cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sheki
Mużewijiet
Mis-seklu 18, ħames karavanseraj kbar (Isfahan, Tabriz, Lezgi, Ermeni u Taze) kienu attivi f'Sheki iżda tnejn biss minnhom baqgħu jeżistu. Il-karavanseraj ta' fuq u t'isfel inbnew fis-seklu 18 u kienu jintużaw mill-merkanti biex jaħżnu l-merkanzija tagħhom fil-kantini. Il-merkanti kienu jagħmlu l-kummerċ fl-ewwel sular u kienu jgħixu fit-tieni sular. Iż-żewġ karavanseraj kienu postijiet siguri għall-ħżin tal-merkanzija tal-merkanti.
Mużika u midja
Kull sena fil-belt isir il-Festival tal-Mugham u l-Festival tal-Mużika Internazzjonali tat-Triq tal-Ħarir.
L-istazzjoni reġjonali Kanal-S u l-gazzetti Shaki u Shakinin Sasi għandhom is-sede tagħhom fil-belt.
Trasport
Kuljum hemm ferrovija li topera billejl minn Sheki għal Baku u lura tul ir-rotta ta' Baku-Balakan.
Edukazzjoni
F'Sheki joperaw 84 skola ġenerali u vokazzjonali, kif ukoll il-fergħa ta' Sheki tal-Università Pedagoġika tal-Ażerbajġan u l-Kulleġġ Reġjonali ta' Sheki.
Residenti notevoli
Fost ir-residenti notevoli tal-belt kien hemm: Fatali Khan Khoyski, il-Prim Ministru tar-Repubblika Demokratika tal-Ażerbajġan, Ahmadiyya Jabrayilov, attivist tar-Reżistenza Franċiża, il-poeta Bakhtiyar Vahabzadeh, il-kompożitur Jovdat Hajiyev, ir-reġista Rasim Ojagov, l-attur Lutfali Abdullayev, il-mexxej reliġjuż Mahammad Hasan Movlazadeh Shakavi, u oħrajn.
Ġemellaġġ
Sheki hija ġemellata ma':
Jules Lemaître
François Élie Jules Lemaître (27 ta' April 1853 – 4 ta' Awwissu 1914) kien kritiku letterarju u drammaturgu Franċiż.
Bijografija
Lemaître twieled fi Vennecy, Loiret. Laħaq professur fl-Università ta’ Grenoble fl-1883, meta kien diġà magħruf sew għall- kritika letterarja tiegħu. Sena wara, fl-1884 irriżenja mill-università biex jiddedika ħinu għal-letteratura. Lemaître ħa post Jean-Jacques Weiss bħala kritiku tad-drama tal-Journal des Débats, u sussegwentement ħadem l-istess rwol fuq ir-Revue des Deux Mondes. L-istudji letterarji tiegħu nġabru taħt it-titlu ta' Les Contemporains (7 serje, 1886–99), u l-feuilletons drammatiċi tiegħu bħala Impressions de Théàtre (10 serje, 1888–98).
L-iskizzi ta’ Lemaître dwar awturi moderni jagħtu għarfien kbir u ġudizzju mhux mistenni, b'oriġinalità tal-espressjoni tal-kelma. Huwa ġie ammess fl-Akkademja Franċiża fis-16 ta’ Jannar 1896. Il-fehmiet politiċi ta' Lemaître kien ddikjarati f'La Campagne Nationaliste (1902), lekċers mogħtija fil-provinċji minnu u minn Godefroy Cavaignac.
Lemaître mexxa kampanja nazzjonalista fl-Écho de Paris, u għal xi żmien kien president tal-Ligue de la Patrie Française. Il-Ligue oriġinat fl-1898 bi tliet akkademiċi żgħażagħ, Louis Dausset, Gabriel Syveton u Henri Vaugeois, li riedu juru li d-Dreyfusism ma kienx aċċettat minn kulħadd fl-Università. Nedew petizzjoni li attakkat lil Émile Zola u dak li ħafna raw bħala konfoffa xellugija internazzjonalista u paċifista. Charles Maurras kiseb l-interess tal-kittieb Maurice Barrès, u l-moviment kiseb l-appoġġ ta’ tliet personalitajiet eminenti: il-ġeografiku Marcel Dubois, il-poeta François Coppée u l-kritiku u Jules Lemaître.
Lemaître irriżenja mil-Ligue de la Patrie Française 1904, u ddedika l-bqija ta’ ħajtu għall-kitba. Miet f'Tavers, ta’ 61 sena.
Pubblikazzjonijiet
Kritika letterarja
Teatru
Poeżiji
Kitbiet oħra
Xogħolijiet tradotti għall-Ingliż
Filippo Castagna
Filippo Castagna (19 ta’ Novembru 1765 – 26 ta’ Jannar 1830), magħruf ukoll bħala Filippu Castagna kien politiku Malti lejn l-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas seklu 19.
Castagna twieldet Ħal Għaxaq fid-19 ta’ Novembru 1765. Waqt l-okkupazzjoni Franċiża ta’ Malta fl-1798, huwa ntagħżel bħala rappreżentant tal-muniċipalità taż-Żurrieq, Ħal Safi, Ħal Kirkop u l- Gudja. Meta faqqgħet ribelljoni kontra l-ħakma Franċiża f'Settembru 1798, Castagna appoġġja lir-ribelli u kien involut fil-qbid tat-Torri ta' San Tumas minn taħt idejn il-Franċiżi. Fit-18 ta’ Frar 1799, ġie elett bħala rappreżentant tal-Gudja għar-ribelli Consiglio Popolare. Inħatar ukoll bħala spettur tas-swar mill-Kummissarju Ċivili Brittaniku Alexander Ball.
Wara li l-Franċiżi ċedew u Malta saret protettorat Brittaniku, Castagna inħatar bħala l- luogotenente tal-Isla u Bormla. F’Novembru tal-1801, beda jagħmel parti minn delegazzjoni ta’ sitt rappreżentanti li vvjaġġaw lejn Londra biex jippreżentaw il-bżonnijiet tal-poplu Malti lill-gvern Ingliż. Il-membri l-membri l-oħra ta' din id-delegazzjoni kieku l-Markiż Mario Testaferrata, l-inginier Michele Cachia, Antonio Mallia, u żewġ qassisin, Pietro Mallia u Emmanuele Ricaud. Il-Kummissarju Ċivili Charles Cameron iddeskrivieh bħala popolari, għaqli u li għandu fehmiet moderati. Wara l-mewt ta' Emmanuele Vitale fl-1802, Castagna inħatar Gvernatur ta' Għawdex u okkupa din il-kariga sakemm tneħħiet fl-1814.
Castagna irtira fl-1814 u mar joqgħod f'dar fil-Bajja ta' San Ġorġ f'Birżebbuġa. Miet fis-26 ta’ Jannar 1830 wara marda twil, u ndifen ġewwa l-knisja parrokkjali ta’ Ħal Għaxaq.
Ta' Bakkja
Ta' Bakkja hija żona f'Malta, fil-limiti ta' Ħaż-Żebbuġ.
Ilma tal-pjan
Il-provvista tal-ilma hija tħassib kostanti fil-Gżejjer Maltin, l-iktar minħabba l-klima tagħhom. Ix-xhur tas-sajf spiss ikunu mingħajr qatra xita. Barra minn hekk, id-domanda u l-konsum tal-ilma jkunu l-ogħla fix-xhur tas-sajf ukoll. Ix-xita li tinżel fix-xhur tax-xitwa spiss tinżel qliel u f'daqqa u tispiċċa l-baħar minflok tilħaq tiskula fl-art. Għaldaqstant, il-provvista tal-ilma tbati biex tlaħħaq mad-domanda. Malta tiddependi fuq ir-riżervi taħt l-art tal-ilma tal-pjan. L-ilma jinġabar f'sistema mifruqa ta' mini tal-ilma bħal dawk Ta' Bakkja jew Ta' Kandja, li jinsabu f'medja ta' 97 metru taħt l-art.
Il-Gżejjer Maltin mimlijin mini u passaġġi taħt l-art imħaffrin ġol-franka tul is-snin għal skopijiet differenti, fosthom il-produzzjoni tal-ilma tal-pjan. L-iktar mini tal-ilma popolari x'aktarx huma dawk f'Ta' Kandja, iżda dawk f'Ta' Bakkja, għalkemm inqas magħrufin, probabbli huma iktar sbieħ minħabba l-istat naturali tagħhom. Mill-mini tal-ilma f'Ta' Bakkja, il-Water Services Corporation (il-Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma) tiġbor madwar 6 % tal-ilma tal-pjan fil-Gżejjer Maltin, li mbagħad jitħallat mal-ilma mill-impjanti tal-osmosi inversa u jitwassal għand il-konsumaturi Maltin u Għawdxin.
Minn dawn il-mini tal-ilma f'Ta' Bakkja, l-aqwa ilma tal-pjan jittieħed b'mod sostenibbli lejn ġibjuni f'Ta' Qali u jitħallat mal-ilma li l-Korporazzjoni tipproduċi fl-impjanti tal-osmosi inversa.
Il-Gżejjer Maltin għandhom 11-il impjant tal-ippumpjar tal-ilma bħal dak f'Ta' Bakkja u dawn jipprovdu 40 % tal-provvista tal-ilma. Is-60 % li jifdal, tiġi mill-impjanti tal-osmosi inversa.
Mikelanġlu
thumb|250px|Kopja taċ-ċertifikat tat-twelid ta' Mikelanġlu Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (Caprese, 6 ta' Marzu 1475 – Ruma, 18 ta' Frar 1564), magħruf bil-Malti bħala Mikelanġlu, kien skultur, arkitett u pittur Taljan tar-Rinaxximent, meqjus bħala wieħed mill-aqwa artisti fl-istorja kemm fl-iskultura u l-pittura kif ukoll fl-arkitettura. Il-versatilità li wera f'dawn id-dixxiplini tant kienet ta' livell għoli li ħafna nies iqisuh bħala l-bniedem arketipiku Rinaxximentali, flimkien mal-kompatrijott tiegħu Leonardo da Vinci.
Xi wħud mix-xogħlijiet tiegħu fil-pittura, l-iskultura u l-arkitettura huma fost l-aktar famużi fid-dinja. Il-kontribut tiegħu f'kull qasam li ħadem fih matul ħajtu kien tassew tal-għaġeb waqt li l-ammont kbir ta' korrispondenza, abbozzi u memorji li baqgħu jeżistu, jagħmluh l-artista l-aktar dokumentat tas-seklu 16.
Tnejn mill-aktar xogħlijiet magħrufa tiegħu, il-Pietà u David, skolpihom qabel għalaq it-tletin sena. Minkejja li kien iqis il-pittura inferjuri għall-iskultura, Mikelanġlu ħoloq tnejn mix-xogħlijiet fl-affresk l-iżjed influwenti fl-istorja tal-arti tal-Punent: ix-xeni mill-Ġenesi fis-saqaf u L-Aħħar Ġudizzju fuq il-ħajt tal-altar tal-Kappella Sistina f'Ruma. Bħala arkitett, Mikelanġlu kien pijunier fl-istil Manjerista bid-disinn li fassal għall-Bibljoteka Lawrenzjana. Fl-età 72 sena ħa post Antonio da Sangallo ż-Żgħir bħala l-arkitett tal-Bażilika ta' San Pietru. Mikelanġlu ttrasforma l-pjan u n-naħa tal-Punent tlestiet skont id-disinji tiegħu waqt li l-koppla tkompliet wara mewtu bi ftit modifiki.
Kemm kienet kbira tal-pożizzjoni ta' Mikelanġlu narawh mill-fatt li kien l-ewwel artista tal-Punent li l-bijografija ġiet pubblikata matul ħajtu. Żewġ bijografiji ġew pubblikati matul ħajtu; f'waħda minnhom, l-awtur Giorgio Vasari, kien tal-fehma li Mikelanġlu kien il-quċċata ta' dak kollu li kien inkiseb fl-arti mill-bidu tar-Rinaxximent, opinjoni li baqgħet valida fl-istorja tal-arti għal sekli sħaħ.
Kien ammirat ħafna mill-kontemporanji tiegħu li laqqmuh id-Divin. Kien perfezzjonista mill-ikbar u ttrijonfa fl-arti kollha li ħadem fihom; jekk kien isib l-inqas difett f'waħda mix-xogħlijiet tiegħu, kien iqisu bħala diżastru.
Familja
thumb|350px|Dehra ta' [[Firenze, skont inċiżjoni mill-Liber chronicarum (1493), fiż-żgħożija ta' Mikelanġlu]] Mikelanġlu twieled fl-1475, f'Caprese, raħal fit-Toskana qrib il-belt ta' Arezzo. Kien it-tieni mill-ħames ulied subien ta' Lodovico di Leonardo di Buonarroti Simone u Francesca di Neri del Miniato di Siena. Ommu mietet fl-1481, meta Mikelanġlu kellu sitt snin. Il-familja Buonarroti Simone kienu ilhom jgħixu Firenze għal aktar minn tliet mitt sena u kienu jżommu mal-partit tal-Gwelfi u ħafna minnhom kellhom kariga pubblika. Il-fortuna tal-familja bdiet tmajna fi żmien nannuh u missieru, li ma kienx irnexxielhom iżommu l-pożizzjoni soċjali tal-familja u saru jgħixu minn fuq xi impjiegi mal-gvern, fejn fosthom missieru kien maġistrat ġudizzjarju tar-raħal żgħir ta' Caprese meta twieled Mikelanġlu. Lura Firenze kienu jgħixu mid-dħul żgħir minn barriera tal-irħam u razzett żgħir li kellhom f'Settignano, il-belt fejn Mikelanġlu kien joqgħod matul il-marda twila u l-mewt t'ommu; hemmhekk kienu jieħdu ħsiebu familja ta' naġġar tal-ġebel.
Missieru ġiegħlu jistudja l-grammatka ma' Maestro Francesco da Urbino f'Firenze. Mikelanġlu ried isir artista, u meta għarraf lil missieru b'din ix-xewqa, dan ma tantx ħa pjaċir billi dak iż-żmien din il-professjoni ftit kienet rikonoxxuta. Ludovico di Leonardo kien tal-fehma li dan ix-xogħol ma kienx jixraq il-prestiġju tal-linja tar-razza tiegħu. Mikelanġlu bid-determinazzjoni qawwija li kellu, minkejja żgħożitu, irnexxielu jikkonvinċi 'l missieru jħallih jimxi mal-ħajra artistika kbira li kellu, li skontu, bdiet mat-trobbija tiegħu mill-mara tan-naġġar. Kien jgħid: "Flimkien mal-ħalib erdgħajt il-furmaturi u l-imrietel li bihom skolpejt l-istatwi tiegħi".
Baqa' jinġieb ma' familtu matul ħajtu kollha. Meta ħuh il-kbir daħal patri Dumnikan f'Pisa, hu ħa f'idejh r-responsabbiltà tal-familja. Ħa fi ħsiebu l-patrimonju tal-Buonarroti u kabbru bix-xiri tal-art u d-djar, u rranġa wkoll iż-żwieġ tan-neputijiet tiegħu Francesca u Leonardo ma' familji tajba ta' Firenze.
Apprendistat
thumb|Ritratt ta' Mikelanġlu minn [[Daniele da Volterra, li jpinġih bi mnieħru mgħaffeġ]] Il-ħila artistika kbira fl-iskultura ta' Mikelanġlu bdiet tidher minn mindu kien żgħir ħafna u fi żmien qasir beda jibbrilla f'dan il-qasam. F'April tal-1488, meta kellu tnax-il sena, fuq il-parir tal-pittur żagħżugħ Francesco Granacci, daħal jaħdem mal-aħwa famużi Ghirlandaio. Il-familju tiegħu u Ghirlandaio iffirmaw kuntratt għal tliet snin:
Skont Vasari, darba huwa u ħiereg mill-ġnien tal-Medici, jew, skont Benvenuto Cellini mill-Kappella Brancacci, fejn hu u xi studenti oħra kienu jitgħallmu jpinġu l-affreski ta' Masaccio, Pietro Torrigiano tah daqqa ta' ponn u kissirlu mnieħru u baqa' ħajtu kollha b'imnieħru mgħaffeġ kif jidher ċar mir-ritratti kollha tiegħu.
Vjaġġ artistiku
thumb|left|Ritratt ta' [[Lorenzo il Magnífico, l-ewwel patrun ta' Mikelanġlu, minn Vasari]] Wara l-mewt ta' Lorenzo il Magnifico, fl-1492, Mikelanġlu telaq minn Firenze lejn Venezja u mbagħad mar joqgħod Bolonja. Hemmhekk skolpixxa numru ta' xogħlijiet influwenzati mix-xogħol ta' Jacopo della Quercia. Iżda fl-1496 iddeċieda li jitlaq lejn Ruma, belt fejn kien ħa jkollu suċċessi kbar. Hemm beda għaxar snin ta' intensità artistika kbira, li warajhom, ta' tletin sena, kien sar magħdud mal-aqwa artisti. Meta kellu tlieta u għoxrin sena skolpixxa l-Pietà tal-Vatikan, wara l-Bakku tal-Bargello (1496) u wara din għamel it-Tondo Pitti . Fl-istess perjodu pinġa l-kartuna għall-Battalja ta' Cascina, li issa ntilfet, għas-Signoria ta' Firenze u David, kapulavur tal-iskultura, ta' komplessità kbira minħabba d-djuq tal-blokka tal-irħam, li tqiegħed quddiem il-Palazzo della Signoria f'Firenze u sar is-simbolu tal-ideali ċiviċi għoljin tar-Rinaxximent.
F'Marzu tal-1505, il-Papa Ġulju II ordnalu biex jagħmillu monument għal qabar: Mikelanġlu ppjana kumpless arkitettoniku u skulturali li aktar mill-prestiġju tal-Papa, kien ifaħħar it-trijonf tal-Knisja. L-iskultur, mimli ħeġġa għal dan ix-xogħol, mar jogħqod Carrara għal tmien xhur biex jieħu ħsieb hu stess l-għażla u t-tmexxija tal-qtugħ tal-irħam meħtieġ. Sfortunatament, meta mar lura Ruma, sab li l-Papa kien tilef l-interess fil-proġett tal-mosulew, billi kien moħħu fit-tibdil li kien qiegħed jagħmel Bramante f'San Pietru. Mikelanġlu, irrabjat telaq minn Ruma u mar Firenze, iżda fl-aħħar ta' Novembru tal-1506, wara bosta sejħiet mill-Papa fejn heddu li jiskomunikah, iltaqa' miegħu Bolonja.
F'Mejju tal-1508 qabel li jmexxi x-xogħol ta' dekorazzjoni tas-saqaf tal-Kappella Sistina, li l-affreski ta' fiha lesta erba' snin wara, b'ħafna xogħol iebes u solitarju. F'dan ix-xogħol iddisinja struttura arkitettonika grandjuża, ispirata mill-forma tas-saqaf. Fit-tema biblika ġenerali tas-saqaf, il-Ġenesi, Mikelanġlu tah interpretazzjoni Neoplatonika u ħoloq interpretazzjoni tal-figuri li kellhom isiru s-simbolu tal-arti tar-Rinaxximent.
thumb|Il-Papa [[Ġulju II, patrun kbir ieħor ta' Mikelanġlu, impinġi minn Raffaello Sanzio]] Wara l-mewt ta' Ġulju II, f'Mejju tal-1513, l-artista ipprova għat-tieni darba jkompli x-xogħol tal-mosulew tal-Papa. Għal dan il-għan skolpixxa ż-żewġ figuri tal-Ilsiera u l-Mosè, li jirriflettu l-enerġija tturmentata, it-terribbiltà ta' Mikelanġlu. Iżda dan it-tieni attentat ma rnexxiex wisq.
Fl-aħħar, wara l-mewt ta' Bramante (1514) u Raffaello (1520), Mikelanġlu kiseb il-fiduċja sħiħa tal-Papa.
Fl-1516, imqabbad minn Ljun X, beda l-faċċata tal-Bażilika ta' San Lorenzo, xogħol li fl-1520 kellu jitlaq b'niket kbir. Mill-proġett oriġinali baqa' bosta disinji u abbozz tal-injam. Mill-1520 sal-1530 Mikelanġlu ħadem f'Firenze u bena s-Sagristija l-Ġdida ta' San Lorenzo u l-Biblijoteka Lawrenzjana. Wara l-Qerda ta' Ruma fl-1527 u t-tkeċċija tal-Medici minn Firenze, Mikelanġlu, skont kif jgħidu, ħa sehem fil-gvern tar-Repubblika Fjorentina l-ġdida, u nħatar gvernatur u prokuratur tal-bini u l-fortifikazzjoni tas-swar, u ħa sehem fid-difiża tal-belt assedjata mit-truppi papali. Fl-1530, wara l-waqgħa tar-Repubblika, il-maħfra ta' Klement VII ħelsitu mill-vendetta ta' dawk li kienu jżommu mal-Medici. Minn din is-sena kompla x-xogħol fuq is-Sagristija l-Ġdida u l-qabar ta' Ġulju II.
Fl-1534 xaba' mis-sitwazzjoni politika l-ġdida li kienet twaqqfet f'Firenze, ħalla l-belt u mar joqgħod Ruma, fejn aċċetta ordni minn Klement VII biex jaħdem fuq l-altar tal-Kappella Sistina fejn, bejn l-1536 u l-1541, pinġa l-pittura manjifika ta' L-Aħħar Ġudizzju. Sas-sena 1550 kien għadu jaħdem fuq il-qabar ta' Ġulju II u l-affreski tal-Kappella Pawlina li jirrappreżentaw Il-Konverżjoni ta' San Pawl u It-Tislib ta' San Pietru.
L-imħabbiet ta' ħajtu
thumb|200px|Qabar ta' Cecchino dei Bracci iddisinjat minn Mikelanġlu Mikelanġlu fittex li jinternalizza t-teoriji neoplatoniċi tal-imħabba u għamel sforzi kbar biex jinkiseb bilanċ emottiv li rarament jintlaħaq. L-inklinazzjoni naturali tiegħu li jagħżel bħala s-suġġett il-forma fiżika – kien, fuq kollox, skultur tal-ġisem – flimkien mal-faxxinu tiegħu għaż-żagħżugħ u l-vigoruż, emblemi tas-sbuħija klassika, ġiegħluh jagħżel is-sbuħija umana u l-imħabba iżjed senswali sa tard ħafna f'ħajtu. Dan il-kunflitt li bih l-artista għex ix-xewqa karnali tiegħu, tfaċċa wkoll fil-konfront mal-omosesswalità tiegħu.
L-artista kellu relazzjonijiet ma' bosta żgħażagħ bħal Cecchino dei Bracci, li għalih kellu mħabba kbira. Meta miet Bracci fl-1543, Mikelanġlu ddisinja l-qabar tiegħu fil-knisja ta' Santa Maria in Aracoeli f'Ruma, u ta x-xogħol f'idejn id-dixxiplu tiegħu Urbino. Kien hemm ukoll Giovanni da Pistoia, kittieb żagħżugħ u sabiħ li kien għal xi żmien ħabib intimu tiegħu, u jista' jkun li kellu relazzjoni ma' Mikelanġlu fiż-żmien meta beda jpinġi s-saqaf tal-Kappella Sistina. Din ir-relazzjoni hija riflessa f'xi sunetti appassjonati ħafna ddedikati lil Giovanni.
Tommaso Cavalieri
thumb|250px|Ir-rapiment ta' Ganimede, disinn magħmul għal Tommaso Cavalieri, miżmum f'[[Windsor Castle]] Matul vjaġġ lejn Ruma fl-1532, iltaqa' mal-bniedem li kellu jkun l-ikbar imħabba ta' ħajtu, iż-żagħżugħ Tommaso Cavalieri, aristokratiku ta' intelliġenza mhux tas-soltu li kien iħobb l-arti. Ftit wara li sar jafu bagħatlu ittra li fiha stqarr: "Is-sema għamlet sew ma tħallix il-fehma sħiħa tas-sbuħija tiegħek".
Vittoria Colonna
thumb|200px|left|Ritratt ta' [[Vittoria Colonna impinġi minn Mikelanġlu]] Vittoria Colonna kienet ġejja minn familja nobbli u kienet waħda min-nisa l-aktar notevoli tal-Italja Rinaxximentali. Meta kienet żagħżugħa żżewġet lil Fernando ta' Avalos, Markiż ta' Pescara, raġel ta' poter kbir li miet fil-Battalja ta' Pavia huwa u jiġġieled fuq in-naħa tal-Ispanjoli fis-servizz ta' Karlu I ta' Spanja. Wara l-mewt ta' żewġha, irtirat mill-ħajja tal-qorti u ddedikat ruħha għall-prattika tar-reliġjon. Issieħbet mal-grupp ta' riformisti Erażmisti ta' Juan de Valdés, Reġinaldu Pol u Lorenzo Ghiberti, li segwew duttrina opposta għal dik tal-kontrariforma.
Mikelanġlu ltaqa' ma' din il-mara għall-ewwel darba fl-1536 fil-kunvent ta' San Silvestro f'Montecavallo, Ruma, u mill-ewwel kien hemm ġibda kbira bejniethom, forsi minħabba li t-tnejn kellhom l-istess fehmiet reliġjużi u kienu jħobbu ħafna l-poeżija. Skont Ascanio Condivi, Mikelanġlu "ħabb l-ispirtu divin tagħha" u, bħala ammiratur kbir ta' Dante, hi rrappreżentat dak li l-persunaġġ ta' Beatrice kien ifisser għall-poeta. Dan jidher ċar meta wieħed jaqra l-poeżiji ddedikati lil Vittoria, u mid-disinji li taha, kollha ta' suġġetti reliġjużi: Pietà, Kruċifissjoni u Sagra Familja.
Il-mewt ta' Vittoria fis-sena 1547 ħalliet lil Mikelanġlu b'niket profond. Kif stqarr hu nnifsu lil Ascanio Condivi: "Ma kellix uġigħ iżjed profond f'din id-dinja minn dak li ħassejt meta ħalliet din il-ħajja mingħajr ma bist xbinha jew ħaddejha, bħal ma bist idha meta mort naraha fuq is-sodda tal-mewt".
L-aħħar snin
thumb|200px|Qabar ta' Mikelanġlu iddisinjat minn [[Giorgio Vasari|Vasari fil-Bażilka ta' Santa Croce ta' Firenze]] Matul l-aħħar għoxrin sena ta' ħajtu, Mikelanġlu ddedika ruħu fuq kollox għal xogħlijiet tal-arkitettura: mexxa x-xogħlijiet tal-Biblioteca Medicea Laurenziana ta' Firenze, u f'Ruma, ir-rimudellar tal-Piazza del Campidoglio, il-Kappella Sforza ta' Santa Marija Maggiore, l-aħħar xogħlijiet tal-Palazzo Farnese u, fuq kollox il-finalizzazzjoni ta' San Pietru fil-Vatikan. F'dan il-perjodu wettaq l-aħħar skulturi bħall-Pietà Palestrina jew il-Pietà Rondanini  flimkien ma' ħafna disinji u poeżiji ta' ispirazzjoni reliġjuża.
Fil-proġett tal-bażilika Vatikana, li ħadem fuqu matul l-aħħar snin ta' ħajtu, issemplifika d-disinn ta' Bramante filwaqt li żamm l-istruttura bis-salib Grieg u l-koppla kbira.
Miet fl-1564 f'Ruma, qabel ma ra x-xogħol tiegħu lest, fl-età ta' tmienja u tmenin sena. Kien miegħu s-segretarju tiegħu Daniele da Volterra u l-ħabib fidil tiegħu Tommaso Cavalieri. Kien ħalla bil-miktub li ried jindifen Firenze. Fit-testment li għamel quddiem it-tabib tiegħu Federico Donati, ried li "jħalli ruħu f'idejn Alla, ġismu fl-art u ġidu lill-qraba". Neputih Leonardo ġie inkarigat li jara li jseħħu l-aħħar xewqat tal-artista, u fl-10 ta' Marzu tal-1564 indifen fis-sagristija tal-knisja ta' Santa Croce. Fl-14 ta' Lulju kellu funeral solenni fejn fost l-oħrajn attendew Giorgio Vasari, Benvenuto Cellini, Bartolomeo Ammannati u Bronzino. Fl-1570 Giorgio Vasari ddisinja l-monument ta' fuq qabru.
L-ewwel xogħlijiet
thumb|220px|left|[[Kruċifiss ta' Santo Spirito, injam miżbugħ (1492-1494)]]
Bejn l-1490 u l-1492, Mikelanġlu għamel l-ewwel disinji li nafu bihom, studji fuq l-affreski Gotiċi ta' Masaccio u Giotto. Jaħsbu li fost l-ewwel skulturi li għamel kien hemm kopja ta' Ras ta' Fawun, li ntilfet. L-ewwel riljevi kienu l-Madonna tat-Taraġ u Il-Battalja taċ-Ċentawri, miżmumin fil-Casa Buonarroti ta' Firenze, li fihom diġà hemm definizzjoni ċara tal-istil tiegħu. Fihom wera ruħu bħala l-werriet assolut tal-arti Fjorentina tas-sekli erbatax u ħmistax, fl-istess ħin li stabbilixxa rabta aktar diretta mal-arti klassika. Ir-riljev fl-irħam f'Il-Battalja taċ-Ċentawri ispirat mit-tnax-il ktieb ta' Il-Metamorfożi ta' Ovidju juri l-ġellieda għarwenin fis-saħna sħiħa tat-taqbida, imħabblin ma' xulxin b'tensjoni qawwija, b'antiċipazzjoni tar-ritmi mserrpin tant użati minn Mikelanġlu fil-gruppi skulturali tiegħu. Ascanio Condivi, fil-bijografija tiegħu tal-artista, qal li semgħu jgħid:
Fost l-iskulturi ta' din l-epoka (madwar l-1490) insibu wkoll ir-riljev tal-Madonna tat-Taraġ, li d-disinn tiegħu jixbah xi ftit lil dawk ta' Donatello, imma fih hemm l-enerġija kollha tal-iskultura ta' Mikelanġlu, kemm fil-forma tat-trattament tal-pjani tal-figura kif ukoll fid-delinjazzjoni vigoruża u fl-anatomija ta' Ġesù tarbija bi ħjiel ta' contrapposto.
Wara l-mewt fl-1492 ta' Lorenzo il Magnifico, minn rajh għamel skultura tal-irħam Erkole li ħadem fuqha fid-dar tal-familja. Għażel dan is-suġġett billi Erkole kien mis-seklu 13, wieħed mill-patruni ta' Firenze. L-istatwa inxtrat minn Strozzi, li biegħha lil Giovan Battista Palla, li kien akkwistaha għar-re ta' Franza Neriku II u tqiegħdet fil-ġnien ta' Fontainebleau, fejn Rubens pinġiha qabel li għebet fl-1713. Baqa' biss dan id-disinn għal din l-istatwa miżmum fil-Casa Buonarroti.
Wara għex għal xi żmien fil-kunvent ta' Santo Spirito, fejn studja l-anatomija fuq il-kadavri mill-isptar tal-kunvent. Lill-pirjol Niccolò di Giovanni di Lapo Bichiellini għamillu kurċifiss tal-injam miżbugħ li juri l-ġisem għarwien ta' Kristu bħala dak ta' adolexxenti żagħżugħ, mingħajr enfasi fuq il-muskolatura, minkejja li l-wiċċ hu ta' wieħed adult b'qis kemm kemm sproporzjonat imqabbel mal-ġisem. Kif inhu miżbugħ b'kuluri dgħajfa u b'linji ħfief tad-demm jaqbel perfettament mad-daqs tal-iskultura. Kien meqjus mitluf matul il-ħakma Franċiża sakemm reġa' nstab fl-1962, fl-istess kunvent, miksi b'saff oħxon ta' żebgħa li għamlu kważi ma jingħarafx.
thumb|220px|Anġlu f'San Duminku ta' [[Bolonja (1495)]] Firenze taħt Piero de Medici, iben Lorenzo il Magnifico, ma kinitx togħġbu lil Mikelanġlu u għalhekk f'Ottubru tal-1494 telaq lejn Bolonja, fejn ra għall-ewwel darba r-riljevi fuq il-panelli tal-bieb tal-knisja ta' San Petronio ta' Jacopo della Quercia, skultur mill-aqwa tal-Gotiku tard, li l-istil tiegħu integra l-piegi merħijin tal-ilbies mal-emozzjoni tal-persunaġġi tiegħu. Francesco Aldovrandi ordnalu tliet skulturi biex jitkompla l-qabar ta' San Duminku, imsejjaħ Arca de San Domenico. Għalih skolpixxa anġlu għar-rkubtejh iżomm gandlier biex jagħmel par ma' ieħor magħmul minn Niccolò dell'Arca, flimkien ma' statwi ta' San Proklu u San Petronju, li issa jinstabu fil-Bażilika ta' San Duminku f'Bolonja. Meta lesta dawn ix-xogħlijiet, fiż-żmien ta' ftit iktar minn sena, mar lura lejn Firenze.
F'dan iż-żmien il-patri Duminikan Girolamo Savonarola kien qiegħed iħeġġeġ li titwaqqaf repubblika teokratika, u minħabba l-kritika tiegħu fl-1495 il-Medici tkeċċew minn Firenze. Savonarola għamel sejħa għal ritorn lejn l-arti reliġjuża u l-qerda tal-arti pagana. Dawn il-priedki żergħu dubji serji f'moħħ Mikelanġlu, bejn il-fidi u l-għarfien, bejn il-ġisem u r-ruħ, u qajjem il-ħsieb ta' jekk is-sbuħija kinitx dnub u ta' jekk, bħalma kien jgħid dan il-patri, kellhiex titneħħa mill-arti l-preżenza tal-ġisem tal-bniedem. Fil-prietka tiegħu kontra l-assolutiżmu papali, fis-7 ta' Frar 1497, Savonarola organizza fil-Piazza della Signoria ħuġġieġa kbira, (il-Ħuġġieġa tal-Vanitajiet), fejn ordna li jinħarqu l-pitturi, il-ġojjelli, l-istrumenti mużikali u wkoll il-kotba ta' Boccaccio u ta' Petrarca. Għal dan l-għemil ġie skomunikat mill-Papa Alessandrur VI. Is-sena ta' wara Savonarola irrepeta l-istess azzjoni, sabiex fl-aħħar ġie arrestat u kkundannat għall-mewt bin-nar u miet fit-23 ta' Mejju 1498.
F'Firenze, bejn l-1495 u l-1496, Mikelanġlu skolpixxa żewġ statwi li ntilfu: waħda ta' San Ġwann tifel u l-oħra Kupidu rieqed. Ta' San Ġwann mhux magħruf x'ġara minnha ħlief xi attribwizzjonijiet li saru f'diversi postijiet: hemm spekulazzjoni li tista' tkun l-iskultura li qiegħda fil-Mużew Kaiser Friedrich f'Berlin jew oħra, li qiegħda fil-Kappella tal-Salvatur f'Úbeda, u fl-aħħar, li hija fuq il-bieb tas-sagristija ta' San Giovanni dei Fiorentini f'Ruma. L-istatwa tal-Kupidu rieqed, imwettqa skont mudell Ellenistiku iktar klassiku, jgħidu li difnuha fl-art biex tieħu l-patina ta' statwa qadima u nbiegħet lill-Kardinal di San Giorgio, Raffaele Riario, bħala statwa antika awtentika mingħajr ma kien jaf Mikelanġlu. Aktar tard, inxtrat minn Cesare Borgia u fl-aħħar ingħatat lil Isabella d'Este, u aktar tard, fil-1632 intbagħtet l-Ingilterra bħala rigal għar-Re Karlu I u minn dak iż-żmien it-traċċja tagħha ntilfet għal kollox.
F'Ruma għall-ewwel darba
thumb|left|Il-Bakku tal-Mużew tal-Bargello, [[Firenze, (1496–1498)]] Mikelanġlu telaq lejn Ruma fl-20 ta' Ġunju 1496. L-ewwel xogħol li għamel hemm kien statwa ta' Bakku ta' qis naturali, tixbah ħafna l-istatwi klassiċi, li kien ordnaha il-Kardinal Riario u meta dan tkeċċa akkwistaha l-bankier Jacopo Galli. Aktar tard inxtrat minn Francesco I de Medici u issa tinżamm fil-mużew tal-Bargello ta' Firenze. Aschanio Condivi kien l-ewwel wieħed li qabbel l-istatwa max-xogħlijiet tal-antikità klassika:
Dan huwa ċarament l-ewwel xogħol kbir ta' Mikelanġlu, fejn tidher il-karatteristika tas-sesswalità li dejjem insibu fl-iskultura tiegħu u s-simbolu tal-ispirtu tal-edoniżmu klassiku li Savonarola u s-segwaċi tiegħu riedu jqaċċtu minn Firenze. Waqt li kien qiegħed jaħdem fuq il-Bakku, Jacopo Galli ordnalu statwa ta' Kupidu bil-wieqfa, li aktar tard saret tappartjeni għall-kollezzjoni tal-Medici u li issa għebet.
thumb|250px|Il-Pietà tal-Bażilika ta' San Pietru tal-[[Vatikan (1496)]] Fl-1497 bl-għajnuna tal-kollettur Galli, il-kardinal Francés Jean Bilhères de Lagraulas ordnalu statwa tal-Pietà bħala monument għall-mosulew tiegħu fil-kappella ta' Santa Petronilla fl-Bażilika antika ta' San Pietru, u li iktar tard tqiegħdet fil-binja ġdida ta' Bramante.
Riċentement ġie attribwit lil Mikelanġlu kurċifiss tal-avorju, bid-data bejn l-1496 u l-1497. Din ix-xbieha qiegħda fil-monasteru ta' Montserrat u tirrappreżenta, skont l-istoriku Anscari Mundó, l-aħħar agunija ta' Kristu, rasu inklinata lejn il-lemin, ħalqu miftuħ u għajnejh kważi magħluqin u nkurunat bix-xewk, b'ġisem ta' żagħżugħ b'dirgħajh miftuħin, mgħotti b'terħa mitwija bil-piegi irregolari marbuta b'ħabel doppju. Għandu anatomija tajba, realistika ħafna u juri l-ferita fuq il-lemin tal-kustilji. It-tul tiegħu hu 58.5 ċm. Mundó jaħseb li akkwistah l-Abbati Marcet fl-1920 matul vjaġġ lejn Ruma u ħaseb li kien ix-xogħol ta' Ghiberti. Fl-1958 tqiegħed fuq l-altar maġġur tal-Bażilika ta' Montserrat fejn jinsab illum il-ġurnata.
Lura fit-Toskana
thumb|250px|It-Tondo Taddei, fir-Royal Academy of Arts ta' Londra Mar lura Firenze fir-rebbiegħa tal-1501, wara ħames snin 'il bogħod mit-Toskana. Wara l-mewt ta' Savonarola, Firenze ddikjarat ruħha repubblika ġdida ggvernata minn gonfaloniere, Piero Soderini, li kien jammira ħafna x-xogħol ta' Mikelanġlu u tah waħda mill-ordnijiet l-iktar importanti ta' ħajtu: id-David. Offrielu blokka kbira tal-irħam li kienet mitluqa f'Santa Maria del Fiore wara li kien beda jaħdem fuqha Agostino di Duccio fl-1464. Vasari spjega li meta tah il-kummissjoni, il-gonfaloniere ħaseb li l-blokka mhux tajba għal xejn u qallu jagħtiha liema forma jrid. Mikelanġlu għamel mudell tax-xama' u beda jiskolpixxi l-blokka fl-istess post fejn kienet tinsab mingħajr ma ħalla 'l ħadd jara x-xogħol tiegħu għal iktar minn sentejn u nofs, sakemm lestieha.
Lil David irrappreżentah fil-mument ta' qabel il-ġlieda ma' Gulija, b'ħarsa mimljia inċertezza, personifikazzjoni simbolika tad-difiża tal-belt ta' Firenze kontra l-għedewwa tagħha. Il-Fjorentini kienu jqisu 'l David bħala s-simbolu rebbieħ tad-demokrazija. Dan ix-xogħol juri l-għarfien tal-ġisem uman li kien kiseb Mikelanġlu sa dak iż-żmien. Benvenuto Cellini iddeskriva t-teknika li kien juża l-iskultur:
thumb|left|210px|Il-Madonna ta' Bruges fil-knisja tal-Madonna ta' [[Bruges]] Meta l-istatwa kienet lesta, fuq il-parir ta' kummissjoni magħmula minn, fost oħrajn, l-artisti Francesco Granacci, Filippo Lippi, Sandro Botticelli, Giuliano da Sangallo, Andrea Sansovino, Leonardo da Vinci u Pietro Perugino, iddeċidew li jqegħduha fil-Piazza della Signoria in-naħa l-oħra mill-Palazzo Vecchio. Biex tiġi kkonservata aħjar fl-1873 ittieħdet minn hemm għall-mużew tal-Galleria dell'Accademia, filwaqt li f'postha tqiegħdet kopja tal-irħam.
Fl-istess ħin, ħadem fuq it-Tondo Taddei, riljev fl-irħam ta' 109 ċm fid-dijametru li juri 'l-Madonna bil-Bambin u San Ġwann Battista, tifel ukoll, fuq ix-xellug iżomm għasfur f'idejh. Il-figura ta' Ġesù u l-parti ta' fuq tal-Madonna huma kompluti, iżda l-bqija le. Ir-riljev kisbu Taddeo Taddei, patrun tal-pittur Raffaello Sanzio, u issa jinżamm fir-Royal Academy of Arts ta' Londra. Riljev ieħor, it-Tondo Pitti, ukoll fl-irħam, ordnat minn Bartolomeo Pitti, juri 'l-Madonna bilqiegħda b'Ġesù bilqiegħda fuq ktieb miftuħ fuq irkopptejn ommu. Dan ilu fil-Mużew tal-Bargello mill-1873, u bħall-ieħor mhuwiex komplut.
Fl-24 ta' April 1503, l-iskultur iffirma l-kuntratt mar-rappreżentanti tax-xirka tas-suf (Arte della Lana), li bih intrabat li jagħmel tnax-il xbieha tal-appostli għal Santa Maria del Fiore. Beda biss lil San Mattew, xogħol fuq biċċa rħam għolja 261 ċm, li ħalla mhux lest u issa jinsab fil-Galleria della Accademia ta' Firenze.
Għall-kappella tal-Piccolomini tal-Katidral ta' Siena, bejn l-1503 u l-1504, għamel erba' xbihat, San Pawl, San Pietru, San Piju u San Girgor (tal-aħħar mhux żgur li għamlu hu), b'rikkezza ta' pigi fil-ħwejjeġ u bilanċ kbir bejn id-dellijiet u d-dwal. Minn wara huma mnaqxxin mingħajr dettalji billi kienu ħa jitqiegħdu f'niċeċ fl-altar magħmul minn Andrea Bregno bejn l-1483 u l-1485.
It-traġedja tal-mosulew
L-artista kien iqis il-qabar ta' Ġulju II bħala l-ikbar xogħol ta' ħajtu. L-ewwel proġett li ppreżenta kien monument iżolat bi pjanta rettangolari u ta' forma ta' piramida imtarġa fi tliet livelli b'ħafna figuri skolpiti. Meta l-Papa qallu li jista' jibda, Mikelanġlu qatta' xi tmien xhur fil-barrieri ta' Carrara biex jagħżel il-blokki tal-irħam għal dan ix-xogħol. Fuq il-parir ta' Bramante, Ġulju II, bidel il-ħsieb u talab l-iskultur biex iwaqqaf ix-xogħol fuq il-mosulew u jieħu f'idejh il-pittura tas-saqaf tal-Kappella Sistina.
thumb|150px|left|L-ilsir moribond tal-[[Mużew tal-Louvre]] Fil-1513, meta lesta l-pittura tas-saqaf tal-Kappella Sistina, Mikelanġlu ħaseb li issa jista' jiskolpixxi l-istatwi tal-irħam għall-qabar, imma l-Papa Ġulju miet u x-xogħol ġie pospost għal għoxrin sena oħra. Saru sitt proġetti differenti u fl-aħħar fl-1542 il-qabar inbena f'forma ta' altar b'seba' statwi, u tqiegħed fil-Knisja ta' San Pietro in Vincoli u mhux fil-Bażilika tal-Vatikan.
L-ikbar skultura tal-mosulew hija l-figura ta' Mosè, l-unika waħda mill-ewwel proġett li ġiet użata fix-xogħol finali. L-istatwa kolossali bit-"terribbiltá" tal-ħarsa tagħha għandha dinamiżmu tremend. Qiegħda fiċ-ċentru tal-parti t'isfel, b'mod li tinsab fiċ-ċentru tal-attenzjoni tal-proġett finali, flimkien mal-istatwi ta' Rakel u Lija, waħda fuq kull naħa. Il-bqija tal-monument inħadem mill-assistenti tiegħu.
Għall-ewwel proġett, matul l-1513 u l-1516, għamel l-Ilsir moribond u l-Ilsir ribell (it-tnejn fil-Louvre), biex jissimbolizzaw il-ġnus pagani jirrikonoxxu l-fidi vera. L-Ilsir moribond ifakkarna fix-xbihat ta' San Bastjan, ġismu mibrum b'moviment lura b'contrapposto immarkat, li hu enfasizzat mid-driegħ ix-xellugija fuq ras l-ilsir u bilanċjata bil-leminija fuq sidru.
L-Ilsir ribell jekk tqabblu mad-disinji tal-bidu ta' Mikelanġlu (miżmumin f'Oxford) juri l-bidla li imponiet il-forma primittiva tal-blokka tal-irħam: riġlu l-leminija, li fid-disinn kienet nofsha moħbija waqt li fl-iskultura hija kompletament ċatta mal-blokka, fid-disinn dirgħajh huma marbutin wara dahru, filwaqt li fl-istatwa jidhru minn quddiem: tal-lemin titla' vertikalment mat-tarf tal-blokka, u tax-xellug tmur lura f'anglu rett, u fl-aħħar rasu hi mdawra 'l fuq b'tifkira ċara tal-espressjoni tal-iskultura tal-Laokoon u wliedu, li Mikelanġlu kien ra b'għajnejh stess l-iskoperta tagħha f'Ruma.
Għall-ħames proġett għall-qabar ta' Ġulju II kien lesta l-istatwa tal-Ġenju tal-Vittorja, għalkemm Vasari jgħid li kien iddisinjaha għall-ewwel proġett, imma f'dak il-pjan kienet imlibbsa għal kollox u kien biss fil-ħames proġett li dehret mikxufa. Però hemm qbil fuq il-fatt li kienet magħmula għall-mosulew tal-Papa. Din l-iskultura wara tqegħdet fis-sala taċ-Cinquecento tal-Palazzo Vecchio. Minn xi ittri bejn Vasari u n-neputi ta' Mikelanġlu, Leonardo, nafu li kienet għand l-iskultur meta miet fl-1564 u n-neputi ssuġġerixxa li titqiegħed fuq il-qabar ta' Mikelanġlu. Fl-aħħar, ingħatat lid-Duka Cosimo I de' Medici u tqegħdet fil-Palazzo Vecchio. Skont Tolnay din l-iskultura tirrapreżenta r-rebbieħ mirbuħ, ir-rebħa inevitabbli taż-żgħożija fuq ix-xjuħija.
L-oqbra tal-Medici
Il-Papa Klement VII, madwar is-sena 1520, inkarigah bil-proġett tal-oqbra tal-qraba tiegħu Lorenzo il Magnifico, missier il-Papa Ljun X u ħuh Ġuljanu (missier Klement VII stess), u żewġ oqbra għal membri oħra tal-familja, Ġuljanu II u Lorenzo II, fis-sagristija tal-Bażilika ta' San Lorenzo ta' Firenze. Il-Papa pproponielu erba' oqbra, wieħed ma' kull ħajt tal-pjanta kwadra tas-sagristija, Madonna bil-Bambin u x-xbihat tal-qaddisin Kożma u Damjanu, li kellhom jitqiegħdu fiċ-ċentru tal-kamra fuq artal.
Wara li ġie approvat, il-proġett ma bediex jitwettaq sal-1524, meta waslu l-blokki tal-irħam minn Carrara. Mikelanġlu qabbel l-iskulturi mal-arkitettura tal-ħitan; il-lavuri u gwarniċuni kollha jghinu fil-kuntrast ta' dell u dawl. Lesta żewġ oqbra, dawk ta' Ġuljanu II u Lorenzo II, li kull wieħed minnhom jikkonsisti f'sarkofagu kurvilinjari li fuqu hemm żewġ statwi li jissimbolizzaw il-ħin tal-ġurnata. F'ta' Lorenzo II, L-Għabex, hu rappreżentat b'raġel li qiegħed jixjieħ iżda xorta għadu f'saħħtu, li għandu qagħda simmetrika ma' Iż-Żernieq fuq il-lemin u fuqhom it-tnejn, f'niċċa, hemm l-istatwa ta' Lorenzo, in-neputi ta' Ljun X b'elmu ta' ġeneral Ruman f'rasu, li minħabba l-qagħda tiegħu jimmedita ma damx ma sar magħruf bl-isem ta' "il-ħassieb".
Fuq il-qabar ta' Ġuljanu II hemm l-allegoriji ta' Il-Lejl, li minkejja li tissimbolizza l-mewt, tħabbar il-paċi suprem u Il-Jum li hu rappreżentazzjoni stramba ta' raġel imdaħħal fiż-żmien b'rasu mhux kompluta. Dan jissimbolizza l-għeja ta' ewl il-jum mingħajr il-ħajra għall-jum. Fuqhom hemm l-istatwa ta' Ġuljanu, ħu Ljun X, li tixbah sewwa l-iskultura ta' Mosè tal-qabar ta' Ġulju II; ġismu ta' atleta żagħżugħ jidher mill-kurazza li liebes. Fil-qosor, ir-ritratti ta' dawn in-nies tal-familja Medici huma iżjed spiritwali milli fiżiċi u juru iżjed il-karattru milli d-dehra fiżika. Meta lill-iskultur qalulu li dawn bilkemm jixbhu n-nies li jirrappreżentaw, wieġeb: "Min se jinduna għaxar sekli oħra?"
Mikelanġlu għamel ukoll l-iskultura tal-Madonna bil-Bambin, simbolu tal-ħajja eterna li maż-żewġ naħat tagħha hemm l-istatwi ta' San Kożma u San Damjanu, il-protetturi tal-Medici, maħdumin fuq il-mudell ta' Buonarroti minn Giovanni Angelo Montorsoli u Raffaello da Montelupo, rispettivament. Hawnhekk hemm midfunin Lorenzo il Magnifico (l-ewwel patrun ta' Mikelanġlu) u ħuh Ġuljanu. Dawn l-oqbra baqgħu ma tlestewx, bħall-iskulturi li jirrapreżentaw ix-xmajjar, li kellhom jitqiegħdu fil-parti t'isfel tal-oqbra l-oħra li kienu diġà lesti, billi Mikelanġlu telaq għal kollox lejn Ruma fis-sena 1534 minħabba s-sitwazzjoni politika f'Firenze.
Għal dawn l-oqbra skolpixxa wkoll Tifel qiegħed kokka tal-irħam, tifel għarwien, mitwi fi tnejn, x'aktarx bil-ħsieb li jirrappreżenta l-erwieħ "mhux imwielda". Kienet waħda mill-skulturi li baqgħu fis-sagristija fis-sena 1534, meta Mikelanġlu telaq lejn Ruma. Din l-istatwa tinsab fil-Mużew tal-Ermitage f'San Pietruburgu.
Xogħlijiet ta' skultura oħrajn
thumb|left|170px| [[Kristu ta' Minerva ta' Santa Maria sopra Minerva f'Ruma]] L-ewwel verżjoni tal-istatwa ta' Kristu ta' Minerva, ordnata minn Metello Vari u li nbdiet matul is-sena 1514, ġiet abbandunata minħabba difetti fl-irħam. Il-kuntratt tal-iskultura għamilha ċara li tkun "statwa tal-irħam ta' Kristu, ta' daqs naturali, għarwien, b'salib f'dirgħajh u s-simboli tal-passjoni fil-post fejn Mikelanġlu kien jidhirlu li hu l-aħjar". Minflokha saret verżjoni ġdida malajr malajr bejn l-1519 u l-1520 qabel ma għalaq iż-żmien li stipula l-kuntratt. Mikelanġlu ħadem fuqha Firenze u ntbagħtet Ruma u l-aħħar daqqiet ħalliehom f'idejn il-lavrant tiegħu Pietro Urbano. Però dan għamillha l-ħsara u kellu jinbidel ma' Federico Frizzi fuq suġġeriment ta' Sebastiano del Piombo. L-istatwa tqiegħdet fil-knisja ta' Santa Maria sopra Minerva f'Ruma.
Fl-1530, Baccio Valori, kummissarju tal-Papa Klement VII u l-gvernatur ġdid ta' Firenze, ordnalu statwa ta' Apollo jew ta' David. Jaħsbu li fil-bidu Mikelanġlu xaqleb lejn David, u l-forma tonda li tidher taħt is-sieq il-leminija kienet ġejja ras Gulija. Però, il-figura li ħarġet fl-aħħar hi mingħajr dubju ta' Apollo, trattat bħala Narċisju megħdi bih innifsu u b'ġisem li jevoka l-forma ta' mara f'poża ta' contrapposto ċar. L-istatwa tinsab fil-mużew Fjorentin tal-Bargello.
Il-bust ta' Brutu sar lejn l-1539 f'Ruma u jinsab wkoll fil-Bargello. Dan kien ordnat mill-Kardinal Niccolò Ridolfi u hu maħdum fuq stil antik, bħall-busti Rumani tal-ewwel u t-tieni seklu wara Kristu. Dan spiċċah id-dixxiplu tiegħu Tiberio Calcagni, l-iżjed fil-parti tal-ħwejjeġ. Għandu għoli ta' 74 ċm mingħajr pedestal. Vasari kien l-ewwel wieħed li xebħu mal-istatwi tal-antikità klassika u Tolnay osserva li dan ifakkru fil-bust Ruman ta' Caracalla li jinsab fi Mużew Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Napli.
thumb|Il-[[Pietà Fjorentina f'Santa Maria del Fiore, Firenze]] Jaħsbu li l-Pietà Fjorentina, imsejħa hekk għax qiegħda fid-Duomo ta' Firenze, inbdiet fis-sena 1550. Skont Vasari u Condivi, Mikelanġlu ppjana dan il-grupp skulturali bil-ħsieb li jindifen taħtu, ġewwa l-Bażilika ta' Santa Maria Maggiore f'Ruma. Aktar tard, bidel il-ħsieb billi xtaq jindifen Firenze u billi fl-1561 Francesco Bandini ried jixtriha. Dan qiegħed l-iskultura fil-ġonna Rumani ta' Montecavallo, fejn baqgħet sakemm ittieħdet fil-Bażilika ta' San Lorenzo ta' Firenze minn Cosimo III fl-1674 u wara fl-1722 tqiegħdet f'Santa Maria del Fiore. Fl-aħħar fl-1960 ittieħdet fil-mużew tal-Katidral.
L-iskultura tal-Pietà Fjorentina fiha erba' persuni: Kristu mejjet li qiegħda żżommu ommu Marija, Marija Madalena u Nikodemu, li wiċċu hu awtoritratt ta' Mikelanġlu stess. L-istruttura hi piramidika, b'Nikodemu bħala l-quċċata u Kristu għandu figura mserrpa, tassew manjerista. Fis-sena 1555, mhux magħruf sewwa, jekk hux b'inċident jew minħabba li x-xogħol ma għoġbux, Mikelanġlu kissirha f'bosta biċċiet. Vasari spjega l-inċident hekk:
Il-Pietà Palestrina, xogħol ieħor bl-istess suġġett, twettqet madwar l-istess żmien (1556). Din l-iskultura, għolja żewġ metri u nofs u li tikkonsisti minn Kristu, il-Madonna u Marija Madalena, ma tlestietx għal kollox. Għalih Mikelanġlu uża biċċa rħam minn bini Ruman, u fuq in-naħa ta' wara għadha tidher parti minn dekorazzjoni antika ta' arkitravu Ruman. L-istatwa tqiegħdet fil-kappella tal-Palazzo Barberini ta' Palestrina u issa tinsab fil-Gallerija tal-Akkademja ġewwa Firenze.
Mikelanġlu beda wkoll il-Pietà Rondanini , li kellha tkun l-aħħar skultura li ħadem fuqha lejliet mewtu. Ir-reliġjożità li nsibu f'dawn l-aħħar skulturi kienet ġejja mill-kriżi interna li kellu l-iskultur. Il-figuri tal-Pieta Rondanini huma tawwalin u Kristu u l-Madonna huma magħqudin flimkien qishom f'ġisem wieħed. Ħalliha mhux lesta bħala wirt, fl-1561, lill-qaddej fidil tiegħu Antonio del Franzese. Baqgħet għal sekli sħah fil-bitħa tal-Palazzo Rondanini u fl-1952 inkisbet mill-belt ta' Milan u tqiegħdet fiċ-ċentru ċiviku ta' Castello Sforza.
Fost l-iskulturi tiegħu, il-Pietà Rondanini hi l-iżjed traġika u misterjuża. L-inventarju tad-dar tiegħu f'Ruma jirreferi għaliha bħala "statwa oħra mibdija ta' Kristu ma' figura oħra 'l fuq, delinjata u mhux kompluta".
It-turment ta' Sant'Antnin
L-ewwel pittura attribwita lil Mikelanġlu hija It-turment ta' Sant'Antnin li pinġa meta kellu 12-il sena. Il-pittura, imsemmija mill-ewwel bijografi tal-artista bħal Giorgio Vasari, hi kopja b'xi bidliet ta' inċiżjoni magħrufa tal-Ġermaniż Martin Schongauer. Fi rkant fejn kienet deskritta bħala xogħol "mill-ħanut ta' Ghirlandaio" inxtrat minn negozjant Amerikan u ġiet suġġetta għal bosta analiżi fil-Metropolitan Museum ta' New York. Diversi esperti fix-xogħol ta' Mikelanġlu identifikawha definittivament bħala pittura tiegħu maħluqa matul l-apprendistat ma' Ghirlandaio, u fl-aħħar inxtrat mill-Mużew Kimbell.
Id-dfin ta' Kristu
thumb|Id-dfin ta' Kristu, [[National Gallery (Londra)|National Gallery ta' Londra (1500–1501)]] Sas-sejba riċenti ta' It-turment ta' Sant'Antnin, Id-dfin ta' Kristu u l-Madonna ta' Manchester kienu l-pitturi l-iżjed bikrija attribwiti lil Mikelanġlu. Id-dfin ta' Kristu, pittura bit-tempera mhux kompluta u bid-data 1500–1501, tinsab fin-National Gallery ta' Londra. Mid-dokumenti ppubblikati fl-1980 huwa magħruf li matul iż-żjara tiegħu f'Ruma ingħata kummissjoni biex ipinġi titular għall-knisja ta' Sant'Agostino f'din il-belt u li l-artista ta lura l-ħlas li kien irċieva billi ma setax ilestih minħabba li mar lura Firenze fl-1501.
Dan il-kwadru, li għal ħafna snin kien hemm xi dubji dwar jekk kienx minn Mikelanġlu, fl-aħħar ġie rikonoxxut bħala xogħol tiegħu. Fost il figuri li fih, dawk ta' Kristu u San Ġwann juru l-iktar qawwa waqt li l-figura ta' Ġużeppi minn Arimatea, wara Ġesù Kristu, tixbah b'mod kurjuż lil dik ta' San Ġużepp tat-Tondo Doni.
It-Tondo Doni
thumb|left|[[Tondo Doni, Uffizi, Firenze (1504–1505)]] It-Tondo Doni, magħrufa wkoll bħala s-Sagra familja (1504–1505), issa tinsab fil-Galleria Uffizi, Firenze. Din il-pittura bit-tempera tpinġiet għal Agnolo Doni bħala rigal tat-tieġ lil martu Maddalena Strozzi. Fl-ewwel pjan hemm il-Madonna mal-Bambin u wara hemm San Ġużepp, bi proporzjonijiet grandjużi u artikulat b'dinamiżmu kbir. Il-figuri ewlenin fil-kompożizzjoni li qiegħda f'ċirku ta' dijametru ta' 120 ċm, huma ttrattati bħala skultura u jiffurmaw piramida. Il-linja bażi tal-piramida hija mmarkata minn riġlejn il-Madonna għar-rkopptejha, rasha mdawra lejn il-lemin, fejn hemm il-Bambin b'ġismu mmejjel lejn ix-xellug, merfugħ minn San Ġużepp. Din l-ogħla parti tal-pittura permezz tal-linji tad-dirgħajn turi moviment ta' forma spirali.
Mifrudin b'ringiela balavostri hemm San Ġwann l-Għammied u grupp ta' ignudi. Din il-pittura tista' titqis bħala rappreżentazzjoni ta' tliet epoki differenti fl-istorja tal-bniedem: l-ignudi jirrappreżentaw iċ-ċiviltà pagana, San Ġwann u San Ġużepp iż-żmien ta' Mosè u l-Madonna u l-Bambin żmien il-fidwa permezz tal-inkarnazzjoni ta' Ġesù. L-interpretazzjoni tkompli wkoll fl-irjus skolpiti fuq il-gwarniċ oriġinali, żewġ Sibilli (li jirrappreżentaw l-età pagana), żewġ profeti (li jirrappreżentaw l-età ta' Mosè) u r-ras ta' Kristu (li tirrappreżenta l-età tal-fidwa). Bejniethom hemm annimali, maskri tas-satiri u l-arma tal-iStrozzi.
F'dan ix-xogħol, l-artista wera li fil-pittura kellu l-ħila li jesprimi ruħu bl-istess grandjożità daqs fl-iskultura. It-Tondo Doni, fil-fatt, hu meqjus bħala l-punt tat-twelid tal-manjeriżmu.
Is-saqaf tal-Kappella Sistina
thumb|left|300px| Xbieha ta' Adam minn Il-Ħolqien ta' Adam fis-saqaf tal-Kappella Sistina. Bejn Marzu u April tal-1508, l-artista rċieva kummissjoni minn għand Ġulju II biex iżejjen is-saqaf tal-Kappella Sistina. F'Mejju aċċetta, u l-affreski lestihom erba' snin wara, b'ħafna xogħol iebes u solitarju. Il-proġett tal-Papa li kien jikkonsisti fir-rappreżentazzjoni tat-tnax-il appostlu, Mikelanġlu bidlu f'wieħed ħafna iżjed wiesa' u kumpless. Bil-pittura fassal struttura arkitettonika grandjuża, ispirata mill-forma attwali tas-saqaf. It-tema Biblika tas-saqaf, Mikelanġlu taha interpretazzjoni Neoplatonika bir-rappreżentazzjoni ta' disa' xeni mill-Ġenesi, kull waħda mdawra minn erba' żgħażagħ irġiel għarwiena (ignudi), flimkien ma' tnax-il profeta u s-sibilli. Ftit aktar 'l isfel hemm l-antenati ta' Kristu. Dawn ix-xbihat brillanti saru tassew is-simbolu tal-arti tar-Rinaxximent.
thumb|260px|Saqaf tal-Kappella Sistina, dehra parzjali (1512). Għal [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe bil-kontemplazzjoni tagħha wieħed jifhem il-ħila tal-bniedem.]] Ix-xogħol bdieh fl-10 ta' Mejju, 1508, u rrifjuta l-għajnuna ta' pitturi esperti fl-affreski. Ordna li jitneħħa l-armar li kien qiegħed Bramante u poġġa armar ġdid iddisinjat minnu. Waqt li kien qiegħed jaħdem fuq l-ewwel affresk (Id-Dilluvju), kellu ħafna problemi hekk kif l-umdità kienet qiegħda tibdel il-kuluri u d-disinn, u għalhekk kellu jirrikorri għand Giuliano da Sangallo għal soluzzjoni u reġa' beda mill-bidu. Mikelanġlu tgħallem bit-tbatija t-teknika tal-affresk, kif jgħid Vasari:
Il-parti mpittra f'jum wieħed tissejjaħ "ġurnata"; ix-xena ta' Il-Ħolqien ta' Adam , waħda mill-iżjed spettakolari tas-saqaf, saret f'sittax-il ġurnata.
Matul dan iż-żmien l-artista kellu ħafna tensjoni, minħabba d-diskussjonijiet kontinwi mal-Papa, l-għaġla biex ilesti l-pittura u l-fatt li ma kienx qiegħed jitħallas. Ix-xogħol enormi tal-pittura tas-saqaf tlesta u ntwera pubblikament fil-31 ta' Ottubru 1512.
L-Aħħar Ġudizzju
Fuq ordni tal-Papa Klement VII, wara kkonfermata minn Pawlu III, Mikelanġlu aċċetta li jpinġi fuq il-ħajt tal-altar tal-Kappella Sistina L-Aħħar Ġudizzju jew Il-Ġudizzju Universali li beda fl-1536 u lesta fl-1541.