cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pelé
New York Cosmos
Fit-tielet u l-aħħar staġun ma' Cosmos hu wassal lill-klabb għas-Soccer Bowl tal-1977, il-finali li kienet tiddetermina r-rebbieħ tal-kampjonat. Din il-finali tat-28 ta' Awwissu 1977, mirbuħa minn Cosmos 2–1 fuq Seattle Sounders, kellha tkun l-aħħar logħba uffiċjali ta' Pelé. Fl-1 ta' Ottubru tal-istess sena, Pelé għalaq il-karriera tiegħu b'logħba ta' ħbiberija bejn Cosmos u Santos. Il-logħba ntlagħbet quddiem grawnd mimli tal-Giants Stadium. Għal din il-logħba, Pelé lagħab nofs ma' Cosmos u n-nofs l-ieħor ma' Santos. Il-logħba ntemmet f'rebħa ta' 2–1 għal Cosmos, b'Pelé jiskorja free-kick għal Cosmos f'dak li kellu jkun l-aħħar gowl tal-karriera.
Karriera internazzjonali
L-ewwel logħba internazzjonali ta' Pelé mat-tim nazzjonali tal-Brażil kienet it-telfa ta' 2–1 kontra l-Arġentina nhar is-7 ta' Lulju 1957 fil-Maracanã. F'dik il-logħba hu skorja l-ewwel gowl tiegħu għall-Brażil ta' sittax-il sena, l-iżgħar skorer għal pajjiżu.
Tazza tad-Dinja 1958
thumb|It-tfajjel Pelé jibki fuq spallejn il-gowler [[Gilmar wara l-finali tat-Tazza tad-Dinja tal-1958.]] Pelé wasal l-Iżvezja għat-Tazza tad-Dinja tal-1958 b'korriment f'irkuptejh. L-ewwel logħba tiegħu kienet kontra l-Unjoni Sovjetika fit-tielet logħba tal-ewwel fażi, fejn assista t-tieni gowl ta' Vavá. Din il-parteċipazzjoni għamiltu l-iżgħar plejer li qatt ħa sehem f'Tazza tad-Dinja sa dak iż-żmien. L-ewwel gowl tiegħu fit-Tazza tad-Dinja wasal fil-kwarti tal-finali kontra Wales li kien biżżejjed biex jassigura lill-Brażil bil-passaġġ għar-rawnd ta' wara. Dan il-gowl għamlu l-iżgħar skorer ta' kull żmien fil-kompetizzjoni meta wasal fl-età ta' sbatax-il sena u 239 jum. Kontra Franza fis-semifinali, il-Brażil daħlu jistrieħu wara l-ewwel taqsima 2–1 minn fuq. Fit-tieni taqsima, Pelé skorja tripletta biex sar l-iżgħar plejer li qatt skorja tliet gowls f'logħba waħda fl-istorja tal-kompetizzjoni.
Fid-29 ta' Ġunju 1958, Pelé sar l-iżgħar plejer li qatt lagħab f'finali tat-Tazza tad-Dinja ta' sbatax-il sena u 249 jum. Hu skorja żewġ gowls għall-Brażil fit-trijonf finali kontra l-Iżvezja fi Stokkolma. L-ewwel gowl tiegħu, fejn qabbeż il-ballun fuq difensur u mbagħad tefgħu fir-rokna tax-xibka, kien magħżul fost l-aqwa gowls fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja. Hu temm it-turnew bħala l-aqwa skorer flimkien mal-Franċiż Just Fontaine, b'sitt gowls minn erba' logħbiet, u kien innominat bħala l-aqwa plejer żagħżugħ tat-turnew.
L-44 Olimpijadi taċ-Ċess
L-44 Olimpijadi taċ-Ċess (magħrufa wkoll bħala l-Olympjadi taċ-Ċess Indjan ), ġie organizzat mill- Fédération Internationale des Échecs (FIDE) f'Chennai, il-kapitali tal-istat ta' Tamil Nadu, l-Indja mit-28 ta' Lulju sad-9 t' Awissu 2022. Dan kien iikkonsisti f'open tournament u tournament tan-nisa, kif ukoll diversi avvenimenti maħsuba biex jippromwovu l-logħba taċ-ċess.
L-avveniment inizjalment kellu jseħħ f'Khanty-Mansiysk, ir-Russja, flimkien mat- Tazza tad-Dinja taċ-Ċess 2019, iżda aktar tard ġie mċaqlaq lejn Moska u skedat għall-perjodu mill-5 sas-17 ta' Awwissu 2020. Madankollu, ġie pospost minħabba l-pandemija tal- COVID-19 u mbagħad ġie rilokata f'Chennai wara l-invażjoni tar-Russja tal-Ukrajna. Dawn kienu l-ewwel Olimpijadi taċ-Ċess li saru fl-Indja.
L-avveniment kien ospitat u mħaddem fl-Indja mill-AICF ( All India Chess Federation ). Il-President attwali tal-AICF, Sanjay Kapoor kien il-President tal-Kumitat Organizzattiv għall-44 Olimpijadi taċ-Ċess, u s-Segretarju tal-AICF, Bharat Singh Chauhan kien id-Direttur tat-Tournament.
It-total ta’ parteċipanti kien ta’ 1,737, b’937 fl-Open u 800 fl-avveniment tan-Nisa. In-numru ta' timijiet reġistrati kien ta' 188 minn 186 nazzjon fit-taqsima Open u 162 minn 160 nazzjon fit-taqsima tan-Nisa. Iż-żewġ sezzjonijiet stabbilixxew rekords ta’ parteċipazzjoni tat-timijiet. Il-post ewlieni tal-Olimpijadi taċ-Ċess kien iċ-ċentru tal-konvenzjoni fil- Four Points by Sheraton, filwaqt li ċ-ċerimonji tal-ftuħ u tal-għeluq saru fil- Jawaharlal Nehru Stadium. L-Arbitru Ewlieni tal-avveniment kien l- Arbitru Internazzjonali ta’ Franza Laurent Freyd.
L-Uzbekistan rebaħ il-midalja tad-deheb fl-avveniment Open, li kienet l-ewwel midalja ġenerali tagħhom fl-Olimpijadi taċ-Ċess, filwaqt li l-Ukrajna kisbet
Il-plejer Ingliż David Howell kellu l-ogħla prestazzjoni għal plejer individwali fl-avveniment Open b'rata ta' prestazzjoni ta' 2898 (huwa skorja 7½ minn 8 punti possibbli). Il-plejer Pollakka Oliwia Kiołbasa kellha l-ogħla prestazzjoni individwali fl-avveniment tan-Nisa b'rata ta' prestazzjoni ta' 2565 (skurjat 9½ minn 11-il punt possibbli).
It-93 Kungress tal-FIDE sar ukoll waqt l-Olimpijadi, li fiha Arkady Dvorkovich ġie elett mill-ġdid bħala President tal-FIDE u Viswanathan Anand ġie elett bħala Deputat President tal-FIDE.
Skellig Michael
daqsminuri|318x318px|Veduta ta' Skellig Michael mill-baħar Skellig Michael (bl-Irlandiż: Sceilg Mhichíl [ˌʃcɛlʲɟ ˈvʲɪhiːlʲ]), magħrufa wkoll bħala Skellig il-Kbira (bl-Irlandiż: Sceilig Mhór [ˈʃcɛlʲɪɟ woːɾˠ]; bl-Ingliż: Great Skellig), hija gżira b'żewġ qċaċet tal-blat li tinsab 11.6-il kilometru fil-Punent tal-Peniżola ta' Iveragh fil-Kontea ta' Kerry, l-Irlanda. Il-gżira ngħatat isem l-Arkanġlu Mikiel, filwaqt li "Skellig" oriġinat mill-kelma Irlandiża sceilig, li tfisser farka tal-blat. Il-ġżira ta' maġenbha, Skellig iż-Żgħira (bl-Ingliż: Little Skellig; bl-Irlandiż: Sceilig Bheag), hija iżgħar minnha u mhux aċċessibbli (it-tlugħ l-art mhux permess). Iż-żewġ gżejjer tfaċċaw f'wiċċ il-baħar madwar 374-360 miljun sena ilu matul perjodu ta' formazzjoni tal-muntanji, flimkien mal-katina muntanjuża ta' MacGillycuddy's Reeks. Iktar 'il quddiem, ġew separati mill-art kontinentali minħabba ż-żieda fil-livelli tal-ilma.
Skellig Michael tikkonsisti minn madwar 22 ettaru ta' blat, u l-ogħla punt tal-gżira, magħrufa bħala Spit, huwa 218-il metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Il-gżira hija kkaratterizzata miż-żewġ qċaċet tagħha tal-istess daqs u l-wied tagħhom magħruf bħala s-Sarġ ta' Kristu (bl-Ingliż: Christ's Saddle), li jwasslu biex il-pajsaġġ tal-gżira jitqies bħala wieqaf u mhux ospitabbli. Il-gżira hija magħrufa l-iktar għall-monasteru Irlandiż tagħha, li ġie stabbilit bejn is-sekli 6 u 8, u għall-varjetà ta' speċijiet li jgħixu fuq il-gżira, fosthom suli, purċinelli tal-baħar, kolonja ta' mwies il-baħar u popolazzjoni ta' bejn wieħed u ieħor ħamsin foka griża. Il-gżira hija ta' interess speċjali għall-arkeologi, peress li l-insedjament monastiku jinsab f'kundizzjoni tassew tajba, xi ħaġa li ma tantx hi komuni wisq. Il-gżira tospita l-fdalijiet ta' torri, ringiela ħaġar megalitiku u ħaġra b'salib imnaqqax magħrufa bħala l-Mara Tnewwaħ. Il-monasteru jinsab f'elevazzjoni ta' bejn 170 u 180 metru, is-Sarġ ta' Kristu jinsab f'elevazzjoni ta' 129 metru, u ż-żona ta' fejn kienu jiġu olzati l-bnadar f'elevazzjoni ta' 37 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar.
Wieħed jista' jasal sal-monasteru billi jitla' minn għadd ta' tarġiet dojoq u weqfin tal-blat minn tliet punti differenti ta' żbarkar. L-eremitaġġ fuq il-quċċata tan-Nofsinhar fih mogħdija perikoluża biex tasal għalih u s-soltu jkun magħluq għall-pubbliku. Minħabba l-vjaġġ bil-baħar mill-art kontinentali li sikwit ikun wieħed difficli, u minħabba n-natura esposta tal-punti ta' żbarkar, il-gżira hija aċċessibbli biss matul ix-xhur tas-sajf. Skellig Michael ġiet imniżżla fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.
Etimoloġija
Il-kelma "Skellig" toriġina mill-kelma sceillec bl-Irlandiż antik, li tfisser "żona żgħira jew wieqfa tal-blat". Il-kelma mhux soltu li tintuża fl-ismijiet tal-postijiet Irlandiżi, u tintuża hekk fi ftit każijiet oħra biss, fosthom Bunskellig, fil-Kontea ta' Cork, u l-Knisja ta' Temple-na-Skellig f'Glendalough, fil-Kontea ta' Wicklow. Jaf għandha oriġini Norveġiża Antika, mill-kelma skellingar ("dawk li jidwu"). Isem Irlandiż alternattiv bikri iżda li qajla jintuża għall-gżira huwa Glascarraig ("il-blata ħadra"). daqsminuri|255x255px|Veduta tal-blata magħrufa bħala l-Mara Tnewwaħ bi Skellig iż-Żgħira fl-isfond Irr lost his life upon the western main;
Skellig's high cliffs the hero's bones contain.
In the same wreck Arranan too was lost,
Nor did his corpse e'er touch Ierne's coast. Hawn fuq nistgħu naqraw l-ewwel referenza magħrufa għall-Gżejjer Skellig li tidher fl-annali Irlandiżi; ġrajja ta' nawfraġju li seħħ għall-ħabta tal-1400 Q.K., li jingħad li kien ġie kkawżat mit-Tuatha Dé Danann, razza sovranaturali fil-mitoloġija Irlandiża. Skont il-leġġenda, Irr, iben Míl Espáine (li xi kultant ġie kkreditat bil-kolonizzazzjoni tal-Irlanda), kien qed jivvjaġġa mill-Peniżola Iberika, iżda għereq u ġie midfun fil-gżira. Daire Domhain ("ir-Re tad-Dinja") jingħad li kien qagħad fuq il-gżira għall-ħabta tal-200 W.K. qabel ma attakka l-armata ta' Fionn mac Cumhaill f'Ventry fil-qrib. Test mis-seklu 8 jew 9 jirrakkonta li Duagh, ir-Re tal-Punent ta' Munster, ħarab lejn "Scellecc" wara ġlieda fit-tul mar-Rejiet ta' Cashel għall-ħabta tas-seklu 5, għalkemm l-avveniment ma ġiex stabbilit fuq livell storiku. Fost it-tismijiet bikrin oħrajn hemm il-proża narrattiva tal-Lebor Gabála Érenn u tal-Cath Finntrágha, kif ukoll il-Martyrology of Tallaght tal-Medju Evu.
Giampiero Galeazzi
Giampiero Galeazzi (isem sħiħ: Gian Piero Daniele Galeazzi; twieled f'Ruma fit-18 ta' Mejju 1946 – miet f'Ruma fit-12 ta' Novembru 2021) kien ġurnalist u kummentatur sportiv, preżentatur televiżiv u qaddief sportiv Taljan.
Skellig Michael
Ġeografija
xellug|daqsminuri|249x249px|Mappa ta' Skellig Michael Skellig Michael hija gżira tal-blat wieqaf b'għamla piramidali ta' madwar 18-il ettaru fil-kosta Atlantika lil hinn mill-Peniżola ta' Iveragh tal-Kontea ta' Kerry. Tinsab 11.7-il km fil-Punent Majjistru ta' Bolus Head, fin-naħa tan-Nofsinhar tal-Bajja ta' San Finjan. Gżira oħra iżgħar minnha, Skellig iż-Żgħira, hija mil eqreb tal-art kontinentali, u ferm iktar inospitabbli, minħabba l-uċuħ weqfin tal-irdumijiet. Il-gżejra ta' Lemon Rock tinsab 3.6 km iktar lejn l-art kontinentali. Il-Gżira tal-Purċinelli tal-Baħar (bl-Ingliż: Puffin Island) fil-qrib fiha kolonja kbira ta' għasafar tal-baħar. Il-Gżejjer Skellig, flimkien ma' wħud mill-Gżejjer Blasket, jikkostitwixxu l-iktar parti fil-Punent kemm tal-Irlanda kif ukoll tal-Ewropa bl-esklużjoni tal-Iżlanda.
Giampiero Galeazzi
Oriġini u edukazzjoni
L-oriġini tiegħu min-naħa ta' missieru hija mill-Piemonte (iktar speċifikament mill-provinċja ta' Novara). Huwa ggradwa fl-ekonomija b'teżi dwar l-istatistika u suċċessivament ħadem għal ftit xhur fil-qasam tal-marketing u tar-reklamar tal-FIAT f'Torino.
Skellig Michael
Ġeografija
Fil-gżira jispikkaw żewġ qċaċet: il-quċċata tal-Grigal fejn inbena l-monasteru (185 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar), u l-quċċata tal-Lbiċ fejn hemm l-eremitaġġ (218-il metru 'l fuq mil-livell tal-baħar). Bejn dawn iż-żewġ qċaċet hemm is-Sarġ ta' Kristu.
Giampiero Galeazzi
Karriera sportiva
Huwa twieled f'Ruma f'familja ta' sportivi. Missieru kien qaddief sportiv twil 192 cm u kien rebaħ fil-Kampjonati Ewropej fl-1932. Giampiero Galeazzi kienu ukoll qaddief sportiv professjonist u rebaħ fil-Kampjonat Taljan tal-qaddiefa individwali fl-1967, li rebbħu medalja tal-bronż għall-merti atletiċi, u fl-1968 rebaħ fil-Kampjonat Taljan tal-qaddiefa f'koppja flimkien ma' Giuliano Spingardi. Fl-istess sena ħa sehem fis-selezzjonijiet għal-Logħob Olimpiku tal-1968 fil-Belt tal-Messiku, il-Messiku.
Karriera ġurnalistika u televiżiva
Qabel ma abbanduna għalkollox il-karriera sportiva tiegħu, ġie mqabbad mir-RAI bħala ġurnalist sportiv tar-radju bis-saħħa ta' Gilberto Evangelisti. Minnufih intbagħat bħala mibgħut ġurnalistiku fil-Logħob Olimpiku tal-1972 li saru f'Munich, il-Ġermanja. Minħabba intopp mhux previst li nqala' lil Mirko Petternella, li kien imblokkat fil-binja tal-fencing, Galeazzi ħadem għall-ewwel darba bħala kummentatur sportiv fuq ir-radju fil-qasam sportiv tiegħu, il-qdif.
Skellig Michael
Ġeoloġija
Il-blata tal-Mara Newwieħa tinsab fiċ-ċentru tal-gżira, fit-telgħa qabel l-irdum tas-Sarġ ta' Kristu, 120 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, fuq 1.2 ettaru ta' bur tal-ħaxix. Din hija l-unika parti ċatta u għammiela tal-gżira, u b'hekk fiha traċċi ta' tkabbir Medjevali tal-għelejjel. Il-mogħdija mis-Sarġ sal-quċċata hija magħrufa bħala l-Mogħdija ta' Kristu, tismija li tirrifletti l-periklu għal kull min jixxabbat hemmhekk. Karatteristiċi notevoli f'din il-biċċa art jinkludu l-quċċata magħrufa bħala Għajn il-Labbra (bl-Ingliż: Needle's Eye peak), "ċumnija" tal-ġebel li titla' sa 150 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar, u sensiela ta' 14-il salib tal-ġebel b'ismijiet bħal "Rock of the Women's piercing caoine", li jkomplu jirriflettu l-periklu għal min jixxabbat sa hemm fuq. Iktar 'il fuq hemm iż-żona tal-Ġebla ta' Pain, inkluż il-parti magħrufa bħala "Spit", framment twil u dejjaq tal-blat li wieħed jasal għalih permezz ta' tarġiet wesgħin 60 ċentimetru. Il-fdalijiet tal-knisja Medjevali jinsabu iktar 'l isfel u wieħed jasal għalihom qabel ma jasal fejn il-monasteru iktar antik.
Giampiero Galeazzi
Karriera ġurnalistika u televiżiva
Bil-wasla ta' Emilio Rossi bħala direttur tal-aħbarijiet tat-TG1 fuq l-istazzjon Rai Uno, fuq parir ta' Tito Stagno, beda jaħdem fit-televiżjoni u minbarra xi ftit drabi meta mexxa l-aħbarijiet tal-ewwel stazzjon, l-ewwel programmi sportivi li ħadem fihom kienu Domenica Sportiva mmexxi minn Paolo Frajese fl-1976 u bħala kuratur ta' Mercoledì Sport. Minnufih ġie mqabbad bħala kummentatur televiżiv tat-tennis, fejn kien jalterna ma' Guido Oddo sakemm irtira fl-1984, u bħala kummentatur televiż tal-qdif, fejn segwa l-kompetizzjonijiet prinċipali, fosthom sitt edizzjonijiet tal-Logħob Olimpiku sal-logħob organizzati f'Ateni, il-Ġreċja, fl-2004. Mill-2008, fil-Logħob Olimpiku li sar f'Beijing, iċ-Ċina, ġie sostitwit minn Marco Lollobrigida. Fis-snin 80 tas-seklu 20, kien mibgħut u kummentatur sportiv tal-programm televiżiv Domenica Sportiva fil-logħbiet ewlenin tal-kampjonat tal-futbol Taljan tas-Serie A.
Skellig Michael
Bajjiet
Il-Qala Blu hija l-iktar punt li diffiċli tiżbarka fih u bħala medja wieħed jista' jiżbarka hemm xi 20 jum fis-sena. Hu u jinnota n-nuqqas ta' aċċessibbiltà tal-gżira, il-kittieb Des Lavelle josserva li "l-fatt li l-patrijiet fl-antik ħadu ħsieb il-kostruzzjoni diffiċli tat-tarġiet li jwasslu sa din il-qala huwa argument tajjeb li l-kundizzjonijiet tat-temp dak iż-żmien kienu ferm aħjar milli huma issa".
Giampiero Galeazzi
Karriera ġurnalistika u televiżiva
Fl-1986 wettaq wieħed mill-ftit servizzi ġurnalistiċi mhux sportivi: kien mibgħut sportiv tar-RAI fil-konfront bejn Gorbačëv u Reagan f'Reykjavik, l-Iżlanda, ladarba kien jinsab hemmhekk għal-logħba tat-Tazza taċ-Ċampjins bejn Valur u l-Juventus. Mill-1992 sal-1997 ħa sehem fir-rubriki sportivi ta' Cambio di campo, Solo per i Finali u 90º minuto. F'dan il-programm tal-aħħar wera l-lat komiku tiegħu għall-ewwel darba. Mill-1997 sal-1999 ippreżenta 90º minuto fl-istudjo ta' Domenica in. xellug|daqsminuri|259x259px|Giampiero Galeazzi (l-iktar wieħed fuq ix-xellug) f'festa tal-Milied fl-2001 Fl-1996 Pippo Baudo riedu jkun preżenti fis-46 edizzjoni tal-Festival ta' Sanremo. Fl-istess sena kien doppjatur ta' Mr. Swackhammer, l-antagonista prinċipali tal-film Space Jam. It-telekronaka u l-kummenti tiegħu fl-okkażjoni tar-rebħ tal-medalji tad-deheb fil-qdif min-naħa ta' Giuseppe u Carmine Abbagnale fil-Logħob Olimpiku tal-1988 li sar f'Seoul, il-Korea t'Isfel, u fir-rebħ tal-medalja tad-deheb min-naħa ta' Antonio Rossi u Beniamino Bonomi fil-Logħob Olimpiku tas-sena 2000 li sar f'Sydney, l-Awstralja, ikkaratterizzati minn entużjażmu kbir. Fis-sajf tal-2009 kien il-kummentatur sportiv tal-logħbiet tat-Tazza tal-Konfederezzjonijiet flimkien ma' Jacopo Volpi u Zibi Boniek. Għall-istaġun 2009-2010, kien il-kummentatur tal-futbol fil-programm 90º minuto flimkien ma' Franco Lauro u f'Replay flimkien ma' Zibi Boniek.
Fis-sajf ħa sehem fil-programm Notti Mondiali flimkien ma' Paola Ferrari, Maurizio Costanzo, li kien jixxandar f'ħin reali minn Piazza di Siena f'Ruma. Imbagħad sar opinjonista ta' 90º minuto flimkien ma' Franco Lauro, Jacopo Volpi u Zibi Boniek, u ta' 90º minuto Champions flimkien ma' Andrea Fusco, Marino Bartoletti, Adriano Bacconi u Ivan Zazzaroni. Fis-sajf tal-2012 kien mistieden fil-programm Notti Europee flimkien ma' Andrea Fusco, Simona Rolandi, Jacopo Volpi, Adriano Bacconi u Serse Cosmi.
Giampiero Galeazzi miet f'Ruma fit-12 ta' Novembru 2021 fl-età ta' 75 sena wara perjodu twil ta' mard (dijabete).
Skellig Michael
Monastika
L-Annali ta' Inisfallen (bl-Ingliż: Annals of Inisfallen) jirrakkontaw attakk tal-Vikingi fit-823. L-Annali jirrakkontaw li "Skellig ġiet attakata mill-pagani u Eitgal [is-superjur tal-patrijiet] inħataf minnhom u miet bil-ġuħ".
Giampiero Galeazzi
Ħajja privata
Galeazzi żżewweġ lil Laura Maria u kellhom żewġt itfal: Gianluca fl-1975, li huwa ġurnalist li jaħdem fit-tħejjija tal-aħbarijiet tal-istazzjon televiżiv LA7, u Susanna fl-1978, li hija ġurnalista tal-aħbarijiet tat-TG5 tal-istazzjon televiżiv Canale 5.
Giampiero Galeazzi kien magħruf bil-laqam ta' Bisteccone, li ngħatalu mill-ġurnalist Gilberto Evangelisti minħabba l-istatura kbira tiegħu. Fil-futbol Taljan huwa kien iżomm mal-Lazio.
Skellig Michael
Monastika
Il-gżira kienet destinazzjoni regolari għall-pellegrini sal-bidu tas-seklu 16.
Taraġ u mogħdijiet
daqsminuri|314x314px|Veduta tal-mogħdija tan-Nofsinhar Kull wieħed mill-postijiet tal-iżbarkar iwassal għal serje twila ta' taraġ (magħrufa bħala t-taraġ tal-Lvant, tan-Nofsinhar u tat-Tramuntana) li nbnew mill-ewwel ġenerazzjonijiet ta' patrijiet li għexu fil-gżira. Xi darba jaf kienu jiffurmaw parti minn network akbar; instabu traċċi ta' taraġ ieħor, possibbilment iktar bikrin. L-evidenza arkeoloġika turi li sezzjonijiet tal-bażalt ta' kull serje ta' taraġ ġew maqtugħin fil-blat, sakemm inkixfet il-ġebla niexfa ta' taħt li kienet iktar stabbli f'altitudni fejn il-mewġ tal-baħar ma setax jikkawża iktar erożjoni. Iktar 'il quddiem it-taraġ t'isfel nett ġew sostitwiti b'mogħdijiet tal-ġebla niexfa.
It-taraġ tat-Tramuntana jibda mill-Qala Blu u jikkonsisti minn żewġ mogħdijiet twal u weqfin bit-taraġ magħrufa bħala t-taraġ ta' fuq u t'isfel. Il-mogħdija ta' fuq inbniet bil-ġebla niexfa iżda hemm partijiet minnha li jinsabu f'kundizzjoni ħażina ħafna; minħabba li nbniet fuq wiċċ wieqaf ħafna tal-gżira, tiġi affettwata ħafna mill-erożjoni u mill-impatt tat-twaqqigħ tal-ġebel mill-irdumijiet ta' fuqha. Il-parti t'isfel maqtugħa fil-blat ittieklet ħafna mill-baħar, u ftit mill-art ta' madwarhom ċediet; il-partijiet fejn it-taraġ intilef minħabba ċ-ċediment tal-art ġew sostitwiti b'rampi. Fis-snin 20 tas-seklu 19 ġie miżjud parapett fl-iktar parti t'isfel tat-taraġ, u t-taraġ twessa' matul il-kostruzzjoni tal-fanal. xellug|daqsminuri|336x336px|Il-mogħdija li twassal sas-Sarġ ta' Kristu It-taraġ tan-Nofsinhar huwa l-iktar taraġ li jintuża s-soltu llum il-ġurnata u jingħaqad mat-taraġ tat-Tramuntana fis-Sarġ ta' Kristu, sal-monasteru. Iż-żewġ settijiet ta' taraġ fihom diversi karatteristiċi arkeoloġiċi, inkluż tisħiħ bil-ħitan u post għat-talb. Jinsabu f'kundizzjoni tajba u x'aktarx ġew imsewwija mill-bennejja tal-fanal. L-iktar punt dgħajjef tagħhom, eżatt fuq is-Sarġ ta' Kristu, ikollu jiġi msewwi minn żmien għal żmien minħabba l-użu kontinwu mill-viżitaturi moderni u għalhekk issirlu manutenzjoni kontinwa. It-taraġ tal-iżbarkar jaf inbnew mill-bennejja tal-fanal; 14-il tarġa apparti l-punt prinċipali tal-iżbarkar huma prattikament inaċċessibbli, peress li jieqfu ħesrem fiż-żewġ naħat u la jwasslu sal-baħar u lanqas sal-ogħla livelli.
Il-bażi tat-taraġ tal-Lvant 'il fuq mill-Qala tal-Għami ġiet sploduta bid-dinamit fl-1820 matul il-kostruzzjoni tal-moll u tat-triq li twassal għall-fanal u issa mhux aċċessibbli mill-punt tal-iżbarkar. It-taraġ ta' fuq dan il-livell, li jinsab fuq wiċċ wieqaf ħafna ta' rdum, kien soġġett għal konservazzjoni, l-iktar reċentement fl-2002/2003 meta ammonti kbar ta' veġetazzjoni tneħħew, u llum jinsab f'kundizzjoni tajba.
Monasteru
daqsminuri|313x313px|Il-Monasteru fil-quċċata ta' Skellig Michael Il-monasteru nbena f'art imtarrġa xi 180 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Fih żewġ oratorji, ċimiterju, ħaġriet b'għamla ta' salib, sitt ċelel tat-tip clochán qishom giren (waħda minnhom ċediet) u knisja Medjevali. Iċ-ċelel u l-oratorji nbnew kollha b'kostruzzjoni mingħajr tkaħħil, u l-knisja, li nbniet iktar 'il quddiem, inbniet bit-tkaħħil.
Is-sena meta ġie stabbilit il-monasteru mhijiex magħrufa. Bħal ħafna fdalijiet Kristjani bikrin f'Kerry, xi drabi jiġi attribwit lil San Finnian, għalkemm l-istoriċi jiddubitaw li dan kien il-każ. L-ewwel referenza definita għal attività monastika fuq il-gżira hija l-mewta dokumentata ta' "Suibhini ta' Skelig" mis-seklu 8; madankollu, Fionán jingħad li stabbilixxa l-monasteru fis-seklu 6. xellug|daqsminuri|296x296px|Iċ-ċimiterju tal-monasteru ta' Skellig Michael L-Annali tal-Erba' Mgħallma (bl-Ingliż: Annals of the Four Masters) jirrakkontaw l-avvenimenti li seħħew fil-Gżejjer Skellig bejn is-sekli 9 u 11. Dawn il-ġrajjiet jissuġġerixxu li Eitgall ta' Skellig, is-superjur tal-patrijiet tal-monasteru, inħataf mill-Vikingi fit-823 u miet bil-ġuħ ftit wara. Il-Vikingi reġgħu attakkaw fit-838, u serqu mill-knejjes fir-raħal ta' Kenmare, u mill-gżejjer ta' Skellig u ta' Innisfallen. L-abbazija Wistinjana f'Ballinskelligs ġiet stabbilita fid-950, fl-istess sena li fiha miet Blathmhac ta' Sceilig. Finalment, l-Annali jsemmu l-mewt ta' Aedh ta' Sceilig Michael fl-1040.
L-ikbar "girna", magħrufa bħala ċ-ċella A, għandha superfiċe ta' 14.5-il metru bi 3.8 metri, u hija għolja ħames metri. Bħaċ-ċelel l-oħra, il-ħitan tagħha fuq ġewwa huma dritti qabel ma jidjiequ biex jiffurmaw is-saqaf b'għamla ta' koppla. Fuq ġewwa wkoll hemm ġebliet li joħorġu 'l barra, xi 2.5 metri 'l fuq biex jirfdu s-saqaf, u f'xi każijiet jaf kienu jirfdu kompartiment ieħor ta' għajxien mas-saqaf. Il-ġebliet li joħorġu 'l barra fuq in-naħa esterna taċ-ċelel x'aktarx kienu jintużaw biex tintrabat magħhom l-għata tat-tiben imnixxef. Xi ċelel fihom spazji 'l ġewwa li jaf kienu jintużaw bħala armadji. L-oratorju prinċipali għandu għamla ta' dgħajsa, u għandu superfiċe ta' 3.6 metri b'4.3 metri. Għandu artal u tieqa żgħira mal-ħajt tal-Lvant tiegħu. L-oratorju ż-żgħir għandu terrazza tiegħu stess, b'distanza relattiva mill-kumpless prinċipali. Għandu superfiċe ta' 2.4 metri b'1.8 metru u huwa għoli 2.4 metri; għandu bieb baxxa (0.9 metri b'0.5 metri) u tieqa pjuttost kbira ta' metru fil-ħajt tal-Grigal tiegħu.
Il-Knisja ta' San Mikiel tmur lura għas-seklu 10 jew għall-bidu tas-seklu 11. Oriġinarjament inbniet l-iktar bi tkaħħil tal-ġebla tal-ġir flimkien ma' blat ramli importat mill-Gżira ta' Valentia. Illum il-ġurnata ġġarrfet kważi kollha ħlief it-tieqa tal-Lvant tagħha. Iċ-ċentru tal-knisja fih lapida moderna tal-1871 għall-membri tal-familja ta' wieħed mill-ħaddiema tal-fanal. daqsminuri|300x300px|Il-clocháns li qishom giren imsaqqfin mingħajr tkaħħil Nofs iċ-Ċimiterju tal-Patrijiet iġġarraf u issa huwa ferm iżgħar minn meta kien jintuża b'mod attiv. Fih slaleb tal-ġebel b'diversi tiżjin imnaqqax fihom fuq in-naħa tal-Punent tiegħu. Żewġ slaleb fihom ħafna dettall u jingħad li huma elementi bikrin tas-sit; b'kollox hemm iktar minn mitt salib tal-ġebel li nstabu fuq il-gżira. Hemm diversi ħaġriet ortostatiċi fit-Tramuntana u fil-Punent taċ-ċimiterju. Hemm ukoll żewġ leachta mingħajr tkaħħil. L-ikbar wieħed jinsab bejn il-Knisja ta' San Mikiel u l-oratorju prinċipali, u jingħad li huwa iktar antik minnhom it-tnejn, u xi darba kellu salib wieqaf kbir fin-naħa tal-Punent tiegħu, li issa nkiser. L-ieħor jinsab mal-ħajt ta' appoġġ tal-monasteru fin-Nofsinhar tal-oratorju. Taħthom it-tnejn instabu fdalijiet umani. xellug|daqsminuri|Il-Blata tas-Salib b'salib imnaqqax fuqha Huwa stmat li mhux iktar minn tnax-il patri u s-superjur tal-patrijiet għexu f'daqqa fil-monasteru. Il-monasteru kien okkupat b'mod kontinwu sal-aħħar tas-seklu 12 jew sal-bidu tas-seklu 13 u baqa' sit ta' pellegrinaġġ sal-era moderna. Il-patrijiet tal-gżira ma kinux jieklu l-istess li kienu jieklu l-abitanti fuq l-art kontinentali. Peress li kellhom inqas art li setgħet tinħadem biex jiżirgħu l-għelejjel, il-ġonna bil-ħxejjex kienu parti importanti tal-ħajja monastika. Minħabba l-bżonn, il-ħut u l-laħam u l-bajd tal-għasafar li jbejtu fuq il-gżejjer kienu sors primarju ta' ikel. Fost it-teoriji għalfejn is-sit ġie abbandunat hemm li l-klima madwar Skellig Michael kesħet, iż-żieda tal-maltempati, l-attakki tal-Vikingi, u l-bidliet fl-istruttura tal-Knisja Irlandiża. Probabbilment kombinament ta' dawn il-fatturi wassal biex il-komunità ta' patrijiet tabbanduna l-gżira u tmur tgħix fl-abbazija f'Ballinskelligs. Dan iċ-ċaqliq ġiet iddokumentat mill-ekkleżjastiku u l-istoriku Kambro-Normann Giraldus Cambrensis fl-aħħar tas-seklu 12 meta kiteb li l-patrijiet kienu marru jgħixu f'sit ġdid fuq l-art kontinentali.
Eremitaġġ
L-eremitaġġ jinsab fin-naħa opposta tal-gżira meta mqabbel mal-monasteru, taħt il-quċċata tan-Nofsinhar, u huwa ferm iktar diffiċli u perikoluż biex wieħed jasal għalih. Illum il-ġurnata, l-aċċess għall-quċċata tan-Nofsinhar huwa ristrett u huwa permess biss b'arranġament minn qabel. Wieħed jasal għalih mis-Sarġ ta' Kristu permezz ta' serje dejqa u wieqfa ta' taraġ maqtugħin fil-blat li huma esposti għal riħ qawwi minn kull naħa, xi kultant b'qawwa kważi ta' uragan. Il-mogħdija tgħaddi minn Għajn il-Labbra, ċumnija tal-blat li ffurmat minn xaqq vertikali dejjaq fil-quċċata. Minkejja li l-oriġini u l-istorja tal-eremitaġġ mhumiex studjati daqs tal-monasteru, jingħad li l-eremitaġġ oriġina fis-seklu 9 u fih diversi kompartimenti u pjattaformi fuq tliet terrazzi prinċipali maqtugħin fil-blat. Dawn it-tliet terrazzi huma magħrufa bħala l-Oratorju, il-Ġnien u t-Terrazza ta' Barra.
Fuq ġewwa, il-binja prinċipali hija twila 2.3 metri u wiesgħa 1.2 metru. Il-ħajt mad-dawra tal-eremitaġġ huwa magħmul l-iktar minn ġebliet żgħar. Għalkemm issa ma tantx jinsab f'kundizzjoni tajba u ħafna minnu huwa mwaqqa', xi darba kien għoli bejn metru u metru u nofs. Illum il-ġurnata, l-eremitaġġ fuq ġewwa huwa mimli radam u tiġrif mill-istruttura stess u mill-frammenti ta' salib tal-ġebel li kien għoli seba' piedi. Il-leacht fuq barra x'aktarx kienet tintuża bħala santwarju jew artal; żgħira wisq biex setgħet tkun sit funebri.
It-terrazza ta' barra tinsab fuq tliet biċċiet imtarrġin ħerġin 'il barra ftit 'il bogħod mill-kumpless prinċipali u l-aċċess huwa diffiċli. Mad-dawra tagħha hemm ħajt twil xi 17-il metru tul il-perimetru wieqaf u espost tagħha. Hu u jitħasseb għalfejn kien inbena dan il-post daqstant inaċċessibbli u mbiegħed, l-istoriku Walter Horn kiteb li "l-għan ta' axxetiku ma kinitx il-kumdità" u fakkar li l-Omelija ta' Cambrai tiddikjara li: "B'hekk inċaħħdu lilna nfusna jekk ma naqgħux għax-xewqat tagħna u nindmu għal dnubietna. B'hekk inkunu qed nerfgħu s-salib tagħna, jekk niċċaħħdu u ngħixu l-martirju u t-tbatija biex nagħtu ġieħ lil Kristu".
Postmonastika
daqsminuri|Edwin Wyndham-Quin, it-Tielet Earl ta' Dunraven u Mount-Earl, Lulju 1861. In-Noti dwar l-Arkitettura Irlandiża (bl-Ingliż: Notes on Irish Architecture) ta' Lord Dunraven fihom l-ewwel stħarriġ komplut tal-gżira. Skellig Michael baqa' fil-pussess tal-Kanoni Kattoliċi Regolari sax-xoljiment tal-Abbazija ta' Ballinskelligs fl-1578, b'riżultat tar-riformazzjoni li saret minn Eliżabetta I. Is-sjieda tal-gżejjer għaddiet għand il-familja Butler (għall-kirja ta' "żewġ isqra u kwantità ta' rix tal-purċinelli tal-baħar fis-sena"), u baqgħet għandhom sal-bidu tas-snin 20 tas-seklu 19 meta l-Korporazzjoni għall-Preservazzjoni u għat-Titjib tal-Port ta' Dublin (il-predeċessur tal-Korp tal-Kummissarji tal-Fanali Irlandiżi) xtrat il-gżira għal £500 mingħand John Butler ta' Waterville f'ordni ta' xiri obbligatorju. Il-korporazzjoni bniet żewġ fanali fuq in-naħa Atlantika tal-gżira, kif ukoll kwartieri tal-għajxien assoċjati, li tlestew sal-1826.
Fl-1871, Lord Dunraven, fin-Noti dwar l-Arkitettura Irlandiża (bl-Ingliż: Notes on Irish Architecture) tiegħu, għamel l-ewwel stħarriġ arkeoloġiku komprensiv tal-gżira. Hu u jiddeskrivi l-monasteru, huwa kiteb li "ix-xenarju huwa wieħed tant solenni u ta' dieqa li ħadd ma missu jidħol hemmhekk għajr il-pellegrini u dawk li jridu jagħmlu xi penitenza. Is-sens ta' solitudni, is-smewwiet vasti u l-moviment monotonu u sublimi tal-baħar joħonqu l-ispirtu, sakemm dak l-ispirtu ma jkunx f'armonija". Ma tantx kien ħanin mal-proġett tal-fanali u ddeskrieva l-alterazzjonijiet li sarulhom mill-"ħaddiema tal-fanali li ... fl-1838, bnew ħitan moderni oġġezzjonabbli". L-Uffiċċju tax-Xogħlijiet Pubbliċi sar kustodju tal-fdalijiet tal-monasteru fl-1880, qabel ma xtara l-gżira (bl-eċċezzjoni tal-fanali u l-istrutturi assoċjati) mingħand il-Kummissarji tal-Fanali Irlandiżi.
Sit ta' Wirt Dinji
Skellig Michael ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1996.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Il-Kunsill Internazzjonali għall-Monumenti u s-Siti (ICOMOS) sostna li "l-ebda sit ieħor ma juri l-estremi tal-monastiċiżmu Kristjan li kkaratterizza ħafna mit-Tramuntana tal-Afrika, mil-Lvant Nofsani u mill-Ewropa".
Kultura
daqsminuri|304x304px|Veduta ta' Skellig Michael mill-kosta billejl Il-gżira ta' Skellig Michael intużat f'diversi films u dokumentarji. Il-gżira ntużat għall-ġbid tal-film Star Wars: The Force Awakens (2015) u Star Wars: The Last Jedi (2017). Xi filmati mill-ajru tal-gżira ntużaw ukoll f' Star Wars: The Rise of Skywalker (2019). Il-gżira ntużat ukoll għall-ġbid tal-aħħar xena f' Heart of Glass (1976), u f'Byzantium (2012).
Fl-ewwel episodju tad-dokumentarju tal-BBC tal-1969, Civilisation: A Personal View by Kenneth Clark, l-istoriku tal-arti Kenneth Clark iddeskriva l-binjiet u l-mogħdijiet tal-gżira bħala "kisba straordinarju ta' kuraġġ u ta' tenaċità". Huwa osserva li "meta wieħed iħares lura lejn iċ-ċivilizzazzjonijiet l-kbar ta' Franza tas-seklu 12 jew ta' Ruma tas-seklu 17, diffiċli li wieħed jemmen, li għal żmien pjuttost twil—kważi mitt sena—il-Kristjaneżmu tal-Punent irnexxielu jibqa' ħaj billi ggranfa ma' postijiet bħal Skellig Michael, quċċata tal-blat xi tmintax-il mil lil hinn mill-kosta Irlandiża, b'għoli ta' 210 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar".
Aċċess u turiżmu
xellug|daqsminuri|Veduta ta' Skellig iż-Żgħira mill-oratorju l-kbir tal-monasteru ta' Skellig Michael Skellig Michael fih tliet punti tal-iżbarkar li kienu jintużaw mill-patrijiet skont kif jinzertaw il-kundizzjonijiet tat-temp. Illum il-ġurnata l-gżira tilqa' medja ta' 11,000 viżitatur fis-sena. Sabiex jipproteġi s-sit, l-Uffiċċju tax-Xogħlijiet Pubbliċi jillimita l-għadd ta' viżitaturi għal 180 kuljum. Il-klima lokali u n-natura esposta tal-gżira jagħmlu l-vjaġġ bejn l-art kontinentali u l-gżira pjuttost diffiċli. Ladarba wieħed jiżbarka, l-art ta' Skellig Michael hija wieqfa, mhux kennija u perikoluża. Wieħed jixxabbat u jitla' sal-quċċata permezz ta' 600 tarġa Medjevali tal-ġebel.
In-natura remota u inaċċessibbli tal-gżira minn dejjem naffret il-maġġoranza tal-viżitaturi, u b'hekk il-gżira hija ppreservata tassew tajjeb. It-turiżmu beda fl-aħħar tas-seklu 19 meta dgħajsa tal-qdif setgħet tinkera għal 25 xelin. Saret destinazzjoni turistika popolari biss fil-bidu tas-snin 70 tas-seklu 20 meta bdew isiru iktar frekwenti l-laneċ mikrija tal-passiġġieri; fl-1973 kien hemm ħamsa disponibbli għal prezz ta' £3 ir-ras. Sal-1990, id-domanda tant kienet kibret li l-Uffiċċju tax-Xogħlijiet Pubbliċi beda jorganizza għaxar dgħajjes li jitilqu minn erba' portijiet individwali.
Kull sena mill-inqas erba' liċenzji tad-dgħajjes jingħataw lill-operaturi turistiċi li jwettqu vjaġġi lejn Skellig Michael matul l-istaġun tas-sajf (minn Mejju sa Ottubru), jekk it-temp ikun jippermetti. Anke meta l-kundizzjonijiet tal-baħar qrib l-art kontinentali jkunu kalmi, il-baħar madwar il-gżira jaf ikun imqalleb. Iż-żona madwar il-gżira hija spiss maħkuma mill-imbatt tal-baħar li jiġi minn depressjonijiet distanti fl-Atlantiku. Il-mewġ iħabbat fuq il-gżira minn kull naħa, b'mewġ li jlaħħaq sa għoli ta' 10 metri fuq il-moll u ta' 45 metru tul in-naħa fejn hemm il-fanal. Meta dan il-mewġ għoli jħabbat fuq il-blat, spiss jikxfu u jaqilgħu bosta alka, sponoż u anemones fuq wiċċ il-blat, li jkomplu jxekklu iktar it-tqarrib lejn il-gżira u l-iżbarkar.
Żjara tipika fuq Skellig Michael tipikament iddum madwar sitt sigħat. L-Uffiċċju tax-Xogħlijiet Pubbliċi jenfasizza li l-vjaġġ fih diversi diffikultajiet b'rabta mas-sikurezza. Fil-fatt, għal raġunijiet ta' sikurezza, l-iktar minħabba li t-tarġiet huma weqfin, tal-blat, antiki u mingħajr poġġamani, iż-żjarat ma jsirux meta t-temp ikun b'wisq xita jew riħ. Matul is-sajf, hemm postijiet madwar il-blat, l-iktar fil-Qala Blu, fejn jistgħu jmorru l-bugħaddasa.
Tajwan
It-Tajwan, uffiċjalment ir-Repubblika taċ-Ċina (ROC), huwa pajjiż fl-Asja tal-Lvant li t-territorju tiegħu bħalissa jestendi fuq il-gżira tat-Tajwan, kif ukoll gżejjer ġirien oħra, dawk tal-provinċja ta' Fujian u l-Gżejjer Pescadores. It-Tajwan bħalissa huwa rikonoxxut minn 14-il pajjiż. It-Tajwan ikopri erja ta '36,197 kilometru kwadru (13,976 mi kw) u għandu popolazzjoni ta' madwar 23,451,837. Il-kapitali tagħha hija Tajpej.
= Storja = Oriġinarjament popolata minn popli ta' oriġini Awstronesjana, il-gżira tat-Tajwan jew Formosa qajmet l-interess tas-setgħat Asjatiċi u Ewropej mis-seklu 17, meta kienet okkupata mill-Olandiżi, Spanjoli, Ċiniżi u Ġappuniżi.
L-ewwel depożiti fit-Tajwan u l-Istrett tat-Tajwan huma Eluanbi, Zhuojen, Changbin, Dpenkeng (fuq il-gżira tat-Tajwan), u hemm depożitu fuq il-Gżira Liang.
Repubblika taċ-Ċina (25 ta' Ottubru, 1945-7 ta' Diċembru, 1949)
Il-fatt li l-istat li jinsab fit-Tajwan huwa uffiċjalment ir-Repubblika taċ-Ċina, l-ex reġim politiku Ċiniż sal-1949, wassal għal sitwazzjoni politika u diplomatika kumplessa. Għal aktar informazzjoni dwar l-istatus tat-Tajwan mill-1949, ara l-artiklu Status Politiku tat-Tajwan.
Dominju Ġappuniż tat-Tajwan (22 ta' Ottubru, 1895 sal-25 ta' Ottubru, 1945)
Il-ħakma Ġappuniża tat-Tajwan, il-perjodu kolonjali tat-Tajwan, jew l-okkupazzjoni Ġappuniża tat-Tajwan2 tirreferi għall-perjodu bejn it-22 ta’ Ottubru, 1895 u l-25 ta’ Ottubru, 1945, li matulu t-Tajwan kien kolonja tal-Imperu tal-Ġappun. L-okkupazzjoni tat-Tajwan kienet parti mill-politika ta 'espansjoni tan-nofsinhar tal-Ġappun li bdiet fis-seklu 19.
It-Tajwan kien l-ewwel pussess barra mill-pajjiż għall-Ġappuniżi, li kienu jibdlu l-gżira f'"kolonja mudell" vera. Ir-riżultat tal-politika tal-gvern Ġappuniż kien it-titjib tal-ekonomija, l-industrija, l-impjiegi u l-kultura. Madankollu, il-ħakma Ġappuniża tat-Tajwan kellha wkoll konsegwenzi negattivi, bħar-repressjoni militari ta' kull attentat ta' reżistenza, diskriminazzjoni pożittiva lejn l-indiġeni tal-Ġappun, jew iż-żieda fil-prostituzzjoni femminili.
Il-falliment relattiv tad-dominazzjoni taċ-Ċina kontinentali wara t-Tieni Gwerra Dinjija mill-Kuomintang wassal għal grad ta 'nostalġija fil-ġenerazzjoni ta' Tajwaniżi li kienu esperjenzaw it-tnejn. Dan, sa ċertu punt, affettwa kwistjonijiet bħall-identità nazzjonali, l-identità etnika, u l-moviment tal-indipendenza tat-Tajwan.
Gvernaturi ġew maħtura mill-Gvern Imperjali tal-Ġappun.
Kapitali: Taihoku (Taipei); Entità: Kolonja/Dipendenza; Pajjiż: Imperu tal-Ġappun; Lingwa Uffiċjali: Ġappuniż; Reliġjon: Shinto; Munita: Yen Tajwaniż; Storja: 22 ta' Ottubru, 1895-Okkupazzjoni, 2 ta' Settembru, 1945-Dikjarazzjoni ta' Potsdam, 25 ta' Ottubru, 1945-Ċediment; Forma ta' Gvern: Monarkija assoluta; Imperatur: Meiji (1895-1912), Taishō (1912-1926), Shōwa (1926-1945).
L-inċident ta' Tapani
It-tielet u l-aħħar stadju tar-reżistenza armata jvarja mir-rewwixta ta’ Beipu fl-1907 sal-inċident ta’ Tapani fl-1915.
F'Novembru 1907 f'Beipu (il-majjistral tat-Tajwan) l-aboriġini Hakka u Saisiyat qatlu għexieren ta 'uffiċjali Ġappuniżi u l-familji tagħhom; bi tpattija, aktar minn mitt ribelli ġew eżegwiti. F'Lulju 1915 f'Tapani, ħdejn Tainan, mexxej lokali jismu Yu Chingfang bassar il-wasla ta' alla li kien se jkeċċi lill-Ġappuniżi, u kkonvinċa ħafna bdiewa li huma se jkunu immuni għall-armi ta' l-okkupanti. Wara li rebħu l-ewwel ġlied, ir-ribelli ġew finalment megħluba, kważi mitt eżegwiti u għexieren ta' ħabs.
Bejn dawk ta’ Beipu u Tapani kien hemm tlettax-il rewwixta armata żgħira. F'xi każijiet, il-konspiraturi ġew skoperti u arrestati qabel saħansitra marru jirribellaw. Mit-tlettax-il rewwixta, ħdax seħħew wara r-Rivoluzzjoni tal-1911 fiċ-Ċina, li magħhom erbgħa kienu relatati direttament. Erbgħa mit-tlettax-il rewwixta talbu għar-riunifikazzjoni maċ-Ċina, sitta sejħu għall-indipendenza tat-Tajwan, u t-tlieta li jifdal mhumiex ċari dwar l-għanijiet tagħhom. Ġie spekulat li ż-żieda fir-rewwixti li jitolbu l-indipendenza aktar milli r-riunifikazzjoni kienet ir-riżultat tal-waqgħa tad-dinastija Qing fiċ-Ċina, li magħha spiċċat il-figura ta' gvern li kienu mdorrijin jidentifikaw ruħu miegħu għan-nies tal-lokal. .
L-Inċident Wushe
Forsi l-aktar famużi tar-rewwixti kollha kontra l-Ġappuniżi, seħħet fir-reġjun predominantement aboriġinali ta’ Musha (霧社, Pinyin: Wushe) fil-Prefettura ta' Taichū (li tinsab fil-Kontea ta' Nantou tal-lum). Wara snin ta' oppressjoni mill-armata Ġappuniża lejn il-gruppi etniċi Atayal u Seediq, parzjalment minħabba d-drawwiet arkajċi tagħhom bħas-sħaħar u s-sagrifiċċji, fis-27 ta’ Ottubru, 1930 kien hemm inċident li fih pulizija offenda lil Mona Rudao, kap tat-tribù. , waqt it-tieġ ta’ ibnu. Ġranet wara, aktar minn 300 aborigine taħt il-kmand tiegħu serqu l-armi mill-pulizija u attakkaw residenti Ġappuniżi li jattendu kompetizzjoni atletika, qatlu 134 minnhom (inklużi nisa u tfal), 2 Han Tajwaniżi (bi żball) u feruti 215 Ġappuniż ieħor. Bi tpattija, il-gvern kolonjali ordna ripressjoni militari u, fix-xahrejnta'ta’ wara, qrib elf ruħ Aboriġinali mietu jiġġieldu, ġew eżegwiti, jew ikkommettew suwiċidju flimkien mal-familji tagħhom jew sħabhom tat-tribu. Diversi membri tal-gvern ġew sfurzati mill-karigi tagħhom wara l-inċident, li rriżulta li kien l-aktar rewwixti vjolenti matul il-ħakma tal-Ġappun. Is-sena ta' wara, barra minn hekk, madwar 200 Seediq limitati f’riżerva talli pparteċipaw fir-ribelljoni nqatlu minn tribujiet favur il-Ġappun, f’dak li kien imsejjaħ it-“tieni Inċident Wushe”.
Żvilupp tal-ekonomija u l-edukazzjoni
Waħda mill-aktar karatteristiċi notevoli tal-okkupazzjoni Ġappuniża tat-Tajwan kienet in-natura ġerarkika tal-bidla soċjali. Filwaqt li l-attiviżmu lokali żgur kellu rwol, il-biċċa l-kbira tal-bidla soċjali, ekonomika u kulturali matul dan il-perjodu kienet immexxija minn teknokratiċi fil-gvern kolonjali. B'din bħala l-forza ewlenija, u bl-immigranti Ġappuniżi ġodda, is-soċjetà Tajwaniża kienet maqsuma ħafna bejn ħakkiema u maħkuma.
Taħt il-kontroll kostanti tal-gvern kolonjali, apparti ftit inċidenti żgħar, matul l-ewwel snin tal-okkupazzjoni Ġappuniża, is-soċjetà tat-Tajwan kienet l-aktar stabbli ħafna. Għalkemm it-tattiċi ripressivi tal-gvern kolonjali kienu ħorox ħafna, l-abitanti li kkooperaw mal-politika ekonomika u edukattiva tal-Gvernatur Ġenerali raw titjib sinifikanti fil-livell tal-għajxien tagħhom matul il-ħakma Ġappuniża.
Ekonomija
L-ekonomija tat-Tajwan matul l-okkupazzjoni Ġappuniża kienet ġeneralment ekonomija kolonjali standard, jiġifieri, ir-riżorsi naturali u umani tat-Tajwan intużaw biex jgħinu l-iżvilupp tal-Ġappun, politika li bdiet mal-Gvernatur Ġenerali Kodama u laħqet il-quċċata tagħha fl-1943. f'nofs it-Tieni Gwerra Dinjija. Mill-1900 sal-1920, l-ekonomija tat-Tajwan kienet iddominata mill-industrija taz-zokkor, filwaqt li mill-1920 sal-1930, ir-ross kien il-prodott ewlieni tal-esportazzjoni. Matul dawn iż-żewġ perjodi, il-politika ekonomika primarja tal-Gvern Kolonjali kienet "l-industrija għall-Ġappun, l-agrikoltura għat-Tajwan." Wara l-1930, minħabba l-ħtiġijiet tal-gwerra, il-gvern kolonjali beda jsegwi politika ta 'industrijalizzazzjoni taħt is-seba' gvernatur, Akashi Motojiro. Swamp kbir fiċ-ċentru tat-Tajwan inbidel f'diga kbira, sabiex jinbena impjant tal-enerġija idrawlika għall-industrijalizzazzjoni. Id-diga u l-inħawi tagħha, magħrufa llum bħala Sun Moon Lake (Nichigetsutan), saru ta’ min irid jarahom għat-turisti barranin li jżuru t-Tajwan.
Għalkemm il-fokus ewlieni ta 'kull wieħed minn dawn il-perjodi kien differenti, l-għan ewlieni kollu kien li tiżdied il-produttività tat-Tajwan biex tintlaħaq id-domanda fil-Ġappun, għan li ntlaħaq b'suċċess. Bħala parti minn dan il-proċess, it-Tajwaniżi ġew instillati b'ideat u valuri ġodda, twettqu proġetti kbar ta 'xogħlijiet pubbliċi bħal ferroviji, ġiet istitwita edukazzjoni pubblika, u ġie introdott l-użu tat-telekomunikazzjoni. Hekk kif l-ekonomija kibret u s-soċjetà stabbilizzat, il-politika saret aktar liberalizzata u l-appoġġ popolari għall-ħakma kolonjali beda jikber. It-Tajwan għalhekk serva bħala vetrina għall-propaganda tal-Ġappun fl-isforzi kolonjali tiegħu fl-Asja, speċjalment bit-twaqqif tal-Espożizzjoni Internazzjonali tat-Tajwan tal-1935.
Finanzi (banek)
Ftit wara ċ-ċessjoni tat-Tajwan għall-ħakma Ġappuniża f'Settembru 1895, bank ta' Osaka fetaħ uffiċċju żgħir f'Kiro (Keelung). F'Ġunju tas-sena ta 'wara, il-Gvernatur Ġenerali ta permess lill-bank biex jistabbilixxi l-ewwel sistema bankarja ta' stil tal-Punent fit-Tajwan.
Biex tinżamm l-istabbiltà fiskali, il-Gvern Kolonjali ipproċeda biex liċenzja aktar banek, banek rurali, u entitajiet finanzjarji oħra li kkontribwew biex iżżomm l-inflazzjoni taħt kontroll.
Edukazzjoni obbligatorja
Bħala parti mill-għan ġenerali tal-gvern kolonjali li jżomm il-moviment kontra l-Ġappuniż fil-bajja, l-edukazzjoni pubblika saret mekkaniżmu importanti biex jiffaċilita l-kontroll u d-djalogu transkulturali. Għalkemm l-edukazzjoni sekondarja kienet tgawdi l-aktar minn ċittadini Ġappuniżi, l-edukazzjoni primarja obbligatorja kopriet il-maġġoranza l-kbira tat-Tajwaniżi.
Is-sistema edukattiva kienet finalment organizzata f'Marzu 1941, meta l-iskejjel kollha (ħlief għal ftit skejjel aboriġinali) ġew ikklassifikati mill-ġdid bħala kokumin gakkō (國民學校, Skejjel Nazzjonali), miftuħa għall-istudenti kollha irrispettivament mill-etniċità. L-edukazzjoni kienet obbligatorja għat-tfal bejn tmien u erbatax-il sena, u s-suġġetti mgħallma kienu jinkludu Morali (修身, shūshin), Kompożizzjoni (作文, sakubun), Qari (讀書, dokusho), Kitba (習字, shūji), Matematika (算術, sakubun). sanjutsu ), Kant (唱歌, shōka), u Edukazzjoni Fiżika (體操, taisō).
Fl-1944, it-Tajwan kellu 944 skola primarja, b'rati ta 'reġistrazzjoni ta' 71.3% għat-tfal Tajwaniżi, 86.4% għat-tfal aboriġinali, u 99.6% għat-tfal Ġappuniżi fit-Tajwan, l-ogħla fl-Asja wara biss il-Ġappun innifsu.
Popolazzjoni
Bħala parti mill-enfasi mqiegħda fuq il-kontroll tal-gvern, il-gvern kolonjali wettaq ċensimenti dettaljati tat-Tajwan kull ħames snin li jibdew fl-1905. L-istatistika turi rata ta' tkabbir tal-popolazzjoni ta' 0.988 sa 2.835% fis-sena fid-dominju kollu. Fl-1905 il-popolazzjoni tat-Tajwan kienet madwar 3.03 miljun, sal-1940 kienet kibret għal 5.87 miljun, u fi tmiem it-Tieni Gwerra Dinjija fl-1946 kienet 6.09 miljun.
Trasport
L-Uffiċċju tal-Gvernatur Ġenerali għamel ukoll sforz kbir biex jimmodernizza s-sistemi tat-trasport fit-Tajwan, speċjalment il-ferroviji, u, sa ċertu punt, l-awtostradi. Bħala riżultat, ġew stabbiliti rabtiet ta' transitu affidabbli bejn it-truf tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar tal-gżira, li kkontribwew għal żieda fil-produttività.
Ferroviji
Il-Ministeru tal-Ferroviji (predeċessur tal-Amministrazzjoni tal-Ferroviji moderna tat-Tajwan) ġie stabbilit fit-8 ta 'Novembru 1899, u beda perjodu ta' espansjoni rapida tan-netwerk ferrovjarju tal-gżira. Forsi l-akbar kisba ta 'din l-era kienet it-tlestija tal-Linja tal-Punent, li għaqqad bliet ewlenin tul il-kuritur tal-punent fl-1908, u naqqset il-ħin tal-ivvjaġġar bejn it-Tramuntana u n-Nofsinhar tat-Tajwan minn diversi jiem għal ġurnata waħda.
F'dan iż-żmien inbnew ukoll il-Linji Tansui (淡水线, il-Linja Danshui tal-lum fis-Sistema ta' Transitu Rapidu ta' Taipei), il-Linja Giran (宜兰线, il-Linja Yilan), il-Linja Heitō (屏东线, il-Linja Pingtung), u l-Linja Toko. (东港线, Donggang Line), u bosta linji tal-ferrovija privati ​​ġew inkorporati fis-sistema tal-istat. Inħolqu wkoll linji industrijali bħall-Ferroviji tal-Foresti Alishan, u tfasslu pjanijiet biex tinbena l-Linja tal-Linja tat-Tramuntana, il-Linja tal-Link tan-Nofsinhar, u linja li tgħaddi mill-muntanji taċ-ċentru tat-Tajwan, li qatt ma ġiet realizzata minħabba d-diffikultajiet tekniċi u t-tifqigħa tat-Tieni Gwerra Dinjija. Inħolqu wkoll linji privati ​​ġodda bħall-Tajwan Sugar Railways (biex jappoġġaw l-industrija tal-kannamieli).
Bħal ħafna uffiċċji oħra tal-gvern, il-Ministeru tal-Ferroviji kien immexxi minn teknokratiċi. Ħafna mill-ferroviji mibnija matul il-ħakma tal-Ġappun għadhom qed jintużaw illum.
Toroq
Meta mqabbel mal-iżvilupp mgħaġġel tas-sistema ferrovjarja, is-sistema tal-awtostradi rċeviet ħafna inqas attenzjoni. Madankollu, minħabba l-kompetizzjoni dejjem tikber rappreżentata mill-karozzi, il-Ministeru tal-Ferroviji beda jixtri jew jikkonfiska t-toroq li kienu paralleli mal-linji tal-ferrovija.
Is-servizz tal-karozzi tal-linja kien disponibbli fi ħdan l-ibliet, iżda l-biċċa l-kbira tar-rotot bejn l-ibliet kienu moqdija minn linji tal-ferrovija.
Retroċessjoni
Mat-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija, it-Tajwan tpoġġa taħt il-kontroll amministrattiv tar-ROC mill-Amministrazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Għajnuna u r-Riabilitazzjoni (UNRRA) wara 50 sena ta 'ħakma kolonjali mill-Ġappun. Chen Yi, il-Kap Eżekuttiv tar-Repubblika taċ-Ċina, wasal fl-24 ta 'Ottubru 1945, u rċieva l-aħħar Gvernatur Ġenerali Ġappuniż, Andō Rikichi, li ffirma d-dokument ta' trasferiment l-għada, li Chen ipproklama "Jum tar-retroċessjoni". Dan irriżulta li huwa legalment dubjuż, peress li l-Ġappun ma rrinunzjax is-sovranità tiegħu fuq it-Tajwan sat-28 ta’ April, 1952, bid-dħul fis-seħħ tat-Trattat ta' Paċi ta' San Francisco.
Repubblika tat-Tajwan/Stat Demokratiku tat-Tajwan (24 ta' Mejju, 1895-23 ta' Ottubru, 1895)
Ir-Repubblika tat-Tajwan (Ċiniż tradizzjonali: 臺灣民主國; Ċiniż simplifikat: 台湾民主国; pinyin: Táiwān Mínzhǔguó, litteralment "Stat Demokratiku tat-Tajwan", isem uffiċjali bl-Ispanjol: Repubblika ta' Formosa, Repubblika tat-Tajwan) kienet repubblika li kellha eżistenza qasira ħafna fis-sena 1895 fil-gżira tat-Tajwan, bejn iż-żmien meta t-Tajwan ġie formalment ċedut mid-dinastija Qing taċ-Ċina lill-Imperu tal-Ġappun permezz tat-Trattat ta' Shimonoseki u l-wasla tat-truppi Ġappuniżi u l-eżerċizzju tas-sovranità tal-Ġappun. Għalkemm xi storiċi jqisuha t-tieni repubblika tal-Asja.