cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Urbino
L-ewwel nofs tas-seklu 20
Malli faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija, il-belt ma ġarrbet l-ebda ħsarat mill-bumbardamenti, bis-saħħa ta' salib aħmar kbir li ġie miżbugħ fuq is-saqaf tal-Palazz Dukali u ftehim bejn il-Ġermaniżi u l-Alleati. Kien biss lejn tmiem il-gwerra li t-truppi Ġermaniżi ppruvaw jeqirdu s-swar u l-ħitan kollha tal-belt bl-isplussiv qabel jirtiraw, iżda b'xorti tajba ċ-ċittadini ta' Urbino li tqabbdu jiffabbrikaw l-isplussiv għamluh b'tali mod li ma jiħux. Huma hu jirtiraw, it-truppi Ġermaniżi iżolaw il-belt bil-qerda tal-kollegamenti ferrovjarji u bit-triq. Barra minn hekk, il-Ġermaniżi ppjanaw li jisplodu mina li kienet għadha qed tinbena bejn Urbino u l-parroċċa ta' Schieti, li kienet qed tintuża min-Nażisti biex jaħżnu l-armi tan-nar. Minħabba l-pożizzjoni tal-mina taħt iċ-ċentru storiku tal-belt, il-popolazzjoni ta' Urbino kienet qed tibża' li splużjoni kienet teqred il-belt kollha, iżda dan ma seħħx. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, is-Supretendent ta' dak iż-żmien tal-Galleriji u l-Opri tal-Arti ta' Urbino, Pasquale Rotondi ħeba madwar 10,000 kapulavur imprezzabbli (fosthom dawk ta' Giorgione, Piero della Francesca, Paolo Uccello, Tiziano, Mantegna, Raffaello u ħafna oħrajn, li issa jinsabu fl-aqwa mużewijiet fl-Italja) li kienu se jinsterqu min-Nażisti fil-Fortizza ta' Sassocorvaro. Għemilu ġie rikonoxxut mad-dinja kollha u sa llum il-fortizza hija magħrufa bħala l-“Arka tal-Arti”.
Urbino ġiet illiberata mill-okkupazzjoni Nażista fit-28 ta' Awwissu 1944, bis-saħħa tal-intervent tal-Korp Brittaniku Nru V u tat-truppi Pollakki, u l-azzjonijiet erojċi tal-gruppi partiġjani taż-żona. Uħud mill-membri ta' dawn il-gruppi nqabdu min-Nażisti u ġew ġustizzjati f'Punto Panoramica, fejn illum hemm mafkar biex jagħti ġieħ lis-sagrifiċċju tagħhom.
Urbino u De Carlo
daqsminuri|347x347px|Veduta tal-belt Fit-tieni nofs tas-seklu 20 kien hemm kooperazzjoni kbira bejn l-istituzzjonijiet pubbliċi ewlenin u l-arkitett Giancarlo De Carlo. Din ir-relazzjoni bdiet fl-1956 meta Carlo Bo, eks rettur tal-Università, ikkummissjona lil De Carlo biex iwettaq il-proġett tar-restawr intern tal-Palazzo Montefeltro-Bonaventura, is-sede tal-Università. Eżatt wara, De Carlo ġie kkummissjonat mill-belt biex iħejji l-Pjan Regolatur Ġenerali (1958-1964) bl-għan li jiġi restawrat iċ-ċentru storiku tal-belt, li kien jinsab f'qagħda mwiegħra, speċjalment il-parti tal-għolja taħt is-sisien tal-Palazz Dukali. Din issaħħet bis-saħħa tal-finanzjament statali minn żewġ liġijiet speċjali ppromulgati għall-belt ta' Urbino (fl-1968 u fl-1982).
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fir-Rumanija
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal) u siti fil-periklu (bl-oranġjo ċar)
Urbino
Urbino u De Carlo
Sussegwentement, De Carlo wettaq diversi proġetti għall-Università, inkluż id-dormitorji tal-kulleġġ ħdejn il-knisja tal-Kapuċċini, eżempju interessanti ta' kif l-arkitettura tista' ssir ħaġa waħda mal-pajsaġġ tal-madwar. Lesta proġetti wkoll bħall-kostruzzjoni tal-Magisterium (1968-1976), ir-ristrutturar tal-fakultà tal-liġi (1966-1968) u l-binja Battiferri (1986-1999) għall-fakultà tax-xjenza ekonomika. Dawn huma tliet eżempji sinifikanti tal-inklużkoni ta' arkitettura kontemporanja f'ambjent antik, u għadhom jiġu studjati sa llum.
Fis-snin sebgħin tas-seklu 20 seħħ proġett imsejjaħ Operazione Mercatale b'kollaborazzjoni mal-Muniċipalità (1969-1972), li kien jinkludi l-kostruzzjoni ta' parkeġġ taħt l-art b'diversi sulari, taħt it-torrijiet żgħar famużi tal-Palazz Dukali, u r-restawr tar-rampa elikojdali ta' Francesco di Giorgio Martini (1971-1975) taħt it-teatru Sanzio. Mill-1977 sal-1982 ġie żviluppat ukoll il-proġett ta' rinnovazzjoni tat-teatru Sanzio kif ukoll il-proġett kontroversjali ta' rinnovazzjoni tal-istalel Dukali antiki. Barra minn hekk, bis-saħħa tar-relazzjoni mill-qrib ma' De Carlo, il-belt ospitat il-laboratorji tal-ILAUD darbtejn (fl-1976-1981, u fl-1992-1993), stabbiliti u diretti mill-arkitett.
Ginea Ekwatorjali
Spanjol Ekwatoguinean (Español Ecuatoguineano)
Il-lingwi uffiċjali huma l-Ispanjol (l-Ispanjol tal-Ginea Ekwatorjali), kif rifless fil-Kostituzzjoni tal-pajjiż, il-Franċiż, u l-Portugiż.Il-maġġoranza l-kbira tal-Ginea Ekwatorjali jitkellmu bl-Ispanjol (għalkemm ħafna drabi bħala t-tieni lingwa). Ir-reġjun bl-akbar għarfien tal-Ispanjol huwa l-kapitali Malabo. L-Ispanjol ilu lingwa uffiċjali mill-1844, għalkemm għal perjodu qasir fis-snin sebgħin kien iddikjarat bħala "lingwa importata" u l-użu tiegħu kien ipprojbit (li ġie sostitwit minn fang). Hija wkoll il-lingwa tal-awtoritajiet, użata fil-leġiżlazzjoni, id-digrieti presidenzjali, il-bullettini tal-istat, l-ittri tal-ħatra u affarijiet simili.
Mit-3 ta' Awwissu 1979, wara t-tneħħija tal-Kostituzzjoni tal-1973, reġgħet ġiet iddikjarata lingwa uffiċjali. Bħalissa, fil-Ginea Ekwatorjali kien hemm impenn biex titwaqqaf Akkademja tal-Lingwa Spanjola tal-Ginea Ekwatorjali fil-pajjiż, li finalment inħolqot f'Ottubru 2013; it-twaqqif ta' programm li jsaħħaħ it-tixrid tal-Ispanjol fil-midja u t-tisħiħ tal-korsijiet tal-Ispanjol għall-barranin diġà stabbiliti mill-Università Nazzjonali tal-Ginea Ekwatorjali.
Lingwi Ewropej oħra (Otras lenguas europeas)
Liġi kostituzzjonali tal-1998, li timmodifika l-artikolu 4 tal-Liġi Fundamentali tal-Istat, tistabbilixxi li l-lingwi uffiċjali tar-Repubblika tal-Ginea Ekwatorjali huma l-Ispanjol u l-Franċiż. Il-Franċiż ġie adottat bħala lingwa uffiċjali, għalkemm fil-prattika l-użu tiegħu huwa minuri ħafna, sabiex jappartjeni għall-Organizzazzjoni Internazzjonali ta' la Francophonie, bil-benefiċċji ta’ ftuħ tas-suq li dan ifisser, inkluża l-adozzjoni tal-frank CFA.
Bl-istess mod, f'Lulju 2007 il-gvern ħabbar id-deċiżjoni li l-Portugiż isir il-lingwa ko-uffiċjali tal-Ginea Ekwatorjali sabiex tissodisfa r-rekwiżiti biex tapplika għal sħubija sħiħa fil-Komunità tal-Pajjiżi tal-Lingwa Portugiża (CPLP). , minkejja l-fatt li tagħha l-użu huwa prattikament ineżistenti ħlief fil-gżira ta' Annobón, fejn l-Annobonense, derivat mill-Portugiż, huwa mitkellem. Is-CPLA ċaħdet it-talba tal-Ginea Ekwatorjali f'Lulju 2012, inqas minħabba progress insuffiċjenti fl-introduzzjoni tal-Portugiż, u aktar minħabba ksur kontinwu tad-drittijiet tal-bniedem fil-pajjiż. Fl-aħħar iddaħħlet fl-2014.
Lingwi indiġeni (Lenguas Indígenas)
Il-lingwi indiġeni huma rikonoxxuti bħala parti mill-kultura nazzjonali (Liġi Kostituzzjonali Nru 1/1998 tal-21 ta’ Jannar): Fang mitkellem minn kważi 300,000 persuna bħala l-lingwa materna tagħhom u huwa mitkellem ukoll f’partijiet tal-Kamerun, il-Gabon u r-Repubblika Demokratika tal- Kongo (in-numru totali ta’ kelliema jaqbeż il-miljun); Bubi (Bioko) (50,000 kelliem); Annobonense fil-Gżira ta’ Annobón (9,000 kelliem); balengue fir-Reġjun Kontinentali (eluf kelliema); Ibo u Creole English (pichi), ukoll fil-Bioko. Il-lingwa Ndowé (imsejħa wkoll kombe, ngumbi jew "bajja") tappartjeni għall-grupp Ndowé li jinsab fiż-żona kostali tal-parti kontinentali tal-pajjiż u hija mitkellma minn 4,000 ruħ. Lingwi importanti oħra huma Kwasio (imsejħa wkoll Bisio jew Bujeba) bi kważi 9,000 kelliem, u Seki bi 11,000 kelliem.
Fang hija lingwa tal-Afrika Ċentrali mitkellma minn qrib miljun ruħ, ħafna minnhom fil-Ginea Ekwatorjali u fit-Tramuntana tal-Gabon, fejn hija l-lingwa Bantu dominanti; Fang huwa mitkellem ukoll fin-Nofsinhar tal-Kamerun, ir-Repubblika tal-Kongo, u partijiet żgħar tal-gżejjer ta 'Sao Tome u Principe. Hija relatata mal-lingwi Bulu u Ewondo tan-Nofsinhar tal-Kamerun.
Bubi hija lingwa Bantu mitkellma mill-Bubis, poplu Bantu mill-gżira ta 'Bioko, u li darba kienu l-abitant ewlieni tagħha. Il-lingwa waslet għal Bioko mill-Afrika kontinentali aktar minn tlett elef sena ilu, meta l-bubis bdew jaslu fuq il-gżira.
Għandu madwar 50,000 kelliem, bi tliet varjanti: Tramuntana, Nofsinhar u Ċentru-Lvant. Jispikka għall-karattru tonali tiegħu u d-diverġenza tal-kliem skont is-sess. Il-lingwa hija mitkellma wkoll mill-Bubi tal-Gabon u l-Kamerun.
Reliġjon (Religión)
Il-maġġoranza l-kbira tal-popolazzjoni tappartjeni għar-reliġjon Nisranija fil-forma Kattolika tagħha (80.1%), dan huwa wirt ta' kolonizzazzjoni Spanjola, għalkemm denominazzjonijiet Kristjani oħra (6.8%) huma professati, l-aktar minn gruppi Protestanti, Barra minn hekk, ċerti riti ta' ir-reliġjonijiet tal-abitanti animisti tal-qedem huma pprattikati fi gradi differenti, u hemm minoranza Iżlamika żgħira (4%).
Il-missjunarji Ġiżwiti kienu inkarigati mill-evanġelizzazzjoni li tibda mill-Gżira ta’ Bioko, segwita aktar tard mill-missjunarji Klaretjani.225 Matul id-dittatorjat ta' Francisco Macías kien hemm sentiment anti-Ewropew u l-Kristjaneżmu ġie attakkat iżda dawn il-miżuri ġew maqluba wara t-twaqqigħ tiegħu. Storikament, il-Battisti u l-Anglikani ppruvaw jistabbilixxu ruħhom fil-gżira ta’ Bioko, qabel ma Spanja tat aktar attenzjoni lit-territorju u stabbiliet projbizzjonijiet għal gruppi reliġjużi oħra għajr il-Knisja Kattolika.
Bħalissa m'hemm l-ebda restrizzjonijiet fuq l-attività ta' gruppi reliġjużi fil-pajjiż u l-Knisja Kattolika u gruppi oħra ta' minoranza Protestanti jistgħu jagħmlu ċ-ċelebrazzjonijiet tagħhom b'mod normali.
Il-Knisja Kattolika fil-pajjiż hija organizzata taħt id-direzzjoni tal-Arċidjoċesi ta' Malabo, l-oriġini tagħha tmur lura għal Ottubru 1855, meta l-Papa Piju IX ħoloq il-Vikariat Appostoliku ta' Annobón, Corisco u Fernando Poo Island (Bioko), jaqsam it-territorju li kien preċedentement amministrat mill-Vikariat Appostoliku taż-Żewġ Ginea u Senegambia. F'Mejju 1902, il-Papa Ljun XIII iddeċieda li jagħtiha l-isem ta' Vikariat Appostoliku ta' Fernando Poo. Fl-1966, Pawlu VI għamilha l-Vikariat tad-Djoċesi ta' Santa Isabel. Fl-1982, il-Papa Ġwanni Pawlu II taha l-istatus attwali u għamel l-ewwel żjara f’dak in-nazzjon Afrikan.
Mużika/Music (Música)
Il-mużika f'dan il-pajjiż hija kkaratterizzata mit-taħlita ta' influwenzi Afrikani indiġeni u kultura Spanjola. Kull grupp jikkontribwixxi stili mużikali differenti. L-akbar grupp etniku huma l-Fang, għalkemm hemm ukoll bosta Bubi u popolazzjonijiet iżgħar ta 'Bisio, Bujeba, Ndowe, Combe, Annobonese, u Spanjol. L-eks kolonja Spanjola u provinċja tal-Ginea Ekwatorjali għandha ġid enormi fil-manifestazzjonijiet mużikali tal-gruppi etniċi u l-gruppi soċjali tagħha. Fir-rigward tar-ritmi moderni, il-ġeneri ta’ dan il-pajjiż huma reggaeton, hip hop u t-taħlita ta’ mużika nattiva Afrikana mal-pop (afropop).
Letteratura (Literatura)
Fost l-awturi ewlenin tal-pajjiż hemm:
Gastronomija (Gastronomía)
Id-dieta tal-Ginea Ekwatorjali hija bbażata fuq tuberi bħal kassava, taro jew yam, li huma ppreparati f'ħafna modi. Mgħollija jew moqlija jakkumpanjaw kważi l-ikliet kollha.Il-pjantaġġini maskili huwa wkoll imsajjar hekk. Ħafna mill-platti f'dan il-pajjiż huma sopop qalbhom li jinkludu ħaxix, laħam jew ħut u zalza pikkanti (chili) u ħwawar oħra. Xi wħud minn dawn is-sopop huma zalza tal-karawett, zalza tat-tadam jew zalza taċ-ċikkulata. L-isem joħloq konfużjoni peress li ma titkellimx miċ-ċikkulata tal-kawkaw, iżda fuq il-modika, siġra li l-fażola tagħha hija inkaljata u mfarrka.Soppa oħra famuża hija l-pepesup, li tradizzjonalment tiġi kkunsmata wara lejl barra. Id-damal tal-palm jew tal-qalba tal-palm jitfarrku biex jinkiseb żejt li fih il-laħam jew il-ħut jiġi stewed. Abala hija għaġina tal-kassava li hija mgeżwra f'werqa tal-banana, simili għat-tamale Amerikan.
Fil-Ginea Ekwatorjali hemm tradizzjoni twila tas-sajd; jinqabdu snapper, kavalli u ħafna tipi ta' molluski bħal granċijiet jew bebbux bilolá.Laħmijiet tat-tiġieġ u tal-mogħoż huma wkoll komuni, għalkemm laħam selvaġġ, b'riħa aktar qawwija, bħal antilopp, porcupine, xadina, pangolin jew serp.Il-laħam u l-ħut jispikkaw platti, abbundanti fi ħwawar u frott bħall-banana jew ħaxix bħall-kassava u l-jam. Minħabba l-kolonizzazzjoni, il-kċina Spanjola influwenzat il-kċina Ekwatoguinean billi kkontribwiet platti bħal paella, inbid jew omelette tal-patata. Xarba popolari hija l-inbid tal-palm (topé), ieħor huwa malamba de cane.
Cinema (Cine)
Il-pajjiż m’għandux cinemas u jbati minn wieħed mill-ogħla livelli ta’ ċensura fid-dinja, inkluż fuq it-televiżjoni tal-gvern tiegħu.230 L-aktar film ta’ suċċess dwar il-Ginea Ekwatorjali huwa Palmeras en la nieve, ibbażat fuq ir-rumanz tal-kittieb Spanjol Luz Gabás. , li qatt ma kien fil-pajjiż. Il-film inġibed fi Spanja231 u jevoka nostalġija kolonjali Spanjola. Id-dokumentarju One Day I Saw 10,000 Elephants (2015) jivvindika l-ħidma tal-filmmaker Manuel Hernández Sanjuán li ħadem għas-servizz tad-dittatorjat ta' Franco.
Il-filmmaker tal-Ginea Ekwatorjali Rubén Monsuy idderieġa Feguibox (2015)232 u fetaħ skola biex iħarreġ żgħażagħ mill-pajjiż.
Fl-2019, filmat dokumentarju li jikkritika d-dittatorjat tiegħu, The Writer of a Country Without Bookstores, inġibed għall-ewwel darba, bil-preżenza tal-aktar kittieb tradott tiegħu, Juan Tomás Ávila Laurel. Rebbieħ ta’ diversi premjijiet internazzjonali, fl-aħħar ingħata l-premier fl-2021 fuq it-televiżjoni Portugiża u Spanjola. Fl-2020, inħareġ id-dokumentarju sperimentali Huma ħabbru maltempata.
Urbino
Urbino u De Carlo
Waħda mill-aħħar azzjonijiet ta' De Carlo kienet it-tħejjija, bejn l-1989 u l-1994, tal-Pjan Regolatur Ġenerali Ġdid.
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-ċentru storiku ta' Urbino sar Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998. Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) “Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”, ladarba fl-aqwa żmien tagħha, Urbino attirat uħud mill-aqwa studjużi u artisti umanisti tar-Rinaxximent, li ħolqu kumpless urban eċċezzjonali ta' omoġenjetà notevoli li kienet influwenti għall-bqija tal-Ewropa; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”, ladarba Urbino hija rappreżentazzjoni ta' suċċess tal-arti u tal-arkitettura Rinaxximentali, adattati b'mod armonjuż għas-sit fiżiku u għall-prekursur Medjevali tal-belt b'mod eċċezzjonali.
Ginea Ekwatorjali
Cinema (Cine)
Fi ħdan il-komunità Spanjola-Ginea hemm diversi atturi prominenti, bħal Emilio Buale u Vicenta Ndongo.
Midja (Medios)
F'artiklu tal-BBC ta' Lulju 2003, tinnota li m'hemm l-ebda gazzetti ta' kuljum fil-pajjiż u jiddeskrivi programm bil-lingwa Fang imsejjaħ Bidze-Nduan ('Midfun bin-Nar') li jgħid, fuq xandar li jinstema' ħafna, li Teodoro Obiang kien "f'kuntatt permanenti mal-Iktar Għoli".
Il-biċċa l-kbira tal-midja tipprattika awtoċensura stretta, u l-kritika ta' figuri pubbliċi hija pprojbita mil-liġi. L-istat jikkontrolla l-midja pubblika u l-istazzjon tar-radju privat ewlieni huwa mmexxi minn Teodorín Nguema Obiang, iben il-president.
Xi dejta dwar il-komunikazzjoni fil-Ginea, skond The World Factbook:
Filatelia
Ir-reġjun kien taħt il-ħakma Spanjola sal-1968. It-timbri minn dan il-perjodu jirriflettu l-evoluzzjoni fin-nomenklatura tal-kolonja u l-provinċja aktar tard.
Fl-1968 iddikjarat lilu nnifsu indipendenti. Il-ħruġ tal-bolol kompla jkun ir-responsabbiltà tal-Fábrica Nacional de Moneda y Timbre, ta' Spanja. Iżda fl-1971 sar kuntratt ma’ diversi kumpaniji u bdew jinħarġu mijiet ta’ bolol esklussivament għal skopijiet filateliċi.
Din il-manija għall-ħruġ obbligatorju baqgħet għaddejja sal-1979, is-sena li fiha kolp ta’ stat waqqa’ lill-gvern u ħassar il-kuntratti tal-ħruġ postali. Il-kontroll tagħhom ġie rritornat lill-Fábrica Nacional de Moneda y Timbre, li llimitat in-numru ta' ħarġiet.
In-numru ta 'ħarġiet fil-perjodu 1972-1979 huwa tant kbir li katalgi internazzjonali ma juruhomx, huma jsemmuhom biss malajr. U l-katalgi Spanjoli jaqbżu mis-sena 1972 sal-1980 direttament (jinjora l-kwistjonijiet kollha li ma sarux fl-FNMT).
Sports (Deportes)
Fil-futbol, ​​il-Ginea Ekwatorjali ntgħażlet biex tospita t-Tazza tan-Nazzjonijiet tal-Afrika tal-2012 flimkien mal-Gabon ġirien, u t-Tazza tan-Nazzjonijiet tal-Afrika tal-2015. Fl-ewwel waħda laħqet il-kwarti finali, u fit-tieni laħqet ir-raba' post, u saret is-sorpriża ta' il-kampjonat
Organizza wkoll il-verżjoni tan-nisa f’żewġ okkażjonijiet (2008 u 2013), u kien iċ-champion ta’ dawk iż-żewġ tournaments, minbarra li kien runner-up fl-edizzjoni tal-2010, sar it-tieni l-aħjar tim fil-kampjonat, qabeż biss minn Niġerja. Apparti minn hekk, il-Ginea Ekwatorjali ikkwalifikat għat-Tazza tad-Dinja 2011 fil-Ġermanja, u diversi kategoriji inferjuri laħqu wkoll tournaments internazzjonali, u għalhekk it-tim tan-Nisa tal-Ginea Ekwatorjali huwa fost l-aktar b'saħħithom fil-kontinent Afrikan, għalkemm huwa wieħed mill-aktar dgħajfa fil- dinja.
Minbarra l-futbol, ​​il-basketball huwa popolari wkoll fil-Ginea Ekwatorjali.
Kungress Ewkaristiku 1913
L-24 Kungress Ewkaristiku Internazzjonali tal-1913 kien sar Malta. Dan kien wieħed mill-akbar jew mhux l-akbar laqgħa internazzjonali li qatt saret Malta, u għamel l-isem ta' Malta magħruf mad-dinja kollha Kattolika. Il-Kungress kien mifrux fuq ħafna ġranet u madwar Malta u Għawdex kollha u laħaq il-qofol tiegħu fl-aħħar ġimgħa ta' April. Kienu ġew ħafna kardinali u dinjitarji oħra, b'kollox madwar 3,000. Kienet okkażjoni li għamlet unur lill-poplu Malti u li fiha l-Maltin pparteċipaw bi ħġarhom.
Il-Kungress Ewkaristiċi huma laqgħat kbar tal-Kattoliċi biex jippromwovu d-devozzjoni lejn l-Ewkaristija mad-dinja kollha. Għall-Kattoliċi il-preżenza reali ta' Ġesù Kristu fl-Ewkaristija hija waħda mid-dommi ewlenin tagħhom għax hija l-iktar teżor prezzjuż li Kristu ħalla lill-Knisja tiegħu. Ħafna jagħtu mertu lil dawn il-Kungressi għal kemm żdied it-tqarbin ta' kuljum f'ħafna pajjiżi.
Id-Delegat tal-Papa
Il-Kardinal Domenico Ferrata, Delegat tal-Papa, wasal fuq il-vapur tan-Navy Ingliża, il-Hussar fl-4pm tat-22 ta' April 1913. Dakinhar eluf ta' nies ħonqu l-Belt. Ferrata miet sena wara li kien ġie Malta fl-età ta' 67 sena, ftit ġranet wara li l-Papa Benedittu XV kien ħatru Segretarju tal-Istat.
Id-Duka u d-Dukessa ta' Norfolk
Id-Duka u d-Dukessa ta' Norfolk waslu Malta mal-Kardinal Bourne fuq il-vapur Franċiż Carthage. Huwa kien milqut mill-ospitalità tal-Maltin. Henry Fitzalan-Howard kien magħruf għall-filantropija kbira tiegħu. Huwa miet erba' snin wara li ġie Malta li kellu xewqa kbira li jżurha.
It-Tberik tal-Port
Nhar is-26 ta' April saret ċerimonja tat-tberik tal-Port mill-Isqof Thomas Heylen, President tal-Kumitat tal-Kungressi. Għalih tħejjiet tribuna fil-Barrakka ta' Fuq. Kien hemm mijiet ta' dgħajjes b'eluf ta' Maltin fihom u n-nies tal-Kottonera laqgħu l-barka għarkupptejhom.
Innu Ewkaristiku (T’Adoriam Ostia Divina)
Fost il-bosta innijiet reliġjużi li kiteb Dun Karm, wieħed li sar popolari anke barra minn Malta kien: “T’Adoriam Ostia Divina” jew “Nadurawk ja Ħobż tas-Sema”. Is-Surmast Ġużeppi Caruana kien talbu jikteb innu għall-okkażjoni ta' dan il-Kungress Ewkaristiku tal-1913. L-innu tant intgħoġob mill-isqfijiet preżenti għall-Kungress li ħaduh magħhom u xerrduh mad-dinja kollha, tant li llum dan l-innu huwa maqlub f’diversi lingwi. Inqaleb għall-Malti mill-istess poeta fl-1924.
L-Istatwa ta' Kristu Re
Eventwalment, bħala tifkira, kienet saret l-istatwa maestuża ta' Kristu Re tal-iskultur Malti ta' fama internazzjonali, Antonio Sciortino. Din inkixfet fis-17 ta' Diċembru 1917 fil-Furjana. F'riġel Kristu Re hemm figura femminili li tirrapreżenta lil Malta.
Lenin
Vladimir Ilyich Ulyanov magħruf bħala Lenin (Simbirsk, Russja, 10 ta' April 1870 – Gorki Leninskie, Russja, 21 ta' Jannar 1924) kien rivoluzzjonarju u politiku Russu. Kien Prim Ministru tar-Repubblica Russa bejn l-1917 u l-1918, u tar-Repubblica Soċjalista Federativa Sovjetika Russa sal-1922 u tal-Unjoni Sovjetika sal-1924. Taħtu r-Russja saret Stat Soċjalista b'partit wieħed dak Komunista Sovjetiku.
Żgħożija
Fedor Kerenski, missier Aleksandr Kerenski, li iktar tard sar rival politiku tiegħu, kien l-għalliem ta’ Lenin u fih mill-ewwel lemaħ student ta’ intelliġenza straordinarja.
Sfortunatament iż-żgħożija ta’ Lenin ma kenitx ward u żahar. Għadda minn kriżi u tilef il-fidi meta missieru miet ħesrem. Il-karattru ribell issawwar fih meta fl-1887 ħuh il-kbir Aleksandr kien arrestat, akkużat u ġġustizzjat għax allegatament kien parti minn grupp li ppjanaw biex jassassinaw lill-Kżar Alessandru III; il-mewt ta’ ħuh kienet daqqa ta’ ħarta kbira għall-familja Ulyanov.
Fl-istess sena ż-żagħżugħ Lenin daħal l-Università ta’ Kazan fil-Fakultà tal-Liġi imma ma damx ma tkeċċa wara li ġie arrestat għax ħa sehem f’dimostrazzjoni kontra restrizzjonijiet tal-gvern fil-konfront ta’ għaqdiet studenteski. Lenin intbagħat eżiljat fil-villaġġ Tartaru ta’ Kokushkino ma’ membri oħra ta’ familtu.
Liebru ta' Tolai
Il-Liebru ta' Tolai li hu magħruf xjentifikament bħala Lepus tolai huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) u huwa speċi komuni nativ tal-kotinent ta' l-Asja u l-Lvant nofsani. Liebru ta' Tolai adult jikber bejn 40 u 55 ċentimetru u jiżen bejn 1.5 u 2.5 kilogrammi. Dan huwa speċi ta' liebru, ta' daqs ftit iżgħar mil-Liebru Ewropew Lepus europaeus.
Il-Liebru ta' Tolai huwa speċi komuni b' distribuzzjoni vasta u jinsab mifrux ma' ħafna pajjiżi fl-Asja, mit-Tramuntana tar-Russja, sa fin-Nofs in-nhar ta' l-Indja, għal fil-Lvant nofsani b' presenza fid-deżerti ta' l-Arabja u fil-Grigall ta' L-Afrika. Għalkemm dan il-liebru jinsab l-aktar f' ambjent bl-arbuxelli u ħaxix għoli dan adatta għal-abitat ħarex bħad-deżerti u muntanji b' elevazzjonijiet ta' aktar minn 3000 metru. Saħansitra anke n-nuqqas ta' l-ilma mhux problema, għax kapaċi jgħix għal żmien twil mingħajr ma jkollu bżonn jixrob.
Lenin
Marxiżmu
Meta Kżar Nikolai II daħħal ir-Russja fl-Ewwel Gwerra Dinjija tal-1914, il-poplu Russu għall-ewwel wera entużjażmu patrijottiku imma ma damx ma tilef il-fiduċja fi gwerra li ttawlet. Ir-Russja bdiet titlef battalja wara l-oħra u miljuni ta’ suldati tilfu ħajjithom barra li l-iskarsezza u l-ġuħ infirxu bħal ħuġġieġa u l-poplu mġewwaħ xeba’ u beda joħodha kontra l-Kżar u t-tmexxija dgħajfa tiegħu.
Ir-Rivoluzzjoni Russa
Il-ħaddiema tal-fabbriki tal-armamenti strajkjaw u s-suldati tefgħu l-azzarin fuq spallithom u abbundaw il-front tal-ġlied; fi Frar tal-1917 faqqgħet l-ewwel rivoluzzjoni tal-poplu f’San Pietruburgu li ġabet fi tmiemhom 300 sena renju tad-dinastija Romanov.
Kżar Nikolai II abdika u twaqqaf il-Gvern Proviżorju b’Alexander Kerensky u eks membri tad-Duma imperjali fit-tmexxija; il-gvern ġdid sab oppożizzjoni immedjata u qawwija mill-kunsilli tal-ħaddiema u l-bdiewi magħrufa bħala Sovjetiċi. Fir-rebbiegħa tal-1917, Lenin irritorna lejn ir-Russja u immedjatament ħadem biex għaqqad is-Sovjetiċi Russi f’moviment rivoluzzjonarju bl-għajta ta’ “Setgħa lis-Sovjetiċi!” Dal-perjodu baqa’ magħruf bħala ż-żmien taż-żewġ gvernijiet.
Liebru ta' Tolai
Klassifikazzjoni
Dan il-liebru wara ħafna riklassifikazjonijiet bħala sottospeċi gie kklassifikat bħala 1 minn 8 speċi li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Proeulagus u l-ispeċi maqsuma minn ta' linqas fi 8 sottospeċi.
Lenin
Ir-Rivoluzzjoni Russa
Il-Gvern Proviżorju żarma s-servizzi sigrieti, neħħa ċ-ċensura minn fuq il-ġurnaliżmu u ħeles il-priġunieri politiċi fosthom iż-żgħażugħ Ġużeppi Stalin. Il-Bolxevisti kkritikaw bl-aħrax lill-Gvern ta’ Kerensky li ma kienx qed jindirizza problemi aktar kbar bħall-gwerra u l-ġuħ. Kerensky ried ikompli l-gwerra u f’Ġunju 1917 ordna offensiva fuq l-għadu Awstrijak li rriżultat f’diżastru mdemmi għar-Russi.
Fl-24 ta’ Ottubru 1917 Lenin kiteb ittra imqanqla lill-membri tal-Kumitat Ċentrali fejn tenna li s-siegħa tar-rivoluzzjoni kienet waslet u bla telf ta’ aktar żmien il-gvern jiġi arrestat. Dik il-lejla stess il-Bolxevisti ħatfu l-istazzjonijiet tal-ferrovija, l-istazzjon tat-telefon u l-bank statali.
L-għada l-folla ċċirkondat il-Palazz Imperjali f’San Pietruburgu fejn kienu moħbijin il-membri tal-Gvern Proviżorju. Il-Kosakki ddefendew il-palazz imma fid-disgħa ta’ billejl il-bastiment tal-Qawwa Navali Russa Aurora fetaħ in-nar fuq il-palazz u kull min kien ġewwa ċeda. Lenin inħatar l-ewwel mexxej tal-Unjoni Sovjetika Russa filwaqt li Alexander Kerensky ħarab mir-Russja u baqa’ jgħix fl-Ewropa u fl-Istati Uniti tal-Amerika sa mewtu fl-1970.
Liebru ta' Yarkand
Il-liebru ta' Yarkand, magħruf xjentifikament bħala Lepus yarkandensis huwa speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Leporidae (leporidu) fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu) endemiku taċ-Ċina.
L-isem Yarkand ġej minn arja fertili ta' madwar 3,210 km² li tinsab f'altitudni ta' madwar 1,189 metru li jinsab mifrux fiha l-Liebru ta' Yarkand.
Dan il-liebru huwa ristrett għall-baċir ta' Tarim f'Xinjiang, bejn il-latitudni 3–42°N u l-lonġitudni 76–92°E u għandu distribuzzjoni ċirkulari madwar id-deżert Taklamakan u jgħix fuq ħxejjex li jiddependu fuq xmajjar li jinżlu mill-muntanji fil-madwar.
Manucho Gonçalves
Mateus Alberto Contreiras Gonçalves (twieled fis-7 ta' Marzu 1983), magħruf aħjar bħala Manucho, huwa eks-plejer tal-futbol mill-Angola.
Karriera
Manucho beda l-karriera fil-futbol ma' Flamenguinhos, tim ġovanili żgħir minn Terra Nova, Luanda, fejn kien jgħix. Taħt il-gwida tal-kowċ u missieru, Alberto Gonçalves, Manucho beda jilgħab fuq fuq il-faxxa xellugija u bil-mod il-mod sar wieħed mill-istilel tal-klabb.
Bidu tal-karriera
Manucho iffirma mat-tim ta' Benfica de Luanda, klabb medjutal-kampjonat tal-Angola. Hu mbagħad mexa għal mat-tim ta' Petro Atletico, fejn inizzjalment bata daqxejn biex jagħmel numru ta' apparenzi minħabba l-preżenza tal-attakkant Flávio Amado. Wara li Flávio ngħaqad mat-tim Eġizzjan ta' Al-Ahly, Manucho stabilixxa ruħu fit-tim, fejn skorja 16-il gowl fl-2006 u 15 fl-2007.
Manchester United
Fil-31 ta' Jannar 2008, kien imħabbar li Manucho kien ingħata b'self lit-tim Grieg ta' Panathinaikos, għall-aħħar parti tal-istaġun 2007–08, minħabba kumplikazzjonijiet biex jakkwista permess għax-xogħol, fejn din servietu ta' spunt biex jakkwista aktar esperjenza. Il-perjodu ta' self beda wara l-eliminazzjoni tal-Angola mit-Tazza Afrikana 2008 mill-Eġittu. Ma' Panathinaikos skorja fid-debutt tiegħu fir-rebħa ta' 2–0 kontra Larissa. Il-forma tajba ta' Manucho wasslet biex Panathinaikos jikkwalifikaw għall-UEFA Champions League 2008–09.
Fl-aħħar tal-istaġun, Manucho irritorna lura lejn Manchester United għall-pre-kampjonat fl-Afrika t'Isfel. Madanakollu, kien suspettat li weġġa' fil-metatarsu u b'hekk ma kienx possibli li jkun parti mill-programm tal-pre-kampjonat. F'Awwissu tal-2008, il-klabb ikkonferma li huma kienu reġgħu applikaw għall-permess tax-xogħol għal Manucho biex b'hekk ikun jista' jilgħab magħhom. Ftit wara kien imħabbar li Manucho kien ingħata l-permess, hekk kif din l-aħbar ġiet ukoll ikkonfermata mis-sit uffiċjali tal-klabb. Manucho ingħata n-numru 26 għall-istaġun 2008–09, fejn iddebutta bħala sostitut fit-23 ta' Settembru 2008 fit-Tielet Rawnd tal-League Cup kontra Middlesbrough, liema partita United rebħu 3–1. Id-debutt fil-kampjonat wasal fil-15 ta' Novembru 2008, fejn daħal bħala sostitut fil-partita mirbuħa minn United bl-iskor ta' 5–0 kontra Stoke City, fejn assista r-raba' gowl skorjat minn Danny Welbeck.
Hull City
Wara li sab opportunitajiet limitati mal-ewwel tim, fis-16 ta' Jannar 2009 Manucho qabel li jingħaqad ma' Hull City taħt self sa tmiem l-istaġun. Id-debutt wasal fit-telfa ta' 3–1 kontra Arsenal, u nhar l-4 ta' Marzu 2009 wasal l-ewwel gowl tiegħu fil-Premier League, gowl fl-aħħar minuta li ta rebħa prezzjuża ta' 1–0 kontra Fulham.
Internazzjonali
F'Jannar tal-2008, hu kien imsejjaħ fit-tim tal-Angola għat-Tazza Afrikana 2008 li saret fil-Gana. Hu skorja l-ewwel gowl fl-ewwel partita tal-Angola kontra l-Afrika t'Isfel, u skorja darbtejn oħra kontra s-Senegal fir-rebħa ta' 3–1. Fl-4 ta' Frar, Manucho skorja l-unika gowl tal-Angola fit-telfa ta' 2–1 kontra l-Eġittu. Minkejja li r-riżultat kien ifisser l-eliminazzjoni tal-Angola mill-kompetizzjoni, il-gowl ta' Manucho minn madwar 20 metru kien ivvutat bħala "Il-Gowl tal-Kampjonat". Fl-aħħar tal-kampjonat, Manucho kien inkluż fl-"Aqwa XI", tim bl-aqwa plejers f'kull pożizzjoni.
Teatru tal-Opri Margravjali
daqsminuri|304x304px|It-Teatru tal-Opri Margravjali minn ġewwa It-Teatru tal-Opri Margravjali (bil-Ġermaniż: Markgräfliches Opernhaus) huwa teatru tal-opri Barokk fir-raħal ta' Bayreuth, il-Ġermanja. Huwa nbena bejn l-1745 u l-1750. Huwa wieħed mill-ftit teatri eżistenti ta' dak il-perjodu fl-Ewropa u ġie rrestawrat b'mod estensiv. Fit-30 ta' Ġunju 2012, it-teatru tal-opri tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
It-teatru tal-opri nbena skont il-pjanta ddisinjata mill-arkitett Franċiż Joseph Saint-Pierre (għall-ħabta tal-1709-1754), il-bennej tal-qorti tal-Margravju (titlu ereditarju ta' prinċep) ta' Hohenzollern Federiku ta' Brandenburg-Bayreuth u martu l-Prinċipessa Wilhelmina tal-Prussja. It-teatru tal-opri ġie inawgurat fl-okkażjoni taż-żwieġ ta' binthom Elisabeth Fredericka Sophie mad-Duka Charles Eugene ta' Württemberg. daqsminuri|305x305px|It-teatru tal-opri ta' Bayreuth minn barra Id-disinn ta' kif inhu mgħammar minn ġewwa sar minn Giuseppe Galli Bibiena (1696-1757) u ibnu Carlo minn Bologna bi stil tal-Barokk Aħħari. It-teatru tal-opri ġie ppreservat fil-kundizzjoni oriġinali tiegħu, għajr il-purtiera li ttieħdet mit-truppi ta' Napuljun fi triqithom lejn il-kampanja militari tar-Russja tal-1812. Il-gallarija rjali qajla ntużat mill-koppja Margravjali li kellhom għal qalbhom l-arti, għaliex kienu jippreferu post fir-ringiela ta' quddiem nett.
Il-Prinċipessa Wilhelmina, l-oħt il-kbira tar-Re tal-Prussja Federiku l-Kbir, kienet stabbiliet il-kumpanija teatrali Margravjali fl-1737. Fit-teatru tal-opri l-ġdid hija pparteċipat bħala kompożitriċi tal-opri u ta' Singspiele, kif ukoll bħala attriċi u direttriċi. Illum tidher f'preżentazzjoni bid-dwal u bl-awdjo għat-turisti. Wara mewtha fl-1758, l-ispettakli waqfu ħesrem u l-binja ma baqgħetx tintuża, li hija waħda mir-raġunijiet ewlenin li baqgħet fi stat tajjeb ta' konservazzjoni. xellug|daqsminuri|275x275px|[[Pittura tal-1879 tat-Teatru tal-Opri Margravjali ta' Gustav Bauernfeind]] Iktar minn mitt sena wara, it-tul kbir tal-palk ta' 27 metru attira lill-kompożitur Richard Wagner, li fl-1872 għażel lil Bayreuth bħala ċentru għal festival u ordna li tinbena l-binja tal-Festspielhaus fit-Tramuntana tar-raħal. Iċ-ċerimonja tat-tqegħid tal-ewwel ġebla saret fit-22 ta' Mejju, għeluq snin Wagner, u kienet tinkludi spettaklu fejn indaqqet is-Sinfonija Nru 9 ta' Beethoven, taħt id-direzzjoni ta' Wagner.
Partijiet mill-film tal-1994 Farinelli nġibdu fit-Teatru tal-Opri Margravjali. It-teatru kien is-sit fejn kull sena kien isir il-Bayreuther Osterfestival sal-2009. Kull Settembru mis-sena 2000 sal-2009, it-teatru kien jospita il-Festival Barokk ta' Bayreuth, bi spettakli ta' opri rari bikrin. Il-festival tal-2009 kien jinkludi spettakli tal-festa teatrali ta' Andrea Bernasconi, L'Huomo, b'librett tal-Margravja Wilhelmina. daqsminuri|234x234px|Il-plakka tal-UNESCO tat-Teatru tal-Opri Margravjali It-teatru tal-opri ngħalaq f'Ottubru 2012 għal restawr u żvilupp mill-ġdid estensivi u reġa' nfetaħ fit-12 ta' April 2018.
Sit ta' Wirt Dinji
It-Teatru tal-Opri Margravjali ta' Bayreuth ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2012.
Sassi ta' Matera
daqsminuri|297x297px|Veduta tas-Sassi ta' Matera Is-Sassi ta' Matera huma żewġ distretti (Sasso Caveoso u Sasso Barisano) tal-belt Taljana ta' Matera fir-reġjun ta' Basilicata, magħrufa sew għad-djar antiki fl-għerien li ilhom abitati mill-preistorja, eżattament mill-perjodu Paleolitiku. Flimkien mal-kwartier ta' Civita (mibni f'xifer l-irdum li jissepara ż-żewġ Sassi), jikkostitwixxu ċ-ċentru storiku tal-belt. Is-Sassi ġew deskritti kemm-il darba bħala "wieħed mill-iżjed pajsaġġi uniċi fl-Ewropa". Iż-żewġ Sassi u l-park tal-knejjes rupestri ġew imniżżlin fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Storja
xellug|daqsminuri|Mappa tas-Sassi ta' Matera Is-Sassi oriġinaw minn insedjament troglodita preistoriku u x'aktarx li kienu fost l-ewwel insedjamenti umani fl-Italja. Hemm evidenza li n-nies ilhom jgħixu hemmhekk saħansitra mis-7000 Q.K.
Is-Sassi huma djar imħaffrin fil-blat artab innifsu li huwa tipiku tar-reġjuni ta' Basilicata u ta' Puglia. Dan il-blat lokalment huwa magħruf bħala tufo għalkemm fil-verità mhuwiex vulkaniku. It-toroq f'xi partijiet tas-Sassi spiss jgħaddu minn fuq djar oħra. Ir-raħal antik kiber fuq xaqliba waħda tal-irdum maħluq mix-xmara Gravina. Dan l-irdum huwa magħruf lokalment bħala "la Gravina".
It-terminu sasso ġej mil-Latin saxum, li tfisser għolja, blata jew ħaġra. daqsminuri|Veduta tas-Sassi minn ġewwa Fis-snin 50 tas-seklu 20, il-gvern tal-Italja ġiegħel ir-rilokazzjoni tal-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni tas-Sassi lejn żoni iktar żviluppati tal-belt moderna. Mifnija mill-faqar estrem u mill-malarja, il-kundizzjonijiet mhux iġjeniċi ta' għajxien fis-Sassi tqiesu diżumani u daqqa ta' ħarta għar-Repubblika Taljana ġdida ta' Alcide De Gasperi. Madankollu, in-nies baqgħu jgħixu fis-Sassi xorta waħda, u hemm evidenza li Matera huwa l-unika post fid-dinja fejn in-nies jistgħu jiftaħru li għadhom jgħixu fl-istess djar ta' missirijiethom ta' 9,000 sena ilu.
Sal-aħħar tas-snin 80 tas-seklu 20 din iż-żona kienet meqjusa żona ta' faqar, peress li bosta minn dawn id-djar kienu, u f'xi każijiet għadhom, diżabitabbli. Madankollu, l-amministrazzjoni lokali attwali saret iktar orjentata lejn it-turiżmu u ppromwoviet ir-riġenerazzjoni tas-Sassi bl-għajnuna mill-Unjoni Ewropea, mill-gvern, u mill-UNESCO. Illum il-ġurnata hemm bosta negozji sejrin tajjeb, kif ukoll bars u lukandi li jilqgħu t-turisti. Fl-2019, Matera kienet ukoll il-Kapitali Ewropea tal-Kultura, u dan kompla jagħti spinta kbira lit-turiżmu.
Sit ta' Wirt Dinji
nofs|daqsminuri|533x533px|Is-Sassi ta' Matera billejl Is-Sassi u l-Park tal-Knejjes Rupestri ta' Matera ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Ġeografija
Isem Sasso Barisano ġej mill-fatt li huwa orjentat lejn il-Majjistral, fid-direzzjoni tal-belt ta' Bari. Inizjalment kien jirrappreżenta l-parti primarja tas-Sassi flimkien mal-kwartier ta' Civita.
Isem Sasso Caveoso, orjentat lejn in-Nofsinhar, ġej minn isem il-belt ta' Montescaglioso, magħrufa fil-Medju Evu bħala Mons Caveous. Id-djar hawnhekk tħaffru fil-blat artab u nbnew waħda fuq l-oħra. Bil-blat li kien jiġi mħaffer kienet tinbena l-parti ta' quddiem tal-binja, u b'hekk l-"għar" kien jingħalaq, tant li xi kultant id-djar jissejħu "għar u casa (dar)". Il-mod kif inbnew dawn id-djar ifakkar fil-mod kif jitqassam spiss teatru, imtarrġin waħda taħt l-oħra sal-irdum. Din iż-żona nbniet wara dik ta' Civita u Sasso Barisano, u bdiet tiġi abitata biss wara fluss qawwi ta' immigrazzjoni ta' nies mill-Balkani matul is-seklu 16.
Kultura
daqsminuri|225x225px|Il-Knisja ta' San Pietro Caveoso Is-Sassi viżivament ifakkru wkoll fis-siti tal-qedem madwar Ġerusalemm, u għal din ir-raġuni ntużaw f'bosta films b'temi Kristjani, inkluż Il vangelo secondo Matteo (Pier Paolo Pasolini, 1964), The Passion of the Christ (Mel Gibson, 2004) , The Nativity Story (Catherine Hardwicke, 2006) u Ben-Hur (Timur Bekmambetov, 2016). Barra minn hekk, għall-ħabta ta' żmien il-Milied, spiss jiġu organizzati ljieli bil-presepju ħaj.
Is-Sassi dehru wkoll fil-film ta' Patty Jenkins Wonder Woman (2017), bħala parti mix-xenarju tal-belt tal-Amazon, Themyscira, kif ukoll fil-film ta' Cary Joji Fukunaga No Time to Die (2021), fejn inġibdet xena bl-Aston Martin ta' James Bond.
Malala Yousafzai
Malala Yousafzai (Urdu: ملالہ یوسف زئی‎ Malālah Jūsafżaj, Paxtun: ملاله یوسفزۍ‎ [məˈlaːlə jusəf ˈzəj]; imwielda fit-12 ta' Lulju 1997) hija attvista Pakistana għall-edukazzjoni tal-bniet u n-nisa u l-iżgħar rebbieħa tal-Premju Nobel għall-Paċi. It-Taliban sparawlha f'rasha biex iwaqqfu lilha u lil tfajliet oħra milli jmorru l-iskola.
Malala rkuprat mit-tidrib tagħha b'segwitu għal kura estensiva fir-Renju Unit, fejn qed tgħix issa, u ddikjarat li trid li "kull tfajla, kull tifel u tifla, jingħataw edukazzjoni."
Il-ġlieda tagħha bdiet meta, fl-età ta' 11-il sena, kienet tikteb djarju anonimu dwar il-ħajja ta' studenta taħt it-Taliban fil-Wied ta' Swat fil-Pakistan għall-BBC Urdu fuq l-internet. du er rar!
It-Taliban u l-edukazzjoni tal-bniet
Fid-djarju tagħha għall-Erbgħa, 14 ta' Jannar 2009 kitbet, "Jista' jkun li qatt ma nerġa' mmur skola." Is-surmast tal-iskola kien ħabbar il-bidu tal-vaganzi tax-xitwa imma mhux id-data meta l-iskola kellha terġa' tiftaħ. Nhar il-15 ta' Jannar 2009, it-Taliban ħarġu digriet biex jagħlqu l-iskejjel femminili kollha fi Swat. Diġà kienu ġew sploduti aktar minn 150 skola!
L-iskola ta' Malala saret ħerba. Meta marru lura d-dar wara li l-qagħda tassigurtà tjiebet, Malala u missierha Ziauddin, membru liberali tal-Jirga li kien imexxi skola femminili, ġew mhedda. Madankollu, Malala kompliet tiġġieled favur l-edukazzjoni talbniet f'intervisti u dehriet televiżivi żbukkati, waqt li ħadet sehem volontarjament f'żewġ dokumentarji dwar l-edukazzjoni tal-bniet fil-wied ta' Swat bl-isem Class dismissed in Swat Valley u A school girl's odyssey. Użat donazzjoni biex tixtri xarabank għall-iskola, u kien fuq l-istess xarabank fi triqitha lejn id-dar li sparawlha filwaqt li żewġ tfajliet oħra ndarbu f'attakk li l-Partit Tehrik-e-Taleban ddikjara li hu responsabbli għalih.
L-attentat ta' qtil
Fil-ktieb tagħha 'I am Malala' tirrakkonta li fid-9 ta' Ottubru 2012 ix-xarabank bl-istudenti li hi kienet fiha, twaqqfet minn raġel li kellu wiċċu nofsu mgħotti u li tela' fuq ix-xarabank jistaqsi 'Min hi Malala ?'
Il-ħabiba tagħha kienet għadha kif qaltilha li dan x'aktarx kien ġurnalist li jrid jintervistaha minħabba l-kawża li kienet qed tippromwovi favur edukazzjoni għall-bniet fil-Pakistan. Iżda meta dan ir-raġel ħareġ pistola, ħajjitha inbidlet fi ftit sekondi. Tliet tiri wasslu biex Malala ssofri feriti f'rasha minn waħda mill-bullets filwaqt li tnejn l-oħra laqtu żewġ tfajliet oħra f'dirgħajhom u spallejhom.
It-Taliban ried joqtol lil Malala għax kienet qed titkellem favur id-dritt tal-edukazzjoni għall-bniet, imma l-iskop tiegħu falla, hekk kif wara diversi interventi mediċi, Malala irkuprat u kompliet il-kampanja tagħha b'iktar saħħa u b'attenzjoni internazzjonali mill-media.
Hi ħadet il-kura fl-Ingilterra fejn għadha tghix sal-lum. Fil-ktieb tagħha tgħid li tibqa' fiduċjuża li xi darba tkun tista' tirritorna f'pajjiżha, il-Pakistan.
L-attakk kien maħsub biex joqtol lil Malala u "jagħti tagħlima" lil kull min kien assoċjat magħha u mal-ġlieda tagħha għad-dritt tannisa u t-tfajliet fil-Pakistan li jieħdu edukazzjoni, jkunu liberi u jiddeċiedu għalihom infushom. Madankollu, il-ġlieda ta' Malala kompliet.
Dawk kollha involuti fl-attentat fuq Malala huma maħsubin li ħarbu lejn l-Afganistan u s'issa ma nqabdux.
Diskors lin-Nazzjonijiet Magħquda
Nhar it-12 ta' Lulju 2013, fil-ġurnata meta għalqet sittax-il sena, indirizzat lin-Nazzjonijiet Magħquda f'avveniment organizzat fil-Kwartieri Ġenerali mill-Mibgħut Speċjali tan-NM għall-Edukazzjoni Globali, Gordon Brown.
"It-terroristi ħasbu li kienu se jbiddluli l-għanijiet u jtemmuli l-ambizzjonijiet," qalet, "imma xejn ma nbidel f'ħajti, ħlief dan: id-dgħufija, il-biża' u n-nuqqas ta' tama mietu. Is-saħħa, is-setgħa u l-kuraġġ twieldu."
L-Ittra ta' Taliban
F'Lulju 2013, Malala rċeviet ittra twila minghand Adnan Rashid; mexxej tat-Taliban fil-Pakistan. F'din l-ittra Rashid jesprimi x-xokk tiegħu għall-attakk fuq il-ħajja tat-tfajla u jistedinha terġa' tmur lura f'pajjiżha.
Fl-ittra Rashid beda biex jghidilha li kien qieghed jiktbilha fil-kapacità personali tieghu, u mhux f'isem il-grupp tat-Taliban li huwa jappartjeni ghalih jew f'isem xi grupp iehor tal-Jihad. Spjegalha li kien sema' biha ghall-ewwel darba permezz tas-servizz BBC Urdu, meta kien ghadu fil-habs.
"Dak iz-zmien xtaqt niktiblek biex naghtik parir li tieqaf mill-attivitajiet kontra t-Talibani li kont involuta fihom. Izda ma stajtx insib l-indirizz tieghek u bdejt nahseb biex navvicinak personalment jew b'isem falz. L-emozzjonijiet tieghi ghalik kienu bhal dawk lejn l-ahwa, ghaliex ahna gejjin mill-istess tribù tal-Yousafzai," jghid Rashid.
Jispjega li fl-istess zmien li kien qed jikkunsidra dawn il-possibbiltajiet, irnexxielu jaħrab mill-habs u kellu jibqa' fil-mohbi. "Meta gejt attakkata, kien xokk ghalija, u xtaqt li kieku qatt ma gara xejn u lhaqt avzajtek qabel." Jghid li dwar jekk l-attakk kienx izlamikament korrett jew le, jew jekk kienx haqqha tmut jew le, ihalli f'idejn ‘Allah' biex jiddeciedi.
Rashid jinsisti li Malala ma gietx attakata ghax mexxiet kampanja favur l-edukazzjoni ghall-bniet u n-nisa. "It-Taliban u l-Mujahideen m'humiex kontra l-edukazzjoni ta' xi ragel, mara jew tifla. It-Taliban jemmnu li int kont qieghda intenzjonalment tikteb kontrihom u tmexxi kampanja biex thammiġhom u timmina l-isforzi taghhom biex jistabbilixxu sistema Izlamika fi Swat."
Jghid ukoll li l-kitbiet taghha kienu provokattivi. Jirreferi ghad-diskors taghha fejn qalet li l-pinna hija iktar b'sahhitha mix-xabla. "Allura huma attakkawk fuq ix-xabla, u mhux fuq il-kotba jew l-iskola". Jirreferi wkoll ghall-mistoqsija taghha dwar ir-raguni li ghaliha t-Talibani qeghdin jisplodu l-iskejjel. Rashid isostni li din jaghmluha biss meta l-Armata Pakisana u l-Konstabulat tal-Fruntiera jkunu qed juzaw l-iskejjel bhala kampijiet ghat-truppi. "Meta xi haga sagra ssir letali, rridu neliminawha; din hija l-politika tat-Taliban."
Biex isostni l-argument tieghu li t-Taliban huma favur l-edukazzjoni, jispjega kif il-kontinent Indjan kien edukat hafna qabel l-invazjoni tal-Inglizi. "L-Indjani kienu jghallmu lis-suldati Inglizi l-Gharbi, l-Hindu u l-Persjan. Kwazi kull Moskea kienet tintuza bhala skola, u l-imperaturi Musulmani kienu jonfqu hafna flus fuq l-edukazzjoni... Ma kienx hemm faqar, krizi u glied fuq civiltà u religjon. Ghax is-sistema edukattiva kienet ibbazata fuq hsibijiet nobbli u kurrikulu nobbli," jishaq Rashid.
Rashid jirreferi ghall-ittra ta' Sir T.B Macaulay li kien baghat lill-Parlament Ingliz fl-1835 dwar l-edukazzjoni li kien hemm bzonn fl-Indja biex tiehu post l-edukazzjoni Musulmana: ‘Fil-prezent ghandna naghmlu l-ahjar li nistghu biex niffurmaw klassi li tista' tkun intermedjarja bejna u bejn il-miljuni li niggvernaw - klassi ta' nies li jkunu Indjani fid-demm u l-kulur, izda Inglizi fil-gosti, fl-opinjonijiet, fil-morali u fl-intellet.'
Rashid jghid li dan huwa l-pjan u l-missjoni ta' din l-hekk imsejjha edukazzjoni li Malala hija lesta li tmut ghaliha, u li ghaliha l-Gnus Maqghuda haduha fl-ufficcju taghhom biex tipproduci iktar Azjatici fid-demm, izda Inglizi fil-gosti, iktar Afrikani fil-kulur izda Inglizi fl-opinjoni, iktar nies mhux Inglizi izda Inglizi fil-moral. "Din hija l-hekk imsejha edukazzjoni ta' Obama, il-qattiel tal-massa," jghid Rashid.
Jghid li dan kollu qed jaghmluh ghaliex iridu iktar Inglizi biex ikunu skjavi tal-Lhud. Jishaq li d-dinja tibza' mill-Quran ghax ma tafx x'hemm fih, u li t-Talibani jridu jimplimentaw dak li hemm fil-ktieb ta' Allah filwaqt li n-Nazzjonijiet Maghquda, trid timplimenta l-kotba tan-nies. "Ahna rridu nghaqqdu d-dinja mal-kreatur taghha permezz tal-ktieb ta' Allah, u l-Gnus Maqghuda jridu jassru d-dinja ghal ftit kreaturi hziena."
Lil Malala jkompli jghidilha li hija qed titkellem fuq il-gustizzja u l-ugwaljanza mill-palk ta' istituzzjoni li hija ingusta, fejn mill-pajjizi kollha prezenti fil-Gnus Maqghuda, hamsa biss ghandhom il-poter tal-veto. Jghid li l-kumplament tal-pajjizi m'ghandhom sahha ta' xejn, u kemm il-darba d-dinja daret kontra l-Izrael, veto wiehed kien bizzejjed biex iwaqqaf il-gustizzja milli ssir.
Jghid li d-dinja miexja lejn ordni gdid, u jistaqsi x'hemm hazin fl-ordni tad-dinja l-antik. "Iridu jistabbilixxu edukazzjoni globali, ekonomija globali, armata globali, negozju globali, Gvern globali u religjon globali. Nixtieq inkun naf jekk hemmx spazju ghall-gwida profetika f'dawn il-pjanijiet kollha? Hemm xi spazju ghal-ligi tax-Xarija jew l-ligi Izlamika li l-Gnus Maqghuda tiddeskriva bhala inumana u barbarika?"
Rashid jesprimi x-xetticizmu tat-Taliban fuq il-vaccinazzjoni. Jikkwota lil Henry Kissinger jghid fl-1973 li jrid inaqqas il-popolazzjoni tal-pajjizi tat-tielet dinja bi 80%. Isostni li ghaddej programm ta' sterilizzazzjoni fuq in-nisa taht l-umbrella tal-Gnus Maqghuda, u li fl-Uzbekistan iktar minn miljun mara gew sterilizzati minghajr il-kunsens taghhom.
Rashid jirreferi ghal dik li l-Gnus Maqghuda semmiet ‘Jum Malala', u jistaqsi ghalfejn jum bhal dan ma nghatax ukoll lill-vittmi innocenti li nqatlu mill-Izraeljani u l-Amerikani, filwaqt li jsemmi kazijiet specifici; bhal dawk tal-attivista Rachel Corrie li nqatlet minn bulldozer Izraeljan, fost ohrajn.
"Ha nistaqsik, u nixtieqek tkun onestà fit-twegiba tieghek; li kieku sparawlek l-Amerikani waqt drone attack, id-dinja kienet tigi mgharrfa bl-istat ta' sahha tieghek? Id-dinja kienet issejjahlek ‘bint in-nazzjon'? Il-medja kienet taghmel ghageb fuqek?" jistaqsiha Rashid.