cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Frankinċens
daqsminuri|Frankinċens mill-[[Jemen ]] Il-frankinċens huwa reżina aromatika miksub mis-siġra Boswellia thurifera jew B. sacra li meta tinħaraq tirrilaxxa l-inċens. Spiss "frankinċens" u "inċens" jintużaw bħala sinonomi.
Il-frankinċens (l-isem jirreferi għall-preminenza bħala inċens veru jew frank) huwa magħruf ukoll bħala libien, kelma li ġejja mill-Għarbi al-lubán ("il-ħalib"), bħala referenza għas-sustanza mħallta estratta mis-siġra tal-libien.
Il-frankinċens kien jintuża ħafna fir-riti reliġjużi. Skont il-Vanġelu ta' Mattew 2:11, id-deheb, il-frankinċens u l-mirra kienu t-tliet rigali li s-Slaten Maġi ġabu lil Ġesù mil-Lvant. L-iżvilupp tal-Kristjaneżmu ħonoq is-suq tal-frankinċens fis-seklu 4 W.K., id-deżertifikazzjoni għamlet ir-rotot tal-karovana li kienu jgħaddu minn Rub al Khali jew il-"Kwartier Vojt" tal-Arabja iktar diffiċli, u żdied il-ħtif min-nomadi Partiċi fil-Lvant Qarib; dawn il-fatturi kollha flimkien għenu biex nixxfu s-suq tal-frankinċens wara t-300 W.K.
Jingħad li l-Imperatur Ruman Neruni ħaraq ħażna ta' sena ta' frankinċens li kien intiż għall-belt ta' Ruma fil-funeral ta' martu, Poppaea.
Il-belt mitlufa ta' Ubar, xi drabi identifikata ma' Irem, f'dak li hu l-Oman illum il-ġurnata, huwa mifhum li kienet ċentru tas-swieq ta' frankinċens tul it-"Triq tal-Inċens' li reġgħet ġiet skoperta reċentement. Ubar kienet ġiet skoperta fil-bidu tas-snin 90 tas-seklu 20 u attwalment hija sit arkeoloġiku skavat.
Bieb il-Belt
daqsminuri|336x336px|Bieb il-Belt fl-2019 Bieb il-Belt jinsab fid-daħla tal-Belt Valletta, Malta. Attwalment, Bieb il-Belt jixbah iktar fetħa jew daħla milli bieb proprja kif kien fl-ewwel verżjonijiet tal-imgħoddi. Id-daħla tal-Belt Valletta kif inhi llum inbniet bejn l-2011 u l-2014 skont id-disinni tal-arkitett Taljan Renzo Piano.
L-ewwel verżjoni tal-bieb fid-daħla tal-belt kienet sempliċement bħal bieb żgħir li minnha seta' jgħaddi kaless u fuq il-bieb kien hemm torri tal-għassa. Dan il-bieb kien magħruf bħala Porta San Giorgio. Inbena bħala parti mill-fortifikazzjoni tal-belt fl-1569 skont id-disinni ta' Francesco Laparelli. Isem il-bieb inbidel għal Porta Reale (jew Putirjal) lejn l-1586. Id-daħla reġgħet inbniet fl-1633, skont id-disinn ta' Tommaso Dingli. Waqt iż-żmien qasir tal-okkupazzjoni Franċiża fl-1798, il-bieb ingħata l-isem ta' Porte Nazionale. Biss dan qatt ma kien xi isem li l-Maltin kienu jużaw biex jirriferu għall-bieb. Fi żmien l-Brittaniċi xorta baqa' magħruf bħala Putirjal li tfisser il-Bieb/id-Daħla l-Kbira). L-istess Strada Rjali tfisser it-Triq Prinċipali. Fl-1853, il-bieb ġie mwaqqa' u floku sar ieħor ikbar fuq id-disinn tal-Kurunell Thompson tal-Inġiniera Rjali (bl-Ingliż: Royal Engineers). Kien matul żmien il-Brittaniċi li din id-daħla saret magħrufa wkoll bħala Kingsgate u Strada Rjali. Dawn l-ewwel daħliet dejjem kellhom l-iskop li jiddefendu l-belt u kienu dejjem jissakkru billejl.
Id-Daħla ta' Thompson twaqqgħet fl-1964 u minflokha ttellgħet daħla moderna fl-istil tagħha, verament stil arkitettoniku ispirat mir-Razzjonaliżmu, ta' żmien l-Għoxrinjiet u t-Tletinijiet tas-seklu 20 fl-Italja. Din id-daħla ġiet ddisinjata minn Alziro Bergonzo. Daqs ħamsin sena wara din id-daħla twaqqgħet ukoll, biex sar disinn b'kunċett ġdid mill-arkitett ta' fama internazzjonali, Renzo Piano. Ix-xogħol fuq din id-daħla tlesta fl-2014.
Pożizzjoni
xellug|daqsminuri|233x233px|[[Pittura tal-1910 tal-pont li kien jagħti għall-Porta Reale]] Id-daħla tinsab f'nofs is-swar li nbnew biex jiddefendu l-Belt Valletta min-naħa tal-Punent, dik il-parti li tħares lejn il-Furjana, bejn il-Kavallier ta' San Ġakbu u l-Kavallier ta' San Ġwann. Biex wieħed jasal għal din id-daħla prinċipali tal-Belt min-naħa tal-Furjana hemm bżonn li wieħed jaqsam il-pont tal-ġebel li jaqqgħad il-ġewwieni tal-Belt mal-Furjana. Oriġinarjament, il-bieb kien protett b'couvre porte, foss avvanzat u lunetta (struttura arkitetturali ta' fortifikazzjoni b'għamla ta' nofs qamar) magħrufa bħala l-Lunetta ta' Santa Maddelena. Fi żmien l-Ingliżi, il-lunetta twaqqgħet u parti mill-foss avvanzat imtela bir-radam. Iktar 'il quddiem dawn l-akkwati ta' barra Bieb il-Belt intużaw bħala l-venda prinċipali għat-trasport pubbliku ta' Malta kollha. Il-Funtana tat-Trituni, xogħol l-iskultur Vincenzo Apap, tqiegħdet hawn fl-1955. Fejn kien hemm il-karozzi tal-linja, illum inbidel f'żona pedonali fejn wieħed jista' jieqaf, jistrieħ u jgawdi l-ambjent sabiħ ta' barra l-Belt.
Bieb il-Belt jagħti bidu għal Triq ir-Repubblika, it-triq prinċipali tal-Belt Valletta, li tibqa' sejra dritt sal-Forti Sant'Iermu. Appena tidħol minn fuq il-pont, fuq kull naħa hemm turġien fil-wisa'. Dawn jagħtu għaż-żewġ naħat tas-swar li jħaddnu Bieb il-Belt minn kull naħa. Qrib id-daħla, fuq il-lemin hemm il-Parlament il-ġdid, bini modern li ddisinjah ukoll Renzo Piano. Fuq in-naħa tax-xellug hemm appartamenti u kumpless kummerċjali ta' ħwienet. Aktar lil hinn mill-Parlament hemm Pjazza Teatru Rjal.
L-ewwel bieb (1568-1633)
Dan inbena flimkien u fl-istess żmien tal-bqija tas-swar (1566 - 1571) u kien magħruf bħala Porta San Giorgio u triq prinċipali, Strada San Giorgio, skont il-pjanta ta' Francesco Laparelli. Id-disinn tad-daħla kien wieħed oster u magħmul biss biex iservi bħala parti mid-difiża tal-belt u għalhekk ma kellux ornamenti arkitettoniċi. Lanqas ma kienet daħla ta' importanza kbira, żgur mhux daqs id-daħla li tagħti minn ħdejn ta' Liesse, magħrufa bħala Porta del Monte. Dan għaliex l-aqwa komunikazzjonijiet mill-ibliet l-aktar popolati kienu n-naħa l-oħra tal-Port il-Kbir u l-aqwa komunikazzjoni mal-Belt kienet bil-baħar. Għalkemm id-daħla tinsab preċiżament f'nofs is-swar li jħarsu lejn l-intern u ċ-ċentru ta' Malta, meta nbniet din id-daħla kienet ikkunsidrata bħala waħda pjuttost sekondarja għax ftit kienu jidħlu nies minnha.
Oriġinarjament, il-pont tal-ġebel li jaqsam il-foss kien jasal sa distanza ta' ftit metri mid-daħla tal-Belt, imbagħad kien hemm pont tal-injam li jgħaqqad il-pont tal-ġebel mas-swar (drawbridge). Il-pont iserraħ fuq pilastri massiċċi tal-ġebla tal-franka li ġew kemm-il darba rrestawrati matul is-snin. Fuq il-bieb kien hemm torri.
Lejn l-1586, fi żmien il-Gran Mastru Hugues Loubenx de Verdalle, isem din id-daħla sar Porta Reale. Fl-aħħar tas-seklu 16, inbena bieb estern iżgħar u ġiet miżjuda arkata trionfali fuq il-bieb oriġinali.
It-tieni bieb (1633-1853)
xellug|daqsminuri|218x218px|Porta Reale, it-tieni Bieb il-Belt, fl-isfond ta' pittura tas-seklu 18 ta' kurunell tal-[[Kavallieri ta' San Ġwann]] daqsminuri|Il-fdalijiet tal-pont tas-seklu 17 It-tieni struttura ta' Bieb il-Belt nbniet fl-1633, fi żmien il-Gran Mastru Antoine de Paule. Dan il-bieb kien imżejjen aktar b'arkitettura ornamentali. Mal-bieb prinċipali issa żdiedu żewġ arkati laterali. Dan il-bieb kien iddisinjat mill-arkitett Malti Tommaso Dingli.
Meta Malta waqgħet taħt il-Franċiżi (1798 - 1800), id-daħla bdiet tissejjaħ, Porte Nationale (jew Bieb Nazzjonali). Imbagħad meta Malta saret kolonja Ingliża, b'konformità mal-Proklamazzjoni Nru VI tal-1814, li nħarġet mill-Gvernatur Sir Thomas Maitland, fl-1815 tqiegħdet l-arma tal-monarkija Brittanika. L-istemma araldika hi xogħol l-iskultur Vincenzo Dimech.
Il-bieb ġie mmodifikat tul iż-żmien, u sal-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas-seklu 19 kien hemm għadd ta' karatteristiċi li żdiedu u li ma kinux parti mid-disinn oriġinali ta' Tommaso Dingli. Il-bieb twaqqa' fl-1853 bi ħsieb li tinbena daħla akbar.
Biċċiet mill-pont tal-injam tas-seklu 17, li kien mekkanizzat biex jittella' u jitniżżel minn tulu sabiex jgħaqqad il-bieb mal-bqija tal-pont, huma eżibiti fiċ-Ċentru ta' Interpretazzjoni tal-Fortifikazzjonijiet (Biagio Steps) fi Triq San Mark.
It-tielet bieb (1853-1964)
daqsminuri|313x313px|Kingsgate fil-bidu tas-seklu 20 It-tielet verżjoni ta' din id-daħla nbniet fl-1853, fi żmien l-Ingliżi. Minn Porta Reale issa bdew anki jsejħulha Kingsgate u t-triq prinċipali, Kingsway.
Il-bieb ġie ddisinjat mill-Kurunell Thompson tar-Royal Engineers. Id-daħla issa kienet magħmula minn żewġ arkati flok waħda u tnejn oħra iżgħar fil-ġenb. Fuq kull naħa tal-bieb kien hemm niċċa u f'kull waħda minnhom statwa, dik ta' Philippe Villiers de L'Isle-Adam, l-ewwel Gran Mastru f'Malta, u l-oħra ta' Jean Parisot de Valette, il-fundatur tal-Belt Valletta. Fl-24 ta' Lulju 1892, fuq l-arkata lejn in-naħa ta' wara tal-bieb, ġie installat bust tal-bronż tal-Papa Piju V, li kien tant għen biex wara l-Assedju l-Kbir tinbena l-Belt Valletta. xellug|daqsminuri|Il-bust tal-bronż ta' Papa Piju V Fil-bidu tas-seklu 20, il-bieb kien diġa' beda jitqies li kien żgħir biex ilaħħaq mat-traffiku tan-nies deħlin u ħerġin minnu kuljum f'kull ħin, aktar u aktar meta bdew deħlin il-karozzi privati. Mal-ewwel gvern awtonomu Malti, ġie bi proposti biex din il-problema tkun eliminata u jkun hemm karreġġata miftuħa. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija l-istruttura ta' Putirjal ntlaqtet mill-attakki li saru mill-għadu fuq il-Belt, biss il-ħsarat kienu żgħar. L-istatwi ta' L'Isle-Adam u ta' de Valette kienu tfarrku.
Fis-snin 50 tas-seklu 20, kienu bdew xi pjanijiet mill-Prim Ministru Ġorġ Borg Olivier biex fl-1962 id-daħla tal-Belt tkun modernizzata. F'wirja tal-Fiera ta' Malta tal-1963, kien intwera l-mudell il-ġdid ta' Bieb il-Belt. Dak ta' Thompson twaqqa' f'Ġunju 1964 u l-bust tal-bronż ta' Papa Piju V ġie merfugħ. Fl-2005, il-bust tqiegħed f'Misraħ Assedju l-Kbir, qrib il-Kon-Katidral ta' San Ġwann u l-Qorti.
Ir-raba' bieb (1965-2011)
daqsminuri|237x237px|Bieb il-Belt ta' Bergonzo Ir-raba' struttura tad-daħla nbniet bejn Ġunju 1964 u Awwissu 1965 skont id-disinni tal-arkitett Alziro Bergonzo, bl-istil tar-Razzjonaliżmu Taljan. Il-bieb kien magħmul minn arkata kwadra prinċipali fin-nofs minn fejn kellu jgħaddi t-traffiku u tnejn oħra iżgħar fuq kull biex iservu bħala passaġġi pedonali għall-pubbliku. Id-disinn fuq din l-istruttura kien awster. Fuq dawn l-arkati kienet infetħet triq, li minnha kien jgħaddi t-traffiku li jagħti għal ġewwa l-Belt. It-triq issemmiet għal Papa Piju V.
Il-ħsieb wara dan il-proġett kien fl-ambitu li d-daħla tal-Belt Valletta tiġi żviluppata mill-ġdid flimkien mat-Teatru Rjal. F'Marzu 1965, meta l-kostruzzjoni tad-daħla kienet għadha għaddejja, il-Kamra tal-Periti kkritikat id-disinn bħala "fjask arkitettoniku". L-argumenti li tressqu favur il-bieb kienu li d-daħla kienet toffri veduta aħjar tas-swar, u li d-disinn sempliċi tiegħu kien jirrifletti l-awsterità tal-fortifikazzjonijiet.
Fid-deċennji ta' wara, il-kritika negattiva dwar dan id-disinn baqgħet. Fl-1988, l-arkitett Taljan Renzo Piano ġie avviċinat biex iħejji abbozz biex jiġi żviluppat kompletament l-ambjent qrib id-daħla tal-Belt Valletta fl-1988. Sal -1992 dan l-abbozz kien lest, biss, sab ħafna minn jikkritikah u spiċċa tħalla fuq l-ixkaffa. Fl-2008, il-Gvern reġa' dar fuq dan l-istess proġett u għal darb'oħra avviċina lil Renzo Piano biex il-proġett jibda'. Il-modifiki il-ġodda ta' Renzo Piano ġew żvelati fis-27 ta' Ġunju 2009. Id-daħla ta' Bergonzo twaqqgħet Mejju tal-2011.
Il-ħames bieb (2014)
Il-proġett ta' Bieb il-Belt jinkludi l-bini taż-żewġ turġien lussużi kif ukoll il-binja tal-Parlament il-ġdid. Ma' dawn ġie ukoll inkluż ir-riabilitazzjoni tat-Teatru Rjal wara li sarlu ammont ta' restawr u xi żidiet, bħala teatru għall-apert. Dan illum hu magħruf bħala Pjazza Teatru Rjal. Il-misraħ, li parti kbira minnu sal-2014 kienet tintuża l-aktar bħala parkeġġ, issa ġie jagħmel parti integrali mill-ambjent ta' Bieb il-Belt. Dan għadu magħruf bl-istess isem, Misraħ il-Ħelsien.
Kommemorazzjonijiet
F'Ottobru tal-2014, installazzjoni kontemporanja tal-arti msejħa Prospettiva ġiet inawgurata qrib Triq Ġlormu Cassar li tagħmel parti mill-venda tal-karozzi tal-linja. L-installazzjoni tinkorpora elementi mill-ħames bibien fid-daħla tal-belt tul iż-żmien, u ġiet iddisinjata mill-arkitett Chris Briffa. L-installazzjoni tikkommemora l-Belt Valletta bħala l-Belt Kapitali Ewropea tal-Kultura fl-2018.
Notoryctemorphia
In-Notoryctemorphia huwa ordni ta' mammiferi marsupjali, eżattament it-talpi marsupjali, li qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Australidelphia. Għandu familja waħda, in-Notoryctidae, u ġeneru wieħed biss, Notoryctes, b'żewġ speċi ħajjin.
Dan l-ordni flimkien ma' erba' ordnijiet oħra, il-Microbiotheria, id-Dasyuromorphia, il-Peramelemorphia u d-Diprotodontia, jiffurmaw is-superordni Australidelphia.
Lingwa Slovakka
Il-Slovakk (slovenčina) hi lingwa Slava mitkellma minn madwar 5.2 miljun ruħ fi Slovakkja.
Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki
daqsminuri|280x280px|Il-friefet monarki jtiru fir-riżerva ta' bijosfera fil-bnazzi Ir-Riżerva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki (bl-Ingliż: Monarch Butterfly Biosphere Reserve; bl-Ispanjol: Reserva de Biosfera de la Mariposa Monarca) hija Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li tinkludi l-biċċa l-kbira tas-siti li fihom il-popolazzjoni tal-Lvant tal-friefet monarki jpassu u jibqgħu hemmhekk għax-xitwa. Ir-riżerva tinsab fl-ekoreġjun tal-foresti tal-ballut u taż-żnuber tal-Medda Vulkanika Trans-Messikana mal-fruntiera ta' Michoacán u l-Istat tal-Messiku, 100 kilometru 'l bogħod (62 mil) mill-Belt tal-Messiku fil-Majjistral. Miljuni ta' friefet monarki jaslu fir-riżerva kull sena. Il-friefet monarki jgħixu biss f'frazzjon tas-56,000 ettaru tar-riżerva minn Ottubru sa Marzu. Il-missjoni tal-bijosfera hi li tipproteġi din l-ispeċi ta' friefet u l-ħabitat tagħha.
Il-biċċa l-kbira tal-friefet monarki jpassu mil-Lvant tal-Amerka ta' Fuq u jibqgħu fir-riżerva għax-xitwa. Ir-riċerkaturi skoprew dawn iż-żoni tar-riżerva fl-1975. Id-digrieti Presidenzjali fis-snin 80 tas-seklu 20 u fis-sena 2000 iddeżinjaw dawn iż-żoni li għadhom privati bħala riżerva federali. Ir-riżerva ġiet iddikjarata bħala Riżerva ta' Bijosfera fl-1980 u bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2008. Ir-riżerva hija waħda rurali u l-amministraturi tar-riżerva huma mħassba dwar l-effetti ta' ħsara tal-qtugħ illegali tas-siġar u tat-turiżmu. L-isforzi ta' konservazzjoni xi kultant jidħlu f'kunflitt mal-interessi tal-bdiewa lokali, is-sidien tal-art ibbażati fil-komunitajiet, is-sidien tal-art privati u l-popli indiġeni.
Storja
F'Ġunju 2014, Obama stabbilixxa Task Force tas-Saħħa tad-Dakkara bl-għan li "l-popolazzjoni tal-Lvant tal-friefet monarki tiżdied għal 225 miljun f'żona ta' sitt ettari fejn ipassu għax-xitwa fil-Messiku, permezz ta' azzjonijiet domestiċi u internazzjonali u sħubijiet pubbliċi u privati sal-2020". F'Ġunju 2016, iktar minn 200 xjenzat, kittieb u artist iffirmaw ittra miktuba minn Homero Aridjis, Dr. Lincoln Brower u Dr. Ernest Williams u indirizzata lill-President Messikan Enrique Peña Nieto, lill-President tal-Istati Uniti Barack Obama u lill-Prim Ministru Kanadiż Justin Trudeau qabel is-Summit tal-Mexxejja tal-Amerka ta' Fuq li kellha ssir f'Ottawa iktar 'il quddiem, biex iħeġġu lit-tliet pajjiżi jaħdmu flimkien sabiex itaffu t-telf tal-ħabitat tat-tnissil tal-friefet monarki u sabiex itemmu l-qtugħ kollu tas-siġar fir-riżerva ta' bijosfera fl-istat ta' Michoacán u fl-Istat tal-Messiku. Fl-2020, kien hemm disa' kolonji ta' friefet monarki fil-Messiku, li okkupaw 2.10 ettari. Skont l-istimi tax-xjenzati jista' jkun hemm saħansitra 50 miljun farfett monarka f'ettaru, għaldaqstant il-popolazzjoni tal-2020 x'aktarx li kienet tlaħħaq il-105 miljun farfett monarka.
Kuntest notevoli ieħor rigward ir-riżerva ta' bijosfera huwa li Homero Gómez González għeb f'Jannar 2020, li kien figura importanti għall-konservazzjoni tal-friefet monarki. Gonzalez-Duarte jisħaq li dan jikkawża biża' u terrur fost il-komunità u ma jkunx jista' jiġi mibki b'funeral tradizzjonali. Il-mezzi tax-xandir koprew dan l-avveniment bħala konsegwenza ta' għemil dawk li kienu qed jaqtgħu s-siġar li ħelsu mill-ambjentalist. Gonzlez-Duarte jiċħad din in-narrattiva u jwaħħal fil-vjolenza li dejjem qed tiżdied u fil-preżenza tal-kriminalità organizzata.
Sit ta' Wirt Dinji
Ir-Riżeva tal-Bijosfera tal-Friefet Monarki ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2008.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali".
Ġeografija u foresti
daqsminuri|300x300px|Is-Santwarju ta' El Rosario Ir-riżerva testendi mill-foresti muntanjużi tal-Lvant tal-istat ta' Michoacán sal-Punent tal-Istat tal-Messiku, 100 kilometru fil-Majjistral tal-Belt tal-Messiku. Il-parti tar-riżerva fl-istat ta' Michoacán fiha l-ogħla elevazzjonijiet fl-istat, inkluż qċaċet li jlaħħqu l-2,700 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Il-klima hija kklassifikata bħala waħda miti u kemxejn bl-indewwa, bi staġun tax-xita fis-sajf. It-temperatura massima medja tkun 22 °C (71 °F). F'din iż-żona jeżistu sottoklimi: bierda u nofshom bl-indewwa, kif ukoll semibierda u nofshom bl-indewwa.
Ir-riżerva fiha muntanji u għoljiet tal-bażalt li jiffurmaw xquq, fniedaq u rdumijiet f'orjentazzjoni mill-Grigal għal-Lbiċ. Il-formazzjonijiet tal-blat ħadu post il-koni vulkaniċi u s-saffi antiki tal-lava. Il-ħamrija hija tassew permeabbli, u dan iwassal għal ftit ilma tal-pjan. Hemm xi għadajjar u arroyos żgħar. Il-foresti tas-siġar taż-żnubier u tal-oyamel reżistenti jipprovdu mikroklimi kennija meta t-temperaturi jinżlu sal-punt ta' ffriżar u/jew tinżel ix-xita fix-xitwa. Ix-xjenzati huma mħassba li l-ħabitat tas-siġar tal-oyamel fir-riżerva se jonqos jew se jisparixxi sal-aħħar tas-seklu 21, l-iktar minħabba t-tibdil fil-klima.
Din iż-żona hija miksija foresti. Il-kompożizzjoni tal-foresti tvarja skont l-altitudni:
Fawna
Hemm erbatax-il kolonja maġġuri tal-friefet monarki f'dawn il-muntanji bil-foresti, li jirrappreżentaw iktar minn nofs il-kolonji tal-popolazzjoni tal-Lvant tal-friefet monarki fl-Istati Uniti u fil-Kanada. Huwa stmat li sa biljun individwu jqattgħu x-xitwa hawnhekk kull sena. Dawn il-kolonji jkunu densi ħafna, b'bejn sitt miljun u sittin miljun farfett monarka kull ettaru. Iż-żoni tar-riżerva jinsabu fil-muniċipalitajiet ta' Ocampo, Angangueo, Zitácuaro u Contepec fl-istat ta' Michoacán u fil-muniċipalitajiet ta' Donato Guerra, Villa de Allende u Temascalcingo fl-Istat tal-Messiku. Dawn jinqasmu f'ħames żoni jew nuklei prinċipali.
Tmienja mill-erbatax-il kolonja jinsabu fiż-żona protetta. Il-kolonji jkopru 4.7 ettari biss, iżda ż-żona tal-bijosfera protetta tkopri 56,259 ettaru. Ħames kolonji jkunu miftuħa għall-pubbliku: Sierra Chincua u El Rosario fl-istat ta' Michoacan, u La Mesa, Piedra Herrada u El Capulin fl-Istat tal-Messiku. Hemm kolonji oħra qrib San José Villa de Allende u Ixtapan del Oro, iżda dawn ma jiġux promossi attivament għat-turiżmu minħabba r-riskju ta' ħsara għall-kolonji tal-friefet monarki. El Rosario huwa l-ikbar santwarju fl-istat ta' Michoacán, fejn il-friefet monarki litteralment jiksu madwar 1,500 siġra.
Ekwador
L-Ekwador, uffiċjalment ir- Repubblika tal-Ekwador (Spanjol:República del Ecuador), li letteralment tittraduċi bħala "Repubblika tal-Ekwatur") hi repubblika demokratika rappreżentattiva fl-Amerika t'Isfel, hi mdawwara mill-Kolombja fit-tramuntana, il-Peru fil-lvant u n-nofsinhar, u mill-Oċean Paċifiku lejn il-punent. Hi u ċ-Ċili huma l-uniċi żewġ pajjiżi fl-Amerika t'Isfel li m'għandhomx fruntiera mal-Brażil. L-Ekwador tinkludi wkoll il-Gżejjer Galápagos fil-Paċifiku, li jinsabu madwar 1,000 kilometru (620 mi) mill-punent 'l bogħod mill-pajjiż prinċipali.
Lorenzo Valla
Lorenzo Valla (pronunzja bit-Taljan: [loˈrɛntso ˈvalːa]; Latinizzat ukoll bħala Laurentius; twieled għall-ħabta tal-1407 – miet fl-1 ta' Awwissu 1457) kien umanista, retoriku, edukatur, studjuż u qassis Kattoliku Rinaxximentali Taljan. Huwa magħruf l-iktar għall-analiżi testwali storika-kritika li wriet li d-Donazzjoni ta' Kostantinu kienet falsifikazzjoni, u b'hekk attakka u mmina l-preżunzjoni ta' setgħa temporanja tal-Papat. Lorenzo xi kultant jitqies bħala l-prekursur tar-Riformazzjoni.
Ħajja
Valla twieled f'Ruma, fi sfond familjari ta' Piacenza, l-Italja; missieru, Luciave della Valla, kien avukat li ħadem fil-Kurja Papali. Huwa ngħata l-edukazzjoni tiegħu f'Ruma, u attenda l-klassijiet ta' diversi għalliema fosthom Leonardo Bruni u Giovanni Aurispa, li minnhom tgħallem il-Latin u l-Grieg. Min-naħa l-oħra jingħad ukoll li kien awtodidatta.
Valla mar Piacenza, u mbagħad lejn Pavia, fejn kiseb it-titlu ta' professur tal-elokwenza. Il-qagħda tiegħu f'Pavia ġiet imxekkla mill-attakk tiegħu fuq l-istil Latin tal-ġurista Bartolus de Saxoferrato. Huwa sar itineranti, u ċċaqlaq minn università għall-oħra, fejn kien jaċċetta li jaħdem għal żmien qasir u ta lekċers f'bosta bliet.
Il-Papa Nikola V, li kien Papa mill-1447 sal-1455 u fundatur tal-Librerija Vatikana, stiednu f'Ruma u Valla ħadem hemm fuq ir-Repastinatio tiegħu.
Valla miet f'Ruma.
Reputazzjoni
Bijografiji iktar antiki ta' Valla jagħtu dettalji dwar bosta tilwim letterarju u teoloġiku li kellu, l-iktar prominenti ma' Gianfrancesco Poggio Bracciolini, wara l-insedjament tiegħu f'Ruma. Intuża lingwaġġ estrem. Huwa jidher bħala persuna ta' żaqqu f'ommu, b'ilsien li kien jgħaqqad l-eleganza umanistika mal-għerf kritiku u l-velenu, u kien avversarju tas-setgħa temporanja tal-Knisja Kattolika.
Luteru kellu opinjoni favorevoli ħafna ta' Valla u tax-xogħlijiet tiegħu, u Robert Bellarmine sejjaħlu l-"prekursur ta' Luteru". Erasmus stqarr fid-De ratione studii tiegħu li għall-grammatika Latina, "ma kien hemm l-ebda gwida aħjar minn Lorenzo Valla".
Dwar id-Donazzjoni ta' Kostantinu
Bejn l-1439 u l-1440 Valla kiteb is-saġġ, De falso credita et ementita Constantini Donatione declamatio, li analizza d-dokument normalment magħruf bħala d-Donazzjoni ta' Kostantinu. Id-Donazzjoni jissuġġerixxi li Kostantinu I ta l-Imperu Ruman tal-Punent kollu lill-Knisja Kattolika Rumana. Dan suppost kien att ta' gratitudni talli ġie mfejjaq mirakulużament mill-ġdiem mill-Papa Silvestru I.
Mill-1435 sal-1445, Valla ħadem fil-qorti ta' Alfonso V ta' Aragona, li ġie involut f'kunflitt territorjali mal-Istati Papali, li dak iż-żmien kienu taħt il-Papa Ewġenju IV. Din ir-relazzjoni x'aktarx li mmotivat xogħlu; fi kwalunkwe każ, huwa tressaq quddiem l-Inkwiżizzjoni Kattolika fl-1444, iżda ġie protett mill-ħabs permezz tal-intervent ta' Alfonso V.
Valla wera li l-evidenza interna fid-Donazzjoni kienet issostni l-kontra tad-dokument tal-oriġini tas-seklu 4: l-istil vernakolari tad-dokument seta' jiġi datat għas-seklu 8. Valla argumenta favur din it-teżi bi tliet modi:
Filwaqt li ssupplimenta dawk il-punti, Valla argumenta dwar l-anakroniżmi: id-dokument kien fih il-kelma satrap, li huwa kien jemmen li Rumani bħal Kostantinu I ma kinux jużaw. Barra minn hekk, Valla kien jemmen li l-kwalità tal-Latin għal test li suppost kien daqstant importanti kien tassew fqir, u ħareġ dan fid-dieher bil-fatt li t-test b'mod kostanti jaqleb minn temp għall-ieħor, pereżempju minn "ipproklamajna" għal "niddekretaw".
Kritika testwali
Valla kien speċjalista fit-traduzzjoni bil-Latin u għamel bosta suġġerimenti għat-titjib tal-istudju ta' Livy ta' Petrarka. L-emendar ta' Livy kien ukoll suġġett diskuss fil-ktieb IV tal-Antidotum in Facium tiegħu, fejn ħadha qatta bla ħabel kontra Bartolomeo Facio. F'din il-parti tat-trattat, li ċċirkola b'mod indipendenti wkoll bit-titlu Emendationes in T. Livium, Valla jenfasizza bosta siltiet bi traduzzjoni żbaljata u jmaqdar it-tentattivi ta' emendar li saru minn Panormita u Facio, ir-rivali tiegħu fil-qorti ta' Alfonso V.
Fl-istudju kritiku tiegħu tal-Bibbja uffiċjali użata mill-Knisja Kattolika Rumana, il-Vulgata Latina, Valla ddubita s-sistema tal-knisja ta' penitenzi u ta' indulġenzi. Huwa argumenta li l-prattika tal-penitenza kienet isserraħ fuq l-użu tal-kelma bil-Latin paenitenia (penitenza) għall-kelma bil-Grieg metanoia, li huwa kien jemmen li traduzzjoni iktar preċiża tagħha kienet tkun "indiema". Ix-xogħol ta' Valla ġie mfaħħar minn kritiċi ta' warajh tas-sistema ta' penitenzi u ta' indulġenzi tal-Knisja, inkluż Erasmus.
Manuskritti
Valla kiseb reputazzjoni kontemporanja permezz ta' żewġ xogħlijiet tiegħu: id-djalogu De Voluptate u t-trattat tiegħu De Elegantiis Latinae Linguae. Richard Claverhouse Jebb stqarr li d-De Elegantiis tiegħu "kien jimmarka l-ogħla livell li qatt kien intlaħaq fl-istudju kritiku tal-Latin".
Edizzjonijiet stampati
Ġabra ta' edizzjonijiet tax-xogħlijiet ta' Valla, li ma kinux kompluti, ġew ippubblikati f'Basel fl-1540 u f'Venezja fl-1592, u l-Elegantiae linguae Latinae ġiet stampata mill-ġdid kważi sittin darba bejn l-1471 u l-1536.
Iktar qari
Għal rakkonti dettaljati dwar il-ħajja u x-xogħol ta' Valla ara:
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Bulgarija
daqsminuri|330x330px|Il-Monasteru ta' Rila. Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. Il-Bulgarija aċċettat il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO fis-7 ta' Marzu 1974, u b'hekk is-siti storiċi u naturali tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Mill-2022 il-Bulgarija għandha għaxar Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel erba' siti tniżżlu fil-lista fl-1979: il-Knisja ta' Boyana, il-Kavallier ta' Madara, il-Knejjes Imħaffrin fil-Blat ta' Ivanovo, u l-Qabar Traċjan ta' Kazanlak. Erba' siti oħra tniżżlu fil-lista fl-1983, wieħed fl-1985, u ieħor iktar reċenti fl-2017. Seba' siti huma kulturali u tlieta huma naturali. Hemm sit minnhom li huwa transnazzjonali, il-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa, li huwa kondiviż ma' 17-il pajjiż ieħor.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan
daqsminuri|271x271px|Il-Forti ta' Amer L-Istat ta' Rajasthan fil-Majjistral tal-Indja fih iżjed minn mitt fortifikazzjoni fl-għoljiet u fiż-żoni muntanjużi tiegħu. Sitt Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan, mifruxa madwar l-istat ta' Rajasthan fit-Tramuntana tal-Indja, ġew raggruppati bħala sensiela u tniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Is-sit inizjalment tressaq bħala sensiela ta' ħames fortijiet tar-Rajput fl-għoljiet u ż-żona muntanjuża ta' Aravalli, u nbnew u ssaħħew bejn is-sekli 5 u 18 W.K. minn diversi rejiet Rajput ta' renji differenti. Lejn l-aħħar tal-proċess tan-nominazzjoni, fis-sensiela żdied il-Forti ta' Jaisalmer. Is-sitt fortijiet huma:
nofs|daqsminuri|437x437px|Il-Forti ta' Jaisalmer Uħud minn dawn il-fortijiet għandhom swar u fortifikazzjonijiet difensivi li jwasslu sa tul ta' 20 kilometru, b'ċentri urbani li għadhom eżistenti u b'mekkaniżmu tal-ħżin tal-ilma li għadu jintuża.
Għażla
xellug|daqsminuri|It-Torri tal-Vitorja, il-Forti ta' Chittorgarh L-Indja ddeċidiet li tagħżel sensiela ta' fortijiet fl-għoljiet ta' Rajasthan u tinnominahom bħala Sit Indikattiv sabiex tixħet dawl fuq il-kultura u l-arkitettura tal-fortijiet fl-għoljiet tar-Rajput.
L-istat ta' Rajasthan ippreżenta ħarsa ġenerali lejn il-proċess tal-għażla tal-komponenti tas-sensiela kif ukoll il-kriterji tal-għażla. Dawn il-kriterji kienu jsegwu erba' punti ewlenin: il-fortijiet ġew adattati għall-ġeografija tal-għoljiet, il-fortifikazzjonijiet kienu ċentri tal-poter, kienu jinkludu artijiet sagri, u l-fortijiet ġew iddisinjati b'insedjamenti urbani.
Ir-Rajput żammew ma' testi arkitettoniċi li kkaratterizzaw tipoloġiji differenti ta' fortifikazzjonijiet ibbażati fuq il-ġeografija tagħhom. L-iżjed referenzi letterarji bikrin jaqsmu l-fortijiet f'erba' tipi; fortijiet fl-għoljiet, fortijiet bl-ilma, fortijiet fil-foresti, u fortijiet fid-deżert. Is-sensiela li ġiet innominata ffukat biss fuq il-fortijiet fl-għoljiet ta' Rajasthan u b'hekk ġew esklużi bosta fortijiet oħra, pereżempju l-Forti ta' Mehrangarh, li għalkemm jinsab fl-għoljiet ta' Rajasthan, kien ċittadella ffortifikata għall-qorti li ma kellhiex insedjament urban għan-nies ċivili.
Inizjalment tħejjiet lista tal-Fortijiet ta' Rajasthan li kienet tinkludi l-fortijiet kollha rreġistrati mill-Istħarriġ Arkeoloġiku tal-Indja (bl-Ingliż: Archaeological Survey of India). Mill-mijiet ta' fortifikazzjonijiet, ġew eżaminati iktar fid-dettall 54 forti peress li kellhom karatteristiċi integrali komuni tal-arkitettura militari tar-Rajput. L-Indja, bħala Membru fil-UNESCO, spjegat kif minn din il-lista inizjali, intgħażel grupp iżgħar ta' 24 forti li kienu l-iżjed sinifikanti ta' Rajasthan u li kollha kellhom aspetti komuni tal-fortifikazzjonijiet tar-Rajput. F'qasir żmien, il-lista tnaqqset għal 13-il forti. Mill-ġdid, minn dik il-lista inizjalment intgħażlu ħames fortijiet, kollha kemm huma fl-għoljiet u fiż-żona muntanjuża ta' Aravalli, u b'sjieda minn klans differenti. Iktar 'il quddiem żdied is-sitt forti, il-Forti ta' Jaisalmer.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|241x241px|Id-Daħla Ewlenija tal-Forti ta' Amer Il-Fortijiet fl-Għoljiet ta' Rajasthan ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2013.
Il-valur universali straordinarju tagħhom ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Nettunu (mitoloġija)
thumb|right|200px|[[Andrea Doria bħala Nettunu ta' Agnolo Bronzino]]
Fil-mitoloġija Rumana, Nettunu kien l-alla ta' l-ilma ġieri u eventwalment sar l-alla tal-baħar, iben Saturnu u ħu Ġove u Plutone.
Ħafna drabi jiġi identifikat ma' l-alla tal-mitoloġija Griega, Posejdon.
Kien jiġi onorat kull 23 ta' Lulju, b'festività magħrufha bħala Nettunalja, li eventwalment ingħaqdu magħha il-ludi Neptunalia (III sek. Q.K.).
Il-festa tiegħu ilha tinżamm minn data remota ħafna, tant illi xi narraturi kienu jaħsbu li Nettunu kien divinità ta' oriġini Etruska.
Belgorod
Belgorod hija belt fin-nofsinhar tal-parti Ewropea tar-Russja, iċ-ċentru amministrattiv tar-reġjun ta' Belgorod. Hija tinsab fil-periferija tan-Nofsinhar tal-Plateau tas-Siberja Ċentrali, fuq il-banek tal-ġibjun ta' Belgorod, ix-xmajjar Vezelka u Seversky Donets, 700 km minn Moska, 40 km mill-fruntiera mal-Ukraina. Belt ta' sinifikat reġjonali, tifforma l-muniċipalità Belgorodsky distrett urban bl-istatus ta' distrett urban. Fil-viċinanza tal-belt, l-agglomerazzjoni ta' Belgorod ġiet iffurmata b'popolazzjoni ta' aktar minn 0.5 miljun ruħ. L-ewwel belt fir-Russja li rċeviet it-titlu ta '"Belt tal-Glorja Militari".
Bolivja
Il-Bolivja, uffiċjalment magħrufa bħala l-Istat Plurinazzjonali tal-Bolivja (bl-Ispanjol: Estado Plurinacional de Bolivia), hija pajjiż interkjuż li tinsab fiċ-ċentru tal-Amerika t'Isfel. Għandha fruntiera mal-Brażil fit-Tramuntana u fil-Lvant, mal-Paragwaj u mal-Arġentina fin-Nofsinhar, maċ-Ċili fil-Lbiċ, u mal-Perù fil-Punent. Il-belt kapitali hi Sucre.
Belgorod
Bandiera
Il-bandiera attwali ġiet approvata fit-22 ta' Lulju, 1999 bid-deċiżjoni tal-Kunsill tad-Deputati tal-Belt ta' Belgorod Nru 321 u daħlet fir-Reġistru Araldika tal-Istat tal-Federazzjoni Russa bin-numru ta 'reġistrazzjoni 978 fl-2002.
Bolivja
Immigrazzjoni Ċiniża lejn il-Bolivja
Fl-2018, il-President Bolivjan Evo Morales ħareġ abbozz ta' riżoluzzjoni governattiva Bolivjana li attira lill-Insara Ċiniżi lejn il-Bolivja. Dan ikkoinċida mal-ħatra tal-gvern Bolivjan ta' immigranti Ċiniżi f'pożizzjonijiet governattivi u militari u mal-permess biex il-persuni ta' dixxendenza Ċiniża fil-Bolivja jkunu jistgħu jipparteċipaw fit-tornew tal-Bolivja u tal-Amerika t'Isfel. Dawk li jixtiequ jemigraw lejn il-Bolivja jridu jkunu Kattoliċi miċ-Ċina u mit-Tajwan.
Belgorod
Deskrizzjoni
Il-bandiera tal-belt ta’ Belgorod (kanvas blu bi strixxa bajda fil-qiegħ) turi iljun isfar wieqaf fuq saqajh ta’ wara b’ajkla bajda titla’ fuqha. Is-simboli tal-belt għandhom aktar minn 300 sena u dehru matul ir-renju ta' Pietru I. It-zar Russu ppreżenta l-arma lill-poplu ta' Belgorod f'unur ir-rebħa fuq l-Iżvediżi fil-battalja ta' Poltava (1709). Fl-1712, l-arma kienet murija fuq il-bandalora tar-reġiment ta 'Belgorod, li għeleb lill-ghadu, u fl-1727 saret simbolu tal-provinċja ffurmata ġdida.
Repubblika Rumana
Is-soċjetà Rumana taħt ir-Repubblika kienet primarjament taħlita kulturali ta 'soċjetajiet Latini u Etruski, kif ukoll ta' elementi kulturali Sabine, Oscan, u Griegi, li hija viżibbli b'mod speċjali fil-Panteon Ruman. L-organizzazzjoni politika tagħha żviluppat, madwar l-istess żmien bħad-demokrazija diretta fil-Greċja tal-Antika, b'maġistrati kollettivi u annwali, sorveljati minn senat. L-ogħla maġistrati kienu ż-żewġ konsli, li kellhom firxa estensiva ta’ setgħat eżekuttivi, leġiżlattivi, ġudizzjarji, militari u reliġjużi. Anke jekk numru żgħir ta’ familji b’saħħithom (imsejħin gentes) monopolizzaw il-maġistraturi ewlenin, ir-Repubblika Rumana hija ġeneralment meqjusa bħala waħda mill-ewwel eżempji ta’ demokrazija rappreżentattiva. L-istituzzjonijiet Rumani għaddew minn bidliet konsiderevoli fir-Repubblika kollha biex jadattaw għad-diffikultajiet li ffaċċjat, bħall-ħolqien ta’ promaġistrati biex imexxi l-provinċji maħkuma tagħha, jew il-kompożizzjoni tas-senat.
Fid-dar, ir-Repubblika bl-istess mod esperjenzat serje twila ta 'kriżijiet soċjali u politiċi, li spiċċaw f'diversi gwerer ċivili vjolenti. Għall-ewwel, il-Kunflitt tal-Ordnijiet opponi lill-patrizji, l-elite oligarchika magħluqa, għall-plebs ferm aktar numerużi, li finalment kisbu l-ugwaljanza politika f'diversi passi matul ir-4 seklu QK. Iktar tard, il-konkwisti vasti tar-Repubblika ħarbtu s-soċjetà tagħha, hekk kif l-influss immens ta’ skjavi li ġabu arrikkiet lill-aristokrazija, iżda ħarbat lill-bdiewa u lill-ħaddiema urbani. Sabiex jindirizzaw din il-kwistjoni, diversi riformaturi soċjali, magħrufa bħala l-Populares, ippruvaw jgħaddu liġijiet agrarji, iżda l-aħwa Gracchi, Saturninus, u Clodius Pulcher ġew kollha maqtula mill-avversarji tagħhom, l-Optimates, li jżommu l-ordni aristokratiku tradizzjonali. L-iskjavitù tal-massa kkawża wkoll tliet Gwerer Servili; l-aħħar minnhom kien immexxi minn Spartacus, gladjatur tas-sengħa li ħarab l-Italja u ħalla lil Ruma bla setgħa sat-telfa tiegħu fis-sena 71 QK. F’dan il-kuntest, l-aħħar deċennji tar-Repubblika kienu kkaratterizzati mill-qawmien ta’ ġenerali kbar, li sfruttaw il-konkwisti militari tagħhom u s-sitwazzjoni fazzjonal f’Ruma biex jiksbu l-kontroll tas-sistema politika. Mariju (bejn 105 u 86 QK), imbagħad Sulla (bejn 82 u 78 QK) iddomina min-naħa tiegħu r-Repubblika; it-tnejn użaw poteri straordinarji biex ineħħi l-avversarji tagħhom.
Dawn it-tensjonijiet multipli wasslu għal sensiela ta’ gwerer ċivili; l-ewwel bejn iż-żewġ ġenerali Ġulju Ċesari u Pompey. Minkejja r-rebħa u l-ħatra tiegħu bħala dittatur għal għomru, Ċesari kien maqtul fl-44 QK. Il-werriet ta’ Ċesari Ottavjan u l-Logutenent Mark Antony għelbu lill-assassini ta’ Ċesari Brutus u Cassius fl-42 QK, iżda eventwalment infirdu wara. It-telfa finali ta’ Mark Antony flimkien mal-alleat u l-maħbuba tiegħu Kleopatra fil-Battalja ta’ Actium fis-sena 31 QK, u l-għoti tas-Senat ta’ setgħat straordinarji lil Ottavjan bħala Awgustu fis-sena 27 QK – li effettivament għamluh l-ewwel imperatur Ruman – b’hekk spiċċat ir-Repubblika.
Elf Lejla u Lejla
thumb|right|210px| Is-sultana Xerażad tgħid l-istejjer lis-Sultan XerijarElf Lejla u Lejla (bl-Għarbi:  كتاب ألف ليلة وليلة  Kitāb Alf Lajla wa-Lajla, bil-Persjan:  هزار و یک شب  Hazār-o Jak Šab) hija ġabra ta’ ħrejjef miġburin matul eluf ta’ snin minn ħafna awturi, tradutturi u studjużi. Dawn il-ħrejjef, li hawnhekk nirreferu għalihom bħala L-Iljieli, għandhom għeruq qodma ġejjin mill-Indja antika, il-Persja antika (l-iktar is-Sassanjan Hazār Afsān, litt. Elf Ħrafa), l-Eġittu antik, il-Mitoloġija tal-Mesopotamja u l-istejjer tradizzjonali Għarab tal-Medjuevu miż-żminijiet tal-Kalifat. Għalkemm qatt ma nstab manuskritt oriġinali bosta verżjonijiet ġejjin miż-żmien meta bdiet il-ġabra bejn it-800 u d-900 AD.
L-edizzjonijiet kollha ta’ L-Iljieli jibdew bir-rakkont tas-sultan Xerijar u martu Xerażad u kollha għandhom il-forma ta’ rakkont ġo rakkont matul il-ħrejjef stess. L-istejjer joħorġu mill-ħrafa oriġinali; xi wħud qegħdin ġo rakkont ta’ ħrejjef oħra, waqt li oħrajn jibdew u jintemmu waħidhom. Xi edizzjonijiet fihom xi ftit mijiet ta’ stejjer u oħrajn fihom 1001 jew iżjed.
Fost l-iżjed stejjer magħrufin f' L-Iljieli hemm Aladin, Ali Baba u l-Erbgħin Ħalliel, u Is-Seba’ Vjaġġi ta’ Sinbad il-Baħri.
L-Iljieli ispiraw lil kompożitur Russu Nikolai Rimski-Korsakov li fl-1888 ikkompona is-suite sinfonika Xerażad, Op. 35. Din fiha erba’ movimenti bbażati fuq erba’ ħrejjef minn L-Iljieli: "Il-baħar u x-xini ta’ Sinbad" "Ir-rakkont tal-prinċep Kalender," "Il-prinċep u l-prinċipessa żagħżagħ" u "Festa f’Bagdad".
Ta’ min isemmi wkoll il-film ta’ Pier Paolo Pasolini, ibbażat fuq L-Iljieli, bl-isem ta’ Il fiore delle mille e una notte li ħareġ fl-1974.
Fil-Qosor
thumb|right|210px|Sani-ol-Molk, Elf Lejla u Lejla, it-sitt volum, wara stampa 41, 1849 - 1856, Palazz Golestan Ir-rakkont ewlieni hu fuq is-sultan Persjan u l-għarusa tiegħu. Ir-re, Xerijar, meta nduna li martu kienet qed tmur ma' rġiel oħra, ikkundannaha għall-mewt u sar konvint li l-ebda mara m’hi fidila lejn żewġha. Għalhekk beda jiżżewweġ xebba verġni kuljum u jibgħatha għall-mewt l-għada filgħodu. Fl-aħħar il-viżier ma setax isib tfajliet verġni iżjed. It-tifla tal-viżier, Xerażad, offriet li tkun hi l-għarusa li jmiss u missierha kontra qalbu kellu jaqbel. Fil-lejl tat-tieġ, Xerażad, bdiet tirrakkonta storja lir-re imma ma spiċċathiex. Għalhekk is-sultan kellu jżommha ħajja biex ikun jaf kif sejra tintemm il-ħrafa. Il-lejl tal-għada kif spiċċat l-istorja, bdiet oħra imma reġgħet ma temmithiex. U baqgħet sejra hekk għal elf lejl u wieħed.
Il-ħrejjef ivarjaw ħafna: hemm stejjer storiċi, stejjer tal-imħabba, traġedji, kummiedji, poeżija, burlesk u leġġendi reliġjużi Misilmin. Fost l-istejjer irrakkontati minn Xerażad l-iżjed famużi fit-traduzzjonijiet Ewropej huma "Il-Lampa ta’ Aladin", "Sinbad il-Baħri" u l-ħrafa ta’ "Ali Baba u l-Erbgħin Ħalliel". Numru kbir mill-istejjer jiddeskrivu ġinn, sħaħar u pajjiżi leġġendarji spiss imħalltin ma’ nies li eżistew veru u ġeografija korretta; il-Kalif storiku Ħarun al-Raxid hu wieħed mill-eroj li jidhru sikwit, kif ukoll dak li suppost kien il-poeta tal-qorti tiegħu, Abu Nuwas, u l-viżier tiegħu, Ġagħfar al-Barmaki. Kultant karattru fi storja ta’ Xerażad jibda jirrakkonta ħrafa lill-karattri oħra hu stess, u dik l-istorja jista’ jkollha oħra fiha. Hekk dan il-metodu ta’ saf fuq saf jagħti struttura narrattiva għanja.
Il-verżjonijiet differenti ivarjaw fid-dettalji tat-tmiem (f’xi wħud Xerażad titlob maħfra, f’xi wħud is-sultan jara t-tfal u jiddeċiedi li ma jibgħatx 'il-mara għall-mewt, u f’oħrajn jiġru xi affarijiet oħra li r-re jinsa) imma kollha jispiċċaw billi r-re jaħfer lill-mara u jħalliha tgħix.
L-idea ta’ suspens tidher li kienet usa’ minn dik tal-letteratura moderna. Waqt li ħafna drabi l-istorja tieqaf meta l-eroj ikun ħa jitlef ħajtu jew f’periklu serju ieħor, f’xi partijiet tat-test komplut, Xerażad tieqaf mir-rakkont f’nofs diskussjoni ta’ xi prinċipju filosofiku astratt jew xi punt kompless tal-filosofija Iżlamika, u f’każ wieħed f’deskrizzjoni dettaljata tal-anatomija umana skont Galen— u fil-każi kollha kellha raġun meta ħasbet li l-kurżità tar-re fuq li jkun imiss ħa tegħlbu u jagħtiha jum ieħor ħajja.
Influwenzi tal-bidu
thumb|right|210px|Sani-ol-Molk, Elf Lejla u Lejla, it-sitt volum, wara stampa 41, 1849 - 1856, Palazz Golestan Il-ħrejjef nistgħu insibu t-traċċi tagħhom fit-tradizzjonijiet antiki tar-rakkonti tal-Indjani, il-Persjani u l-Għarab. Ħafna stejjer mill-folklor tal-Indja u l-Persja jimxu id f'id mal-ħrejjef kif ukoll xi stejjer Lhudin.
Dawn il-ħrejjef aktarx kienu jiċċirkulaw qabel ma nġabru u ġew kodifikati f’kollezzjoni waħda. Dan ix-xogħol imbagħad għaġnuh iżjed il-kopisti, narraturi u studjużi u sas-seklu 15 kien evolva fi tliet saffi ta’ rakkonti :
1) Ħrejjef Persjani influwenzati mill-folklor Indjan u maqlubin għall-Għarbi sas-seklu 10.
2) Stejjer dokumentati f’Bagdad matul is-seklu 10.
3) Folklor Eġizzjan medjovali.
Il-folklor Indjan jidħol bħala ċerti stejjer tal-annimali, li jirriflettu l-influwenza tal-ħrejjef antiki bis-Sanskrit, l-iżjed l-influwenza tal-ġabriet ta’ Bajtal Paċisi. Ġataka hi kollezzjoni ta’ 547 storja, li l-biċċa l-kbira huma ħrejjef morali b’għan etiku. Il-Ħrafa tal-Gendus u l-Ħmar u Il-Ħrafa tal-Merkant u Martu jinstabu fl-storja ewlenija tal-Ġakata u ta’ L-iLjieli.
L-influwenza tal-folklor ta’ Bagdad titfaċċa fil-ħrejjef tal-kalifi Abbasid; l-influwenza Kajrija tidher fil-Maruf l-iskarpan. Stejjer bħal Iram tal-kolonni huma imsejsin fuq leġġendi pre-Iżlamiċi tal-peniżola Għarbija; jintużaw temi mill-ħrafa antika mill-Mesopotamja ta’ Gilgamex. Jista' jkun ukoll li hemm xi influwenzi Griegi.
Verżjonijiet
thumb|right|210px|Sani-ol-Molk, Elf Lejla u Lejla, it-tieni volum, wara stampa 85, 849 - 1856, Palazz Golestan
L-ewwel verżjoni Ewropeja tal-Ktieb ta’ Elf Lejla u Lejla kienet it-traduzzoni għall-Franċiż ta’ Antoine Galland minn test Għarbi u sorsi oħra. Dan il-kieb fi 12-il volum, Les Mille et une nuits, contes arabes traduits en français ("Elf Lejla u Lejla, Ħrejjef Għarbin maqlubin għall-Franċiż"), kien fih stejjer li ma kinux fil-manuskritt oriġinali Għarbi. "Il-Lampa ta’ Aladin" u "Ali Baba u l-Erbgħin Ħalliel" jidhru għall-ewwel darba fit-traduzzjoni ta’ Galland u ma jinstabu fl-ebda manuskritt oriġinali. Hu qal li semagħhom minn “Hanna”, narratur Sirjan Nisrani, studjuż Maronit minn Aleppo. Il-verżjoni ta’ Galland ta’ L-Iljieli kellhom popolartità kbira mal-Ewropa kollha u l-verżjonjiet ta’ wara nkitbu mill-edituri ta’ Galland mingħajr il-premess tiegħu.
Kien hemm traduzzjoni għall-Ingliż magħrufa ħafna minn Sir Richard Francis Burton, imsemmija The Book of the Thousand Nights and a Night (1885). Kontra l-edizzjonijiet ta’ qabel din it-traduzzjoni f’għaxar volumi ma tnaddfitx. Għalkemm ħarget fiż-żmien ir-Reġina Vittoria żammet it-tonijiet erotiċi tal-materjal oriġinali mimli immaġini sesswali u allużjonijiet pederasti miżjudin bħala appendiċi għall-istorja prinċipali minn Burton. Dan skappa l-liġijiet stretti Vittorjani fuq materja oxxena billi ippublika edizzjoni privata għall-abbonati biss minflok ktieb għall-pubbliku. Wara l-ewwel għaxar volumi oriġinali ħareġ sitta oħra bit-titlu The Supplemental Nights to the Thousand Nights and a Night, li dehru bejn l-1886 u l-1888.
Fost il-verżjonijiet riċenti ta’ L-Iljieli hemm dik tat-tabib Franċiż, J. C. Mardrusu, u, ta’ min jinnotha, edizzjoni kritika bl-Għarbi minn Muhsin Mahdi bbażata fuq il-manuskritt Sirjan tas-seklu 14 li jinstab fil-Bibliothèque Nationale, Pariġi.
Fl-2005, l-studjuż Brażiljan, Mamede Mustafa Jarouche, beda jippubblika bil-Portugiż traduzzjoni preċiża tax-xogħol, ibbażata fuq analisi komparattiva ta’ sensiela ta’ bosta manuskritti Għarbin. L-ewwel żewġ volumi mill-ħamsa jew sitta ppjanati, diġà ħarġu. Dawn huma ibbażati fuq il-fergħa Sirjana tal-ktieb. Il-bqija tal-volumi sejrin ikunu traduzzjoni tal-fergħa ta’ iżjed tard Eġizzjana.
Kronoloġija
thumb|right|210px|Edmond Dulac (1907) L-istudjużi ġabru kronoloġija tal-istorja tal-publikazzjoni ta’ L-Iljieli:
هزار ره صفت هفت خوان و رويين دژ
Elf darba stejjer fuq Rujin Dezh u Haft Khān Smajt u qrajt fil-Hezār Afsān (litterament: Elf Ħrafa).
thumb|right|210px|Edmond Dulac (1907)
Che Guevara
Ernesto Guevara magħruf aħjar bħala Ernesto Che Guevara, Che Guevara jew sempliċiment, iċ-Che (Rosario, 14 ta' Ġunju, 1928 – La Higuera, 9 ta' Ottubru, 1967) kien rivoluzzjonarju u gwerillier Arġentin.
FK Žalgiris
Futbolo klubas Žalgiris huwa klabb tal-futbol Litwan,mil-belt ta Vilnius. Il-klabb twaqqaf fl-1947.
Che Guevara
Il-laqam "Che" ingħatalu mill-ġellieda Kubani sħabu fil-Messiku, u ġej mill-fatt li huwa, bħall-Arġentini kollha, ilissen ta' spiss il-lokuzjoni "che". Il-kelma ġejja mil-lingwa Mapuche u tfisser "raġel", "perusna", u din daħlet fl-Ispanjol mitkellem fl-Arġentina u l-Urugwaj biex tiġbed l-attenzjoni ta' interlokutur, jew ġeneralment, bħala mod ta' esklamazzjoni simili għal "ej!". Guevara kien membru tal-Moviment 26 ta' Luju li, wara s-suċċess tar-Rivoluzzjoni Kubana, ġie maħtur bħala l-gvern il-ġdid, u kien l-iktar persuna b'saħħitha wara Fidel Castro. Wara l-1965, telaq minn Kuba sabiex "jesporta r-rivoluzzjoni", l-ewwel fl-eks Kongo Belga (illum ir-Repubblika Demokratika tal-Kongo), u iktar tard il-Bolivja. Fit-8 ta' Ottubru, 1967 ġie ferut u maqbud minn grupp anti-gwerilla tal-eżerċtu Bolivjan - assistit mill-forzi speċjali Statunitensi tas-CIA - f'La Higuera, fil-provinċja ta' Vallegrande (dipartiment ta' Santa Cruz). L-għada, ġie maqtul fi skola tal-villaġġ. Il-kadavru tiegħu - wara li kien espost għall-pubbliku f'Vallegrande - indifen f'post sigriet u ġie misjub minn missjoni ta' antropoloġi forensiċi Arġentini u Kubani, awtorizzati mill-Gvern Bolivjan ta' Sanchez de Lozada, fl-1997. Minn dakinhar, il-fdalijiet tiegħu tpoġġew fil-Mażolew ta' Santa Clara ta' Kuba.
Akkwedott ta' Pontcysyllte
daqsminuri|305x305px|Dgħajsa dejqa fuq l-Akkwedott ta' Pontcysyllte L-Akkwedott ta' Pontcysyllte (pronunzja bil-Welsh : [ˌpɔntkəˈsəɬtɛ]; bil-Welsh: Traphont Ddŵr Pontcysyllte) huwa akkwedott navigabbli li minn fuqu jgħaddi l-Kanal ta' Llangollen tul ix-xmara Dee fil-Wied ta' Llangollen fil-Grigal ta' Wales.