cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belġju
Politika
Ir-Re (bħalissa Albertu II) huwa l-kap tal-istat, għalkemm bi prerogattivi limitati. Huwa jaħtar il-ministri, inkluż il-Prim Ministru, li jkollhom il-fiduċja tal-Kamra tar-Rappreżentanti biex jiffurmaw il-gvern federali.
L-istituzzjonijiet politiċi tal-Belġju huma kumplessi; il-parti l-kbira tal-poter politiku huwa organizzat bil-ħsieb li l-komunitajiet kulturali ewlenin jkunu rappeżentati. Minn madwar l-1970, il-partiti politiċi Belġjani importanti inqasmu f'komponenti distinti li jirrappreżentaw prinċipalment l-interessi politiċi u lingwistiċi ta' dawn il-komunitajiet. Il-partiti ewlenin ta' kull Komunità, għalkemm qrib lejn iċ-ċentru politiku, jappartienu għal tliet gruppi ewlenin: Il-Liberali fil-lemin, il-Demokristjani fiċ-ċentru u s-Soċjalisti fix-xellug. Xi partiti importanti oħra inħolqu tard fis-seklu li għadda, l-aktar madwar temi lingistiċi, nazzjonalisti, jew ambjentali u reċentement inħolqu oħrajn b 'xi għan liberali speċifiku. thumb|120px|xellug|Il-Prim Ministru [[Yves Leterme]]
Is-sensiela ta' gvernijiet Demokratiċi Kristjani ta' koalizzjoni mill-1958 inqatgħet fl-1999 waral-kriżi tad-dijossina, skandlu enormi tat-tniġġiż tal-ikel. . "Koalizzjoni qawsalla" inħolqot minn sitt partijiet: il-Liberali, id-Demokratiċi Soċjali u l-Ħodor Fjammingi u Frankofoni. Wara, ġiet iffurmata "koalizzjoni vjola" magħmula mil-Liberali u d-Demokratiċi Soċjali billi l-Ħodor kienu tilfu l-parti l-kbira tar-rappreżentanti fl-elezzjoni tal-2003. Il-gvern immexxi mill-Prim Ministru Guy Verhofstadt mill-1999 sal-2007 rnexxielu jagħmel baġit bilanċjat, xi riformi tat-taxxa, riforma fis-suq tax-xogħol, għamel skeda għat-tneħħija gradwali tal-enerġija nukleari u ppropona leġiżlazzjoni għal prosekuzzjoni iżjed ħarxa fil-każ tad-delitti tal-gwerra u iżjed ħanina fil-każ tad-drogi ħfief. Naqqas ir-restrizzjonijiet kontra l-ewtanażja u l-legalizza ż-żwieġ bejn persuni tal-istess sess. Il-gvern kien favur diplomazija aktar attiva fl-Afrika u kontra l-invażjoni tal-Iraq.
Il-koalizzjoni ta' Verhofstadt marret ħażin fl-elezzjoni ta' Ġunju 2007. Għal aktar minn sena, il-pajjiż kien fi kriżi politika. Din il-kriżi kienet hekk serja li ħafna osservaturi ħasbu li l-Belġju se jinqasam fi tnejn. Mill-21 ta' Diċembru 2007 sal-20 ta' Marzu 2008 it-tielet gvern temporanju ta' Verhofstadt kien fil-poter. Din il-koalizzjoni kienet magħmula mid-Demokristjani Fjammingi u Frankofoni, il-Liberali Fjammingi u Frankofoni flimkien mal-Partit Soċjalista Frankofona. Fl-20 ta' Marzu 2008, il-gvern il-ġdid immexxi mid-Demokristjan Fjamming Yves Leterme, ir-rebbieħ veru tal-elezzjonijiet federali ta' Ġunju tal-2007, ħa l-ġurament quddiem ir-re. Fil-15 ta' Lulju 2008 Leterme 2008 ħabbar ir-riżenja tal-kabinett lir-re, billi ma kien sar l-ebda progress fir-riformi kostituzzjonali. F'Diċembru tal-2008 reġa' offra r-riżenja tiegħu lir-re wara l-kriżi finanzjarja marbuta mal-bejgħ tal-bank Fortis lil BNP Paribas. Din id-darba r-riżenja tiegħu ġiet aċċettata u d-demokristjan Fjamming Herman Van Rompuy ħa l-ġurament bħala Prim Ministru fit-30 ta' Diċembru 2008.
Wara li Herman Van Rompuy ġie nnominat l-ewwel President tal-Kunsill Ewropew permanenti fid-19 ta' Novembru 2009, fil-25 ta' Novembru offra r-riżenja tal-gvern tiegħu lir-Re Albertu II. Ftit sigħat wara, gvern il-ġdid taħt il-Prim Ministru Yves Leterme ħa l-ġurament. Fit-22 ta' April 2010, Leterme reġa’ offra r-riżenja tal-kabinett tiegħu lir-re wara li wieħed mill-partiti imseħbin fil-koalizzjoni, l-OpenVLD, irtira mill-gvern, u fis-26 ta' April 2010 ir-Re Albertu uffiċjalment aċċetta r-riżenja. Fl-elezzjonijiet parlamentari fil-Belġju fit-13 ta' Ġunju 2010 in-nazzjonalisti Fjammingi, N-VA saru l-akbar partit fil-Fjandri, u l-Partit Soċjalista PS l-akbar partit fil-Wallonja. Minn dakinhar il-Belġju kien immexxi mill-gvern proviżorju taħt Leterme waqt li qegħdin isiru negozjati għall-formazzjoni ta' gvern ġdid li bħalissa huma wieqfa. Sat-30 ta' Marzu 2011 il-Belġju waqqaf rekord dinji ġdid għaż-żmien li għadda mingħajr gvern uffiċjali (dan ir-rekord qabel kien waqqfu l-Iraq matul il-gwerra). Peress li dan iż-żmien qabeż sena sħiħa, qiegħed ikun hemm ħafna dubji dwar jekk il-gvern fil-post jistax jibqa' jeżisti u jwettaq biss ix-xogħol urġenti.
Il-Belġju fl-UE
Hemm 21 membru tal-Parlament Ewropew mill-Belġju.
Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentanti mill-gvern Belġjan, skont il-qasam ta' politika li jkun qed jiġi indirizzat.
Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.
Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta’ dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f’kull qasam ta’ politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma’ istituzzjonijiet oħra tal-UE.
Dati tal-Presidenzi Belġjani:
Jan-Ġun 1958 | Jan-Ġun 1961 | Jan-Ġun 1964 | Jan-Ġun 1967 | Jan-Ġun 1970 | Jan-Ġun 1973 | Lul-Diċ 1977 | Jan-Ġun 1982 | Jan-Ġun 1987 | Lul-Diċ 1993 | Lul-Diċ 2001 | Lul-Diċ 2010
Il-Belġju għandu 12-il rappreżentant fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.
Il-Belġju għandu 10-il rappreżentant fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE ta' rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.
Il-Belġju jikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tiegħu fi Brussell. Bħala l-“ambaxxata għall-UE” tal-Belġju, il-kompitu ewlieni tagħha huwa li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b’mod effettiv kemm jista’ jkun fl-UE.
L-ammont li jħallas kull pajjiż tal-UE fil-baġit tal-UE huwa kkalkulat b’mod ġust, skont il-mezzi. Aktar ma tkun kbira l-ekonomija tal-pajjiż, aktar iħallas – u viċi versa. L-għan tal-baġit tal-UE mhuwiex li jipprova jqassam mill-ġdid il-ġid, iżda pjuttost jiffoka fuq il-ħtiġijiet tal-Ewropej b’mod ġenerali.
Ċifri tal-2018 għall-Belġju
Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mill-Belġju jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE - bħall-bini ta’ toroq, is-sussidjar ta’ riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.
Ekonomija
L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tal-Belġju fl-2018 kienu l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta’ xogħol soċjali (22.1%), il-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u servizzi tal-ikel (19.4%) u l-industrija (16.7%).
Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 73% tal-esportazzjonijiet tal-Belġju (il-Ġermanja 18%, Franza 14% u n-Netherlands 12%), filwaqt li barra mill-UE 5% jmorru fl-Istati Uniti u 2% fl-Indja u fiċ-Ċina.
F’termini ta’ importazzjonijiet, 64% jiġu minn Stati Membri tal-UE (in-Netherlands 18%, il-Ġermanja 13% u Franza 9%), filwaqt li barra mill-UE 7% jiġu mill-Istati Uniti u 4% miċ-Ċina.
Struttura ekonomika
left|thumb|Marcinelle, kumpless tal-minjieri, fejn fl-1956 mietu 262 minatur L-ekonomija Belġjana, minkejja xi nuqqasijiet strutturali, hija waħda mill-aktar avvanzati fl-Ewropa. L-iżvilupp tagħha huwa dovut għal varjetà ta' fatturi ġeografiċi u storiċi: L-industrija Belġjana, billi gawdit mill-preżenza ta' oqsma ta' faħam vasti, daħlet kmieni fl-industrijalizzazzjoni. Fil-fatt, fis-seklu 19, il-Belġju kienet fost l-ewwel pajjiżi li intlaħqu mir-Rivoluzzjoni Industrijali, billi sfruttaw il-faħam tal-Haine-Sambre-Meuse, il-faċilità ta' komunikazzjonijiet u d-disponibbiltà ta' ħaddiema abbundanti u kwalifikati.
Il-Belġju qiegħed fit-18-il post fl-Indiċi ta' Żvilupp Uman (2010) waqt li Malta qiegħda fit-33 post.
Trasport u rotot ta' komunikazzjoni
lemin|thumb|280px|Kanal navigabbli u bil-pont jitla' Fis-seklu 19, il-Belġju kien fost il-pijunieri fl-iżvilupp tal-ferroviji u l-kumpanniji Belġjani pparteċipaw fin-nofs tal-Ewropa fil-kostruzzjoni u fit-tmexxija ta' linji ġodda. Kienet Belġjana wkoll il-kumpannija li mexxiet is-sevizz ta' ristoranti u sodod fuq it-treni fl-Ewropa, il-Compagnie Internationale des Wagons-Lits, mwaqqfa mill-Georges Nagelmackers.
Antwerp, li tinsab fuq l-iScheldt, 84 km mill-baħar, hija wieħed mill-portijiet l-iżjed traffikużi fid-dinja (it-tieni fl-Ewropa wara l-port ta' Rotterdam fil-qrib).
Il-xmajjar tal-Belġju huma konnessi permezz ta' sistema kumplessa ta' kanali li għandha tul totali ta' madwar 1,600 km navigabbli. Meta nżidu ma' dawn 152,250 km ta' toroq u 3,542 km ta' lini ferrovjarji insibu xibka tant estensiva li tagħmel il-Belġju l-pajjiż bl-ogħla densità ta' linji ta' komunikazzjoni fid-dinja.
L-ajruport prinċipali fil-pajjiż hu l-ajruport internazzjonali ta' Brussell.
Diskrepanzi reġjonali
F'xenarju ekonomiku li fit-total hu pożittiv, jidhru diverġenzi reġjonali sinifikanti. Il-Wallonja, ir-reġjun tal-minjieri li kien industrijalizzat kmieni u kien il-mutur prinċipali tal-ekonomija Belġjana sas-snin sebgħin, sofriet kriżi profonda fis-settur tal-azzar u ffaċċat s-seklu 21 bil-ħtieġa li tirristruttura l-industrija, b'livell ta' żvilupp iktar baxx minn dak tal-pajjiżi ġirien u b'rata ta' qgħad għolja.
Ir-reġjun effiċjenti ta' Brussell hu metropoli kbira u moderna, kożmopolitana ħafna u mitfugħa b'mod qawwi fuq l-industrija tas-servizzi, li tibbenefika mill-Unjoni Ewropea u mill-globalizzazzjoni ekonomika, iżda li tidher imfixkla mid-daqs żgħir tat-territorju (inqas minn 1% tat-territorju Belġjan).
Bla dubju il-Fjandri bħalissa huma l-aqwa reġjun tal-pajjiż mill-punto di vista ekonomiku. Dawn igawdu mill-pożizzjoni ġeografika tagħhom, mill-infrastruttura ta' komunikazzjoni (is-sistema ta' portijiet Antwerp-Ghent-Zeebrugge, xibka tat-toroq integrata sewwa fid-direzzjonijiet prinċipali Ewropej tramuntana-nofsinhar u punent-lvant, xibka ferrovjarja żviluppata sew, l-Ajruport Internazzjonali ta' Brussell), minn ekonomija orjentata ħafna lejn l-esportazzjoni (madwar żewġ terzi tal-produzzjoni industrijali tal-Fjandri huma għall-esportazzjoni), minn ambjent soċjo-ekonomiku li jattira l-kapital barrani u minn struttura produttiva flessibli u teknoloġikament avvanzata.
Enerġija u riżorsi naturali
left|thumb|200px|Iċ-ċentrali termonukleari ta' Doel Storikament, il-faħam kien ir-riżors minerali prinċipali tal-Belġju. Dan jinsab fiż-żewġ widien prinċipali: il-minjieri ta' Haine-Sambre-Meuse, li m'għadhomx jintużaw mis-snin sittin billi inħlew ir-riżervi li jistgħu jiġu estratti faċilment, u dawk ta' Kempen, fejn baqa' xi attività żgħira ta' estrazzjoni. Matul is-seklu dsatax id-depożiti tal-ħadid u ż-żingu li jinsabu fil-wied ta' Sambre-Meuse kienu sfruttati intensivament, imma issa inħlew. Għall-kuntrarju il-minjieri tal-ġibs u tal-franka qrib Tournai, Mons u Liège, għadhom importanti. Dawn jipprovdu l-materjal lil industrija sinifikanti tas-siment. Hemm ukoll barrieri tal-irħam u depożiti ta' ramel użat fil-manufattura tal-ħġieġ, u tafal użat fil-produzzjoni tal-brikek u oġġetti taċ-ċeramika.
Ir-riżorsi tal-ilma huma kkonċentrati fin-nofsinhar tal-pajjiż. Il-parti l-kbira tax-xmajjar oriġinaw fl-Ardennes u jmorru lejn it-tramuntana. Is-sistema kumplessa ta' akwadotti, kanali u lagi artifiċjali tiżgura li d-distribuzzjoni ġeografika tar-riżorsi tal-ilma hija bilanċjata.
Iċ-ċentrali nukleari ta' Doel fil-provinċja ta' Antwerpen, is-sors ewlieni tal-elettriku, tipprovdi żewġ terzi mid-domanda nazzjonali. Il-bqija tad-domanda għall-enerġija jipprovduha iċ-ċentrali termoelettriċi u, parti minima iċ-ċentrali ġeotermiċi u idroelettriċi.
Settur tal-agrikoltura
thumb|260px|Għalqa bil-kittien fir-rebbiegħa Bħal dik tal-Pajjiżi l-Baxxi, l-agrikoltura Belġjana hi fil-parti l-kbira "artifiċjali" u tinħadem fuq raba' li oriġinarjament ma kinitx adatta għall-biedja, ħlief xi art tajba li tinsab fin-nofs tal-Belġju, u li saret siewja għall-agrikoltura biex xogħol tal-bniedem matul mijiet ta' snin, permezz tat-tinxif tal-polders, tat-tisħin artifiċjali tal-art u tal-isforzar tax-xtieli fis-serer.
Għalkemm hi pprattikata b'mod intensiv u bl-għajnuna tat-teknoloġija moderna, l-agrikoltura għandha sehem dejjem aktar jonqos fl-istruttura ekonomika Belġjana u tirrappreżenta biss 1% tal-PGD u timpjega biss 2% tal-ħaddiema. Anki l-erja agrikola qiegħda tonqos kuljum, u niżlet minn aktar minn 50% fis-snin sittin għal ftit aktar minn kwart tal-erja tal-pajjiż. Qiegħed jinbidel ukoll id-daqs medju tal-irziezet u ftit ftit l-irziezet żgħar qegħdin jgħibu u minflok qegħdin jiżviluppaw strutturi korporattivi li jistgħu jattiraw l-investimenti fil-makkinarju u t-teknoloġiji ġodda meħtieġa sabiex tiżdied il-produttività tal-art.
Il-Fjandri, li tradizjonalment huma agrikoli, għadhom l-aktar reġjun li għandu attività agrikola. Din l-attività tagħmel aktar minn żewġ terzi tal-valur miżjud totali tas-settur. Inqas minn terz jista' jiġi attribwit lill-Wallonja, filwaqt li l-kontribuzzjoni tal-reġjun ta' Brussell, m'għandniex xi ngħidu kważi ma teżistix.
L-ortikultura għandha post ta' importanza partikolari. Din hi pprattikat prinċipalment fil-Fjandri u tirrappreżenta kważi kwart tal-produzzjoni agrikola kollha. Fil-qasam tal-fjuri l-ażalji u l-begonji tal-Fjandri tal-Lvant huma famużi mad-dinja kollha. Il-prodotti l-importanti l-oħra huma l-pitravi, iċ-ċikwejra, il-kittien, iċ-ċereali u l-patata.
Madankollu t-trobbija tal-bhejjem (majjali, l-iżjed fil-Fjandri, u l-baqar għal-laħam u l-ħalib), hi l-qasam prinċipali fl-agrikoltura u tagħmel kważi żewġ terzi tal-valur totali. Is-sajd li jsir l-iżjed fl-iskolji tal-Baħar tat-Tramuntana mhuwiex importani wisq. Fl-aħħar għandha nsemmi l-forestrija li ssir prinċipalment fl-Ardennes u Kempen.
Settur tal-manifattura
xellug|thumb|270px|Raffinerija tax-Shell f'Hemmingstedt Minkejja l-effetti negattivi tal-kriżi tal-azzar u d-diffikultajiet li ltaqgħu magħhom fis-snin tmenin xi oqsma tradizzjonali (b'mod partikolari it-tessuti), il-Belġju bedu s-seklu 21 bħala pajjiż li għandu bażi industrijali b'saħħitha, li tokkupa iktar minn kwart tal-popolazzjoni attiva u tikkontribwixxi 25% tal-PGD u għandu indiċi tal-produttività li tiela' minkejja l-kriżi fil-bidu tal-aħħar għaxar snin.
lemin|thumb|270px|Il-port ta' Zeebrügge L-oqsma prinċipali tas-settur tal-manifattura, kemm f'termini ta' prodotti u kemm ta' mpjieg, huma l-ipproċessar tal-ikel, il-kimika u metallurġija. Huma importanti wkoll il-mekkanika (speċjalment il-kostruzzjoni tal-vaguni tal-ferrovija u l-assemblaġġ ta' karozzi barranin), il-petrokimika, l-elettronika u elettroteknika, it-tessuti u l-produzzjoni tal-karta. Ix-xogħol fl-injam u fil-ħġieġ (il-fabrika tal-kristall ta' Val Saint-Lambert hi magħrufa sewwa) għandu ċerta importanza u tradizzjoni antika.
X'uħud miċ-ċentri tal-manifattura ewlenin jinsabu f'żoni urbani kbar. L-aktar importanti hi l-agglomerazzjoni ta' Antwerp, li għandha struttura industrijali orjentata lejn setturi li jeħtieġu kapital intensiv kbir u huma marbutin mill-qrib mal-faċilitajiet tal-port (kimika elettronika, ikel). Ix-xogħol tal-ħaġar prezzjuż, tipiku għal din iż-żona hu żviluppat ħafna. It-tieni ċentru industrijali tal-Belġju hu r-reġjun metropolitan ta' Brussell, ibbażat prinċipalment fuq prodotti ta' konsum fil-wisa' u kontenut teknoloġiku għoli. L-istruttura tal-manifattura fl-inħawi ta' Ghent hi magħmula minn qalba antika ta' industrijalizzazzjoni ħafifa (fuq kollox tessuti) u iżjed reċenti ċentru kimiku u l-metallurġiku madwar il-faċilitajiet tal-port tagħha. Ir-reġjuni industrijali l-oħra tal-Belġju, li jinsabu barra ċ-ċentri urbani ewlenin, qegħdin fl-intern tal-Fjandri, b'mod partikolari fl-inħawi ta' Kortrijk li huma karatterizzati b'xibka densa integrata u flessibbli ta' intrapriżi żgħar u ta' daqs medju (tat-tessuti, għamara, prodotti tal-metall), u fil-Grigal, li għall-kuntrarju dejjem kellu industrija tqila u kapital li fil-parti l-kbira ġej minn barra (assemblaġġ tal-karozzi, kimika).
Settur tas-servizzi
xellug|thumb|250px| Is-sede tal-Bank Nazzjonali tal-Belġju Bħal fil-pajjiżi żviluppati kollha, is-settur ekonomiku ewlieni tal-Belġju hu s-settur tas-servizzi, li jikkontribwixxi kważi tliet kwarti tal-impjiegi u tal-PGD. Is-servizzi privati (kummerċ, trasport u komunikazzjoni, servizzi finanzjarji u assigurazzjoni, kiri, attivitajiet professjonali) jaqbżu sewwa l-attivitajiet tal-amministrazzjoni pubblika, sintomu ta' struttura soċjo-ekonomika avvanzata.
Il-fergħa l-aktar importanti tas-settur tas-servizzi huwa l-kummerċ, li fl-aħħar tas-snin disgħin aktar milli rdoppja meta nqabbluh mal-bidu tas-snin tmenin u jagħti ftit inqas impjieg mill-qasam kollu tal-manifattura. Ta' min jinnota b'mod partikolari li l-kummerċ, speċjalment ma' barra, fl-ekonomija Belġjana, dejjem kien marbut mal-pożizzjoni ċentrali li jokkupa l-pajjiż fir-reġjun l-aktar għani tal-Ewropa u mal-iżvilupp eċċezzjonali tal-infrastruttura tat-trasport. Dawn il-kondizzjonijiet partikolari għamlu l-Belġju pajjiż b'ekonomija estremament miftuħa, li fl-bidu tas-seklu 21 sar l-għaxar qawwa kummerċjali tad-dinja, u kellu sehem ta' 3.2% mill-kummerċ dinji kollu.
L-oġġetti prinċipali ta' esportazzjoni huma l-makkinarju u t-tagħmir tat-trasport, il-prodotti kimiċi u l-farmaċewtiċi, il-ħaġar prezzjuż, it-tessuti u l-prodotti tal-ikel. Min-naħa l-oħra, it-tagħmir tat-trasport, il-karburanti, il-prodotti kimiċi, l-ikel u t-tessuti jagħmlu l-parti l-kbira tal-importazzjoni. Is-sħab kummerċjali ewlenin tal-Belġju huma pajjiżi tal-Unjoni Ewropea (l-iżjed il-Ġermanja, Franza, il-Pajjiżi l-Baxxi u r-Renju Unit), li jirrappreżentaw madwar żewġ terzi tal-esportazzjoni u aktar minn 70% tal-importazzjoni.
Il-żona ta' Brussell fiha l-akbar konċentrazzjoni ta' servizzi avvanzati minħabba s-sehem tagħha bħala l-belt kapitali nazzjonali u l-pożizzjoni tagħha f'salib it-toroq tar-relazzjonijiet internazzjonali. Hemm għandhom l-uffiċċji prinċipali tagħhom il-banek, il-kumpaniji ta' assigurazzjoni, l-istituzzjonijiet finanzjarji u l-organizzazzjonijiet supranazzjonali, il-laboratorji tar-riċerka u l-istituzzjonijiet akkademiċi. Fl-inħawi ta' Antwerpen insibu predominanza ta' servizzi li għandhom x'jaqsmu mal-attivitajiet tal-porti u l-importazzjoni-esportazzjoni. Fir-reġjun tal-Wallonja, id-dgħjufija tas-sistema industrijali u d-dipendenza storika fuq iċ-ċentri finanzjarji u politiċi fejn jittieħdu d-deċiżjonijiet li jinsabu fil-belt kapitali, xekklu l-iżvilupp ta' settur tas-servizzi modern, li hawn hu magħmul prinċipalment mill-amministrazzjoni pubblika.
It-turiżmu mhux ta' min iħallih barra. Dan hu kkonċentrat essenzjalment fil-bliet tal-arti, iċ-ċentri tal-għum mal-kosta u fir-reġjuni bl-għoljiet tal-Ardennes.
Gastronomija
lemin|thumb|270px|Ristorant tipiku fil-Gran-Place/Grote Markt Min-numru ta' stilel li kisbu r-ristoranti Belġjani matul is-snin mill-Gwida Michelin (għalkemm inqas fis-snin reċenti ) naraw li l-kċina Belġjana hi fost l-aqwa fl-Ewropa. Din kisbet dan is-suċċess billi interpretat mill-ġdid il-kċina tradizzjonali tal-ġirien Franċiżi b'mod oriġinali għal kollox, billi adattatha għall-prodotti tipiċi li joffri t-territorju tal-pajjiż. Il-kċina Belġjana fil-fatt għandha ħafna karatteristiċi reġjonali li joffru varjetà wiesgħa ta' riċetti u ingredjenti. Fost l-aqwa tal-arti kulinarja Belġjana insibu ċ-ċikkulata, il-birra, il-patata moqlija, il-famużi kbejjeċ ta' Brussell (kaboċċi taz-zokk) u l-wafels (bil-Fjamming) jew Gaufres (bil-Franċiż).
Ċikkulata
Mal-Iżvizzera, il-Belġju hu l-pajjiż bl-aqwa t-tradizzjoni għall-produzzjoni taċ-ċikkulata fid-dinja. Dan għandu bħala xhieda l-fatt li l-marki Belġjani bħal Neuhaus, Cote d'Or, Leonidas u Godiva huma magħrufa u apprezzati kullimkien. Il-Belġjani għandhom wkoll l-unur li vvintaw il-pralines, ċikkulatini minn barra jqarmċu u minn ġewwa rotob. Fil-pajjiż hemm aktar minn 2000 ħanut li jispeċjalizza fil-bejgħ dan il-prodott, minn praline mimlija bil-pistaċċi, ġellewż jew frott, saċ-ċangaturi klassiċi kummerċjali.
Birra
Fil-Belgu jipproduċu aktar minn 601 tipi differenti ta' birra. Ħafna mill-birra kkunsmata fil-pajjiż tikkonsisti f'lager kummerċjali bħal Jupiler, Maes jew Stella Artois, imma huma wkoll popolari l-ales ukoll kummercali, imma eqreb lejn il-tradizzjoni Belġjana, bħal Leffe, Grimbergen, Hoegaarden u Affligem, li jappartienu kollha għal gruppi industrijali kbar.
L-aktar prestiġjużi huma l-prodotti artiġjanali tal-birreriji żgħar (hemm madwar 120 minnhom mal-pajjiż). Fosthom hemm it-Trappist magħmula mill-patrijiet, il-Lambic, speċjalità unika tal-Belġju bil-fermentazzjoni spontanja prodotta biss fiż-żona fil-Lbiċ ta' Brussell imsejħa Pajottenland u Deus, Brut des Flanders li hi prodotta mill-birrerija Brouwerij Bosteels ta' Buggenhout (belt żgħir ħdejn Mechelen, fit-tramuntana ta' Brussell) magħmula bl-istess teknika bħax-xampanja: fermentazzjoni fit-tank u “remuage” u “dégorgement”. Dawn il-prodotti eċċellenti jattiraw dilettanti madwar id-dinja.
Il-birra tintuża ħafna fil-preparazzjoni ta' riċetti bbażati fuq il-laħam u l-ħut (pereżempju l- maskli jissajru fil-birra) bħal ma jintuża l-inbid f'ħafna pajjiżi oħra.
Patata moqlija
Il-Belġjani kburin ħafna bil-patata moqlija tipika li jsajru ("frieten" jew "frites"). Għaliha hemm xorta ta' venerazzjuni. Komuni ħafna il-kjoskijiet fit-toroq, fl-istazzjonijiet eċċ. Imsejħa "frituur" fil-Fjandri u "friterie" fil-Wallonja.
Ħlewwiet
thumb|270px|Gaufre Liègeois - Gaufre ta' Liège Għal dak li jirrigwarda d-deżerti, il-Belġjani spiss joffru l-ġobon (hemm ħafna kwalitajiet prodotti lokalment), wara l-ikla u qabel il-ħelu tradizzjonali, fil-manjiera tal-Franċiżi. Imma fost id-deżerti l-aktar famużi, għandhom il-wafels (bil-Fjamming) jew gaufres (bil-Franċiż), ċaldi rotob u sħan servuti pereżempju biċ-ċikkulata mdewba jew bil-krema u frawli. Fost it-torti l-aktar famużi għandhom waħda bil-lanġas u t-tuffieħ u zokkor tal-kannamieli, imma għaliha għandhom bosta riċetti skont it-tradizzjoni u l-festi. Iservu tipi differenti ta' deżerta fil-kolazzjon jew bħala ikla ħafifa, u mhux biss wara l-ikel. Il-Belġju għandu tradizzjoni importanti fil-produzzjoni tal-galettini u jispikka speċjalment f'dawk bil-butir u ħwawar
Pittura u skultura
Nistgħu nitkellmu dwar l-arti Belġjana mill-1830 'l hawn, is-sena tar-rivoluzzjoni u l-indipendenza mill-Pajjiżi l-Baxxi. L-artisti nattivi tal-Belġju tas-sekli ta' qabel jaqgħu taħt l-arti Fjamminga
Fil-Belġju, fl-ewwel nofs tas-seklu 19 kien mifrux in-neoklassiċiżmu tat-tip Franċiż, u warajh fi ftit għexieren ta' snin, ġie r-Romantiċiżmu Pariġin. L-iSkola pajsaġġistika ta' Tervuren fetħet it-triq għall-"Impressjoniżmu" u l-"Fauviżmu Brabantin". Fil-bidu tas-seklu 20 stabbilew ruħhom l-espressjoniżmu, is-simboliżu u il-Modern Style.
René Magritte huwa x'aktarx l-artista Belġjan l-aktar famuż. Flimkien ma' Paul Delvaux, huwa r-rappreżentant ewlieni ta' l-istil surrealista. Fl-arti kontemporanja, ta' min ifakkar is-sehem li ħadu ż-żewġ artisti Belġjani Dotremont u Guillaume Corneille fil-formazzjoni tal-grupp espressjonista COBRA (mill-inizjali ta' Kopenħagen (Copenhague bil-Franċiż), Brussell, Amsterdam)
Arkitettura
thumb|250px|Art Nouveau Fl-arkitettura hu magħruf sew l-isem ta' Victor Horta, wieħed mill-ideaturi tal-arkitettura Art Nouveau, stil li kellu influwenza qawwija fuq l-istili arkitettoniċi tas-20.
Fil-Belġju hemm varjetà kbira ta' mużewijiet u wirjiet. Fost il-mużewijiet ewlenin hemm il-"Mużew Irjali tal-Belle Arti" f'Antwerpen, li għandu ġabra ta' min jammiraha ta' xogħlijiet ta' Peter Paul Rubens, u l-"Mużew Irjali tal-Belle Arti tal-Belġju" fi Brussell, li fih ċinema, sala tal-kunċerti, u xogħlijiet minn perjodi differenti.
Letteratura
Il-letteratura Belġjana Fjamminga bdiet mar-rebħa tal-indipendenza, li iffavoriet il-firxa ta' romantiċizmu magħmul minn taħlita ta' nazzjonaliżmu u provinċjaliżmu li mit-temi tagħhom il-kittieba ħadu elementi soċjali u psikoloġiċi biex jistudjawhom u jifluhom. Lejn l-aħħar tas-seklu dsatax, il-letteratura Belġjana kienet influwenzata mil-letteratura Ġermaniża u l-letteratura Olandiża. Iċ-ċentru tagħha kien ir-rivista ambizzjuża u innovattiva, van Nu en Straks ("Illum u Għada") li twaqqfet fl-1893.
Fl-istess snin bdiet tikber il-letteratura bl-ilsien Franċiż, li ċ-ċentru tagħha kien ir-rivista Jeune Belgique ("Belġju Żagħżugħ"), imwaqqfa minn Max Waller fl-1881. Minn dak il-mument il-letteratura bil-lingwa Franċiża bdiet tassorbi l-innovazzjonijiet kollha introdotti fi Franza, ibda minn naturaliżmu, bit-temi soċjali u psikoloġiċi tiegħu.
Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija u bejn iż-żewġ gwerer il-poeżija Belġjana saret aktarx Dadaista u espressjonista, waqt li l-letteratura Fjamminga resqet dejjem iżjed qrib lejn dik Olandiża.
Teatru
F'dak li jirrigwarda t-teatru bl-ilsien Franċiż, waqt li fir-Rinaxximent kienet moda t-traġedja, fis-seklu 17 l-iżjed li kien hemm kienu rappreżentazzjonijiet imtellgħin mill-Ġiżwiti bbażati fuq temi reliġjużi, u kien is-seklu 19 li ra l-ewwel tentattivi biex jinħoloq teatru nazzjonali bbażat fuq id-drammmi storiċi. Kienu x-xogħlijiet ta' Maurice Maeterlinck biss fit-teatru Belġjan li laħqu dimensjoni internazzjonali.
It-teatru bl-ilsien Fjamming, kellu evoluzzjoni ftit differenti. Fil-Medju Evu kieu mferrxin ħafna id-drammi fuq ir-rumanzi u rappreżentazzjonijiet sagri ta' mirakli. Matul ir-Rinaxximent l-awturi klassiċi kienu jippredominaw u fis-seklu 19 il-moviment teatrali kollu rċieva spinta qawwija kemm fl-organizzazzjoni u kemm fir-realizzazzjoni.
Mużika
Antwerpen u Brussell fis-Seklu XV kienu diġà saru ċentri mużikali importanti u ffjorixxew fl-iżvilupp tal-mużika polifonika u l-kontropuntistika, mgħallma mill-Akkademja tal-Mużika. Matul dan il-perijodu, dehru bosta artisti, fosthom Joaquim Déspres.
Fis-sekli li jmiss fuq l-art Belġjana ġew ipperfezzjonati l-kompożizzjoni sagra u l-motett għall-kor doppju maħluq minn Henri Dumont fis-Seklu XVII.
Adolphe Sax hu magħruf għall-invenzjoni tas-sassofonu fl-1841.
Fis-seklu XX il-kompożituri Belġjana żviluppaw il-mużika dodekafonika, elettronika u l-mużika ħafifa.
Jacques Brel huwa l-kantawtur Belġjan l-aktar magħrufa. Django Reinhardt u Toots Thielemans huma fost dawk li kkontribwew għall-fama tal-ġazz fil-Belġju.
Fil-mużika kummerċjali/alternattiva insibu xi artisti importanti, l-iżjed il-Hooverphonic mill-provinċja ta' Antwerpen, awturi ta' xi albums ta' fama internazzjonali. Il-leader tagħhom, Alex Callier, huwa wkoll kompożitur u produttur importanti ta' livell dinji. Id-dEUS, l-Ancient Rites, l-Ocean of Sadness, is- SoulWax u l-K's Choice huma gruppi Belġjani oħra li laħqu ċerta fama internazzjonali.
Sport
Il-Belġju hu rappreżentat tajjeb fid-dinja tal-isport. L-isport nazzjonali huwa ċ-ċikliżmu, li fih il-pajjiż għandu r-rekord għall-kampjonati tad-dinja fit-triq (xi 25 midalja tad-deheb). Fil-Belġju jiġu organizzati xi wħud mit-tlielaq klassiċi l-iżjed impotranti taċ-ċikliżmu bħar-Ronde van Vlaanderen, il-Flèche Wallonne u l-Liège-Bastogne-Liège. Eddy Merckx, wieħed mill-aqwa ċiklisti li qatt kien hemm, hu Belġjan. Dan rebaħ it-Tour de France ħames darbiet, il-Giro d'Italia ħames darbiet, il-Vuelta a España darba, tliet Kampjonati tad-Dinja, żewġ tours tal-Belġju u t-Tour tal-Isvizzera. Tom Boonen, ċiklista kbir ieħor Belġjan, rebaħ it-titlu tad-dinja fl-2005, u Philippe Gilbert, fl-2011 rebaħ it-trittiku tal-Ardennes: Amstel Gold Race, Flèche Wallonne, Liège -Bastogne-Liège.
Il-futbol hu popolari ħafna. It-tim nazzjonali tal-futbol li għandu l-laqam ta' "Rode Duivels" (jiġifieri x-xjaten ħomor) kien it-tielet fil-Kampjonati Ewropej tal-1972, it-tieni f'dawk tal-1980 u r-raba' fit-Tazza tad-Dinja tal-1986. Bħalissa jokkupa l-it-62 pożizzjoni fil-klasifika tal-FIFA ta' April tal-2011 (mis-sit tal-FIFA). Din il-pożizzjoni tirrappreżenta waqa' vertikali mill-2002, meta kien għadu jokkupa s-16 il-post fil-klassifika. It-tim beda jmur lura fl-2004, u dan deher ċar fl-2006, meta għall-ewwel darba f'28 sena, il-Belġju ma daħalx fit-Tazza tad-Dinja. It-tim nazzjonali tal-futbol Belġjan ma kkwalifikax għall-Euro 2008 u lanqas għat-Tazza tad-Dinja fl-2010.
Il-Belġju kellu wkoll żewġ champions nisa tat-tennis, il-Fjamminga Kim Clijsters u l-Wallona Justine Henin, Fl-atletika il-Belġjani kellhom bosta nies importanti, fosthom Kim Gevaert u t-tewmin Kevin Borlée u Jonathan Borlée fil-ġiri, u Tia Hellebaut fil-high jump. Kellhom wkoll ċampjins tad-dinja fil-Motocross, (Roger De Coster, Robert Joel Everts Stefen Georges Jobe). Fl-awtomobiliżmu Jacky Ickx, meqjus minn ħafna bħala l-aqwa sewwieq Belġjan li qatt kien hemm, għal naqra ma rebaħx il-Kampjonat Dinji tal-Formula 1 fl-1969 u fl-1970. Kellhom ukoll lil Thierry Boutsen u Bertrand Gachot. Fit-table tennis kellhom lil Jean-Michel Saiveu David Waefelaer u fil-Ġudo Ingrid Berghmans, li ħadet midalja tad-deheb, fil-Kampjonat tad-Dinja fl-1984.
Lingwa Erżjana
daqsminuri|Vanġelu tal-1821 bil-lingwa Erżjana Il-lingwa Erżjana (bl-Erżjan: эрзянь кель, bl-ittri Rumani: erzäń këľ, ippronunzjata [ˈerʲzʲanʲ ˈkelʲ]), jew l-Erżjan, hija mitkellma minn madwar 37,000 ruħ fil-partijiet tat-Tramuntana, tal-Lvant u tal-Majjistral tar-Repubblika tal-Mordovja u fir-reġjuni biswit ta’ Nizhny Novgorod, Chuvashia, Penza, Samara, Saratov, Orenburg, Ulyanovsk, it-Tatarstan u l-Baxkortostan fir-Russja. Dijaspora tinstab ukoll fl-Armenja, fl-Estonja kif ukoll fil-Każakstan u fi stati oħra tal-Asja Ċentrali. Attwalment, l-Erżjan jinkiteb bl-alfabett Ċirilliku bl-ebda modifika fil-varjant li jintuża fir-Russu. Fil-Mordovja, l-Erżjan huwa lingwa uffiċjali flimkien mal-Moksha u mar-Russu.
Il-lingwa tappartjeni għall-fergħa Mordvinika tal-lingwi Uraliċi. L-Erżjan huwa lingwa b’rabta sfiqa mal-Moksha iżda għandu fonetika, morfoloġija u vokabularju distinti.
Konsonanti
It-tabella li ġejja telenka l-fonemi tal-konsonanti tal-Erżjan flimkien mal-fonemi tal-konsonanti ekwivalenti tagħhom bl-alfabett Ċirilliku. Nota dwar it-traskrizzjoni bl-ittri Rumani: fl-istudji tal-lingwi Uraliċi, il-membri tas-serje palatalizzati ġeneralment jinkitbu bħala ń, ť, ď, ċ, ś, ź, ŕ, ľ, filwaqt li l-ħsejjes postalveolari jinkitbu bħala č, š, ž.
Il-pari minimi bejn u  jinkludu:
Vokali
L-Erżjan għandu sistema sempliċi b’ħames vokali. Il-vokali ta’ quddiem u  għandhom varjanti ċentralizzati  u  immedjatament wara konsonanti alveolari sempliċi, eż. siń "huma", seń  "blu".
Armonija fil-vokali
Bħal f'ħafna lingwi Uraliċi oħra, l-Erżjan għandu armonija fil-vokali. Ħafna għeruq fihom jew vokali ta' quddiem jew vokali ta' wara. Barra minn hekk, is-suffissi kollha bil-vokali medji għandhom żewġ forom: il-forma li għandha tintuża tiġi ddeterminata mis-sillaba finali taz-zokk. Il-vokali baxxa, li tinstab fil-każ komparattiv -шка (ška) "id-daqs ta'" u l-prolattiv -ка/-га/-ва (ka/ga/va) "punt spazjali trasversali li jintuża ma' verbi taċ-ċaqliq kif ukoll tal-pożizzjoni" hija vokali ta' wara u mhix soġġetta għall-armonija fil-vokali.
Ir-regoli tal-armonija fil-vokali huma kif ġej:
Madankollu, jekk il-vokali ta' wara tkun segwita minn konsonanti palatalizzata jew glide palatali, l-armonija fil-vokali tinkiser u tintuża l-forma "ta' quddiem" tas-suffiss: кальсэ (kaĺse) "biż-żafżafa", ойсэ (ojse) "bil-butir". Bl-istess mod, jekk zokk ta' vokali ta' quddiem ikun segwit minn suffiss ta' vokali ta' wara baxxa, is-sillabi sussegwenti jkun fihom armonija fil-vokali ta' wara: велеванзо (veĺevanzo) "fil-villaġġi kollha tiegħu"
B’hekk, il-ksur apparenti tal-armonija fil-vokali attestat fiz-zkuk, eż. yзере (uźere) "mannara", суре (suŕe) "ħajta (spaga)", huwa fil-fatt minħabba l-konsonanti palatalizzati u.
Eċċezzjoni waħda għall-armonija fil-vokali ta' quddiem hija osservata f' palatalizzata mhux finali, eż. aсфальтсо (asfaĺtso) "bl-asfalt".
Nomi
In-nomi jinflettu għall-każ, in-numru, id-definizzjoni u l-pussessur. L-Erżjan jiddistingwi tnax-il każ (hawnhekk murija bin-nom мода moda "art, ħamrija"). In-numru jiġi sistematikament distint biss bin-nomi definiti; għan-nomi indefiniti u għan-nomi b'suffiss possessiv, il-każ nominattiv biss għandu plural distint. Il-pussessuri plurali jsegwu l-mudell tal-pussessuri tat-tieni persuna singular.
Verbi
Il-kategoriji l-oħra tal-burdata huma:
Alfabett Ċirilliku
L-alfabett Erżjan modern huwa l-istess bħal tar-Russu: L-ittri ф, х, щ u ъ jintużaw biss fil-kelmiet mislufa mir-Russu. Il-verżjoni ta’ qabel l-1929 tal-alfabett Erżjan kienet tinkludi l-ittra addizzjonali b’legatura tal-alfabett Ċirilliku En Ge (Ҥ ҥ) f’xi pubblikazzjonijiet.
Flimkien mal-konsonanti alveolari т, д, ц, с, з, н, л, u р, il-vokali jintużaw biex issir distinzjoni bejn artikolazzjonijiet sempliċi u palatalizzati b’mod simili għar-Russu: а, э, ы, о, у jiġu wara l-alveolari sempliċi, filwaqt li я, е, и, ё, ю jiġu wara l-alveolari palatalizzati, eż. та /ta/, тє /te/, ты /ti/, то /to/, ту /tu/ vs. тя /tʲa/, те /tʲe/, ти /tʲi/, тё /tʲo/, тю /tʲu/. Jekk wara ma jkunx hemm vokali, il-palatalizzazzjoni tiġi indikata b’ь, eż. ть /tʲ/. Wara l-konsonanti mhux alveolari, ikun hemm а, е, и, о, у biss, eż. па /pa/, пе /pe/, пи /pi/, по /po/, пу /pu/.
Giovanni Battista Belzoni
Giovanni Battista Belzoni ([dʒoˈvanni batˈtista belˈtsoːni]; twieled fil-5 ta' Novembru 1778 – miet fit-3 ta' Diċembru 1823), xi kultant magħruf bħala Belzoni l-Kbir, kien esporatur prolifiku u arkeologu pijunier Taljan tal-antikitajiet Eġizzjani. Huwa magħruf għat-tneħħija u għat-trasport lejn l-Ingilterra tal-bust ta' seba' tunnellati ta' Ramesses II, għat-tneħħija tar-ramel mid-daħla tat-tempju grandjuż ta' Abu Simbel, għall-iskoperta u għad-dokumentazzjoni tal-qabar ta' Seti I (li għadha s'issa magħrufa bħala l-"Qabar ta' Belzoni"), inkluż is-Sarkofagu ta' Seti I, u għax kien l-ewwel persuna li rnexxielha tidħol fil-Piramida ta' Khafre, it-tieni l-ikbar mill-Piramidi Eġizzjani ta' Giza.
Ħajja bikrija
xellug|daqsminuri|Belzoni bħala artist b'saħħtu taċ-ċirklu Belzoni twieled f'Padova, l-Italja. Missieru kien barbier li kellu erbatax-il wild. Il-familja tiegħu kienet minn Ruma u meta Belzoni kellu 16-il sena mar jaħdem hemmhekk, billi qal li kien se jistudja l-idrawlika. Huwa kien beħsiebu jsir patri, iżda fl-1798 l-okkupazzjoni tal-belt mit-truppi Franċiżi waslitu biex jitlaq minn Ruma u jibdel il-ħsieb dwar il-karriera f'ħajtu. Fl-1800 huwa mar jgħix fir-Repubblika Batavjana (issa n-Netherlands) fejn kien jaqla' l-għajxien tiegħu bħala barbier.
Lingwa Erżjana
Alfabett Latin
a ä bc č ć d ď e ë fghijkl ľ mn ń o ö pr ŕ s š ś t ť u ü vyz ž ź
Giovanni Battista Belzoni
Ħajja bikrija
Fl-1803 huwa ħarab lejn l-Ingilterra biex jevita li jispiċċa l-ħabs. Hemmhekk huwa żżewweġ lil mara Ingliża, Sarah Bane. Belzoni kien raġel twil ħafna, b'tul ta' sitt piedi u seba' pulzieri (2.01 metri). Sors partikolari jsostni li martu kienet twila ħafna wkoll, iżda s-sorsi l-oħra kollha jiddeskrivuha bħala mara b'tul normali. Il-koppja ngħaqdet f'ċirklu li kien jivvjaġġa minn post għall-ieħor. Għal xi żmien kienu obbligati jwettqu wirjiet ta' saħħa u ta' aġilità fil-fieri u fit-toroq ta' Londra biex jaqilgħu l-għajxien tagħhom. Fl-1804 Belzoni kien involut f'ċirklu fl-Anfiteatru ta' Astley u ħa sehem f'varjetà ta' spettakli. Belzoni kellu interess fil-fantażmagorija u sperimenta bl-użu tal-lanterni maġiċi fl-ispettakli tiegħu.
Antikitajiet Eġizzjani
daqsminuri|269x269px|Iċ-ċaqliq tal-bust ta' Ramesses II Fl-1812 huwa telaq mill-Ingilterra u wara diversi spettakli taċ-ċirklu fi Spanja, fil-Portugall u fi Sqallija, fl-1815 huwa mar Malta fejn iltaqa' ma' Ismael Gibraltar, emissarju tal-Paxà tal-Eġittu Muhammad Ali, li dak iż-żmien kien qed iwettaq programm ta' rkupru tal-art agrarja u xogħlijiet importanti tal-irrigazzjoni. Belzoni ried juri makkinarju idrawliku li kien ivvinta lil Muhammad Ali. Dan il-makkinarju kien jintuża biex itella' l-livell tal-ilma tan-Nil. Minkejja li l-esperiment b'dan il-makkinarju rnexxa, il-proġett ma ġiex approvat mill-Paxà. Belzoni, li kien spiċċa mingħajr impjieg, iddeċieda li jissokta bil-vjaġġi tiegħu. Fuq rakkomandazzjoni tal-Orjentalista J. L. Burckhardt huwa ntbagħat minn Henry Salt, il-Konslu Brittaniku għall-Eġittu, fir-Ramesseum ta' Thebes. Hemmhekk, b'ħila kbira rnexxielu jneħħi l-bust kolossali ta' Ramesses II, magħruf l-iktar bħala "Memnon iż-Żgħir". Belzoni ttrasporta l-monument lejn l-Ingilterra, u l-bust ta' seba' tunnellati għadu jintwera sa llum fil-British Museum f'Londra. Kien hemm bżonn 130 raġel li ħadmu għal 17-il jum biex ċaqilqu l-bust sax-xmara billi olzawh fuq zkuk kbar u letteralment ġew irromblati sax-xmara b'erba' ħbula distribwiti b'mod ugwali. Fl-ewwel jum, is-27 ta' Lulju, ġew koperti biss ftit metri, fit-tieni jum ġew koperti kważi 46 metru u kellhom jiġu mkissrin il-partijiet t'isfel ta' żewġ kolonni biex ikun jista' jiġi ttrasportat il-bust. Wara 137 metru, il-bust weħel fir-ramel, u kienet meħtieġa devjazzjoni ta' 274 metru fuq art iktar soda. Minn hemm 'il quddiem, kollox mexa iktar ħarir, u fit-12 ta' Awwissu, irnexxielu jwassal il-bust sax-xmara biex jitgħabba fuq dgħajsa u jiġi ttrasportat lejn l-Ingilterra. L-iskavi tiegħu u t-tneħħija tal-bust ta' Memnon iż-Żgħir u ta' ħaġriet oħra matul din l-ispedizzjoni ġew awtorizzati b'mod espliċitu minn mandat ta' Muhammad Ali nnifsu. xellug|daqsminuri|Il-bust kolossali ta' Ramesses II fil-British Museum Belzoni wessa' l-investigazzjonijiet tiegħu għat-tempju l-kbir ta' Edfu, żar il-gżejjer ta' Elephantine u Philae, neħħa r-ramel minn quddiem id-daħla tat-tempju l-kbir ta' Abu Simbel (1817), wettaq skavi fit-tempju ta' Karnak, u fetaħ is-sepolkru ta' Seti I (li xi kultant għadu jissejjaħ "il-Qabar ta' Belzoni"). Huwa kien l-ewwel persuna li rnexxielu jidħol fil-Piramida ta' Khafre, it-tieni l-akbar piramida tal-kumpless ta' Giza, u l-ewwel Ewropew fiż-żminijiet moderni li żar l-Oasi ta' Bahariya. Huwa identifika wkoll il-fdalijiet ta' Berenice mal-Baħar l-Aħmar.
Fl-1819 huwa reġa' lura l-Ingilterra u s-sena ta' wara ppubblika rakkont dwar il-vjaġġi u l-iskoperti tiegħu msejjaħ Rakkont dwar l-Operazzjonijiet u l-Iskoperti Reċenti fi ħdan il-Piramidi, it-Tempji, l-Oqbra u l-Iskavi fl-Eġittu u fin-Nubja (bl-Ingliż: Narrative of the Operations and Recent Discoveries within the Pyramids, Temples, Tombs and Excavations in Egypt and Nubia). Matul l-1820 u l-1821 huwa organizza wirja ta' replika tal-Qabar ta' Seti I. Il-wirja ġiet organizzata fis-Sala Eġizzjana, Piccadilly, Londra. Fl-1822 Belzoni wera r-replika f'Pariġi. daqsminuri|L-iskrizzjoni ta' Belzoni fil-qalba tal-Piramida ta' Khafre Fl-1823 huwa reħielha għall-Punent tal-Afrika, bil-ħsieb li jivvjaġġa lejn Timbuktu, il-Mali. Minħabba li ma ngħatax il-permess li jgħaddi mill-Marokk, huwa għażel ir-rotta kostali tal-Golf tal-Guinea. Huwa wasal fir-Renju tal-Benin, iżda qabditu d-disinterija f'villaġġ imsejjaħ Gwato (issa Ughoton), u miet hemmhekk. Skont il-vjaġġatur magħruf Richard Francis Burton huwa ġie misruq u nqatel. Fl-1829 l-armla tiegħu ppubblikat it-tpinġijiet tiegħu tal-oqbra rjali ta' Thebes.
Kommemorazzjoni
xellug|daqsminuri|Medalja bil-profil ta' Belzoni li tinsab fil-British Museum Medalja bi profil ta' Belzoni maħluqa minn William Brockedon ġiet fonduta fl-1821 minn Sir Edward Thomason. Il-ħabib ta' Belzoni, Sir Francis Ronalds, kien introduċa l-artisti u s-suġġett. Snin wara, fl-1859 f'Padova, Ronalds ta pariri lill-iskultur Rinaldo Rinaldi dwar il-medaljun il-kbir li kien qed joħloq biex jikkommemora lil Belzoni f'raħal twelidu.
Matthew Kelly ħadimha ta' Belzoni fid-dokumentarju tal-BBC tal-2005 imsejjaħ Egypt.
Horace Smith, poeta qrib Percy Bysshe Shelley, kiteb il-poeżija Address to the Mummy in Belzoni's Exhibition.
Hryvnia Ukrena
Il-hryvnia jew hryvnya (/(hə)ˈrɪvniə/(hə-)RIV-nee-ə; abbr.: грн hrn; simbol: ₴; kodiċi: UAH) ilha l-munita nazzjonali tal-Ukrajna mit-2 ta’ Settembru 1996. Il-hryvnia hija maqsuma f'100 kopiyok. Dan huwa msemmi għall-qis tal-piż użat f'Kievan Rus'.
Litwanja
daqsminuri|Organizzazzjoni territorjali daqsminuri|Muniċipalità Distrettwali ta' Vilkaviškis daqsminuri|Raġel bil-bandiera Litwana quddiem tank Sovjetiku, 13 ta' Jannar, 1991; (Avvenimenti ta' Jannar, Sausio įvykiai; 11–13 ta' Jannar, 1991) daqsminuri|Adolfas Ramanauskas ("Vanagas"), kmandant tal-Unjoni tal-Ġellieda tal-Libertà tal-Litwanja daqsminuri|Monument lil Kazys Veverskis, kmandant tal-Armata tal-Liberazzjoni Litwana (xi kultant imsejħa wkoll l-Armata tal-Libertà Litwana) (bil-Litwan: Lietuvos laisvės armija jew LLA), mibni fuq il-post tal-mewt tiegħu. Il-Litwanja (Litwan:Lietuva), uffiċjalment ir-Repubblika tal-Litwanja (Litwan:Lietuvos Respublika) hi pajjiż fl-Ewropa ta' Fuq, u l-akbar mit-tliet Stati Baltiċi. Hi tinsab tul ix-xatt tax-xlokk tal-Baħar Baltiku, lejn il-lvant tal-Iżvezja u d-Danimarka. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Latvja lejn it-tramuntana, il-Bjelorussja lejn il-lvant u n-nofsinhar, il-Polonja fin-nofsinhar, u l-Karaliaučius għall-Lbiċ. Il-Litwanja għandha popolazzjoni stmata ta' 3 miljuni (2012), u l-belt kapitali u l-akbar belt tagħha hija Vilnius. Il-Litwani huma Nies Baltiċi, u l-lingwa uffiċjali, il-lingwa Litwana, hija waħda minn żewġ lingwi ħajjin (flimkien mal-Latvjan) fil-fergħa Baltika tal-familji tal-lingwi Indo-Ewropej.
Hryvnia Ukrena
Simbolu tal-munita
alt=Hryvnia currency sign|xellug|67x67px| Sinjal tal-munita Hryvnia Is-simbolu tal-hryvnia huwa ittra Ukraina kursiva He (г), b'żewġ sinjali orizzontali doppja f'nosha (₴), li jissimbolizza l-istabbiltà, simili għal dik użata f'simboli tal-munita oħra bħall-yen (¥), l-ewro (€), ir-Rupee Indjana (₹), u yuan Ċiniż (¥ bħas-simbolu mal-yen). Is-sinjal kien kodifikat bħala U+20B4 f'Unicode 4.1 u nħarġet fl-2005 Dan issa huwa ikonoxxut fil-biċċa l-kbira tas-sistemi. Fl-Ukrajna, jekk is-sinjal hryvnia ma jkunx disponibbli, tintuża l-abbrevjazzjoni Ċirillika "грн" (li tista' tiġi translitterata bħala "hrn").
Litwanja
Il-kummerċ u l-ekonomija
L-aktar setturi importanti tal-ekonomija tal-Litwanja fl-2018 kienu l-kummerċ bl-ingrossa u bl-imnut, it-trasport, l-akkomodazzjoni u s-servizzi tal-ikel (32.2%), l-industrija (21.9%) u l-amministrazzjoni pubblika, id-difiża, l-edukazzjoni, is-saħħa tal-bniedem u l-attivitajiet ta' xogħol soċjali (14.3%).
Il-kummerċ fi ħdan l-UE jammonta għal 59% tal-esportazzjonijiet tal-Litwanja (il-Latvja 10%, il-Polonja 8% u l-Ġermanja 7%), filwaqt li barra mill-UE 14% jmorru u 5% fl-Stati Uniti.
Il-Litwanja fl-UE
Hemm 11-il membru tal-Parlament Ewropew mil-Litwanja.
Fil-Kunsill tal-UE, il-ministri nazzjonali jiltaqgħu b'mod regolari biex jadottaw il-liġijiet tal-UE u jikkoordinaw il-politiki. Il-laqgħat tal-Kunsill jattendu għalihom regolarment rappreżentantiFittex it-traduzzjonijiet disponibbli tal-link preċedentiEN••• tal-gvern Litwan, skont il-qasam tal-politika li jkun qed jiġi indirizzat.
Il-Kunsill tal-UE m’għandux persuna waħda permanenti bħala president (bħal pereżempju, il-Kummissjoni jew il-Parlament). Minflok, ix-xogħol jitmexxa mill-pajjiż li jkollu l-Presidenza tal-Kunsill, li jinbidel kull sitt xhur.
Matul dawn is-6 xhur, il-ministri mill-gvern ta' dak il-pajjiż jippresiedu u jgħinu jiddeterminaw l-aġenda tal-laqgħat tal-Kunsill f'kull qasam ta' politika, u jiffaċilitaw id-djalogu ma' istituzzjonijiet oħra tal-UE. Dati tal-presidenzi Litwani: Lul-Diċ 2013
Il-Kummissarju nominat mil-Litwanja għall-Kummissjoni Ewropea hi Virginijus Sinkevičius, li hu responsabbli għall-Ambjent, l-Affarijiet Marittimi u s-Sajd.
Il-Kummissjoni hija rrappreżentata f'kull pajjiż tal-UE minn uffiċċju lokali, imsejjaħ “rappreżentanza”.
Il-Litwanja għandha 9 rappreżentanti fil-Kumitat Ekonomiku u Soċjali Ewropew. Dan il-korp konsultattiv – li jirrappreżenta lil dawk li jħaddmu, il-ħaddiema u gruppi oħra ta’ interess – huwa kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex ikun hemm idea aħjar tal-bidliet possibbli tas-sitwazzjonijiet soċjali u tax-xogħol fil-pajjiżi membri.
Il-Litwanja għandha 7 rappreżentanti fil-Kumitat Ewropew tar-Reġjuni, l-assemblea tal-UE tar-rappreżentanti reġjonali u lokali. Dan il-korp konsultattiv jiġi kkonsultat dwar il-liġijiet proposti, biex jiżgura li dawn il-liġijiet iqisu l-perspettiva minn kull reġjun tal-UE.
Il-Litwanja tikkomunika wkoll mal-istituzzjonijiet tal-UE permezz tar-rappreżentanza permanenti tagħha fi Brussell. Bħala l-“ambaxxata għall-UE” tal-Litwanja, il-kompitu ewlieni tagħha hu li tiżgura li l-interessi u l-politiki tal-pajjiż huma segwiti b'mod effettiv kemm jista' jkun fl-UE.
Ċifri tal-2018 għal-Litwanja:
Il-flus imħallsa fil-baġit tal-UE mil-Litwanja jgħinu biex jiġu ffinanzjati programmi u proġetti fil-pajjiżi kollha tal-UE – bħall-bini ta' toroq, is-sussidjar ta’ riċerkaturi u l-ħarsien tal-ambjent.
Tarka
Pahonia (Arma tal-Gran Dukat tal-Litwanja; rut: Погоня) intużat bħala stemma uffiċjali f'diversi okkażjonijiet, l-ewwel intużat fl-1366 bħala l-arma tal-Gran Dukat tal-Litwanja u bħala l-arma personali ta' armi ta' Algirdas, il-Gran Duka tal-Litwanja. Il-Pahonia kompliet tintuża sakemm il-Belarus u l-Litwanja ġew annessi mar-Russja Imperjali fl-1795, għalkemm l-arma ġiet inkorporata fl-arma Imperjali. L-idea li terġa 'titqajjem is-simbolu nazzjonali storiku ġiet imfaħħra mill-poeta tal-Belarus Maxim Bagdanovich fil-poeżija tiegħu “Pahonia”.
Il-Pahonia tirreferi għall-istemma tal-Kunsill tar-Repubblika Popolari tal-Belarus fl-Eżilju.
L-arma reġgħet intużat fl-1918 meta r-Repubblika tal-Poplu tal-Belarus, għal żmien qasir, użat il-Pahonia bħala parti mill-emblema nazzjonali tagħha. Aktar reċentement, il-Pahonia kienet l-istemma uffiċjali li bdiet fl-1991, meta l-Belarus iddikjarat l-indipendenza tagħha wara x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika. Minn mindu ġiet adottata bħala l-emblema uffiċjali tal-Belarus, gruppi tal-oppożizzjoni bħall-Front Popolari tal-Belarus użaw il-Pahonia bħala parti mis-simboli tal-partit tagħhom stess jew bħala forma ta' protesta kontra id-dittatur tal-Belarus Aleksandr Lukashenko.