cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frar
Ħarsa ġenerali
Frar jibda, astronomikament, meta x-xemx tkun fil-kostellazzjoni ta' Kaprikornu u jispiċċa meta x-xemx tkun fil-kostellazzjoni tal-Akwarju. Astroloġikament, Frar jibda' meta x-xemx tkun fis-simbolu tal-Akwarju u jispiċċa f'dak tal-Ħut. 180px|thumb|Frar, illustrazzjoni minn Très riches heures du Duc de Berry Ismijiet storiċi ta' Frar jinkludu t-termini Anglo-Sassoni Solmoneth ("xahar tat-tajn") u Kale-monath, u kif ukoll it-terminu ta' Karlu Manju Hornung. Fil-Fillandiż, ix-xahar hu msejjaħ helmiku, fejn tfisser "xahar tal-perla"; meta s-silġ jinħall fuq il-friegħi tas-siġar, dawn jifformaw qtar, u hekk kif dawn jiffriżaw, dawn ikunu bħal perli tas-silġ. Fil-kalendarju antik Ġappuniż, ix-xahar huwa msemmi Kisaragi (如月, 絹更月 jew 衣更月, li letteralment ifisser "ix-xahar tal-bdil tal-ħwejjeġ"). Isem ieħor huwa Mumetsuki (梅見月, li letteralment iffiser "ix-xahar meta jinbiegħu l-fjuri tal-prunja") jew ''Konometsuki" (木目月, "ix-xahar meta s-siġar jieħdu ħajja ġdida").
Tradizzjonijiet Maltin marbutin ma' Frar
Fil-klima tagħna Frar huwa xahar kiesaħ u xitwi. Ħafna qwiel jirriflettu dan: “Frar fawwar jimla l-bjar” u “Frar fawwar kull xitla nwar” u "Frar fawwar, il-bidwi għana d-dar”.
Madankollu Frar jaf ma jagħmilx xita: ‘Frar daqqa fawwar u daqqa qattar’
jew tagħmel iżżejjed ‘ Meta Frar ikun ħafna fawwar, il-biedja tmur fl-ibjar’.
U barra x-xita u l-maltemp ikun għadu jagħmel il-ksieħ: ‘Fi Frar kull laqxa ttella nwar’, ‘Frar jiġbor lil kulħadd id-dar’ u Frar jgħakkes ix-xjuħ u ż-żgħar’.
F’dan iż-żmien tas-sena, il-kampanja tkun mimlija ħdura u kkulurita wkoll, bl-isfar tal-ingliża u l-lellux fost l-iktar li jispikka.
Bħax-xhur l-oħra Frar għandu l-festi tiegħu. Fost dawn insibu l-Gandlora li ssir fi 2 tax-xahar li hija l-festa tal-preżentazzjoni ta’ Ġesù u tal-Purifikazzjoni tal-Madonna. Fiha wkoll jitbierku x-xemgħat li jintużaw matul is-sena. Lill-fidili jagħtuhom ukoll biċċa xemgħa żgħira li dari kienu jdendluha mal-ħajt id-dar u jixegħluha waqt xi maltempata jew xi griżma tal-morda. Kien maħsub li l-kwiekeb ma jibqgħux jidhru ċari u kienu jgħidu ‘Mal-gandlora, stilel fora, l-ajru jtella’ imma jiċċora’.
Fil-10 ta’ Frar tiġi l-festa tan-Nawfraġju ta’ San Pawl f’Malta, data daqsxejn kurjuża meta tqis li skont ir-rakkont fl-Atti (kapitli 27 u 28), San Pawl u sħabu ġew fil-Ħarifa biex qattgħu x-xitwa hawn (Att 28 :11).
Festa varjabbli hija dik ta’ Ras ir-Randan. Dan għaliex din tiġi 40 ġurnata qabel l-Għid li jsir fl-ewwel Ħadd wara l-ekwinozju tar-Rebbiegħa. Ir-Randan, tal-inqas dari, kien żmien ta’ sawm u skarsezza, u għalhekk kienu jgħidu: ‘Eħġem la ssib, għax jasal ir-Randan’.
U aktarx ukoll li jkun il-maltemp: Ras ir-Randan, ras il-maltemp’.
Jekk is-sawm u t-tbatija tar-Randan marru, mhux hekk il-ġenn tal-ftit ġranet ta’ qablu… il-karnival. Għax ‘fi Frar jindaqqu l-ġlieġel’. Il-karnival huwa żmien ta’ bluha liċenzjata u sakemm hija moderata u diċenti hija zvog tajjeb ħafna mis-serjetà u t-tribulazzjonijiet tal-ħajja ta’ kuljum. U speċjalment jekk il-karnival jiġi partikularment tard, ix-xita tibda tiskarsa: ‘f’Ħadd il-bluh ix-xita tibda tfuħ’.
Olta Boka
Olta Boka (Tirana, 4 ta' Novembru 1991) hi kantanta Albaniża li ġiet magħżula biex tirrapreżenta lill-Albanija fil-Festival tal-Eurovision 2008 bil-kanzunetta Zemrën lamë peng. Hi rebħet il-finali nazzjonali tal-Albanija, li hi msejħa bħala Festivali I Këngës u kkompetiet fit-tieni semifinali tat-22 ta' Mejju u rnexxielha tikseb post fil-finali. Fil-finali, nhar l-24 ta' Mejju hi spiċċat fis-sbatax-il post minn 25 kanzunetta. Hi saret l-iżgħar kantanta li qatt ħadet sehem fil-Festival tal-Eurovision mis-sena 2004, wara li Lisa Andreas irrapreżentat lil Ċipru f'età ta' sittax-il sena, u Gigliola Cinquetti irrapreżentat lill-Italja ta' sbatax-il sena.
Maurizio Malvestiti
Bijografija
Twieled fil-Marne di Filago, Provinċja ta' Bergamo u ġie ordnat saċerdot fil-11 ta' Ġunju 1977.
Mill-1978 sal-1994 kien jgħallem fis-seminarju ta' Bergamo. Mill-1994 sal-2009 kien uffiċjal fil-Kongregazzjoni għall-Knejjes Orjentali. Fid-29 ta' Ġunju 2009, huwa sar sottosegretarju tal-kongregazzjoni u wara sar l-segretarju privat tat-tliet prefetti, il-kardinali Achille Silvestrini, Ignace Moussa Daoud u Leonardo Sandri.
Fit-26 ta' Awwissu 2014 il-Papa Franġisku ħatru Isqof ta' Lodi. Irċieva l-ordinazzjoni episkopali fil-11 ta' Ottubru 2014, mill-kardinal Leonardo Sandri fil-Bażilika ta' San Pietru u ħa l-pussess tad-djoċesi fis-26 ta' Ottubru ta' wara fil-katidral ta' Lodi. Laqgħu il-kardinal Angelo Scola. Il-liturġija solenni kienet uffiċjata mis-saċerdoti tad-djoċesi, mill-kapitlu tal-katidral, mil-kardinal Leonardo Sandri, u minn diversi isqfijiet, fosthom mons. Claudio Baggini, mons. Giacomo Capuzzi, mons. Diego Coletti u mons. Bassano Staffieri.
Kuratur
lemin|daqsminuri| Fin-nofs jdher Emile Theodore (kuratur tal-mużew tal-Palazz tal-Belle Arti f'Lille mill-1912 sal-1937), waqt ir-rikostruzzjoni tal-gallerija ddedikata għall-pitturi Spanjoli u Taljani, sentejn wara t-tmiem tal-Ewwel Gwerra Dinjija Kuratur (mil-Latin: cura, li tfisser "tieħu ħsieb") huwa maniġer jew sorveljant. Tradizzjonalment, kuratur jew kustodju ta' istituzzjoni tal-wirt kulturali (eż., gallerija, mużew, librerija jew arkivju ) huwa speċjalista tal-kontenut inkarigat mil-kollezzjonijiet ta' istituzzjoni u involut fl-interpretazzjoni ta' dan il-materjal, inklużi artifatti storiċi.
Il-kuratur tradizzjonalment jieħu ħsieb oġġetti tanġibbli ta' xi tip — xogħol artistiku, oġġetti kollezzjonabbli, oġġetti storiċi jew kollezzjonijiet xjentifiċi. Iktar reċentement, bdew jitfaċċaw tipi ġodda ta' kuraturi: kuraturi ta' oġġetti u data diġitali u bijokuraturi.
Skop ta' kurazzjoni
F'istituzzjonijiet akbar, il-funzjoni primarja tal-kuratur hija dik ta' speċjalista tas-suġġett, bl-aspettattiva li hu jew hi se jwettqu riċerka oriġinali dwar oġġetti u jiggwidaw l-organizzazzjoni fil-ġbir tagħha. Istituzzjonijiet bħal dawn jista' jkollhom kuraturi multipli, kull wieħed assenjat lil żona ta' ġbir speċifika (eż. Kuratur ta' arti antika, kuratur ta' stampi u tpinġijiet, eċċ.) U spiss joperaw taħt id-direzzjoni ta' kuratur ewlieni. F'tali organizzazzjonijiet, il-kura fiżika tal-kollezzjoni tista' tkun sorveljata mill-maniġers tal-kollezzjonijiet tal-mużew jew mill-konservaturi tal-mużew, b'dokumentazzjoni u amministrazzjoni (bħal assigurazzjoni u self) immaniġġjati minn reġistratur jew amministratur.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar Notoryctes typhlops jew kif inhi magħrufha ukoll itjaritjari, kif jgħid isimha hija mammiferu marsupjal rari, ta' daqs żgħir, mifrux mad-deżerti fin-Nofsinhar tal-Awstralja u hija 1 miż-2 speċijiet ta' talpi marsupjali.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
Fir-Renju Unit, it-terminu "kuratur" japplika wkoll għall-impjegati tal-gvern li jissorveljaw il-kwalità tax-xogħol arkeoloġiku tal-kuntratt taħt Gwida Politika tal-Ippjanar 16: Arkeoloġija u Ippjanar (PPG 16 - Planning Policy Guidance 16: Archaeology and Planning) u jimmaniġġjaw ir-riżorsi kulturali ta’ reġjun.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Minn studji reenti l-ispeċi Notoryctes typhlops turi li hija magħmula minn 2 sottospeċijiet, dik miċ-ċentru tal-Awstralja Notoyctes typhlops typhlops u dik minn Nofsinhar tal-istat Awstraljan ta' Nofsinhar Notoryctes typhlops ? li għad trid tingħata isem.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
Fl-Istati Uniti, il-kuraturi għandhom kompiti multidimensjonali li jiddependu fuq l-istituzzjoni partikolari u l-missjoni tagħha. Iżda fil-bidu tas-seklu 21, ir-rwol tal-kuratur evolva flimkien ma' bidlet fil-qasam tal-mużewijiet. Hekk kif il-mużewijiet tal-Istati Uniti saru aktar diġitizzati, il-kuraturi jsibu ruħhom jibnu narrattivi kemm fid-dinja materjali kif ukoll dik diġitali. L-istorika Elaine Gurian tipproponi mużewijiet li fihom "il-viżitaturi jkunu jistgħu komdu jfittxu tweġibiet għall-mistoqsijiet tagħhom stess irrispettivament mill-importanza mogħtija lil mistoqsijiet bħal dawn minn oħrajn". Dan ibiddel ir-rwol ta' kuratur minn għalliem għal "faċilitatur u assistent". F’dan is-sens, ir-rwol ta’ kuratur fl-Istati Uniti huwa prekarju, peress li wirjiet diġitali u interattivi spiss jippermettu lill-membri tal-pubbliku jsiru kuraturi, u jagħżlu ċertu informazzjoni huma stess. Dawn il-membri tal-pubbliku mbagħad jistgħu jedukaw lilhom infushom dwar is-suġġett speċifiku li huma interessati fih, aktar milli jqattgħu ħin jisimgħu informazzjoni li m'għandhom l-ebda xewqa li jitgħallmu.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Dieta
It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar hija marsupjal karnivoru, attiv ħafna kemm matul il-ġurnata kif ukoll bil-lejl. Il-biċċa i-kbira tad-dieta tikkonsisti minn larvae u pupae ta' insetti tad-deżert, għalkemm rettili u annimali vertebrati żgħar oħra jiġu ikkunsmati wkoll.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
Fis-seklu 21, avvanzi f'teknoloġiji ġodda wasslu għal twessigħ fir-rwol tal-kuratur. Dan it-twessigħ sar suġġett ta' studju u riċerka akkademika. Bijokuratur huwa xjenzat professjonali li jikkura, jiġbor, jannota, u jivvalida informazzjoni li hija mxerrda f'databases ta' organiżmi bijoloġiċi u mudelli.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Deskrizzjoni
It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar jew itjaritjari, hija mammiferu għami, u mill-għajnejn baqa' biss par lenti midfuna taħt il-ġilda li minn barra jidhru bħala żewġ tbajja u żewġ toqbiet ċkejkna mgħottija bil-pil iservu ta' widnejn.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
Fl-arti kontemporanja, it-titlu "kuratur" jidentifika persuna li tagħżel u spiss tinterpreta xogħlijiet tal-arti. Minbarra l-għażla tax-xogħlijiet, il-kuratur huwa spiss responsabbli għall-kitba ta' tikketti, saġġi fil-katalgu, u kontenut ieħor li jappoġġja l-wirjiet. Dawn il-kuraturi jistgħu jkunu ħaddiema regolari f'istitiuzzjoni kultural, mistiedna minn xi organizzazzjoni relatata jew università, jew kuraturi "freelance" li jaħdmu fuq bażi ta' konsulenza. Tmiem is-seklu 20 ra tkabbir sostanzjali fin-numru ta' artisti jorganizzaw wirjiet tagħhom stess. L-idea t'Artist bħala kuraturi għandha tradizzjoni twila, li tmur lura mill-naqas sa Sir Joshua Reynolds (1723-1792), l-ewwel president tar-Royal Academy of Arts, Londra, imwaqqfa fl-1768.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Deskrizzjoni
Dan il-marsupjal għandu ġismu b'forma ċilindrika (tubu) b'tul massimu ta' 18ċm, ras forma konika (lembut), b'biċċtejn ġilda iebsa kwadrati, waħda fuq il-moħħ u l-oħra fuq l-imnieħer bħala protezzjoni, b'denb qasir ta' 2.6cm jew inqas li jispiċċa b'forma ta' ballun ċkejken bl-istess tip ta' ġilda. Il-pil fin ħafna, pjuttost qasir lewn il-krema fil-bajdani, ileqq b'iridexxenza dehebija.
It-talpa marsupjal ta' Nofsinhar hija l-akbar speċi fost it-tnejn li jeżistu u d-daqs apparti l-lokalità huwa fattur determinanti biex wieħed jagħraf l-ispeċijiet, dan minħabba li huma simili ħafna ta' xulxin.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
F'xi organizzazzjonijiet kulturali fl-Istati Uniti, it-terminu "kuratur" jista' jirreferi għall-kap ta' kwalunkwe dipartiment. Dan wassal għall-proliferazzjoni ta' titli bħal "Kuratur tal-Edukazzjoni" (Curator of Education) u "Kuratur tal-Wirjiet" (Curator of Exhibitions). It-terminu "kuratur letterarju" (literary curator) jintuża biex jiddeskrivi persuni li jaħdmu fil-qasam tal-poeżija, bħall-ex-direttur tal-poeżija tan-92nd Streey Y, Karl Kirchwey. Din ix-xejra ġiet riflessa wkoll fir-Renju Unit f'istituzzjonijiet bħal Ikon ta' Birmingham, u l-Baltic ta' Gateshead.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Riproduzzjoni
Ftit li xejn huwa magħruf dwar ir-riproduzzjoni ta' dawn l-annimali. Fir-raġel it-testikoli huma interni u fil-mara l-marsupju evolva jħares lura biex waqt it-tħaffir taħt l-art ma jidħolx ramel u huwa maqsum fi 2 u f'kull parti hemm beżżula 1, fih jilqa' massimu ta' 2 embrjuni kull darba.
Kuratur
Skop ta' kurazzjoni
Fi Franza, it-terminu kuratur huwa tradott bħala conservateur. Hemm żewġ tipi ta' kuraturi: kuraturi tal-wirt kulturali (conservateurs du patrimoine) b'ħames speċjalitajiet (arkeoloġija, arkivji, mużewijiet, monumenti storiċi, u mużewijiet tax-xjenzi naturali), u librara kuraturi (conservateurs des bibliothèques). Dawn il-kuraturi jintgħażlu b'eżami kompetittiv u jattendu l-INP (Institut National du Patrimoine). Il-"conservateurs du patrimoine" huma impjegati taċ-ċivil jew jaħdmu fis-servizz pubbliku; l-użu ta' dan it-titlu minn ħaddiema fis-settur privati mhuwiex permess fi Franza.
Talpa marsupjal ta' Nofsinhar
Evoluzzjoni
Il-linja anċestrali ta' dan il-marsupjal tmur lura minn ta' l-inqas 50 miljun sena ilu u l-klassifikazzjoni eżatta tagħhom għadha suġġett ta' dibattitu sal-lum.
Kuratur
Edukazzjoni u taħriġ
Il-kumplessità f'bosta mużewijiet u organizzazzjonijiet kulturali wasslet għall-iżvilupp ta’ programmi professjonali f’oqsma bħall-istorja pubblika, l-istudji umanistiċi pubbliċi, l-istudji tal-mużewijiet, l-immaniġġjar tal-arti, u l-prattika kuratorja / kuraziija. Fl-1992, ir-Royal College of Art stabbilixxa kors ta’ MA kofinanzjat mal-Kunsill tal-Arti tal-Gran Brittanja, l-ewwel f'dalk il-pajjiż li speċjalizza fil-kurazija b’enfasi partikolari fuq l-arti kontemporanja. Il-kors issa huwa ffinanzjat mill-Arts Council England, u fl-2001 it-titlu tal-kors sar Curating Contemporary Art biex jirrifletti b’mod aktar preċiż il-kontenut u l-fokus primarju tal-kors. Bl-istess mod, numru t'istituzzjonijiet tal-arti kontemporanja nedew korsijiet ta’ studju kuratorjali bħala alternattiva għal programmi akkademiċi tradizzjonali. Imwaqqfa fl-1987, l-École du Magasin huwa programm ta' taħriġ kuratorjali bbażat fiċ-ċentru tal-arti Le Magasin fi Grenoble, Franza. Bl-istess mod, il-Whitney Museum of American Art jospita programm kuratorjali bħala waħda mit-tliet oqsma ta’ studju tiegħu, u ċ-ċentru tal-arti de Appel nieda programm kuratorjali fl-1994. Istituzzjonijiet oħra li jmexxu programmi fil-kurazija jinkludu Norwich Univerity of the Arts; Courtauld Insitute of Art; Kingston University; Goldsmiths, University of London; Birkbeck, University of London; Chelsea College of Arts; University of the Arts London; California College of the Arts; Bard College; l-École du Louvre; l-Institut national du patrimoine (L-Istitut Nazzjonali tal-Wirt Kulturali); Università ta' Rennes 2 — Upper Brittany; u l-Università ta' Melbourne, fost oħrajn. (Ara → Ħoloq esterni għal aktar informazzjoni dwar dawn il-korsijiet.)
Kurazzjoni mill-Komunità
Kurazzjoni mill-Komunità - magħrufa wkoll bħala ko-kurazzjoni jew kurazzjoni pubblika huwa moviment fil-mużewijiet tal-Istati Uniti, u organizzazzjonijiet pubbliċi tal-istudji umanistiċi, bl-għan li jinvolvu membri tal-komunità f’diversi proċessi kuratorjali, inkluż l-iżvilupp ta' wirjiet u programmazzjoni kulturali. Il-membri tal-komunità involuti fil-kurazzjoni mill-komunità x'aktarx mhumiex imħarrġa bħala professjonisti tal-mużew, iżda għandhom interessi personali f'proġetti kuratorjali partikolari. Il-kurazzjoni mill-komunità hija reazzjoni għall-mudell ta' tagħlim ta' "trasmissjoni ta' informazzjoni" proposta fis-seklu 19, fejn il-mużewijiet kienu meqjusa bħala sorsi tal-għarfien tal-esperti u r-rwol tal-viżitaturi huwa biss li jirċievu dik il-kapaċità tal-esperti. Il-kurazzjoni mill-komunità ma tfittix li twarrabx l-esperti, iżda li twessa' definizzjonijiet ta' għarfien esperti biex "tinkludi oqsma usa' ta' esperjenza" li l-viżitaturi jġibu fil-mużewijiet.
Des Lyttle
Desmond Lyttle (twieled fl-24 ta' Settembru 1971) huwa eks-plejer u kowċ tal-futbol Ingliż li l-aħħar li lagħab mat-tim ta' Tamworth bħala difensur.
Jean Dieudonné
Jean Alexandre Eugène Dieudonné ([djødɔne]; twieled fl-1 ta’ Lulju 1906 – miet fid-29 ta’ Novembru 1992) kien matematiku Franċiż, magħruf għar-riċerka tiegħu fl-alġebra astratta, il-ġeometrija alġebrajka, u l-analiżi funzjonali, għall-involviment mill-qrib tiegħu mal-grupp psewdonimu Nicolas Bourbaki u għall-proġett tal-Éléments de géométrie algébrique ta’ Alexander Grothendieck, u bħala storiku tal-matematika, partikolarment fl-oqsma tal-analiżi funzjonali u t-topoloġija alġebrajka. Ix-xogħol tiegħu fuq il-gruppi klassiċi (il-ktieb La Géométrie des groupes classiques ġie ppubblikat fl-1955), u dak fuq il-gruppi formali, li introduċa dawk li issa jissejħu moduli ta’ Dieudonné, kellhom effett maġġuri fuq dawk l-oqsma.
Huwa twieled u trawwem f’Lille, u studja l-Ingilterra fejn ġie introdott għall-alġebra. Fl-1924 huwa ġie ammess fl-École Normale Supérieure, fejn fil-klassi miegħu kellu lil André Weil. Huwa beda jaħdem fuq l-analiżi komplessa. Fl-1934 huwa kien wieħed mill-grupp ta’ normaliens imlaqqa’ minn Weil, li mbagħad saru “Bourbaki”.
Edukazzjoni u tagħlim
Huwa wettaq servizz fl-Armata Franċiża matul it-Tiena Gwerra Dinjija, u mbagħad għallem f’Clermont-Ferrand sal-liberazzjoni ta’ Franza. Wara li ħadem bħala Professur fl-Università ta’ São Paulo (1946-1947), fl-Università ta’ Nancy (1948-1952) u fl-Università ta’ Michigan (1952-1953), huwa ngħaqad mad-Dipartiment tal-Matematika fin-Northwestern University fl-1953, qabel ma reġa’ lura Franza bħala membru fundatur tal-Institut des Hautes Études Scientifiques. Huwa mar jaħdem fl-Università ta’ Nizza fejn waqqaf id-Dipartiment tal-Matematika fl-1964, u rtira fl-1970. Huwa ġie elett bħala membru tal-Académie des Sciences fl-1968.
Karriera
Dieudonné fassal il-biċċa l-kbira tas-sensiela ta’ testi ta’ Bourbaki, il-bosta volumi tas-sensiela tal-ġeometrija alġebrajka EGA, u disa’ volumi tal-Éléments d'Analyse tiegħu stess. L-ewwel volum tat-Traité hija verżjoni bil-Franċiż tal-ktieb Foundations of Modern Analysis (1960), li kien sar ktieb akkademiku universitarju dwar l-analiżi funzjonali.
Huwa kiteb ukoll monografi individwali dwar il-Kalkulu Infiniteżmali, l-Linear Alġebra Linjari u l-Ġeometrija Elementari, it-teorija invarjanti, l-alġebra kommutattiva, il-ġeometrija alġebrajka, u l-gruppi formali.
Lawrence Gonzi
Qabel il-Politika
Bin Luigi u Ineż, Lawrence Gonzi huwa ukoll in-neputi tal-Arċisqof Mikiel Gonzi u huwa miżżewweġ lil Catherine magħrufa bħala Kate, u għandhom tliet ulied: David, Mikela u Paul.
Jean Dieudonné
Karriera
Flimkien ma’ Laurent Schwartz huwa ssorvelja r-riċerka bikrija ta’ Alexander Grothendieck. Iktar ’il quddiem, mill-1959 sal-1964 huwa kien fl-Institut des Hautes Études Scientifiques flimkien ma’ Grothendieck, u kkollabora fix-xogħol ta’ espożizzjoni meħtieġ biex jiġi appoġġat il-proġett tal-istabbiliment mill-ġdid tal-ġeometrija alġebrajka fuq il-bażi l-ġdida ta’ skemi.
Lawrence Gonzi
Qabel il-Politika
Gonzi qatta' ħafna mit-tfulija tiegħu fl-Azzjoni Kattolika. Huwa kien student fis-Seminarju tal-Arċisqof, ir-Rabat. Minkejja li zijuh, l-Arċisqof Gonzi, ħeġġu biex isir saċerdot, Lawrence Gonzi għażel li jkompli l-istudji tiegħu, billi jidħol għall-kors tal-Liġi fl-Università ta' Malta, fejn eventwalment laħaq avukat fl-1975. Waqt il-kors Gonzi beda jinteressa ruħu fil-politika. Huwa beda jipprattika l-professjoni tiegħu f'kumpanija privata, u ftit wara ħadem ta' avukat għal Mizzi Organisation, fejn serva ta' Ċermen tal-grupp mill-1987 sal-1997.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        ''Sur les groupes classiques. Paris: Hermann. 1948.''
Lawrence Gonzi
Qabel il-Politika
Ftit wara il-gradwazzjoni tiegħu Gonzi beda jieħu sehem fis-settur volontarju, partikularment fis-settur relatat mad-diżabilità u l-mard mentali. Huwa kien ukoll President tal-"Moviment Azzjoni Kattolika ta' Malta" bejn l-1976 u l-1986.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        Dieudonné, Jean (1955), La géométrie des groupes classiques, Ergebnisse der Mathematik und ihrer Grenzgebiete (N.F.), Heft 5, Berlin, New York: Springer-Verlag, ISBN 978-0-387-05391-2 .
Lawrence Gonzi
Politika
Lawrence Gonzi ikkontesta għall-ewwel darba l-elezzjonijiet ġenerali fl-1987 bla suċċess mal-Partit Nazzjonalista. Intgħażel Speaker tal-Kamra tad-Deputati fl-1988 u wkoll fl-1992. Gonzi ikkontesta b'suċċess l-elezzjonijiet tal-1996. Bħala membru parlamentari fl-oppożizzjoni, serva bħala Shadow Minister għas-Sigurtà Soċjali. Matul iż-żmien hu serva bħala Segretarju Parlamentari għall-Grupp Parlamentari Nazzjonalista, Whip tal-Partit Nazzjonalista, u Segretarju Ġenerali tal-Partit.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        9 volumi ta’ Éléments d'analyse (1960-1982), éd. Gauthier-Villars
Lawrence Gonzi
Politika
Fl-elezzjonijiet tal-1998 u l-2003 reġa' ġie elett bħala membru parlamentari u serva bħala Ministru tas-Sigurtà Soċjali u wara li fl-1999 Guido de Marco laħaq President tar-Repubblika, Gonzi ikkontesta b'suċċess il-kariga ta' Viċi-Kap tal-partit. Ftit wara inħatar Viċi-Prim Ministru ta' Malta u Leader of the House tal-Kamra tad-Deputati.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
o    ''Foundations of Modern Analysis. Academic Press. 1960.''
Lawrence Gonzi
Priministru 2004-2013
Wara r-riżenja tal-eks-Prim Ministru u Kap tal-Partit Nazzjonalista Eddie Fenech Adami, Gonzi rebaħ l-elezzjoni għat-tmexxija tal-Partit Nazzjonalista f'elezzjoni li saret fi Frar 2004. Hu laħaq Prim Ministru f'Marzu tal-istess sena.
Mill-2004 huwa żamm il-Ministeru tal-Finanzi f'idejh. Bħala Ministru tal-Finanzi huwa rnexxielu jġib lil Malta fil-pożizzjoni biex tikkwalifika għall-kriterji ta' Maastricht sabiex tidħol fiż-Żona Ewro u tadotta l-munita ewlenija Ewropea, l-ewro.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        ''Dieudonné, Jean A. (1970). "The work of Nicolas Bourbaki". Amer. Math. Monthly. 77 (2): 134–145.''
Lawrence Gonzi
Priministru 2004-2013
Gonzi kellu jiffaċċja l-ewwel elezzjoni bħala Kap tal-Partit u Prim Ministru ta' Malta fl-2008. Waqt il-kampanja elettorali Gonzi ta importanza kbira lill-ambjent fejn jara l-ambjent l-akbar sfida li Malta għandha tiffaċja. Fit-8 ta' Marzu 2008, il-Partit Nazzjonalista rebaħ l-elezzjoni ġenerali b'distakk minimu ta' kważi 1,500 vot fuq il-Partit Laburista immexxi minn Alfred Sant, li wara din it-tielet telfa konsekuttiva, irriżenzja minn kap tal-partit. Jumejn wara din ir-rebħa Gonzi ġie konfermat mill-ġdid bħala Prim Ministru. Kif kien stqarr qabel l-elezzjoni, Gonzi ma baqax fil-kariga ta' Ministru tal-Finanzi. Fil-fatt huwa żamm l-Awtorità tal-Ippjanar u s-settur tat-turiżmu taħt l-uffiċċju tiegħu direttament.
Kap tal-Oppożizzjoni
Nhar l-10 ta' Marzu filgħodu tħabbar li l-Partit Laburista għamel waħda mill-akbar rebħiet elettorali fl-istorja politika ta' Malta, meta rebaħ l-Elezzjonijiet Ġenerali 2013 b'maġġoranza ta' 55% jew 35,000 vot. Gonzi mill-ewwel ikkonċeda t-telfa u feraħ lill-Priministru l-ġdid Joseph Muscat. Huwa ħabbar li kien se jirriżenja minn Kap tal-Partit u kien se jibqa' fil-kariga sakemm il-Partit jagħżel Kap ġdid, kif fil-fatt għamel fit-8 ta' Mejju 2013. Fis-17 ta' Lulju 2013 irriżenja ukoll is-siġġu tiegħu ta' Deputat tal-Kamra u rtira mill-ħajja politika.
Jean Dieudonné
Selezzjoni ta’ xogħlijiet
·        ''Dieudonne, J. (Oct 1972). "Historical development of algebraic geometry". American Mathematical Monthly. 79 (8): 827–866.''
·        ''Introduction to the theory of formal groups. Dekker. 1973.''
·        Cours de géométrie algébrique I. P.U.F. 1974.
·        ''Cours de géométrie algébrique II. P.U.F. 1974.''
·        Dieudonné, Jean Alexandre (1982), A panorama of pure mathematics, Pure and Applied Mathematics, 97, London: Academic Press Inc. [Harcourt Brace Jovanovich Publishers], ISBN 978-0-12-215560-4 .
·        ''Dieudonné, Jean (1981), Choix d'œuvres mathématiques. Tome I (in French), Paris: Hermann, ISBN 978-2-7056-5922-6 .''
·        ''Dieudonné, Jean (1981), Choix d'œuvres mathématiques. Tome II (in French), Paris: Hermann, ISBN 978-2-7056-5923-3 .''
·        ''History of functional analysis. North-Holland. 1981. ISBN 9780080871608 .''
·        ''Pour l'honneur de l'esprit humain: les mathématiques aujourd'hui. Hachette. 1987.''
·        ''A History of Algebraic and Differential Topology 1900-1960. Birkhäuser Boston. 1988. ISBN 9780817649074 .''
·        ''Mathematics - the music of reason. Springer. 1992. ISBN 9783540533467 .''
Eroj
L-Eroj huwa personaġġ, raġel jew mara (f'dak il-każ tissejjaħ erojina), li ġeneralment jinzerta wkoll il-protagonista f'numru kbir ta' rakkonti. Fid-diskors popolari hu magħruf bħala l-artist. L-eroj ħafna drabi jkun iħaddan abbiltajiet u karratteristiċi nobbli oħra li jisbqu 'l dawk li jkollu kwalunkwe persunaġġ ieħor.
B'hekk, dan il-karattru jwettaq azzjonijiet straordinarji li jwasslu għal xi għamla ta' ġid u li għalihom jibqa' msemmi. Huma ħiliet fiżiċi kif ukoll mentali. Huwa l-aġent li jaħseb u jwettaq, l-id daqskemm il-moħħ. L-avversarju ta' l-eroj hu l-antagonista li ħafna drabi hu magħruf sempliċement il-kattiv.
Nies u karattri rikonoxxuti bħala eroj
N.B. kulturi diversi jafu jqisu eroj dak li f'kultura oħra huwa l-kattiv, pereżempju George W. Bush u Osama bin Laden, jew Akille u Ettore.
Akille
Fil-mitoloġija Griega, Akille huwa l-aqwa mill-kumbattenti Griegi waqt il-Gwerra ta' Trojja.
Tazza tal-Konfederazzjonijiet 2009
It-Tazza tal-Konfederazzjonijiet 2009 kienet it-tmien edizzjoni tat-Tazza tal-Konfederazzjonijiet, u saret fl-Afrika t'Isfel bejn l-14 u t-28 ta' Ġunju 2009, bħala preludju għat-Tazza tad-Dinja 2010. It-tlugħ tal-poloz saru fit-22 ta' Novembru 2008 fiċ-Ċentru ta' Konvenzjoni ta' Sandton ġewwa Johannesburg. Iċ-ċampjins difensuri tat-titlu huma l-Brażil, li rebħu dan it-turnew fl-2005. Huma rnexxielhom iżommu dan it-titlu meta fil-finali għamlu rimonta fuq l-Istati Uniti meta rebħu 3–2.
Timijiet parteċipanti
thumb|right|300px|Dehra mill-mappa tal-pajjiżi parteċipanti
Stadji
Erbat ibliet se jservu bħala stadji għat-Tazza tal-Konfederazzjonijiet 2009.
1 L-isem oriġinali hu Ellis Park Stadium.
Il-FIFA kienet għażlet ukoll il-grawnd Nelson Mandela Bay ta' Port Elizabeth fost l-istadji, però minħabba li x-xogħlijiet għar-ristruturazzjoni tal-istadju damu ma jitlestew sat-30 ta' Marzu 2009, dan l-istadju tneħħa mil-lista. Madanakollu, għat-Tazza tad-Dinja 2010 se jkunu fost l-istadji magħżula.
Maja
daqsminuri|300px|lemin|Piramida lil Kukulkan f'Chichen Itza Il-Maja kien poplu Indjan-Amerikan li żviluppa ċiviltà meraviljuża fl-Amerika Ċentrali u fin-nofsinhar tal-Messiku. Iċ-ċiviltà tal-Maja laħqet l-aqwa tagħha madwar is-sena 250 W.K. u kompliet tiżviluppa għal aktar minnn 600 sena. Il-Maja pproduċew arkitettura, pittura, xogħol tal-fuħħar u skultura mill-aqwa. Għamlu avvanzi tal-għaġeb fl-astronomija u fil-matematika u żviluppaw kalendarju annwali preċiż. Kien fost l-ewwel popli fl-Emisfera tal-Punent b'forma ta' kitba avvanzata.
Il-Maja kienu jgħixu f'territorju ta' madwar 311,000 kilometru kwadru. Illum dan it-territorju huwa maqsum bejn il-Messiku u pajjiżi oħra tal-Amerika Ċentrali. Huwa magħmul mill-istati Messikani ta' Campeche, Yucatán u Quintana Roo u parti mill-istati ta' Tabasco u Chiapas. Jinkludi ukoll Beliże, il-parti l-kbira tal-Gwatemala u parti minn El Salvador u mill-Ħonduras. Il-qalba taċ-ċiviltà tal-Maja kienet fil-foresta tropikali fl-artijiet il-baxxi tat-Tramuntana tal-Gwatemala. Ħafna mill-ibliet il-kbar tal-Maja, bħal Piedras Negras, Tikal u Uaxactún żviluppaw f'dan ir-reġjun. Sa madwar is-sena 900 W.K., iċ-ċiviltà tal-Maja nbidlet f'ħafna modi. Eżempju, in-nies ta' l-artijiet il-baxxi tan-Nofsinhar abbandunaw l-ibliet u fl-aħħar mill-aħħar ir-reġjun kollu. L-istudjużi għadhom qegħdin ifittxu għaliex is-soċjetà tal-Maja waqgħet. Huma jeżaminaw il-kitbiet li fadal u jfittxu għal xi ħjiel fost il-fdalijiet tal-ibliet tal-Maja. Bidliet kbar seħħew ukoll fit-Tramuntana ta' l-artijiet il-baxxi iżda l-Maja komplew jgħixu hawnhekk. Illum id-dixxendenti tal-Maja jgħixu fil-Messiku u fl-Amerika Ċentrali. Dawn in-nies jitkellmu l-ilsna tal-Maja u baqgħu jżommu xi drawwiet reliġjużi tal-antenati tagħhom.
Reliġjon
Ir-reliġjon kellu parti importanti fil-ħajja ta' kuljum tal-Maja. Kull jum fis-sena tal-Maja kellu tifsira reliġjuza speċjali u festi reliġjużi f'ġieħ xi alla partikolari kienu jsiru matul is-sena. Il-Maja kienu jħarsu lejn l-allat tagħhom kemm bħala għajnuna kif ukoll bħala ħsara. Biex jieħdu l-għajnuna mingħand l-allat, il-Maja kienu jsumu, jitolbu, joffru sagrifiċċji u kienu jagħmlu ħafna ċerimonji reliġjużi. Ċriev, klieb u dundjani kienu jiġu ssagrifikati biex jitimgħu lill-allat. Ta' spiss il-Maja kienu joffru demmhom stess, li kienu jxerrdu fuq biċċiet tal-qxur tas-siġar. Il-Maja kienu jagħmlu s-sagrifiċċji umani. Ġieli kienu jitfgħu dawn il-vittmi f'bjar fondi jew kienu joqtluhom waqt il-funerali ta' mexxejja kbar.
Fl-ibliet il-Maja bnew piramidi tal-franka għoljin u fuq nett kien ikun hemm tempji żgħar. Il-qassisin kienu jitilgħu t-taraġ tal-piramidi u jagħmlu ċ-ċerimonji fit-tempji. Ħafna mill-festi reliġjużi bħal dik tas-sena l-ġdida tal-Maja u għal kull xahar tal-Maja, kienu jsiru fl-ibliet.
Il-Maja kellhom ċerimonji speċjali meta jidfnu l-mejtin tagħhom. Il-kadavri kienu jinżebgħu bl-aħmar u wara jgeżwruhom fi twapet tat-tiben flimkien ma' xi oġġetti personali tagħhom. Huma kienu jindifnu taħt id-dar fejn kienu għexu. Mexxejja tal-Maja u persuni importanti oħra kienu jindifnu bl-aqwa ilbies tagħhom fil-piramidi. Is-sefturi kienu jinqatlu u jindifnu magħhom, flimkien ma' ġojjelli u għodda, biex jintużaw fid-dinja l-oħra.
Il-familja u l-ħajja soċjali
Il-familja tal-Maja, kienet tinkludi aktar minn ġenerazzjoni waħda: il-ġenituri, l-ulied u n-nanniet, kienu jgħixu taħt saqaf wieħed. Kulħadd fid-dar kien jgħin fix-xogħol. L-irġiel u s-subien il-kbar kienu jagħmlu ħafna mix-xogħol tal-bdiewa, bħal jaqilgħu l-ħaxix ħażin mill-għelieqi u jiżirgħu l-ħxejjex. Kienu ukoll jikkaċjaw u jistadu. In-nisa u l-bniet il-kbar kienu jħitu l-ħwejjeġ, jippreparaw l-ikel, irabbu t-tfal iż-żgħar u jġibu l-injam u l-ilma għad-dar. Il-Maja ma kellhomx skejjel. It-tfal kienu jitgħallmu l-ħiliet differenti billi josservaw l-adulti u jgħinuhom. daqsminuri|xellug|Fdalijiet tal-Maja fil-Gwatemala Il-festi reliġjużi kienu uħud mill-iktar modi ta' rikreazzjoni favoriti mal-Maja. Dawn il-festi kienu jsiru f'jiem speċjali matul is-sena. Waqt dawn il-festi kien ikun hemm żfin u ikel. Ukoll, il-Maja kellhom logħba qaddisa li kienet tixbah lill-baskitbol u kienet tintlagħab fi grawnds iddisinjati għal ta' l-apposta. Dawk li jilgħabu riedu jgħaddu ballun tal-lastiku minn ċirku tal-ġebel b'minkbejhom jew ġenbhom.
Ikel, ilbies u kenn
Il-bdiewa tal-Maja kienu jkabbru l-aktar fażola, qamħirrun u qargħa. Il-qamħirrun kien l-ikel prinċipali tal-Maja u n-nisa kienu jippreparawh f'diversi modi. Kienu jagħmlu torti ċatti tal-qamħirrun, li llum isejjħulhom tortillas, bħala tip ta' ħobż. Il-Maja kienu jużaw il-qamħirrun biex jagħmlu xarba alkoħolika msejjħa balche, li kienu jagħmluh ħelu bl-għasel u jħawruh bil-qoxra tas-siġra. Ħxejjex oħra mkabbra mil-Maja kienu l-avokado, t-tadam u l-bżar aħmar. Il-bdiewa kienu jiżvojtaw l-għelieqi tagħhom billi jqaċċtu s-siġar b'mannari tal-ġebel. Huma kienu jaħarqu s-siġar u z-zkuk u mbagħad jużaw bsaten biex jiżirgħu ż-żerriegħa fl-irmied. Meta l-ħamrija tispiċċa min-nutrijenti, l-bdiewa kienu jiżvojtaw art oħra u jbiddlu l-post ta' l-għelieqi tagħhom.
Il-klieb kienu l-uniċi annimali mansi tal-Maja imma dawn in-nies kienu jkabbru ukoll id-dundjani u n-naħal fl-għelieqi tagħhom. Il-Maja kienu jikkaċjaw iċ-ċriev, fniek, annimal qisu ħanżir imsejjaħ peccaries u annimali slavaġġ oħra. Kienu jistadu u jiġbru l-frott tal-baħar mix-xmajjar u l-baħar. Il-Maja kienu ukoll jaqtgħu l-frott u l-ħxejjex mill-kampanja.
Il-ħwejjeġ tal-Maja kienu jħalluhom komdi f'dik il-klima sħuna tropikali. L-irġiel kienu jilbsu biċċa drapp imdawwra mal-ġenbejn u mgħoddija minn bejn is-saqajn. In-nisa kienu jilbsu lbiesi wiesgħa li kienu jwasslu sa l-għarqub. In-nies kienu jinsġu dawn il-ħwejjeġ mill-qoton jew ħjut oħra. Il-klassijiet għolja kien ikollhom dawn il-ħwejjeġ imżejjna bil-bizzilla u tiżjin ieħor. Kellhom ilbies għar-ras mill-isbaħ magħmul mir-rix kollu lwien tal-għasafar tal-ġungla. L-għonja kienu jilbsu ħafna ġojjelli, li ħafna minnhom kien ikun imnaqqax mill-ġada ta' lewn aħdar jew imħar ikkulurit.
Il-bdiewa tal-Maja kienu jgħixu fi rziezet jew f'irħula żgħar qrib l-għelieqi tagħhom. Kienu jibnu d-djar tagħhom minn arbli marbutin ma' xulxin u jużaw weraq tal-palm jew ħaxix biex jagħmlu s-soqfa. L-ibliet tal-Maja kienu jservu bħala ċentri għal kampanja tal-madwar. Il-poplu kien jiltaqgħa f'dawn iċ-ċentri għall-avvenimenti importanti bħas-swieq u festi reliġjużi. L-istudjużi ma jqablux jekk dawn l-ibliet kellhomx ħafna jew ftit residenti permanenti. Il-qassisin u mexxejja oħra tal-Maja setgħu għexu fl-ibliet għal żmien qasir qabel xi ċerimonji importanti u wara kienu jmorru lura fid-djar permanenti tagħhom.
Kummerċ u trasport
Il-Maja kienu jieħdu sehem f'xibka ta' kummerċ li kienet tgħaqqad gruppi differenti fl-Amerika Ċentrali. Il-popli tal-Maja ta' l-artijiet il-baxxi kienu jesportaw ħafna oġġetti fosthom xogħol ta' l-idejn, prodotti tal-foresti u l-baħar u l-ġilda tal-ġagwar. Kienu jimpurtaw il-ġada, ħġieġ vulkaniku u r-rix ta' għasfur imsejjaħ quetzal mill-għoljiet tal-Gwatemala fejn popli oħra li jitkellmu l-Maja kienu jgħixu.
Il-Maja tal-Yucatán kienu jibgħatu l-melħ u qoton imżejjen bir-reqqa lejn il-Ħonduras. Minflok kienu jirċievu ż-żerriegħa tal-kawkaw li kienu jużawha biex jagħmlu ċ-ċikkulata. Il-Maja kienu jittrasportaw il-merkanzija sa postijiet bħal Wied ta' Oaxaca fil-Messiku u l-belt ta' Teotihuacán, qrib ta' fejn illum hemm il-Belt tal-Messiku. Kienu jġorru ħafna mill-merkanzija fuq darahom jew fuq l-ixmajjar f'kenuri mħaffrin. Il-Maja ma kellhomx ir-rota jew bhejjem għal-ġarr bħaż-żwiemel jew gniedes.
Gvern
L-istoriċi ftit li xejn jafu fuq il-gvernijiet tal-Maja. Kull belt tal-Maja kienet tiggverna l-art ta' madwarha, u l-ibliet il-kbar seta' kellhom xi kontrol fuq aktar bliet iżgħar. Il-mexxejja probabilment kienu jkunu kemm il-kapijiet kif ukoll il-qassisin. Xi kap suprem, li kellu setgħat reliġjużi u politiċi, seta' mexxa kull belt. Il-Maja qatt ma ngħaqdu taħt gvern wieħed ċentrali. Imma lejn l-aħħar żminijiet tal-Maja, il-mexxejja ta' xi bliet bħal Chichen Itzá u Mayapán kienu jikkontrollaw parti kbira mill-popolazzjoni.
Komunikazzjoni u tagħlim
Il-Maja kienu jżommu l-kitbiet tagħhom fuq monumenti kbar tal-ġebel msejjħa stele, kif ukoll fuq xi bini u għodda tad-dar. Kienu jużaw l-istele biex ifakkru dati importanti u biex iżommu tifkira t'avvenimenti kbar fil-ħajja tal-mexxejja tagħhom u tal-qraba tal-mexxejja. Il-Maja kienu jagħmlu ukoll kotba tal-karti magħmula mill-qoxra tas-siġra tat-tin. Għadhom jeżistu ħafna kotba tas-seklu 12 sas-seklu 16. Dawn fihom tabelli astronomiċi, informazzjoni fuq ċerimonji reliġjużi u kalendarji li juru jiem fortunati għal attivitajiet bħall-biedja u l-kaċċa.
Avvanzi oħra kulturali tal-Maja jinkludu l-iżvilupp tal-matematika u l-astronomija. Il-Maja kienu jużaw sistema matematika bbażata fuq in-numru 20, minflok l-10 kif inhi s-sistema deċimali użata llum. Tikek u linji kienu jirrapreżentaw in-numri, u simbolu speċjali kien jirrapreżenta ż-żero. Il-Matematiċi jqisu l-invenzjoni taż-żero bħal waħda mill-ikbar invenzjonijiet tad-dinja. Il-qassisin tal-Maja żviluppaw tagħrif astronomiku billi kienu josservaw il-pożiżżjonijiet tax-xemx, tal-qamar u ta' l-istilel. Huma għamlu tabelli li jbassru l-eklissi u l-orbità tal-pjaneta Venere.
Il-qassisin kienu jużaw ukoll il-matematika u l-astronomija biex joħolqu żewġ tipi ta' kalendarji. Wieħed kien almanakk qaddis ta' 260 jum. Kull jum kien imsemmi b'wieħed mill-20 isem tal-ġurnata u numru minn 1 sa 13. Kull wieħed mill-20 isem tal-ġurnata kellu xi alla assoċjat miegħu. Il-qassisin kienu jbassru r-risq it-tajjeb jew ħażin billi jistudjaw il-kombinazzjoni ta' l-allat man-numri. Il-Maja kellhom ukoll kalendarju b'365 jum, ibbażat fuq l-orbità tad-dinja madwar ix-xemx. Dawn il-jiem kienu maqsuma fi 18-il xahar ta' 20 jum il-wieħed, u ħames jiem oħra fl-aħħar tas-sena. Il-Maja kienu jqisu dawn l-aħħar ħames t'ijiem bħala ta' xorti ħażina ħafna. Waqt dan iż-żmienu kienu jsumu, jagħmlu s-sagrifiċċju u jevitaw xogħol mhux meħtieġ.
Il-Maja kienu jużaw ħxejjex u l-maġija biex ifejjqu l-mard. Iżda l-istudjużi ftit jafu dwar it-tagħrif tal-Maja tal-mediċina.
Arti u snajja
Il-Maja ipproduċew arkitettura, pittura, xogħol tal-fuħħar u skultura mill-aqwa. Arkitetti tas-sengħa bnew piramidi tal-franka għoljin, b'tempji żgħar fuqnett. Huma ħolqu tip ta' ħnejja billi bnew il-ġenb ta' żewġ ħitan dejjem aktar qrib iktar ma' titla l-fuq. Il-vojt bejn iż-żewġ ħitan kien jiġi mgħaqqad b'sensiela ta' ġebel ċatt. Il-Maja bnew ukoll bini kbir u baxx fejn il-kapijiet u l-qassisin probabilment kienu jgħixu qabel xi ċerimonja importanti. Ħafna mill-bini tal-Maja kellhom tiżjin ċatt imsejjaħ moxt tal-bejt, li kien joħroġ mill-għola ponta tas-saqaf. Dawn il-moxtijiet tal-bjut, bħal kampnari tal-knejjes, kienu jagħtu lil bini d-dehra ta' għoli kbir. daqsminuri|lemin|Tpinġijiet fuq il-fuħħar fil-wied ta' Chama L-artisti tal-Maja kienu jżejnu l-ħitan b'murali ikkuluriti li kienu juru figuri b'daqs reali qed jieħdu sehem f'battalji u festi. L-artisti kienu jagħmlu d-dawra minn barra tal-figuri u mbagħad jimlewhom bil-kulur. Rari kienu jagħmlu shading tal-kulur. Pittura tixbah lil din tinsab fuq il-fuħħar tal-Maja.
Fil-bidu
Il-qalba taċ-ċiviltà tal-Maja żviluppat f'dak li llum huwa d-dipartiment (stat) ta' El Petén, fil-Gwatemala. L-ewwel bdiewa setgħu qagħdu f'dan ir-reġjun sa mill-2500 Q.K. bit-tama li jsibu art fertili għall-ħxejjex tagħhom. Dawn in-nies kienu jgħixu f'irħula żgħar u kienu jieħdu l-ikel mill-foresta tal-madwar barra li jkabbru l-ħxejjex.
Sas-sena 800 Q.K., l-artijiet il-baxxi tal-Maja kienu kollha mgħammra. F'dak iż-żmien, grupp imsejjaħ l-Indjani Olmeki kienu jgħixu fl-art fil-punent tal-Maja. Probabilment l-Olmeki kienu l-inventuri tan-numri u l-kitba fl-Amerika Ċentrali. Kellhom ukoll arti żviluppata ħafna. Iċ-ċiviltà ta' l-Olmeki influwenzat iċ-ċiviltà tal-Maja li kienet qed tiżviluppa. Il-Maja bħal l-Olmeki bdew jibnu piramidi u jnaqqxu monumenti fil-ġebel. Barra dan, stampi ta' l-alla ġagwar ta' l-Olmeki beda jitfaċċa fl-arti tal-Maja.
Il-perjodu Klassiku
Il-perjodu Klassiku taċ-ċiviltà tal-Maja kienet bejn l-250 W.K. sas-sena 900. F'dawn is-snin il-Maja waqqfu l-aqwa bliet tagħhom u għamlu kisbiet kbar fl-arti u x-xjenza. F'dan iż-żmien il-Maja bdew id-drawwa li jtellgħu l-istele biex jfakkru l-avvenimenti importanti fil-ħajja tal-mexxejja tagħhom.
Matul l-ewwel 300 sena tal-perjodu Klassiku, il-belt Messikana ta' Teotihuacán kienet iċ-ċentru t'imperu kbir. Iċ-ċiviltà ta' Teotihuacán kellha influwenza kbira fuq l-arti u l-arkitettura tal-Maja. Il-waqgħa ta' Teotihuacán għal ħabta tas-sena 600 affetwat lil Maja temporanjament. Dan narawh billi l-Maja waqfu xogħol ta' bini fl-ibliet tagħhom u waqfu l-bini ta' l-istele. Wara perjodu qasir, iċ-ċiviltà tal-Maja rkuprat u kompliet tikber għal madwar 300 sena. Imbagħad, fil-bidu tas-ena 800, il-Maja waqfu jtellgħu l-istele, f'belt wara l-oħra. Huma abbandunaw iċ-ċentri prinċipali tagħhom fl-artijiet il-baxxi tan-nofsinhar waħda wara l-oħra u finalment telqu għal kollox mir-reġjun tan-nofsinhar. L-istudjużi għadhom qed ifittxu r-raġunijiet għall-waqgħa taċ-ċiviltà tal-Maja. Xi esperti jemmnu li l-waqgħa seħħet minħabba fatturi bħal mard, għaks u d-dħul ta' gruppi oħra fir-reġjun tal-Maja. Iżda xi storiċi oħra jemmnu li l-bdiewa tal-Maja qamu kontra t-tmexxija tal-kapijiet u l-qassisin għal xi raġuni u b'hekk waslu għal waqgħa tas-soċjetà tal-Maja.
Il-Perjodu Messikan
Iċ-ċentri tal-Maja fit-tramuntana tal-Yucatán damu xi 100 sena aktar minn dawk ta' l-artijiet il-baxxi tan-nofsinhar. Anke wara li l-Maja abbandunaw iċ-ċentri tat-tramuntana, huma komplew jgħixu f'dan ir-reġjun. Għal ħabta tas-sena 950 W.K., il-Yucatán ġie invadut mit-Tolteki, poplu mill-artijiet l-għolja ċentrali tal-Messiku. It-Tolteki kienu stabilixxew imperu fil-Messiku bil-kapitali f'Tula, fit-tramuntana tal-Belt tal-Messiku tal-lum. Huma ħadu l-kontrol tal-belt antika tal-Maja ta' Chichen Itzá u ħakmu l-poplazzjoni kollha tal-Maja tat-tramuntana. It-Tolteki influwenzaw l-arti u l-arkitettura tal-Maja u daħlu l-qima lejn alla serp bir-rix msejjaħ Kukulcán. Tula waqgħet f'nofs is-seklu 12, u l-ħakma tat-Tolteki fil-Yucatán spiċċat fl-1200.
Grupp ġdid ta' mexxejja tal-Maja waqqfu belt kapitali f'Mayapán wara li ntemmet il-ħakma tat-Tolteki. Il-Maja reġgħu taw il-ħajja lill-kultura tagħhom u reġgħu bdew itellgħu l-istele. Iżda xi bidliet kienu seħħew fis-soċjetà tagħhom. Eżempju ta' dan huwa l-fatt li l-affari u l-kummerċ saru l-fatturi dominanti fil-kultura tal-Maja u mhux ir-reliġjon. L-ibliet tal-Maja saru ċentri kummerċjali mill-aqwa, u l-poplu sara attiv f'negozju bil-baħar.
Madwar is-sena 1440, xi mexxejja ta' xi bliet tal-Maja qamu kontra l-mexxejja tal-Mayapán u għelbuhom. Il-Yucatán ġie maqsum f'ħafna stati separati li kienu ta' spiss fi gwerer. Fil-bidu tas-seklu 16, il-konkwistaturi Spanjoli invadew it-territorju tal-Maja. Sa nofs is-seklu 16 kienu għelbu l-Maja kollha li kien fadal.
Il-wirt tal-Maja
Illum, ħafna min-nies tal-Messiku u l-Amerika Ċentrali jitkellmu waħda mill-kważi 20 lingwa u djaletti li żviluppaw mill-lingwa antika tal-Maja. Xi wħud minn dawn in-nies jgħixu fl-artijiet għolja tal-Messiku u l-Gwatemala. Xi oħrajn jgħixu fil-parti ta' fuq tal-peniżola tal-Yucatán fil-Messiku. Probabilment, il-Jukatani tal-Yucatán, huma l-aktar dixxendenti diretti tal-Maja. Ħafna mid-dixxendenti tal-Maja jaħdmu l-art kif kienu jaħdmuha l-antenati tagħhom u għadhom iżommu xi drawwiet reliġjużi tagħhom.
Il-fdalijiet taċ-ċentri ċerimonjali tal-Maja huma attrazzjonijiet turistiċi. Siti fil-Messiku jinkludu l-fdalijiet f'Bonampak u Palenque f'Chiapas, u Chichen Itzá fit-tramuntana tal-Yucatán. It-turisti jżuru ukoll il-fdalijiet ta' Tikal fil-Gwatemala u dawk ta' Copán fil-Ħonduras.
Ettore
Fil-mitoloġija Griega Ettore huwa l-ikbar tar-Re Priamu u r-Reġina Ekuba ta' Trojja. Fl-Ilijade ta' Omeru, huwa l-aqwa ġellied Trojjan fil-Gwerra ta' Trojja.
Supereroj
daqsminuri|Supereroj Supereroj huwa karattru fittizju li hu msemmi għall-għemejjel kuraġġużi u nobbli li jwettaq. Dan il-personaġġ, li jkollu kważi dejjem isem u kostum ikkuluriti, iħaddan abbiltajiet li jisbqu 'l dawk normali tal-bnedmin.
Superman (is-super-raġel), il-karattru tal-komiks (imma wkoll tal-films, tal-kartuns, tat-teleserjejiet u tal-vidjo-loghob) li ddebutta fl-1938, huwa l-prototip tas-supereroj.
Lejn definizzjoni
Id-dizzjunarji lis-supereroj jarawh hekk:
Tipikament is-supereroj ikollhom żewġ identitajiet: dik ta' supereroj li jaf bih kulħadd (li tinżamm mistura) u l-oħra ta' bniedem komuni li jafuh ftit nies.
Multilingwiżmu
thumb|300px|[[Sudtirol Tabella ta' skola trilingwa f'Val Gardena bil-Ladin, Ġermaniż u t-Taljan]] Il-Multilingwiżmu min-naħa waħda jfisser il-ħila ta' persuna li titkellem aktar minn lingwa waħda. Min-naħa l-oħra, dan it-terminu jfisser il-validità jew l-użu mifrux ta' għadd ta' lingwi f'soċjetà, stat jew reġun lingwistiku.
It-terminu
Il-multilingwiżmu jista' jfisser:
Eurotamandua
L-Eurotamandua (Tamandua Ewropew) huwa pangolin estint li kien twil madwar 90 ċentimetru jew 3 piedi. Oriġinarjament, l-ewwel darba li kien ġie skopert, ix-xjentisti ħasbu li kien xi speċi ta' bunemmiel Amerikan jew kif inhuma magħrufin ukoll wikkiela n-nemmel Amerikani, dan kollu 'l għaliex ma kellux il-karatteristika ewlenija tal-pangolini, l-iskalji magħmulin mix-xagħar iċċementat flimkien. B'hekk wara eżaminazzjoni aktar fir-reqqa meta nstab li t-tamandua Ewropew ma kellux il-karatteristika ewlenija jew primarja tal-ksenartrani ("xenarthrans"), 'il hekk imsejħa ġogi ksenartrani misjuba fil-mammiferi kollha tal-ordijiet Cingulata u Pilosa.
L-Eurotamandua kien wieħed mill-ewwel speċi membri tal-familja Manidae, u għalkemm minn naħa ma kellux l-iskalji minn naħa l-oħra kellu l-kumplament tal-karatteristiċi kollha l-oħra tal-pangolini: dwiefer twal, denb twil, wiċċ tawwali u l-istess ilsien twil u jwaħħal. Presumibilment dan kien jiekol in-nemel u t-termiti bħal pangolini ukoll.
Multilingwiżmu
It-terminu
It-termini mhumiex dejjem distinti minn xulxin b'mod ċar fl-użu ta' kuljum, però f'dixxiplini xjentifiċi huma definiti preċiżament u bħala reċiprokament esklussivi. Persuna li taf titkellem b'diversi lingwi, tissejjaħ poliglotta.
Eurotamandua
L-Eurotamandua issemma hekk minħabba ix-xebħ kbir li hemm mal-bunemmiela Amerikani moderni tas-siġar tal-ġeneru Tamandua. Minkejja li t-Tamandua Ewropew huwa l-aktar pangolin anatomikament primittiv, dan mhuwiex l-antenat tal-pangolini moderni, għax il-pangolin tal-Eoċen tal-ġeneru Eomanis kien kontemporanju tiegħu. Huwa mifhum li Eomanis u Eurotamandua bħala ġeneri nfirdu mill-antenat komuni tagħhom, jew tard fil-Paleoċen, jew kmieni fl-Eoċen.
Multilingwiżmu
Il-multilingwiżmu individwali
Il-multilingwiżmu individwali jirriferi għal meta persuna tuża diversi lingwi regolarment fil-ħajja ta' kuljum. Il-persuna tkun tista' taqleb minn lingwa għal oħra, jekk ikollha bżonn pereżempju biex titħaddet ma' ta' madwarha. Jiġifieri l-persuna tkun tista' tikkomunika b'għadd ta' lingwi fil-ħajja ta' kuljum, peress li tkun ħakmet kull lingwa perfettament. Il- multilingwiżmu ta' persuna tista' tirriżulta minn proċessi differenti ta' tagħlim u tiddependi minn ħafna fatturi esterni u interni, bħall-età, il-post, it-tip, u ċ-ċirkostanzi li fihom tinsab il-persuna, kif ukoll il-motivazzjoni tal-persuna li qiegħda titgħallem.
Eurotamandua
Kultura popolari
It-Tamanduwa Ewropew deher għal ftit ħin fl-ewwel episodju tas-sensiela Walking with Beasts u kien użat tamanduwa Amerikan.
Multilingwiżmu
Il-multilingwiżmu individwali
Kif il-persuna tikseb dawn il-lingwi jista' jvarja ħafna. Tista' titgħallem il-lingwi fl-istess ħin bħal meta ż-żewġ ġenituri jitkellmu lingwi differenti jew wara xulxin bħal meta t-tifel jew tifla jitgħallmu l-ewwel il-lingwa nattiva tagħhom u wara jitgħallmu lingwa oħra l-iskola. L-akkwist jista' jsir bla gwida pereżempju fil-kuntest ta' komunikazzjoni ta' kuljum jew jista' jkun ikkontrollat, pereżempju permezz ta' lezzjonijiet. Wieħed jista' wkoll jiddistingwi bejn multilingwiżmu simmetriku u asimmetriku. Fl-ewwel każ wieħed ikun tal-istess livell fil-lingwi li jitkellem waqt li fil-każ ta' asimmetrija wieħed ikollu ħakma ta' lingwa (jew xi lingi) iżjed minn tal-oħrajn. Il-multilingwiżmu individwali għandha ħafna kawżi; pereżempju, l-għixien fiż-żoni tal-fruntiera tal-lingwi f'reġjuni lingwistikament imħallta, l-għixien flimkien u ż-żwieġ ma' sieħeb jew sieħba li titkellem lingwa barranija, aċċess għall-Edukazzjoni Għolja, sħubija f'reliġjon, eċċ (Yilmaz, 2004).
Multilingwiżmu territorjali
Il-multilingwiżmu territorjali jirriferi għall-preżenza simultanja ta' għadd ta' lingwi f'territorju wieħed.
Multilingwiżmu soċjetali
Il-Multilingwiżmu soċjetali jirreferi għal meta jkun hemm interpenetrazzjoni tal-komunitajiet tal-lingwa. F'dan il-każ individwi jagħmlu użu minn aktar minn lingwa waħda fil-ħajja ta' kuljum. Dan jiġri, pereżempju meta l-fruntieri tar-reġjuni lingwistiċi ma jkunux riġidi.
Multilingwiżmu istituzzjonali
Jkun hemm multilingwiżmu istituzzjonali meta istituzzjoni jkollha għadd ta' lingwi uffiċjali. Fl-Iżvizzera, pereżempju, is-servizzi pubbliċi nazzjonali u kantonali jiġu pprovduti f'għadd ta' lingwi differenti u t-tiketti fuq l-ikel huma miktuba bi tliet lingwi.