cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Palazz ta' Blenheim
Arkitett
Il-Barokk massiċċ li Vanbrugh uża fil-Palazz ta' Blenheim qatt ma ġibed wisq l-immaġinazzjoni tal-pubbliku, u malajr ġie sostitwit bit-tqanqil mill-ġdid tal-istil Palladjan. Ir-reputazzjoni ta' Vanbrugh qalgħet daqqa ta' ħarta kbira, u huwa ma ngħata l-ebda kummissjoni pubblika kbira oħra. Għad-disinn finali tiegħu, Seaton Delaval Hall f'Northumberland, li ġie mfaħħar bħala l-kapulavur tiegħu, huwa uża verżjoni raffinata tal-Barokk li uża fil-Palazz ta' Blenheim. Huwa miet ftit qabel it-tlestija tal-binja.
Finanzjament tal-kostruzzjoni
Ir-responsabbiltà preċiża għall-finanzjament tal-palazz il-ġdid dejjem kienet suġġett dibattibbli, li għadu mhux solvut sa llum il-ġurnata. Il-palazz bħala premju ġie propost fi żmien ftit xhur mill-Battalja ta' Blenheim, fi żmien meta d-Duka ta' Marlborough kien għadu ma rebaħx il-bosta rebħiet f'isem il-pajjiż. Li n-nazzjon rikonoxxenti mmexxi mir-Reġina Anna xtaq u ried jagħti dar xierqa lill-eroj nazzjonali huwa bla dubju. Permezz ta' dokument iffirmat fl-1705 mit-teżorier parlamentari l-Konti ta' Godolphin, Vanbrugh ġie maħtur bħala arkitett u fih ġie deskritt il-kompitu tiegħu. B'xorti ħażina għall-familja Churchill, imkien fid-dokument ma ssemmiet ir-Reġina jew il-monarkija.
Id-Duka ta' Marlborough ikkontribwixxa £60,000 għall-kost inizjali meta beda x-xogħol fl-1705, li ssupplimentat mill-Parlament, kellu jwassal biex tinbena dar monumentali. Il-Parlament ivvota favur fondi għall-bini tal-Palaazz ta' Blenheim, iżda ma ssemmiet l-ebda somma eżatta u lanqas ma tqiesu l-inflazzjoni jew l-ispejjeż 'il fuq mill-baġit. Kważi mill-bidu nett, il-fondi ġew bl-iskossi. Ir-Reġina Anna ħallset għal uħud mill-kostijiet, iżda kulma jmur dan beda jsir bl-iskossi, wara d-diżgwidi frekwenti tagħha mad-Dukessa. Wara l-argument finali bejniethom fl-1712, il-flejjes statali kollha waqfu ħesrem u x-xogħol twaqqaf. Diġà kienu ntefqu £220,000 u £45,000 kienu dovuti lill-ħaddiema. Id-Duka u d-Dukessa ta' Marlborough ġew imġiegħla jeżiljaw lejn il-kontinent, u ma reġgħux lura qabel mewt ir-Reġina fl-1714.
Disinn u arkitettura
xellug|daqsminuri|288x288px|Pjanta bla skala tal-piano nobile tal-Palazz ta' Blenheim. Disa' kmamar statali jinsabu tul il-faċċata tan-Nofsinhar tal-palazz (immarkati "N" sa "G" fin-naħa ta' fuq). Dawn huma frott is-[[sengħa tal-mastrudaxxi li installaw bibien bejn il-kmamar li meta l-imfietaħ jitneħħew mis-sokra wieħed seta' jnemmes fil-kmamar kollha. A: Sala Prinċipali; B: Sala Sekondarja; C: Kamra Ħadra ta' Stennija; L: Kamra Ħamra tat-Tpinġija; M: Kamra Ħadra tat-Tpinġija; N: Kabinett Grandjuż; H: Librerija; J: mogħdija bil-kolonni msaqqfa; K: Kamra tat-Twelid ta' Sir Winston Churchill; H2: Kappella; O: Kamra tal-Qwies.]] Vanbrugh ippjana l-Palazz ta' Blenheim b'perspettiva; jiġifieri l-aqwa veduta tiegħu kienet mill-bogħod. Peress li s-sit ikopri xi seba' akri (28,000 m2), din hija wkoll neċessità.
Il-pjanta tal-blokka prinċipali (jew corps de logis) tal-palazz hija rettangolari (ara l-pjanta fuq ix-xellug) mikula minn żewġ btieħi. Wara l-faċċata tan-Nofsinhar hemm l-appartamenti prinċipali; fuq in-naħa tal-Lvant hemm l-appartamenti privati tad-Duka u tad-Dukessa, u fuq in-naħa tal-Punent tul il-piano nobile hemm gallerija twila oriġinarjament maħsuba bħala gallerija tal-pitturi, iżda issa tintuża bħala librerija. Mal-ġnub tal-corps de logis hemm żewġ blokok oħra tas-servizz madwar btieħi kwadri (mhux murija fil-pjanta tax-xellug). In-naħa tal-Lvant tospita l-kċejjen, il-kamra tal-ħasil tal-ħwejjeġ, u uffiċċji domestiċi oħra, u n-naħa tal-Punent biswit il-kappella tospita l-istalel u l-iskola tal-irkib taż-żwiemel fuq ġewwa. It-tliet blokok flimkien jiffurmaw il-"Bitħa l-Kbira", iddisinjata apposta biex timpressjona l-viżitaturi mal-wasla tagħhom fejn il-palazz. Hemm pilastri u kolonni b'abbundanza, filwaqt li mas-soqfa hemm statwi kbar bi stil Rinaxximentali bħall-Bażilika ta' San Pietru f'Ruma, li jċeknu lill-viżitatur. Diversi statwi oħra qishom trofej marzjali jżejnu s-soqfa; l-iktar notevoli hija dik ta' Britannia fuq id-daħla prinċipali quddiem żewġ skjavi Franċiżi bil-ktajjen skolpiti bl-istil ta' Michelangelo, u l-iljun Ingliż jaħtaf is-serduq Franċiż, fuq in-naħa t'isfel tas-soqfa. Ħafna minn dawn l-istatwi saru minn Grinling Gibbons.
Id-Duka kien joqgħod b'dahru lejn il-bust tal-irħam ta' 30 tunnellata tal-avversarju tiegħu Lwiġi XIV, ippożizzjonat fil-għoli fuq il-portiku tan-Nofsinhar. Hemmhekk ir-re li ġarrab it-telfa mad-Duka donnu jiġi umiljat iħares 'l isfel lejn min rebaħlu (bl-istess ħsieb bħalma ġenerazzjonijiet qabel kien jiġri bl-irjus maqtugħin). Id-Duka ma għex biżżejjed biex jara dan it-tribut lilu, u jpoġġi bilqiegħda fit-tron f'din il-viżjoni arkitettonika. Id-Duka u d-Dukessa daħlu fl-appartamenti tagħhom fuq in-naħa tal-Lvant tal-palazz, iżda l-palazz kollu kien għadu ma tlestiex qabel mewt id-Duka.
Il-palazz ġie elenkat bħala binja tal-Grad Nru I fil-Lista tal-Wirt Nazzjonali għall-Ingilterra minn Awwissu 1957.
Il-Mandraġġ
320x156px|daqsminuri|lemin|Mudell tal-Mandraġġ li jinsab fil-Mużew tal-Inkwiżitur Il-Mandraġġ hija żona fin-naħa t’isfel tal-Belt Valletta man-naħa ta’ Marsamxett.
Il-bidu
F’din iż-żona meta ġiet biex tinbena l-Belt fl-1566 kien ippjanat li jkun hemm “mandracchio” jew mandraġġ li jfisser parti kennija fil-port għat-tiswija tal-vapuri. B’dan il-għan l-Ordni ta’ San Ġwann ħareġ ordni sabiex il-ġebel biex tinbena l-belt kellu jittieħed minn dan is-sit sakemm il-ġebel ma jittiħidx mill-gebel biex jitħaffer il-ġibjun. Ir-raġuni għalfejn intgħażel dan is-sit kien minħabba li l-blat kien inqas imżerżaq lejn il-baħar.
Kien bejn l-1572 u l-1600 li bdew jinbnew id-djar f’dan il-post li kien barriera mitluqa. Id-djar li bdew jinbnew mal-erba’ naħat tal-mandraġġ żammew mal-arkitettura tal-belt imma dawk li kienu fuq in-naħa ta’ ġewwa kienu qed jinbnew mingħajr ippjanar.
L-erba' toroq li kienu jdawru l-Mandraġġ kienu Triq San Mark, Triq Santa Luċija, Triq San Patrizju u Triq Marsamxett. Id-daħliet għall-mandraġġ kienu minn Triq San Mark kif ukoll minn Triq San Patrizju u Santa Luċija. Dawn id-daħliet biex wieħed jidħol fil-mandraġġ kienu jinkludu taraġ jew turġien li jagħtu għal Triq il-Mandraġġ. Id-daħla ta' Triq San Mark kienet magħrufa bħala "Il-mina taċ-Ċintura" filwaqt li dik ta' Triq Santa Luċija kienet magħrufa bħala "It-tomba tal-Mandraġġ". Minkejja li l-mandraġġ kien jikkonsisti fi triq waħda b'diversi sqaqien, il-karratteristiċi differenti ta' ċertu partijiet wasslu biex ikunu magħrufa bl-ismijiet tagħhom fosthom "it-triq tal-kanal" u "it-triq ta' taħt il-bastjun".
199x240px|daqsminuri|xellug|Mudell tal-Mandraġġ li jinsab fil-Mużew tal-Inkwiżitur
Is-seklu 20
Fl-1913, Attilo Critien, li kien il-kap tad-Dipartiment tas-Sanità kien dar id-djar tal-Mandraġġ waħda waħda u sab li fi Triq il-Mandraġġ kien hemm numerati madwar 333 dar bin-numri jibdew min-naħa tax-xellug ta’ Triq San Patrizju. Huwa ppublika r-rapport tiegħu fi kiteb bit-titlu “The Manderaggio. Notes, historical and other” fl-1938.
Kienu diversi r-rapporti matul iż-żmien li talbu biex id-djar li kienu jinsabu fil-Mandraġġ jitwaqqgħu minħabba n-nuqqas ta’ spazju u iġene. Fosthom kien hemm il-Professur Bernard, it-tabib ewlieni tal-gvern, Dr W. H. Burrell li kien ressaq rapport quddiem il-Parlament fl-1854, il-Kaptan P. Galton u Dr. J. Sutherland f’rapport dwar il-kundizzjonijiet sanitarji ta’ l-iStations tal-Mediterran, il-Kummissjoni tal-Kolera tal-1886, Is-Sur Read, li kien Technical Adviser tal-Qirda tal-Ġrieden tal-Ministru tal-Biedja u tas-Sajd u Sir Walter Johnson C.M.G., F.R.C.S.
Kien fil-Gazzetta tal-Gvern tal-24 ta’ Marzu, 1937 li il-gvern ħareġ abbozz ta’ Ordinanza li bih il-Gvern ried jirranġa l-inħawi li huma ta’ ħsara għas-saħħa fosthom il-Mandraġġ. F’Novembru tal-1948 bdiet tiġi mplimentata l-iskema tal-Mandraġġ fejn in-nies ngħataw residenza temporanja sakemm isir it-twaqqiegħ u l-bini mill-ġdid taż-żona. Uħud minnhom ingħataw residenza fil-Belt stess filwaqt li oħrajn ngħataw post f'diversi lokalitajiet fosthom Il-Furjana, Il-Gżira u San Ġiljan. Kien fit-8 ta’ Awwissu, 1951 li l-Ministeru tax-Xogħolijiet u r-Rikostruzzjoni qal li tlesta l-ewwel blokk ta’ 42 flat. Fis-snin ħamsin tlestew il-blokkijiet ta’ flats l-oħra ta’ din iż-żona. Illum ftit li xejn baqa’ mill-bini li kien jagħmel parti mill-Mandraġġ ħlief xi bini li jinsab fin-naħa ta’ Marsamxett.
Fil-Palazz tal-Inkwiżitur jinsab mudell tal-Mandraġġ li sar minn Rużar Calleja fl-1938. Calleja dam jaħdem fuq dan il-mudell disa' xhur u huwa mibni fuq skala ta' 1:16.
Sistema dinamika
Fil-fiżika, matematika u l-inġinerija, u b'mod artikolari fit-teorija tas-sistemi, sistema dinamika hi mudell matematiku li jirrappreżenta oġġett (sistema) b'numru finit ta' gradi ta' libetà li jevolvi fiż-żmien skont liġi deterministika; tipikament sistema dinamika tiġi rappreżentata b'ekwazzjoni differenzjali u hi identifikata ma' vettur fl-ispazju tal-fażi, l-ispazju tal-istati tas-sistema, fejn "stat" hu terminu li jindika is-sett  tal-grandezzi fiżiċi, imsejħin varjabbli tal-istat li l-valuri effettivi tiegħu "jiddeskrivu" is-sistem f'ċertu mument.
Deskrizzjoni
L-istudju tas-sistemi dinamiċi jirrappreżenta wieħed mill-eqdem u l-iktar oqsma importanti tal-matematika u l-fiżika; huwa mudell matematiku użat biex jiddeskrivi s-sistemi mekkaniċi fil-kuntest tal-mekkanika klassika u fir-riformulazzjoni tagħha żviluppata fill-mekkanika Lagrangejana u fil-mekkanika Hamiltonjana, u li hija preżenti f'ħafna oqsma tal-inġinerija, bħall-awtomazzjoni u l-inġinerija tas-sistemi. L-applikazzjonijiet huma ħafna, u jvarjaw minn ċirkwiti elettriċi għal sistemi termodinamiċi.
Fl-aħħar tas-seklu dsatax, Henri Poincaré osserva l-possibbiltà ta’ mġiba irregolari ħafna f'xi sistemi dinamiċi meta studja l-problema ta' tliet korpi. Fis-snin 50 tas-seklu ta' wara, wara l-esperimenti numeriċi tal-meteorologu Edward Lorenz, li waqt li kien qiegħed jistudja l-atmosfera tad-dinja sab dipendenza sensittiva fuq il-kundizzjonijiet inizjali, ir-riżultati ta' Poincaré ġew ikkunsidrati b'ħafna serjetà mill-komunità xjentifika u stabbilew il-pedamenti għat-teorija tal-kaos. L-imġiba kaotika tas-sistemi dinamiċi, li l-formolazzjoni matematiċi tagħhom tista' tkun ta' kumplessità kbira u teħtieġ l-użu tal-kompjuters, instabet f’ħafna u oqsma differenti, fosthom il-bijoloġija u l-ekonomija. Sistema dinamika tista' tiġi definita bħala sistema li l-immudellar matematiku tagħha jista' jiġi espress permezz ta' ekwazzjoni differenzjali (ordinarja jew parzjali). Hemm diversi formaliżmi matematiċi utli għad-deskrizzjoni u l-istudju tagħha kemm fl-oqsma fiżiċi kif ukoll tal-inġinerija.
Jistgħu jiġu identifikati żewġ tipi ta' sistema dinamika:
Fost is-sistemi dinamiċi, dawk linjari huma ta' importanza partikolari billi huma l-aktar sempliċi biex jiġu analizzati waqt li l-ekwazzjonijiet mhux lineari ġeneralment ma jistgħux jiġu solvuti eżattament. Fost is-sistemi linjari, is-sistemi linjari invarjanti mal-ħin jintużaw ħafna fit-teorija tas-sinjali u fit-teorija tal-kontroll. Waħda mill-karatteristiċi tas-sistemi dinamiċi li hija studjata ħafna hija l-istabbiltà, Pereżempju, sikwit tiġi studjata l-istabbiltà f'termini ta' kemm l-informazzjoni tal-ħruġ tinfirex imqabbla ma' tad-dħul (stabbiltà esterna), jew f'termini ta' kemm l-istat ta' sistema jitbiegħed minn stat ta' ekwilibriju (stabbiltà interna). Sabiex tiġi analizzata matematikament l-imġiba ta' sistema dinamika, jintużaw prinċipalment żewġ tipi ta' deskrizzjoni, ir-rappreżentazzjoni fl-ispazju tal-istat u l-formaliżmu tad-dominju tal-frekwenzi (ara l-funzjoni tat-trasferiment fil-każ ta' sistemi stazzjonarji).
Definizzjoni
Speċifikament, għal kull t nistgħu niddefinixxu \Phi li tobdi:
Fenek tal-art mistgħadra
Il-Fenek tal-art mistgħadra jew Denb qotni tal-art mistgħadra, li hu magħruf xjentifikament bħala Sylvilagus aquaticus huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-Amerika ta' fuq.
Sistema dinamika
Definizzjoni
fejn:
Fenek tal-art mistgħadra
Deskrizzjoni
Fid-dehra tiegħu Sylvilagus aquaticus huwa simili ħafna tad-dnieb qotnin l-oħrajn, għalkemm fid-daqs huwa jibqa wieħed mill-akbar fost l-ispeċijiet tal-ġeneru Sylvilagus. Dan il-fenek ġeneralment ikun ta' lewn kannella, bin-naħa ta' taħt id-denb mbaċċaċ fil-bajdani. Il-fniek adulti ta' din l-ispeċi, kemm l-irġiel kif ukoll in-nisa, normalment ikunu jiżnu bejn 1.5 u 2.7 kilogrammi.
Sistema dinamika
Definizzjoni
Dan juri l-fatt li l-liġi tal-evoluzzjoni \Phi tas-sistema ma tinbidilx hi stess mal-ħin. Il-funzjonijiet \Phi(t,x) ipparametrizzati minn t, bil-liġi ta' kompożizzjoni, jiffurmaw grupp kommutattiv b'parametru wieħed. Sikwit fil-każ diskret, T tikkoinċidi ma' \Z, waqt li fil-każ kontinwu, T tikkoinċidi ma' \R.
Il-grafiku ta' \Phi hu t-trajettorja tas-sistema fil-ħin u s-sett:
Fenek tal-art mistgħadra
Dieta
Il-Fenek tal-art mistgħadra għandu dieta bbażata fuq qasab, hxejjex u xtieli li huma nattivi tal-ambjent tal-artijiet mistgħadra li jgħix fiħ hu.
Sistema dinamika
Definizzjoni
Sottosett S \subset M jissejjaħ \Phi-invarjant jekk:
B'mod partikolari, biex S ikun invarjanti irridu nivverifikaw li I(x)=T għal kull x \in S.
Allura għandna id-definizzjoni li ġejja: Jekk U jkun varjetà differenzjali n-dimensjonali, b'n finit, u  grupp ta' diffeomorfiżmi ta' mapep regolari, imbagħad il-koppja (U,\Phi) tissejjaħ sistema dinamika regolari invertibbli (kontinwa jekk  jew diskreta jekk  inkella ).
Sistemi fiżiċi
Id-dinamika tas-sistemi fiżiċi tista' tiġi karatterizzata mill-fatt li l-mozzjoni tagħhom bejn żewġ punti ta' koordinati ġeneralizzati  e  timxi ma' triq li tagħmel stazzjonarja, jiġifieri mingħajr varjazzjoni, il-funzjoni tal-azzjoni:
skont il-Prinċipju ta' Azzjoni Minima (il-Prinċipju varjazzjonali ta' Hamilton). L-azzjoni hi l-integral fil-ħin tal-Lagrangejana :
fejn. Nistgħu nuru li \mathcal L definita hekk tissosisfa l-Equazzjoni ta' Euler-Lagrange:
fejn. Meta nagħmlu l-azzjoni stazzjonarja nkunu qegħdin nimminimizzaw l-enerġija tas-sistema kkunsidrata. L-enerġija totali tas-sistema hi funzjoni, imsejħa l-Hamiltonjana u introdotta fl-1835 minn William Rowan Hamilton, li tiddipendi mill-koordinati ġeneralizzati \mathbf q u mill-momenti konjugati rispettivi:
Il-Hamiltonjana hi s-somma tal-enerġija kinetika T u l-enerġija potenzjali  V tas-sistema, u hi t-Trasformata ta' Legendre tal-Lagrangejana \mathcal L:
fejn. Il-formalizzazzjoni ta' problema dinamika permezz tal-Prinċipju ta' Azzjoni Minima (validu għal sistemi olonomi u monogeniċi) hi l-bażi tar-riformulazzjoni tal-Mekkanika Klassika żviluppata mill-Mekkanika Hamiltonjana u Lagrangejana.
Fil-każ partikulari tal-Ekwazzjonijiet ta' Hamilton:
huma ekwivalenti għall-ekwazzjonijiet tal-mozzjoni ta' di Eulero-Lagrange, li mbagħad dawn huma ekwivalenti għall-Liġi ta' Newton.
Il-Prinċipju tal-Konservazzjoni tal-Enerġija jiġi espress, f'dal-kuntest, billi ngħidu li \mathcal{H} hu integral tal-ewwel tal-ekwazzjonijiet ta' Hamilton, jew bil-fatt li l-Lagrangejana ma tiddependix espliċitament mill-ħin:
Eżempju
Fil-Mekkanika Klassika nsibu eżempju elementari ta' sistema dinamika, punt li jimxi fl-ispazju. Il-punt jiġi karatterizzat kompletament mill-pożizzjoni tiegħu r(t) (vettur dipendenti minn t \in \R) u tal-veloċità tiegħu. L-istat ta' din is-sistema hu il-vettur, fejn \R^n hu l-ispazju tal-istati użat u l-elementi tiegħu jirrappreżentaw l-istati kollha possibbli li s-sistema jista' jkollha. L-ispazju tal-istati jissejjaħ ukoll l-ispazju tal-fażi. L-evoluzzjoni temporali tal-punt allura jingħata miż-żewġ derivati:
fejn a hi l-aċċelerazzjoni tal-punt (li tiddependi mis-somma totali tal-forzi li hi suġġetta għalihom). Jekk niddefinixxu:
il-mozzjoni tal-punt tista' tinkiteb bħala l-ekwazzjoni ordinarja awtonoma:
Jekk nagħżlu punt u veloċità tal-bidu, jiġifieri nieħdu , niksbu l-evoluzzjoni tas-sistema li tibda minn x_0 (Problema ta' Cauchy għall-ekwazzjoni differenzjali).
Is-sistemi dinamiċi ta' ħin kontinwu kollha jistgħu jinkitbu b'mod analogu, b'f li tista' tiddependi mill-ħin:
Is-soluzzjoni (x_0,t) meta tvarja t hi t-traettorja (orbita) li timxi magħha s-sisitema fl-ispazju tal-fażi jekk titlaq minn x_0. Meta nkunu nlestu biex nistudjaw formalment sistema dinamika, nagħmlu hekk b'mod li l-funzjoni f tkun regolari biżżejjed biex tagħtina soluzzjoni unika, bi qbil mal-fatt li l-evoluzzjoni ta' sistema li titlaq minn punt mogħti hi unika. Inġenerali sistema dinamika (T,M,\Phi) hi definita minn grupp (jew semigrupp) T, li hu s-sett tal-valuri tal-parametru tal-ħin, u sett M, imsejjaħ l-ispazju tal-fażi jew l-ispazju tal-istati. Il-funzjoni tal-evoluzzjoni temporali (il-fluss) tiddetermina l-azzjoni ta' T fuq M. Fit-teorija ergodika M hu spazju miżurabbli b'miżura ta' probabbiltà \mu u \Phi hi funzjoni miżurabbli li tippreżerva l-\mu, waqt li f'dik li tissejjaħ topoloġija dinamika M hi spazju topoloġiku komplet u \Phi hi funzjoni kontinwa (spiss anke invertibbli).
Eżempji ta' sistemi dinamiċi diskreti:
Lingwa tas-Sinjali Awstraljana
Lingwa tas-Sinjali Awstraljana (AUSLAN) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 16.000 fil Awstralja.
Ebrajk
L-Ebrajk (alfabett Ebrajk: עִבְרִית‎, ʿĪvrīt ; kitba Samaritana: ࠏࠁࠓࠉࠕ; kitba Paleo-Ebrajka: 𐤏𐤁𐤓𐤉 fil-lingwa Semitika) kien mitkellem b’mod nattiv mill-Iżraelin u baqgħet tintuża regolarment bħala lingwa mitkellma mid-dixxendenti tagħhom li baqgħu ħajjin l-aktar, il-Lhud u is-Samaritani, qabel ma sparixxew bejn l-200–400 E.K. Madankollu, fil-biċċa l-kbira kien ippreservat bħala lingwa liturġika, li tidher b'mod prominenti fil-Samaritaniżmu. Peress li ma baqgħetx lingwa mejta fis-seklu 19, l-Ebrajk tal-lum iservi bħala l-uniku eżempju ta’ suċċess ta’ qawmien mill-ġdid lingwistiku. Hija l-unika lingwa Kananija mhux estinta, u hija wkoll waħda miż-żewġ lingwi Semitiċi tal-Majjistral li għadhom mitkellma, bl-oħra tkun l-Aramajk.
L-ewwel eżempji tal-Paleo-Ebrajk miktub imorru lura għas-seklu 10 Q.E.K. Kważi l-Bibbja Ebrajka kollha hija miktuba bl-Ebrajk Bibliku, b’ħafna mill-forma preżenti tagħha fid-djalett li l-istudjużi jemmnu li ffjorixxiet madwar is-6 seklu Q.E.K., matul iż-żmien tal-jasar Babilonjan. Għal din ir-raġuni, l-Ebrajk ġie msejjaħ mil-Lhud bħala Lashon Hakodesh (לָשׁוֹן הַקֹּדֶשׁ‎‎, lit. 'l-ilsien qaddis' jew 'l-ilsien [tal-]qdusija') minn żminijiet antiki. Il-lingwa ma kinitx imsemmija bl-isem Ebrajk fil-Bibbja, iżda bħala Yehudit (trad. 'il-lingwa ta' Ġuda') jew Səpaṯ Kəna'an (trad.  "il-lingwa ta 'Kanan"). Mishnah Gittin 9:8 jirreferi għal-lingwa bħala Ivrit, li jfisser Ebrajk;  madankollu, Mishnah Megillah tirreferi għal-lingwa bħala Ashurit, li tfisser Assirjana, li hija derivata mill-isem tal-alfabett użat, b'kuntrast ma' Ivrit, li jfisser l-alfabet Paleo-Ebrajk.
Santa Venera
Santa Venera (jew Santa Vendra) hija belt fil-qasam tal-Port il-Kbir ta' Malta, b'popolazzjoni ta' 6,800 ruħ. Sal-1912 kienet tagħmel parti minn Birkirkara. L-eqdem bini f'Santa Venera huma l-Akwadott ta' Wignacourt u Casa Leoni, li tinkludi l-Ġnien Romeo Romano.
Koordinati: 35.88972°N, 14.47778°W
Metodu xjentifiku
Metodu li jgħarrex biex jiskopri l-għerf, Hu msejjes fuq tbassiriet falsifikabbli, l-ittestjar tagħhom b'mod empiriku, u jagħżel l-iktar spjegazzjoni sempliċi li taqbel mad-dejta magħrufa.
Idroġenu
daqsminuri|Hydrogen Spectrum Test
Propjetajiet
L-idroġenu huwa element gassuż bla lewn, ma jintegħimx u ma jinxtammx. Hu l-eħfef element kimiku (simbolu H). In-numru atomiku tiegħu huwa 1 u għandu piż atomiku ta' 1.00794.
Fenek pigmew
thumb|200px|Fenek pigmew Il-fenek pigmew, xjentifikament magħruf bħala Brachylagus idahoensis, huwa mammiferu plaċentat erbivoru u wieħed mil-uniċi żewġt ifniek Amerikani li jħaffru il-bejta tagħhom stess. Dan il-fenek huwa differenti sew mil-ispeċi fil-ġeneri Lepus u Sylvilagus u b'hekk meqjus bħala fenek monotipiku, l-unika speċi fil-ġeneru Brachylagus.
Għalkemm bħala speċi fil-Colombia Basin tal-Istati Uniti imniżżla f'"periklu ta' estinzjoni", mil-IUCN din hi mniżżla bħala speċi f'"riskju minuri". Din il-valutazzjoni differenti hi minħabba li l-popolazjoni fil-Columbia Basin hija relitt iżolat u ġenetikament distinta li qiegħda fit-triq ta' żvilupp ta' sottospeċi ġdida, iżda l-IUCN tikkunsidra biss l-istat tal-popolazjoni tal-ispeċi b'mod sħiħ u globali.
Il-fenek pigmew huwa l-iżgħar leporidu fid-dinja, fejn fenek adult jiżen bejn 375 sa massimu ta' 500 gramma u tul totali ta' bejn 23.5 sa 29.5 ċentimeteri, u n-nisa ta' din l-ispeċi huma kemmxejn akbar mil-irġiel. Il-fenek pigmew jingħaraf minn leporidi oħra mid-daqs eċċezjonalment żgħir, mill-widnejn qosra, mis-saqajn ta' wara pjuttost żgħar u n-nuqqas ta' pil abjad mad-denb.
Il-fenek pigmew ġeneralment iħobb jgħix f'arja b'ħaxix għoli tal-Artemisia spp. għal ilqugħ, ikel u protezzjoni matul is-sena kollha.
Distribuzzjoni
Id-distribuzjoni storika ta' dan il-fenek endemiku, kienet mifruxa mal-ambjenti xotti fir-regjuni tal-Great Basin u ż-żoni muntanjużi fil-Punent tal-Istati Uniti, li jinkludu partijiet minn Montana, Idaho, Wyoming, Utah, Nevada, Kalifornja, Oregon u Washington.
Lingwa tas-Sinjali Daniża
Lingwa tas-Sinjali Daniż (Dansk TegnSprog, DTS) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 5.000 fil Danimarka.
Lingwa tas-Sinjali Olandiża
Lingwa tas-Sinjali Olandiż (Nederlandse GebarenTaal, NGT) hija lingwa tas-sinjali mitkellma fil-Komunità Deaf 932.000 fil Pajjiżi l-Baxxi.
ASEAN Football Federation
L-ASEAN Football Federation (AFF) hi sotto-federazzjoni li hi parti miż-Żona tal-Futbol Ażjatika li tgħaqqad timijiet nazzjonali li jinsabu fix-Xlokk tal-Asja. L-AFF ġiet fundata fl-1994 mit-Tajlandja, il-Filippini, il-Brunej, Singapor, il-Malażja, l-Indoneżja, il-Vjetnam, il-Kambodja, Laos u mill-Mjanmar
Fl-1996, il-federazzjoni organizzat l-ewwel edizzjoni tat-Tiger Cup u minn dak iż-żmien ir-rwol tagħha kiber.
Illum l-AFF għadha tespandi, bl-Timor tal-Lvant jingħaqad mal-organizzazzjoni fl-2004 u l-Awstralja saret invitat f'dan il-grupp ta' timijiet wara li fl-1 ta' Jannar 2006, ingħaqdet mal-konfederazzjoni tal-Asja.
Fenek tal-bassasa
Il-Fenek tal-bassasa, li hu magħruf xjentifikament bħala Sylvilagus palustris huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-Amerika ta' fuq.
Deskrizzjoni
Sylvilagus palustris huwa fenek ta' daqs medju, għandu par widnejn qosra li ġejjin għat-tond u saqajn żgħar mgħammra b' diffrejn twal. Dan il-fenek għandu pil fin li ġeneralment ikun ta' lewn kannella skur li f' uħud ikanġi fil-ħamrani u bil-pil ta' taħt iż-żaqq skur ukoll. Il-karratteristika ewlenija li tiddistingwixxi din l-speċi mill-oħrajn kollha, huwa d-denb ta' kulur skur ankè man-naħa ta' taħt. Fil-fenek tal-bassasa ma' hemmx dimorfiżmu sesswali kbir.
Dan il-fenek semi-akkwatiku, huwa għawwiem ta' kapaċità kbira li kemm-il darba jaqsam nixxiegħat, xmajjar u għadajjar bl-għawm biex jaħrab mill-għedewwa naturali tiegħu.
Distribuzzjoni
Il-Fenek tal-bassasa huwa speċi ta' denb qotni b' distribuzzjoni fl-Amerika ta' fuq, b' firxa mal-artijiet mistgħadra tal-istati fil-Lbiċ tal-iStati Uniti.
Klassifikazzjoni
Dan il-fenek huwa 1 minn 6 speċijiet ta' dnieb qotnin, li qegħdin ikklassifikati fis-sottoġeneru Tapeti. Din l-ispeċi għandha minn ta' linqas 3 sottospeċijiet rikonoxxuti.
Żebbuġ (Għawdex)
Iż-Żebbuġ hu raħal f'Għawdex b'popolazzjoni ta' 1770 ruħ. Hu l-akbar kunsill lokali f'Għawdex bl-erja, madankollu l-popolazzjoni hija żgħira.
Koordinati: 36.07083°N, 14.23694°W
Lino Cassar
Lino Cassar (3 ta' Jannar 1935 - Mosta, 9 ta' Novembru 2012) kien ġurnalist xellugi Malti f'karriera li wasslitu biex fl-2007 kien rikonoxxut bil-Premju tad-Deheb fil-Ġurnaliżmu.
Ġurnaliżmu
Cassar kien editur tal-ġurnal Iż-Żmien bejn l-1967 u l-1971, kif ukoll ta' Ix-Xewka, gazzetta politika-satirika ta’ darba fil-ġimgħa, bejn l-1965 u l-1978. Kien ukoll maniġer tal-Freedom Press fiż-żmien li kienu kkundannati hi u l-pubblikazzjonijiet tagħha. Huwa appuntu fil-qasam tal-ġurnaliżmu politiku-satiriku li Lino Cassar ta kontribut enormi. Kompla fuq it-tradizzjoni ta’ ġurnaliżmu politiku-satiriku li Ġino Muscat Azzopardi, l-ikbar ħabib ta’ Lino Cassar, u oħrajn qablu ħallew ħajja għal snin twal.
Kien ukoll kontributur regolari fuq It-Torċa bil-paġna "Ħadd wara Ħadd" fejn baqa' magħruf għall-istil dirett u bla kantunieri li bih kien jaqsam ħsibijietu.
Ċinematografija
Cassar jibqa' magħruf ukoll għall-imħabba kbira li kellu lejn iċ-ċinematografija tant li serva kemm fuq il-Bord taċ-Ċensura tal-Films u t-Teatru (1972-87) kif ukoll bħala Direttur Maniġerjali tal-Mediterranean Film Studios. Kien Kap tal-Films taċ-ċinema f’Xandir Malta (1975-83). Huwa kkontribwixxa kitbiet dwar films fuq diversi ġurnali. Fl-2007 Cassar ġie mogħti l-Gold Award fis-sbatax-il edizzjoni tal-Malta Journalism Award.
Huwa ngħata Ġieħ ir-Repubblika, sena wara mewtu, fl-2013, b’rikonoxximent tas-servizz distint li huwa ta lis-soċjetà Maltija permezz tal-ġurnaliżmu. Wara mewtu kien deskritt mill-Partit Laburista bħala "kolonna tal-ġurnaliżmu", anke l-Istitut tal-Ġurnalisti Maltin (IĠM) faħħru fejn iddeskrivih bħala "pijunier fil-qasam tal-kritika ċinematografika" kif ukoll "enċiklopedija umana tal-qasam taċ-ċinema".
Ħajja privata
Lino Cassar kien miżżewweġ lil Maria u kellhom żewġt itfal, Gino u Anne Marie. Hu miet fid-9 ta' Novembru 2012 fl-età ta' 78 sena.
Marijampolė City
Marijampolė City huwa klabb tal-futbol Litwan, mil-belt ta Marijampolė. Il-klabb twaqqaf fl-2018.
Unuri
<...>
UNESCO
daqsminuri|Il-logo tal-UNESCO L-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) hija aġenzija speċjalizzata tan-Nazzjonijiet Uniti (NU) bl-għan li tippromwovi l-paċi u s-sigurtà fid-dinja permezz tal-kooperazzjoni internazzjonali fl-edukazzjoni, fix-xjenzi u fil-kultura. Fiha 193 Stat Membru u 11-il Membru Assoċjat, kif ukoll sħab fis-settur mhux governattiv, dak intergovernattiv u dak privat. L-UNESCO għandha l-kwartieri ġenerali f’Pariġi, Franza, kif ukoll 53 uffiċju reġjonali u 199 kummissjoni nazzjonali madwar id-dinja li jiffaċilitaw il-mandat globali tagħha.
L-UNESCO ġiet imwaqqfa fl-1945 bħala suċċessur tal-Kumitat Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Internazzjonali tal-Lega tan-Nazzjonijiet. Il-kostituzzjoni tagħha tistabbilixxi l-għanijiet tal-aġenzija, l-istruttura tal-governanza, u l-qafas tal-ħidma tagħha. Il-missjoni tat-twaqqif tal-UNESCO, li ssawret mit-Tieni Gwerra Dinjija, hi l-promozzjoni tal-paċi, tal-iżvilupp sostenibbli u tad-drittijiet tal-bniedem billi jiġu ffaċilitati l-kollaborazzjoni u d-djalogu fost in-nazzjonijiet. Tipprova tilħaq dan l-objettiv permezz ta’ ħames oqsma ta’ programmi ewlenin: l-edukazzjoni, ix-xjenzi naturali, ix-xjenzi soċjali/umani, il-kultura u l-komunikazzjoni/informazzjoni. L-UNESCO tisponsorja proġetti li jtejbu l-litteriżmu, li jipprovdu t-taħriġ tekniku u l-edukazzjoni, li jmexxu x-xjenza ’l quddiem, li jipproteġu l-mezzi tax-xandir indipendenti u l-libertà tal-istampa, li jippreservaw l-istorja reġjonali u kulturali, u li jippromwovu d-diversità kulturali. daqsminuri|Il-bandiera tal-UNESCO Bħala punt fokali għall-kultura u għax-xjenza dinjin, l-attivitajiet tal-UNESCO ġew imwessgħin matul is-snin biex jinkludu l-assistenza fit-traduzzjoni u fid-disseminazzjoni tal-letteratura dinjija, l-istabbiliment ta’ ftehimiet ta’ kooperazzjoni internazzjonali biex jitħarsu s-Siti ta’ Wirt Dinji li jkollhom importanza kulturali u naturali, id-difiża tad-drittijiet tal-bniedem, it-tnaqqis tad-distakk diġitali madwar id-dinja, u l-ħolqien ta’ soċjetajiet inklużivi tal-għarfien permezz tal-informazzjoni u tal-komunikazzjoni. L-UNESCO nediet diversi inizjattivi u movimenti globali, fosthom l-Edukazzjoni Għal Kulħadd, sabiex tkompli tilħaq l-objettivi ewlenin tagħha.
Il-governanza tal-UNESCO titmexxa permezz tal-Konferenza Ġenerali, li hija magħmula minn Stati Membri u minn Membri Assoċjati. Din il-Konferenza titlaqqa’ darbtejn fis-sena sabiex jiġu stabbiliti l-programmi u l-baġit tal-aġenzija. Teleġġi wkoll il-membri tal-Bord Eżekuttiv, li jiġġestixxi l-ħidma tal-UNESCO, u kull erba’ snin taħtar Direttur Ġenerali, li jaqdi r-rwol tal-kap amministratur tal-UNESCO. L-UNESCO hija membru tal-Grupp tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Iżvilupp, li huwa koalizzjoni ta’ aġenziji u ta’ organizzazzjonijiet tan-NU bit-tir li jilħqu l-Għanijiet ta’ Żvilupp Sostenibbli.
Oriġini
L-UNESCO u l-mandat tagħha għall-kooperazzjoni internazzjonali jmorru lura għal riżoluzzjoni tal-Lega tan-Nazzjonijiet tal-21 ta’ Settembru 1921, li riedet taħtar Kummissjoni bl-għan li tistudja l-fattibbiltà li n-nazzjonijiet jikkondividu b’mod ħieles il-kultura, l-edukazzjoni u l-kisbiet xjentifiċi. Dan il-korp ġdid, il-Kumitat Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Intellettwali (ICIC) inħoloq fl-1922 u kellu esponenti ta’ stoffa bħal Henri Bergson, Albert Einstein, Marie Curie, Robert A. Millikan, u Gonzague de Reynold fost il-membri tiegħu (peress li kien kummissjoni żgħira tal-Lega tan-Nazzjonijiet iċċentrata essenzjalment fuq il-Punent tal-Ewropa). Il-pass li jmiss kien il-ħolqien tal-Istitut Internazzjonali għall-Kooperazzjoni Intellettwali (IIIC) f’Pariġi fid-9 ta’ Awwissu 1925, li kellu jaġixxi bħala aġenzija eżekuttiva għall-ICIC. Madankollu, malli faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija, din ħarbtet il-ħidma ta’ dawn l-organizzazzjonijiet predeċessuri. Bħala inizjattivi privati, l-Uffiċċju Internazzjonali għall-Edukazzjoni (IBE) beda jaħdam bħala organizzazzjoni mhux governattiva għas-servizz tal-iżvilupp edukattiv internazzjonali minn Diċembru 1925 u ssieħeb mal-UNESCO fl-1969, wara li ġiet stabbilita kummissjoni konġunta fl-1952.
Ħolqien
Wara li ġiet iffirmata l-Karta Atlantika u d-Dikjarazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti, il-Konferenza tal-Ministri Alleati tal-Edukazzjoni (CAME) bdiet tiltaqa’ f’Londra. Dawn il-laqgħat komplew mis-16 ta’ Novembru 1942 sal-5 ta’ Diċembru 1945. Fit-30 ta’ Ottubru 1943, il-ħtieġa ta’ organizzazzjoni internazzjonali ġiet espressa fid-Dikjarazzjoni ta’ Moska, bi qbil bejn iċ-Ċina, ir-Renju Unit, l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika. Din ġiet segwita mill-proposti tal-Konferenza ta’ Dumbarton Oaks tad-9 ta’ Ottubru 1944. Fuq proposta tas-CAME u f’konformità mar-rakkomandazzjonijiet tal-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti dwar l-Organizzazzjoni Internazzjonali (UNCIO), li saret f’San Francisco f’April-Ġunju 1945, tlaqqgħet Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti għall-istabbiliment ta’ organizzazzjoni edukattiva u kulturali (ECO/CONF) f’Londra mill-1 sas-16 ta’ Novembru 1945 b’44 gvern rappreżentat. L-idea tal-UNESCO ġiet żviluppata l-iktar minn Rab Butler, il-Ministru tal-Edukazzjoni għar-Renju Unit, li kellu influwenza pjuttost kbira fl-iżvilupp tagħha. Fl-ECO/CONF, il-Kostituzzjoni tal-UNESCO ġiet introdotta u ffirmata minn 37 pajjiż, u ġiet stabbilita Kummissjoni Preparatorja. Din il-Kummissjoni Preparatorja operat bejn is-16 ta’ Novembru 1945 u l-4 ta’ Novembru 1946 — id-data meta daħlet fis-seħħ il-Kostituzzjoni tal-UNESCO malli waslet l-għoxrin ratifika minn Stat Membru.
L-ewwel Konferenza Ġenerali seħħet mid-19 ta’ Novembru sal-10 ta’ Diċembru 1946, u fiha Dr. Julian Huxley ġie elett bħala Direttur Ġenerali. Il-Kostituzzjoni ġiet emendata f’Novembru 1954 meta l-Konferenza Ġenerali ddeċidiet li l-membri tal-Bord Eżekuttiv kellhom ikunu rappreżentanti tal-gvernijiet tal-Istati taċ-ċittadinanza tagħhom, u għad-differenza ta’ dak li kien jiġri qabel, ma kellhomx jaġixxu iktar f’isimhom stess. Din il-bidla fil-governanza ddistingwiet lill-UNESCO mill-predeċessur tagħha, l-ICIC, u stabbiliet kif l-Istati Membri kellhom jaħdmu flimkien fl-oqsma ta’ kompetenza tal-organizzazzjoni. Filwaqt li l-Istati Membri ħadmu flimkien tul iż-żmien biex iwettqu l-mandat tal-UNESCO, fatturi politiċi u storiċi sawru l-operazzjonijiet tal-organizzazzjoni, b’mod partikolari matul il-Gwerra Bierda, il-proċess tad-dekolonjalizzazzjoni, u x-xoljiment tal-Unjoni Sovjetika.
Żvilupp
Fost l-ikbar kisbiet tal-organizzazzjoni hemm il-ħidma tagħha kontra r-razziżmu, pereżempju permezz ta’ stqarrijiet ta’ ċertu portata dwar ir-razza, l-ewwel u qabel kollox id-dikjarazzjoni tal-antropologi (fosthom kien hemm Claude Lévi-Strauss) u ta’ xjentisti oħra fl-1950 u l-aħħar iżda mhux l-inqas id-Dikjarazzjoni tal-1978 dwar ir-Razza u l-Preġudizzju Razzjali. Fl-1956, ir-Repubblika tal-Afrika t’Isfel irtirat mill-UNESCO peress li kienet tal-fehma li uħud mill-pubblikazzjonijiet tal-organizzazzjoni kienu “interferenza” fil-“problemi razzjali” tal-pajjiż. L-Afrika t’Isfel reġgħet issieħbet fl-organizzazzjoni fl-1994 taħt it-tmexxija ta’ Nelson Mandela.
Il-ħidma bikrija tal-UNESCO fil-qasam tal-edukazzjoni kienet tinkludi proġett pilota dwar l-edukazzjoni fundamentali fil-Wied ta’ Marbial, fil-Haiti, li beda fl-1947. Dan il-proġett ġie segwit minn missjonijiet ta’ esperti f’pajjiżi oħra, fosthom, pereżempju, missjoni fl-Afganistan fl-1949. Fl-1948, l-UNESCO rrakkomandat li l-Istati Membri għandhom jiżguraw li l-edukazzjoni primarja b’xejn tkun obbligatorja u universali. Fl-1990, il-Konferenza Dinjija dwar l-Edukazzjoni għal Kulħadd, li saret f’Jomtien, fit-Tajlandja, nediet moviment globali biex l-edukazzjoni bażika tiġi pprovduta lit-tfal, liż-żgħażagħ u lill-adulti kollha. Għaxar snin wara, il-Forum Dinji dwar l-Edukazzjoni tas-sena 2000 li sar f’Dakar, is-Senegal, wassal biex il-gvernijiet li kienu membri jimpenjaw ruħhom biex l-edukazzjoni bażika għal kulħadd tinkiseb sal-2015.
L-attivitajiet bikrin tal-UNESCO fil-kultura kienu jinkludu l-Kampanja tan-Nubja, li tnediet fl-1960. L-iskop tal-kampanja kien li t-Tempju l-Kbir ta’ Abu Simbel jiġi mċaqlaq sabiex ma jisfax mgħerreq min-Nil wara l-kostruzzjoni tad-Diga ta’ Aswan. Matul din il-kampanja ta’ għoxrin sena, 22 monument u kumpless arkitetturali ġew rilokati. Din kienet l-ewwel u l-ikbar kampanja minn sensiela ta’ kampanji, fosthom dawk ta’ Mohenjo-daro, il-Pakistan, Fes, il-Marokk, Kathmandu, in-Nepal, Borobudur, l-Indoneżja u l-Akropoli, il-Greċja. Il-ħidma tal-organizzazzjoni fil-qasam tal-wirt kulturali u naturali wasslet għall-adozzjoni, fl-1972, tal-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni tal-Wirt Kulturali u Naturali Dinji. Il-Kumitat tal-Wirt Dinji ġie stabbilit fl-1976 u l-ewwel Siti ta’ Wirt Dinji ġew iskritti fil-Lista tal-Wirt Dinji fl-1978. Minn dak iż-żmien ’l hawn, ġew adottati strumenti legali importanti dwar il-wirt u d-diversità kulturali mill-Istati Membri tal-UNESCO fl-2003 (il-Konvenzjoni għas-Salvagwardja tal-Wirt Kulturali Intanġibbli ) u fl-2005 (il-Konvenzjoni dwar il-Protezzjoni u l-Promozzjoni tad-Diversità tal-Espressjonijiet Kulturali ).
Laqgħa intergovernattiva tal-UNESCO li saret f’Pariġi f’Diċembru 1951 wasslet għall-ħolqien tal-Kunsill Ewropew għar-Riċerka Nukleari, li kien responsabbli għall-istabbiliment tal-Organizzazzjoni Ewropea għar-Riċerka Nukleari (CERN) fl-1954.
L-ipprogrammar taż-Żoni Aridi, fl-1948-1966, huwa eżempju ieħor ta’ proġett kbir bikri tal-UNESCO fil-qasam tax-xjenzi naturali. Fl-1968, l-UNESCO organizzat l-ewwel konferenza intergovernattiva bl-għan li jiġu rrikonċiljati l-ambjent u l-iżvilupp, li hija problema li għadha qed tiġ indirizzata fil-qasam tal-iżvilupp sostenibbli. L-eżitu ewlieni tal-Konferenza tal-1968 kien il-ħolqien tal-programm tal-UNESCO msejjaħ il-Programm tal-Bniedem u l-Bijosfera.
Fil-qasam tal-komunikazzjoni, il-“fluss ħieles ta’ ideat permezz tal-kelma u l-immaġnijiet” ilha fil-kostituzzjoni tal-UNESCO mill-bidu nett, wara l-esperjenza tat-Tieni Gwerra Dinjija meta l-kontroll tal-informazzjoni kien fattur ta’ indottrinazzjoni tal-popolazzjonijiet għall-aggressjonijiet. Fis-snin eżatt wara t-Tieni Gwerra Dinjija, l-isforzi ġew ikkonċentrati fuq ir-rikostruzzjoni u fuq l-identifikazzjoni tal-ħtiġijiet għall-mezzi tal-komunikazzjoni tal-massa madwar id-dinja. L-UNESCO bdiet torganizza t-taħriġ u l-edukazzjoni għall-ġurnalisti fil-Ħamsinijiet tas-seklu 20. B’rispons għas-sejħiet għal “Ordni Ġdida fil-Komunikazzjoni u l-Informazzjoni tad-Dinja” lejn l-aħħar tas-Sebgħinijiet tas-seklu 20, l-UNESCO stabbiliet il-Kummissjoni Internazzjonali għall-Istudju tal-Problemi tal-Komunikazzjoni, li fasslet ir-rapport MacBride tal-1980 (f’isem il-President tal-Kummissjoni, ir-rebbieħ tal-Premju Nobel għall-Paċi Seán MacBride). Fl-istess sena, l-UNESCO ħolqot il-Programm Internazzjonali għall-Iżvilupp tal-Komunikazzjoni (IPDC), forum multilaterali maħsub biex jippromwovi l-iżvilupp tal-midja fil-pajjiżi li qed jiżviluppaw. Fl-1991, il-Konferenza Ġenerali tal-UNESCO approvat id-Dikjarazzjoni ta’ Windhoek dwar l-indipendenza u l-pluraliżmu tal-midja, li wasslet biex l-Assemblea Ġenerali tan-NU tiddikjara d-data tal-adozzjoni tagħha, it-3 ta’ Mejju, bħala l-Jum Dinji tal-Libertà tal-Istampa. Mill-1997 ’l hawn, fit-3 ta’ Mejju ta’ kull sena, l-UNESCO tat il-Premju Dinji tal-UNESCO / ta’ Guillermo Cano għal-Libertà tal-Istampa. Bħala parti mill-ħidma għas-Samit Dinji dwar is-Soċjetà tal-Informazzjoni li sar f’Ġinevra fl-2003 u f’Tunis fl-2005, l-UNESCO introduċiet il-Programm Informazzjoni għal Kulħadd.
Seklu 21
L-UNESCO aċċettat lill-Palestina bħala Membru fl-2011. Il-liġijiet li għaddew fl-Istati Uniti wara li l-Palestina applikat għal sħubija fil-UNESCO u fid-WHO f’April 1989 ifissru li l-Istati Uniti ma tistax tikkontribwixxi finanzjarjament għal xi organizzazzjoni tan-NU li taċċetta lill-Palestina bħala Membru sħiħ. Minħabba f’hekk, l-Istati Uniti rtiraw il-finanzjament tagħhom, li kien jammonta għal 22 % tal-baġit tal-UNESCO. Iżrael irreaġixxa wkoll għad-deċiżjoni tal-UNESCO li taċċetta lill-Palestina bħala Membru billi ffriża l-pagamenti tiegħu lill-UNESCO kif ukoll billi impona sanzjonijiet fir-rigward tal-Awtorità Palestinjana, u ddikjara li din id-deċiżjoni tal-UNESCO kienet se tkun ta’ detriment għat-“taħditiet potenzjali għall-paċi”. Fl-2013, sentejn wara li l-Istati Uniti u l-Iżrael ma baqgħux iħallsu sehemhom lill-UNESCO, iż-żewġ pajjiżi tilfu d-drittijiet tal-vot tagħhom fil-UNESCO għalkemm ma tilfux id-dritt li jiġu eletti. Fid-dawl ta’ dan, l-Istati Uniti ġew eletti bħala membru tal-Bord Eżekuttiv għall-perjodu mill-2016 sal-2019. Fl-2019, wara 69 sena ta’ sħubija, Iżrael ma baqax membru tal-UNESCO u leħħen kritika qawwija fir-rigward tal-UNESCO.
Robertu Bellarmino
Tfulija
Roberto Francesco Romolo Bellarmino twieled f'Montepulciano, fit-Toskana, nhar l-4 ta' Ottubru 1542. Missieru kien maġistrat u zijuh kien il-Papa Marċell II. Għalkemm ma tantx kien tajjeb għal-logħob, ma' sħabu kien popolari ħafna. F'żgħożitu kien dilettant kbir tal-mużika u kien ikanta u jdoqq il-vjolin. Iżda l-akbar delizzju tiegħu kien li jagħmel ix-xbieki għall-kaċċa, li kien jiftaħar li qatt ma jitqattgħu.
Ġiżwita u Professur
Roberto daħal mal-Ġiżwiti u sar qassis fl-1570. Saħħtu kienet tinkwetah ħafna u kien ibati sikwit b'uġigħat ta' ras. Darba daħal f'kappella f'Firenze u talab 'l Alla, “Tħallinix immut, għax irrid ngħix u naħdem għal żmien twil għall-kawża tiegħek.” Id-dehra tiegħu lanqas ma kienet tiġbdek. Kien qasir, imħatteb, rasu kemmxejn kbira u mnieħru twil. Laħaq professur tat-teoloġija fl-Universita ta' Louvain u kiseb fama ta' wieħed li jaf jitkellem tajjeb. Ix-xogħol ewlieni tiegħu kien id-De Controversiis (Disputi fuq il-Kontroversji tal-Fidi Nisranija) (1568-93). Il-mod kif huwa spjega l-pożizzjoni tal-Knisja kien tant ċar u jagħmel sens li baqa' jintuża fis-sekli ta' wara. Bellarmino qatt ma waqa' f'tgħajjir jew insulti, anzi l-għedewwa tiegħu ammettew kemm kien oġġettiv u kemm kien jikkwotahom preċiż. Kellu sehem kbir ukoll fir-reviżjoni tal-Vulgata, il-Bibbja bil-Latin, li ħarġet fl-1592.
Qaddis
Minkejja dan ix-xogħol kollu huwa kien isib ħin biex iqawwi lil sħabu u jqarar. Qatt ma nqata' għalih waħdu iżda kellu diversi ħbieb billi kellu karattru ħelu. Meta laħħquh Rettur tal-Kulleġġ Ruman, huwa rari kien joħroġ minn kamartu biex ikun dispost għal kulħadd. Hemm kien idur bil-morda b'imħabba ta' missier. Meta kien jara xi patri għajjien dlonk kien jibagħtu vaganza u kien jagħmel is-servizz tiegħu hu stess. Miegħu nnifsu biss qatt ma wera ħniena: kien iqum kuljum fit-tlieta ta' filgħodu biex ikollu aktar ħin jitkellem m'Alla, u jsum darbtejn fil-ġimgħa.
Il-Ġiżwita "l-Aħmar"
Maħtur kardinal kontra qalbu fl-1599 (in-nies bdew isejħulu “l-Ġiżwita l-Aħmar”), Bellarmino serva ta' arċisqof ta' Capua għal tliet snin, mill-1602 sa l-1605. Wara mar lura Ruma fejn issokta bl-istudji tiegħu. Ammiratur tax-xjenzat kbir Galileo, huwa ddefenda d-dritt tiegħu li jippubblika l-kitbiet tiegħu dwar is-sistema solari. Wara li kien qassam ġidu f'ħajtu lill-foqra, Robertu miet fqir nhar is-17 ta' Settembru 1621.
Wara mewtu
San Roberto Bellarmino kien iddikjarat qaddis fl-1930 u Duttur tal-Knisja s-sena ta' wara. Jinsab midfun fil-Knisja ta' San Injazju, ġewwa Ruma ħdejn il-qabar ta' San Alwiġi, li kien il-Prefett Spiritwali tiegħu meta kien fil-Kulleġġ Ruman. Il-festa tiegħu ssir nhar is-17 ta' Settembru.
Kummissjoni Ewropea
Tipproponi liġijiet ġdida
Il-Kummissjoni hija l-unika istituzzjoni tal-UE li tressaq liġijiet għall-adozzjoni mill-Parlament u l-Kunsill li:
Tinforza l-liġijiet tal-UE
Flimkien mal-Qorti tal-Ġustizzja, hija tiżgura li l-liġi tal-UE tiġi applikata kif suppost fil-pajjiżi membri kollha.
Kompożizzjoni
It-tmexxija politika hija pprovduta minn tim ta' 27 Kummissarju (wieħed minn kull pajjiż tal-UE) – immexxija mill-President tal-Kummissjoni, li jiddeċiedi min hu responsabbli għal liema qasam politiku.
Il-Kulleġġ tal-Kummissarji hu magħmul mill-President tal-Kummissjoni, it-tmien Viċi Presidenti tiegħu, inklużi tliet Viċi Presidenti Eżekuttivi, ir-Rappreżentant Għoli tal-Unjoni għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà u 18-il Kummissarju, kull wieħed responsabbli minn portafoll.
Kif jinħatar il-President
Il-kandidat jitressaq mill-mexxejja nazzjonali fil-Kunsill Ewropew, billi jitqiesu r-riżultati tal-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew. Il-president ikun jeħtieġ l-appoġġ tal-maġġoranza tal-membri tal-Parlament Ewropew biex jiġi elett.
L-għażla tat-tim
Il-kandidat Presidenzjali jagħżel il-Viċi Presidenti u l-Kummissarji potenzjali abbażi ta' suġġerimenti mill-pajjiżi tal-UE. Il-lista tal-kandidati trid tiġi approvata mill-mexxejja nazzjonali fil-Kunsill Ewropew.
Kull persuna nominata tidher quddiem il-Parlament Ewropew biex tispjega l-viżjoni tagħha u twieġeb il-mistoqsijiet. Imbagħad il-Parlament jivvota dwar jekk jaċċettax lin-nominati bħala tim. Fl-aħħar nett, huma jinħatru mill-Kunsill Ewropew, b’maġġoranza kwalifikata.
Il-mandat tal-Kummissjoni attwali jispiċċa fil-31 ta’ Ottubru 2024.
L-ippjanar strateġiku
Il-President jiddefinixxi d-direzzjoni politika għall-Kummissjoni, li tippermetti lill-Kummissarji jiddeċiedu flimkien l-objettivi strateġiċi, u jipproduċu l-programm ta' ħidma annwali.
Teħid ta’ deċiżjonijiet kollettivi
Id-deċijonijiet jittieħdu abbażi ta' responsabbiltà kollettiva. Il-Kummissarji kollha huma ndaqs fil-proċess tat-teħid tad-deċiżjoni u daqsinsew responsabbli għal dawn id-deċiżjonijiet. Huma ma għandhom l-ebda setgħat ta’ teħid ta’ deċiżjonijiet individwali, ħlief meta jkunu awtorizzati f’ċerti sitwazzjonijiet.
Il-Viċi Presidenti jaġixxu għan-nom tal-President u jikkoordinaw ix-xogħol fil-qasam ta' responsabbiltà tagħhom, flimkien ma’ diversi Kummissarji. Il-proġetti ta' prijorità huma ddefiniti biex jgħinu jiżguraw li l-Kulleġġ jaħdem flimkien b'mod viċin u flessibbli.
Il-Kummissarji jappoġġjaw lill-Viċi Presidenti għas-sottomissjoni ta’ proposti lill-Kulleġġ. B’mod ġenerali, id-deċiżjonijiet jittieħdu b’kunsens, iżda jista' jkun hemm ukoll vot. F’dan il-każ, id-deċiżjonijiet jittieħdu b’maġġoranza sempliċi, fejn kull Kummissarju għandu vot wieħed.
Id-Direttorat Ġenerali rilevanti (immexxi minn Direttur Ġenerali, li jwieġeb għall-Kummissarju rilevanti) imbagħad jittratta mas-suġġett. Normalment dan is-sir fil-forma ta' abbozz ta' proposti leġiżlattivi.
Kunsill tal-Unjoni Ewropea
Fil-Kunsill tal-Unjoni Ewropea, il-ministri tal-gvern minn kull pajjiż tal-UE jiltaqgħu biex jiddiskutu, jemendaw u jadottaw il-liġijiet, u jikkoordinaw il-politiki. Il-ministri għandhom l-awtorità li jimpenjaw lill-gvernijiet tagħhom biex iwettqu l-azzjonijiet li jkun intlaħaq qbil dwarhom fil-laqgħat.
Flimkien mal-Parlament Ewropew, il-Kunsill huwa l-fergħa ewlenija tat-teħid tad-deċiżjonijiet tal-UE.
M’għandux jiġi konfuż ma':
Kompożizzjoni
Ma hemmx membri fissi tal-Kunsill tal-UE. Minflok, il-Kunsill jiltaqa' f'10 konfigurazzjonijiet differenti, fejn kull waħda tikkorrispondi għall-qasam ta' politika li jkun se jiġi diskuss. Skont il-konfigurazzjoni, kull pajjiż jibgħat il-ministru responsabbli għal dak il-qasam ta’ politika.
Pereżempju, meta ssir il-laqgħa tal-Kunsill dwar l-affarijiet ekonomiċi u finanzjarji (il-“Kunsill ECOFIN”), jattendu l-ministri tal-finanzi ta' kull pajjiż.
Min imexxi l-laqgħat?
Il-Kunsill tal-Affarijiet Barranin għandu president permanenti - ir-Rappreżentant Għoli tal-UE għall-Affarijiet Barranin u l-Politika ta' Sigurtà. Il-laqgħat l-oħra kollha tal-Kunsill huma mmexxija mill-ministru rilevanti tal-pajjiż li jkollu l-presidenza b'rotazzjoni tal-UE.
Pereżempju, kull laqgħa tal-Kunsill Ambjent fil-perjodu meta l-Estonja jkollha l-presidenza tkun immexxija mill-Ministru tal-Ambjent Estonjan.
Il-konsistenza ġenerali hi żgurata mill-Kunsill Affarijiet Ġenerali - appopġġat mill-Kumitat tar-Rappreżentanti Permanenti. Dan hu magħmul mir-Rappreżentanti Permanenti għall-UE tal-pajjiżi tal-UE, li huma, fil-fatt, l-ambaxxaturi nazzjonali tal-UE.
Il-pajjiżi taż-żona tal-euro
Il-pajjiżi taż-żona tal-euro jikkoordinaw il-politika ekonomika tagħhom permezz tal-Grupp tal-Euro li jikkonsisti mill-ministri tal-ekonomija u tal-finanzi tagħhom. Huwa jiltaqa’ fil-jum ta’ qabel il-laqgħat tal-Kunsill Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji. Il-ftehimiet milħuqa fil-laqgħat tal-Grupp tal-Euro jiġu deċiżi b’mod formali fil-Kunsill l-għada, fejn il-ministri tal-pajjiżi taż-żona tal-euro biss jivvutaw dwar dawk il-kwistjonijiet.
Kif jaħdem il-Kunsill?
Id-diskussjonijiet u l-voti kollha jsiru fil-pubbliku. Biex jgħaddu, id-deċiżjonijiet normalment jirrikjedu maġġoranza kkwalifikata : Biex tiġi blokkata deċiżjoni, huma meħtieġa tal-anqas 4 pajjiżi (li jirrappreżentaw tal-inqas 35% tal-popolazzjoni totali tal-UE).
Eċċezzjoni - temi sensittivi bħall-politika barranija u t-tassazzjoni jirrikjedu vot unanimu (il-pajjiżi kollha favur).
Il- maġġoranza sempliċi hi rikjesta għal kwistjonijiet proċedurali u amministrattivi.