cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dante Alighieri
Fjorentin attiv
Temm b'suċċess għadd kbir ta' missjonijiet politiċi u nħatar prijur ta' Firenze fl-1300, jiġifieri sar wieħed mill-maġistrati supremi tal-eżekuttiv. Imma l-Gwelfi, li kienu jiddominaw Firenze kienu maqsumin f'żewġ partiti: isSuwed, favur il-politika papali ta' Bonifazju VIII, u l-Bojod, li riedu iżjed awtonomija għall-belt. Fl-1300, il-papa Bonifazju VIII ried li l-komuni Toskani jkunu taħt il-ħakma imperjali ta' Ruma. Minn dak il-mument, Dante sar iżomm bil-qawwa man-naħa tal-Gwelfi bojjod, jiġifieri kontra l-indħil tal-papa. F'Ottubru tal-1301, bħala membru tal-Kunsill tal-mija, mar Ruma biex jipprova għall-aħħar darba biex issir konċiljazzjoni. Sadattant, Charles de Valois (1270-1325), jirrapreżenta 'l-papa, mar Firenze u ħataf il-belt bl-għajnuna tal-Gwelfi suwed trijunfanti. Bdew l-akkużi u s-sentenzi. Dante sar jaf fi triqtu lura li kien ikkundannat għal qliegħ illiċtu u insubordinazzjoni lejn il-papa u Charles de Valois. Irrifjuta li jidher quddiem il-qorti. Sentenza oħra li ħarġet fl-10 ta' Marzu 1302 mill-podestà Cante Gabrielli ta' Gubbio, ikkundannatu għall-ħruq. Ġidu kollu ġie kkonfiskat u hu ġie eżiljat ma' Gwelfi bojod oħra u qatt ma mar lura Firenze iżjed.
Stojċiżmu
L-etika u l-virtù Stojka
Ispirati minn Sokrate, l-Istojċi kienu jsostnu li d-dieqa u l-ħażen huma riżultat tal-injuranza tal-bniedem fejn tidħol ir-raġuni fin-natura. Meta wieħed ikun kattiv, ikun hekk għaliex ma jkunx konxju mir-raġuni universali tiegħu stess, li twassal għall-ġentilezza. Is-soluzzjoni għall-ħażen u d-dieq allura hi l-prattika tal-filosofija Stojka - li wieħed jeżamina l-ġudizzji u l-attitudni tiegħu stess u jiddetermina fejn dawn jitbiegħdu mir-raġuni universali tan-natura.
Dante Alighieri
Eżilju prolifiku
200px|thumb|left|L-Infern ta' Dante spira ħafa xbihat (din t'hawn hi ta' Giovanni Stradano). 180px|thumb|right|Mappa tad-daħla u d-disa' ċrieki tal-infern. Stampa ta' de Giovanni Stradano.
Fil-bidu tal-eżilju, Dante kien jaħseb biex jassedja l-belt, flimkien ma' Gwelfi u Gibellini eżiljati oħra. Imma malajr abbandunah dan il-ħsieb u beda jiġri minn belt għal belt, jiġġieled kontra l-miżerja u jfittex il-protezzjoni fil-qortijiet tal-Italja ta' fuq: Forlì, Verona, Siena u għal darba oħra Arezzo. Għadda xi żmien Pariġi fejn kien jattendi l-università u fl-aħħar spiċċa Ravenna għand Guido de Polenta, fejn miet bil-malarja fil-lejl tat-13 jew l-14 ta' Settembru 1321, wara li kien ipprova għal xejn imur lura pajjiżu.
Stojċiżmu
L-etika u l-virtù Stojka
L-Istojċi kienu jaċċettaw li għaref jagħmel suwiċidju, f'ċirkostanzi li jistgħu ma jħalluhx jgħix ħajja virtwuża. Plutarku sostna li kieku Kato aċċetta li jgħix taħt tirannija, allura kien ikun qed jikkomprometti l-awto-konsistenza (constantia) bħala Stojku u kien jitlef mil-libertà li jagħmel għażliet morali onorevoli. Is-suwiċidju jista' jiġi ġustifikat jekk wieħed jaqa' vittma ta' uġiegħ jew mard serju; jekk mhux għal dawn, is-suwiċidju jiġi kkunsidrat bħala ċ-ċaħda tad-dmir soċjali li wieħed għandu.
Dante Alighieri
De vulgari eloquentia
Is-snin tal-eżilju kienu għal Dante perjodu ta' attività intellettwali sfieqa. Fl-1303, ikkonċentra fuq il-kwistjoni tal-lingwa vulgari u kiteb fuqha trattat bil-Latin: De vulgari eloquentia. L-ewwel ktieb kien iddedikat għal-bidu tal-ilsna, u wara għall-analisi tad-djaletti differenti Taljani. Dante wasal għall-konklużjoni li l-ebda lingwa vulgari m'hi aħjar minn oħra. Għalhekk kien jittama li titwaqqaf lingwa vulgari waħda li setgħet tinfirex mal-peniżola Taljana kollha. Fit-tieni ktieb, Dante wera li lingwa vulgari imma kkurata tista' tintuża għas-suġgetti l-iżjed nobbli, u tista' tiġi applikata fl-istil traġiku.
Stojċiżmu
Id-duttrina tal-"affarijiet indifferenti"
F'termini filosofiċi, affarijiet li huma indifferenti ma jaqgħux taħt it-tħaddim tal-liġi morali, jiġifieri m'għandhomx it-tendenza li jew jippromwovu, jew itellfu, għan morali. Azzjonijiet li la huma meħtieġa u l-anqas ipprojbiti mil-liġi morali, jew li ma jaffettwawx il-moralità, jissejħu moralment indifferenti. Id-duttrina tal-affarijiet indifferenti (ἀδιάφορα, adjafora) kellha l-bidu taggħa fl-iskola Stojka bħala konsegwenza tal-oppożizzjoni dijametrika tagħha tal-virtù u l-vizzju. B'riżultat ta' din id-dikotomija, numru kbir ta' oġġetti tħallew bla ma ġew assenjati u allura tqiesu indifferenti.
Dante Alighieri
Il Convivio
Deher li fl-1305 Dante waqaf mill-kitba ta' De vulgari eloquentia mingħajr ma' lestiha, meta kien kiteb biss żewġ kotba mill-erbgħa li kienu ppjanati fil-bidu. Issa beda jipprattika l-ideat tiegħu billi tefa' ruħu fuq ix-xogħol monumentali tiegħu bid-djalett Toskan: Il Convivio. Fih is-suġġetti li s-soltu kienu jiġu ttrattati bil-Latin bħal: il-ġerarkiji tal-anġli, it-tifħir tal-filosofija u x-xjenza bħala t-triq għall-iżvilupp tal-bniedem, l-eżaltazzjoni tan-nobbiltà bħala valur intellettwali u morali li jikseb l-individwu, etc. Qisu Dante ħa f'idejh il-missjoni li jiftaħ il-bibien tal-kultura u tax-xjenzi antiki u kontemporanji għal numru ikbar. Barra minn hekk, ċerti passaġġi tal-Convivio għandhom l-għan li jiddefendu l-awtur mill-akkużi miġjubin kontra tiegħu. Jgħid fuq l-imrar li kellu f'qalbu minħabba li tkeċċa minn Firenze, belt twelidu li rabbietu fi ħdanha qabel tefgħetu 'l barra. Il Convivio fil-bidu kellu jkun fih ħmistax-il trattat, imma l-ewwel erbgħa biss inkitbu.
Stojċiżmu
Id-duttrina tal-"affarijiet indifferenti"
Eventwalment, ġew żviluppati tliet sub-klassijiet t'"affarijiet indifferenti":
Dante Alighieri
De Monarchia
Dante reġa' dar għal-Latin biex jesprimi l-opinjonijiet politiċi tiegħu fit-trattat De Monarchia, miktub bejn l-1313 u l-1318. Forsi kienet il-mewt ta' Neriku VII fl-1313 li tagħtu l-idea li jikteb trattat ġdid. In fatti, mal-mewt tar-re għebet għal kollox kull tama li Dante xi jum jara l-awtorità imperjali terġa’ taħkem il-peniżola, għad-dannu tal-ħakma tal-papa. Fl-ewwel ktieb tat-trattat, Dante jfaħħar il-monarkija universali bħala sistema politika ideali biex tiggarantixxi l-paċi u, hekk l-hena tal-bnedmin. It-tieni ktieb jipprova juri li hu l-poplu Ruman li għandu jkollu l-awtorità suprema, għax hu bid-dritt l-eredi tal-Imperu Ruman, jiġifieri skont ir-rieda t'Alla, u mhux biss bil-forza. Fl-aħħar, it-tielet u l-aħħar ktieb jittratta r-relazzjonijiet bejn l-imperatur u l-papa, l-awtorità tat-tnejn ġejja minn Alla, imma kull wieħed għandu jeżerċitaha fil-qasam proprju tiegħu: il-qasam spiritwali għall-papa u l-qasam temporali għall-imperatur. It-trattat kien meqjus bħala eretiku u mqiegħed fuq l-indiċi tal-kotba projbiti fejn baqa' sal-1881.
Dante x'aktarx kien ukoll l-awtur ta' Quaestio de aqua et terra, trattat qasir li jipprova juri li l-isferi tal-ilma u tal-art m'humiex konċentriċi.
Barra mit-trattati, wiritna żewġ egloġi bil-Latin mibnija fuq il-manjiera ta' Virġilju li minn żogħżitu kien jammira bil-qalb. Dawn kienu risposti ndirizzati lil Giovanni del Virgilio li kien jgħallem ir-retorika fl-università ta' Bolonja u kien iċanfar lil Dante talli kien kiteb il-Kummiedja Divina bit-Toskan minflok bil-Latin.
Stojċiżmu
Eżerċizzju spiritwali
right|thumb|[[Marku Awrelju, l-imperatur Stojku]] Il-filosofija, għall-Istojku, m'hijiex biss ġabra ta' twemmin jew tisħiq etiku, iżda mod ta' ħajja li jinvolvi prattika kostanti u taħriġ (jew askesis, ara Axetiċiżmu). Il-prattiċi filosofiċi u spiritwali Stojċi kienu jinkludu l-Loġika, id-djalogu Sokratiku u l-awto-djalogu, il-kontemplazzjoni dwar il-mewt, it-taħriġ tal-attenzjoni biex tibqa' fil-mument preżenti (simili għal xi forom ta' meidtazzjoni fil-Lvant), rifflessjoni ta' kuljum dwar problemi ta' kuljum u s-soluzzjoni possibbli, hypomnemata, eċċ. Il-filosofija għall-Istojku hi proċess attiv ta' prattika u tifkir kontinwu.
Dante Alighieri
Esperiment poetiku oriġinali
Il-kollezzjoni ta' Le Rime li tiġbor fiha 54 biċċa hija tassew xogħol ta' sperimentazzjoni poetika. Minkejja li l-ġabra u l-organizzazzjoni ta' dawn il-kitbiet saru wara Dante, x'aktarx li hu kien l-awtur tal-parti l-kbira tal-poeżiji. Fost dawn il-kitbiet sperimentali, insibu r-rime petrose li tiġbor fiha żewġ għanjiet li jiddeskrivu ritratt ta' mara b'qalb tal-blat li ma jistgħux ma tjfakkruniex fil-poeżiji tal-trovaturi Provenzali.
Il-kapulavur ta' ħajtu
200px|thumb|right|Dante u [[Virġilju jżuru l-Infern, pittura ta' William Bouguereau]]
Stojċiżmu
Eżerċizzju spiritwali
Fil-Meditazzjonijiet tiegħu, Marku Awrelju fisser numru ta' prattiċi ta' dan it-tip. Pereżempju fl-ewwel parti tat-tieni ktieb jikteb:
Dante Alighieri
Il-kapulavur ta' ħajtu
Dante beda jikteb il-Kummiedja Divina mill-1306 u x'aktarx baqa' sejjer biha sa mewtu. Ix-xogħol fil-bidu kellu sempliċiment l-isem Commedia, imma wara, il-kummentaturi ewlenin tal-ktieb żiedu l-aġġettiv divina. Ix-xogħol jirrakkonta vjaġġ immaġinarju ta' narratur li jsib ruħu f'daqqa waħda ġo foresta mudlama. Hemm, jiltaqa' ma' Virġilju li jistiednu jidħol ġod-dinja ta' lil hemm. Dante jsegwiħ u jibda' d-dawra tiegħu b'żjara lill-infern u wara lill-purgatorju u fl-aħħar lill-ġenna. Il-vjaġġ sħiħ lil Dante ħadlu l-ġimgħa mqaddsa kollha tas-sena 1300. Immexxi minn Virġilju, niżel id-disa' ċrieki tal-infern, imbagħad tela' s-seba' terrazzi tal-purgatorju sal-ġenna tal-art u fl-aħħar tela' fid-disa' sferi konċentriċi tal-ġenna. Virġilju qdieh bħala gwida sal-bieb tal-ġenna, imma ma setax jidħol ġewwa miegħu għax billi kien twieled qabel il-miġja ta' Kristu, ma setagħx jibbenefika mill-Passjoni tiegħu. Għalhekk kienet Beatrice li ħaditu f'idejha u mexxiet 'l Dante fl-Empirew. Fetħet il-bieb tas-salvazzjoni, imbagħad San Bernard iggwida r-rakkontatur fil-Warda tal-Qaddisin sal-viżjoni suprema.
Stojċiżmu
Eżerċizzju spiritwali
"Kull għodwa tenn lilek innifsek: illum ser niltaqa' ma nies ingrati, vjolenti, tradituri, għajjurin, egoisti. Dawn huma hekk minħabba nuqqas t'għarfien ta' x'inhu verament tajjeb u ħażin... la jista' ħadd minnhom iweġġani, għaliex ħadd m'hu ħa jdaħħalni fil-ħażen, u l-anqas ma nista' ninkorla ma' sħabi jew nobgħodhom; għaliex aħna ġejna fid-dinja biex naħdmu filmkien..."
Dante Alighieri
Il-kapulavur ta' ħajtu
Ir-rakkont miktub fl-ewwel persuna, hu vjaġġ tassew innovattiv. Matulu, Dante jiltaqa' ma' xi mitt personalità, mill-figuri kbar mitiċi tal-antikità bħall-filosfi sal-personalitajiet lokali kontemporanji ta' Dante. Dan ix-xogħol monumentali nistgħu naqrawh f'bosta manjieri differenti, hu fl-istess ħin rakkont tal-vjaġġ personali ta' Dante, manwal teoloġiku nisrani li jiddeskrivi d-dinja ta' lil hemm, rumanz ta' valur etiku u morali u wkoll riflessjoni fuq it-tfittxija għas-salvazzjoni eterna. Parti mill-ġenju ta' Dante kien f'li kien jaf iħallat il-postijiet immaġinarji ma' esperjenzi konkreti. Minkejja li l-azzjoni ssir f'univers totalment metafiżiku, Dante kien jaf jiddeskrivi dawn l-imkejjen b'mod iddettaljat u jagħnihom b'ħafna realiżmu waqt li għammarhom b'dawn il-figuri kollha famużi u m'humiex. Fl-aħħar ta' vjaġġ għani imma iebes, is-salvazzjoni mogħtija lin-narratur hu messaġġ ta' tama għall-umanità kollha: il-wegħda tas-salvazzjoni għal kulħadd.
Stojċiżmu
Eżerċizzju spiritwali
Qabel Awrelju, Epittetu fid-"Diskorsi" iddintingwa bejn tliet topoi: il-ġudizzju, ix-xewqa u l-inklinazzjoni. Skont il-filosfu Franċiż Pierre Hadot, Epittetu jidentifika dawk it-tliet atti mal-loġika, il-fiżika u l-etika rispettivament. Hadotjikteb li fil-Meditazzjonijiet "kull massima tiżviluppa waħda minn dawn it-topoi karatteristiċi, jew tnejn minnhom, jew tlieta."
Dante Alighieri
Dante fil-kultura moderna
I|l-ħajja u x-xogħol ta' Dante kellhom influwenza determinanti fuq it-tiswir tal-identità Taljana u b’mod ġenerali fuq il-kultura moderna. Hemm għadd kbir ta' kittieba u intellettwali li użaw u jkomplu jużaw il-Kummiedja u x-xogħlijiet l-oħra Danteski bħala għajn ta' ispirazzjoni tematika, lingwistika u espressiva. Hawn nagħtu ftit minhom.
Letteratura Taljana tas-seklu 20:
Stojċiżmu
Il-filosofija soċjali
Karatteristika distinta tal-Istojċiżmu hu l-kożmopolitaniżmu tagħha: Il-bnedmin kollha huma manifestazzjonijiet tal-ispirtu waħdieni tal-univers u jridu jgħixu f'imħabba fraterna u jkunu lesti jgħidu lil xulxin. Fid-Diskorsi tiegħu, Epittetu jikkummenta dwar ir-relazzjoni tal-bniedem mad-dinja u jgħid li "kull bniedem huwa l-ewwel u qabel kollox ċittadin tal-unità tiegħu stess; iżda huwa wkoll ċittadin ta' belt kbira ta' allat u bnedmin oħra, u li l-politika tagħha hi kopja ta' dik tiegħu." Dan is-sentiment jirrifletti dak ta' Djoġene ta' Sinope, li qal, "Jien la jien ċittadin ta' Ateni u l-anqas ta' Korintja, iżda ċittadin tad-dinja."
Dante Alighieri
Dante fil-kultura moderna
Letteratura dinjija tas-seklu 20:
Stojċiżmu
Il-filosofija soċjali
L-Istojċi kienu jsostnu li d-differenzi esterni, bħall-grad u l-flus, m'huma t'ebda importanza f'relazzjonijiet soċjali, għall-kuntrarju ta' fraternità bejn l-umanità u ugwaljanza bejn il-bnedmin kollha.
Dante Alighieri
Dante fil-kultura moderna
Fl-aħħar tad-dawra f'dinjiet abitati minn persunaġġi kbar tal-leġenda u tal-poeżija, it-tifel li temm il-vjaġġ "ħass weraq friski fuq ġbinu. Xi ħadd kien inkurunah."
Stojċiżmu
Il-filosofija soċjali
Punt ieħor partikolari kienet il-ħeġġa għall-ħniena lejn l-iskjavi. Seneka kien iħeġġeġ, "Ftakar li dak li inti ssejjaħ l-iskjav tiegħek ħareġ mill-istess zokk, huwa mżiegħel mill-istess sema tiegħek, u bl-istess mod tiegħek jieħu n-nifs, jgħix, u jmut."
L-Istojċiżmu u l-Kristjaneżmu
L-ikbar differenza bejn iż-żewġ filosofiji hu l-panteiżmu tal-Istojċiżmu, fejn Alla qatt m'hu kompletament tranxendenti imma dejjem immanenti. Alla bħala entita ħallieqa huwa personalizzat fil-ħsieb Nisrani, iżda l-Istojċiżmu jwaħħad lil Alla mas-sħuħija tal-univers; l-idea stojka li l-kewn kollu huwa korporju kienet fundamentalment kuntrarja għall-Kristjaneżmu. Barra minn hekk, l-Istojċiżmu, bil-maqlub tal-Kristjaneżmu, ma jistipula la bidu u l-anqas għall-univers, u l-anqas ma jsostni li l-individwu jibqa' ħaj wara l-mewt.
Aktar tard, l-Istojċiżmu kien meqjus mid-Dutturi tal-Knisja bħala 'filosofija pagana', iżda minkejja dan, uħud mill-kunċetti filosofiċi ewlenin tal-Istojċiżmu kienu użati minn kittieba bikrin Insara. Xi eżempji: "logos", "virtù", "Spirtu", u "kuxjenza". Iżda x-xebħ imur lil hinn mit-terminoloġija komuni. Kemm l-Istojċiżmu kif ukoll il-Kristjaneżmu jsostnu ħelsien ġewwieni meta ffaċċati bid-dinja esterna, twemmin fi fratellanza bejn il-bniedem u n-Natura (jew Alla, imsejjaħ pneuma mill-Istojċi), u sens ta' ħżunija ġewwiena -- jew "ħażen persistenti" -- fil-bniedem kif ukoll il-futilità u t-temporanjetà tal-passjonijiet u l-attakkamenti materjali. It-tnejn inkoraġġew Ascesis tal-passjoni u l-emozzjonijiet inferjuri (bħar-regħba, l-għira u r-rabja) sabiex il-possibilitajiet iktar għoljin tal-umanità ta' dak li jkun ikunu jistgħu jitqajmu u jiġu żviluppati.
Użu modern
Il-kelma "stojku" spiss tfisser xi ħadd indifferenti għall-uġiegħ, għall-pjaċir, għan-niket, jew għall-ferħ. L-użu modern għal "persuni li ma jurux x'qed iħossu u li jsofru bil-paċenzja" kien użat għall-ewwel darba bħala nom fl-1579, u fl-1596 bħala aġġettiv. B'kuntrast mat-terminu "epikurju", l-artiklu fl-iStanford Encyclopedia of Philosophy's jgħid li "s-sens tal-aġġettiv Ingliż 'stoical' m'huwhiex kompletament qarrieqi dwar l-oriġini filosofiċi tiegħu".
Kwotazzjonijiet Stojċi
Dawn huma xi kwotazzjonijiet minn filosfi Stojċi ewlenin, magħżulin biex juru twemmin komuni tal-Istojċi:
Epittetu:
Seneka ż-Żgħir:
Pika ta' Glover
Il-Pika ta' Glover (Ochotona gloveri) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha u tinsab fl-Asja.
Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-muntanji li hu magħmul minn 13-il speċi u miġburin fis-sottoġeneru Conothoa.
Il-Pika ta' Glover qiegħda klassifikata mil-"IUCN Red List of Threatened Species" bħala speċi bil-popolazzjonijiet mifruxin, stabili u mhumiex jonqsu. B'hekk din qiegħda mniżżla fi stat ta' "L-inqas ħsieb" ("Least Concern").
Distribuzzjoni
Din hija speċi endemika taċ-Ċina mifruxa ma' 3 territorji jew provinċi li huma Qinghai, Sichuan u Yunnan.
Fertilizzazzjoni ''in vitro''
Fertilizzazzjoni In Vitro (IVF)
Storja
Fil-25 ta' Lulju 1978 f'Oldham, l-Ingilterra, twieldet tarbija tifla, li kien jisimha Louise Joy Brown. Din kienet l-ewwel tarbija li kienet iġġenerata ġo tubu tal-ħġieġ f'laboratorju permezz ta' proċess imsejjaħ IVF – li bl-Ingliż tfisser 'in vitro fertilization' (bil-Malti, fertilizzazzjoni fil-ħġieġ). Permezz ta' dan il-proċess, bajda tittieħed mill-għanqud tal-bajd tal-omm u tingħaqad ma' sperma tal-missier ġo dixx tal-ħġieġ ġo laboratorju. Jumejn u nofs wara, meta ċ-ċelloli tal-bajd jibdew jimmultiplikaw sa tmien ċelloli, dawn jiġu mqiegħda fl-utru tal-omm biex ikomplu jiżviluppaw b'mod naturali.
L-IVF fetaħ bieb magħruf bħala ART jew 'Assisted Reproduction Technology' - teknoloġija għar-riproduzzjoni megħjuna, li tinkludi kull tip ta' kura għall-infertilità li fiha kemm il-bajda u kemm l-isperma jkunu mwassla ma' xulxin b'mod mhux naturali.
Illum, kważi 30 sena wara li twieldet Louise, ir-riċerka sawret ammont ta' mediċini u proċeduri teknoloġiċi li bidlu drastikament il-kura għall-infertilità (li se nsemmu aktar 'l isfel f'dan l-artiklu). Dawn l-iskoperti wasslu għal żieda kbira ta' tfal li twieldu bis-saħħa tal-ART. Sal-1999, fl-Amerka biss huwa kkalkolat li twieldu mat-30,000 tarbija b'dan il-mod u madwar 100,000 jitwieldu madwar id-dinja fis-sena, riżultat tal-kura bil-IVF. Huwa stmat li mill-1978 twieldu madwar 1.5 miljun tarbija madwar id-dinja kollha b'dan il-metodu.
Għalkemm il-procedura tqum xi ftit tal-flus mhux ħażin, tista' ssir f'ċentri speċjalizzati madwar id-dinja. Sfortunatament, din il-procedura, li tista' wkoll issir hawn Malta, għadha ma ssirx fl-isptar tal-Gvern u jekk koppja trid tagħmilha, trid tħallas minn butha anke viċin id-€9,300.
Il-metodi
L-ewwel metodu li jaqa' taħt din il-kategorija huwa l-inseminazzjoni artifiċjali. F'din il-proċedura, l-isperma tkun introdotta fil-partijiet riproduttivi tal-omm permezz ta' siringa u mhux bil-mezzi naturali ta' mħabba bejn il-koppja. L-idea hija li l-isperma tissupera xi barriera li jista' jkun hemm għaliha biex tidhol fl-utru u tiffertilizza l-bajda.
Metodu ieħor huwa dak li nsejħulu l-GIFT, jew il-'Gamete Intrafallopian Transfer'. Din il-proċedura tinvolvi t-tneħħija tal-bajda mill-għanqud ta' bajd tal-omm u din tiġi mlaqqgħa mal-isperma. Permezz tal-użu tal-laparoskopju – strument li naraw iż-żaqq bla qsim – dawn jitpoġġew fit-tubi tal-utru bit-tama li l-bajd ikun iffertilizzat u wara jinżel fl-utru u jiġġenera tarbija hemmhekk.
L-ICSI, jew 'Intracytoplasmic Sperm Injection', hija proċedura fejn l-isperma tkun injettata direttament (u mhux mħollija tidħol bis-saħħa tagħha nfisha biss) fil-bajda. Dan il-metodu jintuża meta l-isperma, għal xi raġuni jew oħra, ma tkunx irnexxielha tidħol fil-bajda bis-saħħa tagħha nfisha.
L-IVF – jew 'In Vitro Fertilization' ilaqqa' l-bajda mal-isperma barra l-mara, fil-laboratorju, f'dixx tal-ħġieġ, bl-għajnuna ta' ċerti sustanzi li jżommu kemm lill-bajda kif ukoll lill-isperma ħajjin. L-embriju (it-tarbija fl-ewwel ġranet tagħha), jitpoġġa fl-utru tal-omm mill-passaġġi naturali tagħha. Fl-aħħar insibu ż-żift, jew 'zygote nutra-faleopian transfer', fejn il-bajd jinġabar mill-għenuq tal-bajd tal-omm u jkunu ffertilizzati barra minnha. Wara, il-bajd fertilizzat jitpoġġa fit-tubi tal-laparaskopju minn toqba zgħira fiż-żokra.
Riskji
Wieħed minn dawn ir-riskji huma t-tqala multipla jew ta' aktar minn żewġt itrabi. Dan jiddependi minn kemm tpoġġew bajd ffertilizzat (fil-każi tal-IVF), jew kemm irnexxielhom jiffertilizzaw (fil-każi l-oħra). Naturalment, f'dawn il-każi jkun hemm aktar ċans ta' korriment, twelid qabel iż-żmien, trabi ta' piż minuri jew xi forma ta' diżabilità permanenti. Jista' jkun hemm aktar difetti tat-twelid bħal difetti fil-qalb u l-kliewi, ix-xufftejn u s-saqaf tal-ħalq maqsum, u t-testikoli fis-subien jistgħu jibqgħu 'l fuq. Dan jiġri ta' spiss fl-IVF.
Komplikazzjonijiet għall-omm, minbarra dawk normali tat-tqala, jistgħu jiġu minħabba l-użu ta' ormoni artifiċjali jew minħabba tqala ta' aktar minn tarbija waħda. Fl-aħħar, insibu li f'ċentri fejn dawn il-proċeduri jsiru bl-eluf, mhux l-ewwel darba li jkun hemm żbalji ġenwini fejn tintuża sperma ta' raġel ieħor minflok tal-missier bioloġiku, jew bajda li mhijiex tal-omm, jew bajd fertili minn koppji oħra.
Dawn il-metodi saru tant popolari minħabba diversi fatturi. Fost dawn il-fatturi nsibu l-koppji bla tfal li jkunu lesti jagħmlu minn kollox sabiex ikollhom it-tfal, meta hemm iċ-ċans, fejn qabel it-tama tagħhom kienet li jaddottaw, jekk ikun hemm minn fejn. Minbarra hekk, din il-proċedura tagħti l-possibilità lil dawk in-nisa li minħabba karriera jew għal xi raġuni oħra, ikunu jridu jipposponu t-tqala f'data 'l bogħod minn dik li ġiet deċiża qabel.
Kharkiv
Kharkiv (IPA: [ˈxɑrkiu̯], magħrufa wkoll bħala Kharkov (IPA: [ˈxarʲkəf]), hija t-tieni l-akbar belt u muniċipalità fl-Ukrajna. Tinsab fil-grigal tal-pajjiż u hija l-akbar belt tar-reġjun storiku ta ' Sloboda Ukraina. Kharkiv huwa ċ-ċentru amministrattiv ta' Kharkiv Oblast u tar-Rajon ta' Kharkiv li jdawwarha. Għandha popolazzjoni ta' 1,421,125 (stima tal-2022).
Kharkiv twaqqfet fl-1654 bħala fortizza, u kibret sa ma saret ċentru ewlieni tal-industrija, il-kummerċ u l-kultura Ukrajna fl- Imperu Russu. Fil-bidu tas-seklu 20, il-belt kienet fil-biċċa l-kbira Russa fil-popolazzjoni, iżda hekk kif l-espansjoni industrijali ġibdet aktar ħaddiema mill-kampanja, u hekk kif l-Unjoni Sovjetika mmoderat ir-restrizzjonijiet preċedenti fuq l-espressjoni kulturali Ukrajna, l-Ukreini saru l-akbar grupp etniku fil-belt sa faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija. Minn Diċembru 1919 sa Jannar 1934, Kharkiv kienet l-ewwel kapitali tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Ukrajna.
Kharkiv hija ċentru kulturali, xjentifiku, edukattiv, tat-trasport u industrijali ewlieni tal-Ukrajna, b'bosta mużewijiet, teatri u libreriji, inklużi l-katidrali tal-Lunzjata u tad-Dormizzjoni, il-bini Derzhprom fi Pjazza Libertà, u l-Università Nazzjonali ta' Kharkiv. L-industrija għandha rwol sinifikanti fl-ekonomija ta' Kharkiv, speċjalizzata primarjament fil-makkinarju u l-elettronika. Hemm mijiet ta' faċilitajiet industrijali madwar il-belt, inklużi l-Uffiċċju tad-Disinn Morozov, il-Fabbrika Malyshev, Khartron, Turboatom, u Antonov.
F'Marzu u April 2014, il-forzi tas-sigurtà u l-kontrodimostranti għelbu l-isforzi mis-separatisti appoġġjati mir-Russi biex jieħdu l-kontroll tal-belt u l-amministrazzjoni reġjonali. Kharkiv kienet mira ewlenija għall-forzi Russi fil-kampanja tal-Grigal tal-Ukrajna matul l-invażjoni Russa tal-Ukrajna tal-2022 qabel ma ġew imbuttati lura lejn il-fruntiera bejn ir-Russja u l-Ukrajna. Il-belt għada taħt attakki intermittenti mir-Russja.
Pawlu Miki
Pawl Miki jew Paulo Miki (bil-Ġappuniż: パウロ三木; Tounucumada, c. 1562 – Nagasaki, 5 ta' Frar 1597) kien seminarista, martri u qaddis Kattoliku Ruman Ġappuniż. Kien membru Ġiżwita u hu wieħed mis-sitta u għoxrin matri tal-Ġappun.
Bijografija
Imwieled qrib Kjoto minn familja nobbli Ġappuniża, hu rċieva l-magħmudija ta' ħames snin. Ta' 22 sena daħal mal-Ġiżwiti bħala novizz u studja fil-kulleġġi tal-ordni f'Azuchi u Takatsuki, u sar missjunarju. Madanakollu ma setax jiġi ordnat qassis minħabba li ma kienx hemm isqof fil-Ġappun.
Għall-bidu, l-awtorità tal-pajjiż ħalliet id-diffużjoni tal-Kristjaneżmu, imma fl-1587 id-dajmjo Ġappuniż, Toyotomi Hideyoshi, beżgħan mill-influwenza u l-intenzjonijiet tal-Ġiżwiti, beda jippersegwita lill-Kattoliċi. Miki kien mitfugħ il-ħabs f'Diċembru ta' dik is-sena, flimkien ma' żewġ sħab oħra Ġappuniżi tal-ordni tiegħu, sitt patrijiet missjunarji Spanjoli u s-sbatax-il dixxiplu lokali tagħhom, terzjarji Franġiskani. Hu u sħabu l-Kattoliċi kellhom jimxu 600 mil minn Kjoto għal Nagasaki, fejn tul dan il-vjaġġ kantaw it-talba tat-Te Deum. Mal-wasla tagħhom f'din il-belt bl-ikbar popolazzjoni ta' Kattoliċi fil-Ġappun, Miki ġie imsallab fil-5 ta' Frar 1597. Hu għamel l-aħħar diskors tiegħu fuq is-salib, u hu mifhum li hu ħafer lil dawk li qatluh. Imsallbin miegħu kien hemm ukoll Joan Soan (de Gotó) u Santiago Kisai, it-tnejn li huma membri tas-Soċjetà ta' Ġesù, flimkien ma' tlieta u tletin qassisin oħra u lajċi.
Hu ġie beatifikat, flimkien ma' sħabu martri, fl-14 ta' Settembru 1627 minn Papa Urbanu VIII. Aktar tard fl-1862, ġie kanonizzat minn Papa Piju IX. Il-festa liturġika tiegħu tiġi ċċelebrata fis-6 ta' Frar.
Go, Dog. Go! (serje televiżiva)
'Go, Dog. Go!' huwa programm tat-televiżjoni tat-tfal Amerikan-Kanadiż li bdiet fl-2021.
Dizzjunarju
daqsminuri|266x266px|Diversi dizzjunarji monolingwi u bilingwi Dizzjunarju huwa ġabra ta' kliem b'lingwa speċifika waħda jew iktar, li spiss tkun organizzata f'ordni alfabetika jew bir-radikali u d-daqqa tal-pinna għal-lingwi ideografiċi, u li tista' tinkludi informazzjoni dwar id-definizzjonijiet, l-użu, l-etimoloġiji, il-pronunzji, it-traduzzjoni, eċċ. jew ktieb ta' kelmiet b'lingwa waħda u bl-ekwivalenti tagħhom, li xi kultant jissejjaħ lessiku. Dizzjunarju huwa referenza lessikoloġika li turi l-interrelazzjonijiet fost id-data.
Issir distinzjoni wiesgħa bejn id-dizzjunarji ġenerali u dawk speċjalizzati. Id-dizzjunarji speċjalizzati jinkludu kelmiet f'oqsma speċjalisti, iktar milli firxa kompluta ta' kelmiet b'lingwa partikolari. L-oġġetti lessikali li jiddeskrivu l-kunċetti f'oqsma speċifiċi s-soltu jissejħu termini minflok kelmiet, għalkemm mhux dejjem ikun hemm konsensus jekk il-lessikoloġija u t-terminoloġija humiex żewġ oqsma differenti ta' studju. Fit-teorija, id-dizzjunarji ġenerali suppost ikunu semasjoloġiċi, u jimmappjaw il-kelmiet mad-definizzjoni tagħhom, filwaqt li d-dizzjunarji speċjalizzati suppost ikunu onomasjoloġiċi, jiġifieri l-ewwel jidentifikaw il-kunċetti u mbagħad jistabbilixxu t-termini li jintużaw biex jiġu ddeżinjati. Fil-prattika, iż-żewġ approċċi jintużaw għaż-żewġ tipi ta' dizzjunarji. Hemm tipi oħra ta' dizzjunarji li jmorru lil hinn minn din id-distinzjoni, pereżempju d-dizzjunarji bilingwi (tat-traduzzjoni), id-dizzjunarji tas-sinonimi (teżawri), u d-dizzjunarji tar-rima. Il-kelma dizzjunarju s-soltu tinftiehem li tirreferi għal dizzjunarju monolingwi ġenerali.
Hemm ukoll kuntrast bejn id-dizzjunarji preskrittivi jew deskrittivi. Id-dizzjunarji preskrittivi jirriflettu dak li jitqies bħala l-użu korrett tal-lingwa, filwaqt li d-dizzjunarji deskrittivi jirriflettu l-użu effettiv irreġistrat. L-indikazzjonijiet stilistiċi (eż. “informali” jew “vulgari”) f'ħafna dizzjunarji moderni jitqiesu wkoll minn xi wħud li huma inqas deskrittivi oġġettivament.
Minkejja li l-ewwel dizzjunarji jmorru lura għal żmien is-Sumeri (dawn kienu dizzjunarji bilingwi), l-istudju sistematiku tad-dizzjunarji bħala oġġetti ta' interess xjentifiku fihom infushom beda fis-seklu 20 u jissejjaħ lessikografija, li nbeda l-iktar minn Ladislav Zgusta. Il-bidu ta' din id-dixxiplina ġdida kien kontroversjali, u l-fassala tad-dizzjunarji prattiċi xi drabi ġew akkużati minn oħrajn minħabba nuqqas “inkredibbli” ta' metodoloġija u ta' awtoriflessjoni kritika.
Storja
daqsminuri|261x261px|Vocabolario degli accademici della crusca (1612) L-iktar dizzjunarji antiki kienu tavli kunejformi b'listi bilingwi ta' kelmiet Sumeri-Akkadiċi, li ġew skoperti f'Ebla (illum il-ġurnata s-Sirja) u ġew datati li saru għall-ħabta tal-Imperu Akkadiku fl-2300 Q.K. Il-glossarju tal-bidu tat-tieni millenju Q.K., Urra=hubullu, huwa l-verżjoni kanonika tal-Babilonja ta' dawn il-listi bilingwi tas-Sumeri u tal-Akkadiċi. Dizzjunarju Ċiniż ta' madwar it-tielet seklu Q.K. imsejjaħ Erya, huwa l-iktar dizzjunarju monolingwi antik li wasal sa żminijietna; għalkemm xi sorsi jikkwotaw ix-Shizhoupian ta' madwar 800 Q.K. bħala dizzjunarju, filwaqt li l-istudjużi moderni jqisuh bħala kompendju kalligrafiku ta' karattri Ċiniżi mill-bronż tad-dinastija Zhou. Philitas ta' Kos (fir-raba' seklu Q.K.) kiteb vokabolarju pijunier imsejjaħ Kelmiet Bla Ordni (Ἄτακτοι γλῶσσαι, Átaktoi glôssai) li kien jispjega t-tifsiriet ta' kelmiet Omeriċi rari u ta' kelmiet letterarji oħra, ta' kelmiet minn djaletti lokali, u ta' termini tekniċi. Apollonju s-Sofist lejn l-ewwel seklu kiteb l-iktar lessiku Omeriku antik li wasal sa żminijietna. L-ewwel dizzjunarju tas-Sanskritu, l-Amarakośa, inkiteb minn Amarasimha fir-raba' seklu. Dan id-dizzjunarju nkiteb f'versi, u elenka madwar 10,000 kelma. Skont Nihon Shoki, l-ewwel dizzjunarju Ġappuniż kien il-glossarju tas-682 Niina b'karattri Ċiniżi li ilu li ntilef. L-iktar dizzjunarju Ġappuniż antik eżistenti, Tenrei Banshō Meigi tal-835, kien ukoll glossarju taċ-Ċiniż miktub. Fi Frahang-i Pahlavig, l-eterogrammi bl-Aramajk huma elenkati flimkien mat-traduzzjoni tagħhom bil-lingwa tal-Persja Ċentrali u t-traskrizzjoni fonetika bl-alfabett tal-lingwa Pazend. Dizzjunarju Irlandiż tas-seklu 9, Sanas Cormaic, kien fih l-etimoloġiji u l-ispjegazzjonijiet ta' iktar minn 1,400 kelma bl-Irlandiż. Fl-1320 fl-Indja, Amir Khusro kkompila l-Khaliq-e-bari, li fil-biċċa l-kbira kienu kelmiet mill-Ħindustan u mill-Persja.
L-ewwel edizzjoni ta' A Greek-English Lexicon ta' Henry George Liddell u ta' Robert Scott dehret fl-1843; dan ix-xogħol baqa' d-dizzjunarju bażiku tal-Grieg sal-aħħar tas-seklu 20. Fl-1858 ġie ppubblikat l-ewwel volum tad-Deutsches Wörterbuch mill-Aħwa Grimm; ix-xogħol tlesta fl-1961. Bejn l-1861 u l-1874 ġie ppubblikat id-Dizionario della lingua italiana ta' Niccolò Tommaseo. Bejn l-1862 u l-1874 ġew ippubblikati s-sitt volumi ta' A magyar nyelv szótára (id-dizzjunarju tal-Ungeriż) ta' Gergely Czuczor u János Fogarasi. Émile Littré ppubblika d-Dictionnaire de la langue française bejn l-1863 u l-1872. Fl-1863 stess deher l-ewwel volum tal-Woordenboek der Nederlandsche Taal li tlesta fl-1998. Fl-1863 ukoll, Vladimir Ivanovich Dahl ippubblika l-Explanatory Dictionary of the Living Great Russian Language. Id-dizzjunarju ta' Duden imur lura għall-1880, u attwalment huwa s-sors preskrittiv tal-ortografija tal-Ġermaniż. Id-deċiżjoni li jinbeda x-xogħol fuq is-Svenska Akademiens ordbok ittieħdet fl-1787.
Id-Dizzjunarju Malti-Ingliż-Malti ta' Ġużè Aquilina ngħata l-premju tal-“Pubblikazzjoni tal-Millenju” mill-Gvern ta' Malta u jitqies bħala d-dizzjunarju ta' referenza tal-Malti. L-edizzjoni Malti-Ingliż fiha 80,000 entrata u l-edizzjoni Ingliż-Malti fiha 120,000 entrata.
Jum l-Indipendenza
Jum l-Indipendenza hija festa pubblika li tikkommemora l-ġurnata meta pajjiż jkun sar nazzjon indipendenti.
Miguel de Cervantes
"Il-pinna lsien ir-ruħ"
- Miguel de Cervantes
Miguel de Cervantes Saavedra (Alcalá de Henares, 29 ta' Settembru 1547 – Madrid, 22 ta' April 1616) kien rumanzier, poeta u drammaturgu Spanjol. L-aqwa xogħol tiegħu huwa r-rumanz Don Quixote, rikonoxxut bħala l-ewwel rumanz modern. Ix-xogħlijiet tiegħu huma sikwit meqjusa bħala fost l-iktar importanti fil-letteratura kollha. L-influwenza tiegħu fuq il-lingwa Spanjola tant kienet kbira li l-Ispanjol kultant jissejjaħ la lengua de Cervantes (Il-lingwa ta' Cervantes'').
Tfulija u żgħożija
Aktarx li Miguel de Cervantes twieled Alcalá de Henares. Ma nafux il-jum eżatt meta twieled, imma x'aktarx kien fid-29 ta' Settembru, il-festa tal-arkanġlu San Mikiel, billi kien hemm it-tradizzjoni li jagħtu l-isem tal-qaddis tal-ġurnata lit-trabi li jitwieldu dakinhar. Miguel de Cervantes tgħammed f'Alcalá de Henares (Spanja) fid-9 ta' Ottubru 1547 fil-parroċċa ta' Santa María la Mayor. Fl-att tal-magħmudija nsibu miktub:
Missieru, Rodrigo de Cervantes, kellu antenati minn Cordoba imma kien ġej mill-Galizja, kien kirurgu, professjoni li iżjed tixbaħ 'il dik ta' tabib tal-lum. Skont xi awturi, pereżempju, Américo Castro u Daniel Eisenberg, miż-żewġ naħat tal-familja, Cervantes kellu antenati li kienu Lhud ikkonvertiti għall-Kristjaneżmu. Imma oħrajn bħal Jean Canavaggio ma jaqblux u jgħidu li din id-dixxendenza qatt ġiet ipprovata.
Ommu kienet Leonor de Cortinas Sánchez, li ma nafux wisq fuqha. Ħutu kienu Andrés (1543); Andrea (1544); Luisa (1546), li saret pirjola fil-kunvent tal-Karmelitani; Rodrigo (1550), suldat li kien miegħu meta ġie inkalzrat fl-Alġerija; Magdalena (1554) u Juan, nafu bihom biss għax kienu msemmijin fit-testment ta' missierhom.
Lejn l-1551, Rodrigo de Cervantes ħa l-familja tiegħu toqgħod Valladolid. Minħabba d-djun li kien jagħmel, bosta drabi mar il-ħabs u ġidu kien ikkonfiskat. Fl-1556, telaq lejn Cordoba sabiex jiġbor il-wirt li kien ħallielu Juan de Cervantes, in-nannu tal-kittieb, u fl-istess ħin jaħrab mill-kredituri.
M'għandniex ħjiel eżatt dwar il-bidu tal-istudji ta' Miguel de Cervantes, li bla dubju, qatt ma waslu sa livell universitarju. Jista' jkun li studja Valladolid, Cordoba jew Sivilja. Però hemm il-possibbiltà li setà studja fil-kulleġġ tal-Kumpanija ta' Ġesù, billi fir-rumanz Id-diskussjoni bejn il-klieb jagħti deskrizzjoni ta' kulleġġ tal-Ġiżwiti li qisha allużjoni għall-ħajja tiegħu ta' student.
Fl-1566 mar joqgħod Madrid. Hemm kien jattendi l-Estudio de la Villa, immexxi mill-professur tal-grammatika Juan López de Hoyos, li fl-1569 ippubblika ktieb fuq il-marda u l-mewt tar-reġina Eliżabetta ta' Valois, it-tielet mara tar-re Filippu II. López de Hoyos inkluda f'dal-ktieb tliet poeżiji ta' Cervantes, “id-dixxiplu għażiż u maħbub tagħna” li huma l-ewwel xogħol lettarju tiegħu li nafu bih. F'dak iż-żmien Cervantes beda jattendi għar-rappreżentazzjonijiet teatrali tal-attur u drammaturgu Lope de Rueda u sar iħobb ħafna t-teatru, kif tenna fit-tieni parti ta' Don Quijote, minn fomm il-persunaġġ prinċipali, se le iban los ojos tras la farándula (hu ħabb id-dinja teatrali).
Il-ħarba lejn l-Italja u l-Battalja ta' Lepanto
thumb|350px|Il-battalja ta' Lepanto
Għad hemm konservata ordni ta' Filippu II bid-data tal-1569 fejn jikkmanda li jiġi arrestat Miguel de Cervantes, akkużat li fera fi dwell 'il ċertu Antonio Sigura. Jekk dan kien veru l-istess Cervantes, din setgħet kienet ir-raġuni għaliex mar l-Italja. Wasal Ruma f'Diċembru tal-istess sena. Hemmhekk qara' l-poeżiji kavallereski ta' Ludovico Ariosto u d-Djalogi tal-imħabba, ta' ispirazzjoni neoplatonika, miktubin mil-Lhudi seferadita, León Hebreo, li influwenzaw l-idea tiegħu tal-imħabba. Cervantes tgħallem l-istil tal-arti Taljana u baqa' dejjem jiftakar fiha bil-pjaċir, kif jidher pereżempju, f'L-avukat Vidriera, wieħed minn Novelas ejemplares (Novelli Eżemplari) u bosta allużjonijiet fix-xogħlijiet l-oħra tiegħu. Mela daħal fis-servizz ta' Giulio Acquaviva li laħaq kardinal fl-1570, u li x'aktarx kien sar jafu ġewwa Madrid. Mar miegħu Palermo, Milan, Firenze, Venezja, Parma u Ferrara. Ma damx ma daħal suldat fil-kumpannija tal-kaptan Diego de Urbina, fir-reġiment tal-infanterija ta' Miguel de Montcada u imbarka fuq ix-xini Marquesa. Fis-7 ta' Ottubru 1571 ħa sehem fil-battalja ta' Lepanto, mal-armata tal-Lega Mqaddsa taħt il-kmand ta' Don Juan tal-Awstrija, “bin is-sajjetta tal-gwerra Karlu V, ta' memorja hienja” u nofs-aħwa mar-re. Din l-armata kienet magħmula mill-forzi tal-Papa, Spanja, ir-Repubblika ta' Venezja, ir-Repubblika ta' Genoa, id-Dukat ta' Savoja u l-Kavalieri ta' Malta. F'dokument legali dettaljat ta' tmien snin wara naqraw hekk:
Minn dak iż-żmien kien imlaqqam el manco de lepante (l-immankat ta' Lepanto). Għalkemm idu x-xellugija fejn intlaqat ma ġietx maqtugħa, din ma kienx jista' jċaqlaqha għax ċomba kienet qatgħetlu nerv fiha. Dawn il-ġrieħi ma' kinux gravi għax fl-1572, wara sitt xhur fi sptar f' Messina, Cervantes reġa' qabad il-ħajja militari. Ħa sehem fl-ispedizzjonijiet navali ta' Navarino (1572), Corfù, Bizerta, u Tuneż (1573). Kollha kienu taħt il-kmand tal-kaptan Manuel Ponce de León u fir-reġiment tal-famuż Lope de Figuero li deher f'El alcalde de Zalamea, (Is-sindku ta' Salamea) ta' Pedro Calderón de la Barca. Aktar tard, dar il-bliet ewlenin ta' Sqallija u Sardenja, ta' Genoa u tal-Lombardija. Fl-aħħar qagħad sentejn Napli sal-1575.
Cervantes wara dejjem wera ruħu kburi li ħa sehem fil-battalja ta' Lepanto, li kienet għalih, kif kiteb fid-daħla ta' Don Quijote,
Priġunier fl-Alġerija
thumb|right|Miguel de Cervantes (Retratos de Españoles Ilustres, 1791)
Fis-26 ta' Settembru 1575, flotta Torka taħt il-kmand ta' Arnaut Mamì ħadu lil Miguel u 'l ħuh Rodrigo priġunieri huma u sejrin minn Napli lura lejn Spanja abbord il-galera Sol. Qabduhom fl-għoljiet ta' Cadaqués de Rosas jew Palamós, li qegħdin fejn illum tissejjaħ Costa Brava u ħaduhom l-Alġerija. Cervantes ingħata lir-renegat Grieg Dali Mamì bħala lsir. Meta nstabu fuqu ittri ta' rakkomandazzjoni minn Don Juan tal-Awstrija u d-Duka de Sessa, dawk li qabduh ħasbu li kien bniedem importanti ħafna u li setgħu jiksbu rahan tajjeb għalih. Għalhekk talbu ħames mitt skud tad-deheb biex jeħilsuh.
Matul il-ħames snin li kien priġunier, Cervantes, ta' raġel kuraġġuż u determinat li kien, ipprova jaħrab erba' darbiet. Biex sħabu priġunieri ma jbatux bir-ritaljazzjoni dejjem ħa r-responsabbiltà hu mal-għedewwa. Dejjem kien jippreferi li jieħu t-torturi milli jikxef lil sħabu. Mis-sorsi uffiċjali u l-ktieb ta' Fra Diego de Haedo Topografija u Storja tal-Alġerija (1612), għandna informazzjoni importanti fuq il-priġunerija tiegħu. Din l-informazzjoni tikkomplementa il-kummiedji Los tratos de Argel u Los baños de Alger u r-rakkont tal-istorja tal-priġunier, inkluż fl-ewwel parti ta' Don Quijote bejn il-kapitli 39 u 41.
Ilu magħruf li x-xogħol li ppubblika Haedo ma kienx miktub minnu kif ammetta hu stess. Skont Emilio Sola, l-awtur kien Antonio de Sosa, Benedittin li kien priġunier ma' Cervantes u kitbu x-xogħol flimkien. Mela x-xogħol ta' Haedo mhux xhieda indipendenti tal-ħajja ta' Cervantes fl-Alġerija, imma l-biċċa l-kbira miktub minn Cervantes stess u għalhekk jisħaq sewwa fuq l-eroiżmu tiegħu.
L-ewwel attentat biex jaħrab ma rnexiex billi l-kompliċi Għarbi li kellu jieħu 'l Cervantes u l-sħabu Waħran, abbandunhom wara l-ewwel jum. Il-priġunieri reġgħu ittieħdu l-Alġerija fejn ġew maqfulin u mgħassa iżjed minn qabel. Sadattant omm Cervantes irnexxielha tiġbor flimkien somma ta' dukati biex tipprova teħles iż-żewġ uliedha. Fl-1577, wara li nnegozjat mal-kalzriera, safa li l-kwantità ta' dukati ma kinux biżżejjed biex teħlishom it-tnejn. Għalhekk Miguel ried li jinħeles ħuh li rritona lejn Spanja. Rodrigo kellu pjan li tlesta minn ħuh biex iħarrbhu ma' erbatax jew ħmistax oħra. Cervantes kellu jinħeba mal-priġunieri l-oħra ġo għar u jistennew galera spanjola li kellha tgħabbihom. Il-galera veru waslet u ppruvat tersaq lejn ix-xatt darbtejn imma fl-aħħar qabduha. L-insara moħbijin ġol-grotta inkixfu minħabba traditur bil-laqam ta' el Dorador (l-induratur). Cervantes allura qal li hu biss kien responsabbli li organizza l-ħarba u li kien ikkonvinċa l-oħrajn biex isegwuh. Is-Sultan tal-Alġerija Azán Bajá, qaflu fil-“banju” jew ħabs, marbut bil-ktajjen, fejn baqa' hemm għal ħames xhur.
It-tielet attentat kien ippjanat minn Cervantes bl-għan li jmorru sa Waħran bl-art. Bagħat hemm Għarbi nisrani b'ittra għal Martin de Cordoba, ġeneral ta' dak il-post fejn spjegalu kif ried jagħmel u talbu li jibgħatlu xi gwidi. Sadattant il-messaġġier inqabad bl-ittri fuqu. L-ittri kienu juru ċar li Miguel de Cervantes kien qiegħed imexxi kollox u għalhekk kien ikkundannat għal elfejn daqqa ta' bastun. Billi ħafna qabżu għalih qatt ma nagħta dan il-kastig.
L-aħħar attentat ta' ħarba kien megħjun minn soma konsiderevoli ta' flus li tah merkant Valenzjan li kien l-Alġerija. Cervantes xtara fregata li setgħet tgħabbi sittin priġunier nisrani. Meta kollox kien sejjer tajjeb, wieħed minn dawn li kienu sejrin jinħelsu, it-tabib Juan Blanco de Paz, li qabel kien patri Dumnikan, kixef il-pjan kollu lil Azán Bajá. Bħala ħlas it-traditur ingħata skud u ġarra xaħam. Allura Azán Bajá qafel lil Cervantes f'ħabs iżjed żgur fil-qalba tal-palazz tiegħu u wara ddeċieda li jieħdu Kostantinopli, minn fejn kien kważi impossibbli li jaħrab. Għal darb'oħra Cervantes ħa r-responsabbiltà kollha.
F'Mejju tal-1580, il-patrijiet Trinitarjani, Fra Antonio de la Bella u Fra Juan Gil marru l-Alġerija (din l-ordni ta' patrijiet kellha bħala għan il-ħelsien tal-priġunieri anki billi jinbidlu huma stess mal-priġunieri). Fra Antonio telaq fuq spedizzjoni ta' ħelsien waqt li Fra Juan Gil, li kellhu f'idejh tliet mitt skud biss, ipprova jeħles lil Cervantes, li għalih kienu qegħdin jitolbu ħames mitt skud. Il-patri għalhekk beda jiġbor s-somma li kienet tonqsu minn fost il-merkanti nsara. Irnexxielu jagħmel dan meta Cervantes, marbut b'żewġ ktajjen, kien diġà fuq il-galera mikrija minn Azán Bajá li kienet sejra lejn Kostantinopli. Bil-ħames mitt skud li nġabru bil-ħniena, Cervantes inħeles fid-19 ta' Settembru 1580. Fl-aħħar, fl-24 ta' Ottubru, wasal lura Spanja ma' żewġ priġunieri oħra meħlusin bl-istess mod. Wasal Denia, minn fejn telaq lejn Valencia. F'Novembru jew Diċembru ngħaqad lura ma' familtu ġewwa Madrid.
Lura fi Spanja
thumb|right|250px|Statwa ta' Cervantes fil-pjazz tal-Università ta' Valladolid
F'Mejju tal-1581, Cervantes mar il-Portugall fejn dak iż-żmien kien qiegħed il-qorti ta' Filippu II, bil-ħsieb li jsib xi xogħol biex jerġa' jibda ħajtu mill-ġdid u jħallas id-djun li kienet għamlet il-familja tiegħu biex tipprova tħarrbu mill-Alġerija. Minn hemm intbagħt fuq kummissjoni sigrieta lejn Waħran billi kien jaf sewwa l-kultura u d-drawwiet tal-Afrika ta' Fuq. Għal dan ix-xogħol irċieva 50 skud. Mar lura Liżbona u wara xi sena telaq lejn Madrid. Fi Frar tal-1582, talab mingħajr suċċess biex jieħu post fl-Indji, li kien vakanti. F'dawn is-snin, il-kittieb kellhu relazzjoni ta' mħabba ma' Ana Villafranca (jew Franca) de Rojas, il-mara ta' Alonso Rodríguez, lukandier. Minn din ir-relazzjoni twieldet tifla li ssemmiet Isabel de Saavedra, u li hu rrikonoxxa.
Fit-12 ta' Diċembru 1584, iżżewweġ lil Catalina de Salazar y Palacios fir-raħal ta' Esquivias qrib Toledo. Catalina kienet tfajla ta' inqas minn għoxrin sena li ġabet magħha dota żgħira. Għandna x'naħsbu li daż-żwieġ bla ulied kienu ukoll fallut. Wara li kien miżżewweġ sentejn, Cervantes telaq fuq vjaġġ twil mal-Andalusija.
X'aktarx li l-ewwel xogħol letterarju importanti tiegħu, La Galatea, kitbu bejn l-1581 u l-1583. Kien ippubblikat f'Alcalá de Henares fl-1585. Sa dak iż-żmien kien għadu ppubblika biss xi artikli f'xogħlijiet ta' oħrajn jew f'kollezzjonijiet li jiġbru il-ħidmiet ta' bosta poeti. La Galatea hu maqsum f'sitt kotba, imma “l-ewwel parti” biss inkitbet. Cervantes wiegħed li jkompliha imma qatt ma ġiet stampata. Fil-prologu, jiddeskrivi x-xogħol bħala eglogu u jisħaq fuq kemm kien iħobb 'l-poeżija. Dan kien rumanz pastorali, forma li kienet diġà dehret Spanja fid-Diana ta' Jorge de Montemayor. Minnha wieħed jista' jaqta' x'kotba kien qara meta kien suldat fl-Italja.
Iż-żwieġ tiegħu ma Catalina ma rnexxiex u hu u l-mara infirdu wara sentejn mingħajr ma kellhom tfal. Cervantes qatt ma semma l-mara tiegħu fit-testi awtobijografiċi, imma kien l-ewwel wieħed li daħħal fil-letteratura Spanjola s-suġġett tad-divorzju permezz tal-entremés L-imħallef tad-divorzji. Naħsbu li ż-żwieġ ma kienx hieni allavolja f'dan l-entremés isostni li más vale el peor concierto / que no el divorcio mejor ("aħjar l-agħar qbil / milli l-aħjar divorzju").
L-aħħar snin
Fl-1587, ivvjaġġa mal-Andalusija bħala kummissarju tal-proviżjonijiet għall-Armada Invinċibbli. Fis-snin li għamel bħala kummissarju, reġa' mexa t-triq minn Madrid għall-Andalusija, li tgħaddi minn Castilla-La Mancha. Dan hu l-itenerarju ta' Rinconete u Cortadillo.
250px|thumb|left|L-ewwel edizzjoni ta' Don Quijote (1605). Imbagħad mar jogħqod Sivilja fejn aktar tard ħadem bħala kollettur tat-taxxi. Fl-1597 ntbagħat il-ħabs wara li falla l-bank fejn kien iqiegħed il-flus miġburin mit-taxxi. Kien hemm fil-ħabs, skont il-prologu tax-xogħol, li immaġina għall-ewwel darba l-persunaġġ ta' Dun Kixott. Ma nafux jekk riedx jgħid li beda jikteb il-prologu fil-ħabs jew biss li ġietu l-idea hemm. Cervantes isemmi impriġuniment ieħor fil-ħabs ta' Castro del Río (Cordoba) imma dan kien qasir ħafna. Jidher li qatt ma mar fl-għar ta' Medrano, f'Argamasilla de Alba.
Iż-żewġ xogħlijiet jagħtu lil Cervantes statura fl-istorja tal-letteratura universali li tħabbatha ma' dik ta' Dante Alighieri, William Shakespeare, Michel de Montaigne u Goethe bħala wieħed mill-kolonni tal-letteratura tal-punent.
thumb|250px|right|Id-dar fejn kien jgħix il-kittieb f'[[Valladolid bejn l-1604 u l-1606 u seta' kien jogħqod hemm meta ħarġet l-ewwel edizzjoni ta' don Quijote, fl-1605. Issa saret mużew.]] Fl-1613, bejn iż-żewġ partijiet ta' Don Quijote, dehru n-Novelli eżemplari. Din kienet ġabra ta' tnax-il rakkont qasir miktuba xi snin qabel. Dawn għandhom ispirazzjoni oriġinali u jippruvaw forom narattivi diversi bħas-satira luċjaneska (Id-diskussjoni bejn il-klieb), ir-rumanz pikaresk (Rinconete u Cortadillo), il-miscelánea (L-avukat Vidriera), ir-rumanz biżantin (L-Ispanjola Ingliża, In-namrat ġeneruż) u r-rumanz pulizjesk (Il-qawwa tad-demm). Għal ċerti minhom, pereżempju l-Estramadurjan għajjur, hemm edizzjonijiet oħra riskoperti fis-seklu 19, bħall-manuskritt ta' Porras de la Cámara. Din il-ġabra kienet biżżejjed biex ittieh statura importanti fil-letteratura Kastiljana.
Il-kritika letterarja tinstab f'ħafna mix-xogħlijiet tiegħu. Tidher fil-Galatea u f'Don Quijote u ddedika għaliha il-Vjaġġ lejn Parnażu (1614), poeżija twila f'terzetti inkatinati. Fl-1615 ippubblika Tmien kummidji u tmien entremés ġodda li qatt ma kienu rappreżentati, imma d-dramm tiegħu l-iżjed populari daż-żmien, L-Assedju ta' Numancia, iżjed mit-Trattat tal-Aġerija, baqa' ma' ħariġx sas-seklu 18.
Ir-rumanz It-Taħbit ta' Persiles u Siġiżmunda ħareġ wara mewtu, u d-dedikazzjoni lill-Konti de Lemos li kien għenu ħafna matul ħajtu u li lilu kien iddedika t-tieni parti ta' Don Quijote u n-Novelli Eżemplari, iffirmaha jumejn biss qabel miet. Dan ir-rumanz Biżantin, li skont l-awtur ipprova jikkompeti mal-mudell klassiku Grieg ta' Eljodoru, fi żmienu kellu bosta edizzjonijiet, imma ntesa u ġie mdellel mit-trijonf indisputabbli ta' Don Quijote. Cervantes uża' grupp ta' persunaġġi prinċipali minflok tnejn. Hekk antiċipa ir-realiżmu maġiku. B'ċertu mod, ikkristjanizza l-mudell oriġinali billi uża t-tema ta' l'homo viator, u laħaq il-quċċata fl-aħħar tax-xogħol bl-anagnoriżi taż-żewġ maħbubin Perjandro u Awristela:
L-influwenza ta' Cervantes fil-letteratura universali hi hekk li l-Ispanjol hu sikwit imsejjaħ il-"lingwa ta' Cervantes". Cervantes miet Madrid fit-23 ta' April, 1616.