Volubilis
Wara r-Rumani
Volubilis baqgħet il-belt kapitali tar-reġjun ferm wara l-bidu tal-perjodu Iżlamiku. Instabu muniti Iżlamiċi tas-seklu 8 fis-sit, li huma evidenza tal-wasla tal-Iżlam f'din il-parti tal-Marokk. Instabu kollha 'l barra mill-ħitan tal-belt, u dan jissuġġerixxi li l-insedjament Għarbi baqa' distint mill-insedjament Berberu ġewwa l-ħitan. Hemmhekk Moulay Idriss stabbilixxa d-dinastija Idrisida tal-Marokk fis-787-788. Dan kien dixxendent dirett tal-profeta Iżlamiku Muħammed, u ħarab lejn il-Marokk mis-Sirja wara l-Battalja ta' Fakhkh fis-787. Huwa ġie pproklamat imam f'Volubilis, li kienet okkupata mill-Awraba, taħt Ishaq ibn Mohammad. Huwa żżewweġ lil Kanza, mill-Awraba, u flimkien kellhom iben, Idris II, li ġie pproklamat imam f'Volubilis. Huwa wkoll għex 'il barra mill-ħitan tal-belt, tul ix-xtut ta' Wadi Khoumane, fejn ġie skavat kumpless dan l-aħħar li jista' jiġi identifikat bħala l-kwartieri ġenerali tiegħu. Idriss I ħakem il-biċċa l-kbira tat-Tramuntana tal-Marokk matul it-tliet snin tar-renju tiegħu, u stabbilixxa l-belt ta' Fes. Huwa nqatel f'Volubilis fis-791 skont l-ordnijiet tal-kaliff ta' Bagdad, Harun al-Rashid. Idriss II ittrasferixxa l-belt kapitali lejn Fes, u b'hekk Volubilis ġiet imċaħda mill-aħħar fdalijiet ta' importanza politika li kien għad fadlilha. nofs|daqsminuri|635x635px|Veduta panoramika lejn il-Punent ta' Volubilis. Il-qalba [[Feniċi|Feniċja tal-belt tinsab fuq ix-xellug, il-Bażilika u t-Tempju jidhru fiċ-ċentru, filwaqt li l-Arkata ta' Caracalla tidher fuq il-lemin wara l-estensjoni Rumana tal-belt.]] Grupp Musulman magħruf bħala r-Rabedi, li kien wettaq rewwixta f'Córdoba f'Al-Andalus (l-Andalusija fi Spanja moderna), reġa' insedja Volubilis fit-818. Għalkemm in-nies komplew jgħixu f'Volubilis għal diversi sekli oħra, x'aktarx li tbattlet kważi għalkollox sas-seklu 14. Leo Africanus iddeskriva l-ħitan u d-daħliet tal-belt, kif ukoll il-qabar ta' Idris, mgħassa minn żewġ jew tliet kastelli biss. Il-katavru tiegħu sussegwentement tneħħa u ttieħed lejn Moulay Idriss Zerhoun, 3 kilometri (1.9 mil) 'il bogħod, fejn inbena mawżolew kbir apposta. Isem il-belt intesa u baqa' magħruf fost iċ-ċittadini lokali bħala Ksar Faraoun, jew il-"Kastell tal-Faragħun", b'allużjoni għal leġġenda li kienet inbniet mill-Eġizzjani tal-Qedem. Minkejja dan, uħud mill-binjiet tagħha baqgħu jeżistu, allavolja fi stat ta' fdalijiet, saħansitra sas-seklu 17 meta Moulay Ismail seraq ir-rikkezzi mis-sit biex jipprovdi l-materjal għall-kostruzzjoni tal-belt kapitali imperjali ġdida f'Meknes. Terremot li seħħ fl-1755 ikkawżaw qerda ulterjuri. Madankollu, l-antikwarju Ingliż John Windus kien pinġa s-sit fl-1722. Fil-ktieb tal-1725 A Journey to Mequinez (Vjaġġ lejn Mequinez), Windus iddeskriva dak li ra:"Binja partikolari milli jidher hija parti minn arkata trijonfali, u hemm diversi ġebliet imkissrin b'kitbiet imnaqqxa fuqhom, li jinsabu fir-radam u l-iskart ta' taħt, li fl-imgħoddi żgur li kienu fl-għoli iktar milli jinsabu attwalment. Is-sit huwa twil 56 pied u wiesa' 15-il pied, biż-żewġ naħat indaqs, mibnija b'ġebel iebes ħafna, kważi twil jarda u oħxon nofs jarda. L-arkata hija wiesgħa 20 pied u għolja madwar 26 pied. Il-kitbiet imnaqqxa jinsabu fuq ġebel ċatt kbir, li meta kienu sħaħ ħdejn xulxin, kienu twal madwar ħames piedi u wesgħin tliet piedi, u l-ittri fuqhom kienu itwal minn 6 pulzieri. Barra minn hekk, kien hemm ukoll bust li bil-kemm jingħaraf, u kien l-unika ħaġa li kien għad hemm li kienet tirrappreżenta l-ħajja, għajr l-għamla ta' sieq taħt il-parti t'isfel ta' libsa, fin-niċċa fuq in-naħa l-oħra tal-arkata. Madwar 100 jarda mill-arkata hemm parti mill-faċċata li għadha tajba ta' binja kwadra kbira, twila 140 pied u għolja 60 pied; parti mill-erba' kantunieri għadhom weqfin, iżda ftit fdalijiet fadal biss, apparti dawn tal-faċċata. Madwar l-għolja wieħed jista' jara l-pedament ta' ħajt b'ċirkonferenza ta' madwar żewġ mili, li kien mibni madwar dawn il-binjiet; fuq ġewwa tagħhom kien hemm bosta ġebel sparpaljat tal-istess daqs li bihom kienet mibnija l-arkata, iżda bil-kemm fadal ġebla waħda sħiħa. L-arkata, li kienet tinsab madwar mil u nofs 'il bogħod mill-binjiet l-oħra, milli jidher kienet qisha daħla, u kienet għolja biżżejjed biex raġel riekeb żiemel seta' jgħaddi minn ġo fiha." Walter Burton Harris, kittieb għal The Times, żar Volubilis matul il-vjaġġi tiegħu fil-Marokk bejn l-1887 u l-1889, wara li s-sit kien ġie identifikat mill-arkeologi Franċiżi iżda qabel ma saru xi skavi serji jew restawr. Huwa kiteb: