Pergamon
Żmien Ellenistiku
xellug|daqsminuri|254x254px|Mappa ta' Pergamon fil-188 Q.K. Lysimachus, ir-Re ta' Traċja, ħa r-riedni f'idejh fit-301 Q.K., iżda ftit wara l-logutenent tiegħu Philetaerus kabbar il-belt, ir-renju ta' Traċja sfaxxa fil-281 Q.K. u Philetaerus sar mexxej indipendenti, u stabbilixxa d-dinastija tal-Attalidi. Il-familja tiegħu mexxiet fuq Pergamon mill-281 sal-133 Q.K.: Philetaerus 281-263; Eumenes I 263-241; Attalus I 241-197; Eumenes II 197-159; Attalus II 159-138; u Attalus III 138-133. Id-dominju ta' Philetaerus kien limitat għaż-żona madwar il-belt stess, iżda Eumenes I rnexxielu jespandi ż-żona ferm. B'mod partikolari, wara l-Battalja ta' Sardis fil-261 Q.K. kontra Antijoke I, Eumenes irnexxielu jaħkem iż-żona sal-kosta u ftit 'il ġewwa mhux ħażin. B'hekk il-belt saret iċ-ċentru ta' renju territorjali, iżda Eumenes ma ħax it-titlu rjali. Fil-238 is-suċċessur tiegħu Attalus I rebaħ kontra l-Galatej, li Pergamon kienet tħallashom it-taxxi taħt Eumenes I. Minn dak iż-żmien 'il quddiem Attalus iddikjara lilu nnifsu mexxej tar-renju indipendenti għalkollox ta' Pergamene, li laħaq il-qofol tal-poter tiegħu u tal-kobor territorjali tiegħu fil-188 Q.K. daqsminuri|Ras kbira tal-irħam, x'aktarx ta' Attalus I, mill-bidu tar-renju ta' Eumenes II L-Attalidi saru wħud mill-iżjed sostenituri leali ta' Ruma fid-dinja Ellenistika. Taħt Attalus I (241-197 Q.K.), saru alleati ma' Ruma kontra Filippu V tal-Maċedonja, matul l-ewwel u t-tieni Gwerer ta' Maċedonja (ir-reġjun attwali fil-Greċja u l-Maċedonja ta' Fuq). Fil-Gwerra bejn ir-Rumani u s-Selewċidi kontra r-re tas-Selewċidi Antijoke III, Pergamon ingħaqdet mal-koalizzjoni tar-Rumani u ġiet ippremjata bi kważi d-dominji kollha li qabel kienu tas-Selewċidi fl-Asja Minuri fil-Paċi ta' Apamea fil-188 Q.K. Eumenes II appoġġa r-Rumani mill-ġdid, kontra Perseus tal-Maċedonja, fit-Tielet Gwerra tal-Maċedonja, iżda r-Rumani ma taw l-ebda premju lil Pergamon għal din ir-rebħa. Abbażi ta' għajdut li Eumenes kien daħal f'negozjati ma' Perseus matul il-gwerra, ir-Rumani ppruvaw jissostitwixxu lil Eumenes II b'Attalus II, iżda dan tal-aħħar irrifjuta. Wara dan, Pergamon tilfet l-istatus privileġġat li kellha mar-Rumani u ma ngħatat l-ebda territorju mingħandhom. xellug|daqsminuri|Immaġni ta' Philetaerus fuq munita tar-renju ta' Eumenes I Minkejja dan, taħt l-aħwa Eumenes II u Attalus II, Pergamon laħqet il-qofol tagħha u reġgħet inbnet fuq skala monumentali. Sal-188 Q.K., ma kinitx kibret b'mod sinifikanti mill-istabbiliment tagħha min-naħa ta' Philetaerus, u kienet tkopri madwar 21 ettaru. Wara dik is-sena, inbena sur ġdid enormi mal-belt, twil erba' kilometri u li jħaddan żona ta' madwar 90 ettaru. L-għan tal-Attalidi kien li joħolqu t-tieni Ateni, ċentru kulturali u artistiku tad-dinja Griega. Huma mmudellaw mill-ġdid l-Akropoli ta' Pergamon wara l-Akropoli ta' Ateni. Għadhom jeżistu dokumenti epigrafiċi li juru kif l-Attalidi appoġġaw it-tkabbir tal-irħula billi kienu jibagħtu artiġjani tas-sengħa u billi kienu jagħtu rimessa tat-taxxi. Kienu jippermettu lill-bliet Griegi fid-dominji tagħhom iżommu indipendenza nominali. Kienu jibagħtu rigali lil siti kulturali Griegi bħal Delphi, Delos, u Ateni. Il-Librerija ta' Pergamon kienet rinomata bħala t-tieni biss wara l-Librerija ta' Lixandra. Pergamon kienet ukoll ċentru li kien qed jiffjorixxi permezz tal-produzzjoni tal-parċmini (it-terminu stess joriġina minn pergamenos, li tfisser "minn Pergamon"), li kienu jintużaw fl-Asja Minuri ferm qabel l-istabbiliment tal-belt. Il-ġrajja li l-parċmina ġiet ivvintata miċ-ċittadini ta' Pergamon minħabba li t-Tolomej f'Lixandra, l-Eġittu, kellhom monopolju fuq il-produzzjoni tal-papir mhijiex vera. Iż-żewġ aħwa Eumenes II u Attalus II wrew l-iżjed karatteristika distintiva tal-Attalidi: sens kbir ta' familja mingħajr rivalità jew intriċċi; xi ħaġa pjuttost rari fost id-dinastiji Ellenistiċi. Eumenes II u Attalus II (li kellu l-epitet "Philadelphos" - "dak li jħobb lil ħuh") ġew saħansitra mqabbla mal-aħwa mitiċi ta' Cleobis u Biton. daqsminuri|240x240px|Il-ħitan tal-belt ta' Pergamon Meta Attalus III miet mingħajr werriet fil-133 Q.K., huwa ħalla l-belt kollha ta' Pergamon lil Ruma. Dan ġie sfidat minn Aristonicus li saħaq li kien ħu Attalus III u mexxa rewwixta armata kontra r-Rumani bl-għajnuna ta' Blossius, filosfu Stojku famuż. Għal xi żmien gawda suċċess, wara li rebaħ u qatel lill-konslu Ruman P. Licinius Crassus u l-armata tiegħu, iżda tilef fil-129 Q.K. kontra l-konslu M. Perperna. Ir-renju ta' Pergamon ġie maqsum bejn Ruma, Pontus, u Cappadocia, bil-biċċa l-kbira tat-territorju tagħha li saret provinċja Rumana ġdida tal-Asja. Il-belt innifisha ġiet iddikjarata ħielsa u għal żmien qasir saret il-belt kapitali tal-provinċja, qabel ma' din ġiet ittrasferita lejn Efesu.