cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Juan de Homedes
Rappreżentazzjoni letterarji
De Homedes huwa preżentat f'dawl xejn sabiħ fir-rumanz The Disorderly Knights ta' Dorothy Dunnett li ħareġ fl-1966. Dan ir-rumanz huwa ambjentat fl-1551 waqt l-invazzjoni ta' Dragut fuq Għawdex u l-waqgħa sussegwenti ta' Tripli. Fir-rumanz jil-Gran Mastru huwa ppreżentat bħala figura xħieħa, kattiv, partiġġjan lejn kavallieri Spanjoli oħra, nieqes mill-istrateġija, u estremament egoist.
Huwa ppreżentat ukoll bħala mexxej fqir u vendikattivfir-rumanz Eight Pointed Cross (2011) ta' Marthese Fenech li huwa ambjentat f'Malta u fl-Imperu Ottoman bejn l-1542 u l-1551. Eight Pointed Cross jittratta t-telfa ta’ Għawdex u Tripli lejn Dragut Raïs u Sinan Pasha, u n-nuqqas tal-Ordni li tgħin lill-aktar minn ħamest elef persuna ċivili maqbuda f'dawn l-assedji.
Fir-rumanz The Course of Fortune ta’ Tony Rothman (J. Bolyston, 2015), insibu lil De Homedes deskritt b'mod dettaljat fir-rwol tiegħu waqt l-ewwel assedju ta’ Malta (1551), l-invazzjoni ta’ Għawdex (1551) u l-prosekuzzjoni tal-kavallieri wara l-waqgħa ta’ Tripli huma deskritti fid-dettall.
Hendrik Adamson
Hendrik Adamson ( – 7 ta' Marzu 1946) kien poeta u għalliem Estonjan.
Twieled iben ħajjat f'razzett f'Patsi fil-villaġġ ta' Metsakuru, il-Parroċċa ta' Kärstna (illum il-villaġġ ta' Veisjärve, Parroċċa ta' Tarvastu), Viljandi County. Minn 1911 ħadem bħala għalliem fil-Ministeru tal-Edukazzjoni ta' Torma Võtikvere. Minn 1919 sa 1927 kien is-surmast tal-iskola primarja f'Kärstna. Wara, sar kittieb professjonali u membru tal-Unjoni Kittieba Estonjani.
Poeżiji notevoli huma "Mulgimaa" (Tartu, 1919), "Inimen" (Tartu, 1925), "Tõus ja mõõn" (Tartu, 1931), "Kolletuspäev" (Tartu, 1934), "Mälestuste maja" (Tartu, 1936) u "Linnulaul" (Tartu, 1937). Ippubblika ukoll ir-rumanzi "Kuldblond neitsi" u "Roheline sisalik" (Tartu, 1925).
Iż-Żurrieq
Iż-Żurrieq hu wieħed mill-eqdem irħula ta' Malta b'popolazzjoni ta' madwar 12,000 ruħ. Jinsab fin-Nofsinhar ta' Malta. Kien diġà parroċċa fl-1436 u l-knisja parrokkjali hi ddedikata lil Santa Katarina ta' Lixandra.
Attrazzjonijiet turistiċi
L-akbar attrazzjoni turistika fiż-Żurrieq hija l-Ħnejja, magħrufa bħala Blue Grotto bl-Ingliż għar-raġunijiet turistiċi. Iż-Żrieraq għadhom isejħulha l-Ħnejja. Magħrufa l-aktar minħabba l-kulur kaħlani tal-baħar ta' ġo fiha. Biex tasal sal-Ħnejja trid taqbad dgħajsa minn Wied iż-Żurrieq.
Ġawhra kulturali oħra fiż-Żurrieq hi l-Mitħna tax-Xarolla. Dil-mitħna tinsab fit-tarf taż-Żurrieq, ħdejn Ħal Safi. Waqt xi restawr li kien qed isir ftit tas-snin ilu kienu nkixfu wkoll xi katakombi, sewwasew taħt il-mitħna. Insibu ukoll Torri ta' epoka Punika gewwa d-dar tal-Arċipriet, fdalijiet ta' kappella f'tal-Baqqari li hija mibnija fuq fdalijiet Rumani, fdalijiet ta' Torrijiet Rumani jinsabu ukoll qrib din iż-żona. Insemmu wkoll numru sabiħ ta' Knejjes u kappelli u li nsibu f'dan ir-raħal pittoresk fosthom il-Knisja Parrokjali ddedikata lil Santa Katarina ta' Lixandra u l-Kappella Medjevali li nsibu f'Ħal Millieri ddedikata lil-Lunzjata.
Ġemellaġġi
Iż-Żurrieq għandu ftehim fuq bażi ta' ġemmellaġġ ma' tliet postijiet fl-Ewropa. Dawn huma:
Knejjes u Kappelli
Festi
Ħoloq esterni
Koordinati: 35.82917°N, 14.47583°W
Albert Hyzler
Dr. Albert Victor Hyzler (twieled fl-20 ta' Novembru 1916 – miet fis-26 ta' Ottubru 1993) kien aġent President ta' Malta mis-27 ta' Diċembru 1981 sal-15 ta' Frar 1982.
Iben il-Professur Joseph Hyzler u Marietta Muscat Fenech, Dr. Hyzler studja l-Liċeo u fl-Università Rjali ta' Malta u ggradwa bħala tabib.
Dr. Hyzler daħal għall-politika wara t-Tieni Gwerra Dinjija u kkontesta b'suċċess l-elezzjonij ġenerali tal-1947 mal-partit ta' missieru, id-DAP. Il-partit xolja f-1950. Dr. Hyzler reġa' kkontesta b'suċċess l-elezzjoni ġenerali tal-1951 mal-partit ta' Pawlu Boffa, il-Malta Workers Party, li fforma koalizzjoni mal-Partit Nazzjonalista. Matul dik il-leġiżlatura, Dr. Hyzler nħatar Ministru tas-Saħħa imma kellu jirreżenja wara tliet snin għax ivvota kontra l-mexxej tal-partit tiegħu u minħabba l-oppożizzjoni persistenti kontra l-Prim Minstru Dr. Ġorġ Borg Olivier.
Dr. Hyzler imbagħad mar mal-Partit Laburista f'Ottubru tal-1953, u għamel l-ewwel diskors tiegħu iż-Żurrieq f'Novembru 1953. Ġie elett fl-elezjonijiet tal-1955, 1962, 1966, u tal-1971. Fl-1955 ingħata l-kariga ta' Ministru tas-Saħħa u Servizz Soċjali u baqa' fiha sa April tal-1958. Fis-snin ħamsin kien kontributur regolari fil-gazzetta tal-Partit Laburista Is-Sebħ. Meta fl-1971, il-Partit Laburista rebaħ l-elezzjoni, Dr. Hyzler inħatar Ministru tal-Iżvilupp u l-Posta u mbagħad reġa' sar Ministru tas-Saħħa (1974–1976).
Dr. Hyzler irtira fl-20 ta' Settembru 1976 imma reġa' ġie msejjaħ biex iservi bħala Aġent President tar-Repubblika ta' Malta minn Diċembru tal-1981 sa Frar tal-1982.
Diana Scultori Ghisi
Diana Scultori Ghisi jew Diana Mantovana jew Diana Mantuana (Mantova, 1547 – Ruma, 1612) kienet artista Manjerista Taljana, speċjalizzata fl-inċiżjoni li kienet attiva fis-seklu 16 u l-bidu tas-seklu 17.
Daħla
Ir-Rinaxximent permezz tal-bidliet kulturali (bħall-moviment lejn l-umaniżmu) ippermetta lill-artisti nisa li jidhru u jagħmlu fama internazzjonali. Mill-ħafna pubblikazzjonijiet artistiċi disponibbli għalihom, in-nisa Taljani setgħu jiksbu ċertu għarfien li tahom edukazzjoni aħjar u b'hekk iffavorixxa l-iżvilupp tagħhom.
Il-bidla fil-moralità ħalliet lin-nisa jistudjaw l-arti, għalkemm il-parti l-kbira tal-artisti nisa tgħallmu l-arti fil-familja tagħhom mingħand missierhom u/jew ħuthom subien. Madankollu kienet ħaġa rari li tifla titħarreġ fis-sengħa tal-inċiżjoni u tagħmel minnha karriera pubblika, kif ġara fil-każ ta' Diana Scultori Ghisi.
Bijografija
Diana Scultori Ghisi kienet waħda mit-tliet ulied bniet ta' Giovanni Battista Mantuano (inċiżur tal-qorti Mantovana) li għallimha l-pittura u l-inċiżjoni. Mhux biss kienet magħrufa għall-inċiżjonijiet tagħha ta' sbuħija kbira, imma kienet ukoll reġistrata bħala l-ewwel mara awtorizzata li tbigħ xogħolha f’isimha stess.
Fl-1575 iżżewġet lil Francesco da Volterra (magħruf wkoll bl-isem Francesco Capriani), arkitett li kien għadu jibda, u l-koppja marru joqogħdu Ruma biex jagħtu spinta lill-karrieri tagħhom. F'Ruma, Diana kisbet il-fama ta' negozjanta iebsa. Fl-1576, talbet lill-qorti Papali fejn uriet l-inċizjonijiet tagħha, il-permess li tbigħ xogħolha b’isimha stess (Diana Mantuana jew Diana Mantovana) u kisbet dan il-permess. Għenet ukoll lil żewġha fil-karriera tiegħu ta' perit billi kisbitlu ordnijiet importanti.
Diana kienet magħrufa bħala mara grazzjuża u edukata ħafna. Barra n-negozju, kienet tieħu ħsieb il-familja tagħha. Ommha armla u oħtha xebba kienu joqogħdu magħha u ma' żewġha.
Matul l-1500, l-artisti raw il-libertà tagħhom ristretta minħabba r-regoli stretti imposti mill-knisja. Jekk il-knisja kienet tqis xogħol bħala dissidenti, l-artista kien jista' jiġi skomunikat, immultat jew jitlef il-proprjetà tiegħu.
Nafu li Diana bidlet il-firma tagħha bosta drabi fi żminijiet differenti matul ħajjitha. Fil-parti l-kbira tax-xogħlijiet tagħha ffirmat bl-isem ta’ Diana Mantuana jew Diana Mantovana. M'hemm l-ebda xogħol magħmul minnha ffirmat bl-isem Scultori.
Diana kienet waħda mill-ftit artisti nisa msemmija minn Vassari fl-edizzjoni ta' Le Vite tal-1568.
Ġie kkalkulat li Diana pproduċiet 62 inċiżjoni matul ħajjitha u adottat b'suċċess stili differenti matul ħajjitha kollha. Waħda mill-inċiżjonijiet l-aktar famużi tagħha hi voluta jonika mżejna b’mod eleganti b'ħannieqa tal-weraq tal-akantu u fjuri. Ix-xogħlijiet tagħha kienu differenti minn dawk ta' żmienha u jvarjaw mill-parti l-kbira tax-xogħlijiet popolari l-oħra tal-epoka. Fil-gwarniċi tal-inċiżjonijiet tagħha insibu bosta versi ta' dedikazzjoni bil-Latin ifaħħru l-ħidma tal-istudenti tal-arkitettura. Barra mill-bosta modi ta' firma, Diana kienet magħrufa wkoll għad-dedikazzjonijiet twal imdaħħlin fix-xogħlijiet tagħha.
L-aħħar xogħol tagħha kien stampat fl-1588, bit-titlu Qabar fil-manjiera ta' Nogari. Wara l-mewt ta' żewġha Francesco de Volterra, Diana żżewġet lil Giulio Pelosi, arkitett ieħor. Baqgħet Ruma sa mewtha fil-5 ta' April 1612. Ħafna mill-inċiżjonijiet tagħha ġew stampati wara mewtha.
Lista ta' kowċis ta' Inter Baku PFC
Din hija lista ta' kowċis ta' FC Inter Baku, inklużi rekords ta' prestazzjoni u unuri.
PFC Inter Baku kellhom ħafna maniġers u kowċis matul l-istorja tagħhom, hawn taħt hawn lista kronoloġika minn meta l-Premier League Ażerbajġan kien inbidel b'format ta' kampjonat.
Mill-4 ta' Diċembru 2011.
Il-Kowċis li ġejjin kollha rebħu trofew wieħed meta kienu nkarigati ma' Inter Baku:
Zöhrä Aqçurina
Zöhrä Aqçurina (bit-Tatar: Зөһрә Акчурина, bir-Russu: Зухра Акчурина; 1862 – 13 ta' April 1903) kienet ġurnalist ta' oriġini Tatara tal-Imperu Russu. Twieldet fi Sviyazhsk fl-1862. Bid-differenza minn ħafna nisa Tatari ta' dak iż-żmien, rċeviet edukazzjoni sekulari. Marret tgħix Krimea fl-1880. Hemmhekk, iltaqgħet ma' Ismail Gasprinsky, li impjegaha biex taħdem bħala kittieba u traduttriċi għall-magażin tiegħu, Terciman. Mietet f'Bakhchysarai fit-13 ta' April 1903.
Curzio Maltese
Curzio Maltese (twieled f'Milan fit-30 ta' Marzu 1959 – miet f'Milan fis-26 ta' Frar 2023) kien ġurnalist, kittieb, politiku u awtur televiżiv Taljan, u mill-2014 sal-2019 kien Membru Parlamentari Ewropew mal-grupp L'Altra Europa flimkien ma' Tsipras.
Bijografija
Twieled f'Milan u trabba f'Sesto San Giovanni. Oħtu kienet ġurnalista sportiva tar-RAI, Cinzia Maltese, li mietet żgħira fl-2002. Wara perjodu jaħdem fil-fabbriki u fir-radju indipendenti, daħal b'ruħu u b'ġismu għall-ġurnaliżmu.
Beda jieħu ħsieb ir-rokna sportiva u l-kronaka għall-ġurnali La Notte, La Gazzetta dello Sport u La Stampa. Għall-gazzetta ta' Torino beda jieħu ħsieb jagħmel kummenti politiċi, kif ukoll ir-rokna taċ-ċinema u tat-teatru. Mill-1996 sal-2021 ħa ħsieb ir-rokna Contromano fuq il-gazzetta li toħroġ darba kull ġimgħa, Il Venerdì di Repubblica. Mill-1995 sal-2021 kien editorjalista tal-ġurnal La Repubblica, filwaqt li mill-2022 sal-2023 kien editorjalista tal-ġurnal Domani.
Fl-2014 ikkontesta bħala kandidat fl-elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew bħala kap tar-rappreżentanza tal-Majjistral tal-Italja għall-grupp L'Altra Europa flimkien ma' Tsipras, b'appoġġ għall-Koalizzjoni tax-Xellug Radikali għal Alexīs Tsipras bħala President tal-Kummissjoni Ewropea, u kiseb 31.980 vot ta' preferenza (unijiet). Għalkemm ġie l-ewwel kandidat fost dawk li ma ġewx eletti fil-lista rappreżentattiva tiegħu, sar Membru Parlamentari Ewropew bis-saħħa tar-rinunzja pubblika ta' Moni Ovadia.
Wara perjodu twil ta' mard, miet f'Milan fis-26 ta' Frar 2023 tal-età ta' 63 sena.
Kontroversji
Bħala Membru Parlamentari Ewropew ġie akkużat li spiss kien ikun assenti għal-laqgħat parlamentari, għalkemm l-istatistiki ta' VoteWatch urew li ħa sehem f'95 % tas-sessjonijiet ta' votazzjoni. Ġie kkritikat li kien jaqla' salarju doppju bħala Membru Parlamentari Ewropew u bħala ġurnalista ta' La Repubblica, u minkejja li r-regoli ma kinux jimponu li jirrinunzja, huwa rrinunzja għall-kuntratt li kellu mal-ġurnal.
Lista ta' pajjiżi skont l-erja
Din hi lista tal-istati tad-dinja skont l-erja tagħhom tibda mill-ikbar. L-erja tingħata f'km². Id-dipendenzi jintwerew mal-istat ewlieni u tingħata wkoll l-erja totali, imma l-lista hi ordnata skont l-erja mingħajr id-dipendenzi. Ilerja tinkludi wkoll il-mases tal-ilma tat-terraferma (lagi u xmajjar).
Nota
Il-195 stat fil-lista huma il-193 stat membru tal-Ġnus Magħquda, u Tajwan u l-Belt tal-Vatikan.
Il-lista tinkludi wkoll 68 dipendenza, li minnhom 25 mhumiex abitati permanentement u għalhekk ma jidhrux fil-Lista ta' pajjiżi skont il-popolazzjoni.
Gohi Bi Zoro Cyriac
Cyriac Gohi Bi Zoro Sede (twieled fil-5 ta' Awwissu 1990) huwa plejer tal-futbol Ivorjan li jilgħab bħala attakkant.
Karriera
F'Marzu tal-2004, huwa ssieħeb mal-klabb ta' ASEC Mimosas. Cyriac kien l-aqwa skorer fl-ogħla diviżjoni tal-pajjiż fl-2008. Fil-31 ta' Jannar 2009, huwa mar il-Belġju sabiex jingħaqad ma' Standard Liège billi ffirma kuntratt ta' ħames snin maċ-ċampjins Belġjani. Fit-2 ta' Lulju 2012, huwa ffirma kuntratt ta' erba' snin ma RSC Anderlecht.
Carla Fracci
Carolina "Carla" Fracci ([ˈkarla ˈfrattʃi]; twieldet fl-20 ta' Awwissu 1936 – mietet fis-27 ta' Mejju 2021) kienet ballerina klassika, attriċi u direttur taż-żfin klassiku Taljana. Hija meqjusa bħala waħda mill-aqwa ballerini tas-seklu 20, u kienet żeffiena ewlenija (bit-Taljan: prima ballerina) tat-Teatru La Scala f'Milan, l-Italja, u mbagħad ħadmet għal rasha ma' kumpaniji internazzjonali, fosthom ir-Royal Ballet ta' Londra, l-iStuttgart Ballet, ir-Royal Swedish Ballet u l-American Ballet Theatre. Fracci kienet magħrufa għall-interpretazzjoni tagħha ta' karattri ewlenin f'diversi żifniet klassiċi Romantiċi, bħal La Sylphide, Giselle, Swan Lake, u Romeo u Ġuljetta. Ħadet sehem f'żifniet klassiċi bħal Nijinsky u Complete Bell Telephone Hour Performances: Erik Bruhn 1961–1967. Hija żifnet flimkien ma' ballerini rġiel bħal Erik Bruhn, Rudolf Nureyev u Mikhail Baryshnikov. Iktar 'il quddiem, idderiġiet diversi kumpaniji taż-żfin klassiku fl-Italja, fosthom it-Teatru San Carlo ta' Napli u t-Teatru tal-Opri ta' Ruma.
Ħajja bikrija
Twieldet bħala Carolina fl-20 ta' Awwissu 1936, f'Milan, u kienet bint sewwieq tat-tramm u ħaddiema tal-fabbriki. Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, għexet mal-qrabat tagħha fil-kampanja. Fl-1946, ommha ħadet lilha u lil oħtha għall-eżami tad-dħul fl-Iskola taż-Żfin Klassiku tat-Teatru La Scala, li spiċċa kien diżastruż għal Carla Fracci. Għalkemm it-tip ta' ġisimha tqies bħala mhux idoneu għaż-żfin klassiku, kienet grazzjuża biżżejjed biex tiġi aċċettata bħala l-aħħar waħda minn 35 student. Hija ddeskriviet l-ewwel jiem fl-iskola bħala "tad-dwejjaq u xi ħaġa terribbli li kellha tagħmel". Madankollu, wara li ntgħażlet bħala l-mandolina f' Is-Sbejħa Rieqda, u żifnet flimkien ma' Margot Fonteyn, bidlet il-fehma tagħha dwar it-taħriġ taż-żfin klassiku u "bdiet taħdem qatigħ biex tpatti għall-ħin li kienet tilfet". It-taħriġ ta' Fracci ntemm fl-1955. Hija kienet waħda minn sitt studenti li ntgħażlu biex jipparteċipaw f'passo d'addio, żifna tal-aħħar magħmula mill-istudenti li jkunu waslu fi tmiem l-istudji tagħhom u li kienet issir wara spettaklu tal-opri.
Karriera
xellug|daqsminuri|Carla Fracci fl-1957 Carla Fracci daħlet bħala żeffiena tat-Teatru La Scala wara li temmet l-istudji tagħha, u ġiet promossa għal solista s-sena ta' wara. L-iżvolta fil-karriera tagħha waslet meta żifnet minflok Violette Verdy f' Ċiklemfusa ta' Rodrigues fl-1958, u ġiet promossa għal żeffiena ewlenija, u wara bħala żeffiena ewlenija f'Giselle mal-London Festival Ballet is-sena ta' wara. Fl-1963, telqet mill-kumpanija taż-żfin għaliex ħasset li ma kinitx imħallsa biżżejjed u ma kinitx qed taħdem biżżejjed. Minflok, kompliet il-karriera tagħha għal rasha.
Fracci żifnet flimkien ma' żeffiena rġiel bħala koppja, inkluż ma' Mikhail Baryshnikov, Roberto Bolle, Erik Bruhn, Alexander Godunov, Henning Kronstam, Gheorghe Iancu, Rudolf Nureyev, Giuseppe Picone u Vladimir Vasiliev. Hija żifnet ma' kumpaniji ewlenin fid-dinja, inkluż ir-Royal Ballet ta' Londra, l-iStuttgart Ballet, ir-Royal Swedish Ballet ta' Stokkolma u l-American Ballet Theatre.
Lejn l-aħħar tas-snin 80 tas-seklu 20, bdiet tiddirieġi diversi kumpaniji ewlenin taż-żfin klassiku fl-Italja: l-ewwel il-kumpanija taż-żfin klassiku tat-Teatru San Carlo ta' Napli. Mill-1996 sal-1997 iddiriġiet il-kumpanija taż-żfin klassiku tal-Arena ta' Verona. Minn Novembru 2000 iddiriġiet il-kumpanija taż-żfin klassiku tat-Teatro dell'Opera ta' Ruma sal-2010. Hemmhekk hija segwiet ir-repertorju tradizzjonali tal-opri, kif ukoll ix-xogħlijiet ta' Diaghilev għall-Ballets Russes. Ir-repertorju taż-żfin klassiku tat-teatru ta' Ruma kien ivarja mill-adattament ta' Millicent Hodson ta' The Rite of Spring għall-verżjonijiet ta' Andris Liepa ta' Scheherazade, Petrushka u The Firebird. Hija kienet strumentali biex tqarreb iż-żfin klassiku lejn in-nies, bħal pereżempju permezz ta' spettaklu fil-beraħ f'Paestum, u billi kienet tmur fil-pjazez pubbliċi u fl-iskejjel.
Minn Ġunju 2009 sal-2014 hija ġiet innominata bħala Rappreżentanta tal-Kultura għall-Belt Metropolitana ta' Firenze.
Fl-1983, fl-2000, u fl-2003, Carla Fracci ngħatat tliet unuri prestiġjużi mill-Gvern Taljan, li rrikonoxxew il-kisbiet tagħha. Fis-16 ta' Ottubru 2004, Fracci ġiet innominata bħala Ambaxxatriċi ta' Rieda Tajba tal-Organizzazzjoni tal-Ikel u tal-Agrikoltura (FAO), aġenzija speċjalizzata tan-Nazzjonijiet Uniti li twettaq sforzi internazzjonali biex jinqered il-ġuħ fid-dinja. L-awtobijografija ta' Fracci Pass Wara Pass (bit-Taljan: Passo dopo passo) ġiet ippubblikata fl-2013. Fl-2014, ħadet sehem f'film dokumentarju, 29200 Puthod, l'altra verità della realtà tar-reġistad Federico Angi, dwar il-ħajja tal-pittriċi Dolores Puthod.
Fl-20 ta' Diċembru 2016, ippreżentat il-ktieb Ballerina tal-awtur Roberto Baiocchi, ippubblikat mill-pubblikatur Giunti f'Firenze. Carla Fracci ħadet ħsieb tikteb id-daħla tal-ktieb.
Ħajja personali
Fracci mietet bil-kanċer fis-27 ta' Mejju 2021 f'Milan meta kellha 84 sena.
Filmografija
Sors: IMDb
Paolo Borsellino
Paolo Borsellino (Palermo, 19 ta' Jannar 1940 – Palermo, 19 ta' Lulju 1992) kien maġistrat Taljan, vittma tal-Mafja. Meqjus bħala eroj Taljan, bħal Giovanni Falcone, li kien ħabib u kollega tiegħu.
Maġistratura
Ta' 22 sena ggradwa fil-Liġi bl-unuri kollha. Fiż-żmien li kien l-università kienu għażluh bħala rappreżentant tal-istudenti. Ftit jiem wara li ggradwa, miet missieru. Kellu għalhekk jieħu fuq spallejh ir-responsabbilità tal-familja. B'xogħlijiet żgħar li kien jagħmel irnexxielu jlesti l-konkors tal-maġistratura li għadda minnu fl-1963. L-imħabba lejn art twelidu u l-imħabba għall-ġustizzja tawh dik l-ispinta ġewwinija li ġegħlitu jsir maġistrat bla ma jittraskura d-doveri tiegħu lejn il-familja. Il-professjoni ta' maġistrat fil-belt ta' Palermo kellha għalih tifsira tassew profonda.
Ħadem fit-tribunali ta' Enna u Mazara del Vallo. Iżżewweġ fi tmiem l-1968 lil Agnese Piraino Leto, bint maġistrat. Kellhom tliet ulied: Lucia, Manfredi u Fiammetta. Sena wara bagħtuh Monreale fejn ħadem mill-qrib mal-kap tal-Carabinieri Emanuele Basile. Kien fl-1975 meta lil Borsellino bagħtuh fit-tribunal ta' Palermo; f'Lulju beda jaħdem fl-Uffiċju tal-Proċessi Penali taħt it-tmexxija ta' Rocco Chinnici. Mal-Kaptan Basile ħadem fl-ewwel indaġni fuq il-mafja: minn dak iż-żmien bdiet il-ħidma kbira u bla heda tiegħu biex jeħodha kontra u jeqred l-organizzazzjoni mafjuża.
Fl-1980 wasal l-arrest tal-ewwel sitt mafjużi. Fl-istess sens inqatel il-Kaptan Basile. Għall-familja Borsellino waslet l-ewwel skorta bid-diffikultajiet li din iġġib magħha. Minn dak il-waqt il-ħajja tal-familja Borsellino kellha tinbidel: il-maġistrat ried joħloq relazzjoni maż-żgħażagħ tal-iskorta li kellhom ikunu dejjem spalla ma' spalla miegħu.
Borsellino kien maġistrat "ta' intelliġenza mill-aqwa, ta' karattru serju u riżervat, dinjituż u leali, ... u fis-snin ta' wara ddistingwa ruħu għall-impenn, iż-żelu, id-diliġenza li jikkaratterizzaw il-ħidma tiegħu".
Grupp kontra l-mafja
Fl-1980, twaqqaf grupp magħmul minn erba' maġistrati. Falcone, Borsellino u Barrile bdew jaħdmu id f'id, taħt Chinnici. Iż-żgħażagħ huma l-forza li fuqha wieħed jista' jserraħ biex ibiddel mentalità tal-poplu u l-maġistrati dan kienu jafuh. Riedu jqanqlu l-kuxjenzi u jħossu madwarhom l-istima tal-poplu. Kemm Giovanni Falcone kif ukoll Paolo Borsellino dejjem fittxew li jkunu mal-poplu. Borsellino beda d-dibattiti fl-iskejjel, kien jieħu sehem fihom hu stess, ikellem liż-żgħażagħ fil-laqgħat magħhom biex jispjega u jeqred darba għal dejjem il-kultura mafjuża. Dan kompla jagħmlu sa mewtu biex b'hekk għamel miż-żgħażagħ protagonisti fil-ġlieda kontra l-mafja.
Nhar l-4 ta' Awwissu 1983, bomba karozza qatlet lil Rocco Chinnici. Kienet daqqa ta' ħarta kbira għal Borsellino għax Chinnici kien għalih il-punt ta' riferiment. Iżda flok Chinnici wasal f'Palermo l-maġistrat Caponnetto u allura l-grupp ta' maġistrati seta' jissokta bil-ħidma u jikseb l-ewwel riżultati. Fl-1984, arrestaw lill-mafjuż magħruf Vito Ciancimino; u s-“super pentit” Tommaso Buscetta beda jikxef ix-xibka kumplikata tal-mafja.
Bdiet il-preparazzjoni tal-Maxiprocesso u nqatel il-Kummissarju Beppe Montana. Billi Falcone e Borsellino kienu f'periklu kbir, ittieħdu fil-gżira ta' Asinara biex jikkonkludu l-aħħar atti qabel jibda l-proċess. Fil-bidu tal-Maxiprocesso, l-opinjoni pubblika bdiet tikkritika lill-maġistrati, lill-iskorta u r-rwol ġdid tagħhom. Wara dan, Borsellino laħaq Prokuratur Kap tat-Tribunal ta' Marsala. Borsellino beda jgħix fil-kwartieri tal-carabinieri biex ma jpoġġiex fil-periklu lill-persuni tal-iskorta. Beda jgħinu Diego Cavaliero, maġistrat li miegħu ħadem ħafna u b'ħeġġa kbira. Borsellino kien eżempju kbir għaż-żagħżugħ Cavaliero. Beża' li hekk kif jintemm il-Maxiprocesso tonqos l-attenzjoni lejn il-ġlieda kontra l-mafja, u li kollox jerġa' lura għan-“normalità”, u għalhekk Borsellino beda jfittex iktar il-preżenza tal-Istat u jħeġġeġ lis-soċjetà ċivili biex ma tħallix li dan jiġri.
Lejn it-tmiem
Il-mod tiegħu kif jaħdem, il-kariżma tiegħu u l-impenn tiegħu kien jittieħed; miegħu ngħaqdu bl-istess ħeġġa u kuraġġ diversi maġistrati żgħażagħ. Il-pentiti bdew jitkellmu u bdew jissawru l-investigazzjonijiet fuq il-konnessjonijiet bejn il-mafja u l-politika. Minn dak il-mument l-attakki fuq Borsellino ma waqfu qatt.
Sadattant Falcone, mar Ruma bħala direttur tal-affarijiet penali biex jaħdem għat-twaqqif tas-Superprokura. Ħass il-bżonn li jinvolvi iktar lil politiċi importanti fil-ġlieda kontra l-mafja. Iżda f'Mejju 1992 seħħet l-"Istraġi ta’ Capaci" li fiha Giovanni Falcone nqatel mill-mafja flimkien ma' martu u l-iskorta. It-telfa ta' Falcone lil Paolo Borsellino tatu wisq ġewwa; ir-rabta li kellu ma' Falcone kienet waħda qawwija u antika. Għal tant snin ħadmu flimkien, kielu flimkien u ċċajtaw flimkien. Ħajja speċjali, dik taż-żewġ ħbieb-maġistrati, mimlija passjoni u mħabba lejn art twelidhom. Żewġ karattri differenti, imma kumplimentari, wieħed iktar razzjonali u l-ieħor iktar passjonali, iżda t-tnejn li huma b'kariżma kbira, b'rieda qawwija u bi spirtu eżemplari.
Dak iż-żmien Borsellino reġa' kien qed jaħdem f'Palermo u baqa' hemm minkejja li kien jaf li l-mument tiegħu ukoll ma kienx fil-bogħod. U kważi xahrejn wara, nhar id-19 ta' Lulju 1992, Borsellino mar sa Villagrazia biex jirrilassa daqsxejn. Mar bid-dgħajsa ma' wieħed mill-ftit ħbieb li kien baqagħlu. Wara l-ikel mar Palermo biex jakkumpanja lil ommu għal għand it-tabib. Imma splużjoni ta' karozza bomba taħt id-dar ta' via D'Amelio swiet il-ħajja tal-imħallef Paolo Borsellino u erba' rġiel u mara tal-iskorta.
L-Ewwel kotba bil-Malti dwar il-Mafja
Nhar id-19 ta’ Lulju 2017, Say it Publications ippubblikaw u nedew żewġ kotba bl-isem “Sfidaw lill-Mafja” ta’ Robert Aloisio fl-okkażjoni tal-25 sena mill-qtil taż-żewġ imħallfin Palermitani, Giovanni Falcone u Paolo Borsellino. It-tnedija saret fiċ-Ċentru Ħanin Samaritan, Santa Venera. Borsellino nqatel propju bħal dakinhar, nhar id-19 ta’ Lulju 1992, fil-ħamsa ta’ filgħaxija, minn karozza bomba pparkjata taħt id-dar ta’ ommu.
Dawn il-kotba Aloisio kitibhom biex ma ninsewx. Il-25 sena mill-qtil barbaru tal-imħallfin Giovanni Falcone u Paolo Borsellino ma riedx iħallih anniversarju li jibqa’ għaddej qisu qatt ma kien xejn. Tassew li dawn l-eroj ma kinux Maltin. Kienu Sqallin. Imma qabelxejn kienu persuni onesti, korretti u ġusti.
“Sfidaw lill-Mafja” u “Falcone u Borsellino: Żewġ lmħallfin li Sfidaw lill-Mafja”, Aloisio kitibhom biex jagħti tama u jfakkar li ma rridu qatt nidraw il-ħażen, ikunx mafja jew xi ħaġa oħra, u m’għandna qatt nirrassenjaw ruħna għalih. Il-ġwejjef u l-beżżiegħa jagħmlu hekk.
Suġġetti trattati fil-kotba
•	L-istorja tal-Imħallef Giovanni Falcone li l-mafja użat nofs tunnellata splussiv biex toqtlu. Għaliex il-mafja kienet tobogħdu daqshekk?
•	L-istorja tal-Imħallef Paolo Borsellino li wara li qatlu lil sieħbu Falcone kien jaf li kien imiss lilu. Għaliex baqa’ hemm u ma telaqx minn Sqallija?
•	L-istorja ta’ Rosaria, armla żagħżugħa li l-għajta tagħha fil-knisja, għajta ta’ maħfra u ġustizzja, għadha tidwi sal-lum. Għaliex?
•	L-istorja ta’ Totò Riina, “il capo dei capi”, li minn kriminal żgħir ta’ serq ta’ bhejjem spiċċa biex sar il-kap tal-mafja kollha ta’ Palermo. Kif irnexxielu jagħmel dan?
•	Ir-rabta bejn il-mafja ta’ Sqallija u Malta. Veru li Totò Riina kien ikun spiss Għawdex? Veru li dak li għafas ir-remote u sploda lil Falcone ftit qabel kien ukoll Għawdex?
•	Intervista esklussiva ma’ Maria Falcone, oħt l-Imħallef Falcone, b’messaġġ lill-qarrejja u liż-żgħażagħ Maltin.
•	100 kwotazzjoni minn fomm dawk li ġġieldu lill-mafja.
Silta mill-ktieb ġdid “Falcone u Borsellino: Żewġ lmħallfin li Sfidaw lill-Mafja”
Splużjoni, duħħan, fjammi, demm u biċċiet ta’ iġsma: għal sittin sekonda sħaħ ix-xemx tgħattiet għal kollox. Il-Fiat 126 taret tletin metru minn fejn kienet. Il-karozzi bulletproof tal-pulizija tal-iskorta nqerdu. Tletin karozza oħra li kienu pparkjati hemm ħadu n-nar. L-iġsma ta’ Borsellino u tal-pulizija tal-iskorta Agostino Catalano, Walter Eddie Cusina, Emanuela Loi, Vincenzo Li Muli, u Claudio Traina nħarqu u ttertqu, b’biċċiet minnhom itiru u jaħbtu mal-asfalt tat-triq. Il-pistoli li kellhom f’idejhom kienu ħadu u splodew f’idhom tant li id wieħed minnhom instabet fis-sitt sular ta’ bini fil-qrib.
Ix-xenarju deskritt mill-pulizija li waslu fuq il-post kien dak ta’ “għexieren ta’ karozzi meqruda mill-fjammi, oħrajn li kienu għadhom jinħarqu, balal li minħabba s-sħana bdew jisplodu weħidhom, nies tgħajjat u titlob l-għajnuna, u iġsma mtertqin, tal-biża’.” Saret ukoll ħsara kbira fil-bini u fil-ħwienet tal-post. “Kulħadd f’Palermo kien jaf li wara l-Imħallef Falcone, il-vittma li jmiss kien Borsellino,” jirrakkonta Vullo, “bejnietna l-pulizija kien isir dan id-diskors: inti pulizija tal-iskorta ta’ Borsellino? Il-Bambin iħarsek. U hekk xahar qabel, saħħew is-sigurtà kullimkien. Minbarra f’via D’Amelio”.
Lil ommu, Borsellino spiss kien iżurha, u kien jiftiehem magħha bit-telefon. Kieku kien hemm sigurtà f’dik it-triq, kien hemm probabbiltà kbira li xi pulizija jinnota n-number plate ta’ dik il-Fiat 126 misruqa ipparkjata propju taħt il-blokk. Ibnu Manfredi, meta kien Malta, irrakkonta li omm Borsellino, Maria Pia, niżlet tara lil binha mtertaq biċċiet: “Bqajna miblugħa bin-nanna li fl-età ta’ 83 sena niżlet it-taraġ tad-dar tagħha mfarrka. Niżlet ħdejn il-karozza mfarrka ta’ missieri u talbet fuq dak li kien fadal mill-papà.” Omm Borsellino mietet ħames snin wara, fl-1997. Manfredi konvint li l-qtil ta’ missieru seta’ ġie evitat."
Anne Vabarna
Anne Vabarna (21 ta' Diċembru 1877 fi Võpolsova – 7 ta' Diċembru 1964 fi Tonja) kienet kantanta Seto. F'ħajjitha irrikordjat iktar minn 140,000 vers, l-aktar wieħed magħruf minnhom huwa l-kompożizzjoni tagħha tal-epika nazzjonali Seto 'Peko', li hija dwar l-istorja tal-eroj Seto li jeħles lil niesu. Ir-repertorju tagħha jinkludi ukoll kanzunetti ta' lirika tradizzjonali Seto u tipi epika liriċi, kanzunetti tat-tfal, talb, 52 bikjiet taż-żwieġ, improvizzazzjonijiet (dedikati għal kollezzjonisti tal-folklor, politikanti, tobba, u mistednin - madwar 20,000 vers), kompożizzjonijiet epiċi u rakkonti folkloristiċi.
Ħal Safi
Ħal Safi hu raħal b'popolazzjoni ta' 1,979 persuna (Novembru 2005) fix-Xlokk ta' Malta, qrib iż-Żurrieq, Ħal Kirkop u Birżebbuġa.
Il-formazzjoni tar-raħal kif inhu magħruf illum imur lura xi sebgħa mitt sena. Ir-raħal ta' Ħal Safi kien imdawwar b'erbgħa rħula oħra. Bdiewa kien jiltaqgħu hemm biex jitkellmu flimkien meta jkunu qed imorru lura lejn djarhom mix-xogħol. Wara, kienet saret niċċa, u biż-żmien, meta n-nies bdew joqogħdu fil-qrib tar-raħal, kien qed jibda jifforma raħal ġdid.
Fl-1417, ir-raħal kien diġà magħruf bħala Ħal Safi. Skont ir-reġistri tal-1419 tad-Dejma, bejn tmenin u disgħin persuna kienu meqjusa bħala residenti tar-raħal. Is-sengħa ewlenija tal-parti l-kbira tar-residenti kienet is-sengħa tal-biedja u kienu jrabbu n-nagħaġ, il-mogħoż u l-agrikoltura.
L-oriġini tal-isem tar-raħal mhuwiex magħruf biċ-ċert. Storiċi jgħidu li l-isem "Safi" ġej mill-arja pura tar-raħal. Oħrajn jgħidu li l-isem jixbah l-isem tal-post Ksour Essef fit-Tuneżija, jew li r-raħal issemma hekk għax ħadd mir-residenti ma kien marad mill-epidemija li ġie infettat bih il-pajjiż kollu. Kemm l-arma (strixxa kaħla orizzontali fuq sfond abjad) u kemm il-mottu "Sine Macula" (li jfisser "bla tebgħa") jenfażizzaw it-tifsira tal-isem tar-raħal.
Id-Dikjarazzjoni tar-Raħal bħala Parroċċa
Għal ħafna snin Ħal Safi kien jagħmel parti ma' Bir Miftuħ. Imma r-residenti ma kinux kuntenti b'dan, l-iktar minħabba d-distanza bejn iż-żewġ irħula. Minflok, huma xtaqu li għallinqas jsiru jagħmlu parti miż-Żurrieq li kien ħafna eqreb. Fl-1575, meta Monsinjur Dusina żar Ħal Safi, r-residenti qalulu x-xewqa tagħhom, imma xorta waħda ma sar xejn.
Fl-aħħar, fl-1592, l-Isqof Gargallo ddeċieda li jissepara Ħal Safi, L-Imqabba u Ħal Kirkop minn Bir Miftuħ. Hu għaqqad it-tliet irħula f'parroċċa waħda. Dun Carl Taliana minn Ħal Luqa kien maħtur bħala l-Kappillan. Ir-residenti ta' Ħal Safi kienu xorta waħda mhux kuntenti għax kellhom jimxu distanza twila biex imorru l-Knisja ddedikata lil San Ġakbu f'Ħal Kirkop għaċ-ċelebrazzjoni tas-sagramenti tat-Tqarbin u għall-funerali.
Meta r-residenti ta' Ħal Safi saru jafu li kienet se tinbena knisja ġdida f'Ħal Kirkop, ma kinux ħerqanin li jagħtu donazzjonijiet għall-proġett.
Fl-1598, tnax-il raġel minn Ħal Safi żaru l-Isqof Gargallo. Fl-isem tar-residenti kollha ta' Ħal Safi, huma għamlu petizzjoni biex ir-raħal ta' mitejn u għaxar residenti jsir parroċċa. Did-darba l-Isqof aċċetta. Allura f'April tal-1598, kuntratt kien sar quddiem in-Nutar Debono.
Skont il-kuntratt, ir-residenti ta' Ħal Safi kellhom iħallsu ammont ta' flus fis-sena, eżatti fil-festa tal-Konverżjoni ta' San Pawl. L-amministrazzjoni ta' dil-Parroċċa l-ġdida kien assenjat lil Dun Ġwann Mizzi. Wara tliet xhur, Dun Ġwann Mizzi kien maħtur bħala l-Kappillan tal-Imqabba. Dun Mattew Xiriha kien maħtur minfloku għal żmien qasir.
F'dawk is-snin kien hemm ħames kappelli f'Ħal Safi. L-ikbar waħda, ddedikata lil San Pawl, kienet intgħażlet biex isservi bħala l-Knisja Parrokkjali. Għall-kommemorazzjoni tat-twaqqif tal-Parroċċa, kienet inxtrat qanpiena tal-Knisja. Immaġni ta' San Pawl u oħra ta' San Pietru flimkien mas-sentenza "Sancte Paule Ora Pro Nobis" kienu minquxa fuqha. L-erbgħa kappelli l-oħrajn kienu ddedikati lil: Sant'Agata, L-Assunzjoni tal-Verġni Marija u tnejn lit-twelid tal-Verġni Marija. L-unika waħda li għadha teżisti fir-raħal hi l-Kappella tal-Assunzjoni tal-Verġni Marija, li kienet reġgħet nbniet fl-1761.
Il-Festa tar-Raħal
Lura fl-1575, fil-Knisja ta' Ħal Safi kienet diġà tiġi ċċelebrata festa żgħira fl-unur ta' San Pawl. Imbagħad, fl-1725, kienu żdiedu ċelebrazzjonijiet esterni. Purċissjoni bir-relikwa ta' San Pawl kienet saret fl-1732. Fl-1840, statwa ta' San Pawl magħmula mill-injam minn Xandu Farrugia taż-Żejtun, kienet ġiet introdotta fil-purċissjoni. Dik is-sena, ċelebrazzjonijiet tal-festa kienu organizzati għall-aħjar kemm jista' jkun. Dawn jinkludu murtali tal-art, servizzi tal-banda u ċerimonji tal-Liturġika. Minn dik is-sena 'l hemm, is-servizzi l-banda kienu saru kontribuzzjonijiet fissi u fl-1874 kien sar palk apposta għall-banda. Minħabba li l-festa tikber minn sena għall-oħra, kienet twaqqfet Soċjetà tal-Festa fl-1929 biex jgħinu fl-organizazzjonijiet tal-festa.
Kienu ġew iċċelebrati erbgħa festi mill-isbaħ fl-1960, fl-1984, fl-1998 u fl-2008. Tal-1960 fakkret l-wasla ta' San Pawl f'Malta; tal-1984 fakkret il-200 sena anniversarju tal-Konsagrazzjoni ta' Ħal Safi bħala Knisja Parrokkjali; tal-1998 fakkret l-400 sena minn meta Ħal Safi saret parroċċa; u tal-2008 fakkret is-Sena Pawlina. Pellegrinaġġi, priedki, parteċipazzjoniet tal-kor, servizzi tal-banda, u murtali kien ġew organizzati biex ifakkru kull anniversarju.
Sas-sena 1959, il-festa fl-unur ta' San Pawl kienet issir fil-25 ta' Jannar. Mill-1960 'l hemm, l-iktar minħabba l-maltemp ta' Jannar, il-festa bdiet issir fl-aħħar Ħadd t'Awwissu.
Fis-sena 1971, innu ġdid tal-festa kien kompost mill-Mro. A. Muscat Azzopardi mill-kliem miktuba ta' Paul Callus. Imbagħad fl-1981, innu ieħor kien inkiteb, did-darba minn J. Zerafa u kien kompost mill-Mro. E. Bugeja. Innu maġġuri, msejjaħ "Is-Sejħa", miktub minn Paul Callus u kompost mill-Mro. Ray Sciberras, kien sar fl-2002.
Meta Dun Michael Agius sar il-Kappillan tar-raħal, l-attivitajiet tar-raħal żdiedu ħafna. B'inizzjattiva tas-Soċjetà ta' San Pawl, żewġ marċi żdiedu fil-programm: wieħed li jsi nhar ta' Ġimgħa filgħaxija u ieħor nhar ta' Ħadd filgħodu. Ukoll, nies li jieħdu ħsieb il-murtali organizzaw marċ ieħor tal-banda għal nhar ta' Ħadd, eżatt wara l-purċissjoni. Dekorazzjonijiet, bħad-dwal u banners, bi tħejjija tal-festa reliġjuża f'għadd ta' toroq u fil-misraħ ewlieni.
L-għada tal-festa hija kkunsidrata bħala btala għar-residenti kollha. Il-parti kbira minnhom imorru l-Armier għax-xalata fejn iqattgħu il-jum ħdejn il-baħar.
Il-Ħajja Soċjali f'Ħal Safi
Fl-imgħoddi, l-iktar xogħol komuni tar-residenti ta' Ħal Safi kien fis-settur agrikolturali. Oħrajn kienu suldati impjegati mid-Dejma. Oħrajn kienu baħrin, bennejja, jnaqqxu l-ġebel, bajjada u għadd ta' residenti kienu jbiegħu fis-suq.
Ftit wara t-Tieni Gwerra Dinjija, ħafna bdiewa ħallew l-għelieqi tagħhom u ssieħbu fis-settur tal-Gvern. Illum, ix-xogħol huwa iktar vast u jinkludi impjegati fis-settur tal-Gvern, fis-settur privat, fid-dry docks u fabbriki. Ukoll, wieħed jista' jsib kuntratturi u għadd ta' nies li jaħdmu għal rashom. Dal-aħħar, it-tendenza nbidlet u l-għadd ta' nies kwalifikati mill-Università qiegħed dejjem jiżdied, fejn qed jinkisbu profili għoljin għal xogħlijiet ta' tobba, avukati, għalliema, accountants u management personnel. Il-biedja issa qed isir kważi bħala part-time u ġieli iktar bħala passatemp milli għall-għajxien.
Senġi ta' wiċċu griż
Is-Senġi ta' wiċċu griż Rhynchocyon udzungwensis, huwa mammiferu plaċentat insettivoru ta' daqs pjuttost żgħir tal-ordni Macroscelidea. Dan is-senġi huwa wieħed mis-sbatax-il speċi mifruxin mal-kontinent Afrikan.
Ħal Safi
Il-Ħajja Soċjali f'Ħal Safi
Mal-aħħar tat-Tieni Gwerra Dinjija, il-fanali tat-toroq u l-funtani għax-xorb ntemmew u minflok, ġew introdotti titjieb tas-servizzi tal-elettriku, tad-drenaġġ, tal-ittri, tat-telekomunikazzjoni, tal-ilma u ta' servizzi oħrajn. Fl-1962, beda l-bini ta' skola ġdida u moderna biex tibdel l-waħda li tinsab fi Triq San Pawl.
Senġi ta' wiċċu griż
Is-Senġi ta' wiċċu griż huwa l-akbar speċi ta' senġi fost dawk magħrufa xjentifikament sal-llum il-ġurnata u flimkien mat-tlett speċijiet l-oħra fil-ġeneru Rhynochocyon jissejħu senġijiet ġganti.
Ħal Safi
Il-Ħajja Soċjali f'Ħal Safi
Fit-tmenijiet, infetaħ grawnd tal-futbol ħdejn l-iskola, li fl-2000 għamlulu t-turf sintetiku. Fl-1986, infetħet Klinika Pubblika tas-Saħħa fi Triq San Ġorġ. L-għadd ta' djar u l-għadd tar-residenti qiegħed dejjem jiżdied. Fil-fatt, mill-aħħar statistiċi, l-popolazzjoni ta' Ħal Safi laħqet l-1,800. Dawn l-aħħar snin żdied ukoll l-għadd ta' ħwienet. L-aktar żewġ kunjomijiet komuni fir-raħal huma Busuttil u Zammit.
Senġi ta' wiċċu griż
Distribuzzjoni
Din l-ispeċi hija endemika tal-muntanji Udzungwa fit-Tanżanija. Din tinstab f'żewġ foresti biss li huma, il-foresta ta' Ndundulu-Luhomero fil-Majjistral ta' Udzungwa u l-foresta Mwanihana fil-Grigal ta' Udzungwa.
Ħal Safi
Il-Ħajja Soċjali f'Ħal Safi
It-toroq tar-raħal huma maqsumin fi tnejn: it-toroq il-qodma li jagħmlu parti mir-raħal il-qadim; u t-toroq il-ġodda. Il-qodma huma msemmijin għall-qaddisin, mentri l-ġodda huma msemmijin bi kriterja oħra.
Il-quċċata tal-ħajja soċjali hi ċ-ċelebrazzjoni tal-festa tar-raħal, iċċelebrata fil-ġimgħa kollha ta' qabel l-aħħar Ħadd t'Awwissu. Il-Qaddis Patrun ta' Ħal Safi huwa San Pawl. Bħal ħafna rħula oħrajn, ir-residenti ta' Ħal Safi ma kellhomx min jirrappreżentahom fiċ-ċentru tal-Gvern. Mill-1994, Ħal Safi għandu l-Kunsill Lokali tiegħu li ma kkontribwixxiex b'ebda mod fiż-żieda tal-għadd tal-proġetti kkreati għall-benefiċju tar-residenti ta' Ħal Safi.
Hemm soċjetajiet li jkunu segwiti mir-residenti lokali fis-sigħat bikrin ta' filgħaxija. Meta wieħed jgħaddi minn Ħal Safi, wieħed jista' jgħid dwar in-nuqqas t'attività soċjali fejn it-toroq kwieti huma ta' sikwit mqabblin ma' ta' raħal Għawdxi. Dal-aħħar infetaħ kumpless tal-ikel li jismu "Il-Paġna" li jispeċjalizza f'ikel tradizzjonali Malti.
Lista' ta' toroq ta' Ħal Safi
Koordinati: 35.83333°N, 14.485°W
Patrick Müller
Patrick Müller (twieled fis-17 ta' Diċembru 1976) huwa eks-plejer tal-futbol Żvizzeru.
Klabb
Patrick Müller beda l-karriera tiegħu ma' Meyrin qabel ma ngħaqad ma' Servette. Aktar tard ingħaqad ma' Grasshoppers.
Fis-sena 2000, hu ngħaqad mal-klabb Franċiż ta' Lyon fejn magħhom mal-ewwel sar figura regulari qalb id-difiża tat-tim. Magħhom irnexxielu jirbaħ l-ewwel titlu tal-kampjonat fl-istorja tal-klabb. Fil-finali tal-Coupe de la Ligue 2001 hu skorja l-gowl tar-rebħa fil-ħin barrani kontra AS Monaco, l-ewwel trofew mirbuħ minn OL għal din il-kompetizzjoni. Wara r-rebħ tal-ewwel titlu, Müller u t-tim irrepetew l-istess tragward fl-2003 u l-2004. Fi tmiem il-kuntratt tiegħu, id-difensur Żvizzeru ssieħeb mal-Ispanjoli ta' Mallorca.
Internazzjonali
Patrick Müller issejjaħ mat-tim nazzjonali Żvizzeru mill-kowċ Gilbert Gress, fejn f'April tal-1998 iddebutta f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Irlanda ta' Fuq. Sussegwentament, kien figura regulari matul il-fażijiet ta' kwalifika ta' numru ta' kompetizzjonijiet. Mal-Iżvizzera hu lagħab fil-Kampjonati Ewropej 2004, fit-Tazza tad-Dinja 2006, u l-kowċ Jakob Kuhn għażlu fost l-iskwadra għall-Kampjonati Ewropej 2008, fejn minkejja l-eliminazzjoni bikrija tat-tim Müller kien wieħed mill-punti pożittivi tat-tim hekk kif lagħab it-tliet partiti.
Park Nazzjonali ta' Vatnajökull
daqsminuri|287x287px|Icebergs fil-laguna glaċjali ta' Jökulsárlón. Il-Park Nazzjonali ta' Vatnajökull (bl-Iżlandiż: Vatnajökulsþjóðgarður [ˈvahtnaˌjœːkʏlsˌθjouðˌkarðʏr̥]) huwa wieħed mit-tliet parks nazzjonali fl-Iżlanda. Il-park jinkorpora l-glaċier kollu ta' Vatnajökull u l-inħawi estensivi tal-madwar. Dawn jinkludu l-parks nazzjonali li qabel kienu jeżistu fi Skaftafell fil-Lbiċ u f'Jökulsárgljúfur fit-Tramuntana.
Il-kwalitajiet uniċi tal-Park Nazzjonali ta' Vatnajökull huma primarjament il-varjetà kbira ta' karatteristiċi pajsaġġistiċi li għandu fih, maħluqa mill-forzi kkombinati tax-xmajjar, tas-silġ glaċjali u tal-attività vulkanika u ġeotermika.
Fil-5 ta' Lulju 2019, il-Park Nazzjonali ta' Vatnajökull tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Ġeografija u ġeoloġija
xellug|daqsminuri|264x264px|Veduta ta' Öræfajökull u ta' Hvannadalshnjúkur minn Skaftafell. Vatnajökull huwa l-ikbar glaċier tal-Ewropa 'l barra mill-Artiku, b'erja fis-superfiċe ta' 8,100 km2. Ġeneralment ġie mkejjel li l-ħxuna tiegħu hija ta' madwar 400-600 metru sa massimu ta' 950 metru. Is-silġ glaċjali jaħbi fih għadd ta' muntanji, widien u promontorji. Saħansitra jaħbi xi vulkani ċentrali attivi. L-ikbar wieħed minnhom huwa Bárðarbunga u Grímsvötn huwa l-iżjed attiv. Filwaqt li l-għata polari tas-silġ tiegħu togħla sa iktar minn 2,000 metru 'l fuq mil-livell tal-bħar, il-bażi tal-glaċier tilħaq l-iktar punt baxx tagħha f'madwar 300 metru 'l isfel mil-livell tal-baħar. Imkien fl-Iżlanda, bl-eċċezzjoni tal-glaċier ta' Mýrdalsjökull, ma tinżel daqshekk preċipitazzjoni jew jiskula daqshekk ilma lejn il-baħar daqs in-naħa tan-Nofsinhar ta' Vatnajökull. Fil-fatt, tant hemm ilma maħżun attwalment fi Vatnajökull li x-xmara Iżlandiża bl-ikbar fluss, Ölfusá, ikollha bżonn iktar minn 200 sena biex iġġorr din il-kwantità kollha ta' ilma lejn il-baħar.
Fl-inħawi qrib il-glaċier u iktar fil-Lvant, madwar Snæfell, hemm artijiet mistagħdra u ktajjen muntanjużi wesgħin u estensivi. Dawn l-inħawi huma ħabitat importanti għar-renni u għall-wiżż ta' saqajhom roża.
In-naħa tan-Nofsinhar ta' Vatnajökull hija karatterizzata minn bosta rdumijiet muntanjużi għoljin u maestużi, bi glaċieri differenti neżlin bejniethom lejn l-artijiet iktar fil-baxx. L-iżjed parti fin-Nofsinhar tal-glaċier tinsab madwar il-vulkan ċentrali ta' Öræfajökull u l-ogħla quċċata tal-Iżlanda, Hvannadalshnjúkur. Għall-kenn tas-silġ fil-għoli, l-oażi ta' veġetazzjoni ta' Skaftafell tinsab qabel l-irqajja' ta' ramel iswed depożitat lejn il-Punent mix-xmara Skeiðará. Dan ir-ramel huwa magħmul l-iktar mill-irmied mill-iżbroffar frekwenti f'Grímsvötn u jitwassal sal-kosta permezz tal-jökulhlaups jew l-għargħar glaċjali.
L-attività vulkanika sostanzjali tikkaratterizza wkoll il-pajsaġġ fil-Punent ta' Vatnajökull, fejn seħħew tnejn mill-ikbar żbroffi bil-lava tul xquq vulkaniċi fl-istorja, f'Eldgjá fid-934 u f'Lakagígar fl-1783-1784. Vonarskarð [ˈvɔːnarˌskarθ], fil-Majjistral tal-glaċier, hija żona kkulurita b'temperatura relattivament għolja fin-nofs bejn it-Tramuntana u n-Nofsinhar tal-Iżlanda.
Klima
daqsminuri|291x291px|Il-kaskata ta' Ófærufoss f'Eldgjá. Nýidalur [ˈniːɪˌtaːlʏr̥] tinsab fiċ-ċentru tal-Iżlanda, tul il-mogħdija muntanjuża F26. Hemmhekk il-borra tista' tinżel fi kwalunkwe żmien tas-sena, għaldaqstant il-vjaġġaturi jridu jkunu ppreparati sew u jivverifikaw it-tbassir tat-temp qabel ma jsuqu 'l hemm fuq. It-temp jista' jvarja b'mod konsiderevoli f'żona daqstant estensiva bħal dik koperta mill-Park Nazzjonali bil-firxa wiesgħa ta' elevazzjonijiet tiegħu. Il-preċipitazzjoni fiż-żoni fil-baxx fin-Nofsinhar tal-għata polari tas-silġ ta' Vatnajökull hija konsiderevoli, u tvarja bejn 1,000 mm fis-sena għal 3,000 mm fis-sena. It-temperaturi jvarjaw bejn 10 °C u 20 °C fis-sajf, filwaqt li x-xtiewi jkunu pjuttost miti (it-temperatura qajla tinżel taħt -10 °C u spiss tkun ferm ogħla mill-punt tal-iffriżar).
Fil-muntanji u fuq l-għata polari tas-silġ stess, il-preċipitazzjoni annwali tista' tlaħħaq bejn 4,000 u 5,000 mm, fil-biċċa l-kbira bħala borra. Il-fond tal-borra fuq Öræfajökull wara preċipitazzjoni kbira tax-xitwa tkun bejn 10 u 15-il metru. Ftit mill-borra ddub, filwaqt li l-kumplament tal-borra tifforma silġ glaċjali. Dan il-proċess jiġri kullimkien 'il fuq mil-linja tal-borra fuq l-għata polari tas-silġ ta' Vatnajökull.
It-temperaturi fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-għata polari tas-silġ kważi dejjem ikunu taħt iż-żero fix-xitwa u jistgħu jilħqu sa -20 °C jew -30 °C. L-irwiefen u l-maltempati huma komuni, u għaldaqstant is-sirda tar-riħ qawwi trid titqies peress li r-riħ jista' jkollu effett sostanzjali fuq il-kumdità fil-beraħ, anke meta t-temperatura ambjentali tkun relattivament għolja.
Iktar lejn it-Tramuntana, lil hinn mill-għata polari tas-silġ, il-preċipitazzjoni annwali tonqos. Fil-Grigal tal-għata polari tas-silġ, il-preċipitazzjoni tinżel għal bejn 350 u 450 mm fis-sena, l-inqas fl-Iżlanda. Il-preċipitazzjoni tiżdied iktar qrib il-kosta tat-Tramuntana u f'partijiet tal-artijiet għoljin bħal f'Askja. It-temperaturi jistgħu jinżlu ferm f'temp bnazzi u kalm matul ix-xitwa.
Operazzjonijiet u servizzi
xellug|daqsminuri|314x314px|Il-kaskata bażaltika ta' Svartifoss. Il-Park Nazzjonali ta' Vatnajökull huwa maqsum f'erba' territorji, u kull wieħed minnhom jiġi ġestit lokalment.
It-territorju tat-Tramuntana jikkonsisti mill-Majjistral ta' Vatnajökull, il-kaldera ta' Askja u l-inħawi tal-madwar, il-kanjon ta' Jökulsárgljúfur u parti mill-baċir tax-xmara ta' Jökulsá á Fjöllum. Hemm ċentru tal-viżitaturi u sit tal-kampijiet f'Ásbyrgi, flimkien ma' sit tal-kampijiet f'Vesturdalur [ˈvɛstʏrˌtaːlʏr̥].
It-territorju tan-Nofsinhar huwa estiż tul il-parti tax-Xlokk ta' Vatnajökull, jew mill-muntanja ta' Lómagnúpur fil-Punent sa Lón [ˈlouːn] u Lónsöræfi fil-Lvant. Hemm ċentru tal-viżitaturi u sit tal-kampijiet fi Skaftafell. Hemm ukoll ċentri ta' informazzjoni li joperaw f'kooperazzjoni mal-park nazzjonali f'Höfn, f'Hoffell, f'Hólmur [ˈhoulmʏr̥] u fi Skálafell [ˈskauːlaˌfɛtl̥].
It-territorju tal-Punent huwa estiż tul il-parti tal-Lbiċ ta' Vatnajökull u tul parti kbira tal-glaċier, inkluż il-krateri ta' Lakagígar u ta' Langisjór. Hemm ċentru ta' informazzjoni f'Kirkjubæjarklaustur, ġestit b'mod konġunt mill-park nazzjonali u mill-komunità lokali. daqsminuri|239x239px|Snæfellsstofa [ˈstnaiːˌfɛlsˌstɔːva] huwa l-iżjed ċentru tal-viżitaturi reċenti tal-Park Nazzjonali ta' Vatnajökull. Iċ-ċentru tal-viżitaturi fi Skaftafell ikun miftuħ is-sena kollha. Iċ-ċentri tal-viżitaturi f'Ásbyrgi u fi Skriðuklaustur ikunu miftuħin mill-bidu ta' Mejju sal-aħħar ta' Settembru, iżda jistgħu jinfetħu matul ix-xitwa b'appuntament minn qabel. Madankollu, il-biċċa l-kbira tal-artijiet għoljin tal-park nazzjonali ma jkunux aċċessibbli matul ix-xitwa.
Ir-rangers tal-park nazzjonali jagħmlu rondi u jipprovdu servizzi edukattivi fl-artijiet għoljin tal-park. Il-ħinijiet ta' ftuħ tal-istazzjonijiet ivarjaw minn żona għall-oħra, u l-ewwel rangers jaslu meta t-toroq rilevanti tal-artijiet għoljin jinfetħu, ftit wara nofs Ġunju, u l-aħħar rangers jitilqu lejn l-aħħar ta' Settembru.
Matul is-sajf, ir-rangers tal-park nazzjonali joffru mixjiet qosra li jkunu ggwidati, b'enfasi fuq l-interpretazzjoni tan-natura. Minn nofs Ġunju sa nofs Awwissu, ir-rangers joffru mixjiet interpretattivi kuljum f'Ásbyrgi u fi Skaftafell. Fl-artijiet għoljin, il-biċċa l-kbira tal-istazzjonijiet tar-rangers joffru mixjiet interpretattivi kuljum mill-bidu ta' Lulju sa nofs Awwissu.
Piero de Ponte
Piero de Ponte (26 ta' Awwissu 1462 – 17 ta' Novembru 1535) kien il-45 Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann bejn l-1534 u l-1535.