cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kostituzzjoni ta’ Malta
Natura tal-Kostituzzjoni
Din il-kostituzzjoni ġiet żviluppata tul l-istorja kostituzzjonali u l-evoluzzjoni tagħha hija parzjalment immudellata fuq il-Kostituzzjoni Taljana. Il-Kostituzzjonijiet ta’ Malta kienu jaqgħu taħt tliet kategoriji ewlenin. Dawn kienu:
Fis-27 ta’ Lulju 1960, is-Segretarju tal-Istat għall-Kolonji ddikjara lill-House of Commons Brittanika x-xewqa tal-Gvern tal-Maestà Tagħha li jerġa’ jdaħħal gvern rappreżentattiv f’Malta u ddikjara li kien wasal iż-żmien li titfassal Kostituzzjoni ġdida fejn l-elezzjonijiet setgħu jsiru malli ġiet stabbilita. Is-Segretarju, Iain Macleod, innotifika wkoll lill-Kamra bil-ħatra ta’ Kummissjoni Kostituzzjonali, taħt il-Presidenza ta’ Sir Hilary Blood, biex tfassal skemi Kostituzzjonali bir-reqqa wara konsultazzjoni mar-rappreżentanti tal-Maltin u tal-interessi lokali.
Il-Kummissarji ppreżentaw ir-rapport tagħhom fil-5 ta’ Diċembru 1960. Ir-rapport ġie ppubblikat fit-8 ta’ Marzu 1961. Dakinhar stess, is-Segretarju tal-Istat iddikjara lill-House of Commons li l-Gvern tal-Maestà Tagħha kien ħa deċiżjoni. Ir-rakkomandazzjonijiet kostituzzjonali tal-Kummissarju li mbagħad saru l-bażi għall-Kostituzzjoni sussegwenti ta’ Malta kellhom jingħataw. Il-Kostituzzjoni tal-1961 kienet magħrufa wkoll bħala l-Kostituzzjoni ta’ Blood. Kienet inkluża fl-Ordni tal-Kostituzzjoni ta’ Malta fil-Kunsill tal-1961 u tlestiet fl-24 ta’ Ottubru ta’ dik l-istess sena. L-istqarrija li l-Ordni tipprevedi Kostituzzjoni ġdida meta Malta tingħata l-awtogovernanza tinsab fl-aħħar paġna tal-Ordni fil-Kunsill.
Il-Kostituzzjoni tal-1961 wittiet it-triq għall-Kostituzzjoni tal-Indipendenza. Ġiet ipprovduta data biex tiggarantixxi din il-kontinwità legali. Karatteristika indispensabbli ta’ din il-Kostituzzjoni hija s-sostituzzjoni tas-sistema diarkika, li ma kinitx iktar prattikabbli, b’sistema ta’ Gvern wieħed biss, il-Gvern ta’ Malta, b’setgħat leġiżlattivi u eżekuttivi sħaħ. Dak iż-żmien Malta kienet għadha kolonja u r-responsabbiltà għad-difiża u għall-affarijiet barranin ġiet riferuta lill-Gvern tal-Maestà Tagħha. Kien hemm indikazzjoni ċara li t-triq lejn l-indipendenza kienet twittiet u kienet tinsab fi stadju żviluppat ħafna. Huwa importanti li wieħed jirrikonoxxu li l-Kostituzzjoni tal-1961 stabbiliet il-biċċa l-kbira tal-karatteristiċi tal-Kostituzzjoni tal-1964. Il-Brittaniċi rrikonoxxew lil Malta bħala Stat. Karatteristika oħra importanti ta’ din il-kostituzzjoni kienet l-introduzzjoni innovattiva ta’ kapitolu li jkopri s-salvagwardja tad-Drittijiet Fundamentali u l-Libertajiet tal-Individwu. Dan huwa pjuttost sinifikanti minħabba li d-Drittijiet Fundamentali tal-Bniedem huma protezzjoni għall-individwu mill-Istat. Fil-Kostituzzjoni tal-1961, id-Drittijiet u l-Libertajiet Fundamentali tal-Bniedem jinsabu fil-Kapitolu IV. Il-protezzjoni tal-libertà tal-moviment ġiet introdotta biss fil-Kostituzzjoni tal-1964.
Kienu jeżistu tliet elezzjonijiet tal-promulgazzjoni tal-Kostituzzjoni tal-1961. Din il-Kostituzzjoni kienet tinkludi l-preżenza ta’ Kabinett għall-ewwel darba f’Malta. Il-leġiżlatura kienet unikamerali. Il-ħajja normali tal-Assemblea Leġiżlattiva kienet ta’ erba’ snin. Din kienet tikkonsisti minn ħamsin membru li kienu jiġu eletti b’suffraġju universali minn għaxar diviżjonijiet elettorali bis-sistema tar-rappreżentanza proporzjonali permezz tal-vot trasferibbli uniku. Il-Kostituzzjoni tal-1961 bniet pedament sod għal kisba futura tal-Indipendenza. Meta fl-1964 Malta fil-fatt saret indipendenti, minħabba li l-Gvern għażel li jevita li jkisser kull rabta mar-Renju Unit, kien hemm kontinwità legali tal-leġiżlazzjoni, u b’riżultat ta’ dan il-Parlament baqa’ funzjonali. Sa ċertu punt l-istess sitwazzjoni kienet teżisti fir-rigward tal-leġiżlazzjoni mill-Parlament Brittaniku għal Malta. L-Ordni tal-Indipendenza ta’ Malta nnifisha żviluppat fis-suġġett tal-irbit, peress li ġie ddikjarat li dan evolva f’estensjoni tal-Kostituzzjoni tal-1961 anke fis-sens ta’ emenda.
Anki jekk Malta kisbet l-indipendenza, kien hemm preżenza kontinwa ta’ kontinwità. Waħda minnhom kienet il-monarkija ta’ qabel l-1964. L-Ordni tal-Indipendenza ta’ Malta tal-1964 kienet soġġetta għall-Att dwar l-Indipendenza ta’ Malta ta’ dik l-istess sena u huwa dokument li għandu r-regolamenti ewlenin li jirregolaw il-Kostituzzjoni ta’ stat. Dan id-dokument huwa suprem fuq kull dokument ieħor u l-leġiżlazzjoni kollha hija suġġetta għalih. Matul l-istorja kostituzzjonali ta’ Malta, in-nazzjon kiseb il-kostituzzjoni tiegħu stess, u sa ċertu punt, il-Kostituzzjoni tal-Indipendenza hija magħmula minn ċerti prinċipji li feġġew għall-ewwel darba fil-kostituzzjonijiet preċedenti. Jista’ jingħad li l-Kostituzzjoni tal-Indipendenza evolviet mill-Kostituzzjoni ta’ qabilha. Madankollu, wieħed ma għandux jinjora l-fatt li seħħew bidliet f’dan il-proċess ta’ evoluzzjoni. Id-dikjarazzjoni li l-Kostituzzjoni tal-1964 hija fil-fatt replika tal-Kostituzzjoni tal-1961 bis-sovranità miżjuda tista’ tkun ikkritikata billi wieħed jgħid li xi fatturi jvarjaw bejn iż-żewġ Kostituzzjonijiet. Il-Kostituzzjoni tal-1964 mhix sempliċement dak li jista’ jiġi ddefinit bħala titjib. Hija iktar bħal pass ieħor fl-istorja kostituzzjonali li huwa l-aħħar pass f’serje twila ta’ Kostituzzjonijiet. Fil-fatt, anke jekk jista’ jidher li xi dispożizzjonijiet ġew mibdula mill-Kostituzzjoni tal-1961 għall-Kostituzzjoni tal-1964, uħud minn dawk id-dispożizzjonijiet baqgħu l-istess sakemm saru l-emendi għall-Kostituzzjoni tal-1964. Fl-14 ta’ April 2014, id-dispożizzjoni tal-Kostituzzjoni kontra d-diskriminazzjoni ġiet emendata biex tinkludi l-orjentazzjoni sesswali u l-identità tal-ġeneru.
Emendi
L-Ordni tal-Indipendenza ta’ Malta tal-1964, kif emendata bl-atti li ġejjin.
Kostituzzjonijiet tal-passat
Malta kellha bosta kostituzzjonijiet fil-passat:
Air Malta
Air Malta hija l-linja nazzjonali tal-ajru ta' Malta.
Storja
L-Air Malta twaqqfet fil-21 ta' Marzu, 1973 wara li ġiet iffurmata minn riżoluzzjoni fil-Kamra tad-Deputati, u saret kumpanija fit-30 tax-xahar. Fid-29 tal-istess xahar, din il-linja tal-ajru ġiet provduta ċertifikat li forniha bi drittijiet biex topera fuq servizzi internazzjonali minn Malta. Dan iċ-ċertifikat ġie ffirmat mill-Prim Ministru, bil-patt u l-kundizzjoni li l-Air Malta tobdi ċerti regoli imposti minnu.
L-Air Malta bdiet topera fl-1 ta' April, 1974, b'żewġ Boeing 720 mikrija, b'titjiriet lejn Ruma, Tripli, Londra, Manchester, Frankfurt, u Pariġi mill-Ajruport ta' Malta.
Fl-1982 l-Air Malta ffirmat kuntratt ta' xiri mal-kumpanija Boeing biex b'hekk din il-kumpanija tal-ajruplani mill-Amerika ta' Fuq forniet tliet mudelli Boeing 737 lill-Air Malta. Dawn kienu fil-fatt l-ewwel ajruplani ġodda li kellha l-Air Malta, u tlestew lejn il-bidu tal-1983.
Fl-1986 l-Air Malta ordnat żewġ Boeing 737 ġodda, u fl-1987, ordnat l-ewwel Airbus A320 filwaqt li biegħet iż-żewġ Boeing 720 li kellha fil-flotta. Fl-1989, l-Air Malta xtrat Airbus A320 ieħor, u iktar tard fl-1992 ordnat żewġ Boeing 737 oħra. Dik is-sena ġew ordnati wkoll erba' Avro RJ-70 biex ikunu jistgħu jintużaw f'rotot minn Malta għal Katanja, għall-Ajruport Internazzjonali ta' Palermo u għal destinazzjonijiet ġodda bħal Tuneż u Monastir (it-tnejn fit-Tuneżija).
Wara l-ftuħ tal-Ajruport Internazzjonali ta' Malta fl-1992, l-Air Malta ħolqot il-"CargoSystems" li tikkonsisti f'servizzi li jinkludu trasport bl-ajru ta' merkanzija fuq ajruplani tal-Air Malta. Għal dan il-għan, fl-1994 l-Air Malta inawgurat ċentru apposta fl-ajruport.
Fl-aħħar tal-2010, inbeda proċess ta' restructuring fl-Air Malta, għax bdiet tagħmel it-telf u hemm biża li tfalli. Ir-riżultat tal-proċess għandu ikun imħabbar lejn l-aħħar ta' Jannar 2011. Jista' jkun ikollhom jitnaqqasu xi ajruplani u anke xi ħaddiema, biex il-kumpannija tiġi profittabbli.
Minkejja kollox, wieħed ma għandux inaqqas mill-importanza ta' linja tal-ajru nazzjonali għal-gżira bħal Malta.
Servizzi
Fix-xitwa tal-2004/05, l-Air Malta operat f'iktar minn 45 destinazzjoni lejn l-Ewropa, l-Afrika ta' Fuq u l-Lvant Nofsani.
Fi Frar 2005, l-Air Malta ħabbret żieda fid-destinazzjonijiet lejn l-Ingilterra (Cardiff, East Midlands, Bristol, u Newcastle) u Franza (Nantes, u Toulouse).
Flotta
Il-flotta tal-Air Malta tikkonsisti f'dawn l-inġenji tal-ajru: (2008):
Rio de Janeiro
Rio de Janeiro jew Rio di Janeiru hija l-belt kapitali tal-istat tal-Rio de Janeiro fin-Nofsinhar tal-Brażil. Il-popolazzjoni ta' 6,688,390 abitant tagħmilha t-tieni l-akbar belt fil-Brażil.
Il-Karnival tiegħu huwa famuż mad-dinja kollha.
Rafael Orozco Maestre
Rafael José Orozco Maestre (twieled fl-24 ta' Marzu 1954 – miet fil-11 ta' Ġunju 1992) kien mużiċist Kolombjan.
Anton Buttigieg
Anton Buttigieg, (Qala, Għawdex, .19 ta’ Frar 1912 - 5 ta' Mejju 1983), avukat, Viċi Prim Ministru, poeta u t-tieni President ta' Malta.
Tfulija u Żgħożija
Buttigieg kien it-tielet tarbija ta’ Salvu u Concetta, imwielda Falzon. Ħa l-edukazzjoni tiegħu fl-iskola primarja tal-Qala (1916-1922), fis-Seminarju ta’ Għawdex (1923-1927). Issokta bl-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ ta’ San Alwiġi, f’Malta (1928-1930) u fl-Università ta' Malta. Iggradwa b’Baċellerat tal-Arti fl-1934 u ġab Dottorat fil-Liġi fl-1940.
Avukat, Pulizija u Ġurnalist
Fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija huwa ħadem ta' avukat, u kien spettur tal-pulizija fil-kontroll tal-ikel (1942-1944). Wara l-Gwerra, mill-1944 sal-1948, kien ġurnalist tal-Qorti mat-"Times of Malta". Kien editur tal-ġurnal Laburista "The Voice of Malta" mill-1959 sal-1970.
Politiku
L-ewwel darba li daħal fil-politika kien mal-Partit Kostituzzjonali ta' Strickland fl-1951. Ħareġ għall-elezzjonijiet ġenerali tal-1951 u l-1953 ma' dak il-Partit imma ma ġiex elett. Fl-1955, Ġużè Ellul Mercer ikkonvinċieh joħroġ mal-Partit Laburista għall-elezzjoni li saret dik is-sena. Daħal fil-Parlament fl-1956 minflok Ġużè Flores li sar imħallef. Kien Delegat tal-Partit għall-Konferenzi Kostituzzjonali ta’ Malta li saru f'Londra fl-1958 u fl-1964. Mill-1959 sal-1961 kien President tal-Partit Laburista. Fl-1962, Buttigieg li kien Kattoliku konvint, ikkontesta mal-Partit Laburista minkejja li dan kien interdett mill-Knisja, fi żmien il-Kwistjoni Politiko-Reliġjuża, u kien elett fuq it-tmien distrett. Inħatar Deputat Mexxej tal-Partit Laburista. Reġa' kien elett fl-elezzjonijiet tal-1966, tal-1971 u tal-1976. Kien rappreżentant tal-Partit fl-Assemblea Konsultattiva tal-Kunsill tal-Ewropa (1967-1971), fejn kien elett Viċi President (1967-1968). Fl-1971, meta l-Partit Laburista immexxi minn Dom Mintoff tela' fil-gvern, huwa nħatar Ministru tal-Ġustizzja u tal-Parlament u Deputat Prim Ministru.
President ta' Malta
Fis-27 ta' Diċembru 1976 inħatar bħala t-tieni President tar-Repubblika ta’ Malta, kariga li żamm sal-1982. Fi żmien il-Presidenza tiegħu telqu l-aħħar suldati Ingliżi minn Malta, fil-31 ta' Marzu 1979, li sar Jum Nazzjonali magħruf bħala Jum il-Ħelsien.
Poeta
Buttigieg beda jippubblika mill-1928. L-ewwel ma kiteb kien L’insegnamento dei Sepolcri fir-rivista tal-Kulleġġ ta’ San Alwiġi. Fl-1929 beda jippubblika l-poeżiji fil-Pronostku Malti u rebaħ is-sitt premju bil-poeżija "Sajf".
Buttigieg kien wieħed mill-membri tal-bidu tal-Għaqda tal-Malti (Università) fl-1931, imwaqqfa minn Rużar Briffa u Ġużè Bonnici. Kien ukoll Membru tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti, illum l-Akkademja tal-Malti. Jibqa' magħruf bħala l-Poeta tan-Natura għal ħafna poeżiji li għandu fuq is-suġġett. Buttigieg kien l-ewwel wieħed li uża stili ta' poeżija Ġappuniża bħat-tanka u l-ħajku, u ppubblika żewġ kotba ta' poeziji satiriċi u ċajtiera bl-isem ta' Ejjew nidħku ftit (1962) u Ejjew nidħku ftit ieħor (1965). Fihom Buttigieg jittratta l-Kwistjoni Politiko-Reliġjuża b'umoriżmu u b’sarkażmu.
Il-Kebbies tal-Fanali
Kull fl-għaxija
kif mal-għabex
tnin u tmut saħħet il-jum,
u jixgħelli taħt it-tieqa
Delegazzjoni għall-Adozzjoni ta' Lingwa Awżiljarja Internazzjonali
Id-Delegazzjoni għall-Adozzjoni ta' Lingwa Awżiljarja Internazzjonali (Délégation pour l'adoption d'une langue auxiliaire internationale) kienet korp ta' akkademiċi mlaqqa' fil-bidu tas-snin 1900. (għaxar snin) biex jiddeċiedi dwar il-kwistjoni ta' liema Lingwa Awżiljari Internazzjonali għandha tintgħażel għall-użu internazzjonali. Id-deċiżjoni aħħarija tal-kumitat inkarigat mid-Delegazzjoni kienet li jadotta l-lingwa Esperanto, iżda b'ċerti riformi. Ir-riżultat sar lingwa distinta magħrufa bħala Ido.
Vito Plut
Vito Plut (twieled fit-8 ta' Lulju 1988) huwa plejer tal-futbol Sloven li jilgħab bħala attakkant.
Parmigianino
Girolamo Francesco Maria Mazzola (twieled fil-11 ta' Jannar 1503 – miet fl-24 ta' Awwissu 1540), magħruf ukoll bħala Francesco Mazzola jew iktar komunement bħala Parmigianino ([parmidʒaˈniːno]; jiġifieri litteralment "iż-żgħir minn Parma"), kien pittur u litografu Manjerist Taljan li ħadem f'Firenze, f'Ruma, f'Bologna u fil-belt nattiva tiegħu ta' Parma. Ix-xogħol tiegħu huwa kkaratterizzat minn "senswalità raffinata" u spiss mill-elongazzjoni tal-forom, u jinkludi l-Viżjoni ta' San Ġlormu (1527) u l-Madonna b'Għonqha Twil (1534) li hija ikonika u kemxejn anomala. Huwa baqa' l-iżjed artist magħruf tal-ewwel ġenerazzjoni li l-karriera kollha tiegħu inzertat fil-perjodu tal-Manjeriżmu.
It-talent prodiġjuż u individwali tiegħu dejjem ġie rikonoxxut, iżda l-karriera tiegħu ġiet imfixkla mill-gwerra, speċjalment is-Serqa ta' Ruma fl-1527, tliet snin wara li mar jgħix u jaħdem hemmhekk, u mbagħad intemmet b'mewtu meta kellu 37 sena biss. Huwa pproduċa tpinġijiet straordinarji, u kien wieħed mill-ewwel pitturi Taljani li sperimenta bil-litografija. Filwaqt li x-xogħlijiet portabbli tiegħu dejjem ġew kollezzjonati u issa jinsabu fil-mużewijiet ewlenin fl-Italja u madwar id-dinja, iż-żewġ proġetti kbar tiegħu ta' affreski jinsabu fi knisja f'Parma u f'palazz f'raħal żgħir fil-qrib. Dan flimkien man-nuqqas ta' soġġetti ewlenin kbar wasslu biex ikunu inqas magħrufa minn xogħlijiet oħra minn artisti simili. Huwa pitter għadd ta' ritratti importanti, u witta t-triq fl-Italja għar-ritratti ta' tliet kwarti tas-soġġett jew tat-tul kollu tiegħu, li preċedentement kienu rriżervati l-iktar għan-nies irjali.
Ħajja bikrija
xellug|daqsminuri|L-Ankona ta' Bardi Parmigianino kien it-tmien wild ta' Filippo Mazzola u Donatella Abbati. Missieru miet bil-pesta sentejn wara li twieled, u t-tfal trabbew miz-zijiet tagħhom, Michele u Pier Ilario, li skont Giorgio Vasari kienu artisti b'talent mudest. Fl-1515, zijuh ingħata kummissjoni mingħand Nicolò Zangrandi għat-tiżjin ta' kappella f'San Giovanni Evangelista; xogħol li iktar 'il quddiem ġie kkompletat minn Parmigianino meta kien għadu adolexxenti. Meta għalaq tmintax-il sena, huwa kien diġà lesta l-Ankona ta' Bardi. Fl-1521, Parmigianino ntbagħat lejn Viadana (flimkien mal-pittur Girolamo Bedoli li kellu jiżżewweġ ma' kuġintu) biex jaħrab il-gwerer bejn l-armati Franċiżi imperjali u papali. Fi Viadana, huwa pitter żewġ panewijiet bit-tempera, wieħed ta' San Franġisk għall-Knisja tal-Frati de' Zoccoli, u l-ieħor taż-Żwieġ Mistiku ta' Santa Katarina għall-Knisja ta' San Pietru. Huwa ħadem ukoll f'San Giovanni u ltaqa' ma' Correggio, li kien qed jaħdem fuq it-tiżjin bl-affreski tal-koppla.
Xogħol f'Fontanellato u l-ivvjaġġar lejn Ruma
Fl-1524, huwa vvjaġġa lejn Ruma b'ħames pitturi żgħar, fosthom iċ-Ċirkonċiżjoni ta' Ġesù u l-Awtoritratt f'Mera Konvessa, sabiex jipprova jikseb il-patroċinju tal-Papa tal-familja Medici, Klement VII. Vasari jirrakkonta li f'Ruma, Parmigianino kien "iċċelebrat qisu Raffaello mwieled mill-ġdid". F'Jannar 1526, Parmigianino u zijuh, Pier Ilario, qablu ma' Maria Bufalina minn Città di Castello, biex iżejnu l-Knisja ta' San Salvatore in Lauro b'ankona tal-Viżjoni ta' San Ġlormu (1526-1527, National Gallery, Londra). Fi żmien sena, is-Serqa ta' Ruma wasslet biex Parmigianino u bosta artisti oħra jaħarbu.
Bologna u lura lejn Parma
Fl-1531, Parmigianino ngħata kummissjoni għal żewġ ankoni, fejn pitter lil San Ġużepp u lil San Ġwann Battista, mill-knisja mhux kompluta ta' Santa Maria della Steccata. Il-patrijiet li kienu jieħdu ħsieb il-knisja tawh salarju bil-quddiem u wegħduh il-provvisti u l-materjali; madankollu, sal-1535 il-proġett ma kienx tlesta. F'Diċembru, huwa nnomina lil Don Nicola Cassola, membru tal-kleru minn Parma fil-Kurja Rumana, biex ikun ir-rappreżentant legali tiegħu. Parmigianino awtorizzah jiġbor il-50 skud mingħand Bonifazio Gozzadini għall-Madonna b'San Ġwann Battista u San Żakkew.
Fl-1534, ġie deċiż li l-Madonna b'Għonqha Twil titqiegħed fil-kappella tal-familja ta' Elena Baiardi.
Parmigianino x'aktarx li kien qed jistenna li jkun is-suċċessur ta' Correggio bħala xogħlijiet mogħtija mill-knisja. Madankollu, f'April 1538, l-uffiċċji amministrattivi kkummissjonaw inizjalment lil Giorgio Gandini del Grano, u mbagħad lil Girolamo Bedoli, biex iżejnu l-apsida u l-kor tal-Katidral ta' Parma. xellug|daqsminuri|285x285px|Ritratt ta' Galeazzo Sanvitale Jingħad li f'dan iż-żmien, huwa sar devot tal-alkimija. Vasari jagħmel ipoteżi li dan seħħ minħabba li kien imsaħħar mill-maġija. L-istudjużi issa jaqblu li l-interessi xjentifiċi ta' Parmigianino jaf kienu marbuta mal-ossessjoni tiegħu li jipprova jsib mezz ġdid għall-inċiżjonijiet tiegħu. B'riżultat tar-riċerki tiegħu fl-alkimija, huwa ma tantx lesta xogħol fil-knisja. Huwa ntefa' l-ħabs għal xahrejn talli ma żammx mal-kuntratt wara li l-Konfraternità ddeċidiet b'mod unanimu li ma tħallihx ikompli jaħdem fil-knisja tagħhom. Huwa ġie sostitwit bejn l-1539 u l-1540 minn Giulio Romano, li wkoll irtira minnufih mill-kuntratt.
Anton Buttigieg
Il-Kebbies tal-Fanali
fanal ċkejken,
Parmigianino
Bologna u lura lejn Parma
Parmigianino miet bid-deni f'Casalmaggiore fl-24 ta' Awwissu 1540 meta kellu 37 sena. Huwa ġie midfun fil-Knisja tal-Patrijiet Serviti "għerwien b'salib tal-injam taċ-ċipress fuq sidru".
Naxxar
In-Naxxar huwa raħal jew belt żgħira li tinsab fin-naħa ta' fuq tal-gżira ta' Malta. Għalkemm il-kitbiet storiċi dwarhu jmorru lura sas-seklu Ħmistax, hemm xhieda ta' fdalijiet prejistoriċi. In-Naxxar innifsu tnissel miż-żewġ irħajla ta' Ħal Dgħif u Ħal Muselmiet, imma bl-iżvilupp bla rażan illum resaq sew u sar imiss mal-Mosta, ir-raħal rivali tiegħu.
Folklor
Malta għandha dejn kbir fil-qasam kulturali ma' żewġ Naxxarin, Toni Cachia l-Ħammarun minn Sqaq it-Tut u Tommy Camilleri t-Tommy. Cachia kien l-aħħar daqqaq magħruf taż-żaqq f'Malta u l-istess bniedem li wera' lil Ġużi Gatt, bennej ta' strumenti tradizzjonali Maltin, kif għandek ikollok saqqafa tajba sabiex il-ħoss tad-daqq taż-żaqq joħroġ u jidwi tajjeb.
Camilleri, magħruf bħala tanburista tradizzjonali Malti, għandu l-ħila jiżfen iċ-ċaqliq li tanburusta jrid jagħmel waqt id-daqq taż-żaqq. Dawn ġew iddokumentati minn Ruben Żahra u l-grupp Etnika. Camilleri jaf idoqq ukoll il-kitarra Maltija, għalkemm dejjem kien it-tanbur Malti li ġablu l-fama li għandu fil-qasam folkloristiku Malti.
Baħar iċ-Ċagħaq
Irħajjel Naxxari li qed jikber bis-sħiħ huwa dak ta' Baħar iċ-Ċagħaq. Magħruf bħala post għall-għawm, fosthom Qalet Marku minn fejn kienet tinġabar l-ilma għall-irkotta, u Ras il-Għallis, hemm ukoll il-qoxra ta' lukanda Iranjana li qatt ma leħqet fetħet.
Parmigianino
Bologna u lura lejn Parma
Fost dawk li kienu influwenzati mill-qrib minn Parmigianino kien hemm kuġinuh Girolamo Mazzuoli u iben Girolamo, Alessandro Mazzuoli; Pomponeo Amidano; Giacomo Bertoia; u Francesco Borgani. daqsminuri|Dettall tal-Viżjoni ta' San Ġlormu
Xogħlijiet
Parmigianino kien ukoll inċiżur Taljan bikri, teknika li kien il-pijunier tagħha fl-Italja Marcantonio Raimondi, iżda li kienet tappella għad-disinjaturi. Għalkemm it-tekniki tal-litografija fuq il-pjanċi tar-ram kienu jirrikjedu ħiliet speċjali, il-faċilità li biha l-aċtu, bħala sostitut għal-linka, seta' jirriproduċi l-ispontanjetà ta' id artist attirat lil Parmigianino, li kien "mastru tat-tpinġija ta' figuri eleganti". Parmigianino ddisinja wkoll xogħlijiet ksilografiċi bil-chiaroscuro, u minkejja li r-rendiment tiegħu kien żgħir, huwa kellu influwenza konsiderevoli fuq il-litografija Taljana. Uħud mix-xogħlijiet litografiċi tiegħu għamilhom b'kollaborazzjoni ma' Giovanni Jacopo Caraglio.
Anton Buttigieg
Il-Kebbies tal-Fanali
li tal-lejl itaffi d-diqa.
Saħħti wkoll
qed inħossha tmut kuljum,
iżda msejkna l-Poeżija,
kull fl-għaxija,
dlonk tixxabbat mas-sellum,
u ġo qalbi tixgħel naqra ta' fanal,
illi jtaffi ftit id-diqa
sa ma jmut ta' ħajti l-fdal.
Alla ħares ma kienx Majsi
illi jagħmel ftit tad-dija;
u ma' Majsi – Alla ħares –
ma kenitx il-Poeżija! Fuq din il-poeżija, Dr. Adrian Grima jgħid hekk:
Ħajja Personali - Tliet żwiġijiet
Ta’ 32 sena żżewweġ l-ewwel mara tiegħu, Carmen (imwielda Bezzina) u kellhom tlett itfal: John (Dr. John Buttigieg B.A., LL.D., M.P) - Rose (miżżewġa lil Dr. Joe Brincat, B.A. (Lond.), B.Sc. (Econ.) (Lond.), LL.D., M.P.) u Manolo Buttigieg LL.D., avukat). Wara l-mewt tal-ewwel mara li mietet seba’ xhur wara t-twelid tat-tielet tarbija, Anton Buttigieg iżżewweġ lil Connie Scicluna fl-1953, li iżda sfortunatament tilifha wkoll tliet snin wara f'inċident tat-traffiku f'Londra. Ta’ 63 sena Anton Buttigieg iżżewweġ mill-ġdid lill-Iskoċċiża Margery Helen Patterson.
Mewt
Anton Buttigieg miet fl-età ta’ 71 sena, nhar il-5 ta' Mejju 1983. Ingħata funeral statali u jinsab midfun fiċ-ċimiterju tal-Addolorata. Nhar il-5 ta’ Mejju 1985 ġie inawgurat monument f’ġieħu fil-Blata l-Bajda quddiem id-Dar Ġenerali tas-Soċjetà tal-MUSEUM.
Lazjo
Lazjo (Lazio) huwa reġjun amministrattiv Taljan.
Kastelli
Il-provinċja ta' Frosinone:
Diviżjonijiet Amministrattivi
Id-disa' Provinċji ta' Lazjo|thumb Ruma hija l-belt kapitali tar-reġjun Lazjo.
Miguel Gustavo
Miguel Gustavo, ismu sħiħ kien Miguel Gustavo Werneck de Sousa Martins (twieled f'Rio de Janeiro fit-24 ta' Marzu 1922 – miet f'Rio de Janeiro fit-22 ta' Jannar 1972) kien ġurnalist, liriċista u kompożitur Brażiljan.
Bijografija
Imwieled Rio de Janeiro fl-1922, beda bħala disc jockey fuq Radio Vera Cruz fl-1941 u spikka bħala kompożitur tal-jingles, minbarra li kiseb ukoll suċċess bħala kompożitur tas-samba u marċi.
Fl-istess sena, huwa kkompona l-kanzunetta A saia, ispirata minn Miriam Batucada.
Miguel Gustavo miet fl-1972 u ġie midfun fiċ-Ċimiterju ta’ Caju, fil-belt ta’ Rio de Janeiro.
Ferenc Puskás
Ferenc Puskás (twieled fl-1 ta' April 1927 – miet fis-17 ta' Novembru 2006) kien plejer u kowċ tal-futbol Ungeriż, rikonoxxut fost l-aqwa plejers ta' kull żmien u fost l-ewwel stilel sportivi internazzjonali. Bħala attakkant hu skorja 84 gowl fi 85 logħba għall-Ungerija u lagħab erba' logħbiet internazzjonali f'isem Spanja. Hu rebaħ il-midalja tad-deheb fl-Olimpjadi mat-tim nazzjonali fl-1952 u wassal lil pajjiżu għall-finali tat-Tazza tad-Dinja tal-1954. Fuq livell ta' klabb rebaħ tliet Tazez Ewropej (1959, 1960, 1966), għaxar kampjonati nazzjonali (ħamsa Ungeriżi u ħamsa Spanjoli) u tmien unuri personali. Is-702 gowls f'705 logħbiet uffiċjali matul il-karriera tiegħu jagħmluh il-ħames l-aqwa skorer ta' kull żmien.
Tfulija
Ferenc Puskás twieled nhar l-1 ta' April 1927 f'Budapest, il-kapitali tal-Ungerija, f'familja Ġermaniża. Ommu, Margit Biró (1904–1976), kienet ħajjata. Hu trabba tefa' ta' ġebla 'l bogħod mill-klabb ta' Kispest Athletic Club fid-distrett li jġib l-istess isem. Puskás ġie introdott għal-logħba tal-futbol minn missieru, Ferenc Puskás (1903–1952), li kien plejer u iktar tard kowċ ta' Kispest. Ma' ħbiebu kien iħobb iqatta' numru ta' sigħat jilgħab b'ballun taċ-ċarruta; fost dawn kien hemm il-ħabib tal-qalb József Bozsik li aktar tard kien sieħeb fit-tim nazzjonali. Bozsik, li kien sena u nofs ikbar minn Puskás, beda jilgħab mat-tim taż-żgħar ta' Kispesti AC ta' tnax-il sena. Meta ra dan, Puskás ittallab mal-kowċ tal-klabb sabiex jinkludih mat-tim taħt l-identità falza ta' Miklós Kovács minħabba li l-età minima kienet ta' tnax-il sena.
Puskás issieħeb mat-tim tal-kbar ta' sittax-il sena. Hu ngħata l-opportunità għad-debutt tiegħu fl-1943 kontra Nagyváradi AC minħabba li numru ta' plejers kienu mardu kawża ta' epidemija tal-influwenza. Minkejja din l-età tenera hu mal-ewwel sar pedina importanti mal-ewwel ħdax tal-klabb Ungeriż.
Budapest Honvéd u s-suċċessi man-nazzjonal
Fl-20 ta' Awwissu 1945 iddebutta mat-tim nazzjonali Ungeriż u skorja fir-rebħa ta' 5–2 fuq l-Awstrija. Din il-logħba, l-ewwel waħda għall-Ungerija wara t-Tieni Gwerra Dinjija, immarkat il-bidu tal-karriera eċċezzjonali ta' Puskás fuq livell internazzjonali. B'kollox lagħab 85 logħba u skorja 84 gowl man-nazzjonal, li kienu jinkludu żewġ tripletti kontra l-Awstrija, tripletta kontra l-Lussemburgu u erba' gowls kontra l-Albanija. Flimkien ma' Zoltán Czibor, Sándor Kocsis, József Bozsik u Nándor Hidegkuti hu fforma parti mill-qalba tat-Tim tad-Deheb li bejn l-14 ta' Mejju 1950 u l-4 ta' Lulju 1954 baqgħu mhux megħluba għal total ta' 32 logħba (erba' minnhom spiċċaw fi dros).
thumb|250px|It-Tim tad-Deheb fl-1953, b'Puskás it-tieni wieħed mix-xellug fl-ewwel filliera. Fl-1952, Puskás kien il-kaptan tat-tim Ungeriż li rebaħ il-midalja tad-deheb fl-Olimpjadi ta' Ħelsinki. Matul il-kampjonat Puskás skorja erba' gowls, fosthom il-gowl tal-ftuħ fil-finali mirbuħa kontra l-Jugożlavja b'riżultat ta' 2–0. Dan is-suċċess ġie ripetut is-sena ta' wara bir-rebħ tat-Tazza Internazzjonali meta l-Ungeriżi rebħu l-kompetizzjoni fuq iċ-Ċekoslovakkja, l-Awstrija, l-Italja u l-Iżvizzera. Puskás skorja għaxar gowls, b'doppjetta fl-aħħar logħba kontra t-Taljani fir-rebħa ta' 3–0 li kkonfermat it-titlu. > Il-logħba li baqgħet immarkat fl-annali tal-istorja bħala "Il-Logħba tas-Seklu" waslet fil-25 ta' Novembru 1953 f'Wembley Stadium. Sa dak iż-żmien, l-Ingilterra kienet għadha qatt ma tilfet logħba kontra t-tim barra r-Renju Unit. Madanakollu, Puskás u sħabu ttrijonfaw bi skor kbir ta' 6–3. Quddiem preżenza ta' 100,000 spettatur, l-Ungeriżi ddominaw il-logħba b'formazzjoni ta' 4–2–4 lii kienet waħda rivoluzzjonarja meta mqabbla mat-3–2–5 li kienet użata ta' spiss. Puskás ħalla l-marka b'żewġ gowls. Dan is-suċċess reġa' ġie ripetut sitt xhur wara meta din id-darba fin-Népstadion ġewwa Budapest, l-Ungeriżi kkonfermaw li r-riżultat f'Londra ma kienx anomalija b'rebħa konvinċenti ta' 7–1.
Il-favoriti għat-Tazza tad-Dinja
L-Ungeriżi daħlu għat-Tazza tad-Dinja tal-1954 fl-Iżvizzera bħala l-favoriti wara l-ebda telfa f'erba' snin. Fl-ewwel żewġ logħbiet għamlu festa ta' gowls meta rebħu lill-Korea t'Isfel u lill-Ġermanja tal-Punent 9–0 u 8–3 rispettivament. Madanakollu, fil-logħba kontra l-Ġermaniżi, Puskás weġġa' l-għaksa wara intervent tad-difensur Werner Liebrich u kellu jitlef il-kwarti tal-finali u s-semifinali. Bl-assenza tiegħu, l-Ungerija xorta waħda rnexxielhom jegħlbu lill-Brażil u 'l-Urugwaj b'riżultati identiċi ta' 4–2.
Għall-finali, li ntlagħbet fl-4 ta' Lulju quddiem folla ta' 62,000 ruħ, l-Ungerija sabu mill-ġdid lill-Ġermanja tal-Punent. Minkejja li kien għadu jħoss uġigħ fl-għaksa, Puskás għażel li jibda l-logħba. Kien hu li fetaħ l-iskor wara sitt minuti u l-Ungerija sabu t-tieni gowl żewġ minuti wara permezz ta' Czibor. Qalb xita qalila, il-Ġermaniżi rrispondew mal-ewwel u ż-żewġ timijiet daħlu jistrieħu wara l-ewwel taqsima bl-iskor indaqs. Lejn tmiem il-logħba, sitt minuti qabel it-tisfira finali, Helmut Rahn skorja dak li kellu jkun il-gowl tar-rebħa għall-Ġermanja tal-Punent. Dan ir-riżultat jibqa' fost l-ikbar sorpriżi fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja u minbarra li temm serje ta' 31 logħba mingħajr telfa għall-Ungerija, din it-telfa sarrfet f'numru ta' dimostrazzjonijiet fit-toroq ta' Budapest mhux biss kontra t-tim imma wkoll kontra r-reġim Komunista tal-pajjiż.
Il-ħarba mill-Ungerija
thumb|220px|xellug|Puskás flimkien mat-tifla tiegħu fl-Italja nhar l-10 ta' Diċembru 1956. Fl-1 ta' Diċembru tal-istess sena, wara diversi tentattivi, martu ħarbet flimkien ma' binthom mill-Ungerija okkupata lejn l-Awstrija biex terġa' tingħaqad ma' żewġha fl-Italja. Ferenc Puskás kompla l-karriera tiegħu ma' Budapest Honvéd. Mal-bidu tar-rivoluzzjoni Ungeriża tal-1956, it-tim ta' Honvéd kien beda sehmu fit-Tazza taċ-Ċampjins tal-istaġun 1956–57 kontra Athletic Bilbao. Wara l-ewwel leg, li ntlagħab fi Spanja, f'nofs kriżi politika fl-Ungerija, Puskás u sħabu ddeċidew li ma jmorrux lura pajjiżhom iżda li jilgħabu t-tieni leg fi Brussell. Minkejja l-oppożizzjoni tal-FIFA u l-awtoritajiet tal-futbol Ungeriżi, huma organizzaw tour tal-Italja, il-Portugall, Spanja u l-Brażil. Mar-ritorn lura fl-Ewropa, xi plejers reġgħu lura l-Ungerija, filwaqt li oħrajn bħal Czibor, Kocsis u Puskás sabu klabbs ġodda fl-Ewropa tal-Punent.
Fl-1957, Puskás iffirma kuntratt preliminarju ma' Wiener Sportklub, però, bħal plejers emigranti oħrajn, hu ma kellux permess u għalhekk il-karriera tiegħu kellha tieqaf temporanjament. Wara s-sospsensjoni mil-logħob ta' tmintax-il xahar li ngħatatlu mill-FIFA, wara l-indħil tal-federazzjoni Ungeriża, Puskás l-ewwel mar l-Italja u wara Spanja sabiex jerġa' jilgħab imma ma kienx offrut kuntratt minn ħafna klabbs minħabba li issa kellu iktar minn tletin sena u kien rebba' l-piż.
Qawmien mill-ġdid fi Spanja
Emil Oesterreicher, li preċedentament kien teżorier ta' Budapest Honvéd u li fl-1956 laħaq direttur tekniku ta' Real Madrid, iddeċieda li jġib miegħu mal-klabb Spanjol lil Puskás li issa kellu 31 sena. Din l-istorja kienet ta' sorpriża fi Spanja hekk kif ħafna kienu tal-ħsieb li plejer ta' dik l-età ma kienx post ma' klabb tal-istatura ta' Real Madrid. Però Puskás mal-ewwel sikket il-kritika. L-ikona Ungeriża beda t-tieni fażi tal-karriera tiegħu fi dwett mal-Arġentin Alfredo Di Stéfano.
thumb|250px|lemin|Puskás huwa s-sitt l-aqwa skorer fl-istorja tal-klabb ta' Real Madrid b'242 gowl. Id-debutt tiegħu seħħ fl-14 ta' Settembru 1958 f'rebħa ta' 2–1 kontra Las Palmas u ġimgħa wara skorja l-ewwel gowls tiegħu bi tripletta fir-rebħa ta' 5–1 kontra Real Gijón. Din kellha tkun waħda minn erba' tripletti li skorja fil-kampjonat għal total ta' 21 gowl, tnejn inqas minn Di Stéfano, u t-tnejn li huma spiċċaw l-aqwa skorers. Għalkemm fallew li jirbħu l-kampjonat, b'Barcelona jittrijonfaw wara battalja bejn iż-żewġ klabbs tul l-istaġun kollu, Real Madrid rebħu r-raba' Tazza taċ-Ċampjins meta fil-finali għelbu lil Reims. Puskás ikkontribwixxa fil-kompetizzjoni b'żewġ gowls fis-semifinali kontra Atlético Madrid, però ma lagħabx il-finali.
L-istaġun sussegwenti tal-1959–60, Puskás sploda hekk kif kien l-aqwa skorer tal-klabb Madrilen fit-tliet kompetizzjonijiet bi 48 gowl f'36 logħba. Għal Puskás il-konsagrazzjoni waslet fil-finali tat-Tazza taċ-Ċampjins meta Real Madrid iddominaw fuq Eintracht Frankfurt f'Hampden Park ġewwa l-Iskozja, quddiem folla ta' 130,000 ruħ. Di Stéfano skorja tripletta u Puskás skorja erbgħa f'rebħa ta' 7–3. Ir-rebħ ta' dan it-titlu kien il-ħames wieħed konsekuttiv tal-klabb li jibqa' l-aqwa tragward fl-istorja tal-kompetizzjoni. Grazzi għal din ir-rebħa l-klabb ingħata ċans li jilgħab fil-kompetizzjoni ġdida tat-Tazza Interkontinentali. It-trofew kien ikkontestat bejn iċ-ċampjin Ewropew u dak Sud-Amerikan rebbieħ tal-Copa Libertadores. Real Madrid ħarġu rebbieħa 5–1 fuq l-Urugwajani ta' Peñarol b'Puskás jiskorja darbtejn fit-tieni leg.
Wara li kiseb iċ-ċittadinanza Spanjola fl-1961, Puskás issejjaħ mat-tim nazzjonali Spanjol u lagħab l-ewwel logħba tiegħu kontra l-Marokk f'Settembru tal-istess sena. B'kollox lagħab erba' logħbiet mat-tim nazzjonali li tlieta minnhom wasslu fit-Tazza tad-Dinja tal-1962 li saret fiċ-Ċili. L-Ispanjoli ddiżappuntaw fil-kompetizzjoni meta rebħu logħba waħda biss u spiċċaw l-aħħar fil-grupp.
Fl-1962, f'Amsterdam, Puskás lagħab il-finali tat-Tazza taċ-Ċampjins. Hu ħalla l-marka bi tripletta imma l-avversarji ta' Benfica rebħu t-trofew b'riżultat ta' 5–3. Sentejn wara, fi Vjenna, Puskás u Real Madrid għal darb'oħra sfaw telliefa fil-finali, din id-darba kontra l-Inter. Din l-aħħar finali kellha tkun tmiem il-koppja tal-attakk ta' Di Stéfano u Puskás hekk kif l-Ispanjol-Arġentin irtira. Puskás baqa' jilgħab u fl-1966 għen lill-klabb jasal għat-tmien finali tat-Tazza taċ-Ċampjins fi ħdax-il sena. Fit-triq lejn il-finali hu skorja ħames gowl f'żewġ logħbiet kontra Feyenoord. B'tim magħmul minn żgħażagħ Spanjoli, il-klabb Madrilen rebaħ il-finali kontra Partizan. Puskás kien nieqes għal din il-logħba minħabba li reġa' sofra minn uġigħ li kien qed isir pjuttost rikorrenti matul l-aħħar staġuni.
Puskás lagħab l-aħħar logħba tiegħu ta' 38 sena, fit-8 ta' Mejju 1966, b'bilanċ ta' 242 gowl f'262 logħba u medja ta' 0.92 gowls kull logħba.
Jardins du manoir d'Eyrignac
Il-ġonna tal-manor ta’ Eyrignac jinsabu f’Salignac-Eyvigues, f’Dordogne, fil-Périgord noir (ir-reġjun ta’ Nouvelle-Aquitaine). Huma rċevew it-tikketta tal-Ġnien Notevoli fl-2005 u ġew inklużi fil-lista supplimentari ta' Monumenti Storiċi tas-sekli 17 u 18 mill-1986. Huma jinsabu mhux' il bogħod mill-Għerien ta' Lascaux u Sarlat-la-Canéda.
Esperanto
Esperanto ((/ˌɛspəˈrɑːntoʊ, -ˈræn-/)  hija l-aktar mitkellma mibnija lingwa awżiljarju internazzjonali. Inħoloq mill-oftalmologu Pollakk LL Zamenhof fl-1887. Zamenhof l-ewwel iddeskriva l-lingwa f'International Language, li ppubblika f'ħames lingwi taħt il-psewdonimu "Doktoro Esperanto". (Dan il-ktieb ħafna drabi huwa mlaqqam bl-Esperanto bħala la Unua Libro jiġifieri L-Ewwel Ktieb.) Il-kelma esperanto tittraduċi bl-Ingliż bħala "wieħed li jittama".
L-għan ta' Zamenhof kien li joħloq lingwa faċli u flessibbli li sservi bħala t-tieni lingwa universali biex trawwem il-paċi fid-dinja u l-għarfien internazzjonali, u biex tibni "komunità ta' kelliema", għax hu jemmen li wieħed ma jistax ikollu lingwa mingħajr komunità bħal din.
Frażijiet sempliċi
Hawn taħt huma elenkati xi kliem u frażijiet utli tal-Esperanto flimkien ma 'traskrizzjonijiet tal- IPA :
Awturi notevoli fl-Esperanto
Xi awturi ta 'xogħlijiet bl-Esperanto huma:
Ġnien Storiku tas-Sur tal-Imsida
Il-Ġnien Storiku tas-Sur tal-Imsida, magħruf ukoll bħala ċ-Ċimiterju tas-Sur tal-Imsida jew Ġnien il-Mistrieħ tal-Imsida (bl-Ingliż: Garden of Rest) jinstab fejn kien hemm ċimiterju Protestant fil-Furjana, Malta, bejn l-1806 u l-1856. Il-post ġie restawrat u reġa’ nfetaħ bħala ġnien fl-2002. Huwa mniżżel fl-Inventarju Nazzjonali tal-Proprjetà Kulturali fil-Gżejjer Maltin taħt in-numru 52, bħala Monument ta’ Grad 1.
Storja
Fl-1806, ftit wara li l-arċipelagu Malti waqa' taħt il-kontroll tal-Imperu Brittaniku fil-bidu tas-seklu 19, infetaħ ċimiterju mhux Kattoliku għall-baħrin Ingliżi. Iktar tard, suldati Anglikani u Protestanti, uffiċjali amministrattivi, negozjanti u l-membri tal-familja tagħhom, kif ukoll barranin oħra u xi Maltin, indifnu hemm ukoll.
Iċ-ċimiterju ma kompliex jintuża għall-ħabta tal-1857 wara li nftetaħ iċ-Ċimiterju Ta' Braxia bejn Gwardamanġa u l-Pietà. Fit-tieni nofs tas-seklu 19, l-oqbra ġew vandalizzati u ż-żona kienet abbandunata f’qagħda ħażina. Fl-1930, il-Kaptan Charles Zammit irrapporta li ħafna mill-iskrizzjonijiet ma setgħux jinqraw. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, iċ-ċimiterju abbandunat sofra diversi daqqiet ta’ bombi li għamlu ħsarat lil diversi oqbra u parti mill-ħitan tas-sur.
Fl-1988 il-Ministru tal-Edukazzjoni ta’ dak iż-żmien Ugo Mifsud Bonnici wiegħed li s-sit se jiġi restawrat u jsir disponibbli bħala ġnien pubbliku. Madwaru nbena ħajt għoli u xatba biex jipprevjenu l-vandaliżmu. Ix-xogħol ta’ restawr, li sar minn voluntiera taħt ir-responsabbiltà ta' Din l-Art Ħelwa (għall-ewwel taħt it-tmexxija ta' R.G. Kirkpatrick u mbagħad ta' Andy Welsh) dam għaddej sal-2002, meta ngħata l-midalja tal-fidda tal-Europa Nostra. Fl-2004 ġie miżjud Mużew tal-Prattiċi tad-Dfin Maltin żgħir fil-bini li qabel kien l-iStalla tal-Uffiċjali.
Fl-2014 in-National Geographic Society iddikjarat iċ-Ċimiterju tas-Sur tal-Imsida bħala wieħed mill-isbaħ ċimiterji fl-Ewropa: “Il-bankijiet mifruxa joffru l-opportunità għal riflessjoni u post trankwill biex wieħed jieħu l-veduta ta’ dgħajjes tal-qlugħ ankrati fil-marina ta’ taħt, meded verdanti ta’ ħaxix bit-tikek bis-siġar taż-żebbuġ, palmi, oleandri u arżnu qadim. Attrazzjonijiet botaniċi oħra jinkludu blanzuni tal-fjuri ikkuluriti - xi wħud issibhom matul is-sena kollha - bħal hibiscus, oleander u petunji blu Messikani."
Pjanti u monumenti funerarji
daqsminuri daqsminuri Minħabba l-ħamrija fertili u l-fatt li huwa post relattivament imwarrab, il-Ġnien tal-Mistrieħ żviluppa f’kenn għall-pjanti u l-annimali. Uħud mis-siġar għandhom aktar minn 150 sena.
Minn tal-inqas 528 persuna ġew midfuna f'dan iċ-ċimiterju, skont id-dokumenti. Iċ-ċimiterju kien mimli meta ngħalaq fl-1856. L-oqbra l-aktar elaborati jirriflettu l-perjodu Neoklassiku f’Malta, b’użu abbundanti ta’ forom meħuda minn stili Griegi u Rumani (obelisks, piramidi, sarkofagi) u ftit użu ta’ slaleb jew simboli Kristjani oħra.
L-aktar Malti importanti midfun hawn huwa Mikiel Anton Vassalli (1764–1829), il-fundatur tal-lingwistika Maltija. Minħabba li kien qaleb it-Testment il-Ġdid għall-ilsien Malti kontra r-rieda tal-ġerarkija Kattolika Rumana, il-Knisja Kattolika ċaħditlu difna Kattolika u ġie midfun fiċ-Ċimiterju tas-Sur tal-Imsida. Martu kienet indnef hawn ukoll fl-1851.
L-aktar persuna importanti min-Navy Brittanika midfuna hawn hija l-viċi-ammirall Henry Hotham, dak iż-żmien Kap Kmandant tal-Flotta tal-Mediterran, li miet f’Malta f’daqqa fl-età ta’ 56 sena fl-1833 wara li serva fil-Gwerer Rivoluzzjonarji Franċiżi Napoljoniċi, u l-Gwerra tal-1812. Sepulturi Brittaniċi oħra jinkludu lil Sir Henry Pottinger, l-ewwel Gvernatur ta’ Hong Kong, u Charles Harper, maġistrat u editur tal-Gazzetta tal-Gvern ta’ Malta.
Monument funerarju elaborat (kopja eżatta tal-qabar Ruman ta' Scipio Barbatus ) huwa dak lid-diplomatiku u awtur Brittaniku John Hookham Frere, u martu Lady Elizabeth Eroll. Oħt Frere Susanna wkoll għandha qabar ta’ tifkira separat għaliha. Hemm ukoll monument lil Charlotte Hope, bint l-imħallef Skoċċiż Lord Hope. Monument ieħor elaborat huwa dak lil Hannah Baker, armla ta’ William Baker ta’ HM Ordnance Dept, li mietet ta’ 52 sena fl-1834; il-monument, b'figura qed tistrieħ mgħottija b'liżar, jippreżenta reliev bl-alla Grieg Morpheus, clessidra bil-ġwienaħ u ouroboros, u allegoriji ta' ħajjitha, u huwa mdawwar b'ċint tal-ħadid fondut bi kranju u feniċi.
L-unika sepultura Ortodossa hija dik ta’ Egor Antonovich Schlippenbach, Ġermaniż Baltiku minn Livonia, li miet fl-20 ta’ Marzu 1830 fuq il-kmand tal-frejgata Alexandra tan-Navy Tzarista Russa. Tiegħu huwa l-eqdem qabar Ortodoss f’Malta.
Hemm mafkar iddedikat lill-erba' baħrin maqtula abbord l-HMS Castor fil-qbid ta' St. Jean D'Acre fit-3 ta' Novembru 1840, matul it-tieni Gwerra Eġizzjana-Ottomana.
Mafkar ieħor huwa għall-61 persuna li mietu, l-aktar bil-kolera, abbord l-HMQ Queen bejn l-1849 u l-1850. Fosthom kien hemm ukoll Raphaele Fasanelli ta’ Napli, wieħed mill-ewwel Taljani li serva bħala bandist fuq bastiment tar-Royal Navy.
Trogir
daqsminuri|330x330px|Veduta ta’ Trogir mill-baħar Trogir (bil-Latin: Tragurium; bit-Taljan: Traù; bil-Grieg Antik: Τραγύριον, Tragyrion jew Τραγούριον, Tragourion) hija belt storika u port fil- kosta tal-Baħar Adrijatiku fil-Kontea ta’ Split-Dalmatia, il-Kroazja, b’popolazzjoni ta’ 10,818 ruħ (fl-2011) u popolazzjoni muniċipali totali ta’ 13,260 (fl-2011). Il-belt storika ta’ Trogir tinsab fuq gżira żgħira bejn l-art kontinentali Kroata u l-gżira ta’ Čiovo. Trogir tinsab 27 kilometru fil-Punent tal-belt ta’ Split.
Fl-1997, iċ-ċentru storiku ta’ Trogir tniżżel fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO għall-arkitettura Venezjana tiegħu.
Storja
Fit-tielet seklu Q.K., Tragurion ġiet stabbilita minn kolonjalisti Griegi mill-gżira ta’ Vis, u żviluppat bħala port ewlieni sal-perjodu tal-Imperu Ruman. L-isem ġej mill-Grieg “tragos”, jiġifieri “bodbod”. L-isem jista’ jkun ġej ukoll mill-kelma Illirjana “Tregur”, jiġifieri “Tliet Ġebliet”. Bl-istess mod, l-isem tal-gżira ta’ Bua fil-qrib ġej mill-Grieg “voua”, jiġifieri “merħla baqar”. Il-prosperità f’daqqa ta’ Salona ċaħdet lil Trogir mill-importanza tagħha. Matul il-migrazzjoni tal-Kroati, iċ-ċittadini ta’ Salona li kienet inqerdet ħarbu lejn Trogir.
Inizjalment, it-Tragurium Rumana kienet waħda mill-Bliet-Stati tad-Dalmazja. Mis-seklu 9 ’il quddiem, Trogir tat ġieħ lill-mexxejja Kroati u lill-Imperu Biżantin. Id-djoċesi ta’ Trogir ġiet stabbilita fis-seklu 11 (ġiet abolita fl-1828; u issa hija parti mill-Arċidjoċesi Kattolika Rumana ta’ Split-Makarska u temporanjament kienet veskovat titolari Latin) u fl-1107 ġiet mikrija mir-re tal-Ungerija, tal-Kroazja. u tad-Dalmazja Coloman, u b'hekk kisbet l-awtonomija tagħha bħala belt.
Fis-sena 1000, ir-Repubblika ta’ Venezja rċeviet sottomissjoni mill-abitanti ta’ Tragurium u minn dak iż-żmien ’il quddiem il-belt beda jkollha kummerċ mal-peniżola Taljana u bdiet tgawdi minn titjib kulturali u ekonomiku.
Fl-1123 Trogir ġiet maħkuma u kważi ġġarrfet għalkollox mis-Saraċeni. Madankollu, Trogir irkuprat f’qasir żmien u bdiet tesperjenza prosperità ekonomika qawwija fis-sekli 12 u 13, bi ftit awtonomija taħt it-tmexxija Venezjana. Fl-1242, ir-Re Béla IV tal-Ungerija sab kenn fi Trogir hu u jaħrab mill-Mongoli. Fis-sekli 13 u 14, il-membri tal-familja Šubić kienu l-iktar li ġew eletti spiss bħala duki miċ-ċittadini ta’ Trogir; Mladen III (fl-1348), skont l-inċiżjoni fuq iċ-ċangatura sepolkrali fil-Katidral ta’ Trogir imsejjaħ “it-tarka tal-Kroati”, kien wieħed mill-iktar persuni prominenti mill-familja Šubić. Bil-lingwa tad-Dalmazja, il-belt kienet magħrufa bħala Tragur.
Wara l-Gwerra ta’ Chioggia bejn Ġenova u Venezja, fl-14 ta’ Marzu 1381, Chioggia kkonkludiet alleanza ma’ Zadar u Trogir kontra Venezja, u finalment Chioggia ġiet protetta aħjar minn Venezja fl-1412, minħabba li ftit wara nħakmet Šibenik, imsejħa Sebenico mir-Repubblika Venezjana, din saret is-sede tal- uffiċċju doganali ewlieni u s-sede tal-uffiċċju tal-konsumaturi tal-melħ b’monopolju fuq il-kummerċ tal-melħ f’Chioggia u fil-Baħar Adrijatiku kollu.
Fl-1420, beda l-perjodu tat-tmexxija Venezjana fit-tul li dam kważi erba’ sekli. F’dan iż-żmien, Trau (kif kienet imsejħa l-belt mill-Venezjani) kienet waħda mill-aqwa bliet fil-Balkani b’ekonomija b’saħħitha u b’bosta opri tal-arti u arkitettura Rinaxximentali. Għall-ħabta tal-1650, manuskritt tal-awtur Ruman tal-qedem Petronju msejjaħ Satyricon ġie skopert fi Trogir. Dan il-manuskritt kien fih iċ-Cena Trimalchionis, l-itwal porzjon tas-Satyricon li wasal sa żminijietna; skoperta maġġuri għal-letteratura Rumana.xellug|daqsminuri|314x314px|Il-pjazza ewlenija ta’ TrogirMal-waqgħa ta’ Venezja fl-1797, Trogir saret parti mill-Imperu tal-Asburgi sal-1918, b’perjodu qasir taħt il-Franċiżi ta’ Napuljun Bonaparte mill-1806 sal-1814 (meta l-belt kienet parti mir-Renju Napuljoniku tal-Italja u mill-Provinċji Ilirjani).
Wara l-Ewwel Gwerra Dinjija, Trogir, flimkien mal-biċċa l-kbira tad-Dalmazja, saret parti mill- Istat tas-Sloveni, tal-Kroati u tas-Serbi u sussegwentement, mir-Renju tal-Jugoslavja. Matul dan il-perjodu, dawk li kien jitkellmu bit-Taljan, li sal-1918 kienu preżenti fil-belt, telqu lejn l-Italja. Fl-1939 saret parti mill-Banovina tal-Kroazja. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Trogir ġiet annessa mal-Italja u kienet parti mill-Governorat Taljan tad-Dalmazja mill-1941 sal-1943. Wara tmexxija partiġġjana qasira, Trogir saret parti mill-Istat Indipendenti tal-Kroazja taħt is-superviżjoni militari Ġermaniża mill-1943 sal-1944. Sussegwentement, il-Partiġġjani ta’ Tito lliberawha għat-tieni darba fl-1944. Wara dan il-perjodu, Trogir kienet tifforma parti mit-tieni Jugoslavja, u mill-1991 mill-Kroazja.
Attrazzjonijiet ewlenin
daqsminuri|314x314px|Veduta ta’ Trogir mill-ajru Trogir għandha 2,300 sena ta’ tradizzjoni urbana kontinwa. Il-kultura tagħha ssawret taħt l-influwenza tal-Griegi
Antiki, u mbagħad tar-Rumani u tal-Venezjani. Trogir għandha konċentrazzjoni għolja ta’ palazzi, knejjes u torrijiet, kif ukoll fortizza fuq gżira żgħira, u fl-1997 tniżżlet fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO. Rapport tal-UNESCO jisħaq li “l-pjanta ortogonali tat-toroq tal-insedjament ta’ Trogir fuq gżira, tmur lura għal Żmien il-Griegi u l-belt ġie msebbħa mill-ħakkiema suċċessivi tagħha b’binjiet pubbliċi u domestiċi sbieħ kif ukoll fortifikazzjonijiet. Il-knejjes Rumaneski mill-isbaħ tagħha huma kkomplementati b’binjiet Rinaxximentali u Barokki straordinarji mill-perjodu Venezjan”.
Trogir huwa l-iktar kumpless Rumanesk-Gotiku ppreservat, mhux biss fl-Adrijatiku, iżda fl-Ewropa Ċentrali kollha. Iċ-ċentru storiku Medjevali ta’ Trogir, imdawwar bis-swar, jinkludi kastell u torri ppreservati u sensiela ta’ abitazzjonijiet u ta’ palazzi Rumaneski, Gotiċi, Rinaxximentali u Barokki. L-iktar binja grandjuża ta’ Trogir hija l-Knisja ta’ San Lawrenz, bil-portal ewlieni tal-Punent tagħha li huwa kapulavur ta’ Radovan, u l-iktar binja sinifikanti tal-istil Rumanesk-Gotiku fil-Kroazja.
L-iktar siti importanti jinkludu:
Il-Knisja ta’ San Bastjan inbniet fl-1476 bħala wegħda jew offerta mogħtija miċ-ċittadini ta’ Trogir b’ringrazzjament għall-ħelsien mill-pesta. Il-faċċata ta’ din il-binja Rinaxximentali, li twettqet minn Niccolò di Giovanni Fiorentino, hija mżejna bl-iskulturi ta’ San Bastjan u Kristu s-Salvatur. Fil-knisja hemm l-istemma araldika tal-Isqof Giacomo Torlon u dik tad-Duka Malipiero. Fuq il-faċċata hemm it-torri tal-arloġġ tal-belt għoli żewġ sulari. Parti mill-ħajt tal-Lvant tal-knisja fih il-fdalijiet ta’ knisja ppjanata ċentralment b’sitt absidi u li hija ddedikata lil Santa Marija. Mal-ħitan tal-Punent hemm lapida bl-ismijiet tad-difensuri kollha tal-belt li mietu fil-Gwerra Kroata għall-Indipendenza.