cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl
Reġjun
Is-Sit ta' Wirt Dinji jikkonsisti minn ħmistax-il monasteru li jinsabu fin-Nofsinhar u fil-Lvant tal-Belt tal-Messiku, il-maġġoranza fl-istat ta' Morelos, għajr tlieta li jinsabu fl-istat ta' Puebla. Il-monasteri f'Morelos jinsabu fil-muniċipalitajiet ta' Atlatlahucan, Cuernavaca, Tetela del Volcán, Yautepec, Ocuituco, Tepoztlán, Tlayacapan, Totolapan, Yecapixtla u Zacualpan de Amilpas. It-tlieta fl-istat ta' Puebla jinsabu fil-muniċipalitajiet ta' Calpan, Huejotzingo u Tochimilco. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-monasteri jinsabu fil-periferiji tal-vulkan Popocatépetl.
Għalkemm Popocatepetl huwa vulkan attiv, l-ebda wieħed mill-monasteri ma ġie affettwat direttament minn din l-attività, għalkemm uħud ġarrbu ħsarat minn attività sismika. Il-periklu tal-vulkan huwa baxx f'dawn il-monasteri u f'iktar minn mitt monument storiku tar-reġjun, minħabba li f'din iż-żona ma tantx ikun hemm flussi tal-lava mill-vulkan u minħabba li l-monumenti ma nbnewx fl-inħawi fejn hemm iktar probabbiltà li jkun hemm fluss tal-lava.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl tas-seklu 16 ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1994 u s-sit ġie estiż fl-2021.
Copa América
thumb| thumb| Il-Copa América (bl-Ispanjol u l-Portugiż għal "Tazza Amerikana") hi l-kompetizzjoni għat-timijiet nazzjonali tal-irġiel taħt il-konfederazzjoni tal-CONMEBOL (Amerika t'Isfel). Din il-kompetizzjoni hi l-eqdem kompetizzjoni tal-futbol fid-dinja hekk kif din tmur lura lejn l-1916. Il-pajjiżi parteċipanti huma l-Arġentina, il-Brażil, il-Bolivja, iċ-Ċili, l-Ekwador, il-Kolombja, il-Paragwaj, il-Perù, l-Urugwaj u l-Veneżwela. Żewġ timijiet minn konfederazzjonijiet oħra ikomplu l-kwadru ta' tnax-il tim parteċipant: il-Messiku hu pajjiż regolari f'din il-kompetizzjoni wara l-ewwel invit fl-1993. M'hemm l-ebda fażi ta' kwalifikazzjoni: l-għaxar timijiet tal-CONMEBOL jikkompetu bi dritt, u oħrajn b'invit. L-aqwa tim klassifikat fil-kompetizzjoni u li hu membru tal-CONMEBOL għandu d-dritt li jipparteċipa fl-edizzjoni suċċessiva tat-Tazza tal-Konfederazzjonijiet tal-FIFA, imma mhuwiex obbligat li jagħmel dan.
Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Copa América
Storja
thumb|250px|It-tim rebbieħ tal-[[Tim nazzjonali tal-futbol tal-Arġentina|Arġentina fl-1957]] Il-Copa América hi l-iktar kompetizzjoni qadima u li għadha attiva fl-istorja tal-kompetizzjonijiet tal-futbol madwar id-dinja. L-ewwel edizzjoni saret nhar it-2 ta' Lulju u s-17 ta' Lulju u kienet mirbuħa mill-Urugwaj, bħala parti mill-kommemorazzjonijiet għaċ-ċentinarju mill-Indipendenza tal-Arġentina. Il-CONMEBOL ġiet iffurmata fil-ġurnata tal-indipendeza tal-Arġentina (9 ta' Lulju). Il-kompetizzjoni kienet tkun ospitata normalment kull sentejn (imma l-intervalli xi kultant inbidlu) sakemm fl-2007, il-CONMEBOL ddeċiedet li l-kompetizzjoni issir kull erba' snin.
Monasteri fuq ix-xaqlibiet ta' Popocatépetl
Restawr
Iktar minn 70 % tal-monasteri li nbnew fis-seklu 16 għadhom f'kundizzjoni tajba. Madankollu, hemm min jilmenta li l-flejjes allokati għax-xogħol tar-restawr mhumiex biżżejjed u ferm inqas ġew ibbaġitjati għal attrazzjonijiet oħra bħall-Bażilika ta' Guadalupe jew saħansitra l-Palazz tal-Marqués del Apartado. Ħafna mix-xogħol li sar jinvolvi r-restawr taż-żoni tal-atriji, il-kurituri tal-purċissjonijiet u l-kappelli tal-atriji, li għadhom jeżistu. Sforz kbir ieħor hu t-tneħħija tal-ħaxix ħażin u tal-pjanti li jikbru fuq il-bini stess. Ix-xogħol tar-restawr f'għadd ta' monasteri wassal għall-iskoperta mill-ġdid tal-affreski. Madankollu, ħafna mix-xogħol tar-restawr għadu jrid isir.
Monasteri
Il-ħmistax-il monasteru tas-seklu 16 elenkati mill-UNESCO bħala komponenti tas-Sit ta' Wirt Dinji fix-xaqlibiet tal-vulkan Popocatépetl:
Copa América
Storja
Mill-1993, żewġ timijiet minn konfederazzjonijiet differenti (preferibilment il-CONCACAF, minħabba l-qagħda ġeografika tagħha) bdew jiġu invitati. Il-pajjiżi invitati kienu l-Kosta Rika (1997, 2001, 2004), il-Ħonduras (2001), il-Ġappun (1999), il-Messiku (1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2004, 2007) u l-Istati Uniti (1993, 1995, 2007).
Riżultati
(timijiet invitati huma miktuba fil-korsiv) 1 Tliet timijiet biss ipparteċipaw fit-turnew. 2 Ma kinitx tintlagħab il-partita għat-tielet post; it-tielet post kien jiġi maqsum. 3 Ma kien ingħata l-ebda trofew fl-ewwel edizzjoni, li ingħata għall-ewwel darba fl-edizzjoni suċċessiva. 4 Edizzjoni straordinarja tal-Copa América, bl-ebda trofew ma jingħata lir-rebbieħ, però ikkunsidrata bħala uffiċjali mill-CONMEBOL.
Rebbieħa
200px|thumb|right|Mappa ikkulurita tal-pajjiżi tal-[[CONMEBOL skont in-numru ta' edizzjoni tal-Copa América mirbuħa]]
Motorhead
Motörhead huwa grupp mużikali Renju Unit fuq mużika heavy metal.
Il-membri tal-band huma Lemmy, Phil Campbell, Mikkey Dee.
Estadio Pocitos
thumb|250px|L-istadju waqt logħba tat-[[Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1930|Tazza tad-Dinja tal-1930.]] Estadio Pocitos kien stadju fid-distrett ta' Pocitos, f'Montevideo, l-Urugwaj. L-istadju kellu użu għall-ħafna għanijiet, però prinċipalment kien jintuża għal-logħbiet tal-futbol bejn l-1921 u l-1933. Dan ġie mwaqqa' aktar tard fis-snin tletin minħabba li l-klabb ta' Peñarol, li kien sidu, beda jilgħab fl-Estadio Centenario u l-belt ta' Montevideo bdiet tiżdied fl-urbanizzazzjoni.
Storja
L-istadju ġie inawgurat uffiċjalment fis-6 ta' Novembru 1921 f'logħba ta' ħbiberija bejn Peñarol u l-Arġentini ta' River Plate li ntemmet fi dro ta' 1–1. Il-pjan oriġinali kien li l-impjant jiġi inawgurat b'logħba bejn Peñarol u Nacional, imma minħabba r-relazzjonijiet ta' tensjoni bejn iż-żewġ klabbs, logħba oħra ġiet irranġata.
Minkejja l-kapaċità mnaqqsa, l-Estadio Pocitos ospita fih żewġ logħbiet tat-Tazza tad-Dinja tal-1930. Oriġinarjament, il-logħbiet kollha kellhom jintlagħbu fl-Estadio Centenario, però x-xogħlijiet kienu għadhom qed isiru fuq dan tal-aħħar minħabba dewmien kawża ta' maltemp u tlesta bl-eżatt mad-debutt tal-Urugwaj fil-kompetizzjoni fit-18 ta' Lulju. Fit-13 ta' Lulju fetaħ is-siparju għall-ewwel logħba tat-Tazza tad-Dinja bejn Franza u l-Messiku. Fid-dsatax-il minuta, il-Franċiż Lucien Laurent skorja l-ewwel gowl fl-istorja tal-kompetizzjoni fir-rebħa ta' 4–1. L-għada, l-istadju ospita l-logħba bejn ir-Rumanija u l-Perù, fejn ir-Rumeni rebħu 3–1.
Sal-1933, l-Estadio Pocitos baqa' wżat minn Peñarol għal-logħbiet tal-kampjonat. Iktar tard f'dik is-sena, il-klabb mexa għall-Estadio Centenario. Il-grawnd ġie mwaqqa fl-1940 biex iħalli spazju għal toroq u palazzi ġodda tal-viċinat ta' Montevideo.
Bejn l-2002 u l-2006, l-arkitett Urugwajan Héctor Benech ħa l-isfida li jinvestiga u jsib il-post eżatt fejn ġie skorjat l-ewwel gowl tat-Tazza tad-Dinja. Mingħajr rekords uffiċjali, hu sab ritratt mill-ajru tal-1926 fl-arkivji tal-Muniċipalità ta' Montevideo, u b'hekk kien possibbli li jidentifika l-post fil-grawnd fejn seħħ dan l-avveniment storiku. Din l-iskoperta saret pubblika fil-Mużew tal-Futbol Urugwajan f'Ġunju tal-2006. Fil-calle Coronel Alegre, qrib l-intersezzjoni ma' calle Charrúa, ittella' monument li jfakkar dan l-avveniment fil-post fejn kien in-nofs tal-grawnd tal-futbol.
Pika tal-Afganistan
Il-Pika tal-Afganistan (Ochotona rufescens) hija speċi ta' mammiferu plaċentat tal-familja Ochotonidae fl-ordni Lagomorpha.
Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki ta' l-isteppa li hu magħmul minn 9 speċi u miġburin fis-sottoġeneru Ochotona.
Be1 NFA
Be1 NFA huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Kaunas. Il-klabb twaqqaf fl-2012 (2019).
Pika tal-Afganistan
Il-Pika tal-Afganistan hija speċi li tħaffer il-bejta taħt l-art. Din bħala speċi qiegħda klassifikata mil-"IUCN Red List of Threatened Species" bħala waħda b'popolazjoni mifruxa, stabli, u li mhijiex tonqos fin-numru, b'hekk din qiegħda mniżżla fi stat ta' "L-inqas ħsieb" ("Least Concern").
Distribuzjoni
Din hija speċi preżenti f' 5 pajjiżi fl-Asja u dawn huma, Afganistan, Armenja, Iran, Turkmenistan u Pakistan.
Be1 NFA
Unuri
<...>
Għar Kinderle
daqsminuri|upright=1.5|Għar Kinderle Għar Kinderle (bir-Russu: 30-летия Победы, Киндерлинская, Baxkir: Киндерле) huwa t-tieni l-itwal għar fin-nofsinhar tal-muntanji Urali. Jinstab fit-territorju tal-Park Naturali Zilim, 5 kilometru 'il bogħod mill-villaġġ Tashasti fuq il-lemin tax-xatt tax-xmara Kinderle f'Baxkortostan, ir-Russja. L-għar ifforma fil-perjodu Devonjan, u jikkonsisti f'4 artijiet oriżontali.
Id-daħla għall-għar tinstab f'altitudni ta' 94 metru, u tingħaqad ma' mina inklinata. Fil-mina hemm glaċiera tad-daqs ta' 720 metru kwadru u ħxuna ta' 8 metri. Diversi stalagmiti jikbru fuq il-glaċiera. It-tul tal-għar huwa 8130 metru, li jinkludi 230 metru taħt l-ilma. Il-volum tal-għar huwa 229600 metri kubi, u l-erja totali tal-art huwa 39400 metri kwadri. Il-wisa' medja tal-passaġġ huwa 5.4 metri u l-għoli huwa 7.1 metri. L-amplitudni tal-kurituri huwa ta' 215 metru; dan huwa l-iktar għar fond fil-muntanji Urali. Madwar l-għar jikber il-kannabis, għalhekk il-Baxkiri isejħu l-għar Kinderle. Fis-sajf, ġieli żammew laħam fuq il-glaċiera.
Fl-1974, l-għar ġie studjat minn speleoloġisti, u b'tifkira tal-anniversarju tat-30 sena tar-rebħa kontra Ġermanja Nażista, l-għar issemma Għar ir-Rebħa (bir-Russu: Пещера Победа).
Huwa magħruf li hemm 67 għar fit-territorju tal-Park Naturali Zilim. L-iktar wieħed magħruf minnhom huwa Għar Kinderle, u eluf ta' turisti iżuru dan l-għar kull sena. Fl-2010, grada tal-metall ġiet installata biex tistabilizza is-sitwazzjoni ekoloġika tal-għar.
Vulcano
thumb|right|250px|Vulcano u l-Gżejjer Lipari Vulcano (Sqalli: Vurcanu) hija gżira żgħira vulkanika fil-Baħar Tirren, madwar 25 km fit-Tramuntana ta' Sqallija u l-iktar waħda 'l isfel mis-seba' Gżejjer Eolji. Hija 21 kilomentru kwadru, u titla' sa 499 metru minn wiċċ il-baħar, u għandha ħafna krateri vulkaniċi, waħda mill-erba' vulkani attivi li mhumiex taħt il-baħar fl-Italja.
Pika ta' Nubra
Din l-ispeċi tagħmel parti mill-grupp tal-piki tal-isteppa li hu magħmul minn disa' speċi u miġburin fis-sottoġeneru Ochotona.
Skont il-ftit informazzjoni li hemm hija, din hija speċi trans-Ħimalajana b'firxa dejqa matul il-pjanura ta' Quinghai-Xizang (it-Tibet) minn Ladak fil-Punent, sal-Lvant ta' Xizang fil-Lvant. Minħabba n-nuqqas ta' informazzjoni li hemm dwarha, il-pika ta' Nubra bħala speċi qiegħda klassifikata mil-Lista Ħamra ta' Speċi Mhedda tal-IUCN bħala waħda fi stat "indeterminat".
Distribuzzjoni
Din hija speċi preżenti f'ħames pajjiżi fl-Asja: il-Butan, iċ-Ċina, l-Indja, in-Nepal u l-Pakistan.
Chennai
Chennai (Tamil: ˈt͡ɕenːaɪ̯), magħrufa wkoll bħala Madras (l-isem uffiċjali sal-1996), hija l-belt kapitali ta' Tamil Nadu, l-istat l-aktar fin-nofsinhar tal-Indja. L-akbar belt tal-istat bħala daqs u popolazzjoni, Chennai tinsab fuq il-Kosta ta' Coromandel tal-Bajja ta' Bengal.
Skont iċ-ċensiment Indjan tal-2011, Chennai hija s-sitt l-aktar belt popolata fil-pajjiż u tifforma r-raba’ ġemgħa urbana l-aktar popolata. Il-Greater Chennai Corporation hija l-korp ċiviku responsabbli għall-belt; hija l-eqdem korporazzjoni tal-belt tal-Indja, stabbilita fl-1688—it-tieni l-eqdem fid-dinja wara Londra. Il-belt ta' Chennai għandha l-istess borduri mad-distrett ta' Chennai, li flimkien mas-subborgi li jmissu magħhom jikkostitwixxu ż -Żona Metropolitana ta' Chennai, is-36 l-akbar żona popolata urbana fid-dinja u waħda mill-akbar ekonomiji metropolitani tal-Indja.
Il-portal tradizzjonali u de facto tan-Nofsinhar tal-Indja,   Chennai hija fost l-aktar bliet Indjani li jżuruha turisti barranin. Kienet ikklassifikata bħala l-43 belt l-aktar miżjura fid-dinja għas-sena 2015 u ġiet ikklassifikata bħala l-36 belt l-aktar miżjura fid-dinja għas-sena 2019. L-Istħarriġ dwar il-Kwalità tal-Ħajja ivvaluta lil Chennai bħala l-iktar belt sigura fl-Indja. Chennai tattira 45 fil-mija tat-turisti tas-saħħa li jżuru l-Indja, u 30 sa 40 fil-mija tat-turisti tas-saħħa domestiċi. Il-kwalità tal-arja spiss tiġi ikkritikata. Port tal-kummerċ stabbilit tal-Indja Brittanika sa mis-snin 1600, Chennai għandha l-ħames l-akbar ekonomija urbana, u kellha t-tielet l-akbar popolazzjoni espatrijata fl-Indja: 35,000 fl-2009, 82,790 fl-2011 u stmata għal aktar minn 100,000 sal-2016.
Chennai hija kklassifikata bħala belt ta' livell beta fl- Indiċi tal-Ibliet Globali, u ġiet ikklassifikata bħala l-aqwa belt fl-Indja mill-Indja Illum fl-istħarriġ annwali tal-belt Indjana tal-2014. Fl-2015 Chennai ingħatat l-isem tal-belt "l-aktar sħuna" (belt ta' min iżżur u ta' min jgħix fiha għal żmien twil) mill- BBC, billi semma t-taħlita ta' valuri kemm moderni kif ukoll tradizzjonali. National Geographic semma Chennai bħala l-unika belt tal-Asja t'Isfel li tidher fil-lista tagħha tal-2015 "L-aqwa 10 bliet tal-ikel". Chennai kienet ukoll imsemmija d-disa’ l-aqwa belt kożmopolitana fid-dinja minn Lonely Planet. F'Ottubru 2017, Chennai ġie miżjud mal-lista tal- UNESCO Creative Cities Network (UCCN) għat-tradizzjoni mużikali rikka tagħha. Aktar minn terz tal-industrija tal-karozzi tal-Indja hija bbażata fil-belt. Dar l- industrija tal-films Tamil, Chennai hija magħrufa wkoll bħala ċentru ewlieni tal-produzzjoni tal-films. Hija waħda mill-100 belt Indjana li għandha tiġi żviluppata bħala belt intelliġenti taħt il-Missjoni Smart Cities.
Cynocephalus volans
Il-Kolugo tal-Filippini (Cynocephalus volans) huwa wieħed minn żewġ speċi ta' mammiferi plaċentati tal-familja Cynocephalidae, il-kolugi, li jiffurmaw l-ordni Dermoptera.
Distribuzzjoni
Dan il-mammiferu, kif jgħid ismu, jgħix biss fil-foresti tropikali tal-Filippini, eżattament dan il-mammiferu qiegħed mifrux fil-gżejjer ta' Mindanao, Basilan, Samar, Leyte u Bohol.
Deskrizzjoni
Dan il-kolugo għalkemm ta' daqs żgħir (viċin dak ta' qattus tad-dar) huwa meqjus kbir għal mammiferu li jgħix fis-siġar. Il-kolugo tal-Filippini huwa ta' daqs iżgħar u b'pil kannella fil-ħamrani aktar skur u anqas imtebba' minn dak tal-kolugo ta' Sunda (Galeopterus variegatus) jew kolugo Malajan (Galeopterus variegatus). Is-saqajn u l-idejn huma irqaq, ta' tul moderat kollha tal-istess qies, denb ta' daqs medju u korporatura ħafifa. Ir-ras ċkejkna, b'par għajnejn kbar iħarsu 'l quddiem b'viżjoni binokulari u b'par widnejn żgħar u tondi.
Dawn il-mammiferi għandhom membrana ta' ġilda mifruxa bejn il-vojt tal-appendiċi kollha, li fl-ebda mammiferu ieħor ma' laħqet din il-firxa. Din il-membrana hi mifruxa wkoll bejn is-swaba tal-idejn u tas-saqajn, bejn id-denb u s-saqajn u saħansitra bejn l-idejn u l-għonq. Ġeometrikament din il-membrana mhux possibli li tkun akbar jew aktar mifruxa minn hekk. Bl-għajnuna ta' din il-membrana il-kolugo tal-Filippini kapaċi jipplana distanza ta' bejn 70 u 100 metru kull darba bejn siġra u oħra mingħajr telf kbir ta' għoli.
Riproduzzjoni
Wara tqala ta' bejn wieħed u ieħor 60 ġurnata biss, il-kolugo tal-Filippini jġib fid-dinja ferħ 1 biss, rarament tnejn u dan mal-ewwel jaqbad mal-pil taż-żaqq tal-omm.
Fażi eliminatorja tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008
Il-fażi eliminatorja tal-tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008 bdiet bil-kwarti tal-finali nhar id-19 ta' Ġunju 2008, u tkompliet fid-29 ta' Ġunju 2008 bil-finali fl-Ernst Happel Stadion ta' Vjenna.
Il-fażi eliminatorja kienet differenti mill-edizzjonijiet preċedenti. Timijiet fi Gruppi A u B kienu separati minn timijiet fi Grupp Ċ u D sal-finali. Dan kabbar aktar iċ-ċans li partiti mill-fażi tal-gruppi jerġgħu jintlagħbu fil-fażi eliminatorja, u ġab finali fejn kien impossibli li żewġ timijiet li ltaqgħu fl-ewwel nofs tal-kampjonat jerġgħu jiltaqgħu. Bidla oħra kbira kienet li ntużaw biss żewġ stadji għas-seba' partiti f'din il-fażi ta' dan it-turnew; dawn kienu St. Jakob Park ta' Bażel u Ernst Happel Stadion ta' Vjenna.
Kwarti tal-finali 3
Il-plejers tal-Olanda lagħbu b'faxxa sewda għall-mewt ta' Anissa, it-tifla-tarbija prematura ta' Khalid Boulahrouz.
Mari Beyleryan
Mari Beyleryan (Armenian: Մառի Պեյլերյան; 24 Marzu 1877 – 24 April 1915) kienet attivista, kittieba u figura pubblika femminista Armena u vittma tal-Ġenoċidju Armen.
Bijografija
Hija spiċċat il-kulleġġ Esayan ta' Kostantinopli, imbagħad studjat fl-istudjo ta' Bera. Hi kkontribwiet għal diversi ġurnali fosthom Arevelk u Hunchak. Waqt li kienet qed tiffaċċja arrest għall-parteċipazzjoni tagħha fid-dimostrazzjonijiet ta' Bab Ali tal-1895, Beyleryan kienet sfurzata taħrab lejn l-Eġittu minn post twelidha,Kostantinopli.
Matul iż-żmien tagħha f'Lixandra hija għallmet fi skola Armenjana lokali u bejn l-1902 u l-1903 ippubblikat l-Artemis, ġurnal tan-nisa Armeni. Beyleryan aċċettat sottomissjonijiet mhux biss minn kittieba famużi iżda minn nisa Armeni madwar id-dijaspora. Kienet interessata b’mod speċjali fir-rwol tan-nisa Armeni, li jkollhom żvilupp fl-identità nazzjonali. L-editorjali minn Beyleryan esploraw bosta temi tad-drittijiet tan-nisa, inkluża l-maternità. Hija emmnet li l-edukazzjoni u l-impjieg tan-nisa kienu ċentrali għall-iżvilupp nazzjonali Armen.
Beyleryan irritornat Kostantinopli biss wara li l-Kostituzzjoni Ottomana tal-1908 daħlet f'posta wara r-Rivoluzzjoni taż-Żgħażagħ Torok. Hija kompliet taħdem bħala għalliema fi Smyrna u Tokat sal-1915, meta mietet fil-Ġenoċidju Armen.
Indian Premier League
L-Indian Premier League (IPL) huwa kampjonat tal-cricket tal-irġiel professjonali, ikkontestat minn għaxar timijiet ibbażati minn għaxar ibliet Indjani. Il-kampjonat twaqqfet mill- Bord tal-Kontroll għall-Cricket fl-Indja (BCCI) fl-2007.
Kien hemm erbatax-il staġun tat-tournament IPL. Id-detenturi attwali tat-titlu tal-IPL huma ċ-Chennai Super Kings, li rebħu l-istaġun 2021.
Asterojde
Bosta asterojdi huma magħmula minn ġebla, iżda xi wħud minnhom huma magħmula mis-silġ jew mill-metall. Ħafna mill-asterojdi li hemm fis-Sistema Solari tagħna jinsabu f'dik li hija magħrufa bħala l-faxxa tal-asterojdi bejn Marte u Ġove.
Alphonse Daudet
Alphonse Daudet (Franċiż: [dodɛ]; 13 ta' Mejju 1840 – 16 ta' Diċembru 1897) kien rumanzier Franċiż. Kien żewġ il-kittieba Julia Daudet u missier Edmée Daudet, u l-kittieba Léon Daudet u Lucien Daudet.
Żgħożija
Daudet twieled Nîmes, Franza. Niesu, miż-żewġ naħat, kienu membri tal-bourgeoisie. Missieru, Vincent Daudet, kien produttur tal-ħarir — bniedem li ħajtu kienet mimlija sfortuna u falliment. Alphonse kien jiskarta ħafna mill-iskola u kellu tfulija mimlija dwejjaq. Fl-1856 ħalla Lyon, fejn għex matul il-parti l-kbira tas-snin tal-iskola, u beda karriera bħala għalliem tal-iskola f'Alès, Gard, fin-nofsinhar ta' Franza. Daudet sab dan l-impjieg intollerabbli u aktar tard kien jgħid li kien jistenbaħ imwerwer, jaħseb li għadu fil-klassi qalb l-istudenti bla dixxiplina li kellu. Insibu dawn l-esperjenzi riflessi fir-rumanz tiegħu Le Petit Chose.
Fl-1 ta' Novembru 1857, abbanduna t-tagħlim u mar joqgħod ma' ħuh Ernest Daudet, xi tliet snin akbar minnu, li kien qiegħed jipprova jagħmel karriera bħala ġurnalista Pariġi. Alphonse beda jikteb u ppubblika l-poeżiji tiegħu f'volum żgħir, Les Amoureuses (1858), li intlaqa' tajjeb mhux ħażin. Sab impjieg ma' Le Figaro, li dak iż-żmien kienet taħt Cartier de Villemessant, editur enerġetiku, kiteb tnejn jew tliet drammi, u beda jsir magħruf fil-kommunitajiet letterarji bħala bniedem ta' distinzjoni li jipprometti. Id-Duka ta' Morny, il-ministru ta' qawwa kbira ta' Napuljun III, ħatru bħala wieħed mis-segretarji tiegħu — impjieg li żamm sal-mewt tad-duka fl-1865.
Karriera Letterarja
thumb|left|Il-Mitħna ta' Daudet
Fl-1866, il-kollezzjoni ta' novelli ta' Daudet's Lettres de mon moulin (Ittri mill-Mitħna tiegħi), li kiteb Clamart, qrib Pariġi, li fiha jalludi għal mitħna f'Fontvieille, Provenza, ġibdet l-attenzjoni ta' ħafna qarrejja. L-ewwel mill-kotba tiegħu aktar fit-tul, Le Petit Chose (1868), però, ma' tantx kien popolari. Fil-parti l-kbira kien l-istorja taż-żgħożija tiegħu, irrakkontata b'ħafna ħlewwa u ħniena. Fl-1872 ħareġ il-famuż Aventures prodigieuses de Tartarin de Tarascon, u dramm fi tliet atti L'Arlésienne. Imma Fromont jeune et Risler aîné (1874) kien suċċess kbir. Il-kreatività tiegħu irriżultat f'karattri realistiċi u tipiċi.
Jack, rumanz dwar tifel illeġittmu, martri tal-egoiżmu ta' ommu, li ħareġ sentejn wara, serva biex isaħħaħ l-istess impressjoni. Minn hemm 'il quddiem kellu karriera letterarja, il-parti l-kbira jikteb ir-rumanzi: Le Nabab (1877), Les Rois en exil (1879), Numa Roumestan (1881), Sapho (1884), L'Immortel (1888), jikteb għall-palk u jikteb ir-reminixxenzi: Trente ans de Paris (1887) u Souvenirs d'un homme de lettres (1888). Dawn, mat-tliet Tartarins - Tartarin de Tarascon, Tartarin sur les Alpes, Port-Tarascon - u n-novelli, il-parti l-kbira miktubin qabel kisib il-fama, jifformaw il-korp tax-xogħlijiet ta' ħajtu.
L'Immortel hu attakk aċituż kontra l-Académie Française, organizzazzjoni prestiġjuża li Daudet qatt ma kien membru tagħha. Daudet kiteb ukoll xi stejjer għat-tfal, fosthom La Belle Nivernaise, storja dwar dgħajsa qadima u l-ekwipaġġ tagħha, fl-1867 Daudet iżżewweġ lil Julia Allard, l-awtur ta' Impressions de nature et d'art (1879), L'Enfance d'une Parisienne (1883), u xi studji letterarji oħra miktubin taħt l-isem tal-pinna ta' "Karl Steen".
Daudet ma kien bl-ebda mod fidil fiż-żwieġ, u kien wieħed minn ġenerazzjoni ta' kittieba sifilitiċi Franċiżi. Matul iż-żwieġ kollu kellu relazzjonijiet sesswali ma' ħafna mill-maħbubin ta' sħabu. Daudet kellu jsofri bosta kuri u operazzjonijet ta' wġiegħ kbir għall-marda paralizzanti. L-entrati fid-djarju tiegħu dwar l-uġiegħ li bata mill-marda tabes dorsalis ġabarhom fil-volum La Doulou (La Douleur). Daudet miet Pariġi fis-16 ta' Diċembru 1897, u ndifen fiċ-Ċimiterju Père Lachaise tal-stess belt.
Opinjonijiet politiċi u soċjali, kontroversji u wirt
Daudet kien monarkista u oppona r-Repubblika Franċiża b'ħerqa kbira. Daudet kien ukoll kontra 'l-Lhud, però ma kienx magħruf għalhekk daqs ibnu Léon. Il-karattru prinċipali ta' Le Nabab kien ispirat minn politiku Lhudi li ġie elett bħala deputat għal Nîmes. Daudet ħareġ kontra tiegħu imma tilef. Daudet kellu ħafna nies letterarji fost ħbiebu, fosthom Edouard Drumont, li waqqaf il-Lega antisemitika ta' Franza u beda u kien jedidta il-gazzetta antisemitika La Libre Parole. Daudet kellu wkoll xi korrispondenza antisemitika ma' Richard Wagner.
Hemm min jgħid li Daudet kien jesaġera apposta r-rabta tiegħu ma' Provenza biex jippromwovi l-karriera letterarja u s-suċċess soċjali tiegħu (wara s-suċċess ta' Frederic Mistral), u anki ġibeb lil martu qabel iżżewġu dwar l-oriġni Provenzali tiegħu.
Franza hemm ħafna kulleġġi u skejjel imsemmijin għalih u l-kotba tiegħu għadhom jinqraw u jiġu stampati.
Mikhail Gorbachev
Mikhail Sergeyevich Gorbachev (bir-Russu: Михаи́л Серге́евич Горбачёв; twieled fit-2 ta' Marzu 1931 – miet fit-30 ta' Awwissu 2022) kien politiku Russu. Hu serva bħala t-tmien u l-aħħar mexxej tal-Unjoni Sovjetika bejn l-1985 u l-1991. It-tentattivi tiegħu għar-riformi wasslu għat-tmiem tal-Gwerra l-Bierda, kif ukoll ikkawżaw tmiem is-supremazija politika tal-Partit Komunista tal-Unjoni Sovjetika (PKUS) u x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika. Fl-1990 ingħata l-Premju Nobel għall-Paċi.
Gorbachyov u t-tmiem tat-tmexxija Komunista
Mikhail Gorbachyov, li tela' fil-poter f'Marzu ta' l-1985, fl-età ta' 54 sena, kien l-aktar mexxej b'talent u dinamiku li r-Russja kienet rat għall-ħafna snin. Kien determinat li jbiddel u jerġa' jagħti l-ħajja lil pajjiż wara s-snin sterili wara l-waqgħa ta' Krushchev. Hu kellu f'moħħu li jagħmel dan billi jimmodernizza lil Partit Komunista bl-ideat ġodda ta' glasnost (ftuħ) u perestroika (ristrutturar - ekonomiku u soċjali).
Dan il-ħsieb ġdid mal-ewwel ħalla impatt fuq il-politika barranija, b'inizjattivi ġodda għal dètente, relazzjonijiet maċ-Ċina, tluq mill-Afganistan u fl-aħħar it-tmiem tal-Gwerra Bierda lejn l-aħħar ta' l-1990.
Gorbachyov wera biċ-ċar x'kien ħażin fl-Unjoni Sovjetika, f'diskors li għamel waqt Konferenza tal-Partit fl-1988. Hu qal li s-sistema kienet wisq ċentralizzata u għalhekk ma ħallietx spazju għall-inizzjattiva individwali lokali. Kienet ibbażata kompletament fuq kontroll u tmexxija mill-istat u indirizzata wisq lejn id-difiża u industriji kbar u b'hekk kien hemm nuqqas ta' ġid lejn il-konsumatur.
Gorbachyov ma riedx itemm il-Komuniżmu; ried ibiddel is-sistema preżenti, li kienet għada wisq Stalinista, ma waħda soċjalista li kienet umana u demokratika.
Mary Haber
Mary Haber (L-Isla, 24 ta' Frar 1933) hija kittieba Maltija.
Bint Peter Endrich u Ġovanna mwielda Mizzi, hija studjat fl-iskejjel tas-sorijiet Franġiskani u tal-gvern tal-Isla, fl-iskejjel ta' San Ġiljan u tas-Sacred Heart. Għal xi żmien kienet soċja tal-Mużew. Fis-16 ta' Lulju 1959, Mary żżewget lil Anton Haber mix-Xewkija u kellhom tliet ulied.
Letteratura reliġjuża
Haber hija esponenta ewlenija tal-letteratura reliġjuża Maltija, fejn jispikka ħafna l-element Marjan fil-kitbiet tagħha.
Haber bdiet tikteb sa minn età ċkejkna, ta' tmien snin. Bdiet tikteb novelli, saġġi, poeżiji u kitbiet oħra. Fost il-kotba tagħha jinkludu:
Franz Ritter von Hauer
Franz Ritter von Hauer jew Franz von Hauer (twieled fit-30 ta' Jannar 1822 – miet fl-20 ta' Marzu 1899) kien ġeologu Awstrijaku.
Bijografija
Hauer twieled fi Vjenna, iben Joseph von Hauer (1778-1863), li kien notevoli bl-istess mod bħala uffiċjal Awstrijaku għoli, awtorità tal-finanzi u paleontologu.
Huwa studja l-ġeoloġija fl-akkademja tax-xogħol fil-minjieri ta' Schemnitz (1839-1843), u għal xi żmien kien involut f'xogħol uffiċjali fil-minjieri f'Styria. Fl-1846, sar assistent ta' Wilhelm von Haidinger fil-mużew mineraloġiku fi Vjenna; tliet snin wara ngħaqad mal-istitut ġeoloġiku imperjali, u fl-1866 inħatar bħala direttur. Fl-1886, huwa sar sovraintendent tal-Mużew Imperjali tal-Istorja Naturali fi Vjenna.
Fost ix-xogħlijiet ġeoloġiċi speċjali hemm dawk fuq iċ-ċefalopodi tal-formazzjonijiet Triassiċi u Ġurassiċi tar-reġjuni Alpini (1855-1856). Huwa rrikonoxxa u skopra 89 speċi u stabbilixxa l-unitajiet stratigrafiċi ta' nofs u l-aħħar tat-Triassiku ta' ambjenti mistura fil-fond taħt l-art. L-iżjed xogħol ġenerali importanti tiegħu kien dak tal-Mappa Ġeoloġika tal-Awstrija-Ungerija, fi tnax-il saff (1867-1871; ir-raba' edizzjoni, 1884, li kienet tinkludi l-Bożnija u l-Montenegro). Din il-mappa ġiet akkumpanjata minn sensiela ta' fuljetti ta' spjegazzjoni.
Fl-1874, huwa ġie elett bħala membru tas-Soċjetà Filosofika Amerikana. Fl-1882, ingħata l-medalja ta' Wollaston mis-Soċjetà Ġeoloġika ta' Londra. Huwa ġie elett ukoll bħala l-korrispondent barrani tas-Soċjetà Ġeoloġika ta' Londra. Fl-1892, von Hauer sar membru għall-għomor tal-kamra superjuri (bil-Ġermaniż: Herrenhaus) tal-parlament Awstrijaku.
Il-mineral Hauerit ingħata kunjom iż-żewġ von Hauer.
Noti
Fir-rigward l-isem: Ritter huwa titlu, tradott bejn wieħed u ieħor bħala Sir (bħal Kavallier), mhux l-ewwel jew it-tieni isem. Ma hemmx ekwivalenti simili fil-femminil.
Tarraco
daqsminuri|242x242px|L-Anfiteatru ta' Tarraco Tarraco huwa l-isem antik tal-belt attwali ta' Tarragona fil-Katalonja, Spanja. Kienet l-eqdem insedjament Ruman fuq il-Peniżola Iberika. Saret il-belt kapitali tal-provinċja Rumana ta' Hispania Citerior matul il-perjodu tar-Repubblika Rumana, kif ukoll il-belt kapitali ta' Hispania Tarraconensis wara li din tal-aħħar inħolqot matul l-Imperu Ruman.
Fis-sena 2000, is-Siti Arkeoloġiċi ta' Tarraco ġew iddikjarati Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Storja
daqsminuri|239x239px|Mappa ta' Tarraco fiż-żminijiet imperjali li turi l-binjiet ewlenin
Oriġini u t-Tieni Gwerra Punika
Il-muniċipalità ta' Tarragona kienet abitata qabel ir-Rumani mill-Iberiċi li kellhom kuntatti kummerċjali mal-Griegi u mal-Feniċi li insedjaw il-kosta. Il-kolonji Iberiċi b'mod ewlieni kienu jinsabu fil-Wied ta' Ebro. Evidenza ta' kolonji Iberiċi fil-muniċipalità ta' Tarragona ġiet datata li tmur lura għas-seklu 5 Q.K.
Ir-referenzi fil-letteratura għall-preżenza tal-Iberiċi f'Tarraco huma ambigwi. Livju jsemmi oppidum parvum (raħal żgħir) imsejjaħ Cissis u Polibju jsemmi polis imsejħa Kissa (Κίσσα). Tarraco tissemma għall-ewwel darba kemm kemm wara l-wasla ta' Gnaeus Cornelius Scipio Calvus f'Empúries fil-218 Q.K. fil-bidu tat-Tieni Gwerra Punika li bdiet bil-ħakma Rumana ta' Hispania. Livju jikteb li r-Rumani ħakmu għalqa ta' provvisti Puniċi għat-truppi ta' Annibale ħdejn Cissis u ħadu l-belt. Ftit żmien wara, ir-Rumani ġew attakkati "mhux wisq 'il bogħod minn Tarraco" (haud procul Tarracone). Madankollu, mhux ċar jekk Cissis u Tarraco kinux l-istess belt. Munita li nstabet f'Empúries għandha l-kitba Tarakon-salir (salir x'aktarx li tfisser fidda). Il-munita, zekkata bl-istess mod bħal mudelli oħra ta' Empúries f'post mhux żvelat, ġeneralment tiġi datata għall-250 Q.K., ċertament qabel il-wasla tar-Rumani. L-isem Kesse jidher fuq muniti ta' oriġini Iberika mis-sekli 1 u 2 Q.K. li kienu mmarkati skont l-istandards Rumani tal-użin. Kesse jaf kienet Cissis, il-post minn fejn oriġinaw iċ-Ċissjani msemmija minn Plinju. xellug|daqsminuri|237x237px|Mudell ta' Tarraco fiż-żminijiet imperjali li jinsab fil-fdalijiet tal-Forum Provinċjali Fil-217 Q.K. waslu r-rinforzi mill-Italja taħt il-kmand ta' Publiju Scipio, u hu u ħuh Gnaeus Cornelius ġew attribwiti bil-fortifikazzjoni ta' Tarraco u bl-istabbiliment ta' port militari, u kif stqarr Plinju x-Xiħ: Tarraco Scipionum opus, Tarraco kienet tax-Scipios bħalma Kartaġni kienet tal-Kartaġiniżi. Il-ħitan tal-belt Rumana x'aktarx li nbnew fuq il-ħitan iktar antiki u karatteristiċi tal-kostruzzjoni Iberika.
Wara l-mewt tal-aħwa Scipio, Tarraco saret il-bażi fix-xitwa ta' Scipio Africanus (iben Publiju) meta kellu xi 25 sena, bejn il-211 u l-210, u l-post fejn iltaqa' mat-tribujiet ta' Hispania f'conventus. Il-popolazzjoni fil-biċċa l-kbira tagħha kienet leali fil-konfront tar-Rumani matul il-gwerra. Livju sejħilhom socii et amici populi Romani ("alleati u ħbieb tal-poplu Ruman") u s-sajjieda ta' Tarraco (piscatores Tarraconenses) għenu bid-dgħajjes tagħhom matul l-assedju ta' Carthago Nova. Il-ħakma tal-Peniżola Iberika mir-Rumani ħadet iktar minn 200 sena biex titwettaq. daqsminuri|241x241px|Il-ħakma tal-Peniżola Iberika mir-Rumani tul 200 sena.
Repubblika Rumana
Matul iż-żewġ sekli ta' wara, Tarraco baqgħet bażi tax-xitwa bil-provvisti matul il-gwerer kontra iċ-Ċeltiberiċi, kif kienet fit-Tieni Gwerra Punika. Għalhekk, kien hemm preżenza militari qawwija matul dan il-perjodu, x'aktarx fl-ogħla żona ta' dak li attwalment huwa ċ-ċentru storiku tal-belt, magħrufa bħala l-Parti Għolja. Fil-197 Q.K., iż-żoni maħkuma kollha, anke strixxi dojoq tul il-kosta Mediterranja, ġew maqsuma bejn il-provinċji ġodda ta' Hispania Ulterior u Hispania Citerior. Il-belt kapitali ta' Hispania Citerior kienet prinċipalment Carthago Nova iżda Strabo jsostni li l-gvernaturi kienu jirresjedu f'Tarraco. xellug|daqsminuri|228x228px|L-Akkwedott ta' Tarragona magħruf bħala l-Pont tax-Xitan L-istatus legali ta' Tarraco mhuwiex ċar għalkollox. X'aktarx kienet organizzata bħala conventus civium Romanorum (kunvent = fejn jiltaqgħu ċ-ċittadini Rumani tal-provinċja) matul ir-Repubblika, b'żewġ magistri (diretturi ċivili) fit-tmun. Gaius Porcius Cato, li kien konslu fil-114 Q.K., għażel lil Tarraco bħala l-post fejn jeżilja ruħu fil-108 Q.K., u indika li Tarraco kienet belt ħielsa jew x'aktarx alleata dak iż-żmien.
Skont Strabo, waħda mill-battalji Rumani "l-iżjed reċenti" seħħet mhux wisq 'il bogħod minn Tarraco. Meta Ċesri ħakem lill-partitarji ta' Pompeii fid-49 Q.K. f'Ilerda (illum il-ġurnata Lleida), Tarraco kienet issostni lill-armata tiegħu bl-ikel. Mhuwiex ċar għalkollox jekk Tarraco ngħatatx l-istatus ta' kolonja minn Ġulju Ċesri jew Awgustu, iżda r-riċerka attwali spiss tassumi li l-ewwel kien Ċesri li taha dak l-istatus wara r-rebħa tiegħu f'Munda, għall-ħabta tal-45 Q.K., u rrifletta dan fl-epitet Iulia fl-isem formali: Colonia Iulia Urbs Triumphalis Tarraco, li baqa' hekk tul l-Imperu kollu. daqsminuri|237x237px|Il-provinċji ta' Hispania wara r-riforma ta' Awgustu.
Żmien Awgustu
Fis-27 Q.K., l-Imperatur Awgustu mar Spanja biex jissorvelja l-kampanji militari f'Cantabria. Madankollu, minħabba l-kundizzjoni ħażina ta' saħħtu pprefera jibqa' f'Tarraco. Milli jidher, Awgustu kien bena artal fil-belt, u ġrajja mir-retoriku Kwintiljanu ssemmi li l-abitanti ta' Tarraco lmentaw lil Awgustu li siġra tal-palm kienet kibret fuq l-artal. Huwa wieġeb li kien ifisser li ma tant kien qed jintuża spiss. Ftit wara l-wasla tiegħu, il-Via Herculea l-antika saret il-Via Augusta. Plier tal-mili, li nstabet f'Plaça de Braus f'Tarragona, issemmi t-triq bejn is-sekli 12 u 6 Q.K., li kienet twassal għal Barcino lejn il-Grigal u għal Dertosa, Saguntum u Valentia lejn in-Nofsinhar. daqsminuri|261x261px|Sarkofagu ppreservat fil-[[mużew taċ-ċirku tal-forum.]] Il-belt iffjorixxiet taħt Awgustu. Il-kittieb Pomponius Mela jiddeskriviha fis-seklu 1 W.K. kif ġej: "Tarraco hija l-iktar port għani fuq din il-kosta" (Tarraco urbs est en his oris maritimarum opulentissima). Tarraco taħt Awgustu u Tiberju zzekkat il-muniti tagħha stess b'immaġnijiet imperjali u bil-kitba CVT, CVTT jew CVTTAR.
Wara l-mewt ta' Awgustu fl-14 W.K., l-imperatur ġie uffiċjalment divinizzat u fil-15 W.K. inbena tempju biex jingħata ġieħ, x'aktarx fil-kwartier l-iktar fil-Lvant tal-belt jew qrib il-Forum Kolonjali, kif imsemmi minn Tacitus fl-annales tiegħu.
Imperu Għoli
xellug|daqsminuri|Mappa tal-provinċja ta' Tarraconensis. Fit-68 W.K. Galba, li għex f'Tarraco għal tmien snin, ġie pproklamat imperatur f'Clunia Sulpicia. Vespasjanu beda organizzazzjoni mill-ġdid tal-finanzi prekarji tal-istat. Skont Plinju, dan ippermetta li tingħata ċ-ċittadinanza Latina lill-abitanti ta' Hispania. Il-Peniżola Iberika, li minn żmien il-qedem kienet tikkonsisti minn żoni urbani u art maqsuma bejn organizzazzjonijiet tribali, ġiet ittrasformata f'żoni organizzati madwar ċentri urbani, f'kolonji jew f'muniċipalitajiet, u b'hekk ġie ffaċilitat il-ġbir tat-taxxi. Kien hemm żieda rapida fil-kostruzzjoni, x'aktarx minħabba l-organizzazzjoni mill-ġdid tal-provinċja. L-Anfiteatru ta' Tarragona, iż-żona tat-tempju, u l-Forum Provinċjali fil-parti għolja tal-belt x'aktarx li nbnew matul dan il-perjodu. Il-biċċa l-kbira tal-istatwi f'dawn il-postijiet x'aktarx li tpoġġew hemmhekk bejn is-70 u l-180 W.K. daqsminuri|237x237px|L-iżjed fdalijiet importanti tal-belt Rumana ta' Tarragona huma ppreservati fil-Museu Nacional Arqueològic de Tarragona (MNAT). Il-patrun tal-belt, is-Senatur Lucius Licinius Sura nħatar taħt l-Imperatur Trajanu. Sura ġie minn Tarraconensis u laħaq waħda mill-ogħla karigi tal-istat. Fix-xitwa tal-122-123 W.K., huwa maħsub li Adrijanu żar il-belt għal conventus ta' Hispania. Huwa bena wkoll mill-ġdid it-tempju ta' Awgustu.
Tarraco bdiet tesperjenza diffikultajiet ekonomiċi kbar fl-aħħar tas-seklu 2 W.K. Inbnew ftit statwi biex jagħtu ġieħ lill-belt, x'aktarx minħabba nuqqas ta' fondi. F'dan il-perjodu seħħet it-telfa fit-taqbida kontra l-Imperatur Clodius Albinus, li kien appoġġat mill-gvernatur ta' Tarraconensis Novio, Lucius Rufo. F'dan iż-żmien, il-kitbiet iddedikati lill-Provinciae Concilium bdew jgħebu u kulma jmur bdew jiġu sostitwiti b'kitbiet iddedikati lil membri tal-militar. Beda jkun hemm ferm inqas merkanti influwenti fl-ordo decurionum (amministrazzjoni ċivili) u iktar patroni (sidien kbar tal-artijiet u uffiċjali għoljin pubbliċi). Severus reġa' bena l-anfiteatru u strutturi assoċjati, kif joħroġ fid-dieher minn kitba fuq in-naħa t'isfel tal-anfiteatru.
Xemx
thumb|right|241x241px|Ix-Xemx tagħna Ix-Xemx hija stilla. Tiddi għax tipproduċi enerġija fiha nfisha fil-qalba tagħha. Ix-Xemx hija estremament importanti għall-ħajja fuq l-Art: kull sħana, dawl u enerġija tiġi mix-Xemx. L-Art torbita madwar ix-Xemx, bħalma jagħmlu bosta korpi oħra, fosthom pjaneti, asterojdi, meteoriti, kometi u trab spazjali. Is-simbolu astronomiku tax-Xemx huwa ċirku b'tikka fin-nofs 16px|☉.
Tarraco
L-aħħar tal-Antikità
daqsminuri|262x262px|Il-Peniżola Iberika fl-aħħar tal-antikità. Wara r-riformi tal-amministrazzjoni imperjali ta' Djoklezjanu, il-peniżola saret djoċesi maqsuma f'sitt provinċji li kienu ferm iżgħar minn qabel. Tarraco baqgħet il-belt kapitali, iżda ta' provinċja ferm iżgħar.
Xemx
Twieldet Kewkba
thumb|186x186px|Xemx kewkba|xellugIl-kwiekeb jiffurmaw minn sħab kiesaħ u dens, fil-medja interstellari: is-sħab enormi ta' trab u gass li jinsabu madwar l-istilel.
Tarraco
L-aħħar tal-Antikità
L-invażjonijiet għall-ħabta tal-260 W.K. minn gruppi kemm tal-Franki kif ukoll tal-Alemanni baqgħu jseħħu għal deċennju iżda l-iskavi ma wrewx l-effetti tagħhom fi ħdan il-belt u l-qerda dehret biss fiż-żona tal-port u 'l barra mill-ħitan tal-belt.
Xemx
Twieldet Kewkba
Il-medja interstellari hija magħmula prinċipalment mill-idroġenu u l-elju, iżda meta ġenerazzjonijiet imgħoddija ta' kwiekeb għebu, tefgħu elementi itqal mill-idroġenu u l-elju. Għalhekk kwiekeb zgħar mill l-istess żmien tax-Xemx, fihom dawn l-elementi.
Il-massa tax-xemx hi ta' madwar 2×1030 kg, u hi ħarira iktar elevata minn dik ta' stilla medja. Madwar 74% tal-massa tagħha hi magħmula mill-idroġenu, 25% mill-elju u l-bqija hu magħmul minn kwantità ta' traċċi ta' elementi itqal. Jaħsbu li x-Xemx għandha xi 5 biljun sena, u li tinsab f'nofs triq tas-sekwenza ta' evoluzzjoni ewlenija tagħha. Matulha, reazzjonijiet ta' fużjoni nukleari fil-qalba tax-xemx jgħaqqdu bis-sħana l-idroġenu ma' l-elju. F'temp ta' qisu 5 biljun sena oħra x-xemx issir nebula planetarja.
Tarraco
L-aħħar tal-Antikità
Fl-476, wara l-waqgħa tad-difiżi Rumani tul ir-Renu, Tarraco ġiet okkupata mill-Viżigoti u mir-Re Ewriku. Ma hemm l-ebda evidenza ta' qerda u milli jidher il-ħakma tal-belt seħħet mingħajr wisq għawġ. Il-Viżigoti x'aktarx ħadu l-kontroll l-istrutturi eżistenti billi stabbilew grupp żgħir ta' nobbli, kif donnha tikkonferma l-eżistenza tal-oqbra Kristjani f'dan il-perjodu. It-tmiem tal-istorja antika tal-belt waslet mal-wasla tal-Musulmani fis-713 jew is-714 W.K.
Xemx
Twieldet Kewkba
Kultant xi stimulu hu meħtieġ biex tibda' kontrazzjoni ta' sħaba. Din taf tkun il-ġibda gravitazzjonali ta' kewkba għaddejja, il-mewġa ta' densita' fi ħdan ta' galassja spirali jew xokk minn splużjoni ta' supernova. Xi astronomi jsostnu li supernova fil-qrib bdiet sħaba u naqset mid-daqs sa ma x-Xemx iffurmat xi 4,600,000,000 sena ilu.
Tarraco
Siti arkeoloġiċi
xellug|daqsminuri|Ritratt tal-1912 tal-Arkata ta' Berà f'Via Augusta, madwar 20 km fit-Tramuntana ta' Tarraco. Is-siti arkeoloġiċi ta' Tarraco huma wieħed mill-ikbar kumplessi arkeoloġiċi ta' Hispania ppreservati fi Spanja sa żminijietna. Ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000. Il-belt ta' Tarraco hija l-eqdem insedjament Ruman fil-Peniżola Iberika, wara li saret il-belt kapitali tal-provinċja ta' Hispania Citerior fis-seklu 1 Q.K.
Xemx
Twieldet Kewkba
Hekk kif is-sħaba naqset mid-daqs, il-pressa u temperatura telgħu fin-nofs sakemm tal-aħħar saret daqshekk taħraq u l-pressa hekk kbira li l-fużjoni nuklejari bdiet. L-fużjoni nuklejari hija l-qawwa li kull kewkba għandha, u ġox-Xemx l-ammonti vasti ta' idroġenu li qed jiġu mibdula għal elju, jipproduċu l-enerġija. Kewkba titwieled meta tibda l-fużjoni nuklejari.
Tarraco
Siti arkeoloġiċi
Tarraco, bħal bosta bliet antiki, baqgħet diżabitata, u bil-mod il-mod ġiet imġarrfa miċ-ċittadini tagħha stess għall-materjali tal-bini. Minkejja dan, l-anfiteatru ħdejn xatt il-baħar li għal żmien twil intuża bħala barriera, għadu jeżisti b'partijiet kbar intatti mill-istruttura tiegħu. Inbena wara ċ-ċirku, u huwa twil 45.72 metru, għalkemm xi sezzjonijiet minnu jaf għadhom ma ġewx dokumentati.
Xemx
Twieldet Kewkba
Tul il-ħajja kollha ta' kewkba jkun hemm bilanċ sħiħ bejn il-gravità (li tipprova tnaqqas id-daqs tal-istilla) u l-pressa li tipprova tinbuttha l-bogħod. Kewkba tkun l-iżjed stabbli waqt li taħraq l-idroġenu ġewwa qalbha. F'dan l-istadju hija msejjħa kewkba fis-sekwenza ewlenija. Ix-Xemx hija attwalment f'dan l-istadju ta' ħajjitha u għandha tibqa taħraq l-idroġenu ta' qalbha għal 5,000,000,000 jew 6,000,000,000 sena oħra.
Tarraco
Siti arkeoloġiċi
Kitbiet bil-Latin u saħansitra bil-Feniċu jistgħu jinstabu mal-belt kollha.
Xemx
Twieldet Kewkba
thumb|left|200px| Din in-nebula planetarja, in-NGC 2440, hija ageing star
Tarraco
Siti arkeoloġiċi
Żewġ monumenti antiki, ftit 'il bogħod mill-belt, ġew ikkonservati sa żminijietna. L-ewwel wieħed huwa akkwedott mill-isbaħ minn naħa għall-oħra ta' wied, li jinsab xi 1.5 km mid-daħliet tal-belt. Huwa twil 21 metru, u l-ħnejjiet ta' taħt tiegħu, li hemm żewġ ringieli minnhom, huma għoljin kważi tliet metri. Il-monument l-ieħor, lejn il-Majjistral tal-belt, u wkoll xi 1.5 km 'il bogħod minnha, huwa qabar Ruman, li s-soltu jissejjaħ Torri ta' Scipio (bil-Katalan: Torre dels Escipions), għalkemm ma hemm l-ebda evidenza li tissuġġerixxi li l-aħwa Scipio ndifnu hemmhekk.
Xemx
Xjuħija u mewt
Meta l-idroġenu kollu tal-qalba jintuża, ix-Xemx tibda' taħraq l-idroġenu ġol-atmosfera tagħha qoxra wara qoxra. Huwa u l-font tal-enerġija joħroġ 'il barra, ix-Xemx tespandi u tiksaħ, u ssir ġganta ħamra.
Tarraco
Sit ta' Wirt Dinji
L-UNESCO ddeżinjat is-siti arkeoloġiċi tal-belt Rumana antika ta' Tarraco bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fis-sena 2000 abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Xemx
Xjuħija u mewt
Meta l-idroġenu jintuża kollu, ix-Xemx tikkrolla. Il-qalba tisħon ħafna iktar sakemm terġa' ssir fużjoni nuklejari oħra, iżda din id-darba huwa l-elju li jinħaraq jipproduċi l-karbonju.
L-elju jinħaraq f'ħafna inqas ħin mill-idroġenu, għalhekk jiġi kkonsmat f'perijodu iqsar. Meta x-Xemx terġa tikkrolla, issa, il-qalba ma tisħonx biżżejjed u ma jkunx possibli li sir fużjoni nuklejari oħra. Ix-Xemx issir nana bajda, tiksaħ gradwalment u tmut.
sors:http://www.physics.hku.hk/~nature/CD/regular_e/lectures/chap11.html]]
Struttura tax-Xemx
IL-QALBA tax-Xemx hija żona ta' madwar 20% tad-dijametru solari. Minn ġol-qalba u reġjun li jestendi sa 70% tar-raġġ solari, l-enerġija tiġi rradjata 'il barra. Iż-żona konvettiva, li hi wiesgħa madwar 30% tar-raġġ solari tinsab wara dan ir-reġjun.
Ir-radjazzjoni prodotta f'qalbet ix-xemx hija forma ta' raġġi Gamma: l-iżjed radjazzjoni enerġetika. Jaħsbu li r-radjazzjoni fiha l-fotoni, li huma 'pakketti' ta' enerġija. It-tip ta' radjazzjoni jiddependi fuq kemm għandhom enerġija dawn il-fotoni. Hekk kif il-fotoni jimxu 'l barra, jitilfu l-enerġija, u hekk issiru raġġi X, u wara ultravjola, viżibbli u infra-aħmar. Foton waħda taf iddum mijiet ta' eluf ta' snin biex tilħaq il-fotosfera għax tiġi kontinwament mifruxa, merħija, u rijammessa matul il-vjaġġ tagħha.
Aħna naraw ix-Xemx bħal diska ta' dawl jiddi (qatt m'għandna nħarsu lejn ix-Xemx direttament għax nagħmlu ħsara kbira lill-għajnejna). Dan għaliex aħna evolvejna biex nirrispondu għar-radjazzjoni li nsejħu dawl viżibbli. Ix-Xemx tarmi tul lis-spektrum elettromanjetiku kollu, iżda il-biċċa l-kbira ta' dawl viżibbli jiġi prodott fil-fotosfera, li xi minn daqqiet hi magħrufa bħala s-superfiċi jew il-wiċċ!
Lil hinn mill-fotosfera hemm il-kromosfera-- bejn 2,000 u 10,000 km (1,200 sa' 6,200 mil) wiesgħa--u iżjed 'l barra mbagħad insibu l-atmosfera ta' barra, il-korona, li testendi 'l barra għal eluf t' eluf ta' kilometri. It-temperatura tiżdied tul il-kromosfera u tilħaq madwar 10,000K (10,000 grad Selsjus/18,000 grad Ferenajt) sal-qiegħ ta' żona ta' tranżizzjoni. F'din iż-żona t-temperaturi jogħlew bosta eluf ta' gradi iżjed. Ma nifmhux kompletament ir-raġuni għaliex il-korona għandha tiġi tant imsaħħna iżda avvenimenti ta' rikonnessjoni manjetika (meta kampijiet manjetiċi jerġgħu jingħaqdu wara separazzjoni temporanja) tista' tkun ir-raġuni--splużjoni ta' enerġija tiġi prodotta meta linji ta' kampijiet manjetiċi jingħaqdu mill-ġdid.
Newtrini Xemxin
BARRA MILLI tipproduċi fotoni, il-fużjoni nuklejari tikkreja wkoll in-Newtrini. Dawn huma partiċelli elementari negliġibbli mingħajr massa jew mingħajr karga. Ma tantx jinteraġixxu ma' materjal ordinarju, u ma jeħdux dawk il-mijiet ta' eluf ta' snin biex jaqsmu x-Xemx anzi kważi mill-ewwel jgħaddu minn naħa għall-oħra u jiġu emanati bir-rata ta' 6 x 1014 newtrina kull metru kwadru tas-superfiċi xemxija fis-sekonda.
Huma jgħaddu rapidament ukoll mill-Art. Imbnew detectors tan-newtrini, iżda riżultati juru biss terz ta' newtrini mistennija. Bosta raġunijiet għal dan ġew diskussi iżda l-ebda teorija għadha ma ġiet aċċettata.
Tebgħat Xemxin
JEKK INĦARSU lejn ix-Xemx f'dawl abjad, kultant, fuqha jidru bħal tikek skuri. Dawn it-tikek jissejħu tebgħat Solari, jew tebgħat Xemxin, u kienu jidhru regolarment fis-seklu dsatax. It-tebgħat huma indikazzjoni ċara tal-attivita' kontinwa tax-Xemx; ħafna tebgħat juru li kewkba bħax-Xemx tkun attiva.
Attività tat-tebgħat Xemxin isseħħu, bejn wieħed u ieħor, fuq perijodu ta' 11-il sena, li hu magħruf primarjament bħala iċ-Ċiklu tax-Xemx. Infatti, minħabba effenti manjetiċi, huwa effetivament ċiklu ta' madwar 22 sena, li hu magħruf bħala iċċiklu solari manjetiku.
L-kamp manjetiku tax-Xemx hu simili għal dik tal-Art, iżda ix-Xemx għandha Plasma. L-idroġenu f'temperaturi għoljin bħal 15,000,000K/ 27,000,000 °F fiċ-ċentru u xi 6,000K/10,340 °F fil-fotosfera, li l-elettroni huma imwaddba 'l Barra, l-atomi tal-idroġenu jħallu baħar ta' joni kkargati pożittivament u elettroni ikkargati negattivament. Ġo Plasma simili, il-linji tal-kampijiet manjetiċi jkunu magħluqa ġo nassa, huma ma jkunx jistgħu jiċċaqalqu liberament ġewwa partiċelli ikkargati, għalhekk hekk kif ix-Xemx iddur u l-plasma tiċċaqlaq, il-linji tal-kamp manjetiku jiġu ippakkjati flimkien ġo reġjuni lokaliżati. Is-sħana f'dawn ir-reġjuni tiġi imrażżna u huma jidhru skuri kontra il-bqija tal-fotosfera. Fid-Dell skur tat-tebgħat Xemxin, it-temperatura tista' tilħaq sa 1,000K (1,000 °C/1,800 °F). Kampijiet manjetiċi fi ħdan it-tebgħat Xemxin jafu jkunu 10,000 darba s-saħħa normali tal-kamp Xemxi.
Axxendent
L-Axxendent ta' pożizzjoni ġeografika f'punt fiż-żmien huwa l-punt fuq iż-żodjaku li jinzerta l-orizzont tal-Lvant, skond kif jidher minn dak il-post u f'dak il-ħin.
Xemx
Tebgħat Xemxin
Tebgħat Xemxin