cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galeopterus variegatus
Għalkemm hemm bosta sottospeċi, fuq bażi ta' studji reċenti ġie propost, li dawn jitnaqqsu għal erbgħa biss u dawn huma G. v. borneanus ta' Borneo, G. v. variegatus ta' Ġava, G. v. temminckii ta' Sumatra u G. v. peninsulae tal-peninżula Malażjana.
Deskrizzjoni
Dan il-kolugo għalkemm ta' daqs żgħir huwa meqjus kbir għal mammiferu tas-siġar. Il-kolugo ta' Sunda huwa l-akbar miż-żewġ speċi ta' kolugi, għandu l-pil griż fil-kannella u jidher aktar ċar għax huwa ħafna aktar imtebba' mill-Cynocephalus volans.
Is-saqajn u l-idejn huma irqaq, ta' tul moderat, kollha tal-istess qies, denb ta' daqs medju u korporatura ħafifa. Ir-ras ċkejkna, b'par għajnejn kbar iħarsu 'l quddiem b'viżjoni binokulari u b'par widnejn żgħar u tondi.
Dawn il-mammiferi għandhom membrana ta' ġilda mifruxa bejn il-vojt tal-appendiċi kollha li fl-ebda mammiferu ieħor ma' laħqet din il-firxa. Din il-membrana jew pataġjum mifruxa wkoll bejn is-swaba tal-idejn u tas-saqajn, bejn id-denb u s-saqajn u saħansitra bejn l-idejn u l-għonq.
Klassifikazzjoni
Klassifikazzjoni proposta:
Ginea Bissaw
daqsminuri|Il-bandiera tal-Guinea-Bissau daqsminuri|130px|tarka tal-Guinea-Bissau daqsminuri|daqsminuri|Mappa daqsminuri|Mappa tal-Guinea-Bissau daqsminuri|Organizzazzjoni territorjali daqsminuri|Bissau/Bisaú (Sector Autónomo de Bissau/Bisáu/Bissau Autonomous Sector/Is-Settur Awtonomu ta' Bissau), Avenida da Independência/Avenida Independencia/Independence Avenue/Vjal l-Indipendenza Il-Guinea-Bissau hija nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hija Bissau 11°51′33″N 15°35′44″O. (bil-Portugiż: República da Guiné-Bissau),10 huwa pajjiż fl-Afrika tal-Punent li jkopri 36,125 km² b'popolazzjoni stmata ta' 1,644,000 abitant (2022). Tmiss mas-Senegal fit-tramuntana, il-Ginea fin-nofsinhar u l-lvant, u mal-Oċean Atlantiku lejn il-punent.
Il-Ginea Bissaw darba kienet parti mir-Renju ta' Gabú, kif ukoll parti mill-Imperu Mali. Xi reġjuni ta' dan ir- renju baqgħu jippersistu sas- seklu 18, filwaqt li xi oħrajn kienu taħt id- dipendenza tal- Imperu Portugiż mis- seklu 16. Matul is-seklu 19 kienet kolonja Portugiża,1112 li tifforma parti mill-hekk imsejħa Guinea Portugiża. Malli kisbet l-indipendenza tagħha, iddikjarata fl-1973 u rikonoxxuta wara gwerra li ntemmet fl-1974, l-isem tal-kapitali tagħha, Bissau, ġie miżjud mal-isem uffiċjali tal-pajjiż biex tiġi evitata konfużjoni bejnu u r-Repubblika tal-Ginea (li qabel kienet il-Ginea Franċiża). Il-Ginea Bissaw kellha storja ta' instabbiltà politika mill-indipendenza tagħha, u president elett wieħed biss (José Mário Vaz) temm b'suċċess mandat sħiħ ta' ħames snin. Il-president attwali huwa Umaro Sissoco Embaló, li ġie elett fid-29 ta' Diċembru, 2019.14​
Il-Kreolu tal-Ginea Bissaw (ibbażat fuq il-lingwa Portugiża) huwa l-lingwa nazzjonali. Skont studju tal-2012, 54% tal-popolazzjoni titkellimha bħala l-ewwel lingwa tagħhom u madwar 40% bħala t-tieni lingwa. Madwar 2% tal-popolazzjoni titkellem bil-Portugiż, il-lingwa uffiċjali, bħala l-lingwa materna tagħhom, u 33% jitkellmuha bħala t-tieni lingwa. Il-bqija jitkellmu varjetà ta’ lingwi Afrikani indiġeni.15 Il-Kristjaneżmu u l-Islam huma r-reliġjonijiet ewlenin ipprattikati fil-pajjiż.1617 Il-PGD per capita tal-pajjiż huwa wieħed mill-inqas fid-dinja.
Il-Ginea Bissaw hija membru tan-Nazzjonijiet Uniti, l-Unjoni Afrikana, il-Komunità Ekonomika tal-Istati tal-Afrika tal-Punent, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Iżlamika, il-Komunità tal-Pajjiżi li jitkellmu bil-Portugiż, l-Organizzazzjoni Internazzjonali ta' La Francophonie, u ż-Żona ta' Paċi u Kooperazzjoni fl-Atlantiku tan-Nofsinhar.
Il-Ginea Bissaw tinsab fil-punent tal-Afrika tal-Punent u fl-hekk imsejħa Ginea ta’ Fuq, bejn 13° u 17° lonġitudni tal-Punent u 11° u 12° latitudni tat-Tramuntana. Forma ta' gvern: repubblika semi-presidenzjali... Ġentili: Bisawguinean, -a Lingwi uffiċjali: Portugiż
Lema: Unidade, Luta, Progresso (en portugués: «Unidad, Lucha, Progreso») Himno: Esta é a Nossa Pátria Bem Amada (en portugués: «Esta es nuestra Patria bien amada»)
Il-kapitali kienet Bolama (1852–1942) u mbagħad Bissau (1942–preżent)
Il-Ginea Bissaw hija maqsuma amministrattivament fi 8 reġjuni u settur awtonomu wieħed:
Bafatá (Kapital: Bafatá) Skrin (Kapitali: Quinhamel) Is-Settur Awtonomu ta' Bissau (Kapital: Bissau) Bolama (Kapitali: Bolama) Cacheu (Kapital: Cacheu) Gabú (Kapital: Gabú) Oio (Kapital: Farim) Quinara (Kapitali: Buba) Tombali (Kapitali: Catió)
Għenba tax-xewk
Il-frott tal-arbuxxelli jittiekel u hu mkabbar fuq skala domestika u kommerċjali.
thumb|upright|left|160px|Għeneb tax-xewk (varjetà Jewettà) - akwatint 1894
Kif tikber u karatteristiċi fiżiċi
L-għeneb tax-xewk jikber f'arbuxxelli mħabbla li jogħlew bejn 1m u 3m. Iz-zkuk tiegħu, mimlijin xewk iniggeż ħafna, joħorġu wieħed wieħed jew fi friegħi ta' tnejn jew tlieta mill-qiegħ ta' zkuk qsar jew fuq frieghi laterali. Il-fjuri f’għamla ta’ kniepen joħorġu waħda waħda jew f’pari minn gruppi ta’ weraq fit-tond maqtugħin il-ġewwa sewwa fi tliet jew ħames tebqiet. Il-frott selvaġġ hu iżgħar minn dak tal-varjetajiet koltivati, imma s-soltu jkollu togħma tajba. Ġeneralment hu sufi barra minn f’varjetà waħda, R. uva-crispa. Il-kulur is-soltu hu aħdar imma hemm varjanti ħomor u kultant ikun hemm bakek vjola skuri.
Firxa
L-għeneb tax-xewk hu indiġenu f'ħafna partijiet tal-Ewropa u l-Asja tal-punent, nofsinhar u lbiċ u jikber min-natura fl-arbuxelli alpini u msaġar imġebblin fir-reġjuni baxxi minn Franza lejn il-lvant u l-ġewwa fil-Himalaya u l-Indja peniżolari.
thumb|300px|Il-produzzjoni tar-[[Ribes u l- għeneb tax-xewk fl-2005]]
Għalkemm illum l-għeneb tax-xewk hu komuni fuq iż-żrieżaq tal-baxx tal-Alpi tal-Piedmonte u tas-Savojja, m'aħniex żguri jekk ir-Rumani kinux jafu bih, imma jista’ jkun li hu msemmi f'silta vaga fl-iStorja Naturali ta' Plinju l-Kbir; is-sjuf sħan tal-Italja, fl-antik bħal ta' llum, ma kinux jiffavorixxu il-koltivazzjoni tiegħu. Minkejja li l-għeneb tax-xewk issa hu abundanti fil-Ġermanja u Franza, jidher li fil-medju evu ma kinux ikabbruh wisq, imma l-frott selvaġġ kienu jqisuh utli fil-mediċina billi l-meraq aċituż tiegħu għandu l-propjetà li jberred il-ġisem fil-mard; waqt li l-kelma bl-Ingliż antik, Fea-berry, li għada tintuża f’xi djaletti provinċjali, turi li kellu l-istess valur fil-Brittannja, fejn bdew minn kmieni jħawluha fil-ġonna. Hemmhekk tant ilu kkoltivat l-għeneb tax-xewk li diffiċli tiddistingwi arbuxxelli selvaġġi li tnisslu minn xtieli ikkoltivati u dawk li huma parti mill-flora indiġena tal-gżira. thumb|upright|Għeneb tax-xewk aħmar
Klima
Mill-mijiet ta' varjetajiet imsemmijin fix-xogħlijiet ortikulturali riċenti, forsi ftit iħabbtuha fit-togħma mal-Old Rough Red u Hairy Amber. Il-klima tal-Gżejjer Brittaniċi tidher li hi ideali biex jitkabbar l-għeneb tax-xewk u jista’ jitkabbar anki fil-partijiet tal-Iskozja l-iżjed 'l fuq fejn jissejjaħ "grozet"; anzi t-togħma tiegħu titjib iżjed ma titla' 'l fuq. Fin-Norveġja (fejn jissejjaħ "stikkelsbær" — jew "bakka xxewwek"), l-għeneb tax-xewk jiffjorixxi fil-ġonna tal-kosta tal-punent kważi saċ-Ċirku polari Artiku, u jinstab 'l fuq sa 63°. Is-sjuf nixfin ta' Franza u l-Ġermanja ma taqbilx miegħu għalkemm jitkabbar b’xi suċċess f’xi distretti għoljin. L-għeneb tax-xewk fin-nofsinhar tal-Ingilterra jikber tajjeb fil-frisk u wieħed jista' jsibu fil-ġonna ħdejn Londra fejn jikber fin-nofs dell taħt is-siġar tat-tuffieħ; imma fit-tramuntana jkollu bżonn ikun espost għax-xemx biex isir perfett. Imur tajjeb f’kważi kull kwalità ta' ħamrija, imma jippreferi ħamrija b’materja organika jew jew sediment alluvjonali, u minkejja li minn natura hu pjanta ta' postijiet pjottost nixfin, immur tajjeb f'ħamrija niedja jekk tkun skulata sewwa.
Sikwit jinsab fl-irħula mifruxa maċ-Ċekoslovakkja ta' qabel kollha. thumb|left|Għeneb tax-xewk maqsumin juru ż-żerriegħa
Kultivazzjoni
L-eħfef metodu għall-propagazzjoni tal-għeneb tax-xewk hu bit-tħawwil tal-biċċiet maqtugħin mix-xitla, ħafna eħfef milli miż-żerriegħa. Biċċiet maqtugħin fil-ħarifa jaqbdu malajr u jibdew jagħtu l-frott fi ftit snin.
Jista' jinħtieġ żbir aħrax; il-frott jikber fuq il-friegħi tal-ġenb u dawk li jkunu ħarġu s-sena ta’ qabel, għalhekk fis-seklu 19, kellhom id-drawwa li jiżbru l-friegħi tal-ġenb fix-xitwa, u forsi jiżbru l-friegħi prinċipali wkoll fl-istess ħin jew innaqqrulhom it-truf fis-sajf.
Ix-xtieli jistgħu jipproduċu bakek kbar jekk ikun fertilizzati sewwa bil-kompost, l-iżjed jekk jinġabru l-maġġoranza tal-frott meta jkun għadu żgħir u jitħallew ftit bakek biss jibqgħu jikbru. Għal dan l-għan tajjeb li l-għeneb tax-xewk jitlaqqam fuq (Ribes aurum) jew speċi oħra tar-Ribes. Xi kabbara tas-sekli 19 u 20 irnexxielhom ikkabbru għeneb tax-xewk jiżen bejn uqija u tnejn, imma bħal f'ħafna varjetajiet ta' frott, ikbar ma jkun l-għeneb tax-xewk inqas ikollu togħma. thumb|upright|Ribes uva-crispa
Insetti ta' ħsara u mard
L-arbuxxelli tal-għeneb tax-xewk huma vulnerabbli għad-dud tal-baħrija Abraxas grossulariata. Fil-kultivazzjoni, l-aħjar metodu biex teħles minnhom hu li tneħħi l-larvi b'idejk malli jfaqqsu; din tbid il-bajd fuq il-weraq tal-għeneb tax-xewk li jaqgħu.
Il-baħrija Macaria wauaria u d-dubbiena Nematus ribesii jagħmlulha l-ħsara wkoll. Id-dud tan-Nematus reibesii jindifnu fil-ħamrija biex jagħmlu l-fosqda; meta jfaqqsu fil-forma adulta, ibidu l-bajd li jfaqsu bħala larvi, fuq in-naħa ta' taħt tal-weraq tal-għeneb tax-xewk.. Fis-seklu 19 fost l-insettiċidi kontra dawn kien hemm l-ilma bir-raża tal-arżnu, taħlita dgħajfa ta' aċtu karboliku u trab tal-helleborus li jaħdmu kontra l-Macaria wauaria u n-Nematus ribesii t-tnejn. Kienu jużaw ukoll infużjoni ta’ tabakk jew ta' digitalis. Jekk il-weraq li jaqgħu jitneħħew bil-galbu u l-ħamrija ta' madwar tintgħażaq, il-bajd u l-krisalidi ta’ dawn l-insetti jinqerdu.
Is-Sulfid tal-Potassju kien magħruf li hu effettiv fil-kura tal-mofof tas-siġar bħall-moffa tal-għeneb tax-xewk Amerikan.
Ninnotaw li bħall-parti l-kbira tar-Ribes, l-għeneb tax-xewk jista' jospita l-fungu Cronartium ribicola, li jista' tagħmel ħsara kbira lill-arżnu tat-tip pinus strobus; għalhekk il-koltivazzjoni tal-għeneb tax-xewk hi projbita f'ċerti reġjuni tal-Istati Uniti.
Użi fil-kċina
thumb|right|150px|Għeneb tax-xewk għall-bejgħ f'Hainan, iċ-Ċina L-għeneb tax-xewk jintuża sikwit bħala ingredjent fid-deżerta, bħal torti u crumbles. Jintuża wkoll biex jagħti t-togħma x-xorb u jista’ jsir minnu inbid jew tiżani. L-għeneb tax-xewk jista' jiġi kkonservat bħala ġamm, frott imnixxef jew fis-siropp taz-zokkor.
Kistibi
Kistibi (Baxkir: ҡыҫтыбый, Tatar: кыстыбый jew qıstıbí, Udmurt: кыстыбей) huwa platt tradizzjonali popolari f'Tatarstan, Baxkortostan u Udmurtia. Kistibi huwa ħobż ażżmu inkaljat b'għażla differenti ta' mili. L-għaġina għandha tkun mingħajr ħmira. L-iktar mili popolari huwa l-patata maxx, imma ssib ukoll ragout u millieġ. Il-mili jitqiegħed fuq nofs il-wiċċ tal-ħobż u jitgħatta min-nofs l-ieħor. Iktar tard, l-uċuħ jiġu mdellkin bil-butir ikklarifikat.
Leo Brincat
Leo Brincat (Bormla, 26 ta' Settembru 1949) kien Ministru tal-Finanzi bejn l-1997 u l-1998 u Ministru tal-Ambjent bejn l-2013 u 2016. Fl-2016 kien maħtur bħala l-Membru Malti tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri.
Bin Pawlu u Carmen imwielda Attard, studja l-Liċeo bejn l-1959 u l-1964; u l-Business Studies fl-MCAST fl-1965.
Politika
Fl-1976, huwa daħal fl-Eżekuttiv tal-Partit Laburista u bejn l-1977-1981 kien Uffiċjal tal-Propaganda tal-Partit. Mill-1978 sal-1981 kien President tal-Partit u Segretarju Internazzjonali, sa mill-1982.
Huwa kien elett Membru tal-Parlament f'isem il-Partit Laburista fl-1982. Mill-1982 sal-1983 kien membru tad-Delegazzjoni għall-Kunsill tal-Ewropa. Fl-aħħar sena ta' Gvern Laburista mmexxi minn Karmenu Mifsud Bonnici kien maħtur Segretarju Parlamentari għad-Djar (1986-1987).
Kien rappreżentant tal-Partit fis-Socialist International.
Huwa reġa' kien elett fl-elezzjonijiet tal-1987, 1992 u 1996.
Fl-1997, serva bħala Ministru tal-Finanzi.
Fil-leġislatura 2008-2013, huwa kien il-Kelliem Ewlieni għall-Oppożizzjoni għall-Ambjent. Barra dan kien responsabbli ukoll minn Enerġija Alternattiva u Waste Managment. Kien ukoll chairman tal-Kumitat tal-Kontijiet Pubbliċi.
Fl-elezzjoni tal-2013 kkontesta fuq żewġ distretti d-disa' u l-għaxar distrett. Huwa kien elett mid-disa' distrett fejn fl-ewwel għadd kiseb 2,275 vot. F'Marzu 2013, huwa kien maħtur Ministru tal-Ambjent, l-Iżvilupp Sostenibbli u t-Tibdil fil-Klima.
Ħajja Personali
Huwa jikteb artikli ta' analiżi politika barranija, iħobb jaqra bijografiji politiċi, u jsegwi mużika kontemporanja.
Huwa żżewweġ lil Patricia fl-1974, u għandu tifla waħda, Erika.
Repubblika tal-Kongo
Ir-Repubblika tal-Kongo hija nazzjon fl-Afrika. Il-belt kapitali hi Brazzaville. Ir-Repubblika tal-Kongo (bil-Franċiż, République du Congo; bil-Lingala, Repubilika ya Kongó; f'Kituba, Repubilika ya Kongo), magħrufa wkoll bl-ismijiet ta' Repubblika Demokratika tal-Kongo jew sempliċiment Kongo, hija pajjiż fl-Afrika Ċentrali.
Hija mdawwar fit-tramuntana mal-Kamerun u r-Repubblika Ċentru-Afrikana, fin-nofsinhar u lvant mar Repubblika Demokratika tal-Kongo, fil-punent mal-Gabon, u fil-Lbiċ mal-Oċean Atlantiku u enklavi Angolan (Cabinda).
Il-popolazzjoni ma taqbiżx is-sitt miljun abitant, u dan jirriżulta f'densità baxxa ta' popolazzjoni Il-lingwa uffiċjali hija l-Franċiż; bil-Lingala u Munukutuba (jew Kituba) bħala lingwi nazzjonali: Il-Kristjaneżmu għandu preżenza importanti għalkemm ir-reliġjonijiet tribali għandhom l-aktar aderenti. L-ekonomija tar-Repubblika tal-Kongo għadha bbażata fuq l-agrikoltura u l-estrazzjoni taż-żejt.
It-territorju attwali tal-Kongo kien abitat mit-tribujiet Bantu sal-wasla tal-Ewropej fis-seklu 16. Sar kolonja ta' Franza, taħt l-isem ta' “Kongo Franċiż”. Wara li kiseb l-indipendenza tiegħu f'nofs is-seklu 20, il-pajjiż għadda minn diversi reġimi politiċi sakemm laħaq id-demokrazija multipartitika li tmexxi l-pajjiż fis-seklu 21.
Data
Motto: Unité, travail et progrès (bil-Franċiż: 'Għaqda, xogħol u progress'); Innu: La congolaise (Franċiż: "Il-Kongoliż"); Kapitali (u l-aktar belt popolata): Brazzaville 4°16′10″S 15°16′17″E; Lingwi Uffiċjali: Franċiż, Lingala u Kikongo; Gentilicio: Kongoliż, -a Kongoliż, -esa; Forma ta' Gvern: Repubblika Presidenzjali; President: Denis Sassou-Nguesso; Prim Ministru: Anatole Collinet Makosso; Fergħa Leġiżlattiva: Il-Parlament tar-Repubblika tal-Kongo; Indipendenza minn Franza: Parzjali-5 ta' Ottubru, 1958, Sħiħ-15 ta' Awwissu, 1960, Repubblika Popolari (Ditatura Komunista) 31 ta' Jannar, 1969, Repubblika kurrenti 31 ta' Awwissu, 1992; Żona (64 post): 342,000 km²; Ilma (%): 3.3%; Fruntieri: 5008 km; Kosta: 169 km5; L-Ogħla Punt: Mount Nabemba; Popolazzjoni stmata (Pożizzjoni 116.º): 5,956,0004 abitant; Densità (stmata): 17.44 ab./km²; PGD ​​(PPP) (128 post): Total (2016): US $ 31,157 miljun, Per capita: US $ 6,985 (121st); HDI (2021): Tnaqqis 0.5716​ (153rd) - Medju; Koeffiċjent Gini: 40.2 medju (2011); Munita: Franc CFA tal-Afrika Ċentrali (XAF); Żona tal-Ħin: CET (UTC+1), Fis-Sajf: CEST (UTC+1); Kodiċi ISO: 178 / COG / CG; Dominju tal-Internet: .cg; Kodiċi tat-telefon: +242; Prefiss tar-Radju: TNA-TNZ; Kodiċi IOC: CGO; Sħubija: AU, OIF, NU, ASA, G-77, MPNOAL, OPEC.
Storja
L-ewwel ikkolonizzat mill-Bolo, il-Kongo aktar tard kien ikkolonizzat minn gruppi Bantu li okkupaw ukoll partijiet tal-Angola, il-Gabon, u r-Repubblika Demokratika tal-Kongo tal-lum, li jiffurmaw il-bażi ta 'affinitajiet u rivalitajiet etniċi bejn dawk l-istati. Diversi renji Bantu—partikolarment il- Kongo, Loango, u Teke con Liki—ingħaqdu maʼ rabtiet kummerċjali li wasslu għall- Baċir tax- Xmara Kongo.
L-ewwel kuntatti mal-Ewropej ġew fis-seklu 15,8 u r-relazzjonijiet kummerċjali ġew stabbiliti malajr mar-renji, kummerċ skjavi maqbuda fl-intern. Iż-żona kostali kienet sors ewlieni għall-kummerċ transatlantiku tal-iskjavi, u meta dak il-kummerċ intemm fil-bidu tas-seklu 19, ir-renji Bantu telgħu għall-poter.
Kienet ipproklamata kolonja Franċiża fl-1891, iżda l-Franċiżi kienu preżenti fil-pajjiż sa mill-1880.8 Filwaqt li kienet kolonja ta' Franza, kienet tagħmel parti mill-Afrika Ekwatorjali Franċiża taħt l-isem tal-Kongo Franċiż (biex tiddistingwiha mill-Belġjan). Kongo, issa r-Repubblika Demokratika tal-Kongo). Ilu indipendenti mill-15 ta’ Awwissu 19608, huwa l-ewwel president tiegħu Fulbert Youlou, li kien sfurzat iħalli l-Gvern fl-1963, meta ħa l-kariga Alphonse Massamba-Débat, li fl-1964 waqqaf partit Marxista, adotta ekonomija ppjanata, soċjalista. bażi. Imbagħad beda "Pjan ta' Ħames Snin", li wassal għall-espansjoni tal-agrikoltura u l-industrija.
It-tensjoni bejn il-Gvern u l-militar żdiedet, u fl-1968, l-armata għamlet kolp ta' stat immexxi minn Marien Ngouabi, li ħa l-poter. F'Diċembru 1969, il-president ħabbar ir-Repubblika Popolari l-ġdida, matul is-solennità tal-"Partit Laburista Kongoliż", li l-president tiegħu kien Ngouabi u kellu kumitat ċentrali magħmul minn 30 membru. F'Jannar 1970, il-pajjiż ingħata l-isem ġdid ta' Repubblika Popolari tal-Kongo, billi adotta bħala simboli nazzjonali bandiera ħamra, martell u minġel, emblematiċi tal-pajjiżi soċjalisti. Il-Kongo kkonsolida r-reġim Marxista tiegħu, u baqa' l-ewwel pajjiż komunista Afrikan. Fl-istess sena, l-armata waqqfet attentat ta' kolp ta' stat kontra l-president, immexxi mill-eks logutenent Pierre Xitonga, eżekutaw lill-konspiraturi kollha, ħlief lill-ex ministru tad-difensur, Augustin Poignet, li rnexxielu jaħrab. Approfittaw minn din is-sitwazzjoni, bdew tindif ġenerali ta' dawk kollha suspettati li huma anti-gvern.
Wara għexieren ta' snin ta' politika mqallba u retorika Marxista-Leninista, u wara l-kollass tal-Unjoni Sovjetika, il-Kongo lesta tranżizzjoni għal demokrazija b'ħafna partiti b'elezzjonijiet f'Awwissu 1992. Madankollu, seħħet gwerra ċivili bejn Ġunju 1997 u Diċembru 1999 ġiet miġġielda bejn il-forzi taż-żewġ kandidati presidenzjali, Denis Sassou-Nguesso u Pascal Lissouba. Il-gwerra ntemmet bl-invażjoni ta' truppi minn pajjiżi ġirien u l-installazzjoni ta' Sassou-Nguesso fil-poter, li għadu fil-kariga sal-lum.
Politika
thumb|Mappa tar-Repubblika tal-Kongo. Ir-Repubblika tal-Kongo għandha reġim presidenzjali. Fl-2009, Denis Sassou-Nguesso ġie elett mill-ġdid bħala president, li ilu jokkupa l-kariga mingħajr interruzzjoni mill-1997. Il-kariga ta' Prim Ministru ġiet ikkanċellata f'Settembru 2009, wara l-elezzjonijiet presidenzjali. L-aħħar li żamm din il-pożizzjoni kien Isidore Mvouba. Din reġgħet ġiet restawrata fl-2016, okkupata minn Mejju 2021 minn Anatole Collinet Makosso.
Ġeografija
thumb|Livingstone Falls, fuq il-fruntiera mar-Repubblika Demokratika tal-Kongo. Ir-Repubblika tal-Kongo tinsab fuq il-kosta Atlantika tal-Afrika ċentrali.
Hija mdawwar fit-tramuntana mar-Repubblika Ċentru-Afrikana u l-Kamerun, fil-punent mal-Gabon, fin-nofsinhar mal-Angola (permezz tal-enklavi Cabinda), u fin-nofsinhar u lvant mar-Repubblika Demokratika tal-Kongo.
Il-pajjiż għandu kosta relattivament skarsa, li hija dar għat-tieni l-akbar belt tal-pajjiż, Pointe-Noire. Min-naħa l-oħra, it-territorji fit-Tramuntana ta' Brazzaville, il-kapitali, huma ddominati minn meded kbar ta’ ġungla. F’dan is-sens, ta' min jenfasizza l-istat ta' Impfondo, l-uniku wieħed kompletament dominat mill-ġungla. Brazzaville tinsab fuq ix-xtut tal-punent tax-Xmara Kongo, filwaqt li Kinshasa, il-kapitali tar-Repubblika Demokratika tal-Kongo, tinsab fuq ix-xtut tal-Lvant tax-xmara.
L-iktar belt importanti tal-ġungla tal-pajjiż hija Ouesso.
Klima
Minħabba li l-pajjiż jinsab fuq l-ekwatur, il-klima hija konsistenti matul is-sena kollha, b’temperatura medja ta’ 24 °C matul il-jum, u bejn 16 °C u 19 °C bil-lejl.
Il-medja tax-xita hija ta' 1,100 millimetru matul is-sena, filwaqt li fin-Nofsinhar tal-wied tax-Xmara Kouilou-Niari, fiċ-ċentru tal-pajjiż, taqbeż l-2,000 millimetru fis-sena. L-istaġun niexef huwa minn Ġunju sa Awwissu, u hemm żewġ perjodi ta' niedja, bejn Marzu u Mejju, u bejn Settembru u Novembru.
Ekoloġija
thumb|Mappa bis-satellita tar-Repubblika tal-Kongo. thumb|Pajsaġġ tan-Nofsinhar tar-Repubblika tal-Kongo. It-tramuntana tal-pajjiż hija mgħottija minn foresti dellija, li minnha l-WWF tiddistingwi żewġ ekoreġjuni:
Min-naħa l-oħra, fin-nofsinhar hemm:
Il-mużajk tal-ġungla-savana tal-Punent tal-Kongo, interrott mill-ekoreġjun tal-foresti tropikali tal-artijiet baxxi tal-Majjistral tal-Kongo li ssemma qabel. Il-foresta kostali ekwatorjali tal-Atlantiku li tinsab ħdejn il-kosta.
Ekonomija
Ir-Repubblika tal-Kongo hija pajjiż li qed jiżviluppa. L-ekonomija Kongoliża hija bbażata prinċipalment fuq l-agrikoltura ta' sussistenza u l-artiġjanat, kif ukoll industrija dipendenti ħafna fuq l-idrokarburi. Ħafna mill-popolazzjoni tgħix mill-agrikoltura. Madankollu, l-ekonomija tal-pajjiż tiddependi wkoll fuq l-esportazzjoni ta' żejt, injam, potassa, żingu, uranju, ram, fosfat, gass naturali. Il-munita hija l-Afrika Ċentrali CFA Franc (FCFA).
Iż-żewġ pilastri tal-esportazzjoni huma l-injam u ż-żejt. L-injam jirrappreżenta parti importanti mill-esportazzjonijiet tal-Kongo: kawba, okoumé, limba, eċċ. L-attività industrijali hija l-produzzjoni ta' oġġetti tal-konsumatur bħal tabakk, siment, tessuti, sapun, likur, żraben, eċċ. Il-gvern Kongoliż iffirma ftehim biex jikri 200,000 ettaru ta' art lill-bdiewa tal-Afrika t’Isfel biex inaqqsu d-dipendenza tagħhom fuq l-importazzjoni.
Pitrolju
Ir-riżorsi taż-żejt tal-Kongo huma ġestiti mill-Kumpanija Nazzjonali taż-Żejt tal-Kongo, immexxija mill-2008 minn Denis Gokana. Mill-1976, ir-raffinar taż-żejt sar f'Point-Noire, il-kapital ekonomiku tal-Kongo, fejn huma pprovduti 90% tad-dħul tal-istat u l-istess valur tal-esportazzjonijiet. Din l-attività taż-żejt tagħmel il-port tagħha wieħed mill-aktar importanti fl-Afrika kollha.
Demografija
thumb|Mara Kongoliża. Skont stimi tal-2014, il-popolazzjoni tar-Repubblika tal-Kongo kienet tammonta għal 4,662,446 abitant.27 B'dan, il-pajjiż huwa kkaratterizzat minn densità baxxa ta' popolazzjoni, li hija wkoll 85% ikkonċentrata fiż-żoni urbani tal-Lbiċ ( nofs il-pajjiż popolazzjoni tgħix biss bejn iż-żewġt ibliet il-kbar, Brazzaville u Pointe-Noire, li tikkawża li l-perċentwali tal-popolazzjoni urbana li tirrisjedi fil-pajjiż tkun għolja), u tħalli l-bqija tat-territorju prattikament diżabitata u okkupata mill-ġungla ekwatorjali. It-tkabbir demografiku huwa 2.6% fis-sena u etnikament huwa kkaratterizzat mill-predominanza tal-grupp etniku Kongo li jirrappreżenta 50% tal-popolazzjoni, segwit mill-grupp etniku Sangha b'20%, Mbochi 12%, il-Bateke 17%, Ewropej u oħrajn. 3%.28​ Fl-2012, l-istennija tal-għomor mat-twelid kienet 52 sena.27​ Fl-istess sena, mill-akbar bliet, ħamsa biss qabżu l-50,000 abitant: Brazzaville (1,557,533), Pointe-Noire (822,850), Dolisie (86,433). ), Nkayi (76,491) u Kindamba (61,304).29
50% tal-Kongoli jirrikorru għal twemmin tradizzjonali jew gruppi etniċi, hemm 15-il grupp ewlieni ta' Bantu u aktar minn 70 sottogrupp. Is-27% l-oħra huma magħmulin minn 56% Insara Kattoliċi, 15% Protestanti oħra u 2% Musulmani biss.
Lingwi
Il-lingwa uffiċjali tal-Kongo hija l-Franċiż u l-lingwi nazzjonali huma Lingala u Kituba (krejol tal-lingwa Kikongo), barra minn hekk huma mitkellma aktar minn 60 djalett u lingwa oħra, li jenfasizzaw Yombe b'347,723 kelliem u Portugiż b'bilkemm. 600.
L-użu tal-Franċiż, minkejja r-rikonoxximent uffiċjali tiegħu, huwa fil-minoranza u huwa prinċipalment limitat għall-ambjent urban, speċjalment l-akbar żewġ bliet fil-pajjiż, Brazzaville u Pointe-Noire.
Kultura
Il-kultura tar-Repubblika tal-Kongo għandha l-għeruq tagħha fil-kontribuzzjonijiet tal-popli Loango, Bakongo u Teke li abitaw iż-żona attwalment okkupata mir-Repubblika. Wara l-wasla tal-Portugiżi fis-seklu 15, ir-renji kostali bbenefikaw aktar mill-kummerċ tal-iskjavi mill-popli interni, li għalihom il-kummerċ iġġenera taqlib kbir. Meta aktar tard iż-żona ġiet taħt il-ħakma Franċiża matul is-seklu 19, il-kumpaniji kienu qed imexxu sistemi ta' xogħol koerċittiv abbużiv biżżejjed biex xokk lill-pubbliku Franċiż, u għalhekk l-esploratur Savorgnan de Brazza intbagħat jinvestiga.
Edukazzjoni
L-edukazzjoni pubblika hija b'xejn u obbligatorja esklussivament għal dawk taħt is-16-il sena, iżda fil-prattika hija differenti ħafna.Ir-rata ta' reġistrazzjoni primarja kienet ta' 44% fl-2005, li kienet ferm inqas mid-79% fl-1991, l-aktar minħabba l-PGD investit fl-2005. edukazzjoni.​Studenti li jtemmu sitt snin tal-iskola primarja u seba’ snin tal-iskola sekondarja jaqilgħu diploma.
L-Università Marien Ngouabi hija l-unika waħda pubblika fil-pajjiż, toffri korsijiet fil-mediċina, il-liġi u suġġetti oħra. Fl-università, l-istudenti jiksbu diploma wara tliet snin tal-kors u master's wara erbgħa.
L-infrastruttura tal-edukazzjoni ġiet degradata serjament minħabba l-kriżi ekonomika u politika li sofra l-pajjiż, il-biċċa l-kbira tal-iskejjel m’għandhomx siġġijiet għall-istudenti tagħhom, u jkollhom ipoġġu mal-art.
Midja
Fl-2012, fl-istatistika dinjija dwar il-libertà tal-istampa stabbilita kull sena minn Reporters Without Borders, poġġiet lir-Repubblika tal-Kongo fid-90 post minn total ta' 179 pajjiż,32 u kkwalifikaha bħala pajjiż fejn il-ġurnaliżmu qed jesperjenza “sitwazzjoni delikata. "..
Sport
L-aktar sportiv magħruf fil-pajjiż huwa l-plejer tal-basketball Serge Ibaka, li bħalissa jilgħab mal-Milwaukee Bucks tal-NBA.
It-tim tal-futbol Kongoliż huwa kkontrollat ​​mill-Federazzjoni tal-futbol tal-Kongo u marbut mal-CAF u l-FIFA. Qatt ma kkwalifikat għal Tazza tad-Dinja tal-Futbol, ​​iżda l-akbar kisba tagħha fl-storja tagħha kienet ir-rebħ tat-Tazza Afrikana tan-Nazzjonijiet 1972. Fi ħdan il-pajjiż, hemm l-Ewwel Diviżjoni Kongoliża, li twaqqfet fl-1961 u l-aktar tim rebbieħ huwa l-Étoile du Congo bi 11-il titlu.
Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu)
daqsminuri|Kinkakuji fi Kjoto Il-Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu) huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmula minn 17-il komponent differenti fil-Ġappun, fi ħdan il-belt ta' Kjoto u l-inħawi tal-madwar. Fis-794, il-familja imperjali Ġappuniża ttrasferiet il-belt kapitali lejn Heian-kyō. Dawn il-komponenti fl-imgħoddi kienu jinsabu fil-belt ta' Kjoto Antika, filwaqt li issa jinsabu fi tliet bliet: Kjoto u Uji fil-Prefettura ta' Kjoto; u Ōtsu fil-Prefettura ta' Shiga; Uji u Ōtsu jmissu ma' Kjoto lejn in-Nofsinhar u t-Tramuntana, rispettivament. Mill-monumenti, 13 huma tempji Buddisti, tlieta huma santwarji Xintoisti, u wieħed huwa kastell. Il-komponenti jinkludu 38 binja ddeżinjati mill-gvern Ġappuniż bħala Teżori Nazzjonali, 160 proprjetà ddeżinjati bħala Proprjetajiet Kulturali Importanti, tmien ġonna ddeżinjati bħala Postijiet Speċjali ta' Sbuħija Xenika, u erba' ddeżinjati bħala Postijiet ta' Sbuħija Xenika. L-UNESCO elenkat is-sit bħala Sit ta' Wirt Dinji fl-1994.
Sit ta' Wirt Dinji
Is-17-il komponent tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO joriġinaw mill-perjodu bejn is-seklu 10 u s-seklu 19, u kull wieħed huwa rappreżentattiv tal-perjodu li nbena fih. L-importanza storika tar-reġjun ta' Kjoto tqieset mill-UNESCO fil-proċess tal-għażla. Il-Monumenti Storiċi ta' Kjoto Antika (Bliet ta' Kjoto, Uji u Ōtsu) ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Lista tal-komponenti
It-tabella tagħti informazzjoni dwar kull wieħed mis-17-il komponent ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:
Messiku
Il-Messiku (bl-Ispanjol:México;, uffiċjalment l-Istati Uniti Messikani , huwa repubblika federali kostituzzjonali fl-Amerika. Hu jmiss fit-tramuntana mill-Istati Uniti; fin-nofsinhar u l-punent mill-Oċean Paċifiku; l-Lbiċ mill-Gwatemala, Beliże, u l-Baħar Karibew; u fil-lvant mill-Golf tal-Messiku. Il-pajjiż ikopri kważi żewġ miljun kilometru kwadru (aktar minn 760,000 mi kw), Il-Messiku hu l-ħames l-akbar pajjiż fl-Ameriki mill-erja totali u t-13 l-akbar nazzjon indipendenti fid-dinja, b'popolazzjoni stmata ta' aktar minn 124-il miljun, huwa l-ħdax l-aktar popolat u l-aktar pajjiż li jitkellem bl-ispanjol fid-dinja — minbarra li huwa t-tieni l-aktar pajjiż popolat fl-Amerika Latina, wara l-Brażil. Il-Messiku huwa federazzjoni li jinkludi wieħed u tletin stat u Distrett Federali, l-belt kapitali.
Fenek tal-vulkan
Il-fenek tal-vulkan (Romerolagus diazi), magħruf ukoll bħala teporingo jew conejo zacatuche huwa mammiferu plaċentat erbivoru ċkejken tal-familja Leporidae li jgħix qalb il-muntanji vulkaniċi tal-Messiku. Dan huwa it-tieni l-iżgħar fenek fid-dinja u fenek tal-vulkan adult jiżen bejn 390 u 600 gramma, ftit akbar biss mil-fenek pigmew u għandu par widnejn żgħar ġejjin għat-tond, erba' saqajn qosra u pil qasir u oħxon.
Il-fenek tal-vulkan jgħix f'bejtiet taħt l-art fi gruppi minn 2 sa 5 u xi ħaġa rari fost il-fniek f'każ ta' periklu bħala komunikazzjoni, juża' ħsejjes bħal twerżieqa irqieqa u għolja minflok it-tisbit tas-saqajn mal-art li jużaw ħafna speċi ta' fniek oħra. Dan huwa fenek notturn u għalkemm attiv matul il-lejl kollu, il-quċċata tal-attività tiegħu tkun fi tlugħ u nżul ix-xemx.
Il-popolazzjoni fis-salvaġġ tal-fenek tal-vulkan fl-1969 kienet niżlet drastikament għal mhux aktar minn 1,200 fenek. Illum il-ġurnata bħala sigurtà kontra l-possibilità ta' estinzjoni ta' dan il-fenek fis-salvaġġ, jeżistu kolonji ta' ripproduzzjoni f'Jersey Zoo, fir-Renju Unit u f'Chapultepec Zoo, fil-Belt tal-Messiku (Olney & Ellis, 1993).
Distribuzzjoni
Il-fenek tal-vulkan huwa speċi endemika tal-Messiku u jgħix fuq il-ġnub tal-vulkani Iztaccihuatl, Pelado, Popocatépetl u Tlaloc f'għoli bejn 2,800 u 4250 metru ġo foresti tal-pinu fejn jikber ħafna ħaxix taħt is-siġar u f'artijiet b'ħagar vulkaniku li jissejħu assi transversali neo-vulkaniċi.
Qamar
Il-qamar huwa l-unika satellita naturali tad-dinja. Jorbita l-pjaneta tagħna minn 350,000 għal 400,000 km; jakkumpanja d-dinja fit-tidwir madwar l-istilla tax-xemx. Ġieli jissejjaħ Luna (mill-kelma Latina għal qamar), jew Selene. Is-simbolu tal-qamar hu nofs qamar ( Unicode: ☾). Minbarra l-kelmtejn qamri u lunari, it-termini Selene/Seleno- u Ċinzjan (ismijiet l-allat Selene u Ċinzja) jirreferu wkoll għall-qamar (aposelene, selenoċentriku, selenografija, periċinzjan, eċċ.). Id-dijametru tal-qamar huwa madwar kwart ta’ dak tad-dinja. Is-satelliti naturali tal-pjaneti l-oħra huma wkoll msejħa qmura bħall-qamar terrestri. Il-qamar huwa l-uniku korp ċelesti (barra d-dinja) li fuqu rifes il-bniedem.
thumb|300px|Xi dettalji tas-sistema Art-Qamar. Barra r-radju ta' kull oġġett, jintwera wkoll ir-radju mill-[[bariċentru Art-Qamar. Xbiegħat minn NASA. Informazzjoni minn NASA. Il-Pjaneti m'humiex sferi u l-orbiti m'humiex ċrieki perfetti, għalhekk in-numri huma biss indikattivi. Il-pjan orbitali tal-Qamar jippreċedi madwar l-Art f' ċiklu ta' 18.6-il sena. L-assi tiegħu jinstab mit-Tielet Liġi ta' Cassini.]]
Struttura u kompożizzjoni
Minkejja li ħafna iżgħar mill-pjaneti l-oħra, il-qamar jista' jitqies bħala terrestri. Jista' jkun li għandu qalba solida tal-ħadid, inqas minn 360 km. Fuq din il-qalba nsibu l-mantell, li jesa' madwar id-90% tal-volum tas-satellita. In-nuqqas ta' qalba fluwida jispjega għala l-qamar għandu kamp manjetiku dgħajjef. Il-krosta tvarja fil-ħxuna minn ftit għexieren ta' kilometri taħt il-marja għal aktar minn 100 km fl-għoljiet. Fejn hemm fondoq, il-krosta tant iddgħajfet minn taħt li l-mantell tqabbeż 'il barra u kisser qiegħ il-fondoq. F'dawn il-punti, il-materjal tal-mantell l-iżjed dens jipproduċi il-flutwazzjonijiet fil-kamp gravitazzjonali; dawn ir-reġjuni ta' gravità ogħla huma magħrufa bħala konmas.
Fl-atmosfera lunari nstabu l-gassijiet elju, neon, argon, u radon. Billi kważi m'għandux atmosfera, m'hemm l-ebda tip ta' tħassir fuq is-superfiċi lunari. Il-qamar mhux protett la mir-riħ solari u lanqas mill-impatti mikrometeoritiċi.
Minħabba n-nuqqas ta' atmosfera, is-superfiċi qamrija tbati minn temperaturi estremament baxxi billejl u temperaturi estremament għoljin matul il-jum. Jingħad li fil-pol tan-Nofsinhar-Fondoq Aitken (l-ikbar u l-iktar fondoq għoli magħruf fis-Sistema Solari kollha) jistgħu jeżistu xi ammonti ċkejkna ta' ilma ffriżat; id-dawl tax-xemx qatt ma mess il-pol tan-Nofsinhar-Fondoq Aitken.
Għamlet wiċċ il-qamar
Meta nħarsu lejn il-qamar minn din id-dinja mingħajr strumenti ottiċi, nilmħu reġjuni skuri li huma l-marja (singular mare; bil-Malti, ibħra), imħalltin u mferrxin ma' reġjuni oħra aktar ċari. Kien darba maħsub li dawn il-marja kienu ibħra likwidi iżda t-teleskopji wrew li huma arji ta' lava bażaltika. L-iktar fattizzi ovvji tal-qamar huma l-krateri tal-impatti. Dawn ivarjaw minn ħofor żgħar magħmula minn mikrometeoriti għall-ikbar fondoq ta' 'l fuq minn elf kilometru.
Il-materjal li nbeżaq mill-impatti ħoloq krateri oħra sekondarji. Xi krateri għandhom kisja tal-eġekta (materjal) li jifraq għal mijiet ta' kilometri mill-punt tal-impatt. Il-muntanji u l-għoljiet biswit il-ħofor iffurmaw minn boċoċ enormi ta' eġekta li ħarġu mill-impatti prinċipali.
Ħafna mill-krateri huma ċirkulari; minn hawn nindunaw li l-materjal mill-ispazju miftuħ li kkawża l-impatti ġie ivvaporizzat u kienet din ir-raġuni li xi krateri ġew imħaffra.
Għamliet vulkaniċi
Apparti mill-krateri tal-impatti, fuq il-qamar insibu wkoll ħofor li ġew magħmula minn attività vulkanika kmieni fl-istorja qamrija. Fost dawn il-fondoqijiet ta' min isemmi Summit u Rimless. Iżda l-akbar prova ta' attività vulkanika bikrija huma l-marja. Dawn iffurmaw meta impatti ġganteski seħħew fuq is-superfiċi lunari u ħallew ħofor kbar, żbroffaw il-vulkani u l-lava li ħarġet minnhom imliet il-krateri.
Tagħrif ieħor
Il-ġibda gravitazzjonali tal-qamar fuq id-dinja tikkawża l-frugħ u l-mili tal-baħar. L-istess effett fuq il-qamar jikkaġuna l-qofol tal-marea: il-perjodu rotazzjonali tiegħu huwa l-istess bħaż-żmien li jieħu biex jorbita madwar id-dinja. B'riżultat ta’ dan, aħna naraw dejjem l-istess parti ta’ wiċċ il-qamar. Bħalma l-qamar idur mad-dinja, partijiet differenti minn wiċċu jiġu mdawla mix-xemx, u dan iwassal għall-fażijiet lunari. Il-qamar jista’ jaffettwa drastikament l-iżvilupp u l-ħajja fuq id-dinja billi jimmodifika t-temp. Xhieda paleontoloġika u simulazzjonijiet bil-kompjuter juru li t-tmejjil tal-assi terrestri jiġi stabbilit mill-interazzjonijiet tal-marea mal-qamar. Xi teoriċi jsostnu li mingħajr din l-istabbilizzazzjoni kontra l-koppji applikati mix-xemx u l-pjaneti lin-nefħa ekwatorjali tad-dinja, l-assi rotazzjonali jistgħu jkunu instabbli għall-aħħar, bħalma jidher li hu għal Marte. Billi l-qamar huwa qrib id-dinja, tant li jidher kważi daqs tax-xemx (ix-xemx hija 400 darba ikbar mid-dinja iżda l-qamar hu 400 darba eqreb), dan jippermetti l-eklissi totali u anulari tax-xemx. thumb|right|Tlugħ l-Art hekk kif jidher mill-qamar fuq [[Apollo 8, l-24 ta' Diċembru 1968]]
Oriġini lunari
thumb|left|Animazzjoni fuq il-formazzjoni tal-qamar (ipoteżi) L-iżjed teorija aċċettata dwar l-oriġini tal-qamar hija t-teorija tal-impatt ġgantesk, li tgħid li ġie ffurmat minn ħabta ta’ protopjaneta d-daqs ta’ Marte mad-dinja bikrija. Din l-ipoteżi tispjega (flimkien ma’ affarijiet oħra) in-nuqqas relattiv ta’ ħadid u elementi volatili fil-qamar, u l-fatt li l-kompożizzjoni tiegħu hija kważi l-istess bħal dik ta’ wiċċ id-dinja.
Il-qamar bħala satellita tad-dinja għall-komunikazzjoni
'Earth-Moon-Earth' (EME) hija forma ta' komunikazzjoni bir-radju fejn is-sinjali mid-dinja jintbagħtu lejn il-qamar u dawn jiġu riflessi mill-wiċċ tal-qamar lura lejn id-dinja. Din is-sistema tintuża mid-dilettanti tar-radju.
Fażijiet lunari
Il-qamar idur dawra sħiħa madwar id-dinja kull xahar. F'dan il-perjodu, il-ġeometrija bejn it-tliet korpi - id-dinja, il-qamar, ix-xemx - tinbidel. Il-qamar jidher biss meta d-dawl tax-xemx jaqa' fuqu. F'qamar mitluf, xejn ma jkun jidher mis-satellita naturali tad-dinja għax tkun qiegħda bejnha u x-xemx, bid-dawl kollu tagħha jaqa' fuq il-parti tas-superfiċi lunari li ma tidhirx mid-dinja. L-isbaħ għamliet tal-qamar jidru fit-terminatur, il-linja bejn il-lejl u n-nhar.
Eklissi lunari
Xi kultant, il-qamar jgħaddi minn quddiem id-dell tad-dinja; dan ma jiġrix kull qamar kwinta għaliex il-qamar ma jdurx mad-dinja fuq l-istess pjan kif hija torbita madwar ix-xemx (eklittika), iżda meta l-qamar idur fuq l-istess pjan tal-eklittika, isseħħ l-eklissi lunari.
Il-bniedem fuq il-qamar
Total ta' 12-il persuna niżlu fuq is-superfiċi qamrija bejn l-1969 u 1972. Dawn l-astronawti żaru sitt reġjuni u ġabu magħhom fuq id-dinja 382 kg ta' materjal lunari.
Qabel il-missjoni Apollo, wiċċ il-qamar kien attentament studjat minn vetturi spazjali Sovjetiċi u Amerikani. Darba minnhom, waqt wieħed mid-diskorsi tiegħu, il-President Amerikan John F. Kennedy wiegħed li l-bniedem kien se jitla' fuq il-qamar qabel l-1970 u minn dak il-ħin bdiet il-ġirja għall-ispazju.
L-ewwel sitt Apollojiet intużaw bħala prova, u b'xorti ħażina tliet astronawti tilfu ħajjithom waqt esperimenti fuq id-dinja, imma s-suċċess fl-aħħar wasal meta Buzz Aldrin u Neil Armstrong ħarġu barra mill-vettura spazjali u għamlu l-ewwel passi fuq il-qamar fiż-żona msemmija Baħar it-Trankwillità fl-1969.
Apollo 14 niżel fl-arja ta' Fra Mauro. L-astronawti tal-aħħar tliet Apollijiet koprew ħafna iktar art minn dawk tal-bidu, u dan għaliex kienu megħjuna mir-rovers spazjali.
Referenzi
Qiegħda fil-ponta ta' lsieni, Ġużè Gatt, Klabb kotba Maltin, 2006.
The Universe, Pam Spence u Iain Nicolson, Publisher:HarperCollins.
Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010 (UEFA) - Grupp 4
Riżultati
<div id="Wales v Ażerbajġan">
<div id="Ażerbajġan v Liechtenstein">
<div id="Finlandja v Ġermanja">
<div id="Finlandja v Ażerbajġan">
<div id="Ġermanja v Russja">
<div id="Ġermanja v Wales">
<div id="Russja v Ażerbajġan">
<div id="Ġermanja v Liechtenstein">
<div id="Wales v Ġermanja">
<div id="Ażerbajġan v Wales">
<div id="Ażerbajġan v Ġermanja">
<div id="Ażerbajġan v Finlandja">
<div id="Ġermanja v Ażerbajġan">
<div id="Russja v Ġermanja">
<div id="Liechtenstein v Ażerbajġan">
<div id="Ażerbajġan v Russja">
L-aqwa skorers
F'dan il-grupp ġew skorjati 74 gowl fi 30 logħba, b'medja ta' 2.46 gowls kull logħba.
Elizaveta Mukasei
Lt. Kol. Elizaveta Ivanovna Mukasei (Russu:Елизаве́та Ива́новна Мукасе́й; 21 ta' Marżu 1912, Ufa – 19 ta' Settembru 2009, Moska ) kienet spijja Sovjetika magħrufa b'isem ikkodifikat ta' Elza. Flimkien mar-raġel tagħha Mikhail Mukasei (li l-isem tal-kodiċi tiegħu kien Zephyr), hija ħadet sehem f'numru ta' operazzjonijiet koverti fl-Ewropa tal-Punent u l-Istati Uniti mill-1940ijiet sas-1970ijiet. Hija mietet fid-19 ta’ Settembru, 2009 f’Moska fl-età ta’ 97 sena. Żewġha miet fid-19 ta' Awwissu, 2008, fl-età ta’ 101.
FK Garliava
Unuri
<...>
Skeda tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008
Din hi lista kronoloġika tal-logħob tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008. Il-ħinijiet kollha huma dawk lokali (UTC+2).
Banine
Umm-El-Banine Assadoulaeff (Umm El-Banu Äsâdullayeva) (twieldet fit-18 ta' Diċembru 1905 – mietet fit-23 ta' Ottubru 1992) kienet kittieba Franċiża ta' dixxendenza Ażerbajġana li kitbet bil-psewdonimu ta' Banine.
Bijografija
Il-miljunarju Ażerbajġan Musa Nagiyev kien in-nannu tagħha u kienet bint in-negozjant u l-politiku Ażerbajġan Mirza Asadullayev.
Banine emigrat lejn Franza fl-1923 biex issegwi lil missierha, eks Ministru fil-gvern tar-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan (Diċembru 1918-April 1920). Hija marret tgħix f'Istanbul fejn abbandunat lil żewġha li kienet sfurzata tiżżewweġ fl-età ta' ħmistax-il sena u mbagħad ħarbet lejn Pariġi. Hemmhekk, wara ħafna snin, konoxxenti letterarji, inklużi Henry de Montherlant, Nikos Kazantzakis, u André Malraux ħeġġewha tippubblika x-xogħol tagħha.
Aktar tard Banine ddedikat ħajjitha biex tintroduċi l-istorja u l-kultura tal-Ażerbajġan fi Franza u fl-Ewropa. L-iktar kitbiet famużi tagħha huma l-Ġranet Kawkasi u l-Ġranet Pariġini. Banine, li kienet il-ħabiba tal-kittieb Ġermaniż Ernst Jünger u r-Russu Ivan Bunin, tirrakkonta l-konverżjoni tagħha għall-Kattoliċiżmu Ruman fil-kotba tagħha.
Banine ppubblikat diversi artikli dwar is-sitwazzjoni fl-Ażerbajġan. Hija mietet f'Ottubru 1992. L-obitwarju tagħha fil-gazzetta Le Figaro sejħilha "waħda minn dawk il-personaġġi ta' La vie romanesque li jaqsmu seklu, jiġbdu bħal kalamita lill-figuri singulari kollha ta' żminijiethom".
Kassisa
Il-kassisa, Ribes nigrum hi speċi ta' Ribes indiġena fl-Ewropa ta' Fuq u fl-Asja, u hi perenni.
Il-kassis jikber f'arbuxxelli żgħar għoljin bejn 1-2 m. Il-weraq tagħhom huma alternati, sempliċi, bejn 3-5 ċm twal u wisgħin, u palmati maqsumin f'ħames tebqiet bit-truf bis-snien. Il-fjuri huma bejn 4-6 mm fid-dijametru, b'ħames petali b'lewn minn aħdar ħamrani sal-kannella; dawn dawn joħorġu f'raċemi bejn 5-10 ċm twal.
Ix-xtieli mill-Ażja kultant jiddistingwuhom bħala varjetà separata, Ribes nigrum var. sibiricum, jew anki bħala speċi distinta Ribes cyathiforme.
Kultivari
Hemm kultivari ħafna tal-kassis, fosthom: Amos Iswed, Ben Alder, Ben Avon, Ben Connan, Ben Dorain, Ben Gairn, Ben Tama, Ben Lomond, Ben Loyal, Ben More, Ben Sarek, Ben Tirran, Ben Zona, Big Ben, Boskoop Giant, Cotswold Cross u Wellington XXX.
Varjetajiet ġodda qed jiġu żviluppati kontinwament biex tissaħaħ it-tolleranza għall-ġlata u r-reżistenza għall-mard u jittejjeb il-ħsad bil-magna, il-kwalità tal-frott, il-kontenut nutrittiv u togħma tal-frott. Żewġ kultivari ġodda li ħarġu mill-programm tat-tnissil tal-kassis f'British Colombia, il-Kanada - Blackcomb u Tahsis - intgħażlu għall-immunità li għandhom għall-fungu tal-arżnu, Cronartium ribicola, u t-tolleranza għall-ġlata.
Fil-Finlandja jikkoltivaw varjetajiet li jipproduċu frott aħdar, ta' togħma inqas qawwija u iżjed ħelwa mill-kassis tipiku. Dan jissejjaħ viherherukka.
Kultivazzjoni
Hu importanti ħafna li jkun hemm eradikazzjoni kompluta tal-ħaxix ħażin għal staġun sħiħ qabel it-tħawwil. Hu rakkomandat li jintużaw l-erbiċidi għall ħaxix ħażin. Barra minn hekk il-ħamrija għandha tiġi ttestjata għan-nematodi; jista' jkun hemm bżonn il-fumigazzjoni fejn hemm preżenza sinifikanti ta' nematodi li jġorru l-virus.
Hu importanti li jkun hemm biżżejjed irrigazzjoni u skulatura tal-ilma qabel wieħed jaħseb biex iħawwel.
Il-kontroll tal-ħaxix ħażin – Il-kultivaturi jistgħu jużaw "mulch" organiku (fosthom serratura u tiben), plastik oħxon miksi bil-"mulch" organiku, jew kanvas bħala mezz kontra l-ħaxix ħażin. Jekk jintużaw xi erbiċidi kimiċi, wieħed għandu jiċċekkja mal-awtoritajiet biex jiżguraw l-użu ta' dawn is-sustanzi hu reġistrat u xieraq. Iż-żbir – Iż-żbir annwali tal-friegħi u r-rimjiet qodma li huma inqas minn ~45 grad mal-art huwa importanti għall-kura tal-uċuħ u għall-ħsad bil-magna. Spiss jiġri li meta ż-żbir tar-rimjiet niżlin l-isfel jiġi ttraskurat, il-piż tal-frott li jkollhom jegħlibhom u jniżżilhom mal-art u l-frott ikollu l-ħsara jew jitħassar. Iż-żbir jista' jsir bl-idejn jew mekkanikament.
Mard
Il-pjanti tal-familja Ribes huma ibatu minn bosta mardiet, fosthom l-aktar prominenti huma Cronartium ribicola u l-moffa. Però hemm Però hemm ġew żviluppati u qed jiġu żviluppati varjetajiet li jirreżistu xi wħud minn dan il-mard.
Hemm ukoll il-marda Drepanopeziza ribis, iżda din normalment mhijiex problema serja għall-varjetajiet żviluppati permezz ta' programmi tat-tnissil prominenti.
Nurijenti u Fitokimiċi
Il-frott fih ammont straordinarju ta' vitamina C (302% tal-valur ta’ kuljum irrakomandat kull 100 g. Għandu wkoll livelli tajbin ta' potassju, fosfru, ħadid u Vitamina B5, u firxa wiesgħa ta' nutrijenti essenzjali oħra (ara t-tabella tan-nutrijent fuq il-lemin).
F'xi esperimenti tal-laboratorju ntwera li xi fitokimiċi oħra fil-frott (polifenoli/antoċiani) għandhom potenzjal li jinibixxui l-mekkaniżmi tal-infjammazzjoni li huma suspettati li għandhom x’jaqsmu mal-bidu tal-mard tal-qalb, kanċer, infezzjonijiet mikrobjali jew mard newroloġiku bħall-marda ta' Alzheimer. . L-antoċiani prinċipali fil-lbieba tal-kassis delfinidina-3-O-glukoside, delfinidina-3-O-rutinoside, ċianidina-3-O-glukoside, u ċianidina-3-O-rutinoside li jibqgħu fil-meraq konċentrat fost polifenoli oħra li għadhom ma ġewx identifikati.
Iż-żejt miż-żerriegħa tal-kassis huwa rikk f’ħafna nutrijenti, speċjalment il-vitamina E u diversi aċti grassi mhux saturati fosthom l-aċtu alfa-linoleniku u l-aċtu gamma-linoleniku. Fi studju pilota fuq in-nies, id-dermatite atopika naqset fit-trabi mredda' minn ommijiet li kienu jieħdu ż-żejt taż-żerriegħa tal-kassis meta l-ulied baqgħu jieħdu ż-żejt għal aktar minn sentejn.