cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karin Grech
L-Investigazzjoni
Minkejja li għaddew ħafna snin, il-każ għadu u mhux solvut u għadu mhux stabbilit min wettaq id-delitt, l-investigazzjonijiet tal-pulizija fuq il-każ għadhom għaddejjin, u-Inkjesta Maġisterjali għadha miftuħa. Mill-2008 'l hawn, il-Pulizija kienet qiegħda tkellem grupp ta’ persuni li fl-investigazzjonijiet ta' qabel, ma kinux ġew interrogati mill-Pulizija.
Fl-2009, il-ġurnal It-Torċa irraporta li l-Pulizija Maltija tefgħet għajnejha fuq numru żgħir ħafna ta’ tobba Maltin residenti fl-Ingilterra, li kienu magħrufa għar-rabtiet fil-qrib mal-Partit Nazzjonalista fiż-żmien l-istrajk tat-tobba tal-1977. Irraporta ukoll li kienu investigati wkoll kitbiet fil-British Medical Journal li dehru fl-1977.
Kumpens lill-familja
Sadanittant, fl-aħħar ta' Novembru 2010, il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili ordnat lill-Prim Ministru, bħala l-Kap tal-Gvern Malti, biex jagħti s-somma ta’ €419,287 lill-Professur Edwin Grech u lill-familja tiegħu bħala kumpens għall-qtil politiku ta’ Karin. Fil-kummenti tiegħu għal din l-aħbar, il-Professur Grech qal li din tiftaħlu ħafna bibien fl-investigazzjoni tiegħu biex jgħin lill-Pulizija tasal għall-qattiel jew qattiela. Fl-istess waqt, huwa wera diżappunt kbir għall-mod kif il-Pulizija investigat il-qtil ta’ bintu.
L-Imħallef Raymond Pace, li ppresieda l-kawża, fisser in-nuqqas tal-Gvern milli jagħti kumpens għal dawn is-snin kollha bħala trattament diskrimi­natorju fuq bażi politika. Fis-sentenza tiegħu, l-Imħallef għamilha ċara li d-delitt seħħ bħala konsegwenza tas-servizzi li l-Professur Grech ta lill-Gvern Malti u fisser id-deċiżjoni tal-Gvern li jirrifjuta li jagħti kumpens bħala aġir diskrimintorju.
Delitt mediku-politiku
L-Imħallef Pace sostna li mill-provi, jirriżulta li l-Gvern ikkumpensa lil diversi persuni li spiċċaw vittmi minħabba ċirkostanzi pubbliċi għax taw servizz lill-Gvern jew minħabba li sofrew atti vjolenti, madankollu naqas milli jagħmel l-istess mal-familja Grech. Huwa sostna li d-delitt ta’ Karin Grech kien wieħed ta’ natura mediko-politika, frott tal-klima partikolari li nħolqot fil-kwistjoni industrija­li bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni Maltija tat-Tobba.
Żied jgħid li d-deċiżjoni tal-Professur Grech li jaċċetta li jkompli jaqdi lill-pubbliku bis-servizzi mediċi tiegħu kienet suġġett ta’ tensjoni kbira għalih u għall-familja tiegħu.
Iżda l-Gvern ħabbar, ftit tal-jiem wara, li se jappella minn din is-sentenza. Minkejja li qal li se jaċċetta li jħallas il-kumpens, qal li ma jaqbilx mal-Qorti li dan kien każ politiku għax id-delitt għadu mhux solvut u għadu mhux stabbilit min wettaq id-delitt.
Nhar il-11 ta' April 2011, il-Qorti Kostituzzjonali ċaħdet l-appell imressaq mill-Gvern u kkonfermat is-sentenza li kienet tat il-Qorti Ċivili li l-qtil ta’ Karin Grech, li seħħ fit-28 ta’ Diċembru, 1977 kellu motivazzjonijiet mediċi-politiċi.
Għalkemm il-Gvern kien ikkontesta d-dikjarazzjoni li għamlet il-Qorti huwa ħallas il-kumpens lill-ġenituri ta’ Karin Grech. Għaldaqstant, la darba huwa aċċetta, u fil-fatt ħallas il-kumpens, skont il-Qorti Kostituzzjonali, dan ifisser li l-Gvern aċċetta d-dikjarazzjoni li wasslet għall-ordni tal-kumpens u għalhekk ma jistax jikkontesta iktar id-dikjarazzjoni li ngħatat.
Għibien ta' Evidenza?
Nhar is-17 ta' Novembru 2017, xahar waral-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia, il-familja ta’ Karin Grech, ressqet protest ġudizzjarju fejn qed iżomm lill-Avukat Ġenerali, il-Kummissarju tal-Pulizija u d-Direttur Ġenerali tal-Qrati responsabbli għall-għibien ta’ evidenza meqjusa bħala kruċjali.
Iżda ġimgħa wara, il-Kummissarju tal-Pulizija, l-Avukat Ġenerali u d-Direttur Ġenerali tal-Qrati tal-Ġustizzja sostnew li mhux vera ntilfet xi evidenza ewlenija mill-każ tal-assassinju ta’ Karin Grech. Huma argumentaw bi tweġiba lill-Qorti li s-suspetti huma infondati. Żiedu jgħidu li minn investigazzjonijiet li saru, dawn id-dokumenti għadhom fil-pussess tal-Maġistrat Inkwirenti.
Il-Każ tat-Tabib Paul Chetcuti Caruana
Paul Chetcuti Caruana, tabib u Membru Parlamentari Laburista bejn l-1976 u l-1981, kien irċieva bil-posta bomba li ma ħaditx fl-istess jum u ħin li pakkett simili kien impustat lit-Tabib Edwin Grech u li kienet qatlet lil bintu Karin. Bdew jinxterdu xnigħat li għax ma ħaditx il-bomba li kien irċieva Chetcuti Caruana, kien hu li għamel il-bomba li qatlet lil Karin Grech.
F'intervista li ta fl-2007, Chetcuti Caruana meta mistoqsi jafx min qatel lil Karin Grech wieġeb: “Fid-Depot naħseb jafu min hu u naħseb anki f’Tal-Pietà jafu min hu.” Qal li skond ma qalulu l-esperti l-bomba tiegħu ma ħaditx għax kien hemm xi molol imsaddin, u stqarr li hu kien se jkun “vittma ta’ frame-up mill-Pulizija” fuq dan il-każ, u akkuża lill-esperti ta’ Scotland Yard li għenu fl-investigazzjonijiet li kienu “kważi viċin li jkomplu bil-frame-up.”
Qal li fl-1991 kien hemm tentattiv li jerġa’ jsir frame-up fuqu meta programm televiżiv kien reġa’ qabad il-każ u kien wassal biex il-Pulizija televa l-marki tal-pala ta’ idejn it-tabib biex tqabbilhom ma’ dawk elevati minn fuq il-karti li kienu mgeżwra l-pakketti splussivi li ntbagħtu fl-1978, iżda spjega li kollox kien reġa’ waqa’ fil-muta wara li l-marki tal-id la qablu ma’ tiegħu u lanqas ma’ ta’ Reginald Cini li kien jgħix fl-Awstralja.
Il-Politiċi
Fil-Parlament, nhar id-19 ta’ Ġunju 1985, il-Kap tal-Oppożizzjoni Eddie Fenech Adami meta kien qiegħed iwieġeb għall-intervent tal-Ministru Laburista Alex Sciberras Trigona, kien qal: "Ngħidlek xi darba dwar Karin Grech, meta nkunu aħna fil-Gvern ngħidlek min, tikkonfondix. Nagħmlu l-investigazzjonijiet bis-serjetà u ngħidlek, mela le!"
Wara l-bidla fil-Gvern fl-1987, il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami kien ta struzzjonijiet lill-Pulizija biex jagħtu prijorità lil numru ta’ każijiet fosthom il-każ ta’ Karin Grech, iżda tul is-snin qatt ma tressaq ħadd il-qorti fuq il-każ. F'intervista li Fenech Adami ta fl-2010 huwa qal li hu kien għamel dak kollu possibbli biex il-każ ikun solvut.
Fl-2009, il-Mexxej Laburista Joseph Muscat qal li "l-qtil ta' Karin Grech u l-qtil ta' Raymond Caruana, kienu delitti li saru minħabba intolleranza politika. Din l-intolleranza hija marda kiefra li l-poplu Malti u Għawdxi għandu jibqa’ jikkumbatti. Lil hinn mill-politika partiġġjana, f'dawn id-delitti ma nxteridx demm blu jew aħmar, imma demm innoċenti."
Waqt li ddeskriva l-appell tal-Gvern bħala wieħed insensittiv u li offenda kemm lil kull min huwa ta’ rieda tajba kif ukoll lill-familja Grech, il-Partit Laburista qal li l-fatt li l-appell kien miċħud mhux biss juri kemm il-Gvern kien żbaljat meta baqa’ jirrifjuta li jaċċetta li d-delitt kien marbut max-xogħol tal-Professur Grech imma wkoll li l-Gvern “sabbat il-bieb” f’wiċċ dawk kollha li matul is-snin għamlu sforzi kbar biex iġibu l-għaqda fil-pajjiż.
Sptar u Monument
F'San Ġwann, hemm Ġnien Karin Grech, b'monument tagħha fih. Ta' kull sena, fl-anniversarju tal-qtil tagħha, il-Partit Laburista itella' programm ta' tifkira f'ġieħha bil-preżenza tal-qraba tagħha.
Poeżija ta' Oliver Friggieri
Fil-poeżija tiegħu "Karin u Raymond", il-poeta Oliver Friggieri ‘jżewweġ’ fil-ġenna lil Karin Grech u lil Raymond Caruana (li nhar is-6 ta’ Diċembru 1986, inqatel meta kien fil-każin Nazzjonalista tal-Gudja u xi ħadd mhux magħruf spara tiri fuq il-każin). Iżewwiġhom fil-ġenna, fejn minn hemm fuq qed jgħassu biex ma jerġax jiġri dak li ġara lilhom.
Karin u Raymond
Hawn fuq iltqajna t-tnejn għall-ewwel darba,
għarajjes li ssaħħarna minn xulxin,
għarajjes li m’hemm xejn li se jifridna,
għarajjes li noħolmu bil-Maltin.
Id’id għarajjes bojod li nittajru
fi żwieġ li ma jixjieħx matul iż-żmien,
żewġ kwiekeb li nittawlu kull flgħaxija
u ngħassu fuqkom dejjem, kullimkien.
Għassiesa t-tnejn mill-għoli fejn ninsabu,
għassiesa li ma norqdu qatt u qatt,
għassiesa biex id-demm li xerridn’aħna
ma jerġa’ jxerrdu ħadd u ħadd u ħadd.
Hemm ħolma bajda fl-għerusija tagħna
li ma jħassarha b’xejn ebda kulur,
hemm ħolma li m’hix blù w anqas m’hi ħamra,
hemm ħolma li fi żwieġ biddlet dulur.
Hemm salm li kiber fina biex nessiena
kull weġgħa, kull tifkira, kull lament,
hemm vleġġa li trid tinfed lill-qlub kollha
f’kull dar, f’kull triq, f’kull sqaq, f’kull parlament.
Hemm blata taħt għajnejna li nonġruha
filgħodu w filgħaxija t-tnejn id f’id,
hemm gżira li nsaqquha biex sa fl-aħħar
minn hawn narawha tikber f’nazzjon ġdid.
Bl-imħabba jħabbtu qlubna taħbit wieħed,
l-imħabba nitolbukom biex dal-kalċi
li xrobna ma nkunux xrobnieh għalxejn.
Hemm kmandament li tnissel miż-żwieġ tagħna
biex dawn id-dmija mxerrda ma jinħlewx,
ktibnieh bid-demm, tgħallmuh w għallmuh ‘l uliedkom:
Karl Chircop
Karl Chircop (7 ta' Awwissu 1965 – 12 ta' Ottubru 2008) kien tabib u politiku. Kien membru tal-Parlament f'isem il-Partit Laburista mill-1996 sal-2008, u serva ta' Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Politika Soċjali u s-Saħħa.
Mewt
Il-Prim Ministru Lawrence Gonzi qal li Karl Chircop “kien politiku eżemplari b’impenn soċjali qawwi u meqjus fi kliemu biex ifittex li jagħmel il-ġid lil ħaddieħor. Kelli l-opportunità insegwi, niddiskuti u niddjaloga ma’ Karl Chircop, billi meta kont Viċi Prim Ministru u ministru responsabbli mill-politika soċjali, Karl kien isegwi dan il-qasam, inkluż l-impjiegi. Fih dejjem rajt politiku li ried jara titjib soċjali. Kien jagħmel argumenti raġunati biex inħarsu ’l quddiem. Nibqa’ niftakar lil Karl bħala politiku li ta servizz. Dak li qiegħda tagħmel il-familja tiegħu li tara x’organi jistgħu jingħataw hu simbolu tal-altruiżmu li emmen u wettaq Karl bħala missier, ħabib, tabib u politiku. F’dan il-mument diffiċli ħsibijieti huma ma’ martu, uliedu, ommu u qraba tiegħu... Karl kien jiddibatti b’ċertu stil bi tbissima, imma avolja kien jaf ikun iebes, imma kien eleganti fl-ebusija tiegħu. Huwa kien jagħmel dan b’sens ta’ dikazzjomni lejn il-valuri li kien jemmen fihom. Karl kien rappreżentant dinjituż u ġenwin... Avolja ninqasmu fil-poilitika, imma konna naqsmu l-istess valuri. Ma’ Karl kont komdu niddibatti u nargumenta għax kien xi ħadd li kellu ħafna valuri komuni... Kien bniedem sensittiv u jħoss dak li jgħid u jgħidu bi preparazzjoni. Dak li jiddiskuti kien jagħmlu b’sensittività kbira. Karl kien jitkellem mill-esperjenza personali tiegħu, mill-preofessjoni tiegħu ta’ tabib. Meta kont tisimgħu jitkellem, kien jitkellem mill-esperjenzi li jgħaddi minnhom... Karl, fis-snin li qatta’ fil-Kamra tar-Rappreżentanti u fil-Partit Laburista, nistgħu ngħidu li Karl ta’ kontribut ta’ sustanza biex il-pajjiż jimxi aktar ’il quddiem. Dan huwa mument ta’ dwejjaq, imma meta tħares lejn il-pożittiv, is-sofferenza li għad-diet minnha l-familja tiegħu, forsi jitaffew ftit minn dan il-ħsieb. Inwassal il-kondoljanzi lill familja tiegħu, lill-mara u lill-uliedu, u naċċerthom li se jsibuna magħhom f’dak li jkollhom bżonn."
Il-Mexxej Laburista Joseph Muscat qal hekk fuq Chircop: "Il-karriera politika ta’ Karl dejjem kienet karatterizzata mill-altruwiżmu u minn sens kbir ta’ servizz liċ-ċittadin. Huwa kien iħoss is-sejħa li jgħin lil kulħadd, speċjalment lil dawk l-aktar fil-bżonn. Dan kien jagħmlu kemm fil-professjoni medika kif ukoll fil-qasam politiku bħala rappreżentant tal-poplu, kif jistgħu jixdhu mijiet ta’ familji. Karl kien jieħu xogħlu b’serjetà kbira, isegwi l-iżviluppi fis-setturi li għalih kien responsabbli u jieħu attitudni pożittiva. Il-ftit ġimgħat li għamel fl-aħħar rwol li kellu bħala Kelliem Ewlieni għas-Saħħa, settur li kien tant għal qalbu, huma prova ċara ta’ dan. Tlifna ħabib ġenwin li kien jaħdem biex jgħaqqad u jferraħ. Ħabib li miegħu tista‘ titkellem, li lest li jisma’ u li jgħin. Ħabib li għex il-prinċipji tal-ġustizzja soċjali. Personalment, tlift wieħed mill-ħbieb il-kbar tiegħi. Minkejja li kont konxju tad-diffikultajiet enormi li kien qed jiffaċċja fl-aħħar ġimgħat ta’ kura, qatt ma qtajt qalbi li nistgħu nerġgħu naraw lil Karl magħna, b’mod jew ieħor. Sfortunatament, ma kellux ikun hekk. Il-ġest tal-familja Chircop li toffri l-organi ta’ Karl għad-donazzjoni jirrifletti l-altruwiżmu li kkarterizza l-ħajja ta’ Karl. B’hekk Karl ried ikun ta’ servizz għall-proxxmu sa l-aħħar nifs. F’ismi u f’isem il-Partit Laburista, nagħti l-kondoljanzi tiegħi li Adriana, lil erba’ uliedu Jan, Francesca, Christian u Keith, lil ommu Marion u l-kumplament tal-familja."
Il-Funeral
Il-Funeral ta' Chircop sar is-Sibt 18 ta' Ottubru 2008, filgħodu. Mill-Isptar Mater Dei, il-kadavru tiegħu ittieħed għall-aħħar darba quddiem il-Kwartieri Ġenerali tal-Partit Laburista. Hemmhekk sab jilqgħuh il-Mexxej Laburista u Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat flimkien mal-Grupp Parlamentari Laburista, il-membri tal-Amministrazzjoni tal-Partit Laburista u l-membri tal-Eżekuttiv Nazzjonali. Joseph Muscat poġġa bukkett fjuri fuq it-tebut, għannaq miegħu lill-mara ta’ Karl, Adriana, imbagħad lissen il-kliem "Grazzi Karl" u l-folla sellmet lid-Deputat Laburista permezz ta’ minuta silenzju. Ivan Grech tal-grupp Winter Moods, flimkien mal-kitarrist tiegħu kantaw ‘live’ il-kanzunetta "Marigold." Minn quddiem iċ-Ċentru Nazzjonali, il-funeral kompla għaddej fi triqtu għat-Telgħa ta’ Kordin f’Raħal Ġdid minn fejn beda korteo funebri għall-Knisja ta’ Kristu Rè.
It-tebut ta’ Karl inġarr lejn il-knisja minn dawk l-aktar qrib tiegħu. Imbagħad segwietu, folla enormi fil-pjazza ta’ Raħal Ġdid, fejn dinjitarji, qraba, kollegi u ħbieb tiegħu imxew miegħu sa fuq iz-zuntier tal-knisja. Kienu eluf dawk li kienu preżenti għall-aħħar tislima lil Dr Karl Chircop. Il-quddiesa tqaddset minn Monsinjur Victor li kien emozzjonat ferm. Fl-omelija tiegħu qal li Karl, fil-ħajja qasira tiegħu, 18-il sena bħala tabib u 13-il sena membru parlamentari, offrilna mudell ta’ nisrani integru li għaraf isarraf it-twemmin tiegħu f’qadi bla serħan biex iferraħ u jqawwi l-qlub.
Fost id-dinjitarji li attendew għall-funeral, kien hemm il-President ta’ Malta Eddie Fenech Adami, l-Ispeaker Louis Galea, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, il-Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat kif ukoll diversi membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra, u rappreżentanti ta’ diversi għaqdiet.
Il-quddiesa ġiet ikkonċelebrata mid-Direttur tal-Caritas Monsinjur Victor Grech mgħejjun mill-Kappillani tas-sitt lokalitajiet li jiffurmaw ir-Raba’ Distrett minn fejn Karl kien elett bħala Membru Parlamentari.
Kienu preżenti wkoll l-Isqof ta’ Għawdex Mario Grech, kif ukoll l-Arċisqof Emeritus Ġużeppi Mercieca u mill-Vigarju Ġenerali Monsinjur Annetto Depasquale. L-Arċisqof ta’ Malta Pawl Cremona O.P ma setax jattendi peress li kien Ruma.
Lista tal-għasafar ta' Malta
L-ispeċi li jidhru kultant huma inklużi f'din il-lista u huma mmarkati bl-ittra (K).
Nota fuq ix-xbihat: Infakkru li r-rix tal-għasafar tal-istess speċi jista' jinbidel skont is-sess, l-istaġun u l-ambjent u hawn nagħtu xbieha waħda (u kultant tnejn).
Bugħaddasa
Orndi: Gaviiformes. Familja: Gaviidae
Il-Bugħaddasa huma grupp ta' għasafar akwatiċi li jinstabu f'ħafna partijiet tal-Amerika ta' Fuq u l-Ewropa ta' Fuq. Huma daqs papra kbira jew wiżżu żgħir u meta jkunu qegħdin jgħumu jixbħuhom ftit jew wisq lil dawn, imma ma jiġu xejn minnhom. Hemm 5 speċi ta' bugħaddasa u speċi waħda li tidher f'Malta.
Blonġuni
Ordni:Podicipediformes. Familja:Podicipedidae
Il-Blonġuni huma għasafar għaddasa fl-ilma ħelu ta' daqs mezzan. Għandhom is-swaba ta' saqajhom bil-paletti u huma għawwiema u għaddasa tajbin ħafna. Pero saqajhom qegħdin lura ħafna f'gisimhom u għalhekk huma bla grazzja fuq l-art. Hemm 19-il speċi minnhom madwar id-dinja u 4 jidhru f'Malta.
Garni
Ordni:Procellariiformes. Familja:Procellariidae
Il-familja tal-Procellariidae hi grupp ta' għasafar tal-baħar. Din il-familja hija parti mill-ordni tal-għasafar Procellariiformes (jew ta' mniħirhom tubu).
Il-procellariidae hi l-familja l-aktar numeruża tal-għasafar ta' mniħirhom tubu, u l-aktar diversa. Ivarjaw fid-daqs minn għasafar li huma kbar kważi daqs l-albatru, sal-Pachyptila u l-Halobaena, li huma żgħar daqs l-iżgħar kanġi. Dawn jieklu l-ħut, il-klamari u l-krostaċej, u ħafna minnhom jieklu wkoll l-iskart tas-sajd u l-ħut mejjet. L-ispeċi kollha għandhom il-ħila jħufu għall-ikel fil-bogħod u jagħmlu migrazzjonijiet twal trans-ekwatorjali. Jibqgħu fidili lejn parhom u dejjem jinżlu fl-istess post. Fl-ispeċi kollha, kull par ikollu bajda waħda kull staġun tat-tgħammir. Iż-żmien tal-inkubazzjoni u tat-trobbija tal-frieħ hu eċċezzjonalment twil imqabbel ma' dak ta' għasafar oħra. Hemm 77 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru f'Malta.
Kanġi
Ordni: Procellariiformes. Familja: Hydrobatidae
Il-kanġi (hydrobatidae) jiġu mill-ġarniji (procellariidae) u huma l-iżgħar għasafar tal-baħar. Jgħixu fuq il-krostaċej plantoniċi u ħut żgħir li jaqbdu minn wiċċ l-ilma, is-soltu huma u sseqqru. Meta jtiru jferfru ġwinħajhom u xi minn daqqiet ikunu qieshom friefet il-lejl. Hemm 20 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Pellikani
Ordni: Pelecaniformes. Familja: Pelecanidae
Il-Pellikani huma għasafar kbar tal-baħar li għandhom borża kbira distintiva taħt il-munqar. Bħall-membri l-oħra tal-ordni tal-Pelecaniformes, għandhom erba' swaba magħqudin. Hemm 8 speċi mad-dinja kollha u speċi waħda li tidher Malta.
Suli
Ordni: Pelecaniformes. Familja: Sulidae
Il-familja tas-sulidae fiha għasafar ta’ daqs minn medju sa kbir li jgħixu mal-kosta u li jinżlu sparati meta jogħdsu għall-ħut. Hemm xi 10 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher f’Malta.
Marguni
Ordni: Pelecaniformes. Familja: Phalacrocoracidae
Il-marguni (phalacrocoracidae) huma familja ta' għasafar tal-baħar ta’ daqsijiet minn medji għal kbar li jgħixu fuq il-ħut. Il-kulur tar-rix ivarja imma l-maġġoranza huma kważi suwed kollha, xi speċi huma suwed u bojod u ftit għandhom xi kuluri. Hemm 39 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.
Russetti, agretti u kwakk
Ordni: Ciconiiformes. Familja: Ardeidae
Il-membri tal-familja tal-Ardeidae għandhom għonqhom u saqajhom twal, imma kontra l-għasafar l-oħra ta' għonqhom twil bħaċ-ċikonji u l-ibis itiru b'għonqhom imdaħħal. Hemm 63 speċi mad-dinja kollha u 10 minnhom jidhru Malta.
Ċikonji
Ordni: Ciconiiformes. Familja: Ciconiidae
Iċ-ċikonji huma għasafar kbar, b'għonqhom twil, saqajhom twal, munqar twil u oħxon li jċafċfu fl-ilma. Iċ-ċikonji huma muti u ċ-ċekċik tal-munqar huwa mod importanti biex jikkomunikaw fil-bejta. Il-bejtiet tagħhom jistgħu ikunu kbar u jistgħu jintuzaw għal ħafna snin. Ħafna speċi huma migratorji. Hemm 19-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Ibis u paletti
Ordni Pelecaniformes. Familja: Threskiornithidae
It-threskiornithidae huma familja ta' għasafar kbar tal-art u ċafċafa. Għandhom ġwienaħ wisgħin u twal bi 11-il rixa primarja u xi 20 rixa sekondarja. Għandhom ħila kbira fit-titjir u minkejja l-piż u d-daqs tagħhom kapaċi jħufu ħafna. Hemm 33 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Fjamingi
Ordni: Phoenicopteriformes. Familja: Phoenicopteridae
Il-fjamingi jew fenikottri huma għasafar ċafċafa li jgħixu fi qtajja, is-soltu ta' għoli bejn 0.9 m u 1.5m, li jinstabu fiż-żewġ emsferi tal-Punent u tal-Lvant. Huma iżjed numerużi f’tal-aħħar. Il-fenikottri jgħixu fuq il-krostaċej u l-algi li jgħaddu minn filtru meta jikluhom. Munqarhom li għandu forma stramba hu adattat apposta biex jifirdu t-tajn u l-ħama mill-ikel li jieklu, u jużawh bil-maqlub. Hemm 6 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Papri, wiżż u ċinji
Ordni: Anseriformes. Familja:Anatidae
Il-familja tal-Anatidae fiha l-papri u l-parti l-kbira tal-għasafar tal-ilma li jixbħu l-papri bħall-wiżż u ċ-ċinji. Dawn l-għasafar huma adattati għall-ħajja fl-ilma billi għandhom saqajhom bir-rita, munqarhom ċatt u l-ilma jiżloq minn fuq rixhom għax miksi biż-żejt. Hemm 159 speċi mad-dinja kollha u 30 minnhom jidhru Malta.
Arpa
Ordni: Falconiformes. Familja: Pandionidae
Il-familja Pandionidae fiha speċi waħda biss, l-arpa. L-arpa hi għasfur ta' daqs mezzan mifrux mad-dinja kollha speċjalizzat biex iħuf fl-ajru għall-ħut.
Kuċċard, astuni, avultuni, bugħadam, sparvieri u ajkli
L-Accipitridae hi familja ta’ għasafar tal-priża li fiha l-kuċċard, l-ajkli, l-astuni, il-bugħadam u l-avultuni tad-Dinja l-Antika. Dawn l-għasafar għandhom munqar qawwi mgħawweġ ganċ biex bih iċartu l-laħam mill-priża, saqajn sodi, dwiefer qawwija u vista tajba ħafna. Hemm 240 speċi mad-dinja kollha u 19 minnhom jidhru Malta.
Bisien
Ordni: Falconiformes. Familja: Falconidae
Il-Falconidae hi familja ta' għasafar li jfittxu l-priża binhar. Huma differenti mill-kuċċard, l-ajkli u l-astun fis-sens li joqtlu l-priża bil-munqar minflok bid-dwiefer. Hemm 64 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.
Summien u ħaġel
Ordni: Galliformes. Familja: Phasianidae
Il-Phasianidae hi familja ta' għasafar terrestri fosthom is-summien u l-ħaġel. Dawn ġeneralment huma mbaċċnin (għalkemm jistgħu ivarjaw fid-daqs) u għandhom ġwienaħ wisgħin u qsar. Hemm 155 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.
Graw
Ordni: Gruiformes. Familja: Gruidae
Il-graw huma għasafar b’għonqhom twil u saqajhom twal. Kontra r-russett li jixbħuhom imma ma jiġux minnhom, il-graw itiru b'għonqhom il-barra u mhux miġbud il-ġewwa. Għandhom "żifniet" jew wirjiet ta' namur elaborati (tberrik). Hemm 15-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Gallozz
Ordni: Gruiformes. Familja: Rallidae
Ir-Rallidae hi familja kbira ta’ għasafar ta' daqs minn żgħir għall-mezzan li fiha fost oħrajn il-gallozz. Tipikament jgħixu f’veġetazzjoni folta f'ambjent umdu ħdejn il-lagi, l-art imtajna jew ix-xmajjar. Ġeneralment iħobbu jinħbew u għalhekk diffiċli biex tosservahom. Il-parti l-kbira tal-ispeċi għandhom saqajn sodi bi swaba twal li huma adattati tajjeb għal art rabta u imħarbta. Għandhom gwienaħ qsar fit-tond u huma dagħjfa fit-titjir. Hemm 135 speċi mad-dinja kollha u 10 minnhom jidhru Malta.
Pitarruni
Ordni: Otidiformes.Familja: Otididae
Il-pitarruni huma għasfar kbar tal-art assoċjati l-iżjed ma' kampanja miftuħa niexfa u l-isteppi fid-Dinja l-Antika. Jieklu kollox u jbejtu fl-art. Jimxu sod ħafna fuq saqajn b'saħħithom u swaba kbar, inaqqru huma u sejrin. Għandhom ġwienaħ wisgħin bit-truf "fi swaba" u meta jkunu qegħdin itiru juru disinji impressjonanti. Ħafna minnhom għandhom tberrik (wirjiet tan-namur) interessanti. Hemm 26 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.
Gallina tal-Baħar
Ordni: Charadriiformes. Familja: Haematopodidae
Il-Haematopodidae huma għasafar kbar u storbjużi li jixbħu l-venewwi, b’munqar qawwi biex ikissru u jiftħu l-molluski. Hemm 11-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Xwejjef
Ordni: Charadriiformes. Familja: Recurvirostridae
Ir-Recurvirostridae huma familja ta’ għasafar ċafċafa kbar, fosthom ix-xifa u l-frasservjent. Ix-xifa għandha saqajn twal u munqar twil mgħawweġ 'l fuq. Il-frasservjent għandu saqajn twal ħafna u munqar twil u rqiq. Hemm 10 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Tellerit
Ordni: Charadriiformes. Familja: Burhinidae
It-tellerita hi l-ispeċi tat-tramuntana tal-familja Burhinidae. Dan l-għasfur ċafċaf hu kbir mhux ħażin, però pparagunata mal-membri l-oħra tal-familja għandu daqs mezzan. Għandu munqar b’saħħtu, isfar u iswed, għajnejn kbar sofor (li jagħtuh xeħta "reptiljana" jew "b’għajnejh imqabbżin") u rix kriptiku. Meta jkun qiegħed itir ikun impressjonanti b'marki suwed u bojod. Minkejja li hu klassifikat bħala ċafċaf, il-parti l-kbira tal-ispeċi jippreferu ħabitat miftuħ niexef b’xi art bla ħaxix. Hu għasfur ta' billejl u jgħanni l-għanjiet jgħajtu mbikkija li jixbħu lil dawk tal-gurlini. Jgħix fuq l-insetti u invertebrati żgħar oħra. Hemm 9 speċi tal-Burhinidae u waħda minnhom tidher Malta.
Nankini u perċinjotti
Ordni: Charadriiformes. Familja: Glareolidae
Il-Glareolidae huma familja ta' għasafar ċafċafa li fiha l-perniċjotti li għandhom saqajn qsar, gwienaħ twal bil-ponta u denb twil furketta u n-nankini li għandhom saqajn twal, ġwienaħ qsar u munqar twil bil-ponta mgħawweġ 'l isfel. Hemm 17-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Venewwi, pluvieri u birwin
Ordni: Charadriiformes. Familja: Charadriidae
Il-familja Charadriidae fiha fost oħrajn il-pluvieri, il-venewwi u l-birwin. Huma għasafar ta' daqsijiet minn żgħar sa mezzani b'ġisem kompatt, għonq oħxon qasir u ġwienaħ twal, is-soltu bil-ponta. Jinstabu fil-kampanja miftuħa mad-dinja kollha, l-iżjed fi nħawi ħdejn l-ilma, għalkemm hemm xi eċċezzjonijiet. Hemm 66 speċi mad-dinja kollha u 14 minnhom jidhru Malta.
Begazzini u bħalhom
Ordni: Charadriiformes. Familja: Scolopacidae
L-iScolopacidae huma familja wisgħa ta' għasafar ta' xatt il-baħar, fosthom il-begazzin, il-gurlin u l-griewel. Il-maġġoranza tal-ispeċi jieklu l-invertebrati li jnaqqru mill-ħamma jew mill-ħamrija. Minħabba l-varjazzjoni fit-tul tas-saqajn, bosta speċi jistgħu jieklu fl-istess ħabitat, partikularment fuq ix-xtut, mingħajr kompetizzjoni diretta għall-ikel. Hemm 89 speċi mad-dinja kollha u 32 minnhom jidhru Malta.
Gawwi
Ordni: Charadriiformes. Familja: Laridae
Il-Laridae huma familja ta’ għasafar tal-baħar ta' daqs minn mezzan għal kbir. Tipikament huma griżi jew bojod, spiss b'marki suwed fuq rashom jew ġwinħajhom. Għandhom munqarhom oħxon pjuttost twil u saqajhom bir-rita. Hemm 65 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.
Ċirlew
Ordni: Charadriiformes. Familja: Sternidae
Iċ-ċirlew huma grupp ta' għasafar tal-baħar li ġeneralment huma ta' daqs minn medju sa kbir. Tipikament għandhom rix griż jew abjad, sikwit b'marki suwed fuq rashom. Il-parti l-kbira taċ-ċirlew jogħdsu biex jaqbdu l-ħut imma xi wħud inaqqru l-insetti minn wiċċ l-ilma ħelu. Iċ-ċirlew jgħixu ħajja twila, hemm xi speċi li jgħixu aktar minn 25 sa 30 sena. Hemm 44 speċi mad-dinja kollha u 9 minnhom jidhru Malta.
Ċwief
Ordni: Charadriiformes. Familja: Stercorariidae
L-għasafar tal-familja Stercorariidae huma ġeneralment ta' daqs minn medju sa kbir. Għandhom rix griż jew kannella b'marki bojod fuq il-ġwienaħ. Ibejtu fl-art f'reġjuni temperati u artiċi u jemigraw fil-bogħod. Hemm 7 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.
Nota:Iċ-Ċiefa (Calonectris diomedea) mhux qiegħda f'din il-familja imma fil-familja Procellariidae (ordni: Procellariiformes).
Purċinelli u mwies
Ordni: Charadriiformes. Familja: Alcidae
L-Alcidae jidhru qishom pingwini minħabba l-kuluri tagħhom suwed u bojod, il-pożizzjoni wieqfa u xi wħud mid-drawwiet tagħhom, però ma' jiġux mill-pingwini u kontra tagħhom jistgħu itiru. Dawn l-għasafar jgħixu fil-baħar miftuħ u jitilgħu l-art biss biex ibejtu. Hemm 23 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.
Gangi
Ordni: Pteroclidiformes. Familja: Pteroclidae
Il-gangi għandhom rashom u għonqhom żgħar bħal tal-ħamiem, imma mbagħad għandhom ġisem mibrum u kompatt. Ġwinħajhom huma twal u bil-ponta u x'imdaqqiet denbhom ukoll. Itiru dirett b’ħeffa kbira u fis-sbieħ u nżul ix-xemx itiru f'qtajjiet għal fejn jixorbu. Saqajhom miksijin bir-rix sas-swaba. Hemm 16-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Tuduni u Gamiem
Il-Columbidae huma għasafar mibrumin b'għonqhom qasir, munqarhom irqieq u qasir u cere mlaħħma. Hemm 308 speċi mad-dinja kollha u 6 minnhom jidhru Malta.
Daqquq
Ordni: Cuculiformes. Familja: Cuculidae
L-għasafar tal-familja Cuculidae ivarjaw fid-daqs, għandhom ġisimhom magħlub, denbhom twil u saqajhom b'saħħithom. Kontra l-cuculidae tad-Dinja l-Antika, dawk tal-Amerika ta' Fuq m’humiex parasiti tal-bejta. Hemm 141 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Barbaġann
Ordni: Strigiformes. Familja: Tytonidae
Il-familja Tytonidae huma għasafar ta' daqs minn medju sa kbir, rashom kbira u wiċċhom bil-forma karatteristika ta' qalb. Għandhom saqajhom b'saħħithom u twal bi dwiefer qawwija. Hemm 16-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Kokk
Ordni: Strigiformes. Familja: Strigidae
Il-kokk huma għasafar tal-priża ta' daqs minn żgħir għal kbir li huma solitarji u notturni. Għandhom għajnejhomn u widnejhom kbar iħarsu dritt 'l quddiem, munqar bħal ta' seqer u ċirku tar-rix madwar kull għajn li jidher ħafna u jgħidulu diska faċjali. Hemm 199 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.
Bqaraq
Ordni: Caprimulgiformes. Familja: Caprimulgidae
Il-bqaraq huma għasafar notturni ta' daqs medju bi ġwienaħ twal, saqajn qsar u munqar qasir ħafna li s-soltu jbejtu fl-art. Il-parti l-kbira tal-ispeċi għandhom saqajhom żgħar li ma jiswewx wisq għal mixi u ġwienaħ twal bil-ponta. Għandhom rix artab maskarat bħala qoxra tas-siġar jew weraq. Hemm 91 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.
Runduni
Ir-runduni huma għasafar li jqattgħu l-parti l-kbira ta' ħajjithom fl-ajru. Dawn l-għasafar għandhom saqajhom qsar ħafna u qatt ma jinżlu fuq l-art jekk jista' jkun u minflok jiggranfaw ma' xi wiċċ vertikali. Ħafna runduni għandhom ġwienaħ mitfugħin lura qishom nofs qamar. Hemm 100 speċi mad-dinja kollha u 6 minnhom jidhru Malta.
Għasfur ta' San Martin
Ordni: Coraciiformes. Familja: Alcedinidae
L-Alcedinidae huma għasafar ta' daqs medju b'rashom kbira, munqarhom twil bil-ponta, saqajhom qsar u denbhom qasir. Hemm 93 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Qerd in-Naħal
Ordni: Coraciiformes. Familja: Meropidae
Il-qerd in-naħal huma group ta' għasafar li jiġu mill-passeriformi fil-familja tal-Meropidae. Il-parti l-kbira tal-ispeċi jinstabu l-Afrika imma oħrajn jinstabu l-Ewropa t'Isfel, Madagaskar, l-Awstralja u New Guinea. Hums karatterizzati b'rixx ta' ħafna lwien, ġisem mislut, u s-soltu rix tawwalin f'nofs id-denb, li jagħmluhom qishom ħuttaf mill-bogħod. Hemm 26 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Farruġ
Ordni: Coraciiformes. Familja: Coraciidae
Il-Coraciidae jixbħu ċ-ċawl fid-daqs u fl-għamla imma huma eqreb għall-qerd in-naħal u l-għasfur ta' San Martin. Bħalhom għandhom rix imlewwen l-iżjed bl-ikħal u l-kannella. Għandhom iż-żewġ swaba ta' quddiem ta' ġewwa magħqudin flimkien imma ta' barra le. Hemm 12-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Daqquqa tat-Toppu
Ordni: Coraciiformes. Familja: Upupidae
L-upupidae għandhom kulur iswed, abjad u roża fl-oranġjo u għandhom għalla kbira mwaqqfa fuq rashom. Hemm 2 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Bulebbiet
Il-Bulebbieta huma għasafar ta' daqs minn żgħir għal medju b'munqar qisu furmatur, saqajn qsar, denb iebes u lsien twil biex jaqbdu l-insetti. Xi speċi għandhom saqajhom b'żewġ swaba 'l quddiem u tnejn 'il wara, waqt li xi speċi għandhom tliet swaba biss. Ħafna bulebbieta għandhom id-drawwa li jsammru fuq iz-zkuk tas-siġar b'munqarhom. Hemm 219-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Alwett
Ordni: Passeriformes. Familja: Alaudidae
L-alwett huma għasafar żgħar tal-art li sikwit jgħannu u jtiru b'mod estravaganti. Il-parti l-kbira tal-alwett għandhom dehra bla kuluri. Jgħixu fuq l-insetti u ż-żerriegħa. Hemm 96 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.
Ħuttaf
Ordni: Passeriformes. Familja: Hirundinidae
Il-familja tal-Hirundinidae hi grupp ta' passeriformi kkaratterizzati bil-ħila li ghandħom li jieklu waqt li jtiru. Għandhom ġisimhom mislut u aerodinamiku, ġwinħajhom twal bil-ponta u munqarhom qasir jinfetaħ wiesa'. Saqajhom huma magħmulin biex jaqbdu mas-siġar iżjed milli għall-mixi. Hemm 83 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.
Diżżi, zikzka u bħalhom
Ordni: Passeriformes. Familja: Motacillidae
Buful
Ordni: Passeriformes. Familja: Regulidae
Ir-Regulidae huma grupp żgħir ta' għasafar li spiss jingħaddu mal-għasafar għanejja tad-Dinja l-Antika, imma sikwit jingħataw l-istatus ta' familja billi jixbħu l-Baeolophus. Hemm xi 6 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Sultan l-Isponsuni
Ordni: Passeriformes. Familja: Bombycillidae
Il-Bombycillidae huma grupp ta' passeriformi kkaratterizzati b'rix artab ħariri u truf ħomor fuq ir-rix tal-gwienaħ. Dan huma għasafar tas-siġar tal-foresti tat-tramuntana. Jgħixu fuq l-insetti fis-sajf u fuq il-bakek fix-xitwa. Hemm 3 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Għasfur tax-Xmajjar
Ordni: Passeriformes. Familja: Cinclidae
Ic-Cinclidae huma grupp ta' għasafar li jgħixu fis-siġar u l-ħabitat taghħom fih ambjenti akwatiċi fl-Ameriki, l-Ewropa u l-Asja. Hemm 5 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Bumisturi
Ordni: Passeriformes. Familja: Troglodytidae
Il-bumisturi huma għasafar żgħar li jħobbu jinħbew (għalhekk bismisturin) barra l-għanja tgħajjat tagħhom. Għandhom ġwinħajhom qsar u munqarhom irqieq imdawwar l-isfel. Bosta speci iżommu denbhom 'l fuq. Kollha jgħixu fuq l-insetti. Hemm xi 80 speċi mad-dinja kollha (li kollha ħlief waħda jgħixu fid-Dinja l-Ġdida) u waħda minnhom tidher Malta.
Żwiemel
Il-Prunellidae huma l-unika familja li huma endemiċi kompletament fil-Palearktiku. Dawn huma għasafar żgħar bla xejn li jiddistngwihom, li minn barra jixbħu l-għasafar tal-bejt. Hemm xi 13-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Mlievez
Ordni: Passeriformes. Familja: Turdidae
L-imlievez huma grupp ta' għasafar passeriformi li jgħixu l-iżjed fid-Dinja l-Antika. Dawn huma insettivori (xi ftit omnivori) ta' daqs medju, mbaċċnin b'rixhom artab, li spiss jieklu fl-art. Hemm 176 speċi mad-dinja kollha u 8 minnhom jidhru Malta.
Ċistikoli
Ordni: Passeriformes. Familja: Cisticolidae
Iċ-Cisticolidae huma għanejja (ivversjaturi) li jinstabu l-iżjed fir-reġjuni sħan tan-nofsinhar tad-Dinja l-Antika. Ġeneralment huma skuri, kanella jew griżi u joqgħodu fil-beraħ fejn ma tantx hemm siġar. Hemm 111-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Bekkafiki u bħalhom
Ordni: Passeriformes. Familja: Sylviidae
Il-familja tas-Sylviidae huma grupp ta' għasafar passeriformi, insettivori żgħar. Is-Sylviidae bħala speċi li jbejtu jinstabu l-iżjed fl-Ewropa, l-Ażja u, inqas fl-Afrika. Il-parti l-kbira minnhom għandhom dehra li m'għandha xejn li jaqlagħha, imma għandhom għanja distintiva. Hemm 291 speċi mad-dinja kollha u 41 minnhom jidhru Malta.
Rożinjoli u bħalhom
Ordni: Passeriformes. Familja: Muscicapidae
Il-Muscicapidae huma grupp kbir ta' għasafar passeriformi żgħar indiġeni għad-Dinja l-Antika. Ġeneralment huma insettivori żgħar ta' fuq is-siġar. Id-dehra ta' dawn l-għasafar tvarja, imma l-parti l-kbira minnhom għandhom għanja dgħajfa u għajta ħarxa. Hemm 275 speċi mad-dinja kollha u 23 minnhom jidhru Malta.
Primaveri
Ordni: Passeriformes. Familja: Paridae
Il-Paridae huma fil-parti l-kbira speċi ta' għasafar żgħar mibrumin b'munqarhom qasir u oħxon, li jgħixu fl-imsaġar. Huma għasafar adattabbli b'dieta mħallta li tinkludi ż-żerriegħa u l-insetti. Hemm 59 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.
Daqquqa tal-Ġebel
Ordni: Passeriformes. Familja: Tichodromidae
Id-Daqquqa tal-Ġebel hi għasfur żgħir b'rix stupend, aħmar skur, griż u iswed.
Pendulini
Ordni: Passeriformes. Familja: Remizidae
Ir-Remizidae huma grupp żgħir ta' għasafar passeriformi insettivori li jiġu mill-Paridae. Hemm 13-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Orjoli
Ordni: Passeriformes. Familja: Oriolidae
L-orjoli tad-Dinja l-Antika huma għasafar kuluriti passeriformi li ma jiġux mill-orjoli tad-Dinja l-Ġdida. Hemm 29 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Kaċċamenduli
Ordni: Passeriformes. Familja: Laniidae
Il-Kaċċamenduli huma għasafar passeriformi magħrufin għad-drawwa tagħhom li jaqbdu għasafar oħhra u annimali żgħar u jwaħħlu l-biċċċiet li ma jkunux kielu fuq ix-xewk. Munqarhom ganċ bħal tal-għasafar tal-priża. Hemm 30 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.
Ċawl
Ordni: Passeriformes. Familja: Corvidae
Il-familja tal-Corvidae huma ikbar mill-medja tal-ordni tal-passeriformi. Xi wħud mill-ikbar speċi għandhom ħila kbira biex jitgħallmu. Hemm 119-il speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.
Sturnelli
Ordni: Passeriformes. Familja: Sturnidae
L-isturnelli huma għasafar passeriformi ta' daqs minn żgħir għal medju. Itiru fid-dritt bil-qawwa, u huma gregarji ħafna. Bħala ambjent jippreferu l-kampanja miftuħa. Jieklu l-insetti u l-frott. Tipikament rixhom hu skur b'leqqa metalika. Hemm 114-il speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.
Għammiela
Ordni: Passeriformes. Familja: Passeridae
L-għammiela huma għasafar passeriformi. Ġeneralment ikunu żgħar, imbaċċnin, kannella jew griżi, b'denbhom qasir u munqarhom qasir u b'saħħtu. L-għammiela jieklu l-iżjed iż-żerriegħa imma jieklu wkoll insetti żgħar. Hemm 38 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.
Virej
Ordni: Passeriformes. Familja: Vireonidae
Il-Vireonidae huma grupp żgħir ta' għasafar passeriformi ta' daqs minn żgħir għal medju li huma ristretti għad-Dinja l-Ġdida. Tipikament huma fl-aħdar u jixbħu l-Vjolin Ħadrani barra minn munqarhom li hu eħxen. Hemm 52 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Sponsuni
Ordni: Passeriformes. Familja: Fringillidae
Il-Fringillidae huma għasafar passeriformi li jieklu biss iż-żerriegħ. Jistgħu ikunu minn żgħar għal kbar mhux ħażin u għandhom munqarhom b'saħħtu, is-soltu koniku u f'xi speċi kbir ħafna. Kollha għandhom 12-il rixa f'denbhom u 9 rix primarji. Dawn l-għasafar itiru bil-qabża, jagħtu s-salt iħabbtu l-ġwienaħ imbagħad jiżżerżqu mal-arja u jibqgħu sejrin hekk. Il-parti l-kbira minnhom jgħannu tajjeb. Hemm 176 speċi mad-dinja kollha u 13 minnhom jidhru Malta.
Durrajs
Ordni: Passeriformes. Familja: Emberizidae
L-Emberizidae huma familja kbira ta' għasafar passeriformi. Jgħixu fuq iż-żerriegħ u l-forma ta' munqarhom hi distintiva. Ħafna mill-ispeċi tal-Emberizidae għandhom disinn distintiv fuq rashom. Hemm 329 speċi mad-dinja kollha u 16 minnhom jidhru Malta.
Bumunqar Amerikan
Ordni: Passeriformes. Familja: Cardinalidae
Il-Cardinalidae huma familja ta' għasafar passeriformi b'saħħithom, li jgħixu fuq iż-żerriegħa u għandhom munqarhom qawwi. Tipikament huma assoċjati mal-boskijiet miftuħa. Is-sessi s-soltu jkollhom rix differenti. Hemm 43 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.
Albrecht Dürer
Albrecht Dürer (twieled fil-21 ta' Mejju 1471 – miet fis-6 ta' April 1528) kien pittur, inċiżur u teoriku Ġermaniż. Bin Undgeriż, sar meqjus bħala l-ikbar pittur Ġermaniż tar-Rinaxximent.
Tħarriġ
thumb|200px|left|Awtoritratt ta' Dürer meta kellu 13-il sena, 1484. Albrecht Dürer, it-tielet minn tmintax-il wild, twieled fil-21 ta' Mejju 1471 f'Nuremberg, il-Ġermanja, mill-orafu tal-istess isem u martu Barbara mwielda Holper. Missieru kien mill-Ungerija; meta kellu erbgħin sena żżewweġ tfajla ta' ħmistax-il sena, bint l-imgħallem tiegħu Holper. Minn tfulitu Albrecht Dürer wera li kien mogħni b'talent kbir u għalhekk ma damx ma beda jaħdem fil-ħanut tax-xogħol ta' missieru.
L-ewwel xhieda tat-talent eċċezzjonali tiegħu hi l-awtoritratt tal-1484, disinn miżmum fl-Albertina ta' Vjenna. Dan ir-ritratt li Dürer pinġa quddiem il-mera meta kellu biss tlettax-il sena mhux nieqes mid-difetti. Is-saba' twil iż-żejjed li juri li mpinġi mill-mera, l-id moħbija żżomm l-istilu u l-għajnejn li għandhom ħarsa mhux realistika juru n-nuqqas ta' sengħa tal-pittur. Ma' dan kollu, din it-tpinġija bikrija hi mimlija faxxinu; u iżjed u iżjed billi hi l-ewwel awtoritratt tal-arti Ewropea li hu xogħol komplut fih innifsu u mhux parti minn pittura ikbar. Dan l-awtoritratt diġà juri d-direzzjoni essenzjali li kienet ħa tieħu l-ħidma ta' Dürer fil-ġejjieni: ix-xogħol ta' ritrattista. Għadu mhux apprezzat wisq il-fatt li Dürer mhux biss pinġa, iddisinja u inċiża bosta ritratti sal-aħħar ta' ħajtu, imma mill-bidu tal-għoxrinijiet tas-seklu XVI anki l-kwadri reliġjużi bdew juru dejjem iktar u iktar karattru ritrattistiku.
Ta' sbatax-il sena, meta bilkemm kienu għadu kemm temm l-apprentistat tiegħu bħala orafu, qal lil missieru li kien jippreferi jsir pittur. Billi missieru ma setax jibgħatu fil-belt imbiegħda ta' Colmar għand Martin Schongauer (magħruf u stmat fl-Ewropa kollha bħala pittur u inċiżur fir-ramm) biex jitħarreġ bħala pittur, bagħtu għand Michael Wolgemut u Wilhelm Pleydenwurff, li kellhom il-ħanut tax-xogħol tagħhom żewġ passi l-bogħod mid-dar.
L-ewwel vjaġġi
Lejn l-aħħar tal-1489 jew il-bidu tal-1490, iż-żagħżugħ Dürer beda jdur il-pajjiżi tal-Ewropa biex isaħħaħ dak li kien tgħallem. L-ewwel xogħlijiet tal-pittura tal-artista żagħżugħ li baqa' huma żewġ pitturi fuq twavel tal-injam bir-ritratti tal-ġenituri tiegħu (forsi ppreżentahom għall-aħħar eżami tal-apprentistat), x'aktarx mibdijin qabel ma telaq, madwar iż-żmien tal-Għid tal-1490.
Bejn l-1588 u l-1628 iż-żewġ twavel tfarrdu: ix-xbieha ta' missieru, iddatata 1490, spiċċat, mill-kollezzjoni tal-imperatur Ridolfu II, għand il-grandukijiet tat-Toscana u baqgħet sa issa Firenze. Ir-ritratt ta' ommu għadda minn ġrajja differenti. F'ċertu punt imbiegħ lill-familja Imhoff ta' Nurimberga; wara kien għand kollezzjonista Franċiż u fl-aħħar spiċċa fil-Mużew Nazzjonali Ġermaniku ta' Nurimberga fl-1925, imma ma ntgħarfax. Dam sal-1979, qabel ma ġie stabbilit bħala t-tavla mitlufa, il-par tal-pittura ta' missier Dürer miżmuma fl-Uffizi. Li ż-żewġ twavel kienu par hu konfermat mhux biss min-numru tal-inventarju tal-kollezzjoni Imhoff, imħażeż fuq wara, imma wkoll mix-xebh fit-taqsim tal-kwadru u l-istess għażla tal-kuluri għall-ħwejjeġ, lewn ħamrani skur, u sfond aħdar sħun. Tipiku wkoll għal Dürer hu l-kulur ċar tal-ġilda tal-mara komparat ma' dak tar-raġel. Il-kappel kważi iswed, li liebes dan, jagħti l-bilanċ meħtieġ mal-kappel tax-xoqqa bajda karti tal-omm. Il-bilanċ pittoriku tħassar xi ftit bit-telf ta' centimetru jew tnejn mit-tarf tax-xellug tar-ritratt tal-mara.
"Meta temmejt l-apprentistat, missieri bagħtni nivvjaġġja. Bqajt barra erba' snin sakemm missieri sejjaħli. Tlaqt wara l-Għid tal-1490 u erġajt lura d-dar fl-1494, wara l-Għid il-Ħamsin". Il-vjaġġ twil li għamel iż-żagħżugħ l-ewwel ħadu lejn it-tramuntana 'il fuq minn Kolonja, x'aktarx sa Haarlem. Ma setax iżur Gand u Bruges, iċ-ċentri l-iżjed importanti tal-pittura Fjamminga, billi hemm kienu jsaltnu l-gwerrer u r-rewwixti. L-effetti taż-żjara ta' Dürer f'dan ir-reġjun nistgħu narawhom biss fix-xogħlijiet ta’ wara fejn kultant nilmħu l-karatteristiċi ikonografiċi tal-pittura Fjamminga.
Minn hemm mar lejn in-nofsinhar ifittex lil Martin Schongauer, li mingħandu xtaq jitgħallem ir-raffinatezzi tat-teknika tal-inċiżjoni fuq ir-ramm. Imma meta Dürer wasal Colmar, matul l-1492, il-pittur famuż kien diġà ilu kważi sena mejjet. Ħut il-mejjet, il-pittur Ludwig u l-orafi Kaspar u Paul Schongauer, laqgħuh bil-qalb. Fuq il-parir tagħhom il-pittur żagħżugħ mar Basle, fejn qagħad għand l-orafu Georg Schoungauer.
F'Basle ħadem għal xi żmien bħala illustratur. X'aktarx kien il-parrinu tiegħu, Anton Koberger, li f'Nurimberga kellu l-ikbar stamperija u dar editriċi tal-Ewropa, li rrikomandah lill-edituri u stampaturi.