cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fritz Albert Lipmann
Karriera
Mill-1939 'il quddiem, Lipmann għex u ħadem fl-Istati Uniti. Huwa kien Riċerkatur fid-Dipartiment tal-Bijokimika tal-Kulleġġ Mediku tal-Università ta' Cornell, f'New York mill-1939 sal-1941. Huwa ngħaqad mal-persunal tar-riċerka tal-Isptar Ġenerali ta' Massachusetts f'Boston fl-1941, l-ewwel bħala Riċerkatur fid-Dipartiment tal-Kirurġija, u mbagħad bħala mexxej tal-grupp tiegħu fil-Laboratorju tar-Riċerka Bijokimika tal-isptar. Mill-1949 sal-1957 huwa kien professur tal-kimika bijoloġika fl-Iskola Medika ta' Harvard. Mill-1957 'il quddiem, huwa għallem u wettaq ir-riċerka fl-Università Rockefeller, fil-Belt ta' New York. xellug|daqsminuri|286x286px|Fritz Albert Lipmann mal-mara tiegħu fl-1953 Fl-1953, Lipmann irċieva l-Premju Nobel għall-Fiżjoloġika u l-Mediċina "għall-iskoperta tal-koenżima A u l-importanza tagħha għall-metaboliżmu intermedjarju" flimkien ma' Hans Adolf Krebs. Lipmann ingħata l-Medalja Nazzjonali tax-Xjenza fl-1966. Huwa pprova jidħol iktar fil-fond tal-iskoperta tiegħu billi sab varjant tal-koenżima A, magħrufa issa bħala Pantetina.
Lipmann introduċa d-deżinjazzjoni speċifika tan-nokkla orizzontali (~) biex jiġi indikat il-fosfat rikk ta' enerġija għolja fil-bijomolekuli ta' enerġija għolja bħall-ATP fis-saġġ tiegħu "Ġenerazzjoni u Użu Metaboliċi tal-Enerġija Legatriċi tal-Fosfat". Dwar ix-xogħol tiegħu huwa stqarr "li fil-qasam tal-bijosinteżi nkiseb eżempju rari ta' progress li jwassal għal simplifikazzjoni".
Ħajja personali
Fl-1931, Lipmann iżżewweġ lil Elfreda M. Hall u flimkien kellhom iben. Lipmann miet f'New York fl-1986. Il-mara tiegħu mietet armla fl-2008 meta kellha 101 sena.
L-Agħlabidi
Indipendenza u konsolidazzjoni
Fl-800, il-Kalif Abbasid Harun al-Rashid ħatar lil Ibrahim I ibn al-Agħlab, iben kmandant Għarbi Khurasanjan mit-tribù Banu Tamim, bħala l-emir ereditarju ta' Ifriqiya, bi tweġiba għall-anarkija li kienet qed taħkem.f'dik il-provinċja wara l-waqgħa tal-Muhallabidi. Dak iż-żmien forsi kien hemm 100,000 Għarbi jgħixu fl-Ifriqiya, għalkemm il-Berberi (Imażigħeni) kienu għadhom bill-bosta fil-maġġoranza l-kbira.
Wara li ġiet restawrata l-paċi fil-pajjiż Ibrahim ibn al-Agħlab stabbilixxa residenza f'kapitali ġdida, al-Abbasiyya, imwaqqfa barra Kairouan fl-800 li kienet inbniet bejn l-801 u l-810. Dan sar parzjalment biex jitbiegħed mill-oppożizzjoni tal-ġuristi u t-teoloġi Malikite, li kkundannaw dak li raw bħala l-ħajja lussuża tal-Agħlabidi. Għandu jingħad li l-Agħlabidi kienu mu'tażiliti fit-teoloġija, u Hanafi fil-fiqh-ġurisprudenza ), u listess ġuristi u t-teoloġi mat-trattament mhux ugwali tal-Berberi Musulmani. Barra minn hekk, ġew stabbiliti difiżi tal-fruntieri fil-forma ta' ribati, inkluż fi bliet kostali bħal Sousse (Susa) u Monastir. L-Agħlabidi bnew ukoll is-sitema ta' irrigazzjoni taż-żona u tejbu l-bini pubbliku u l-moskej ta 'Ifriqiya. L-iskjavi nkisbu permezz tal-kummerċ trans-Saħarjan, permezz tal-kummerċ fil-Mediterran, u minn razzi fuq artijiet oħra bħal Sqallija u l-Italja.
L-armata Agħlabida kienet komposta minn żewġ elementi ewlenin. L-ewwel kien il- jund, jew truppi Għarab imnisslin mit-tribujiet Għarab li kienu pparteċipaw fil- konkwisti bikrija tal-Musulmani tal-Afrika ta' Fuq. Il-komponent l-ieħor tal-armata ġie reklutat mill-iskjavi,maħluq parzjalment biex jikkontrobilanċja l-qawwa tal- jund. Ġie dokumentat li 5,000 l-skjav iswed Zanj kienu stazzjonati f'Abbasiya bħala parti mill-gwarniġjon tal-post. Taħt Ziyadat Allah I (r. 817–838) seħħet rewwixta tat-truppi Għarab (il-jund) fl-824, l-aħħar iżda l-aktar episodju serju ta' konfrontazzjoni bejniethom u l-emiri Agħlabidi. Ir-ribelljoni kienet immexxija minn kmandant jismu Mansur ibn Nasr al-Tunbudhi, li kellu fortizza qrib Tunis. Sa Settembru 824 ir-ribelli kienu okkupaw Tunis u Kairouan, iżda l-Agħlabidi rnexxielhom iwarrbuhom minn Kairouan xahar wara u qatlu lil Mansur. Kap ieħor, Amir ibn Nafi', ħa f'idejh it-tmexxija tar-ribelli u kkaġuna telfa severa lill-forzi ta' Ziyadat Allah. Eventwalment, l-emir seta’ jikseb il-vantaġġ bl-għajnuna tal-Berberi Ibaditi tar-reġjun ta’ Nafwaza u fl-aħħar għeleb ir-ribelljoni fl-827.
Fl-838/839 (224 AH ) il-provinċja fil-Lbiċ ta' Qastiliya (ir-reġjun ta' Djerid ), fil-biċċa l-kbira abitata minn Musulmani Ibadi, irribellaw, Dan wassal lill-Agħlabidi biex jerġgħu jaqbdu lil Tozeur, il-belt ewlenija tagħha, f'dik listess sena.
Il-Konkwista ta’ Sqallija
Il-konkwista ta' Sqallija kompliet miexja bil-mod u b'pass irregolari, bejn wieħed u ieħor mill-punent għal-lvant permezz ta' kampanji multipli tul ta' bosta snin. Palermo kienet maħkuma fl-831 u saret il-kapitali tal-ħakma Musulmana fuq il-gżira u l-bażi għal aktar konkwisti. Messina ġiet assedjata u maqbuda fl-842 jew 843, possibbilment bl-appoġġ ta 'xi Naplitani, u saret bażi għal kampanji ulterjuri fl-artijiet Taljani. Sirakuża nqabdet fl-878. Il-konkwista tal-gżira ma tlestietx għal kollox qabel is-sena 902, meta Taormina ġiet maħkuma. Anke wara dan, madankollu, xi rqajja’ tar-reżistenza lokali Biżantini/Kristjani komplew sa l-967, ħafna wara li d-dinastija Agħlabida kienet intemmet.
Il-Peniżola Taljana
Waqt li l-konkwista ta’ Sqallija kienet għadha għaddejja, l-Agħlabidi bdew jagħmlu razzi fuq il-kontinent Taljan. L-invażjonijiet tagħhom ta' Calabria u Apulia, kif ukoll l-attakki tagħhom fuq gżejjer ċentrali oħra tal-Mediterran, probabbilment saru bħala estensjoni tal-konkwista tagħhom ta' Sqallija, bil-għan li jgħinu lil dawn tal-aħħar billi jattakkaw pożizzjonijiet Biżantini oħra fir-reġjun. L-ewwel spedizzjonijiet kbar lejn il-peniżola saru bejn l-835 u l-843. Amantea ttieħdet fl-839 jew fl-846 u ġiet okkupata sal-886, meta l-Biżantini reġgħu ħaduha. Taranto ttieħed fl-840 u baqa okkupat sal-880. Bari nqabad mill-Musulmani jew fl-840 jew fl-847. Ruma ġiet attakkata minn forza Musulmana fl-846, għalkemm mhux ċert li attakkanti ġew minn territorju Agħlabidi. Attakk ieħor fuq Ruma seħħ fl-849, li wassal għal battalja navali kbira qrib Ostia li matulha nqerdet flotta ta’ vapuri Musulmani, li mmarkat waqfien tall-avvanz Musulman fil-peniżola.
Ħafna mill-forzi Musulmani li ħadu parti fl-operazjonijiet fuq il-peniżola jew okkupaw xi wħud mill-ibliet tagħha jidhru li kellhom biss lealtà żgħira għad-dinastija Agħlabida. Xi merċenarji Musulmani saħansitra daħlu fis-servizz ta' Napli jew ħakkiema lokali Lombardi f'diversi okkażjonijiet. L-ewwel okkupanti Musulmani ta' Bari, pereżempju, jidhru li servew bħala merċenarji ta' Radelchis I ta' Benevento. L- Emirat ta' Bari, li kien jeżisti mill-847 sal-871,  kellha l-ħakkiema tagħha stess li r-relazzjonijiet tagħhom mal-Agħlabidi mhumiex magħrufa b’mod ċar.
Malta, Sardinja u Korsika
Mejjen oħra fiċ-ċentru tal-Mediterran, l-Agħlabidi rebħu l-gżira ta' Malta fl-870. : 208 Huma attakkaw ukoll lil Sardinja u lil Korsika. Xi referenzi moderni jgħidu li Sardinja ġiet taħt il-kontroll Agħlabid madwar is-sena 810 jew wara l-bidu tal-konkwista ta' Sqallija fl-827   L-istoriku Corrado Zedda jargumenta li l-gżira ta' Sardinja ospitat preżenza Musulmana matul il-perjodu Agħlabid, possibilment limitata tul il-kosti li koeżistit mal-forza mal-gvern Biżantin lokali. L-istoriku Alex Metcalfe jargumenta li l-evidenza disponibbli għal kwalunkwe okkupazzjoni Musulmana jew kolonizzazzjoni tal-gżira matul dan il-perjodu hija limitata u inkonklussiva, u li l-attakki Musulmani kienu limitati għal razzi. Skont Fabio Pinna, il-biċċa l-kbira tal-istoriċi u l-arkeoloġi ta’ Sardinja li qed jistudjaw dan il-perjodu tal-istorja tal-gżira waslu għall-istess konklużjoni, u ċaħdu li seħħet konkwista u okkupazzjoni Musulmana ta’ Sardinja, minħabba evidenza insuffiċjenti ta’ sostenn mill-arkeoloġija u r-rekords storiċi lokali.
Arkitettura
xellug|daqsminuri| Ċisterna ta' Agħlabid f'Kairouan daqsminuri| Il- Moskea l-Kbira ta’ Kairouan, inbniet mill-ġdid minn Ziyadat Allah I fl-836
Mexxejja Agħlabidi
daqsminuri| Dinar tad-deheb ta' Ibrahim I ibn al-Aghlab (184–196 AH), anonimu (iżda motto dinastiku 'Għalab' fuq in-naħa ta' wara), l-ebda isem taz-zekka (probabbilment Kairouan, Ifriqiya ). Fondut fl-192 AH (807/808 AD). Ippreservat fil-Musée national d'art islamique de Raqqada [ fr ].
Letoon
daqsminuri|239x239px|Is-sit arkeoloġiku ta' Letoon Il-Letoon (bil-Grieg Antik: Λητῷον), xi kultant Latinizzat bħala Letoum, kien santwarju ta' Leto ħdejn il-belt antika ta' Xanthos f'Lycia. Kien wieħed mill-iżjed ċentri reliġjużi importanti fir-reġjun. Is-sit jinsab fin-Nofsinhar tal-villaġġ ta' Kumluova fid-distrett ta' Fethiye tal-Provinċja ta' Muğla, it-Turkija. Jinsab bejn wieħed u ieħor erba' kilometri fin-Nofsinhar ta' Xanthos tul ix-xmara Xanthos.
Flimkien ma' Xanthos tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.
Storja
Fil-mitoloġija Griega, kien hemm xnigħat ta' qima bikrija ta' Apollo fil-wied ta' Xanthos, mhux appoġġati mill-istorja jew mill-arkeoloġija, kienu pprovduti minn żewġ miti, kull wieħed konness ma' "Lycus". Wieħed nibet minn Telchines ta' Rodi awtoktonu li kien maħsub li kkolonizza r-reġjun fi żmien l-għargħar ta' Deucalion; il-Lycus l-ieħor kien patri minn Ateni ta' Aegeus, li introduċa l-qima ta' Apollo ta' Lycia, li l-etimoloġija folkloristika kienet tikkollegah ma' Lycia u għaldaqstant għamlitu kolonizzatur minn Ateni.
Il-pedamenti tat-tempju Ellenistiku ddedikat lil Leto, u lil uliedha, Artemis u Apollo, ġew skavati taħt id-direzzjoni ta' H. Metzger mill-1962. L-arkeologi skavaw il-biċċa l-kbira tal-fdalijiet; l-iskoperti jinkludu l-istele trilingwi ta' Letoon, b'kitbiet bil-Grieg, bil-lingwa ta' Lycia u bl-Aramajk, li pprovdiet ħjiel kruċjali biex ġiet iddeċifrata l-lingwa ta' Lycia; attwalment hija kkonservata fil-Mużew ta' Fethiye.
Is-sagrosantità tas-sit hija deskritta f'aneddotu rrakkontat minn Appjanu rigward Mitridates, li kien qed jippjana li jaqta' s-siġar fil-ġnien imqaddes għall-iskopijiet tiegħu stess fl-assedju tiegħu tal-belt kostali ta' Patara f'Lycia, iżda ġie mwissi biex ma jagħmilx din l-azzjoni ta' sagrileġġ fi ħmar il-lejl li kellu. Is-sit baqa' attiv matul Żmien ir-Rumani. Is-sit ġie Kristjanizzat permezz tal-kostruzzjoni ta' knisja bikrija, fejn reġgħu ntuża l-ġebel mis-santwarju, iżda ġie abbandunat mis-seklu 7 Q.K.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|271x271px|Mużajk tat-Tempju ta' Leto Is-siti arkeoloġiċi ta' Xanthos-Letoon tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Martinu I ta' Sqallija
Martinu I ta' Sqallija, magħruf ukoll bħala Martinu ż-Żgħir jew Martinu d'Aragona (twieled f'Barċellona fl-1374 – miet f'Cagliari fil-25 ta' Lulju 1409), kien re konsorti ta' Sqallija (jew ta' Trinacria) mill-1390 sal-1401 u re ta' Sqallija mill-1401 sal-1409.
Bijografija
Missier Martinu kien ir-re futur Martinu II ta' Aragona, u n-nanniet tiegħu kienu r-Re Pietru IV ta' Aragona u Eleanora ta' Sqallija. Fi Frar 1390 huwa żżewweġ lir-Reġina Marija ta' Sqallija, li twieldet fl-1362/1363. Fl-1392 reġa' lura f'Sqallija ma' martu, flimkien ma' forza militari, u rebaħ kontra grupp ta' baruni li kienu qed jopponuh. Fl-1394, il-koppja kellha l-uniku wild tagħha, Pietru, il-prinċep eredi ta' Sqallija, li miet fl-1400. Martinu rrenja fi Sqallija flimkien ma' martu sa mewtha f'Lentini fil-25 ta' Mejju 1401. Dak iż-żmien, huwa rripudja t-Trattat ta' Villeneuve (1372) u rrenja fi Sqallija waħdu. Wara mewtu fl-1409 f'Cagliari, fil-gżira ta' Sardenja, missieru, li sa dak iż-żmien kien sar ir-re ta' Aragona, irrenja fi Sqallija bħala Martinu II.
Wara l-mewt ta' Marija, Martinu I ż-Żgħir reġa' żżewweġ bi prokura f'Catania fil-21 ta' Mejju 1402 u fis-26 ta' Diċembru 1402 kien preżenti biex jiżżewwweġ lil Blanca I ta' Navarra, li kienet il-werrieta tal-familja Evreux u r-reġina futura ta' Navarra, u miegħu kellha iben wieħed, Martin, fl-1403, li miet f'Valencia fl-1407. L-ebda wild miż-żewġ żwiġijiet tiegħu ma għexu iktar mit-tfulija; minkejja dan, kellu iben barra ż-żwieġ ma' Tarsia Rizzari, imwielda fi Sqallija, Fadrique ta' Aragona, il-Konti ta' Luna u Ejerica u Sinjur ta' Segorbe, li twieled bejn l-1400 u l-1403. Martin II pprova jagħmlu s-suċċessur tiegħu fl-Imperu Aragoniż. Iżda l-isforz tiegħu ma rnexxiex, u Fadrique ġie miċħud is-suċċessjoni mill-Patt ta' Caspe. Fadrique żżewweħ lil Violante Luisa de Mur u miet f'Urena fl-1438. xellug|daqsminuri|176x176px|Ir-Reġina Marija I ta' Sqallija Barra minn hekk, Martinu I kellu wkoll tifla barra ż-żwieġ ma' Agata de Pesce, magħrufa bħala Violante ta' Aragona u mwielda fi Sqallija, li mietet għall-ħabta tal-1428 u li żżewġet darbtejn: l-ewwel fl-1405 bħala t-tieni mara ta' Enrique Pérez de Guzmán (uħud isostnu li kienet in-namrata tiegħu biss), it-Tieni Konti de Niebla (1371–1436), u mbagħad lil kuġinuh Martín de Guzmán.
Martinu I ta' Sqallija mexxa t-truppi fil-konkwista ta' Sardenja fl-1409, u rebaħ b'mod deċiżiv kontra l-mexxej ta' Arborea fil-Battalja ta' Sanluri eżatt qabel mewtu. daqsminuri|327x327px|Il-Mawżolew ta' Martinu I ta' Sqallija Martinu I ta' Sqallija ġie midfun fil-Katidral ta' Cagliari fejn hemm Mawżolew iddedikat lilu.
Iżrael
daqsminuri|Organizzazzjoni territorjali daqsminuri|Il-Lintel ta' Shebna, li jappartjeni għall-qabar ta' qaddej irjali.Siloam, 7 seklu QK daqsminuri|Skroll tal-Baħar Mejjet: Profezija ta' Ħabakkuk, Qumran, c. 75 QK daqsminuri|Il-Codex Aleppo jew Aleppo Codex (Lhud: כֶּתֶר אֲרָם צוֹבָא, Keter Aram Tsova) huwa l-eqdem u l-aktar manuskritt1 tat-Tanaj skont it-Tiberian Masora, prodott u editjat mill-Masorete Ash ben Aaron ben. Jmur għall-930 A.D., madwar terz jinkludi kważi t-Torah kollha. Huwa meqjus bħala l-manuskritt oriġinali tal-ogħla awtorità Masoretika. Skont it-tradizzjoni tal-familja, dawn l-Iskrittura Ebrajka kienu ppreservati minn ġenerazzjoni għal oħra.Għalhekk il-Codex ta’ Aleppo jitqies bħala s-sors oriġinali u l-ogħla awtorità għat-test bibliku u ritwali Lhud. Dan wera li kien it-test l-aktar fidil lejn il-prinċipji tal-Masoreti. Il-Codex ta' Aleppo għandu storja twila ta' konsultazzjoni mill-awtoritajiet rabbiniċi. Studji moderni juru li hija l-aktar rappreżentazzjoni preċiża tal-prinċipji Masoretiċi, li tista’ tinstab fil-manuskritt kollu, li fiha ftit żbalji fost il-miljuni ta' dettalji ortografiċi li jiffurmaw it-test. L-Iżrael, uffiċjalment l-iStat tal-Iżrael (Ebrajk:מְדִינַת יִשְׂרָאֵל ; Għarbi:دولة إِسرائيل), hi demokrazija parlamentari fil-Lvant Nofsani, fuq il-kosta tax-Xlokk tal-Baħar Mediterran. Il-pajjiż imiss mal-Libanu fit-Tramuntana, is-Sirja fil-Grigal, il-Ġordan u ċ-Ċisġordanja fil-Lvant, l-Eġittu u l-Medda ta' Gaża fil-Lbiċ, u l-Golf ta' Aqaba fil-Baħar l-Aħmar fin-Nofsinhar, u jinkludi diversi karatteristiċi ġeografiċi fiż-żona relattivament żgħira tiegħu. Fil-Liġijiet bażiċi, l-Iżrael jiddefinixxi ruħu bħala Stat Lhudi u Demokratiku.
L-istorja ta’ Iżrael tibda meta Ġerusalemm titwaqqaf bħala l-kapitali tar-Renju tal-Lhudija, li aktar tard ġiet vassalizzata mill-Imperu Ruman u aktar tard annessa bħala l-Provinċja Primarja tal-Palestina, li aktar tard ġiet taħt il-kontroll Biżantin bħala parti mid-Djoċesi tal-Lvant, aktar tard fis-snin 630. se jinqabad minn Musulmani li jlaqqmuha Jund Filastin bħala Provinċja tal-Kalifati Umayyad, Abbasid u Fatimid, imbagħad fis-seklu 11 mill-ewwel kruċjata ssir ikkontrollata mir-Renju ta’ Ġerusalemm (1099–1187). 1192–129), imbagħad jerġa’ jaqa’ taħt il-ħakma Musulmana mas-Sultanat Ayyubid tal-Eġittu (1171–1260a/1341), imbagħad mis-Sultanat Mamluk (سلطنة المماليك (Għarbi) Salṭanat al-Mamālīk (Sultanat Mamluk) 1250–1517), fit-22 ta’ Jannar 1517 hija annessa mill-Imperu Ruman wara t-Tieni Gwerra Ottomana-Mamluk u sseparata mill-Eġittu u mbagħad mitlufa għall-alleati (ir-Renju Unit u Franza) fl-Ewwel Gwerra Dinjija f’Diċembru 1917 u ġiet iddikjarata bħala kolonja Brittanika sal-1 ta’ Jannar 1948 meta ġie pproklamat l-Istat ta’ Iżrael.
= Storja =
Mandatory Palestine (25 ta' April 1920-Il-Gran Brittanja tassumi uffiċjalment il-Twaqqif tal-Istat tal-Iżrael 14 ta' Mejju 1948)
Il-Palestina Mandatorja kienet entità ġeopolitika stabbilita bejn l-1920 u l-1948 fir-reġjun tal-Palestina taħt it-termini tal-Mandat tal-Lega tan-Nazzjonijiet għall-Palestina.
Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija (1914–1918), rewwixta Għarbija kontra l-ħakma Ottomana u l-Forza Expeditionary Eġizzjana tal-Imperu Brittaniku keċċew lit-Torok Ottomani 'l barra mil-Levant. Ir-Renju Unit kien qabel fil-Korrispondenza McMahon–Hussein li jonora l-indipendenza Għarbija jekk l-Għarab irvellaw kontra t-Torok Ottomani, iżda fl-aħħar, ir-Renju Unit u Franza qasmu ż-żona taħt il-Ftehim Sykes–Picot — att ta’ tradiment f'għajnejn l-Għarab.
Il-kwistjoni tkompli tikkomplika d-Dikjarazzjoni Balfour tal-1917, li fiha l-Gran Brittanja wiegħdet l-appoġġ tagħha għat-twaqqif ta' “dar nazzjonali” Lhudija fil-Palestina. Fl-aħħar tal-gwerra l-Ingliżi u l-Franċiżi ffurmaw “Amministrazzjoni tat-Territorju Okkupat tal-Għedewwa” konġunta f'dik li kienet is-Sirja Ottomana. L-Ingliżi kisbu leġittimità billi kisbu mandat mill-Lega tan-Nazzjonijiet f'Ġunju 1922. Għan wieħed tas-sistema tal-mandat tal-Lega tan-Nazzjonijiet kien li jamministra żoni tal-Imperu Ottoman defunt "sakemm ikunu jistgħu joqogħdu waħedhom".
Matul il-Mandat, iż-żona rat mewġiet suċċessivi ta 'immigrazzjoni Lhudija u ż-żieda ta' movimenti nazzjonalisti kemm fil-komunitajiet Lhud kif ukoll Għarab. Interessi li jikkompetu taż-żewġ popolazzjonijiet wasslu għar-rewwixta Għarbija tal-1936–1939 fil-Palestina u r-ribelljoni Lhudija tal-1944–1948 fil-Palestina Mandatorja. Il-Pjan ta' Diviżjoni tan-Nazzjonijiet Uniti biex il-Palestina taqsam it-territorju f'żewġ stati Għarab u Lhud għadda f’Novembru 1947. Il-gwerra tal-Palestina tal-1947–1949 ntemmet bit-territorju tal-Palestina Mandatorja maqsum bejn l-Stat ta' Iżrael, ir-Renju Ħaxemita tal-Ġordan, li territorju anness fuq ix-Xatt tal-Punent tax-Xmara Ġordan, u r-Renju tal-Eġittu, li stabbilixxa l-"Protettorat tal-Palestina kollha" fil-Medda ta' Gaża.
Sjieda tal-art skont id-distrett
It-tabella li ġejja turi s-sjieda tal-art tal-1945 tal-Palestina obbligatorja mid-distrett:
Sjieda tal-art minn korporazzjoni
It-tabella hawn taħt turi s-sjieda tal-art tal-Palestina minn Korporazzjonijiet Lhud kbar (f’kilometri kwadri) fil-31 ta' Diċembru 1945.
Ċensimenti u stimi Brittaniċi
Diskrepanza bejn iż-żewġ ċensimenti u r-rekords tat-twelid, l-imwiet u l-immigrazzjoni, wasslet lill-awturi tat-tieni ċensiment biex postulaw l-immigrazzjoni illegali ta 'madwar 9,000 Lhudi u 4,000 Għarbi matul is-snin intermedjarji.
Ma kienx hemm aktar ċensimenti iżda l-istatistika nżammet billi ngħaddu t-twelid, l-imwiet u l-migrazzjoni. Sa tmiem l-1936 il-popolazzjoni totali kienet madwar 1,300,000, il-Lhud kienu stmati għal 384,000. L-Għarab kienu wkoll żiedu n-numru tagħhom malajr, l-aktar bħala riżultat tal-waqfien tal-konskrizzjoni militari imposta fuq il-pajjiż mill-Imperu Ottoman, il-kampanja kontra l-malarja u titjib ġenerali fis-servizzi tas-saħħa. F’ċifri assoluti ż-żieda tagħhom qabżet dik tal-popolazzjoni Lhudija, iżda proporzjonalment, din tal-aħħar kienet żdiedet minn 13 fil-mija tal-popolazzjoni totali fiċ-ċensiment tal-1922 għal kważi 30 fil-mija fl-aħħar tal-1936.
Xi komponenti bħall-immigrazzjoni illegali setgħu jiġu stmati biss bejn wieħed u ieħor. Il-White Paper tal-1939, li poġġiet restrizzjonijiet fuq l-immigrazzjoni fuq il-Lhud, iddikjarat li l-popolazzjoni Lhudija "żdiedet għal xi 450,000" u kienet "tqarreb terz tal-popolazzjoni kollha tal-pajjiż". Fl-1945, studju demografiku wera li l-popolazzjoni kibret għal 1,764,520, li kienet tinkludi 1,061,270 Musulmani, 553,600 Lhud, 135,550 Insara u 135,550 {formatnum:14100}} nies ta' gruppi oħra.
Skond distrett
It-tabella li ġejja tagħti d-demografija reliġjuża ta’ kull wieħed mis-16-il distrett tal-Mandat fl-1945.
Gvern u istituzzjonijiet
Skont it-termini tal-Ordni tal-Palestina fil-Kunsill ta 'Awwissu 1922, it-territorju Mandatorju kien maqsum f'reġjuni amministrattivi magħrufa bħala distretti u amministrati mill-uffiċċju tal-Kummissarju Għoli Brittaniku għall-Palestina. Il-Gran Brittanja kompliet is-sistema tal-millieġ tal-Imperu Ottoman fejn il-kwistjonijiet kollha ta 'natura reliġjuża u status personali kienu fil-ġurisdizzjoni tal-qrati Musulmani u l-qrati ta' reliġjonijiet oħra rikonoxxuti, imsejħa komunitajiet konfessjonali. Il-Kummissarju Għoli stabbilixxa r-Rabbinat Ortodoss u żamm sistema tal-millieġ modifikata li rrikonoxxiet biss ħdax-il komunità reliġjuża: Musulmani, Lhud, u disa' denominazzjonijiet Kristjani (l-ebda waħda minnhom ma kienet knejjes Protestanti Kristjani). Dawk kollha li ma kinux membri ta' dawn il-komunitajiet rikonoxxuti ġew esklużi mill-mijoacuerdo. Bħala riżultat, ma kien hemm l-ebda possibbiltà, pereżempju, ta 'żwiġijiet bejn komunitajiet konfessjonali, u ma kienx hemm żwiġijiet ċivili. Il-kuntatti personali bejn il-komunitajiet kienu nominali.
Minbarra l-qrati reliġjużi, is-sistema ġudizzjarja kienet immudellata fuq l-Ingliżi, b’High Court b’ġurisdizzjoni ta’ appell u setgħa ta’ reviżjoni fuq il-Qorti Ċentrali u l-Qorti Kriminali Ċentrali. Il-ħames Prim Imħallfin konsekuttivi kienu:
Thomas Haycraft (1921-1927) Michael McDonnell (1927–1936) Harry Herbert Trusted (1936-1941) (aktar tard Prim Imħallef tal-Istati Federati ta' Malacca, 1941) Frederick Gordon-Smith (1941-1944) William James Fitzgerald (1944-1948) Il-gazzetta lokali The Palestine Post twaqqfet fl-1932 minn Gershon Agron. Fl-1950 isimha nbidel għal The Jerusalem Post. Fl-1923, Pinhas Rutenberg waqqaf il-Palestina Electric Company (li ssir l-Israel Electric Corporation fl-1961).
Ekonomija
Il-Kumpanija Jaffa Electric twaqqfet fl-1923 minn Pinhas Rutenberg, u aktar tard ġiet assorbita minn Palestine Electric Corporation; L-Ewwel Kamra tal-Enerġija Idroelettrika tal-Ġordan ġiet inawgurata fl-1933. Palestine Airways twaqqfet fl-1934, Angel Bakeries fl-1927, u l-ħalib Tnuva fl-1926. L-elettriku nixxa prinċipalment lejn l-industrija Lhudija, warajha lejn il-lokalitajiet tagħha li jinsabu f'Tel Aviv u Haifa. Għalkemm Tel Aviv kellha ħafna aktar workshops u fabbriki, id-domanda għall-enerġija elettrika għall-industrija kienet madwar l-istess għaż-żewġ bliet fil-bidu tas-snin tletin.
L-akbar żona industrijali fil-pajjiż kienet f'Haifa, fejn inbnew ħafna proġetti ta' djar għall-impjegati.
Fuq l-iskala tal-Indiċi tal-Iżvilupp tal-Bniedem tan-NU determinata għal madwar 1939, minn 36 pajjiż, il-Lhud Palestinjani kklassifikaw fil-15-il post, l-Għarab Palestinjani fit-30 post, l-Eġittu fit-33 post, u t-Turkija fit-35 post. rurali, 68.3% fl-1942. B'mod ġenerali, Khalidi jikkonkludi li s-soċjetà Għarbija Palestinjana, għalkemm qabżet mill-Yishuv, kienet avvanzata daqs kull soċjetà Għarbija oħra fir-reġjun u konsiderevolment aktar minn diversi.
Edukazzjoni
Taħt il-Mandat Brittaniku, il-pajjiż żviluppa ekonomikament u kulturalment. Fl-1919, il-komunità Lhudija waqqfet sistema skolastika Ebrajka ċentralizzata, u s-sena taʼ wara stabbilixxiet l-Assemblea tar-Rappreżentanti, il-Kunsill Nazzjonali Lhudi, u l-federazzjoni tax-xogħol Histadrut. L-università Technion twaqqfet fl-1924 u l-Università Ebrajka ta’ Ġerusalemm fl-1925.
Kien hemm diversi tentattivi mill-Għarab Palestinjani biex jistabbilixxu istituzzjoni Għarbija ta 'tagħlim ogħla, li bdew fl-1920, iżda dawn naqsu milli jimmaterjalizzaw. L-istoriku Iżraeljan Ilan Pappé attribwixxa dan għal “pressjoni Żjonista, razziżmu Brittaniku kontra l-Għarbi u nuqqas ta' riżorsi”. Żied jgħid li “l-mentalità kolonjali tal-awtoritajiet Brittaniċi li qiesu lill-Palestinjani poplu kolonizzat ieħor li kellu jiġi oppress, filwaqt li jqis lis-settlers Żjonisti bħala kolonjali sħabhom, beżgħu li università bħal din issaħħaħ il-moviment nazzjonali Palestinjan”.
Ir-rati ta' litteriżmu fl-1932 kienu ta' 86% għal-Lhud meta mqabbla ma' 22% għall-Għarab Palestinjani, iżda r-rati ta' litteriżmu Għarbi żdiedu b’mod kostanti minn hemm 'il quddiem. B'paragun, ir-rati tal-litteriżmu tal-Għarab Palestinjani kienu ogħla minn dawk tal-Eġittu u t-Turkija, iżda inqas minn dawk tal-Libanu.
Premju Nobel għall-Paċi
daqsminuri|Il-medalja tal-Premju Nobel għall-Paċi Il-Premju Nobel għall-Paċi huwa wieħed mill-ħames Premjijiet Nobel li ilu jingħata kull sena (b'xi eċċezzjonijiet) minn Marzu 1901. Dan il-premju jingħata lil dawk li "għamlu l-almu tagħhom jew l-aqwa xogħol favur il-fraternità bejn il-pajjiżi, għall-abolizzjoni jew it-trażżin ta' armati permanenti u għall-promozzjoni ta' kungressi għall-paċi".
B'differenza mill-premjijiet l-oħrajn, il-Premju Nobel għall-Paċi jingħata fin-Norveġja u mhux fl-Iżvezja: iċ-ċerimonja tal-għotja tan-Nobel issir f'Oslo minħabba li fi żmien it-tfassil tal-Premjijiet Nobel, in-Norveġja kienet magħquda mal-Iżvezja. Ir-rebbieħ tal-Premju jiġi magħżul mill-Kumitat Norveġiż tan-Nobel li huwa magħmul minn ħames persuni magħżula mill-Parlament Norveġiż.
Minħabba n-natura l-politika ta' dan il-premju, għall-ħafna mill-istorja, l-għoti ta' dan il-premju kien suġġett għal numru ta' kontroversji. L-iktar premju riċenti ngħata lill-Programm Dinji tal-Ikel fl-2020.
Proċess ta' nominazzjoni
Kull sena, il-Kumitat Norveġiż tan-Nobel jistieden lil nies kwalifikati sabiex jissottomettu nominazzjonijiet għall-Premju Nobel għall-Paċi. L-istatuti tal-Fondazzjoni Nobel jispeċifikaw il-kategoriji ta' individwi li huma eliġibbli li jitfgħu n-nomina għal dan il-Premju. In-nominaturi huma:
In-nominazzjonijiet huma kkunsidrati mill-Kumitat tan-Nobel f'laqgħa fejn tiġi elenkata lista ta' kandidati li għandhom jiġu riveduti. Din il-lista hi mbagħad ikkunsidrata mill-konsulenti permanentii tal-istitut tan-Nobel, li jikkonsisti mid-direttur u d-direttur tar-riċerka tal-istitut u numru żgħir ta' akkademiċi Norveġiżi b'għarfien f'oqsma relatati mal-Premju. Il-konsulenti ġeneralment ikollhom ftit xhur biex ilestu r-rapporti li mbagħad jingħataw lill-kumitat għall-għażla tar-rebbieħ. Il-kumitat ifittex isib deċiżjoni unanima li tasal lejn l-aħħar ta' Settembru jew il-bidu ta' Ottubru.
Giotto
Giotto di Bondone (pronunzja bit-Taljan: [ˈdʒɔtto di bonˈdoːne]; twieled għall-ħabta tal-1267 – miet fit-8 ta' Jannar 1337), jew fil-qosor Giotto u Latinizzat bħala Giottus, kien pittur u arkitett Taljan minn Firenze matul il-Medju Evu Aħħari. Huwa ħadem matul il-perjodu Gotiku u l-Proto-Rinaxximent. Kontemporanju ta' Giotto, il-bankier u l-kronista Giovanni Villani, kiteb li Giotto kien "l-iżjed mastru sovran tal-pittura fi żmienu, li pinġa l-figuri kollha tiegħu u l-pożi tagħhom skont in-natura" b'"talent u eċċellenza" rikonoxxuti pubblikament. Giorgio Vasari ddeskriva lil Giotto bħala li " tbiegħed b'mod deċiżiv mill-istil Biżantin prevalenti u beda l-arti l-kbira tal-pittura kif nafuha llum il-ġurnata, filwaqt li introduċa t-teknika tat-tpinġija bir-reqqa mill-ħajja, li kienet ġiet traskurata għal iktar minn mitejn sena".
Il-kapulavur ta' Giotto huwa t-tiżjin tal-Kappella tal-familja Scrovegni, f'Padova, magħrufa wkoll bħala l-Kappella tal-Arena, li tlestiet għall-ħabta tal-1305. Iċ-ċiklu ta' affreski jirrakkonta l-Ħajja tal-Madonna u l-Ħajja ta' Ġesù. Din titqies bħala waħda mill-iżjed kapulavuri supremi tar-Rinaxximent Bikri.
Il-fatt li Giotto pitter il-Kappella tal-Arena u li ntgħażel mill-Komun ta' Firenze fl-1334 biex jiddisinja l-kampnar il-ġdid tal-Katidral ta' Firenze huma fost il-ftit ċertezzi dwar il-ħajja tiegħu. Kważi kull aspett ieħor ta' ħajtu huwa suġġett ta' kontroversji: id-data tat-twelid tiegħu, il-post tat-twelid tiegħu, id-dehra tiegħu, l-apprendistat tiegħu, l-ordni li biha ħoloq ix-xogħlijiet tiegħu, jekk pittirx l-affreski famużi fil-Bażilika Superjuri ta' San Franġisk t'Assisi, u l-post fejn ġie midfun.
Ħajja bikrija u karriera
Skont it-tradizzjoni Giotto twieled f'dar rurali, x'aktarx f'Colle di Romagnano jew Romignano. Mill-1850, dar rurali qrib Colle Vespignano għandha plakka li ssostni li kienet il-post tat-twelid tiegħu, u dan jiġi rreklamat kummerċjalment. Madankollu, riċerka reċenti ppreżentat evidenza dokumentarja li Giotto twieled f'Firenze u kien iben ħaddied. Isem missieru kien Bondone. Il-biċċa l-kbira tal-awturi jaċċettaw li Giotto kien ismu ta' vera, iżda jaf kien abbrevjazzjoni ta' Ambrogio (Ambrogiotto) jew ta' Angelo (Angelotto).
Fil-Ħajjiet tal-Iżjed Pitturi, Skulturi u Arkitetti Eċċellenti Vasari jiddikjara li Giotto kien ragħaj meta kien żgħir, u kien maħbub minn kull min kien jafu. Il-pittur kbir minn Firenze Cimabue skopra lil Giotto jpinġi lin-nagħaġ tiegħu fuq blata. Tant kien jidhru reali li Cimabue mar fuq Giotto u staqsieh biex jieħdu miegħu bħala apprendist. Cimabue kien wieħed minn żewġ pitturi tassew rinomati tat-Toskana, l-ieħor kien Duccio, li kien jaħdem l-iktar fi Siena. Vasari jirrakkonta għadd ta' ġrajjiet simili dwar il-ħiliet ta' Giotto bħala artist żagħżugħ. Huwa jirrakkonta dwar darba meta Cimabue kien assent mill-istudjo tax-xogħol tiegħu, u Giotto pitter dubbiena tassew reali f'pittura ta' Cimabue. Meta Cimabue ġie lura, huwa pprova kemm-il darba jħassar id-dubbiena mill-pittura. Bosta studjużi mhumiex ċerti rigward it-taħriġ ta' Giotto u jqisu li r-rakkont ta' Vasari li Giotto kien student ta' Cimabue bħala leġġenda; dawn jikkwotaw sorsi iktar bikrin li jissuġġerixxu li Giotto ma kienx student ta' Cimabue. Il-ġrajja dwar id-dubbiena wkoll hija suspettuża peress li tixbaħ anedottu ta' Plinju x-Xiħ dwar Zeuxis ipitter l-għeneb b'mod tant reali li l-għasafar ippruvaw inaqqruhom.
Vasari jirrakkonta wkoll li meta Papa Benedittu XI bagħat messaġġier għand Giotto, biex jistaqsih jibgħatlu tpinġija biex juri l-ħiliet tiegħu, Giotto pinġa ċirku aħmar tant perfett li kien qisu mpinġi bl-użu ta' par kumpassi u qal lill-messaġġier jibgħat it-tpinġija lill-Papa. Il-messaġġier telaq skantat, bil-ħsieb li kien qed jiġi rridikolizzat. Il-messaġġier ta tpinġijiet ta' artisti oħra lill-Papa flimkien ma' dik ta' Giotto. Meta l-messaġġier irrakkonta dwar kif Giotto kien għamel iċ-ċirku mingħajr ma ċaqlaq dirgħajh u mingħajr ma uża kumpassi, il-Papa u ta' madwaru baqgħu mistagħġbin kemm il-ħila ta' Giotto kienet bil-bosta ikbar minn tal-kontemporanji kollha tiegħu. daqsminuri|Wieħed mill-affreski tal-Leġġenda ta' San Franġisk f'Assisi, għalkemm m'hemmx qbil fuq min hu l-awtur. Għall-ħabta tal-1290 Giotto żżewweġ lil Ricevuta di Lapo del Pela (magħrufa bħala "Ciuta"), bint Lapo del Pela ta' Firenze. Iż-żwieġ ipproduċa erbat ibniet u erba' subien; wieħed minnhom, Francesco, sar pittur. Giotto ħadem Ruma fl-1297-1300, iżda ftit traċċi tal-preżenza tiegħu hemmhekk għadhom jeżistu llum. Sal-1301, Giotto kien is-sid ta' dar f'Firenze, u meta ma kienx qed jivvjaġġa, huwa seta' jerġa' lura hemmhekk u jgħix fil-kumdità mal-familja tiegħu. Sal-bidu tas-seklu 14, ingħata diversi kummissjonijiet f'Firenze. L-Arċibażilika ta' San Ġwann Lateran fiha parti żgħira ta' ċiklu ta' affreski, impittra għall-Ġublew tal-1300 imsejjaħ minn Bonifazju VIII. Huwa ddisinja wkoll in-Navicella, mużajk li żejjen il-faċċata tal-Bażilika l-Antika ta' San Pietru. F'dan il-perjodu Giotto pitter ukoll il-Polittiku ta' Badia, li issa jinsab fl-Uffizi, Firenze.
Il-fama ta' Giotto bħala pittur infirxet. Huwa ġie msejjaħ biex jaħdem f'Padova kif ukoll f'Rimini, fejn għad hemm Kurċifiss biss li ġie mpitter qabel l-1309 u li huwa kkonservat fil-Knisja ta' San Franġisk. Dan influwenza l-istabbiliment sod tal-iskola ta' Rimini ta' Giovanni u Pietro da Rimini. Skont id-dokumenti tal-1301 u tal-1304, Giotto sa dan iż-żmien kien is-sid ta' proprjetajiet kbar f'Firenze, u x'aktarx li kien diġà qed imexxi studjo tax-xogħol kbir u jingħata kummissjonijiet mill-Italja kollha.
Kappella ta' Scrovegni
daqsminuri|Il-Bewsa ta' Ġuda. Għall-ħabta tal-1305, Giotto wettaq l-iżjed xogħol influwenti tiegħu, l-affreski interni tal-Kappella ta' Scrovegni f'Padova li fl-2021 ġiet iddikjarata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien ma' ċikli ta' affreski oħra tas-seklu 14 f'binjiet differenti madwar iċ-ċentru tal-belt. Enrico degli Scrovegni kkummissjona l-kappella biex tintuża għall-qima mill-familja, għad-dfin tal-familja u bħala sfond għal reċta misterjuża li kienet issir kull sena.
Vasari, abbażi ta' deskrizzjoni minn Giovanni Boccaccio, ħabib ta' Giotto, jgħid dwaru li "ma kien hemm l-ebda raġel iżjed ikrah minnu fil-belt ta' Firenze" u jindika li uliedu wkoll kellhom dehra sempliċi. Hemm ġrajja li tgħid li Dante żar lil Giotto meta kien qed ipitter il-Kappella ta' Scrovegni, u meta lemaħ lit-tfal tal-artist staqsa kif raġel li pitter tant pitturi sbieħ seta' jkollu tfal b'dehra daqstant sempliċi. Giotto, li skont Vasari dejjem kellu moħħu jilħaqlu, wieġeb, "il-pitturi nagħmilhom binhar, u uliedi nagħmilhom billejl".
Sekwenza
Iċ-ċiklu ta' affreski huwa maqsum f'37 xena, irranġati madwar il-ħitan laterali f'tliet saffi, l-ewwel bir-reġistru ta' fuq bil-ġrajja ta' San Ġwakkin u Sant'Anna, il-ġenituri tal-Madonna, u mbagħad dwar il-ħajja bikrija tagħha. Il-ħajja ta' Ġesù tokkupa żewġ reġistri. Is-saff ta' fuq nett fin-Nofsinhar jittratta l-ħajja tal-ġenituri ta' Marija, is-saff ta' fuq nett tat-Tramuntana jittratta l-ħajja bikrija tagħha u s-saff kollu tan-nofs jittratta l-ħajja bikrija u l-mirakli ta' Ġesù. Is-saff t'isfel fuq iż-żewġ naħat jittratta l-Passjoni ta' Kristu. L-iktar li jidher huwa l-profil ta' Ġesù, u għajnejh iħarsu kontinwament lejn il-lemin, x'aktarx biex jiggwidaw il-viżitaturi x'direzzjoni jridu jħarsu biex ikomplu jsegwu l-episodji. Il-Bewsa ta' Ġuda qrib l-aħħar tas-sekwenza tindika l-għeluq ta' din il-purċissjoni mix-xellug għal-lemin. Taħt ix-xeni narrattivi bil-kulur, Giotto pitter ukoll allegoriji tas-seba' Virtujiet u l-kontropartijiet monokromatiċi tagħhom bil-griż (grisaille). L-affreski bil-grisaille ġew impittra biex jidhru qishom statwi tal-irħam li jippersonifikaw il-Virtujiet u l-Vizzji. L-allegoriji ċentrali tal-Ġustizzja u tal-Inġustizzja jopponu żewġ tipi speċifiċi ta' governanza: il-paċi li twassal għal festa ta' mħabba u t-tirannija li twaasal għal stupru tal-gwerra. Bejn ix-xeni narrattivi hemm pitturi kwadrifolji ta' xeni tat-Testment il-Qadim, bħal Ġona u l-Baliena, li allegorikament jikkorrispondu u x'aktarx ibassru l-ħajja ta' Kristu.
Il-biċċa l-kbira tal-blu fl-affreski tgħarraq biż-żmien. L-ispiża tal-lewn blu ultramarin li ntuża kienet teħtieġ li jiġi mpitter fuq l-affresk diġà niexef (a secco) sabiex jiġi ppreservat fi stat brillanti. Għal din ir-raġuni ddiżintegra iktar malajr mill-kuluri l-oħra, li ġew impittra fuq ġibs imxarrab u saru ħaġa waħda mal-ħajt. Eżempju ta' tmermir jidher ċar fuq il-mantell tal-Madonna, fl-affresk tan-Natività.
Stil
L-istil ta' Giotto kien ibbażat fuq l-iskultura solida u klassika ta' Arnolfo di Cambio. Għad-differenza tal-figuri ta' Cimabue u ta' Duccio, il-figuri ta' Giotto mhumiex stilizzati jew imtawwlin u ma jsegwux il-mudelli Biżantini. Huma solidi, tridimensjonali, għandhom uċuħ u ġesti bbażati fuq osservazzjoni mill-qrib, imlibbsin, mhux imgeżwrin fid-drapp formalizzat, iżda f'ilbies naturali li għandhom sura u piż. Giotto ħa passi azzardati biex il-figuri jħarsu 'l ġewwa, b'darhom lejn l-osservatur, u b'hekk seta' joħloq l-illużjoni tal-ispazju. Il-figuri jokkupaw konfigurazzjonijiet ikkumpressati b'elementi naturalistiċi, spiss bl-użu ta' tekniki sfurzati tal-perspettiva sabiex jixbħu x-xeni teatrali. Din is-similarità tiżdied bl-arranġament bir-reqqa tal-figuri min-naħa ta' Giotto b'tali mod li l-osservatur donnu jkollu post partikolari u saħansitra involviment f'ħafna mix-xeni. Dan jispikka l-iktar fl-arranġament tal-figuri fiż-Żebliħ ta' Kristu u Kristu Mibki fejn l-osservatur jiġi attirat mill-kompożizzjoni biex iżeblaħ fl-ewwel pittura u jibki fit-tieni. daqsminuri|Kristu Mibki. Ir-rappreżentazzjoni tal-wiċċ u tal-emozzjonijiet umani ta' Giotto jiddistakka xogħlu minn dak tal-kontemporanji tiegħu. Meta Ġwakkin b'dieqa kbira jerġa' lura fl-għolja, iż-żewġ rgħajja jħarsu laġenba lejn xulxin. Is-suldat li jaħtaf tarbija minn ommha twerżaq fil-Massakru tal-Innoċenti jagħmel dan b'rasu mdaħħla fi spallejh u b'ħarsa ta' mistħija fuq wiċċu. In-nies fi triqithom lejn l-Eġittu izekzku dwar Marija u Ġużeppi. Dwar ir-realiżmu ta' Giotto, il-kritiku Ingliż tas-seklu 19 John Ruskin jgħid, "Huwa pitter lil Madonna, lil San Ġużepp u lil Kristu, iva, bla dubju... iżda essenzjalment lil mamà, lil papà u lil tarbija".
Ġrajjiet narrattivi famużi fis-serje jinkludu l-Adorazzjoni tas-Slaten Maġi, fejn l-Istilla ta' Betlem tiddi fis-sema qisha kewkba feġġejja. Huwa maħsub li Giotto ġie ispirat mill-kewkba feġġejja ta' Halley fl-1301, u dan wassal biex is-sonda spazjali tal-1986 tissejjaħ Giotto f'ġieħ l-artist.
Xogħlijiet maturi
xellug|daqsminuri|Dettalji ta' figuri mit-Trobbija ta' Drusiana fil-Kappella ta' Peruzzi. Giotto ħadem fuq affreski oħra f'Padova, uħud minnhom intilfu issa, bħal dawk li kienu fil-Bażilika ta' Sant'Antnin u l-Palazzo della Ragione. Bosta pitturi mit-Tramuntana tal-Italja ġew influwenzati mix-xogħol ta' Giotto f'Padova, fosthom Guariento, Giusto de' Menabuoi, Jacopo Avanzi u Altichiero.
Mill-1306 sal-1311 Giotto kien f'Assisi, fejn pitter l-affreski fit-transett tal-Knisja t'Isfel tal-Bażilika ta' San Franġisk t'Assisi, inkluż il-Ħajja ta' Kristu, l-Allegoriji Franġiskani u l-Kappella tal-Maddalena, ispirat mill-ġrajjiet mil-Leġġenda tad-Deheb, u pitter ukoll ir-ritratt tal-Isqof Teobaldo Pontano, li kien ikkummissjona x-xogħol. Jissemmew diversi assistenti, fosthom Palerino di Guido. L-istil juri żviluppi mix-xogħol ta' Giotto f'Padova.
Fl-1311, Giotto reġa' lura Firenze. Dokument mill-1313 dwar l-għamara tiegħu hemmhekk juri li kien qatta' perjodu Ruma ftit qabel. Issa huwa maħsub li huwa pproduċa d-disinn għall-mużajk famuż tan-Navicella għall-bitħa tal-Bażilika l-Antika ta' San Pietru fl-1310, ikkummissjonat mill-Kardinal Giacomo jew Jacopo Stefaneschi u li issa ntilef favur il-knisja Rinaxximentali għajr għal xi frammenti u rikostruzzjoni Barokka. Skont in-nekroloġija tal-kardinal, minn tal-inqas huwa ddisinja wkoll it-Trittiku ta' Stefaneschi (għall-ħabta tal-1320), pala mpittra minn żewġ naħat għall-artal tal-Bażilika l-Antika ta' San Pietru, li issa tinsab fil-Pinacoteca tal-Vatikan. Fuq quddiem turi lil San Pietru fuq it-tron bil-qaddisin madwaru, u fuq wara turi lil Kristu fuq it-tron, imdawwar b'xeni tal-martirju ta' San Pietru u ta' San Pawl. Din hija waħda mill-ftit xogħlijiet ta' Giotto li hemm evidenza ċara ta' kummissjoni. Madankollu, l-istil ma tantx jidher li huwa ta' Giotto jew tal-assistenti tas-soltu tiegħu minn Firenze, għaldaqstant jaf kien ordna li d-disinn tiegħu jitwettaq minn studjo tax-xogħol ad hoc ta' pitturi Rumani.
Il-kardinal ikkummissjona wkoll lil Giotto biex iżejjen l-apsida tal-Bażilika ta' San Pietru b'ċiklu ta' affreski li nqerdu matul ir-rinnovazzjoni tas-seklu 16. Skont Vasari, Giotto baqa' Ruma għal sitt snin, u sussegwentement ingħata bosta kummissjonijiet fl-Italja, u fis-sede Papali ta' Avignon, iżda uħud mix-xogħlijiet issa ġew rikonoxxuti li saru minn artisti oħra.
F'Firenze, fejn dokumenti mill-1314 sal-1327 jixhdu għall-attivitajiet finanzjarji tiegħu, Giotto pitter pittura għal fuq l-artal, magħrufa bħala l-Madonna bil-Qaddisin Kollha, li issa tinsab għall-wiri fl-Uffizi, maġenb il-Madonna u t-Trinità Mqaddsa ta' Cimabue u l-Madonna ta' Rucellai ta' Duccio. Il-pittura tal-Madonna bil-Qaddisin Kollha hija l-unika pittura fuq panew ta' Giotto li ġiet aċċettata universalment mill-istudjużi, minkejja l-fatt li ma hemmx dokumentazzjoni. Ġiet impittra għall-Knisja tal-Qaddisin Kollha f'Firenze, li nbniet minn ordni reliġjuża magħrufa bħala l-Humiliati. Din hija pittura kbira (325 x 204 cm), u l-istudjużi ma jaqblux bejniethom dwar jekk saritx għall-artal prinċipali tal-knisja, fejn setgħu jarawha l-iktar il-patrijiet tal-ordni, jew jekk saritx għall-ħajt diviżorju tal-kor, fejn setgħu jarawha iktar faċilment il-fidili.
Għall-ħabta ta' dak iż-żmien huwa pitter ukoll il-Mewt tal-Madonna, li issa tinsab fil-Gemäldegalerie ta' Berlin, u l-Kurċifiss fil-Knisja tal-Qaddisin Kollha.
Kappelli ta' Peruzzi u ta' Bardi fil-Bażilika ta' Santa Croce
daqsminuri|Il-Madonna bil-Qaddisin Kollha (għall-ħabta tal-1310). Tempera fuq l-injam, 325 b'204 ċentimetri (128 bi 80 pulzier), l-[[Uffizi, Firenze.]] Skont Lorenzo Ghiberti, Giotto pitter kappelli għal erba' familji differenti ta' Firenze fil-Knisja ta' Santa Croce, iżda ma jidentifikax liema kappelli. Huwa biss permezz ta' Vasari li l-erba' kappelli jiġu identifikati: il-Kapppella ta' Bardi (il-Ħajja ta' San Franġisk), il-Kappella ta' Peruzzi (il-Ħajja ta' San Ġwann il-Battista u Ġwanni l-Evanġelista, dan tal-aħħar x'aktarx inkluż fil-polittiku tal-Madonna bil-Qaddisin li issa jinsab fil-Mużew tal-Arti ta' Raleigh, North Carolina)m il-Kappella mitlufa ta' Giugni (il-Ġrajjiet tal-Appostli) u l-Kappella ta' Tosinghi Spinelli (il-Ġrajjiet tal-Madonna). Bħal kważi f'kull ħaġa marbuta mal-karriera ta' Giotto, id-dati tat-tiżjin bl-affreski li għadhom jeżistu fil-Knisja ta' Santa Croce huma suġġett ta' dibattitu. Il-Kappella ta' Bardi, eżatt fuq il-lemin tal-kappella prinċipali tal-knisja, ġiet impittra b'affreski reali, u għal xi studjużi, is-sempliċità tal-ambjenti mpittra hija relattivament qrib dawk ta' Padova, iżda l-ambjenti iktar kumplessi tal-Kappella ta' Peruzzi jissuġġerixxu li saru f'data iktar tard.
Xogħlijiet ta' wara u mewt
xellug|daqsminuri|Il-Kampnar ta' Giotto, faċċata tal-Katidral ta' Firenze. Fl-1328 tlestiet il-pittura prinċipali ta' fuq l-artal tal-Kappella ta' Baroncelli, fil-Knisja ta' Santa Croce, Firenze. Qabel kienet attribwita lil Giotto, iżda issa huwa maħsuba li fil-biċċa l-kbira kienet frott ix-xogħol ta' assisteni tiegħu, inkluż Taddeo Gaddi, li iktar 'il quddiem pitter l-affreski tal-kappella. Is-sena ta' wara, Giotto ġie msejjaħ mir-Re Robert ta' Anjou lejn Napli fejn baqa' ma' grupp ta' studenti sal-1333. Ftit mix-xogħlijiet ta' Giotto f'Napli baqgħu jeżistu: framment ta' affresk ta' Kristu Mibki fil-Knisja ta' Santa Kjara u l-Irġiel Illustri mpittra fuq it-twieqi tal-Kappella ta' Santa Barbara ta' Castel Nuovo, li normalment jiġu attribwiti lill-istudenti tiegħu. Fl-1332, ir-Re Robert għamlu "l-ewwel pittur tal-qorti" tiegħu, b'pensjoni fis-sena. F'dan iż-żmien ukoll, skont Vasari, Giotto kkompona serje dwar il-Bibbja; xeni mill-Ktieb tar-Rivelazzjonijiet kienu bbażati fuq ideat ta' Dante.
Wara Napli, Giotto baqa' għal xi żmien f'Bologna, fejn pitter Polittiku għall-Knisja ta' Santa Marija tal-Anġli, u skont xi sorsi, tiżjin mitluf għall-Kappella fil-Kastell tal-Kardinal Legate. Fl-1334, Giotto nħatar bħala l-arkitett ewlieni tal-Katidral ta' Firenze. Huwa ddisinja t-torri tal-kampnar, magħruf bħala l-Kampnar ta' Giotto, li beda jinbena fit-18 ta' Lulju 1334. Wara l-mewt ta' Giotto tliet snin wara, Andrea Pisano u finalment Francesco Talenti ħadu f'idejhom il-kostruzzjoni tat-torri, li tlesta fl-1359 u mhux kompletament skont id-disinn ta' Giotto. Qabel l-1337, Giotto kien f'Milan ma' Azzone Visconti, iżda ma hemm l-ebda traċċa ta' xogħlijiet tiegħu fil-belt. L-aħħar xogħol magħruf tiegħu sar bl-għajnuna tal-assistenti tiegħu: it-tiżjin tal-Kappella tal-Podestà fil-Bargello, Firenze.
Giotto jissemma fil-kitbiet ta' bosta awturi kontemporanji, inkluż Boccaccio, Dante u Franco Sacchetti. Sacchetti rrakkonta l-inċident x'aktarx fittizju fejn persuna ċivili kkummissjonat lil Giotto biex ipitter tarka bl-arma tiegħu; Giotto minflok pitter tarka "armata sa snienha", kompluta b'xabla, b'lanza, b'sejf u bl-armatura. Huwa qal lir-raġel: "Imraħ ftit fid-dinja, qabel ma titkellem dwar l-armi bħallikieku kont id-Duka tal-Bavarja", u bħala rispons ġie mħarrek. Giotto appella t-taħrika u rebaħ żewġ fjorini. Fil-Kummiedja Divina, Dante rrikonoxxa l-kobor tal-kontemporanju tiegħu bil-kliem ta' pittur fil-Purgatorju (XI, 94-96): "Cimabue kien jemmen li l-qasam tal-pittura kien tiegħu, iżda issa Giotto ħadlu postu, tant li Cimabue ma tantx baqa' jissemma". Giotto miet f'Jannar 1337.
Dfin u legat
daqsminuri|Inċiżjoni wara ritratt ta' Dante magħmul minn Giotto. Skont Vasari, Giotto ndifen fil-Katidral ta' Firenze, fuq in-naħa tax-xellug tad-daħla u f'post immarkat bi plakka tal-irħam abjad. Skont sorsi oħra, huwa ndifen fil-Knisja ta' Santa Reparata. Ir-rapporti apparentement kontradittorji jistgħu jiġu spjegati mill-fatt li l-fdalijiet ta' Santa Reparata jinsabu eżatt taħt il-Katidral u l-knisja baqgħet tintuża matul il-kostruzzjoni tal-katidral fil-bidu tas-seklu 14.
Matul l-iskavi fis-snin 70 tas-seklu 20, ġie skopert l-għadam taħt il-pavimentar ta' Santa Reparata f'punt qrib il-post mogħti minn Vasari iżda li ma kien immarkat bl-ebda mod. L-eżamijiet forensiċi tal-għadam imwettqa mill-antropologu Francesco Mallegni u tim ta' esperti fis-sena 2000 ħarġu fid-dieher xi evidenza li kienet tidher li tikkonferma li kien l-għadam ta' pittur (b'mod partikolari l-firxa ta' kimiki, inkluż l-arseniku u ċ-ċomb, it-tnejn li huma komuni fiż-żebgħa, li l-għadam kien assorba). L-għadam kien dak ta' raġel qasir ħafna, ftit iktar minn erba' piedi, li jaf kien ibati minn forma ta' naniżmu konġenitu. Dan kien jappoġġa tradizzjoni fil-Knisja ta' Santa Croce li nanu li jidher f'wieħed mill-affreski huwa awtoritratt ta' Giotto. Min-naħa l-oħra, raġel liebes kappell abjad li jidher fl-Aħħar Ġudizzju f'Padova jingħad ukoll li huwa ritratt ta' Giotto. Id-dehra ta' dan ir-raġel ma taqbilx mad-dehra fil-Knisja ta' Santa Croce, anke bħala statura.
Ir-rikostruzzjoni forensika tal-iskeletru ta' Santa Reperata wriet raġel qasir b'ras kbira ħafna, imnieħer kbir mgħawweġ u għajn waħda iktar prominenti mill-oħra. L-għada tal-għonq kien jindika li r-raġel kien iqatta' ħafna żmien b'rasu 'l fuq. Is-snien ta' quddiem kienu mikulin b'mod konsistenti maż-żamma frekwenti ta' pinzell bejn is-snien. Ir-raġel kellu madwar 70 sena meta miet. Filwaqt li r-riċerkaturi Taljani kienu konvinti li l-katavru kien ta' Giotto u li reġa' ndifen bħala ġieħ qrib il-qabar ta' Filippo Brunelleschi, oħrajn kienu ferm xettiċi. Franklin Toker, professur tal-istorja tal-arti fl-Università ta' Pittsburgh, li kien preżenti fl-iskavi oriġinali fl-1970, isostni li x'aktarx dak huwa "l-għada ta' xi biċċier oħxon".
Università ta' Coimbra
daqsminuri|287x287px|L-Università ta' Coimbra. L-Università ta' Coimbra (bil-Portugiż: Universidade de Coimbra, pronunzja: [univɨɾsiˈðad(ɨ) dɨ kuˈĩbɾɐ]) hija università pubblika tar-riċerka f'Coimbra, il-Portugall. L-università l-ewwel ġiet stabbilita f'Liżbona fl-1290, twettqu għadd ta' rilokazzjonijiet, u mbagħad ġiet ittrasferita b'mod permanenti f'Coimbra fl-1537. L-università hija fost l-eqdem universitajiet li baqgħu joperaw b'mod kontinwu fid-dinja, hija l-eqdem fil-Portugall, u kellha rwol influwenti fl-iżvilupp tal-edukazzjoni għolja fil-postijiet fid-dinja fejn jiġi mitkellem il-Portugiż. Fl-2013, l-UNESCO niżżlet l-università bħala Sit ta' Wirt Dinji, bis-saħħa tal-arkitettura, il-kultura unika, it-tradizzjonijiet u r-rwol storiku tagħha.