cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji
Il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji jew Fenek ta' denbu qotni ta' Nuttall jew Denb qotni ta' Nuttall, li hu magħruf xjentifikament bħala Sylvilagus nuttallii huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq.
Distribuzzjoni
Il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji għandu distribuzzjoni ma' 2 pajjiżi fil-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq u jinsab mifrux fil-Kanada u fl-iStati Uniti.
Klassifikazzjoni
Dan id-denb qotni huwa 1 minn 9 speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Sylvilagus u l-ispeċi maqsuma minn ta' linqas fi 3 sottospeċijiet rikonoxxuti.
Hydrodamalinae
Hydrodamalinae hija sottofamilja ta' mammiferi plaċentati (il-baqar tal-baħar) (estinti), fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, fl-ordni Sirenia, fil-familja Dugongidae ma' 2 sottofamilji oħra (Dugonginae u Halitheriinae), b' 2 ġeneri Dusisiren u Hydrodamalis, bl'ebda speċi ħajja.
(għal aktar informazzjoni ara l-artiklu Baqra tal-baħar jew baqra tal-baħar ta' Steller)
Tazza tal-Konfederazzjonijiet
It-Tazza tal-Konfederazzjonijiet hija kompetizzjoni internazzjonali tal-futbol għat-timijiet nazzjonali, li ssir kull erba' snin mill-FIFA. Dan it-turnew jinvolvi lir-rebbieħa individwali tal-kampjonati tas-sitt konfederazzjonijiet tal-FIFA (CAF, CONMEBOL, UEFA, AFC, OFC, CONCACAF) flimkien mar-rebbieħ tat-Tazza tad-Dinja u l-pajjiż ospitu, biex iġib in-numru ta' parteċipanti għal tmienja.
Storja
L-ewwel Tazza tal-Konfederazzjonijiet (li kienet għadha ma tissejaħx hekk) saret fl-1992 ġewwa l-Arabja Sawdija, u dan l-istess pajjiż ospita ż-żewġ edizzjonijiet suċċessivi tal-1995 u l-1997. L-ewwel edizzjoni rat lill-Arġentina terfa' l-"King Fahd Cup", f'isem ir-Re u l-Prim Ministru tal-Arabja Sawdija li kien beda dan it-turnew, quddiem tliet avversarji oħra li kienu l-Istati Uniti, il-Kosta tal-Avorju u l-Arabja Sawdija. Fl-1995 in-numru ta' parteċipanti ġie estiż għal sitt f'żewġ gruppi ta' tlieta. Ir-rebbieħa kienet id-Danimarka b'rebħa sorpriża fil-finali kontra l-Arġentina bl-iskor ta' 2–0.
Fl-1997 il-FIFA organizzat direttament dan it-turnew u n-numru ta' parteċipanti kiber għal tmienja. Il-Brażil ta' Romario rebħet din l-edizzjoni b'rebħa ta' 6–0 fuq is-sorpriża tal-kampjonat, l-Awstralja. L-edizzjoni tal-1999 rat it-trijonf tal-ospiti tal-Messiku; suċċess li kellu aktar importanza wara r-rebħa ta' 4–3 fil-finali kontra l-finalisti telliefa tat-Tazza tad-Dinja preċedenti, il-Brażil, li kienu għadhom iżommu t-titlu ta' din il-kompetizzjoni f'idejhom. L-edizzjoni tal-2001 saret fil-Korea t'Isfel u l-Ġappun u serviet ta' prova ġenerali għall-fażi finali tat-Tazza tad-Dinja tas-sena suċċessiva organnizzata mill-istess żewġ pajjiż. Franza ħarġu rebbieħa fuq il-finalisti Ażjatiċi tal-Ġappun bl-iskor ta' 1–0.
Fl-2003 it-turnew sar fi Franza, u kienu huma stess li baqgħu jżommu dan it-titlu; din id-darba l-vittma fil-finali kien il-Kamerun. Din l-edizzjoni tibqa' mfakkra għat-telfa traġika tal-Kameruniż Marc Viven Foe, waqt il-partita tas-semifinali bejn il-Kolombja u l-Kamerun; fis-73 tal-partita, il-midfilder waqa' mal-art wara li tilef sensieh. Minkejja t-tentattivi kollha mit-tobba u l-assistenti mediċi, il-plejer miet siegħa wara.
Sa issa, l-aħħar edizzjoni tal-2005, ġiet ospitat fil-Ġermanja, il-pajjiż li ospita fis-sena ta' wara t-Tazza tad-Dinja. Il-Brażiljani reġgħu ħarġu rebbieħa, din id-darba bl-iskor ta' 4–1 fuq ir-rivali eterni tal-Arġentina. Protagonista ta' din l-edizzjoni kien Adriano, li spiċċa l-aqwa skorer b'ħames gowls.
Lamantin
Il-lamantini huma mammiferi plaċentati erbivori kbar tal-ilma, magħrufa wkoll bħala l-baqar tal-baħar jew bl-isem ta' "manati" kelma Spanjola li ġejja mill-Karibew li tfisser "sider" ta' mara.
Il-familja tal-lamantini (Trichechidae) hija differenti mill-familja tad-dugongi (Dugongidae), fil-morfoloġija tar-ras u l-forma tad-denb. Id-dugongi għandhom denbhom f'forma ta' furkun maqsum f'żewġ partijiet, simili ħafna għal dak tal-baleni u d-dniefel waqt li tal-lamantini għandu l-forma tonda ta' moqdief jew pala. Dawn huma mammiferi erbivori kbar li jiżnu bejn 350kg u 1000kg, li jqattgħu nofs il-ġurnata reqdin fl-ilma u jitilgħu fil-wiċċ biex jieħdu n-nifs kull ftit inqas minn 20 minuta u l-biċċa l-kbira tal-bqija tal-ħin jirgħu fl-ilma baxx.
Distribuzzjoni
Il-Lamantin tal-Karibew (Trichechus manatus) huwa mifrux mal-kosta u x-xmajjar fil-golf tal-Messiku. Il-Lamantin Amazoniku (Trichechus inunguis), kif jgħid ismu, hu mifrux fix-xmajjar tal-Amazonja u l-Lamantin Afrikan (Trichechus senegalensis) jinsab mifrux mal-kosta u x-xmajjar tal-pajjiżi fil-Punent tal-Afrika.
Dieta
Il-lamantini huma mammiferi li jieklu 'l fuq minn 60 speċi ta' algi, pjanti u veġetazzjoni tal-ilma. Lamantin adult normalment jiekol bejn 8% u 15% tal-piż ta' ġismu f'veġetazzjoni kuljum. It-Trichechus manatus huwa magħruf ukoll li ġieli kiel xi ħut mix-xbieki tas-sajd.
Kelb tal-Fenek
Il-Kelb tal-Fenek ġej minn razza ta' klieb li tiklassifika bħala membru tal-familja tal-hound jew pariahs
Dehra
Din ir-razza ta' klieb aktarx hija mrawma mill-istess linja ta' klieb li ġew minnha r-razzez ta' klieb bħal Ibizian Hound (Castellano: Podenco Ibicenco, Català: Ca Eivissenc), li għandu forma tixbah lill-kelb tal-fenek imma b'kulur abjad u ftit kannella, u s-Sicilian Greyhound (Cirneco dell'Etna) li hu iżgħar mill-kelb tal-fenek.
Il-kelb tal-fenek hu kollu kemm hu kannella-ħamrani. Jeżistu klieb tal-fenek b'dabra bajda fuq rashom, ftit abjad fuq il-ponta ta' denbhom, tarf ta' saqajhom jew fuq żaqqhom. Id-dilettanti tal-kaċċa tal-fniek jippreferu kelb kollu kannella, biex il-kelb ma jiġix milmuħ mill-fniek meta d-dawl tal-qamar jirrifletti fuq l-abjad tal-kelb. Fost ir-raħħala, kelb tal-fenek bl-abjad huwa magħruf bħala faċċol
Storja
Minn analiżi tad-DNA fuq ir-razza li saret riċentament fl-Amerika, instab li l-kelb tal-fenek mhix razza ta' klieb antika bħalma kien maħsub, iżda razza li żviluppat fi' żminijiet iktar riċenti. B'dan nifmhu kemm hu żbaljat l-isem bl' Ingliż Pharaoh Hound meta din ir-razza hi purament Maltija u m'għandha x'taqsam xejn mal-klieb irjali tal-fargħuni.
(Holqa bl-Ingliż )
Sofonisba Anguissola
220px|thumb|Awtoritratt, 1556, Mużew Lancut, il-Polonja Sofonisba Anguissola (miktuba wkoll bħala Anguisciola; Cremona, c.1532 – Palermo, 16 ta' Novembru 1625) kienet pittriċi Taljana tar-Rinaxximent. Kienet waħda mill-ftit artisti nisa magħrufa ta' dak iż-żmien, grupp li fih insibu 'l oħtha Lucia Anguissola, u 'l Marietta Robusti, Lavinia Fontana, u Diana Scultori Ghisi.
Il-familja Anguissola
left|thumb|200px|Ritratt tal-familja, Minerva, Amilcare u Asdrubale Anguissola, 1557
Sofonisba Anguissola twieldet Cremona, fil-Lombardija madwar l-1532, il-kbira fost seba' wlied, li sitta minnhom kienu bniet. Missierha, Amilcare Anguissola, kien membru tan-nobbiltà minuri ta' Ġenova. Omm Sofonisba, Bianca Ponzone, kienet ġejja minn familja għanja ta' razza nobbli.
Għal erba' ġenerazzjonijiet, il-familja Anguissola kellhom rabta qawwija mal-istorja Kartaġiniża u għalhekk l-ewwel tifla tagħhom semmewha għal figura traġika Kartaġiniża Sofonisba.
Amilcare Anguissola is-sitt uliedu bniet (Sofonisba, Elena, Lucia, Europa, Minerva and Anna Maria) ħajjarhom irawmu u jipperfezzjonaw it-talenti tagħhom. Erbgħa minnhom (Elena, Lucia, Europa and Anna Maria) saru pittriċi, imma Sofonisba kienet ħafna ìżjed tas-sengħa u magħrufa. Elena daħlet soru (Sofonisba pinġiet ritratt tagħha) u għalhekk kellha tħalli l-pittura. Anna Maria u Europa t-tnejn waqfu jpinġu meta żżewġu, waqt li Lucia Anguissola, l-aħjar pittriċi minn ħut Sofonisba mietet żgħira. Oħta l-oħra Minerva, saret kittieba u studjuża tal-Latin. Asdrubale, ħu Sofonisba, studja l-mużika u l-Latin imma ma studjax il-pittura.
Missierha, bniedem aristokratiku, żgura li Sofonisba u ħuta l-bniet jirċievu edukazzjoni kompluta li inkludiet il-belle arti. Anguissola kellha erbatax-il sena meta missierha bagħatha ma' oħta Elena tistudja ma' Bernardino Campi, pittur irrispettat ta' ritratti u opri reliġjużi tal-iskola tal-Lombardija, li bħalha kien minn Cremona. Meta Campi mar joqgħod belt oħra kompliet tistudja mal-pittur Bernardino Gatti (magħruf bħala "Il Sojaro"). L-apprentistat ta' Sofonisba ma' pitturi lokali waqqaf preċedent għan-nisa li jiġi aċċettati bħala studenti tal-arti.
Ix-xogħol bikri l-iżjed importanti ta' Sofonisba hu Bernardino Campi jpinġi 'l Sofonisba Anguissola (c 1550 Pinacoteca Nazionale, Sjena). Ir-ritratt doppju juri l-għalliem tagħha waqt li jpinġi ritratt tagħha.
Id-dati m'humiex ċerti, Anguissola x'aktarx kompliet l-istudji tagħha taħt Gatti għal xi tliet snin (1551-1553). right|thumb|200px|Lucia, Minerva u Europa Anguissola jilgħabu l-iskakki, 1555. Mużew Navrodwe, Poznan, il-Polonja
Fl-1554, fl-età ta' erbgħa u għoxrin sena, Sofonisba marret Ruma, fejn għaddiet il-ħin kollu tagħha tpinġi kull xorta ta' xeni u nies. Waqt li kienet hemm iltaqgħet ma' Michelangelo bl-għajnuna ta' pittur ieħor li kien jaf sewwa ix-xogħol tagħha. Li tiltaqa' ma' Michelangelo kien unur kbir għal Sofonisba minn barra li kellha x-xorti li titħarreġ b'mod informali minn dan l-artista kbir.
Meta talabha tpinġilu tifel jibki, Sofonisba pinġiet 'Tifel migdum minn granċ' u bagħtet id-disinn lil Michelangelo, li minnufih għaraf it-talent tagħha (dan l-iskizz kellu jibqa' jiġi diskuss u kkupjat għal ħamsin sena wara mill-artisti u n-nobbiltà).
Michelangelo wara ta 'l Anguissola xi skizzi tiegħu biex tpinġihom fl-istil tagħha u offrielha parir fuq li kienet għamlet. Għal mill-inqas sentejn Sofonisba kompliet dan l-istudju informali, immexxija minn Michelangelo.
Il-kbir storiku tal-arti Giorgio Vasari kiteb hekk dwar Sofonisba: Anguissola wriet applikazzjoni ikbar u iżjed grazzja minn kull mara oħra ta' żmienna fl-isforzi tagħha fit-tpinġija, hekk irnexxiet mhux biss li tpinġi, tiżbogħ u tpitter min-natura, u tikkopja b'mod eċċellenti minn oħrajn, imma li waħida toħloq pitturi rari u verament sbieħ.
L-esperjenzi ta' pittriċi
right|thumb|200px|Bernardino Campi jpinġi 'l Sofonisba Anguissola, c. tard fl-1550ijiet
Minkejja li Sofonisba gawdiet ħafna iżjed inkuraġġament u appoġġ minn nisa ordinarji ta' żmienha, madankollu l-klassi soċjali tagħha xorta ma ppermettilitiex li taħrab il-kostrizzjoniet tas-sess tagħha. Mingħajr il-possibbiltà li tistudja l-anatomija jew tpinġi mill-ħajja (ma kienx aċcettabbli li mara tara nies għarwenin), ma setgħetx tieħu f'idejha il-kompożizzjonijiet komplessi b'ħafna figuri meħtieġa għal pitturi reliġjużi jew storiċi fuq skala kbira. Minflok fittxet l-possibbiltà ta' stil ġdid għar-ritratti, fejn is-suġġetti jippożaw b'manjieri informali. Hi nfisha u l-membri tal-familja tagħha kienu s-suġġetti li pinġiet l-iżjed sikwit, kif naraw fl-Awtoritratt (1554, Kunsthistoriches Museum, Vjenna), Il-logħba tal-iskakki (1555, Mużew Narowe, Poznan), li juri 'l tliet ħuta bniet Lucia, Minerva u Europa, u Ritratt ta' Amilcare, Minerva u Asdrubale Anguissola (c. 1557-1558, Nivaagaards Malerisambling, Niva, Danemarka).
Fil-Qorti Spanjola
Meta kienet diġà magħrufa sewwa, Anguissola marret Milan xi żmien matul l-1558, fejn pinġiet id-Duka ta' Alba li hu mbagħad irrakkomandaha lir-re Spanjol, Filippu II. Is-sena ta' wara, Sofonisba ġiet mistiedna tagħmel parti mill-Qorti Spanjola, u dan ġab bidla importanti fil-karriera tagħha.
thumb|200px|left|Ritratt tar-[[Eliżabetta ta' Valois|Reġina Eliżabetta ta' Spanja b' zibellino.]] thumb|200px|Ritratt fil-Prado ta' Filippu II li kien maħsub li tpinġa minn [[Alonso Sanchez Coello|Coello imma issa rikonoxxut bħala x-xogħol ta' Anguissola]]
Sofonisba Anguissola kellha madwar 27 sena meta ħalliet l-Italja biex tidħol fil-Qorti Spanjola. Fix-xitwa tal-1559-1560 waslet Madrid biex isservi bħala pittriċi tal-qorti u dama għar-reġina l-ġdida, Eliżabetta ta' Valois, it-tielet mara ta' Filippu II, li kienet pittriċi tar-ritratti dilettanta hi stess. Sofonisba kienet impjegata l-iktar biex tgħallem lir-reġina, xogħol li għamlet b'suċċess konsiderevoli, skont kortiġjan Franċiz li kiteb hekk lil Katerina de' Medici, omm Eliżabetta :
Dan ix-xogħol kien ħafna iżjed eżiġenti mir-ritratti informali li Anguissola kienet ibbażat il-fama tagħha fuqhom, billi biex tpinġi d-disinji intrikati tad-drapijiet fini u l-ġojjellerija elaborata meħtieġa fir-ritratti ta' persunaġġi rjali, kien jiħdilha ammont tal-biżgħa ta' żmien u enerġija. Madankollu minkejja l-isfida, ir-ritratti li pinġiet Sofonisba ta' Eliżabetta ta' Valois (u iktar tard, ta' Anna tal-Awstrija, ir-raba' mara ta' Filippu II) huma vibranti u mimlijin ħajja.
Waqt li kienet fis-servizz ta' Eliżabetta ta' Valois, Anguissola kienet taħdem fil-qrib ma' Alonso Sanchez Coello. Tant fil-qrib infatti, li l-pittura famuża tar-re Filippu II fl-età tan-nofs kien għal żmien twil attribwit lil Coello jew Pantoja. Kien biss dan l-aħħar li Anguissola intgħarfet bħala l-ħallieqa ta' din il-pittura.
Ħajja privata
right|thumb|170px|Awtoritratt, 1554 Fl-1570, Anguissola kellha 38 u kienet għadha ma żżewġitx. Wara l-mewt ta' Eliżabetta ta' Valois, Filippu II beda jieħu ħsieb iżjed il-futur ta' Sofonisba u rranġalha biex tiżżewweġ. Madwar l-1571, iżżewġet lil Don Francisco de Moncada, bin il-prinċep ta' Paterno, viċire ta' Sqallija. It-tieġ kien iċcelebrat b'pompa kbira, u rċiviet dota minn għand ir-re ta' Spanja. Wara t-tieġ il-koppja vvjaġġaw biex iżuru l-familja tagħha, kif ukoll l-artijiet ta' żewġha fl-Italja imma fl-aħħar marru lura lejn Spanja. Wara 18-il sena fil-qorti Spanjola, Sofonisba u żewġha fl-aħħar telqu minn Spanja bil-permess tar-re matul l-1578. Marru Palermo fejn żewġ Sofonisba miet fl-1579.
Fl-età ta' 47 sena, hija u sejra d-dar f'Cremona, Sofonisba iltagħet ma' Orazio Lomellino, li kien iżgħar minnha sewwa, il-kaptan tal-vapur li kienet qiegħda tivvjaġġa fuqu. Iżżewġu ftit wara f'Jannar tal-1580, fil-belt ta' Pisa.
Orazio għaraf it-talent tagħha u appoġġaha fix-xogħol artistiku tagħha u kellhom żwieġ twil u hieni. Marru joqgħod Genova, fejn il-familja ta' żewġha kienu jgħixu f'dar kbira. Lil Anguissola tawha kwartier fid-dar għaliha li kien fih studju u kellha ħafna ħin għall-pittura.
Tard fil-ħajja
Bil-fortuna ta' Orazio flimkien mal-pensjoni ġeneruża li rċeviet minn Filippu II, Sofonisba kellha ħajja komda u setgħet tpinġi bla xkiel. Issa li kienet saret famuża, kienu jiġu ħafna kollegi jżuruha biex jiddiskutu l-arti magħha. Bosta minn dawn kienu pitturi żagħżagħ li xtaqu jitgħallmu u jimitaw l-istil karatteristiku ta' Anguissola.
Tard f'ħajjitha, Anguissola ma pinġietx ritratti biss imma wkoll pitturi reliġjużi, kif kienet tagħmel f'żogħżitha, (sfortunatament, ħafna mill-pitturi reliġjużi tagħha ntilfu). Kienet ir-ritrattista prinċipali ta' Ġenova sakemm marret toqgħod Palermo fl-aħħar ta' ħajjitha. Pinġiet l-aħħar awtoritratt fl-1620.
Kontra li sostnew xi bijografi, qatt ma għamit għal kollox, imma forsi kellha l-katarretti. Meta l-vista tagħha marret lura, Sofonisba saret patruna għanja tal-arti. Mietet ta' 93 sena, f'Palermo fl-1625. Matul ħajjitha kollha kienet dejjem irrispettata u kellha fama internazzjonali.
Seba' snin wara, fl-għeluq il-mitt sena tagħha kieku baqgħet ħajja, żewġha qiegħed iskrizzjoni fuq qabarha li parti minnha kienet tgħid hekk: "Lil Sofonisba, marti ... li hi mniżżla fost in-nisa illustri tad-dinja, eċċezzjonali fit-tpinġija tar-ritratti tal-bnedmin ... Orazio Lomellino, fin-niket tat-telf tal-maħbuba kbira tiegħu, fl-1632, iddedika dan l-omaġġ żgħir lil din il-mara tant kbira."
Stil
right|thumb|200px|Sofonisba Anguissola, Awtoritratt, 1610. L-influwenza ta' Campi, li r-reputazzjoni tiegħu kienet ibbażata fuq ir-ritratti, tidher ċara fix-xogħol bikri ta' Sofonisba, bħal fl-Awtoritratt (Firenze, Uffizi). Xogħlha hu assoċjat mat-tradizzjoni modana ta' Cremona, influwenzata ħafna mill-arti ta' Parma u Mantova, li anki fix-xogħlijiet reliġjużi hi permeata b'delikatezza u grazzja kbira. Minn Gatti tidher li assorbiet elementi li jfakkru f'Correggio, u bdiet moda li saret iżjed aċċentwata fil-pittura ta' Cremona tal-aħħar tas-seklu 16. Din id-direzzjoni ġdida narawha f' Lucia, Minerva u Europa Anguissola jilgħabu l-iskakki (1555; Poznan, Muż. N.) fejn l-arti tar-ritratti titħallat f'xena kważi-ġeneru, karatteristika tal-mudelli minn Brescia.
Il-parti l-kbira tax-xogħol bikri ta' Anguissola jikkonsisti f'awtoritratti (l-għadd ta' awtoritratti juri l-fatt li minħabba l-fama tagħha dawn kienu sikwit mitluba) u ritratti tal-familja tagħha. Barra minn hekk, ma kellhiex bżonn li dejjem toqgħod fuq il-pittura għall-għajxien tagħha. L-awtoritratti u r-ritratti tal-familja huma meqjusa minn ħafna nies bħala l-isbaħ xogħlijiet tagħha.
Xi 50 pittura huma magħrufa bħala żgur minn idejn Sofonisba. Ix-xogħlijiet tagħha nistgħu narawhom fil-galleriji tal-arti f'Bergamo, Budapest, Madrid (Museo del Prado), Napli, Sjena, u Firenze (Uffizi).
Sinjifikat storiku
Il-ħidma ta' Sofonisba Anguissola kellha influwenza li damet fuq il-ġenerazzjonijet ta' artistiti ta' wara. Ir-ritratt li pinġiet tar-Reġina Eliżabetta ta' Valois biż-zibellino (il-pil ta' marta b'ras u saqajn tad-deheb imżejjen bil-ġojjelli) kien ir-ritratt l-iżjed ikkupjat fi Spanja. Fost dawk li kkupjawh kien hemm bosta mill-aħjar artisti ta' dak iż-żmien, bħal Peter Paul Rubens.
Sofonisba hi importanti wkoll għall-istoriċi tal-arti feministi. Minkejja li qatt ma kien hemm perjodu fl-istorja tal-punent li matulu in-nisa ma dehru xejn fl-arti viżwali, is-suċċess kbir ta' Anguissola fetaħ il-bieb biex għadd ikbar ta' nisa jsegwu karriera ta' artisti. Fost is-suċċessuri famużi tal-eżempju tagħha insibu 'l Lavinia Fontana, Barbara Longhi, Fede Galizia u Artemisia Gentileschi.
Sophonisba darba qalet, "Il-ħajja mimlija sorpriżi, jien nipprova naqbad dawn il-mumenti prezzjużi b'għajneja miftuħin beraq."
Kaptan (futbol)
Il-kaptan ta' tim tal-futbol huwa membru ta' tim magħżul biex ikun il-mexxej tat-tim fil-grawnd; ħafna drabi dawn ikun uħud mill-aktar membri esperjenzati u veterani tal-iskwadra, jew plejer li għandu influwenza qawwija fuq il-logħba jew għandu kwalitajiet tajba ta' mexxej. Il-faxxa li tintlibes fuq l-id tidentifka l-kaptan tat-tim.
Responsabilitajiet
Skont ir-regoli tal-futbol, ir-responsabbilità prinċipali tal-kaptan hija dik li jieħdu sehem fl-għażla tal-munita qabel il-bidu tal-logħba jew qabel l-għoti tal-penalties li tiddetermina liema naħa tim se jilgħab jew min se jibda l-logħba. B'kuntrarju ta' dak li jingħad xi kultant, il-kaptan m'għandu l-ebda awtorità li jisfida deċiżjoni tar-referì. Madanakollu, ir-referis jistgħu jitkellmu mal-kaptan ta' tim rigward imġieba mhux adegwata tat-tim matul il-logħba.
Kaptan tal-klabb
Il-kaptan ta' klabb ikun mħatur ġeneralment għal staġun; jekk ma jkunx jista' jattendi għal partita partikulari jew ma jkunx magħżul, il-viċi-kaptan jieħu postu. Il-kaptan ta' klabb ħafna drabi jieħu rwol speċifiku f'relazzjonijiet mal-istampa bħala raprreżentant tat-tim u jkun l-ewwel plejer li jerfa' t-trofew jekk it-tim jirbaħ wieħed. Madanakollu, klabb jista' jaħtar żewġ kaptani għal żewġ rwoli distini: kaptan biex jirrapreżenta lill-plejers f'relazzjonijiet pubbliċi, u kaptan ieħor bħala l-kap fil-grawnd.
Viċi-kaptan
Il-viċi-kaptan huwa plejer li jkun mistenni li jieħu l-irwol ta' kaptan tal-iskwadra meta l-kaptan tal-klabb ma' jkunx inkluż mal-ewwel ħdax, jew jekk il-kaptan tal-klabb ikun sostitwit.
Fl-assenza, il-viċi-kaptan jieħdu l-irwol ta' kaptan. Jekk il-kaptan kurrenti jkun magħżul fl-iskwadra għal dik il-logħba, u jidħol bħala sostitut, allura l-viċi-kaptan jagħti l-faxxa ta' kaptan lilu għal tul il-partita kollha.
Id-doveri ta' viċi-kaptan m'humiex biss li jmexxi lit-tim meta l-kaptan ma jkunx qed jilgħab. L-irwol tiegħu jivolvu wkoll li jmexxi l-plejers mal-kaptan u jgħin ukoll lil plejers ġovanili biex jiżviluppaw.
L-għażla tal-viċi-kaptan issir ukoll mill-kowċ fil-bidu tal-istaġun, flimkien mal-kaptan.
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach
Dan id-denb qotni huwa simili ħafna tal-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant Sylvilagus floridanus u diffiċli ħafna biex jingħarfu minn xulxin, għalkemm il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach Sylvilagus obscurus huwa kemxejn iċken, għandu l-pil aktar skur u m' għandux it-teba bajda fuq il-moħħ li ġeneralment ikollu il-Fenek ta' denbu qotni tal-Lvant, iżda minflok għandu teba sewda bejn il-widnejn fuq in-naħa ta' wara tar-ras.
Distribuzzjoni
Il-Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Appalach huwa speċi ta' denb qotni li hija ġeneralment ristretta għal muntanji ta' Appalach u għandu distribuzzjoni mhux kontinwa li tibqa sejra minn Pennsylvania sal-Grigal fil-Georgia u jinsab ukoll fil-Punent tal-muntanji Blue Ridge fil-Virginia.
Klassifikazzjoni
Dan il-fenek huwa 1 minn 9 speċijiet ta' dnieb qotnin, li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Sylvilagus u m' hemmx sottospeċi rikonoxxuti.
Fenek tat-Tres Marias
Il-Fenek tat-Tres Marias jew Fenek ta' denbu qotni tat-Tres Marias jew Denb qotni tat-Tres Marias li hu magħruf xjentifikament bħala Sylvilagus graysoni huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent ta' l-Amerika ta' fuq, endemiku tal-Messiku.
Dan id-denb qotni jgħix fil-foresti xotti tas-siġar li jwagħqu l-weraq u l-foresti umdi li huma l-veġetazzjoni dominanti fil-gżejjer tat-Tres Marias li huma tipikament karatterizzati b' ħafna speċi ta' siġar.
Distribuzzjoni
Il-Fenek tat-Tres Marias huwa speċi ta' denb qotni endemiku għall-gżejjer tat-Tres Marias, grupp ta' gżejjer kontinentali madwar 84 kilometru 'l bogħod minn Nayarit, fil-Messiku.
Klassifikazzjoni
Dan id-denb qotni huwa 1 minn 9 speċi li qegħdin klassifikati fis-sottoġeneru Syvilagus u m' hemmx sottospeċi rikonoxxuti.
Ħal Għargħur
Ħal Għargħur huwa wieħed mill-iżgħar u l-eqdem irħula ta' Malta. Ħal Għargħur jinstab fuq għolja bejn żewġ widien fil-Grigal ta' Malta. Il-populazzjoni tiegħu hi ta' 2,389 ruħ. L-arma ta' din il-lokalità tikkonsisti fi stilla ħamra fuq trijanglu aħmar bi sfond lewn il-fidda, bil-motto “Excelsior” li jfisser “L-Ogħla”. Il-motto jindika l-fatt li din il-lokalità hija waħda mill-ogħla f'Malta.
Hawn instabu xi fdalijiet Rumani matul kostruzzjoni fuq triq, li wara nġarrew għall-Mużew tad-“Domus Romana” fir-Rabat. Hemm dokument li jirreferi għal Ħal Għargħur sa mill-1419, fil-lista tad-Dejma, li kienet milizja li tieħu ħsieb Malta minn xi attakki tal-furbani. Dan ir-raħal għadda minn żminijiet mingħajr abitanti matul il-Medju Evu Għoli, kif ukoll f'xi snin ta' wara minħabba attakki tal-furbani.
Il-komunità ta' Ħal Għargħur tgħix ħajja rurali, partikolarment bis-saħħa tal-ħamrija fertili u l-ilma ġieri. Imma xorta waħda, il-parruċċani ta' din il-lokalità rnexxielhom iħallsu għall-bini tal-knisja parrokkjali u bosta kappelli oħrajn li għandhom eżempju tajjeb ta' stil Barokk. L-attrazzjoni prinċipali ta' dan ir-raħal, minbarra l-ambjent ħadrani tal-madwar, hija l-Knisja Parrokkjali ddedikata lil San Bartilmew Appostlu. Minn ġewwa hija fuq stil Doriku, iżda għandha faċċata Barokka. Il-faċċata oriġinali ġiet imġarrfa u nbniet dik li tidher illum fl-1743. Il-knisja ġiet mibnija bejn l-1610 u l-1638 fuq il-pjanta tal-arkitett Malti Tumas Dingli.
It-teżori ta' din il-knisja jinkludu l-istatwa ta' San Bartilmew, maħduma bl-injam. Din inħadmet ġewwa Ruma mill-arkitett Malti Melchiorre Gafà. Din l-istatwa saret lejn l-1666 u hija maħsuba li hija kopja tal-istatwa ta' San Giovanni Laterno f'Ruma. Din l-istatwa ġiet mixtrija mir-raħal fl-1772. Sar restawr fuqha fl-1912. Fl-2005 l-istatwa reġgħet ġiet restawrata, u ġiet ristrutturata wkoll in-niċċa tagħha. Din l-istatwa hija t-tieni l-itqal fil-Gżejjer Maltin.
Fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano
Il-fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano, li hu magħruf xjentifikament bħala Sylvilagus cognatus huwa mammiferu plaċentat tad-Dinja l-Ġdida u membru tal-familja Leporidae (leporidu), fl-ordni Lagomorpha (lagomorfu). Dan id-denb qotni huwa nattiv tal-kontinent tal-Amerika ta' Fuq, endemiku tal-Istati Uniti.
Dan id-denb qotni għal żmien twil kien ikkunsidrat bħala sottospeċi tal-fenek ta' denbu qotni tal-Lvant (Sylvilagus floridanus), l-aktar speċi komuni ta' denb qotni.
Distribuzzjoni
Il-fenek ta' denbu qotni tal-muntanji ta' Manzano huwa speċi ta' denb qotni li ġeneralment huwa ristrett għall-muntanji ta' Manzano, katina ta' muntanji ta' madwar 65 kilometri (40 mil), orjentati mit-Tramuntana għan-Nofsinhar li tagħmel parti minn unita ġeoloġika akbar, imsejħa il-muntanji ta' Sandia-Manzano, fl-istat ta' New Mexico, fl-Istati Uniti.
Sinonimi
Sylvilagus floridanus cognatus huwa sinonimu jew l-istess bħal u jirreferi għal Sylvilagus cognatus ta' Nelson, 1907.
Dejma
thumb|lemin|Is-salib tad-Dejma ta' [[Ħal Kirkop]] Id-Dejma kienet milizzja Maltija magħmula min-nies ċivili. L-iżjed referenza bikrija għad-Dejma hi tal-1462.
Bidu
L-attakki mill-furbani kienu xi ħaġa komuni fiż-żmien Medjevali. Dawn mhux biss kienu jaqbdu xi xwieni jew dgħajsa, imma kienu ukoll jinżlu f'xi xatt, joqtlu lil kull min jiqfilhom, u jisirqu dak kollu li jgħodd għalihom u saħansitra jaħtfu ħafna nies u jkaxxkruhom magħhom bħala lsira. Għalhekk il-Maltin kellhom iwaqqfu xi forma ta' difiża.
L-ewwel Dejma kienet tal-Imdina, però fl-aħħar tas-seklu 15, erba' rħula kellhom Dejma, kull wieħed immexxi minn kaptan: is-Siġġiewi, in-Naxxar, iż-Żurrieq u n-Nadur f'Għawdex. Skont xiehda f'każ ta' qtil fis-Siġġiewi fl-1473, is-Siġġiewi kellu Dejma ta' 10 min-nies li kienu jservu billejl fil-knisja ta' San Ġwann. Fl-1498, tissemma d-Dejma f'Ħaż-Żabbar li tipproteġi r-raħal. Il-fatt li Dejma hi kelma semitika ma jfissirx li d-Dejma bdiet fi żmien l-Għarab. Aktarx kellha isem Malti billi l-Maltin kellhom jorganizzawha mingħajr l-għajnuna tal-ħakkiema Aragoniżi. Il-milizzja Maltija żviluppat mill-ħtieġa tal-Maltin li jħarsu ruħhom u m'hemm l-ebda xhieda li l-Aragoniżi żviluppawha jew rawmuha bħala istituzzjoni.
Il-listi tal-Militia
Il-Professur Godfrey Wettinger għamel studju intensiv fuq il-listi tal-Milizzja li sab fil-Mużew tal-Katidral tal-Imdina. Dawn għandhom it-titlu Quaternu factu et ordinatu per li nobili capitaneo et Jurati [et] consiglu per la guardia de la hisula de mauta anni XIII Indicionis. Wettinger jirraġuna li l-eqdem kienet tal-1419-1420. Kif għedna iżjed 'il fuq, id-Dejma issemmiet għall-ewwel darba fl-1492 u mela dawn il-listi huma aktarx tal-milizzja li kienet tgħasses ix-xtut.
Dawn il-listi huma importanti għall-Istorja ta' Malta għall-bosta raġunijiet. Il-listi jagħtuna tagħrif dwar kif kienet imqassma l-popolazzjoni Maltija fis-Seklu 15.
Fil-lista tal-1419-20 insibu mniżżlin 1667 raġel. Jekk tgħodd ukoll l-irġiel tal-Birgu li mhumiex fiha tasal għal madwar 2000 raġel. Jekk iżżid ukoll lin-nisa u lit-tfal il-popolazzjoni ta' Malta fl-1419 tasal għal madwar 10,000 ruħ. Il-lista tagħtina ukoll idea tal-ismijiet li kienu jingħataw dak iż-żmien. Il-lista tal-Milizzja fiha madwar 80 isem Nisrani. Bl-isem Antoni nsibu 104 rġiel, b'Johanni 94 u b'Cola 94. Insibu wkoll xi ismijiet strambi bħal Azimundinu, Ansaldinu u Apostoli. Ma jissemmewx Karmenu, Publiju u Ġużeppi nsibuh biss fost il-Lhud u fost dawn kien komuni ħafna. Hemm il-lista ta' żwiemel li kellhom lesti għat-taqbid. Xi osservazzjonijiet li joħorġu mil-lista tal-Milizja:
Il-lista tal-Milizja tiġbor fiha nies minn kull qasam tal-ħajja: Lhud u Insara, bdiewa u bejjiegħa tal-ħwienet, nies tas-sengħa, nutara, sidien ta' għelieqi u sidien fewdali.
Fi żmien il-Kavalieri
Il-kittieb tal-istorja ta' l-Ordni ta' San Ġwann ta' Malta, Giacomo Bosio, jagħtina ħjiel fuq id-Dejma fl-1530. Isemmi kif il-Maltin laqgħu lill-Gran Mastru L'Isle Adam fis-26 ta' Ottubru:
Mal-miġja tal-Ordni ta' San Ġwann, billi l-milizzja Maltija ma' kinitx istituzzjonalizzata, il-Kavalieri assorbewha bħala parti mid-difiża tagħhom. It-tmexxija kienet f'idejn il-Kavallieri li kienu jorganizzaw u jdaħħlu tibdil kif ikun hemm bżonn. Ir-riġmenti tal-kampanja kollha kienu jaqgħu taħt il-kmand ta' kavallier ta' grad għoli msejjaħ seneskalku.
L-irġiel minn tmintax sa sittin sena kellhom jidħlu fid-dejma u jagħtu sehemhom fid-difiża bilfors. L-armata kienet maqsuma f'għadd ta' ġemgħat daqs kemm kien hemm parroċċi jew irħula dak iż-żmien. F'Settembru ta' kull sena kienu jinħatru l-kaptani tad-Dejma. Bejn dawn kien jitqassam il-ħarsien tax-xtut kollha. Il-kaptan tad-Dejma taż-żwiemel kien magħruf bħala Kavabuzz. In-nobbli, l-kbarat u l-għonja kellhom iżommu żwiemel għat-taqbid. Il-kapijiet tal-familji kellhom iżommu fi djarhom vleġeġ, żbandoli, lanez, sjuf, alabardi, xwabel, puntini u maż-żmien ukoll arkibuġji u joħorġu huma u uliedhom kull meta tissejjaħ in-nafra. In-nafra kienet is-sejħa għat-taqbid.
Id-dmirijiet tal-uffiċjali kellhom id-dover li jgħallmu lis-suldati kif jimmaniġġjaw l-armi sew, jisparaw tajjeb, jirtiraw wara l-ħitan tas-sejjieħ, u joħorġu minn warajhom bl-ordni biex jiffaċċjaw l-għadu. Kellhom ukoll jieħdu s-suldati fuq ix-xtut biex jidraw il-postijiet fejn kien ippjanat li jiġu stazzjonati f'każ ta' attakk. Il-kaptani kienu mistennija li jorqdu fl-irħula tagħhom mill-l ta' Marzu sa l-aħħar ta' Settembru, u jaraw li l-għases isiru kif suppost. L-għassiesa kienu jiġu spezzjonati regolarment, darba mill-kaptani tagħhom u darba mill-­kavallerija tal-Ordni li kienu jissejħu "Turkopilieri".
F'xi rħula twaqqfu armeriji fein kienu jinġabru l-armi tal-irħula tal-qrib biex ikunu aktar fiż-żgur u jiżammu f'kundizzjoni tajba. Wieħed mill-fizzjali kien jieħu ħsieb l-armerija u kien ikun hemm ukoll armatur ii jieħu ħsieb li l-armi jkunu servibbli f'każ ta' bżonn.
Matul is-seba' xhur bejn l-ewwel ta' Marzu u l-aħħar ta' Settembru kienu jiżdiedu l-għases ma' bnadi oħra tax-xatt. Ta' min jinnota li fix-xitwa t-tbaħħir kien perikoluż ħafna u għalhekk is-sibbien kienu jnaqqsu mill-attività tagħhom. Għall-istess raġuni t-Torok ma kinux se jissograw jibagħtu armata fix-xitwa. Dawn l-għassiesa kienu jitħallsu żewġ skudi jew skud u nofs fix-xahar. Il-ħlas għall-għassiesa kienu joħorġuh iż-żewġ universitajiet tal-Belt Valletta u tal-lmdina. Mela l-Maltin stess kienu jħallsu għall-għassa madwar arthom.
Fl-l738 id-Dejma kienet maqsuma f'diversi riġmenti. Kien hemm il-kumpaniji tal-ibliet u r-riġmenti tal-kampanja. Dawk tal-kampanja kienu Ħal Qormi, Ħaż-Żebbuġ, Birkirkara, Naxxar, Żejtun u Ħal Luqa.
Biex nieħdu eżempju, ir-riġment ta' Ħal Luqa kien jiġbor fih il-kumpaniji ta' sebat irħula: il-Gudja, Ħal-Luqa, iż-Żurrieq, Ħal Safi, l-Imqabba, il-Qrendi u Ħal Kirkop. Dan ir-riġment kien jikkonsisti f'kurunell, tenent kurunell, maġġur u ajjutant tal-maġġur. Taħt dawn l-uffiċċjali għolja kien hemm 78 uffiċċjal ieħor, jiġifieri sitt kaptani, l2-il sotto tenent, l2-il surġent, l2-il sotto surġent, u 36 kapural. Is-suldati kienu 650.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Ruġġieru I ta' Sqallija (1031-1101), li kien l-iżġħar iben ta' Tankredi ta' Hauteville fi Franza.
Dejma
Ħoloq esterni
The Maltese Islands were freed from feudalism in 1426. It is said, when you are in peace, prepare for war. Besides the King's Army in Malta and Gozo, there were 300 soldiers (territorials) called Tad-Dejma.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Goffredu Malaterra, is-segretarju u bijografu ta' Ruġġieru I, kiteb fuq il-Konti Ruġġieru hekk: "Kien żaġħżuġħ mibni sabiħ u għaref fil-kliem u l-pariri li jagħti, iħares lejn il-futur, u gwerrier qalbieni."
Dejma
Ħoloq esterni
This Maltese regiment was compulsory for all those who reached the age of 16. Training used to be held on Sundays. The absentees were fined between a Karlin and 40. These soldiers were paid from the Università (local council) and from the abattoir.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Ruġġieru u ħuh Robert Giscard, bħala gwerriera u espansjonisti tas-saltna tagħhom, kienu ilhom jattakkaw u jaħkmu belt wara l-oħra fl-Italja, sakemm, fl-1055 waslu fl-Italja ta' Isfel. Wara li fl-1057 kienu  attakkaw u ħakmu lill-ħakmu l-Kalabrija fl-105hom il-ħsieb li jaqsmu l-istrett ta' Messina u jinvadu lil Sqallija. Dak iż-żmien, din il-gżira kienet immexxija mill-Għarab Musulmani, waqt li l-popolazzjoni kienet fil-biċċa l-kbira magħmula minn Insara Biżantini Griegi. Sa dan iż-żmien, il-kbarat Għarab kienu saru indipendenti mis-sultan ta’ Tunis. F'Mejju 1061, l-aħwa de Hauteville, Robert u Roger, qasmu minn Reggio għal Messina biex jibdew jaħkmu partijiet mit-teritorju Sqalli. F'Ġunju 1063, Ruġġieru għeleb armata Musulmana fil- battalja ta' Cerami. Fl-1068, kiseb rebħa oħra fil-battalja ta' Misilmeri. F’Jannar tal-1072, l-aħwa ħadu taħt idejhom Palermo. Ħafna mis-suċċessi militari ta’ Robert kienu dovuti għall-appoġġ ta’ ħuh Ruġġieru. F’dan il-punt, Robert Guiscard, bħala sużeran, investa lil ħuh Ruġġieru bħala Konti ta' Sqallija. Robert żamm Palermo, nofs Messina, u l-parti tal-Grigal (il-Val Demone).
Dejma
Ħoloq esterni
In September 1429 the Army of the Saracins, about 18,000 men, arrived on our shores from Tunis. These were under the command of Kaid Ridavan (Mifsud Alf.: Franchigie p. 312).
The Muslims first attacked Mdina fiercely for three consecutive days. Afterwards, they left Mdina, carrying with them what they could and destroying the rest. Many Maltese were killed; others taken in slavery.
It is said that on that occasion St Paul appeared on a white horse holding a dagger in his hand defending the Maltese. The Cathedral Chapter in 1682, as a remembrance of that event, commissioned a canvas to Mattia Preti representing St Paul on a white horse defending the Maltese.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Matul il-ħakma tiegħu Ruġġieru, bħala kap suprem, sar ukoll il-’mexxej’ tal-knisja Nisranija ta’ Sqallija. Il-Papa, kien bi pjaċir kbir irrikonoxxa lil Ruġġieru b’dan it-titlu, minħabba li dan kien irnexxielu jaħtaf ill-Sqallija minn mexxejja ta’ twemmin Musulman u tar-rit Biżantin. Fl-1098, il-Papa ta lil Ruggieru u lill-eredi tiegħu l-Legat Apostoliku ta’ Sqallija. Ruġġieru ħoloq isqfijiet tar-rit Latin, f'Sirakusa, Girgenti u bnadi oħra, hu kellu s-setgħa li jinnomina lill-isqfijiet il-ġodda, filwaqt li biddel l-Arċisqof ta' Palermo f'sede tad-djoċesi.
Dejma
Ħoloq esterni
The painting still exists and it can be seen in the chapel of the Annunciation, facing the chapel of the Blessed Sacrament at Mdina Cathedral.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Fl-istess ħin, il-Konti Ruġġieru, żamm fit-tmexxija tiegħu sens ta’ tolleranza lejn dawk il-popli ta’ twemmin ieħor, bħal ma kienu l-Griegi Ortodossi u l-Għarab Musulmani. Saħansitra, Ruġġieru anki għen finanzjarjament il-bini ta ' aktar minn tnax-il monasteru Grieg fir-reġjun ta' Val Demone. Fl-ibliet, il-Musulmani, kienu kisbu dawn l-istess drittijiet u żammew il-moskej tagħhom, u l-libertà tal-kummerċ. Biss l-istatus tagħhom issa kien sar dak ta’ servi. Paradossalment, Ruġġieru kien ġabar il-massa tal-infanterija tiegħu mill-poplu Musulman. Sant Anselmu jgħid li meta żar lill-Konti Ruġġieru waqt l-assedju ta’ Kapua, fl-1098, innota “numru kbir ta’ tined kannella tal-Għarab”. Fl-istess żmien, il-Lombardi u nies oħra mill-Italja ta’ Fuq kienu bdew jimigraw lejn in-Nofsinhar tal-Italja u Sqallija. Dan it-taħliet ta’ nies kompla naqqas il-qawwa u l-influenza Għarbija Musulmana fi Sqallija.
Dejma
Ħoloq esterni
Furthermore, Mgr Peter Dusina in his Apostolic Visit ordered that St Paul be declared co-titular with Our Lady of the Assumption.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Konti Ruġġieru u Malta
Illum nafu li wara li żbarka f’Malta, dan ġiegħel il-mexxeja tal-gżira juru l-alleanza tagħhom lejh, u wara salpa immedjatament lejn Għawdex u dlonk irritorna lejn Sqallija. Fil-ftit żmien li l-Konti Ruġġieru dam f’Malta ma biddel xejn mill-amministrazzjoni u l-ħajja ta’ kuljum tal-Maltin.
Dejma
Ħoloq esterni
Maltese historians say that the siege of 1429 was worse than the Great Siege of 1565 because the Maltese were fighting alone without any help. On that event the Augustinians lost their monastery and church at Saqqajja in frontispitio Civitatis, very close to the city walls of Mdina, which was totally destroyed by the Arabs ab exercitu Barbarorum (G. Zammit: Cabreo S. Agost. Rabat).
Ruġġieru I ta' Sqallija
Konti Ruġġieru u Malta
Leġġenda Maltija tgħid kif meta niżel l-art il-Konti Ruġġieru sab xi Maltin jilqgħuh u li riedu jgħinuh jikseb il-gżejjer u talbuh jagħtihom bandiera. Il-Konti qabad l-istandard tieghu li jingħad li kien jikkonsisti f'kaxxi bojod u ħomor, qasam biċċa minnu u rregalaha lil Maltin. Dan mhu minnu xejn. Jingħad ukoll li dak ir-raġel li ħa l-bandiera kien jismu Ben Said. Fir-Rabat il-banda tas-Soċjetà Mużikali ta' San Pawl hi msemmija għall-Konti Ruġġieru.
Dejma
Ħoloq esterni
It is said that Dragut stayed in that monastery.
Ruġġieru I ta' Sqallija
Konti Ruġġieru u Malta
Ruggieru miet fit-22 ta’ Ġunju 1101, f’Mileto, fl-Italja ta' Isfel, u ġie midfun fl-Abbazija Benedittina tas-Santissima Trinità. Mal-mewt ta’ Ruggieru, ibnu, Simon ta’ Hauteville, sar il-Konti ta’ Sqallija, b’ommu, Adelaide del Vasto, taġixxi bħala r-reġent tiegħu. Fit-28 ta’ Settembru 1105, fl-età ta’ 12-il sena, Simon miet, u t-titlu ta’ konti għadda lil ħuh iż-żgħir, Roger, li iventwalment sar Ruġġieru II ta’ Sqallija, b’Adelaide tkompli bħala reġent.
Dejma
Ħoloq esterni
Afterwards, the Augustinians took refuge at St Peter's Hospital (today St Benedict's Abbey) and later at the Visitation church, Via Lunga, in Mdina as well.
The Ambassador Vaccaro predicted that assault to the Viceroy eight years before: Il signore Vaccaro predetta at Vice-Re che I nostrit fossero alla meglio preparati (Vassallo G.A., Storia di Malta p. 126).
-- [Source: AveMelita.com]
Some may say that the Siege were the Maltese people showed how brave they really were was during the Second World War. Others say that it was the 1565 Siege. I do not agree completely with these camps, for there is another forgotten Siege.
In September of the year 1429, the same year the Maltese arose against Monroi, 18,000 Muslims under the leadership of Kaid Ridavan attacked the Island. The Maltese were alone, defenceless and had no foreign military aid. Did the Maltese flee? Never. While the Saracens attacked Mdina the Maltese dejma rallied to defence of the Noble City, the battle for Mdina was fought for 3 long days, many Maltese were killed, while the Muslims carried the rest into slavery.
The 1565 Siege was fought over 3 months, while the Second World War in Malta for roughly 3 years - but still the 1429 Siege sticks to our minds. Some may say that it was only a skirmish, I say not. Imagine the consequences if that skirmish had been won by the Saracens instead of the Maltese! Long live the Maltese will to fight - and this is surely seen in the real Siege of Malta.
Ave Camerati!
-- [Source: Discover-Malta.com]
"In 1429 a determined attempt was made by an army of 18,000 Moors from Tunisia under Kaid Ridavan to capture the Maltese islands with the intention of using them as an advance post for further conquests. The Maltese population then numbered between 16,000 to 18,000 with only some 4,000 men under arms. The invaders were beaten back but not before they had captured over 3,000 of the inhabitants as prisoners."
Oroskopju
Fl-astroloġija, l-oroskopju huwa mappa jew dijagramma li tirrappreżenta l-pożizzjonijiet tax-xemx, tal-qamar, tal-pjaneti, tal-aspetti astroloġiċi u tal-angoli sensittivi waqt li jseħħ event partikolari, bħal fil-mument tat-twelid ta' persuna. Il-kelma oroskopju hija meħuda mill-kelmiet Griegi li jfissru "ħarsa lejn is-sigħat" (horoskopos, plu. horoskopoi, jew "markatur(i) tas-siegħa.") Ismijiet oħrajn għall-oroskopju jinkludu mappa astroloġika, astro-mappa, mappa tas-smewwiet, mappa tal-istilel, kożmogramma, vitasfera, mappa radikali u radix. L-oroskopju huwa użat bħala metodu ta' divinazzjoni li għandu x'jaqsam ma' eventi relatati mal-punt fil-ħin li jirrappreżenta u huwa l-pedament tad-tradizzjonijiet oroskopiċi tal-astroloġija.
Fl-użu tagħha ta' kuljum, il-kelma oroskopju tirreferi sikwit għall-interpretazzjoni ta' astrologu, is-soltu permezz ta' sistema ta' astroloġija li tibbaża fuq sinjali żodjakali jew fuq it-tifsira ta' event skont il-kalendarju, bħal fl-astroloġija Ċiniża. B'mod partikolari, bosta gazzetti u rivisti jġibu kolonni ta' tbassir ibbażat fuq is-sinjal żodjakali tal-individwu. Din is-sistema hija distinta mill-oroskopji użati tradizzjonalment, peress li fl-interpretazzjoni hija kkalkulata biss il-pożizzjoni żodjakali tax-xemx.
Mediterran
400px|thumb|Il-baċir tal-Baħar Mediterran 400px|thumb|Il-fruntieri tal-Baħar Mediterran
L-isem tal-Baħar Mediterran
Il-Mediterran ingħata bosta ismijiet matul is-snin f'bosta lingwi u minn popli diversi, kemm minn dawk li għexu u għadhom jgħixu madwaru kif ukoll minn oħrajn minn pajjiżi 'l bogħod li rriferew għalih matul is-sekli. Jidher li l-isem Mare Mediterrāneum jissemma l-ewwel darba fi żmien l-Imperu Ruman, fit-tielet seklu W.K. Apparentement, kien il-filosofu Gaius Julius Solinus li uża dan it-terminu għall-ewwel darba. Biss, l-eqdem dokument li juri dan it-terminu imur lura sas-sitt seklu W.K. miktub minn Isidore ta' Sevilja.Dan it-terminu jfisser, 'Fin-nofs tal-art' - riferenza għall-baħar li jinsab bejn l-artijiet, medius (in-nofs), terra (art), u - āneus (għandu l-għamla / jixbah). Il-Mediterran hu magħruf mill-Għarab bħala, al-Baḥr [al-Abyaḍ] al-Mutawassiṭ (البحر [الأبيض] المتوسط) 'il-Baħar (l-Abjad) tan-Nofs.
Ġeografija ġenerali
Il-Baħar Mediterran għandu tul ta' madwar 3.800 km (2.400 mil), filwaqt li l-erja tiegħu hi ta' 2.5 miljun km². Dan il-baħar hu magħqud mal-Oċean Atlantiku permezz tal-Istrett ta' Ġibiltà min-naħa tal-Punent, u mal-Baħar l-Aħmar permezz tal-Kanal tas-Swejż, li tħaffer fl-1869 biex jiffaċilita l-komunikazzjoni bil-baħar mal-Oċean Indjan. Mill-Istrett tad-Dardanelli l-Mediterran jagħqad mal-Baħar l-Iswed. Il-Mediterran hu maqsum f'diversi ibħra reġjonali. Prinċipalment, dawn huma, il-Baħar Adrijatiku, l-Baħar Eġew, l-Baħar Jonju, Il-golf ta' Sirte u l-Baħar Tirren. Il-perimetru kostali hu ta' madwar 46.000 km. Dan it-tul jgħaddi matul il-kosta ta' 22 pajjiż differenti.
Formazzjoni ġeografika u ġeoloġika
Skont it-teorija magħrufa bħala 'The Continental Drift Theory ', daqs tletin miljun sena ilu, il-Baħar Mediterran beda jifforma ruħu hekk kif iż-żewġ kontinenti, dawk tal-Afrika u dak tal-Ewrażja qorbu lejn xulxin, wieħed min-naħa tan-Nofsinhar u l-ieħor min-naħa tat-Tramunta. Biż-żmien, wara ħafna miljuni tas-snin, bdew anki jaħbtu ma' xulxin, kemm min-naħa tal-Punent, fejn il-ponta ta' dik li llum tagħmel parti mill-Marokk u l-art Iberika, u min-naħa tal-Lvant Nofsani. Daqs sitt miljun sena ilu l-Istrett ta' Ġibiltà nagħlaq u għal daqs 600,000 sena, il-baħar fil-baċin tal-Mediterran beda jevapora minħabba li issa l-baħar tal-oċean Atlantiku ma baqax jidħol mill-Istrett. Dan il-fenomenu ambjentali hu magħruf bħala Kriżi tas-Salinità Messinjana (The Messinian Salinity Crisis). Sadanittant il-widien fil-qiegħ tal-Mediterran bdew jiffurmaw depożiti ta' miljuni ta' metri kwadri ta' melħ. Maċ-ċaqliq tal-blatt taż-żewġ kontinenti, bdew anki jiffurmaw serje ta' reġjuni ta' muntanji, bħall-Pirinej, l-Alpi, u l-Atlas u widien. Ma' dawn wieħed irid isemmi ukoll l-attività vulkanika li ħalliet u għadha tħalli effett fuq il-ġeoloġija u l-ġeografija tar-reġjun. Ħafna speċi terrestri, u marini ġew effettwati b'dawn il-movimenti tal-kontinenti għaliex minn żmien għall-ieħor kellhom jaddattaw ruħhom għal klima u ambjent differenti. Daqs ħames miljun sena ilu, il-ħajt ta' blat li kien jimblokka l-Istrett ta' Ġibiltà infaqa', kemm biċ-ċaqliq tal-kontinenti kif ukoll bil-pressa u s-saħħa tal-Oċean Atlantiku. L-esperti jaħsbu li fi żmien sentejn il-baħar li daħal mill-Istrett ta' Ġibiltà irnexxielu jerġa' jimla' il-baċin tal-Mediterran.
Fl-aħħar miljun sena il-baħar naqas mill-fond tiegħu minħabba l-perijodi glaċjali, u l-gżejjer Mediterranji reġgħu ingħaqdu ħaġa waħda mal-kontinent Ewropew bosta drabi. Dan kien żmien fejn bosta merħliet ta' annimali, bħal ma huma, merħliet kbar ta' iljunfanti u l-ipopotami kellhom bilfors jinżlu lejn il-Mediterran biex jaħarbu l-kesħa xitwija ta' tul esaġerat u jsibu artijiet mhux miksija bis-silġ biex ikunu jistgħu isibu x'jieklu. Dawn setgħu jaqsmu lejn bosta gżejjer Mediterranji, fosthom Malta għaliex il-livell tal-baħar kien ħafna aktar baxx mil-lum tant li l-ispazju ta' bejn Malta u Sqallija kien ħieles mill-baħar u l-art kienet xotta. Il-gżejjer Mediterranji reġgħu ħadu l-forma tagħhom simili jew b'xi differenzi bħal ma huma llum hekk kif is-silġ mad-dinja kollha beda jdub għall-aħħar darba madwar 12,000 sena ilu u aktar.
Matul il-miljuni tas-snin seħħet kemm-il darba attività vulkanika f'diversi partijiet tal-Mediterran li effettwat kemm l-ambjent tal-madwar kif ukoll in-nies li jgħixu qrib l-avveniment naturali. Wieħed minn dawn l-avvenimenti katastrofiċi kienet l-isplużjoni / eruzzjoni tal-vulkan Tera, gżira qrib il-Greċja fejn illum hemm Santorini, fil-Baħar Eġew. Din l-isplużjoni seħħet madwar 1,700 / 1,600 sena Q.K.. Din l-isplużżjoni kkawżat tsunami kbir li xi esperti jaħsbu li qered iċ-ċiviltà ta' Minoa fil-gżira u l-madwar ta' Kreta. Il-Vesuvju huwa vulkan ieħor li jissemma matul l-istorja għall-erruzzjoni vjolenti tal-lava. Fis-sena 79 W.K. dan il-vulkan żbroffa b'qawwa enormi u qatel popolazzjoni sħiħa li kienet tgħix fil-qrib. L-istess materjal li ħareġ mill-vulkan iddistruġġa u għatta l-bliet Rumani ta ’Pompei u Erkulanu. Il-vulkani Etna u Stromboli huma aktar attivi u ta' spiss l-attenzjoni taqa' fuqhom kull meta tkun ħierġa l-lava minnhom għax din teffettwa mhux biss l-ambjent tal-madwar iżda anki tqanqal biża' fin-nies li jgħixu fil-villaġġi qrib. Il-Mediterran kontinwament jirreġistra attivitàjiet sismiċi li xi kultant ikunu ta' qawwa li tiddistruġġi l-ambjent tal-madwar u anki tipperikola l-ħajja tal-abitanti. Dawn it-terrimoti huma l-effet taċ-ċaqliq tal-blat taħt wiċċ l-art fir-reġjun.
Il-Baħar tal-Mediterran
Billi l-baħar fil-baċin tal-Mediterran hu magħluq kważi minn kull naħa, il-ġeografija tal-kontinenti kemm tal-Afrika kif ukoll tal-Ewropa taffettwa l-kundizzjonijiet u l-karatteristiċi tiegħu li jagħmluh differenti minn oċeani oħra. Pereżempju, il-baħar mhuwiex daqstant effettwat mill-marea, li għalkemm iseħħu kontinwament biss huma insinjifikanti, ħlief għal golf ta' Venezja. Il-Mediterran huwa magħruf għall-kulur kaħlani skur tiegħu kif ukoll għaċ-ċarezza u l-limpidità.