cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qalb
Il-qalb hija organu li tinsab fit-toraċe/sider u hija magħmula esklussivament minn tessut muskolari strijat, li huwa miżmum minn struttura fibruża msejħa perikardju. It-terminu 'kardijaku' (bħal f'kardjoloġija) ifisser "relatat mal-qalb" u ġej mill-kelma Griega καρδια, kardia, li tfisser "qalb".
Il-qalb hija l-organu ċentrali tas-sistema ċirkulatorja u taħdem bħal pompa li kapaċi tipproduċi pressjoni li tippermeti ċ-ċirkolazzjoni tad-demm b'mod effiċjenti.
Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2008
It-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2008 kien turnew tal-futbol skedat bejn it-12 u l-21 ta' Diċembru 2008 u li ntlagħab ġewwa l-pajjiż ospitu tal-Ġappun. Din kienet il-ħames edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs. Manchester United rebħu l-kompetizzjoni meta fil-finali għelbu lill-Ekwadorjani ta' LDU Quito 1–0.
Il-partita għall-ħames post, li kienet ġiet imneħħija fl-edizzjoni tal-2007, reġgħet ġiet introdotta għal din l-edizzjoni, bis-somma għar-rebbieħ tiżdied għal US$16.5 miljun, fejn qabel kienet 16-il miljun dollaru Amerikan.
Timijiet
* Minħabba li Gamba Osaka rebħu l-AFC Champions League, il-post tal-ospitu ngħata lil Adelaide United ingħata lill-aqwa klabb li mhuwiex Ġappuniż fiċ-Champions League tal-AFC.
Tabella
Il-ħinijiet huma kollha skont il-Ħin normali tal-Ġappun (UTC+9)
Park Nazzjonali Storiku ta' Trakai
Il-park huwa inkluż fil-lista ta' siti indikattivi tal-Litwanja sabiex titqies għal deżinjazzjoni bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Natura
Il-ktajjen paralleli ta' għoljiet u ta' muntanji ffurmati mill-glaċier jalternaw bejn ktajjen dojoqo u fondi jew wesgħin u ċatti tal-lagi. B'kollox hemm 32 lag fil-park. Il-lagi ta' Galvė, ta' Skaistis, ta' Totoriškių u ta' Luka jikkollegaw ma' xi kanali u jiffurmaw sistema unika. L-ikbar lag huwa l-lag ta' Galvė li fih 21 gżira (l-iżjed waħda famuża hija l-Gżira tal-Kastell ta' Trakai) u l-iżjed lag nadif huwa l-lag ta' Akmena.
Huma ta' interess il-foresta ta' Kudrionys u l-artijiet mistagħdra ta' Plomėnų u ta' Varnikai, li fihom jistkennu bosta speċijiet ta' mammiferi u għasafar. L-art bassasa ta' Plomėnų fiha kolonja kbira ta' għasafar tal-ilma u bosta speċijiet ta' pjanti protetti. Il-lag ta' Plomėnų fih kolonji kbar ta' gawwin ta' rashom sewda. In-natura tar-Riżerva ta' Varnikai tista' tiġi esplorata permezz ta' mogħdija tal-mixi.
Il-park huwa famuż għall-għadd ta' attrazzjonijiet u għall-ambjent u għall-pajsaġġ attraenti tiegħu. Mal-kosta tat-Tramuntana tal-lag ta' Galvė hemm għolja fejn wieħed jista' jitpaxxa bil-veduta panoramiċi tal-park kollu.
Francesco Cossiga
Politiku
Cossiga twieled f'Sassari, fin-naħa ta' fuq ta' Sardinja. Huwa beda l-karriera politika tiegħu matul it-Tieni Gwerra Dinjija mal-FUCI, Federazione Universitaria Cattolica Italiana. L-ewwel darba li kien elett deputat kien fl-1958 mal-Partit Demokristjan. Kien l-iżgħar sottosegretarju fit-tielet gvern ta' Moro fl-1966. L-iżgħar Ministr tal-Intern fl-1976, l-iżgħar President tas-Senat fl-1983 u l-iżgħar President tar-Repubblika fl-1985, ta' 56 sena.
Cossiga kien Ministru tal-Intern fl-1978 meta t-terroristi tal-Brigate Rosse ħatfu u qatlu lill-President tad-Demokrazija Kristjana u ex-Priministru Aldo Moro. Ir-riżenja ta' Cossiga ġabitlu r-rispett tal-Oppożizzjoni Komunista għax hu kien l-uniku wieħed mill-Gvern Demokristjan li refa' r-responsabbiltà ta' kif spiċċat l-istorja ta' Moro.
President tar-Repubblika
Ir-rispett tal-oppożizzjoni wassal biex Cossiga ikun l-ewwel wieħed li jinħatar President tar-Repubblika fl-1985 mal-ewwel votazzjoni. Kienu vvutawlu 752 deputat minn 977. Mill-1990, Cossiga beda jagħmel stqarrijiet kontroversjali u beda jissejjaħ "il picconatore". Cossiga kien qal li l-Partiti l-kbar, id-Demokristjani u l-Komunisti għandhom jaġġornaw ruħhom wara l-waqgha tal-Ħajt ta' Berlin.
Fl-1991 il-Prim Ministru Giulio Andreotti żvela l-ezistenza tal-organizazzjoni Gladio. L-għan ewlieni tal-Gladio, li kienet is-sezzjoni Taljana ta' Stay Behind Net, organizzazzjoni sigrieta tan-NATO, kien li jkun hemm kull reżistenza possibbli f'każ ta' invażjoni Sovjetika permezz ta' sabutaġġi u terroriżmu. Cossiga ammetta l-involviment tiegħu fit-twaqqif ta' dan l-organizazzjoni. F'Diċembru 1991, il-Partit Komunista kien ressaq talba biex Cossiga jitneħħa minn President, talba, iżda li kienet ġiet irtirata.
Cossiga rriżenja minn President fit-28 ta' April, 1992, xahrejn qabel kellu jintemm iż-żmien tal-ħatra tiegħu.
Wara l-Presidenza
Wara nħatar Senatur għal għomru bħal kull eks-President. Fi Frar 1998, Cossiga ħoloq partit politiku ġdid, Unione Demokratica per la Repubblica (UDR). Il-partit ġie xolt sena wara. Fis-27 ta' Novembru, 2006, huwa rriżenja minn Senatur għal għomru, iżda r-riżenja tiegħu ma ġietx aċċettata wara vot fis-Senat fl-aħħar ta' Jannar 2007.
Cossiga u Malta
Cossiga żar diversi drabi Malta kemm fuq żjajjar uffiċjali u kemm żjajjar privati, u kien "ħabib ta' Malta". Lejn l-aħħar tal-Presidenza tiegħu, fl-1991, kien għamel żjara statali f'Malta fejn kien esprima l-appoġġ tiegħu li Malta tissieħeb fl-Unjoni Ewropea. Huwa kien ingħata Dottorat fil-Liġi (Honoris Causa) mill-Università ta' Malta. L-aħħar li ġie Malta, kien fl-2008, meta indirizza konferenza tal-AŻAD flimkien ma' Guido de Marco, Rocco Buttiglione u Ugo Mifsud Bonnici fuq il-kwistjoni Moro. Cossiga kien ukoll Kavallier ta' Malta.
Singapor
Singapore hu nazzjon fl-Asja. Il-belt kapitali hi l-Belt ta' Si
Arġentina
L-Arġentina hi nazzjon fl-Amerka t'Isfel. Il-belt kapitali hi Buenos Aires.
Singapor
ngapore.
Erwin Schrödinger
thumb|right|210px|Erwin Schrödinger fl-1933 Erwin Rudolf Josef Alexander Schrödinger (twieled fi-12 ta' Awwissu 1887 – miet fl-4 ta' Jannar 1961) kien fiżiku Awstrijak-Irlandiż li sar famuż għall-kontribuzzjoni tiegħu għall-mekkanika kwantistika, l-iktar għall-ekwazzjoni ta' Schrödinger, li għaliha ngħata l-Premju Nobel fl-1933. Fl-1935, wara ħafna korrispondenza mal-ħabib personali Albert Einstein, ippropona l-esperiment bil-ħsieb tal-qattus ta' Schrödinger.
L-ewwel snin
Schrödinger twieled Erdberg, Vjenna. Missieru kien Rudolf Schrödinger (produttur ta' l-inċirata, botaniku) u ommu Georgine Emilia Brenda (bint Alexander Bauer, Professur tal-Kimika fit-Technische Hochschule Vienna). Rudolf Schrödinger kien kattoliku u l-mara tiegħu Luterana. Fl-1898 Schrödinger attenda l-Akademisches Gymnasium. Bejn l-1906 u l-1910 studja Vjenna taħt Franz Serafin Exner (1849 - 1926) u Friedrich Hasenöhrl (1874 - 1915). Għamel ukoll xogħol esperimentali ma' Friedrich Kohlrausch. Fl-1911, Schrödinger sar assistent ma' Exner.
Is-snin tan-nofs
Fl-1914 Erwin Schrödinger kiseb l-Habilitation (venia legendi). Bejn l-1914 u l-1918 ħa parti f'xogħol militari fl-artillerija Awstrijaka (Gorizia, Duino, Sistiana, Prosecco, Vjenna). Fis-6 ta' April, 1920, Schrödinger iżżewweġ 'l Annemarie Bertel. L-istess sena sar assistent ma' Max Wien f'Jena, u f'Settembru ta' l-1920 laħaq Ausserordentlicher Professor, f'Stuttgart. Fl-1921, sar Ordentlicher Professor f'Breslau (issa Wrocław, il-Polanja).
Fl-1922, mar l-Università ta' Zurich. F'Jannar ta' l-1926, Schrödinger ippublika fl-Annalen der Physik l-artiklu "Quantisierung als Eigenwertproblem" [tr. Kwantizzazzjoni bħala problema bl-awtovaluri] fuq il-mekkanika tal-mewġ u dik li nsibuha llum bħala l-ekwazzjoni ta' Schrödinger. F'dan l-artiklu ta "derivazzjoni" ta' l-ekwazzjoni tal-mewġ għal sistemi bla dependenza temporali u wera li tagħti l-awtovaluri ta' l-eneġija korretti għal atomi bħal ta' l-idroġenu. Dan l-artiklu hu meqjus universalment bħala wieħed mis-suċċessi l-iżjed importanti tas-seklu għoxrin u ħoloq rivoluzzjoni fil-mekkanika kwantistika, u fil-fatti fl-oqsma sħaħ tal-fiżika u l-kimika. F'artiklu ieħor erba' gimgħat biss wara solva l-problemi ta' l-ossillatur armoniku, r-rotur riġidu u l-molekula diatomika u ta derivazzjoni ġdida ta' l-ekwazzjoni ta' Schrödinger. Fit-tielet artiklu wera l-ekwivalenza bejn l-approċċ tiegħu u ta' Heisenberg u ttratta l-effett Stark. Fir-raba' artiklu ta' din is-sensiela straordinarja, wera kif għandna nittrattaw problemi fejn is-sistema jinbidel mal-ħin, bħal fil-problemi ta' scattering jew diffużjoni. Dawn l-artikli kienu s-suċċess ċentrali tal-karriera tiegħu u l-komunità tal-fiżiċi mill-ewwel għarfu li kienu ta' sinjifikanza kbira.
Fl-1927, mar jaħdem ma' Max Planck fl-Università Friedrich Wilhelm f'Berlin. Imma fl-1933, Schrödinger iddeċieda li jħalli l-Ġermanja għax ma settgħax jissaporti l-antisemitiżmu tan-Nazi. Mar l-Ingilterra u sar Fellow ta' Magdalen College fl-Università ta' Oxford. Ftit wara, flimkien ma' Paul Dirac ingħata l-Premju Nobel. F'Oxford Schrödinger kellu ħafna probemi mħabba l-istil tal-ħajja personali (kien jgħix ma' żewġ nisa) u ried jitlaq. Fl-1934, Schrödinger ta konferenza fl-Università ta' Princeton u offrewlu pożizzjoni permanenti hemm, imma ma aċċettax. Hawnhekk ukoll ried jgħix mal-mara u l-maħbuba tiegħu u din kienet problema. Kien hemm possibbiltà ta' pożizzjoni fl-Università ta' Edimburgu imma l-viża ttardjat u spiċċa biex jieħu pożizzjoni fl-Università ta' Graz fl-Awstrija fl-1936.
Is-snin ta' maturità
Fl-1938, wara li Hitler okkupa l-Awstrija, Schrödinger kellu ħafna problemi għax kienu jafu bit-tluq tiegħu mill-Ġermanja fl-1933 u bl-oppożizzjoni għan-Naziżmu. Ħareġ stqarrija fejn skuża ruħu għall-oppożizzjoni tiegħu (aktar tard ddispjaċieh li kien għamel hekk, u appoloġizza personalment ma' Albert Einstein). Imma xorta ma ssodisfax l-amministrazzjoni l-ġdida u tkeċċa mill-impieg tiegħu fl-università għax ma kienx ta' min joqgħod fuqu politikament. Għalhekk tawh ħafna fastidju u kien ordnat li ma jitlaqx il-pajjiż, imma hu u l-mara ħarbu għall-Italja. Minn hemm ħa pożizzjonijiet temporanji Oxford u Gand.
Fl-1940 kien mistieden iwwaqqaf l-Istitut għall-iStudji Avvanzati f'Dublin, l-Irlanda. Sar Direttur ta' l-iSkola tal-Fiżika Teorika u baqa' hemm għal 17-il sena li matulhom ħa ċ-ċittadinanza Irlandiża. Kiteb 50 artiklu ieħor fuq bosta temi, fosthom l-investigazzjoni ta' t-teorija tal-kampi unifikata.
Fl-1944, ħareġ il-ktieb What is Life? ("Xinhi l-Ħajja?"), fejn insibu diskussjoni fuq in-Negentropija u l-kunċett ta' molekula komplessa b'kodiċi ġenetika għall-organiżmi ħajjin. Skont il-memoir ta' James D. Watson, DNA, The Secret of Life, ("DNA, Is-Sigriet tal-Ħajja") il-ktieb ta' Schrödinger ispirah biex jibda r-riċerka tal-ġeni, li wasslitu għall-iskoperta tal-elika doppja tad-DNA (aċtu deossiribronuklejiku). B'mod simili, Francis Crick, fil-ktieb awtobijografiku tiegħu What Mad Pursuit (“X'Riċerka tal-Ġenn”), jiddeskrivi kif kien influwenzat mill-ispekulazzjoni ta' Schrödinger fuq kif jista' jkun li l-informazzjoni ġenetika tista' tinħażen fil-molekuli. Schrödinger baqa' Dublin sa meta rtira fl-1955. Matul dan iż-żmien bħas-soltu baqa' jinvolvi ruħu fl-iskandli u kellu żewġt-itfal minn żewġ nisa Irlandiżi differenti. Matul ħajtu kellu interess fil-filosofija Vedana ta' l-Induiżmu, li influwenzat l-ipoteżi fl-aħħar ta' What is Life? fuq il-possibbiltà li l-konxju ta' l-individwu hu biss manifestazzjoni ta' konxju unitarju li jippervadi l-univers.
Ħajja personali
Schrödinger fl-1933 iddeċieda li ma setax jgħix f'pajjiż fejn il-persekuzzjoni tal-Lhud kienet politika uffiċjali. Alexander Frederick Lindemann, il-kap tal-fiżika fl-Università ta' Oxford, żar il-Ġermanja fir-rebbiegħa ta' l-1933 biex jipprova jsieb impieg l-Ingilterra għal xjenzati żagħżagħ Lhud mill-Ġermanja. Kellem 'l Schrödinger fuq xi postijiet għal wieħed mill-assistenti tiegħu u skanta meta sab li Schrödinger stess kien interessat li jitlaq mill-Ġermanja. Schrödinger talab li l-kollega tiegħu, Arthur March, jimpjegawh bħala assistent tiegħu. Din it-talba għal March kienet ġejja mir-relazzjonijiet komplikati li Schrödinger kellu man-nisa. Ir-relazzjonijiet tiegħu ma' martu qatt ma kienu tajbin wisq u kellu ħafna maħbubin li l-mara kienet taf bihom. Anny ukoll kellha maħbub għal ħafna snin, il-ħabib ta' Schrödinger Hermann Weyl. Schrödinger ried 'il March bħala assistent għax dak iż-żmien kien qiegħed jinnamra ma' Hilde, il-mara ta' March.
Ħafna mix-xjenzjati li kienu telqu mill-Ġermanja qattghu is-sajf ta' l-1933 fl-Alto Adige/Südtirol. Hawn Hilde saret tqila minn Schrödinger. Fl-4 ta' Novembru ta' l-1933 Schrödinger, martu u Hilde March waslu Oxford. Schrödinger kien inħatar fellow ta' Magdalen College. Ftit wara li waslu Oxford, Schrödinger sema' li għax-xogħol tiegħu fuq il-mekkanika tal-mewġ, kien ħa jingħata l-premju Nobel.
Fir-rebbiegħa ta' l-1934 Schrödinger stiednuh biex jagħti konferenza fl-Università ta' Princeton University u waqt iż-żjara offrewlu pożizzjoni permanenti hemmhekk. Meta mar lura Oxford beda jinnegozja ma' Princeton fuq is-salarju u l-pensjoni imma fl-aħħar ma aċċettax. Jaħsbu li x-xewqa tiegħu li jgħix Princeton ma' Amy u Hilde, it-tnejn irrabbu t-tarbija flimkien ma tantx intgħoġbot. Il-fatt li Schrödinger kellu żewġ nisa bil-beraħ, anki jekk waħda kienet miżżewġa 'l raġel ieħor, ma ntgħoġobx Oxford lanqas. Ma dan kollu it-tifla tiegħu Ruth Georgie Erica twieldet hemm fit-30 ta' Mejju ta' l-1934.
Il-Mewt
Fl-4 ta' Jannar ta' l-1961, Schrödinger miet Vjenna bit-tuberkulożi fl-età ta' 73 sena u ndifen Alpbach, fl-Awstrija.
F91 Dudelange
F91 Dudelange huwa klabb tal-futbol, ibbażat f'Dudelange, fin-Nofsinhar tal-Lussemburgu.
Il-kuluri tat-tim huma qomos ħomor u sofor vertikalment strixxat, b'xorts aħmar u kalzetti.
Storja
Il-Klabb ġie iffurmat fl-1991 mill-klabbs Alleanza Dudelange, Stade Dudelange u US Dudelange. Il-Klabbs kollha kienu rebħu d-Diviżjoni Nazzjonali jew it-Tazza tal-Lussemburgu min qabel,iżda kull klabb kien waqa fuq żminijiet diffiċli ,u l-amalgamati tal-klabb kien mistennija li jkunu aktar stabbli,kemm f'sens sportiv u finanzjarju.
Tidwir fil-klabb biex jikkompeti għat-titli ta' sfidi. Stade Dudelange u US Dudelange kienu fit-tielet livell tal-Lussemburgu (id-Diviżjoni Nazzjonali),filwaqt li Alliance Dudelange kienet qed titħabat biex tibqgħa fit-2 kampjonat (id-Diviżjoni tal-Unur). Il-klabb il-ġdid se ssir Alleanza fid-Diviżjoni ta 'l-Unur fl-istaġun 1991-92.
Fl-2004-05, Dudelange rebħu it-titolu u kkompetew fil-UEFA Champions League għall-istaġun 2005-06. Dudelange sar l-ewwel klabb fl-istorja tal-Lussemburgu li leħqu it-tieni rawnd tal-kwalifikazzjoni, wara rebħa notevoli fuq NK Zrinjski (huma tilfu 0-1 f'darhom fl-ewwel leg, fit-tieni leg huma skorjaw gowl fit-3 minuta miżjuda mir-referi li jiddaqqas l-iskor fuq l-aggregat, u mbagħad skorjaw 3 gowls aktar fil-ħin żejjed). Madankollu, it-tieni rawnd tal-kwalifikazzjoni, Dudelange kienu faċilment megħluba minn SK Rapid Wien.
Fiċ-UEFA Champions League 2012–13, F91 Dudelange għelbu lil-SP Tre Penne b'punteġġ aggregat ta 11-0 u mbagħad iltaqaw ma ċampjins Awstrijaki Red Bull Salzburg fit-tieni rawnd.Huma tkkażaw billi rebħu lil Salzburg 1-0 f'darhom, u segwiti li jirriżultaw minn telf ta 3-4 f'Salzburg, huma jikkwalifikaw għat-3 rawnd ta 'kwalifika għall-ewwel darba fuq l-istat tagħhom.
Rekord kompetittiv tal-Klabb (UEFA)
Mit-30 t'Awwissu 2012:
Ħoloq esterni
Sit Uffiċjali
Kampnari tal-Belġju u ta' Franza
daqsminuri|Il-Kampnar ta' Bruges Il-Kampnari tal-Belġju u ta' Franza huma grupp ta' 56 binja storika li ġew iddeżinjati kollha f'daqqa bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bħala rikonoxximent tal-kampnari ċiviċi (iktar milli tal-knisja) li jservu bħala manifestazzjoni arkitettonika tal-indipendenza ċivika emerġenti mill-influwenzi fewdali u reliġjużi fl-eks Kontea tal-Fjandri (illum il-ġurnata ż-żona Franċiża tal-Fjandri fi Franza u r-reġjun tal-Fjandri tal-Lvant u tal-Fjandri tal-Punent fil-Belġju) u f'żoni ġirien li fl-imgħoddi kienu proprjetà tal-familja Bourgogne (illum il-ġurnata l-Wallonja, fil-Belġju).
Għalkemm il-lista ta' kampnari l-iktar li fiha huma strutturi ta' torrijiet ta' kampnari ċiviċi, tinkludi sitt torrijiet ta' kampnari tal-knisja Belġjani (ara l-katidrali, il-knejjes u l-bażiliki fil-lista ta' hawn taħt) bil-pretest li kienu ntużaw ukoll bħala torrijiet tal-għassa jew torrijiet tal-allarm.
Il-biċċa l-kbira tal-istrutturi f'din il-lista huma torrijiet li joħorġu minn binjiet ikbar. Madankollu, ftit minnhom huma strutturi individwali, u minnhom, ftit huma torrijiet li nbnew mill-ġdid li fl-imgħoddi kienu kollegati ma' binjiet maġenbhom. Kampnar notevoli li mhux parti minn din il-lista huwa t-torri tal-Muniċipju ta' Brussell, iżda proprjament mhuwiex kampnar. Il-kampnar oriġinali ta' Brussell kien jinsab ħdejn il-Knisja ta' San Nikola, sakemm iġġarraf fl-1714. Minkejja dan, il-Muniċipju ta' Brussell huwa parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-Grand-Place ta' Brussell.
Sit ta' Wirt Dinji
xellug|daqsminuri|325x325px|Mappa tal-Kampnari tal-Belġju u ta' Franza Is-Sit ta' Wirt Dinji oriġinarjament kien imsejjaħ il-Kampnari tal-Fjandri u tal-Wallonja fl-1999, b'lista ta' 32 kampnar f'dawk iż-żewġ reġjuni tal-Belġju. Fl-2005, il-lista ġiet estiża u s-sit beda jissejjaħ bl-isem attwali, biż-żieda ta' 23 kampnar ieħor mir-reġjuni ta' Nord-Pas-de-Calais u ta' Picardy fil-Grigal ta' Franza, u l-kampnar ta' Gembloux fil-Wallonja, il-Belġju.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Fenek tal-istrixxi ta' Annam
Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam Nesolagus timminsi jew kif inhu magħruf ukoll Liebru tal-istrixxi ta' Annam (għalkemm dan huwa fenek), huwa mammiferu plaċentat erbivoru tal-familja Leporidae fl-ordni Lagomorpha, li ġie skopert xjentifikament lejn l-aħħar tas-snin 90. L-ewwel evidenzi tal-eżistenza ta' din l-ispeċi ta' fenek ġew minn eżemplari maqbudin friski fis-swieq tal-ikel f'Laos bejn l-1995 u l-1996 u minn dak iż-żmien 'l hawn instab f'siti oħra fil-Vietnam (Surridge et al. 1999).
Dan il-fenek huwa ristrett għall-foresti tal-muntanji ta' Annam fuq il-fruntiera bejn Laos u Vietnam, fix-Xlokk tal-kontinent Asjatiku, f'għoli ta' bejn 400 metru l-inqas u 1,500 metru l-aktar. L-ambjent huwa kollu foresta tal-muntanji dejjem ħadra ta' għoli jew altitudni moderata. Dan il-fenek huwa notturnu u matul il-ġurnata jistaħba f'bejtiet jew f'toqob taħt l-art qalb l-għeruq tas-siġar.
Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam huwa speċi ta' fenek żgħir, b'par widnejn pjuttost ċkejkna, bil-pil lewn il-kannella ċar tar-ramel, bi strixxi suwed minn fuq id-dahar għal-ġenbejn, minn fuq is-saqajn ta' wara għal fuq l-ispallejn u fuq il-wiċċ mal-wardiet għal madwar l-għajnejn, simili għall-istrixxi tal-Fenek ta' l-istrixxi ta' Sumatra l-ispeċi l-oħra fil-ġeneru Nesolagus.
Distribuzzjoni
Il-Fenek tal-istrixxi ta' Annam Nesolagus timminsi huwa speċi ta' fenek rari ħafna li jinsab jgħix fuq il-muntanji ta' Annam fuq il-fruntiera bejn Laos u Vietnam.
Park Arkeoloġiku ta' Hili
daqsminuri|Il-Qabar il-Kbir ta' Hili. Il-Park Arkeoloġiku ta' Hili (bl-Għarbi: حَدِيْقَة آثَار ٱلْهِيْلِي, b'ittri Rumani : Ḥadīqat Āthar Al-Hīlī) huwa l-post fejn instabu fdalijiet ta' Żmien il-Bronż ta' Al Ain, f'Abu Dhabi, l-Emirati Għarab Magħquda. Is-sit huwa wieħed mill-komponenti tas-Siti Kulturali ta' Al Ain, l-unika Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-Emirati Għarab Magħquda.
Deskrizzjoni u storja
xellug|daqsminuri|Il-ġonna tal-Park Arkeoloġiku ta' Hili. Fi ħdan il-Park Arkeoloġiku ta' Hili hemm l-ikbar sit ta' Żmien il-Bronż fl-Emirati Għarab Magħquda, li jmur lura għat-3000 Q.K. Fost il-fdalijiet hemm ukoll dawk ta' insedjamenti, oqbra u falaj li jmorru lura għal Żmien il-Ħadid. Parti mis-sit arkeoloġiku jibqa' ħiereġ barra mill-park f'żona protetta. L-artefatti li nstabu mis-sit arkeoloġiku jintwerew fil-Mużew Nazzjonali ta' Al Ain fiċ-ċentru tal-belt. Il-Qabar il-Kbir ta' Hili huwa torri-qabar rikostruwit b'dijametru ta' 12-il metru (39 pied) u fuq id-daħla ċkejkna tiegħu hemm it-tinqix imbuzzat ta' żewġ għażżiela u żewġ bnedmin. Dan il-qabar flimkien mal-pedamenti ta' oqbra oħra iżgħar simili jagħmlu parti mill-kultura ta' Umm al-Nar.
F'Mejju 2019, id-Dipartiment ta' Abu Dhabi għall-Kultura u t-Turiżmu rrapporta li fis-sezzjoni ta' Hili II fi ħdan il-Park Arkeoloġiku ta' Hili nstabu marki tas-swaba' ta' madwar 3,000 sena ilu. Milli jidher kien il-marki tas-swaba' tal-artiġjani li bnew xi ħajt fis-sit arkeoloġiku.
Sit ta' Wirt Dinji
Is-Siti Kulturali ta' Al Ain (Hafit, Hili, Bidaa Bint Saud u l-Inħawi tal-Oażi) ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2011.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Skojattlu ittikkjat
L-iskojjattlu ittikkjat (Spermophilus suslicus) huwa speċi ta' annimali gerriema fil-familja Sciuridae mill-Ewropa tal-Lvant. Spermophilus suslicus jikkonsisti fi tliet sottospeċi: S. s. boristhenicus, S. s. guttatus, u S. s. suslicus. Huwa jinsab fi stat ta' theddida tal-abitat.
Deskrizzjoni
L-iskojjattlu ittikkjat għandu pil kannella skur bi tikek bojod fuq dahar u denb qasir u rqiq. Jikber għal tul ta 25 cm u piż ta' 280 g (10 oz). Il -formula dentali tiegħu hija 1.0.2.3/ 1.0.1.3. Huwa iżgħar u inqas soċjali minn ħafna iskojjattli oħra tal-art tal-ġeneru Spermophilus.
Distribuzzjoni
Jinstab fil-Belarussja, il-Moldova, il-Polonja, ir-Russja Ewropea, u l-Ukrajna. L-abitat naturali tiegħu hija art moderata u art li tinstab ukoll fuq art ikkultivata. Huwa mhedded bit-telf u l-frammentazzjoni tal-abitat tiegħu. Il-kawżi tat-telf tal-ħabitat jinkludu l-espansjoni tal-agrikoltura u l-forestrija, it-tnaqqis tal-mergħa, l-iżvilupp u t-tkabbir tal-bliet, u l-iżvilupp industrijali. Ukoll, f'xi żoni hija kkaċċjata bħala pesti agrikoli.
Il-firxa tal-iskojjattlu tal-art fil-Polonja u n-Nofsinhar tar-Russja naqset sew, b'10% biss tal-erja tagħha f'nofs is-seklu għoxrin li fadal bħalissa. Bir-rata attwali ta' kontrazzjoni tal-firxa tagħha, l-iskojjattlu jintemm mill-Polonja fl-għexieren ta' snin li ġejjin.
Meta mqabbel ma' speċi oħra ta' Spermophilus, jgħix f'abitat relattivament magħluq b'ħaxix għoli li jimblokka l-viżibbiltà matul l-istaġuni attivi tiegħu. Individwi jgħixu f'biċċiet separati ġewwa kolonja akbar. Dawn il-kolonji jistgħu jkunu sa aktar minn 160 individwu kull ha. Innamar bejn April u Mejju. Il-ġestazzjoni tvarja minn 23 sa 26 jum. Minn erbgħa sa tmien żgħar jitwieldu kull tibtin.
Predaturi
Għalkemm ma sar l-ebda studju kwantitattiv fuq il-predaturi kollha ta' S. suslicus, il-ballottra Mustela nivalis ġiet magħrufa li tidħol fil-ħofor u tikkawża mortalità sinifikanti lil minorenni, għalkemm ma tattakkax adulti. Madankollu, predazzjoni speċifika tista' tkun aktar ta' theddida għall-iskojjattli minorenni minn predaturi interspeċifiċi. Għalkemm l-infantiċida fis-salvaġġ għadu ma ġiex irrappurtat, l-iskojjattlu kien infanticid fil-magħluq. Il-qattiel jista' jkun raġel, mara, jew it-tnejn, u jew jiekol iż-żgħar jew jattakka u jħallih imut. Sejħiet ta' allarmi speċifiċi għall-individwi ġew meqjusa fi Spermophilus suslicus li fihom ukoll karatteristiċi relatati mal-età iżda ma għandhomx il-kapaċità li jiddistingwu bejn individwi familjari u mhux familjari u lanqas ma jistgħu jiddistingwu s-sess.
Stella Mwangi
Stella Nyambura Mwangi (twieledet fl-1 ta' Settembru 1986) hija kantanta Kenjana ta' ċittadinanza Norveġiża.
Bijografija
Bdiet il-karriera tagħha bħal solista meta fl-2006 ħarġet il-kanzunetta "Take it back" li għamlet suċċess fl-Afrika u l-Iskandinavja, u li aktar tard iddaħħal fl-album Living for Music li ħareġ fl-2008. Fl-2010, ipproduċiet kanzunetta oħra taħt l-isem ta' "Smile".
Fl-2011, ħadet sehem fil-Melodi Grand Prix, konkors mużikali Norveġiż fejn ir-rebbieħ jingħata ċ-ċans li jirrapreżenta lin-Norveġja fil-Eurovision Song Contest. Fit-12 ta' Frar 2011, Mwangi ħarġet bħala r-rebbieħa u permezz tal-kanzunetta "Haba Haba" sabet post fis-semifinali tal-Festival tal-Eurovision 2011 li sar f'Düsseldorf, il-Ġermanja. Fl-10 ta' Mejju, Mwangi naqset li tagħmilha mal-aħħar għaxra li kellhom jikkwalifikaw għas-serata finali.
Caterina Scappi
Caterina Scappi (mietet fl-20 ta’ Ġunju 1643) kienet benefattriċi għanja u rispettata sew tal-knisja tal-Karmelitani f’Malta. Ftit hu magħruf dwar l-oriġini jew il-ħajja bikrija tagħha, iżda hija magħrufa għad-donazzjonijiet ta’ karità sostanzjali għall-kawżi tan-nisa. B’mod partikolari, hija waqqfet l-ewwel sptar f’Malta esklussivament għas-servizz tan-nisa.
Ħajja bikrija
Oriġinarjament minn Siena, l-Italja, minn fejn ħadet il-laqam tagħha "La Senese", Scappi qattgħet ħafna minn ħajjitha f'Malta. Scappi kienet negozjanta attiva, li minn hekk setgħet akkwistat ftit ġidha. Il-post tat-twelid tagħha, is-sena tat-twelid, u l-familja tagħha mhumiex magħrufa, u qatt ma ssemmihom fl-ebda kuntratt jew testmenti notoriali li kitbet. L-ewwel dehra ta’ Caterina Scappi f’Malta tinstab fid-dokumenti kriminali tal-qorti mill-1583-4, li fih Scappi jixhdet f’każ ta’ serq.
Donazzjonijiet ta’ karità u t-twaqqif tal-isptar
Scappi kienet għonja konsiderevolment, iżda ma għexetx ħajja ta' lussu, u pjuttost għaddiet ħafna mill-flus tagħha biex jintużaw f'kawżi ta' karità. Hija magħrufa li tat flus lill-kunvent tar-Ripentiti fl-1597; dan kien istitut reliġjuż li l-missjoni tiegħu kienet li jgħin lill-prostituti. Dak iż-żmien, hija speċifikat li jekk aktar tard tagħżel li tingħaqad mal-kunvent, dan il-ħlas għandu jitqies bħala ħlas parzjali. daqsminuri| Arma ta' Santa Maria della Scala Għalkemm kienu jeżistu sptarijiet għall-kavallieri, in-nisa li kellhom bżonn xi kura ma kellhomx fejn imorru. Scappi huwa maħsub li kkurat lin-nisa fid-dar privata tagħha, iżda fl-1625, billi użat ir-riżorsi tagħha, hija ffinanzjat l-ospedaletto, magħruf ukoll bħala La Casetta, l-ewwel sptar iddedikat esklussivament għan-nisa. Fit-testment tagħha, hija tiddeskrivi l-motivazzjonijiet tagħha għat-twaqqif tal-isptar: “Kif ispirata mill-Mulej, ħerqana biex ngħin u nfejjaq lil dawk in-nisa żvinturati li mardu u li, nieqsa minn kollox, ma jistgħux jirċievu kura fi djarhom, immexxija mill-ħniena għall-miżerja tagħhom”. Għalhekk, u l-ħafna kontributi tagħha biex tgħin lin-nisa, Giovanni Bonello li rriċerka ħajjitha għal sensiela ta’ artikli li dehru fit-Times of Malta, isejħilha “l-ewwel femminista fl-istorja ta’ Malta dominanta mill-irġiel”.
L-isptar infetaħ f’dar jisimha Santa Maria della Scala, l-istess bħal sptar rinomat f’Sienna. L-arma ta’ dan l-isptar kienet imnaqqxa fuq il-lapida ta’ Scappi. Aktar tard, l-isptar kien irrelokat, u uffiċjalment sar jismu Santa Maria della Pietà. L-isptar kien issussidjat mill-Ordni ta’ San Ġwann fl-1631.
Fil-ktieb tiegħu History of Gynecology in Malta, Charles Savona-Ventura jispjega li “Il-miġja tal-Kavallieri ta’ San Ġwann fl-1530 u t-twaqqif tal-Gżira bħala bażi marittima ġabu l-prostituzzjoni fil-Gżejjer u ħoloq ambjent ideali għat-tixrid tal-mard venerali." Ir-rata għolja ta’ infezzjoni tal-mard venereali ta’ Malta kienet oskurat ir-reputazzjoni tal-gżira. Fl-1979, awtur anonimu kiteb: "M'hemm l-ebda post fid-dinja kollha fejn il-mard venerali jattakka aktar malajr u jinfirex aktar faċli milli f'Malta, għax hawn huwa kompost tal-ġidri kollu fid-dinja." L-isptar ta’ Scappi beda jkun magħruf bħala l-“spedale delle donne incurabili”, l-isptar għal nisa inkurabbli. Dan għaliex ħafna min-nisa li ġew biex jiġu kkurati kienu prostituti b’mard venerali, li dak iż-żmien ma kienx jitfejjaq. Ġeneralment dawn kienu jkunu trattati bil-merkurju, u xi pazjenti mietu propju bl-avvelenament tal-merkurju.
Legat
Fl-aħħar testment li għamlet, fl-1643, għażlet żewġ kavallieri minn Sienna, Fra Ottavio Bardinelli u Fra Giulio Cesare, bħala l-eżekuturi testamentarji tagħha, u protetturi tal-ospedaletto. Mal-mewt tagħhom, hija talbet li jieħdu posthom żewġ kavallieri oħra minn Siena. Speċifikat ukoll li jekk jiġri xi ħaġa lid-dar Santa Maria della Pietà, ġidha għandu jintuża biex tinxtar dar oħra biex isservi bħala sptar għan-nisa.
Wara l-mewt ta’ Scappi, il-Kunsill Ordinarju tal-Ordni ta’ San Ġwann għalaq l-isptar, iżda mingħajru, ma kien hemm ebda mod kif jiġi evitat t-tixrid tal-mard venerali jew ikkurat, għalhekk l-isptar reġa’ nfetaħ fl-1659. L-isptar ġie rinovat biex jiżdied in-numru ta’ sodod, u laħaq il-230 sodda sal-1786. Bdiet jaċċetta pazjenti b'mard mentali, kif ukoll każijiet ta’ maternità, u eventwalment tfal. L-isptar inqered waqt it-Tieni Gwerra Dinjija.
It-testment tagħha fih aktar donazzjonijiet: Scappi stabbilixxet refuġji b’xejn għan-nisa, u tat għamara, flus, ħwejjeġ, u doti. Scappi kellha skjava, Giuliana, li rċeviet il-ħelsien ma' mewtha. Scappi ħalliet aktar wirt lil ħafna nisa, fosthom Caterina Doneo, bint il-pittur Francesco Doneo, u Lucrezia Montano, bint l-avukat Palermino Montano.
M'hemm l-ebda dokument magħruf ta' Scappi miżżewġa, u lanqas li kellha xi tfal bijoloġiċi. Madankollu, fl-1632 adottat tifla ta’ sitt snin jisimha Maria, u rabbietha għal 14-il sena. daqsminuri| Casa Scappi, fil-Belt Valletta Hija ġiet midfuna fil-knisja tal-Madonna tal-Karmnu fil-Belt Valletta. Fil-bidu kienet midfuna fir-rokna ta’ kappella fil-knisja, iżda fl-1791 ġisimha ġie eżhumat sabiex jerġa’ jindifen f’żona iktar prominenti tal-knisja. Hemm spekulazzjoni li din id-difna mill-ġdid kienet evidenza ta’ logħoba tal-poter mill-fondazzjoni Scappi.
Meta l-knisja twaqqgħet fl-1958, kemm il-lapida tagħha kif ukoll dik ta’ Caterina Vitale inżammu u tpoġġew għall-wiri fil-knisja l-ġdida.
Casa Scappi, id-dar fejn x’aktarx kienet tgħix, f’74 Triq il-Fran fil-Belt, għal xi żmien fl-aħħar deċenji tas-seklu 20 kienet tintuża bħala l-Iskola tal-Mużika Johann Strauss.
Fil-ktieb Awguri Giovanni Bonello!, Clare Azzopardi kitbet dramm qasir dwar Caterina Scappi, mill-perspettivi ta’ nisa li kienu jafuha.
Kolera
thumb|Vibrio cholerae: Il-batterju li jikkawża l-kolera (stampa meħuda b'[[Scanning electron microscope|SEM)]]
Kolera (magħrufa wkoll bħala Kolera Ażjatika) hija marda ikkawżata mill-batterju Vibrio cholerae, li normalment jispiċċa fil-ġisem wara li persuna tixrob ilma kontaminat, jew inkella tiekol ħut jew frott tal-baħar li ma jkunx imsajjar tajjeb. Din il-marda ġiet deskritta għall-ewwel darba b'mod xjentifiku minn tabib Portugiż Garcia de Orta fis-Seklu XVI.
Sintomi
Is-sintomi jinkludu dawk is-sintomi ta' infezzjoni tat-tratt GI: dijarea akuta (eż. 1 L feċi/siegħa), uġiegħ fiż-żaqq, deni, nawżja u rremetar. Apparti dawn, hemm sintomi oħra relatati mad-diżidratazzjoni, kawża tat-telf kbir ta' likwidi mill-ġisem: għatx, bukgħawwieġ fil-muskoli, għajja u nuqqas ta' saħħa, tikmix tal-ġilda, metabolic acidosis severa flimkien ma' potassium depletion, anurja, circulatory collapse u cyanosis. Dawn kollha jwasslu għall-xokk ipovolemiku (telf massiv ta' fluwidi u electrolytes mill-ġisem), li jista' jwassal għall-mewt fi ftit sigħat.
Riċerka
Ix-xjenzjati li taw l-akbar kontribuzzjonijiet fil-ġlieda kontra l-kolera kienu John Snow, li skopra l-ħolqa bejn il-marda tal-kolera u x-xorb ta' l-ilma fl-1854, u Robert Koch, li identifika l-V. cholerae bħala l-baċillu li jikkawża l-marda. Il-batterju kien ġie iżolat xi 30 sena qabel mill-anatomiku Taljan Filippo Pacini, iżda r-riżultati tiegħu ma kienux wisq magħrufa madwar id-dinja.
L-Istorja tal-Kolera f'Malta
Din Il-marda nfirxet għall-ewwel darba lejn il-Mediterran fis-seklu dsatax, l-aktar bejn l-1816 u l-1826, x’aktarx meta kaxkruha magħhom mill-Indja l-baħrin u s-suldati Ingliżi. Il-fejqan minn din il-marda kien diffiċli, u l-unika rimedju għaliha kienet xarba b’taħlita ta’ ħxejjex mediċinali, biex ittaffi l-uġigħ, iżda li ma tfejjaqx. F’Malta, il-kolera infexxet f’epidemija f’dawn id-dati:
fl-1837  (kienu mietu f’Malta 809, u f’Għawdex 366)
fl-1854 (kienu  mietu total ta’ 348 ruħ)
fl-1865 (kienu mietu 1,873 ruħ)
fl-1867 (kienu mietu 400 ruħ)
fl-1877 (kienu mietu 440 ruħ)
fl-1887.
Sorsi Esterni
Cholera Outbreaks in Asia and South East Asia, 2003 - 2012. https://www.researchgate.net/publication/262610383_Cholera_Outbreaks_in_South_and_Southeast_Asia_Descriptive_Analysis_2003-2012
'Doctors during the 1837 Cholera Epidemic in Malta - Unearthing the Truth', Joseph Galea,  https://www.mmsjournals.org/index.php/mmj/article/view/114
'The Eipdemiological Factors of Cholera in Gozo, Malta - 1837', Joseph Galea & Liberato Camilleri, https://www.mmsjournals.org/index.php/MDHG/article/view/310
'Epidemiji fl-Istorja ta' Malta', Martin Morana   https://kliemustorja.com/2020/03/14/epidemiji-fl-istorja-ta-malta/
Saint Kitts u Nevis
Il-Federazzjoni ta' Saint Kitts u Nevis magħrufa wkoll bħala l-Federazzjoni ta' San Kristofru u Nevis), li tinsab fil-Gżejjer Leeward, hija stat ta' żewġ gżejjer federali fl-Indji tal-Punent. Il-pajjiż huwa l-iżgħar stat sovran fl-Ameriki, kemm mill-erja u l-popolazzjoni.
Il-belt kapitali u l-kwartieri tal-gvern għall-istat federati hija Basseterre fuq l-akbar gżira ta' Saint Kitts. Il-gżira ż-żgħira ta' Nevis tinsab madwar 2 mili (3 km) l-lbiċ ta' Saint Kitts, madwar kanal baxx imsejjaħ The Narrows.
Huwa pajjiż magħmul minn żewġ gżejjer b'erja totali ta' art ta' 104 mil kwadri biss (270 km²). Il-gżira ta’ San Cristóbal, l-akbar mit-tnejn, hija ta’ 68 mil kwadru (180 km²) u tinsab fil-latitudni 17.30 N u lonġitudni 62.80 W, Nevis hija 36 mil kwadru (93 km²), li tinsab fuq il-latitudni 17.10 N, lonġitudni 62.35 W, madwar 3 km fix-Xlokk ta’ San Cristóbal.
Ġeografikament jixbħu l-gżejjer ta’ Malta u Għawdex.
Saħara
thumb|300px|Is-Saħara minn satellita. thumb|Duni tar-ramel fid-Deżert Saħara
Is-Saħara fl-Afrika ta' Fuq, hu wieħed mill-ikbar deżerti tad-dinja. L-Antartika hi wkoll deżert u hi ikbar.
Hu mdawwar mill-Oċean Atlantiku, il-Muntanji Atlas, il-Baħar Mediterran, il-Baħar l-Aħmar, u r-reġjun ta' Saħel. Ġo fih hemm partijiet minn ħafna pajjiżi, fosthom il-Marokk, l-Alġerija, it-Tuneżija, il-Libja, l-Eġittu, il-Mawritanja, il-Mali, in-Niġer, Ċad, l-Eritrea, is-Saħara tal-Punent u s-Sudan. Il-parti l-kbira tiegħu mhux abitabbli imma xi nies jirnexxilhom jgħixu fil-postijiet fejn hemm l-ilma.
Id-Deżert Saħara fih xi 9,065,000 kilometru kwadru. Kien hemm żmien meta kien ikbar u żmien meta kien iżgħar. Wara l-aħħar Żmien is-Silġ sar iżjed fertili, imbagħad reġa' nixef. Hu l-isħan post fid-dinja, imma mhux l-iżjed nixef. L-iżjed nixef hu d-Deżert Atacama fl-America ta' Fuq. Is-Saħara bejn wieħed u ieħor hu daqs l-iStati Uniti f'daqqa.
L-ambjent
L-ogħla muntanja hi ta' 3415-il metru, u hi l-Emi Koussi f'Ċad. Xi quċċati tal-muntanji huma miksijin bil-borra anki fis-sajf. Il-katina tal-muntanji ewlenija hi tal-Muntanji Atlas fl-Alġerija. L-iżjed post baxx hu l-għammieq tal-Qattara fl-Eġittu, li hu xi 130 metru taħt il-livell tal-baħar. Witjiet bir-ramel u duni jagħmlu xi 25% tas-Saħara. Il-bqija hu muntanji, steppi b'ħafna ġebel u oażi.
Hemm bosta xmajjar li jgħaddu mis-Saħara. Però, kollha jinxfu fis-sajf barra x-Xmara Nil u x-Xmara Niġer.
Il-minerali metalliċi huma importanti ħafna għall-pajjiżi Saħarin. L-Alġerija u l-Mawritanja għandhom bosta depożiti kbar tal-ħadid. Hemm ukoll depożiti tal-uranju, imma n-Niġer għandha l-iżjed minn dawn. Hemm ħafna fosfati fil-Marokk u fis-Saħara tal-Punent. Fl-Alġerija l-iżjed li hemm żejt. Iż-żejt hu importanti għall-pajjiż kollu. Waqt bl-estrazzjoni taż-żejt l-ekonomija tas-Saħara kibret, ftit għenet lill-popolazzjoni indiġena, billi ħaddiema tas-sengħa jinġiebu minn pajjiżi oħra.
Il-fawna u l-flora
L-iġmla dromedarji u l-mogħos huma l-annimali mansi li nsibu l-iżjed spiss fis-Saħara. Id-dromedarju hu l-favorit tan-nomadi minħabba kemm jiflaħ ix-xemx u l-ħila tiegħu fil-ġiri.
L-iskorpjun isfar (Leiurus quinquestriatus) jista' jkun 10ċm twil. Dan hu perikuluż ħafna u l-velenu tiegħu fih ħafna agitoxin u scyllatoxin. Però tingiża minn dan l-iskorpjun rari toqtol adult f'saħħtu. thumb|Iġmla f'[[Guelta d'Archei, f'Ċad tal-Majjistral.]] Hemm bosta speċi ta' volpi li jgħixu fis-Saħara, fosthom il-vulpes zerda, vulpes pallida u l-vulpes rueppellii. L-Addax nasomaculatus, antelopa kbira bajda, tista' tgħaddi kważi sena fid-deżert mingħajr ma tixrob. L-għażżiela dorcas hi għażżiela tal-Afrika ta' fuq li wkoll tista' tgħaddi ħafna żmien mingħajr ilma.
Il-geparda tas-Saħara (Acinonyx jubatus hecki) tgħix fl-Algerija, Togo, in-Niġer, Mali, Benin, u Burkina Faso. Baqa' inqas 250 geparda adulta, li huma kawti u jaħarbu kull preżenza tal-bniedem. Il-geparda tevita x-xemx minn April sa Ottubru u tisken taħt l-arbuxxelli bħall-balaniti u l-akaċji. Is-soltu jkunu ta' kulur ċar. Fost l-annimali l-oħra hemm il-varanidi, l-iraċi, is-sriep Cerastes, u numru żgħir ta' likawuni (Lycaon pictus) forsi f'14-il pajjiż biss u n-nagħam.
Jgħixu annimali oħra fis-Saħara (għasafar l-iżjed) bħal-lonkura tal-munqar fiddi (Lonchura cantans) u l-gardell ta' wiċċu iswed (Lagonosticta larvata), fost l-oħrajn. Hemm ukoll kukkudrilli tad-deżert żgħar (Crocodylus suchus) fil-Mawritanja u fix-xagħri għoljin ta' Ennedi ta' Ċad.
Is-Saħara ċentrali hi stmata li fiha ħames mitt speċi ta' xtieli, li hu numru baxx għall-estent enormi tal-erja. Xtieli bħas-siġar tal-akaċja, palm, sukkulenti, arbuxxelli bix-xewk, u ħaxix adattaw ruħhom għall-kondizzjonijiet nixfin.
Bliet
Minn xi erba' miljun ruħ li jgħixu fis-Saħara, il-parti l-kbira jgħixu fil-Mawritanja, Is-Saħara tal-Punent, l-Alġerija, il-Libja u l-Eġittu. Iż-żewġ gruppi dominanti huma is-Saħrawin u t-Twareg. L-ikbar belt hi Nouakchott, il-belt kapitali tal-Mawritanja. Il-bliet importanti l-oħra huma Tamanrasset fl-Alġerija, u Sebha u Ghat fil-Libja. Mis-Saħara kollha 200,000 km² biss huma oażi fertili. Fihom ikabbru t-tamal, qamħ u frott. Dawn il-ftit reġjuni għammiela jissaqqew minn xmajjar u għadajjar taħt l-art. Ħafna mill-oażi tas-Saħara jinstabu f'ħofor (art taħt il-livell tal-baħar) u l-ilma jitla' fil-wiċċ minn ġibjuni naturali taħt l-art; bjar arteżjani.
Ġonna ta' Hevsel
daqsminuri|Il-Ġonna ta' Hevsel u x-xmara Tigris Il-Ġonna ta' Hevsel (bit-Tork: Hevsel Bahçeleri) huma seba' mitt ettaru ta' raba' għammiel u ikkultivat ħdejn ix-xmara Tigris fil-Lvant tat-Turkija, bejn il-Fortizza ta' Diyarbakır u x-xmara. Il-belt iffortifikata fl-imgħoddi kienet ikkonfinata b'sistema f'żewġ partijiet ta' swar difensivi, u l-ġonna, alimentati minn fawwariet fix-xaqliba wieqfa ta' taħthom, kellhom rwol vitali biex iwasslu l-ilma u l-provvisti lill-belt. Il-Ġonna ta' Hevsel tniżżlu fil-lista ta' siti indikattivi tal-UNESCO fl-2013, u saru Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015, flimkien mas-swar tal-Fortizza ta' Diyarbakır bħala pajsaġġ kulturali.
Borrinu
thumb|Borrinu fil-Ġermanja daqsminuri|Borrinu, video Borrinu huwa skultura antropomorfika magħmulha mill-borra, spiss magħmulha mit-tfal f'reġjuni milqutin minn biżżejjed borra. F'ħafna postijiet, borrini tipiċi jikkonsistu fi tliet blalen kbar ta' daqsijiet differenti b'xi tiżjin miżjud biex jagħti għamla ta' wiċċ u karatteristiċi oħra. Minħabba l-faċilita biex wieħed jaħdem il-borra, hemm ukoll varjetà wiesgħa ta' stili oħra. Aċċessorji komuni jtinkludu fergħat flok idejn u wiċċ rudimentali, b'karrotta bħala imnieħer. Ħwejjeġ tal-bnedmin, bħal xi kappell jew xalla, jistgħu jiġu inklużi. Ġeneralment il-borrini huma normalment abbandunati fl-elementi ladarba jitlestew.
Ġonna ta' Hevsel
Storja
Il-Ġonna ta' Hevsel jissemmew għall-ewwel darba fil-ġrajjiet ta' Aramea li jmorru lura għas-seklu 9 Q.K., l-insedjament ta' Diyarbakır fuq l-għolja ta' fuqhom li kien ġie stabbilit qabilhom. Diyarbakır (li oriġinarjament kienet imsejħa Amid), inbniet fuq xaqliba tal-bażalt li tħares fuq ix-xmara Tigris. Fit-866 Q.K., il-belt ġiet assedjata mir-Re tal-Assirjani Ashurnasirpal II u meta nħakmet, il-ġonna nqerdu bħala forma ta' kastig. Il-belt iffortifikata kienet importanti ferm fir-reġjun matul il-perjodu Ellenistiku, kif ukoll matul żmien ir-Rumani, is-Sassanidi, il-Biżantini, il-Musulmani u l-Imperu Ottoman sa żminijietna.
Borrinu
Kostruzzjoni
Il-Borra ssir adattata għall-bini meta tersaq lejn il-punt tad-dewbien u ssir niedja u kompatta. Għamla ta' borrini u b'borra fil-forma ta' trab hija diffiċli peress li mhux se teħel magħha nnifisha, u jekk it-temperatura tal-borra tkun tinżel, din se tifforma forma tat-trab tas-silġ aktar dens imsejjaħ qoxra, li ma jkunx jista' jintuża. Għalhekk, iż-żmien tajjeb biex jinbena borrinu jista' jkun li jmiss wara nofsinhar direttament wara l-borra għaliex it-temperatura tkun ħafifa. L-użu ta' borra aktar kompatta jippermetti l-bini ballun tal-borra sempliċiment billi ddawwarha mal-art sakemm tikber għad-daqs mixtieq. Jekk il-ballun jilħaq il-qiegħ tal-art li tista' ttella' traċċi tal-ħaxix, żrar jew l-ħmieġ.
Fl-Ewropa u fl-Amerika, il-borrini huma mibnija bi tliet oqsma li jinkludu r-ras, it-torso, u l-parti t'isfel tal-ġisem. Il-prattika tas-soltu hija li mbagħad dekorazzjoni u b'għażla ta' xi aċċessorji jew ħwejjeġ. Xi zkuk jistgħu jiġu użati għad-dirgħajn, u l-wiċċ huwa tradizzjonalment magħmul bil-ġebel jew tal-faħam bħala għajnejn u l-karrotta bħala mnieħer. Hemm min jippreferi jlibbes il-borrinu b'xi xalla jew kappell, filwaqt li oħrajn jippreferu li ma jħallux affarijiet barra biebhom fejn jistgħu faċilment jiġu misruqa jew isiru mwaħħla taħt il-silġ mdewweb.
Ġonna ta' Hevsel
Konservazzjoni
Il-Ġonna ta' Hevsel għadhom jiġu kkultivati sa llum il-ġurnata, iżda l-integrità tagħhom hija mhedda minn negozji mhux awtorizzati u minn abitazzjonijiet li ġew stabbiliti fil-bażi tal-fortizza. Tħassib ieħor huma l-kanali tad-dranaġġ imblukkati u l-kwalità tal-ilma. L-estrazzjoni tal-ilma iktar 'il fuq fil-Wied ta' Tigris naqqset il-fluss tal-ilma fix-xmara u naqqset l-għargħar perjodiku tar-raba'. Ġew stabbiliti żoni ta' lqugħ, iżda l-ġonna jitqiesu bħala vulnerabbli.
Borrinu
L-istorja
xellug|daqsminuri|L-ewwel ritratt ta' borrinu li qatt deher, madwar 1853 Id-dokumentazzjoni tal-ewwel borrinu mhix ċara. Madankollu, Bob Eckstein, awtur ta' L-Istorja tal-Borrinu kien iddokumenta borrini minn żminijiet medjevali, billi rriċerka xbihat artistiċi fil-mużewijiet Ewropej, galleriji tal-arti, u libreriji. L-ewwel dokumentazzjoni li qatt instabet kienet illustrazzjoni marġinali minn xogħol intitolat "Ktieb tal-Sigħat" mill-1380, misjuba fil-Koninklijke bibliotheek., fl-Aga L-ewwel ritratt ta' borrinu li qatt deher kien ittieħed fl-1853 mill-fotografa Mary Dillwyn mill-Galles, l-oriġinali jinsab fil-kollezzjonijiet tal-Librerija Nazzjonali tal-Galles.
Ġonna ta' Hevsel
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Pajsaġġ Kulturali tal-Fortizza ta' Diyarbakır u tal-Ġonna ta' Hevsel ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2015.
Borrinu
Fil-midja
Ir-rappreżentazzjonijiet tal-Borrini huma popolari ferm fil-midja, speċjalment fejn jidħlu stejjer tat-tfal. Il-film Frozen, per eżempju, għandu bħala wieħed mill-karattri prinċipali lill-borrinu Olaf.
Knisja tal-Verġni Marija ta' Arakos
Storja
Il-knisja tinsab qrib il-villaġġ ta' Lagoudera, Ċipru. B'mod simili bħal knejjes oħra fiż-żona, din il-knisja ngħatat isem fjura selvaġġa, il-ġulbiena. Inbniet fuq ix-xaqlibiet tal-Grigal ta' Madari, it-tieni l-ogħla quċċata tal-Muntanji ta' Troodos. Id-data u ċ-ċirkostanzi tal-konsagrazzjoni tal-knisja mhumiex ċerti, iżda minħabba l-pożizzjoni tagħha bejn il-villaġġi ta' Lagoudera u Sarandi, jingħad li l-knisja kellha sjieda privata jew kienet monasteru peress li kienet tinsab 'il bogħod mill-villaġġi.
Il-biċċa l-kbira tal-istorja tal-knisja hija rreġistrata fl-affreski tagħha. Mill-kitba fuq in-naħa ta' ġewwa tal-arċitravu tat-Tramuntana, ġie ddikjarat li tlestiet f'Diċembru 1192, u ġiet impittra minn patri mħarreġ f'Kostantinopli li kien jismu Teodoru Apsevdis. Ix-xogħol ta' Apsevdis x'aktarx li kien ġie kkumissjonat minn aristokratiku Biżantin imsejjaħ Leontios Authentes, li kien qed ifittex rifuġju f'monasteru fil-qrib li kien inbena minn missieru. Għall-ħabta tas-seklu 14, l-affreski ġew irrestawrati wara l-ħsara li ġarrbu minħabba li daħal l-ilma, u l-kitba li timmarka meta sar dan ir-restawr ġiet iffirmata minn djaknu msejjaħ Leontios.
Verġni tal-Passjoni
daqsminuri|L-affresk tal-Panagia Arakiotissa Dan l-affresk kien l-ewwel wieħed tat-tip tiegħu fl-arti Komnenjana, matul ir-renju ta' Alexios I Komnenos ( li rrenja fl- 1081-1118), u ġie mpitter fl-1192 taħt il-patrunaġġ ta' Leontios Authentes minn Teodoru Apsevdis fuq il-ħajt tax-Xlokk tal-knisja. L-immaġnijiet tal-Verġni Marija dejjem kienu assoċjati mal-qawwa politika fi ħdan l-Imperu Biżantin; madankollu, dan l-affresk partikolari ma għandux l-istess tifsira simbolika. Eżatt qabel ma sar, il-gżira ta' Ċipru għaddiet minn bosta battalji u bidliet fit-tmexxija. Dan il-perjodu ta' taqlib u kaos huwa rifless fl-immaġni tal-Verġni tal-Passjoni. Kif iddikjara l-istoriku Sofoklew:"'In-niket tad-donatur jiġi pperċepit permezz tat-trasformazzjoni tal-immaġni tal-Verġni Marija li huwa jippreskrivi'."Dan in-niket jiġi ppreżentat b'tali mod li din il-verżjoni tvarja minn immaġnijiet oħra tal-Verġni tal-Passjoni. Dan l-affresk juri lill-Verġni Marija b'daqs ta' bniedem, minn rasha sa saqajha u bilwieqfa quddiem it-tron tagħha, bil-Bambin Ġesù f'idejha, għad-differenza ta' immaġnijiet oħra tagħha fejn tidher minn spallejha 'l fuq biss. Barra minn hekk, l-anġli bil-lanza u s-salib (referenza għall-futur ta' Kristu) huma kbar daqs Ġesù, filwaqt li f'verżjonijiet oħra ta' din l-ikona, l-anġli huma żgħar u bilkemm jidhru fil-kompożizzjoni tal-immaġni. Din l-enfasi fuq l-anġli bis-simboli tal-passjoni ta' Kristu u l-immaġni tal-Verġni Marija bilwieqfa bil-Bambin f'idejha, tista' tiġi interpretata bħala l-Madonna tikkonsenja l-Bambin għad-destin Tiegħu, bl-istess mod kif qed toffri l-gżira ta' Ċipru lil bosta mill-mexxejja volatili tiegħu. Fl-isfond tal-affresk hemm talba elaborata lill-Verġni Marija li tgħin ukoll biex tindika l-patrun fir-rigward ta' dan l-affresk partikolari. "Omm Alla tant safja, dak li pitter
l-immaġni immakulata tiegħek b'kuluri li jispiċċaw
b'tant ħila u bl-ikbar fidi,
Leon, il-qaddej fqir u insinifikanti tiegħek,