cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milied
Il-Pudina tal-Milied u l-Kejk tal-Milied
Huwa rakkomandat li l-in­gredjenti jitħallew jimmarinaw fil-brandy jew cider għal żmien twil biex toħroġ aktar it-togħma. Pudina li tissajjar ‘steamed’, tieħu madwar tmien sigħat biex issir.Użanzi antiki kienu jiġu applikati billi l-pudina jkollha 13-il ingredjent li jirrappreżentaw lil Ġesù t-12-il appostlu. Kull membru tal-familja għandu, b’imgħarfa tal-injam, iħawwad l-ingredjenti fl-iskutella fid-direzzjoni mil-lvant għall-Punent li tirrappreżenta t-triq li ħadu t-Tliet Slaten Maġi sa ma waslu fl-għar ta’ Betlem. Titbexxex bil-brandy u tingħata n-nar biex tfakkarna fil-passjoni ta’ Ġesù u l-holly fuq il-pudina tirrappreżenta l-kuruna tax-xewk. Jitpoġġew ukoll munita mat-taħlita għal xorti tajba. Dik il-persuna li tinzertalha l-munita fil-porzjon tagħha tgawdi saħħa, kuntentizza u gwadann ta’ flus. L-akbar pudina li qatt issajret kienet tiżen 7,231 libbra magħmula f’Lancashire l-Ingilterra f’Lulju 1992.
Il-Kejk tal-Milied (Christmas Cake) hu tip ta’ kejk tal-frott li nsibu l-oriġini tiegħu fl-Ingilterra u bħal ikel u ħelu ieħor, maż-żmien ġie introdott fl-Irlanda, l-Iskozja, il-pajjiżi kollha tal-Commonwealth fosthom Malta, kif ukoll fil-Ġappun u l-Filippini. Dan il-kejk jista’ jkun ċar, skur jew morbidu skont l-ingredjenti u l-metodu, forma baxxa, għolja, kwadra, tonda jew ovali, jinkesa bil-marzipan u ġelu u ddekorat b’disinji u simboli konnessi mal-Milied.
Fil-Ġappun, dan il-kejk jittiekel lejlet il-Milied. Għall-kuntrarju dan jikkonsisti fi sponge kejk bil-whipped cream u dekorat bil-frawli u ċikkulata. Fil-Filippini, il-kejk tal-Milied huma sofor minħabba l-ingredjenti wżati miżjudin bil-lewż. Il-kejk jixxarrab bil-brandy jew rum flimkien mal-ġulep taz-zokkor. Jista’ jintuża wkoll xi liquor. Dan il-kejk jibqa’ frisk u jkun jista’ jittiekel wara xhur.
Carol Singing
Il-Carol singing nistgħu ngħidu li beda fl-Ingilterra. Il-mużiċisti kienu joqogħdu jduru minn raħal għal ieħor u jżuru l-kastelli u d-djar tas-sinjuri. Bħala ringrazzjament huma kienu jistennew li jingħataw il-flus jew ikla sħuna. Fost l-iktar għanjiet Ingliżi magħrufin insibu Away in a manger, Deck the Halls, Ding Dong Merrily on High, The First Nowell, God rest ye Merry Gentleman, Good King Wenceslas, Hark the Herald Angels Sing, Jingle Bells, Joy to the World, u The Little Drummer Boy.
Żiemel Baxkir
Iż-żiemel Baxkir huwa r-razza taż-żwiemel tal-poplu Baxkir. Huwa mrobbi prinċipalment f'Baxkortostan, repubblika tal-Federazzjoni Russa li tinsab fin-nofsinhar tal-Muntanji Ural u lejn il-Punent. Iċ-ċentru prinċipali tat-tgħammir huwa l-belt kapitali, Ufa.
Milied
Il-Kalzetta mas-Sodda
Fl-Istati Uniti u fl-Ingilterra, it-tfal idendlu l-kalzetta mas-sodda jew vicin il-fireplace lejlet il-Milied, u jistennew li timtela bil-helu filwaqt li jkunu reqdin. Fl-Iskandinavja, it-tfal ihallu z-zarbuna fuq il-fireplace bl-istess hsieb. Din it-tradizzjoni tmur lura ghal-leggendi fuq San Nikola. Wahda mil-leggendi tirrakonta l-istorja fuq tlett ibniet foqra li ma setghux jizzewgu ghaliex ma kellhomx flus. Biex ma jigux mibjugha minn missierhom, San Nikola halla l-muniti tad-deheb lil kull wahda minnhom. Wahda mill-muniti nizlet mic-cumnija ghal go zarbuna ta' wahda minnhom. Ohra giet f'tieqa u go par kalzetti li kienu mdendla vi- cin in-nar biex jinxfu.
Żiemel Baxkir
Storja
L-oriġini taż-żiemel Baxkir mhumiex magħrufa. Fis-seklu dsatax il-valur ekonomiku tiegħu ġie rikonoxxut, u ttieħdu passi biex jiżdiedu kemm il-kapaċitajiet tax-xogħol tiegħu kif ukoll il-kwalitajiet tradizzjonali tiegħu bħala produttur tal-ħalib u tal-laħam. Iċ-ċentri tat-tgħammir twaqqfu fl-1845.
Iż-żiemel Baxkir ġie inkroċjat ma' razez oħra tal-ex RSFSR bħar-Russian Heavy Draft. Saru wkoll inkroċji sperimentali maż-żwiemel Każakki u maż-żwiemel Yakut.
Milied
Franza
Fi Franza, il-Milied jissejjah 'Noel'. Din il-kelma gejja mill-frazi Franciza les bonnes nouvelles, li tfisser 'l-ahbar it-tajba'.
Christmas Log
Popolari ħafna fi Franza dan il-ħelu li nxtered ukoll ma’ pajjiżi oħrajn. Magħruf bħala Buche de Noel jirrappreżenta zokk ta’ siġra fejn fl-imgħoddi kienu jinħarqu zkuk kbar tas-siġar fil-lejl tal-Milied li kienu jirrappreżentaw il-komfort tas-sħana u dawl – simboli tat-twelid tal-Bambin. Din hi deżerta tradizzjonali għall-Milied. Magħ­mula minn sponge safrani forma ta’ zokk ta’ siġra u hemm bosta varjazzjonijiet ta’ għamla u dekorazzjoni. Miksija biċ-ċikkulata u l-istess kisi mibrux b’furketta ħalli jagħti d-dehra tal-qoxra taz-zokk. Im­ferrex ukoll fuqha icing sugar għad-dehra tas-snow u anke ċirasa.
Żiemel Baxkir
Karatteristiċi
Iż-żiemel Baxkir huwa żiemel żgħir: l-għoli tiegħu fil-daharu huwa madwar 142 ċentimetru. Huwa wiesa' fil-ġisem u b'qoxra fonda, b'ċirkonferenza toraċika b'medja ta' madwar 180 ċentimetru. Huwa għandu r-ras kbira u l-għonq qasir, u d-dahar baxx. Ir-riġlejn huma qosra bl-għadam tqil. Il-kejl tal-għadam tal-kanun jista' jilħaq 20 ċentimetru. L-iktar kuluri komuni tal-kisja huma bajja, qastan, griż ġurdien u sturnell. Il-krinjiera u d-denb huma ħoxnin u l-kisja hija wkoll ħoxna u spiss mġiegħda. Studju ta’ sentejn ippubblikat fl-1990 sab li ma kienx probabbli li l-Curly Horse tal-Amerika ta’ Fuq, li għandha wkoll kowt mġiegħed u tista’ tissejjaħ "Curly Baxkir Amerikan", tinżel mir-razza Baxkir.
Milied
Greċja
Fil-Greċja, ħafna jemmnu fil-kallikantzeri, goblins (ħlejjaq ċkejknin tal-ħrejjef) li suppost jikkawżaw il-ħsara matul it-12-il ġurnata ta' qabel il-Milied. Hawnhekk normalment ir-rigali jingħataw fl-ewwel tas-sena.
Żiemel Baxkir
Karatteristiċi
Hemm żewġ tipi distinti ta' żiemel Baxkir: żiemel tal-muntanji li huwa iżgħar, eħfef u użat prinċipalment għall-irkib, u żiemel tas-steppa kemmxejn itqal.
Milied
Awstralja
Fl-Awstralja, din il-festa tigi f'nofs is-sajf u hafna drabi t-temperatura f'certi partijiet fl-Awstralja titla' ghal aktar minn 100 °F f'jum il-Milied. Matul dan l-istagun shun u xemxi fl-Awstralja, huwa komuni hafna li n-nies imorru l-bahar u jaghmlu l-barbikjus. Ic-celebrazzjonijiet tradizzjonali f'jum il-Milied jinkludu festi tal-familja, rigali u#jew xi ikla shuna bis-serduk, majjal jew hut tal-bahar jew kif digà ghidna barbecues.
Ukraina
L-Ukraini jippreparaw ikla kbira bi tnax-il platt. It-tifel iż-żgħir ta' kull familja joqgħod fit-tieqa jittawwal biex jara l-istilla tal-Milied, sinjal li l-festa tista' tibda.
Żiemel Baxkir
Użi
Iż-żiemel Baxkir jintuża għall-irkib u għat-trasport tal-merkanzija, għax-xedd, għall-fundar u għax-xogħol tar-razzett. Juri reżistenza notevoli: hemm rapporti ta' żwiemel Baxkiri li jiġbdu trojkas, slitti għal tliet żwiemel, fuq distanzi ta' 120-140 kilometru kuljum.
Milied
Ukraina
L-iktar għanja tal-Milied Ukraina famuża hija Carol of the Bells miktuba mill-kompożitur Ukrain Mykola Dmytrovych Leontovych, u ndaqqet għall-ewwel darba f'Diċembru 1916 minn kor studenti tal-Università ta' Kiev.
Żiemel Baxkir
Użi
Id-dwieb Baxkiri huma produtturi prolifiċi tal-ħalib. Ir-rendiment medju fis-sena huwa 1500 jew 2,100 kilogramm fi treddigħ ta' 240 jum, bl-aħjar dwieb jilħqu 2,700 kilogramm. Ħafna mill-ħalib isir kumis. L-għemil tal-kumis huwa attività nazzjonali tal-poplu Baxkir.
Milied
Kanada
Ħafna mit-tradizzjonijiet tal-Milied fil-Kanada huma simili ħafna ta' dawk prattikati fl-Amerika. Fit-tramuntana tal-pajjiż, l-Eskimos jiċċelebraw festa xitwija msejħa sinck tuck, fejn isiru diversi festini biż-żfin u jingħataw ir-rigali.
Żiemel Baxkir
Użi
Xagħar mimxut mill-kowt oħxon tax-xitwa ta' din ir-razza jista' jkun minsuġ f'ċarruta.
Milied
Messiku
Fil-Messiku, skulturi tal-paper mache msejħa pinatas jiġu mimlija bil-ħelu u muniti u jiġu mdendla mis-saqaf. Imbagħad it-tfal, wieħed wara l-ieħor jagħtu daqqa lill-pinata sakemm tinkiser, u jinżlu xebgħa ħelu u flus fl-art, u mbagħad it-tfal tarahom jinżlu jiġru fl-art biex jiġbru kemm jifilħu ħelu.
Il-Ponsjetta
Il-ponsjetta, li l-isem botaniku tagħha hu Euphorbia pulcherrima ġejja mill-Messiku. Il-kelma pulcherrima tfisser l-iżjed sabiħa. Din kienet pjanta importanti għall-Azteki u kienu jużawha bħala mediċinali. Kienet importanti wkoll fiċ-Ċili u l-Peru. Skont leġġenda Messikana tas-seklu 16, Pepita, kienet tifla ċkejkna Messikana, fqira ħafna tant li ma kellhiex flus biex tixtri rigal biex tieħdu l-Knisja bħala parti miċ-ċelebrazzjoni tat-twelid ta' Ġesù. Fi triqitha lit-tifla dehrilha anġlu li talabha tiġbor ftit ħaxix selvaġġ mit-triq u tpoġġih quddiem l-altar tal-knisja. It-tifla hekk għamlet u f'daqqa waħda minn fost iż-żbul beda jwarrad fjur ħamrani bellusi. Minn dak in-nhar il-Messikani bdew isejħu lil dawn il-fjuri Flores de Noches Buena jiġifieri'Fjur tal-lejl Qaddis'. Fis-seklu 17 il-patrijiet Franġiskani tal-Messiku bdew jużaw dawn il-pjanti fit-tiżjin tal-Milied.
Fl-1828, l-Ambaxxatur Amerikan għall-Messiku, Joel R. Poinsett, dilettant tal-botanika, ħa pjanta ħamra u ħadra mill-Messiku għall-Amerika. Minħabba li l-kuluri tagħha dehru perfetti għal din il-festa ġdida, din il-pjanta, li ssemmiet ponsjetta għal Poinsett, bdiet tidher fis-serer mis-snin 1830. Fl-1870, il-ħwienet fi New York bdew ibigħuhom ukoll matul il-Milied. Sas-sena 1900, saru simbolu universali ta' din il-festa.Il-popolarità ta' din il-pjanta kompliet tikber tant li fl-Istati Uniti biż-żmien ħolqulha wkoll jum nazzjonali – it-12 ta' Diċembru, jum il-mewt ta' Poinsett.
Ikel Tradizzjonali tal-Milied
l-aktar ikla popolari għal żmien il-Milied hu d-dundjan il-forn. Filwaqt li dan id-dixx jissajjar f’bosta pajjiżi madwar id-dinja, dan jaf il-bidu tiegħu fl-Amerika. Kien meqjus bħala tajra selvaġġa u tgħix fil-konfini bejn l-Amerika u l-Messiku. Biż-żmien dan l-ispeċi ħa post il-wizz, li kien dixx popolari ħafna fl-Amerika. Id-dundjan jissajjar fil-forn u bħal tjur oħrajn id-dundjan kien u għadu jimtela b’bosta ikel ie­ħor bħal ħobż, ħwawar, ċanga mqatta’, qastan, qara bagħli eċċ. Kien fl-1523 meta din it-tajra waslet fl-Ewropa, proprju fi Spanja minn xi vjaġġaturi. Minn hemm imbagħad dan id-dixx specjali tal-Milied inxtered ma’ bosta pajjiżi oħrajn Ewropej u l-ikla tad-dundjan hi sinonima mal-ikliet tal-Milied.
Hemm pajjiżi fejn iżom­mu t-tradizzjonijiet tagħhom. Eżempju żgħir hu l-Portugall. Dan il-pajjiż hu rinomat għall-platti varji fir-riċetti tal-bakkal­jaw. Fil-fatt jgħidu li għandhom 365 riċetti – waħda kuljum għal matul is-sena. Però dik ta’ Leljet il-Milied tissajjar biss f’dak il-jum.
L-Iżvezja għandhom is-Smorgasbord li tikkonsisti f’ikla buffet b’varjazzjoni kbira ta’ ikel. Fi Franza nsibu varjazzjoni ta’ ikliet għal żmien il-Milied, jiddependi mir-reġjun.
Però l-aktar popolari hi dik fir-reġjun Ile de France fejn tinsab Pariġi, li tikkonsisti fi platti rikki ta’ frott tal-baħar.
Spanja wkoll għandha t-tradizzjonijiet tagħha billi f’lejlet il-Milied, wara l-quddies ta’ filgħaxija (mhux bħal tagħna f’nofs il-lejl) jiċċelebraw ’l hekk magħruf bħala La Noche Buena. Ikla abbondanti b’ikel varjat bejn il-familji miġburin flimkien. Din l-użanza ssir f’pajjiżi oħrajn fosthom Kuba, il-Filippini u l-Amerika Latina.
Il-gallettini u kejkijiet żgħar huma sinonimi għal żmien il-Milied, speċjalment fl-Ewropa minn fejn oriġinaw. Bdiewa Neolitiċi kienu jagħmlu speċi billi jaħmu l-qamħ eluf ta’ snin ilu. Però kien żmien il-medjuevu li dawn il-prodotti ħadu spinta. Kienu l-Olandiżi minn tal-ewwel u fil-fatt il-kelma cookies ġejja mill-kelma Olandiza Koekje – kejk żgħir. Fil-bidu tas-16-il seklu saru popolari u kont issibhom ma’ kullimkien b’diversi riċetti, għamliet, forom u qisien. Dawn il-gallettini ċatti kienu jintużaw mit-tfal billi jpoġġu ammont żgħir fuq it-tieqa għall-Christmas Father biex jikolhom waqt il-vjaġġi tiegħu matul il-lejl. Dawn imqarbin kellhom skop biex “jirrikattaw” lill-Christmas Father biex iħallilhom il-ġugarelli u dawk bil-għaqal kienu juru l-apprezzament tagħhom għar-rigali li kien iħallilhom il-Christmas Father.
Insibu wkoll il-famużi gingerbread li dawn ukoll huma ta’ kull għamla u daqs u li tfaċċaw fiċ-ċentru tal-Ewropa fil-Medjuevu. Però kien fid-19-il seklu li dan il-prodott ġie assoċjat bħala ħelu għal żmien il-Milied. Fil-bidu kienu l-patrijiet li kienu jipproduċuhom, iżda fis-17-il seklu tħajjru id-dolċiera, fejn speċjalizzaw aktar fihom. L-aktar li speċjalizzaw fihom kienu l-Ġermaniżi fil-belt ta’ Nuremberg. Issibhom is-sena kollha, iżda d-domanda fenomenali għalihom issir fi żmien il-Milied. Il-forom u daqs ivarjaw, però l-aktar popolari hu l-Gingerbread Man.
Din il-gallettina tkun dekorata b’diversi modi iżda barra l-wiċċ ikollha wkoll is-sidrija bil-buttuni u ċ-ċoff. Takkumpanjah hemm il-figura ta’ Mara bl-istess dehriet u bil-fardal. Insibu wkoll mudelli ta’ djar tal-ġinġer u ħelu ieħor bħala dekorazzjoni. Popolari ħafna mbagħad hemm dawk il-Lebkuchen li għadhom għamla ta’ qalb b’messaġġ fuqha.
Pajjiżi oħrajn jispeċjalizzaw f’dawn il-prodotti fosthom, l-Awstrija għandhom il-Keskes, iċ-Ċekoslovakkja il-Vanocni Cukrovi u r-Russi l-cookies oriġinali fl-għamla u t-Tea Cakes u fil-Polonja, l-Irlanda u l-Awstralja nsibu s-Soda Bread. Dawn kollha huma speċi ta’ gallettini.
Min isiefer f’pajjiżi kesħin jinnota bejjiegħa fit-toroq ibigħu il-qastan inkaljat fejn il-forn ikun forma ta’ ferrovija. Mhux ta’ b’xejn insibu id-diska tal-Milied tibda bil-kliem “Chestnuts roasted on an open fire…” Il-qastan ukoll hu prodott għal dan iż-żmien u jisserva wkoll waqt l-ikel tal-Milied u anke mdaħħal f’ċerti riċetti.
Fl-Amerika nsibu l-candy stick li oriġina f’Indiana fl-1900 u kien proprju minn dakinhar li l-istick bdiet tingħata l-forma mgħawwġa min-naħa waħda u fi tliet kuluri: l-abjad, l-aħmar u l-aħdar. Jingħad li dan il-ħelu jissimbolizza l-bastun ta’ ragħaj u għaldaqstant attribwit lil Ġesù bħala r-ragħaj tagħna. Dan il-ħelu jingħata lit-tfal żgħar biex joqogħdu kwieti waqt il-funzjonijiet tal-Milied fil-knejjes. Ma’ dawn ukoll insibu Lollipops b’forom sinonimi mal-Milied.
Knisja Katidrali ta' Għawdex
Il-Katidral ta' Għawdex huwa l-ogħla knisja fil-gżira ta’ Għawdex u s-sede uffiċċjali tal-Isqof ta’ Għawdex, hekk kif promulgat mill-Papa Piju IX fl-1864. Il-Katidral preżenti jinsab fil-belt iffortifikata taċ-Ċittadella, u nbena fuq pjanta tal-arkitett Malti Lorenzo Gafà bejn l-1697 u l-1711. Hi t-tieni knisja f'Għawdex mibnija fil-forma ta' salib Latin wara dik ta' San Ġorġ fl-1678. Qabel il-bini preżenti kien hemm knisja oħra li ġġarrfet f’terremot qalil fl-1693. L-istoriku Agius de Soldanis jgħid li xi ħadd kien qallu li waqt it-tħaffir għall-pedamenti tal-Katidral preżenti nstabu fdalijiet ta’ dak li jingħad li kien tempju Ruman iddedikat lill-alla Ġuno ne.
Il-Katidral iservi wkoll ta’ waħda miż-żewġ parroċċi prinċipali tal-Belt Victoria, dik ta' San Ġorġ Martri u din tal-Assunzjoni ta' Marija. Il-Katidral hu kkunsidrat minn bosta bħala l-Knisja Ewlenija u Omm il-Knejjes tal-gżira, għalkemm is-suġġett għadu kontroversjali sal-lum. Fl-1991, il-Papa Ġwanni Pawlu II sar l-ewwel kap tal-Knisja Kattolika Rumana li għamel żjara uffiċċjali fil-Knisja Katidrali.
Preżentament, l-Isqof fil-kariga huwa l-E.T. Mons. Anton Teuma, filwaqt li l-Arċipriet huwa l-Mons. Ġużeppi Attard. L-Arċidjaknu tal-Kapitlu Katidrali huwa l-Mons. Giovanni Bosco Gauci. Nhar l-14 t'Awwissu 2011, il-knisja tkun qed tiċċelebra t-300 sena anniversarju mill-ftuħ tagħha.
Alessandru Manju
Alessandru Manju (bil-Grieg: Αλέξανδρος ο Μέγας jew Μέγας Aλέξανδρος, magħruf ukoll bħala Alessandru III tal-Maċedonja), kien ġeneral kbir li ġie mill-Maċedonja fin-naħa ta' fuq tal-Greċja, u kiseb imperu kbir. Dan l-imperu kien jibda mill-Maċedonja, jinżel fl-Asja Minuri, jgħaddi mal-baħar sakemm jasal fl-Eġittu, u jispiċċa max-xmara Jhelum, li kienet timmarka l-bidu tan-nazzjon tal-Indja.
Ħajja tal-bidu
Alessandru twieled fl-20 ta' Lulju, fis-sena 356 Q.K. f'Pella, il-belt kapitali tal-Maċedonja. Missieru kien Filippu t-tieni, ir-re tal-Maċedonja, u ommu kienet Olimpja, ir-reġina. Oħtu minn ommu kien jisimha Kleopatra, iżda kellu aħwa oħra minn missieru, bħal Tessalonika, Ċinene u Filippu t-tielet.
Insibu ħafna rakkonti ta' meta kien żgħir li juru li kellu l-potenzjal li jsir re kbir. Eżempju huwa r-rakkont ta' meta kien qiegħed ma' missieru jara rkant taż-żwiemel u raw żiemel b'saħħtu li ma ried iħalli lil ħadd jirkbu. Alessandru nduna li ż-żiemel kien qiegħed jibża minn dellu, u qal lil missieru li kien se jipprova jirkbu u jimmansah. Missieru rrispondieh li jekk jirnexxilu kien se jixtrihulu. Għalhekk Alessandru pprova jirkeb iż-żiemel billi jiġbidlu rasu ħalli ma' jkunx jista' jħares lejn dellu. Iż-żiemel ma baqax jibża' u ħalla lil Alessandru jirkbu. Liż-żiemel, Alessandru ta l-isem ta' Buċefalu, u dan kien dejjem miegħu fil-konkwisti tiegħu. Fil-fatt, meta miet Alessandru beka ħafna u semma' belt għalih.
Storja oħra li għandha x'taqsam mat-tempju ta' Artemi f'Efesu. L-Istorja tgħid li fil-lejl li twieled Alessandru, it-tempju ħa n-nar minħabba li l-allat Griegi kienu wisq attenti biex jaraw lil Alessandru jitwieled milli biex jipproteġu t-tempju.
Il-ġenituri ta' Alessandru kienu jafu li kellhom jippreparawħ u għalħekk missieru ġab lill-filosfu Aristotli biex ikun jista' jgħallem lit-tifel u jippreparah għall-ħajja li kien se jkollu quddiemu. Aristotli kien jgħin lil Alessandru biex jifhem kif kellu jiggverna lil pajjiżu.
Alessandru kien ikollu wkoll it-twemmin u l-konsolazzjonijiet tiegħu. Kien jemmen li kien ġej mill-eroj kbir Akille permezz ta' ommu u minn Erakle permezz ta' missieru. Għalih, il-fatt li kien inzerta t-taħlita ta' dawn iż-żewg eroj kbar kellu jfisser li huwa kellu jkun kbir ukoll. Anke minn meta kien żgħir, Alessandru kien jħobb jaqra l-Ilijade, għaliex kellu kopja tagħha, li kienet mogħtija lilu minn Aristotli. Din il-kopja kien iżommha taħt l-imħadda tiegħu flimkien ma' stalett, għaliex ried jipproteġi lilu nnifsu fil-każ ta' xi konfoffa li setgħet tiġri.
It-telgħa ta' Alessandru
Meta kienet is-sena 340 qabel Kristu, Alessandru kien diġà ġie mgħallem minn missieru kif jiddirieġi t-truppi f'battalja, u anke kien jaħdem ta' wieħed mill-ġenerali ta' missieru. F'din is-sena wkoll, Filippu attakka l-belt ta' Biżanzju, filwaqt li ħalla lil ibnu bhala reġġent tat-tron tiegħu. Dan juri li Alessandru diġà seta' jipprattika kif kellu jmexxi pajjiżu meta hu kellu jkun re.
Grupp Ċ tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008
Grupp Ċ tal-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2008 hu wieħed mill-erba' gruppi tal-Kampjonati Ewropej 2008. L-ewwel partiti tal-grupp intlagħbu fid-9 ta' Ġunju, 2008, u tlestew fis-17 ta' Ġunju 2008. Is-sitt partiti ntlagħbu fl-Iżvizzera, f'Żurigu u Ġinevra. Il-grupp kien jikkonsisti mill-finalisti tat-Tazza tad-Dinja 2006, l-Italja u Franza, kif ukoll l-Olanda u r-Rumanija. Qabel it-tlugħ tal-poloz, dawn il-pajjiżi kienu jżommu t-tieni, ir-raba' u t-tmien post rispettivament fil-klassifika tal-ELO fost it-timijiet Ewropej. B'hekk dan il-grupp ġie mlaqqam bħala l-grupp tal-mewt tal-kompetizzjoni.
L-Olanda sar l-ewwel tim li kkwalifika għall-kwarti tal-finali minn Grupp Ċ. Fl-ewwel partita, huma rebħu liċ-ċampjins tad-dinja, l-Italja, 3–0 f'logħba ibbażata fuq futbol ta' kontrattakk. Wara, fit-tieni partita, huma rebħu wkoll lill-finalisti telliefa tat-Tazza tad-Dinja 2006, Franza, 4–1. Din ħalliet lil Franza f'qagħda kritika, minħabba li fl-ewwel partita kontra r-Rumanija ma marrux aktar minn pari ta' mingħajr gowls. Ir-Rumanija rnexxielha tikseb pari kontra l-Italja fit-tieni partita fejn poġġithom fit-tieni post tal-grupp.
L-Italja rnexxielha tikseb it-tieni post li tagħtihom aċċess għall-kwarti tal-finali, wara li rebħu fl-aħħar logħba 2–0 lil Franza. Id-difensur Franċiż Éric Abidal ġie imkeċċi wara biss kwarta logħob wara daħla ħażina fuq Luca Toni fil-kaxxa; Andrea Pirlo skorja mill-penalty suċċessiv. Daniele De Rossi żied it-tieni gowl minn free-kick wara siegħa logħob. Minħabba r-rebħa Taljana, ir-Rumanija riedu jirbħu lill-Olanda biex jikkwalifikaw, imma b'gowls ta' Klaas-Jan Huntelaar u Robin van Persie, sfumaw l-isperanzi tar-Rumeni.
Referenzi
Campionat d'Europa de futbol 2008
Ġużè Chetcuti
Ġużè Chetcuti (Bormla, 11 ta' Awwissu 1914 - 18 ta' Lulju 2006) kien poeta u awtur Malti.
Edukazzjoni u karriera
Ġużè Chetcuti studja fl-Iskola Ċentrali ta’ San Albert fil-Belt Valletta u wara fil-Kulleġġ tal-Għalliema fil-Belt ukoll. Kien daħal mas-servizz ċivili fl-1936 bħala għalliem fl-iskejjel primarji u sentejn wara ngħata l-kariga ta’ store officer mad-Dipartiment tas-Saħħa. Fl-1940 meta faqqgħet il-gwerra, issieħeb fl-istaff editorjali fl-Information Office bħala sub-editor u traduttur tas-Service Bulletin u tal-Malta Review. Fis-snin tal-gwerra kien wieħed mit-tliet xandara uffiċjali. Huwa kien reġa’ ssieħeb fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għallem il-Malti l-Liċeo (1956 - 1974) u għal sentejn ta lectures tal-Malti fil-Mater Admirabilis Training College f’Tal-Virtù u fl-Upper Secondary School (Sixth Form). Għallem ukoll fl-Emergency Teachers’ Maturity Course u għal ħafna snin kien eżaminatur tal-Malti f’eżamijiet taċ-Ċivil, eżamijiet oħra pubbliċi, u diversi drabi f’konkorsi letterarji.
Awtur u Poeta
Ġużè Chetcuti kien fundatur tax-Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti (1939) flimkien mat-tabib Ġużè Bonnici u l-Avukat Anton Buttigieg. Huwa ħadem għall-Malti u għal-letteratura Maltija fi żminijiet diffiċli ħafna, mhux biss fi żminijiet meta li tħobb il-Malti kien meqjus bħala diżunur imma anki fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija. Fis-snin tal-gwerra mill-1940 sal-1948 kien Segretarju tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti (illum magħrufa bħala l-Akkademja tal-Malti). Kien ukoll sub-editor tar-rivista letterarja ‘Il-Malti’, ta l-għajnuna tiegħu għal snin twal fil-pubblikazzjoni tar-rivista letterarja ‘Leħen il-Malti’ maħruġa mill-Università ta’ Malta, Viċi President (1990 - 1992), President Onorarju (1998 - 1999), u President tas-sottokumitat fi kwistjonijiet ta’ ortografija. Huwa kien ukoll membru Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin, kien membru fil-Kunsill u Segretarju tal-‘Malta Drama League'.
Il-proża ta’ Chetcuti hija waħda realista u uża l-letteratura biex fuq kollox mexxa ’l quddiem il-kawża tal-fqir u bla skola. Fir-rumanzi tiegħu, Chetcuti juri ċar il-konsegwenzi tal-faqar fuq il-bniedem. Rumanzi bhal “It-Tnalja”, “L-Isqaq”, “Il-Kerrejja” u bosta novelli tiegħu għandhom jitqiesu bħala manifest ċar u realistiku dwar soċjetà fil-qabda ta’ bidla soċjali li ħalliet il-vittmi. U Chetcuti kien ir-ritrattist u d-difensur letterarju tagħhom. Ir-rumanzi u d-drammi ta’ Chetcuti taw xhieda tal-ħajja popolari f’pajjiżna u għamlu dan b’realiżmu poetiku mill-aqwa. Bosta mill-kitbiet letterarji ta’ Ġużè Chetcuti jibqgħu jitqiesu fost il-kapolavuri tal-letteratura Maltija. Fihom wera ruħu wkoll kittieb imnebbaħ mill-valuri tal-ġustizzja soċjali u tal-karità Nisranija.
Chetcuti kien ukoll esponent importanti tal-poeżija romantika f’Malta. Għanna ġmiel il-pajjiz. Ħabb 'il-bdiewa u l-ħajja sempliċi. Kiteb dwar l-imħabba u setgħetha. L-inkwiet u l-ferħ tal-ħajja. Il-patrijottiżmu u l-fidi. L-ifjen poeżiji tiegħu żammew bilanċ delikat bejn il-qawwa tal-kelma Maltija u l-ħeġġa tal-istħajjil Mediterraneu.
Chetcuti ħadem ukoll biex il-poplu jifhem il-letteratura u għalhekk ħareġ ukoll kotba ta’ kritika. Aspett ieħor li m’għandux jintesa hu Chetcuti t-traduttur. Hu qaleb għall-Malti xogħlijiet ta’ Vincenzo Maria Pellegrini, Giovanni Curmi u dramm ta’ Henrik Ibsen.
Fost l-għadd kbir ta’ kotba li ħarġu mill-pinna ta’ Chetcuti hemm “Id-Dawl tal-Ħajja”, “L-Isqaq”, “Poeti Maltin”, ix-xogħlijiet għall-palk jinkludu “Il-Kerrejja”, “Imħuħ Morda”, “Manwela”, u “1919”, kif ukoll bosta studji kritiċi, novelli, traduzzjonijiet, kitbiet ta’ taħriġ fil-grammatika Maltija, kif ukoll il-kotba awtobijografiċi li fihom laqqagħna ma’ bosta awturi ta’ żmienu kif ukoll m’oħrajn minn ġenerazzjonijiet li ġew wara.
Xogħlijiet ta’ Chetcuti nqalbu wkoll għall-Ingliż u l-Għarbi.
Il-poplu Malti għaraf ħidmietu meta fl-1996 għażlu biex ikun membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.
Mewt
L-aħbar tal-mewt tiegħu tħabbret fuq il-mezzi tax-xandir u fil-ġurnali kollha li taw tagħrif bijografiku dwar ħajtu u l-ħidma kbira u qawwija tiegħu fil-friegħi kollha tal-letteratura Maltija. Charles Flores, poeta u Editur Letterarju ta’ l-orizzont, qal “Miet l-aħħar Ġgant Letterarju”.
Alfred Sant, Mexxej tal-Partit Laburista, ex-Prim Ministru u awtur qal li “Ġużè Chetcuti baqa’ mimli ħeġġa u interess fil-ħajja nazzjonali.” Sant qal li Chetcuti kien għalliem tiegħu li mas-snin sar ukoll ħabib kbir. “L-imħabba li kellu għal-letteratura u l-ilsien Malti kienet dejjem sors mill-aqwa ta’ ispirazzjoni għalija u għall-ġenerazzjoni tiegħi, kif ukoll għal dawk li ġew qabilna u warajna. Kien bniedem umli u ħabrieki, ġentili ħafna f’imġibtu, għalliem dedikat. Kien entużjast għall-ħidma letterarja li rnexxielu jagħtiha, matul is-snin, dimensjoni soċjali. Baqa’ dejjem għaddej bi proġetti ġodda ta’ kitba u tagħrif.”
Monsinjur Victor Grech, Direttur tal-Caritas li mexxa ċ-ċerimonja funebri fil-Knisja ta’ Stella Maris, waqt l-omelija tiegħu sejjaħ lil Ġużè Chetcuti “Warda tal-Letteratura Maltija”.
Veliko Tarnovo
Veliko Tarnovo hija belt fil-Bulgarija. Din kienet il-belt kapitali tal-pajjiż bejn l-1185 u l-1393. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 73,120 ruħ (sal-2015).
Julien Faubert
Julien Alex Thomas Faubert (twieled fl-1 ta' Awwissu 1983) hu eks-plejer tal-futbol Franċiż.
Karriera
Faubert beda l-karriera mat-tim ta' Cannes, qabel ma fl-2004 itrasferixxa mat-tim ta' Bordeaux.
Fl-1 ta' Lulju 2007, minkejja xniegħat li Faubert kien qrib li jitrasferixxi mat-tim ta' Rangers, hu minflok ingħaqad mat-tim Ingliż ta' West Ham United għal somma ta' madwar £6.1 miljun. Però, il-karriera mal-West Ham ma tantx bdiet fuq nota pożittiva hekk kif weġġa' fil-logħba ta' ħbiberija ta' qabel l-istaġun kontra Sigma Olomouc, u kien mistenni li jdum sitt xhur barra mil-logħob. Id-debutt mal-ewwel tim wasal fit-12 ta' Jannar 2008, meta daħal bħala sostitut fil-partita kontra Fulham f'Upton Park. L-ewwel staġun qalb il-futbol Ingliż xejn ma kien feliċi meta irnexxielu jagħmel biss tmien apparenzi minħabba li kontinwament kien iweġġa.
Faubert ingħata l-permess li jinnegozja mat-tim ta' Real Madrid, bi ħsieb li jiġi msellef għall-kumplament tal-istaġun għal somma ta' €1.5 miljun b'għażla li Real jixtruh b'mod permanenti għal €6 miljun. It-trasferiment tiegħu sar fil-31 ta' Jannar 2009, waqt li d-debutt tiegħu bil-flokk Madrilen wasal fis-7 ta' Frar, kontra Racing Santander.
Romeo u Ġuljetta
thumb|lemin|200px|Romeo u Ġuljetta ta' Francesco Hayez Romeo u Guljetta (The Most Excellent and Lamentable Tragedy of Romeo and Juliet) hi traġedja ta' William Shakespeare fost l-aktar famużi u rappreżentati, u waħda mill-istejjer tal-imħabba l-iżjed popolari.
L-istorja taż-żewġ protagonisti maż-żmien kisbet valur simboliku u saret l-arketip tal-imħabba perfetta mfixkla mis-soċjetà.
Hemm għadd kbir ta' arranġamenti mużikali (pereżempju, il-poema sinfonika ta' Čajkovskij, il-ballett ta' Prokof'ev, l-opra ta' Gounod, il-musical West Side Story) u ċinematografi (fost l-aktar popolari dawk diretti minn Zeffirelli u Luhrmann).
Trama
Fil-prologu, il-kor jirrakkonta kif żewġ familji nobbli ta' Verona, il-Montecchi u il-Capuleti, kienu ilhom jiġġieldu bejniethom għal ġenerazzjonijiet u li "Mill-ġenbejn fatali ta' dawn iż-żewġ għedewwa Twieled par maħbubin li ġew fid-dinja taħt kewkba ħażina: Li l-ġrajjiet żventurati u msieken tagħhom B'mewthom jidfnu l-mibgħeda tal-ġenituri tagħhom."
L-ewwel att jibda bi ġlieda tat-triq bejn il-qaddejja taż-żewġ familji li tiġi interrotta minn Escalus, prinċep ta' Verona, li jħabbar li jekk ikun hemm iżjed ġlied, il-kapijiet tal-familji jkunu meqjusin responsabbli u jħallsu b'ħajjithom. Hekk il-folla tinfirex. Il-Konti Paride, żagħżugħ li jiġi mill-prinċep, talab lill-Capuleti biex jiżżewweġ it-tifla tagħhom Ġuljetta li kellha ftit inqas minn erbatax il-sena. Il-Capuleti jistidnuh jiġbdilha l-attenzjoni fil-ballu bil-maskrili kien se jsir l-għada, waqt li omm Ġuljetta tfittex tikkonvinċiha li taċċetta l-offerta ta' Paride. Din ix-xena tintroduċi l-imreddgħa ta' Ġuljetta, l-element komiku fid-dramm.
Romeo, ġuvni ta' sittax-il sena, bin il-Montecchi, għandu grazzja ma' Rosalina, waħda mill-Capuleti (persunaġġ li qatt ma jidher). Mercuzio (ħabib ta' Romeo li jiġi mill-Prinċep) u Benvolio (kuġin ta' Romeo) jippruvaw iferrħu lil Romeo għalxejn, u hekk jiddeċiedu li jmorru libsin ta' maskarati fid-dar tal-Capuleti, biex jixxalaw u jfittxu li jinsew. Romeo, li jittama li jara lil Rosalina fil-ballu, minflok jiltaqa' ma' Ġuljetta.
thumb|left|Romeo u Ġuljetta, pittura ta' Ford Madox Brown Iż-żewġ żagħżagħ jgħaddu xi tit kliem biss bejniethom, imma biżżejjed biex jieħdu grazzja ma' xulxin u biex jibdew jitbewsu. Qabel ma jintemm il-ballu, il-Balija lil Ġuljetta tgħidilha l-isem ta' Romeo. Romeo jirriskja ħajtu u jittratieni fil-ġnien tal-Capuleti wara t-tmiem tal-festa. Matul ix-xena famuża tal-gallarija, iż-żewġ żagħżagħ jistqarru imħabbithom lejn xulxin u jiddeċiedu li jiżżewġu bil-moħbi. L-għada bl-għajnuna tal-Balija, il-Franġiskan Patri Lorenzo jżewweġ lil Romeo u Ġuljetta, u jispera li l-għaqda bejniethom forsi ġġib il-paċi bejn familji tagħhom.
Il-Prinċep jikkundanna 'l Romeo għall-eżilju: ikollu jaħħli l-belt qabel is-sbieħ tal-għada. Iż-żewġ għarajjes jirnexxilhom jgħaddu l-uniku lelj ta' mħabba flimkien. Mas-sbieħ, imqajmin mill-għana tal-alwetta, ħabbara tal-għodwa (li jixtiquha li kienet l-għanja tal-lejl tar-rużinjol), jinfirdu u Romeo jaħrab lejn Mantova.
Però Ġuljetta tlett ijiem oħra għandha tiżżewweġ lil Paride. Patri Lawrenz, espert fil-ħxejjex mediċinali, 'il Ġuljetta jagħtiha tixrob taħlita li biha tkun qisha mejta għal tnejn u erbgħin siegħa. Sadattant il-patri jibgħat messaġġ lil Romeo biex jgħidlu biex jiġi sabiex meta terġa' tqum jaħrab magħha lejn Verona. thumb|Romeo u Ġuljetta (Att V, xena III), Inċiżjoni ta' P. Simon fuq pittura ta' di J. Northcode
Sfortunatament il-messaggier tal-patri ma jirnexxilux isib 'il Romeo għax Mantova kienet taħt kwarantina għall-pesta, u Romeo jsir jaf minn ħabib li Ġuljetta mietet. Romeo ddisprat jikseb velenu arseniku u jmur lura Verona bil-moħbi u jidħol fil-kripta tal-Capuleti, iddeterminat li jingħaqad ma' Ġuljetta fil-mewt.
Romeo, wara li qatel fi dwell lil Paride, li kien ukoll fil-kripta, jħares bil-ħlewwa lejn Ġuljetta għall-aħħar darba u jivvelena ruħu waqt li jlissen il-kliem famużi "U hekk b'bewsa immut" (Att 5 xena III).
Meta Ġuljetta tqum u ssib 'il żewġha u 'l Paride mejtin ma' ġenbha, toqtol ruħha bl-istallett ta' Romeo.
Fl-aħħar xena, iż-żewġ familji u l-Prinċep imorru jiġru lejn il-qabar, fejn Patri Lawrenz jgħidilhom bl-imħabba u ż-żwieġ sigriet ta' Romeo u Ġuljetta. Iż-żewġ familji, kif inhu antiċipat fil-prologu, huma rikonċiljati bid-demm ta' wliedhom u jtemmu l-gwerra bejniethom.
Oriġini klassiku
Id-dramm hu fuq kollox ta' spirazzjoni medjovali, però Carol Gesner u J.J. Munro urew li l-idea tal-istorja kienet diġa fil-letteratura antika Griega fil-Babyloniaka ta' Jamblikos (Ἰάμβλιχος) u fl-Ephesiaka (Rakkonti Efesji dwar Abracóme u Anzia) ta' Ksenofon (Ξενοφῶν;) ta' Efesu. Fit-tieni rumanz, Anzia, mara mifruda minn żewġha minħabba xorti ħażina waqgħet f'idejn qatta ħallelin u salvaha l-eroj Perilaos. Dan sar iħobbha u ried jiżżewwiġha u hekk ħalaq l-istess sitwazzjoni provokata minn Paride f'Shakespeare. Tant kienet iddisprata li xorbot taħlita li ħasbitha velenu, imma din ġabet fuqha, bħal fuq Ġuljetta stat letarġiku biss. Meta qamet riedet tibqa' fil-qabar u tmut bil-ġuħ imma ħaduha qatta ħallelin oħra.
Romeo e Ġuljetta fil-letteratura Taljana
L-ismijiet tal-familji miġġildin nafu bihom bil-kitba mis-seklu 14 għax imsemmijin minn Dante fid-Divina Commedia (Purgatorio, VI, 105). Il-Montecchi kienu minn Verona waqt li l-Capuleti ġew minn Brescia imma kienu joqogħdu Verona meta kien joqgħod hemm Dante, f'dik li llum tissejjaħ id-dar ta' Ġuljetta. F'din id-dar insibu l-stemma tagħhom forma ta' kappell fuq il-kjavi tal-ħnejja tad-daħla għall-bitħa tas-seklu 13. . M'hemmx kitba dwar il-ġlied bejn il-Capuleti u l-Montecchi, waqt li dawn tal-aħħar għal żmien twil kienu fi ġlieda mdemma mal-Guelfi. Nafu li l- Montecchi tkeċċew mill-belt mill-Cangrande della Scala, wara li ppruvaw jagħmlu komplott kontrieh. Il contesto storico in Dante non fa riferimento alle vicende dell'amore contrariato tra gli amanti di queste famiglie, che non vi appaiono, ma parla delle due famiglie, commiserandole, dato che erano famiglie «già tristi».
Una prima struttura della trama si delinea invece nella novella di Mariotto e Ganozza di Masuccio Salernitano, composta nel 1476 ma ambientata a Siena. Sia il tono che la trama dell'opera mostrano delle notevoli differenze dall'opera di Shakespeare: Masuccio insiste più volentieri, almeno all'inizio, sull'aspetto erotico e spensierato della loro relazione, ben lontana dall'aspetto di sacralità che acquisterà in seguito. Ganozza trangugia allegramente la pozione (la Ġuljetta di Shakespeare berrà il narcotico con terrore, e da quei suoi versi usciranno dei presagi sinistri della catastrofe che seguirà di lì a poco). L'ambientazione di Masuccio è molto più solare, mediterranea, priva dell'atmosfera gotica anglosassone, e la morte di Tebaldo - qui scaduto a un ignoto "onorevole cittadino" - è effetto (non immediato) di una bastonata assestatagli da Mariotto in seguito ad un'animata discussione. Non vi è ancora nessun duello, né un Mercuzio.
Luigi da Porto nella sua Historia novellamente ritrovata di due nobili amanti, pubblicata nel 1530 circa, diede alla storia molto della sua forma moderna, rinominando i giovani Romeus e Giulietta e trasportando l'azione da Siena a Verona (città che ai tempi di Da Porto era strategicamente importante per Venezia), all'epoca di Bartolomeo della Scala, nel 1301-1304. Nella trama sono già presenti elementi chiave come la rissa, la morte di un cugino dell’amata perpetrata da Romeo, il bando dalla città di quest’ultimo e la tragica fine di entrambi. Da Porto trovò forse ispirazione dalla visione delle due rocche scaligere presenti a Montecchio Maggiore, che appaiono in contrapposizione tra loro. Inoltre nel suo racconto paiono rispecchiarsi vicende autobiografiche, ovvero il suo amore con Lucina Savorgnan, nel contesto delle faide fra famiglie nobili in Friuli.
"Nel tempo che Bartolommeo dalla Scala, signore cortese ed umanissimo, il freno alla mia bella patria a sua posta e strigneva e rallentava, furono in lei, secondo che mio padre dicea aver udito, due nobilissime famiglie per contraria fazione, ovvero particolar odio; nemiche, l'una è Capelletti, l'altra è Montecchi nominata..."
Versioni francesi e inglesi
160px|thumb|Il poema di [[Arthur Brooke, frontespizio]] La novella di Bandello fu tradotta in francese da Pierre Boaistuau (1559), che a sua volta venne tradotto in inglese, sia in prosa (da William Painter nel suo Palace of Pleasure, 1567) che in versi: il poema narrativo Tragicall Historye of Romeus and Juliet, scritto nel 1562 da Arthur Brooke fu infine la fonte primaria del Romeo and Juliet shakespeariano. Si tratta di un poema drammatico di poco più di tremila versi, scritto in rime baciate di esametri giambici alternate a eptametri. Il risultato è piuttosto monotono, spesso sin troppo moraleggiante come in Boaistuau e i personaggi sono privi della freschezza shakespeariana. Ma Shakespeare, pur cambiandone il tono in parecchie parti, ne segue molto fedelmente la trama. A Brooke dobbiamo tra l'altro la felice invenzione della balia così come appare in Shakespeare, un po' sboccata ma generosa con tutti, spontanea, dall'umorismo popolare.
La rielaborazione shakespeariana
La modifica sostanziale che Shakespeare introdusse nella vicenda, più che le azioni e i fatti, riguarda la moralità e il significato assegnato alla storia. Gli amanti «sfortunati e disonesti» descritti da Brooke diventarono personaggi archetipici dell'amore tragico, riflettendo allo stesso tempo la crisi del mondo culturale e sociale dell'epoca, in cui il Principe e la Chiesa non riescono più ad imporre l'ordine (materiale e spirituale). Nella versione di Boaistiau ancora si condannava apertamente l'unione tra Romeo e Ġuljetta, colpevoli di avere ascoltato i loro istinti voltando le spalle ai sentimenti delle loro famiglie e l'ordine sociale a cui tutti debbono conformarsi.
In Shakespeare il tempo rappresentato si comprime al massimo, aumentando così l'effetto drammatico. La vicenda, originariamente della durata di nove mesi, si svolge in pochi giorni, da una domenica mattina di luglio alla successiva notte del giovedì. Il percorso drammaturgico si brucia in una sorta di rito sacrificale, con i due giovanissimi protagonisti travolti dagli avvenimenti, e (come scrive Silvano Sabbadini in una sua introduzione all'opera) dall'impossibilità di un passaggio all'età adulta, alla maturazione.
Nonostante la diversità di impostazione, nel Romeo e Ġuljetta shakespeariano è possibile ravvisare citazioni quasi letterali da Brooke, che sembrano dimostrare come prima della composizione il Bardo di Avon dovesse conoscere il poema quasi a memoria. Ma vi sono anche influenze dirette da altri autori, seppure in misura minore: oltre ad echi del già citato Palace of Pleasure vi sono anche quelli del Troilo e Criseide di Geoffrey Chaucer, che il Nostro doveva conoscere molto bene, derivati a loro volta dal Filostrato boccaccesco che Shakespeare sembra però non avere mai letto.
Al tempo in cui il Bardo di Stratford iniziava la sua carriera drammaturgica, la storia dei due amanti infelici aveva ormai fatto il giro dell'Europa, riempiendo non solo le librerie ma anche gli arazzi delle case. Il Brooke stesso ci parlava già, trent'anni prima dell'esordio di Shakespeare, dell'esistenza di un famoso dramma sull'argomento, non specificandone però l'autore. La popolarità di questo protodramma, anche se non ci sono pervenuti copioni né adattamenti, induce facilmente a pensare che molti autori minori avessero già messo in scena la storia un gran numero di volte prima che Shakespeare si cimentasse con la propria versione. Di solito, gli attori erano talmente presi dalla trama che, per non essere feriti dagli oggetti lanciati dalla platea (se il romanzo non era di loro gradimento) improvvisavano e facevano finire bene la storia.
Elementi per una datazione
right|thumb|Il Quarto del 1599
L'opera è stata scritta tra il 1594 e il 1596. Nel testo del dramma, in una battuta della balia, si afferma come siano passati esattamente undici anni da un terremoto che avrebbe scosso la città di Verona. Per quanto non si possa fare affidamento sulla buona memoria di un personaggio, parte della finzione scenica, questo elemento ha suscitato riflessioni: Shakespeare si riferisce alla città nella quale realmente si svolge la rappresentazione (quindi Londra) o a quella fittizia, la Verona cinquecentesca rappresentata sulla scena?
Per fare più luce sulla data di composizione è utile tenere in considerazione il lasso di tempo che intercorre tra il 1594 (la riapertura dei teatri) e il 1597, data della stampa non autorizzata del cattivo in-quarto (si veda sotto). Gibson e altri notano comunque che prima del 1597 l'opera era già stata rappresentata, e che prima di mettere in scena qualsiasi rappresentazione occorrono diversi mesi di prove e di preparazione. Tale considerazione porterebbe la data al 1596 circa. Una data che si situa tra il 1594 e il 1596 sarebbe confortata dall'esame di opere stilisticamente affini a Romeo e Ġuljetta. I due gentiluomini di Verona, (che C. Leech attribuisce al 1593-1594) e La commedia degli errori che probabilmente la precedette di poco.
Nei primi mesi del 1597 l'opera è per la prima volta data alle stampe da John Danter ed Edward Allde in una edizione fraudolenta: è frutto di una ricostruzione mnemonica di qualche attore che ha partecipato alla rappresentazione probabilmente con l'aiuto di uno stenografo. Secondo H. P. Hoppe, Danter, in seguito alla stampa non autorizzata di un altro testo (Jesus Psalter) subirà la distruzione della sua tipografia tra il 9 febbraio e il 27 marzo dello stesso anno.
Analisi dei quarti
right|thumb|Il primo Quarto del 1597
Il lavoro di Danter si limita ai fogli A-D, e secondo Hoppe sarebbe stato ripreso da Allde solo dopo questo incidente (fogli E-K). Ma J. A. Lavin, sulla scorta di esempi simili (come per due libri del Greene, il cui lavoro di stampa fu diviso tra lo stesso Danter e Wolf) ha dimostrato che spesso più stampatori si dividevano uno stesso lavoro, per cui le due sequenze di (Q1) potrebbero essere state stampate contemporaneamente. In questo senso la distruzione del laboratorio di Danter non sarebbe di molto aiuto per stabilire la cronologia della stampa di (Q1), mentre l'osservazione di Lavin ci permetterebbe di anticiparne la data di uscita, collocabile al massimo nel marzo 1597.
Questa edizione è chiamata il primo in-quarto (Q1), o il cattivo in-quarto, e presentando l'opera, "AN EXCELLENT conceited Tragedie OF Romeo and Iuliet, As it hath been often (with great applause) plaid publiquely, by the right Honourable the L. of Hunsdon, his Servants. LONDON, Printed by Iohn Danter. 1597" afferma come «sia stata spesso e con gran successo rappresentata pubblicamente dai servitori dell'onorevole Lord Hunsdon». Avendo la compagnia del Lord Ciambellano Henry Hundson cominciato ad operare nel 1594, ed essendo il ciambellano morto due anni dopo, la datazione del dramma potrebbe inserirsi in questo lasso di tempo.
In questa edizione alcune battute sono fuori posto: in molti casi vengono anticipati versi che in (Q2) si presentano dopo, talvolta tra i versi "buoni" vengono a inserirsi queste anticipazioni che rischiano di dare informazioni non necessarie sugli sviluppi successivi, rovinando il gusto della lettura. Infine alcune scene o dialoghi sono parafrasati in modo pedestre proprio perché lo stenografo ricorda il contenuto e lo stende discorsivamente: stravolge così l'ordine metrico, il linguaggio diventa casuale al pari di una frase annotata rapidamente su un pezzo di carta volante. Il tutto fatto il più presto possibile, appunto come uno stenografo.
(Q2) fu pubblicata da Thomas Creede nel 1599. «Corretto, aumentato ed emendato», esso si basa solo in piccola parte sulla prima edizione, non solo generalmente inaffidabile per i motivi sopra accennati, ma anche in quanto costituisce un atto di giustizia contro la copia pirata che non viene dalla mano di Shakespeare. Mentre il secondo in-quarto non stabilisce l'edizione definitiva a cui si conformano le altre, gli studiosi sono concordi nel ritenerla opera di Shakespeare, nonostante le frequenti ripetizioni del tipografo di versi o espressioni simili tra loro.
I difetti di (Q2) non sarebbero però da imputare ad editori o stampatori, ma al fatto che (Q2) fosse la stampa di una brutta copia a cui l'autore stava ancora lavorando (le ripetizioni non sarebbero che varianti sulle quali Shakespeare stesso non aveva preso ancora una decisione). Tale versione sarebbe stata data in modo un po' affrettato alle stampe per smentire la bontà del falso in-quarto (come si verificava per altri pessimi in-quarti).
Resta comunque il fatto che si tratta di una edizione emendata e ampliata per il lettore, in cui la freschezza e spontaneità del copione è stata in parte soppiantata da differenti esigenze editoriali, più conformi a quelle di chi ama leggere che assistere di persona alla rappresentazione. In questo caso, (Q1) e altri cattivi in-quarti, come altre testimonianze delle cronache sono state di aiuto per la restitutio dell'opera originale.
Un terzo in-quarto (Q3), sostanzialmente una ristampa di (Q2), appare nel 1609, e successivamente un quarto (Q4) del 1622, che riproduce(Q3) senza trascurare elementi importanti di (Q1). Da taluni sarebbe attribuito al 1611 o al 1615, e porta per la prima volta sul frontespizio il nome di Shakespeare. (Q5) (1637) non è che una copia di (Q4). Eccetto (Q1) e (Q2) si tratta di versioni che hanno però un interesse più storico che filologico, trattandosi perlopiù di copie che introducono nuovi errori e imprecisioni. Gibson e altri studiosi pongono però (Q3) su un livello più alto delle successive, data la precisione e l'onestà del copista nella consultazione delle fonti precedenti.
Italia e Inghilterra nel cinquecento
La tragedia prende le sue mosse dal contesto storico dell'epoca. Nel periodo in cui il dramma è ambientato, l'Italia non esisteva ancora come stato unitario, e i suoi Comuni erano divisi, in guerra tra loro e con lo Stato Pontificio. Verona e Venezia in particolare furono nel Cinquecento una spina nel fianco della Chiesa cattolica. Nel Regno d'Inghilterra, d'altro canto, nel periodo in cui il dramma venne composto regnava Elisabetta I che, come tutti i sovrani britannici successivi a Enrico VIII (padre di Elisabetta), era a capo della chiesa protestante anglicana.
È quindi comprensibile che Romeo e Giulietta dipinga l'ambiente cattolico a tinte fosche, evocando sulla scena le paure diffusesi in Inghilterra in seguito al formale distacco della Regina Elisabetta dalla Chiesa di Roma (dopo i tentativi di restaurazione cattolica della sorellastra Maria, che la precedette sul trono) che provocò quindi l'uscita dalla coalizione di stati cattolici, e l'aperto sostegno a tutti i partiti protestanti europei. In questo periodo si consumarono le Guerre di Religione (1572-1604) francesi, la cui violenza era culminata, venti anni prima della composizione della tragedia, nella sanguinosa Notte di san Bartolomeo.
Elisabetta, dopo lo scisma consumato dal padre, fece adottare un catechismo diverso da quello cattolico (Book of Common Prayer), permettendo la traduzione in lingua inglese delle Sacre Scritture. Nel 1588 la regina, dopo avere rifiutato la corte insistente del cattolicissimo Filippo II di Spagna, sconfigge, complice l'instabile clima Atlantico, l'Invencible Armada inviata dal sovrano per conquistare l'isola. Se la vittoria sancì la superiorità marittima dell'Inghilterra aprendole la strada alle Americhe, scagliò però contro Elisabetta le ire di tutti i sovrani cattolici, diffondendo soprattutto a Londra un clima di paura, fomentato da intrighi di corte, spie, non certo alleviato dalla discreta presenza di una comunità di drammaturghi italiani.