cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estonja
Sfond
Päts kien imġiegħel jirriżenja fil-21 jew fit-22 ta' Lulju, skont is-sors. Skont it-Taqsima 46 tal-kostituzzjoni Estonjana, Johannes Vares, li kien serva bħala Prim Ministru ta' gvern pupazzi ddominat mill-komunisti maħtur f'Ġunju, assuma s-setgħat tal-President taħt it-titlu ta' "Aġent Prim Ministru mill-President" u ppresieda l-aħħar stadji tat-teħid Sovjetiku sakemm l-Estonja ssieħbet formalment mal-Unjoni Sovjetika fid-9 ta' Awwissu.
Kumitat Nazzjonali taħt l-okkupazzjoni tal-Ġermanja Nażista
Il-Kumitat Nazzjonali tar-Repubblika tal-Estonja kien iffurmat minn nies involuti fil-gvern Estonjan u r-reżistenza kontra l-Ġermanja matul l-okkupazzjoni Ġermaniża tal-Estonja. Il-Kumitat kien immexxi inizjalment, mit-23 ta' Marzu, 1944, minn Kaarel Liidak, imbagħad, mill-15 jew 16 ta' Awwissu, minn Otto Tief. Il-Kumitat ipproklama lilu nnifsu l-qawwa suprema tar-Repubblika tal-Estonja fl-1 ta' Awwissu, 1944.
Nuqqas ta' restawr tal-indipendenza
thumb|Jüri_Uluots F'Ġunju 1942, il-mexxejja politiċi Estonjani li baqgħu ħajjin mir-ripressjonijiet Sovjetiċi kellhom laqgħa bil-moħbi mill-poteri okkupanti fl-Estonja fejn ġew diskussi l-formazzjoni ta' gvern Estonjan klandestin u l-għażliet biex tiġi ppreservata l-kontinwità tar-repubblika. Fis-6 ta’ Jannar, 1943, saret laqgħa fid-delegazzjoni barranija Estonjana fi Stokkolma. Sabiex tiġi ppreservata l-kontinwazzjoni legali tar-Repubblika tal-Estonja, ġie deċiż li Jüri Uluots kellu jkompli jaqdi r-responsabbiltajiet tiegħu bħala Prim Ministru, peress li kien l-aħħar detentur leġittimu tal-pożizzjoni skont il-kostituzzjoni. Fl-20 ta’ April, 1944, il-Kumitat Elettorali tar-Repubblika tal-Estonja (Vabariigi Presidendi Asetäitja Valimiskogu, istituzzjoni prevista fil-Kostituzzjoni għall-elezzjoni tal-President interim tar-Repubblika) kellu laqgħa klandestina f’Tallinn. Il-parteċipanti kienu jinkludu:
Il-Kumitat sab li l-ħatra ta' Vares minn Päts bħala Prim Ministru kienet illegali u li Uluots kien ħa d-dmirijiet ta' President mill-21 ta' Ġunju 1940 'il quddiem. Fil-21 ta’ Ġunju, 1944, fil-kapaċità tiegħu bħala Aġent Prim Ministru għall-President, Uluots ħatar lil Otto Tief bħala Viċi Prim Ministru. Fit-18 ta' Settembru, 1944, Uluots, li kien qed ibati mill-kanċer, ħatar lil Otto Tief bħala Prim Ministru u ħatar Gvern magħmul minn 11-il membru. Fl-20 ta' Settembru, 1944, Uluots, b'saħħa ħażina, telqu lejn l-Isvezja. Tief ħa l-kariga skont il-kostituzzjoni u ħa l-opportunità bit-tluq tal-Ġermaniżi biex jiddikjara l-gvern leġittimu Estonjan restawrat. Ħafna mill-membri ta' dan il-gvern telqu minn Tallinn fil-21 ta' Settembru u minn Tief fit-22 ta' Settembru. Kif irrappurtat mill-Istitut Irjali tal-Affarijiet Internazzjonali: Il-gvern nazzjonali Estonjan ġie pproklamat fil-21 ta' Settembru, il-forzi Estonjani ħatfu bini tal-gvern f'Toompea u ordnaw lill-forzi Ġermaniżi biex jitilqu. Il-bandiera tal-Ġermanja ġiet sostitwita bit-tricolor Estonjan fuq it-torri tal-bandiera Pikk Hermann. Il-gvern Tief, madankollu, ma setax iżomm il-kontroll, hekk kif unitajiet militari Estonjani mmexxija minn Johan Pitka ħabtu kemm mal-Ġermaniżi kif ukoll mas-Sovjetiċi. Fit-22 ta' Settembru, is-Sovjetiċi ħadu l-kontroll ta’ Tallinn u niżżlu l-bandiera Estonjana.
Titjira quddiem il-forzi Sovjetiċi
Il-gvern Tief ħarab minn Tallinn. L-aħħar laqgħa saret fir-raħal ta’ Põgari fit-22 ta’ Settembru. Madankollu, il-bastiment li kellu jinġabar biex jevakwahom tul il-Baltiku kellu problemi fil-magna u naqas milli jasal fil-ħin. Ħafna mill-membri u l-uffiċjali, inkluż Tief, ġew maqbuda, ħabs, deportati, jew eżegwiti mis-Sovjetiċi li kienu qed javvanzaw. Tief irnexxielu jgħix għaxar snin fis-Siberja u miet hemm fl-Estonja fl-1976. Kaarel Liidak biss, Ministru tal-Agrikoltura, miet moħbi fis-16 ta’ Jannar, 1945.
Dikjarazzjoni Uffiċjali
Wara l-mewt ta’ Uluots fid-9 ta' Jannar 1945, August Rei, bħala l-iktar membru tal-gvern li ilu jservi, assuma r-rwol ta’ aġent kap ta' stat. Rei kien appoġġjat mill-membri superstiti tal-gvern Tief fl-Isvezja. Rei kien l-aħħar mibgħut Estonjan f'Moska qabel l-annessjoni Sovjetika u rnexxielu jaħrab minn Moska permezz ta' Riga għal Stokkolma f'Ġunju tal-1940.
Madankollu, grupp ieħor ta 'politiċi Estonjani jemmnu li president għandu jiġi elett permezz ta' xi korp rappreżentattiv. Dan il-grupp kien immexxi minn Alfred Maurer, li kien it-tieni viċi-president tal-Kunsill Nazzjonali Estonjan qabel l-1940. Maurer ġie elett aġent President tar-Repubblika (Vabariigi Presidendi Asetäitja) fl-eżilju fit-3 ta’ Marzu, 1953, f'Augustdorf, il-Ġermanja. Filwaqt li n-nisel Maurer kellu aktar appoġġ fost il-komunità tal-eżilju, qatt ma ħatar xi gvern ġdid (li jiddikjara li l-gvern Tief għadu fil-kariga u m’hemmx bżonn ta' gvern ġdid) u din il-linja spiċċat mal-mewt ta’ Maurer sena u nofs wara fl-20 ta' Settembru, 1954. Dan ħalla lill-gvern Rei l-uniku kontestant għal-leġittimità.
Il-pożizzjoni ta' aġent kap tal-gvern kompliet tiġi assunta b'suċċessjoni wara l-mewt ta' Rei fl-1963. Mill-1953 sal-1992, ġew iffurmati ħames gvernijiet fl-eżilju.
Diplomazija
Mit-tliet stati Baltiċi, l-Estonja biss stabbilixxiet gvern formali fl-eżilju. Fil-każijiet tal-Latvja u l-Litwanja, l-awtorità sovrana kienet ingħatat fil-legazzjonijiet diplomatiċi tagħhom. Anke fir-rigward tal-Estonja, il-legazzjonijiet kienu l-istrument ewlieni għat-tmexxija tad-diplomazija u għall-ġestjoni tal-affarijiet ta’ kuljum tal-stat (bħall-ħruġ ta' passaporti). Il-legazzjoni ewlenija tal-Estonja kienet il-konsulat fi New York City.
Taħt id-Duttrina Stimson tal-Stati Uniti, il-leġittimità tal-okkupazzjoni Sovjetika tal-stati Baltiċi qatt ma ġiet rikonoxxuta. Billi l-awtorità diplomatika ewlenija kienet eżerċitata mill-konsulat Estonjan fil-Belt ta' New York, ir-rwol tal-gvern ta' Oslo fl-eżilju kien fil-biċċa l-kbira ta' natura simbolika. Il-konsulat Estonjan fl-Irlanda kien fi proċeduri legali. Il-vapuri Estonjani ngħataw struzzjonijiet biex imorru f'port Sovjetiku. Tliet vapuri Estonjani (Otto, Piret u Mall) u żewġ Latvjani (Rāmava u Everoja) għażlu port newtrali fl-Irlanda. Ivan Maisky, l-ambaxxatur tal-Unjoni Sovjetika għar-Renju Unit, applika lill-High Court ta' Dublin għall-pussess tal-vapuri. Is-sidien tagħha ma setgħux jiġu kkuntattjati. John McEvoy, il-konslu onorarju Estonjan, oppona b'suċċess l-azzjoni. Dan kien imfakkar minn Toomas Hendrik Ilves, President tal-Estonja.
Lista ta' Aġenti Prim Ministri
Din hija l-lista tal-Prim Ministri interim (peamistri asetäitjad) tal-gvern Estonjan fl-eżilju:
Pajjiżi Baltiċi mill-1990
Minn dak iż-żmien 'l hawn, l-art storika ta' Livonia ġiet maqsuma bejn il-Latvja u l-Estonja. Il-lingwa Livonjana titkellem minn inqas minn 100 persuna bħala t-tieni lingwa, u huwa maħsub li qed joqrob malajr għall-estinzjoni. L-aħħar kelliem indiġenu tal-Livonjan miet f'Ġunju 2013. L-innu (mhux uffiċjali) tal-Livonjani huwa Min izāmō, min sindimō li jaqsam il-melodija tal-innijiet Finlandiżi u Estonjani.
Msida Saint-Joseph FC
Msida Saint-Joseph Football Club huwa klabb tal-futbol Malti, li attwalment jilgħab fit-Tieni Diviżjoni. Il-Klabb ġie bbażat fl-1906. L-iktar unur eċċelenti kien li kisbu il-promozzjoni għall-Premier League Malti.
Lista ta' futbolers internazzjonali Maltin
F'din il-lista hemm miġbura l-futbolers li rrapreżentaw lit-tim nazzjonali Malti f'tal-anqas logħba.
Statistika aġġornata sal-10 ta' Settembru 2013.
12 Years a Slave
12 Years a Slave (12-il sena lsir) huwa film storiku epiku Ingliż-Amerikan tal-2013 u huwa adattament ta' bijografija tal-1853 bl-istess isem ta' Solomon Northup, iswed ta' New York State li twieled ħieles iżda nħataf f'Washington fl-1841 u nbigħ bħala lsir. Ħadem fi pjantaġġuni ta' Louisiana għal tnax -il sena qabel ma nħeles. Film mibni fuq storja vera u maħdum b’sengħa kbira, juri l-kefrija li l-ilsiera suwed kellhom jgħaddu minnha sakemm inħelsu tant snin wara.
Il-film, li fih sagħtejn u kwart, huwa dirett minn Steve McQueen fuq kitba ta' John Ridley. Chiwetel Ejiofor jagħmel il-parti ewlenija ta' Northup. Michael Fassbender, Benedict Cumberbatch, Paul Dano, Paul Giamatti, Lupita Nyong'o, Sarah Paulson, Brad Pitt u Alfre Woodard jieħdu sehem fil-film. Inġibed l-iktar fi New Orleans, Louisiana, fis-sajf tal-2012, u ġie jiswa madwar 20 miljun dollaru.
12 Years a Slave tfaħħar mill-kritika fl-2013, u ssemma bħala l-aqwa film tas-sena. Fl-2014, il-film rebaħ il-Golden Globe Award għall-Aqwa Film – Drama, u kien innominat għal disa' Oscars (Academy Awards) fosthom l-Aqwa Film, l-Aqwa Direttur għal McQueen, l-Aqwa Attur għal Ejiofor, l-Aqwa Supporting Actor għal Fassbender, u l-Aqwa Supporting Actress għal Nyong'o. Rebaħ tlieta: l-Aqwa Film, l-Aqwa Supporting Actress għal Nyong'o, u l-Aqwa Adapted Screenplay.
Trama
Il-film jeħodna fis-sena 1841 fejn insibu lil Solomon Northup, bniedem iswed iżda ħieles, tant li kien jaħdem bħala mastrudaxxa u jdoqq ukoll il-vjolin. Kien jgħix kuntent ma' martu u ż-żewġ uliedu ġewwa Saratoga Springs, New York.
Jum wieħed żewg irġiel offrewlu kuntratt ta' gimagħtejn bħala mużiċista. Iżda l-pjan tagħhom kien li jaħtfuh u jbigħuh bħala skjav. Fil-fatt Solomon isib ruħu ġewwa New Orleans u jingħata isem ġdid ta’ “Platt” identità ta’ lsir minn Georgia li kien ħarab.
Imsawwat kontinwament, fl-aħħar jinxtara minn William Ford li kien proprjetarju ta’ pjantaġġun. Ford ma kienx raġel ħażin u Platt kellu relazzjoni tajba ħafna miegħu. Platt jaħdem kanal biex jittrasporta z-zkuk malajr u b'inqas spejjeż, u Ford jirregalalu vjolin. Mastrudaxxa razzist, John Tibeats, li kien jieħu ħsieb ix-xogħlijiet, ma jaħmilx lil Platt, u jibda jgħajru.
Tibeats jattakka lil Platt, u Platt jiqaflu u jsawtu hu. Tibeats u sħabu jpattuhielu, u Platt jagħmel diversi sigħat imdendel mal-forka. Ford jgħidlu li biex isalvalu ħajtu jkollu jbigħu lil Edwin Epps. Platt jipprova jispjega lil Ford li huwa bniedem ħieles iżda Ford jgħidlu li dan ma setax jisimgħu u li hu kellu dejn li ried iħallas.
Edwin Epps kien jemmen li hu kellu kull setgħa fuq l-ilsiera għax kien jinterpreta l-Bibbja li kienet tgħid hekk. Epps kien ukoll jabbuża sesswalment minn ilsiera żagħżugħa bl-isem ta’ Patsey li ġibdet l-għira fuqha ta’ mart Epps, li kienet issawwatha bla ħniena. Ilsir ried jiġbor mill-inqas 200 libbra qoton (90 kilogramma) kuljum, inkella jiġi msawwat.
Meta fuq il-pjantaġġun waqgħet marda fuq il-pjanta tal-qotton, Epps konvint li dan kien kastig minn Alla li ġabuhulu l-ilsiera, għal staġun jikri l-ilsiera li kellu lil proprjetarju ieħor. Platt hawn sab appoġġ mill-proprjetarju li għalih idoqq il-vjolin waqt festini u l-flus li jdaħħal seta' jżommhom għalih. Meta Platt reġa' sab ruħu għand Epps, bil-flus li kien qala’ mid-daqq tal-vjolin, talab il-għajnuna ta’ wieħed li darba kien solveljant fuq ix-xogħol biex jimpustalu ittra għall-ħbieb tiegħu ġewwa New York iżda dan jikxfu ma' Epps. Platt jikkonvinċi lil Epps li din kienet gidba, u wara bid-dmugħ f’għajnejh jaħraq l-ittra.
L-abbuż fuq Patsey tant jiżdied, li din tkun tixtieq tmut u titlob lil Platt joqtolha iżda hu ma jkunx irid. Darba Epps ma jsibx lil Patsey u jinfexx f’rabja kbira. Meta tiġi lura, tgħidlu li marret iġġib sapuna mingħand Mistress Shaw, għax bdiet timrad mill-intiena tagħha nnifisha billi mart Epps ma riditx ittiha sapuna. Epps jordna li jneżżgħuha u jsawtuha. Epps iġiegħel lil Platt isawwat lil Patsey. Platt kontra qalbu jobdieh iżda mbagħad Epps joħodlu l-frosta minn idu u jibda jsawwatha bla ħniena.
Platt jibda jgħin fil-bini ta’ gażebo ma’ ħaddiem abjad Kanadiż jismu Bass. Bass jargumenta ma’ Epps kontra l-jasar, u dan iġiegħel lil Platt jirrakkonta lil Bass fuq il-ħtif tiegħu. Platt jitolbu joħodlu ittra f’Saratoga Springs. Bass, b’riskju għal ħajtu, iwiegħdu li jeħodha.
Darba Platt waqt li jkun qed jagħżaq fl-għelieqi, isejjaħlu x-sheriff tal-post, li jkun wasal f’karozella ma’ raġel ieħor. Ix-sheriff jistaqsih numru ta’ mistoqsijiet biex jara jekk huwiex Solomon Northup. Northup jagħraf lir-raġel li kien mas-sheriff bħala sid ta’ ħanut li kien jaf f’Saratoga. Ir-raġel kien ġie jeħilsu, u ż-żewġ irġiel jitgħannqu flimkien. Epps jipprova jirreżisti u Patsey tiġġennen, iżda Northup wara li jgħannaqha miegħu jitlaq minnufih.
Wara tnax-il sena lsir, Northup jerġa’ jingħata l-ħelsien u jingħaqad mal-familja. Northup jipprova jipproċedi kontra dawk li bigħuh ilsir iżda bla suċċess. Mhux magħruf fejn u meta miet Northrup.
Monasteru ta’ Gračanica
Il-Monasteru ta’ Gračanica huwa wieħed mill-aħħar investimenti monumentali tar-Re Milutin. Il-monasteru jinsab f’Gračanica, territorju iżolat qrib ħafna ta’ Lipljan, ir-residenza antika tal-isqfijiet ta’ Lipljan.
Annotazzjoni
Il-Kosovo (bħala pars pro toto) huwa s-suġġett ta’ diżgwid territorjali bejn ir-Repubblika tal-Kosovo u r-Repubblika tas-Serbja. Ir-Repubblika tal-Kosovo unilateralment iddikjarat l-indipendenza tagħha fis-17 ta’ Frar 2008. Is-Serbja tibqa’ ssostni li hija parti mit-territorju sovran tagħha. Iż-żewġ gvernijiet bdew jinnormalizzaw ir-relazzjonijiet bejniethom fl-2013, bħala parti mill-Ftehim ta’ Brussell tal-2013. Attwalment, il-Kosovo huwa rrikonoxxut bħala stat indipendenti minn 98 Stat Membru tan-Nazzjonijiet Uniti minn 193 Stat Membru. B’kollox, 113-il Stat Membru tan-Nazzjonijiet Uniti rrikonoxxew il-Kosovo f’xi punt jew ieħor, iżda 15-il Stat Membru minnhom irtiraw ir-rikonoxximent tagħhom.
Ġeografija
Il-Monasteru ta’ Gračanica, jinsab fir-raħal bl-istess isem tiegħu, territorju iżolat qrib ħafna ta’ Lipljan, xi ħames kilometri bogħod minn Prixtina. Il-monasteru jinsab fuq ix-xatt tax-xellug ta’ Gračanka li talimenta x-xmara Sitnica. L-isem joriġina mit-terminu Slav Gradac, li huwa toponimu tal-bliet iffortifikati.
Storja
daqsminuri|269x269px|Ritratt tal-1913 ta’ [[Auguste Léon.]] Il-Monasteru ta’ Gračanica nbena fuq il-fdalijiet ta’ knisja antika tas-seklu 13 iddedikata lill-Madonna. Din il-knisja antika kienet inbniet ukoll fuq il-fdalijiet ta’ bażilika antika bi tliet navati tal-Kristjaneżmu bikri tas-seklu 6 W.K u kienet tinsab fiċ-ċentru tal-Eparkija ta’ Lipljan. Il-kummenti (ktetor) ta’ Stefan Milutin huma miktuba fuq il-ħajt fin-naħa tan-Nofsinhar tal-binja, fosthom “Rajt b’għajnejja il-fdalijiet u li stat ta’ telqa li kien jinsab fih it-tempju tal-Verġni Marija ta’ Gračanica, id-djoċesi mmexxija mill-isqof ta’ Lipljan, u għalhekk erġajt bnejtu mis-sisien u ħadt ħsieb li jiġi mpitter u ddekorat minn ġewwa u minn barra”. Fl-1346, meta d-djoċesi Serba tal-Arċisqof ittellgħet għal Patrijarkat, l-isqof ta’ Lipljan ingħata t-titlu onorarju ta’ isqof metropolitan, u minn dak iż-żmien ’l hawn baqgħu jissejħu l-metropolitani ta’ Lipljan jew ta’ Gračanica.
Mill-kumpless monastiku ta’ qabel, kulma fadal hija l-knisja. L-antikamra u t-torri ġew miżjuda ftit deċennji wara, sabiex jiġu protetti l-affreski fuq il-faċċata tal-Punent. L-antikamra tal-knisja ġarrbet ħsarat estensivi mid-diversi attakki tal-Ottomani ta’ bejn l-1379 u l-1383, meta t-torri ngħata n-nar, u n-nirien qerdu kollezzjoni rikka ta’ manuskritti u oġġetti prezzjużi oħra. L-antikamra ġiet rikostruwita fl-1383. Mill-ġdid, Gračanica ġarrbet ħsarat, din id-darba matul il-Battalja ta’ Kosovo (1389).
Matul il-ħakma Ottomana, Gračanica saret ċentru kulturali importanti. Fi żmien il-Metropolitan Nikanor (1528-1555) ġew impittrin diversi ikoni ’il fuq mill-artal. Barra minn hekk, bis-saħħa tal-istamperija, Nikanor kiseb bosta kotba għas-servizzi tal-knisja u oġġetti għall-użu monastiku. Il-bibien irjali ġew ikkummissjonati fl-1564 mill-Metropolitan Dionisije, u fl-antikamra tal-knisja nsibu proprju affresk dwar mewtu. Permezz tal-isforzi tal-Patrijarka Makarije Sokolović, il-knisja ġiet irrestawrata. Fl-1570, il-fetħiet kollha fl-antikamra esterna ngħalqu bil-ġebel u ġew impittra affreski ġodda. Bis-saħħa tal-Patrijarka Pajsije, il-knisja ġiet imsaqqfa b’saqaf taċ-ċomb, u fl-1620 inħadem il-kurċifiss il-kbir biċ-ċomb ukoll għal fuq l-ikonostasi. Il-monasteru ġarrab ħsarat ġodda lejn l-aħħar tas-seklu 17, fil-Gwerra l-Kbira tat-Torok, wara t-tieni assedju ta’ Vjenna - li fiha s-Serbi ħadu sehem fuq in-naħa tal-Kristjani. It-Torok neħħew il-kurċifiss taċ-ċomb u qalgħu l-madum tal-art, u ħadu magħhom ukoll it-teżor li kien moħbi fil-knisja mill-Patrijarka Arsenije III.
Wara t-Tieni Gwerra Dinjija, il-Monasteru ta’ Gračanica ġie rinnovat mis-sorijiet u ilu jintuża bħala kunvent minn dak iż-żmien. Attwalment, fil-kunvent hemm 24 soru li fost affarijiet oħra jpittru l-ikoni, jaħdmu r-raba’ tal-kunvent, iħitu u jwettqu ubbidjenzi monastiċi oħra.
Fl-1999, il-monasteru ġie bbumbardjat darbtejn minn ajruplani tan-NATO. Wara l-Gwerra tal-Kosovo (1998-1999), l-Isqof ta’ Raška u ta’ Prizren Artemije Radosavljević ittrasferixxa s-sede uffiċjali tiegħu ta’ Prizren lejn dan il-monasteru, u minn dak iż-żmien ’l hawn il-monasteru mhux talli sar l-iktar ċentru spiritwali tal-komunità Serba fil-Kosovo, talli sar ukoll l-iktar ċentru politiku u nazzjonali tagħha.
Il-monasteru ġie ddikjarat bħala Monument Kulturali ta’ Importanza Eċċezzjonali fl-1990, u fit-13 ta’ Lulju 2006 tniżżel fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO bħala wieħed minn erba’ Monumenti Medjevali fil-Kosovo.
Arti
xellug|daqsminuri|Affresk tal-ktetor (fundatur) Stefan Milutin li qed iżomm mudell tal-knisja f’idejh, bejn wieħed u ieħor fl-1321. daqsminuri|236x236px|Affresk tar-Reġina Hélène d'Anjou (omm ir-re) bħala soru u r-Re Milutin bħala patri, bejn wieħed u ieħor fl-1321 Fil-knisja hemm tliet tipi ta’ pitturi. L-iktar waħda bikrija tinstab fin-navata, filwaqt li t-tnejn l-oħra li saru wara jinstabu fl-antikamra tal-knisja. L-affreski saru fl-1321-1322 u ġew ippreservati pjuttost tajjeb. Il-kompożizzjonijiet fin-navata jirrappreżentaw il-ħajja ta’ Ġesù fid-dinja kif ukoll il-kalendarju ekkleżjastiku.
Il-pitturi ewlenin tal-Monasteru ta’ Gračanica jinkludu ċ-Ċiklu tal-Festival, il-Passjoni ta’ Kristu u l-mirakli ta’ Ġesù. Fl-antikamra, hemm ir-ritratti mpittra tal-fundaturi: ir-Re Milutin u r-Reġina Simonida, ir-Reġina Hélène d'Anjou (omm ir-re) bħala soru u r-Re Milutin bħala patri. Ta’ importanza partikolari hija l-ġenealoġija (jew l-arblu tar-razza) tad-dinastija Nemanjić, l-ewwel li qatt ġiet impittra, li tibda bi Stefan Nemanja u tispiċċa b’Milutin. Fl-antikamra wkoll, hemm illustrazzjoni eżawrjenti tal-Aħħar Ġudizzju. Fil-parekkleżjon tat-Tramuntana hemm xeni mill-ħajja ta’ San Nikola, filwaqt li fuq il-ħitan tan-Nofsinhar hemm xeni mit-Testment il-Qadim u mill-ħajja ta’ Ġesù u ta’ Omm Alla. X’aktarx li l-pitturi ta’ dawn l-opri tal-arti kienu Mikiel u Eutihije flimkien mal-assistenti tagħhom. xellug|daqsminuri|191x191px|Affresk tar-Reġina Simonida, bejn wieħed u ieħor 1321 daqsminuri|266x266px|Affresk tal-Aħħar Ġudizzju, bejn wieħed u ieħor fl-1321 Fl-antikamra esterna hemm ukoll ammont konsiderevoli ta’ affreski mill-1570 li ġew ikkummissjonati mill-Patrijarka Makarije Sokolović. Fl-antikamra hemm xi pitturi li jmorru lura għall-aħħar tas-seklu 14 u għall-bidu tas-seklu 15, fosthom dik tal-Magħmudija ta’ Ġesù, dik ta’ partijiet mill-Innijiet Akatistiċi lill-Madonna u dik tal-Kunsilli Ekumeniċi. Madankollu, żewġ suġġetti jiddominaw l-antikamra tal-Monasteru ta’ Gračanica: id-Dossoloġija lill-Verġni Marija u l-purċissjoni tal-arċisqfijiet Serbi minn San Sava sal-Patrijarka Makarije Sokolović. Kompożizzjoni storika tal-mewt tal-Metropolitan ta’ Gračanica Dionisije tkopri l-parti tax-Xlokk tal-antikamra.
Il-pitturi tal-Monasteru ta’ Gračanica huma fost l-ogħla kisbiet tal-perjodu ta’ Milutin, u huma kkaratterizzati minn influwenzi tal-istil Biżantin grandjuż u lussuż magħruf bħala Rinaxximent Paleologan. F’termini ta’ stil, huma relatati wkoll mal-arti tal-fondazzjonijiet l-oħra ta’ Milutin.
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-Monasteru ta’ Gračanica ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2006 bħala wieħed mill-erba’ Monumenti Medjevali fil-Kosovo u bħala estensjoni tas-sit tal-Monasteru ta’ Dečani li kien diġà ġie ddeżinjat fl-2004. Wara li ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji fl-2006, il-Monumenti Medjevali fil-Kosovo tpoġġew minnufih fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji u baqgħu ma tneħħewx sa llum.
L-erba’ binjiet ta’ dan is-sit jirriflettu l-ogħla quċċata tal-kultura ekkleżjastika Biżantina-Rumaneska, bl-istil distint tagħha ta’ affreski, li żviluppat fil-Balkani bejn is-sekli 13 sa 17. Il-valur universali straordinarju tas-Sit ta’ Wirt Dinji ġie rrikonoxxut abbażi ta’ tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; il-kriterju (iii) “Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta’ tradizzjoni kulturali jew ta’ ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet”; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.
Legat
Id-disinn tal-Knisja ta’ San Sava f’Belgrad hija bbażata fuq il-mudelli ta’ Gračanica u tal-Hagia Sophia f’Istanbul, it-Turkija. F’Trebinje, fil-Bożnija-Ħerzegovina, il-Monasteru ta’ Hercegovačka Gračanica nbena fis-sena 2000 prattikament bħala kopja tal-Monasteru ta’ Gračanica. Fl-1984, f’Chicago wkoll, fl-Istati Uniti, kienet inbniet replika dettaljata tal-monasteru li ssejħet il-Knisja l-Ġdida ta’ Gračanica.
Jeżistu poeżiji ddedikati lill-Monasteru ta’ Gračanica magħmula minn Zorka Stojanović u Desanka Maksimović.
Sophie Germain
Marie-Sophie Germain (pronunzja bil-Franċiż : [maʁi sɔfi ʒɛʁmɛ̃]; twieldet fl-1 ta' April 1776 – mietet fis-27 ta' Ġunju 1831) kienet matematika, fiżika u filosfa Franċiża. Minkejja l-oppożizzjoni inizjali mill-ġenituri tagħha u d-diffikultajiet li kellha tiffaċċja mis-soċjetà, hija kisbet l-edukazzjoni tagħha mill-kotba fil-librerija ta' missierha, inkluż dawk ta' Leonhard Euler, u mill-korrispondenza ma' matematiċi famużi bħal Lagrange, Legendre, u Gauss (bil-psewdonimu ta' "Monsieur LeBlanc"). Hija kienet waħda mill-pijuniera tat-teorija tal-elastiċità u rebħet il-gran premju mill-Akkademja tax-Xjenzi ta' Pariġi għas-saġġ tagħha dwar is-suġġett. Il-ħidma tagħha fuq l-Aħħar Teorema ta' Fermat serviet ta' pedament għall-matematiċi li esploraw is-suġġett għal mijiet ta' snin warajha. Minħabba l-preġudizzju kontriha minħabba li kienet mara, ma setgħetx tagħmel karriera mill-matematika, iżda ħadmet b'mod indipendenti tul ħajjitha kollha. Qabel mewtha, Gauss irrakkomanda li tiġi ppremjata b'lawrija onorarja, iżda dan qatt ma seħħ. Fis-27 ta' Ġunju 1831 mietet bil-kanċer tas-sider. Għaċ-ċentenarju ta' ħajjitha, triq u skola tal-bniet issemmew għaliha. L-Akkademja tax-Xjenzi stabbiliet il-Premju Sophie Germain biex tingħata ġieħ.
Familja
Marie-Sophie Germain twieldet fl-1 ta' April 1776 f'Pariġi, Franza, f'dar f'Rue Saint-Denis. Skont il-biċċa l-kbira tas-sorsi, missierha, Ambroise-François, kien merkant għani tal-ħarir, għalkemm uħud jemmnu li kien arġentier tad-deheb. Fl-1789 kien elett bħala rappreżentant tal-borgeżija tal-États-Généraux, li mbagħad inbidel fl-Assemblea Kostituzzjonali. Għalhekk x'aktarx li Sophie semgħet bosta diskussjonijiet bejn missierha u l-ħbieb tiegħu dwar il-politika u l-filosofija. Gray isostni li wara l-karriera politika tiegħu, Ambroise-François sar direttur ta' bank; fi kwalunkwe każ, il-familja baqgħet sinjura biżżejjed biex tappoġġa finanzjarjament lil Germain tul il-ħajja adulta kollha tagħha.
Marie-Sophie kellha oħtha iżgħar minnha, Angélique-Ambroise, u oħtha ikbar minnha, Marie-Madeline. Ommha wkoll kien jisimha Marie-Madeline, u peress li kien hemm iktar minn Marie waħda, probabbli li għalhekk kienet tippreferi li tissejjaħ Sophie. In-neputi ta' Germain, Armand-Jacques Lherbette, iben Marie-Madeline, ippubblika parti mix-xogħol ta' Germain wara li mietet.
Introduzzjoni għall-matematika
Meta Germain kellha 13-il sena, kien hemm il-waqgħa ta' Bastilja, u minħabba l-atmosfera rivoluzzjonarja tal-belt kellha tibqa' ġewwa. Għad-divertiment, daret għal-librerija ta' missierha. Hemmhekk sabet L'Histoire des Mathématiques ta' J. E. Montucla, u l-istorja tal-mewt ta' Arkimede interessata ħafna.
Germain ħasbet li jekk il-metodu tal-ġeometrija, li dak iż-żmien kien jirreferi għall-matematika pura kollha, kien jaffaxxina tant lil Arkimede, żgur li kien suġġett li ta' min jistudjah. Għalhekk fliet kull ktieb tal-matematika li missierha kellu fil-librerija, u saħansitra tgħallmet il-Latin u l-Grieg waħedha, sabiex tkun tista' taqra xogħlijiet bħal dawk ta' Sir Isaac Newton u Leonhard Euler. Kienet tħobb taqra wkoll it-Traité d'Arithmétique ta' Étienne Bézout u l-Le Calcul Différentiel ta' Jacques Antoine-Joseph Cousin. Iktar 'il quddiem, Cousin żar lil Germain id-dar, u ħeġġiġha tkompli bl-istudji tagħha.
Il-ġenituri ta' Germain xejn ma kienu japprovaw il-mod kif affaxxinat ruħha ħesrem mill-matematika, li dak iż-żmien kienet xi ħaġa mhux xierqa għal mara. Meta kien isir billejl, ma kinux iħalluha tilbes ħwejjeġ sħan u tqabbad in-nar fil-kamra tas-sodda tagħha sabiex ma tibqax tistudja, iżda wara li kienu jitilqu mill-kamra tas-sodda tagħha, kienet tixgħel ix-xemgħat, kienet titgeżwer fil-kutri u kienet toqgħod tistudja l-matematika. Wara li għadda ftit żmien, ommha kienet bdiet tappoġġaha bil-moħbi.
École Polytechnique
daqsminuri|Daħla tal-binja storika tal-École Polytechnique Fl-1794, meta Germain kellha 18-il sena, fetħet l-École Polytechnique. Peress li kienet mara, Germain ma setgħetx tattendi, iżda s-sistema l-ġdida tal-edukazzjoni kienet tippermetti li "n-noti tal-lezzjonijiet ikunu disponibbli għal kull min kien jitlobhom". Il-metodu l-ġdid kien jirrikjedi wkoll li l-istudenti "jibagħtu osservazzjonijiet bil-miktub". Germain kisbet in-noti tal-lezzjonijiet u bdiet tibgħat ix-xogħol tagħha lil Joseph Louis Lagrange, li kien membru tal-fakultà. Hija użat isem eks student, Monsieur Antoine-Auguste Le Blanc, "peress li kienet tibża'", kif spjegat iktar 'il quddiem lil Gauss, "li tiġi rridikolizzata bħala xjenzata mara". Meta Lagrange ra b'għajnejh l-intelliġenza ta' M. Le Blanc, talab li ssir laqgħa, u b'hekk Sophie kellha tiżvela l-identità reali tagħha. Fortunatament, Lagrange ma kienx jagħti kas li Germain kienet mara, u sar il-mentor tagħha.
Korrispondenza ma' Legendre
Germain saret interessata għall-ewwel darba fit-teorija tan-numri fl-1798 meta Adrien-Marie Legendre ppubblika l-Essai sur la théorie des nombres. Wara li studjat dak ix-xogħol, bdiet korrispondenza miegħu fuq it-teorija tan-numri, u iktar 'il quddiem fuq it-teorija tal-elastiċità. Legendre wera ftit mix-xogħol ta' Germain fis-Supplément tat-tieni edizzjoni tiegħu tat-Théorie des Nombres, fejn isejjaħlu très ingénieuse ("inġenjuż ħafna").
Korrispondenza ma' Gauss
daqsminuri|Carl Friedrich Gauss L-interess ta' Germain fit-teorija tan-numri ġiet imġedda meta qrat ix-xogħol monumentali ta' Carl Friedrich Gauss, Disquisitiones Arithmeticae. Wara tliet snin ta' xogħol bl-eżerċizzji u s-sejbien ta' evidenza minnha stess għal uħud mit-teoremi, hija kitbet, mill-ġdid bil-psewdonimu M. Le Blanc, lill-awtur innifsu, li kien sena iżgħar minnha. Fl-ewwel ittra, datata l-21 ta' Novembru 1804, ġew diskussi d-Disquisitiones ta' Gauss u ġew ippreżentati wħud mix-xogħlijiet ta' Germain rigward l-Aħħar Teoremo ta' Fermat. F'din l-ittra, Germain sostniet li kellha l-evidenza għat-teorema ta' n = p − 1, fejn p huwa numru prim tal-forma p = 8k + 7. Madankollu, l-evidenza tagħha kien fiha suppożizzjoni dgħajfa, u t-tweġiba ta' Gauss ma kkummentatx dwar l-evidenza ta' Germain.
Għall-ħabta tal-1807 (is-sorsi jvarjaw), matul il-Gwerer Napuljoniċi, il-Franċiżi kienu qed jokkupaw ir-raħal Ġermaniż ta' Braunschweig, fejn kien jgħix Gauss. Germain, imħassba li seta' jgħaddi mid-destin ta' Arkimede, kitbet lill-Ġeneral Pernety (Joseph Marie de Pernety), li kien ħabib tal-familja, u talbitu jiżgura s-sikurezza ta' Gauss. Il-Ġeneral Pernety bagħat lil kap ta' battaljun biex jiltaqa' personalment ma' Gauss biex jara li kien sikur. Wara kollox, Gauss kien tajjeb, iżda kkonfonda kif sema' isem Sophie.
Tliet xhur wara l-inċident, Germain żvelat l-identità reali tagħha lil Gauss. Huwa wieġeb: "Kif nista' niddeskrivi kemm jien mimli stagħġib u ammirazzjoni li qed nara b'għajnejja lill-għażiża korrispondenta M. Le Blanc metamorfizzata f'din il-persuna tal-għaġeb ... minħabba l-ġeneru tagħha, id-drawwiet u l-preġudizzji tagħna jwasslu biex in-nisa jiffaċċjaw bil-bosta iktar ostakli milli l-irġiel biex jiffamiljarizzaw ruħhom mad-diversi ostakli iktar li jiltaqgħu magħhom u mal-problemi ibsin tat-teorija tan-numri, Minkejja dan hija tegħleb dawn l-intoppi u titkixxef dwar l-iżjed kunċetti moħbija; għalhekk bla dubju għandha kuraġġ mill-iktar nobbli, talent straordinarju, u moħħ superjuri."L-ittri ta' Gauss lil Olbers juru li t-tifħir tiegħu għal Germain kien sinċier. Fl-istess ittra tal-1807, Germain sostniet li if x^n + y^n hija tal-forma h^2 + nf^2, allura x + y hija wkoll ta' dik il-forma. Gauss wieġeb b'kontroeżempju: tista' tinkiteb, iżda15 + 8ma tistax.
Għalkemm Gauss kellu ħsibijiet pożittivi dwar Germain, it-tweġibiet tiegħu għall-ittri tagħha spiss kienu jdumu ma jaslu, u ġeneralment ma kienx jirrieżamina x-xogħol tagħha. Eventwalment l-interessi tiegħu ma baqgħux marbuta mat-teorija tan-numri, u fl-1809 l-ittri waqfu. Minkejja l-ħbiberija ta' Germain u Gauss, qatt ma ltaqgħu.
Premju Sophie Germain
Il-Premju Sophie Germain (bil-Franċiż: Prix Sophie Germain), li jingħata kull sena mill-Fondazzjoni Sophie Germain, jingħata mill-Akkademja tax-Xjenzi f'Pariġi. L-iskop tiegħu huwa li jagħti ġieħ lil matematiku Franċiż għar-riċerka fis-sisien tal-matematika. Dan il-premju, li jammontaw għal €8,000, ġie stabbilit fl-2003, taħt il-patroċinju tal-Institut de France.
Ħal Balzan
Ħal Balzan huwa villaġġ fiċ-ċentru ta' Malta. Flimkien ma' Ħ'Attard u Ħal Lija, jifforma parti mit-"Tlett Villaġġi". Ir-raħal kien jikkonsisti fi ftit djar u għelieqi, iżda maż-żmien kiber u fis-seklu 17 sar parroċċa. Fl-2019 gew registrati 4,768 abitant.
Etimoloġija
F’Malta, ħafna ismijiet tal-irħula huma identiċi għal ċerti kunjomijiet tal-familja, bħal Attard u Lija. Għalhekk, xi wħud jemmnu li r-raħal ta' Ħal Balzan wiret ismu minn familja li kunjomha kien Balzan. Balsan (Balzan) letteralment tfisser kollettur tat-taxxa jew kollettur tal-kontribuzzjonijiet. Il-kollettur tat-taxxa dak iż-żmien probabbli kien jgħix f'Ħal-Balzan li kien jifforma parti minn Birkirkara.
Wirt Storiku u Kultura
Koordinati: 35.89806°N, 14.45333°W
Il-Knisja Parrokkjali ta' Ħal Balzan fiha diversi xogħlijiet tal-arti minn pitturi famużi Maltin bħal Giuseppe Calleja, Chev. Emvin Cremona u Paul Camilleri Cauchi. L-istatwa użata fil-festa tar-raħal ċċelebrata fil-ġimgħa ta' 2 ta‘ Lulju, hija minquxa fl-injam mill Salvatore Dimech (is-Sarċ) u turi l-Madonna flimkien mal-Arkanglu Gabrijel. Il-festa sekondarja tal-parroċċa hija dik ta' San Valentinu.
Bħal Ħ'Attard u Ħal-Lija, Ħal Balzan huwa mfittex bħala post poplari ta' residenza. Il-popolazzjoni żdiedet matul iż-żmien minħabba l-iżviluppi fuq skala kbira bi blokki ta’ appartamenti li qed jinbnew flok vilel antiki u l-ġonna tagħhom. Dan l-iżvilupp qed iseħħ l-aktar fil-periferija tar-raħal, u ċ-ċentru storiku għadu ppreservat. Ħal Balzan huwa villaġġ li jgawdi minn Żoni ta’ Konservazzjoni Urbana.
Kappella tal-Annunzjata (Parroċċa l-Antika)
Din il-knisja nbniet fis-Seklu 17. Kif tlestiet fl-1655, malajr beda jinħass li ma kienitx toffri biżżejjed spazju għall-popolazzjoni li dejjem kienet qed tikber. L-ewwel ġebla tal-knisja l-ġdida tqiegħdet fl-1669 u l-binja l-ġdida ġiet imbierek fl-1695. Il-Perit mhux magħruf iżda d-disinn ta' barra jista’ jiġi attribwit lill-istil Toscan. Id-Disinn tal-koppla huwa nfluwenzat mill-Barokk, stijl li kien għadu kif dahal f'Malta f'dawk iż-żminijiet. L-Entratura tal-knisja tinkludi statwa tal-ġebel tal-Madonna f’nicca li fuq quċċata tagħha nsibu tieqa tal-ħġieġ f'forma ta’ ċirku. Il-żelfry nbniet fl-1708 bil-koppla titlesta sena qabel.
Knisja tal-Assunzjoni
Il-knisja li naraw illum inbniet fl-1846 fuq l-insistenza ta Rev. Salvu Sammut Pullicino li ried jibni knisja fl-istil li kien popolari dak iż-żmien. Fit-Tieni Gwerra Dinjija l-knisja kienet użata bħala dar temporanja għal refuġjati li kienu ħarbu mill-Kottonera. Aktar tard, din il-knisja serviet wkoll bħala spazju ta’ tagħlim għall-istudenti tal-Liġi tal-Università ta’ Malta. Wara l-gwerra kienet użata bħala maħżen għall-istatwi u dekorazzjonijiet oħra użati fil-festa. Wara li ġiet restawrata, hija serviet bħala kappella dedikata għall-adorazzjoni. Quddiem il-knisja nsibu statwa tal-Madonna li tmur lura għall-bidu tas-seklu 19.
Kapella ta' Santu Rokku
Din il-knisja tinsab fi Triq it-Tlett Knejjes, ħdejn il-Kappella tal-Annunzjata (il-parroċċa l-antika). Il-kappella nbniet fl-1593 fl-istess sena li kienet feġġet il-Pesta. Il-vittmi taʼ din il-marda ġew midfuna fil knisja. Il-pittura prinċipali fil-kappella turi lil Santu Rokku, San Pawl u San Sebastian, it-tliet qaddisin protetturi kontra l-marda qerrieda.
Knisja tal-Bon Pastur
Din il-kappella żgħira taghmel parti mill-kunvent tar-Ragħaj it-Tajjeb kienet dedikata lil San Ġużepp. Din ġiet iddisinjata mill-Perit Vincenzo Busuttil u l-kostruzzjoni tal-ġebel tħalla f’idejn il-bennej Piju Ebejer. Hija ġiet inawgurata fl-4 ta’ April 1870. Knisja ħafna akbar inbniet bejn l-1898 u l-1901. Dan il-bini ġdid kien iddedikat lill-Qalb taʼ Ġesù. L-Arċisqof Monsinjur Peter Pace bierek il-kappella fis-7 ta’ Frar 1901.
Ir-Reverenza lil Santu Rokku
Ta' sikwit niltaqghu ma' statwi, ismijiet ta' toroq, niċeċ u monumenti oħra ta' tifkira madwar Malta b' reverenza lil Santu Rokku. Il-twemmin huwa li Santu Rokku huwa l-qaddis protettur kontra l-pesta u reverenza lejh tipproteġi l-abitanti kontra l-pesta u kull forma oħra ta' mard ta' dak iż-żmien. F’Ħal Balzan hemm kappella, triq, kif ukoll statwa ddedikati lil Santu Rokku. L-istatwa tinsab fil-kantuniera tat-triq bl-istess isem sabiex tissorvelja u tipproteġi n-nies li jgħixu fir-raħal.
Kunsill Lokali Balzan
Il-Kunsill Lokali ta' Ħal-Balzan huwa kompost minn:
Sottoġeneru
Sottoġeneru fil-bijoloġija, huwa Takson fil-Klassifikazjoni Xjentifika tal-organiżmi ħajjin. Is-Sottoġeneru bħala livell fil-ġerarkija qiegħed eżatt taħt il-Ġeneru.
Fiż-Żooloġija, isem sottoġeneriku jista' jintuża indipendentement jew inkluż f'isem speċifiku, f'par, bejn l-isem ġeneriku u l-isem speċifiku ( eż. il-Pangolin Ċiniż, Manis (manis) pentadactyla fejn (manis) huwa l-isem sottoġeneriku. Madankollu dan m'huwiex bżonn jew obbligu li wieħed jinkludi l-isem sottoġeneriku meta jsemmi speċi.
Wieħed għandu jinnota wkoll li l-isem fil- jista' jkun ukoll indikazjoni ta' opinjoni differenti fl-opinjoni tassonomika, fejn l-isem fil- ikun irid juri li uħud mit-tassonomisti jikklassifikaw jew jifirdu dik l-ispeċi partikolari f'ġeneru ieħor (eż. il-Qattus ta' Iriomote Felis (Mayailurus) iriomotensis fejn Felis iriomotensis huwa l-isem normali iżda uħud mit-tassonomisti jikklassifikaw dan il-qattus fil-ġeneru Mayailurus).
Peri-Khan Sofiyeva
Peri-Khan Sofieva (bl-Ażerbajġani: Pərixan Sofiyeva, bil-Georgian: ფერიხან სოფიევა; twieldet fl-1884 – mietet fl-1953) kienet l-ewwel mara Musulmana li ġiet eletta.
Bijografija
Sofiyeva twieldet fl-1884 fir-raħal ta' Karajala fil-Georgia, li dak iż-żmien kien parti mir-reġjun tal-Governorat ta' Tiflis fl-Imperu Russu. Hija kienet l-unika tifla f'familja ta' tmienja. Fi żmien l-Imperu Russu, Sofiyeva kienet fit-tmun u b'hekk kisbet il-popolarità. Permezz ta' self li ħadet minn bank, hija fetħet orfanatrofju fil-villaġġ fejn twieldet.
Georgia indipendenti
Wara r-Rivoluzzjoni ta' Frar 1917, it-tranżizzjoni min-Nofsinhar tal-Kawkasi bdiet b'riforma tal-gvernijiet lokali. Fis-26 ta' Mejju 1918, il-Georgia ddikjarat l-indipendenza tagħha. Iktar tard dik is-sena, fl-elezzjonijiet lokali, Sofiyeva ġiet eletta kunsillier f'Karajala. Għalkemm Sofiyeva kienet persuna attiva, ma tantx nafu wisq dwar ħajjitha.
Invażjoni tal-Unjoni Sovjetika
Skont Rashgan Sofieva, il-mara tan-neputi ta' Peri-Khan Sofiyeva, Sofiyeva kienet tobgħod lill-Bolxeviki u lill-gvern Sovjetiku. Minħabba t-Tisfija l-Kbira, hi kienet tkun armata bil-pistola antika tagħha tat-tip Mauser C96, wara li tmien kumpanni nqatlu u ndifnu f'waħda mill-oqbra komuni minħabba li oriġinaw minn familja sinjura u kienu meqjusa bħala tradituri.
Mewt
Sofiyeva mietet fl-1953 b'attakk tal-qalb wara li semgħet bid-detenzjoni ta' wieħed min-neputijiet tagħha.
Marrakesh
Marrakesh, xi kultant spelluta wkoll Marrakech jew Marrakexx (pronunzjati mærəˈkɛʃ/ jew məˈrækɛʃ/; bl-Għarbi: مراكش, b'ittri Rumani : murrākuš, pronunzjata: [murraːkuʃ]; bil-lingwi Berberi: ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ, b'ittri Rumani: mṛṛakc), hija r-raba' l-ikbar belt fir-Renju tal-Marokk. Hija waħda mill-erba' bliet imperjali tal-Marokk u hija l-belt kapitali tar-reġjun ta' Marrakesh-Safi. Il-belt tinsab fil-Punent tal-għoljiet ta' qabel il-Muntanji Atlas. Marrakesh tinsab 580 km (360 mil) fil-Lbiċ ta' Tangier, 327 km (203 mil) fil-Lbiċ tal-belt kapitali tal-Marokk, Rabat, 239 km (149 mil) fin-Nofsinhar ta' Casablanca, u 246 km (153 mil) fil-Grigal ta' Agadir.
Ir-reġjun ilu abitat minn bdiewa Berberi miż-żminijiet Neolitiċi. Il-belt ġiet stabbilita fl-1070 mill-Emir Abu Bakr ibn Umar bħala l-belt kapitali imperjali tal-Imperu tal-Almoravidi. L-Almoravidi stabbilew l-ewwel strutturi ewlenin fil-belt u sawru l-pjanta tagħha għas-sekli ta' wara. Il-ħitan ħomor tal-belt, li nbnew minn Ali ibn Yusuf fl-1122-1123, u diversi binjiet li nbnew bil-ġebel tar-ramel ħamrani wara, wasslu biex il-belt titlaqqam bħala l-"Belt il-Ħamra" (المدينة الحمراء Almadinat alhamra') jew il-"Belt Okra" (ville ocre). Marrakesh kibret malajr u stabbiliet lilha nnifisha bħala ċentru kulturali, reliġjuż u kummerċjali għall-Magreb u għall-Afrika sub-Saħarjana. Jemaa el-Fnaa hija l-iktar pjazza b'attività kummerċjali u soċjali fl-Afrika.
Wara perjodu ta' deklin, Fez ħaditilha postha, u fil-bidu tas-seklu 16, Marrakesh reġgħet saret il-belt kapitali tar-renju. Il-belt reġgħet kisbet il-prominenza li kellha taħt is-sultani sinjuri Saadjani Abdallah al-Ghalib u Ahmad al-Mansur, li sebbħu l-belt b'palazzi lussużi bħall-Palazz ta' El Badi (1578) u rrestawraw bosta monumenti rvinati. Mill-bidu tas-seklu 17, il-belt saret popolari fost il-pellegrini Sufisti minħabba l-ħdax-il qaddis patrun midfuna hemmhekk. Fl-1912 il-Protettorat Franċiż fil-Marokk ġie stabbilit u T'hami El Glaoui sar il-Paxà ta' Marrakesh u baqa' f'din il-kariga kważi matul il-protettorat kollu sa ma r-rwol tiegħu tneħħa bl-indipendenza tal-Marokk u l-istabbiliment mill-ġdid tal-monarkija fl-1956.
Marrakesh tinkludi ċentru storiku ffortifikat iffullat bil-bejjiegħa u l-gabbani u l-bankarelli tagħhom. Il-medina tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Illum il-ġurnata hija waħda mill-iżjed bliet b'attività kummerċjali fl-Afrika u hija ċentru ekonomiku u destinazzjoni turistika ewlenija. L-iżvilupp tal-proprjetà u tal-lukandi f'Marrakesh żdied b'mod drammatiku fis-seklu 21. Marrakesh hija partikolarment popolari mal-Franċiżi, u bosta ċelebritajiet Franċiżi huma sidien ta' xi proprjetà fil-belt. Marrakesh għandha l-ikbar suq (souk) tradizzjonali fil-Marokk, b'madwar 18-il souk fi ħdanu jbigħu merkanzija li tvarja minn twapet Berberi tradizzjonali għal apparati elettroniċi moderni. L-artiġjanat jipprovdi perċentwal kbir tal-impjiegi għall-popolazzjoni, li primarjament ibigħu l-prodotti tagħhom lit-turisti.
Marrakesh hija moqdija mill-Ajruport Internazzjonali ta' Ménara u mill-istazzjon ferrovjarju ta' Marrakesh li jikkollega l-belt ma' Casablanca u t-Tramuntana tal-Marokk. Marrakesh għandha diversi universitajiet u skejjel, inkluż l-Università ta' Cadi Ayyad. Għadd ta' klabbs tal-futbol Marokkini huma stabbiliti hemmhekk, fosthom Najm de Marrakech, KAC Marrakech, Mouloudia de Marrakech u Chez Ali Club de Marrakech. Iċ-Ċirkwit tat-Toroq ta' Marrakesh jospita l-Kampjonat Dinji tal-Karozzi Sportivi, l-Auto GP u t-tlielaq tal-Kampjonat tal-Formula 2 tal-FIA.
Etimoloġija
It-tifsira eżatta tal-isem hija pjuttost kontroversjali. Oriġini possibbli tal-isem "Marrakesh" hu mill-kelmiet Berberi (Amazigh) amur (n) akush (ⴰⵎⵓⵔ ⵏ ⴰⴽⵓⵛ), li jfissru "Art t'Alla". Madankollu, skont l-istoriku Susan Searight, isem il-belt ġie ddokumentat għall-ewwel darba f'manuskritt tas-seklu 11 fil-librerija ta' Qarawiyyin f'Fez, fejn it-tifsira li ngħatat kienet "pajjiż l-ulied subien ta' Kush". Il-kelma mur issa tintuża mill-Berberi l-iktar fil-femminil tamurt. L-istess kelma "mur" tidher fil-Mawritanja, ir-renju tal-qedem tat-Tramuntana tal-Afrika, għalkemm ir-rabta għadha kontroversjali peress li dan l-isem x'aktarx li oriġina minn μαύρος mavros, il-kelma tal-Grieg Antik għal "iswed". L-isem jiġi spellut l-iktar bħall-Ingliż "Marrakesh", għalkemm spiss jiġi spellut ukoll bħala "Marrakech" bħall-Franċiż jew trażlitterata mill-Ingliż bħala "Marrakexx". L-isem jiġi spellut Mṛṛakc bl-alfabett Latin Berberu, Marraquexe bil-Portugiż u Marrakech bl-Ispanjol. Pronunzja tipika bl-Għarbi Marokkin hija marrākesh b'enfasi fuq it-tieni sillaba, filwaqt li l-vokali fis-sillabi l-oħra bil-kemm jiġu ppronunzjati.
Mill-Medju Evu sal-ħabta tal-bidu tas-seklu 20, il-pajjiż kollu tal-Marokk kien magħruf bħala r-"Renju ta' Marrakesh", peress li l-belt kapitali storika tar-renju kienet spiss Marrakesh stess. L-isem għall-Marokk għadu "Marrakesh" (مراكش) sa llum il-ġurnata bil-Persjan u bl-Urdu kif ukoll b'bosta lingwi oħra tan-Nofsinhar tal-Asja. Diversi ismijiet Ewropej għall-Marokk (Marruecos, Marrocos, Maroc, Marokko, eċċ.) oriġinaw direttament mill-kelma Berbera Murakush. Kuntrarjament, il-belt stess fl-imgħoddi kienet tissejjaħ sempliċement Belt tal-Marokk (jew xi ħaġa simili) mill-vjaġġaturi barranin. L-isem tal-belt u tal-pajjiż saru differenti wara t-Trattat ta' Fez li qasam il-Marokk f'protettorat Franċiż u f'protettorat Spanjol, u l-użu interkambjabbli antik baqa' jeżisti sal-interrenju ta' Mohammed Ben Aarafa (1953-1955). Dan tal-aħħar wassal għar-ritorn tal-indipendenza tal-pajjiż, meta l-Marokk uffiċjalment sar المملكة المغربية (al-Mamlaka al-Maġribiyya, ir-"Renju tal-Magreb"), u l-isem ma baqax jirreferi għall-belt ta' Marrakesh. Marrakesh hija magħrufa b'varjetà ta' laqmijiet, fosthom il-"Belt il-Ħamra", il-"Belt Okra" u "Bint id-Deżert", u kienet l-ispirazzjoni ta' analoġiji poetiċi fosthom waħda li kienet tqabbel il-belt ma' "tanbur li jtanbar l-identità Afrikana fir-ruħ kumplessa tal-Marokk".
Storja
Fil-bidu tas-seklu 16, Marrakesh reġgħet saret il-belt kapitali tal-Marokk, wara perjodu meta kienet is-sede tal-emiri Hintata. F'qasir żmien reġgħet stabbiliet l-istatus tagħha, speċjalment matul ir-renji tas-slaten Saadjani Abdallah al-Ghalib u Ahmad al-Mansur. Bis-saħħa tal-ġid iġġenerat mis-Slaten, Marrakesh ġiet imżejna b'palazzi lussużi filwaqt li l-monumenti rvinati tagħha ġew irrestawrati. Il-Palazz ta' El Badi, li nbeda minn Ahmad al-Mansur fl-1578, inbena b'materjali għaljin inkluż l-irħam mill-Italja. Il-palazz kien maħsub primarjament għar-riċevimenti lussużi tal-ambaxxaturi minn Spanja, l-Ingilterra u l-Imperu Ottoman, biex il-Marokk Saadjan jispikka bħala nazzjon b'poter u b'influwenza saħansitra sal-fruntiera tan-Niġer u tal-Mali. Taħt id-dinastija Saadjana, Marrakesh reġgħet kisbet il-pożizzjoni li kellha fl-imgħoddi bħala punt ta' kuntatt għar-rotot tal-karovani mill-Magreb, mill-Mediterran u mill-Afrika sub-Saħarjana.
L-aġenziji tan-Nazzjonijiet Uniti saru attivi f'Marrakesh mill-bidu tas-snin 70 tas-seklu 20, u l-preżenza politika internazzjonali tal-belt kibret sussegwentement. Fl-1985, l-UNESCO ddikjarat iċ-ċentru storiku tal-medina ta' Marrakesh bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u rawmet kuxjenza internazzjonali dwar il-wirt kulturali tal-belt. Fis-snin 80 tas-seklu 20, Patrick Guerand-Hermes xtara t-30 akru (12-il ettaru) ta' Ain el Quassimou, mibni mill-familja ta' Leo Tolstoy. Fil-15 ta' April 1994 ġie ffirmat fil-belt il-Ftehim ta' Marrakesh sabiex tiġi stabbilita l-Organizzazzjoni Dinjija tal-Kummerċ, u f'Marzu 1997 f'Marrakesh sar il-Forum Dinji dwar l-Ilma tal-Kunsill Dinji dwar l-Ilma, fejn attendew iktar minn 500 parteċipant internazzjonali. daqsminuri|Kartolina tal-attrazzjonijiet ewlenin tal-belt. Fis-seklu 21, l-iżvilupp tal-proprjetà u tal-beni immobbli sploda, f'żieda drammatika ta' lukandi u ċentri kummerċjali ġodda bil-ħwienet, xprunati mill-politiki ta' Moħammed VI tal-Marokk, li kellu l-għan li jżid l-għadd ta' turisti li jżuru l-Marokk kull sena għal 20 miljun sal-2020. Fl-2010 fil-belt kien hemm splużjoni kbira ta' ċilindru tal-gass. Fit-28 ta' April 2011, attakk b'bomba seħħ fil-pjazza ta' Jemaa el-Fnaa, fejn mietu 15-il ruħ, l-iktar barranin. L-isplużjoni qerdet il-kafetterija Argana fil-qrib. Il-pulizija arrestaw tliet suspettati u saħqet li s-suspettat ewlieni kien leali għal Al-Qaeda, minkejja li Al-Qaeda fil-Magreb Iżlamiku ċaħdet l-involviment tagħha. F'Novembru 2016 il-belt ospitat il-Konferenza tan-Nazzjonijiet Uniti tal-2016 dwar it-Tibdil fil-Klima.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Medina ta' Marrakesh ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Fenno-Skandinavja
daqsminuri|Ritratt satellitari tal-Fenno-Skandinavja Fenno-Skandinavja (bil-Finlandiż, bl-Iżvediż u bil-Norveġiż: Fennoskandia; bir-Russu: Фенноскандия, b’ittri Rumani: Fennoskandiya) jew il-Peniżola Fenno-Skandinava hija l-peniżola ġeografika li tinkludi l-Peniżola Skandinava u Kola, l-art kontinentali tal-Finlandja, u l-Karelja. Amministrattivament din tinkludi bejn wieħed u ieħor l-art kontinentali tal-Finlandja, in-Norveġja u l-Iżvezja, kif ukoll l-Oblast ta’ Murmansk, il-biċċa l-kbira tar-Repubblika tal-Karelja, u partijiet mit-Tramuntana tal-Oblast ta’ Leningrad fir-Russja.
Marrakesh
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli".
Relazzjonijiet internazzjonali
Marrakesh hija ġemellata ma':
Fenno-Skandinavja
L-isem joriġina mill-kliem bil-Latin Fennia (il-Finlandja) u Scandia (Skandinavja). It-terminu ntuża għall-ewwel darba mill-ġeologu Finlandiż Wilhelm Ramsay fl-1898.
Ġeoloġikament, iż-żona hija distinta minħabba li l-art tagħha hija magħmula mill-granit Arkean u mill-blat metamorfiku gneiss bi ftit ġebla tal-ġir, b’kuntrast ma’ żoni li jmissu magħha fl-Ewropa.