekomunikazzjoni żviluppata. Fl-2014 Rostelecom, l-operatur nazzjonali, ħabbar li beda modernizzazzjoni kbira tan-network tal-linja fissa fil-belt.
Relazzjonijiet Internazzjonali
Din li ġejja hija lista tal-bliet li huma ġemellati ma’ San Pietruburgu skont il-lista uffiċjali tal-gvern tal-belt, maqsumin f’rabtiet ta’ ġemellaġġ u f’rabtiet ta’ sħubija/partenarjat:
Ġemellaġġ ma’ bliet li mhumiex tal-Commonwealth tal-Istati Indipendenti u tal-Istati Baltiċi
Ġemellaġġ ma’ bliet tal-Commonwealth tal-Istati Indipendenti u tal-Istati Baltiċi
Ġemellaġġi mal-belt mhux inklużi fil-lista uffiċjali tal-gvern tal-belt
Milan u Venezja kienu ġemellati ma’ San Pietruburgu, iżda ssospendew dan il-ġemellaġġ minħabba l-projbizzjoni tal-belt fir-rigward “il-propaganda omosesswali”. Milan issospendiet ir-relazzjoni ma’ San Pietruburgu fit-23 ta’ Novembru 2012 u Venezja għamlet l-istess ħaġa fit-28 ta’ Jannar 2013.
Congratulations (Eurovision)
Congratulations: 50 Sena ta' Eurovision kien programm televiżiv organizzat mill-EBU, li sar fit-22 ta' Ottubru 2005, biex jikkomemora l-50 sena mill-bidu tal-Festival tal-Eurovision. Din l-edizzjoni speċjali kienet ippreżentata minn Katrina Leskanich (mill-grupp Katrina and the the Waves, rebbieħ tal-edizzjoni ta' l-1997) u minn Renārs Kaupers (mill-grupp Brainstorm, it-tielet fl-edizzjoni tas-sena 2000. Il-kanzunetta rebbieħa tal-Congratulations, li kienet b'hekk ikkunsidrata bħala l-aqwa silta mużikali fl-istorja tal-Eurovision, kienet Waterloo mill-grupp Żvediż tal-ABBA, li rebaħ il-Festival tal-Eurovision 1974.
Fil-bidu l-edizzjoni kienet se ssir ġewwa Birmingham fejn il-BBC ipproponiet li tospita l-Congratulations, imma wara rtiraw l-proposta. Franza wkoll irtirat u b'hekk DR tad-Danimarka ntgħażel biex jospita l-avveniment. Kien hemm total ta' tletin stazzjon li xandru din l-edizzjoni.
Parteċipanti
Wieħed u tletin pajjiżi xandru dan l-avveniment u pparteċipaw fil-votazzjoni. Ir-Renju Unit, l-Italja u Franza għażlu li ma jxandruhx. Søren Therkelsen, l-pubblikatur tal-kummissjoni ta' dan l-avveniment, qal li ħassu "diżappuntat" fuq id-deċiżjoni tal-istazzjonijiet li ma jxandrux is-serata. Din l-edizzjoni ġiet ukoll imxandra wara l-ħin fl-Albanija, l-Armenja u l-Awstralja minkejja li dawn il-pajjiżi ma vvutawx. Il-pajjiżi parteċipanti kienu:
Kontestanti
Erbatax-il kanzunetta kkompetew fil-Congratulations. F'Mejju 2005 l-EBU għamlet sondaġġ fuq is-sit uffiċjali tagħha biex tiddeċiedi liema għaxar kanzunetti se jikkompetu fil-festival. Il-votanti għażlu ż-żewġ kanzunetti favoriti minn kull wieħed mill-ħames deċennji: mill-1956 sal-1965, mill-1966 sal-1975, mill-1986 sal-1995 u mill-1996 sal-2005. Ir-raba' kanzunetti l-oħra jintgħażlu mill-Grupp ta' Referenza tal-EBU. Fis-16 ta' Ġunju 2005, l-erbatax-il kanzunetta ġew magħżula, minkejja li ebda indikazzjoni ma ngħataw fuq liema ntagħżlu mill-pubbliku fuq l-internet u dawk mill-Grupp ta' Referenza.
Hewlett-Packard
thumb|150px|Logo ta' Hewlett-Packard Il-Hewlett-Packard Company, magħrufha fil-qasir bħala Hewlett-Packard jew HP, kienet kumpanija multinazzjonali tal-informatika Amerikana. Fundata fl-1939 minn Bill Hewlett u David Packard, il-kumpanija kienet tipprovdi varjetà ta' komponenti tal-ħardwer kif ukoll servizzi ta' softwer lill-konsumaturi.
Lingua Franca Nova
Lingua Franca Nova hija lingwa li ġiet maħluqa fil-bidu tas-seklu 20 bil-ħsieb li ssolvi l-problema tal-kommunikazzjoni internazzjonali.
Introduzzjoni
Lingua Franca Nova (“Elefen”) hija lingwa mfassla biex tkun partikolarment sempliċi, konsistenti, u faċli biex titgħallem għall-komunikazzjonijiet internazzjonali. Għandu għadd ta' kwalitajiet pożittivi:
Letteratura
L-ewwel rumanz letterarju oriġinali miktub bil-Lingua Franca Nova kien La xerca per Pahoa, ta’ Vicente Costalago, ippubblikat fil-15 ta’ Mejju, 2020[21] fuq il-Web u fl-10 ta’ Mejju, 2021 f’forma stampata. Huwa ppubblika t-tieni rumanz oriġinali fil-lingwa, bl-isem La marcia nonconoseda, fi Frar 2022.
Hawn huma x-xogħlijiet letterarji ewlenin tradotti fil-Lingua Franca Nova, kollha disponibbli pubblikament għall-qari fuq il-websajt uffiċjali:
Nisa (Turkmenistan)
daqsminuri|452x452px|Id-daħla tas-sit arkeoloġiku ta’ Nisa Nisa (bil-Grieg antik: Νῖσος jew Νίσα jew Νίσαιον u bit-Turkmen: Nusaý) kienet il-belt kapitali antika tal-Imperu Partiku, li tinsab 18-il kilometru ’l bogħod miċ-ċentru ta’ Ashgabat, il-belt kapitali tat-Turkmenistan. Nisa tiġi deskritta minn uħud bħala l-ewwel sede tal-Imperu tal-Arsaċidi. Tradizzjonalment, jingħad li Nisa ġiet stabbilita minn Arsaces I (li rrenja mill-250 Q.K.-211 Q.K.) u kienet ukoll ir-residenza rjali tar-rejiet Partiċi, għalkemm għadu ma ġiex stabbilit b’ċertezza jekk il-fortizza ta’ Nisa kinitx residenza rjali jew mawżolew.
Fl-2007, il-fortizzi Partiċi ta’ Nisa ġew iddikjarati Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
Ma tantx għandna wisq fdalijiet materjali minn Żmien il-Bronż, l-iktar perjodu antik tat-Turkmenistan. Din l-epoka damet bejn wieħed u ieħor mit-tieni u mill-ewwel sekli Q.K. sal-ħakma tan-Nofsinhar tat-Turkmenistan minn Alessandru l-Kbir. Il-belt kienet maqsuma f’żewġ fortizzi Partiċi ffortifikati: Nisa l-antika u Nisa l-ġdida. Dawn kienu ċentri kummerċjali ewlenin fl-Imperu Partiku bejn it-tielet seklu Q.K. sat-tielet seklu W.K. Iktar ’il quddiem Nisa bdiet tissejjaħ ukoll Mithradatkirt (bil-Partiku: 𐭌𐭕𐭓𐭃𐭕𐭊𐭓𐭕 (jiġifieri "fortizza ta’ Mithradates”) minn Mithridates I ta’ Partja (irrenja mill-171 Q.K.-138 Q.K.). xellug|daqsminuri|415x415px|Il-fdalijiet ta’ waħda mill-fortizzi Partiċi ta’ Nisa L-Imperu Partiku kien għadu formidabbli ta’ Ruma li kienet qed tipprova taħkem il-Lvant Nofsani. Skont ir-riċerka arkeoloġika, il-belt kapitali proprja tal-imperu kienet Nisa l-ġdida, filwaqt li Nisa l-antika kienet residenza rjali, b’diversi tempji, palazzi, repożitorji u relikwarju. Din tal-aħħar inbniet fuq għolja li arkitetti tal-qedem ittrasformaw f’fortizza kbira li kienet tokkupa territorju ta’ 5.67 ettari. Il-binjiet ewlenin ta’ Nisa l-antika kienu raggruppati f’żewġ kumplessi: waħda fit-Tramuntana u oħra ċentrali. L-ewwel kumpless kien jikkonsisti mill-kamra tat-teżor, mill-kantini tal-inbid, mill-imħażen tal-ikel u tal-annimali, eċċ. It-tieni kumpless kien jinkludi t-tempji u l-palazz. Fil-parti tan-Nofsinhar tal-fortizza, il-parti ewlenija kienet okkupata mill-Kamra Kwadra fejn instabu fdalijiet ta’ kolonni kif ukoll il-pedamenti u l-parti l-iktar baxxa tal-ħitan tal-kmamar li għadhom mirduma taħt l-art sakemm tinstab teknoloġija adatta biex tippreserva l-kulur taż-żebgħa kkulurita li għadha ppreservata mal-fdalijiet tal-ħitan. Il-Kamra t-Tonda ġibdet l-attenzjoni ta’ diversi timijiet ta’ riċerkaturi u arkeologi mhux biss mit-Turkmenistan iżda anke mill-Istitut Arkeoloġiku tal-Akkademja tax-Xjenza tar-Russja u speċjalisti Taljani, li wettqu u għadhom qed iwettqu l-iskavi.
Skavi
daqsminuri|241x241px|Ras li nstabet f’Nisa ta’ statwa ta’ suldat Partiku liebes elmu b’influwenzi Elleniċi Għall-ħabta tal-ewwel deċennju Q.K., Nisa nqerdet kważi għalkollox minn terremot. Barra minn hekk, tul iż-żmien diversi rikkezzi nsterqu. Dan xejn ma jiffaċilita l-iskavi, għalkemm mill-iskavi li saru s’issa, ġew żvelati diversi binjiet sostanzjali, mawżolej u santwarji. Iktar milli monumenti sħaħ, instabu ħafna fdalijiet importanti li jinsabu f’diversi mużewijiet famużi madwar id-dinja iżda hemm kollezzjoni mdaqqsa importanti fil-Mużew Nazzjonali tat-Turkmenistan, f’Ashgabat.
Fost dawn il-fdalijiet hemm 2,700 test b’kitbiet b’żebgħa sewda fuq frammenti ta’ tavli tat-tafal. Il-kitbiet li nstabu f’Nisa kienu ta’ oriġini Aramajka u jmorru lura għat-tieni seklu Q.K. Instab li dawn il-kitbiet kienu parti mill-arkivji tal-Partiċi. Instabu wkoll xogħlijiet artistiċi Elleniċi, kif ukoll għadd kbir ta’ ritoni tal-avorju. Ir-ritoni kienu tip ta’ kontenituri li kienu jintużaw għax-xorb fil-Greċja antika, u li tipikament kien ikollhom għamla ta’ rjus jew qrejjen tal-annimali b’toqba għax-xorb fuq naħa minnhom. Instabu wkoll diversi muniti b’xeni tal-mitoloġija Griega jew b’suġġetti Iranjani. Barra minn hekk, instabet ukoll ras ta’ statwa ta’ suldat Partiku ta’ Nisa tat-tieni seklu Q.K. b’influwenzi Ellenistiċi fuq l-elmu.
Sit ta’ Wirt Dinji
daqsminuri|177x177px|Bolla tal-1969 tal-Unjoni Sovjetika ta’ wieħed mir-ritoni tal-avorju li nstabu mill-iskavi ta’ Nisa Il-fortizzi Partiċi ta’ Nisa saru Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007 abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla li rrikonoxxew il-valur universali straordinarju tas-sit. Dawn huma l-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”, ladarba Nisa tinsab f’salib it-toroq strateġiċi u kummerċjali fl-Asja Ċentrali u l-fdalijiet arkeoloġiċi joħorġu fid-dieher l-interazzjoni sinifikanti tal-influwenzi kulturali mill-Asja Ċentrali u mill-Mediterran; u l-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”, ladarba l-Imperu Partiku kien waħda mill-iktar ċivilizzazzjonijiet qawwija u ta’ influwenza kbira fid-dinja tal-qedem, u għadu kbir ta’ Ruma li pprevjena l-espansjoni tal-Imperu Ruman iktar fil-Lvant.
Raffaello
Raffaello, isem sħiħ Raffaello Sanzio jew Raffaello Santi, (28 ta' Marzu jew 6 ta’ April, 1483, Urbino, Dukat ta’ Urbino, l-Italja — 6 ta’ April, 1520, Ruma, Stati Papali, l-Italja), pittur u arkitett tar-Rinaxximent Għoli Taljan. Raffaello huwa magħruf l-iktar għall-Madonni tiegħu u għall-kompożizzjonijiet kbar bil-figuri fil-Vatikan. Ix-xogħol tiegħu huwa ammirat għaċ-ċarezza tal-forma u l-faċilità tal-kompożizzjoni u għar-rappreżentazzjoni viżwali tal-ideal Neoplatoniku tal-grandjożità umana.
= L-ewwel snin f'Urbino = Raffaello kien iben Giovanni Santi u Magia di Battista Ciarla; ommu mietet fl-1491. Missieru kien, skont l-artist u bijografu tas-seklu 16, Giorgio Vasari, pittur "ta' ebda mertu kbir". Madankollu kien bniedem kolt li kien f'kuntatt kontinwu mal-ideat artistiċi avvanzati ta' dak iż-żmien fil-qorti ta' Urbino. Lil ibnu tah l-ewwel tagħlim fil-pittura, u, qabel mewtu fl-1494, meta Raffaello kellu biss 11-il sena, introduċieh għall-filosofija umanistika tal-qorti.
Urbino kien sar ċentru tal-kultura matul il-ħakma tad-Duka Federico da Montefeltro, li inkuraġġixxa l-arti u attira fil-qorti tiegħu nies ta' talent kbir, fosthom Donato Bramante, Piero della Francesca, u Leon Battista Alberti. Għalkemm Raffaello kien ħa jkun influwenzat minn artisti mill-ikbar f'Firenze u Ruma, Urbino kien il-bażi għat-tagħlim ta' wara kollu tiegħu. Barra minn hekk, il-vitalità kulturali tal-belt x'aktarx stimulat il-prekoċità eċċezzjonali tal-artist żagħżugħ, li, anke fil-bidu tas-seklu 16, meta bilkemm kellu 17-il sena, kien diġà wera talent straordinarju.
= Apprendistat f'Perugia = daqsminuri| Iż-Żwieġ tal-Madonna Id-data ta' meta Raffaello mar Perugia mhijiex magħrufa, iżda diversi studjużi jagħtu l-1495. L-ewwel xhieda tal-attività ta’ Raffaello bħala pittur tinstab Perugia f’dokument tal-10 ta’ Diċembru 1500, li jiddikjara li l-pittur żagħżugħ, dak iż-żmien diġà msejjaħ "maestro", ingħata kummissjoni biex jgħin fil-pittura ta' titular li kellu jitlesta sat-13 ta' Settembru 1502. Minn dan naraw ċar li Raffaello kien diġà ta prova tal-abbiltá tiegħu, tant li bejn l-1501 u l-1503 irċieva kummissjoni pjuttost importanti - biex ipinġi l-Inkurunazzjoni tal-Madonna għall-Kappella Oddi fil-Knisja ta' San Franġisk, Perugia (u li issa qiegħda fil-Vatikan). Il-pittur kbir Umbrijan Pietro Perugino kien qiegħed jaħdem fuq l-affreski fil-Collegio del Cambio f’Perugia bejn l-1498 u l-1500, u b'hekk Raffaello, bħala membru tal-istudjo ta' Perugino seta' jitgħallem ħafna mingħandu fis-sengħa tiegħu.
Barra dan it-tagħlim prattiku, Raffaello kien influwenzat ukoll mill-istil skwiżit u kalm ta’ Perugino. L-Għoti taċ-Ċwievet lil San Pietru, impinġija fl-1481-1482 minn Perugino għall-Kappella Sistina tal-palazz tal-Vatikan, ispirat l-ewwel xogħol kbir ta’ Raffaello, Iż-Żwieġ tal-Madonna (1504). L-influwenza ta’ Perugino tidher fl-enfasi fuq il-perspettiva, fir-relazzjonijiet gradati bejn il-figuri u l-arkitettura, u fil-ħlewwa lirika tal-figuri. Minkejja dan, anke f’din il-pittura bikrija, jidher ċar li s-sensibilità ta’ Raffaello kienet differenti minn dik tal-għalliem tiegħu. Id-dispożizzjoni tal-figuri hija marbuta mal-arkitettura b’mod inqas riġidu, u d-dispożizzjoni ta’ kull figura relattiva għall-oħrajn hija aktar informali u animata. Il-ħlewwa tal-figuri u r-relazzjoni ġentili bejniethom ma nsibux bħalhom fix-xogħol ta’ Perugino.
It-tliet pitturi żgħar li pinġa Raffaello ftit wara Iż-Żwieġ tal-Madonna --Viżjoni ta’ Kavallier, Tliet Grazzji, u San Mikiel -- huma eżempji tal-ikbar sengħa ta’ pittura narrattiva, fejn naraw minbarra l-freskezza taż-żgħożija, kapaċità li qiegħda timmatura biex tikkontrolla l-elementi tal-istil tiegħu. Għalkemm kien tgħallem ħafna minn Perugino, Raffaello fl-aħħar tal- 1504 ħass il-bżonn li jfittex pitturi oħra biex jitgħallem minnhom; jidher ċar li x-xewqa li kellu li jitgħallem kienet qiegħda ġġegħlu jħares lil hinn minn Perugia.
= Firenze = Vasari jirrakkonta b'mod vag li Raffaello mar Siena mal-pittur Peruġin Bernardino Pinturicchio u mbagħad baqa' sejjer Firenze, attirat minn dak li sema' dwar ix-xogħol li Leonardo da Vinci u Mikelanġlu kienu qegħdin iwettqu f'dik il-belt. Fil-ħarifa tal-1504 Raffaello żgur kien wasal Firenze. Ma nafux jekk din kinitx l-ewwel żjara tiegħu f'Firenze, iżda, kif jixhdu x-xogħlijiet tiegħu, kien madwar l-1504 li l-ewwel ġie f'kuntatt sewwa ma' din iċ-ċiviltà artistika, li saħħet l-ideat kollha li kien diġà kiseb waqt li fetħitlu orizzonti ġodda u aktar fil-wisa'. Vasari jikteb li ma studjax biss ix-xogħlijiet ta' Leonardo, Mikelanġlu, u Fra Bartolomeo, li kienu l-maestri tar-Rinaxximent Għoli, iżda wkoll "l-affarijiet qodma ta' Masaccio", pijunier tan-naturaliżmu li mmarka l-qtugħ tar-Rinaxximent bikri mill-Gotiku.
Xorta waħda, l-għalliema prinċipali tiegħu f'Firenze kienu Leonardo u Mikelanġlu. Ħafna mix-xogħlijiet li ħoloq Raffaello bejn l-1505 u l-1507, l-aktar is-sensiela kbira ta’ Madonni fosthom Il-Madonna tal-Gardell (c. 1505), il-Madonna del Prato (c. 1505), il-Madonna ta' Esterházy (c. 1505-1507), u La Belle Jardinière (c. 1507), fihom ħafna xhieda tal-influwenza ta’ Leonardo, li kien ilu jagħmel innovazzjonijiet kbar fil-pittura mill-1480. Raffaello kien influwenzat b’mod partikolari mill-pitturi tal-Madonna u l-Bambin ma' Sant'Anna ta’ Leonardo, li fihom insibu ambjentazzjoni intima u sempliċi rari fl-arti tas-seklu 15. Mill-Fjorentini Raffaello tgħallem il-metodu għall-bini tal-kompożizzjonijiet tiegħu li fil-fond għandhom mases piramidali ta' fiġuri; il-figuri huma miġbura f'unità waħda, filwaqt li kull waħda minnhom tibqa' żżomm l-individwalità u l-forma tagħha. Il-karatteristiċi ġodda tal-unità tal-kompożizzjoni u tat-tneħħija ta' kulma mhuwiex meħtieġ jiddistingwu x-xogħlijiet li pinġa f’Firenze. Raffaello tgħallem ħafna wkoll mit-tekniki tad-tidwil ta’ Leonardo; għamel użu moderat tal-chiaroscuro ta’ Leonardo (jiġifieri, kuntrast qawwi bejn id-dawl u d-dlam), u kien influwenzat b’mod speċjali mill-isfumato tiegħu (jiġifieri, l-użu ta’ sfumatura fina u ħafifa għall-aħħar minflok linja biex tiddefinixxi l-forom u l-karatteristiċi). Raffaello għadda lil Leonardo, madankollu, fil-ħolqien ta' tipi ġodda ta' figuri li l-uċuh tondi u ġentili tagħhom juru sentimenti mhux komplikati u tipikament umani imma mgħollijin għal perfezzjoni u għal serenità sublimi. daqsminuri|Id-Depożizzjoni ta' Kristu|alt= Fl-1507 Rafael kiseb kummissjoni biex ipinġi d-Depożizzjoni ta’ Kristu. F’dan ix-xogħol jidher ċar li Raffaello ried jitgħallem minn Mikelanġlu l-possibbiltajiet espressivi tal-anatomija umana. Iżda Raffaello kien differenti minn Leonardo u Mikelanġlu, li t-tnejn kienu pitturi ta' intensità skura u ta' eċitament, fis-sens li xtaq jiżviluppa stil aktar kalm u aktar estrovert li jservi bħala forma ta' komunikazzjoni viżwali għall-poplu, li jista' jifhmu kulħadd.
= L-aħħar snin f'Ruma = Raffaello ġie imsejjaħ Ruma lejn l-aħħar tal-1508 mill-Papa Ġulju II, fuq suġġeriment tal-arkitett Donato Bramante, li sejjaħ lil Raffaello biex imur Ruma. Dak iż-żmien Raffaello ma kienx magħruf ħafna hemmhekk, iżda ż-żagħżugħ ma damx ma ħalla impressjoni profonda fuq Ġulju u l-qorti Papali, u l-awtorità tiegħu bħala maestro kibret ma' kull jum. Raffaello kien mogħni b'dehra sabiħa u b'seħer personali kbir minbarra t-talenti artistiċi prodiġjużi li kellu, u fl-aħħar tant sar popolari li beda jisejjaħ "il-prinċep tal-pitturi".
Raffaello għadda l-aħħar 12-il sena tal-ħajja qasira tiegħu f'Ruma. Kienu snin ta' attività sfrenata u ta' kapolavur wara l-ieħor. L-ewwel impieg tiegħu fil-belt kien biex ipinġi ċiklu ta’ affreski f’sensiela ta’ kmamar ta’ daqs medju fl-appartamenti Papali tal-Vatikan li fihom kien jgħix u jaħdem Ġulju nnifsu; dawn il-kmamar huma magħrufa sempliċement bħala Le Stanze: La Stanza della Segnatura (1508-1511) u La Stanza d’Eliodoro (1512-1514) kienu mżejna prattikament għalkollox minn Raffaello stess; l-affreski f'La Stanza dell’Incendio (1514-1517), għalkemm iddisinjati minn Raffaello, kienu fil-biċċa l-kbira esegwiti mill-bosta assistenti u studenti tiegħu.
Ljun X kkummissjona lil Raffaello biex jiddisinja 10 arazzi kbar biex jiddendlu mal-ħitan tal-Kappella Sistina. Seba’ mill-10 disinni preparatorji ta’ daqs sħiħ tlestew sal-1516, u l-arazzi minsuġa fuqhom iddendlu f’posthom fil-kappella sal-1519. Fil-pitturi Ananija, Il-Fejqan taz-Zopp, L-Għama ta’ Elize, Is-Sagrifiċċju f’Lystra, u San Pawl Jipprietka f’Ateni, Raffaello ħoloq prototipi li kienu ħa jinfluwenzaw it-tradizzjoni Ewropea tal-pittura tal-istorja narrattiva għal ħafna sekli wara. Id-disinni preparatorji juru s-sens drammatiku qawwi ta’ Raffaello, l-użu tiegħu ta’ ġesti u espressjonijiet tal-wiċċ biex juri l-emozzjoni, u l-inkorporazzjoni ta’ ambjenti fiżiċi kredibbli kemm mid-dinja naturali kif ukoll minn dik tal-arkitettura Rumana tal-qedem.
Waqt li kien qiegħed jaħdem f'La Stanza della Segnatura, Raffaello għamel ukoll l-ewwel xogħol arkitettoniku tiegħu, billi ddisinja l-Knisja ta’ Sant’Eligio degli Orefici. Fl-1513 il-bankier Agostino Chigi, li Raffaello kien diġà ddekora l-Villa Farnesina tiegħu, ikkummissjonah biex jiddisinja u jżejjen il-kappella funerarja tiegħu fil-Knisja ta’ Santa Maria del Popolo. Fl-1514 Ljun X għażlu biex jaħdem fuq il-Bażilika ta San Pietru flimkien ma’ Bramante; meta Bramante miet aktar tard dik is-sena, Raffaello ħa x-xogħol f'idejh u biddel il-pjanti tal-knisja minn disinn Grieg, jew fit-tond, għal wieħed disinn Latin, jew fit-tul.
Raffaello kien ukoll student ħerqan tal-arkeoloġija u tal-iskultura Greco-Rumana tal-qedem, li l-eki tagħha jidhru fil-pitturi tiegħu tal-figura umana matul il-perjodu Ruman. Fl-1515 Ljun X inkarigah bis-superviżjoni tal-preżervazzjoni tal-irħamijiet li kellhom iskrizzjonijiet ta' valur bil-Latin; sentejn wara nħatar kummissarju tal-antikitajiet għall-belt, u fassal mappa arkeoloġika ta' Ruma. Raffaello sa dan iż-żmien kien inkarigat mid-diversi proġetti artistiċi kollha tal-papat f’Ruma, li kienu jinvolvu l-arkitettura, il-pittura u d-dekorazzjoni, u l-preżervazzjoni tal-antikitajiet. daqsminuri|It-Trasfigurazzjoni
L-aħħar kapulavur ta’ Raffaello kien It-Trasfigurazzjoni (ikkummissjonata minn Giulio Kardinal de’ Medici fl-1517), titular enormi li kien għadu mhux lest meta miet u komplieh l-assistent tiegħu Giulio Romano. It-Trasfigurazzjoni hija xogħol kumpless li jgħaqqad l-irfinar formali estrem u l-eleganza kbira fl-eżekuzzjoni ma' atmosfera ta' tensjoni u vjolenza kkomunikata mill-ġesti aġitati ta' gruppi ta' figuri qrib xulxin. Juri sensibilità ġdida li qisha tbassar dinja ġdida, imqallba u dinamika. Fis-sentiment u l-kompożizzjoni tiegħu, il-kapulavur inawgura l-moviment Manjerista u għandu t-tendenza lejn espressjoni li tista' saħansitra tissejjaħ Barokka.
Raffaello miet fl-eta ta' 37 sena. Il-quddiesa tal-funeral tiegħu ġiet iċċelebrata fil-Vatikan, it-Trasfigurazzjoni tiegħu tqiegħdet f’ras il-katafalk, u ġismu ndifen fil-Pantheon f’Ruma.
=Referenzi=
= Biblijografija =
Wikimedia Commons
Storja
Il-proġett kien ġie propost minn Erik Möller f'Marzu 2004 u beda l-funzjoni tiegħu fis-7 ta' Settembru 2004. L-għan prinċipali tal-iffurmar ta' repożitorju ċentrali kien ix-xewqa li jitnaqqsu l-isforzi doppji fi ħdan il-proġetti u l-lingwi tal-Wikimedia. L-istess fajl kellu jiġi mtella' separatament ħafna drabi fuq wikis differenti qabel ma l-Commons ġie maħluq. F'Ottubru 2004 ġie implimentat id-dettal tekniku li fajl fuq Commons seta' jintuża fuq kwalunkwe proġett tal-Wikimedia, li wassal għal aktar użu ta' Commons bħala repożitorju. Il-logo tal-proġett sar minn Reid Beels, li għall-bidu kien bagħtu f'konkors tal-logo għall-Wikibarijiet. Dan il-logo daħal fil-kompetizzjoni għal-logo ta' Commons, li eventwalment rebaħha, u kien adottat uffiċjalment f'Novembru 2004.
F'April 2005, Directmedia Publishing, kumpanija minn Berlin li wkoll tippubblika edizzjoni tal-Wikipedija bil-Ġermaniż fuq DVDs, għamlet għotja ta' 10,000 riproduzzoni ta' pitturi pubbliċi lill-Wikimedia Commons, li ġew mtella' flimkien bil-metadata fuq l-arti u l-kreaturi tagħhom.
Maż-żmien ġew miżjuda funzjonijiet oħra li tejbu l-interfaċċa tal-Wikimedia Commons mal-proġetti l-oħra tal-Wikimedia. Daniel Kinzler ħoloq xi applikazzjonijiet li l-użu tagħhom kellu jkun li jinstabu kategoriji xierqa għall-fajls li jiġu mtella' ("CommonSense"), li jiġi ddeterminat l-użu tal-fajls fuq il-proġetti tal-Wikimedia l-oħra ("CheckUsage"), li jiġu lokalizzati stampi li m'għandhom ebda informazzjoni fuq id-drittijiet tal-awtur ("UntaggedImages"), u għal informazzjoni fuq azzjonijiet amministrattivi bħal tħassir fuq il-wikis ("CommonsTicker"). Is-sit web għandu wkoll mutur ta' tfittxija aktar iffukat fuq it-tfittxija tal-istampi, bl-isem ta' MayFlower.
Il-lingwa awtomatika ta' Commons hi l-Ingliż, però l-utenti reġistrati jistgħu jippersonalizzaw l-interfaċċa tagħhom biex jużaw traduzzjoni disponibbli għall-interfaċċa tal-utent. Diversi paġni ta' kontenut, partikularment il-paġni tal-politika u l-portali, ġew ukoll tradotti b'diversi lingwi. Il-fajls fuq il-Wikimedia Commons huma kategorizzati taħt is-sistema ta' kategorija tal-MediaWiki.
Monasteru ta' Hosios Loukas
daqsminuri|Il-Monasteru ta' Hosios Loukas. Il-Monasteru ta' Hosios Loukas (bil-Grieg: Ὅσιος Λουκᾶς) huwa monasteru storiku mdawwar bil-ħitan li jinsab qrib ir-raħal ta' Distomo, f'Boeotia, il-Greċja. Stabbilit f'nofs is-seklu 10, il-monasteru huwa wieħed mill-iżjed monumenti importanti tal-arkitettura u tal-arti Biżantina Nofsana, u tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1990, flimkien mal-monasteri ta' Nea Moni u ta' Dafni.
Wikimedia Commons
Kwalità
F'Jannar 2007, is-sit inawgura l-kompetizzjoni ta' "L-Istampa tas-Sena", għall-2006. Kull stampa li dehret fil-vetrina matul l-2006 kienet eliġibbli għal votazzjoni mill-utenti tal-Wikimedia. Il-votazzjoni kienet maqsuma f'żewġ rawnds. L-istampa rebbieħa kienet stampa ta' Awrora qalb ambjent tas-silġ, li ġiet meħuda minn membru tal-Forzi Armati tal-Istati Uniti.
Monasteru ta' Hosios Loukas
Storja
Is-santwarju prinċipali tal-monasteru huwa l-qabar ta' San Luqa, li oriġinarjament kien jinsab fil-volta, iżda iktar 'il quddiem tqiegħed bejn iż-żewġ knejjes. Il-monasteru kiseb il-ġid kollu tiegħu (inkluż il-fondi meħtieġa għall-kostruzzjoni) mill-fatt li r-relikwi ta' San Luqa ngħad li ħareġ minnhom il-myron, xorta ta' żejt ifuħ li kien jipproduċi mirakli tal-fejqan. Il-pellegrini bit-tama li jseħħ xi miraklu kienu mħeġġa jorqdu maġenb il-qabar sabiex jiġu mfejqa permezz ta' inkubazzjoni. Il-mużajk madwar il-qabar jirrappreżenta mhux biss lil San Luqa nnifsu, iżda wkoll lill-igumenu Philotheos li jidher qed joffri mudell tal-knisja l-ġdida lill-qaddis.
Taħt l-Imperu Latin fl-1206, il-legat Benedittu ta' Porto ta l-kanoni tas-Sepolkru Mqaddes lil Hosios Loukas.
Knisja
Il-knisja prinċipali tal-monasteru ta' Hosios Loukas, l-eqdem fil-kumpless kollu, hija l-unika knisja li huwa magħruf fiċ-ċert li nbniet f'postha fis-seklu 10 fil-Greċja kontinentali. Din il-binja b'għamla ta' parallelogramma ċentralizzata hija l-eqdem eżempju ta' knisja b'għamla ta' salib ġo kwadru fil-pajjiż; il-pjanta tagħha ssegwi dik tal-Monasteru ta' Lips f'Kostantinopli. Il-ħitan huma tal-opus mixtum (parti tal-brikks, parti tal-ġebel u parti tal-irħam) u fihom mudelli psewdokufiċi strambi.
Il-knisja ta' Hosios Loukas tinsab biswit knisja-katidral ikbar jew Katholikon, li tmur lura bejn wieħed u ieħor għall-1011-1012. Il-Katholikon huwa l-iżjed knisja bikrija eżistenti msaqqfa b'koppla ottagonali, b'erba' pilastri rranġati madwar il-perimetru tan-naos (navata). Il-koppla emisferika (mingħajr tanbur) iserraħ fuq erba' rkejjen triangolari li joħolqu tranżizzjoni mill-bażi ottagonali taħt il-koppla sal-kwadru ddefinit permezz tal-ħitan iktar 'l isfel. Il-kubu prinċipali tal-knisja huwa mdawwar b'galleriji u b'kappelli fuq kull waħda mill-erba' naħat.
Tiżjin
Il-Monasteru ta' Hosios Loukas huwa l-ikbar wieħed mit-tliet monasteri eżistenti mill-perjodu Biżantin Nofsani fil-Greċja. Huwa differenti mill-Monasteru ta' Dafni u mill-Monasteru ta' Nea Moni peress li huwa ddedikat lil qaddis militari wieħed. Il-profezija ta' San Luqa dwar il-ħakma mill-ġdid ta' Kreta tiġi mfakkra permezz tax-xbieha ta' Ġoxwa fuq il-ħajt ta' barra tal-knisja tal-Panagia: Ġoxwa kien meqjus bħala mudell ta' "ġellied tal-fidi", u l-għajnuna tiegħi kienet effettiva speċjalment fil-gwerer kontra l-Għarab. Il-Katholikon fih l-aqwa mużajk ikkonservat minn żmien ir-Rinaxximent tal-Maċedonja. Madankollu, il-kumpless mhuwiex komplut: ix-xbieha oriġinali ta' Kristu Pantokrator fi ħdan il-koppla hija nieqsa, l-istess bħall-figuri tal-arkanġli li normalment kienu jitpoġġew bejn it-twieqi ta' fuq.