cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Felix Mendelssohn
It-tfulija (1809–1824)
Minħabba l-okkupazzjoni ta' Amburgu mill-Franċiżi fl-1811, il-familja marret Berlin, fejn kienet toqgħod in-nanna, issa armla. Hawn Felix u Fanny kellhom l-ewwel lezzjonijiet tal-mużika minn ommhom stess. Din kienet fit-tradizzjoni ta' Bach billi zijitha, Sara Levy, kienet studjat taħt Carl Philipp Emanuel Bach u kienet patruna ta' Wilhelm Friedemann Bach. Wara, Felix u Fanny kellhom bħala għalliema Madame Bigot meta kienu għal xi żmien Pariġi fl-1816. Meta marru lura Berlin, kellhom lezzjonijiet fil-kompożizzjoni minn Carl Friedrich Zelter, fil-pjanu minn Louis Berger u fil-vjolin minn Carl Wilhelm Henning; għall-edukazzjoni ġenerali kellhom Karl Wilhelm Ludwig Heyse, missier il-kittieb Paul Heyse.
thumb|upright|Felix Mendelssohn Bartholdy fl-età ta' 12-il sena, Skizz biż-żejt ta' Carl Joseph Begas (1821)
Il-pubbliku ltaqa' għall-ewwel darba ma' Felix fl-24 ta' Ottubru 1818 meta kellu 9 snin u daqq il-parti tal-pjanu f'trio ta' Joseph Wölfl. F'April tas-sena ta' wara daħal fl-Akkademja tal-kant ta' Berlin bħala contralto, fejn studja l-mużika antika tal-knisja taħt id-direzzjoni ta' Zelter. Is-sena ta' wara beda jikkomponi b'ħeffa straordinarja. Dik is-sena kiteb kważi sittin xogħol, fosthom kanzunetti, sonati għal pjanu, trio b'pjanu, sonata għal vjolin u pjanu, biċċiet għal orgni u anki biċċa żgħira drammatika fi tliet xeni. Fl-1821 ħoloq, biex insemmu xi ftit, ħames sinfoniji għal orkestra tal-kordi, erba' motetti, is-singspiele ta' att wieħed Soldatenliebschaft u Iż-żewġ għalliema kif ukoll partijiet mis-singspiel Il-kummidjanti vjaġġaturi.
Il-familja Mendelssohn kellhom id-drawwa antika li l-Ħadd filgħodu fil-kamra tal-pranzu jkollhom ensemble żgħir biex jagħti kunċert mużikali, u wara xi l-1822 kien ikun fih mużiċisti professjonali mill-orkestra tal-qorti rjali. Felix kien dejjem imexxi l-orkestra hu u kiteb xogħlijiet ġodda għal dawn l-okkażżjonijiet. Hu stess kien idoqq il-pjanu jew kien iħallih għal oħtu Fanny, waqt li oħtu ż-żgħira Rebecca kienet tkanta u ħuh Paul kien idoqq il-vjolinċell. Meta għalaq ħmistax fl-1824, f'waħda minn dawn il-laqgħat, ġiet rappreżentata għall-ewwel darba Iż-żewġ neputijiet. Bejn it-3 u l-31 ta' Marzu tal-istess sena, ikkompona l-ewwel sinfonija tiegħu, (op. 11), fid-Do minuri, ftit wara il-kwartett bi pjanu fis-Si minuri (op. 3) u s-sestett bi pjanu fir-Re maġġuri (op. 110). F'daż-żmien ukoll sar ħabib ta' Ignaz Moscheles, ħbiberija li baqgħet għal-ħajtu kollha.
Iż-żgħożija (1825-1829)
Fl-1825, Abraham Mendelssohn ħa 'l ibnu Felix lura Pariġi fejn iltaqa' mal-ikbar kompożituri drammatiċi ta' dak iż-żmien Gioachino Rossini u Giacomo Meyerbeer. Hemmhekk iltaqa' għall-ewwel darba ma' Luigi Cherubini li tant impressjona ruħu bit-talent tiegħu li ħajru li jikkomponi Kyrie b'ħames vuċijiet bl-akkompanjament ta' orkestra sħiħa. Mill-ittri tiegħu ta' dak il-perjodu, nafu li Felix ma' kienx japprezza l-mużika tal-iskola Franċiża, imma Pariġi għamel xi ftit ħbieb li kien jiltaqa' magħhom minn żmien għal żmien.
F'Mejju, Felix u missieru marru lura Berlin u qasmu l-vjaġġ biex jerġgħu iżuru 'l Goethe, li fid-dar tiegħu indaqq il-kwartett il-Kwartett fis-Si minuri, dedikat lil Goethe, li rċieva applaws kbir. Fl-10 t'Awwissu tal-istess sena Felix lesta l-opra f'żewġ atti Iż-żwieġ ta' Camacho.
thumb|left|Id-dar tal-familja Mendelssohn, 3, Leipziger Straße, Berlin, fl-1900
Ftit wara li marru lura minn Pariġi, il-familja Mendelssohn marru joqgħodu f'numru 3, Leipziger Straße (illum il-Kunsill Federali Ġermaniż), dar antika u spazjuża li kien fiha kmamar għall-mużika sbieħ ħafna u padiljun kbir fejn kienu jiġu xi mijiet ta' nies għall-kunċerti ta' nhar ta' Ħadd. Fil-ħarifa tas-sena ta' wara indaqqet għall-ewwel darba l-ouverture Ħolma ta' Lejl Sajfi. Il-partitura ta' din il-kompożizzjoni famuża fiha d-data "Berlin, is-6 t'Awwissu 1826 "; Mendelssohn dak iż-żmien kellu 16-il sena. Fil-pubbliku mexxa d-daqq ta' din l-ouverture għall-ewwel darba f’Stettin fi Frar tal-1827.
Fl-istess żmien kien jistudja fl-Università ta' Berlin, fejn, fost oħrajn kien jattendi l-lezzjonijiet ta' G.W.F. Hegel.
Sadattant deher li l-opra Iż-żwieġ ta' Camacho setgħet tiġi mtella' fit-Teatru famuż ta' Spontini. Il-librett, ibbażat fuq episodju minn Don Quixote inkiteb minn Karl Klingemann, u Mendelssohn kellu idea ċara tal-umoriżmu speċjali li kien fih ir-rumanz. Ix-xogħol kellu l-provi malajr wara li l-kompożitur kien ġie lura minn Stettin u kellu l-première fid-29 ta' April 1827. Deher li kien intlaqa' bl-entużjażmu, imma minħabba xi intriċċi ma ttellax darba oħra. Mendelssohn stess ħass li l-opra (li issa kien ilu li kitibha 20 xahar) ma kinitx ħa tgħin l-iżvilupp artistiku tiegħu u li l-vokazzjoni tiegħu kienet fil-mużika strumentali. Qatt ma reġa' ikkompona opra oħra.
Mendelssohn waqqaf kor għall-istudju tax-xogħol korali ta' Johann Sebastian Bach (Il-kbir Thomaskantor kien kważi mhux magħruf mill-pubbliku). Fl-1823 nantu Babette Solomon, kienet irregalatlu kopja tal-Passjoni skont San Mattew. Fuq kollox, Mendelssohn sar japprezza x-xogħol ta' Bach mill-lezzjonijiet u l-provi taħt Zelter fl-Akkademja tal-Kant ta' Berlin. Fl-1829, flimkien ma' Eduard Devrient Mendelssohn, kontra r-reżistenza fil-bidu ta' Zelte, tella' rappreżentazzjoni pubblika tal-Passjoni skont San Mattew, imqassra u redatta għal din l-okkażjoni, taħt it-tmexxija tiegħu bil-kor tal-Akkademja ta' 158 vuċi. Din kienet l-ewwel ripreża tal-Passjoni ta' Bach minn mewtu. Zelter fl-Akkademja kien ipprova xi partijiet mill-Passjoni imma ssostna li ma kienx hemm lok għal rappreżentazzjoni sħiħa. Il-Passjoni kella tant suċċess li ttelgħet darbtejn oħra, it-tielet darba taħt Zelter għax Mendelssohn kien mar l-Ingilterra.
Skont sejbiet ta' dan l-aħħar, mill-analisi tal-partitura jidher li r-rappreżentazzjoni ma kinitx "romantizzata wisq". Però Mendelssohn irranġa xi reċitattivi, korali u arji biex ma jgerrixx dawk li kien jdoqqu u l-pubbliku. Barra minn hekk xi strumenti ma kinux għadhom jindaqqu: Mendelssohn stess daqq il-parti tal-Basso continuo fuq il-pjanu, minflok oboi d'amore intużaw klarinetti u minflok oboi da caccia intużaw vjolini. Devrient kanta l-parti ta' Ġesù. Il-pjanu a coda maħdum minn Johann Christoph Oesterlein ta' Berlin li kien ta' Carl Friedrich Zelter u li minnu Felix Mendelssohn Bartholdy x'aktarx mexxa il-Passjoni skont San Mattew għadu fil-Mużew Mużikali tal-Akkademja tal-Kant ta' Berlin.
L-ewwel kunċerti barra Berlin (1829-1832)
Meta temm l-istaġun, Mendelssohn ivvjaġga ma' Klingemann lejn l-iSkozja, fejn ġie ispirat biex jikteb l-ouverture L-Ebridi u s-sinfonija Skoċċiża. Fl-aħhar ta' Novembru mar lura Berlin.
thumb|left|Veduta ta Firenze, Akkwarell ta' Felix Mendelssohn ta' 21 sena fl-1830
Iż-żjara fl-Ingilterra kienet l-ewwel parti ta' programm estensiv ta' vjaġġi, li missieru ħadu fuqu biex iżur iċ-ċentri artistiċi ewlenin tal-Ewropa. Wara li ma aċċettax l-offerta ta' professorjat f'Berlin, f'Mejju 1830 telaq darb'oħra lejn l-Italja, b'waqfa qasira ta' ġimgħatejn fit-triq f'Weimar għand Goethe u wara ftit waqfiet oħra wasal Ruma fl-1 ta' Novembru.
Meta wasal München f'Ottubru tal-1831, fi triqtu lura, daqq il-kunċert tiegħu għal pjanu fis-Sol minuri li kien għadu kif ikkompona u ffirma kuntratt (li qatt ma wettaq) għal opra għat-teatru ta' München. Wara li waqaf Stuttgart, Frankfurt u Düsseldorf, wasal Pariġi f'Diċembru. Hawnhekk qatta' erba' xhur li matulhom ġedded il-ħbiberiji li kien beda fl-1825 u sar jaf sewwa 'l Liszt u 'l Chopin. Ħafna kompożizzjonijiet tiegħu indaqqu fil-pubbliku, fosthom l-ouverture Sommernachtstraum (Ħolma ta' lejl safi) fil-Konservatorju fid-19 ta' Frar 1832. Imma kellu xi diżappunti wkoll, per eżempju bis-sinfonija Ir-Riforma. Il-vjaġġ temm ħesrem billi qabditu l-kolera, però fieq malajr.
Fit-23 ta' April 1832 mar għal darb'oħra Londra, fejn daqq darbtejn il-kunċert tiegħu fis-Sol bemoll mal-Philarmonic Society, daqq l-orgni fil-Kattidral St Paul's u ppublika l-ewwel volume ta' Lieder ohne Worte (Għanjiet mingħajr kliem). F'Lulju mar lura Berlin u fix-xitwa semma' fil-pubbliku s-sinfonija "Ir-Riforma", il-kunċert fis-Sol bemoll u Walpurgisnacht (Il-lejl ta' Walpurgis).
Berlin, Düsseldorf u Frankfurt (1832-1835)
Felix Mendelssohn ma xtaqx jaċċetta pożizzjoni fissa li kienet sa torbtu għas-snin li jmiss. Però minħabba l-insistenza ta' missieru applika għall-pożizzjoni ta' Direttur tal-Akkademja tal-Kant li saret vakanti bil-mewt ta' Zelter f'Berlin. Il-membri ma vvutawx għalih imma għal Carl Friedrich Rungenhagen li kien ilu ħafna Assistant Direttur. Skont ħabibu Eduard Devrient kien hemm ukoll raġunijiet anti-semitiċi. Dan id-diżappunt kellu sehem importanti fid-deċiżżjoni tiegħu li jħalli Berlin għal xi snin, minkejja r-relazzjonijiet minn ġewwa li kellha l-familja kollha mal-Akkademja u s-suċċess konsiderevoli li kellu bill-Passjoni skont San Mattew.
Fir-rebbiegħa tal-1833 żar Londra għat-tielet darba biex imexxi l-Philharmonic Society li fit-13 ta' Mejju kienet ħa ddoqq is-Sinfonija Taljana tiegħu. Fis-26 tal-istess xahar, mexxa l-mużika fil-festa tal-mużika tar-Renu l-Baxx f'Düsseldorf b'tant suċċess li minnufih offrewlu l-post ta' direttur ġenerali tal-mużika tal-belt. L-impieg kien jikkonsisti fid-direzzjoni tal-mużika fil-knejjes ewlenin, it-teatru u żewġ swali oħra ta' gruppi mużikali.
Qabel ma ħa f'idejħ l-impennji tal-impieg il-ġdid, mar Londra għal darb'oħra ma' missieru u wasal lura Düsseldorf fis-27 Settembru 1833. Kien f'dak iż-żmien li kkompona il-Vespergesang (Kant tal-Għasar) li ħadd ma kien jaf bih qabel mewtu. Ix-xogħol tiegħu fil-knisja u fis-sala tal-kunċert ta impressjoni tajba ħafna, imma r-relazzjonijiet tiegħu mad-diretturi tat-teatru ma kinux mill-aħjar. Forsi kien minħabba dawn iċ-ċirkostanzi li beda jitbiegħed mill-opra u jersaq aktar lejn il-mużika tal-knisja.
F'dawn is-snin Mendelssohn kien imexxi l-kor Cäcilien-Vereins (Għaqda Ċeċiljana) ta' Frankfurt. Kien obbligat għal bosta snin lejn dan il-kor u d-direttur tiegħu Johann Nepomuk Schelble, u għalhekk ħass li kellu jieħu f'idejh il-provi u l-kunċerti ta' dan il-kor matul il-marda serja ta' Schelbles sakemm dan seta' jista' jkompli. Fuq talba tal-Cäcilien-Vereins, ikkompona l-ouverture Il-ħrafa tas-sabiħa Melusina u ppjana diversi xogħlijiet importanti oħra. Fi Frankfurt Mendelssohn kellu l-oppurtunità li jiltaqa' personalment mal-kompożitur importanti tal-opra Gioachino Rossini li kien dħuli ħafna, li qagħad hemm għal ftit jiem.
F'Düsseldorf għamel abbozz tal-famuż oratorju Paulus, ibbażat fuq il-ħajja ta' San Pawl. Ħass li s-soġġorn tiegħu hemm kien "ta' pjaċir immens", u x'aktarx kien iżomm dan l-impieg għal ħafna snin kieku ma offrulux id-direzzjoni permanenti tal-orkestra tal-Gewandhaus ta' Leipzig, waħda mill-ogħla pożizzjonijiet li wieħed seta' jikseb fid-dinja mużikali Ġermaniża.
Leipzig (1835–1841)
thumb|right|upright|Gewandhaus, Leipziger, Akkwarell minn Felix Mendelssohn Bartholdy (1836)
Matul dan iż-żmien ipprova, bħala ammiratur kbir ta' Joseph Haydn, jippromwovi x-xogħlijiet ta' Haydn, kif għamel per eżempju, fit-22 Frar 1838 f'Leipzig b'suċċess kbir.
thumb|upright|left|Cécile Charlotte Sophie Mendelssohn Bartholdy, pittura taż-żejt minn Eduard Magnus (1846) Il-ġrajja importanti li tmiss fil-ħajja ta' Mendelssohn kienet fit-28 ta' Marzu 1837 meta żżewweġ lil Cécile Charlotte Sophie Jeanrenaud (10 ta' Ottubru, 1817 – 25 ta' Settembru, 1853), li kien iltaqa' magħha Frankfurt qabel fis-sajf. "Cécile kienet waħda minn dawk il-fenomeni feminili ħelwin, li l-effett tas-sens kwiet u tfuli tas-sempliċi preżenza tagħha fuq kull bniedem hu li jikkalmah u jserrħu . Kellha figura żvelta, fattizzi ta' sbuħija li tolqtok ... "(Philipp Eduard Devrient). Kellhom ħamest itfal: Carl Wolfgang, Paul, Marie, Felix u Lili.
Il-honeymoon bilkemm kien għadda meta għal darb'oħra kellu jmur l-Ingilterra, fejn fl-20 ta' Settembru, mexxa Paulus fil-Festival ta' Birmingham. Matul dal-vjaġġ, daqq l-orgni f'Saint Paul's u f'Christchurch u b'hekk kellu influwenza profonda fuq l-organisti Ingliżi. Hawn beda jaħseb biex jikteb it-tieni oratorju Elias.
Fis-snin 1838 sal-1844, żviluppa l-famuż Kunċert għal vjolin fil-Mi minuri għall-ħabibu, il-vjolinista Ferdinand David.
Berlin (1841-1845)
Fl-1840 Mendelssohn ikkompona l-Innu ta' Tifħir u fl-1841, wara s-sitt vjaġġ tiegħu fl-Ingilterra, Friedrich Wilhelm IV sejjaħlu lura Berlin biex isir Maestro di Cappella. Ir-re Prussjan kellu l-pjan grandjuż li jagħmel 'l Berlin il-belt kapitali tal-arti fil-pajjiżi li kienu jitkellmu l-Ġermaniż. It-tama ta' Mendelssohn kienet li jirriforma l-Akkademja Rjali tal-Arti u t-tmexxija tal-kor tal-katidral.
Minkejja li inħatar bħala Direttur Ġeneral tal-Mużika tal-Prussja fil-ħarifa tal-1842, il-pjanijiet ambizzjużi tiegħu kienu opposti u reżistiti minn ħafna nħawi. Għalhekk, ma waqafx mill-attivitajiet l-oħra u baqa' jagħti l-kunċerti fil-Gewandhaus. Fl-1842 mar l-Ingilterra għas-seba' darba flimkien ma' martu u hemm iddiriġa is-sinfonija Skoċċiża. Kompla fl-impieg sal-1845 u kkompona l-mużika ta' akkompanjament għal Antigone, Oedipus Coloneus, Athalie u l-mużika għal Ħolma ta' lejl sajfi.
L-aħħar snin f'Leipzig
thumb|upright|2 Goldschmidt Straße, Leipzig, madwar 1900, fejn Mendelssohn għex u miet Fl-1843 Mendelssohn waqqaf konservatorju f'Leipzig - l-ewwel Akkademja tal-Mużika fil-Ġermanja - li nfetaħ fit-3 ta' April fil-bini tal-Gewandhaus. Fl-istess sena nħatar ċittadin onorarju tal-belt ta' Leipzig. Fl-1844 mexxa sitt kunċerti filarmoniċi f'Londra u ddiriġa wkoll il-"Ħolma ta' lejl Sajfi". Mar lura Berlin f'Settembru, iżda ma setax jikkonvinċi r-re li jħollu mir-responsabbiltajiet ibsin li kellu.
Wara żjara qasira fi Frankfurt, f'Settembru tal-1845, Mendelssohn mar lura Leipzig, u reġa' ħa l-impjieg li kellu qabel fl-Gewandhaus u kien jgħallem regolarment fil-Konservatorju. Iddedika ruħu prinċipalment għat-tieni oratorju kbir tiegħu, Elias, li ndaqq għall-ewwel darba fis-26 Awissu 1846 fil-Festival ta' Birmingham. Ix-xogħol tiegħu intlaqa' bl-entużjażmu, u wara li mar lura Leipzig, kompla jaħdem bħas-soltu, imma kien jidher ċar li saħħtu kienet marret għall-agħr serjament. Fl-1847 Mendelssohn ivvaġġja għall-għaxar u l-aħħar darba għall-Ingilterra biex imexxi Elias f'Exeter Hall, f'Manchester u f'Birmingham.
Meta mar lura ħa xokk kbir bil-mewt ta' oħtu Fanny fl-14 ta' Mejju. Imbagħad irrtira mill-ħajja pubblika u għadda xi xhur vaganzi fl-Iżvizzera u n-Nofsinhar tal-Ġermanja. Fl-Leipzig fid-9 t'Ottubru tagħtu l-ewwel puplesija. Wara t-tieni attakk fil-25 Ottubru u fit-3 ta' Novembru, intilef minn sensieh u miet fl-4 ta' Novembru fid-9 u 24 minuta ta' fil-għaxija. Għex u miet fid-dar 12 Königsstraße (illum Goldschmidtstraße) f'Leipzig li issa hi mużew imsejjaħ Mendelssohn-Haus.
Mendelssohn indifen fiċ-Ċimiterju tat-Trinità f'Berlin-Kreuzberg, maġenb oħtu Fanny u membri oħra tal-familja.
Katalgi tax-xogħlijiet
Ix-xogħlijiet tal-kompożitur huma ddokumentati tajjeb f'żewġ katalgi. Hemm katalgu tal-1882 li jelenka 350 kompożizzjoni. Fis-26 Awissu 2009, direttorju xjentifiku ġdid li fih 750 kompożizzjoni f'26 grupp ġie ppubblikat mill-Mendelssohn-Forschungsstelle tal-Akkademja tax-Xjenzi tas-Sassonja. Din fih wkoll il-manuskritti u x-xogħlijiet stampati ta' Mendelssohn Bartholdy. F'appendiċi, id-direttorju jagħti xogħlijiet li hemm dubju fuq l-awtur tagħhom, u jsemmi l-adattamenti tiegħu tax-xogħlijiet barranin.
Monumenti u tifkiriet
thumb|upright|left|Il-monument quddiem il-Gewandhaus f'Leipzig, madwar 1900
Il-premju Felix Mendelssohn ta' Berlin
Il-premju Felix Mendelssohn-Bartholdy, imsemmi għall-kompożitur u organizzat mill-Fondazzjoni għall-Patrimonju Kulturali Prussjan f'Berlin huwa l-eqdem premju Ġermaniż għall-mużika klassika.
Il-premju Mendelssohn ta' Leipzig
Il-premju Mendelssohn ta' Leipzig twaqqaf fis-sena 2007 u jingħata mill-Fondazzjoni Felix Mendelssohn Bartholdy fil-Gewandhaus ta' Leipzig. Jingħata fi tliet kategoriji: mużika, arti viżwali u r-responsabbiltà soċjali. Din il-klassifikazzjoni tfakkar id-diversità kreattiva ta' Mendelssohn, it-talenti qawwijin diversi li kellu u x-xogħol tiegħu bla għeda għall-progress soċjali. Felix Mendelssohn Bartholdy, spikka mhux biss bħala mużiċista u artista, iżda għall-impatt soċjali tiegħu għal valuri estetiċi u politiċi għolja.
Il-premju onorarju jingħata lill-individwi li juru l-aktar interess fil-ħidma u l-ispirtu ta' Mendelssohn bill-ħsieb li juri li l-ħidma tagħhom hi appoġġata u apprezzata.
L-istatwa tal-bronż li tiġi ppreżentata mal-premju hi mmudellata fuq l-istatwa ta' Mendelssohn li tqegħdet quddiem il-Gewandhaus ta' Leipzig fl-1993, maħluqa minn Jo Jastram u maħduma fil-funderija ta' Marc Krepp f'Berlin. Il-figura tiżen 3,400 gramma.
Il-Maestro Kurt Masur kien l-ewwel rebbieħ fl-2007 fil-kategorija tal-Mużika. Kien l-għeluq it-80 sena tas-surmast, li kien ta servizz kbir minn kmieni f'żogħżitu għall-mużika u x-xogħlijiet ta' Felix Mendelssohn Bartholdy u kien l-ewwel li rrekordja diski ta' ħafna mill-komposizzjonijiet ta' Mendelssohn.
Fl-2008 il-premju Mendelssohn ingħata lill-vjolinista Anne-Sophie Mutter (Kategorija Mużika) u lill-filosfu Peter Sloterdijk (Kategorija Responsabbiltà Soċjali).
Fl-2009 il-premju Mendelssohn ingħata lill-kanċillier Helmut Schmidt (Kategorija Responsabbiltà Soċjali), lill-attur u pittur Armin Mueller-Stahl (Kategorija Arti Viżwali) u lis-surmast tal-orkestra tal-Gewandhaus Riccardo Chailly (Kategorija Mużika).
Tixwix anti-semitiku
Wara mewtu Mendelssohn kien il-vittma tal-propaganda kontra l-Lhud. Bdiet minn Richard Wagner bil-librett tiegħu "Il-Ġudaiżmu fil-mużika", l-ewwel darba fl-1850, tliet snin wara l-mewt ta' Mendelssohn, u mbagħad għal darb'oħra fl-1869 meta reġa' deher. Billi Wagner fiż-żmien tal-pubblikazzjoni tat-tieni darba kien diġà kompożitur influwenti, il-fehmiet tiegħu wasslu għal nuqqas ta' rispett għall-mużika ta' Mendelssohn fit-tieni nofs tas-seklu 19. Minħabba Wagner l-eżekuzzjoni tax-xogħolijiet ta' Mendelssohn kienet ipprojbita għal kollox fit-Tielet Reich. Il-kompożituri Ġermaniż intalbu li jiktbu mużikz alternattiva għall-Ħolma ta' lejl sajfi.
Oħrid
Oħrid jew Ohrid (Maċedonjan: [ˈɔxrit]) hija belt fil-Maċedonja ta' Fuq u s-sede tal-Muniċipalità ta' Oħrid. Hija l-akbar belt mal-Lag Oħrid u t-tmien l-akbar belt fil-pajjiż. Fl-2002 il-muniċipalità rreġistrat popolazzjoni ta' aktar minn 42,000 abitant. Oħrid hija magħrufa li darba kellha 365 knisja, waħda għal kull jum tas-sena, u kienet tissejjaħ "Ġerusalemm tal-Balkani". Il-belt fiha ħafna djar pittoreski u monumenti, u hija popolari ħafna fil-qasam turistiku. Tinsab fil-Lbiċ ta' Skopje, fil-Punent ta' Resen u Bitola. Fl-1979 u fl-1980 rispettivament, Oħrid u l-Lag Oħrid ġew aċċettati bħala Sit ta' Wirt Dinji Kulturali u Naturali tal-UNESCO. Oħrid huwa wieħed mit-28 Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li huma siti kulturali kif ukoll naturali.
Tuniżjani
Nies Tuneżini jew Tuniżjani (Għarbi Tuneżini: توانسة Twensa), huma grupp etniku Magrebi u nazzjon indiġeni għall-Afrika tal-Majjistral, l-aktar it-Tuneżija, li jitkellmu Tuneżin (Derja) u jikkondividu kultura u identità komuni tat-Tuneżija. Barra minn hekk, ġiet stabbilita dijaspora Tuneżina b'migrazzjoni moderna, partikolarment fl-Ewropa tal-Punent, jiġifieri Franza, l-Italja u l-Ġermanja.
Oħrid
Sit ta’ Wirt Dinji
Parti ewlenija tar-Riżerva tal-Bijosfera Transkonfinali Ohrid-Prespa, preċiżament in-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Maċedonja ta’ Fuq, ilha Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO mill-1979, filwaqt li n-naħa taż-żona tal-Lag ta’ Ohrid li tagħmel mal-Albanija ġiet estiża fl-2019 bħala parti mill-istess Sit ta’ Wirt Dinji mħallat (kulturali u naturali) imsejjaħ il-Wirt Naturali u Kulturali tar-Reġjun ta’ Ohrid.
Tuniżjani
Qabel l-era moderna, it-Tuneżini kienu magħrufa bħala Afāriqah (Afrikani Rumani), mill-isem antik tat-Tuneżija, Ifriqiya jew l-Afrika fl-antik, li taw l-isem tal-lum tal-kontinent tal-Afrika.
Oħrid
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ erba’ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”, ladarba l-belt ta’ Ohrid hija waħda mill-eqdem insedjamenti umani fl-Ewropa bi fdalijiet kompluti minn Żmien il-Bronż sal-Medju Evu; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”, ladarba s-sit huwa xhieda eċċezzjonali ta’ opri tal-arti ta’ żmien il-Biżantini, b’iktar minn 2,500 metru kwadru ta’ affreski u iktar minn 800 ikona ta’ fama dinjija, l-iktar fil-knejjes ta’ Santa Sofija, ta’ Marija Omm Alla ta’ Perivleptos u ta’ San Ġwann Kaneo; il-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”, ladarba fir-reġjun tal-Lag ta’ Ohrid hemm l-iktar monasteru Slavoniku antik u l-ewwel università Slavonika fil-Balkani – l-iskola letterarja ta’ Ohrid li firxet il-kitba, l-edukazzjoni u l-kultura fid-dinja Slavonika antika kollha; u l-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”, ladarba l-valuri distintivi tal-konservazzjoni tan-natura tal-Lag ta’ Ohrid, bi storja li tmur lura għaż-żminijiet preglaċjali, jirrappreżentaw fenomenu naturali superlattiv li għadu pjuttost intatt bis-saħħa tal-iżolament ġeografiku u l-attività bijoloġika bla interruzzjoni, u jagħti kenn lil diversi speċijiet endemiċi ta’ flora u ta’ fawna.
Tuniżjani
Storja
Diversi ċiviltajiet u popli invadew, emigraw għal, jew ġew assimilati fil-popolazzjoni matul il-millennji, b'influwenzi tal-popolazzjoni minn Feniċi / Karthaginjani, Rumani, Vandali, Griegi, Għarab, Normani, Taljani, Spanjoli, Torok Ottomani / Janissarji, Maltin u Franċiż.
Afrika u Ifriqiya
L-ewwel nies magħrufa bl-istorja f'dak li hu issa t-Tuneżija kienu nies Berber tal-kultura Kapsjana relatati man-Numidjani. Il-Feniċi jissetiljaw it-Tuneżija matul it-12 sat-2 ta' seklu QK, imwaqqfa Kartaġena antika. Il-migranti ġabu magħhom il-kultura u l-lingwa tagħhom li mxerrda progressivament miż-żoni kostali tat-Tuneżija sal-bqija taż-żoni kostali tal-Afrika tal-Majjistral, il-Peniżola Iberika u l-gżejjer tal-Mediterran (inkluż Malta). Mit-tmien seklu QK, il-biċċa l-kbira tat-Tuniżjani kienu Puniċi. Meta Carthage waqa' fl-146 QK għar-Rumani, il-popolazzjoni kostali kienet l-aktar Punic, iżda dik l-influwenza naqset' il bogħod mill-kosta. Mill-perjodu Ruman sal-konkwista Iżlamika, il-Latini, il-Griegi u n-nies Numidjani influwenzaw aktar it-Tuneżini, li jissejħu Afariqa: Afrikani (Rumani).
Mill-konkwista Musulmana tal-Magreb fl-673, numru żgħir ta' Għarab, Persjani u popolazzjonijiet oħra tal-Lvant Nofsani ssetiljaw fit-Tuneżija li kienet tissejjaħ Ifriqiya, mill-isem antik tagħha l-provinċja Rumana ta' l-Afrika. Fil-bidu tas-seklu 11, in-Normanni mir-Renju ta' Sqallija ħadu Ifriqiya u waqqfu r-Renju tal-Afrika li dam bejn l-1135 u l-1160. Is-Sqallija u n-Normani rregolaw fit-Tuneżija, u ħawwad mal-popolazzjoni u wasslu għal kuntatt ta' kulturi differenti fost il- Persuni Tuneżini li welldu l-kultura Norman-Għarbija-Biżantina.
Wara r-Reconquista u t-tkeċċija ta' non-insara u Moriscos minn Spanja, waslu wkoll ħafna Musulmani u Lhud Spanjoli. Skond Matthew Carr, "Daqs tmenin elf Moriskos issetiljaw fit-Tuneżija, ħafna minnhom ġewwa u madwar il-kapitali, it-Tuneż, li għadu fih kwart magħruf bħala Zuqaq al-Andalus, jew Andalusia Alley."
Tuneżini
Matul is-17 u d-19-il seklu, Ifriqiya ġie taħt l-Ispanjol, imbagħad ir-regola Ottoman u ospita lil Morisco imbagħad immigranti Taljani mill-1609. It-Tuneż ġie integrat uffiċjalment fl-Imperu Ottoman bħala l-Eyalet tat-Tunis (provinċja), eventwalment inkluż il-Magreb kollu ħlief il-Marokk.
Taħt l-Imperu Ottoman, il-fruntieri tat-territorju abitati mit-Tuneżini naqsu; Ifriqiya tilfet it-territorju lejn il-punent (Constantine) u lejn il-lvant (Tripli). Fis-seklu dsatax, il-mexxejja tat-Tuneżija saru konxji mill-isforzi kontinwi fir-riforma politika u soċjali fil-kapitali Ottoman. Imbagħad il-Bey of Tunis, bid-dwal tiegħu stess imma infurmati bl-eżempju Tork, ippruvaw jagħmlu riforma mmodernizzata tal-istituzzjonijiet u l-ekonomija. Id-dejn internazzjonali tat-Tuneżija kiber mhux maniġġabbli. Din kienet ir-raġuni jew skuża għall-forzi Franċiżi biex jistabbilixxu Protectorate fl-1881.
Fdal tas-sekli tar-regola Torka hija l-preżenza ta' popolazzjoni ta' oriġini Torka, storikament id-dixxendenti maskili ġew imsemmija bħala l-Kouloughlis.
Repubblika u Rivoluzzjoni
L-indipendenza minn Franza nkisbet fl-20 ta' Marzu, 1956. L-Istat ġie stabbilit bħala monarkija kostituzzjonali mal-Bey of Tunis, Muħammad VIII al-Amin Bey, bħala r-re tat-Tuneżija. Fl-1957, il-Prim Ministru Ħabib Bourguiba abolixxa l-monarkija u stabbilixxa bis-sħiħ il-partit Neo Destour (Kostituzzjoni Ġdida) tiegħu. Fis-snin sebgħin l-ekonomija tat-Tuneżija kibret b'rata b'saħħitha ħafna. Iż-żejt ġie skopert, u t-turiżmu kompla. Popolazzjonijiet tal-bliet u tal-kampanja ġabu bejn wieħed u ieħor l-istess numru. Madankollu l-problemi agrikoli u l-qgħad urban wasslu għal żieda fil-migrazzjoni lejn l-Ewropa.
Il-President ta' 84-il sena Bourguiba ġie mwaqqaf u sostitwit minn Ben Ali il-Prim Ministru tiegħu fis-7 ta' Novembru, 1987. Madankollu, ir-reġim ta ’Ben Ali intemm fit-23 sena fl-14 ta' Jannar 2011, fl-avvenimenti tar-Rivoluzzjoni Tuneżina, wara dimostrazzjonijiet fil-livell nazzjonali preċipitat minn qgħad għoli, inflazzjoni tal-ikel, korruzzjoni , nuqqas ta' libertajiet politiċi bħall-libertà tal-kelma u kundizzjonijiet ta' għajxien fqar.
Wara t-twaqqigħ ta' Ben Ali, it-Tuneżini elett Assemblea Kostitwenti biex tabbozza kostituzzjoni ġdida, u gvern interim magħruf bħala t-Trojka minħabba li kienet koalizzjoni ta' tliet partijiet; il-Moviment Ennahda minn ta' quddiem, bil-Kungress tax-xellug taċ-ċentru għar-Repubblika u l-Ettakatol jegħleb ix-xellug bħala msieħba minoritarji. Madankollu, baqa' skuntentizza mifruxa, li wassal għall-kriżi politika Tuneżina 2013-14. Bħala riżultat tal-isforzi li saru mill-Kwartett Nazzjonali tad-Djalogu Tuneżin, l-Assemblea Kostitwenti lestiet ix-xogħol tagħha, il-gvern interim irriżenja, u saru elezzjonijiet ġodda fl-2014, li kkompletaw it-transizzjoni għal stat demokratiku. Il-Kwartett għad-Djalogu Nazzjonali Tuneżin ingħata l-Premju Nobel għall-Paċi tal-2015 għal "il-kontribut deċiżiv tiegħu għall-bini ta' demokrazija pluralistika fit-Tuneżija wara r-Rivoluzzjoni Tuneżina tal-2011".
Lil hinn mill-bidliet politiċi, li wasslu biex it-Tuneżija ssir demokrazija rikonoxxuta fl-2014, dawk l-avvenimenti ġabu wkoll bidliet importanti fil-kultura Tuneżina ta' wara l-2011.
Exeter
Exeter hija belt f'Devon, fl-Ingilterra, b'popolazzjoni ta' 129,800 ruħ (stima ta' nofs l-2016). Il-belt tinsab fuq ix-Xmara Exe madwar 36 mil (58 km) fil-grigal ta' Plymouth u 65 mil (105 km) fil-lbiċ ta' Bristol. Hija l-belt tal-kontea ta' Devon, u l-bażi tal-Kunsill tal-Kontea ta' Devon. F'Exeter hemm ukoll iż-żewġ kampus prinċipali tal-Università ta' Exeter, Streatham Campus u St Luke's Campus.
Karozza
daqsminuri| Pont li jġorr l-awtostrada M5 tul ix-Xmara Exe L-awtostrada M5 lejn Bristol u Exeter tibda f'Birmingham, u tgħaqqad fi Bristol mal-M4 ma' Londra u Wales ta' Isfel. It-triq il-qadima A30 tipprovdi rotta aktar diretta lejn Londra permezz tal-A303 u l-M3. L-M5 huwa l-iktar punt modern baxx tal-pont tax-Xmara Exe. Fil-punent, l-A38 tgħaqqad Exeter ma' Plymouth u x-xlokk ta' Cornwall, filwaqt li l-A30 ikompli permezz ta' Okehampton sat-tramuntana u l-punent ta' Cornwall. L-ibliet ta' Bristol, Plymouth, Bath, Salisbury u Truro kollha jistgħu jintlaħqu fi żmien sagħtejn.
L-ivvjaġġar bil-karozza fil-belt huwa ta' spiss diffiċli b’jams regolari ffukati fuq iż-żona tal-pontijiet Exe. Storikament, il-pontijiet kienu ostaklu sinifikanti għal intestatura traffiku vaganza għall-lbiċ tal-Ingilterra, li wassal għall-kostruzzjoni tal-ewwel bajpass f'nofs is-snin 1930 fuq Countess Ilbes Bridge, segwita mill-M5 fl-1977 Biex tiġi indirizzata aktar il-problema tal-konġestjoni fiċ-ċentru tal-belt, il-Kunsill tal-Kontea ta' Devon għandu servizzi ta' parkeġġ u rikba attwali u qed jikkunsidra l-introduzzjoni ta' tariffi għall-konġestjoni.
Ferrovija
daqsminuri| L-Istazzjon tal-Ferrovija ta' Exeter St Davids Exeter huwa kkunsidrat bħala ċentru ferrovjarju fil-Lbiċ u huwa marbut mal-parti l-kbira tal-linji f'Devon, inkluż ma' Paignton, Exmouth, Barnstaple u Okehampton (permezz ta' servizz speċjali). Dan jagħmilha possibbli li tintlaħaq il-parti l-kbira tal-istazzjonijiet f'Devon direttament mill-Exeter St Davids, għalkemm fix-xhur tas-sajf biss.
Arja
daqsminuri| L-Ajruport Internazzjonali ta' Exeter L-Ajruport ta' Exeter jinsab fil-lvant tal-belt, u l-linja ta' ajru lokali, li qabel kienet tissejjaħ Jersey European u British European iżda issa magħrufa bħala Flybe, hija tħaddiem lokali sinjifikattiva. Huwa wkoll bażi għal Thomson Airways b'titjiriet lejn Faro, Mallorca, Lanzarote, fost oħrajn. L-ajruport joffri firxa ta' titjiriet skedati għal ajruporti reġjonali Ingliżi u Irlandiżi u titjiriet charter. Il-konnessjonijiet maċ-ċentri internazzjonali bdew b'Pariġi-Charles de Gaulle fl-2005 u wara servizz ta' kuljum għall- Ajruport ta' Amsterdam Schiphol.
Edukazzjoni
daqsminuri| Il-bini Laver fl-Università ta' Exeter L-Università ta' Exeter għandha żewġ kampus fil-belt, it-tnejn huma notevoli għall-parkland ħajjari tagħhom. Huwa wieħed mill-ikbar tħaddiem fil-belt. Exeter huwa wieħed mill-erba' siti ewlenin tal- Università ta' Plymouth. L-Iskola ta' Studji tas-Saħħa ta' San Loye, li tipprovdi taħriġ fit-terapija okkupazzjonali, issa ġiet inkorporata fl-Università ta' Plymouth. L-università tinkludi l-Iskola tan-Negozju, il-Mużew taċ-Ċinema Bill Douglas, il-bini ta' Henry Wellcome għall-Bijokatalisi, u, minn Settembru 2018, iċ-Ċentru ta' Exeter għall-Ekonomija Ċirkolari.
Chris Lait
Christopher Lait (twieled fit-18 ta' Lulju 1993) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Żejtun Corinthians FC
Żejtun Corinthians Football Club huwa hu klabb tal-futbol Malti, li attwalment jilgħab fl-Ewwel Diviżjoni Maltija. Imwaqqaf fl-1943, il-klabb ikun rarament ogħla mill-istanzi inferjuri tal-futbol Malti.
Storja
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, il-logħba tal-futbol f'Malta reġgħat' ġiet promulgata, li waqgħat taħt ir-responsabbiltà tal-Malta Football Association. Bħal irħula lokali u rħula oħra, il-popolazzjoni taż-Żejtun stabbilit tim tal-futbol, ​​u fl-1943 l-isem ta' Żejtun Corinthians ħareġ. L-antenati tat-tim ġew derivati minn isem ta' tim tal-futbol li jieħu sehem fil-kampjonat Ingliż. L-ewwel membri tal-kumitat tal-klabb kien jikkonsisti lil Joseph Cassar (President), Joseph Galea (Viċi President), Fortunato Zerafa (Segretarju Ġenerali), u Grazio Cassar, (Teżorier). Il-kuluri uffiċjali tal-klabb huma blu navali strixxi blu kulur is-sema. L-ewwel skema tal-kuluri ġiet ispirata minn ta' Sliema Wanderers, peress li matul iż-żmien ħafna "Żwieten" appoġġjaw lil Sliema Wanderers.
L-ewwel għaxar snin wera bidu tajjeb għal Żejtun Corinthians. Il-plejers li jiffurmaw parti mit-tim tal-futbol kienu Żwieten jew sportivi mill-viċinanzi. Fl-ewwel staġun, Żejtun Corinthians kienu mqiegħda fid-diviżjonijiet t'isfel tal-kampjonat. Madankollu, grazzi għall-ħidma iebsa tat-tim, Żejtun Corinthians irnexxielhom jiżguraw l-unuri fil-kampjonati organizzati mill-Malta Football Association fi ftit ta' snin. Minn dakinhar, it-tim laħaq it-tqegħid massimu tiegħhu fis-60ijiet meta ġew l-ewwel pożizzjoni fit-Tieni Diviżjoni u b'hekk kienu assigurati. Ċertament, din kienet l-era tad-deheb ta' Żejtun Corinthians. Parteċipanti bħal Louis Bonello, Reginald Vella James, Anthony Spiteri, Joe Abela u l-gowler John Formosa, immarkaw l-aktar suċċessi famużi tat-tim u filwaqt li dehru f'logħbiet li mhux se jiġu faċilment minsija. Matul l-istaġun 1959/60, Żejtun Corinthians ġestew rebħa doppja, it-tqegħid l-ewwel fil-klassifikazzjoni tat-Tielet Diviżjoni Maltija u l-kompetizzjoni eliminatorja.
Matul is-70ijiet, l-iskwadra kellha wkoll sehem fis-suċċessi. Wara li rebħu it-Tielet Diviżjoni Maltija għal diversi drabi, Żejtun Corinthians irnexxielha tilħaq it-Tieni Diviżjoni Maltija. Fl-1980, il-Malta Football Association iddeċidiet li torganizza mill-ġdid kampjonati Nazzjonali u għall-ewwel darba introduċiet il-Premier League Malti. Fl-istaġun 1981/82, u għal tliet staġuni konsekuttivi oħra, 1986/87, 1987/88, u 1988/89, Żejtun Corinthians kienu kburin li rebħu l-Ewwel Diviżjoni Maltija.
Fl-istorja kmieni tad-90ijiet reġgħet irrepetiet ruħha, fl-istaġun 1991/92 Żejtun Corinthians irnexxielhom jirbħu il-kampjonat tat-Tielet Diviżjoni Maltija b'rebħa ta sturdament fid-deċiżiva f'derby ma' Marsaxlokk. Dan kompla anki matul il-Millennju, fl-istaġun 2002/03 Żejtun Corinthians kienu ddikjarati ċampjins għat-Tielet Diviżjoni Maltija, b'rebħa prestiġjuża fuq ir-rivali dejjiema St. Georges.
Darmanin
Darmanin jista' jirreferi għal:
Jaanai Gordon
Jaanai Derece Gordon-Hutton (twieled fis-7 ta' Diċembru 1995) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Slaten Maġi
250px|thumb|L-adorazzjoni mill-Maġi ta' [[Bartolomé Esteban Murillo]]
Skont it-tradizzjoni Nisranija is-Slaten Maġi (mill-Grieg: μάγοι, magoi), żaru 'l Ġesù wara twelidu u ġabulu r-rigali. Huma msemmijin biss fl-Evanġelju ta' San Mattew li jgħid li ġew "mil-lvant" biex jaduraw 'l Kristu, "li twieled sultan tal-Lhud ". Billi ssemmew tliet rigali, tradizzjonalment jingħad li kien hemm tliet Maġi, minkejja li Mattew ma speċifikax in-numru. Is-slaten Maġi jidhru regolarment fir-rakkonti tat-twelid ta' Kristu u fil-festi tal-Milied.
L-identifikazzjoni tal-Maġi bħala slaten hi marbuta mal-profeziji tat-Testment l-Antik bħal dik f'Iżaija 60:3, li tiddeskrivi l-Messija meqjum mis-slaten. L-ewwel qarrejja interpretaw ir-rakkont ta' San Mattew fid-dawl ta' dawn il-profeziji u għamlu l-maġi rejiet.
Rakkont oriġinali
L-evanġelju ta' San Mattew 2:1-12 jirrakkonta l-miġja tal-Maġi:
Meta twieled Ġesù f'Betlehem tal-Lhudija, fi żmien is-sultan Erodi, xi maġi mil-lvant ġew Ġerusalemm jistaqsu: "Fejn hu dak li twieled sultan tal-Lhud? Għax rajna l-kewkba tiegħu tielgħa, u ġejna nqimuh."Is-sultan Erodi sama' bihom, u tħawwad hu u Ġerusalemm kollha miegħu. Ġabar flimkien il-qassisin il-kbar u l-kittieba kollha tal-poplu, u ried jaf mingħandhom fejn kellu jitwieled il-Messija. U huma qalulu: "F'Betlehem tal-Lhudija, għax hekk inkiteb mill-profeta: 'U int, Betlehem, art ta' Ġuda, le, m'intix l-iżgħar fost il-bliet il-kbar ta' Ġuda, għax minnek joħroġ mexxej li jirgħa l-poplu tiegħi Iżrael.'
Erodi mbagħad sejjaħ lill-maġi bil-moħbi, u tkixxef bir-reqqa kollha mingħandhom iż-żmien li fih dehritilhom il-kewkba; bagħathom Betlehem u qalilhom: "Morru, staqsu sewwa għat-tifel, u meta ssibuh ejjew għiduli, ħalli jien ukoll niġi nqimu." Dawk, wara li semgħu lis-sultan, telqu, u ara, il-kewkba li kienu raw tielgħa bdiet miexja quddiemhom sakemm waslet u waqfet fuq il-post fejn kien hemm it-tifel. Kif raw il-kewkba mtlew b'ferħ kbir tassew. Meta mbagħad daħlu d-dar u raw lit-tifel ma' ommu Marija, nxteħtu fl-art iqimuh; fetħu t-teżori tagħhom u offrewlu rigali deheb, inċens u mirra. Mbagħad, billi kienu mwissijin f'ħolma biex ma jerġgħux imorru għand Erodi, telqu lura lejn arthom minn triq oħra.
Wara jissemmew darbtejn oħra meta jingħad kif evitaw lil Erodi wara li raw lil Ġesù u x'sar jaf Erodi fuqu mill-laqgħa li kellu magħhom qabel.
Deskrizzjoni
Il-kelma Maġi hi forma Latina tal-plural tal-kelma Griega magos (μαγος pl. μαγοι), li hi stess hi ġejja mill-Persjan Antik maguŝ mill-Avestan magâunô, jiġifieri l-kasta reliġjuża li twieled fiha Żoroastru. It-terminu jirreferi għall-kasta ta' qassisin taż-Żoroastriżmu. Bħala parti mir-reliġjon tagħhom, dawn il-qassisin kienu jistudjaw b'mod speċjali l-kwiekeb,u kisbu fama internazzjonali għall-astroloġija, li dak iż-żmien kienet meqjusa minn ħafna bħala xjenza. Minħabba l-użanzi reliġjużi tagħhom u l-użu tal-astroloġija xi kliem li ħarġu mill-kelma Maġi ġew applikati għall-okkult in ġenerali u wasslu għat-terminu Maġija. Waqt li Saydon u oħrajn jużaw il-kelma "maġi" fl-evanġelju ta' San Mattew, l-istess kelma ittraduċewha bħala saħħar meta iddeskrivew lil "Elima s-saħħar" fl-Atti 13:6-11, u 'l Xmun il-Magu li kien meqjus bħala eretku mill-Knisja bikrija, fl-Atti 8:9-13.
Ismijiet
It-tradizzjonijiet differenti jagħtu ismijiet diversi lill-Maġi. Fil-Knisja Nisranija tal-Punent mit-tmien seklu kienu magħrufin bħala Kaspar, Melkjor u Baltasar. Dawn ġejjin minn manuskritt Grieg tas-sitt seklu minn Lixandra. It-test bil-Latin Collectanea et Flores itenni t-tradizzjoni tat-tliet slaten u ismijiethom u jagħti iżjed dettalji. Maħsub li t-test hu ta' nisel Irlandiż u ġej mis-seklu tmienja.
Kaspar x'imdaqqiet jissejjaħ Gaspar jew Ġaspar. Insibu kandidat għall-oriġni tal-isem Kaspar fl-Atti ta' Tumas bħala Gondofares (AD 21 – c. AD 47), jew Gudafarasa (li 'Kaspar' forsi ġej minnu bħala korruzzjoni ta' 'Gaspar'). Dan Gondofares iddikjara l-indipendenza mill-Arsaċidi biex jilħaq l-ewwel re Indo-Partjan u jingħad li żaru Tumas l-Appostlu. Il-leġġenda nisranija forsi għażlet Gondofarr sempliċiment għax kien re tal-orjent fil-perjodu korrett ta' żmien.
Min-naħa l-oħra l-insara Sirjaċi lill-Maġi jsibuhom bl-ismijiet Larvandad, Guxnasaf, u Ħormisdas. Dawn l-ismijiet għandhom probabbiltà ħafna ogħla li kienu oriġinalment Persjani, għalkemm naturalment dan ma jiżgurax l-awtentiċità tagħhom.
Fil-knejjes tal-Lvant, l-Etjopi pereżempju, isejħulhom Ħor, Karsudan, u Basanater, waqt li l-Armeni jsejħulhom Kagfa, Badadakharida u Badadilma. Ħafna nsara Ċiniżi jemmnu li wieħed mill-Maġi ġie miċ-Ċina.
L-oriġni u l-vjaġġ
250px|right|thumb|Il-vjaġġ tal-Maġi ta' [[Benozzo Gozzoli (1459–61), Palazzo Medici Riccardi, Firenze]]
Il-frażi mil-lvant hi l-unika informazzjoni li jtina Mattew fuq minn fejn ġew. Tradizzjonalment żviluppat il-fehma li kienu Babilonjani jew Għarab jew Lhud mill-Jemen billi s-slaten tal-Jemen dak iż-żmien kienu Lhud, fehma li kellu wkoll Ġwanni Kriżostmu. Il-parti kbira kienu jemmnu li kienu mill-Babilonja, li kienet il-qalba taż-Żurvaniżmu, u għalhekk tal-astroloġija, dak iż-żmien. X'aktarx Mattew ma kienx qiegħed jaħseb f'post speċifiku u l-frażi mil-Lvant qiegħda hemm għall-effett letterarju u biex iżid l-eżotiċiżmu.
Skont l-Evanġelju ta' San Mattew, il-Maġi sabu l-Ġesù billi mxew wara kewkba, li tradizzjonalment saret magħrufa bħala l-Kewkba ta' Betlehem. Ġew proposti ħafna teoriji fuq in-natura ta' din l-istilla.
Meta sabuh, tawh tliet rigali simboliċi: deheb, inċens u mirra.
Wara ż-żjara l-Maġi jgħibu mir-rakkont billi jmorru lura bi triq oħra biex jevitaw 'l Erodi u ma jerġgħux jidhru. Gregorju Manju kiteb bl-elokwenza fuq dan is-suġġett u kummenta li meta nsiru nafu 'l Ġesù ma nistgħux immorru lura bl-istess triq li nkunu ġejna biha. Hemm ħafna stejjer tradizzjonali dwar x'ġara lill-Maġi wara dan. Waħda minn dawn tgħid li San Tumas għammidhom fi triqtu lejn l-Indja. Oħra tgħid li l-fdalijiet tagħhom sabithom Santa Liena u ġabithom Kostantinopli, u fl-aħħar spiċċaw il-Ġermanja fir-relikwarju tat-tliet slaten f 'Kolonja.
Ir-rigali
thumb|250px|Fl-arti Biżantina il-Maġi s-soltu jidhru b'ilbies Persjan, [[Mużajk, ca. 565
Bażilka ta' Sant'Apollinare Nuovo, Ravenna, l-Italja ]] Il-Maġi huma deskritti bħala "jintefgħu fl-art", "jinżlu għar-rkoptejhom" jew "jinklinaw" fil-qima quddiem Ġesù. Dawn il-ġesti kellhom effett importanti fuq l-użanzi reliġjużi Nsara. Juru rispett kbir, u kienu wżati tipikament għall-qima tar-re. Minħabba l-ispirazzjoni ta' dawn il-versi, l-inżul għar-rkoptejn u l-intfigħ fl-art ġew adotati fil-Knisja bikrija. Waqt li l-intfigħ fl-art rari jintuża fil-Punent, għadu komuni fil-Knejjes tal-Lvant, speċjalment matul ir-Randan. L-inżul għar-rkoptejn baqa' użanza importanti fil-qima Nisranija s'issa.
Mattew isemmi espliċitament tliet rigali: deheb, inċens, u mirra li kienet tinstab biss fil-Jemen. Ġew proposti ħafna teoriji differenti għat-tifsir u s-simboliżmu tar-rigali. Waqt li hu faċli li nispjegaw id-deheb, l-inċens, u l-iżjed il-mirra huma iżjed oskuri.
It-teoriji ġeneralment nistgħu naqsmuhom f'żewġ gruppi:
Sas-seklu 15, il-mirra kienet tintuża bħala balżmu u fl-inċens fil-funerali u l-kremazzjonijiet. Iż-"żejt imbierek" li jintuża tradizzjonalment fil-Knisja Ortodossa tal-Lvant fl-amministrazzjoni tas-sagramenti tal-griżma tal-isqof u l-griżma tal-morda hu mfewwaħ bil-mirra, u meta xi ħadd jirċievi wieħed minn dawn is-sagramenti jgħidu li "rrċieva l-mirra".
Xi studjużi ssuġġerew li r-"rigali" kienu aktarx mediċinali milli ħwejjeġ prezzjużi għall-qima.
Din il-ġrajja hi marbuta mal-ktieb tas-Salmi 72 u Iżaija 60 li jsemmu li rejiet taw rigali. Dan kien importanti biex il-Maġi jsiru meqjusin bħala slaten minflok astronomi-qassisin. F'innu tar-raba' seklu miktub mill-poeta Ruman, it-tliet rigali kienu diġà kisbu it-tifsiriet ta' għeliem profetiċi tal-identità ta' Ġesù. thumb|right|250px|Sarkofagu tar-raba' seklu, [[Mużew tal-Vatikan, Ruma, l-Italja. ]]
Ġwann Kriżostmu ssuġġerixxa li r-riġali kienu addatati mhux biss biex jingħataw lil re imma lill-Alla, u qabbilhom mal-offerti tradizzjonali tal-Lhud ta' nagħaġ u għoġiela, u għalhekk Kriżostmu sostna li l-Maġi qimu lil Ġesù bħala Alla.
X'ġara wara minn dawn ir-rigali l-iskrittura qatt ma' tgħid, imma żviluppaw bosta tradizzjonijiet. Skont waħda minn dawn l-istejjer id-deheb insteraq miż-żewġ ħallelin li wara issallbu ma' ġenb Ġesù. Skont oħra kien fdat lil Ġuda li ħadu għalih.
Fil-Monasteru ta' San Pawl ta' Athos hemm kaxxa tad-deheb tas-seklu 15 li suppost fiha r-rigali tal-Maġi. Ingħatat lill-monasteru fis-seklu 15 minn Mara Branković, bint ir-re tas-Serbja Đurađ Branković, mart is-Sultan Ottoman Murat II u l-parrina ta' Mehmet II li rebaħ Kostantinopli. Jidher li kienu parti mir-relikwi tal-Palazz Mqaddes ta' Kostantinopli u jgħidu li kienu jintwerew hemm sas-seklu 4 AD. Wara t-terremot ta' Ateni fid-9 ta' Settembru 1999, intwerew temporanjament f'Ateni biex tissaħħaħ il-fidi u jinġabru l-flus għall-vittmi tat-terremot.
Il-pertinenza għall-Milied
Din iż-żjara li ġeneralment tissejjaħ iż-żjara tal-Maġi żgur ġrat bosta xhur wara t-twelid ta' Ġesù. Ix-xhieda għal din il-konklużjoni nistgħu insibuha fl-Evanġelju ta' Mattew fit-tieni kapitlu. “Meta mbagħad daħlu d-dar u raw lit-tifel ma' ommu Marija, nxteħtu fl-art iqimuh;…” (Mattew 2:11) Meta niflu dan il-vers bir-reqqa nindunaw b'żewġ affarijiet, l-ewwel, Ġesù Kristu ma kienx tarbija meta żaruh il-Maġi imma tifel ta' xi sentejn. It-tieni, iż-żjara ma saritx fil-maqjel fejn twieled imma f'dar li kienu marru joqgħodu fiha Ġużeppi (San Ġużepp) u Marija (omm Ġesù) wara li Ġesù kien twieled f'maqjel. L-aqwa indikazzjoni li Ġesù kellu xi sentejn meta ġrat iż-żjara tinsab fil-vers 16 tat-tieni kapitlu tal-evanġelju ta' Mattew, li jgħid hekk, ''' Erodi ….. nkorla bis-sħiħ, u bagħat joqtol f'Betlehem u fl-inħawi kollha tagħha lit-tfal subien kollha ta' minn sentejn 'l isfel, skond iż-żmien li sar jaf mingħand il-maġi. (Mattew 2:16)''' Nistgħu nassumu bla biża' li Erodi ma kienx jordna l-qerda tas-subien li kellhom sentejn jew inqas kieku l-Maġi kienu tawh x'jaħseb li t-tifel li kienu qegħdin ifittxu kien twieled xi ftit jiem qabel. Nistgħu niddeduċu mill-aħħar vers ta' Mattew 2:16 li Erodi kien induna li l-Maġi kienu telqu minn pajjiżhom fil-jum meta twieled Ġesù, meta raw il-kewkba u waslu Betlehem sentejn wara. “Għax rajna l-kewkba tiegħu tielgħa, u ġejna nqimuh.” (Matthew 2:2)
L-oqbra
thumb|left|250px|Il-vjaġġ tal-Maġi (wiċċ) u L-adorazzjoni tal-Maġi (ġemb) fuq châsse ta' enamel champlevé ta' [[Limoges, ca 1200 (Musée de Cluny, Pariġi)]] Marco Polo sostna li kienu wreh it-tliet oqbra tal-Maġi f'Saveh fin-nofsinhar ta' Tehran madwar l-1270:
"Fil-Persja hemm il-belt ta' Saba, minn fejn telqu t-tliet Maġi u fejn huma midfuna fi tliet monumenti kbar u sbiħ, ħdejn xulxin. Fuqhom kien hemm binja kwadra miżmuma bil-kura. L-iġsma għadhom talikwali, bid-daqna u x-xagħar b'kollox." Ir-relikwarju tat-tliet Maġi fil-Katidral ta' Kolonja, skont it-tradizzjoni, fih l-għadam tagħhom. Suppost skopriethom Santa Liena matul il-pellegrinaġġ famuż tagħha fil-Palestina u l-Art Imqaddsa. Il-fdalijiet ħadithom fil-knisja ta' Haġja Sofija (Αγία Σοφία) f'Kostantinopli; imbagħad ħaduhom Milan (xi sorsi jgħidu li ħadhom l-isqof tal-belt, Ewstorġju I ), qabel ma ħadhom fejn qegħdin issa l-Imqaddes Imperatur Ruman Frederiku I fl-1164 AD. Il-Milaniżi jiċċelebraw il-parti tagħhom fit-tradizzjoni billi jagħmlu parata bi lbies medjovali kull 6 ta' Jannar. Insibu verżjoni ta' din l-istorja miktuba mill-kjeriku Johannes von Hildesheim fis-seklu 14, Historia Trium Regum ("Storja tat-Tliet Rejiet"). Ir-rakkont ta' kif l-iġsma tagħhom ibbalżmati spiċċaw f'Kolonja, jibda bil-vjaġġ ta' Elena (Santa Liena), omm Kostantinu I, lejn Ġerusalemm fejn sabet is-salib ta' Kristu u relikwi oħra: "Ir-Reġina Elena… bdiet taħseb bis-serjetà fuq l-iġsma ta' dawn it-tliet slaten u lestiet ruħha, u kkumpanjata minn ħafna qaddejja, marret fl-Art ta' Ind… wara li kienet sabet l-iġsma ta' Melkjor, Baltasar, u Gaspar, ir-Reġina Elena poġġiethom f'senduq li żejnet b'għana kbira u ġabithom f'Kostantinopli... u qegħdithom fi knisja li hi msejħa Santa Sofija."
Sinjifikat Reliġjuż
Skont il-parti l-kbira tal-insara, il-Maġi kienu l-ewwel figuri reliġjużi li qimu 'l Kristu, u għal din ir-raġuni l-istorja tal-Maġi hi rispettata u popolari fost l-Insara. Iż-żjara tal-Maġi hi kkomemorata fil-knejjes Insara tal-Punent (imma mhux mill-Ortodossi tal-Lvant) bil-festa tal-Epifanija, is-6 ta' Jannar. L-Ortodossi tal-Lvant jiċċelebrawha fil-25 ta' Diċembru. Iż-żjara sikwit tissemma L-adorazzjoni tal- Maġi fl-arti u letteratura nsara.
Minkejja li l-Koran ma jsemmix l-istorja tal-Maġi, din kienet magħrufa sewwa fost l-Għarab. L-enċiklopedista al-Tabari, fil-kitba tiegħu fis-seklu 9, jagħti s-simboliżmu tas-soltu tar-rigali tal-Maġi. Al-Tabari jgħid li ħa din l-informazzjoni mill-kittieb tat-tard fis-seklu 7, Waħb ibn Munabbiħ.