cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice
Fawna
xellug|daqsminuri|265x265px|L-ors kannella Iż-żona tal-park nazzjonali hija l-ħabitat ta’ varjetà kbira ta’ speċijiet ta’ annimali u ta’ għasafar. Fawna rari bħall-ors kannella Ewropew, il-lupu griż, l-ajkli, il-kokki, il-linċi, il-qtates selvaġġi, u l-faġan tal-muntanji jgħixu hawnhekk, flimkien ma’ ħafna speċijiet iktar komuni.
Iż-żona ta’ lqugħ tal-park nazzjonali hija waħda mill-aħħar żoni fl-Ewropa fejn jgħixu għadd kbir ta’ orsijiet kannella u lupi griżi fis-selvaġġ. Il-fawna rikka tal-Lagi ta’ Plitvice tinkludi xi 50 speċi ta’ mammiferi. Sa issa x-xjenzati skoprew 321 tip differenti ta’ friefet, li minnhom 76 huma friefet ta’ binhar u 245 huma kamli ta’ billejl. Madankollu, ix-xjenzati jistmaw li sa issa ġiet identifikata 40 % biss tal-popolazzjoni sħiħa tal-friefet.
Barra minn hekk, ġew iddokumentati 12-il speċi ta’ anfibji, kif ukoll xi speċijiet ta’ rettili, fosthom il-gremxula vivipara (Lacerta vivipara), il-gremxula ħadra Ewropea (Lacerta viridis), is-serp tal-ilma mhux velenuż (Natrix tessellata), il-viperi Vipera berus u Vipera ammodytes u l-fekruna Ewropea tal-għadajjar (Emys orbicularis). daqsminuri|276x276px|Xi speċijiet tal-ħut fil-Lagi ta’ Plitvice Bħala speċijiet ta’ għasafar, il-Lagi ta’ Plitvice jikklassifikaw fit-tielet post għad-diversità fost il-parks nazzjonali tal-Kroazja. Ġew iddokumentati 157 speċi, li minnhom 70 speċi jgħammru hemmhekk. Il-Lagi ta’ Plitvice huma ħabitat ideali wkoll għal bosta tipi ta’ friefet il-lejl. Skont l-aħħar sejbiet, ġew elenkati xi 20 tip differenti ta’ friefet il-lejl, fosthom l-ispeċi rara tal-Plecotus.
Fost l-ispeċijiet oriġinali tista’ tissemma t-trota kannella (Salmo trutta fario u Salmo trutta lacustris). Is-Salmo trutta fario tinstab l-iktar fil-Lagi ta’ Fuq, filwaqt li s-Salmo trutta lacustris tinstab l-iktar fil-Lag ta’ Kozjak. Dawn l-ispeċijiet żviluppaw f’kundizzjonijiet tal-ħajja differenti, indipendentement minn xulxin fid-diversi lagi.
Minħabba t-tkabbir tal-veġetazzjoni fil-barrieri fiżiċi, speċijiet tal-ħut alloktoni (jiġifieri speċijiet li joriġinaw minn xi mkien ieħor u li ma jappartjenux għal din l-ekosistema) qed jitkattru malajr u b’hekk qed ipoġġu f’periklu l-ispeċijiet tat-troti awtoktoni. Apparti t-troti, jinstabu wkoll speċijiet oħra ta’ ħut bħall-Phoxinus phoxinus. Bħala riżultat tal-interferenza tal-bniedem, l-ispeċi salvelinus alpinus u t-trota qawsalla tal-Amerka ta’ Fuq ġew introdotti f’din l-ekosistema. Dan l-aħħar, instabu wkoll speċijiet oħra bħall-iSqualius cephalus u l-iScardinius erythropthalmus, x’aktarx minħabba t-tibdil fil-klima.
Eżempji ta’ xi annimali li jinstabu fil-park nazzjonali:
Storja tal-Lagi bħala Park Nazzjonali
xellug|daqsminuri|381x381px|Veduta min-naħa tal-Kaskata l-Kbira Wara t-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija, il-fenomeni naturali uniċi ta’ din iż-żona ġew rikonoxxuti b’mod permanenti. Fit-8 ta’ April 1949, il-Lagi ta’ Plitvice ġew iddikjarati bħala park nazzjonali u ġew stabbiliti miżuri rigorużi tal-protezzjoni tan-natura.
Matul is-snin 60 tas-seklu 20, inbena kollegament modern bit-triq li jwassal għal-Lagi ta’ Plitvice, u dan wassal għal żieda fil-volumi tat-traffiku. Matul dawn is-snin, diversi lukandi u binjiet oħra nbnew skont pjanti innovattivi ta’ arkitetti Kroati. Madankollu, xi binjiet li kellhom l-istandards attwali diġá kienu twaqqgħu sas-snin 80 tas-seklu 20 mill-awtoritajiet Komunisti.
Bejn l-1962 u l-1968, ħafna produzzjonijiet ta’ films Western ibbażati fuq ir-rumanzi ta’ Karl May inġibdu fil-Lagi ta’ Plitvice (l-iktar kooperazzjonijiet Ġermaniżi-Franċiżi-Jugoslavi). L-iktar film li kien suċċess mis-sensiela, Teżor tal-Lag Fiddien ġie prodott ukoll f’xi postijiet fi ħdan il-park nazzjonali (il-Lag ta’ Kaluđerovac intuża bħala x-xenarju għal-Lag Fiddien).
Matul is-snin 70 tas-seklu 20, ġew iddokumentati reġistri ddettaljati tal-art tal-park nazzjonali. Il-park sar Sit ta’ Wirt Dinji naturali tal-UNESCO fl-1979.
Matul is-snin 80 tas-seklu 20, it-turiżmu sploda fil-Jugoslavja. Il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice malajr saru waħda mill-attrazzjonijiet turistiċi l-iktar popolari tal-Jugoslavja. Madankollu, il-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20, kienu mument ta’ żvolta fl-istorja tal-park nazzjonali. F’Marzu 1991 seħħ l-avveniment magħruf bħala “l-Għid tat-Tixrid tad-Demm fi Plitvice”, fejn kien hemm l-ewwel konfrontazzjoni armata tal-Gwerra Kroata għall-Indipendenza li rriżultat f’għadd ta’ mwiet. Il-park spiċċa f’idejn ribelli Serbjani lokali appoġġati minn Slobodan Milošević u mill-Armata Popolari Jugoslava bħala parti mir-“Repubblika tal-Krajina Serbjana” li ġiet awtodikjarata matul il-kunflitt u ħafna lukandi u binjiet intużaw bħala barrakki jew ġarrbu xi ħsarat. Matul il-perjodu taħt il-kontroll tal-forzi Serbjani li kienu leali lejn il-Jugoslavja, il-Kroati tkeċċew għalkollox mir-reġjun b’mod sistematiku. Madankollu, ir-reġjun reġa’ ttieħed mill-Armata Kroata f’Awwissu 1995 fl-Operazzjoni Maltempata (Operation Storm), u l-maġġoranza tal-popolazzjoni Serbjana tkeċċiet.
Illum il-ġurnata, il-Lagi ta’ Plitvice huma waħda mill-iktar attrazzjonijiet turistiċi popolari u viżitati fil-Kroazja. Minħabba l-importanza naturali, kulturali u turistika tagħhom, saru mutur tal-ekonomija lokali. Bejn wieħed u ieħor, kull sena iktar minn miljun ruħ qed iżuru l-park nazzjonali u qed jikkontribwixxu għall-iżvilupp ekonomiku tar-reġjun kollu.
Sit ta’ Wirt Dinji
daqsminuri|294x294px|Id-dgħajjes turistiċi fil-Lagi ta’ Plitvice Fl-1979, il-Park Nazzjonali tal-Lagi ta’ Plitvice ġie ddeżinjat bħala Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO bħala “rikonoxximent tal-ġmiel naturali straordinarju tas-sit, u l-produzzjoni tad-digi naturali tat-tufa u tad-depożiti minerali permezz tal-azzjoni kimika u bijoloġika”.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”; il-kriterju (viii) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta’ art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti”; u l-kriterju (ix) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta’ ekosistemi u ta’ komunitajiet ta’ pjanti u ta’ annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar”.
Minħabba r-riskju tal-mini tal-art, il-park saħansitra tpoġġa fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji fil-periklu matul is-snin tal-gwerra. Wara l-gwerra, il-Lagi ta’ Plitvice kienu fost l-ewwel żoni minn fejn tneħħew il-mini tal-art, għalkemm hemm suspetti li xi żoni iktar remoti fi ħdan il-park xorta jaf fadlilhom xi mini tal-art. Madankollu, fl-1998 il-park nazzjonali tneħħa mil-lista tas-siti fil-periklu. Fis-sena 2000, il-park nazzjonali twessa’ b’102 kilometri kwadri oħra sabiex jiġu protetti wkoll in-nixxigħat tributarji.
Fi ħdan il-park nazzjonali jitwettqu proġetti ta’ riċerka xjentifika kontinwa. Attwalment, l-amministrazzjoni tal-park nazzjonali tagħmel l-almu tagħha biex tintroduċi miżuri protettivi progressivi ġodda. Hemm proposta wkoll biex il-passaġġi u l-pontijiet tal-injam jiġu sostitwiti b’puntuni li jibqgħu f’wiċċ l-ilma. Il-mogħdijiet eżistenti tal-injam huma ankrati fis-sedimenti tad-digi naturali tad-depożiti minerali, u hemm is-sogru li dawn jiddgħajfu jew issirilhom il-ħsara.
Minħabba ż-żieda fit-turiżmu u l-kostruzzjoni illegali qrib il-lagi, bid-drenaġġ illegali jnixxi fil-lagi u fil-boskijiet tal-madwar mingħajr ebda trattament, l-ilma tal-lagi tniġġes u ma għadux tajjeb għax-xorb. Din is-sitwazzjoni spiss tiġi mmonitorjata mill-UNESCO, li kemm-il darba heddet li s-sit jitħassar mil-lista ta’ Siti ta’ Wirt Dinji.
Fenomeni komparabbli fid-dinja
Fenomeni komparabbli mal-fenomeni prevalenti fil-Lagi ta’ Plitvice jeżistu f’Rastoke (Slunj), fil-Park Nazzjonali ta’ Krka, fix-xmajjar Una u Pliva fil-Bożnija-Ħerzegovina u fil-Kaskati ta’ Krushuna fil-Bulgarija. Il-lagi ta’ Band-e Amir fil-katina muntanjuża Ħindu ta’ Kush jiffurmaw sistema simili ta’ lagi u digi naturali, għalkemm il-proċessi ta’ formazzjoni tat-tufa huma differenti. Proċessi simili ta’ formazzjoni tas-sedimenti jistgħu jiġu osservati wkoll f’Siti ta’ Wirt Dinji oħra madwar id-dinja bħal fil-Fawwara Sħan ta’ Mammoth fil-Park Nazzjonali ta’ Yellowstone fl-Istati Uniti, f’Pamukkale fit-Turkija, jew f’Jiuzhaigou, riżerva naturali nazzjonali fit-Tramuntana ta’ Sichuan, iċ-Ċina.
No. 5, 1948
No. 5, 1948 hija pittura ta' Jackson Pollock (1912–1956), pittur Amerikan magħruf għall-kontribuzzjonijiet tiegħu fil-moviment espressjonista astratt. Il-pittura saret fuq folja 8' x 4' ta' fajberbord u minħabba ammont sostanzjali ta' żebgħa kannella u safra mraxxax fuqha, il-pittura tidher qisha bejta. Kienet oriġinarjament proprjetà ta' Samuel Irving Newhouse u esposta fil-Museum of Modern Art qabel ma nbiegħet lil David Geffen u warajh, allegatament, lil David Martinez fl-2006.
Lucavsala
daqsminuri|266x266px|Veduta ta’ Lucavsala mill-ajru Lucavsala hija gżira li tinsab fix-xmara Daugava f’Riga, il-Latvja. Għandha popolazzjoni ta’ 98 ruħ.
Pożizzjoni u ġeografija
xellug|daqsminuri|Pożizzjoni ta’ Lukavsala (bl-aħdar skur) fil-Latvja Lucavsala hija parti mis-Subborg Zemgale ta’ Riga u mill-kwartier ta’ Salas. Il-gżira tinsab fix-xmara Daugava, qrib il-gżira ta’ Zaķusala, li tospita t-Torri tar-Radju u tat-Televiżjoni ta’ Riga. Il-Pont ta’ Salu jgħaqqad lill-gżira ta’ Lucavsala mal-kumplament ta’ Riga. Il-gżira ta’ Lucavsala fiha triq waħda li jisimha Lucavsalas iela, tlettax-il dar privata, u iktar minn sitt mitt ġnien żgħir. Hemm pjanijiet biex tinbena sala hockey fuq is-silġ fil-gżira ta’ Lucavsala.
Karatteristiċi oħra tal-gżira ta’ Lucavsala jinkludu monument għas-suldati Russi li mietu matul il-Gwerra l-Kbira tat-Tramuntana, pixxina, u wakepark. Lucavsala hija post popolari fejn in-nies imorru jgħumu, u fiha wkoll ċentru sportiv u ta’ rilassament, kif ukoll ċentru tal-qdif imsemmi għal Ivans Klementjevs.
Storja
Fid-9 ta’ Lulju 2014, il-Kunsill tal-Belt ta’ Riga vvota biex ibigħ l-art ta’ 102.9 ettari tal-gżira ta’ Lucavsala, peress li sostna li kien hemm il-ħtieġa li l-gżira tiġi żviluppata, u li l-gvern tal-belt ma kellux biżżejjed riżorsi biex iħallas għal dan l-iżvilupp. Dan ma ntlaqax tajjeb miċ-ċittadini, u ħafna nġabru biex jipprotestaw u juru l-oppożizzjoni tagħhom għal dan il-pass, għaliex kienu tal-fehma li l-kunsill ma kellux l-awtorità biex ibigħ l-art.
Fl-2015 u fl-2016, il-gżira ospitat il-Kubana Festival, festival tal-mużika kontemporanja Russa.
Mill-2015 ’l hawn, il-gżira saret popolari bħala post fejn isiru l-kunċerti. Fil-21 ta’ Ġunju 2017, il-Foo Fighters wettqu spettaklu mużikali fil-park tal-gżira, u fis-27 ta’ Lulju 2017 wettqu spettaklu ieħor ir-Red Hot Chili Peppers bħala parti minn The Getaway World Tour. Fl-2018 u fl-2019 wettqu spettakli mużikali oħra artisti bħal James Arthur, Ed Sheeran, Rammstein.
Katidral ta' Reims
daqsminuri|Il-faċċata tal-Katidral ta' Reims. Il-Katidral ta' Reims (bil-Franċiż magħruf uffiċjalment bħala Notre-Dame de Reim; pronunzjata [nɔtʁə dam də ʁɛ̃s]; li tfisser il-"Madonna ta' Reims") huwa katidral Kattoliku Ruman fil-belt Franċiża ta' Reims, is-sede arċiveskovali tal-Arċidjoċesi ta' Reims. Il-katidral ġie ddedikat lill-Madonna u kien il-post tradizzjonali għall-inkurunament tar-rejiet ta' Franza.
Huwa maħsub li l-katidral ġie stabbilit mill-isqof Nicasius fil-bidu tas-seklu 5. Clovis ġie mgħammed bħala Kristjan fil-katidral minn San Remigius, l-isqof ta' Reims, madwar seklu wara. Huwa kien l-ewwel re tal-Franki li ngħata dan is-sagrament. Il-kostruzzjoni tal-Katidral ta' Reims attwali beda fis-seklu 13 u ġie konkluż fis-seklu 14. Bħala eżempju prominenti ta' arkitettura Gotika Aħħarija, il-katidral inbena biex jissostitwixxi knisja preċedenti li nqerdet min-nirien fl-1210. Għalkemm ġarrab ftit ħsarat matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, il-katidral attwali sarlu restawr estensiv fis-seklu 19. Ġarrab ħsarat estensivi matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u l-knisja ġiet restawrata mill-ġdid fis-seklu 20.
Mil-liġi tal-1905 dwar is-separazzjoni tal-knisja u l-istat, is-sjieda tal-katidral għaddiet għand l-istat Franċiż, filwaqt li l-knisja Kattolika għandha ftehim għall-użu esklużiv. L-istat Franċiż iħallas għar-restawr u għaż-żamma tal-katidral. Il-katidral bħala destinazzjoni turistika ewlenija jilqa' madwar miljun viżitatur kull sena. Ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991.
Seklu 5 – Katidral Merovinġjan
Fil-bidu tas-seklu 5, fil-perjodu Merovinġjan, l-Isqof Nicasius ittrasferixxa l-katidral lejn il-post attwali tiegħu, li huwa s-sit li qabel kien okkupat mill-banju Gallo-Ruman mibni mill-Imperatur Kostantinu. Il-knisja l-ġdida ġiet iddedikata lill-Madonna, qabel id-deċiżjoni tal-Kunsill ta' Efesu fl-431 li stabbilixxa l-istatus imsaħħaħ tagħha. Il-katidral il-ġdid, bil-pjanta ta' għamla kwadra fuq barra u ċirkolari fuq ġewwa, kien bejn wieħed u ieħor 20 metru (66 pied) b'55 metru (180 pied). Fis-snin 90 tas-seklu 20, il-Battisterju ta' din il-knisja Merovinġjana oriġinali, eżatt taħt il-katidral attwali, ġie skavat u nstabu frammenti tal-istruttura antika.
Clovis I, ir-Re tal-Franki, ġie mgħammed hemmhekk għall-ħabta tal-496 W.K. minn San Remiġju (magħruf ukoll bħala San Remi). Dan kien l-avveniment li ispira t-tradizzjoni twila ta' inkurunamenti rjali f'Reims.
Seklu 9 – Katidral Karolinġju
Fit-816, Lwiġi d-Devot, ir-Re tal-Franki u Imperatur tal-Imperu Ruman Sagru, ġie inkurunat f'Reims mill-Papa Stiefnu IV. L-inkurunament u ċ-ċelebrazzjonijiet li saru wara ħarġu fid-dieher il-kundizzjoni batuta u d-daqs mhux adegwat tal-katidral bikri. Mill-bidu ta' bejn wieħed u ieħor it-818, l-arċisqof Ebbo u l-arkitett irjali Rumaud bdew jibnu knisja ferm ikbar fl-istess post, u użaw il-ġebel mis-swar antiki tal-belt.
Ix-xogħol ġie interrott fit-835, u mbagħad reġa' kompla taħt arċisqof ġdid, Hincmar, bl-appoġġ tal-Imperatur Karlu l-Fartas. Il-knisja fuq ġewwa ġiet imżejna bl-indurar, bil-mużajk, bil-pitturi, bl-iskulturi u bit-tapizzeriji. Fit-18 ta' Ottubru 862, fil-preżenza tal-Imperatur, Hincmar iddedika l-knisja l-ġdida, li kienet kbira 86 metru (282 pied) u kellha żewġ transetti.
Fil-bidu tas-seklu 10, ġiet skoperta mill-ġdid kripta antika taħt il-knisja oriġinali. Taħt l-arċisqof Heriveus, il-kripta (li kienet iċ-ċentru inizjali tal-knejjes preċedenti li nbnew fuqha) ġiet ikklirjata, rinnovata, u mbagħad iddedikata mill-ġdid lill-qaddis isqof Remiġju. L-artal tal-katidral għadu fl-istess post, eżatt fuq il-kripta, bħal dawn l-aħħar 15-il seklu.
Mill-bidu tad-976, l-arċisqof Adalbero beda jkabbar il-katidral Karolinġju. L-istoriku Richerus, student ta' Adalbero, jagħti deskrizzjoni preċiża ħafna tax-xogħol li twettaq mill-arċisqof: "Huwa qered għalkollox l-arkati, estiżi mid-daħla sa kważi kwart tal-bażilika, sa fuq nett, biex il-knisja kollha, imsebbħa, tikseb iktar kobor u għamla iktar adattata (...). Huwa żejjen l-artal prinċipali tal-kurċifiss tad-deheb u ħaddnu f'qisha kannizzata tleqq (...). Huwa dawwal l-istess knisja bi twieqi bi ġrajjiet differenti fuqhom u taha qniepen li kienu jdoqqu qishom ragħad".
— Richerus ta' Reims. Il-prestiġju tal-Ampulla Sagra, il-vjala sagra mimlija bil-mirra li biha ġew midluka r-Rejiet Franċiża, il-fatt li Clovis I kien ġie mgħammed hemmhekk, u l-poter politiku tal-arċisqof ta' Reims wassal biex Reims issir il-post regolari fejn isir l-inkurunament tal-monarka Franċiż. Enriku I ta' Franza ġie inkurunat f'Reims fl-1027, u dan stabbilixxa t-tradizzjoni. Ir-Rejiet futuri kollha ta' Franza għajr seba' minnhom ġew inkurunati f'Reims.
Barra minn hekk, il-katidral ospita ċerimonji rjali oħra wkoll. Fid-19 ta' Mejju 1051, Enriku I ta' Franza u Anna ta' Kiev iżżewġu fil-katidral. Fl-1131 filwaqt li kien qed iwettaq il-Kunsill ta' Reims, il-Papa Innoċenti II dilek bil-mirra u inkuruna lil Lwiġi VII, iben ir-re renjanti Lwiġi VI, fil-katidral.
Seklu 12 – Katidral Gotiku Bikri
Sas-seklu 12, il-katidral Karolinġju ġie meqjus żgħir wisq għall-ambizzjonijiet tal-Arċisqof, Sansun ta' Mauvoisin (1140-1160). Huwa ppreserva n-navata u t-transett eżistenti iżda reġa' bena u kabbar iż-żewġ trufijiet tal-katidral. Huwa ġarraf il-faċċata tal-Punent u t-torri mehmuż sabiex jibni par torrijiet maġenb xulxin, simili għal dawk tal-Abbazija Rjali ta' Saint Denis barra Pariġi, u kien iddedika kor lill-Arċisqof Sansun innifsu xi ftit snin ilu. Il-knisja l-ġdida kienet itwal mill-katidral l-antik, b'tul ta' 110 metru (360 pied). Fuq in-naħa tal-Lvant, huwa ħoloq kor ikbar u ambulatorju, kif ukoll ċirku ta' kappelli radjanti. Fi tmiem is-seklu, in-navata u t-transett kienu għadhom bl-istil Karolinġju filwaqt li l-apsida u l-faċċata kienu bl-istil Gotiku Bikri.
Sekli 13-14 – Katidral Gotiku Aħħari
Fis-6 ta' Mejju 1210, il-katidral Gotiku Bikri Karolinġju nqered min-nirien, allegatament minħabba "traskuraġni". Sena eżatt wara, l-arċisqof Aubrey poġġa l-ewwel ġebla tal-apsida b'ambulatorju tal-katidral il-ġdid. Ix-xogħol fuq il-katidral il-ġdid sar b'ħeffa eċċezzjonali, minħabba li l-Katidral ta' Reims kien wieħed mill-ewwel binjiet fejn intuża ġebel u materjal ieħor b'daqsijiet standardizzati, biex b'hekk kull ġebla ma kellhiex għalfejn toqgħod tinqata' skont il-bżonn. F'Lulju 1221, il-kappella fit-tarf tal-Lvant tal-katidral bdiet tintuża. Fl-1230 beda x-xogħol fuq il-faċċata tal-Punent, u dan jindika li n-navata kienet kważi kompluta.
Wara bidu mgħaġġel, ix-xogħol ġie mdewwem bejn l-1233 u l-1236 minħabba kunflitt serju bejn il-kleru tal-katidral u l-klassi l-għolja sinjura tal-belt. Madankollu, fl-1241, il-membri tal-kleru setgħu jiltaqgħu fil-kor, u dan juri li l-volti tal-apsida u l-ħames l-aħħar traversi tan-navata fil-Lvant, fejn kien hemm is-sedji, kienu tlestew.
In-naħa tal-Punent inbniet iktar bil-mod. Ix-xogħol fuq il-faċċata tal-Punent ma bediex qabel l-1252, u l-portali ma tlestewx qabel l-1260. Minn hemm 'il quddiem ix-xogħol mexa mill-Punent għal-Lvant, bit-tlestija tan-navata; is-sular tar-rużuni tlesta għall-ħabta tal-1275-1280. Is-saqaf tan-navata u l-galleriji ta' fuq tlestew fl-1299.
Ix-xogħol twettaq minn erba' arkitetti wara xulxin sat-tlestija tax-xogħol strutturali tal-katidral fl-1275: Jean d'Orbais, Jean-le-Loup, Gaucher de Reims u Bernard de Soissons. Iżda l-katidral kien għadu ma tlestiex. Il-Gallerija tar-Rejiet fil-faċċata tal-Punent, u t-torrijiet ottagonali ta' fuq ma tlestewx qabel is-snin 60 tas-seklu 15. Spira għolja ħafna tal-injam u taċ-ċomb inbniet fuq it-transett, iżda nqered min-nirien fl-1481 minħabba n-negliġenza tal-ħaddiema. L-aħħar xogħlijiet li tlestew kienu fil-galleriji ta' fuq tan-navata, li tlestew fl-1505. Dawn tant kienu swew flus li l-kumplament tal-proġetti ppjanati, inkluż kampnar għoli 170 metru fuq it-transett, spiri fuq il-faċċata tal-Punent u t-torrijiet ippjanati ta' fuq maġenb it-transett, qatt ma nbnew.
Sekli 15-16
Għad-differenza tas-soltu, l-ismijiet tal-arkitetti oriġinali tal-katidral huma magħrufa. Labirint mibni fl-art tan-navata fil-mument tal-kostruzzjoni jew ftit wara (simili għal eżempji fil-Katidral ta' Chartres u fil-Katidral ta' Amiens) kien jinkludi l-ismijiet tal-erba' arkitetti (Jean d'Orbais, Jean-le-Loup, Gaucher de Reims u Bernard de Soissons) u l-għadd ta' snin li ħadmu fuq il-katidral, għalkemm l-istoriċi tal-arti ma jaqblux dwar min kien responsabbli għall-partijiet differenti tal-binja. Il-labirint innifsu nqered fl-1779 iżda d-dettalji u l-kitbiet tiegħu huma magħrufa minn tpinġijiet tas-seklu 18. L-assoċjazzjoni ċara hawnhekk bejn labirint u l-arkitetti tal-katidral issostni l-argument li tali disinni kienu allużjoni għall-istatus emerġenti tal-arkitetti (minkejja l-assoċjazzjoni tagħhom mal-arkitett mitiku Dedalu, li bena l-labirint ta' Minos f'Kreta). Il-katidral fih ukoll evidenza ulterjuri taż-żieda fl-importanza tal-istatus tal-arkitetti fil-qabar ta' Hugues Libergier (li miet fl-1268 u li kien l-arkitett tal-Knisja ta' San Nicaise ta' Reims li nqerdet). Mhux talli jingħata ġieħ b'lapida mnaqqxa fil-katidral, talli jidher ukoll b'minjatura tal-knisja tiegħu (unur li fl-imgħoddi kien irriżervat għad-donaturi nobbli) u liebes ilbies ta' akkademiku li jixraq lil intellettwali.
It-torrijiet, għoljin 81 metru (266 pied), oriġinarjament kienu ġew iddisinjati biex ikunu għoljin 120 metru (390 pied). It-torri tan-Nofsinhar jesa' żewġ qniepen kbar biss; waħda minnhom, imsejħa "Charlotte" minn Karlu, il-Kardinal ta' Lorraine fl-1570, tiżen iktar minn 10,000 kilogramma (10 tunnellati).
Wara l-mewt tar-Re Ġwanni I li kien għadu tarbija, zijih Filippu malajr ġie inkurunat f'Reims, fid-9 ta' Jannar 1317.
Manuel Pinto da Fonseca
Dom Fra' Manuel Pinto da Fonseca (1681 – 23 ta' Jannar 1773) kien Kavalier tal-Lingwa tal-Portugall fl-Ordni ta' Malta. Kien it-68 Granmastru tal-ordni mill-1741 sa mewtu. Kien nobbli Portugiż, bin Miguel Álvaro Pinto da Fonseca, Alcaide-Mór de Ranhados, u martue, Ana Pinto Teixeira.
Katidral ta' Reims
Sekli 17-18
Fis-seklu 18 saret l-ewwel rikostruzzjoni kbira fuq ġewwa tal-katidral. Bejn l-1741 u l-1749, it-twieqi t'isfel u l-għamara Medjevali, l-artal prinċipali, is-sedji tal-kor, u l-ħajt diviżorju tal-kor kollha ġew sostitwiti b'għamara li ssegwi iktar ir-rekwiżiti teoloġiċi u l-gosti ta' dak iż-żmien. L-iskulturi tal-portali ġew irrestawrati wkoll.
Fl-1793, matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, il-katidral ingħalaq u għal żmien qasir ġie kkonvertit f'maħżen għall-qmugħ, u mbagħad għal xi żmien ġie kkonverti f'Tempju tar-Raġuni. Il-biċċa l-kbira tal-kumplament tal-għamara u tal-monumenti funebri nqerdu, il-relikwarji fit-teżor ġew imdewba għad-deheb, u l-qniepen ġew imdewba biex jiġi prodott kanun. Saru attakki bl-imrietel fuq il-biċċa l-kbira tal-iskulturi tal-portal il-kbir u fuq l-iżjed simboli evidenti tal-monarkija, bħall-emblemi tal-fleur-de-lis, u l-Id tal-Ġustizzja rjali ngħataw in-nar. Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-iskulturi Medjevali waslu intatti sa żminijietna.
Seklu 19
Meta reġgħet lura l-monarkija Franċiża wara l-waqgħa ta' Napuljun, il-prattika tal-inkurunamenti rjali fil-Katidral ta' Reims issoktat, iżda għal ftit biss. L-aħħar re ta' Franza li ġie inkurunat hemmhekk kien Karlu X fl-1825. Ir-renju tiegħu kien tassew mhux popolari. Huwa tneħħa fir-Rivoluzzjoni tal-1830 u ġie sostitwit b'monarkija kostituzzjonali, Lwiġi Filippu I, li ħa l-ġurament fil-Parlament ta' Pariġi minflok ġie inkurunat f'Reims.
Manuel Pinto da Fonseca
Manuel Pinto da Fonseca ġie elett Gran Mastru fit-18 ta' Jannar. Fil-25 ta' Mejju 1743, ta ismu lir-raħal ta' Ħal Qormi u onorah bit-titlu ta' belt bħala "Città Pinto". Fl-1749, kien hemm konfoffa mmexxija minn Paxà Mustafa biex tqajjem rewwixta mil-ilsiera Misilmin. Il-konfoffa, li saret tissejjaħ il-Konfoffa tal-ilsiera, inkixfet u xxejnet u wara din ir-rebħa kienet tiġi ċċelebrata kull 29 ta' Ġunju, l-aniversarju tagħha. Pinto ħoloq bosta titoli nobbli ġodda, li n-nobbilta' antika ma ħaditx gost bihom u qala' fama ħażina għall-impożizzjoni ta' taxxi kifrin. Fl-1768 keċċa l-Ġiżwiti minn Malta kif kien sar fir-Renju taż-Żewġ Sqallijiet, fi Franza, fl-Imperu Spanjol u f'Parma. Wara t-tkeċċija tal-Ordni tal-Ġiżwiti, Pinto approprija d-dħul kollu mill-proprjetà tagħha fil-gżejjer bl-għan li jwaqqaf Pubblica Università di Studi Generali. Pinto ffirma d-digriet li waqqaf l-Università, illum l-Università ta' Malta, fit-22 ta' Novembru 1769, wara li kien awtorizzat li jagħmel hekk bil-Brevi Appostoliku, Sedula Romani Pontifici, li rċieva fl-20 ta' Ottubru 1769. Fil-25 ta' Mejju 1771, twaqqaf Collegio Medico bħala wieħed mill-fakultajiet tal-Università.
Katidral ta' Reims
Seklu 19
Sensiela ta' proġetti ta' restawr twettqu iktar 'il quddiem fis-seklu 19, u ffukaw l-ewwel fuq is-saqaf forfċi u fuq l-istatwi tal-faċċata tal-Punent (1826-1830), u mbagħad fuq il-galleriji ta' fuq, it-twieqi u t-torrijiet (1845-1860), taħt Jean-Jacques Arveuf. Fl-1860 dan l-arkitett ġie sostitwit b'Eugène Viollet-le-Duc, li mmodifika l-gallerija tal-kor u l-apsida u għamilhom iktar qrib id-dehra Medjevali oriġinali tagħhom. Warajh komplew żewġ arkitetti oħra, Eugene Millet u Victor Ruprich-Robert, li ma ħasbuhiex darbtejn biex jirrimudellaw il-galleriji tan-navata bi stil Gotiku iktar immaġinattiv. Fl-1888 minflok dawn l-arkitetti laħqu Denis Darcy u Paul Gout, li segwew iktar mill-qrib l-arkitettura storika, b'mod partikolari fir-restawr tar-rużun tal-faċċata tal-Punent.
Manuel Pinto da Fonseca
Bħala Gran Mastru, Pinto da Fonseca kompla l-bini tal-Berġa ta' Kastilja fil-belt Valletta, li kienet inbdiet fl-1574. Fuq il-faċċata ta' dan il-bini, wieħed mill-iżjed imponenti fil-belt li llum il-ġurnata jintuża bħala l-uffiċċju tal-Prim Ministru ta' Malta, hemm bust tiegħu.
Katidral ta' Reims
Seklu 20 – l-Ewwel Gwerra Dinjija u restawr
Meta faqqgħet l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-katidral ġie kkonvertit fi sptar, u t-truppi u l-armi tneħħew minn qribu. Fl-4 ta' Settembru 1914, it-XII-il Korp Sassonu wasal fil-belt u iktar tard dakinhar l-Armata Ġermaniża Imperjali bdiet tibbumbardja l-belt. L-artillerija, li kienet tinsab seba' kilometri (4.3 mili) 'il bogħod f'Les Mesneux, waqfet tispara meta it-XII-il Korp Sassonu bagħat żewġ uffiċjali u impjegat mill-belt biex jitolbuhom jieqfu milli jibbumbardjaw il-belt.
Fit-12 ta' Settembru, l-Armata Ġermaniża li kienet qed tokkupa l-belt iddeċidiet tqiegħed il-midruba tagħha fil-katidral wara protesti ta' Maurice Landrieux, u 15,000 munzell tiben tqiegħdu mal-art tal-katidral għal dan l-iskop. L-għada, is-suldati Franċiżi taħt il-Ġeneral Franchet d'Esperey reġgħu daħlu fil-belt, iżda l-Ġermaniżi midruba tħallew fil-katidral.
Manuel Pinto da Fonseca
Kien ħabib ta' Cagliostro.
Katidral ta' Reims
Seklu 20 – l-Ewwel Gwerra Dinjija u restawr
Fl-aħħar tal-gwerra, ġie propost li l-katidral jinżamm fl-istat imġarraf li kien bħala monument għall-vittmi tal-gwerra, iżda din l-idea finalment ma ġietx aċċettata. Fl-1919 inbeda proġett kbir ta' restawr, immexxi minn Henri Deneux, l-arkitett prinċipali li kien jieħu ħsieb il-monumenti storiċi Franċiżi. Ir-restawr irċieva finanjamenti kbar mill-Fondazzjoni Rockefeller, u xi kultant intużaw tekniki u materjali moderni, inkluż konkos rinfurzat, biex tissaħħaħ l-istruttura. Fis-snin 20 tas-seklu 20, il-pedamenti tal-knisja ta' qabel mill-perjodu Karolinġju ġew skoperti taħt il-katidral u ġew skavati. Ix-xogħol tlesta u l-katidral reġa' nfetaħ fl-1938. Ix-xogħol ta' restawr fuq il-knisja kompla wara l-1938, sabiex tissewwa l-ħsara kkawżata mill-gwerra u mit-tniġġis. Fl-1955 Georges Saupique għamel kopja tal-Inkurunament tal-Madonna, li wieħed jista' jara fuq id-daħla tal-katidral u flimkien ma' Louis Leygue wettaq kopji tal-iskulturi l-oħra tal-faċċata tal-katidral. Huwa ħoloq ukoll statwa ta' San Tumas għat-torri tat-Tramuntana.
Manuel Pinto da Fonseca
L-arma tal-familja Pinto tikkonsisti f'ħames nofs qmura ħomor. Ħal Qormi adotta din bħala l-arma u l-bandiera tiegħu bil-kuluri maqlubin. L-arma ta' Pinto tagħmel parti wkoll mill-arma tal-Università ta' Malta.
Katidral ta' Reims
Seklu 20 – l-Ewwel Gwerra Dinjija u restawr
Mill-1967, bosta mill-istatwi fuq barra, bħal dik tal-anġlu jitbissem, tneħħew u tpoġġew fuq ġewwa tal-Palazz ta' Tau għall-protezzjoni, u ġew sostitwiti b'kopji.
Ir-rikonċiljazzjoni bejn Franza u l-Ġermanja ġiet formalizzata simbolikament f'Lulju 1962 mill-President Franċiż Charles de Gaulle u mill-Kanċillier Ġermaniż Konrad Adenauer, fejn, fl-1914, l-Armata Ġermaniża Imperjali bbumbardjat il-katidral apposta sabiex il-moral tal-Franċiżi jbatti.
Il-Katidral ta' Reims, l-eks Abbazija ta' San Remi u l-Palazz ta' Tau tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991.
Fit-8 ta' Ottubru 2016, plakka bl-ismijiet tal-31 re inkurunati fil-Katidral ta' Reims tpoġġiet fil-katidral fil-preżenza tal-arċisqof Thierry Jordan u l-Prinċep Louis-Alphonse, id-Duka ta' Anjou, wieħed mill-bosta eredi għat-tron Franċiż.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Katidral ta' Reims, l-Eks Abbazija ta' San Rémi u l-Palazz ta' Tau f'Reims ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1991.
Andrea Demirović
Andrea Demirović (Андреа Демировић) (Titograd, 16 ta' Ġunju 1985) magħrufa wkoll bħala Andrea, hi kantanta Montenegrina u studenta fl-Akkademja tal-Mużika ta' Cetinje.
Id-debutt fil-kamp mużikali wasal fil-festival Sunčane Skale tal-2002. Aktar tard, gawdiet minn suċċess konsiderevoli f'festivals reġjonali, fosthom fil-finali nazzjonali Serbo-Montenegrina u dik Montenegrina biex tintgħażel il-kanzunetta għall-Eurovision. L-ewwel album tagħha, bl-isem ta' "Andrea", ħareġ fl-2006 taħt it-tikketta City Records. L-album li jmiss mistenni li joħroġ fl-2009, u l-ewwel kanzunetta minn dan l-abum hi "The Queen of the Night", riproduzzjoni tal-kanzunetta ta' Mirela fil-Misión Eurovisión tal-2007. Kien hemm għajdut li kienet se tidher fil-film tal-2010 Подгорица, Волим Те.
Nhar it-23 ta' Jannar, ġie mħabbar li Andrea se tirrapreżenta lill-Montenegro fil-Festival tal-Eurovision 2009 f'Moska, ġewwa r-Russja. Bil-kanzunetta "Just Get Out of My Life" hi kienet l-ewwel mara li ħadet sehem f'isem il-pajjiż, però ma rnexxilhiex tagħmilha għall-finali wara li ma ntgħażiltx fost l-għaxar finalisti mill-ewwel semifinali tat-12 ta' Mejju.
UTC+5
thumb|400px|UTC+3: Blu (Diċembru), Oranġjo (Ġunju), Isfar (is-sena kollha), Blu ċar - Żoni tal-baħar UTC+5 huwa żona tal-ħin li jidentifika ħin għal ħames sigħat 'il quddiem il-UTC.
Żoni
Dan il-ħin huwa wżat f'dawn it-territorji:
Ħadd miż-żona UTC+5 ma josserva l-ħin tas-sajf, fejn jużaw UTC+6, filwaqt li l-Ażerbajġan li tinsab f'UTC+4, taddotta l-ħin tas-sajf u tmur fil-UTC+5 fis-sajf.
UTC+4
thumb|400px|UTC+3: Blu (Diċembru), Oranġjo (Ġunju), Isfar (is-sena kollha), Blu ċar - Żoni tal-baħar UTC+4 huwa żona tal-ħin li jidentifika ħin għal erba' sigħat 'il quddiem il-UTC. Dan il-ħin huwa magħruf ukoll bħala l-Ħin tal-Urali mill-isem tar-reġjun muntanjuż li jġib l-istess isem.
Żoni
Dan il-ħin huwa wżat f'dawn it-territorji:
Impuls FC Dilijan
Impuls FC Dilijan (Armen: Իմպուլս Ֆուտբոլային Ակումբ Դիլիջան) huwa klabb tal-futbol Armen li huwa bbażat ġewwa Dilijan. Il-klabb jilgħab fil-Premier League Armen, l-ogħla diviżjoni fil-futbol Armen. Il-Grawnd tagħhom huwa Stadju Dilijan City.
Il-Klabb kien re-fondat fl-2009 bl-isforzi tal-membru tal-Parlament Armen Hakob Hakobyan. Għalkemm huwa bbażat fil-belt ta' Dilijan, l-iskola tal-futbol tagħhom tinsab fid-distrett ta' Erebuni ġewwa Yerevan. Impuls FC huwa parti minn Sport Club Erebuni Dilijan.
Skwadra
(12px|Kaptan)
Annie Ernaux
Annie Thérèse Blanche Ernaux (née Duchesne) twieldet fl-1 ta' Settembru tal-1940 u hija kittieba Franċiża u professur tal-letteratura. Fl-2022 rebħet il-Premju Nobel fil-Letteratura, għall-kuraġġ u l-preċiżjoni klinika li bihom esponiet l-għeruq, id-distakk, u r-restrizzjonijiet kollettivi tal-memorja personali tagħha. Ix-xogħol letterarju tagħha, fil-biċċa kbira tiegħu awtobijografiku, huwa marbut ħafna mas-soċjologija.
Karriera Letterarja
Ernaux bdiet il-karriera letterarja tagħha fl-1974 bir-rumanz awtobijografiku Les Armoires vides (‘Cleaned Out’). Fl-1984, rebħet il-Premju Renaudot għan-narrattiva awtobijografika La Place (‘A Man’s Place’). F’dan ir-rumanz, Ernaux tiffoka fuq ir-relazzjoni tagħha ma' missierha, l-esperjenzi ta’ tfulitha f'belt żgħira fi Franza, u t-tluq mir-raħal li trabbiet fih.
Kmieni fil-karriera tagħha, Ernaux tbiegħdet mill-finzjoni u bdiet tiffoka fuq l-awtobijografija. F’xogħlijietha titkellem dwar diversi esperjenzi storiċi u individwali, fosthom il-progress soċjali tal-ġenituri tagħha (La place, La honte ‘Shame’), l-adoloxxenza tagħha (Ce qu'ils disent ou rien), u ż-żwieġ tagħha (La femme gelée ‘A Frozen Woman’). Ernaux tikteb ukoll dwar ir-relazzjoni intima li kellha ma’ raġel mil-Lvant tal-Ewropa (Passion Simple ‘Simple Passion’), l-esperjenza tal-abort, (L'événement ‘Happening’), il-marda tal-Alzheimer (Je ne suis pas sortie de ma nuit ‘I Remain in Darkness’), il-mewt ta' ommha (Une femme ‘A Woman’s Story’), u l-kanċer tas-sider (L 'usage de la photo ‘The Uses of Photography’). Hija kitbet ukoll L'écriture comme un couteau (‘Writing as Sharp as a Knife’) flimkien ma' Frédéric-Yves Jeannet.
‘A Woman’s Story’, ‘A Man’s Place’ u ‘Simple Passion’, huma rikonoxxuti minn The New York Times bħala kotba notevoli u ‘A Women’s Story’ kien finalista għal The Los Angeles Times Book Prize. ‘Shame’ ġie magħżul minn Publishers Weekly bħala l-aqwa ktieb tal-1998 u ‘I Remain in Darkness’ minn Washington Post bħala t-Top Memoir tal-1999. Fl-2008 ‘The Possession’ kien elenkat mir-rivista More bħala wieħed mill-aqwa għaxar kotba tas-sena.
Il-ktieb awtobijografiku ta' Ernaux Les Années (‘The Years’) li ħareġ fl-2008, intlaqa’ tajjeb mill-kritiċi Franċiżi u huwa meqjus minn ħafna bħala wieħed mill-aqwa xogħlijiet tagħha. F'dan il-ktieb, Ernaux tikteb għall-ewwel darba dwarha nnifisha fit-tielet persuna ('elle', jew ‘she’ bl-Ingliż) u tippreżenta b’mod ċar lis-soċjetà Franċiża ta’ bejn it-Tieni Gwerra Dinjija u l-bidu tal-millenju. Dan il-ktieb jittratta storja ta’ mara f’soċjetà li kienet qed tevolvi. Il-ktieb Les Années (‘The Years’) rebaħ il-Prix François-Mauriac de la région Aquitaine tal-2008,   il-Premju Marguerite Duras tal-2008, il-Prix de la langue française tal-2008, il-Premju Télégramme Readers tal-2009 u l-iStrefa European Prize tal-2016. Les Années (‘The Years’), ġie tradott minn Alison L. Strayer u kien finalista għall-31 edizzjoni tal-Premju Annwali tal-French-American Foundation Translation. Dan il-ktieb ġie nnominat ukoll għall-International Booker Prize tal-2019, u rebaħ l-Warwick Prize for Women in Translation tal-2019. Dan il-premju wassal sabiex Ernaux tikseb iktar popolarità fil-pajjiżi anglofoniċi.
Fis-6 ta’ Ottubru tal-2022, kien imħabbar li Ernaux kienet ser tingħata l-Premju Nobel tal-Letteratura tal-2022, għall-kuraġġ u l-preċiżjoni klinika li bihom esponiet l-għeruq, id-distakk, u r-restrizzjonijiet kollettivi tal-memorja personali tagħha. Ernaux hija s-16-il kittieb Franċiż, u l-ewwel Franċiża, li rċeviet dan il-premju tal-letteratura. Il-President ta’ Franza, Emmanuel Macron, awguralha u stqarr li hija kienet il-vuċi tal-libertà tan-nisa u ta’ dawk minsija.
Ħafna mix-xogħlijiet ta’ Ernaux ġew tradotti għall-Ingliż u ppubblikati minn Seven Stories Press, stamperija li ġiet imsemmija għall-Ernaux u għal sitt awturi fundaturi oħra.
Antechinomys
Antechinomys huwa ġeneru ta' mammiferi, l-marsupjali karnivori, eżattament il-kultarr, tal-kontinent ta' l-Awstralja.
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Sminthopsinae u fit-tribù Sminthopsini ma' 2 ġeneri oħra, li huma Ningaui u Sminthopsis.
Il-ġeneru Antechinomys huwa wieħed monotipiku u b' hekk jiġbor fiħ speċi waħda biss (l-ispeċi ta' dan il-ġeneru għal żmien twil kienet ikklassifikata fil-ġeneru Phascogale ma' bosta speċi oħrajn, dan sakemm testijiet morfoloġiċi u ġenetiċi urew li hija distinta jew differenti biżejjed biex tkun separata u ri-ikklassifikata f' ġeneru għalija weħidha).
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Kultarr, Sminthopsini, Sminthopsinae, Dasyuridae jew Dasyuromorphia)
Thomas & Friends
daqsminuri
Thomas the Tank Engine & Friends (sempliċement riferut bħala Thomas & Friends jew Thomas the Tank Engine) huwa programm tat-televiżjoni tat-tfal Brittaniċi.
Bordeaux
Bordeaux (pronunzjata: /bɔːrˈdoʊ/ bor-DOH, bil-Franċiż: [bɔʁdo]; bl-Oċċitan ta' Gascon: Bordèu [buɾˈðɛw]; bil-Bask: Bordele) hija belt portwali max-xmara Garonne fid-dipartiment Franċiż ta' Gironde, fil-Lbiċ ta' Franza. Hija l-belt kapitali tar-reġjun ta' Nouvelle-Aquitaine, kif ukoll tal-prefettura tad-dipartiment ta' Gironde. L-abitanti tal-belt jissejħu "Bordelais" (bil-maskil) jew "Bordelaises" (bil-femminil). It-terminu "Bordelais" jista' jirreferi wkoll għall-belt u għar-reġjun tal-madwar.
Il-belt ta' Bordeaux kellha popolazzjoni ta' 259,809 ruħ fl-2020 fi ħdan territorju muniċipali żgħir ta' 49 km2 (19-il mil kwadru), iżda flimkien mas-subborgi tagħha u l-irħula tal-madwar, iż-żona metropolitana ta' Bordeaux kellha popolazzjoni ta' 1,376,375 ruħ fl-istess sena (skont iċ-ċensiment ta' Jannar 2020), jiġifieri s-sitt belt l-iżjed popolata fi Franza wara Pariġi, Lyon, Marsilja, Lille u Toulouse.
Bordeaux u 27 muniċipalità suburbani jiffurmaw flimkien il-Metropoli ta' Bordeaux, awtorità metropolitana eletta indirettament li issa hija responsabbli għal kwistjonijiet metropolitani usa'. Il-Metropoli ta' Bordeaux, b'popolazzjoni ta' 819,604 ruħ fiċ-ċensiment ta' Jannar 2020, hija l-ħames metropoli l-iktar popolata fi Franza wara dawk ta' Pariġi, Marsilja, Lyon u Lille.
Bordeaux hija kapitali dinjija tal-inbid: hemm bosta kastelli u vinji fix-xaqlibiet tal-għoljiet tal-Gironde, u l-belt tospita l-ikbar fiera ewlenija dinjija tal-inbid, Vinexpo. Bordeaux hija wkoll wieħed miċ-ċentri tat-turiżmu gastronomiku u kummerċjali għall-organizzazzjoni ta' kungressi internazzjonali. Hija post ċentrali u strateġiku għas-settur tal-ajrunawtika militari u spazjali, fejn għandhom is-sede tagħhom kumpaniji internazzjonali bħal Dassault Aviation, Ariane Group, Safran u Thalès. Ir-rabta mal-avjazzjoni tmur lura għall-1910, is-sena meta tar l-ewwel ajruplan fuq il-belt. Tinsab f'salib it-toroq għall-għarfien permezz tar-riċerka universitarja, u tospita wieħed miż-żewġ lasers ta' megajoule fid-dinja, kif ukoll popolazzjoni universitarja ta' iżjed minn 130,000 student fi ħdan il-Metropoli ta' Bordeaux.
Ningaui
Ningaui huwa ġeneru ta' mammiferi, eżattament in-Ningawijiet, tal-kontinent tal-Awstralja.
Bordeaux
Bordeaux hija destinazzjoni turistika internazzjonali għall-wirt arkitettoniku u kulturali tagħha, b'iktar minn 350 monument storiku, u b'hekk wara Pariġi hija l-belt bl-iżjed monumenti elenkati jew irreġistrati fi Franza. Il-"Ġawhra ta' Aquitaine" ġiet ivvutata bħala d-Destinazzjoni Ewropea tas-sena fi stħarriġ online li sar fl-2015. Il-metropoli ngħatat ukoll premjijiet u klassifikazzjonijiet pożittivi minn organizzazzjonijiet internazzjonali. Pereżempju fl-1957 Bordeaux ingħatat il-Premju Ewropa għall-isforzi tagħha fit-trażmissjoni tal-ideal Ewropew. F'Ġunju 2007, il-"Port tal-Qamar" fiċ-ċentru storiku ta' Bordeaux tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bħala kumpless arkitettoniku u urban straordinarju u bħala rikonoxximent tal-importanza internazzjonali ta' Bordeaux matul l-aħħar 2,000 sena. Bordeaux hija kklassifikata wkoll bħala belt ta' Suffiċjenza min-Network tar-Riċerka dwar il-Globalizzazzjoni u l-Bliet Dinjin.
Sit ta' Wirt Dinji
Bordeaux, il-Port tal-Qamar, ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2007 fil-31 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji.
Ningaui
Dan il-ġeneru qiegħed klassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani kollha u l-kolokolo tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae, fis-sottofamilja Sminthopsinae u fit-tribù Sminthopsini ma' żewġ ġeneri oħra, li huma Antechinomys u Sminthopsis.
Bordeaux
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ningaui
Il-ġeneru Ningaui jiġbor fih tlieta fost l-iżgħar speċi ta' marsupjali estanti jew ħajjin ftit akbar biss minn uħud mill-ispeċi membri fil-ġeneru Planigale. It-tliet speċi li huma jinsabu mifruxin fuq il-kontinent gżira tal-Awstralja biss u fin-numru ta' speċi dan il-ġeneru huwa t-tieni l-akbar u l-aktar ta' suċċess fit-tribù Sminthopsini.
Dan kien wieħed mill-aħħar ġeneri ta' mammiferi marsupjali li ġie skopert xjentifikament u twaqqaf fl-1975.
Bordeaux
Ġemellaġġi
Bordeaux hija ġemellata ma':
Lorenzo Gafà
Lorenzo Gafà (twieled fl-1639 u miet fis-16 ta' Frar 1703) kien arkitett u skultur Barokk Malti. Huwa ddisinja bosta knejjes fil-Gżejjer Maltin, fosthom il-Katidral ta' San Pawl fl-Imdina u l-Katidral tat-Tlugħ is-Sema fir-Rabat, Għawdex. Huwa kien ħu ż-żgħir l-iskultur Melchiorre Gafà.
Ħajja u xogħol
Gafà twieled fl-1639 fil-Birgu, u missieru kien in-naġġar Marco Gafà u ommu kienet Veronica Gafà. Huwa beda l-ħajja tax-xogħol tiegħu bħala naġġar ma' missieru u ma' ħuh il-kbir Melchiorre, li sar skultur rinomat. X'aktarx li studja l-arkitettura f'Ruma, l-Italja, għalkemm ma hemm l-ebda evidenza dokumentarja li huwa qatt siefer minn Malta. Jista' jkun ukoll li Gafà kien apprendist tal-arkitett Taljan Francesco Buonamici meta dan kien jgħix f'Malta.
Xogħol attribwit
Xi sorsi jsostnu wkoll li Gafà kien involut fil-kostruzzjoni tal-Knisja ta' Santa Katerina, iż-Żurrieq (1632–55), tal-Knisja tas-Salvatur, il-Kalkara (1650), tal-Knisja ta' Santa Marija, Ħaż-Żebbuġ (1683), tal-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, iż-Żejtun (1688), il-Knisja tal-Ispirtu s-Santu, l-Imdina (1688), tal-kor tal-Knisja tan-Natività, in-Naxxar (1691), tal-Knisja tat-Tlugħ is-Sema, Ħal Tarxien (1692), tal-Knisja ta' San Nikola, l-Imdina (1692), tal-Knisja ta' Sant'Agata, l-Imdina (1694), u tal-Knisja ta' San Ġiljan, l-Isla (1696).
Xogħol ieħor
Fl-1679, Gafà ddisinja u ssorvelja l-kostruzzjoni tal-kor tal-Katidral ta' San Pawl, l-Imdina, u iktar 'il quddiem iddisinja l-Palazz tal-Isqof. Il-katidral inqered parzjalment ftit snin wara matul it-terremot ta' Sqallija tal-1693, għalkemm il-kor il-ġdid li kien għadu kemm inbena baqa' intatt. Il-katidral l-antik twaqqa', u bejn l-1696 u l-1705 inbena katidral ġdid skont id-disinni Barokki ta' Lorenzo Gafà. Il-katridral ġie kkonsagrat fit-8 ta' Ottubru 1702, u jitqies bħala l-kapulavur ta' Gafà.
Gafà ddisinja wkoll xi binjiet lajċi, fosthom Villa Bigi (1675), il-Palazz tal-Ġeneral fil-Birgu (qabel l-1695) u x'aktarx l-Isptar Ta' Saura, ir-Rabat (1655).
Gafà miet fis-16 ta' Frar 1703 tal-età ta' 64 sena.
L-Aħħar Ċena (Leonardo)
thumb|right|300px|Il-pittura
Louisa May Alcott
Louisa May Alcott (/ˈɔːlkət, -kɒt/; 29 ta’ Novembru 1832 – 6 ta’ Marzu 1888) kienet rumanziera Amerikana, kittieba ta’ stejjer qosra, u poetessa. Hija magħrufa l-aktar bħala l-awtriċi tar-rumanz Little Women (1868) u r-rumanzi li jsegwuh f’din is-serje, Little Men (1871) u Jo's Boys (1886). Trabbiet f’New England minn Abigail May u Amos Bronson Alcott, li kienu ġenituri traxxendentali. May Alcott kibret fost ħafna intellettwali magħrufa ta’ dak iż-żmien, bħal Margaret Fuller, Ralph Waldo Emerson, Nathaniel Hawthorne, Henry David Thoreau, u Henry Wadsworth Longfellow.
L-Aħħar Ċena (Leonardo)
L-Aħħar Ċena hija pittura tas-Seklu Ħmistax li tinstab f'Milan, pittura ta' Leonardo da Vinci għall-patrun tiegħu Duka Lodovico Sforza. Din il-pittura tirrapreżenta ix-xena ta` meta Kristu flimkien ma' l-Appostli għamlu l-aħħar ċena.
Louisa May Alcott
Il-familja ta’ Alcott kellha problemi finanzjarji u ta’ età żgħira marret taħdem sabiex tgħin lil familtha. Għaldaqstant, bdiet issib żvog fil-kitba, u xogħlijietha bdew jiksbu suċċess fost il-kritiċi tas-snin sittin tas-seklu dsatax. Fil-bidu tal-karriera tagħha, Alcott kultant kienet tagħmel użu mill-psewdonimu A. M. Barnard; kitbet stejjer qosra u rumanzi għall-adulti li jqajmu sensazzjoni u jiffokaw fuq il-passjoni u l-vendetta.
Little Women, li ġie ppubblikat fl-1868, huwa ambjentat fid-dar tal-familja Alcott, Orchard House, f'Concord, Massachusetts. Huwa bbażat fuq l-esperjenzi tat-tfulija ta’ Alcott mat-tliet aħwa tagħha, Abigail May Alcott Nieriker, Elizabeth Sewall Alcott, u Anna Alcott Pratt. Ir-rumanz intlaqa’ tajjeb u għadu popolari sal-lum il-ġurnata, kemm fost it-tfal kif ukoll fost l-adulti. Ġie adattat bosta drabi għall-palk, għall-films u għat-televixin.
Alcott, abolizzjonista u femminista, baqgħet xebba ħajjitha kollha. Hija kienet attiva f'movimenti ta' riforma għad-dritt tal-vot tan-nisa. Mietet f’Boston fis-6 ta’ Marzu, 1888, b’puplesija, jumejn biss wara li miet missierha.
Suċċess letterarju
Fl-1860, Alcott bdiet tikteb għall-Atlantic Monthly. Meta faqqgħet il-Gwerra Ċivili, hija serviet bħala infermiera f’Union Hospital f'Georgetown, DC, għal sitt ġimgħat bejn l-1862 u l-1863. Hija kellha l-ħsieb li taħdem għal tliet xhur bħala infermiera, iżda mardet bid-deni tat-tifojde u spiċċat fil-periklu tal-mewt. Madanakollu, hija eventwalment irkuprat. L-ittri li bagħtet id-dar ġew riveduti u ppubblikati f’Commonwealth, gazzetta kontra l-iskjavitù. Fl-1863 kienu miġbura bħala Hospital Sketches u ppubblikati mill-ġdid fl-1869. Ingħatat l-ewwel rikonoxximent kritiku għall-osservazzjonijiet u l-umoriżmu f’dan ix-xogħol. Hospital Sketches ġie ispirat mill-esperjenza tagħha fl-armata. Alcott kitbet dwar il-ġestjoni ħażina tal-isptarijiet, l-apatija u l-indifferenza ta’ wħud mill-kirurgi u kif ukoll, dwar il-passjoni tagħha sabiex tesperjenza l-gwerra direttament. Fit-tranżizzjoni tiegħu mill-innoċenza għall-maturità, il-protagonist tagħha, Tribulation Periwinkle huwa  “xhud serju u elokwenti”. Ir-rumanz Moods (1864) huwa wkoll ibbażat fuq l-esperjenza tagħha.
Anna Hume
Anna Hume (floruit 1644) kienet traduttriċi, poetessa u kittieba Skoċċiża.
Hume kienet bint David Hume ta' Godscroft, poeta u storiku Ġakobin. Ħadet ħsieb il-pubblikazzjoni ta’ missierha History of the House and Race of Douglas and Angus, wara mewtu, ippubblikat The Triumphs of Love, Chastitie, Death: translated out of Petrarch by Mrs. Anna Hume, u jingħad li ttraduċiet ukoll ħafna poeżiji ta’ missierha mil-Latin.