cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dubrovnik
Tmexxija tal-Awstrijaki
Fl-1905 ġie stabbilit il-Kumitat għat-twettiq tas-servizz tat-tramm elettriku, immexxi minn Luko Bunić – li kien wieħed mill-iktar persuni li ħadem qatigħ għat-twettiq ta’ dan il-proġett. Membri oħra tal-Kumitat kienu Ivo Papi, Miho Papi, Artur Saraka, Mato Šarić, Antun Pugliesi, Mato Gracić, Ivo Degiulli, Ernest Katić u Antun Milić. Is-servizz tat-tramm f’Dubrovnik kien jeżisti mill-1910 sal-1970.
Pero Čingrija (1837-1921), wieħed mill-mexxejja tal-Partit Popolari fid-Dalmazja, kellu rwol ewlieni fil-fużjoni tal-Partit Popolari u l-Partit tal-Lemin f’Partit Kroat wieħed fl-1905.
Perjodu Jugoslav (1918-1991)
xellug|daqsminuri|305x305px|Mappa ta’ Dubrovnik fis-snin 30 tas-seklu 20 Bil-waqgħa tal-Imperu Awstrijak-Ungeriż fl-1918, il-belt ġiet inkorporata fir-Renju l-ġdid tas-Serbi, tal-Kroati u tas-Sloveni (li iktar ’il quddiem sar ir-Renju tal-Jugoslavja). Dubrovnik saret waħda mit-33 oblast tar-Renju. Meta fl-1929 il-Jugoslavja ġiet diviża f’disa’ Banovini, il-belt saret parti miz-Zeta Banovina. Fl-1939 Dubrovnik saret parti mill-Banovina ġdid tal-Kroazja.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Dubrovnik saret parti mill-Istat Indipendenti tal-Kroazja li kien pupazz tan-Nażisti, li l-ewwel kien okkupat mill-armata Taljana, u mbagħad mill-armata Ġermaniża wara t-8 ta’ Settembru 1943. F’Ottubru 1944, il-Partiġjani Jugoslavi okkupaw il-belt ta’ Dubrovnik, u arrestaw iktar minn 300 ċittadin u ġġustizzjaw 53 mingħajr proċess. Dan l-avveniment sar magħruf b’isem il-gżira żgħira fejn seħħ, jiġifieri l-Massakru ta’ Daksa. It-tmexxija Komunista matul id-diversi snin ta’ wara kompliet bil-prosekuzzjonijiet politiċi, li laħqu l-qofol tagħhom fit-12 ta’ April 1947 bil-qbid u t-tfigħ il-ħabs ta’ iktar minn 90 ċittadin ta’ Dubrovnik. daqsminuri|Il-port ta’ Dubrovnik fl-1965 Taħt il-Komuniżmu, Dubrovnik saret parti mir-Repubblika Soċjalista tal-Kroazja u mir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, il-belt bdiet tattira folol ta’ turisti, speċjalment wara l-1979, meta l-belt tniżżlet fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. It-tkabbir tat-turiżmu wassal ukoll għad-deċiżjoni li l-belt antika ta’ Dubrovnik tiġi demilitarizzata. L-introjtu mit-turiżmu kien kruċjali fl-iżvilupp tal-belt wara l-gwerra, inkluż tal-ajruport tagħha. Il-Festival tas-Sajf ta’ Dubrovnik beda jsir mill-1950. L-“Awtostrada tal-Adrijatiku” (Magistrala) infetħet fl-1965 wara deċennju ta’ xogħlijiet, u b’hekk il-belt ta’ Dubrovnik ġiet kollegata ma’ Rijeka tul ix-xatt kollu, li kompla jagħti spinta lill-iżvilupp tat-turiżmu fir-rivjera Kroata.
Villa li tinsab fil-peniżola ta’ Lapad ġiet nazzjonalizzata u ntużat minn Tito; wara battalja ta’ 12-il sena għar-restituzzjoni, intraddet lura lis-sidien oriġinali tagħha, il-familja Banac. Is-sid tagħha issa huwa imprenditur Kroat.
Wara l-isfaxxar tal-Jugoslavja fl-1991
Fl-1991, il-Kroazja u s-Slovenja, li dak iż-żmien kienu repubbliki fi ħdan ir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja, iddikjaraw l-indipendenza tagħhom, u r-Repubblika Soċjalista tal-Kroazja saret ir-Repubblika tal-Kroazja.
Minkejja d-demilitarizzazzjoni tal-belt antika fil-bidu tas-snin 70 tas-seklu 20 bħala tentattiv biex ma tiġġarrafx fil-gwerra, wara l-indipendenza tal-Kroazja fl-1991, l-Armata tal-Poplu Jugoslav (JNA), dak iż-żmien komposta biss minn Serbi, attakkat il-belt. Il-gvern Kroat ġdid stabbilixxa stazzjonament militari fil-belt stess. Il-Montenegro, immexxi mill-President Momir Bulatović, u l-Prim Ministru Milo Đukanović, li laħaq il-poter fir-rivoluzzjoni kontra l-burokrazija, alleati ma’ Slobodan Milošević fis-Serbja, iddikjaraw li Dubrovnik ma kellhiex tibqa’ parti mill-Kroazja peress li huma sostnew li storikament qatt ma kienet parti mill-Kroazja indipendenti, iżda kienet iktar allinjata storikament mal-istorja kostali tal-Montenegro. Fi kwalunkwe każ, dak iż-żmien il-biċċa l-kbira tar-residenti ta’ Dubrovnik kienu jidentifikaw ruħhom mal-Kroazja, u 6.8 % biss tal-popolazzjoni kienu Serbi. daqsminuri|Il-ħsarat fit-triq ewlenija, Stradun, wara l-assedju ta’ Dubrovnik mill-JNA fl-1991 Fl-1 ta’ Ottubru 1991, Dubrovnik ġiet attakkata mill-JNA fl-assedju ta’ Dubrovnik li dam seba’ xhur. L-iktar attakk militari aħrax bl-artillerija seħħ fis-6 ta’ Diċembru fejn inqatlu 19-il ruħ u ndarbu 60 ruħ. L-għadd ta’ vittmi fil-kunflitt, skont is-Salib l-Aħmar Kroat, kien ta’ 114-il ruħ mejtin, fosthom il-poeta Milan Milišić. Il-gazzetti barranin ġew ikkritikati għaliex donnhom taw iktar importanza lill-ħsarat materjali li ġarrbet il-belt antika milli lill-bnedmin li mietu jew indarbu. L-attakki bl-artillerija f’Dubrovnik għamlu ħsara lil xi 56 % tal-binjiet mis-650 rawnd tal-artillerija fi ħdan is-swar mad-dawra tal-belt antika. L-Armata Kroata temmet l-assedju kontra l-belt f’Mejju 1992, u lliberat it-territorju madwar Dubrovnik sal-aħħar ta’ Ottubru, iżda l-periklu ta’ attakki għal għarrieda mill-JNA dam tul it-tliet snin ta’ wara.
Wara tmiem il-gwerra, il-ħsara li l-belt l-antika ġarrbet mill-attakki bl-artillerija ġiet imsewwija. It-tiswijiet saru skont il-linji gwida tal-UNESCO abbażi tal-istil oriġinali. Il-biċċa l-kbira tax-xogħol tar-rikostruzzjoni sar bejn l-1995 u l-1999. Il-ħsara li ġarrbet il-belt ġiet indikata fuq tabella ħdejn il-bieb tal-belt, u minn fuq is-swar wieħed jista’ faċilment jinnota l-kulur iktar qawwi tat-tegoli tal-fuħħar il-ġodda fuq is-soqfa tal-binjiet li huma indikazzjoni ta’ fejn ġie rikostruwit jew imsewwi.
It-Tribunal Kriminali Internazzjonali għall-Eks Jugoslavja (ICTY) ressaq akkużi għall-ġenerali u għall-uffiċjali tal-JNA li kienu involuti fl-attakki bl-artillerija. Il-Ġeneral Pavle Strugar, li kkoordina l-attakk fuq il-belt, ingħata sentenza ta’ seba’ snin u nofs ħabs mit-Tribunal tar-rwol li huwa kellu fl-attakk. xellug|daqsminuri|290x290px|It-Torri ta’ Minčeta, parti mill-fortifikazzjonijiet ta’ Dubrovnik Fil-ħabta tal-inġenju tal-ajru USAF CT-43 tal-1996, ħdejn l-Ajruport ta’ Dubrovnik, mietu l-passiġġieri kollha li kienu abbord il-ġett tal-Forza tal-Ajru tal-Istati Uniti, fosthom is-Segretarju tal-Kummerċ tal-Istati Uniti Ron Brown, il-kap tal-uffiċċju ta’ Frankfurt tan-New York Times Nathaniel C. Nash, u 33 persuna oħra.
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-belt antika ta’ Dubrovnik ġiet iddeżinjata bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1979.
Il-valur universali straordinarju tal-belt, magħrufa wkoll bħala “ ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.
Croagh Patrick
Croagh Patrick, Cruach Phádraig bil-Gejliku, hija l-muntanja meqjusa bħala qaddisa fl-Irlanda. Hija tinsab tmien kilometri 'l bogħod minn Westport (Irlanda). Imsejjħa wkoll The Reek, hija marbuta mas-sawma ta' erbgħin jum li għamel fuqha fis-sena 441 W.K. San Patrizju, il-patrun spiritwali ta' l-Irlanda.
Referenzi
Sit dwar Croagh Patrick
Isabella d'Este
Isabella d'Este (twieldet fid-19 ta’ Mejju 1474 – mietet fit-13 ta’ Frar 1539) kienet Markiża ta’ Mantova u waħda min-nisa ewlenin tar-Rinaxximent Taljan fl-oqsma tal-kultura u tal-politika. Hija kienet patruna tal-arti u kellha rwol minn ta’ quddiem fil-moda, tant li l-istil innovattiv tagħha ġie kkupjat min-nisa fl-Italja kollha u fi Franza imperjali. Il-poeta Ariosto ddeskriviha bħala “Isabella l-liberali u l-ġeneruża”, filwaqt li l-awtur Matteo Bandello ddeskriviha bħala “suprema fost in-nisa”. Id-diplomatiku Niccolò da Correggio faħħarha saħansitra iktar billi sostna li kienet “l-Ewwel Mara tad-Dinja”.
Hija kienet ir-reġġent ta’ Mantova fl-assenza tar-raġel tagħha, Francesco II Gonzaga, il-Markiża ta’ Mantova, u l-maġġorenni responsabbli ta’ binha, Federico, id-Duka ta’ Mantova. Fl-1500 hi ltaqgħet mar-Re Louis XII ta’ Franza f’Milan fuq missjoni diplomatika biex tipperswadieh ma jibgħatx it-truppi tiegħu kontra Mantova.
Isabella d'Este kienet kittieba prolifika tal-ittri u kellha korrispondenza tul ħajjitha kollha ma’ oħtha tar-rispett Elisabetta Gonzaga. Lucrezia Borgia kienet oħt oħra tar-rispett; iktar ’il quddiem kienet taqlibielha mar-raġel tagħha. Hija kienet tiġi deskritta bħala mara fiżikament attraenti, għalkemm kemxejn mibruma; madankollu, kellha “għajnejha jiġbduk” u kienet “grazzjuża”.
Isabella d'Este kibret f’familja mdawra bil-kultura fil-belt-stat ta’ Ferrara. Hija ngħatat edukazzjoni klassika mill-aqwa u fi tfulitha ltaqgħet ma’ ħafna studjużi u artisti umanisti famużi. Minħabba l-ammont kbir ta’ korrispondenzi bejn Isabella u l-familja u l-ħbieb tagħha, il-ħajja tagħha hija tassew iddokumentata tajjeb, xi ħaġa mhux tas-soltu għal dak iż-żmien.
Ħajja bikrija
Sena wara, fid-29 ta’ Ġunju 1475, twieldet oħtha Beatrice, u fl-1476 u fl-1477 twieldu żewġ aħwa oħra, Alfonso u Ferrante. Fl-1479 u fl-1480 twieldu żewġ aħwa oħra, Ippolito u Sigismondo. Mill-aħwa kollha, Isabella kienet meqjusa bħala l-favorita.
Fl-istess sena tat-twelid ta’ Ferrante, Isabella vvjaġġat lejn Napli ma’ ommha. Meta ommha ġiet lura f’Ferrara, Isabella akkumpanjatha, filwaqt li l-aħwa l-oħra baqgħu ma’ nannuwhom għal tmien snin. Matul dan il-vjaġġ ma’ ommha, Isabella kisbet l-arti tad-diplomazija u ta’ x’jiġri minn wara l-kwinti fit-tmexxija ta’ stat.
Edukazzjoni
Isabella kellha edukazzjoni tajba ħafna meta kienet żagħżugħa. Fi tfulitha studjat l-istorja Rumana u malajr tgħallmet kif tittraduċi l-Grieg u l-Latin (iktar ’il quddiem il-Grieg sar il-lingwa favorita tagħha). Bis-saħħa tal-intellett straordinarju tagħha, spiss iddiskutiet il-klassiċi u l-affarijiet tal-istat mal-ambaxxaturi. Barra minn hekk, personalment kienet midħla mal-pitturi, mal-mużiċisti, mal-kittieba, u mal-istudjużi tal-istat. Minbarra l-għarfien tagħha tal-istorja u tal-lingwi, kienet taf tgħid bl-amment l-opri ta’ Virgilio u ta’ Terenzio. Isabella kellha talent ukoll bħala kantanta u mużiċista, u kienet tgħallmet iddoqq il-ljut mal-għalliem tagħha Giovanni Angelo Testagrossa. Barra minn hekk, hija kienet innovatriċi ta’ żifniet ġodda, bis-saħħa tat-tagħlim li ngħatat minn Ambrogio, maestro Lhudi taż-żfin.
Dota u żwieġ
daqsminuri|Francesco II Gonzaga, ir-raġel ta’ Isabella Fl-1480, meta kellha sitt snin, Isabella ġiet imwegħda lil Francesco, li kellu tmien snin iktar minnha, u wirtet it-titlu ta’ Markiża ta’ Mantova, għal dota ta’ 25,000 dukat. Għalkemm jingħad li ma kienx raġel il-ġmiel tiegħu bħala apparenza, Isabella kienet tammirah għas-saħħa u għall-qlubija tiegħu u kienet tqisu bħala ġentlom. Wara l-ewwel ftit drabi li ltaqgħu, ħadet pjaċir bil-kumpanija tiegħu u qattgħet is-snin ta’ wara ssir tafu u tħejji ruħha biex tkun il-Markiża ta’ Mantova. Matul l-għerusija tagħhom, Isabella kienet tgħożż l-ittri, il-poeżiji u s-sunetti li kien jibgħatilha bħala rigali.
Peress li bħala koppja kienu ilhom jafu u jammiraw lil xulxin għal bosta snin, l-attrazzjoni reċiproka tagħhom inbidlet f’imħabba; jingħad li permezz taż-żwieġ ma’ Francesco, Isabella “fforixxiet”. Meta żżewġet, jingħad li Isabella kienet ħelwa, irqiqa, grazzjuża u taf tilbes. Ix-xagħar twil u fin tagħha ġie miżbugħ bjond mitfi, u għajnejha “kannella daqs il-prinjoli taż-żnuber fil-ħarifa, kienu donnhom daħkana”.
Francesco, bħala Kaptan Ġeneral tal-armati Venezjani, spiss kien ikollu jmur Venezja għal konferenzi u kien iħalli lil Isabella waħedha f’Mantova, f’La Reggia, il-palazz antik li kien is-sede tal-familja Gonzaga. Madankollu, xorta kien ikollha l-kumpanija ta’ ommha u ta’ oħtha, Beatrice; u meta ltaqgħet ma’ Elisabetta Gonzaga, oħtha tar-rispett li kellha 18-il sena, saru ħbieb kbar. Kienu jieħdu gost jaqraw il-kotba, jilagħbu l-karti, u jivvjaġġaw fil-kampanja flimkien. Darba vvjaġġaw sal-Lag ta’ Garda meta Francesco kien assenti, u mbagħad ivvjaġġaw lejn Venezja. It-tnejn baqgħu qrib xulxin sal-mewt ta’ Elisabetta fl-1526.
Kważi erba’ snin wara ż-żwieġ tagħha f’Diċembru 1493, Isabella welldet l-ewwel wild tagħha minn tmienja; bintha Eleonora, li kienu jgħajtulha Leonora fil-qosor.
Tfal
Isabella u Francesco kellhom tmint itfal:
Lucrezia Borgia
Sena wara ż-żwieġ tagħha ma’ ħu Isabella, Alfonso, fl-1502, Lucrezia Borgia bdiet taqlibha lir-raġel tagħha ma’ Francesco. Isabella kienet welldet lil bintha Ippolita, u matul ir-relazzjoni sesswali klandestina tar-raġel ma’ Lucrezia, kompliet ikollha t-tfal miegħu. Preċedentement Lucrezia ppruvat tagħmel ħbieb ma’ Isabella, iżda Isabella qatt ma tatha wiċċ u injorata b’disprezz. Minn meta Lucrezia waslet għall-ewwel darba f’Ferrara bħala l-mara mwegħda lil Alfonso, Isabella, minkejja li kienet l-ospitant waqt iċ-ċelebrazzjoni tat-tieġ, kienet tqis lil Lucrezia bħala rivali, u kull opportunità li kien ikollha kienet tipprova tispikka minflokha. Isabella kienet tgħir ħafna u kienet tbati emottivament minħabba r-relazzjoni li r-raġel tagħha kellu ma’ Lucrezia. Ir-relazzjoni klandestina tagħhom intemmet meta Francesco laqqat is-sifilide bħala riżultat tar-relazzjonijiet li kellu mal-prostituti.
Reġġenza
xellug|daqsminuri|Ritratt ta’ Isabella d'Este magħmul minn Tiziano għall-ħabta tal-1534-1536. Isabella qdiet rwol importanti f’Mantova meta l-belt kienet fil-għawġ. Meta r-raġel tagħha ġie maqbud fl-1509 u nżamm ostaġġ f’Venezja, hija ħadet il-kontroll tal-forzi miltari ta’ Mantova u rreżistiet l-invażuri sa ma nħeles fl-1512. F’dik l-istess sena, hija kienet l-ospitant fil-Kungress ta’ Mantova, li sar biex jiġu solvuti xi kwistjonijiet li kienu jikkonċernaw lil Firenze u lil Milan. Bħala mexxejja, kienet tidher iktar assertiva u kompetenti mir-raġel tagħha. Meta Francesco ġie lura Mantova u ġie mgħarraf dwar dan, inkorla ferm u ħassu umiljat li martu wriet li kellha ħila politika superjuri. Dan wassal biex iż-żwieġ tagħhom sfaxxa b’mod irrevokabbli. B’hekk, Isabella bdiet tivvjaġġa liberament u bdiet tgħix b’mod indipendenti mir-raġel tagħha sa mewtu fid-19 ta’ Marzu 1519.
Wara li r-raġel tagħha miet, Isabella saret il-mexxejja ta’ Mantova bħala reġġent ta’ binha Federico. Hija bdiet taqdi rwol kulma jmur iktar importanti fil-politika Taljana, u kompliet tavvanza l-pożizzjoni ta’ Mantova. Kienet strumentali fil-promozzjoni ta’ Mantova għal Dukat, xi ħaġa li kisbet permezz tal-użu diplomatiku għaqli tal-kuntratti taż-żwieġ ta’ binha. Irnexxielha wkoll tikseb kardinalat għal binha Ercole. Fl-1502 uriet ukoll xi ssarraf politikament fin-negozjati li kellha ma’ Cesare Borgia, li ħa l-artijiet minn taħt il-kontroll ta’ Guidobaldo da Montefeltro, id-Duka ta’ Urbino u r-raġel ta’ oħtha tar-rispett u ħabibtha Elisabetta Gonzaga.
Kultura
Isabella d'Este hija famuża bħala l-iktar patruna importanti tal-arti Rinaxximentali; ħajjitha hija ddokumentata bil-korrispondenza tagħha, li għadha arkivjata f’Mantova (irċeviet madwar 28,000 ittra u kitbet 12,000 ittra).
Patruna tal-arti
Fil-qasam tal-pittura, Isabella kellha diversi artisti famużi jaħdmu għaliha, fosthom Giovanni Bellini, Giorgione, Leonardo da Vinci, Andrea Mantegna (li kien pittur li kien jgħix u jaħdem mal-familja tal-Markiża sal-1506), Perugino, Raffaello, Tiziano, Antonio da Correggio, Lorenzo Costa (li kien pittur li kien jgħix u jaħdem mal-familja tal-Markiża mill-1509), Dosso Dossi, Francesco Francia, Giulio Romano u bosta oħrajn. Pereżempju l-i“Studiolo” tagħha fil-Palazz Dukali ta’ Mantova, kien imżejjen b’allegoriji minn Mantegna, Perugino, Costa u Correggio.
Fl-istess żmien, ikkummissjonat l-iktar skulturi u inċiżuri importanti ta’ dak iż-żmien, jiġifieri Michelangelo, Pier Jacopo Alari Bonacolsi (L'Antico), Gian Cristoforo Romano u Tullio Lombardo, u kienet tikkollezzjona l-arti Rumana antika.
Bħala kittieba, ikkuntattjat lil Pietro Aretino, Ludovico Ariosto, Pietro Bembo, Baldassare Castiglione, Mario Equicola, Gian Giorgio Trissino u oħrajn.
Fil-qasam tal-mużika, Isabella sponsorjat lill-kompożituri Bartolomeo Tromboncino u lil Marco Cara u hi kienet iddoqq il-ljut. Hija impjegat kantanti professjonali nisa ma’ djulha, xi ħaġa li ma kinitx tas-soltu, fosthom lil Giovanna Moreschi, il-mara ta’ Marchetto Cara.
Fil-qasam tal-arkitettura, ma kellhiex biex tibni palazzi ġodda, iżda kkummissjonat lil arkitetti bħal Biagio Rossetti u Battista Covo.
Peress li kienet minn ta’ quddiem fil-moda, kienet tordna l-ifjen ilbies, inkluż pelliċċi kif ukoll distillazzjonijiet ġodda ta’ fwejjaħ, li kienet toħloq hi stess u kienet tibgħat bħala rigali. L-istil tagħha li tilbes xedd ir-ras (capigliari) u décolletage ġie imitat fl-Italja kollha u fi Franza imperjali.
Identifikazzjonijiet potenzjali f’ritratti
xellug|daqsminuri|329x329px|Ritratti ta’ Isabella d'Este. Dettalji: midalja ta’ Gian Cristoforo Romano; tpinġija ta’ Leonardo da Vinci; Tiziano (magħrufa iktar il-kopja ta’ Peter Paul Rubens): Isabella bl-Aħmar; Tiziano (suġġett ta’ età iżgħar): Isabella Bl-Iswed vs La Bella (1536); minjatura ta’ Ambras ta’ artist mhux magħruf. Minkejja li kienet patruna sinifikanti tal-arti, inkluż għal għadd ta’ ritratti – l-ebda persuna oħra ta’ żmienha ma kien is-suġġett ta’ daqstant ritratti – ma tantx fadal wisq ritratti ta’ Isabella li waslu sa żminijietna. Dawn il-ftit ritratti huma magħrufa bħala mhux omoġenji, jiġifieri l-kulur tal-għajnejn u tax-xagħar ivarja kif ukoll ħaġbejha jvarjaw fiż-żewġ ritratti magħmula minn Tiziano. Barra minn hekk, ma hemm l-ebda ritratt tagħha meta kellha bejn 26 u 54 sena. Huwa magħruf li meta kienet imdaħħla fiż-żmien, Isabella kienet tippreferi pitturi idealizzati u saħansitra rrifjutat li tippoża bħala mudella. Madankollu, jista’ jiġi preżunt li xorta waħda insistiet li tara l-fattizzi personali tagħha fl-eżitu tar-ritratti. Isabella kienet toqgħod b’seba’ għajnejn kif tiġġestixxi l-immaġni tagħha. Ritratt tagħha magħmul minn Andrea Mantegna ġie rrifjutat għaliex “ma kellu l-ebda xebħ”. Ir-ritratt wisq probabbli kien jixbah wisq lil Isabella, li kienet magħrufa għall-korpulenza tagħha.
F’dawn l-aħħar snin, diversi mużewijiet irtiraw il-ftit identifikazzjonijiet tar-ritratti bħala Isabella minħabba r-riskju ta’ identifikazzjoni żbaljata. L-aħħar tliet ritratti kkuluriti li fadal xorta waħda mhumiex omoġenji u jinsabu fil-Kunsthistorisches Museum/KHM, Vjenna, l-Awstrija:
La Bella (li tinsab fil-Palazzo Pitti, f’Firenze) ġiet diskussa bħala alternattiva għar-ritratt tal-1536 li għamel Tiziano fi Vjenna, minħabba li l-kummissjoni mill-patruna ta’ 60 sena kienet ritratt ta’ mara ta’ età iżgħar; kieku La Bella kienet Isabella, il-kulur tal-għajnejn, il-kulur tax-xagħar, il-ħaġbejn u d-dehra ġenerali kienu jkunu omoġenji fir-ritratti magħrufa kollha, u b’hekk kien ikun possibbli li jsiru iktar identifikazzjonijiet.
Attwalment, il-midalja tal-1495 magħmula minn Gian Cristoforo Romano (jeżistu diversi kopji) hija l-unika identifikazzjoni affidabbli minħabba l-iskrizzjoni li nħolqot matul il-ħajja ta’ Isabella.
Missjonijiet diplomatiċi u t-trattament tal-iskjavi
Isabella kienet iltaqgħet mar-Re Franċiż f’Milan fl-1500 matul missjoni diplomatika ta’ suċċess li kienet wettqet sabiex tipproteġi lil Mantova minn invażjoni min-naħa tal-Franċiżi. Ir-Re Louis kien baqa’ impressjonat mill-personalità distinta u mill-intelliġenza kbira tagħha. Kien matul dan iż-żmien, meta t-truppi tar-re kienu okkupaw il-belt ta’ Milan, li Isabella offriet l-ażil lir-refuġjati minn Milan, fosthom lil Cecilia Gallerani, il-mara raffinata li kienet taqlibha lir-raġel tagħha ma’ Ludovico Sforza, id-Duka ta’ Milan u r-raġel ta’ Beatrice, oħt Isabella. Ludovico Sforza kien ġie mġiegħel jaħrab mid-dukat tiegħu fid-dawl tal-okkupazzjoni Franċiża. Isabella ppreżentat lil Cecilia lir-Re Louis, u ddeskrivietha bħala “mara mimlija kwalitajiet u grazzja rari”.
Isabella kienet ukoll eżempju estrem tat-tendenza Rinaxximentali Ewropea li tittratta lill-iskjavi Afrikani ta’ karnaġġjon iswed fl-unità domestika tagħha bħala aċċessorji eżotiċi. Isabella kienet affaxxinata bil-qaddejja tfal ta’ karnaġġjon iswed u dan ġie ddokumentat b’mod estensiv. Fl-1 ta’ Mejju 1491, Isabella staqsiet lil Giorgio Brognolo, l-aġent tagħha f’Venezja, biex isibilha tifla żgħira ta’ karnaġġjon iswed (una moreta) tal-età bejn sena u nofs u erba’ snin, u fil-bidu ta’ Ġunju fakkritu darbtejn dwar it-talba tagħha, u saħqet li t-tifla kellha jkollha “karnaġġjon iswed kemm jista’ jkun”. L-unità domestika ta’ Isabella u r-rekords finanzjarji tagħha juru li diġà kellha tfajla ta’ karnaġġjon iswed taqdiha li kienet ikbar fl-età, meta talbet għal tifla żgħira ta’ karnaġġjon iswed. Mir-rekords jidher ċar li kisbet tifla żgħira ta’ karnaġġjon iswed minn orfanatrofju Venezjan, fetħet negozjati ma’ entità Venezjana għall-bejgħ ta’ tifel żgħir ta’ karnaġġjon iswed u xtrat tifla żgħira skjava ta’ karnaġġjon iswed mingħand oħtha. Il-kummissjoni għax-xiri ta’ tifla żgħira “ta’ karnaġġjon iswed kemm jista’ jkun” tista’ titqies bħala xewqa li jkollha eżotiżmu massimu.
“Kap ta’ stat devota”
Isabella telqet minn Mantova u marret tgħix f’Ruma fl-1527. Kienet preżenti matul is-Serqa katastrofika ta’ Ruma, meta kkonvertiet id-dar tagħha f’kenn għal madwar 2,000 persuna li kienu qed jaħarbu mis-suldati imperjali. Id-dar ta’ Isabella kienet waħda mill-ftit li ma ġewx attakkati, minħabba l-fatt li binha kien membru tal-armata li kienet qed twettaq l-invażjoni. Meta telqet, irnexxielha tikseb passaġġ sikur għar-refuġjati kollha li kienu marru għall-kenn f’darha.
L-aħħar snin u l-mewt
Wara li Ruma ġiet stabbilizzata wara s-serqa, Isabella telqet mill-belt u reġgħet lura f’Mantova. Hija għamlet il-belt ta’ Mantova ċentru tal-kultura, fetħet skola għall-bniet, u kkonvertiet l-appartamenti dukali tagħha f’mużew li kien fih teżori fini tal-arti. Dan kollu ma kienx biżżejjed biex jissodisfa lil Isabella, li diġà kellha iktar minn 65 sena, u għalhekk reġgħet lura fil-ħajja politika u kienet il-mexxejja ta’ Solarolo, fir-Romagna, sa mewtha fit-13 ta’ Frar 1539. Isabella ġiet midfuna maġenb ir-raġel tagħha fil-Knisja ta’ San Franġisk f’Mantova.
Legat
Matul ħajjitha u wara mewtha, il-poeti, il-Papi, u l-istatisti taw ġieħ lil Isabella. Il-Papa Ljun X stidinha tittrattah “daqslikieku kien ħuha”. Is-segretarju tal-Papa Ljun X, Pietro Bembo, iddeskriviha bħala “waħda mill-iktar nisa għorrief u ffurtunati”; filwaqt li l-poeta Ariosto ddeskriviha bħala “Isabella l-liberali u l-ġeneruża”. L-awtur Matteo Bandello kiteb li hija kienet “suprema fost in-nisa”, u d-diplomatiku Niccolò da Correggio taha t-titlu ta’ “l-Ewwel Mara tad-Dinja”.
Fil-mezzi tax-xandir
L-attriċi Belġjana Alexandra Oppo ħadmitha ta’ Isabella d'Este fis-sensiela televiżiva Borgia (2011-2014).
Rush
Rush hija band Kanadiża li kella l-bidu tagħha tard fl-1969. It-tlett membri fundaturi kienu Geddy Lee (baxx), Alex Lifeson(kitarri) u John Rutsey(batterija). Wara xi ħames snin, John Rutsey beda jħoss il-pressjoni ta 'touring' meta kien diġà miżżewweġ, kif ukoll marda kronika li qajla kienet tħallilu wisq enerġija. B'hekk ġie deċiż li jħalli l-band, minfloku daħal wieħed mill-aktar batteristi bravi li qatt rat id-dinja, Neil Peart.
Fl-1974 Rush kienu diġà ħarġu 'album' bl-istess isem, u dan kiseb suċċess moderat, minħabba li kien ibbażat fuq stil ta movimenti tipiċi ta 'Heavy Blues.'
L-album tal-1980 'Permanent Waves' ippunta lir-Rush f'sitwazzjoni totalment differenti, meta rrejalizzaw li minkejja li sa dak iż-żmien kienu biegħu miljuni ta miljuni ta diski, qatt ma kien għad kellhom suċċess kbir fuq ir-radju. L-eqreb li kienet waslet kienet 'Closer to the Heart', minn 'Farewell to Kings'.
Minn 'Permanent Waves' ħarġet is-single 'Spirit of Radio' li fi żmien ġimgħa minn meta ġiet rilaxxata, telgħet fl-ewwel post fil klassifici Amerikani, u għada sal-llum magħrufa bħala 'Innu tar-Rock'.
'Waves' ġie segwit minn dak li hu probabbilment l-aktar album popolari u b'saħħtu tal-band. 'Moving Pictures' ħareġ fl-1982 u dritt sar tad-deheb fi żmien għaxart ijiem. Is-single 'Tom Sawyer' ġiet ivvutata l-aqwa diska fl-Amerika fl-1982, Neil Peart reġa rebaħ għat-tielet sena nfila 'Drummer of the year', Geddy Lee ġabar xi ħames premijijiet internazzjonali għal-ħila tiegħu fuq il-baxx, u Alex Lifeson rikonoxximent għax-xogħol tiegħu fuq il-kitarri. Moving Pictures rebaħ l-awards kollha li seta jirbaħ album...L-aħjar Album, L-aħjar Produzzjoni, Single, Artwork, Lirika...prattikament kollox.
'Power Windows' u 'Hold your Fire' kienu żewġ albums li komplew it-tradizzjoni ta kitarri u synthesizer li issa kienu issetiljaw sew fih il-grupp, però' mingħajr ħafna fanfarunati, dawn l-albums battew ftit mil-popolarita tal-grupp. Minkejja dan, 'Hold your Fire' kellu numru ta tracks ġmielu li huma verament popolari sal-llum, u għadhom jindaqqu live regolarment.
Il-kbir kienu għadu ġej però'. Fl-1993 Rush marru lura għat-twemmin oriġinali tagħhom, u ħarġu album progressiv għall aħħar u tqil sew. Dan kien 'Counterparts', album li minnu nbiegħu miljuni kbar ta kopji.
Wara pawsa ta xi tlett snin, Rush ħarġu bl-album 'Test for Echo', u kien hawnhekk li traġedja laqtet lil Neil Peart.
Fl-4 ta Lulju, l-unika bint ta Neil, Selena,ta dsatax il-sena, mietet meta nqalbet bil-karozza tagħha fuq Highway401 f'Ontario. Għaxar xhur wara traġedja oħra laqtet il Familja Peart, meta mietet Jacqueline Taylor, il-mara ta Neil Peart. Kienu ilhom miżżewġin 22 sena, u għalkemm hi mietet b'kanċer, Neil jibqa jinsisti li hi mietet b'qalb maqsuma.
Fl-2002 Peart iddeċieda li kien lest jerġa jingħaqad ma sħabu Alex u Gedddy. Pront bdiet il-kitba ta l-album il-ġdid tagħhom 'Vapor Trails'. Dan l-album ġie milqugħ bi gratitudni kbira mil-miljuni ta fans li kienu maħsuda b'dak li gara lil Peart.
Fl-2004, Rush ħarġu album ta 'covers' , jismu 'Feedback'. Dan kien għal skop filantropiku, u bħal kull album tar-Rush, inxtara ħafna. Ma dan l-album, il-grupp reġa beda jagħmel it-Tours fl-Ewropa, fosthom tletin kunċert fl-Ingilterra, fejn kull tejatru kien ippakjat u nies jixtru l-biljetti mill-idejn għal prezzijiet ersorbitanti.
L-2007 ra album ieħor mingħand dan it-Trio. 'Snakes and Arrows' huwa album tipiku progressiv minn dan il-grupp li paxxa tant nies bil-mużika Rock Progressiv tagħha.
Il-grupp issa ilu l-istess għal dawn l-aħħar 34 sena', u għadu jagħmel 'tours' madwar ix-xena internazzjonali kollha.
ISO 3166-1
Din hija lista ta' pajjiżi maħruġa mill-Organizzazzjoni Internazzjonali għall-Istandardizzazzjoni bil-kodiċi ISO 3166-1.
Ljubljana
Ljubljana hija l-belt kapitali tas-Slovenja. Din il-belt illum tgħodd 266 elf ruħ. Hija tinsab fuq ix-xmara Ljubljanica li tnixxi mill-qalba tal-belt.
L-arkitettura tixhed l-element Barokk kif ukoll l-iskola tal-Art Nouveau. Wieħed mill-aqwa arkitetti li ħalla impressjoni fuq il-belt hu Jože Plečnik,li sab il-bilanċ bejn il-Barokk Ruman u l-moviment Sezzjonalista Ġermaniż.
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Ljubljana ġiet invaduta mill-qawwiet faxxisti Taljani u wara min-nażisti Ġermaniżi, li dawwru l-belt bil-barbed wire.
Fl-antikità, kien hemm belt Rumana msejħa Emona fl-inħawi. Ljubljana stess issemmiet l-ewwel darba fl-ewwel nofs tas-seklu 12. Li tinsab fin-nofs ta' rotta kummerċjali bejn it-Tramuntana tal-Baħar Adrijatiku u r-reġjun tad-Danubju, kienet il-kapitali storika ta' Carniola, waħda mill-partijiet abitati mis-Sloveni tal-monarkija tal-Habsburg. Kien taħt il-ħakma tal-Habsburg mill-Medju Evu sa x-xoljiment tal-Imperu Awstro-Ungeriż fl-1918. Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, Ljubljana saret il-kapitali tar-Repubblika Soċjalista tas-Slovenja, parti mir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja. Il-belt żammet dan l-istatus sakemm is-Slovenja saret indipendenti fl-1991 u Ljubljana saret il-kapitali tal-istat iffurmat ġdid.
Isem
L-oriġini tal-isem Ljubljana mhix ċara. Fil-Medju Evu, kemm ix-xmara kif ukoll ir-raħal kienu magħrufa wkoll taħt l-isem Ġermaniż ta 'Laibach. Dan l-isem kien fl-użu uffiċjali bħala endonym sal-1918, u jibqa’ frekwenti bħala ezonimu Ġermaniż, kemm f’diskors komuni kif ukoll fl-użu uffiċjali. Il-belt tissejjaħ Ljubljana bit-Taljan u Labacum bil-Latin.
L-ewwel attestazzjoni tal-isem Ġermaniż hija mill-1144 u l-ewwel attestazzjoni tal-forma Slovena hija mill-1146. Il-forma Griega ta 'dan tal-aħħar, Λυπλιανές (Lyplianes), hija attestata f'sors tas-seklu 10, il-Ħajja ta' Gregentios, li tpoġġi hija fil-pajjiż tal-Avari fis-sitt seklu. Din il-parti tal-Ħajja hija bbażata fuq sors tat-Tramuntana Taljan miktub ftit wara l-konkwista tal-774.
Għall-biċċa l-kbira tal-istudjużi, problema kienet kif tgħaqqad l-ismijiet Sloveni u Ġermaniżi. L-oriġini tal-Ljub Slav - "tħobb, togħġob" ġiet argumentata fl-2007 bħala l-aktar probabbli mill-lingwista Tijmen Pronk, speċjalista fil-lingwistika komparattiva Indo-Ewropea u d-djalettoloġija Slovena, mill-Università ta 'Leiden. [21] Huwa appoġġja t-teżi li l-isem tax-xmara ġej minn dak tal-insedjament. Il-Lingwist Silvo Torkar, li jispeċjalizza fl-ismijiet personali u tal-postijiet tas-Sloven, argumenta li l-isem Ljubljana ġej minn Ljubija, l-isem oriġinali tax-xmara Ljubljanica li tgħaddi minnha, derivat mill-isem maskili Slavi Qadim Ljubovid, " dik b’dehra sabiħa”. L-isem Laibach, sostna, kien fil-fatt ibridu tal-Ġermaniż u tas-Sloven u ġej mill-istess isem personali.
Simbolu tad-dragun
Is-simbolu tal-belt huwa d-Dragun ta’ Ljubljana. Huwa mpinġi fuq it-torri tal-Kastell ta' Ljubljana fuq l-arma ta' Ljubljana u fuq il-Pont tad-Dragun madwar Ljubljanica (Zmajski l-aktar). Jirrappreżenta qawwa, kuraġġ u kobor.
Diversi spjegazzjonijiet jiddeskrivu l-oriġini tad-Dragun ta 'Ljubljana. Skont ħrafa Slava, il-qtil ta' Dragun jirrilaxxa l-ilmijiet u jiżgura l-fertilità tal-art, u l-leġġenda hija maħsuba li hija relatata mal-bassasja ta’ Ljubljana, iż-żona mimlija estensiva li perjodikament thedded lil Ljubljana bl-għargħar. Skont il-leġġenda Griega, l-Argonawti li rritornaw lejn id-dar wara li ħadu l-Golden Fleece sabu għadira kbira mdawra b’swass bejn il-bliet tal-lum ta’ Vrhnika u Ljubljana. Hemmhekk, Jason waqqa’ mostru. Dan il-mostru sar id-dragun, li llum jinsab preżenti fuq l-arma u l-bandiera tal-belt.
Storikament, huwa aktar kredibbli li d-dragun ġie adottat minn San Ġorġ, il-qaddis patrun tal-kappella tal-Kastell ta’ Ljubljana mibnija fis-seklu 15. Fil-leġġenda ta’ San Ġorġ, id-dragun jirrappreżenta l-paganiżmu tal-antenati tal-qedem sostitwit mill-Kristjaneżmu. Skont spjegazzjoni oħra, relatata mat-tieni, id-dragun kien oriġinarjament biss ornament fuq l-arma tal-belt. Fil-Barokk sar parti mill-arma, u fis-seklu 19 u speċjalment fl-20 qabeż it-torri u elementi oħra fl-importanza.
Preistorja
Madwar is-sena 2000 Q.K. C., is-swamp ta' Ljubljana ġie stabbilit minn nies li jgħixu f'abitazzjonijiet fuq stilts. L-abitazzjonijiet preistoriċi fuq stilts u l-eqdem rota tal-injam fid-dinja huma fost l-aktar sejbiet arkeoloġiċi notevoli fil-bassasa. Dawn l-abitanti tal-lagi baqgħu ħajjin bil-kaċċa, is-sajd, u l-agrikoltura primittiva. Biex iduru mal-swamps, użaw kenuri magħmula billi qatgħu ġewwa taz-zkuk tas-siġar. Il-fdalijiet arkeoloġiċi tagħha, li bħalissa jinsabu fil-Muniċipalità ta' Ig, ġew innominati Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO minn Ġunju 2011, fin-nomina komuni ta' sitt stati Alpini.
Aktar tard iż-żona baqgħet punt ta 'tranżitu, għal gruppi inklużi l-Illyrians, segwit minn nazzjon imħallat Ċelt-Illyrian imsejjaħ l-Ipydes, u mbagħad, fit-3 seklu QK. C., tribù Ċeltiku, it-Taurisci.
Antikità
Madwar is-sena 50 a. C., ir-Rumani bnew kamp militari li aktar tard sar qagħda permanenti msejħa Iulia Aemona. Dan il-forti mgħaqqad kien okkupat mil-Legio XV Apollinaris. Fl-452, inqerdet mill-Huni taħt Attila, u aktar tard mill-Ostrogoti u l-Lombardi. Emona kienet dar għal 5,000 sa 6,000 abitant u kellha rwol importanti matul il-battalji. Id-djar tal-briks miksija tagħhom, miżbugħin b’kuluri differenti, kienu konnessi ma’ sistema tad-drenaġġ.
Fis-6 seklu, l-antenati tas-Sloveni tbiegħdu. Fis-seklu 9, waqgħu taħt il-ħakma tal-Franki, filwaqt li esperjenzaw rejds frekwenti tal-Magyar. Ma tantx hu magħruf dwar iż-żona matul l-issetiljar tas-Slavi fil-perjodu bejn il-waqgħa ta’ Emona u l-Medju Evu Bikri.
Żmien medjevali
Il-folja tal-parċmina Nomina defunctorum (“Ismijiet tal-mejtin”), aktarx miktuba fit-tieni nofs tal-1161, isemmi n-nobbli Rodolfo de Tarcento, avukat tal-Patrijarkat ta’ Aquileia, li kien ta kanonku b’20 razzett biswit il-kastell. minn Ljubljana (castrum Leibach) sal-Patrijarkat. Skont it-tnaqqis tal-istoriku Peter Štih, dan ġara bejn l-1112 u l-1125, l-ewwel aċċenn għal Ljubljana.
Il-proprjetà inbidlet idejn diversi drabi sal-ewwel nofs tas-seklu 12. It-territorju fin-nofsinhar tas-Sava fejn żviluppat Ljubljana, gradwalment sar il-proprjetà tad-duki Carinthian tad-Dar ta 'Sponheim. L-insedjament urban beda fit-tieni nofs tas-seklu 12. Madwar l-1200, id-drittijiet tas-suq ingħataw lil Pjazza l-Qadima (Stari trg), li dak iż-żmien kienet waħda mit-tliet distretti oriġinali ta' Ljubljana. Iż-żewġ distretti l-oħra kienu żona msejħa "Belt" (Mesto), mibnija madwar il-predeċessur tal-Katidral attwali ta 'Ljubljana fuq naħa waħda tal-Ljubljanica .Xmara u Pjazza Ġdida (Novi trg) fuq in-naħa l-oħra. Il-Pont Franġiskan, predeċessur tal-Pont Triplu attwali, u l-Pont tal-Biċċiera għaqqad iż-żoni b’ħitan ma’ kostruzzjonijiet tal-injam. Ljubljana kisbet privileġġi tal-belt f'xi żmien bejn l-1220 u l-1243. Matul il-Medju Evu faqqgħu seba' nirien. L-artiġjani kienu organizzati fi gildi. Hemmhekk stabbilixxew il-Kavallieri Teuttoni, il-Franġiskani Konventwali u l-Franġiskani. Fl-1256, meta d-Duka Karintu Ulrich III ta’ Spanheim sar Mulej ta’ Carniola, il-kapitali provinċjali ġiet imċaqalqa minn Kamnik għal Ljubljana.
Fl-aħħar tas-snin 1270, Ljubljana ġiet maħkuma mir-Re Ottokar II tal-Boemja. Fl-1278, wara t-telfa ta’ Ottokar, sar, flimkien mal-bqija tal-Karniola, proprjetà ta’ Rudolf ta’ Habsburg. Ġiet amministrata mill-Konti ta' Gorizia mill-1279 sal-1335, meta saret il-kapitali ta' Karnjola. Imsemmi mill-ġdid Laibach, kien proprjetà tad-Dar tal-Habsburg sal-1797. Fl-1327, il-"Kwartier Lhudi" ta' Ljubljana, li issa baqa' biss "Triq tal-Lhud" (Židovska ulica)—kien stabbilit b'sinagoga u dam sa dak iż-żmien. L-Imperatur Massimiljan I fl-1515 ċeda għall-antisemitiżmu medjevali u keċċa lil-Lhud minn Ljubljana, li għalih talab ċertu ħlas mill-belt. Fl-1382, quddiem il-Knisja ta’ San Bartilmew f’Šiška, dak iż-żmien raħal fil-qrib, illum parti minn Ljubljana, ġie ffirmat trattat ta’ paċi bejn ir-Repubblika Venezjana u Leopoldu III ta’ Habsburg.
Moderna bikrija
Fis-seklu 15, Ljubljana kienet magħrufa għall-arti tagħha, partikolarment il-pittura u l-iskultura. Id-Djoċesi Kattolika tar-Rit Ruman ta' Ljubljana twaqqfet fl-1461 u l-Knisja ta' San Nikola saret il-katidral djoċesan. Wara t-terremot tal-Idrija tal-1511, il-belt reġgħet inbniet fl-istil Rinaxximentali u madwarha nbena ħajt ġdid. Il-bini tal-injam ġie pprojbit wara nar kbir fi Pjazza l-Ġdida fl-1524.
Fis-seklu 16, il-popolazzjoni ta' Ljubljana kienet tgħodd 5,000, li 70% minnhom kienu jitkellmu bl-Isloven bħala l-ewwel lingwa tagħhom, bil-biċċa l-kbira tal-bqija jitkellmu bil-Ġermaniż. L-ewwel skola sekondarja, librerija pubblika u stamperija fetħu fi Ljubljana. Ljubljana saret ċentru edukattiv importanti.
Fl-1597 waslu l-Ġiżwiti, segwiti fl-1606 mill-Kapuċċini, li fittxew li jeqirdu l-Protestantiżmu. 5% biss tar-residenti kollha ta’ Ljubljana dak iż-żmien kienu Kattoliċi, iżda eventwalment reġgħu Kattoliċizzaw il-belt. Il-Ġiżwiti organizzaw l-ewwel produzzjonijiet teatrali, ħeġġu l-iżvilupp tal-mużika Barokka, u waqqfu skejjel Kattoliċi. Fin-nofs u t-tieni nofs tas-seklu 17, periti barranin bnew u rrinovaw monasteri, knejjes, u palazzi u introduċew l-arkitettura Barokka. Fl-1702, l-Ursolini stabbilixxew fil-belt, u s-sena ta’ wara fetħu l-ewwel skola pubblika għall-bniet fl-Artijiet Sloveni.Ftit snin wara, beda l-bini tal-Knisja tal-Ursolini tat-Trinità Qaddisa. Fl-1779, iċ-Ċimiterju ta' San Kristofru ħa post iċ-Ċimiterju tal-Knisja ta' San Pietru bħala ċ-ċimiterju ewlieni ta' Ljubljana.
Tard modern
Mill-1809 sal-1813, matul l-"interlude Napoleoniku", Ljubljana (bħala Laybach) kienet il-kapitali tal-provinċji Illirji. Fl-1813, il-belt marret lura għall-Awstrija u mill-1815 sal-1849 kienet iċ-ċentru amministrattiv tar-Renju tal-Illyria fl-Imperu Awstrijak. Fl-1821, ospitat il-Kungress ta' Laibach, li stabbilixxa l-fruntieri politiċi Ewropej għal dak il-perjodu. L-ewwel ferrovija waslet fl-1849 minn Vjenna u fl-1857 il-linja ġiet estiża għal Trieste.
Fl-1895, Ljubljana, dak iż-żmien belt ta’ 31,000, sofriet terremot qawwi ta’ 6.1 Richter u 8-9 MCS. Madwar 10% tal-1,400 bini tagħha nqerdu, għalkemm id-diżgrazzji kienu ħfief. Matul ir-rikostruzzjoni sussegwenti, xi distretti reġgħu nbnew fl-istil tas-Seċessjoni ta' Vjenna. Id-dawl elettriku tat-toroq wasal fl-1898. Il-perjodu ta' rikostruzzjoni bejn l-1896 u l-1910 huwa magħruf bħala "Rinaxximent ta' Ljubljana" minħabba l-bidliet arkitettoniċi li ddefinixxew il-belt u r-riforma tal-amministrazzjoni urbana, is-saħħa, l-edukazzjoni u t-turiżmu. Ir-rikostruzzjoni u l-modernizzazzjoni rapida tal-belt tmexxiet mis-sindku Ivan Hribar.
Fl-1918, wara x-xoljiment tal-Awstrija-Ungerija, ir-reġjun ingħaqad mar-Renju tas-Serbi, Kroati u Sloveni. Fl-1929, Ljubljana saret il-kapitali ta' Drava Banovina, provinċja Jugoslava.
Fl-1941, matul it-Tieni Gwerra Dinjija, l-Italja Faxxista okkupat il-belt, u mbagħad fit-3 ta’ Mejju 1941, għamlet Lubiana l-kapitali tal-provinċja Taljana ta’ Ljubljana bl-ex ġenerali Jugoslav Leon Rupnik bħala sindku. Wara l-kapitulazzjoni Taljana, il-Ġermanja Nażista taħt il-Ġeneral SS Erwin Rösener u Friedrich Rainer ħadu l-kontroll fl-1943, iżda formalment il-belt baqgħet il-kapitali ta’ provinċja Taljana sad-9 ta’ Mejju 1945. F’Ljubljana, il-forzi tal-Assi stabbilixxew fortizzi u kmand. postijiet. ċentri ta’ organizzazzjonijiet Quisling, il-Milizja Voluntiera Anti-Komunista taħt l-Italja, u l-Gwardja Nazzjonali taħt il-kontroll Ġermaniż. Minn Frar 1942, il-belt kienet imdawra b'wajer imxewwek, aktar tard imsaħħaħ bil-bunkers, biex tiġi evitata l-kooperazzjoni bejn il-movimenti tar-reżistenza li joperaw ġewwa u barra l-ilqugħ. Mill-1985 'l hawn, it-traċċa tal-mafkar idur mal-belt fejn darba kien hemm dan iċ-ċint tal-ħadid. Ir-ritalji ta' wara l-gwerra mlew oqbra tal-massa.
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, Ljubljana saret il-kapitali tar-Repubblika Soċjalista tas-Slovenja, parti mir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja. Hija żammet dan l-istatus sal-indipendenza tas-Slovenja fl-1991.
Ġeografija
Il-belt tkopri 163.8 km 2 (63.2 sq mi). Hija tinsab fil-Baċir ta' Ljubljana fiċ-ċentru tas-Slovenja, bejn l-Alpi u l-Karst. Ljubljana tinsab madwar 320 km (200 mi) fin-nofsinhar ta' Munich, 477 km (296 mi) fil-lvant ta' Zurich, 250 km (160 mi) fil-lvant ta 'Venezja, 350 km (220 mi) fil-lbiċ ta' Vjenna, 124 km (77 mi) fil-punent ta' Zagreb u 400 km (250 mi) fil-Lbiċ ta' Budapest. Ljubljana kibret b'mod konsiderevoli f'dawn l-aħħar 40 sena, prinċipalment billi ngħaqdet ma' insedjamenti fil-qrib.
ġeoloġija
Il-belt testendi fuq pjanura alluvjali li tmur mill-era tal-Kwaternarju. Ir-reġjuni muntanjużi fil-qrib huma eqdem, li jmorru għall-Mesozoic (Triassic) jew Paleozoic. It-terremoti ripetutament qerdu lil Ljubljana, notevolment fl-1511 u fl-1895.
Topografija
Ljubljana għandha elevazzjoni ta' 295 m (968 pied). Iċ-ċentru tal-belt, li jinsab tul ix-xmara, jinsab f'298 m (978 pied). Il-Kastell ta' Ljubljana, li jinsab fuq l-Għolja tal-Kastell (Grajski grič) fin-nofsinhar taċ-ċentru tal-belt, huwa għoli 366 m (1,201 pied). L-ogħla punt fil-belt, imsejjaħ Grmada, jilħaq 676 m (2,218 pied), 3 m (9.8 pied) ogħla mill-quċċata fil-qrib tal-Muntanja Santa Marija (Šmarna gora), destinazzjoni popolari għall-mixi. Dawn jinsabu fin-naħa tat-tramuntana tal-belt.
Korpi tal-ilma
Il-mogħdijiet tal-ilma ewlenin f'Ljubljana huma x-xmajjar Ljubljanica, Sava, Gradaščica, Mali Graben, Iška u Iščica. Mid-distrett ta' Trnovo sad-distrett ta' Moste, madwar l-Għolja tal-Kastell, il-Ljubljanica tgħaddi parzjalment mill-kanal Gruber, mibni skont il-pjanijiet ta' Gabriel Gruber mill-1772 sal-1780. Tul il-fruntiera tal-lvant, jgħaddu x-xmajjar Ljubljanica, Sava u Kamnik Bistrica. flimkien. Il-konfluwenza hija l-iktar punt baxx f'Ljubljana, b'elevazzjoni ta' 261 m (856 pied).
Tul l-istorja tagħha, Ljubljana intlaqtet minn għargħar. L-aħħar waħda kienet fl-2010. Il-partijiet tan-Nofsinhar u tal-Punent tal-belt huma aktar esposti għall-għargħar mill-partijiet tat-Tramuntana. Il-kanal ta' Gruber naqqas parzjalment il-periklu ta' għargħar fil-bassas ta' Ljubljana, l-akbar swamp fis-Slovenja, fin-nofsinhar tal-belt.
Iż-żewġ għadajjar ewlenin f'Ljubljana huma l-għadira ta' Koseze fid-distrett ta' Šiška u l-għadira ta' Tivoli fin-naħa t'isfel tal-park tal-belt ta' Tivoli. Koseze Pond għandu speċi rari ta' pjanti u annimali u huwa post ta' ġbir u rikreazzjoni. Tivoli Pond hija għadira baxx b'volum żgħir li oriġinarjament kienet tintuża għat-tbaħħir u l-iskejzjar tas-silġ, iżda issa tintuża għas-sajd.
Klima
Il-klima ta' Ljubljana hija oċeanika (klassifikazzjoni tal-klima Köppen: Cfb), li jmissu ma' klima subtropikali umda (klassifikazzjoni tal-klima Köppen: Cfa), b'karatteristiċi kontinentali bħal sjuf sħan u xtiewi moderatament kesħin. Lulju u Awwissu huma l-aktar xhur sħan b'ogħla livelli ta' kuljum ġeneralment bejn 25 u 30 °C (77 u 86 °F), u Jannar huwa l-aktar xahar kiesaħ b'temperaturi l-aktar madwar 0 °C (32 °F). Il-belt tesperjenza 90 jum ta 'ġlata fis-sena u 11-il jum b'temperaturi ogħla minn 30 °C (86 °F). Il-preċipitazzjoni hija mqassma b'mod relattivament uniformi matul l-istaġuni, għalkemm ix-xitwa u r-rebbiegħa għandhom tendenza li jkunu kemmxejn aktar niexfa mis-sajf u l-ħarifa. Ix-xita annwali hija ta' madwar 1,400 mm (55 pulzieri), li tagħmel lil Ljubljana waħda mill-iktar bliet kapitali Ewropej imxarrbin. Il-maltempati bir-ragħad huma komuni minn Mejju sa Settembru u kultant jistgħu jkunu qawwija. Il-borra hija komuni minn Diċembru sa Frar; bħala medja, il-kopertura tas-silġ hija rreġistrata għal 48 jum fis-sena. Il-belt hija magħrufa għaċ-ċpar tagħha, li jidher bħala medja 64 jum fis-sena, prinċipalment fil-ħarifa u fix-xitwa.
Pajsaġġ urban
L-arkitettura tal-belt hija taħlita ta' stili. Bini kbir tfaċċa madwar il-limiti tal-belt, filwaqt li ċ-ċentru storiku ta’ Ljubljana għadu intatt. Xi wħud mill-eqdem arkitettura tmur lura għal żminijiet Rumani, filwaqt li ċ-ċentru ta 'Ljubljana kiseb il-kontorn tiegħu fil-Medju Evu. Wara t-terremot tal-1511, inbniet mill-ġdid fl-istil Barokk fuq mudelli Taljani, partikolarment dawk Venezjani.
Wara t-terremot tal-1895, reġa’ reġa’ nbena, din id-darba fl-istil tas-Seċessjoni ta’ Vjenna, flimkien mal-binjiet preċedenti ta’ stil Barokk li baqa’. Sezzjonijiet kbar li nbnew fil-perjodu ta’ bejn il-gwerra spiss jinkludu kuntatt personali mill-periti Jože Plečnik u Ivan Vurnik. Fit-tieni nofs tas-seklu 20, partijiet minn Ljubljana ġew iddisinjati mill-ġdid minn Edvard Ravnikar.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Ġeorġja jirrappreżenta lill-Ġeorġja fil-logħob tal-futbol internazzjonali tal-irġiel u hu kkontrollat mill-Federazzjoni tal-Futbol Ġeorġjana. L-ewwel logħba tal-Ġeorġja ntlagħbet fl-1990 fiż-żmien li l-pajjiż kien jifforma parti mill-Unjoni Sovjetika.
Ljubljana
Ċentrali
Il-pjazza ċentrali ta' Ljubljana hija Pjazza Prešeren (Prešernov trg), dar għall-Knisja Franġiskana tal-Lunzjata ( Frančiškanska cerkev ). Mibnija bejn l-1646 u l-1660 (wara l-kampnar), ħa post knisja Gotika eqdem. Joffri bażilika bi stil Barokk bi nava waħda u żewġ ringieli ta’ kappelli tal-ġenb. L-artal maġġur Barokk ġie esegwit mill-iskultur Taljan Francesco Robba. Ħafna mill-affreski oriġinali kienu mħassra minn xquq fis-saqaf ikkawżati mit-terremot ta’ Ljubljana fl-1895. L-affreski l-ġodda kienu miżbugħa mill-pittur impressionist Sloven Matej Sternen.
Il-Kastell ta' Ljubljana (Ljubljanski grad) huwa kastell medjevali b'elementi arkitettoniċi Rumani, Gotiċi u Rinaxximentali, li jinsab fuq il-quċċata tal-Għolja tal-Kastell, li tagħti ħarsa lejn iċ-ċentru tal-belt. Iż-żona ta' madwar il-kastell ilha abitata kontinwament mill-1200 QK. Il-kastell inbena fis-seklu 12 u kien ir-residenza tal-margravi, aktar tard duki ta’ Karnjola. It-torri tal-ħarsa tiegħu jmur mill-1848; kien immexxi minn gwardjan li d-dmir tiegħu kien li jispara kanuni li jħabbar nar jew viżitaturi jew avvenimenti importanti, funzjoni li l-kastell għadu jżomm. Jisiru wkoll avvenimenti kulturali u tiġijiet. Fl-2006, funikular għaqqad iċ-ċentru tal-belt mal-kastell.
City Hall (Mestna hiša, Magistrat), li tinsab fuq il-Pjazza tal-Belt, hija s-sede tal-gvern tal-belt. Il-bini Gotiku oriġinali tlesta fl-1484. Bejn l-1717 u l-1719, il-bini għadda minn rinnovazzjoni Barokka ta’ ispirazzjoni Venezjana mill-perit Gregor Maček Sr. Ħdejn il-muniċipju, fuq il-pjazza tal-belt, tinsab replika tal-funtana barokka Robba. L-oriġinal ġie mċaqlaq għall-Gallerija Nazzjonali fl-2006. Il-funtana hija mżejna b'obelisk; fis-sieq hemm tliet figuri ta’ l-irħam abjad li jissimbolizzaw it-tliet xmajjar ewlenin tal-Karniola. Huwa xogħol Francesco Robba, li ddisinja statwi Barokk ieħor hemmhekk.
Il-Katidral ta' Ljubljana (ljubljanska stolnica), jew il-Katidral ta' San Nikola (stolnica sv. Nikolaja), iservi l-Arċidjoċesi ta' Ljubljana. Faċilment identifikabbli mill-koppla ħadra u t-torrijiet tewmin tagħha, tinsab fuq Pjazza Cyril u Metodju (Ciril-Metodov trg, imsemmija wara l-Qaddisin Ċirillu u Metodju). Id-djoċesi nħolqot fl-1461. Bejn l-1701 u l-1706, il-perit Ġiżwita Andrea Pozzo iddisinja l-knisja Barokka b’żewġ kappelli tal-ġenb f’għamla ta’ salib Latin. Il-koppla nbniet fiċ-ċentru fl-1841. L-intern huwa mżejjen b’affreski Barokk miżbugħa minn Giulio Quaglio bejn l-1703-1706 u l-1721-1723.
Nebotičnik (pronunzjata [nɛbɔtiːtʃniːk], "Skyscraper") hija bini ta' tlettax-il sular li jogħla għal għoli ta' 70.35 m (231 pied). Tgħaqqad elementi ta 'arkitettura neoklassika u art deco. Predominantment post tan-negozju, Nebotičnik djar ħwienet fil-pjan terran u l-ewwel sular, u l-uffiċċji jinsabu fuq sulari tnejn sal-ħamsa. Is-sitt sad-disa' sular huma residenzi privati. It-tliet sulari ta’ fuq fihom kafetterija, bar u gverta ta’ osservazzjoni. Ġiet iddisinjata mill-perit Sloven Vladimir Šubic. Il-bini fetaħ fil-21 ta' Frar, 1933. Darba kien l-ogħla bini residenzjali fl-Ewropa.