cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Évora
Storja reċenti
Fl-1834, Évora kienet is-sit fejn il-forzi tar-Re Miguel I arrendew, u dan immarka t-tmiem tal-Gwerer Liberali. Il-bosta monumenti mibnija mill-artisti ewlenin ta' kull perjodu issa jixhdu l-wirt kulturali, artistiku u storiku rikk ta' Évora. Il-varjetà tal-istili arkitettoniċi (Rumanesk, Gotiku, Manwelin, Rinaxximentali, Barokk), il-palazzi u l-labirint pittoresk tal-pjazez u tat-toroq dojoq taċ-ċentru tal-belt huma kollha parti mill-wirt rikk tal-belt-mużew.
Fl-1909 il-belt ġarrbet ħsarat minħabba terremot.
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Évora ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1986.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ġeografija fiżika
Évora (b'altitudni ta' 300 metru) tinsab fl-Alentejo, reġjun kbir ta' pjanuri wesgħin fin-Nofsinhar tal-Portugall, li jmiss fit-Tramuntana max-xmara Tagus u fin-Nofsinhar mar-reġjunt ta' Algarve. Il-belt tinsab 140 kilometru (87 mil) mill-belt kapitali ta' Liżbona, u 80 kilometru (50 mil) minn Badajoz fil-fruntiera Spanjola. Hija l-belt ewlenija tar-reġjun.
Is-sede tal-muniċipalità hija l-belt ta' Évora, magħmula mill-parroċċi ċiviċi ta' Évora (São Mamede, Sé, São Pedro u Santo Antão) fiċ-ċentru storiku u mill-parroċċi urbani ta' Bacelo, Senhora da Saúde, Malagueira u Horta das Figueiras 'il barra mis-swar antiki tal-belt fejn fil-fatt tirresjedi l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni. Il-kumplament tal-parroċċi ċiviċi fil-muniċipalità huma rurali jew sottourbani u ma jagħmlux parti mill-belt għal skopijiet statistiċi. Iċ-ċentru storiku tal-belt għandu madwar 4,000 binja f'erja ta' 1.05 km2 (0.41 mili kwadri).
Klima
Évora għandha klima Mediterranja bi sjuf sħan u nexfin u bi xtiewi miti u bl-indewwa. Il-pożizzjoni tal-belt fuq ġewwa tan-Nofsinhar tal-Portugall sikwit tagħmilha soġġetta għal nixfiet u għal deżertifikazzjoni. Bħalma huwa tipiku fuq ġewwa tal-Alentejo, Évora spiss tesperjenza temperaturi ta' sħana estrema, fejn intlaħaq saħansitra rekord ta' 46.0 °C (114.8 °F). Madankollu, it-temperatura għolja medja fis-sajf normalment tkun ta' madwar 30 °C (86 °F); ferm inqas sħuna mit-temperatura fuq ġewwa, fl-inħawi b'altitudni iktar baxxa tal-Peniżola Iberika. Dan iseħħ minħabba l-effetti marittimi fuq skala baxxa kkawżati mill-prossimità relattiva tagħha mal-Oċean Atlantiku, li tikkawża wkoll spostament staġonali fit-temperaturi predominanti matul il-perjodi iktar sħan, b'temperaturi ta' billejl iktar miti f'Settembru milli f'Ġunju, kif ukoll f'Ottubru milli f'Mejju. Il-ġlata fix-xitwa hija frekwenti iżda ssoltu ma takkumulax wisq, filwaqt li l-borra niżlet darbtejn biss f'dan l-aħħar deċennju.
Ġeografija umana
Évora hija belt ta' daqs medju u għandha bosta monumenti. Bis-saħħa tal-istorja twila tagħha, il-monumenti u l-binjiet storiċi tagħha huma attrazzjoni prinċipali għall-barranin. Madankollu, hemm ukoll bosta "Festas Populares" fejn jiġu ċċelebrati l-qaddisin, btajjel, "Feiras" (fieri) u avvenimenti kulturali (fosthom preżentazzjonijiet mużikali mxandra fuq it-televiżjoni) li jiġu sponsorjati mill-muniċipalità u minn organizzazzjonijiet oħra.
Ġemellaġġ
Évora hija ġemellata ma':
Ekonomija
Évora hija l-belt ewlenija tar-reġjun ta' Alentejo u taqdi rwol importanti bħala ċentru agrikolu u tas-servizzi. Tospita diversi istituzzjonijiet ta' importanza kbira għar-reġjun, bħall-Università statali ta' Évora u l-isptar distrettwali.
Fl-2015, Embraer bnew żewġ fabbriki għall-produzzjoni tal-partijiet tal-inġenji tal-ajru flimkien ma' Ċentru Ewropew tal-Inġinerija. Fl-2022, dawn il-fabbriki nbigħu lill-kumpanija ajruspazjali Aernnova, entità korporattiva marbuta ma' Siemens Gamesa.
Minħabba l-importanza storika u kulturali estensiva tagħha, Évora, kif ukoll l-inħawi tal-madwar tal-belt, fis-snin 10 tas-seklu 21 esperjenzaw żieda kbira fis-settur tat-turiżmu internazzjonali, li wasslet għall-kostruzzjoni ta' bosta lukandi, B&Bs u stili oħra ta' akkomodazzjoni. Fost l-iżjed attrazzjonijiet popolari tal-belt insibu t-Tempju Ruman ta' Évora, il-Kappella tal-Għadam, il-Katidral ta' Évora, il-Mużew ta' Évora, u ċ-ċentru storiku tal-belt.
Trasport
Hemm mitjar żgħir, l-Ajruport Muniċipali ta' Évora, li attwalment ma għandux servizz tal-linji tal-ajru kummerċjali. L-eqreb ajruporti ewlenin huma dawk ta' Beja, Liżbona, Faro u Badajoz.
Ċivika
Fil-qalba tal-belt ta' Évora nsibu l-pjazza storika ta' Praça do Geraldo, fejn ir-Re Duarte bena l-Palazz ta' Estaus. F'nofs il-pjazza hemm il-funtana ta' Henriquina, li tmur lura għall-1570, li tinkludi tmien ġettijiet tal-ilma li jissimbolizzaw it-tmien toroq li jwasslu sal-pjazza. Fin-naħa tat-Tramuntana tal-pjazza hemm il-Knisja ta' San Indrija (bil-Portugiż: Igreja de Santo Antão) li nbniet minn Manuel Pires fis-seklu 16. Din hija knisja pjuttost kbira bi tliet navati, inkluż antependju siewi tal-artal mis-seklu 13 b'bassoriljiev. Fl-1483, Fernando II, id-Duka ta' Braganza ġie ġġustizzjat fil-pjazza, fil-preżenza ta' ħuh tar-rispett, ir-Re Ġwanni II. Fl-istess pjazza kien hemm eluf ta' autos-da-fé matul l-Inkwiżizzjoni; bi 22,000 kundanna fi żmien 200 sena.
Bożnija u Ħerżegovina
thumb|Organizzazzjoni territorjali I thumb|Organizzazzjoni territorjali II thumb|Mappa tal-lokazzjoni tal-ħelsien mill-Bożnja u Ħerzegovina thumb|Bini tal-Parlament Bosnjan fl-29 ta' Mejju, 2009. thumb|Il-Bini ta' Ħbiberija bejn il-Greċja u l-Bosnja u Ħerzegovina (bini igglejżjat) fl-14 ta' Ottubru, 2013 (Serbo-Kroat: Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine, Зграда пријатељства измељства измељства измече змечу ко не змечу ко змечу говине, Grieg: Κτήριο Φιλίας Ελλάδας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης) thumb|Il-Bini ta' Ħbiberija bejn il-Greċja u l-Bosnja u Ħerzegovina (bini igglejżjat) fl-31 ta' Lulju, 2007 (Serbo-Kroat: Zgrada prijateljstva između Grčke i Bosne i Hercegovine, Зграда пријатељства измељства измељства измече змечу ко не змечу ко змечу говине, Grieg: Κτήριο Φιλίας Ελλάδας Βοσνίας-Ερζεγοβίνης) Il-Bożnija u Ħerżegovina (Bożnijakk, Kroat u Serb: Bosna i Hercegovina, Serb Ċirilliku: Босна и Херцеговина), xi kultant imsejjaħa Bożnjia-Ħerzegovina jew sempliċiment Bożnija, huwa pajjiż fix-Xlokk tal-Ewropa, fuq il-Peniżola tal-Balkani. Il-belt kapital tagħha u l-akbar belt hija Sarajevo. Il-pajjiż imiss mal-Kroazja fit-Tramuntana, il-Punent u n-Nofsinhar, is-Serbja lejn il-Lvant, u Montenegro għall-Lbiċ. Il-Bożnija u Ħerzegovina hija kważi mdawwra bl-art, ħlief għall-20 kilometru (12-il mil) tal-kosta fuq il-Baħar Adrijatiku madwar il-belt ta' Neum. Fl-intern ċentrali u tan-Nofsinhar il-ġeografija tal-pajjiż hija muntanjuża, fil-Majjistral mhux muntanjuża ħafna waqt li fil-Grigal l-art kważi kollha ċatta. Il-ġewwieni li hu l-akbar reġjun ġeografikamentu għandu klima kontinentali moderata, bejn sjuf sħan u xtiewi kesħin u bis-silġ. Il-ponta tan-Nofsinhar tal-pajjiż għandha klima Mediterranja u t-topografija sempliċi.
2016 - applikazzjoni għal sħubija fl-UE
Il-preżentazzjoni tal-applikazzjoni seħħet wara l-Kunsill Affarijiet Ġenerali f'Diċembru 2015, fejn il-ministri evalwaw il-proċess tat-tkabbir. Huma adottaw konklużjonijiet dwar il-proċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni bejn l-UE u l-Balkani tal-Punent, li jkopru l-Eks Repubblika Jugoslava tal-Maċedonja, l-Albanija, il-Bożnija-Ħerzegovina u l-Kosovo.
Il-Kunsill adotta konklużjonijiet dwar l-applikazzjoni tal-Bożnija-Ħerzegovina għal sħubija fl-UE fl-20 ta' Settembru 2016.
Fit-18 ta' Ġunju 2019 il-Kunsill Affarijiet Ġenerali adotta konklużjonijiet dwar it-tkabbir u l-proċess ta' stabbilizzazzjoni u ta' assoċjazzjoni, li jkopru l-Bożnija-Ħerzegovina.
F'konformità mal-proċedura ta' adeżjoni stabbilita fit-trattat tal-UE, il-ministri talbu lill-Kummissjoni Ewropea biex tagħti l-opinjoni tagħha dwar l-applikazzjoni. Jekk l-opinjoni tkun pożittiva, il-Kunsill Ewropew jista' jiddeċiedi li jagħti lill-Bożnija-Ħerzegovina status ta' kandidat.
= Storja =
Laos
Il-Laos (Lao: ລາວ Lāo), uffiċjalment Ir-Repubblika Popolari Demokratika tal-Lao (Lao: ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ‎ Saþalanalat Paxaþipatai Paxaxōn Lao) huwa pajjiż interkjuż fl-Asja tax-Xlokk bil-belt kapitali tagħha tkun Vientiane. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Burma, iċ-Ċina, il-Vjetnam, il-Kambodja u t-Tajlandja. Il-popolazzjoni tal-pajjiż hija stmata li tikkonsisti 7-il miljun ċittadin.
Bożnija u Ħerżegovina
Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina (1992-1997)
Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina (bil-Bosnijan, Kroat, Serb u Serbo-Kroat: Republika Bosna i Hercegovina jew RBiH, trażlitterata fiċ-ċirilliku bħala "Република Босна и Херцеговина", РБиеговина", РБиХеговина", РБиХеговина, РБиХ) hija l-istat dirett tal-Bosnja ta' Hervina, Naf Ġie stabbilit fl-1995 bħala repubblika federali.
Laos
Renju tal-Laos (11 ta' Mejju, 1947-2 ta' Diċembru 1975)
Ir-Renju tal-Laos kien stat sovran mill-1953 sa Diċembru 1975, meta l-Pathet Lao waqqa' l-gvern u ħoloq ir-Repubblika Demokratika tal-Poplu tal-Laos.1 Billi ppermettiet awtonomija fl-1949 bħala parti minn federazzjoni mal-bqija tal-Indokina Franċiża, l-1953 Franko-Laos fl-aħħar stabbilixxa stat sovran indipendenti Laos.
Bożnija u Ħerżegovina
Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina (1992-1997)
Għalkemm is-suċċessjoni kienet gradwali, l-eżistenza tagħha kienet mifruxa mid-dikjarazzjoni ta' indipendenza tagħha mir-Repubblika Federali Soċjalista tal-Jugoslavja fl-1992 sal-implimentazzjoni sħiħa tal-Ftehimiet ta' Dayton fl-1998. Il-biċċa l-kbira ta' dan il-perjodu huwa dak li għadda matul il-gwerra tal-Bosnja, li fiha kull wieħed. taż-żewġ gruppi etniċi ewlenin l-oħra tal-Bożnja u Ħerzegovina (Serbi tal-Bosnija u Kroati tal-Bosnija), stabbilixxew l-entitajiet tagħhom stess (ir-Repubblika Srpska u r-Repubblika Kroata tal-Ħerzeg-Bosnja, rispettivament), wara li ħarġet din ir-repubblika, li ġabret flimkien il-maġġoranza tal-Bosnijaċi (Musulmani tal-Bosnija). Wara l-ftehimiet ta' paċi f'Washington tal-1994, il-Bosnijaċi u l-Kroati ngħaqdu flimkien biex jiffurmaw il-Federazzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina, entità konġunta sub-statali. Fl-1995, il-ftehimiet iffirmati f'Dayton (l-Istati Uniti), għaqqdu l-Federazzjoni tal-Bosnja u Ħerzegovina mal-entità Serba, ir-Republika Srpska fir-Repubblika Federali tal-Bosnja u Ħerzegovina. Ir-Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina kienet teżisti legalment sakemm iffirmat flimkien l-Iskeda 4 tal-Ftehim ta’ Dayton, li fiha l-kostituzzjoni tal-Bożnja u Ħerzegovina fl-14 ta’ Diċembru 1995, iżda dokumenti uffiċjali jiżvelaw li l-istat kien jeżisti sal-aħħar tal-1997 meta l-implimentazzjoni tal- Il-Ftehim ta' Dayton tlesta u mbagħad biss daħal fis-seħħ bis-sħiħ.
Laos
Renju tal-Laos (11 ta' Mejju, 1947-2 ta' Diċembru 1975)
Iżda dan sar mingħajr ma ġie stabbilit min se jmexxi l-pajjiż. Fis-snin ta' wara, tliet gruppi tħabtu għall-poter: in-newtralisti għall-Prinċep Souvanna Phouma, il-partit tal-lemin li jappoġġja lill-Prinċep Boun Oum ta' Champassak, u x-xellug, rappreżentat mill-Front Patrijottiku Laos appoġġjat mill-Vjetnam (issa msejjaħ Pathet Lao) mill-Prinċep Souphanouvong u l-Prim Ministru futur Kaysone Phomvihane.
Bożnija u Ħerżegovina
Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina (1992-1997)
Kapitali: Sarajevo; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat; Munita: Dinar; Perjodu Storiku: Xoljiment tal-Jugoslavja, 1992-Dikjarazzjoni ta' Indipendenza, 1997-Ftehim ta' Dayton; Forma tal-Gvern: Repubblika, President: Alija Izetbegovic (1992-1995); Prim Ministru: Jure Pelivan (1992-1993), Haris Silajdžić (1993-1996), Hasan Muratović (1996-1997).
Repubblika Soċjalista tal-Bosnja u Ħerzegovina (1943-1992)
Ir-Repubblika Soċjalista tal-Bosnja u Ħerzegovina, imqassra bħala Bosnja u Ħerzegovina RS (Serbo-Kroat: Socijalistička República Bosna i Herzegovina, Ċirilliku: Социјалистичка pepублика Босна и Херина Repubblika Federali tal-Jugoslavja). Hija l-predeċessur tal-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum, u ġiet iffurmata waqt sessjoni tar-reżistenza anti-faxxista f'Mrkonjić Grad fil-25 ta' Novembru 1943. Ir-Repubblika Soċjalista xolt fl-1990, meta abbandunat l-istituzzjonijiet komunisti u approvat sistemi demokratiċi. Ir-Repubblika tal-Bosnja u Ħerzegovina ddikjarat l-indipendenza tagħha mill-Jugoslavja fl-1992, li wasslet għall-Gwerra Bosnijaka.
Laos
Renju tal-Laos (11 ta' Mejju, 1947-2 ta' Diċembru 1975)
Innu: Pheng Xat Lao; Kapitali: Vientiane (amministrattiv), Luang Prabang (ċerimonjali); Entità: Renju; Lingwa Uffiċjali: Lao; Lingwi Oħra: Franċiż; Żona: 236,800 km²; Popolazzjoni: 3,100,000 abitant, Densità 13.09 abitant/km²; Munita: Lao Kip; Storja: 11 ta' Mejju, 1947-Awtonomija, 9 ta' Novembru, 1953-Indipendenza, 23 ta' Awwissu, 1975-Tkebbija Komunista, 2 ta' Diċembru, 1975-Twaqqif tal-PDR Lao; Forma ta' Gvern: Monarkija Kostituzzjonali; King: Sisavang Vong (1947-1959), Sisavang Vatthana (1959-2 ta' Diċembru, 1975); Prim Ministru: Phaya Khammao (1945-1946), Souvanna Phouma (1962-2 ta' Diċembru, 1975); Membru ta': NU.
Bożnija u Ħerżegovina
Repubblika Soċjalista tal-Bosnja u Ħerzegovina (1943-1992)
Il-kapitali kienet il-belt ta' Sarajevo, li baqgħet wara l-indipendenza.
Laos
Gvern
Wara t-Trattat Franco-Laos tal-1953, li ta l-indipendenza tal-Laos, il-Gvern Rjali tal-Laos ħa l-kontroll tal-pajjiż. Dan it-trattat stabbilixxa monarkija kostituzzjonali, b'Sisavang Vong bħala Re u l-Prinċep Souvanna Phouma bħala Prim Ministru. F'dan iż-żmien, Luang Prabang kienet il-kapitali rjali.
Bożnija u Ħerżegovina
Repubblika Soċjalista tal-Bosnja u Ħerzegovina (1943-1992)
Kapitali: Sarajevo; Entità: Nazzjon kostitwenti tal-Jugoslavja; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat; Żona: 51,129 km²; Popolazzjoni stmata (1991): 4,377,053 abitant; Reliġjon: Ateiżmu tal-Istat; Munita: Dinar Jugoslav; Storja: 31 ta' Jannar 1943-Ħolqien, 1 ta' Marzu 1992-Indipendenza; Forma ta' Gvern: Repubblika Soċjalista.
Laos
Gvern
Saru ħafna tentattivi biex jiġu stabbiliti gvernijiet ta' koalizzjoni: gvern ta' għaqda nazzjonali ġie stabbilit fl-1958 mill-Prinċep Souvanna Phouma, iżda baqa' ħaj biss għal ftit xhur. Il-Prim Ministru, li skont il-Kostituzzjoni ħatar il-ministri tiegħu u rċieva l-parir tar-Re, għamel ftehim ma 'ħuh, il-Prinċep Souphanouvong: Souvanna Phouma tat lill-komunisti żewġ siġġijiet fil-Kunsill tal-Ministri, u bi skambju Souphanouvong jintegra 1,500 mis-6,000 truppa komunista tiegħu fl-armata rjali. Il-half ħuh ingħata l-kariga ta' Ministru tal-Ippjanar, Rikostruzzjoni u Urbanizzazzjoni, filwaqt li membru ieħor tal-Partit Komunista nħatar Ministru tar-Reliġjon u l-Belle Arti.
Bożnija u Ħerżegovina
Provinċja Imperjali tal-Bosnja u Ħerzegovina (1878-1918)
Il-Provinċja Imperjali tal-Bosnja u Ħerzegovina kienet condominium tal-monarkija doppja stabbilita wara l-annessjoni tal-provinċja Ottomana tal-Bosnja mill-Imperu Awstro-Ungeriż fl-1908, u li kienet preċeduta mill-okkupazzjoni de facto tagħha leġittimata mit-Trattat ta’ Berlin. 1878. Kien jeżisti sal-1918, meta ġie integrat volontarjament fl-Istat effimeru tas-Sloveni, Kroati u Serbi li kien jispiċċa jifforma parti mill-Jugoslavja.
Laos
Relazzjonijiet esterni
Il-Gvern tar-Renju tal-Laos kellu relazzjonijiet mill-qrib mal-Stati Uniti, li appoġġaw u għenu fil-kampanja kontra l-Pathet Lao u l-moviment komunista fil-Vjetnam ta' Fuq. Ir-Re Savang Vatthana żar l-Istati Uniti fl-1963 biex jiltaqa' mal-President Kennedy.
Bożnija u Ħerżegovina
Provinċja Imperjali tal-Bosnja u Ħerzegovina (1878-1918)
Kapitali: Sarajevo; Entità: Condominium tal-Awstrija u l-Ungerija; Pajjiż: Imperu Awstro-Ungeriż; Żona: 51,082 km²; Popolazzjoni (1910): 1,898,044 abitant, Densità 37.16 abitant/km²; Popolazzjoni stmata (1895) 1,568,092 abitant; Storja: 13 ta' Lulju, 1878-Kungress ta' Berlin tal-1878, 7 ta' Ottubru tal-1908-kriżi tal-Bosnija, 28 ta' Ġunju 1914-attakk ta' Sarajevo, 1 ta' Diċembru 1918-Indipendenza; Forma ta' Gvern: Monarkija.
Laos
Relazzjonijiet esterni
Il-Laos kien appoġġjat ukoll minn Franza, l-Awstralja, il-Burma, it-Tajlandja u l-Ġappun.
Bożnija u Ħerżegovina
Storja
Ir-reġjuni tal-Bosnja u Ħerzegovina kienu f’post ta’ konfronti frekwenti bejn l-interessi espansjonisti tal-Imperu Awstro-Ungeriż u l-Imperu Ottoman, fil-viċinanza tal-Fruntieri Militari li serviet bħala ostaklu bejn iż-żewġ imperi. It-Torok okkupaw ir-Renju tal-Bosnja fl-1463, u l-amministrazzjoni tagħha mill-1864 kienet imsejħa l-Bosnijan Valiat.
Laos
Waqgħa tal-gvern
thumb|Palazz Irjali f'Luang Prabang, inbniet fl-1904 matul iż-żminijiet kolonjali Franċiżi għar-Re Sisavang Vong u l-familja tiegħu. thumb|Palazz Irjali f'Luang Prabang, inbniet fl-1904 matul iż-żminijiet kolonjali Franċiżi għar-Re Sisavang Vong u l-familja tiegħu. Fl-1960, f'nofs sensiela ta' ribelljonijiet, inqala' ġlied bejn l-Armata Rjali Lao u l-Pathet Lao. It-tieni gvern proviżorju ta' għaqda nazzjonali iffurmat mill-Prinċep Souvanna Phouma fl-1962 falla, u s-sitwazzjoni ddeterjorat minn hemm 'il quddiem hekk kif il-kunflitt fil-Laos sar fokus ta' rivalità tas-superpotenzi.
Allarmata mill-qawwa u l-influwenza dejjem tikber tal-Việt Minh, u jibżgħu mit-tixrid tal-komuniżmu, l-Istati Uniti bdew jgħinu lill-Laos fl-1953, fi proċess li niġġenera korruzzjoni mifruxa fi ħdan il-gvern tar-Renju. L-involviment tal-Istati Uniti reġa żdied fis-sittinijiet, meta, bi tweġiba għal dak li ħassret il-poter komunista li ħarġet fil-Laos, ħarġet bħala tentattiv ta' gwerra fl-Istati Uniti. Il-Laos, li jirrappreżenta ksur dirett tal-Konferenza ta' Ġinevra tal-1954[ċitazzjoni meħtieġa]. Dan kien jinvolvi ammont kbir ta' għajnuna militari, inkluż it-taħriġ u t-tagħmir tal-forzi tal-Ġeneral Vang Pao fil-Provinċja ta’ Xiangkhoang mill-Forzi Speċjali tal-Istati Uniti, u l-moviment tal-irġiel u t-tagħmir lejn il-Laos mit-Tajlandja mil-linji tal-ajru kummerċjali tas-CIA, Air America.
Bożnija u Ħerżegovina
Storja
Biex tirbaħ fuq is-sidien Musulmani, l-amministrazzjoni Awstro-Ungeriża fil-bidu ma implimentatx riformi tal-art.Sa dak iż-żmien, ħafna mill-popolazzjoni kienet għadha soġġetta għal sistema feudali, li ntirtet mill-perjodu Ottoman preċedenti.It-territorju kien fil-biċċa l-kbira rurali: fl-1912, 87. % tal-popolazzjoni kienet tgħix fil-kampanja.Il-liġi ma għamlet l-ebda distinzjoni bejn bdiewa ta’ xi reliġjon jew oħra (l-Islam kien profess, kif ukoll il-Kristjaneżmu Kattoliku u Ortodoss), il-maġġoranza tal-qaddejja baqgħu Insara (73 %, Ortodoss), filwaqt li il-biċċa l-kbira tas-sidien tal-art u l-bdiewa ħielsa kienu Musulmani.
Laos
Waqgħa tal-gvern
Fit-2 ta' Diċembru 1975 fi Vientiane, il-Prinċep Vongsavang ippreżenta l-ittra ta' abdikazzjoni tar-Re Savang Vatthana lill-Pathet Lao. Ir-Repubblika Demokratika Popolari tal-Laos ġiet stabbilita bil-Prinċep Souphannavong bħala President. Kaysone Phomvihane aġixxa bħala Prim Ministru u Segretarju Ġenerali tal-Partit Rivoluzzjonarju tal-Poplu tal-Laos.
Bożnija u Ħerżegovina
Storja
L-Imperu Ottoman irrabjat ipprotesta l-annessjoni, bojkottja lill-Awstrija-Ungerija militarment u ekonomikament. Fl-aħħarnett, iż-żewġ poteri laħqu ftehim li permezz tiegħu l-Imperu Awstro-Ungeriż ħallas lit-Torok 2.2 miljun lira sterlina. It-talbiet tas-Serbja, li qieset ukoll l-interessi tagħha mħassra, iffokaw fuq iż-żona ta' Sanjacado ta' Novi Pazar, li kienet se tispiċċa. jokkupa wara l-gwerer Balkani.
Dawn ggravaw is-sitwazzjoni fil-provinċja.10 Filwaqt li parti mill-popolazzjoni ċċelebrat ir-rebħiet Serbi, inkwetaw lill-Musulmani, li saħħew ir-rabtiet mal-amministrazzjoni imperjali. Barra minn hekk, xi għaxart elef refuġjat waslu fir-reġjun, ħarbu mit-territorji maħkuma. mill-Balkan League. It-tensjoni wasslet biex il-Gvern jissospendi l-Kostituzzjoni.
Bosnijan Valiate (1864-1908)
Il-Bosnijan Valiat (Vilâyet-i Bosna) kien valiat maħluq mill-Imperu Ottoman fl-1864, li ħa post il-Bosnjan Eyalate (1520-1864), wara r-riforma amministrattiva tas-snin 60 li ssostitwiet l-eyalates bil-valiatos. Hija kellha l-kapitali tagħha f'Sarajevo u kienet tinsab fil-parti tal-punent tal-Peniżola Balkani, fl-Ewropa, fuq l-hekk imsejħa "fruntiera militari" bejn l-Imperu Habsburg u l-Imperu Ottoman, ikkaratterizzat għal sekli sħaħ minn etniċi, reliġjużi, kulturali u ġeopolitiċi.
It-territorju tiegħu kien ikopri l-Bożnja u Ħerzegovina kollha tal-lum. Hija tmiss mal-Valiato tal-Kosovo fin-Nofsinhar. Fis-seklu 19 milli jidher kien 46,000 km².
Fl-1878 kienet maħkuma militarment mill-Imperu Awstro-Ungeriż, bl-eċċezzjoni tal-Eks Ħerzegovina, li kienet annessa mal-Prinċipat tal-Montenegro. Fl-1908, l-Imperu Awstro-Ungeriż xolt formalment il-Valiat Bosnijaku u unilateralment annessah mat-territorju tiegħu stess bħala l-Provinċja Imperjali tal-Bosnja u Ħerzegovina, permezz ta' deċiżjoni kontroversjali li ġġenerat l-hekk imsejħa kriżi Bosnijaka, u kompliet żiedet it-tensjoni fir-reġjun. Sitt snin wara, seħħ l-attakk ta' Sarajevo, li permezz tiegħu organizzazzjoni ta' żgħażagħ indipendentisti Bożnijaċi u Serbi qatlu lill-Arċiduka Franz Ferdinand tal-Awstrija u lil martu, u b'hekk wassal għall-Ewwel Gwerra Dinjija (1914-1918), li fost konsegwenzi oħra kkawżaw ix-xoljiment tal- Imperu Awstro-Ungeriż.
Kapitali: Sarajevo; Entità: Valiato; Pajjiż: Imperu Ottoman; Żona: 46,000 km²; Popolazzjoni (1871): 1,232,000 abitant, Densità 26.78 abitant/km²; Storja: 1864-Imwaqqfa, 23 ta' Lulju, 1878-Okkupazzjoni Awstro-Ungeriża, 1908-Annessjoni Awstrijaka-Ungeriża.
Struttura u sitwazzjoni
Fl-aħħar tas-snin 60, it-territorju żgur kellu madwar 1.3 miljun abitant.Madwar 400,000 minnhom kienu Musulmani, u bejn 7 u 10,000 kienu jiffurmaw il-kasta tal-art, magħmula kemm minn Slavi Iżlamizzati kif ukoll minn Torok u elementi Musulmani oħra.Dawn tal-aħħar kienu jiddominaw. il-provin/ja.Nofs miljun abitant ie[or kienu Ortodossi u kienu ja[dmu prin/ipalment b[ala shaddiema fuq il-patrimonji tas-sidien, g[alkemm sa dakinhar kienet qed tidher klassi kummer/jali ]g[ira fl-ibliet.Kwart ta’ miljun ie[or kien Kattoliku u kien ikkon/entrat f’Herzegovina.
Ir-riformi amministrattivi Ottomani tad-deċennju preċedenti tejbu l-ġestjoni tal-provinċja, iżda fl-ibliet, mingħajr ma tejbu l-fortuni tal-kampanja.
Ribelljoni u gwerra reġjonali
Fl-1875, il-ġbir tat-taxxi wara sena ta’ ħsad fqir qanqal rewwixta f’Ħerzegovina, territorju muntanjuż u tribali, li malajr infirex mal-bqija tal-Valiat u territorji Ottomani oħra fil-peniżola bħall-Bulgarija, l-Albanija jew il-Maċedonja. L-Ortodossi ngħaqdu mar-ribelljoni dejjem aktar politika, filwaqt li l-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni Musulmana baqgħet leali lejn il-gvern.Il-prinċipalitajiet ġirien tal-Prinċipat tas-Serbja u l-Prinċipat tal-Montenegro, ukoll territorji Ottomani, qamu kontra s-sultan u bagħtu truppi biex jgħinu lir-ribelli f’Ġunju. 1876, iżda ġew megħluba mill-armata Ottomana.6 Ir-Russja kellha tintervjeni f'Ottubru biex tipprevjeni t-telfa totali tal-prinċipalitajiet Ir-rewwixta saret il-Gwerra Russo-Torka tal-1877-1878, li biddlet id-distribuzzjoni territorjali tal-peniżola fl- deċiżjonijiet tal-kungress tal-poteri li jtemmu l-kunflitt, il-Kungress ta' Berlin
Eyalet tal-Bosnja (1520-1864)
L-Eyalet tal-Bosnja (Tork Ottoman: eyalet Bosna-i) kien eyalet u beylerbeylik tal-Imperu Ottoman, ibbażat primarjament fuq it-territorju tal-Bożnja-Ħerzegovina moderna. Qabel il-Gwerra l-Kbira Torka, kienet tinkludi wkoll ħafna mir-reġjuni ta' Slavonja, Lika, u Dalmazja, fil-Kroazja tal-lum. Iż-żona rrappurtata tagħha fis-seklu 19 kienet 52,530 km².L-eżistenza tagħha ntemmet fl-1864, meta l-applikazzjoni tat-Tanzimat bidlitha f'unità amministrattiva ġdida, il-Bosnijan Valiato.
Ħolqien
Wara l-eżekuzzjoni mill-Ottomani tal-aħħar re tal-Bosnja, Stephen Tomašević, fl-1463, il-parti ċentrali tar-Renju tal-Bosnja ġiet trasformata fis-Sanjacado tal-Bosnja. Id-Dukat tal-Ħerzegovina ġie anness fl-1483. L-Eyalet tal-Bosnja ġie kkonsolidat fl-1520, bħala qasma mill-Eyalet ta' Rumelia. Il-gwerer Ottomani fl-Ewropa kienu għaddejjin, u l-provinċja laħqet l-espansjoni territorjali massima tagħha fl-1683.
Inklinazzjoni
Il-Gwerra l-Kbira Torka, li ntemmet f'telfa Ottomana fl-1699, irriżulta fi tnaqqis sinifikanti fit-territorju tal-Eyalet. Wara t-Trattat ta' Karlowitz il-provinċja tnaqqset għal erba' sanjacados (tlieta minnhom ukoll imnaqqsa fid-daqs) u tnax-il kaptanja. Qabel it-Trattat ta’ Passarowitz ġew iffurmati 28 captainship militari oħra, il-maġġoranza tul il-fruntiera mal-Awstrija-Ungerija, fl-hekk imsejħa Frontiera Militari. Fl-1703 is-sede tal-pasha ġie mċaqlaq minn Sarajevo għal Travnik, wara li ġarrbet ħsara kbira mill-gwerra; ma reġgħetx imċaqlaq sal-1850.
Rewwixta Bosnijaka
Wara riforma amministrattiva fl-1864, l-Eyalate ġie riformat, u sar il-Valiato tal-Bosnja.
Diviżjonijiet amministrattivi, Gvernaturi, Kapitali
Id-diviżjonijiet amministrattivi tal-Eyalate Bosnijaku qabel l-1699 kienu kif ġej: Bosnian Sanjak (Paşa Sancaığı, Sarajevo), Herzegovina Sanjak (Hersek Sancağı, Mostar), Zvornik Sanjak (İzvornik Sancağı, Zvornik), Krka-Lika Sanjak (Kırka Sancağı, Krka-Lika), Klis Sanjak (Kilis Sancağı, Zvornik), Klis Sanjak (Kilis Sancağı, Zvornik), -Cernica (Zaçesne Ocaklılığı, Cernik), Sanjacado de Bihke (Bihke Sancağı, Bihać).
Fil-bidu tas-seklu 19, il-Bosnja kienet komposta minn seba’ sanjakados: Sanjakado minn Sarajevo, Sanjakado minn Zvornik, Sanjakado minn Travnik, Sanjakado minn Bihać, Sanjakado minn Novi Pazar, Sanjakado minn Banja Luka, Sanjakado minn Herzegovina.
Gvernaturi: Sarı Süleyman Pasha, Osman Gradašcevic Hasan, Predojevic Husein, Gradašcević, Ali-paša Rizvanbegović, Mehmed-beg Kulenović, Ebubekir Pasha.
Kapitali: Il-kapitali tal-eyalato ġiet imċaqalqa diversi drabi, u l-ibliet li ġejjin kienu dawk li kellhom il-kwartieri ġenerali tagħha: Travnik (1553; 1697–1833; 1839-1851), Banya Luka (Banyaluka jew Banaluka) (1553–1638), Sarajevo (Saray Bosna) (1639–1697; 1833-1839; 1851-1878).
Entità: Eyalato; Pajjiż: Imperu Ottoman; Lingwa Uffiċjali: Tork Ottoman, lingwi Slavi; Żona: 52.53 km² ; Popolazzjoni (1787): 600,000 abitant, Densità: 11,422.04 abitant/km²; Żona (1856): 70,038 km²; Popolazzjoni stmata: (1,732) 340,000 ab., (1,787) 600,000 ab.
Bosnijan Sanjakado (1463-1580)
thumb|Post tal-Bosnijan Sanjacado Is-sanjak Bosnijaku ( Tork : Bosna Sancağı, Bosnjan : Bosanski sandžak / Босански санџак ) kien wieħed mis-sanjak stabbiliti mill-Imperu Ottoman fl-1463, f'artijiet maħkuma mir-Renju tal-Bosnja. L-ewwel sanjakbey tiegħu kien Isa-Beg Isaković. Fil-perjodu bejn l-1463 u l-1580 kien parti mill-Eyalet tar-Rumelia sakemm inħoloq l-Eyalet tal-Bosnja fl-1580, li minnu Sanjacado saret provinċja ċentrali.Bejn l-1864 u l-okkupazzjoni Awstro-Ungeriża fl-1878, kienet parti mill-Valiato tal-Bosnja li ġara lill-Eyalato bħala riżultat tar-riformi amministrattivi fl-1864 magħrufa bħala l-"liġijiet tal-Valiato". Għalkemm Valiato kien uffiċjalment parti mill-Imperu Ottoman sal-1908, is-Sanjacado Bosnijaku ma baqax jeżisti fl-1878.
Demografija
Il-viżitatur appostoliku Pedro Masarechi sostna f’rapport fl-1624 li l-popolazzjoni tal-Bosnja (minbarra Ħerzegovina) kienet 450,000 Musulmani, 150,000 Kattoliku, u 75,000 Ortodoss.
Amministrazzjoni
Il-lista ta' Sanjakbeys tas-Sanjacado Bosnijaku hija kif ġej:
Minnetoglu Mehmed Bey, 1464 Isa-beg Isaković, 7 ta’ Frar, 1464 — 1470 Aħażbeg, 1470—1474 Sinanbeg, 1474 Arnaut Davudbeg, 1474-1475 Bali-beg Malkočević (Turk: Bali Bey Malkoçoğlu), 1475—1477[ċitazzjoni meħtieġa] Skender Pasha, 1477—1479 Arnaut Davud-beg, 1479—1480 Skender Pasha, 1480—1482 Jahja-beg, 1482—1483 Aħażbeg, 1483—1484 Mehmed-beg Ishakovic, 1484—1485 Sinanbeg, 1485—1490 Hadum Jakub-pasa, 1490—1493 Jahja-paša, 1493—1495 Firuz Bey, 1495—14965 Skender-paša Mihajlović, 1498—1505 Firuz Bey, 1505—1512 Hadum Sinan-beg Borovinic, 1512—1513 Junuz-beg, 1513 — 14 ta’ April, 1515 Mustafa-paša Jurišević (Mustafa-paša Skenderpašić), 14 ta’ Ottubru, 1515 — 17 ta’ April, 1516 Gazi Hasan-beg, 17 ta’ April, 1516 — 1517 Gazi Mehmed-beg Mihajlović (Turk: Gazi Mehmed Bey Mihalzade), 1517—1519 Gazi Bali-beg Jahjapašić, 1519 — 15 ta’ Settembru, 1521 Gazi Husrev-beg, 15 ta’ Settembru, 1521 — 1525 Gazi Hasan-beg, 1525—1526 Gazi Husrev-beg, 1526—1534 Ulama-pasa, 1534—1536 Gazi Husrev-beg, 1536 — 18 ta’ Ġunju, 1541 Ulama-paša, 18 ta’ Ġunju, 1541 — 1547 Sofi Alibeg, 1547—1549 Muhamed-han Zulkadrić (Turk: Muhamed Han Zulkadrioğlu), 1549—1550 Hadim Alibeg 1550—1551 Sofi Mehmed-pasa, 1551—1553 Hadim Gazi Ali-pasa, 1553 Dugali Malkočbeg, 1553—1554 Kara Osman-han, 1554—1555 Kara Mustafa-beg Sokolovic, 1555—1557 Hamza-beg Biharovic, 1557—1561 Hasan-beg Sokolovic, 1561—1562 Sinan-beg Boljanic, 1562—1564 Mustafa-beg Sokolovic, 1564—1566 Mehmed-beg Sokolovic, 1566—1568 Ferhad-beg Desisalić, 1568—25 ta' Ġunju, 1568 Mehmed-beg Sokolović, 25 ta’ Ġunju, 1568 — 1574 Ferhad-beg Sokolović (Turk: Ferhad Bey Sokollu), 1574—1580
Konkwista Ottomana tal-Bosnja u Ħerzegovina
Il-konkwista Ottomana tal-Bosnja u Ħerzegovina kien proċess li beda madwar l-1386, meta seħħew l-ewwel attakki mill-Imperu Ottoman fuq ir-Renju tal-Bosnja (1377-1463). Ġew megħluba mill-forzi Bosnijaċi fil-Battalja ta' Bilecha, u aktar tard ġew imġiegħla jirtiraw.1 L-armata Bosnijaka pparteċipat fil-Battalja tal-Kosovo (1389), iżda ġiet megħluba mit-truppi Ottomani. Wara l-waqgħa tas-Serbja, it-Torok nedew diversi offensivi kontra r-renju tal-Bosnija.
L-ewwel preżenza permanenti ta 'armati Ottomani fil-Bosnja ġiet stabbilita fl-1414, wara li r-reġjun qrib Donji Vakuf inqabad. Fil-perjodu bejn l-1414 u l-1418, l-Imperu Ottoman rebaħ il-bliet ta’ Foča, Pljevlja, Čajniče u Nevesinje. Matul l-istess sena Višegrad u Sokol inqabdu wkoll. Fl-1415, in-nobbli Sandalj Hranić, li kkontrolla l-Ħerzegovina tal-Lvant tal-lum, sar vassalli Ottoman. Sa tmiem dak il-perjodu, fl-1460s, it-territorju tar-Renju tal-Bosnja kien tnaqqas b’mod sinifikanti, bl-Imperu Ottoman jikkontrolla l-Bożnja tal-Lvant kollha tal-lum, sa Šamac, u n-nobbli Bosnjan Stephen Vukčić Kosača jmexxi. kollha kemm hi, il-Ħerzegovina tal-lum fit-tramuntana ta' Glamoč.
Fl-1451, aktar minn 65 sena wara l-attakki inizjali tagħhom, l-Ottomani stabbilixxew uffiċjalment il-Bosansko Krajište (lit., Bosnjan Frontier), entità provviżorja militari-amministrattiva tal-fruntiera f’partijiet tal-Bosnja u Ħerzegovina, il-kastell rjali ta’ Jajce, fejn l-aħħar Ir-re Bosnijaku, Stephen Tomašević, ipprova jwarrab lit-Torok. Fl-aħħarnett, l-invażuri Ottomani rebħu Jajce wara ftit xhur, fl-1463, u eżekuti Tomašević. It-territorju baqa’ taħt il-kontroll sod tiegħu, amministrat bħala Sanjacado tal-Bosnja (1463-1580), dipendenti sal-1520 fuq l-Eyalato ta’ Rumelia; id-Dukat tal-Ħerzegovina waqa’ gradwalment f’idejhom fl-1482. Ir-reżistenza kompliet mal-pajjiż kollu, prinċipalment fit-tramuntana u l-punent, sabiex l-Ottomani ma setgħux sa l-1520 jistabbilixxu l-ewwel amministrazzjoni tagħhom, l-Eyalet tal-Bosnja (1520 -1864), maqtugħ minn dak ta’ Rumelia. Huwa ħa seklu ieħor biex il-partijiet tal-punent tal-Bożnja tal-lum biex ċedew għall-attakki Ottomani, li spiċċaw bil-qbid ta 'Bihać fl-1592. Mill-amministrazzjoni Ottomana, il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni kkonvertit għall-Islam għall-vantaġġi li tali konverżjoni offruta u sar huwa promoss l-immigrazzjoni. tas-Serbi bħala xogħol għan-nobbli Iżlamizzat li qed jikber.
Oriġini u etimoloġija
It-territorju issa magħruf bħala l-Bosnja u Ħerzegovina ma kienx maħkum għal kollox mill-Imperu Ottoman f’daqqa, f’battalja waħda; anzi, ħadet diversi deċennji biex l-Imperu Ottoman jirbaħha. L-unitajiet militari tal-Imperu Ottoman għamlu ħafna rejds fuq il-prinċipalitajiet feudali tal-Balkani tal-Punent lejn l-aħħar tas-seklu 14, uħud minnhom fit-territorju tal-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum, ħafna qabel il-konkwista tar-Renju tal-Bosnja. L-ewwel rejds Ottomani mmexxija minn Timurtash-Pasha seħħew fil-partijiet tal-Lvant tal-Bosnja fl-1384. Il-Battalja ta' Bileća fl-1388 kienet l-ewwel battalja tal-armata Ottomana fit-territorju tal-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum. Malajr rebaħ rebħiet kbar kontra s-sinjuri reġjonali fil-Battalja ta' Maritza (1371) u fil-Battalja tal-Kosovo (1389).
Fl-1392, l-Ottomani stabbilixxew is-Skopsko Krajište wara l-qbid ta' Skopje, il-kapitali tal-Imperu Serb bejn l-1346-1371; it-terminu krajište (крајиште) kien oriġinarjament serva bħala l-unità amministrattiva tal-Imperu Serb jew Despotat biex jinnomina r-reġjuni tal-fruntiera fejn l-imperatur jew id-despot ma kienx stabbilixxa kontroll qawwi u sod minħabba inkursjonijiet minn provinċji ġirien ostili. It-territorji militarizzati li aktar tard kienu se jirċievu l-isem ta' Bosansko Krajište (litt. fruntiera tal-Bosnja) kienu għalhekk irregolati mill-istess amministrazzjoni Ottomana, ibbażata fi Skopje.
Gwerra mar-Renju tal-Bosnja
Wara l-mewt tar-Re Tvrtko I fl-1391, ir-Renju tal-Bosnja waqa' fi tnaqqis. Sas-snin 1410, in-nobbli lokali Hrvoje Vukčić Hrvatinić (tad-Dar ta' Hrvatinić), Sandalj Hranić (tad-Dar ta' Kosača) u Pavle Radenović (tad-Dar ta' Pavlović) ikkontrollaw meded kbar ta' territorju li qabel kienet maħkuma minn Tvrtko, u huma kkontrollati b'mod effettiv. ir-Renju billi jallinjaw ruħhom mal-fergħat rivali tad-Dar ta’ Kotromanić. Fl-1413, kunflitt bejn Hrvoje u Sandalj eskala waqt li dan tal-aħħar kien qed jgħin lil Stefan Lazarević jiġġieled l-Ottomani fis-Serbja; Hrvoje sussegwentement alleat mal-Ottomani, li invadew il-Bosnja f'Mejju 1414, u wassal għal invażjoni sussegwenti mit-truppi mir-Renju tal-Ungerija. F’battalja kbira f’Awwissu 1415, li seħħet ħdejn Doboj jew fil-Wied ta’ Lašva, l-Ottomani rebħu rebħa kbira, li ħarbtet il-bilanċ tal-poter fir-reġjun.5
L-ewwel preżenza permanenti tal-armati Ottomani fil-Bosnja ġiet stabbilita fl-1414, wara li r-reġjun qrib Donji Vakuf (magħruf bħala Skoplje Bosnjan fi żminijiet medjevali) inqabad. Fil-perjodu bejn l-1414 u l-1418, l-Imperu Ottoman rebaħ il-bliet ta’ Foča, Pljevlja, Čajniče u Nevesinje. Matul l-istess sena Višegrad u Sokol inqabdu wkoll.
Fl-1415 Sandalj Hranić, li kkontrolla l-Ħerzegovina tal-Lvant tal-lum, sar vassalli Ottoman.
Isa-Beg Isaković organizza fl-1455 wieħed mill-ewwel ċensimenti Ottomani fit-territorju tal-Balkani tal-Punent.
Sa tmiem dak il-perjodu, fl-1460s, it-territorju tar-Renju tal-Bosnja kien tnaqqas b’mod sinifikanti, bl-Imperu Ottoman jikkontrolla l-Bożnja tal-Lvant kollha tal-lum, sa Šamac, u n-nobbli Bosnjan qawwi Stephen Vukčić Kosača. jeżerċita kontroll tal-Ħerzegovina kollha tal-lum sa fit-tramuntana sa Glamoč.
Sanjakk
Il-konkwista Ottomana tar-Renju tal-Bosnja ntemmet fl-1463 bil-mewt tar-Re Stephen Tomašević. Ftit wara, sar l-Assedju ta’ Jajce, li fih ir-Renju tal-Ungerija reġa’ ħa l-fortizza ta’ Jajce. Dik ir-rebħa kienet faħħara fil-qorti tar-Re Ungeriż Matthias Corvino bħala restawr tar-Renju tal-Bosnja taħt is-suzeranità Ungeriża ta’ dak iż-żmien. L-Ungeriżi aktar tard iffurmaw il-Banat ta’ Jajce.
Fl-istess sena, il-Bosnijan Krajište sar il-Bosnijan Sanjacado u Isa-Beg Isaković kien l-ewwel sanjakbey tiegħu.
Wara li ħataf ir-Renju tal-Bosnja fl-1463, Mahmud Pasha invada wkoll Ħerzegovina u assedja lil Blagaj, u wara Herceg Stjepan ta tregwa talab li jċedi l-artijiet kollha tiegħu fit-tramuntana ta' Blagaj lill-Imperu.
It-territorju Ottoman fil-Bosnja kompla jespandi billi organizza ruħu f'sanjakados maħluqa ġodda: is-Sanjakate tal-Ħerzegovina ġie ffurmat fl-1470, subordinat għall-beglerbey Rumelian bħala s-sanjakado Bosnijaku. Fl-1480 ġie ffurmat is-Sanjacado ta 'Zvornik, iżda subordinat għall-beglerbey ta' Budim.
Għalkemm ir-renju Bosnijaku waqa’, kien hemm diversi fortizzi li żammew ħafna aktar; l-aħħar fortizza f'Ħerzegovina waqgħet fl-1481. Id-Dar ta' Kosača żammet id-Dukat ta' San Sava bħala stat vassalli Ottoman sal-1482.
Fl-1481, wara l-mewt tas-Sultan Mehmed II, Matthias Corvino reġa’ invada l-Bosnja, u wasal sa Vrhbosna (Sarajevo), iżda dawk il-kisbiet kollha ntilfu matul is-sena ta’ wara.
Fl-1530s, ir-Renju ta' l-Ungerija kien żamm il-kontroll tal-fortizzi fuq ix-xatt tan-nofsinhar tas-Sava, u ta' Jajce. Il-fortizza ta' Jajce fl-aħħar ittieħdet mill-Ottomani fl-1527.107 Id-Dar ta’ Berislavić kkontrollat ​​ir-reġjun ta' Usora fit-tramuntana sakemm ċediet fl-1530s.
Konsegwenzi
L-Eyalet tal-Bosnja ġie stabbilit fl-1580.
Damet sal-1592 u l-waqgħa ta' Bihać biex jintlaħqu l-fruntieri l-aktar tal-punent tal-istat medjevali tal-Bosnja, u biex tiġi stabbilita l-fruntiera moderna tal-punent tal-Bosnja. Wara dan, it-territorju tal-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum baqa' fil-biċċa l-kbira mhux disturbat taħt il-ħakma Ottomana sal-1689 u l-Gwerra l-Kbira Torka.
Il-preżenza Torka fir-reġjun bdiet proċess ta' Iżlamizzazzjoni tal-popolazzjonijiet lokali. Dan il-proċess kien iffavorit mis-sitwazzjoni ta' instabbiltà li segwiet il-proċess ta' tnaqqis tal-Imperu Biżantin, li wassal biex parti kbira mill-popolazzjoni awtoktona tara fl-Iżlam tama biex tiggarantixxi l-paċi u s-sigurtà fir-reġjun. Huwa enfasizza wkoll il-konverżjoni tan-nobbli lokali, li bdew jokkupaw karigi fl-amministrazzjoni l-ġdida Ottomana, kemm fil-Bosnja kif ukoll f'reġjuni oħra tal-imperu. Ir-reliġjon il-ġdida kienet qed titħallat mat-tradizzjonijiet preċedenti tal-abitanti tagħha, u tagħmel l-Iżlam Bosnjan Islam differenti minn dak ipprattikat f'partijiet oħra tad-dinja, b’duttrina aktar tolleranti u assimilaw il-kontribuzzjonijiet ta' twemmin li kien jeżisti minn qabel.
Dukat ta' San Sava (1435-1483)
Id-Dukat ta' San Sava (Latin: Ducatus Sancti Sabae, Bosnjan u Kroat: Voјvodstvo Svete Save, Serb Ċirilliku: војводство Светог Саве) kien lord medjevali tard li kien jeżisti fi żmien il-konkwista Ottomana tal-Balkani. Id-detenturi tad-dukat kienu Stephen u ibnu Vladislaus, mill-familja Kosača.
Kapitali: Blagaj; Entità: Dukat; Storja: 1435-Separazzjoni tar-Renju tal-Bosnja, 1483-Waqgħa għall-Imperu Ottoman; Forma ta' Gvern: Dukat; Herzog: Stjepan Vukcic Kosaca (1435-1466), Vladislav Hercegovic (1466-1483).
Storja
F'dokument mibgħut lill-Imperatur Ruman s-Santu Frederick III fl-20 ta' Jannar 1448, Stephen Vukčić Kosača sejjaħ lilu nnifsu "vaivode (duka, herzog) ta' San Sava" (Vojvoda svetog Save), "sinjur ta' Hum u Primorje" (gospodar Humski i). Primorski) u "Gran Duka", u ġiegħel lir-renju Bosnjan jirrikonoxxih bħala tali. It-titlu "Vaivode ta' San Sava" kellu prestiġju konsiderevoli, peress li r-relikwi ta' Sava, misjuba f'Mileševa, kienu meqjusa bħala mirakolużi minn nies ta' kull twemmin Kristjan fir-reġjun.
Fil-15 ta’ Frar, 1444, Stiefnu ffirma trattat ma’ Alfonso V ta' Aragona u Napli, li fih sar vassalli tiegħu bi skambju għall-għajnuna tar-re kontra l-għedewwa tiegħu: ir-Re Stiefnu Tumas tal-Bosnja, id-Duka Ivaniš Pavlović u r-Repubblika ta' Venezja. Fl-istess trattat, Stiefnu wiegħed li Afonso jagħti ġieħ regolari minflok dak li kien bagħat qabel lis-sultan Ottoman.
Fl-1451 Stiefnu attakka Ragusa u assedja l-belt. Qabel kien sar nobbli tal-belt li konsegwentement ipproklamah traditur. Il-gvern tal-belt kostali offra premju ta' ħmistax-il elf dukat, palazz li jiswa elfejn dukat, u dħul annwali ta' tliet mitt dukat lil kull min qatlu, flimkien mal-wegħda ta' nobbiltà ereditarja f'Ragusa, bħala garanzija miżjuda ta' il-qattiel possibbli. Esteban tant kien imbeżża' bit-theddida li fl-aħħar neħħa l-assedju.
Stiefnu miet fl-1466, u warajh fuq it-tron dukali ibnu l-kbir, Vladislav Hercegović. Fl-1482 kien maħkum mill-forzi Ottomani mmexxija mill-iżgħar tal-familja, ħuh iż-żgħir Hersekli Ahmed Pasha, li sa dak iż-żmien kien diġà kkonverti għall-Iżlam. Ħerzegovina ġiet integrata fl-Imperu Ottoman bħala provinċja (sanjacado) tal-istat (bajalato) tal-Bosnja.
Stiefnu waqqaf il-monasteru Ortodoss Serb ta' Zagrađe ħdejn il-kapitali tas-sinjur tiegħu, li jinsab f’Herceg Novi, fil-Montenegro modern, u dak ta' Savina, imwaqqaf ukoll ħdejn Herceg Novi.
Renju tal-Bosnja
Renju tal-Bosnja jew ir-Renju tal-Bosnija (Bosnjan: Краљевина Босна) kien wieħed mir-renji medjevali tal-Balkani li ħarġet bħala entità politika awtonoma fis-seklu 12, u għola r-renju fl-aħħar tas-seklu 14.
Kapitali: Visoko, Jajce, Bobovac; Entità: Renju Medjevali; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat; Reliġjon: Kattoliċiżmu, Knisja Bosnijaka, Kristjaneżmu Ortodoss; Perjodu Storiku: Medju Evu, 26 ta' Ottubru, 1377-Inkurunazzjoni ta' Tvrtko I, 5 ta' Ġunju, 1463-Konkwista Ottomana; Forma ta' Gvern: Monarkija feudali; Re. Tvrtko I (1377-1391), Stephen Tomašević (1461-1463).
Banat Bosnijaku (1154-1377)
Il-Banat tal-Bosnja (Bosnjan: Banovina Bosna, Бановина Босна), jew il-Banat tal-Bosnija (Bosanska banovina, Босанска бановина), kien stat medjevali li jinsab fil-Bożnja u Ħerzegovina tal-lum. Għalkemm ir-rejiet Ungeriżi qiesu l-Bosnja bħala parti mill-Artijiet tal-Kuruna Ungeriża, il-Banat tal-Bosnija kien, għall-biċċa likbira tal-eżistenza tiegħu, stat indipendenti de facto, twaqqfet f’nofs is-seklu 12 u eżista sal-1377 b'interruzzjonijiet taħt il-Familja Šubić. bejn l-1299 u l-1324. Fl-1377 ġiet elevata għal saltna.
Il-biċċa l-kbira tal-istorja tagħha kienet ikkaratterizzata minn kontroversja politiku-reliġjuża li ddur madwar il-Knisja Kristjana Bosnijaka indiġena kkundannata bħala eretika mill-knejjes Kristjani dominanti ta' Niċeja, jiġifieri l-Kattolika u l-Ortodossa, bil-Knisja Kattolika tkun partikolarment antagonistika u tippersegwita lill-membri tagħha permezz tal-Ungeriżi.
Kapitali: Bobovac u Visoko; Entità: Banat; Pajjiż: ir-Renju tal-Ungerija; Lingwa Uffiċjali: Serbo-Kroat Qadim u Ungeriż; Storja, 1154-Ban Bornić jistabbilixxi l-Banat, 1377-Stephen Tvrtko jinkuruna lilu nnifsu Re tal-Bosnja.
Qabel il-Banat kienet parti mill-Ungerija, is-Serbja u l-Imperu Biżantin.
Sfond storiku
Fl-1136, Béla II tal-Ungerija invada l-Bosnja ta' fuq għall-ewwel darba u ħoloq il-"Banate tal-Bosnja", inizjalment biss bħala titlu onorarju għal ibnu mkabbar Wladyslaus II tal-Ungerija. Matul is-seklu 12, il-ħakkiema fi ħdan il-Banat tal-Bosnija aġixxew b'mod dejjem aktar awtonomu mill-Ungerija u/jew Biżanzju. Fir-realtà, il-poteri ta' barra ftit kellhom kontroll tar-reġjuni muntanjużi u kemmxejn periferiċi li kienu jiffurmaw il-Banat tal-Bosnija.
Storja bikrija u Kulin
Ban Borić huwa elenkat bħala l-ewwel ħakkiem Bosnjan magħruf fl-1154, bħala vassalli Ungeriż,63 li ħa sehem fl-assedju ta’ Braničevo bħala parti mill-forzi tar-Re Ungeriż Fl-1167, kien involut f’offensivi kontra l-Biżantini meta pprovda truppi. għall-armati Ungeriżi.Il-gwerra spiċċat bl-irtirar tal-armata Ungeriża fil-Battalja ta Sirmium, ħdejn Belgrad fl-1167. L-involviment ta Borić fil-gwerra jindika li l-Bosnja kienet parti mir-renju Ungeriż dak iż-żmien. L-Ungeriżi mfittxija għall-paċi fuq termini Biżantini u rrikonoxxew il-kontroll tal-imperu fuq il-Bosnja, id-Dalmazja, il-Kroazja fin-nofsinhar tax-Xmara Krka, kif ukoll il-Fruška Gora. Il-Bosnja kienet parti minn Biżanzju mill-1167 sal-1180, iżda peress li l-Bosnja kienet art imbiegħda, il-ħakma fuqha x'aktarx kienet nominali.
Fiż-żmien tal-mewt tal-Imperatur Manuel I Komnenos (1180), il-Bosnja kienet immexxija minn Ban Kulin, li rnexxielu jeħles mill-influwenza Biżantina permezz ta’ alleanza mar-re Ungeriż Béla III u bl-għajnuna tal-ħakkiem Serb Stefan Nemanja u tiegħu. ħu Miroslav de Hum. , li magħhom iġġieled b'suċċess gwerra fl-1183 kontra l-Biżantini. Kulin assigura l-paċi, għalkemm kompla bħala vassalli nominali tar-re Ungeriż. iżda m'hemm l-ebda evidenza li l-Ungeriżi okkupaw żoni taċ-ċentru tal-Bosnja.
Rinaxximent
thumb|250px|Il-Pietà tal-Bażilika ta' San Pietru tal-[[Vatikan (1496)]]Ir-Rinaxximent huwa perjodu fl-istorja Ewropea li jimmarka t-tranżizzjoni mill-Medju Evu għall-modernità u li jkopri s-sekli 15 u 16, ikkaratterizzati minn sforz biex jitqanqlu u jiġu superati l-ideat u l-kisbiet tal-antikità klassika. Seħħ wara l-Kriżi tal-Medju Evu Aħħari u kien assoċjat ma' tibdil soċjali kbir. Minbarra l-perjodizzazzjoni standard, proponenti ta' "Rinaxximent twil" isostnu li beda fis-seklu 14 u ntemm fis-seklu 17.
Bożnija u Ħerżegovina
Storja bikrija u Kulin
L-emissarji tal-Papa ta’ dak iż-żmien laħqu lil Kulin direttament u rreferew għalih bħala “Mulej tal-Bożnja”. Kulin kien spiss imsejjaħ "veliki ban bosanski" (Projbizzjoni l-Kbira tal-Bosnja) mill-kontemporanji tiegħu u mis-suċċessur tiegħu Matej Ninoslav. Kellha effett qawwi fuq l-iżvilupp tal-istorja tal-Bożnija bikrija, li taħt il-ħakma tagħha kien hemm era ta 'paċi u prosperità.
Fl-1189, Ban Kulin ħareġ l-ewwel dokument bil-miktub tal-Bosnja, issa magħruf bħala l-Karta ta’ Ban Kulin, biċ-Ċirilliku Bosnjan, dokument diplomatiku dwar ir-relazzjonijiet kummerċjali mal-belt ta’ Ragusa (Dubrovnik). Il-ħakma ta' Kulin immarkat ukoll il-bidu ta' kontroversja li tinvolvi l-Knisja indiġena Bosnijaka (fergħa tal-Bogomiliżmu), setta Nisranija meqjusa eretika kemm mill-Knejjes Kattolika kif ukoll mill-Knejjes Ortodossa. Taħtu, l-“Età tal-Paċi u l-Prosperità tal-Bosnja” kienet se tidħol.
Rinaxximent
Il-fehma tradizzjonali tiffoka iktar fuq l-aspetti moderni bikrin tar-Rinaxximent u targumenta li kien tbegħid mill-imgħoddi, iżda bosta storiċi llum jiffukaw iktar fuq l-aspetti Medjevali tiegħu u jargumentaw li kien estensjoni tal-Medju Evu. Madankollu, fil-bidu tal-perjodu – ir-Rinaxximent Bikri tas-seklu 15 u l-Proto-Rinaxximent Taljan tal-ħabta tal-1250 jew l-1300 – jirkbu b'konsiderevoli fuq xulxin mal-Medju Evu Aħħari, datat konvenzjonalment għall-ħabta tal-1250-1500, u l-Medju Evu stess kien perjodu twil mimli bidliet gradwali, bħall-epoka moderna; u bħala perjodu ta' tranżizzjoni bejn iż-żewġ perjodi, ir-Rinaxximent għandu similaritajiet mat-tnejn li huma, speċjalment mas-subperjodi aħħarin u bikrin tagħhom. Il-bażi intellettwali tar-Rinaxximent kienet il-verżjoni tiegħu tal-umaniżmu, li oriġina mill-kunċett Ruman ta' humanitas u l-iskoperta mill-ġdid tal-filosofija Griega klassika, bħal dik ta' Protagora, li qal li "l-bniedem huwa l-kejl ta' kollox". Dan il-ħsieb ġdid ġie manifestat fl-arti, fl-arkitettura, fil-politika, fix-xjenza u fil-letteratura. Eżempji bikrin kienu l-iżvilupp tal-perspettiva fil-pittura biż-żejt u l-għarfien imqanqal ta' kif jiġi prodott il-konkos. Għalkemm l-invenzjoni tat-tipa mobbli tal-metall ħaffet it-tixrid tal-ideat mill-aħħar tas-seklu 15, il-bidliet tar-Rinaxximent ma kinux uniformi madwar l-Ewropa: l-ewwel traċċi feġġew fl-Italja saħansitra fl-aħħar tas-seklu 13, b'mod partikolari l-kitbiet ta' Dante u l-pitturi ta' Giotto.