cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Luis Monti
Luis Felipe Monti (twieled fil-15 ta' Mejju 1901 – miet fid-9 ta' Settembru 1983) kien plejer tal-futbol Arġentin-Taljan li kien jilgħab bħala midfilder. Monti iddistingwa ruħu minħabba li rnexxielu jilgħab żewġ finali tat-Tazza tad-Dinja ma' żewġ timijiet nazzjonali differenti. Hu lagħab l-ewwel finali ma' art twelidu l-Arġentina fl-1930, fit-telfa ta' 4–2 kontra l-Urugwaj; it-tieni waħda kienet mal-Italja bħala wieħed mill-oriundi fl-1934. Din id-darba Monti kif fuq in-naħa r-rebbieħa hekk kif l-Italja għelbu 2–1 liċ-Ċekoslovakkja.
Stil ta' logħob
Monti kien magħruf bħala plejer b'saħħtu u kuraġġjuż, imma kellu karatteristiċi tekniċi li kienu jippermettulu li jagħmel daħliet b'saħħithom. Fis-sistema antika tal-Metodo hu kien jilgħab bħala difensur ċentrali offensiv, pożizzjoni li hi simili għal dik ta' midfilder difensiv fil-formazzjonijiet tal-lum. B'hekk hu kien jimmarka l-attakkant ċentrali tat-tim oppost meta t-tim tiegħu jkun qiegħed jiddefendi, però jkun dak il-plejer li jiddetta l-logħba u joħloq l-azzjonijiet meta t-tim ikun fuq l-offensiva.
Karriera
Monti beda l-karriera tiegħu fl-1921 ma' Huracán fejn magħhom rebaħ l-ewwel minn ħafna kampjonati li kellhom isegwu. Is-sena ta' wara iffirma ma' Boca Juniors imma ma lagħab l-ebda logħba. Hu ngħaqad ma' San Lorenzo u magħhom rebaħ tliet kampjonati oħra.
Monti ġie msejjaħ mat-tim nazzjonali Arġentin fl-1924. Magħhom hu rebaħ l-Copa América u l-midalja tal-fidda fl-Olimpjadi tas-sajf tal-1928. B'Monti bħala pedina importanti tat-tim l-Arġentina waslu sal-finali tat-Tazza tad-Dinja 1930 wara li għelbu lil Franza, il-Messiku, iċ-Ċili u l-Istati Uniti. Monti skorja darbtejn, madanakollu naqas li jimpressjona fil-finali mitlufa bl-iskor ta' 4–2 kontra l-Urugwaj.
Fl-1931 qasam l-Atlantiku biex ingħaqad mal-klabb Taljan ta' Juventus u magħhom rebaħ erba' kampjonati konsekuttivi. Mat-tim minn Turin hu ġabar 263 preżenza u 22 gowl, 19 minnhom fis-Serie A.
Wara li kiseb il-passaport Taljan grazzi għall-atenati Emiljani tiegħu u seta' jilgħab minn Diċembru tal-1932 bil-flokk tat-tim nazzjonali Taljan. Magħhom hu kiseb 18-il preżenza u skorja gowl wieħed, waqt li rebaħ it-Tazza tad-Dinja 1934 taħt il-gwida ta' Vittorio Pozzo.
Michael Carrick
Michael Carrick (Wallsend, 28 ta' Lulju 1981) huwa kowċ u eks-plejer tal-futbol Ingliż. Hu hu l-iktar magħruf għat-tnax-il sena li qatta' ma' Manchester United. Qabel lagħab ukoll ma' West Ham United u Tottenham Hotspur fost oħrajn. L-abilitajiet li wassluh fil-passaġġ tiegħu għat-tim ta' Manchester United huma l-kapaċitajiet li għandu fid-distribuzzjoni tal-ballun u fl-abilità li għandu fil-passaġġi tal-ballun.
Luis Monti
Karriera
Mat-tim nazzjonali fil-logħba ta' ħbiberija kontra l-Ingilterra tal-14 ta' Novembru 1934 hu weġġa' gravi fil-logħba li baqgħet imfakkra bħala l-Battalja ta' Highbury. Wara biss żewġ minuti logħob hu kiser għadma f'saqajh wara ħabta mal-attakkant Ingliż Ted Drake. Din ħalliet lit-Taljani jilgħabu b'10 min-nies f'logħba diffiċli li tilfuha 3–2. Kawża ta' dak li ġara hu baqa' ħafna barra mil-logħob, però xorta waħda baqa' attiv man-nazzjonal sal-1936 u mal-Juventus sal-1938 meta, fl-età ta' 37 sena irtira.
Wara l-irtirar, Monti sar kowċ. Hu miet fl-1983 ta' 82 sena.
Festival tal-Eurovision 2004
Il-Festival tal-Eurovision tal-2004 kien id-49 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Istanbul, it-Turkija.
Jum il-Lingwa Erżjana
daqsminuri|308x308px|Avveniment ta’ Jum il-Lingwa Erżjana fl-2008 Jum il-Lingwa Erżjana (bl-Erżjan: Erzjan Kelen Chi, Эрзянь келень чи) ilu jiġi ċċelebrat kull 16 ta’ April mill-1993, l-iktar fil-Mordovja mill-poplu Erżjan, iżda anke f’żoni oħra tar-Russja u f’inħawi oħra fid-dinja bħal pereżempju l-Estonja.
Fl-1993, il-Fondazzjoni tal-Lingwa Erżjana ssuġġeriet li darba fis-sena, f’jum partikolari, għandha tiġi ċċelebrata l-lingwa Erżjana, bħala sforz ta’ promozzjoni biex il-lingwa tiġi ppreservata. Is-16 ta’ April, jum twelid Anatoli Ryabov, li ħoloq l-alfabett Latin tal-lingwa Erżjana, intgħażlet bħala l-jum taċ-ċelebrazzjoni annwali.
Iċ-ċelebrazzjonijiet ta’ Jum il-Lingwa Erżjana sikwit jinvolvu spettakli artistiċi, wirjiet, laqgħat, kunċerti mużikali tradizzjonali, avvenimenti fejn wieħed jista’ jduq xi ikliet nazzjonali, fieri, eċċ.
Johann Bernoulli
Johann Bernoulli (Bażel, 27 ta' Lulju 1667 – Bażel, 1 ta' Jannar 1748; magħruf ukoll bħala Jean) kien matematiku Żvizzeru u wieħed mill-aktar matematiċi prominenti fil-familja Bernoulli. Hu magħruf għall-kontribuzzjonijiet tiegħu fil-kalkulu infiniteżmali u għallem lil Leonhard Euler f'żgħożitu.
Żgħożija u edukazzjoni
Johann twieled f'Bażel, l-Iżvizzera, u beda jistudja l-mediċina fl-Università ta' Bażel. Missieru xtaqu jistudja l-kummerċ biex ikun jista' jieħu f'idejh in-negozju tal-ħwawar li kellha l-familja, iżda 'l Johann Bernoulli ma kienx jogħġbu l-kummerċ u kkonvinċa 'l missieru li jħallih jistudja l-mediċina minflok. Madankollu, 'il Johann Bernoulli lanqas il-mediċina ma għoġbitu u beda jistudja l-matematika fil-ħin liberu ma' ħuh il-kbir Jacob. Matul l-edukazzjoni ta' Johann Bernoulli fl-Università ta' Bażel l-aħwa Bernoulli kienu jaħdmu flimkien u jqattgħu ħafna mill-ħin tagħhom jistudjaw l-iskoperta l-ġdida tal-kalkulu infiniteżmali. Dawn kienu fost l-ewwel matematiċi li mhux biss studjaw u fehmu l-kalkulu iżda applikawh għal bosta problemi.
Ħajja adulta
Fl-1724 daħal f'kompetizzjoni taħt il-patroċinju tal-Académie Royale des Sciences ta' Franza, li pproponiet il-mistoqsija:
Fid-difiża tal-opinjoni li kien iħaddan Leibniz, ippropona l-eżistenza ta' forza esterna infinita meħtieġa biex il-korp tagħmlu elastiku billi tegħleb il-forza interna infinita li tagħmlu iebes. Minħabba dan ġie skwalifikat mill-premju, li ntrebaħ minn Maclaurin. Madankollu, l-artiklu ta' Bernoulli ġie aċċettat wara. fl-1726 meta l-Académie kkunsidrat dokumenti dwar il-korpi elastiċi, li għalihom il-premju ngħata lil Mazière. Bernoulli isemma bl-unur fiż-żewġ kompetizzjonijiet.
Piki fil-familja
Għalkemm Jakob u Johann kien jaħdmu flimkien qabel Johann ħa l-lawrja mill-Università ta' Basel, ftit wara daħlet l-għira u l-pika bejniethom. Johann kien jgħir għall-pożizzjoni ta' Jakob u t-tnejn spiss ippruvaw jgħaddu l-xulxin. Wara l-mewt ta' Jakob, l-għira ta' Johann daret fuq ibnu stess, Daniel, li kellu talent kbir. Fl-1738 il-missier u ibnu ippubblikaw kważi fl-istess ħin xogħlijiet separati dwar l-idrodinamika. Johann Bernoulli ipprova jieħu priorità fuq ibnu billi apposta niżżel id-data ta' sentejn qabel ta' ibnu fuq ix-xogħol tiegħu.
Kontribuzzjonijiet għall-matematika
Fl-1691 Johann Bernoulli għal darb'oħra saħħan il-pika bejnu u ħuh meta solva l-problema tal-katenarja proposta minn Jakob. Fl-1696 Johann Bernoulli ppropona l-problema tal-brakistokrona, minkejja li l-problema kien diġà solviha hu stess. Fi żmien sentejn irċieva ħames soluzzjonijiet li fosthom kien hemm waħda minn ħuh il-kbir, Jakob. Bernoulli ppropona wkoll magna ta' moviment perpetwu taħdem bl-enerġija tal-fluwidu.
Il-kontroversja ta' L'Hôpital
Bernoulli kien imqabbad minn Guillaume François Antoine de L'Hôpital biex jgħallmu l-matematika. Bernoulli u L'Hôpital ffirmaw kuntratt li ta 'l L'Hôpital id-dritt li juża l-iskoperti ta' Bernoulli kif jogħġbu. L'Hôpital kien l-awtur l-ewwel manwal tal-kalkulu infiniteżmali, "Analyse des Infiniment Petits pour l'Intelligence des Lignes Courbes", li prinċipalment kien jikkonsisti fix-xogħol ta' Bernoulli, inkluża dik li issa hi magħrufa bħala r-Regola ta' L'Hôpital. .
Christopher Marlowe
Christopher Marlowe, magħruf ukoll bħala Kit Marlowe (/ ˈmɑːrloʊ /; mgħammed fis-26 ta' Frar 1564 - 30 ta' Mejju 1593), kien drammaturgu Ingliż, poeta u traduttur fl-era Eliżabettana.
Enrico Fermi
Enrico Fermi (Taljan: []) imwieled fid-29 ta’ Settembru 1901 f’Ruma u miet fit-28 ta’ Novembru, 1954 f’Chicago kien fiżiku Taljan (aktar tard naturalizzat Amerikan) u l-kreatur tal-ewwel reattur nukleari fid-dinja, il-Chicago Pile-1. Ġie msejjaħ il-“perit tal-era nukleari” u l-“perit tal-bomba atomika”.
FK Ekranas
Ekranas Football Club huwa klabb tal-futbol Litwan,mil-belt ta Panevėžys.
Il-klabb twaqqaf fl-1964
Huwa rebaħ il-Kampjonati Litwan fl-1985 (Litwanja Sovjetika), 1993, 2005, 2008, 2009 u 2010, it-Tazza tal-Litwanja fl-1985 (Litwanja Sovjetika), 1998, 2000, 2010 u 2011 u l-Super Cup Litwana fl-1998, 2006, 2010, 2011 u 2012
Fil-5 ta 'Novembru 2004, qabel iċ-ċampjins-deċiżjoni tal-A Lyga partita kontra FBK Kaunas, il-klabb kien kontroversjali tkeċċut mill-Ewwel Diviżjoni mill-Assoċjazzjoni Nazzjonali (NFKA)l-iffissar tal-logħba mixtrija, iżda reġa daħħal f'jum iktar tard.
F'Awwissu 2006 FK Ekranas rebħu l-kampjonat tat-Tazza taċ-Ċampjins Baltiċi 1 fl-Liepāja wara li rebħu iċ-ċampjins tal-Estonja TVMK Tallinn 6-4 u ġew dro 1-1 ma FK Liepājas Metalurgs tal-Latvja.
Riżultati tal-Kompetizzjonijiet tal-klabbs (UEFA)
*FC Artmedia Bratislava rebħu wara l-għoti tal-penaltis
1K – L-ewwel rawnd tal-Kwalifikazzjoni; 2K – It-tieni rawnd tal-Kwalifikazzjoni; 1R – L-ewwel Rawnd; 2R – It-tieni Rawnd
Balaban (strument)
daqsminuri|200x200px| Balaban fil-Mużew tal-Istorja tal-Istat tal-Azerbajġan Balaban, jew balaman (Ażerbajġan: Balaban) huwa berfla ċilindrika, strument tar-riħ qasba doppja ta’ madwar 35 ċentimetri (14) bi tmien toqbiet tas-swaba’ u b’toqba waħda tas-saba’ l-kbir. Il-Balaban, wieħed mill-istrumenti tar-riħ antiki, jindaqq fl-irkejjen kollha tal-Azerbajġan. Dan l-istrument jindaqq primarjament fl-Azerbajġan.
Balaban jista’ jkun magħmul mill-injam taċ-ċawsli jew injam iebes ieħor, bħall-ġewż. Il-toqba tal-istrument hija madwar 1.5 ċentimetru (0.59 pulzieri) fid-dijametru. Il-qasba doppja hija magħmula minn tubu wieħed ta’ kannamiela madwar sitt cm twila u ppressata ċatta f'tarf wieħed. Id-daqqaq juża l-arja maħżuna fil-ħaddejh biex jibqa' idoqq il-Balaban filwaqt li jieħu l-arja fil-pulmun tiegħu. Din it-teknika ta’ nifs “ċirkolari” tintuża b’mod komuni mal-istrumenti kollha ta' qasba doppja u fil-Lvant Nofsani.
Struttura
Balaban, li ħafna drabi jissejjaħ ukoll yasti (ċatti) Balaban għal biċċa tal-ħalq ċatta u ħoss artab, huwa magħmul minn zokk mis-siġar tal-berquq u qasab. Il-ġisem għandu 8 toqbiet fuq il-wiċċ u 1 fuq wara f’nofs l'ewwel u t-tieni toqba (il-ħoss) fuq il-wiċċ. Dan jikkonsisti f’zokk, qasba, regolatur, u kappa.
It-toqob magħmula fuq iz-zokk huma kklassifikati kif ġej:
Użu
F’okkażjonijiet solenni bħal żwieġ u ċerimonji tal-vaganzi, mużiċist tal-balaban huwa akkumpanjat minn perkussjonist. Grupp mużikali tradizzjonali tal-Azeri li jikkonsisti f'żewġ mużiċisti tal-balaban u perkussjonist jissejjaħ balabanchilar dastasi. L-għażla qasira tal- mugham tal-Ażerbajġani li tindaqq fil-balaban, l-istrument tar-riħ nazzjonali ġie inkluż fuq ir-Rekord tad-Deheb Voyager, mehmuż mal-vettura spazjali Voyager bħala dak li jirrappreżenta mużika dinjija, inkluż fost ħafna kisbiet kulturali tal-umanità. Kien ukoll użat fil-kanzunetti pastorali u fil-mużika tal-funeral. Skond Huseyngulu Sarabski, il-kaċċaturi kellhom il-balaban biex jattiraw is-summien. Ċerti tipi ta' balaban jintużaw ukoll fil-mużika ashik.
Legat
Ir-rekordjar tal-kanzunetta bil-balaban ta' Kamil Jalilov kienet inkluża fuq ir-Rekord tad-Deheb Voyager, mehmuża mal-vettura spazjali Voyager bħala dik li tirrappreżenta lil Mugham, l-unika kanzunetta Ażerbajġana inkluża fost ħafna kisbiet kulturali tal-umanità.
Louis Grech
Louis Grech huwa Konsulent tal-Prim Ministru Joseph Muscat. Huwa kien Deputat Priministru u Ministru għall-Affarijiet tal-Unjoni Ewropea fil-Gvern Laburista li tela' fl-Elezzjonijiet Ġenerali 2013. Huwa kien ukoll d-Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Parlament tal-Partit Laburista sal-2017. Sa Marzu 2013 huwa kien wieħed mill-erba' membri tal-Parlament Ewropew li rrappreżentaw lil Malta f'isem il-Partit Laburista, bħala parti mis-Soċjalisti Ewropej, u kien l-iktar wieħed li ġab voti. Hu kien ukoll iċ-Chairman tal-Air Malta.
Studji u Sport
Studja l-Liċeo u ggradwa mill-Università ta’ Malta f’B.A. (Econ). Hu kien magħżul għal Rhodes Scholar u kien aċċettat fil-Kulleġġ ta’ Balliol, Oxford, fejn kiseb B.A. u M.A.
Huwa rrappreżenta lil Malta fil-qasam tal-atletika fil-Mediterranean Games tal-1967. Iktar tard serva wkoll bħala President Onorarju tal-Malta Athletics Association.
Air Malta
Fl-1973, Grech kien wieħed mill-pijunieri li waqqfu l-Air Malta u kien wieħed mill-istrateġisti ewlenin f’din il-kumpanija. Sa minn meta twaqqfet l-Air Malta fl-1973, Grech kien parti mit-tim ta’ tmexxija u inħatar CEO fl-1985 u Chairman Eżekuttiv fl-1997.
Taħt it-tmexxija tiegħu l-linja tal-ajru iddiversifikat fi Grupp ta’ Kumpaniji formidabbli. F’dak iż-żmien, l-Air Malta kienet il-pedament tal-industrija tat-turiżmu u kienet tagħti kontribuzzjoni sinifikanti lill-GDP. Grech mexxa lill-Grupp fi żminijiet diffiċli għall-istorja tal-avjazzjoni fosthom minħabba l-konsegwenza tal-11 ta’ Settembru. Grech kien ukoll dak li ħa ħsieb iħajjar lill-Lufthansa Technik topera f’Malta, biex b’hekk saret il-bażi tal-industrija tal-aircraft maintenance.
Grech serva wkoll bħala Direttur ta’ diversi kumpaniji, fosthom tal-Bank Ċentrali ta’ Malta, tal-Bank of Valletta, tal-Ajruport Internazzjonali ta’ Malta u tal-Middle Sea Insurance.Grech rebaħ il-premju “Tourism Personality of the Year” fl-2002.
Politika
Grech kien elett ghall-ewwel darba fil-Parlament Ewropew f'isem il-Partit Laburista fl-2004 u kien ri-elett fl-2009. Jagħmel parti mill-Eżekuttiv Nazzjonali tal-PL u hu wkoll membru tal-Grupp Parlamentari Laburista. Fil-Parlament Ewropew (2004-2009), hu serva bħala Viċi chairman fil-Kumitat għall-Affarijiet Ekonomiċi u Monitarji; membru tal-Kumitat dwar il-Baġits; membru tal-Kumitat għall-Iżvilupp Reġjonali; membru tal-Assemblea Parlamentari Ewro-Mediterranja u membru tal-Assemblea Parlamentari magħmula mill-ACP-EU. Fl-2006, Grech kien appuntat rapporteur fuq il-Kumitat tal-Baġits u kien responsabbli mit-tfassil tal-Baġit tal-EU tal-2007. Peress li mill-2009 huwa l-Kap tad-Delegazzjoni tal-Partit Laburista fil-Parlament Ewropew, jagħmel parti mill-Extended Bureau tal-S & D Group u jservi bħala Viċi chairman fil-Kumitat għas-Suq Intern u l-Protezzjoni tal-Konsumatur. Grech huwa wkoll membru ta’ diversi kumitati u delegazzjonijiet, inklużi l-Kumitat dwar il-Baġits; l-Assemblea Parlamentari Ewro-Mediterranja u parti mid-delegazzjoni għar-Relazzjonijiet mal-Albanija, tas-Serbja, il-Montenegro, il-Kosovo u l-Bosnia Herzegovina. Fl-2009, kien appuntat rapporteur fil-Kumitat għas-Suq Intern u l-Protezzjoni tal-Konsumatur u kien responsabbli mit-tfassil tar-rapport importanti dwar Suq Wieħed. Grech kien mogħti l-premju “Best Maltese MEP” fl-2006.
Deputat Mexxej tal-Partit u Deputat Priministru
Nhar il-21 ta' Diċembru 2012, Louis Grech tefa' n-nomina għall-kariga ta’ deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Parlament tal-Partit Laburista, wara r-riżenja sorpriża ta' Anġlu Farrugia. Hu kien l-uniku wieħed li ġie nnominat.
Nhar it-13 ta' Marzu 2013 huwa nħatar Deputat Priministru u Ministru għall-Affarijiet tal-Unjoni Ewropea fil-Gvern Laburista li tela' fl-Elezzjonijiet Ġenerali 2013 li saru ħamest ijiem qabel.
Fl-Elezzjoni Ġeneral tal-2013, Grech kien elett fuq żewġ distretti u inħatar Deputat Prim Ministru kif ukoll Leader of the House. Taħt il-ġestjoni tiegħu twettaq iżjed minn 90% talManifest Elettorali. Grech mexxa wkoll il-ko-ordinazzjoni tal-ewwel Presidenza Maltija talKunsill Ewropew. Matul il-leġislatura, kien involut ħafna fil-preparazzjoni tal-baġits annwali, strateġiji tal-Gvern u inizjattivi oħra marbuta mas-setturi ekonomiċi u finanzjarji kif ukoll biex jiġu indirizzati linġustizzji soċjali. Uħud mill-kisbiet ewlenin tiegħu kienu t-twaqqif tan-National Development and Social Fund u x-xogħol preparatorju biex jitwaqqaf in-National Development Bank minbarra t-tisħiħ tal-Awtonomija Parlamentari u l-Istandards fil-Ħajja Pubblika.
Huwa ma kkontestax l-Elezzjonijiet Ġenerali 2017 għal raġunijiet personali imma l-Prim Ministru għażlu bħala Konsulent tiegħu.
Unuri
Huwa sar Kumpann fl-Ordni Nazzjonali tal-Mertu tar-Repubblika ta' Malta nhar it-13 ta' Diċembru 2017.
Ħajja Privata
Grech għandu 3 ulied: Xandru, Francesca u Louisa miż-żwieġ tiegħu mal-poetessa Maria Grech Ganado.
Festival tal-Eurovision 2016
Il-Festival tal-Eurovision tal-2016 kien il-61 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Stokkolma, l-Iżvezja.
Baxkortostan
daqsminuri|278x278px|Il-bandiera tal-Baxkortostan Il-Baxkortostan (/bɑːʃˈkɔːrtoʊstæn/; bir-Russu: Респу́блика Башкортоста́н, trażlitterat: Respublika Bashkortostan, IPA: [rʲɪsˈpublʲɪkə bəʂkərtɐˈstan]; bil-Baxkir: Башҡортостан Республикаһы), magħrufa wkoll bħala Baxkirija (bir-Russu: Башки́рия, trażlitterat: Bashkiriya, IPA: [bɐʂˈkʲirʲɪjə]), hija repubblika tar-Russja li tinsab bejn il-Volga u l-Muntanji tal-Ural fl-Ewropa tal-Lvant. Ir-repubblika tkopri 143,600 kilometru kwadru u għandha popolazzjoni ta’ erba’ miljun ruħ. Il-Baxkortostan hija l-iktar repubblika popolata fir-Russja. Il-belt kapitali u l-ikbar belt tar-repubblika hija Ufa.
Etimoloġija
L-isem “Baxkortostan” ġej minn isem il-grupp etniku tal-Baxkir. Filwaqt li l-għerq tal-isem huwa Tork (ladarba huwa kombinament ta’ ' baş ', li bit-Tork jista’ jfisser 'kap' u 'qort ' li jfisser 'lupu', wieħed mill-annimali meqjusa bħala sagri għall-popli Torok); is-suffiss -stan huwa Sanskritu, li jfisser 'art'. Il-grupp etniku tal-Baxkir jitkellmu bil-lingwa Baxkir, li hija lingwa li tagħmel parti mill-fergħa Kipċak tal-grupp tal-lingwi Torok.
Storja
daqsminuri|Tpinġijiet fl-għerien fir-Riżerva Naturali ta’ Shulgan-Tash L-ewwel insedjamenti fit-territorju modern tal-Baxkortostan imorru lura għall-perjodu Paleolitiku bikri, iżda Żmien il-Bronż wassal għal żieda kbira fil-popolazzjoni ta’ dan it-territorju. Meta n-nies tal-kultura ta’ Abashevo bdew jistabbilixxu insedjamenti hawnhekk, kellhom ħiliet kbar fil-manifattura tal-għodod tal-bronż, tal-armi u tad-dekorazzjonijiet. Kienu l-ewwel nies li stabbilew insedjamenti permanenti fl-Ural tan-Nofsinhar.
Isem il-Baxkortostan ġej min-nies nattivi tal-post, il-Baxkiri. L-isem Slavoniku tal-Baxkortostan, Bashkiriya, ġie stabbilit fl-aħħar tas-seklu 16. Oriġinarjament feġġ bħala Bashkir land, Bashkir, Bashkirda u Bashkir horde. L-etonimu Bashkirs (Baxkiri) sar magħruf għall-ewwel darba fis-seklu 7. Fis-seklu 10, Al-Balkhi kiteb dwar il-Baxkiri bħala nies, maqsumin f’żewġ gruppi, u wieħed minn dawn il-gruppi kien jgħix fl-Ural tan-Nofsinhar, filwaqt li l-grupp l-ieħor kien jgħix ħdejn ix-xmara Danubju, qrib il-konfini ta’ Byzantium. Il-kontemporanju tiegħu Ibn-Ruste ddeskriva l-Baxkiri bħala “nies indipendenti, li jokkupaw it-territorji fuq iż-żewġ naħat taż-żona muntanjuża tal-Ural bejn Volga, Kama, Tobol u n-naħa ta’ fuq tax-xmara Yaik”. xellug|daqsminuri|Mawżolew ta’ Turahan tas-seklu 14 Wara l-istat bikri u fewdali tal-Mongolja sfaxxa fis-seklu 14, it-territorju modern tal-Baxkortostan ġie diviż bejn il-Khanati ta’ Kazan u tas-Siberja u l-Ġemgħa tan-Nogai. It-tribujiet li kienu jgħixu hemm kienu mmexxija minn bi (kapijiet tribali). Wara li Kazan inħakmet minn Ivan it-Terribbli fl-1554-1555, rappreżentanti tat-tribujiet Baxkiri tal-Punent u tal-Majjistral talbu lill-Kżar biex jingħaqdu volontarjament mal-Muskovja.
Mit-tieni nofs tas-seklu 16, it-territorju tal-Baxkortostan beda jissawwar bħala parti mill-istat Russu. Fl-1798 ġiet stabbilita l-Assemblea Spiritwali tal-Musulmani Russi, indikazzjoni li l-gvern kżarista rrikonoxxa d-drittijiet tal-Baxkiri, tat-Tatari u ta’ nazzjonijiet Musulmani oħra li setgħu jippratikaw l-Iżlam u jwettqu ritwali reliġjużi. Il-Governorat (guberniya) ta’ Ufa, b’Ufa fiċ-ċentru tiegħu, ġie ffurmat fl-1865 — pass ieħor lejn l-identifikazzjoni territorjali.
Wara r-Rivoluzzjoni Russa tal-1917 tfasslu l-konvenzjonijiet (qoroltays) Baxkiri li abbażi tagħhom ittieħdet deċiżjoni dwar il-ħtieġa li tinħoloq repubblika federali nazzjonali fi ħdan ir-Russja. B’riżultat ta’ dan, fit-28 ta’ Novembru 1917, ix-Shuro (Kunsill) Reġjonali (ċentrali) Baxkiri pproklama l-istabbiliment tal-provinċji territorjali u tal-awtonomija nazzjonali f’żoni b’popolazzjoni Baxkiri predominanti, fosthom Orenburg, Perm, Samara, u Ufa. daqsminuri|Baxkiri ħdejn [[Amburgu|Hamburg matul il-Gwerer Napoljoniċi għall-ħabta tal-1813]] F’Diċembru 1917, id-delegati tal-Kungress Baxkiri (kostitwenti), li kienu jirrappreżentaw l-interessi tan-nazzjonalitajiet kollha tal-popolazzjoni, ivvutaw għalenija għar-riżoluzzjoni (Farman #2) tax-Shuro Reġjonali Baxkiri dwar il-proklamazzjoni tal-awtonomija territorjali nazzjonali (tar-Repubblika) tal-Baxkurdistan. Il-kungress sawwar il-gvern tal-Baxkurdistan, il-Pre-Parlament — Kese-Qoroltay u korpi oħra tal-poter u tal-amministrazzjoni, u ttieħdu d-deċiżjonijiet dwar kif kellhom jipproċedu.
F’Marzu 1919, abbażi tal-ftehimiet tal-Gvern Russu mal-Gvern Baxkiri, ġiet iffurmata r-Repubblika Sovjetika Baxkiri. Skont id-Digriet tal-Kumitat Eżekuttiv Ċentrali Russu tal-4 ta’ Ġunju 1922, il-Baxkurdistan sar magħruf bħala r-Repubblika Sovjetika Soċjalista Baxkiri Awtonoma. Matul il-perjodu Sovjetiku, Bashkiriya ngħatat drittijiet awtonomi wesgħin — l-ewwel waħda fost reġjuni Russi oħra. L-istruttura amministrattiva tar-Repubblika Sovjetika Soċjalista Baxkiri Awtonoma kienet ibbażata fuq prinċipji simili għal dawk ta’ repubbliki awtonomi oħra tar-Russja. xellug|daqsminuri|263x263px|L-unità tal-kavallerija tal-Armata Ħamra magħmula minn Baxkiri fil-Gwerra Ċivili Russa tal-1919 Fil-11 ta’ Ottubru 1990, is-Sovjet Suprem tar-Repubblika adotta d-dikjarazzjoni dwar is-sovranità statali tar-Repubblika Sovjetika Soċjalista Baxkiri Awtonoma. Fil-25 ta’ Frar 1992, isem ir-Repubblika Sovjetika Soċjalista Baxkiri Awtonoma nbidel għar-Repubblika tal-Baxkortostan.
Fil-31 ta’ Marzu 1992 ġie ffirmat Kumpatt Federali dwar is-separazzjoni tal-awtoritajiet u tas-setgħat fost l-organi federali tal-poter tal-Federazzjoni Russa u l-organi tal-poter tar-Repubblika tal-Baxkortostan. Fit-3 ta’ Awwissu 1994 ġie ffirmat Kumpatt dwar is-separazzjoni tal-awtoritajiet u d-delegi reċiproċi tas-setgħat fost l-organi tal-poter tal-Federazzjoni Russa u l-organi tal-poter tar-Repubblika tal-Baxkortostan, u dan ta l-awtonomija lir-repubblika. Dan il-ftehim ġie abolit fis-7 ta’ Lulju 2005.
Ġeografija
daqsminuri|274x274px|Iż-[[Żiemel|żwiemel Baxkir fejn il-lag ta’ Yakty-Kul]] Il-Baxkortostan fih parti mill-Muntanji tal-Ural tan-Nofsinhar u l-pjanuri biswithom.
Xmajjar
Hemm iktar minn 13,000 xmara fil-Baxkortostan. Ħafna xmajjar huma parti mis-sistema tat-trasport fl-ilmijiet fondi tar-Russja Ewropea u jagħtu aċċess għall-portijiet tal-Baħar Baltiku u tal-Baħar Iswed. daqsminuri|343x343px|Il-konfluwenza tax-xmajjar Nugush u Uryuk Fost ix-xmajjar il-kbar hemm:
Lagi
daqsminuri|Il-lag ta’ Asylykül Hemm 2,700 lag u ġibjun fil-Baxkortostan. Fost il-lagi u l-ġibjuni ewlenin hemm:
Muntanji
daqsminuri|300x300px|Yamantau fil-ħarifa Ir-Repubblika tal-Baxkortostan fiha parti mill-muntanji tal-Ural tan-Nofsinhar, mill-fruntiera tat-Tramuntana għal dik tan-Nofsinhar. Fost l-ogħla muntanji hemm:
Riżorsi naturali
Ir-Repubblika tal-Baxkortostan hija waħda mill-iktar territorji rikki fir-Russja bħala riżorsi minerali b’depożiti ta’ xi 3,000 riżorsa ta’ minerali. Il-Baxkortostan huwa rikk fir-riżervi taż-żejt mhux maħdum, u kien wieħed miċ-ċentri prinċipali tal-estrazzjoni taż-żejt fil-Federazzjoni Russa. Riżorsi maġġuri oħra huma l-gass naturali, il-faħam, il-minerali tal-metalli tal-ħadid, il-manganiż, il-kromit, il-minerali tal-ħadid, il-minerali tal-metall mhux tal-ħadid (iċ-ċomb, it-tungstenu), il-minerali mhux metalliċi (il-kristalli tal-blat, il-fluworit, l-ispar tal-Iżlanda, il-piriti tas-sulfur, il-barit, is-silikati, is-siliċe, l-asbestos, it-terra), id-depożiti ta’ ħaġar prezzjuż u semiprezzjuż u ta’ ħaġar naturali (malakit, ġada, granit).
Il-Baxkortostan hija waħda mill-bażijiet ewlenin tal-materja prima għall-metallurġija tar-Russja. Ir-repubblika għandha depożiti tajbin tal-linjite u grad għoli tal-bitum. Il-linjite jista’ jintuża għall-ksib ta’ varjetà ta’ prodotti kimiċi differenti bħar-reżini, is-sustanzi attivi fis-superfiċe, il-fertilizzanti bil-gomma, u stimolanti oħra għat-tkabbir tal-pjanti. Il-materja prima kimika u tax-xogħol tal-minjieri (il-melħ mill-blat, il-ġebla tal-ġir, il-fosforiti, il-bariti, eċċ.) hija pjuttost sostanzjali, u tintuża fl-ekonomija tar-repubblika.
Il-Baxkortostan huwa rikk ukoll fil-boskijiet. It-territorju totali miksi bil-foresti jammonta għal madwar 62,000 kilometri kwadri. Iktar minn terz tat-territorju tar-repubblika huwa miksi bil-boskijiet. It-tipi li ġejjin ta’ siġar jiddominaw: is-siġar tal-betula, il-koniferi, is-siġar tax-xkomp, is-siġar tal-ballut, u s-siġar tal-aġġru. L-istokk ġenerali tal-injam skont xi evalwazzjonijiet jammonta għal 717.9 miljun m3. Il-foresti tal-Baxkortostan għandhom santwarji speċjali u parks nazzjonali. Huma jkopru iktar minn 10,000 kilometru kwadru.
Il-Baxkortostan huwa rikk ukoll fl-ammont ta’ fawwara u sorsi tal-ilma minerali, mediċinali u tax-xorb.
L-Era Asseljana fil-bidu tal-Perjodu Ġeoloġiku Permjan huwa msemmi għax-xmara Assel fil-Baxkortostan.
Klima
nofs|daqsminuri|722x722px|Ir-resort tal-iskijjar ta’ Abzakovo fid-Distrett ta’ Abzelilovsky nofs|daqsminuri|722x722px|Iċ-ċpar ta’ filgħodu fid-Distrett ta’ Ishimbaysky
Ekonomija
daqsminuri|Ħelikopter Ka-31, prodott f’[[Kumertau.]]
Struttura tal-GRP
L-istruttura tal-GRP tal-Baxkortostan għall-2013.
Għasfur
L-għasafar huma klassi ta' annimali vertebrati.
Familja Bernoulli
daqsminuri|Stemma tal-familja Il-familja Bernoulli kienet familja ta' negozjanti u studjużi minn Bażel, fl-Iżvizzera. Il-fundatur tal-familja, Leon Bernoulli, emigra lejn Bażel minn Antwerp fil-Fjandri fis-seklu 16 biex jaħrab l-oppressjoni Spanjola.
Il-familja Bernoulli ipproduċiet artisti u xjenzati notevoli, b'mod partikulari numru ta' matematiċi famużi fis-seklu 18:
Metodi u ideat assoċjati mal-membri tal-familja:
Oliver Friggieri
Oliver Friggieri (27 ta’ Marzu 1947 – 21 ta’ Novembru 2020) kien poeta, rumanzier, kritiku letterarju u filosfu Malti. Kien jgħallem l-Università ta’ Malta u kellu sehem ewlieni fit-twaqqif tal-istorja u l-kritika letterarja bil-Malti, bi studji dwar Dun Karm, Rużar Briffa u bosta kittieba oħra. Bil-kitbiet tiegħu stinka biex jippromwovi l-lingwa u l-identità kulturali Maltija. Ħaddem bosta ġeneri ġodda għal-lingwa u kiteb l-ewwel kantata u libretti għall-ewwel oratorju bil-Malti. Wieħed mill-iktar rumanzi famużi u kontroversjali tiegħu, Fil-Parlament Ma Jikbrux Fjuri (1986), jattakka l-qasmiet tribalistiċi fis-soċjetà kkawżati mill-politika. Bħala filosfu, ken interessat l-iktar fl-epistemoloġija u l-eżistenzjaliżmu.
Ħajja Bikrija u Studju
Oliver Friggieri twieled il-Furjana fl-1947 u kien imur l-Iskola Primarja tal-Furjana u s-Seminarju Minuri tal-Arċisqof. Kien seminarista fis-Seminarju Maġġuri sal-1967.
Daħal l-Università Rjali ta’ Malta fl-1964 u kiseb Baċellerat tal-Arti fil-Malti, it-Taljan u l-Filosofija fl-1968. Fl-1975 sar l-ewwel student li ggradwa MA fil-letteratura Maltija. Fl-1978 kiseb dottorat fil-letteratura Maltija u l-Kritika Letterarja mill-Università Kattolika ta’ Milan, l-Italja bit-teżijiet ta' kritika komparatattiva La cultura italiana a Malta: storia e influenza letteraria e stilistica attraverso l’opera di Dun Karm u La Cultura Italiana del Romanticismo e la Poesia Maltese, li t-tnejn ħarġu bħala kotba fl-Italja.
Karriera Akkademika
Bejn l-1968 u l-1975, Friggieri għallem il-Malti u l-Filosofija fl-iskejjel sekondarji. Fl-1976 ingħaqad mal-Università ta’ Malta bħala assistent lettur. Inħatar lettur fl-1978, Associate Professor fl-1988 u Professur fl-1990. Kien il-Kap tad-Dipartiment tal-Malti bejn l-1988 u l-2004. Għallem u mexxa t-teżijiet ta' mijiet ta’ studenti u ħafna minnhom komplew jgħallmu l-Malti jew jirriċerkaw diversi oqsma tal-Malti.
Karriera Letterarja
Fis-snin ta’ wara l-indipendenza, Friggieri kien fost il-kittieba ewlenin li ppromovew  il-lingwa u l-letteratura Maltija. Kien wieħed mill-fundaturi tal-Moviment Qawmien Letterarju fl-1967. Kien membru tal-bord editorjali (1967-1973) u mbagħad l-editur (1974-75) ta’ Il-Polz, il-ġurnal tal-Moviment. Fl-1971, flimkien ma’ oħrajn, beda s-Sagħtar, magazine letterarju u kulturali popolari ħafna mat-tfal Malti. Fl-istess sena, flimkien ma’ Pawlu Mizzi, waqqaf il-Klabb Kotba Maltin, dar għall-pubblikazzjoni ta’ kotba bil-Malti. Fl-1980 inħatar editur tal-Journal of Maltese Studies. Kien ukoll membru tal-Association Internationale des Critiques Litteraires ta’ Pariġi.
Friggieri ppubblika xogħlijiet f’bosta ġeneri differenti, fosthom dizzjunarji letterarji, oratorji, kantati, kritika letterarja, bijografiji letterarji u antoloġiji ta’ poeżiji tiegħu u ta’ kittieba oħra. Kiteb il-librett tal-ewwel oratorju (Pawlu ta’ Malta, 1989) u l-ewwel kankata (L-Għanja ta’ Malta, 1989) bil-Malti, it-tnejn li huma b’mużika ta’ Charles Camilleri. Friggieri analizza wkoll ix-xogħlijiet tal-pijunieri tal-kitba bil-Malti bħal Pietru Caxaro u Mikiel Anton Vassalli. Ix-xogħlijiet tiegħu ġew pubblikati f’16-il lingwa, fosthom l-Ingliż, il-Franċiż, il-Ġermaniz, it-Taljan u l-Grieg.
Friggieri ppubblika bosta artikli f’ġurnali bil-Malti bħal L-Orizzont u In-Nazzjon, rumanzi u novelli. Ħafna minn dawn ix-xogħlijiet fihom riflessjonijiet filosofiċi u eżistenzjali u ħafna drabi element ta’ patos. Ir-rumanz tiegħu Fil-Parlament ma Jikbrux Fjuri kien kontroversjali meta ħareġ fl-1986 minħabba li wera b’mod ċar it-tribaliżmu politiku f’Malta. Kiteb ukoll il-poeżija Karin u Raymond f’ġieħ Karin Grech u Raymond Caruana, vittmi tal-vjolenza politika f’Malta fis-snin sebgħin u tmenin tas-seklu għoxrin.
Friggieri kien parti mill-kumitat li qaleb it-testi legali tal-Unjoni Ewropea għall-Malti. Qaleb għall-Malti wkoll diversi xogħlijiet letterarji mill-Ingliż, mit-Taljan u mil-Latin. Fl-2008 ippubblika l-awtobijografija Fjuri li ma Jinxfux, li jkopri s-snin bejn l-1955 u l-1990. Fl-2013 intalab imexxi l-Fondazzjoni għaċ-Ċelebrazzjonijiet Nazzjonali. Rebaħ il-Premju Nazzjonali tal-Ktieb diversi drabi u fl-2016 ingħata l-midalja tad-deheb Ġieħ l-Akkademja tal-Malti.
Ħajja Personali u Mewt
Oliver Friggieri kien miżżewweġ lil Eileen u kellhom tifla waħda, Sara, u żewġ neputijiet. daqsminuri|Il-korteo funebri ta' Oliver Friggieri ħdejn il-Knisja Arċipretali ta' San Publiju, [[Furjana|il-Furjana]] Miet fil-21 ta’ Novembru 2020. Il-Gvern ta’ Malta onorah b’funeral statali u jum ta’ luttu nazzjonali fil-25 ta’ Novembru 2020. It-tebut tiegħu tqiegħed fil-Knisja Arċipretali tal-Furjana u għadda mill-Università ta' Malta, Tal-Qroqq, qabel ma ttieħed l-Imdina għall-quddiesa funebri mmexxija mill-Arċisqof Charles J. Scicluna.
F'Diċembru 2020, permezz ta' mozzjoni mressqa mill-Minority Leader tal-Partit Nazzjonalista James Aaron Ellul fil-Kunsill Lokali tal-Floriana sar magħruf li triq fil-Floriana se tkun qed tissemma għal Friggieri.
F'Marzu 2021 tħabbar li se jsir monument disinjat mill-iskultur John Grima f'ġieħ Oliver Friggieri, il-Furjana, fejn twieled u trabba.
Kittieb
Friggieri kiteb għadd kbir ta' kotba ta' ħafna ġeneri, maħruġa f'Malta kif ukoll u f'ħafna pajjiżi barranin. Ir-rumanzi, in-novelli u l-poeżiji tiegħu nqalbu f'ħafna ilsna. Kotba tiegħu dehru bl-Ingliż, Taljan, Franċiż, Maċedonjan, Sloven, Serbo-Kroat, Grieg, Romen, Għarbi, Bengali, Urdu, Russu. L-istudji tiegħu, bl-Ingliż u bit-Taljan, dehru f'għadd ta' rivisti akkademiċi madwar id-dinja.
Ħa sehem f'iktar minn sittin kungress internazzjonali tal-Letterarura u rebaħ diversi premjijiet internazzjonali. Qaleb għall-Malti bosta xogħlijiet mil-Latin, Ingliż u Taljan. Bħalissa hu lecturer fl-Università ta' Malta fil-letteratura Maltija.
Din li ġejja mhijiex il-lista kompluta tax-xogħlijiet letterarji ta' Oliver Friggieri.
Poeżiji
"Jekk" (il-poeżija li xi versi minnha jinsabu fuq il-bus shelters Maltin)
Jekk tifhem x'jgħidu l-kwiekeb
Premier League Malti 1944–45
Statistika tal-Premier League Malti fl-istaġun 1944–45. Il-kampjonat kien imwettaq f'4 timijiet, u Valletta kienu rebbieħa tal-kampjonat.
Oliver Friggieri
Poeżiji
lill-qamar tul il-lej',
jekk tagħraf minn fejn telaq
is-sħab, fejn sejjer, fej',
u tterraq kullimkien,
jekk tkellem lil kull ħlejqa
li tikber fil-ħolqien,
jekk togħdos fl-ibħra kollha
u titfi kull vulkan,
jekk tifhem lil kull siġra
u tkellem lil kull fjur,
Festival tal-Eurovision 2017
Il-Festival tal-Eurovision tal-2017 kien it-62 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Kiev, l-Ukrajna.
Oliver Friggieri
Poeżiji
jekk tgħodd in-numri kollha
u taf kull alfabett,
jekk tħott kull teorema
u żżarma kull kunċett,
jekk togħxa b'kull tbissima
u tokrob b'kull uġigħ,
jekk toftoq il-kliem kollu
u ssib is-sens li fih,
jekk taf kif kien il-bidu
u kif se jkun it-tmiem,
kull wara, kull quddiem,
jekk taf għaliex kull għabex
iżelleġ kull żerniq,
jekk taf kemm hija twila,
kemm twila, twila t-triq,
jekk taf għaliex l-iżbalji,
jekk taf għax serp jitkaxkar
u għax itir farfett,
jekk ittawwalt iżżejjed
fuq xifer il-ġibjun
tal-qalb biex issa ttella'
bis-satal x'hemm midfun,
jekk il-maltemp sikkittu
u lill-irjieħ raqqadt,
jekk l-ilmijiet nixxitfhom
u lin-nirien qabbadt,
jekk fhimt kull mistoqsija
u jekk kull ħalfa ħlift,
u jekk kull rebħa rbaħtha
u jekk kull telfa tlift,
- il-petali tal-warda
waqgħulek minn idejk,
dan l-univers itektek
inqasam hemm, f'riġlejk.
Il-ħajja mistoqsija
miġbura f'elf għaliex,
u ssirlek poeżija
jekk int ma tweġibhiex.
Hekk biss ikun poeta
Għax hekk ikun poeta.
Jitkellem bi tbissima,
u jaħraq dinja sħiħa
bi mħabbtu lejl u nhar.
Iweġġa’ bla ma jsawwat,
jissawwat bla jiqliel,
il-ġid jislet mill-ħażen,
fil-kruha jara l-ġmiel.
Ibaħħar fl-oċejani
u jogħdos f’qiegħ id-dmugħ,
b’testment bla flus iħalli
il-kliem, teżor tar-ruħ.
Iżomm ma’ xofftu l-kalċi
bla ma jitilqu qatt,
ilaqqat l-aħħar qatra
bla ma jintebaħ ħadd.
U jolfoq bla jinstema’,
ibati taħt sigriet,
bid-dmugħ jidlek il-ġrieħi,
bix-xejn jimla x-xewqiet.
F’deżert ta’ solitudni
bil-pass ta’ nkiss inkiss
iterraq sa ma jasal
f’riġlejn il-kurċifiss.
Il-golgota twelidu,
il-golgota xortih,
il-golgota li tkissru,
il-golgota li tqawwih.
Hekk biss ikun poeta.
Ara ukoll il-poeżija Karin u Raymond
Trattat ta' Adeżjoni 2003
thumb|250px|Pajjiżi involuti f'dan it-trattat, bil-pajjiżi l-ġodda kkuluriti b'aħdar ċar, u pajjiżi diġà parti mill-UE kuluriti b'aħdar skur. thumb|250px|Is-[[Stoa ta' Attalos (rikostruwita), fejn it-trattat ġie iffirmat]] It-Trattat ta' Adeżjoni 2003 (magħruf ukoll bħala t-Trattat ta' Ateni) kien qbil iffirmat ġewwa Ateni nhar is-16 ta' April, 2003, bejn il-ħmistax-il membru tal-Unjoni Ewropea u għaxar pajjiżi, li kienu, Ċipru, l-Estonja, il-Latvja, il-Litwanja, Malta, il-Polonja, ir-Repubblika Ċeka, is-Slovenja, is-Slovakkja u l-Ungerija, li wassal għall-adeżjoni tagħhom fl-Unjoni Ewropea.
Wara l-iffirmar tat-trattat, dan daħal fis-seħħ fl-1 ta' Mejju tal-2004, il-ġurnata tat-tkabbir tal-Unjoni Ewropea.
Tibdil jinkludi fil-mod kif il-votazzjoni b'maġġoranza kwalifikata hi mmexxiha fil-Kunsill tal-Unjoni Ewropea.
L-isem sħiħ tat-Trattat bil-Malti hu: "Trattat bejn ir-Renju tal-Belġju, ir-Renju tad-Danimarka, ir-Repubblika Federali tal-Ġermanja, ir-Repubblika Ellenika, ir-Renju ta' Spanja, ir-Repubblika Franċiża, l-Irlanda, ir-Repubblika Taljana, il-Gran Dukat tal-Lussemburgu, ir-Renju tal-Olanda, ir-Repubblika tal-Awstrija, ir-Repubblika Portugiża, ir-Repubblika tal-Finlandja, ir-Renju tal-Iżvezja, ir-Renju Unit tal-Gran Brittanja u l-Irlanda ta' Fuq (Stati Membri tal-Unjoni Ewropea) u r-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika tal-Estonja, ir-Repubblika ta' Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika tal-Ungerija, ir-Repubblika ta' Malta, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja, ir-Repubblika Slovakka, fuq l-adeżjoni tar-Repubblika Ċeka, ir-Repubblika tal-Estonja, ir-Repubblika ta' Ċipru, ir-Repubblika tal-Latvja, ir-Repubblika tal-Litwanja, ir-Repubblika tal-Ungerija, ir-Repubblika ta' Malta, ir-Repubblika tal-Polonja, ir-Repubblika tas-Slovenja u r-Repubblika Slovakka fl-Unjoni Ewropea."
Kim Il-sung
Kim Il-Sung (twieled fil-15 ta' April 1912 – miet fit-8 ta' Lulju 1994) kien il-moħħ wara l-introduzzjoni tal-Komuniżmu fil-Korea ta' Fuq. Huwa kien ilu jmexxi 'l pajjiżu sa mill-1948. Illum il-ġurnata, il-Korea ta' Fuq hija mmexxija minn ibnu Kim Jong-il.
Premier League Malti 1945–46
Statistika tal-Premier League Malti fl-istaġun 1945–46. Il-kampjonat kien imwettaq f'7 timijiet, u Valletta kienu rebbieħa tal-kampjonat.
Tavla perjodika
It-Tavla perjodika tal-elementi kimiċi hija metodu tabulari użat biex jintwerew l-elementi kimiċi. Għalkemm jeżistu prekursuri għal din it-tavla, l-invenzjoni tagħha hija ġeneralment kreditata lill-kimiku Russu Dmitri Mendeleev fl-1869. Mendeleev xtaq li it-tavla turi t-tendenzi rikurrenti ("perjodiċi") fil-proprjetajiet tal-elementi. Id-dehra tat-tavla ġiet irfinuta u estiża matul iż-żmien, hekk kif elementi ġodda ġew skoperti, u mudelli teoretiċi ġodda ġew żviluppati biex l-imġiba kimika tiġi spjegata.
It-tavla perjodika issa tinstab kullimkien fid-dixxiplina akkademika tal-kimika, tipprovdi struttura estremament utli biex jiġu kklassifikati, issistemati u ikkumparati il-ħafna forom differenti tal-imġiba kimika. It-tavla ukoll sabet applikazzjoni fil-fiżika, bijoloġija, inġenjerija, u l-industrija. L-istandard kurrenti tat-tavla fih 118-il element.
Arranġament
Fi twavel stampati, kull element hu normalment imniżżel bis-simbolu u n-numru atomiku tiegħhu; ħafna verżjonijiet tat-tavla ukoll iniżżlu il-piż atomiku tal-element u informazzjoni oħra, bħall-konfigurazzjoni elettronika, elettronegattività u l-akbar numru tal-Valenza komuni.
Wara l-2016, it-tavla fiha 118 elementi kimiċi li l-iskoperti tagħhom ġew ikkonfermati. 94 minnhom jinstabu naturalmant fid-Dinja, u l-oħrajn huma sintetiċi li ġew prodotti artifiċjalment f'aċċeleraturi tal-materja. L-elementi 43 (teknezju), 61 (promezju), 93 (nettunju) u 94 (plutonju) m'għandhomx iżotopi stabbli u ġew skoperti għall-ewwel darba sintekikalment; imma, imbagħad ġew skoperti f'ammonti żgħar fid-Dinja bħala prodotti ta' proċessi naturali.
Perjodiċità tal-propjetajiet kimiċi
Il-valur maġġuri tat-tavla perjodika hu l-abilità li tbassar il-propjetajiet kimiċi t'element skont il-pożizzjoni tiegħhu fit-tavla. Għandu jiġi nnutat illi l-propjetajiet ivarjaw differentament meta timxi vertikalment mal-kolonni tat-tavla, milli meta timxi oriżżontalment mal-fillieri.
Gruppi u perjodi
Il-gruppi huma meqjusal-aktar metodu importanti biex jiġu klassifikati l-elementi. F'xi gruppi, l-elementi għandhom propjetajiet simili ħafna u juru tendenzi fil-propjetajiet hekk kif tinżel l-isfel fil-grupp — dawn il-gruppi għandhom tendenza li jiġu mogħtija ismijiet trivjali (mhux sistematiċi), e.ż. il-metalli alkalini, l-metalli alkalini tal-art, l-aloġeni u l-gassijiet nobbli. Xi gruppi oħrajn fit-tavla perjodika juru inqas similiritajiet u/jew tendenzi vertikali (pereżempju Gruppi 14 and 15), u dawn m'għandhomx ismijiet trivjali u jiġu rriferuti sempliċiment bin-numru tal-grupp tagħhom.
Għalkemm il-gruppi huma l-aktar mod komuni biex jiġu klassifikati l-elementi, hemm xi reġjuni tat-tavla perjodika fejn it-tendenzi oriżżontali u s-similiritajiet fil-propjetajiet huma aktar sinjifikanti mit-tendenzi tal-gruppi vertikali. Dan jista' jkun veru fil-blokka d (jew "Metalli Tranżizzjonali"), u speċjalment għall-blokka f, fejn il-lantanojdi u l-attinojdi jiffurmaw żewġ serje oriżżontali sostanzjali t'elementi.
Tendenzi perjodiċi tal-gruppi
Teoriji moderni fuq l-istruttura atomika tal-Mekkanika kwantistika jispjegaw it-tendenzi tal-gruppi billi jipproponu illi l-elementi fl-istess grupp għandhom l-istess konfigurazzjoni elettronika fil-qxur tal-valenza tagħhom, illi hi l-aktar fattur importanti responsabbli għall-propjetajiet simili tagħhom.
Elementi fl-istess grupp ukoll juru tendenzi fir-radju atomiku, enerġija tal-joniżżazzjoni u l-elettronegattività tagħhom. Minn fuq s'isfel f'kwalunkwe grupp, ir-radji atomiċi tal-elementi jiżdiedu. Minħabba li hemm aktar livelli tal-enerġija mimlijin ,l-elettroni jinstabu aktar 'il bogħod min-nukleju. Minn fuq,kull element suċċessiv għandu enerġija tal-joniżżazzjoni iżgħar minħabba li hu aktar faċli li tneħħi elettron minħabba li l-elettroni huma inqas issikati. Ukoll, grupp għandu tnaqqis fl-elettronegattività minn fuq s'isfel minħabba li d-distanza bejn l-elettroni tal-valenza u n-nukleju tkun qed tiżdied.
Tendenzi perjodiċi tal-perjodi
Elementi fl-istess perjodu ukoll juru tendenzi fir-radju atomiku, enerġija tal-joniżżazzjoni, affinità għall-elettroni u fl-elettronegattività tagħhom. Hekk kif timxi mix-xellug għal-lemin f'perjodu, ir-radju atomiku normalment jonqos. Dan jiġri minħabba li kull element suċċessiv għandu proton miżjud u elettron li jġiegħel l-elettron ikun miġbud iktar viċin lejn in-nukleju. Dan it-tnaqqis fir-radju atomiku ukoll jikkawża żieda fl-enerġija tal-joniżżazzjoni meta timxi mix-xellug għal-lemin tal-perjodu. Aktar m'element ikun issikat, aktar tkun l-enerġija li jkun hemm bżonn biex tneħħi elettron. Ukoll, l-elettronegattività tiżdied bl-istess manjiera bħall-enerġija tal-joniżżazzjoni minħabba fl-ammont ta' ġibda imposta fuq l-elettroni min-nukleju. L-affinità għall-elettroni ukoll għandha tendenza f'perjodu. Il-metalli (fix-xellug tal-perjodu) ġeneralment ikollhom inqas affinità għall-elettroni min-Non-metalli (fil-lemin tal-perjodu) bl-eċċezjoni tal-gassijiet nobbli.
Gżira
Gżira tista' tirreferi għal:
Tavla perjodika
Gassijiet nobbli
L-elementi kollha tal-grupp 18 (gassijiet nobbli), għandhom il-qxur tal-valenza tagħhom mimlijin. Dan ifisser li m'għandhomx bżonn jirreaġixxu ma' elementi oħra biex jimlew il-qoxra tagħhom, u huma allura inqas reattivi minn gruppi oħrajn. L-Elju u n-Neon huma l-aktar elementi inerti fost il-gassijiet nobbli, minħabba li r-reattività, f'dan il-grupp, tiżdied bil-perjodi: hu possibbli li ġġiegħel l-gassijiet nobbli t-tqal jirreaġixxu minħabba li għandhom qxur tal-elettroni akbar. Imma, r-reattività tagħhom tibqa baxxa.
Aloġeni
Fil-grupp 17, magħruf bħala l-aloġeni, l-elementi għandhom elettron wieħed biss nieqes mill-qoxra tal-elettroni. Allura, f'reazzjonijiet kimiċi għandhom it-tendenza li jġibu l-elettroni (it-tendenza li ġġib l-elettroni hi msejħa elettronegattività). Din il-propjetà hi l-aktar evidenti għal-Fluworu (l-aktar element elettronegattiv fit-tavla kollha), u jnaqqas maż-żieda ta' kull perjodu.
Bħala riżultat, l-aloġeni kollha jiffurmaw aċidi mal-Idroġenu, bħal fl-Aċidu Idrofluworiku, Aċidu Idrokloriku, Aċidu Idrobromiku u fl-Aċidu Idrojodiku, kollha fil-forma HX. L-aċidità tagħhom tiżdied b'perjodu akbar, pereżempju, bir-rigward għall-Jodju u l-Fluworu, minħabba li jone kbir ta' I− hu aktar stabbli f'soluzzjoni minn jone żgħir ta' F−, hemm inqas volum fejn iċ-ċarġ jista' jkun dispers.
Lantanojdi u Attinojdi
Il-propjetajiet kimiċi tal-lantanojdi(elementi 57–71) u tal-attinojdi (elementi 89–103) huma aktar simili għal xulxin milli tal-metalli tranżizzjonali, u biex tissepara taħlita tagħhom hu veru diffiċli.Dan hu importanti fil-purifikazzjoni kimika tal-Uranju li jikkonċerna l-enerġija nukleari.
Struttura tat-Tavla Perjodika
Id-determinant primarju tal-propjetajiet kimiċi t'element huwa il-konfigurazzjoni elettronika tiegħhu, partikularment l-elettroni fil-qoxra tal-valenza. Pereżempju, kwalunkwe atomi b'egħrba elettroni tal-valenza li jokkupaw l-orbital p ser jeżibixxu xi similarità. It-tip t'orbital li fih jinstabu l-elettroni ta' barra t'element jiddeterminaw il-blokka li fihaa jappartjeni. In-numru t'elettroni tal-valenza jiddetermina l-familja, jew grupp li lilu l-element jappartjeni.
Minħabba li l-elettroni ta' barra nett jiddeterminaw il-propjetajiet kimiċi, dawk l-elementi li għandhom l-istess numru t'elettroni tal-valenza huma fl-istess grupp tat-tavla.
Nimxu mill-eħfef element sal-itqal element, l-elettroni tal-qoxra ta' barra nett(dawk l-aktar aċċessibli għall-parteċipazzjoni f'reazzjonijiet kimiċi) huma kollha fl-istess tip t'orbital, b'forma simili, imma b'aktar enerġija u b'distanza ikbar min-nukleju. Pereżempju, l-elettroni fil-qoxra ta' barra (tal-valenza) tal-elementi fl-ewwel grupp, bl-Idroġenu fuq nett, kollha għandhom elettron wieħed f'orbital s. Fl-Idroġenu, dak l-orbital s hu l-aktar stat t'enerġija baxx possibli għal kwalunkwe atomu, l-orbital tal-eweel qoxra(rappreżentat mill-pożizzjoni tal-Idroġenu fl-ewwel perjodu tat-tavla). Fil-Franċju, l-aktar element tqil tal-grupp, fil-qoxra ta' barra nett l-elettroni huma fis-seba' orbital, sinnifikament aktar 'l barra min-nukleju minn dawk l-elettroni li jimlew il-qxur ta' taħha fl-enerġija. Bħalha eżempju ieħor, il-Karbonju u ċ-Ċomb għandhom 4 elettroni fl-orbitali tal-qoxra ta' barra.
Innota illi meta n-numru atomiku jiżdied (i.e. ċ-ċarġ fuq in-nukleju atomiku), dan iwassal għal aktar "spin orbit coupling" bejn in-nukleju u l-elettroni, dan inaqqas il-validità tal-mudell tal-approssimazzjoni tal-orbital tal-mekkanika kwantistika, illi jikkunsidra kull orbital atomiku bħala entità separata.