cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Weimar Klassika
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Tom Holland
Tom Holland (imwieled fl-1 ta' Ġunju 1996) huwa attur Brittaniku. L-akkomodazzjonijiet tiegħu jinkludu British Academy Film Award u tliet Saturn Awards.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Renju Unit
daqsminuri|Stonehenge. Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Ir-Renju Unit irratifika l-Konvenzjoni fl-1946 flimkien ma' 25 pajjiż ieħor, u b'hekk is-siti indikattivi tiegħu setgħu jitqiesu biex jiżdiedu mal-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
B'kollox ir-Renju Unit għandu 33 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Ewropa u fit-Territorji Brittaniċi Ekstra-Ewropej. Elenkati fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm komponent kull wieħed kemm fl-Ingilterra kif ukoll fl-Iskozja li jagħmlu parti mill-istess sit (il-Fruntieri tal-Imperu Ruman) flimkien ma' tmintax-il sit oħra fl-Ingilterra, ħamsa fl-Iskozja, erbgħa f'Wales, wieħed fl-Irlanda ta' Fuq, and wieħed f'kull wieħed fit-Territorji Brittaniċi Ekstra-Ewropej li ġejjin: Bermuda, Ġibiltà, il-Gżejjer Pitcairn, u Saint Helena. Hemm sit ieħor li huwa parzjalment fit-territorju tar-Renju Unit ta' Akrotiri u Dhekelia (is-Sit Arkeoloġiku ta' Paphos), iżda jitqies uffiċjalment bħala parti mil-lista ta' Ċipru. L-ewwel siti li ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fir-Renju Unit kienu l-Mogħdija tal-Ġgant u l-Kosta tal-Mogħdija tal-Ġgant; il-Kastell u l-Katidral ta' Durham; il-Fondoq ta' Ironbridge; il-Park Irjali ta' Studley inkluż il-Fdalijiet tal-Abbazija ta' Fountains; Stonehenge, Avebury u Siti Assoċjati; u l-Kastelli u s-Swar tal-Irħula tar-Re Dwardu f'Gwynedd fl-1986. L-aħħar siti li żdiedu mal-lista kienu l-Pajsaġġ tal-Lavanja tal-Majjistral ta' Wales u l-iSpa ta' Bath (bħala komponent tal-Irħula Kbar bi Spa fl-Ewropa) f'Lulju 2021.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Sit mhux meqjus bħala parti mil-lista tar-Renju Unit
Barra minn hekk, hemm Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinsab fi ħdan il-Bażijiet Sovrani ta' Akrotiri u ta' Dhekelia li jitqies bħala sit ta' Ċipru. Dan peress li t-Trattat tal-1960 ma' Ċipru jistipula li "l-monumenti antiki u l-antikitajiet jiġu amministrati u miżmuma mir-Repubblika ta' Ċipru".
Unuri tat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol
Attwalment hemm sitt unuri:
Barra minn hekk, mill-1990 beda jiġi formulat it-tim ideali fi tmiem kull edizzjoni. Din il-lista hi magħrufha bħala l-All-Star Team.
Ballun tad-Deheb
L-unur tal-Ballun tad-Deheb huwa ppreżentat lill-aqwa plejer f'kull fażi finali tat-Tazza tad-Dinja, b'lista ta' nominati tkun formulata mill-kumitat tekniku tal-FIFA qabel ma r-rebbieħ jiġi deċiż minn votazzjoni mir-rappreżentanti tal-istampa. Dawk li jispiċċaw fit-tieni u t-tielet post jirċievu l-Ballun tal-Fidda u l-Ballun tal-Bronż rispettivament.
Dan l-unur ingħata għall-ewwel darba fl-edizzjoni tal-1982.
Żarbuna tad-Deheb
Iż-Żarbuna tad-Deheb tingħata lill-aqwa skorer tat-Tazza tad-Dinja.
Dan l-unur ġie introdott fit-Tazza tad-Dinja 1930. Fl-edizzjoni tal-1994 li saret ġewwa l-Istati Uniti rat iż-żieda taż-żewġ unuri oħra: iż-Żarbuna tal-Fidda u ż-Żarbuna tal-Bronż li bdew jingħataw lit-tieni u t-tielet l-aqwa skorers fit-turnew, rispettivament. Mill-1994, jekk ikun hemm iktar minn plejer wieħed bl-istess numru ta' gowls, l-ispareġġ jiġi deċiż billi jingħadd in-numru ta' assists li saru (bil-Grupp tal-Istudju Tekniku tal-FIFA jiddeċiedi jekk inhux assist jew le). Jekk xorta waħda jkun hemm aktar minn tim wieħed, ikun l-iktar plejer li lagħab l-inqas numru ta' minuti li jieħu l-vantaġġ fuq il-plejer jew plejers l-oħra fil-kwistjoni.
Premju Yashin
L-ewwel unur għal Premju tal-Ingwanta tad-Deheb ingħata fl-2010.
L-Aqwa Plejer Żagħżugħ
L-unur ta' L-Aqwa Plejer Żagħżugħ (magħruf aħjar bħala L-Aqwa Plejer Żagħżugħ Gillette għal raġunijiet ta' sponsorizzazzjoni) ingħata għall-ewwel darba fl-edizzjoni tal-2006 tat-Tazza tad-Dinja ġewwa l-Ġermanja u ngħata lill-Ġermaniż Lukas Podolski. Dan l-unur jingħata lill-aqwa plejer matul it-turnew li ma jaqbiżx il-21 sena. L-elezzjoni ssir fuq is-sit uffiċjali tat-Tazza tad-Dinja tal-FIFA bl-għajnuna tal-Grupp tal-Istudju Tekniku tal-FIFA.
L-ewwel unur għal L-Aqwa Plejer Żagħżugħ ingħata fl-2006.
Trofew FIFA Fair Play
It-Trofew tal-FIFA Fair Play jingħata lit-tim bl-aqwa rekord ta' logħob rett matul it-Tazza tad-Dinja. Huma biss dawk it-timijiet li jikkwalifikaw għat-tieni rawnd li huma eleġibbli għal dan il-premju. Ir-rebbieħa ta' dan l-unur jiksbu t-Trofew FIFA Fair Play, diploma, midalja għal kull plejer u diriġent, u $50,000 biex bihom jiġu akkwistati tagħmir sportiv għall-iżvilupp tas-settur ġovanili.
L-ewwel premjazzjoni ta' dan l-unur saret fl-edizzjoni tal-1978.
L-Aktar Tim Divertenti
L-unur tal-FIFA għal L-Aqwa Tim Divertenti hu premju suġġettiv li jiġi attribwit lill-iskwadra li turi l-approċċ l-aktar attiv u pożittiv għall-partita u li jirnexxielha tiddeverti lill-pubbliku. Dan l-unur jiġi organizzat permezz tal-parteċipazzjoni tal-pubbliku f'sondaġġ.
Tim All-Star
It-Tim All-Star (magħruf aħjar bħala MasterCard All-Star Team) huwa tim tal-aqwa 23 plejer, magħżula mill-Grupp tal-Istudju Tekniku tal-FIFA, matul il-fażi finali tat-Tazza tad-Dinja. In-numru ta' plejers ġie miżjud minn 11 għal 16 fl-edizzjoni tal-1998, u aktar tard għal 23 (il-verżjoni attwali). Qabel l-1998, il-ġurnalisti u l-esperti (prinċiparjament Ewropej u Sud-Amerikani) kienu jagħżlu "It-Tim tal-Ħolm" tagħhom bi plejers minn kull pożizzjoni.
Karlu III
Karlu III (Karlu Filippu Arthur Ġorġ; twieled fl-14 ta' Novembru 1948) huwa r-Re tar-Renju Unit u 14-il ream ieħor tal-Commonwealth. Huwa sar re fit-8 ta' Settembru 2022 mal-mewt ta' ommu, ir-Reġina Eliżabetta II. Bħala d-Duka ta' Cornwall u d-Duka ta' Rothesay mill-1952 sa meta sar re, huwa kien l-ikbar eredi apparenti fl-istorja tar-Renju Unit u l-iżjed Prinċep ta' Wales li dam f'dan ir-rwol, mis-26 ta' Lulju 1958 sa meta sar re. Karlu III huwa wkoll l-iżjed persuna mdaħħla fiż-żmien (73 sena) li qatt telgħet fuq it-tron. Qablu r-rekord kien ta' William IV li kellu 64 sena.
Karlu III twieled fil-Palazz ta' Buckingham u kien l-ewwel wild ta' Eliżabetta II u ta' Filippu, id-Duka ta' Edinburgu. Huwa kien l-ewwel neputi tar-Re Ġorġ VI u l-konsorti tiegħu, Eliżabetta I. Huwa ngħata l-edukazzjoni tiegħu fl-iskejjel ta' Cheam u ta' Gordonstoun, fejn kien attenda l-iskola missieru meta kien żgħir. Iktar 'il quddiem qatta' sena fil-kampus ta' Timbertop fl-Iskola tal-Grammatika ta' Geelong f'Victoria, l-Awstralja. Wara li kiseb Baċellerat tal-Arti fl-Università ta' Cambridge, Karlu kien ta' servizz fil-Forza tal-Ajru Rjali u fil-Flotta Rjali mill-1971 sal-1976. Fl-1981 iżżewweġ lil Lady Diana Spencer, il-Prinċipessa ta' Wales u magħha kellha żewġ subien, il-Prinċep William u l-Prinċep Harry. Fl-1996, il-koppja divorzjat wara li t-tnejn li huma kellhom relazzjonijiet barra ż-żwieġ li dehru fil-mezzi kollha tax-xandir. Diana mietet wara ħabta b'karozza f'Pariġi, Franza, is-sena ta' wara. Fl-2005 Karlu III żżewweġ lil Camilla Parker Bowles, ir-Reġina konsorti.
Bħala l-Prinċep ta' Wales, Karlu wettaq xi dmirijiet uffiċjali f'isem ir-Reġina Eliżabetta II. Fl-1976 huwa stabbilixxa l-organizzazzjoni tal-karità taż-żgħażagħ, it-Trust tal-Prinċep, jisponsorja l-organizzazzjonijiet tal-karità tal-Prinċep, u huwa patrun, president jew membru ta' iktar minn 400 organizzazzjoni jew għaqda oħra tal-karità. Huwa tkellem favur il-konservazzjoni tal-binjiet storiċi u l-importanza tal-arkitettura fis-soċjetà. Bħala kritiku tal-arkitettura modernista, Karlu ħadem fuq il-ħolqien ta' Poundbury, raħal sperimentali ġdid ibbażat fuq il-gosti arkitettoniċi tiegħu. Huwa wkoll awtur jew koawtur ta' għadd ta' kotba.
Huwa kemm-il darba ddeskriva lilu nnifsu bħala ambjentalista u appoġġa l-biedja organika u l-azzjoni ta' prevenzjoni tat-tibdil fil-klima bħala l-amministratur tal-proprjetajiet tad-Dukat ta' Cornwall, li rebħuh premjijiet u rikonoxximenti minn gruppi ambjentali. Huwa kien ukoll kritiku prominenti tal-adozzjoni tal-ikel immodifikat ġenetikament. L-appoġġ ta' Karlu għall-psewdoxjenza, inkluż l-omeopatija, wassallu xi kritika. L-imġiba tal-għaqdiet u l-organizzazzjonijiet tal-karità tiegħu attirat xi kritika wkoll, wara allegazzjonijiet li ġiet offerta ċ-ċittadinanza Brittanika lid-donaturi, u wara li l-Fondazzjoni tal-Prinċep kienet soġġetta għal investigazzjoni tal-Pulizija Metropolitana minħabba dawk l-allegazzjonijiet.
Titli
Meta wieħed jitkellem mar-Re, l-etikett jitlob li inizjalment wieħed jindirizzah bħala l-Maestà Tiegħek u wara jibqa' jirreferi għalih bħala Sir.
Lingwi Semitiċi
L-Ilsna Semitiċi huma fergħa tal-familja tal-lingwi Afroasjatiċ i. Huma mitkellma minn aktar minn 330 miljun ruħ madwar ħafna mill-Asja tal-Punent, il-Qarn tal-Afrika, u dan l-aħħar ukoll l-Afrika ta’ Fuq, Malta u fi bwiet żgħar fil-Kawkasu kif ukoll f’komunitajiet kbar ta’ immigranti u espatrijati fl-Amerika ta’ Fuq., l-Ewropa, u l- Awstralasja. It-terminoloġija kienet użata għall-ewwel darba fis-snin 1780 minn membri tal- Iskola tal-Istorja ta' Göttingen, li ġabu l-isem minn Sem, wieħed mit-tliet ulied ta' Noè fil-Ktieb tal-Ġenesi. daqsminuri|Kronoloġija tal-lingwi Semitiċi u kif evolvew matul iż-żmien L-aktar lingwi Semitiċi mitkellma llum, b'numru ta' kelliema nattivi biss, huma l-Għarbi (300 miljun), Amhariku (~22 miljun), Tigrinja (7 miljun),  Ebrajk (~5 miljun indiġeni). / kelliema L1 ), Gurage (1.5 miljun), Tigre (~1.05 miljun), Aramajk (575,000 sa 1 miljun kelliema fil-biċċa l-kbira Assirjani) u Malti (483,000 kelliema).
Il-biċċa l-kbira tal-kitbiet użati biex jinkitbu l-lingwi Semitiċi huma abjads – tip ta' kitba alfabetika li tħalli barra xi wħud mill-vokali jew kollha, li hija fattibbli għal dawn il-lingwi minħabba li l-konsonanti huma t-trasportaturi primarji tat-tifsira fil-lingwi Semitiċi. Dawn jinkludu l-alfabetti Ugaritiku, Feniċju, Aramajk, Ebrajk, Sirjan, Għarbi, u tal-qedem tan-Nofsinhar tal-Għarbi. L-iskrittura Geʽez, użata għall-kitba tal-lingwi Semitiċi tal-Etjopja u l-Eritrea, hija teknikament abugida. – abjad modifikat li fih il-vokali jiġu nnotati bl-użu ta' marki dijakritiċi miżjuda dejjem mal-konsonanti, b'kuntrast ma' lingwi Semitiċi oħra li jindikaw dijakritiċi bbażati fuq il-ħtieġa jew għal skopijiet ta' introduzzjoni. Il-Malti huwa l-uniku lsien Semitiku miktub bl-iskrittura Latina u l-unika lingwa Semitika li hija lingwa uffiċjali tal-Unjoni Ewropea.
Il-lingwi Semitiċi huma notevoli għall-morfoloġija mhux konkatenattiva tagħhom. Jiġifieri, l-għeruq tal-kliem mhumiex infushom sillabi jew kliem, iżda minflok huma settijiet iżolati ta' konsonanti (ġeneralment tlieta, li jagħmlu l-hekk imsejjaħ għerq trilitterali ). Il-kliem huwa magħmul mill-għeruq mhux tant billi jiżdiedu prefissi jew suffissi, iżda pjuttost billi jimtlew il-vokali bejn il-konsonanti tal-għeruq (għalkemm il-prefissi u s-suffissi spiss jiżdiedu wkoll). Pereżempju, fl-Għarbi (u anke fil-Malti), l-għerq li jfisser "tikteb" għandu l-forma k-t-b. Minn dan l-għerq, il-kliem jiġi ffurmat billi timla l-vokali u xi drabi żżid konsonanti oħra, eż. كتاب kitāb "ktieb", كتب kutub "kotba", كاتب kātib "kittieb", كتّاب kuttāb "kittieba", كتب katab "kiteb", يكتب yaktubu "jikteb", eċċ.
Isem u identifikazzjoni
daqsminuri| 1538 paragun tal-Ebrajk u l-Għarbi, minn Guillaume Postel – aktarx l-ewwel rappreżentazzjoni bħal din fil-letteratura tal-Ewropa tal-Punent Ix-xebh tal-lingwi Ebrajk, Għarbi u Aramajk ilu aċċettat mill-istudjużi kollha sa minn żminijiet medjevali. Il-lingwi kienu familjari għall-istudjużi Ewropej tal-Punent minħabba kuntatt storiku mal-pajjiżi ġirien tal-Lvant Qarib u permezz ta ' studji Bibliċi, u analiżi komparattiva tal-Ebrajk, l-Għarbi u l-Aramajk ġiet ippubblikata bil-Latin fl-1538 minn Guillaume Postel. Kważi żewġ sekli wara, Hiob Ludolf iddeskriva x-xebh bejn dawn it-tliet lingwi u l-lingwi Semitiċi Etjopjani. Madankollu, l-ebda studjuż ma semma dan il-grupp bħala "Semitiku". daqsminuri| Eżempju tal-[[kalligrafija|Kalligrafija Għarbija]] Il-lingwa Għarbija, għalkemm toriġina fil-peniżola Għarbija, ħarġet għall-ewwel darba f'forma miktuba fis-sekli 1 sa 4 W.K. fir-reġjuni tan-Nofsinhar tal-Levant. Bil-miġja tal-konkwisti Għarab bikrija tas-seba’ u t-tmien sekli, l-Għarbi Klassiku eventwalment issostitwixxa ħafna (iżda mhux kollha) mil-lingwi u kulturi semitiċi indiġeni tal-Lvant Qarib. Kemm il-Lvant Qarib kif ukoll l-Afrika ta' Fuq raw influss ta' Għarab Musulmani mill- Peniżola Għarbija, segwiti aktar tard minn popli Musulmani Iranjani u Turkiċi mhux Semitiċi. Il djaletti Aramajk qabel dominanti miżmuma mill-Assirjani, Babilonjani u Persians gradwalment bdew jiġu mwarrba, djaletti madankollu dixxendent ta Lvant Aramajk (inkluż il- Akkadjen influwenzati Assirjana Neo-Aramaic, Kaldew Neo-Aramaic, Turoyo u Mandaic ) jgħix din il-ġurnata fost l- Assirjani u Mandaeans tat-Tramuntana tal- Iraq, tal-Majjistral tal-Iran, tal-grigal tas-Sirja u tax-Xlokk tat-Turkija, b'sa miljun kelliem fluwenti. L-Aramajk tal-Punent issa huwa mitkellem biss minn ftit eluf ta' Kristjani Sirjaki Aramea fil-punent tas -Sirja. L-Għarab xerrdu l-lingwa Semitika Ċentrali tagħhom fl-Afrika ta’ Fuq (l-Eġittu, il-Libja, it-Tuneżija, l-Alġerija, il-Marokk u t-Tramuntana tas -Sudan u l- Mawritanja ), fejn gradwalment issostitwiet l-Eġizzjan Koptiku u ħafna lingwi Berberi (għalkemm il-Berber għadu fil-biċċa l-kbira teżisti f’ħafna żoni), u għal xi żmien lejn il-Peniżola Iberika (Spanja moderna, il-Portugall u Ġibiltà) u Malta. lemin|daqsminuri| [[Koran|Paġna minn Koran tas-seklu 12 bl-Għarbi]]
Fonoloġija
Il-fonoloġiji tal-lingwi Semitiċi attestati huma ppreżentati hawn minn perspettiva komparattiva. Ir-rikostruzzjoni tal-Proto-Semitic (PS) kienet oriġinarjament ibbażata primarjament fuq l-Għarbi, li l-fonoloġija u l-morfoloġija tiegħu (partikolarment fl-Għarbi Klassiku ) hija konservattiva ħafna, u li tippreserva bħala kuntrastwali 28 mid-29 fonemi konsonantili evidenti. b' *s [ s ] u *š [ ʃ ] jingħaqdu fl-Għarbi /s / ⟨ س ⟩ u *ś [ ɬ ] isiru Għarbi /ʃ / ⟨ ش ⟩.
Konsonanti
Kull fonema Proto-Semitiku ġie rikostruwit biex jispjega ċerta korrispondenza tal-ħoss regolari bejn diversi lingwi Semitiċi. Innota li l-valuri tal-ittri Latini ( korsiv ) għal lingwi estinti huma kwistjoni ta’ traskrizzjoni; il-pronunzja eżatta mhix irreġistrata.
Il-biċċa l-kbira tal-lingwi attestati għaqqdu numru ta' frikattivi oriġinali rikostruwiti, għalkemm South Arabian iżomm l-erbatax-il (u żied il-ħmistax minn *p > f).
Fl-Aramajk u bl-Ebrajk, il-waqfiet mhux enfatiċi kollha li jseħħu weħidhom wara vokali ġew imrattab għal frikattivi, li wasslu għal alternazzjoni li ta 'spiss aktar tard kienet fonemizzata bħala riżultat tat-telf tal-gemination.
F'lingwi li juru pharyngealization ta 'emphatics, l-emphatic velari oriġinali pjuttost żviluppat għal waqfien uvulari.
Noti:
Vokali
Il-vokali Proto-Semitiċi huma, b'mod ġenerali, aktar diffiċli biex jiġu dedotti minħabba l- morfoloġija mhux konkatenattiva tal-lingwi Semitiċi. L-istorja tal-bidliet tal-vokali fil-lingwi tagħmel impossibbli t-tfassil ta 'tabella kompluta ta' korrispondenzi, għalhekk jistgħu jingħataw biss l-aktar riflessi komuni:
Grammatika
Il-lingwi Semitiċi jaqsmu għadd ta’ karatteristiċi grammatikali, għalkemm varjazzjoni — kemm bejn lingwi separati, kif ukoll fi ħdan il-lingwi nfushom — seħħet b’mod naturali matul iż-żmien.
Ordni tal-kelma
L-ordni tal-kliem default rikostruzzjoni fil-Proto-Semitiku hija verb–suġġett–oġġett (VSO), possessed–possessor (NG), u nom–aġġettiv (NA). Dan kien għadu l-każ fl-Għarbi Klassiku u l -Ebrajk Bibliku, eż Għarbi Klassiku رأى محمد فريدا ra'ā muħammadun farīdan. (bl-Ingliż litteralment "saw Muhammad Farid", Muhammad saw Farid). Fil-vernakulari Għarbi moderni, madankollu, kif ukoll xi kultant fl-Għarbi Standard Modern (il-lingwa letterarja moderna bbażata fuq l-Għarbi Klassiku) u l-Ebrajk Modern, l-ordni klassiku VSO ċeda għal SVO. Lingwi Semitiċi Etjopjani moderni jsegwu ordni ta’ kliem differenti: SOV, possessor–poseded, u aġġettiv–nom; madankollu, l-eqdem lingwa Semitika Etjopjana attestata, Ge'ez, kienet VSO, possessed-possessor, u nom-aġġettiv. L-akkadjan kien ukoll prinċipalment SOV.
Każijiet fin-nomi u l-aġġettivi
Is-sistema proto-Semitika ta’ tliet każijiet (nominattiv, akkużattiv u ġenittiv) bi truf tal-vokali differenti (-u, -a -i), ippreservata bis-sħiħ bl-Għarbi Koraniku (ara ʾIʿrab ), Akkadjan u Ugaritiku, sparixxa kullimkien fl- ħafna forom kolokwali ta’ lingwi Semitiċi. L-Għarbi Standard Modern iżomm tali distinzjonijiet ta' każi, għalkemm huma tipikament mitlufa fil-kelma ħielsa minħabba influwenza kolokwali. It-tmiem akkuattiv -n huwa ppreservat fis-Semitiku Etjopjan. Fil-majjistral, is-Samaljan li ftit li xejn huwa attestat jirrifletti distinzjoni tal-każ fil-plural bejn nominativ -ū u oblikwu -ī (qabbel l-istess distinzjoni fl-Għarbi Klassiku). Barra minn hekk, in-nomi u l-aġġettivi Semitiċi kellhom kategorija ta 'stat, l-istat indefinit jiġi espress b'nunazzjoni.
Numru fin-nomi
Il-lingwi semitiċi oriġinarjament kellhom tliet numri grammatikali : singular, doppju u plural. L-Għarbi Klassiku għad għandu dual obbligatorju (jiġifieri jrid jintuża fiċ-ċirkostanzi kollha meta jirreferi għal żewġ entitajiet), immarkat fuq nomi, verbi, aġġettivi u pronomi. Ħafna djaletti kontemporanji tal-Għarbi għad għandhom doppju, bħal fl-isem tan-nazzjon tal-Baħrejn ( bahr "baħar" + -ayn "tnejn"), għalkemm huwa mmarkat biss fuq in-nomi. Jiġri wkoll bl-Ebrajk fi ftit nomi (šana tfisser "sena", šnatayim tfisser "sentejn", u šanim tfisser "snin"), iżda għal dawk hija obbligatorja. Il-fenomenu kurjuż tal- plural miksur – eż. bl-Għarbi, sadd "one dam" vs. sudūd "dams" – misjub bl-aktar mod abbundanti fil-lingwi tal-Għarabja u l-Etjopja, jista 'jkun parzjalment ta' oriġini proto-Semitika, u parzjalment elaborat minn oriġini aktar sempliċi.
Aspett tal-verb u tensjoni
Il-lingwi Semitiċi kollha juru żewġ stili ta’ morfoloġija pjuttost distinti użati għall-konjugazzjoni tal-verbi. Conjugations suffissi tieħu suffissi li jindikaw il-persuna, in-numru u s-sess tas-suġġett, li jkollu xi xebh għal suffissi pronominal użati biex jindikaw oġġetti diretti fuq verbi ("Rajt lilu") u l-pussess fuq nomi ("kelb tiegħu"). L-hekk imsejħa konjugazzjonijiet tal-prefiss fil-fatt jieħdu kemm prefissi kif ukoll suffissi, bil-prefissi primarjament jindikaw persuna (u kultant in-numru jew is-sess), filwaqt li s-suffissi (li huma kompletament differenti minn dawk użati fil-konjugazzjoni tas-suffiss) jindikaw in-numru u s-sess kull meta l-prefiss jagħmel. ma jimmarkax dan. Il-konjugazzjoni tal-prefiss hija nnutata għal mudell partikolari ta’  prefissi fejn (1) prefiss t- huwa użat fis-singular biex jimmarka t-tieni persuna u t-tielet persuna femminili, filwaqt li prefiss y- jimmarka l- it-tielet persuna maskili; u (2) kliem identiku jintuża għat-tieni persuna maskil u t-tielet persuna femminili singular. Il-konjugazzjoni tal-prefiss hija antika ħafna, b'analogi ċari fi kważi l-familji kollha tal- lingwi Afroasjatiċi (jiġifieri mill-inqas 10,000 sena). It-tabella fuq il-lemin turi eżempji tal-konjugazzjonijiet tal-prefiss u s-suffiss fl-Għarbi Klassiku, li għandu forom li huma qrib il-Proto-Semitiku.
Morfoloġija: għeruq trilitterali
Il-lingwi Semitiċi kollha juru mudell uniku ta’ zkuk imsejħa għeruq Semitiċi li jikkonsistu tipikament f’għeruq konsonanti trilitterali, jew bi tliet konsonanti (jeżistu wkoll għeruq ta’ żewġ konsonanti u erba’ konsonanti), li minnhom in-nomi, l-aġġettivi u l-verbi huma ffurmati b’diversi modi (eż., billi ddaħħal vokali, tirdoppja l-konsonanti, tittawwal il-vokali jew billi żżid prefissi, suffissi, jew infissi ).
Per eżempju, l-għerq k-t-b, (li jittratta l-"kitba" ġeneralment) jagħti bl-Għarbi:
Vokabularju komuni
Minħabba l-oriġini komuni tal-lingwi Semitiċi, jaqsmu xi kliem u għeruq. Oħrajn huma differenti. Pereżempju: It-termini mogħtija fil-parentesi mhumiex derivati mill-għeruq Proto-Semitiċi rispettivi, għalkemm jistgħu wkoll joħorġu mill-Proto-Semitiku (kif jagħmel eż. Għarbi dār, cf. Ebrajk Bibliku dōr "abitazzjoni").
Xi drabi, ċerti għeruq ivarjaw fit-tifsira minn lingwa Semitika għal oħra. Pereżempju, l-għerq by-ḍ fl-Għarbi għandu t-tifsira ta' "abjad" kif ukoll "bajda", filwaqt li fl-Ebrajk tfisser biss "bajda". L-għerq lbn ifisser "ħalib" bl-Għarbi, iżda l-kulur "abjad" bl-Ebrajk. L-għerq l-ḥ-m ifisser "laħam" bl-Għarbi, iżda "ħobż" bl-Ebrajk u "baqra" fis-Semitiku Etjopjan; it-tifsira oriġinali probabbilment kienet "ikel". Il-kelma medina (għerq: dyn/dwn) għandha t-tifsira ta' "metropoli" bl-Amhariku, "belt" bl-Għarbi u l-Ebrajk Antik, u "Stat" bl-Ebrajk Modern.
Naturalment, xi kultant ma jkun hemm l-ebda relazzjoni bejn l-għeruq. Pereżempju, "għarfien" huwa rappreżentat bl-Ebrajk bl-għerq yd-ʿ, iżda bl-Għarbi bl-għeruq ʿ-rf u ʿ-lm u bl-Etjosemitiku bl-għeruq ʿ-wq u fl-ṭ.
Popli li jitkellmu bis-semitiku
Din li ġejja hija lista ta’ xi popli u nazzjonijiet moderni u antiki li jitkellmu bil-Semitiku:
Lista ta' kowċis ta' FK Khazar Lankaran
Din hija lista ta' kowċis ta' FK Khazar Lankaran, inklużi rekords ta' prestazzjoni u unuri.
FK Khazar Lankaran kellhom ħafna maniġers u kowċis matul l-istorja tagħhom, hawn taħt hawn lista kronoloġika minn meta l-Premier League Ażerbajġan kien inbidel b'format ta' kampjonat.
''Mill-5 ta' Diċembru 2011.
Luigi Galvani
Luigi Galvani (pronunzja: [luˈiːdʒi ɡalˈvaːni];  bil-Latin: Aloysius Galvanus; twieled fid-9 ta' Settembru 1737 – miet fl-4 ta' Diċembru 1798) kien tabib, fiżiku, bijologu u filosfu Taljan, li studja l-elettriku fl-annimali. Fl-1780, hu u martu Lucia Galeazzi Galvani skoprew li l-muskoli tas-saqajn taż-żrinġijiet mejtin kienu jiċċaqilqu meta kienu jintmessu bi sparkjatura elettrika. Dan kien l-istudju bikri tal-bijoelettriku, skont esperimenti ta' John Walsh u Hugh Williamson.
Ħajja bikrija
xellug|daqsminuri|L-esperiment tas-saqajn taż-żrinġijiet. Luigi Galvani twieled f'Bologna, l-Italja (dak iż-żmien parti mill-Istati Papali); missieru kien Domenico Galvani u ommu kienet Barbara Caterina Foschi. Missieru Domenico kien arġentier (tad-deheb).
Galvani minn kmieni interessa ruħu fil-qasam tal-"elettriku mediku". Dan il-qasam tfaċċa f'nofs is-seklu 18, wara riċerki fl-elettriku u l-iskoperta tal-effetti tal-elettriku fuq ġisem il-bniedem mix-xjenzati, fosthom Bertrand Bajon u Ramón M. Termeyer fis-snin 60 tas-seklu 18, u John Walsh u Hugh Williamson fis-snin 70 tas-seklu 18.
Galvani vs Volta
Kull ċellola għandha potenzjal ta' ċellola; l-elettriku bijoloġiku għandu l-istess karatteristiċi bħall-kurrent bejn iċ-ċelloli elettrokimiċi, u b'hekk jista' jiġi rreplikat 'il barra mill-ġisem. L-intuwizzjoni ta' Volta kienet korretta. Volta, essenzjalment, ma qabilx mal-konklużjonijiet ta' Galvani dwar "il-fluwidu elettriku fl-annimali", iżda ż-żewġ xjenzati xorta kienu jirrispettaw lil xulxin u Volta ħareġ bit-terminu "Galvaniżmu" għall-kurrent dirett tal-elettriku prodott minn azzjoni kimika.
Ladarba Galvani qagħad lura milli jintervjeni fil-kontroversja ma' Volta, huwa inkariga lin-neputi tiegħu, Giovanni Aldini, biex jaġixxi bħala d-difensur ewlieni tat-teorija tal-elettriku fl-annimali.
Mewt
xellug|daqsminuri|Elettrodi jmissu żrinġ mejjet, u s-saqajn jiċċaqilqu 'l fuq. Galvani baqa' jinvestiga attivament l-elettriku fl-annimali sal-aħħar ta' ħajtu. Ir-Repubblika Ċisalpina, stat klijentali Franċiż fl-1797 wara l-okkupazzjoni Franċiża tat-Tramuntana tal-Italja, kienet tirrikjedi li kull professur universitarju jaħlef lealtà lejn l-awtorità l-ġdida. Galvani, li ma kienx jaqbel mal-konfużjoni soċjali u politika, irrifjuta li jagħmel dan, flimkien ma' kollegi oħra. Dan wassal biex l-awtorità l-ġdida ċċaħdu mill-karigi akkademiċi u pubbliċi kollha tiegħu, u b'hekk spiċċa mingħajr ebda sostenn finanzjarju. Galvani miet fil-paċi mdawwar b'ommu u missieru, fid-dar ta' ħuh f'depressjoni u fil-faqar, fl-4 ta' Diċembru 1798.
Legat
daqsminuri|Il-[[monument ta' Luigi Galvani fi Piazza Luigi Galvani, Bologna.]] Il-legat ta' Galvani jinkludi:
Galvani, skont William Fox, kien "min-natura tiegħu kuraġġuż u reliġjuż". Jean-Louis-Marc Alibert qal li Galvani qatt ma kien itemm il-lezzjonijiet tiegħu "mingħajr ma jeżorta lis-semmiegħa tiegħu u jerġa' jwassalhom lura għall-idea tal-Provvidenza eterna, li tiżviluppa, tikkonserva u tiċċirkola l-ħajja fost tant ħlejqiet differenti".
Lista ta' kowċis ta' AZAL PFC
Din hija lista ta' kowċis ta' AZAL PFC mill-2004, meta t-tim daħal fl-Ewwel Diviżjoni Ażerbajġana. Inklużi rekords ta' prestazzjoni u unuri.
Mit-13 ta' Frar 2013
Wistin Abela
Wistin Abela (Żejtun, 19 ta' Ottubru 1933 - 20 ta' Jannar 2014) kien Deputat Prim Ministru tal-Gvern Malti fis-snin tmenin. Kien Ministru tal-Iżvilupp u iktar tard tal-Finanzi.
Bin Carmelo u Felicia, imwielda Abela, huwa studja fl-iskola primarja tal-Gvern. Wara kompla jieħu l-edukazzjoni tiegħu fil-Liċeo, fis-Seminarju u fl-Università ta' Malta.
G.W.U
L-ewwel impjieg ta' Abela kien bħala skrivan fit-Tarzna. F'dan il-perjodu Wistin Abela kien strumentali biex twaqqfet in-National Association for Clerical & Supervisory Staff (N.A.C.S.S), taqsima fi ħdan il-General Workers Union (GWU), li kellha l-għan li torganizza gradi klerikali, tekniċi u maniġerjali kemm għall-kumpaniji privati kif ukoll għal dawk l-entitajiet li jaqgħu taħt il-Gvern. Aktar tard din it-taqsima ingħatat l-isem ta' Supervisor, Technical and Professional Staff Association (STPSA), imbagħad l-isem inbidel għal Professionals & Services Section (PSS) u mbagħad għal Services & Media Section (SMS). Ilum din it-taqsima għandha l-isem ta' Professionals, Finance and Services Section (PFS-GWU) li għandha l-għan li tkun il-vuċi tal-ħaddiema tal-industrija tas-servizzi f'Malta. Fl-istess perjodu, Wistin Abela inħatar President tal-N.A.C.S.S u membru tal-Kunsill tal-GWU.
Politika
Fl-1959, Wistin Abela beda jinvolvi ruħu fil-politika. L-ewwel involviment tiegħu fil-Partit Laburista, kien meta nħatar l-ewwel President tal-Għaqda Żgħażagħ Laburisti taż-Żejtun. Wara, Abela inħatar President tal-Kumitat Laburista tal-lokal, kariga li dam jokkupa sal-1967. Għal xi żmien, Wistin Abela kien ukoll President tal-Kumitat distrettwali u Awditur tal-Partit Laburista.
Kien fl-1966, meta Wistin Abela ikkontesta għall-ewwel darba b'suċċess l-elezzjoni ġenerali mal-Partit Laburista. Dak iż-żmien, iż-Żejtun kien jifforma parti mill-ħames distrett elettorali. F'dik l-elezzjoni partikolari, il-kwota f'dak id-distrett kienet ta' 2,325 vot. L-elezzjoni tal-1966 kienet l-ewwel waħda wara li Malta kisbet l-Indipendenza f'Settembru tal-1964. Minkejja dan, f'din l-elezzjoni kienu għadu fis-seħħ id-dnub il-mejjet li l-Knisja immexxija mill-Arċisqof Mikiel Gonzi kienet imponiet fuq il-Partit Laburista. Wistin Abela ġab 1,644 vot tal-ewwel preferenza. Minn hemm hekk, Wistin Abela baqa jikkontesta l-elezzjonijiet ġenerali kollha sal-1992.
Ministru
Meta ġie elett Gvern Laburista fl-1971, il-Prim Ministru Dom Mintoff kien ħatar lil Wistin Abela bħala Segretarju Parlamentari fil-Ministeru tal-Finanzi u Dwana. Xahrejn wara, mar bl-istess kariga fl-Uffiċċju tal-Prim Ministru.
Wara l-elezzjoni tal-1976, meta reġa ġie elett Gvern Laburista, Wistin Abela ġie maħtur Ministru tal-Iżvilupp, Enerġija, Port u Telekomunikazzjoni, ministeru vast u impenjattiv għall-aħħar. Infatti, f'dik il-leġiżlatura, il-ħidma tal-Ministeru ta' Abela kienet importanti biex jitwaqqfu numru ta' azjendi kbar bħal Air Malta, Sea Malta, TeleMalta li aktar tard inbidlet għal Maltacom, Enemalta, TugMalta, l-Malta Shipbuilding u Xandir Malta li illum sar PBS. Ta' min isemmi wkoll li f'dan il-perjodu, Xandir Malta beda jxandar bil-kulur. Wara l-elezzjoni tal-1981, Wistin Abela inħatar bħala Ministru tal-Ippjanar Ekonomiku u l-Iżvilupp u Deputat Prim Ministru. Fl-1983, kien inbidillu l-Ministeru, u Abela ingħata l-kariga tal-Ministeru tal-Finanzi u d-Dwana. B'hekk ftit tax-xhur wara, Abela ippreżenta l-baġit għas-sena 1984.
F'Diċembru tal-1984, il-Prim Ministru Duminku Mintoff kien irreżenja mill-kariga tiegħu u postu ħadu Karmenu Mifsud Bonnici. B'hekk Wistin Abela, kompla jservi bħala Ministru tal-Finanzi u d-Dwana sal­-elezzjoni tal-1987, taħt il-Prim Ministru Mifsud Bonnici.
Wara l-elezzjoni tal-1987, Abela kien inħatar bħala Kelliem Ewlieni tal-Oppożizzjoni għall-Forzi Armati u t-Tiftix taż-Żejt. Huwa kkontesta l-aħħar elezzjoni ġenerali tal-1992. Abela għażel li ma jikkontestax l-elezzjoni ġenerali tal-1996, biex jagħmel wisa għal ibnu Marjohn.
Nhar it-13 ta' Diċembru 1997, Abela ingħata l-unur ta' Kumpann tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu, bħala rikonoxximent fil-qasam politiku.
Minkejja li fl-aħħar snin saħħtu kienet sejra lura, Wistin Abela xorta waħda baqa jżomm ruħu aġġornat b'dak li kien għaddej fil-Partit Laburista. Infatti, Wistin Abela baqa jattendi b'mod regolari għall-Konferenza Ġenerali Annwali. Fl-2012, Wistin Abela kien attenda għall-funeral tal-eks Prim Ministru Duminku Mintoff.
Ħajja personali
Abela kien miżżewweġ lil Katerina, u kellhom tlett itfal, Marjohn, Carmelina u Lycia.
Mewt u funeral
Wistin Abela miet fl-20 ta' Jannar 2014. Il-funeral sar jumejn wara fil-Knisja Arċipretali taż-Żejtun. Għalih kien hemm preżenti l-ogħla awtoritajiet tal-pajjiż, fosthom l-Aġent President Dolores Cristina, il-Prim Ministru Joseph Muscat, l-ogħla uffiċjali tal-Partit Laburista u l-Viċi Kap tal-Partit Nazzjonalista Beppe Fenech Adami. Kien hemm preżenti wkoll bosta eks-Ministri Laburisti, fosthom Ċensu Moran u Freddie Portelli, kif ukoll żewġ Presidenti Emeriti, Eddie Fenech Adami u Ugo Mifsud Bonnici. Il-Knisja kienet imballata ukoll b'nies komuni.
F'omelija li saret mill-Kanonku Joe Abela, li jiġi wkoll il-kuġin ta' Wistin Abela fakkar lill-kongregazzjoni preżenti kif Wistin Abela bena ħajtu madwar il-ħad­diem, il-batut u l-fqir. Kliem li dewa mal-Knisja kollha u li ġab miegħu n-niket ta' bosta li kienu preżenti u li kienu jiftakru lil Wistin Abela sew. Il-konċelebrant fakkar ukoll fil-kuraġġ li wera Abela tul ħajtu, kemm meta żamm 'il bogħod mill-korruzzjoni u r-rikkezzi li xi kultant iġġib magħha l-ħajja politika kif ukoll meta kellu taħt ir-res­ponsabbiltà tiegħu l-ħolqien tal-kumpanija nazzjonali tal-ajru, l-Air Malta. Żied ifakkar kif Abela kien minn dejjem mdawwar bin-nies li kienu jitolbu l-għajnuna tiegħu u kif kien jagħti l-lezzjonijiet tal-Matematika b'xejn. Il-Kanonku Abela tkellem dwar żewġ mumenti minn ħajjet Wistin Abela f'dawn l-aħħar xhur. L-ewwel meta għalkemm saħħtu kienet diġà marret lura qam mis-siġġu tar-roti biex ibus il-katavru ta' Dun Eric Overend, l-Arċipriet taż-Żejtun li miet is-sena l-oħra u meta anke fl-aħħar żmien ta' ħajtu baqa' qrib tat-tradizzjonijiet relatati mal-Ġimgħa l-Kbira li l-lokalità taż-Żejtun tant hija magħrufa għalihom. Fil-fatt lejn l-aħħar ta' ħajtu Abela baqa' jdawwar lilu nnifsu bil-vari żgħar tal-Ġimgħa l-Kbira li tant kien jgħożż.
Wara l-quddies saret id-difna fiċ-Ċimiterju ta' San Girgor, fiż-Żejtun stess.
Mario Carević
Karriera
Carević beda l-karriera professjonali tiegħu ma' Hajduk Split, fejn lagħab ħames staġuni qabel ma mar l-Għarabja Sawdita biex jissieħeb ma' Al-Ittihad. Huwa mbagħad qatta' staġun fil-Ġermanja jilgħab fil-Bundesliga ma' VfB Stuttgart, qabel ma rritornaw lejn Split fl-2006 fuq self għal sena. Fl-istaġun 2007–08 hu lagħab għal Lokeren, klabb mill-Ewwel Diviżjoni Belġjana. Fl-2010, hu ssieħeb ma' Kortrijk, fejn selfuh lil Maccabi Petah Tikva tal-Premier League Iżraeljan matul l-istaġun 2011–12.
Mat-tim nazzjonali Kroat hu għamel id-debutt fit-28 ta' April 2004 f'logħba ta ħbiberija kontra l-Maċedonja. Din s'issa hija l-uniku dehra tiegħu mat-tim tal-kbar, wara li kien regolari għat-timijiet nazzjonali taż-żagħżagħ.
2014
Il-Ġnus Magħquda għażlet din is-sena bħala s-Sena tal-Kristallografija (xjenza dwar il-Kristalli), tal-bdiewa fil-familja u tal-ġżejjer żgħar.
Jannar
Dan ix-xahar mietu:
Lulju
Lulju u Awwissu kienu ddominati mill-Ice Bucket Challenge, li fiha wieħed jitfa' barmil ilma bis-silġ fuq rasu biex iqajjem kuxjenza fuq marda jisimha "amyotrophic lateral sclerosis" (ALS) u jħeġġeġ għal donazzjonijiet għar-riċerka. Dan jiġbdu fuq film u jitfgħu fil-media soċjali. Imbagħad suppost jagħti donazzjoni lill-Assoċjazzjoni tal-Isklerożi jew xi assoċjazzjoni oħra. F'Malta għamluha eluf, fosthom il-President, il-Prim Ministru, il-Kap tal-Oppożizzjoni, l-Ispeaker, u l-Isqof Charles Scicluna.
Dan ix-xahar mietu:
Awwissu
Dan ix-xahar mietu:
Diċembru
Dan ix-xahar mietu:
Cristian Zaccardo
Karriera
Wieħed mill-aqwa prodotti tas-settur taż-żgħażagħ ta' Bologna, Zaccardo iddebutta mal-ewwel tim fl-2001, taħt id-direzzjoni tal-kowċ Francesco Guidolin, fejn immedjatament sar regolari għar-rossoblu u mat-tim nazzjonali tal-Italja ta' taħt il-21 sena. Hu ħalla lil Bologna fl-2004 biex issieħeb mal-eks-kowċ Guidolin f'Palermo. Wara l-istaġun li qatta' fil-Ġermanja ma' VfL Wolfsburg, huwa reġa' ingħaqad ma' Guidolin mat-tim ta' Parma f'Awwissu 2009. Fl-24 ta' Jannar 2013, huwa iffirma ma' Milan fi ftheim li ra t-tpartit ta' Zaccardo ma' Djamel Mesbah li mar ma' Parma.
Iżabella ta' Kastilja
Iżabella ta' Trastámara jew Iżabella I ta' Kastilja jew Iżabella l-Kattolika (bil-Katalan: Isabel I de Castella jew Isabel la Catòlica, bil-Kastiljan: Isabel I de Trastámara, la Católica) (Madrigal de las Altas Torres, 22 ta' April 1451 – Medina del Campo, 26 ta' Novembru 1504) kienet reġina konsorti ta' Sqallija mill-1469 sal-1504, reġina ta' Kastilja mill-1474 sal-1504, u reġina konsorti ta' Aragona, Valenzja, Sardinja, Majorca u reġina titulari ta' Korsika, Kontessa konsorti ta' Barċellona u tal-kontej Katalani mill-1479 sal-1504.
Nisel
Kienet mill-familja ta' Trastámara, bint ir-re ta' Kastilja u León, Ġwanni II u Iżabella tal-Portugall.
Nannietha min-naħa ta' missierha kienu Enriku III ta' Kastilja u Katerina ta' Lancaster; min-naħa ta' ommha Ġwanni t'Aviz (bin ir-re tal-Portugall, Ġwanni I u martu Filippa ta' Lancaster), u Iżabella ta' Braganza, bint id-duka ta' Braganza, Alfonso u ta' Beatriz Pereira de Alvim (tifla unika ta' Nuno Álvares Pereira, kunistabbli tar-renju u konti ta' Arraiolos, Barcelos u Ourém).
Kienet oħt farsdieq tar-re ta' Kastilja u León, Enriku IV, il-Ħawli.
Tfulija
Meta żżewġu l-ġenituri tagħha fis-17 ta' Awwissu 1447 f'Madrigal de las Altas Torres, missierha Ġwanni kien armel ta' Marija t'Aragona, bint ir-re Ferdinandu I t'Aragona li minnha kellha tifel, Enriku li twieled fl-1425.
Fl-1454 Ġwanni II miet u ħalla orfni lil Iżabella ta' 3 snin u 'l ħuwa Alfonsu ta' sena. Il-mewt ta' żewġha, ommha, Iżabella waqgħet fi stat ta' malinkonija kerha, tant li ddeċidiet li tingħalaq fil-kastell ta' Arévalo, fejn baqgħet għal 42 sena, sa mewtha.
Eredi għat-tron
Ħuha farsdieq Enriku IV tela' fuq it-tron waqt li ħuha ż-żgħir Alfonsu fl-istess sena, l-1454, irċieva t-titlu ta' Prinċep tal-Asturias, titlu li s-soltu kien jieħu l-eredi għat-tron.
Fl-1455 Enriku IV żżewweġ (it-tieni żwieġ) lil Ġovanna tal-Portugall, bint ir-re tal-Portugall Edwardu u Eleonora t'Aragona (bint ir-re t'Aragona Ferdinandu I u Eleonora t'Alburquerque. Minn daż-żwieġ, fl-1462, fl-aħħar twieldet eredi leġittma għat-tron, Ġovanna.
Noti
thumb|right|Ritratt taż-żwieġ tar-re Ferdinandu II t'Aragona u r-reġina Iżabella ta' Kastiljathumb|right|Iżabella u żewġha Ferdinandu Quando suo fratello Alfonso morì improvvisamente il 5 luglio del 1468 per cause sconosciute, Isabella venne designata erede al trono di Castiglia da Enrico IV in un trattato (Tratado de los Toros de Guisando) nel quale Isabella aveva accettato la clausola che avrebbe sposato il re del Portogallo Alfonso V, mentre Enrico di fatto riconosceva l'illegittimità della figlia Giovanna.
Però i pretendenti alla mano di Isabella erano due: oltre ad Alfonso V vi era il cugino di Isabella Ferdinando, unico figlio maschio nato al duca di Peñafiel, re di Navarra e re della corona d'Aragona Giovanni II dalla sua seconda moglie Giovanna Enriquez, figlia dell'ammiraglio di Castiglia, signore di Medina de Rioseco e Conte di Melgar Federico Enriquez (?-1473). Le preferenze di Isabella andavano al secondo, così il 19 ottobre 1469, senza l'approvazione del fratellastro Enrico IV, Isabella e Ferdinando si sposarono segretamente.
Irritato dal fatto che il matrimonio venne celebrato senza il suo assenso, Enrico IV diseredò Isabella e giurò pubblicamente, assieme alla moglie, che Giovanna la Beltraneja era sua figlia legittima e la proclamò erede al trono, con la Cerimonia de la Val de Lozoya, un prato vicino a Buitrago.
Guerra di successione
Questa decisione diede origine a una serie di conflitti tra coloro che sostenevano Giovanna e tra coloro che sostenevano Isabella. Alla morte improvvisa di Enrico IV si scatenò tra questi due partiti una vera e propria guerra di successione, finché Isabella il 13 dicembre 1474 fu proclamata regina di Castiglia e Ferdinando divenne re consorte con il nome di Ferdinando V di Castiglia, mentre la Beltraneja, che ugualmente reclamava la corona, era stata promessa ad Alfonso V del Portogallo.
Immediatamente, il re del Portogallo, dichiarato re di Castiglia e León dai partigiani della moglie nonostante Isabella fosse già stata incoronata regina col marito, invase la Castiglia (estate del 1475), per difendere i diritti di sua moglie; lo scontro decisivo avvenne nei pressi di Toro, la città in cui si era insediata e dove teneva la corte Giovanna la Beltraneja. Ferdinando aveva a disposizione un misero esercito che però la moglie riuscì ad aumentare, ottenendo aiuto dai nobili, dai conventi e dalle abbazie ed il 1º marzo 1476, nella battaglia di Toro, Ferdinando, comandante dell'esercito castigliano, mise in fuga Alfonso, che vedendo i suoi sostenitori in Castiglia diminuire si ritirò in Portogallo con la moglie, scortata dal figliastro Giovanni, erede al trono del Portogallo.
La pace fu siglata ad Alcáçovas (Viana do Alentejo), il 4 settembre del 1479, dal figlio Giovanni, in quanto Alfonso V si era da tempo ritirato nel convento di Varatojo a Torres Vedras dove morì nel 1481, e alla sua morte anche Giovanna si ritirò in convento a Coimbra dove morì nel 1530. Il trattato venne controfirmato a Toledo nel marzo del 1480 da Isabella e Ferdinando.
Sul trono di Castiglia e conquista del regno di Granada
thumb|left|300px|La resa di Granada.
L'insediamento sul trono di Isabella era avvenuto il 13 dicembre 1474 (due giorni dopo la morte del fratellastro Enrico) a Segovia; Ferdinando era assente, ma al suo ritorno reclamò i suoi diritti sulla corona di Castiglia e nel 1475, con il concordato di Segovia, si decideva che Isabella poteva esercitare il suo potere regale in Castiglia ma non in Aragona mentre Ferdinando, oltre ad esercitare il potere regale in Aragona, per il contratto di Matrimonio (capitulaciones), in Castiglia poteva amministrare la giustizia congiuntamente o separatamente ; le ordinanze reali venivano firmate da entrambi; le monete recavano insieme le due effigi ed i sigilli reali portavano le armi delle due casate; infine Ferdinando si occupava della politica estera.
Alla morte del suocero Giovanni II di Aragona avvenuta il 20 gennaio 1479, il marito Ferdinando oltre che re di Sicilia divenne re di Aragona e, nello stesso anno, fu decretata l'unione de facto della Castiglia con la Corona d'Aragona, e fu applicato il contratto di matrimonio, per cui i due Stati, benché uniti, mantenevano governi separati.
A partire dal 1481 Ferdinando si occupò della conquista del regno dei Nasridi di Granada, dove Ferdinando mise in mostra le sue doti di diplomazia e di attitudini militari, già sfoggiate nella guerra civile. La guerra fu un assedio e terminò nel 1492 con la capitolazione dell'ultimo ridotto musulmano della penisola iberica; il 2 gennaio 1492 Granada si arrese, dopo sei mesi di assedio, e Isabella vi entrò vittoriosa con il crocifisso in mano (come spesso viene rappresentata), completando così la Reconquista.
La conquista di Granada riuscì a eliminare le contestazioni interne e fece guadagnare prestigio ai regni di Castiglia e Aragona agli occhi dei regni cristiani. Il regno di Granada fu unificato al regno di Castiglia, dando origine allo Stato Moderno nel 1492, quando i governi vennero congiunti. Insieme ai territori della penisola i Re Cattolici possedevano le Baleari, la Sicilia e la Sardegna.
I Re Cattolici (Los reyes católicos)
thumb|left|170px|Statua d'Isabella di Castiglia a [[Madrid (G.D. Olivieri, 1753).]]
Per sottrarre il nuovo regno al feudalesimo arcaico che ancora vi dominava e consolidare la monarchia nel senso assolutista (che già aveva mostrato la propria forza in Francia con Filippo il Bello e poi con i Valois), i nuovi sovrani provvidero a riformare i rapporti con la nobiltà e il clero; lo strumento principale e più innovativo a questo scopo furono le Cortes, sorta di parlamenti nei quali erano rappresentati i nobili, il clero ed alcune città, che potevano proporre ai sovrani nuove leggi - la cui approvazione rimaneva comunque esclusivo diritto reale.
Ma lo strumento principale di consolidamento del nuovo regno fu la religione cattolica, di cui i nuovi re di Castiglia e Aragona ben conoscevano la forza di coesione e la potenza di instrumentum regni: nonostante le resistenze del papato, l'Inquisizione e il clero furono posti dal 1478 sotto la giurisdizione reale (si evitava così che gran parte delle rendite del clero finissero a Roma e le si tratteneva a Toledo, la capitale del regno).
Nel 1480, Isabella introdusse in Castiglia l'Inquisizione e quattro anni dopo Ferdinando la introdusse anche in Aragona. Inoltre Ferdinando stabilì il principio della conformità religiosa, per cui fu decretata (decreto di espulsione degli Ebrei del 31 marzo del 1492) l'espulsione di tutti gli Ebrei che non accettavano di convertirsi al cristianesimo o salvo battesimo (salvo bautismo) e la conversione forzosa degli abitanti del regno di Granada, nel 1503, ai quali però la regina Isabella aveva garantito il diritto alla libertà religiosa al momento della capitolazione del regno di Granada.
L'azione della Santa Inquisizione era diretta in particolar modo contro i Moriscos e i marrani, rispettivamente i musulmani e gli ebrei falsamente convertiti al cristianesimo. Ciò portò alla dispersione degli ebrei sefarditi soprattutto nel bacino del Mediterraneo, in particolar modo nei territori dell'Impero Ottomano, dove trovarono una maggiore tolleranza religiosa. Molti continuavano a professare segretamente la loro religione, pur essendosi convertiti. Chi veniva scoperto era bruciato vivo sul rogo e i suoi beni erano confiscati dalla Corona, pratica che divenne piuttosto diffusa per finanziare le casse del Regno. Gli ebrei convertiti inoltre subivano in ogni caso discriminazioni sociali ed economiche: erano loro vietati particolari mestieri, venivano additati come marranos, in lingua spagnola maiali, e spesso si arrivò a segregarli in determinati quartieri-ghetto delle città, chiamati Juderias. 250px|right|thumb|Firma di Isabella la Cattolica Alla caduta di Granada, il papa Innocenzo VIII conferì a Isabella ed al marito Ferdinando il titolo di "Maestà cattolica". In cambio, Isabella fece omaggio al successore spagnolo Alessandro VI Borgia del primo oro arrivato dalle Americhe, del quale fu rivestito il soffitto di Santa Maria Maggiore.
La disputa con il Portogallo e inizio dello sfruttamento delle colonie
thumb|right|250px|Madonna dei Re Cattolici, pittura del 1490-95; [[Ferdinando II di Aragona|Ferdinando II ed il principe Giovanni alla destra della Madonna e Isabella alla sinistra.]]
Cristoforo Colombo aveva sottoposto il suo piano di circumnavigare la terra, per arrivare all'India al re del Portogallo Giovanni II, ma quest'ultimo aveva buoni motivi per ritenere che il progetto da lui seguito di doppiare l'Africa non avrebbe portato a risultati sicuri.
Colombo si rivolse così ai Re Cattolici, guadagnandosi le simpatie di Isabella che, dopo diversi anni di attesa, accettò il progetto di Colombo assieme al marito e il navigatore partì in nome di Isabella e Ferdinando. I motivi dell'appoggio erano molti: in primo luogo, il bisogno di consolidare le finanze del regno unita alla speranza di trovare nuove ricchezze nelle lontane terre di cui si cominciava a favoleggiare; inoltre, il costo per l'impresa era relativamente contenuto, e non si poteva certo correre il rischio che il navigatore si rivolgesse al re di Francia Carlo VIII, che avrebbe potuto soffiare un grosso affare ai coniugi spagnoli.
La spedizione di Colombo, come si sa, ebbe fortuna e dopo la scoperta dell'America Isabella si preoccupò di sfruttarne le risorse, non senza impegnarsi a cristianizzare gli indigeni.