cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bamberg
Storja
Fl-1759, il-pussessi u l-ġurisdizzjonijiet tad-djoċesi fl-Awstrija nbigħu lil dak l-istat. Meta seħħet is-sekolarizzazzjoni tal-knisja fl-1802, id-djoċesi kienet tkopri 3,305 km2 (1,276 mil kwadru) u kellha popolazzjoni ta' 207,000 ruħ. B'hekk Bamberg tilef l-indipendenza tiegħu fl-1802 u sar parti mill-Bavarja fl-1803.
Ir-raħal ġie kkollegat għall-ewwel darba mas-sistema ferrovjarja Ġermaniża fl-1844, u minn dak iż-żmien 'l hawn sar parti importanti tal-infrastruttura tagħha. Wara li rewwixta Komunista ħadet il-kontroll tal-Bavarja fis-snin ta' wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, il-gvern statali ħarab lejn Bamberg u baqa' hemm għal kważi sentejn qabel ma l-belt kapitali Bavarjana ta' Munich ma reġax ittieħed mill-unitajiet tal-Freikorps. L-ewwel kostituzzjoni repubblikana tal-Bavarja għaddiet f'Bamberg, u saret magħrufa bħala l-Bamberger Verfassung (il-Kostituzzjoni ta' Bamberg). daqsminuri|Ix-Schlenkerla, waħda mill-birreriji u t-taverni ta' Bamberg. Fi Frar 1926 ir-raħal ospita l-Konferenza ta' Bamberg, imlaqqa' minn Adolf Hitler fit-tentattiv tiegħu li jrawwem l-unità u li jrażżan in-nuqqas ta' kunsens fi ħdan il-Partit Nażista li dak iż-żmien kien għadu fil-bidu tiegħu. Bamberg intgħażel għall-pożizzjoni tiegħu f'Oberfranken, pjuttost qrib ir-residenzi tal-membri tal-fazzjoni Nażista dissidenti iżda xorta waħda fi ħdan il-Bavarja.
Fl-1973, ir-raħal iċċelebra l-1,000 anniversarju tiegħu minn mindu ġie stabbilit.
Sit ta' Wirt Dinji
Ir-raħal ta' Bamberg ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1993.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ġeografija
daqsminuri|253x253px|L-Abbazija tal-Għolja ta' San Mikiel. Bamberg jinsab f'Oberfranken, 63 km (39 mil) fit-Tramuntana ta' Nuremberg bil-ferrovija u 101 km (63 mil) fil-Lvant ta' Würzburg, bil-ferrovija wkoll. Ir-raħal jinsab fuq max-xmara Regnitz river, tliet kilometri (1.9 mil) qabel ma tnixxi fix-xmara Main.
Il-ġeografija tar-raħal hija msawra mix-xmara Regnitz u mill-għoljiet ta' Steigerwald, parti mill-artijiet għoljin Ġermaniżi. Mill-Grigal sal-Lbiċ, ir-raħal huwa maqsum l-ewwel fil-pjanura tax-xmara Regnitz, imbagħad fi gżira kbira u f'diversi gżejjer żgħar iffurmati miż-żewġ fergħat tax-xmara Regnitz (Inselstadt), u finalment fil-parti tar-raħal li tinsab fuq l-għoljiet (Bergstadt).
Seba' għoljiet ta' Bamberg
Bamberg huwa estiż fuq seba' għoljiet, kull waħda bi knisja fil-quċċata. Dan wassal biex Bamberg jissejjaħ ir-"Ruma ta' Oberfranken" — għalkemm ċajta komuni fost il-gwidi turistiċi ta' Bamberg hi li jirreferu għal Ruma minflok bħala l-"Bamberg Taljana". L-għoljiet huma l-Għolja tal-Katidral, Michaelsberg, Kaulberg/Obere Pfarre, Stefansberg, Jakobsberg, l-Għolja ta' Altenburger u Abtsberg.
Klima
Il-klima f'din iż-żona tvarja kemxejn bħala temperaturi u tinżel xita adegwata s-sena kollha. Is-sottotip tal-klassifikazzjoni klimatika ta' Köppen għal din il-klima hija "Cfb" (klima tal-baħar tal-kosta tal-Punent/klima oċeanika), b'ċertu influwenza kontinentali kif indikat mit-temperaturi medji ta' billejl fix-xitwa li jinżlu sew taħt iż-żero.
Ekonomija
Fl-2013, il-Prodott Domestiku Gross (PDG) għal kull abitant kien €56,723. B'hekk id-distrett huwa fl-għaxar post minn 96 distrett fil-Bavarja (medja kumplessiva: €39,691).
Attrazzjonijiet
Uħud mill-attrazzjonijiet prinċipali huma:
Il-Katidral ta' Bamberg huwa binja Rumaneska aħħarija b'erba' torrijiet. Ġie stabbilit fl-1004 mill-Imperatur Enriku II, tlesta fl-1012 u ġie kkonsagrat fis-6 ta' Mejju 1012. Iktar 'il quddiem ġie parzjalment meqrud min-nirien fl-1081. Il-katidral il-ġdid, li nbena minn San Otto ta' Bamberg, ġie kkonsagrat fl-1111 u fis-seklu 13 ingħata l-għamla attwali Rumaneska aħħarija tiegħu.
Il-katidral huwa twil 94 metru (308 piedi), wiesa' 28 metru (92 pied), għoli 26 metru (85 pied), u kull wieħed mill-erba' torrijiet huwa għoli madwar 81 metru (266 pied). Fih bosta opri tal-arti storiċi, bħall-qabar tal-irħam tal-fundatur u ta' martu, meqjus bħala wieħed mill-ikbar xogħlijiet tal-iskultur Tilman Riemenschneider, u mnaqqax bejn l-1499 u l-1513. Teżor ieħor tal-katidral huwa statwa ekwestri magħrufa bħala Der Bamberger Reiter. Din l-istatwa, possibbilment tal-Imperatur Konrad III, x'aktarx li tmur lura għat-tieni kwart tas-seklu 13. L-istatwa sservi wkoll bħala simbolu tar-raħal ta' Bamberg.
In-Neue Residenz (ir-Residenza l-Ġdida; 1698-1704) inizjalment kienet okkupata mill-prinċpijiet-isqfijiet, u mill-1864 sal-1867 mir-Re Otto tal-Greċja li ġie depost. Ir-Rosengarten (il-Ġnien tal-Ward) tar-residenza tħares fuq ir-raħal u fih iktar minn 4,500 warda.
daqsminuri|L-Altenburg. L-Altenburg jinsab fuq l-ogħla waħda mis-seba' għoljiet ta' Bamberg. Issemma għall-ewwel darba fl-1109. Bejn l-1251 u l-1553 kien ir-residenza tal-isqfijiet ta' Bamberg. Wara li nqered fl-1553 minn Albert Alcibiades, il-Margravju ta' Brandenburg-Kulmbach, intuża bħala ħabs wara li sarulu xi tiswijiet ta' malajr, u kulma jmur il-kundizzjoni tiegħu baqgħet sejra għall-agħar.
Fl-1801, A. F. Marcus xtara l-kastell u rranġah għalkollox. Il-ħabib tiegħu, il-kittieb Ġermaniż famuż E.T.A. Hoffmann, li baqa' impressjonat ferm bil-binja, għex hemmhekk għal xi żmien. Is-sid ta' wara, Anton von Greifenstein, fl-1818 stabbilixxa assoċjazzjoni għall-preservazzjoni tal-kastell u din għadha teżisti u għad għandha l-istess għan. L-Altenburg illum il-ġurnata jospita ristorant.
Fost knejjes oħra hemm il-Jakobskirche, li hija bażilika Rumaneska tas-seklu 11; is-St. Martinskirche; il-Marienkirche jew l-Obere Pfarrkirche (1320-1387), li dan l-aħħar ġiet irrestawrata għall-istil Gotiku oriġinali tagħha. Il-Michaelskirche, li hija knisja Rumaneska rrestawrata tas-seklu 12 fuq il-Michaelsberg u li qabel kienet l-Abbazija Benedittina ta' Michaelsberg sekolarizzata fl-1803 u li issa fiha l-Bürgerspital, jew dar għall-foqra, u l-mużew u kollezzjonijiet tal-arti muniċipali.
Mill-pontijiet li jikkollegaw is-sezzjonijiet iktar 'l isfel tar-raħal, l-Obere Brücke tlesta fl-1455. F'nofs dan il-pont, fuq gżira, hemm il-Muniċipju jew ir-Rathaus (li ġie rikostruwit fl-1744-1756). Il-liċeo, li qabel kien kulleġġ tal-Ġiżwiti, fih mużew tal-istorja naturali. Il-Palazz l-Antik (Alte Hofhaltung) inbena fl-1591 fis-sit ta' residenza antika tal-Kontijiet ta' Babenberg. Fost il-monumenti hemm il-funtana ta' Massimiljanu (1880), l-istatwi tar-Re Massimiljanu I tal-Bavarja, tal-Imperatur Enriku II u ta' martu, ta' Konrad III u ta' San Otto, l-isqof ta' Bamberg.
Barra minn hekk, hemm mini għaddejjin minn taħt ir-raħal. Dawn oriġinarjament inbnew bħala minjieri għall-estrazzjoni tal-blat tar-ramel li seta' jintuża għall-kostruzzjoni jew għat-tindif permezz ta' barraxa. Ix-xogħol fil-minjieri ntemm fl-1920 iżda n-network tal-mini ta' 7.5 mili (12.1-il km) baqa' preżenti. Il-mini ntużaw bħala xelter mill-attakki mill-ajru matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Parti min-network tal-mini hija aċċessibbli permezz ta' żjara ggwidata.
Birra
Bamberg huwa magħruf għar-Rauchbier affumikat u jospita 11-il birrerija, inkluż Brauerei Fässla, Brauerei Greifenklau, Brauerei Heller-Trum (Schlenkerla), Brauerei Kaiserdom, Keesmann Bräu, Klosterbräu, Mahrs Bräu, Brauerei Spezial, Gasthausbrauerei Ambräusianum, Kron Prinz, u Weyermann Röstmalzbierbrauerei. Weyermann Specialty Malting, stabbilita f'Bamberg fl-1879, tforni lill-birreriji madwar id-dinja. Kull sena f'Awwissu ssir is-Sandkerwa, ċelebrazzjoni ta' ħamest ijiem bil-birer. Ir-reġjun ta' Oberfranken madwar Bamberg jospita iktar minn 200 birrerija. F'Ottubru u fil-bidu ta' Novembru ħafna mis-70 birrerija f'Bamberg u fil-madwar jiċċelebraw il-Bockbieranstiche b'verżjonijier speċjali ta' birer tat-tip Bock.
Edukazzjoni
L-Università ta' Bamberg, magħrufa bħala l-Università ta' Otto-Friedrich, toffri edukazzjoni għolja fl-oqsma tax-xjenza soċjali, l-istudji tan-negozju u l-umanitajiet, u għandha iktar minn 12,000 student. L-Università tax-Xjenzi Applikati ta' Bamberg toffri edukazzjoni għolja fl-oqsma tas-saħħa pubblika. Bamberg jospita wkoll tmien skejjel sekondarji (gymnasiums):
Barra minn hekk, hemm ukoll bosta istituti oħra tal-edukazzjoni primarja, sekondarja, teknika, vokazzjonali u għall-adulti.
Ġemellaġġi
daqsminuri|Louis-Alexandre Berthier.
Irlanda ta' Fuq
thumb|350px|Mappa ta' l-Irlanda ta' Fuq thumb|Organizzazzjoni territorjali (l-Irlanda ta’ Fuq)
Storja
thumb|Mappa li turi d-distribuzzjoni tal-lingwa Irlandiża fl-1871 Politikalment l-Irlanda ta' Fuq hija parti ntegrali tar-Renju Unit u ilha hekk sa' mill-1920 meta Lloyd George qatagħha li jkun hemm żewġ parlamenti fl-Irlanda, wieħed għal dak ta' fuq u ieħor għal dawk t'ifsel.
F'Ġunju ta' l-1921 l-Irlanda ta' Fuq ħatret l-ewwel prim ministru, James Craig. Bejn dik is-sena u l-1972 l-maġġoranza Protestanta warbet għal kollox id-drittijiet tal-Kattoliċi u ħallithom jittewbu fejn jidħlu x-xogħol, id-djar u s-servizzi soċjali.
Lejn tmiem is-Snin Sittin, id-diskriminazzjoni kienet tant kbira li bdew iqumu ħafna rvellijiet, tant li kellha tindaħal l-armata Ingliża. Din kienet tati appoġġ lill-Ulster Defence Force u lil Royal Ulster Constabulary. Beda l-inkwiet, magħrufa bħala The Troubles. Tidher għall-kattoliċi kien hemm tfajla żagħżugħa, Bernadette Devlin.
Feġġew l-Armata Repubblikana Irlandiża, l-Irish Republican Army (IRA fil-qasir), għall-Ingliżi terroristi, li imma għal parti l-kbira tal-Irlandiżi kattoliċi dehru bħal ġellieda tal-ħelsien.
Pariġi
Pariġi (bil-Franċiż: ) hija l-belt kapitali ta' Franza. Il-belt tinsab fuq ix-xmara Seine, fit-Tramuntana tal-pajjiż u tinsab ukol fir-reġjun ta' Île-de-France, li hu magħruf ukoll bħala région parisienne (reġjun Pariġin). Il-belt ta' Pariġi għanda erja ta' 105 km² u popolazzjoni ta' 2,241,346 ruħ (stima tal-2014) ġewwa l-fruntieri amministrattivi tagħha li essenzjalment baqgħu kif kienu mill-1860. Mis-seklu 19, iż-żona mibnija ta' Pariġi kibret aktar lil hinn mill-fruntieri amministrattivi tagħha: flimkien mas-subborgi tagħha, iż-żona metropolitana ta' Pariġi għandha popolazzjoni ta' 12,341,418 ruħ (ċensiment tal-2012), jew 18.9 % tal-popolazzjoni ta' Franza. Ir-reġjun amministrattiv ta' Pariġi jkopri 12,012 km² (4,638 mil²), bil-kunsill reġjonali u l-President tiegħu stess.
Pariġi twaqqfet fis-seklu 3 Q.K. mit-tribù Ċeltika msejħa il-Parisii, li taw l-isem lil belt. Mis-seklu 12, Pariġi kienet l-akbar belt fid-dinja tal-Punent, b'ċentru kummerċjali prosperuż, u s-sede tal-Università ta' Pariġi, waħda mill-ewwel fl-Ewropa. Fis-seklu 18, kienet iċ-ċentru għar-Rivoluzzjoni Franċiża, u saret ċentru importanti tal-finanzi, tal-kummerċ, tal-moda, tax-xjenza u tal-arti, u baqgħet hekk sa llum il-ġurnata.
Ir-Reġjun ta' Pariġi għandu PDG ta' €624 biljun fl-2012, li jammonta għal 30 fil-mija tal-PDG ta' Franza, u jiġi klassifikat bħala wieħed mill-ħames reġjuni għonja fl-Ewropa; huwa ċ-ċentru bankarju u finanzjarju ta' Franza, u fih il-kwartieri ġenerali ta' 29 minn 31 kumpanija fi Franza kklassifikati fil-Fortune Global 500 tal-2015.
Pariġi hija l-belt tal-mużew tal-arti l-aktar viżitat fid-dinja, il-Louvre, kif ukoll il-Musée d'Orsay, magħruf għall-kollezzjonijiet tal-arti Impressjonista Franċiża, u l-Musée National d'Art Moderne, mużew tal-arti moderna u kontemporanja. Il-postijiet familjari arkitettoniċi notevoli ta' Pariġi jinkludu l-Katidral ta' Notre Dame (seklu 12); is-Sainte-Chapelle (seklu 13); it-Torri Eiffel (1889); il-Bażilika tas-Sacré-Cœur ġewwa Montmartre (1914). Fl-2014 Pariġi laqgħet 22.4 miljun viżitatur, u hija waħda mill-aqwa destinazzjonijiet turistiċi fid-dinja. Pariġi hija wkoll magħrufa għall-moda tagħha. Ħafna mill-universitajiet ewlenin ta' Franza u l-grandes écoles jinsabu f'Pariġi, l-istess bħall-gazzetti ewlenin ta' Franza, li jinkludu Le Monde, Le Figaro u Libération.
Pariġi hija moqdija b'żewġ ajruporti internazzjonali li huma Paris-Charles de Gaulle u Paris-Orly. Fl-1900 infetħet is-sistema tal-metro tal-belt, il-Paris Métro, li taqdi 4.5 miljun passiġġier kuljum. Pariġi hija ċ-ċentru tan-network nazzjonali tat-toroq, u hija mdawra minn tliet toroq orbitali: il-Périphérique, l-Awtostrada A86, u l-awtostrada Francilienne fis-subborgi ta' barra.
Etimoloġija
thumb|upright|Fl-1860, it-toroq u l-monumenti ta' Pariġi kienu mdawwlin minn 56,000 lampa tal-gass, għalhekk il-belt kienet imsejħa l-Belt tad-Dawl. L-isem Paris huwa derivat minn abitanti bikrin, mit-tribù Ċeltika Parisii.
Pariġi spiss tiġi msejħa bħala "La Ville Lumière", (Il-Belt tad-Dawl), kemm minħabba r-rwol ewlieni tagħha matul iż-Żmien tal-Illuminiżmu, u aktar letteralment għaliex Pariġi kienet waħda mill-ewwel bliet Ewropej li adottaw id-dwal tal-gass fit-toroq. Fl-1860, il-boulevards u t-toroq ta' Pariġi kienu mdawwlin minn 56,000 lampa tal-gass. Sa mis-seklu 19, Pariġi kienet magħrufa wkoll bħala Panam(e) bis-slang Franċiż.
Oriġini
Il-Parisii, it-tribù Ċeltika, insedjaw iż-żona ta' Pariġi minn madwar nofs is-seklu 3 Q.K. Waħda mir-rotot maġġuri taż-żona għall-kummerċ bejn it-Tramuntana u n-Nofsinhar kienet taqsam is-Seine fuq l-île de la Cité; dal-post fejn kienu jiltaqgħu ir-rotot tal-kummerċ bl-art u bl-ilma, ftit ftit sar belt u ċentru kummerċjali importanti. Il-Parisii kienu jinnegozjaw ma' ħafna bliet li kienu ħdejn xmara u ħafna 'l bogħod sal-Peniżola Iberika, u għal dan l-għan kienu jizzekkaw il-muniti tagħhom.
Ir-Rumani ħakmu l-baċir ta' Pariġi fis-sena 52 Q.K. u wara għamlu kamp ta' gwarniġġjon fil-belt, kif ukoll bdew jestendu l-kolonja tagħhom b'mod aktar permanenti għax-Xatt tax-Xellug ta' Pariġi. Il-belt tal-Gallo-Rumani kienet oriġinarjament imsejħa Lutetia (aktar fid-dettal, Lutetia Parisiorum, Lutetia tal-Parisii). Hija saret belt prosperuża b'forum, banjijiet, tempji, teatri, u anfiteatru.
Sal-aħħar tal-Imperu Ruman tal-Punent, il-belt kienet magħrufa sempliċement bħala Parisius bil-Latin u Paris bil-Franċiż. Il-Kristjaneżmu ġie introdott f'nofs is-seklu 3 W.K. Skont it-tradizzjoni, l-ewwel Isqof ta' Pariġi kien San Dijoniżju. Meta huwa rrifjuta li jirrinunzja l-fidi tiegħu, kien miet martri wara li ħanxrulu rasu fuq l-għolja li saret magħrufa bħala l-Muntanja tal-Martri (Mons Martyrum), u aktar tard Montmartre. Il-post fejn indifen kien santwarju reliġjuż importanti; il-Bażilika ta' Saint-Denis inbniet hemmhekk u saret il-post fejn kienu jindifnu r-Rejiet Franċiżi.
Medju Evu sa Lwiġi XIV
thumb|right|Il-Palais de la Cité u s-Sainte-Chapelle, veduta mix-Xatt Xellugi. Sal-aħħar tas-seklu 12, Pariġi kienet saret il-belt kapitali politika, ekonomika, reliġjuża u kulturali ta' Franza. L-Île de la Cité kienet is-sit tal-palazz irjali. Fl-1163, matul ir-renju ta' Lwiġi VII, Maurice de Sully, l-Isqof ta' Pariġi, wettaq il-kostruzzjoni tal-Katidral ta' Notre Dame fl-estremità tal-Lvant tagħha. Ix-Xatt Xellugi kien is-sit tal-Università ta' Pariġi, korporazzjoni ta' studenti u għalliema ffurmati matul is-seklu 12 fejn tħarrġu l-ewwel studjużi fit-teoloġija, u aktar tard fil-liġi kanonika, fil-mediċina u fl-arti. Ix-Xatt Lemini sar iċ-ċentru tal-kummerċ u l-finanzi. In-negozjanti li kkontrollaw il-kummerċ fuq ix-xmara ffurmaw lega u din malajr saret forza qawwija. Bejn l-1190 u l-1202, Philip Augustus bena l-fortizza enormi tal-Louvre, kompla l-bini tan-Notre Dame, bena żewġ pontijiet, beda l-pavimentar tat-toroq ewlenin imdawlin ta' Pariġi u l-kostruzzjoni tal-ħajt iffortifikat madwar il-belt.
Matul il-Gwerra ta' Mitt Sena, l-armata tad-Duka ta' Bourgogne u l-forza ta' madwar mitejn suldat Ingliżi okkupaw Pariġi minn Mejju tal-1420 sal-1436. Huma irreżistew it-tentattiv minn Joan tal-Arka sabiex teħles il-belt fl-1429. Seklu wara, matul il-Gwerer Franċiżi tar-Reliġjon, Pariġi kienet fortizza tal-Lega Kattolika. Fl-24 ta' Awwissu 1572, Pariġi kienet sit tal-Massakru ta' Jum San Bartilmew, meta eluf ta' Protestanti Franċiżi ġew maqtula. L-aħħar fost dawn il-gwerer, it-tmien waħda, spiċċat fl-1594, wara li Neriku IV ikkonverta għall-Kattoliċiżmu u seta' fl-aħħar jidħol Pariġi meta jingħad li stqarr Paris vaut bien une messe (Pariġi tiswiha quddiesa). Il-belt kienet ġiet traskurata għal deċennji; sal-assassinju tiegħu fl-1610, Neriku IV kien bena il-Pont Neuf, l-ewwel pont f'Pariġi bil-bankini u mhux bil-bini fil-ġnub, għaqqad b'bini ġdid il-Louvre mal-Palazz tat-Tuileries, u ħoloq l-ewwel pjazza residenzjali f'Pariġi, il-Place Royale, illum magħrufa bħala l-Place des Vosges.
Fis-seklu 17, il-Kardinal Richelieu, kap ministru ta' Lwiġi XIII, kien determinat li jagħmel Pariġi l-isbaħ belt fl-Ewropa. Huwa bena ħames pontijiet ġodda, kappella ġdida għall-Kulleġġ tas-Sorbonne, u palazz għalih innifsu, il-Palais Cardinal, li wara ħallieh lil Lwiġi XIII. Wara il-mewt tiegħu fl-1642, il-palazz sar magħruf bħala l-Palais-Royal.
Lwiġi XIV ma kienx jafda l-Pariġini u mexxa il-qorti tiegħu għal Versailles fl-1682, imma r-renju tiegħu ra wkoll twarrid liema bħalu tal-arti u x-xjenzi f'Pariġi. Twaqqfu l-Comédie-Française, l-Akkademja tal-Pittura u l-Akkademja tax-Xjenzi Franċiża, u għamlu l-kwartieri ġenerali tagħhom fil-belt. Biex juri li l-belt kienet sigura kontra l-attakki, waqqa' l-ħitan tal-belt, biex minflok bena l-Grands Boulevards. Biex iħalli l-monumenti lir-renju tiegħu, huwa bena l-Collège des Quatre-Nations, il-Place Vendôme, il-Place des Victoires u l-Les Invalides.
Seklu 18 u d-19
thumb|right|L-attakki fuq Bastilja fl-14 ta' Lulju 1789 li rriżultaw il-bidu tar-Rivoluzzjoni Franċiża. Bejn l-1640 u l-1789, Pariġi kibret fil-popolazzjoni minn 400,000 għal 600,000 ruħ. il-Boulevard ġdida, Champs-Élysées, estendiet il-belt fil-Punent għall-Étoile, filwaqt li l-klassi tal-ħaddiema tal-inħawi ta' Faubourg Saint-Antoine fil-Lvant tal-belt, kibret u b'hekk żdiedu immigranti foqra mir-reġjuni l-oħra ta' Franza.
Pariġi kienet iċ-ċentru ta' splużjoni ta' attività filosofika u xjentifika magħrufa bħala ż-Żmien tal-Illuminiżmu. Diderot u d'Alembert ippubblikaw l-Encyclopédie tagħhom fl-1751-1752, u l-Aħwa Montgolfier tajru l-ewwel mongolfiera ekwipaġġata fil-21 ta' Novembru 1783, mill-ġonna ta' Château de la Muette. Pariġi kienet il-kapitali finanzjarja tal-Ewropa kontinentali, iċ-ċentru primarju Ewropej tal-pubblikazzjoni tal-kotba, tal-moda, u tal-manifattura tal-għamara fina u l-oġġetti lussużi.
Fis-sajf tal-1789, Pariġi kienet iċ-ċentru tar-Rivoluzzjoni Franċiża. Fl-14 ta' Lulju, folla ħadet l-armerija tal-Invalides, b'hekk akkwistat eluf ta' armi tan-nar, u attakkat il-Bastilja, simbolu tal-awtorità rjali. L-ewwel Komun ta' Pariġi indipendenti, jew kunsill tal-belt, iltaqa' fil-Hôtel de Ville u fil-15 ta' Lulju, l-astronomu Jean Sylvain Bailly ġie elett bħala sindku.
Lwiġi XVI u l-familja rjali nġabu Pariġi bħala priġunieri fil-Palazz tat-Tuileries. Matul ir-Renju tat-Terrur fl-1793, ir-rivoluzzjoni saret aktar u aktar radikali, ir-re, r-reġina, u s-sindku ġew maqtula bil-giljottina, flimkien ma' 16,000 ruħ oħra (fi Franza kollha). Il-proprjetà tal-aristokrazija u l-knisja ġiet nazzjonalizzata, u l-knejjes tal-belt ingħalqu, inbigħu jew twaqqgħu. Sensiela ta' fazzjonijiet rivoluzzjonarji mexxew Pariġi sad-9 ta' Novembru 1799 (coup d'état du 18 brumaire), meta Napuljun Bonaparti ħa l-poter f'idejh bħala l-Ewwel Konslu.
Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet b'100,000 ruħ matul ir-Rivoluzzjoni, imma bejn l-1799 u l-1815, reġgħet għoliet b'160,000 resident ġdid, u b'kollox laħqet is-660,000 ruħ. Bonaparti ssostitwixxa l-gvern elett ta' Pariġi b'prefett li kien jirrapporta lilu biss. Beda jibni monumenti għall-glorja militari, inkluż l-Arc de Triomphe, u tejjeb l-infrastruttura traskurata tal-belt b'funtani ġodda, il-Canal de l'Ourcq, il-Ċimiterju Père Lachaise u l-ewwel pont tal-ħadid tal-belt, il-Pont des Arts.
Matul ir-Restawrazzjoni, il-pontijiet u l-pjazez ta' Pariġi reġgħu ngħataw l-ismijiet li kellhom qabel ir-rivoluzzjoni, imma r-Rivoluzzjoni ta' Lulju fl-1830 f'Pariġi, (ikkommemorata mill-Kolonna ta' Lulju fil-Place de la Bastille), waqqfet monarkija kostituzzjonali b'Louis Philippe I bħala re. L-ewwel linja tal-ferrovija lejn Pariġi fetħet fl-1837, u dan kien bidu ta' perjodu ġdid ta' migrazzjoni massiva mill-provinċji għall-belt kapitali.
Fl-1848 Louis-Philippe tneħħa mit-tron minn rewwixta popolari fit-toroq ta' Pariġi fl-1848. Is-suċċessur tiegħu, Napuljun III u l-prefett tas-Seine li nħatar, Georges-Eugène Haussmann, nedew proġett ġgantesk ta' xogħlijiet pubbliċi biex jinbnew boulevards wiesgħin ġodda, teatru tal-opra ġdid, suq ċentrali, akkwedotti ġodda, sistema tad-dranaġġ u l-parks, fosthom il-Bois de Boulogne u l-Bois de Vincennes. Fl-1860, Napuljun III annetta wkoll il-bliet tal-madwar u ħoloq tmien arrondissements ġodda, biex b'hekk Pariġi espandiet għal-limiti li għandha llum.
Matul il-Gwerra Franko-Prussjana (1870-1871), Pariġi kien assedjata mill-armata Prussjana. Wara xhur ta' imblokk, ġuħ, u mbagħad bumbardament mill-Prussjani, il-belt kellha ċċedi fit-28 ta' Jannar 1871. Fit-28 ta' Marzu, gvern rivoluzzjonarju msejjaħ il-Komun ta' Pariġi ħataf il-poter f'Pariġi. Il-Komun żamm il-poter għal xahrejn, sakemm kien soppress bl-aħrax mill-armata Franċiża matul il-"Ġimgħa tad-Dmija" fl-aħħar ta' Mejju 1871.
Tard fis-seklu 19, Pariġi organizzat żewġ espożizzjonijiet internazzjonali ewlenin: l-Espożizzjoni Universali tal-1889, li saret biex tfakkar iċ-ċentenarju tar-Rivoluzzjoni Franċiża u għal din l-okkażjoni nbena t-Torri Eiffel; u l-Espożizzjoni Universali tal-1900, li tat lill-Pariġi il-Pont Alexandre III, il-Grand Palais, il-Petit Palais u l-ewwel linja tal-Métro. Pariġi saret il-laboratorju tan-Naturaliżmu (Émile Zola) u tas-simboliżmu (Charles Baudelaire u Paul Verlaine), u tal-Impressjoniżmu fl-arti (Courbet, Manet, Monet, Renoir.)
Seklu 20 u 21
Sal-1901, il-popolazzjoni ta' Pariġi kienet kibret sa 2,715,000 ruħ. Fil-bidu tas-seklu, artisti minn madwar id-dinja, inklużi Picasso, Modigliani u Matisse marru jgħixu Pariġi. Hemm twieldu wkoll il-Fauviżmu, il-Kubiżmu u l-arti astratta, u awturi bħal Marcel Proust li kien jesplora approċċi ġodda għal-letteratura.
Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, kultant Pariġi sabet ruħha fuq il-front; bejn 600 u 1,000 taksi ta' Pariġi kellhom rwol żgħir iżda importanti u simboliku ferm billi ttrasportaw 6,000 suldat għall-front fl-Ewwel Battalja tal-Marne. Il-belt kienet ukoll ibbumbardjata miż-Żeppellini u ntlaqtet ukoll minn armi tan-nar Ġermaniżi. Fis-snin ta' wara l-gwerra, magħrufa bħala Les Années Folles, Pariġi kompliet tkun mekka għall-kittieba, għall-mużiċisti u għall-artisti minn madwar id-dinja, inklużi Ernest Hemingway, Igor Stravinsky, James Joyce, Josephine Baker, Sidney Bechet u Salvador Dalí.
Fis-snin wara l-konferenza tal-paċi, fil-belt ġew joqogħdu numru kbir ta' studenti u attivisti mill-kolonji Franċiżi u minn pajjiżi Asjatiċi u Afrikani oħra, li aktar tard saru l-mexxejja tal-pajjiżi tagħhom stess, bħal Ho Chi Minh, Zhou Enlai u Léopold Sédar Senghor.
thumb|Il-Ġeneral [[Charles de Gaulle jiċċelebra l-liberazzjoni ta' Pariġi (is-26 ta' Awwissu 1944).|xellug]] Fl-14 ta' Ġunju 1940, l-armata Ġermaniża daħlet bil-forza f'Pariġi, li kienet ġiet iddikjarata "belt miftuħa". Fis-16 u s-17 ta' Lulju 1942, bl-ordni tal-Ġermaniżi, il-pulizija Franċiża u l-ġendarmi arrestaw 12,884 Lhudi, inklużi 4,115-il tifel u tifla, u għalquhom għal ħamest ijiem fil-Vel d'Hiv (Vélodrome d'Hiver), minn fejn ġew trasportati bil-ferrovija għall-kamp ta' sterminju f'Auschwitz, u l-ebda wieħed mit-tfal ma ġie lura. Fil-25 ta' Awwissu 1944, il-belt inħelset mit-Tieni Diviżjoni Armata Franċiża u mir-Raba' Diviżjoni tal-Infanterija tal-Armata tal-Istati Uniti. Il-Ġeneral Charles de Gaulle mexxa folla enormi u emozzjonali mix-Champs Élysées lejn in-Notre Dame de Paris, u għamel diskors stimolanti mill-Hôtel de Ville.
Fil-ħamsinijiet u s-sittinijiet, Pariġi nqabdet fil-Gwerra Alġerina għall-indipendenza; f'Awwissu 1961, xi nies tal-Front Liberali Nazzjonali li kien favur l-indipendenza qatlu 11-il pulizija Pariġin u dan wassal għall-impożizzjoni ta' curfew fuq il-Musulmani tal-Alġerija (li f'dak iż-żmien kienu ċittadini Franċiżi). Fis-17 ta' Ottubru 1961, protesta paċifika iżda mhux awtorizzata mill-Alġerini kontra l-curfew, wasslet għal konfrontazzjonijiet vjolenti bejn il-pulizija u d-dimostranti u mietu mill-inqas 40 ruħ, xi wħud mitfuha fis-Seine. Min-naħa l-oħra l-Organisation de l'armée secrète (OAS), li kienet kontra l-indipendenza, għamlet sensiela ta' bombi f'Pariġi bejn l-1961 u l-1962.
Fl-1975, l-Assemblea Nazzjonali bidlet l-istatus ta' Pariġi għal dak tal-bliet l-oħra Franċiżi, u fil-25 ta' Marzu 1977 Jacques Chirac kien l-ewwel sindku elett ta' Pariġi mill-1793. It-Torri Maine Montparnasse, l-itwal bini fil-belt b'57 sular u għoli 210 metri, inbena bejn l-1969 u l-1973. It-torri kien kontroversjali ħafna, u baqa' l-uniku bini fiċ-ċentru tal-belt għoli aktar minn 32 sular.
Il-popolazzjoni ta' Pariġi niżlet minn 2,850,000 ruħ fl-1954 għal 2,152,000 ruħ fl-1990, minħabba li l-familji tal-klassi tan-nofs marru jgħixu lejn il-subborgi. In-network ferrovjarju suburban, ir-RER (Réseau Express Régional), inbena biex jikkomplementa l-Métro, u l-Périphérique; dan il-proġett tlesta fl-1973.
Ħafna mill-Presidenti ta' wara l-gwerra tal-Ħames Repubblika riedu jħallu l-monumenti tagħhom f'Pariġi; il-President Georges Pompidou beda ċ-Ċentru Georges Pompidou (1977), Valéry Giscard d'Estaing beda l-Musée d'Orsay (1986); il-President François Mitterrand li kien fil-poter għal 14-il sena, bena l-Opéra Bastille (1985-1989), il-Bibliothèque nationale de France (1996), l-Arche de la Défense (1985-1989), u l-Piramida tal-Louvre b'bitħa taħt l-art tagħha (1983-1989); Jacques Chirac (2006), il-Musée du quai Branly.
Kmieni fis-seklu 21, il-popolazzjoni ta' Pariġi bdiet tiżdied bil-mod mill-ġdid, billi aktar żgħażagħ marru jgħixu fil-belt. Laħqet 2.25 miljun ruħ fl-2011. F'Marzu 2001, Bertrand Delanoë sar l-ewwel sindku Soċjalista ta' Pariġi. Fl-2007, bl-għan li jitnaqqas it-traffiku tal-karozzi fil-belt, introduċa l-Vélib', sistema għall-kiri tar-roti għall-użu mir-residenti lokali u l-viżitaturi. Bertrand Delanoë trasforma wkoll sezzjoni tal-awtostrada tul ix-xatt tax-xellug tas-Seine fi promenade urbana u park, il-Promenade des Berges de la Seine, u inawgurahom f'Ġunju 2013.
Fl-2007, il-President Nicolas Sarkozy fetaħ il-proġett Grand Paris, biex jintegra Pariġi aktar mill-qrib mal-bliet fir-reġjun tal-madwar. Wara ħafna modifiki, iż-żona l-ġdida, imsemmija l-Metropoli ta' Grand Paris, b'popolazzjoni ta' 6.7 miljuni ruħ, ġiet skedata għall-ħolqien fl-1 ta' Jannar 2016.
Fl-2011, il-Belt ta' Pariġi u l-gvern nazzjonali approvaw il-pjanijiet għall-Grand Paris Express, b'total ta' 205 kilometri ta' linji tal-metro awtomatizzati li jikkollegaw lil Pariġi, il-ġewwanett tat-tliet dipartimenti madwar Pariġi, l-ajruporti u l-istazzjon tal-veloċità għolja TGV, u ġie stmat li dawn il-proġetti b'kollox qamu xi €35 biljun. Is-sistema ġiet skedata li titlesta sal-2030.
Fil-5 ta' April 2014, is-Soċjalista Anne Hidalgo, ġiet eletta l-ewwel sindku mara ta' Pariġi.
Għaxar xhur wara, fit-13 ta' Novembru 2015, waslu serje ta' attakki kkoordinati terroristiċi f'Pariġi u Saint-Denis allegatament mill-organizzazzjoni tal-'Istat Iżlamiku', ISIL ('Dagħex', ISIS); 130 persuna nqatlu minn sparaturi u bombi, u ndarbu aktar minn 350. Sebgħa mit-terroristi qatlu lilhom infushom u oħrajn splodew lilhom infushom. Fl-għodwa tat-18 ta' Novembru, tliet terroristi suspettati, inkluż l-allegat pjanifikatur tal-attakki Abdelhamid Abaaoud, inqatlu minn sparaturi tal-pulizija fis-subborg ta' Pariġi, Saint-Denis. Il-President Hollande iddikjara stat ta' emerġenza għal tliet xhur fi Franza.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Ġeografija
thumb|Għoljiet u l-idroloġija ta' Pariġi. Pariġi tinsab fit-Tramuntana ċentrali ta' Franza. Il-belt hija 450 kilometru 'l bogħod mix-Xlokk ta' Londra, 287 kilometru min-Nofsinhar ta' Calais, 305 kilometri mil-Lbiċ ta' Brussell, 774 kilometru mit-Tramuntana ta' Marsilja, 385 kilometru mill-Grigal ta' Nantes u 135 kilometru mix-Xlokk ta' Rouen. Pariġi tinsab fl-ark tat-Tramuntana tax-xmara Seine u tinkludi żewġ gżejjer, l-Île Saint-Louis u l-Île de la Cité, l-akbar waħda, kif ukoll parti qadima tal-belt. Il-bokka tax-xmara fuq il-Fliegu Ingliż (La Manche), stabbilit għall-ħabta tat-8000 Q.K., huwa madwar 375 km 'l isfel mill-belt. Il-belt hija mifruxa fil-wisgħa fuq iż-żewġ xtut tax-xmara. Jekk inħarsu lejha kollha, il-belt hija relattivament ċatta, u l-aktar żona baxxa hija 35 m 'il fuq mil-livell baħar. Pariġi għandha diversi għoljiet prominenti, l-ogħla waħda hija l-Montmartre li hi għolja 130 metru. Montmartre kisbet isimha mill-martirju ta' San Dijoniżju, l-ewwel isqof ta' Pariġi, fuq il-Mons Martyrum, "l-Għolja tal-Martri", fil-250.
Barra l-parks periferiċi ta' Bois de Boulogne u l-Bois de Vincennes, Pariġi tkopri erja ovali ta' madwar 87 km², imdawra bil-Boulevard Périphérique, triq ta' 35 km li tagħmel ċirku madwar il-belt. Fl-1860, l-aħħar annessjoni importanti tat-territorji ta' madwar, mhux biss tatha il-forma li għandha iżda ħolqot ukoll spiral li jdur skont l-arloġġ magħmul minn 20 arrondissements. Fl-1860 kellha erja ta' 78 km², u fl-1920 il-limiti tal-belt tkabbru bi ftit għal 86.9 km². Fl-1929, il-parks forestali, il-Bois de Boulogne u l-Bois de Vincennes ġew uffiċjalment annessi mal-belt, biex b'hekk l-erja kibret għal 105 km². L-erja metropolitana tal-belt hija 2,300 km² (890 mil kwadru).
Klima
thumb|right|Il-ħarifa f'Pariġi. Pariġi għandha klima oċeanika Ewropea tal-Punent tipika li hija affettwata mill-Kurrent Atlantiku tat-Tramuntana. Il-klima ġenerali matul is-sena hi spiss moderata bix-xita qliel. Il-ġranet tas-sajf huma normalment sħan u pjaċevoli b'temperaturi medji bejn 15 u 25 °C (59 u 77 °F) u ammont sewwa ta' xemx. Kull sena, hemm ftit jiem fejn it-temperatura togħla 'l fuq minn 32 °C (90 °F). Saħansitra f'ċertu snin kien hemm perjodi twal ta' temp b'sajf aħrax, bħall-mewġa ta' sħana tal-2003 meta t-temperaturi qabżu it-30 °C (86 °F) għal ġimgħat twal, kif ukoll l-40 °C (104 °F) f'ċertu jiem. Aktar reċentement, it-temperatura medja għal Lulju 2011 kienet 17.6 °C (63.7 °F), b'temperatura medja minima ta' 12.9 °C (55.2 °F) u b'temperatura medja massima ta' 23.7 °C (74.7 °F).
Bħala medja, ir-rebbiegħa u l-ħarifa jkollhom jiem moderati u ljieli friski, imma varjabbli u mhux stabbli. Ħaġa li ma tistennihiex, spiss ikun hemm temp sħun jew frisk, fiż-żewġ staġuni. Fix-xitwa, il-klima tkun nieqsa mix-xemx; il-ġranet ikunu kesħin imma ġeneralment ogħla mit-temperatura tal-iffriżar b'temperaturi ta' madwar 7°C (45°F). Madankollu billejl mhux rari li jkun hemm ġlata ħafifa; it-temperatura tinżel iżjed baxx minn 5°C (9°F) taħt iż-0°C (32°F) għal ftit jiem fis-sena. Tagħmel il-borra kull sena, iżda rari li tibqa' fl-art. Fil-belt kultant ikun hemm burraxka ta' borra ħafifa imma din ma takkumulax.
Gvern
thumb|right|Il-[[Hôtel de Ville, Paris|Hôtel de Ville]] thumb|Mappa tal-[[arrondissements ta' Pariġi]]
Is-sindku ta' Pariġi huwa elett b'mod indirett mill-votanti Pariġini; il-votanti ta' kull arrondissement jaħtru l-Conseil de Paris (Kunsill ta' Pariġi), magħmul minn 163 membru. Kull arrondissement għandhu numru ta' membri li jiddependi fuq il-popolazzjoni tiegħu, minn 10 membri għal kull wieħed mill-inqas arrondissement popolat (1 sa 9) sas-36 membru għall-aktar arrondissement popolat (il-15). Il-membri tal-kunsill eletti jagħżlu s-sindku. Xi kultant il-kandidat li jirċievi l-aktar voti mill-belt kollha ma jintgħażilx jekk il-kandidat l-ieħor ikun rebaħ l-appoġġ tal-maġġoranza tal-membri tal-kunsill. Is-sindku Bertrand Delanoë (2001-2014) ġie elett minn minoranza ta' votanti tal-belt biss, iżda kellu l-maġġoranza tal-membri tal-kunsill. Wara l-elezzjoni, il-kunsill għandu rwol aktar passiv fil-gvern tal-belt; huwa jiltaqa' biss darba fix-xahar. Il-kunsill attwali huwa maqsum bejn koalizzjoni tax-xellug ta' 91 membri, inklużi s-soċjalisti, komunisti, ħodor, u x-xellug estrem; u 71 membri taċ-ċentru lemini, kif ukoll ftit mill-membri mill-partiti ż-żgħar.
Kull wieħed mill-20 arrondissements ta' Pariġi għandu muniċipju u kunsill elett direttament (conseil d'arrondissement), li mbagħad, itellgħu sindku ta' arrondissement. Il-kunsill ta' kull arrondissement huwa magħmul minn membri tal-Conseil de Paris u membri oħra li jservu biss fuq il-kunsill tal-arrondissement. In-numru ta' sindki deputati f'kull arrondissement ivarja skond il-popolazzjoni tiegħu. B'kollox hemm 20 sindku ta' arrondissement u 120 sindku deputati.
Il-baġit tal-belt għall-2013 kienet €7.6 biljun, li 5.4 biljun minnhom marru għall-amministrazzjoni tal-belt, filwaqt €2.2 biljun l-oħra, marru għall-investiment. L-akbar parti tal-baġit (38 fil-mija) marret għall-akkomodazzjoni pubblika u l-proġetti urbaniċi; 15 fil-mija għat-toroq u t-trasport; 8 fil-mija għall-iskejjel (li huma fil-parti l-kbira finanzjati mill-baġit statali); 5 fil-mija għall-parkijiet u l-ġonna; u 4 fil-mija għall-kultura. Is-sors ewlieni ta' dħul għall-belt hija taxxa diretta (35 fil-mija), supplimentata minn 13 fil-mija tat-taxxa tal-proprjetà immobbli, 19 fil-mija tal-baġit ġejja minn trasferiment mill-gvern nazzjonali.
In-numru tal-impjegati jew aġenti tal-belt, kiber minn 40,000 fl-2000 għal 73,000 fl-2013. Id-dejn tal-belt kiber minn €1.6 biljun fl-2000 għal 3.1 biljuni fl-2012. Minħabba d-dejn kbir u dejjem jikber, il-klassifikazzjoni tal-bond tal-belt niżlet minn AAA għal AA+ fis-snin 2012 u 2013. F'Settembru 2014, is-sindku Hidalgo ħabret li l-belt se jkollha żbilanċ fil-baġit ta' €400 miljun, l-aktar minħabba tnaqqis fl-appoġġ mill-gvern nazzjonali.
thumb|270x270px|Mappa tal-Metropoli ta' Grand Paris (Métropole du Grand Paris) b'131 komuni fil-madwar.
Il-Metropoli ta' Grand Paris
Il-Métropole du Grand Paris, jew il-Metropoli ta' Grand Paris, formalment se tibda teżisti fl-1 ta' Jannar, 2016. Dan il-proġett hu struttura amministrattiva għall-kooperazzjoni bejn il-belt ta' Pariġi u s-subborgi qrib tagħha. Dan jinkludi il-Belt ta' Pariġi, il-komuni, u l-bliet tat-tliet dipartimenti tas-subborgi ta' madwar; Hauts-de-Seine, Seine-Saint-Denis u Val-de-Marne; kif ukoll seba' komuni fis-subborgi ta' barra, inklużi Argenteuil f'Val d'Oise u Paray-Vieille-Poste f'Essonne, li ġew miżjuda biex jinkludu l-ajruporti ewlenin ta' Pariġi. Il-Metropoli se tkopri 814 kilometru kwadru u se jkollha popolazzjoni ta' 6.945 miljun ruħ.
L-istruttura l-ġdida se tkun amministrata minn Kunsill Metropolitan ta' 210 membri, mhux eletti b'mod dirett, iżda magħżula mill-kunsilli membri tal-komuni. Finalment, il-kompetenzi bażiċi se jinkludu l-ippjanar urban, l-akkomodazzjoni, u l-protezzjoni tal-ambjent. Il-Grand Paris se jkollha il-kwartieri ġenerali f'rue Leblanc fil-15-il arrondissement ta' Pariġi. L-ewwel president tal-kunsill metropolitan se jkun elett fit-22 ta' Jannar, 2016.
Gvern reġjonali
Ir-Reġjun ta' Île de France, li jinkludi Pariġi u komunitajiet tal-madwar, huwa ggvernat mill-Kunsill Reġjonali. Ir-reġjun għandhu l-kwartieri tiegħu fis-7 arrondissement ta' Pariġi. Huwa magħmul minn 209 membri li jirrappreżentaw il-komuni differenti fi ħdan ir-reġjun. Fil-15 ta' Diċembru, 2015, lista ta' kandidati tal-Unjoni tad-Dritt u koalizzjoni ta' partiti ċentrali u lemini, immexxija minn Valerie Pecresse, rebħu l-elezzjoni reġjonali b'mod restrittiv, billi għelbu l-koalizzjoni tas-soċjalisti u l-ekoloġisti. Is-soċjalisti kienu ggvernaw ir-reġjun għal sbatax-il sena. Fl-2016, il-kunsill reġjonali l-ġdid se jkollhu 121 membru mill-Unjoni tad-Dritt, 66 mill-Unjoni tax-Xellug u 22 mill-Front Nazzjonali estrem lemini.
Gvern nazzjonali
Peress li l-belt hija l-kapitali ta' Franza, Pariġi hija s-sede tal-gvern nazzjonali. Għall-eżekuttiv, iż-żewġ uffiċjali prinċipali għandhom residenza uffiċjali kull wieħed, li jservu wkoll bħala uffiċċji tagħhom. Il-President tar-Repubblika Franċiża jirrisjedi fil-Palazz Élysée fit-8 arrondissement, filwaqt li s-sede tal-Prim Ministru jinsab fil-Hôtel Matignon fis-7 arrondissement. Il-ministeri tal-gvern jinsabu fil-partijiet differenti tal-belt; ħafna minnhom jinsabu fis-7 arrondissement, viċin il-Matignon.
Iż-żewġ djar tal-Parlament Franċiż jinsabu fuq ix-Xatt tax-Xellug. Id-dar ta' fuq, is-Senat, jiltaqa fil-Palais du Luxembourg fis-6 arrondissement, filwaqt li d-dar t'isfel, li hija l-aktar importanti, l-Assemblée Nationale, tiltaqa' fil-Palais Bourbon fis-7 arrondissement. Il-President tas-Senat, it-tieni l-ogħla uffiċjal pubbliku fi Franza (wara l-President tar-Repubblika), jirrisjedi fil-"Petit Luxembourg", palazz żgħir anness mal-Palais du Luxembourg.
thumb|right|Il-Palais Royal, residenza tal-[[Conseil d'Etat (Franza)|Conseil d'État|340x340px]] L-ogħla qrati ta' Franza jinsabu f'Pariġi. Il-Qorti tal-Kassazzjoni, l-ogħla qorti fl-ordni ġudizzjarja, dan jirrevedi kawżi kriminali u ċivili, huwa allokat fil-Palais de Justice fl-Île de la Cité, filwaqt li l-Kunsill tal-Istat, li jipprovdi pariri legali lill-eżekuttiv u jaġixxi bħala l-ogħla qorti fl-ordni amministrattiva, jiġġudika l-litigazzjoni kontra entitajiet pubbliċi, huwa allokat fil-Palais-Royal fl-1 arrondissement. Il-Kunsill Kostituzzjonali, huwa korp konsultattiv b'awtorità dwar il-kostituzzjonalità tal-liġijiet u d-digrieti tal-gvern, huwa jiltaqa wkoll fil-Palais Royal.
Pariġi u r-reġjun tagħha jospitaw l-kwartieri ġenerali ta' diversi organizzazzjonijiet internazzjonali inklużi l-UNESCO, l-Organizzazzjoni għall-Kooperazzjoni Ekonomika u l-Iżvilupp, il-Kamra tal-Kummerċ Internazzjonali, il-Klabb ta' Pariġi, l-Aġenzija Spazjali Ewropea, l-Aġenzija Internazzjonali tal-Enerġija, l-Organisation internationale de la Francophonie, l-Istitut Ewropew għall-Istudji tas-Sigurtà, il-Bureau Internazzjonali tal-Piżijiet u l-Kejl, il-Bureau tal-Ekspożizzjonijiet Internazzjonali u l-Federazzjoni Internazzjonali tad-Drittijiet tal-Bniedem.
Skond il-motto "Pariġi biss hija denja ta' Ruma; Ruma biss hija denja ta' Pariġi"; l-unika belt tewmija ta' Pariġi hija Ruma, għalkemm Pariġi għandha ftehim ta' sħubija ma' ħafna bliet oħra madwar id-dinja.
Forza tal-Pulizija
Is-sigurtà ta' Pariġi hija prinċipalment ir-responsabbiltà tal-Prefettura tal-Pulizija ta' Pariġi, sottodiviżjoni tal-Ministeru tal-Intern ta' Franza. Hi tissorvelja l-unitajiet tal-Pulizija Nazzjonali li jgħassu l-belt u t-tliet dipartimenti viċinati. Hija wkoll responsabbli biex tipprovdi servizzi ta' emerġenza. Hemm 30,200 uffiċjal taħt il-prefettura, u flotta ta' aktar minn 6,000 vettura, inklużi l-karozzi tal-pulizija, muturi, trakkijiet tan-nar, dgħajjes u ħelikopters. Minbarra r-responsabbiltajiet tal-pulizija tradizzjonali, il-pulizija lokali timmonitorja l-għadd ta' bejgħ bl-iskont miżmum minn ħwienet kbar u wara jivverifikaw, matul il-vaganzi tas-sajf, talanqas furnar wieħed ikun miftuħ f'kull lokal. Il-pulizija nazzjonali għandha unità speċjali għall-kontroll tal-irvellijiet u kontroll tal-folla u s-sigurtà tal-bini pubbliku, imsejħa Compagnies Républicaines de Sécurité (CRS), unità li ffurmat fl-1944 eżatt wara l-liberazzjoni ta' Franza. Vannijiet tal-aġenti CRS jidhru spiss fiċ-ċentru tal-belt meta jkun hemm dimostrazzjonijiet u avvenimenti pubbliċi.
Il-pulizija huma appoġġjati mill-Gendarmerie nationale, fergħa tal-Forzi Armati ta' Franza, għalkemm issa, l-operazzjonijiet tal-pulizija huma ssorveljati mill-Ministeru tal-Intern. Il-kepis tradizzjonali tal-gendarmes ġew sostitwiti mill-kapep fl-2002, u l-forza immodernizzat, għalkemm il-kepis għadhom jintlibsu f'okkażżjonijiet ċerimonjali.
Il-kriminalità f'Pariġi hija simili ma ħafna bliet kbar. Il-kriminalità vjolenti hija relattivament rari fiċ-ċentru tal-belt. Il-vjolenza politika hija rari, għalkemm dimostrazzjonijiet kbar ħafna jistgħu jseħħu f'Pariġi u fi bliet Franċiżi oħra simultanjament. Dawn id-dimostrazzjonijiet, normalment amministrati minn preżenza qawwija tal-pulizija, jistgħu jduru f'konfrontazzjoni u teskala l-vjolenza.
Bliet imsieħba
Sa mid-9 ta' April 1956, Pariġi hija esklussivament u reċiprokament tewmija biss ma:
Pariġi għandha patt ta' ħbiberija u koperazzjoni ma:
IShowSpeed
Darren Watkins Jr. (twieled fl-21 ta' Jannar 2005), magħruf aħjar bħala IShowSpeed, huwa mużiċista u kantant mill-Istati Uniti.
Emiri ta' Malta bejn l-1053 u l-1240
Storja ta' Malta taħt il-ħakma ta' l-Algħabidi u l-Fatimidi
== Lista ta' Emiri ta' Malta bejn l-1053 u l-1240. ==
Femminiżmu tar-Rom
daqsminuri|229x229px|Wieħed mis-simboli tal-femminiżmu tar-Rom Il-Femminiżmu tar-Rom huwa xejra femminista li tippromwovi l-ugwaljanza bejn in-nisa u l-irġiel, il-ġlieda kontra l-inugwaljanzi soċjali u d-difiża tal-integrazzjoni tan-nisa f’movimenti differenti fis-soċjetà, sabiex dawn il-proċessi jkunu kompatibbli mal-preservazzjoni tal-kultura u tal-valuri tal-poplu Rom.
Tul l-istorja, il-grupp etniku tar-Rom ġie mżeblaħ u ppersegwitat minn soċjetajiet differenti minħabba l-partikolaritajiet tiegħu. Minkejja dan, huwa wieħed mill-ikbar minoranzi fid-dinja. Ħafna gruppi għadhom jippreservaw kultura karatteristika, bil-lingwa, bit-tradizzjonijiet jew bid-drawwiet tagħhom stess, fejn il-familja u s-solidarjetà fost il-membri tagħha huma ta’ importanza kbira.
Il-femminiżmu tar-Rom huwa kkaratterizzat mill-ġlieda biex jingħelbu l-preġudizzji u d-diskriminazzjoni fir-rigward tas-soċjetà tar-Rom u fir-rigward tan-nisa, kif ukoll l-istigma assoċjata mal-faqar.
Fi Spanja
xellug|daqsminuri|241x241px|Ftuħ tal-Ewwel Kungress tal-Femminiżmu tar-Rom fl-2017. Il-bidu tal-moviment femminista tar-Rom fi Spanja beda fl-1990, meta tfaċċat l-ewwel assoċjazzjoni tan-nisa femministi Rom fi Granada, l-Asociación de Mujeres Gitanas ROMI. Minn dak iż-żmien ’l hawn, inħolqu ħafna assoċjazzjonijiet oħra mal-pajjiż kollu.
Waħda mill-ikbar sfidi għall-komunità tar-Rom hija ż-żamma tat-tradizzjonijiet u tal-identità tar-Rom filwaqt li jiġu rrispettati d-deċiżjonijiet u l-libertà tan-nisa. Din ix-xejra femminista tfittex li tikseb l-ugwaljanza billi tesiġi d-dritt li persuna tkun differenti.
Fost l-aspetti li din l-assoċjazzjoni tiddefendi l-iktar hemm l-aċċess għall-abitazzjonijiet, l-edukazzjoni u l-viżibbiltà tan-nisa. Madankollu, kien hemm ukoll ħafna oħrajn, bħan-normalizzazzjoni tad-diversità sesswali.
Pont du Gard
daqsminuri|215x215px|Pont du Gard Il-Pont du Gard huwa l-ogħla pont u akkwedott Ruman u wieħed mill-aħjar li ġie ppreservat, tant li fl-1985 tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO għall-importanza storika tiegħu. xellug|daqsminuri|296x296px|Tpinġija trasversali tal-Pont du Gard (lemin) u l-pont bit-triq tas-seklu 18 (xellug), [[Alfred Léger, 1875 ]] Għal xi żmien kien jingħad li l-Pont du Gard inbena madwar is-sena 19 Q.K. Imma, skavi ġodda wrew li l-bini sar f'nofs l-ewwel seklu W.K. Ix-xogħol tal-bini huwa attribwit lil Marcus Vipsanius Agrippa, l-assistent ta' Ċesri Awgustu.
Dan il-pont huwa ddisinjat biex iġorr l-ilma minn naħa għall-oħra tax-xmara Gardon. Fil-fatt jagħmel parti minn akkwedott ta' 50 kilometru li jġib l-ilma min-nixxiegħa maġenb Uzes sal-kolonja Rumana ta' Nemausus, magħrufa llum bħala Nîmes.
Il-Pont du Gard hu mibni fuq tliet livelli:
Fl-ewwel livell hemm triq u fuq it-tielet livell, hemm tubu tal-ilma, li hu fond 1.8 metru u wiesa' 1.2 metru.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem". nofs|daqsminuri|697x697px|Veduta panoramika tal-akkwedott Ruman
Premier League 2007–08
L-ewwel gowl li ġie skurjat fl-istaġun il-ġdid kien dak minn Michael Chopra, li skorja fl-94 minuta fir-rebħa tat-tim promoss ta' Sunderland fuq Tottenham. L-ewwel karta ħamra ngħatat lil Dave Kitson ta' Reading wara li għamel daħla ħażina fuq Patrice Evra ta' Manchester United fil-partita tal-ftuħ. L-ewwel tripletta tal-istaġun waslet mingħand il-plejer ta' Arsenal, Emmanuel Adebayor, li skorja fil-partita kontra Derby County.
Fid-29 ta' Settembru 2007, Portsmouth rebħu lil Reading 7–4, fejn din kienet l-ikbar rebħa fl-istorja tal-Premier League Ingliż. Fil-15 ta' Diċembru 2007, kemm Roque Santa Cruz ta' Blackburn Rovers kif ukoll Marcus Bent ta' Wigan Athletic skurjaw tripletta fit-telfa ta' 5–3 li Wigan sofrew f'darhom kontra Blackburn. Din kienet l-ewwel okkażżjoni fl-istorja tal-Premier League li żewġ plejers ta' żewġ timijiet opposti skurjaw tripletta fl-istess partita.
Klassifika
Sors: Barclays Premier League
Regoli għall-kwalifikazzjoni: l-ewwel skont il-punti, it-tieni skont id-differenza fil-gowls, it-tielet skont kemm il-gowls ġew skurjati
Riżultati
Sors: Barclays Premier League
1 It-tim li jilgħab f'daru hu mniżżel fil-kolonna xellugija.
Kuluri: Blu = rebħa ta' tim f'daru; Abjad = pari; Aħmar = rebħa ta' tim barra minn daru.
Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA
L-unur tal-Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA ġie mirbuħ minn Cesc Fàbregas.
Il-lista tan-nominati għal dan l-unur kienu dawn is-segwenti:
Lussemburgu (belt)
Il-Belt ta' Lussemburgu (bil-Lussemburgiż: Stad Lëtzebuerg, bil-Franċiż: Ville de Luxembourg, bil-Ġermaniż: Stadt Luxemburg) hija komun bl-istatus ta' belt, u l-belt kapitali tal-Gran Dukat tal- Lussemburgu. Tinsab fil-konfluwenza tax-xmajjar Alzette u Pétrusse fin-Nofsinhar tal-Lussemburgu. Il-belt fiha l-Kastell tal-Lussemburgu, stabbilit mill-Franki fil-bidu fil-Medjuevu, li madwaru żviluppat il-belt.
Il-Belt ta' Lussemburgu tinsab fil-qalba tal-Punent tal-Ewropa, 213 km (132 mi) 'il bogħod minn Brussell, 372 km (231 mi) 'il bogħod minn Pariġi u 209 km (130 mi) 'il bogħod minn Cologne.
F'Jannar 2013, il-komun tal-Belt ta' Lussemburgu kellu popolazzjoni ta' 103,641 ruħ li kienet aktar minn tliet darbiet il-popolazzjoni tat-tieni komun l-aktar popolat tal-pajjiż (Esch-sur-Alzette). Il-popolazzjoni metropolitana tal-belt, inkluż il-komuni ta' madwar Hesperange, Sandweiler, Strassen, u Walferdange, kienet ogħla minn 160,000 ruħ.