cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krimea
Krimea (Tork: Qırım yarımadası), (Ukrain: Кримський півострів), u qabel kienet tissejjaħ Tavrida Hija tmiss mil-Lvant mal-Baħar Azov, u l-erja tagħha hija 26,945 km2 u l-popolazzjoni tagħha hija ta' 2,355,030 persuna, skont iċ-ċensiment tal-2019. L-iktar belt importanti tagħha hija l-kapitali, Simferopol, u isimha fil-passat kien "Aq Mosque", li tfisser "White Mosque" fil-lingwa tat-Tatars tal-Krimea, qabel ma r-Russi ħatfuha fl-1783 AD. Kienet famuża għall-Gwerra tal-Krimea fis-seklu dsatax. U baqgħet ta' importanza ewlenija fis-seklu għoxrin minħabba li kien fiha bażi navali Russa, li hija l-unika waħda tax-xorta tagħha f'ilmijiet sħan, u hija l-kwartieri ġenerali tal-Flotta Russa tal-Baħar l-Iswed. Mill-bidu tal-2014, ir-reġjun kien qed jara kriżi politika wara li l-forzi armati Russi estendew il-kontroll tagħhom fuq il-peniżola u wara għamlu referendum, li kien jinkludi l-peniżola bis-saħħa tal-Federazzjoni Russa, li l-Ukrajna u l-komunità internazzjonali kkunsidraw bħala okkupazzjoni u attakk fuq is-sovranità u l-integrità territorjali tal-Ukrajna.Fil-passat, il-kapitali tagħha kienet il-belt ta’ Bakhchisaray meta kienet soġġetta għar-regola tat-Tatar Khans, u fost l-ibliet importanti tagħha hemm Yalta (belt kostali turistika sabiħa, li fiha saret il-konferenza ta’ Yalta bejn il-mexxejja Alleati fid-Dinja, fit-Tieni Gwerra Dinjija, fi Frar 1945 minn Stalin, Roosevelt u Churchill). Sevastopol (bil-port li kien fih il-flotta enormi Sovjetika, li mbagħad saret is-suġġett ta' tilwima bejn ir-Russja u l-Ukrajna) u bliet oħra inqas importanti, bħal: Kirchovyadosia, Belagorsk, Sudak u Bangkok.
Il-Krimea tikkonsisti f’numru ta’bliet kbar u żgħar, li l-aktar prominenti minnhom hija l-kapitali tagħha Simferopol u l-port ewlieni tagħha, Sevstopol, li mill-era tat-Tsari Russi sa issa huwa l-kwartieri ġenerali tal-Flotta Russa tal-Baħar l-Iswed, u l-post ta' Yalta, li kien famuż talli organizza l-laqgħa storika li saret wara t-tmiem tat-Tieni Gwerra Dinjija u t-telfa tal-Ġermanja Nażista fl-1945 bejn il-President tal-Istati Uniti Franklin Roosevelt, il-President tal-Unjoni Sovjetika Joseph Stalin u l-Prim Ministru Ingliż Winston Churchill, li ngħaqdu biex jiddiskutu d-diviżjoni tal-Ewropa.
Skont iċ-ċensiment tal-2001 tal-Ukrajna, it-Tatari tal-Krimea jammontaw għal 12.10% tal-popolazzjoni tal-peniżola tal-Krimea. Il-gvern ta’ Joseph Stalin keċċa lit-Tatari tal-Krimea lejn l-Asja Ċentrali. Wara l-waqgħa tal-Unjoni Sovjetika, it-Tatari tal-Krimea bdew jirritornaw lejn l-art oriġinali tagħhom. Skont iċ-ċensiment tal-2001 tal-Ukrajna, ir-Russi kienu 58% u l-Ukreni 24% tal-popolazzjoni tal-Krimea. Fir-rigward tal-preżenza tal-Musulmani fil-Krimea, l-akbar fir-reġjuni tal-Ukrajna.
Etimoloġija
L-isem klassiku Torres jew Taurica huwa mill-Grieg Ταυρική, wara l-abitanti ta' Scytho-Cimmerian tal-peniżola, u Tauri. Strabo u Ptolemy jirreferu għall-Istrett ta' Kerch bħala l-Bosphorus Cimmerius, u Cimmerium bħala l-kapitali tat-Taurida, f'termini tal-peniżola, jew in-naħa tal-Lvant tagħha, u kienet ukoll imsemmija Cimmerium.
Bl-Ingliż, il-Khanate tal-Krimea jissejjaħ Karim Tartiri fil-bidu tal-perjodu modern. Il-forma tal-peniżola Taljana tal-Krimea (u "Krimea") issir ukoll attwali matul is-seklu 18, gradwalment tissostitwixxi l-isem klassiku tal-Peniżola Taurika matul is-seklu 19. L-ommissjoni tal-artiklu definit fil-lingwa Ingliża ("Krimea" minflok "Krimea") issir komuni matul l-aħħar seklu 20.
Data
Fi żminijiet antiki, kienet id-dar taċ-Ċimeri u l-Iskiti, kif ukoll is-sit tal-kolonji Griegi. L-iktar belt importanti ta' Kherson illum kienet fit-tarf ta' Sevastopol.
Ġeografija
Il-fruntiera naturali bejn il-peniżola Ukrena tal-Krimea u l-kontinent hija ffurmata mis-Sivash jew "Baħar Rotten", sistema kbira ta' lagi baxxi. Il-peniżola hija konnessa mar-reġjun ta' Kherson, u għalhekk mal-kontinent Ewropew, permezz tal-Istmu ta' Perekop, strixxa ta' art wiesgħa madwar 5-7 km (3,1-4,3 mi), kif ukoll pontijiet fuq il-Chongar dojoq u l-Istrett ta' Henešk. Il-parti tat-Tramuntana ta' Arabat Braid hija amministrattivament parti mid-distrett ta' Henešsk, fir-reġjun ta' Kherson, inklużi ż-żewġ komunitajiet rurali ta' Shchaslyvtseve u Strilkove. Il-ponta tal-Lvant tal-peniżola hija l-gżira Kerch, separata mill-Peniżola Taman fuq il-kontinent Russu mill-Istrett ta’ Kerch, li tgħaqqad il-Baħar l-Iswed mal-Baħar Azov, f’wisa’ bejn 3-13 km (1.9-8.1 mi ).
Ġeografikament, il-peniżola hija ġeneralment maqsuma fi tliet reġjuni: l-isteppi, il-muntanji u l-kosta tan-Nofsinhar.
Dinja
Il-Krimea tinsab fil-kontinent Ewropew. L-art tagħha hija pjanuri ċatti fil-biċċa l-kbira taż-żona tagħha, u xi lagi huma mbexxa fil-kosti tat-Tramuntana u tal-Punent tagħha, u l-kurvi tagħhom huma abbundanti fil-kosti tat-Tramuntana tagħha. Il-bajjiet huma numerużi fin-Nofsinhar u l-Punent tagħha, fejn jinsabu l-portijiet. L-art tagħha titla' fil-medda tan-Nofsinhar, fejn l-ogħla quċċati tagħha jinsabu f'Guararuman Kush, u tilħaq l-1540 metru.
Ekonomija
L-aktar industriji importanti fil-Krimea jinkludu l-industrija tal-ikel, l-oqsma tal-inġinerija kimika, mekkanika u metallurġika, u l-industriji tal-produzzjoni tal-fjuwil. 60% tas-suq huwa attribwit lis-setturi tal-produzzjoni tal-ikel. Hemm total ta' 291 kumpanija kbira industrijali u 1002 intrapriżi żgħar.
Attività umana
L-agrikoltura kienet inġenju bażiku, u l-aktar rendimenti importanti: qamħ, ħafur, xgħir, pitravi taz-zokkor, u tipproduċi ħafna frott u ħaxix. Il-Krimea hi rikka f'minerali, speċjalment ħadid u żejt.
Il-Krimea għandha post strateġiku importanti u għandha riżorsi naturali, bħal: pitrolju, faħam, gass naturali, ram, ħadid, manganiż, ċomb, u ġid agrikolu bħal qamħ, frott u ilma minerali bi propjetà kurattiva li għamlitha waħda mill-aqwa sptarijiet fid-dinja.
Enerġija
Il-Krimea għandha wkoll bosta għelieqi tal-gass naturali, kemm fuq l-art kif ukoll lil hinn mix-xtut, li kollha huma konnessi mas-sistema tal-pipeline tal-Ukrajna. Kienu beda t-tħaffir minn kumpaniji taż-żejt u tal-gass mill-Punent qabel l-annessjoni. L-għelieqi interni jinsabu f'Chernomorska u Dzhankoy, filwaqt li l-għelieqi offshore jinsabu fuq il-kosta tal-Punent fil-Baħar l-Iswed u fuq il-kosta tal-Grigal fil-Baħar ta' Azov.
Ir-repubblika għandha wkoll żewġ oqsma taż-żejt: wieħed fuq ix-xatt, il-qasam taż-żejt Serebryanski f’Rozdilne, u wieħed barra mix-xtut, il-qasam taż-żejt Subbotina, fil-Baħar l-Iswed.
Infrastruttura
Trasport pubbliku
Kważi kull soluzzjoni fil-Krimea hija konnessa ma' soluzzjoni oħra b'linji tal-linja. Il-Krimea fiha l-itwal (96 km jew 59 mil) triq tat-tramm fid-dinja, li tiġġebbed minn Simferopol sa Yalta. Linja ta' trolleybus tibda fl-istazzjon tal-ferrovija ta' Simferopol, tul il-muntanji sa Alushta u lejn Yalta. It-tul tal-linja huwa madwar 90 km. Din twaqqfet fl-1959.
Awtostradi
Il-bliet ta' Yalta, Feodosia, Kerch, Sevastopol, Chornomorske u Yevpatoria huma konnessi ma' xulxin permezz ta' rotot tal-baħar. Fil-bliet ta' Yevpatoria u s-soluzzjoni fil-qrib tat-tip urban hemm sistemi tat-tramm.
Turiżmu
L-iżvilupp tal-Krimea bħala destinazzjoni turistika beda fit-tieni nofs tas-seklu 19. L-iżvilupp ta' netwerks ta' trasport ġab mases ta' turisti mill-partijiet ċentrali tal-Imperu Russu. Fil-bidu tas-seklu 20, beda żvilupp kbir ta' palazzi, vilel, u djar tas-sajf, li ħafna minnhom għadhom wieqfa. Dawn huma wħud mill-attrazzjonijiet ewlenin tal-Krimea bħala destinazzjoni turistika. Hemm ħafna leġġendi dwar il-Krimea, postijiet turistiċi famużi, li jiġbdu l-attenzjoni tat-turisti.
Artek huwa kamp taż-żgħażagħ Pioneer qabel fil-Baħar l-Iswed fil-belt ta' Hurzuf, ħdejn Io-Hammarskjöld, stabbilit fl-1925, u fl-1969 kellu erja ta' 3.2 kilometri kwadri. Il-kamp jikkonsisti f’150 binja u, għall-kuntrarju tal-biċċa l-kbira tal-kampijiet pijunieri żgħażagħ, Artek kien kamp is-sena kollha, minħabba l-klima sħuna. Artek kien ikkunsidrat bħala privileġġ għat-tfal Sovjetiċi matul l-eżistenza tiegħu, kif ukoll għal tfal minn pajjiżi komunisti oħra. Matul l-aqwa tagħha, 27,000 tifel u tifla fis-sena kienu jieħdu l-vaganzi tagħhom f'Artek. Bejn l-1925 u l-1969, il-kamp laqa' 300,000 tifel u tifla. Anke wara t-tifrik tal-Young Pioneers fl-1991, il-prestiġju tiegħu naqas, għalkemm jibqa' destinazzjoni popolari għall-vaganzi.
Fl-1990, il-Krimea saret iktar destinazzjoni li ħarbet minn destinazzjoni "li ttejjeb is-saħħa". Iż-żoni l-aktar li jżuruha nies huma x-xatt tan-Nofsinhar tal-Krimea mal-bliet ta’ Yalta u Alushta, il-kosta tal-Punent - Eupatoria u Saqi, u l-kosta tax-Xlokk - Feodosia u Sudak. Skont National Geographic, il-Krimea kienet fost l-aqwa 20 destinazzjoni tal-ivvjaġġar fl-2013.
Il-Krimea għandha riżorsi naturali u storiċi kbar, u huwa reġjun li fih kien possibbli li ssib prattikament kull tip ta' pajsaġġ; Meded ta' muntanji, plateaus, mergħat, u għerien. Barra minn hekk, jifforma wkoll tajn terapewtiku uniku u hemm l-Eupatoria, bajjiet wesgħin vojta bl-iktar ramel tal-kwarz pur.
Jinkludi postijiet ta' interess, bħal:
Popolazzjoni
Mill-1989 sal-2001, il-popolazzjoni tal-Krimea naqset b'396,795 persuna (li jirrappreżentaw 16.33% tal-popolazzjoni tal-peniżola skond l-istatistiċi tal-1989.) Bejn l-2001-2005, il-popolazzjoni naqset b'39,400 persuna, li huwa ekwivalenti għal 2%, għalkemm mit-Tatari tal-Krimea sal-peniżola.
Struttura tal-età
0 - 14-il sena: 14.9% (irġiel: 150,199 / nisa: 141,649)
15 - 64 sena: 70.4% (irġiel: 653,041 / nisa: 724,235)
65 sena jew aktar: 14.7% (irġiel: 94,047 / nisa: 193,251) (uffiċjalment 2013)
Età tan-nofs
Total: 39.9 sena
▲Raġel: 36.2 sena
▲Mara: 43.5 sena
Gruppi etniċi
Skond l-istatistiċi Ukreni tal-2001, il-popolazzjoni tal-Krimea kienet ta’ 2,033,700.
Id-demografija tikkonsisti f'diversi gruppi etniċi:
Russi: 58.32%; Ukraini: 24.32%; Tatars tal-Krimea: 12.1%; Il-Belarussja: 1.44%; Tatar: 0.54%; Armeni: 0.43%; Lhud: 0.22%, Griegi: 0.15%, u oħrajn.
Hemm minoranzi oħra: Ġermaniżi tal-Baħar l-Iswed, Taljani tal-Krimea, Roma, Bulgari, Pollakki, Ażeri, Koreani u Griegi. In-numru ta’ Ġermaniżi tal-Baħar l-Iswed kien ta’ 45,000 fl-1945. Fl-1944, 70,000 Grieg u 14,000 Bulgaru ġew deportati mill-Krimea għall-Asja Ċentrali u s-Siberja, flimkien ma’ 200,000 Tatari tal-Krimea u nazzjonalitajiet oħra.
Il-lingwa Ukrena hija l-unika lingwa uffiċjali tal-pajjiż, u l-unika lingwa tal-gvern fl-Ukrajna. Skont l-istatistiċi, 77% tal-popolazzjoni tal-Krimea tikkunsidra l-lingwa Russa lingwa materna tagħhom, 11.4% il-lingwa Tatar u 10.1% l-lingwa Ukrena. Il-lingwa Russa tintuża f'istituzzjonijiet governattivi fil-Krimea. Kien hemm tentattivi biex tintuża l-lingwa Ukrena fil-gvern u istituzzjonijiet edukattivi, iżda rnexxielhom sa ċertu punt fil-Krimea meta mqabbla ma' reġjuni oħra tal-Ukrajna.
Fil-preżent, żewġ terzi tal-immigranti għall-Krimea huma minn reġjuni oħra tal-Ukrajna, kull wieħed mill-5 immigranti li emigraw lejn il-Krimea ġew mill-Unjoni Sovjetika, u kull wieħed mill-40 immigrant ġew minn barra l-Unjoni Sovjetika. Tliet kwarti ta’ dawk li jemigraw mill-Krimea jmorru għal reġjuni oħra fl-Ukrajna. U kull immigrant barra l-peniżola jemigra lejn il-Punent.
Il-perċentwal ta’ ċittadini li jqisu l-Ukrajna bħala pajjiżhom ivarja minn 32% sa 71.3% fl-2008-2011, skont iċ-Ċentru Razumkov f’Marzu 2011, u huwa meqjus bħala l-iktar baxx meta mqabbel mal-bqija tar-reġjuni Ukreni, fejn il-medja hija 93%. U stħarriġ statistiku fl-Ukrajna jindika li 30% tal-popolazzjoni tal-Krimea jiddikjaraw li jżommu identità Sovjetika.
Il-kultura
Aivazovsky Ivan, pittur tal-baħar tas-seklu 19 ta' dixxendenza Armena, li huwa meqjus bħala wieħed mill-artisti l-kbar ta' żmienu, twieled f'Feodosia u għex hemm għall-parti l-kbira ta' ħajtu. Ħafna mill-pitturi tiegħu juru l-Baħar l-Iswed. Huwa ħoloq ukoll panewijiet tal-battalja matul il-Gwerra tal-Krimea.
Kważi 100 xandar u madwar 1,200 pubblikazzjoni huma rreġistrati fil-Krimea, għalkemm mhux aktar minn ftit tużżani qed jaħdmu jew jippubblikaw regolarment. Minnhom l-aktar jużaw biss il-lingwa Russa. L-ewwel Tatar TV li huwa proprjetà tat-Tatar, ġie mniedi fl-2006.
L-isfond tal-Krimea kien ix-xogħol seminali ta' Adam Mickiewicz, u s-sunetti tal-Krimea. Serje ta’ 18-il sunett kienu espressjoni artistika ta’ vjaġġ fil-Krimea, li fihom deskrizzjonijiet romantiċi ta’ natura orjentali u kultura tal-Lvant li juru d-disperazzjoni mill-eżilju li jixtiequ l-patrija, misjuqa minn daru minn għadu vjolenti.
Pontormo
Jacopo Carucci (twieled fl-24 ta' Mejju 1494 – miet fit-2 ta' Jannar 1557), ġeneralment magħruf bħala Jacopo da Pontormo, Jacopo Pontormo, jew sempliċiment Pontormo, kien pittur u ritrattista Manjerist Taljan mill-Iskola Fjorentina. Ix-xogħol tiegħu jirrappreżenta bidla stilistika profonda mir-regolarità kalma tal-perspettiva li kkaratterizzat l-arti tar-Rinaxximent Florentin. Huwa famuż għall-użu ta' pożi mtewmin, flimkien ma' perspettiva ambigwa; il-figuri tiegħu ħafna drabi jidhru jtiru f'ambjent inċert, mingħajr l-effet tal-forza tal-gravità.
Bijografija u xogħol bikri
Jacopo Carucci twieled f'Pontorme, ħdejn Empoli, minn Bartolomeo di Jacopo di Martino Carrucci u Alessandra di Pasquale di Zanobi. Vasari jirrakkonta kif it-tifel orfni, "żagħżugħ, melankoniku, u solitarju", kien imur minn pittur għall-ieħor meta kien apprendist żagħżugħ:
Pontormo kien jaħdem Firenze u madwarha ħafna drabi taħt il-patroċinju tal-Medici. Żjara li għamel f'Ruma, l-aktar biex jara x-xogħol ta' Mikelanġlu, influwenzat ħafna l-istil tiegħu ta' aktar tard, b'figuri b'wiċċhom tturmentat u ġisimhom tawwali li kienu saru karatteristiċi tax-xogħol tiegħu. Bħala eżempju tal-istil bikri ta' Pontormo insibu l-affresk li juri l- Viżitazzjoni tal-Madonna lil Santa Eliżabetta, bil-figuri tiegħu bilanċjati, qishom f'żifna, impinġija bejn l-1514 u l-1516.
Din il-Viżitazzjoni bikrija tagħmel kuntrast interessanti mal-pittura tiegħu tal-istess suġġett li saret madwar għaxar snin wara, li llum tinsab fil-knisja parrokkjali ta' San Mikiel Arkanġlu f'Carmignano, madwar 20 km fil-punent ta' Firenze. Meta nqegħdu dawn iż-żewġ pitturi maġenb xulxin — waħda mill-istil bikri tiegħu, u l-oħra mill-perjodu matur tiegħu— naraw ċar l-iżvilupp artistiku ta' Pontormo. Fl-ewwel xogħol, Pontormo huwa ħafna eqreb fl-istil tal-għalliem tiegħu, Andrea del Sarto, u tal-prinċipji artistiċi tar-rinaxximent tal-bidu tas-seklu sittax. Pereżempju, il-figuri jinsabu fi ftit inqas minn nofs l-għoli tal-pittura sħiħa, u għalkemm daqsxejn aktar iffullata milli kien jippreferi l-bilanċ strett tar-rinaxximent għoli, tal-inqas imqegħdin f'ambjent arkitettoniku klassikifikanti f'distanza komda mill-ispettatur. Fix-xogħol ta' wara, il-ispettatur jinġieb kważi qrib wisq il-Madonna u Santa Eliżabetta, li jersqu lejn xulxin fi sħab ta' drappijiet. Barra minn hekk, l-ambjent arkitettoniku ċar li huwa mibni bir-reqqa fl-ewwel piitura ġie abbandunat għal kollox favur ambjent urban vag. xellug|daqsminuri| Ġużeppi fl-Eġittu, 1515–1518; Żejt fuq panew; 96 x 109 cm; Gallerija Nazzjonali, Londra Il-kwadri tiegħu dawr il-ħajja ta' Ġużeppi tat-Testment il-Qadim (issa fin-National Gallery ta' Londra) joffru eżempju ieħor tal-istil li kien qed jiżviluppa Pontormo. Impinġijin madwar l-istess żmien tal-ewwel Viżitazzjoni, dawn ix-xogħlijiet (bħal Ġużeppi fl-Eġittu, fuq ix-xellug) juru xejra ferm aktar manjerista. Skont Giorgio Vasari, dak li ppoża għat-tifel bilqiegħda fuq tarġa kien l-apprendist żagħżugħ tiegħu, Bronzino.
Fis-snin bejn il-Viżitazzjoni tas-SS Annunziata u dik ta' San Michele, Pontormo ħa sehem fid-dekorazzjoni bl-affreski tas-sala tal-villa fil-kampanja tal-Medici f'Poggio a Caiano (1519-1520), 17 km fil-Majjistral it-Tramuntana ta' Firenze. Hemmhekk pinġa affreski fi stil ta' ġeneru pastorali, mhux komuni għall-pitturi Florentini; is-suġġett tal-affreski kien il-leġġenda klassika ma tantx magħrufa ta' Vertumnu u Pomona f'lunetta. lemin|daqsminuri| Minn lunetta ta' Vertumnu u Pomona, 1520–21 Fl-1522, meta faqqgħet il-pesta f'Firenze, Pontormo mar joqgħod iċ-Certosa di Galluzzo, monasteru tal-Kartużjani bil-klawsura fejn il- patrijiet kellhom il-vot ta' silenzju. Pinġa sensiela ta' affreski, issa pjuttost bil-ħsara, fuq il-passjoni u l-qawmien ta' Kristu. Dawn l-affreski juru b'mod speċjali l-influwenza tal-inċiżjonijiet ta' Albrecht Dürer, li ta' spiss ispiraw lil Pontormo wara li mar lura Firenze.
Xogħlijiet ewlenin f'Firenze
daqsminuri| It-Tniżżil mis-Salib, 1525–1528 It-titular kbir għall-Cappella Capponi ddisinjata minn Brunelleschi fil-knisja ta' Santa Felicita, Firenze, li turi It-Tniżżil mis-Salib (1528), hija meqjusa minn ħafna bħala l-kapulavur ta' Pontormo.
Il-figuri, b'forom immudellati b'mod qawwi u kuluri brillanti jinsabu magħqudin f'kompożizzjoni enormi, kumplessa u vortikuża, li tinsab fi spazju li m'għandux ħafna fond. Għalkemm is-soltu magħrufa bħala It-Tniżżil mis-Salib, m'hemm l-ebda salib fil-pittura. Ix-xena tista' tiġi msejħa Lamentazzjoni jew L-Erfiegħ tal-Ġisem ta' Kristu. Dawk li qed iniżżlu lil Kristu jidhru imnikktin daqs dawk li qed jibku. Għalkemm qed iġorru t-toqol ta' raġel kiber, bilkemm jidhru li qed imissu l-art; il-figura t'isfel b'mod partikolari qed tibbilanċja b'mod delikat u mhux plawsibbli fuq iż-żewġ swaba' ta' saqajha ta' quddiem. Dawn iż-żewġ żgħażagħ ġieli jiġu interpretati bħala anġli, iġorru lil Kristu fil-vjaġġ tiegħu lejn is-Sema. F'dak il-każ, is-suġġett tal-istampa jersaq aktar lejn Id-Dfin, għalkemm il-fatt li m'hemmx qabar jmur kontra dik it-teorija, hekk kif in-nuqqas ta' salib joħloq problema għall-interpretazzjoni ta' Tniżżil. Fl-aħħarnett, ġie nnutat ukoll li l-pożizzjonijiet ta' Kristu u l-Verġni donnhom jirrepetu dawk tal-pożizzjonijiet tal-Pietà ta' Mikelanġlu f'Ruma, għalkemm hawn fit-Tniżżil l-omm u binha ġew mifrudin. B'hekk, minbarra elementi ta' Lamentazzjoni u Dfin, din il-kwadru fih ħjiel ta' Pietà. Hemm min jaħseb li l-figura bil-baffi fl-isfond fil-lemin nett huwa awto-ritratt ta' Pontormo bħala Ġużeppi minn Arimatija. xellug|daqsminuri| Il- Lunzjata, affresk Fuq il-ħajt fuq il-lemin tat-Tniżżil, Pontormo pinġa affresk bix-xena tal-Annunzjazzonji (fuq ix-xellug). Bħal fil-każ tat-Tniżżil, l-attenzjoni ewlenija tal-artist hija fuq il-figuri nfushom aktar milli fuq l-ambjent tagħhom. Imqegħdin kontra ħitan bojod, l-Anġlu Gabrijel u l- Verġni Marija huma ppreżentati f'ambjent simplifikat ħafna. Id-dettalji arkitettoniċi fittizji fuq kull wieħed minnhom, huma mpinġijin biex jixbħu l-pietra serena (ġebel griż) tal-intern ta' Santa Felicità, u b'hekk jgħaqqdu l-ispazju tagħhom mal-ispazju attwali tal-ispettatur. Il-kuntrast kbir bejn il-figuri u madwarhom jagħmel il-ħwejjeġ brillanti tagħhom kważi donnhom jiddu fid-dawl tat-tieqa ta' bejniethom, kontra l-isfond sempliċi, bħallikieku l-koppja dehret mirakolużment f'estensjoni tal-ħajt tal-kappella. L-Annunzjazzjoni tixbaħ il-Viżitazzjoni tiegħu imsemmija hawn fuq li qiegħda fil-knisja ta' San Michele f'Carmignano kemm fl-istil u l-qagħdiet qishom jittajru tal-figuri.
Vasari jgħidilna li l-koppla kienet oriġinarjament impinġija b'Alla l-Missier u Erba' Patrijarki. Id-dekorazzjoni fil-koppla tal-kappella issa ntilfet, iżda baqa' erba' medaljuni tondi bl-Evanġelisti jżejnu l-pennakki, mpinġijin minn Pontormo u l-istudent ewlieni tiegħu Agnolo Bronzino, flimkien. Iż-żewġ artisti tant ikkollaboraw mill-qrib li l-ispeċjalisti għadhom jiddiskutu liema medaljuni pinġew.
Dan ix-xogħol ħadlu tliet snin lil Pontormo biex ilestih. Skont Vasari, billi Pontormo xtaq fuq kollox li “jagħmel l-affarijiet kif irid hu mingħajr ma jkun imdejjaq minn ħadd,” hu għalaq il-kappella biex ħadd ma jindaħallu. Vasari jkompli jgħid, “U għalhekk, wara li pinġieha bil-mod tiegħu mingħajr ma ħadd minn sħabu jkun jista' jindikalu xi ħaġa jew oħra, fl-aħħar inkixfet u Firenze kollha baqgħet mistgħaġba. . ."
Hemm għadd ta' xogħlijiet oħra ta' Pontormo li għadhom Firenze; fil-Galleria degli Uffizi hemm l-Ikla f'Emmaws kif ukoll xi ritratti.
Ħafna mill-kwadri l-aktar magħrufa ta' Pontormo, bħas-sensiela bikrija ta' Ġużeppi fl-Eġittu (c. 1515) u l-Martirju ta' San Maurizju u l-Leġjun Teban (c. 1531) juru folol ta' nies jduru f'contrapposto estrem ta' ħafna pożizzjonijiet varjati.
Ir-ritratti tiegħu, karatteristiċi ħafna, juru l-istess proporzjonijiet Manjeristi.
Xogħlijiet mitlufin jew bil-ħsara
lemin|daqsminuri|366x366px| Kristu u l-Ħolqien ta' Eva xellug|daqsminuri|250x250px| Studju għad-Dilluvju xellug|daqsminuri|250x250px| Mejtin fil-Ġudizzju Universali Ħafna mix-xogħlijiet ta' Pontormo ġarrbu l-ħsara, fosthomm il-lunetti għall-kjostru fil-monasteru Kartużjan ta' Galluzo. Issa huma murija ġewwa fl-istat bil-ħsara.
Forsi l-aktar traġiku huwa t-telf tal-affreski mhux mitmuma għall-kor tal-Bażilika ta' San Lorenzo, Firenze li ħadulu l-aħħar għaxar snin ta' ħajtu. L-affreski tiegħu kienu juru l-Ġudizzju Universali magħmul minn tgħaqqida inkwetanti ta' figuri jitqawxu. It-tpinġijiet fuq il-karta li fadal, li juru sriebet strambi u mistiċi ta' iġsma, għandom effett kważi alluċinatorju. Il-pittura tal-figuri Fjorentina kienet sa dak iż-żmien saħqet prinċipalment fuq figuri lineari u skulturali. Pereżempju, il-Kristu fil-Ġudizzju Universali ta' Mikelanġlu fil-Kappella Sistina huwa massa solida, mimlija rabja ħarxa; b'kuntrast, Ġesù fil-Ġudizzju Universali ta' Pontormo għandu poża mibruma u milwija, bħal mewġa fis-smewwiet. L-anġli jduru madwaru f'pożizzjonijiet saħansitra aktar serpentini. Waqt li x-xogħol ta' Pontormo mis-snin 1520 deher li kien jittajjar f'dinja ftit mimsusa mill-forza gravitazzjonali, il-figuri tal-Ġudizzju Universali donnhom ħarbu minnha għal kollox.
Fil-Ġudizzju Univerali, Pontormo mar kontra t-tradizzjoni pittorjali u teoloġika billi poġġa lil Alla l-Missier f'riġlejn Kristu, minflok 'il fuq minnu, idea li Vasari sabha ferm inkwetanti:"Imma qatt ma stajt nifhem is-sinifikat ta' din ix-xena,. . . Jiġifieri, x'ried jgħid biha f'dik il-parti fejn hemm Kristu fil-għoli, iqajjem il-mejtin, u taħt saqajh hemm Alla l-Missier, li qed joħloq lil Adam u Eva. Barra dan, f'waħda mill-kantunieri, fejn jinsabu l-erba' Evanġelisti, nudi, bil-kotba f'idejhom, ma jidhirlix li f'post wieħed ta ħsieb għal xi ordni ta' kompożizzjoni, jew kejl, jew ħin., jew varjetà fl-irjus, jew diversità fil-kuluri tal-laħam, jew, f'kelma waħda, għal kwalunkwe regola, proporzjon jew liġi tal-perspettiva, għax ix-xogħol kollu huwa mimli figuri nudi b'ordni, disinn, invenzjoni, kompożizzjoni, kulur, u pittura maħduma skond il-metodu tiegħu biss. .."
Valutazzjoni kritika u wirt
Il-Ħajja ta' Pontormo ta' Vasari turih bħala wieħed magħluq fih innifsu u nevrotku waqt li fl-istess ħin kien fiċ-ċentru tal-artisti u l-patruni ta' żmienu. Din ix-xbieha ta' Pontormo influwenzat il-kunċett popolari tal-artist, kif jidher fil-film ta' Giovanni Fago, Pontormo - un amore eretiko. Fago jpinġi lil Pontormo bħala wieħed mifni b'dedikazzjoni solitarja u fl-aħħar mill-aħħar paranojka għall-proġett finali tiegħu tal-Ġudizzju Universali, li ħafna drabi żamm mistur minn dawk li riedu jarawh. Madankollu, kif irrimarkat l-istorika tal-arti Elizabeth Pilliod, Vasari kien f'kompetizzjoni ħarxa mal-bottega ta' Pontormo/Bronzino fiż-żmien meta kien qed jikteb il-Ħajja tiegħu tal-Pitturi, Skulturi u Arkitetti l-aktar Eċċellenti. Din ir-rivalità professjonali bejn iż-żewġ botteghe setgħet tat lil Vasari motivazzjoni abbundanti biex lill-avversarju tiegħu inaqqaslu l-patroċinju tal-Medici. lemin|daqsminuri| Ritratt ta' Maria Salviati, il-mara tal-mexxej militari famuż Giovanni delle Bande Nere de' Medici, u Giulia, qariba tal-Medici li tħalliet fil-kura ta' Maria wara l-qtil ta' missier it-tifla; Walters Art Museum Forsi b'riżultat tat-twaqqigħ għaċ-ċajt ta' Vasari, jew forsi minħabba l-kapriċi tal-gost estetiku, ix-xogħol ta' Pontormo ma baqax moda għal xi ftit sekli. Il-fatt li ħafna mix-xogħlijiet tiegħu ntilfu jew saritilhom ħsara serja huwa xhieda ta' din it-traskuraġni, għalkemm l-istoriċi tal-arti kontemporanja reġgħu bdew jieħdu interess fih. Tabilħaqq, bejn l-1989 u l-2002, il-pittura ta' Pontormo, Ritratt ta' Alabardier (fuq il-lemin), kienet il-pittura tal-maestri l-kbar l-aktar għalja fid-dinja.
Kienx veru jew le r-rakkont ta' Vasari, huwa ċertament minnu li l-idjosinkrażi artistiċi ta' Pontormo pproduċew stil li ftit kienu kapaċi (jew lesti) jimitaw, bl-eċċezzjoni tal-eqreb student tiegħu Bronzino. Ix-xogħol bikri ta' Bronzino tant hu qrib ta' dak tal-għalliem tiegħu, li min hu l-awtur ta' diversi pitturi mill-għoxrinijet u t-tletinjijiet tas-seklu 16 għadu qed jiġu kkontestat—per eżempju, l-erba' tondi li fihom l-Evanġelisti fil-Kappella Capponi, u r-Ritratt ta' Sinjura liebsa l-Aħmar li issa qiegħed Frankfurt.
Pontormo għandu ftit mill-manjeriżmu ta' Rosso Fiorentino u ta' Parmigianino. B'ċertu mod antiċipa l-Barokk kif ukoll l-istil mimli tensjoni ta' El Greco. L-eċċentriċitajiet tiegħu rriżultaw ukoll f'sens oriġinali ta' kompożizzjoni. F'xi pitturi, il-kompożizzjonijiet tiegħu huma koeżivi imma mhux dejjem. Il-figuri fit-Tniżżil, pereżempju, jidhru li qed jirfdu 'l xulxin: bit-tneħħija ta' xi waħda minnhom il-kompożizzjoni taqa' kollha, waqt li f'xogħlijiet oħra, bħal fil-kwadri ta' Ġużeppi, hemm folla konfuża ta' nies. Imma mbagħad fit-tpinġijiet ta' wara narawh fużjoni grazzjuża ta' iġsma f'kompożizzjoni li tinkludi l-forma ovali madwar Ġesù fil-Ġudizzju Universali.
Antoloġija tax-xogħlijiet
lemin|daqsminuri|263x263px| Ritratt ta' Alabardier, 1528 – 1530, żejt fuq tila, J. Paul Getty Museum, Los Angeles lemin|daqsminuri|253x253px| Ritratt ta' Sinjura liebsa l-Aħmar, ca. 1532 – 1535, żejt fuq panew, Städelsches Kunstinstitut und Städtische Galerie, Frankfurt; diversiment attribwita lil Pontormo jew Bronzino
Ħoloq esterni
Pontormo fil-Web Gallery of Art
Chișinău
Chișinău hija l-aktar lokalità għanja ekonomikament fil-Moldova u għandha wkoll l-akbar sistema ta' trasport. Hija wkoll l-aktar muniċipalità ekonomikament u soċjalment importanti fil-Moldova. Il-belt għandha firxa wiesgħa ta' faċilitajiet edukattivi.
Etimoloġija/Etymology/Etimología
L-oriġini tal-isem tal-belt mhix ċara. Teorija waħda tissuġġerixxi li l-isem jista’ jiġi mill-kelma arkajka Rumena chișla (li tfisser "rebbiegħa", "sors tal-ilma") u nouă ("ġdida"), minħabba li nbniet madwar rebbiegħa żgħira, fil-kantuniera ta’ Pușkin u Albișoara.
Chișinău hija magħrufa bir-Russu bħala Kishinyov (Кишинёв, ppronunzjata [kʲɪʂɨˈnʲɵf]), filwaqt li hija msemmija mill-midja Moldovan bil-lingwa Russa bħala Kishineu (Кишинэу, ppronunzjata [kʲɪʂɨˈnɛʂɨˈnɛ). Huwa miktub Kişinöv fl-alfabett Latin Gagauz. Inkiteb ukoll bħala Chișineu fir-Rumen ta’ qabel is-seklu 20 u bħala Кишинэу fl-alfabett Ċirilliku tal-Moldova. Storikament, l-isem Ingliż tal-belt Kishinev kien ibbażat fuq Russu modifikat minħabba li daħal fil-lingwa Ingliża permezz tar-Russu fiż-żmien meta Chișinău kien parti mill-Imperu Russu (pereżempju, il-pogrom ta’ Kishinev). Għalhekk, jibqa' isem Ingliż komuni f'xi kuntesti storiċi. Inkella, iċ-Chișinău bbażat fir-Rumanija dejjem qed jikseb tixrid akbar, speċjalment fil-lingwa miktuba. Il-belt hija storikament imsejħa wkoll bħala Ġermaniż: Kischinau; Pollakk: Kiszyniów; Ukrain: Кишинів, romanizzat: Kyshyniv; jew Jiddix: קעשענעװ‎, romanizzat: Keshenev.
Perjodu moldova/Moldavian Period/Período moldavo
Imwaqqfa fl-1436 bħala raħal monasteru, il-belt kienet parti mill-Prinċipat tal-Moldavia (li, mis-seklu 16, saret stat vassalli tal-Imperu Ottoman, iżda xorta żżomm l-awtonomija tagħha). Fil-bidu tas-seklu 19, Chisinau kienet belt żgħira ta '7,000 abitant.
Perjodu imperjali Russu/Russian imperial period/Período imperial ruso
Fl-1812, wara l-Gwerra Russo-Torka (1806-1812), l-Ottomani ċedew in-nofs tal-lvant tal-Moldova lill-Imperu Russu. It-territorji akkwistati ġodda saru magħrufa bħala Bessarabia.
Taħt il-ħakma Russa, Chișinău saret il-kapitali tal-oblast li għadha kif ġiet annessa (aktar tard guberniya) tal-Bessarabia. Sal-1834, kien ħareġ pajsaġġ urban imperjali bi toroq wiesgħa u twal bħala riżultat ta’ pjan ta’ żvilupp ġeneruż, li bejn wieħed u ieħor qasam Chisinau f’żewġ żoni: il-parti l-qadima tal-belt, bl-istrutturi tal-bini irregolari tagħha, u ċentru tal-belt. belt u stazzjon. . Bejn is-26 ta’ Mejju, 1830 u t-13 ta’ Ottubru, 1836, il-perit Avraam Melnikov stabbilixxa l-Catedrala Nașterea Domnului b’kampnar mill-isbaħ. Fl-1840 tlesta l-kostruzzjoni tal-Arc de Triomphe, iddisinjat mill-perit Luca Zaushkevich. Wara dan, bdiet il-kostruzzjoni ta 'bosta bini u monumenti.
Fit-28 ta’ Awwissu, 1871, Chișinău kienet marbuta bil-ferrovija ma’ Tiraspol, u fl-1873 ma’ Cornești. Il-ferrovija Chișinău-Ungheni - Iași nfetħet fl-1 ta’ Ġunju 1875 bi tħejjija għall-Gwerra Russo-Torka (1877-1878). Il-belt kellha rwol importanti fil-gwerra bejn ir-Russja u l-Imperu Ottoman, bħala x-xena ewlenija tal-invażjoni Russa. Matul il-Belle Époque, is-sindku tal-belt kien Carol Schmidt, meqjusa wieħed mill-aqwa sindki ta’ Chisinau. Il-popolazzjoni tagħha kienet kibret għal 92,000 fl-1862 u għal 125,787 fl-1900.
Pogroms u qabel ir-rivoluzzjoni/Pogroms and before the revolution/Pogromos y antes de la revolución
Fl-aħħar tas-seklu 19, speċjalment minħabba sentiment anti-Semitiku dejjem jikber fl-Imperu Russu u kundizzjonijiet ekonomiċi aħjar fil-Moldova, ħafna Lhud għażlu li joqgħodu f'Chisinau. Sas-sena 1897, 46% tal-popolazzjoni ta 'Chișinău kienet Lhudija, aktar minn 50,000 ruħ.
Bħala parti mill-mewġa ta 'pogroms organizzata fl-Imperu Russu, fil-belt ttellgħet rewwixta anti-Semitika kbira fid-19 sal-20 ta' April, 1903, li aktar tard se ssir magħrufa bħala l-pogrom ta 'Kishinev. L-irvellijiet komplew għal tlett ijiem, li rriżultaw fil-mewt ta’ 47 Lhudi, 92 midruba serjament u 500 bi ġrieħi ħfief. Barra minn hekk, diversi mijiet ta’ djar u ħafna negozji ġew misruqin u meqruda. Xi sorsi jgħidu li nqatlu 49 persuna. Huwa maħsub ħafna li l-pogroms kienu inċitati minn propaganda kontra l-Lhudija fl-unika gazzetta uffiċjali ta’ dak iż-żmien, Bessarabetz (Бессарабецъ). Is-Sindku Schmidt iddiżapprova l-inċident u rriżenja aktar tard fl-1903. Ir-reazzjonijiet għal dan l-inċident kienu jinkludu petizzjoni lit-Tsar Nicholas II tar-Russja f'isem il-poplu Amerikan mill-President Amerikan Theodore Roosevelt f'Lulju 1903.
Fit-22 ta’ Awwissu, 1905, seħħet ġrajja vjolenti oħra: il-pulizija fetħu n-nar fuq xi 3,000 ħaddiem tar-razzett li kienu qed jipprotestaw. Ftit xhur biss wara, bejn id-19 u l-20 ta’ Ottubru, 1905, seħħet protesta oħra li għenet iġġiegħel l-id ta’ Nikola II biex tikseb il-Manifest ta’ Ottubru. Madankollu, dawn id-dimostrazzjonijiet f’daqqa waħda nbidlu f’pogrom ieħor kontra l-Lhud, u ħallew 19-il persuna mejta.
Perjodu Rumen/Romanian period/Periodo Rumano
Wara r-Rivoluzzjoni Russa ta’ Ottubru, Bessarabia ddikjarat l-indipendenza tagħha mill-imperu li qed jitfarraġ, bħala r-Repubblika Demokratika tal-Moldova, qabel ma ngħaqdet mar-Renju tar-Rumanija. Mill-1919, Chișinău, b'popolazzjoni stmata ta' 133,000, [19] saret it-tieni l-akbar belt fir-Rumanija.
Bejn l-1918 u l-1940, iċ-ċentru tal-belt wettaq xogħlijiet kbar ta’ żvilupp mill-ġdid. Ir-Rumanija pprovdiet sussidji sinifikanti lill-provinċja tagħha u bdiet programmi ta 'investiment fuq skala kbira fl-infrastruttura tal-bliet ewlenin ta' Bessarabia, espandiet l-infrastruttura ferrovjarja, u bdiet programm estensiv biex jinqered l-illitteriżmu.
Fl-1927, inbena l-Monument lil Stiefnu l-Kbir, xogħol l-iskultur Alexandru Plămădeală. Fl-1933, ġiet stabbilita l-ewwel istituzzjoni ta 'edukazzjoni ogħla f'Bessarabia, billi ttrasferiet is-Sezzjoni tax-Xjenzi Agrikoli mill-Università ta' Iași għal Chișinău, bħala l-Fakultà tax-Xjenzi Agrikoli.
Tieni Gwerra Dinjija/Second World War/Segunda Guerra Mundial
Fit-28 ta' Ġunju, 1940, bħala riżultat dirett tal-Patt Molotov-Ribbentrop, Bessarabia ġiet annessa mill-Unjoni Sovjetika Rumena u Chisinau saret il-kapitali tar-Repubblika Soċjalista Sovjetika tal-Moldova li għadha kif inħolqot.
Fl-10 ta’ Novembru, 1940, seħħ terremot devastanti, li kien ta’ 7.4 (jew 7.7, skont sorsi oħra) fuq l-iskala Richter. L-epiċentru tat-terremot kien fil-Muntanji Vrancea u kkawża qerda sostanzjali: 78 mewt u 2,795 bini bil-ħsara (li minnhom 172 ġew meqruda).
F’Ġunju 1941, sabiex terġa’ taqbad il-Bessarabja, ir-Rumanija daħlet fit-Tieni Gwerra Dinjija taħt il-kmand tal-Wehrmacht Ġermaniża, u ddikjarat gwerra lill-Unjoni Sovjetika. Chișinău kienet affettwata ħażin mill-kaos tat-Tieni Gwerra Dinjija. F'Ġunju u Lulju 1941, il-belt ġiet ibbumbardjata minn rejds bl-ajru Nażisti. Madankollu, sorsi Rumeni u reċentement tal-Moldova jassenjaw il-biċċa l-kbira tar-responsabbiltà għall-ħsara lill-battaljuni tal-qerda Sovjetiċi tal-NKVD, li ħadmu f'Chisinau sas-17 ta' Lulju 1941, meta nqabad mill-forzi tal-Assi.
Matul l-amministrazzjoni militari Ġermaniża u Rumena, il-belt sofriet mill-politika ta 'sterminazzjoni Nażista ta' l-abitanti Lhud tagħha, li ġew trakkjati lejn il-periferija tal-belt u mbagħad sparati sommarju f'ħofor parzjalment imħaffra. In-numru ta 'Lhud maqtula waqt l-okkupazzjoni inizjali tal-belt huwa stmat għal 10,000 ruħ. Matul dan iż-żmien, Chișinău, parti mill-Kontea ta’ Lăpușna, kienet il-kapitali tal-Governarat ta’ Bessarabia li kien għadu kif ġie stabbilit fir-Rumanija.
Hekk kif il-gwerra waslet fi tmiemha, il-belt reġgħet kienet ix-xena ta’ ġlied qawwi hekk kif it-truppi Ġermaniżi u Rumeni rtiraw. Chișinău nqabad mill-Armata l-Ħamra fl-24 ta’ Awwissu, 1944 bħala riżultat tat-Tieni Offensiva Jassy-Kishinev.
Okkupazzjoni Sovjetika/Soviet Occupation/Ocupación Soviética
Wara l-gwerra, Bessarabia ġiet reintegrata bis-sħiħ fl-Unjoni Sovjetika, b'xi 65 fil-mija tat-territorju tagħha bħala l-SSR tal-Moldova, filwaqt li l-35 fil-mija li kien fadal ġew trasferiti għall-SSR tal-Ukraina.
Is-Sovjetiċi wettqu żewġ mewġiet oħra ta 'deportazzjonijiet tal-popolazzjoni indiġena tal-Moldova, l-ewwel immedjatament wara l-okkupazzjoni mill-ġdid Sovjetika ta' Bessarabia sal-aħħar tas-snin 40, u t-tieni f'nofs is-snin ħamsin.
Fis-snin 1947-1949, il-perit Alexey Shchusev żviluppa pjan bl-għajnuna ta 'tim ta' periti għar-rikostruzzjoni gradwali tal-belt.
Kien hemm tkabbir mgħaġġel tal-popolazzjoni fis-snin ħamsin, li għaliha l-amministrazzjoni Sovjetika wieġbet billi tibni djar u palazzi fuq skala kbira fl-istil tal-arkitettura Stalinista. Dan il-proċess kompla taħt Nikita Khrushchev, li sejjaħ għall-kostruzzjoni taħt il-motto "tajjeb, irħas u mibnija aktar malajr". L-istil arkitettoniku ġdid ġab bidla drammatika u ġġenera l-istil li jiddomina llum, bi blokki kbar ta’ appartamenti rranġati f’insedjamenti mdaqqsa. Dawn il-bini ta' l-era ta' Khrushchev spiss jissejħu b'mod informali Khrushchevka.
L-aktar perjodu importanti ta 'żvilupp mill-ġdid tal-belt beda fl-1971, meta l-Kunsill tal-Ministri tal-Unjoni Sovjetika adotta deċiżjoni "Dwar miżuri għall-iżvilupp ulterjuri tal-belt ta' Kishinev", li assigurat aktar minn biljun rublu f'investimenti. il-baġit tal-istat, u kompla sal-indipendenza tal-Moldova fl-1991. Il-proporzjon tad-djar mibnija matul il-perjodu Sovjetiku (1951-1990) jirrappreżenta 74.3 fil-mija tad-djar totali.
Fl-4 ta’ Marzu, 1977, il-belt reġgħet ġiet imxekkla minn terremot devastanti. Mietu diversi nies u nqala’ paniku.
Wara l-indipendenza/After independence/Después de la independencia
Ħafna toroq f’Chișinău huma msemmijin għal nies, postijiet, jew avvenimenti storiċi. L-indipendenza mill-Unjoni Sovjetika kienet segwita minn isem ġdid fuq skala kbira ta’ toroq u bliet minn tema komunista għal tema nazzjonali.
Ġeografija/Geography/Geografía
Chișinău jinsab fuq ix-Xmara Bâc, tributarju tad-Dniester, f’47°0′N 28°55′E, b’erja ta’ 120 km 2 (46 sq mi). Il-muniċipalità tinkludi 635 km 2 (245 sq mi).
Il-belt tinsab fiċ-ċentru tal-Moldova u hija mdawra b'pajsaġġ relattivament ċatt b'ħamrija fertili ħafna.
Klima/Climate/Clima
Chișinău għandha klima kontinentali umda (klassifikazzjoni tal-klima Köppen Dfa) ikkaratterizzata minn sjuf sħan u xtiewi kesħin u riħ. It-temperaturi minimi tax-xitwa huma ġeneralment taħt iż-0 °C (32 °F), għalkemm rarament jinżlu taħt -10 °C (14 °F). Fis-sajf, l-ogħla medja hija ta 'madwar 77 °F (25 °C), madankollu, it-temperaturi kultant jilħqu 95 sa 104 °F (35 sa 40 °C) f'nofs is-sajf fiċ-ċentru. Għalkemm il-preċipitazzjoni u l-umdità medji matul is-sajf huma relattivament baxxi, hemm maltempati qawwija iżda mhux frekwenti.
It-temperaturi tar-rebbiegħa u tal-ħarifa jvarjaw bejn 61 u 75 °F (16 u 24 °C), u x-xita matul dan iż-żmien għandha tendenza li tkun aktar baxxa milli fis-sajf, iżda b'perjodi ta 'xita aktar frekwenti iżda aktar ħfief.
Muniċipalitajiet/Municipalities/Municipios
Il-Moldova hija suddiviża amministrattivament fi 3 muniċipalitajiet, 32 distrett u 2 unitajiet awtonomi. B'popolazzjoni ta '662,836 (mill-2014), il-Muniċipalità ta' Chișinău (li tinkludi komunitajiet fil-qrib) hija l-akbar minn dawn il-muniċipalitajiet.
Minbarra l-belt nnifisha, il-muniċipalità tinkludi 34 lokalità suburbana oħra: 6 bliet (li fihom flimkien ma '2 irħula ġewwa) u 12-il komun (li fihom flimkien ma' 14-il villaġġ ġewwa). Il-popolazzjoni, skont iċ-ċensiment tal-Moldova tal-2014, tidher fil-parentesi:
Amministrazzjoni/Adminitration/Administración
Chișinău hija rregolata mill-Kunsill tal-Belt u s-Sindku tal-belt (Rumen: Primar), it-tnejn li huma eletti darba kull erba’ snin.
Il-predeċessur tiegħu kien Serafim Urechean. Taħt il-kostituzzjoni tal-Moldova, Urechean, elett fil-parlament fl-2005, ma setax jokkupa pożizzjoni ħlief deputat. Sussegwentement, il-mexxej tal-Blokk Demokratiku tal-Moldova aċċetta l-mandat tiegħu u f'April irriżenja mill-kariga preċedenti tiegħu. Matul il-mandat tiegħu ta’ 11-il sena, Urechean kien impenjat għar-restawr tat-torri tal-knisja Catedrala Nașterea Domnului u titjib fit-trasport pubbliku.
Gvern lokali/Local government/Gobierno local
Il-muniċipalità kollha kemm hi teleġġi sindku u kunsill lokali, li mbagħad isemmu ħames preturi, wieħed għal kull settur. Huma jittrattaw aktar lokalment materji amministrattivi. Kull settur jippretendi parti mill-belt u diversi subborgi:
Ekonomija/Economy/Economía
Storikament, il-belt kienet dar għal erbatax-il fabbrika fl-1919. Chisinau hija l-kapitali finanzjarja u kummerċjali tal-Moldova. Il-PGD tiegħu jinkludi madwar 60 % tal-ekonomija nazzjonali laħaq fl-2012 l-ammont ta’ 52 biljun lei (US$4 biljun). Għalhekk, il-PGD per capita ta' Chișinău kien ta' 227% tal-medja tal-Moldova. Chișinău għandha l-akbar u l-aktar settur żviluppat tal-midja tal-massa fil-Moldova, u hija dar għal bosta kumpaniji relatati li jvarjaw minn netwerks ewlenin tat-televiżjoni u stazzjonijiet tar-radju għal gazzetti ewlenin. Il-banek nazzjonali u internazzjonali kollha (15) għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom f'Chisinau.
Siti notevoli madwar Chișinău jinkludu ċ-ċinema Patria, iċ-ċentri tax-xiri l-ġodda ta’ Malldova, Megapolis Mall, u bejjiegħa bl-imnut magħrufa bħal N1, Fidesco, Green Hills, Fourchette, u Metro. Filwaqt li ħafna nies tal-lokal ikomplu jixtru mill-bazaars, ħafna residenti tal-klassi għolja u turisti jixtru mill-ħwienet tal-bejgħ bl-imnut u Malldova. Elăt, mall antik fid-distrett ta’ Botanica, u Sun City, fiċ-ċentru, huma aktar popolari man-nies tal-lokal.
Demografija/Demography/Demografía
Skont ir-riżultati taċ-ċensiment tal-Moldova tal-2014, li sar f'Mejju 2014, 532,513 abitant jgħixu fil-limiti tal-belt ta' Chisinau. Dan jirrappreżenta tnaqqis ta’ 9.7% fin-numru ta’ residenti meta mqabbel mar-riżultati taċ-ċensiment tal-2004.
Statistika Naturali (2015):
Twelid: 6,845 (9.8 għal kull 1,000) Imwiet: 6,433 (7.7 għal kull 1,000) Rata ta' tkabbir nett: 412 (2.1 għal kull 1,000)
População por setor/Población por sector/Population by sector/Popolazzjoni skond is-settur:
Kompożizzjoni etnika/Ethnic composition/Composición étnica
Chisinau population by ethnic group (censuses from 1930 to 2014)
Popolazzjoni ta' Chisinau skont il-grupp etniku (ċensimenti mill-1930 sal-2014)
Reliġjon/Religión
Chișinău hija s-sede tal-Knisja Ortodossa tal-Moldova, kif ukoll il-metropoli ta’ Bessarabia. Il-belt għandha diversi knejjes u sinagogi.
Insara – 90.0% Insara Ortodossi - 88.4% Protestanti - 1.2% Battisti - 0.6% Evanġeliċi - 0.4% Pentekostali - 0.2% Adventisti tas-Seba' Jum - 0.1% Kattoliċi Rumani – 0.4% Oħrajn – 1.0% Ebda reliġjon - 1.4% Atei – 1.5% Mhux iddikjarat – 6.1%
Arkitettura/Architecture/Arquitectura
Il-pjan ta' tkabbir ta' Chișinău ġie żviluppat fis-seklu 19. Fl-1836 il-kostruzzjoni tal-Katidral ta' Kishinev u l-kampnar tiegħu kienet lesta. Il-kampnar kien imwaqqa’ fi żminijiet Sovjetiċi u nbena mill-ġdid fl-1997. Chisinau juri wkoll numru kbir ta’ knejjes Ortodossi u bini tas-seklu 19 madwar il-belt, bħall-Monasteru ta’ Ciuflea jew il-Knisja tat-Trasfigurazzjoni. Ħafna mill-belt hija magħmula mill-ġebla tal-franka miksuba minn Cricova, li tħalli inbid famuż hemmhekk.
Ħafna bini ta 'stil modern inbena fil-belt mill-1991. Hemm ħafna kumplessi ta' uffiċċji u bejgħ bl-imnut li huma moderni, rinnovati, jew mibnija ġodda, inklużi l-kwartieri ġenerali ta 'Kentford, SkyTower, u Union Fenosa. Madankollu, il-gruppi ta 'blokki tad-djar ta' qabel l-istil Sovjetiku jibqgħu karatteristika ewlenija tal-pajsaġġ urban.
Edukazzjoni/Education/Educación
Il-belt hija dar għal 12-il università pubblika u 11-il privata, l-Akkademja tax-Xjenzi tal-Moldova, bosta istituzzjonijiet li joffru edukazzjoni sekondarja u 1 jew 2 snin ta 'edukazzjoni universitarja.
F'Chișinău hemm diversi mużewijiet. It-tliet mużewijiet nazzjonali huma l-Mużew Nazzjonali tal-Etnografija u l-Istorja Naturali, il-Mużew Nazzjonali tal-Arti, u l-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija u l-Istorja.
Il-Librerija Nazzjonali tal-Moldova tinsab f'Chisinau.
Avvenimenti u festivals/Events and festivals/Eventos y festivales
Chișinău, kif ukoll il-Moldova kollha kemm hi, għadhom juru sinjali ta’ kultura etnika. Tabelli li jaqraw "Patria Mea" (bl-Ingliż: My homeland) jistgħu jinstabu madwar il-kapitali. Filwaqt li ftit nies għadhom jilbsu ilbies tradizzjonali tal-Moldova, avvenimenti pubbliċi kbar ħafna drabi jattiraw kostumi oriġinali bħal dawn.
Il-Jum Nazzjonali tal-Inbid u l-Festival tal-Inbid tal-Moldova jsiru kull sena fl-ewwel tmiem il-ġimgħa ta’ Ottubru f’Chisinau. L-avvenimenti jiċċelebraw il-ħsad tal-ħarifa u jirrikonoxxu l-istorja twila tal-produzzjoni tal-inbid tal-pajjiż, li tmur lura madwar 500 sena.
National Wine Day and the Moldovan Wine Festival are held every year on the first weekend of October in Chisinau. The events celebrate the fall harvest and recognize the country's long winemaking history, dating back some 500 years.
El Día Nacional del Vino y el Festival del Vino de Moldavia se celebran todos los años el primer fin de semana de octubre en Chisináu. Los eventos celebran la cosecha de otoño y reconocen la larga historia vitivinícola del país, que se remonta a unos 500 años.
O Dia Nacional do Vinho e o Festival do Vinho da Moldávia são realizados todos os anos no primeiro fim de semana de outubro em Chisinau. Os eventos celebram a colheita de outono e reconhecem a longa história vinícola do país, que remonta a cerca de 500 anos.
Fil-kultura popolari/In popular culture/En la cultura popular
Il-belt hija l-ambjent ewlieni għall-film Netflix tal-2016 Spectral, li jseħħ fil-futur qarib matul il-Gwerra fittizja tal-Moldova.
Medja/Media
Ħafna mill-industrija tal-midja tal-Moldova hija bbażata f'Chisinau. F'Chisinau hemm kważi 30 stazzjon tar-radju FM u 10 stazzjonijiet tat-TV li jxandru. L-ewwel stazzjon tar-radju f’Chișinău, Radju Basarabia, tnieda mill-Kumpanija tax-Xandir Rumena fit-8 ta’ Ottubru, 1939, meta s-servizz reliġjuż kien imxandar fl-ajru mill-Katidral tan-Natività. L-ewwel stazzjon televiżiv tal-belt, Moldova 1, tnieda fit-30 ta’ April, 1958, filwaqt li Nicolae Lupan kien qed iservi bħala editur-kap ta’ TeleRadio-Moldova.
Ix-xandar statali nazzjonali tal-pajjiż huwa l-Moldova 1 tal-istat, li hija bbażata fil-belt. Ix-xandiriet ta’ TeleradioMoldova ġew ikkritikati miċ-Ċentru għall-Ġurnaliżmu Indipendenti talli wrew “preġudizzju” lejn l-awtoritajiet.
Stazzjonijiet televiżivi oħra bbażati f’Chișinău huma Pro TV Chișinău, PRIME, Jurnal TV, Publika TV, CTC, DTV, Euro TV, TV8, eċċ. Minbarra t-televiżjoni, ħafna mill-kumpaniji tar-radju u l-gazzetti tal-Moldova huma bbażati fil-belt. Ix-xandara jinkludu radju nazzjonali Vocea Basarabiei, Prime FM, BBC Moldova, Radju Europa Libera, Kiss FM Chișinău, Pro FM Chișinău, Radio 21, Fresh FM, Radio Nova, Russkoye Radio, Hit FM Moldova u ħafna oħrajn.
L-akbar xandara huma SunTV, StarNet (IPTV), Moldtelecom (IPTV), Satellit u Zebra TV. Fl-2007, SunTV u Zebra nedew netwerks tal-kejbil tat-televiżjoni diġitali.
Ajruport/Airport/Aeropuerto/Aeroporto
Il-linji tal-ajru tal-Air Moldova u tal-FlyOne għandhom il-kwartieri ġenerali tagħhom, u Wizz-Air għandha l-ċentru tagħha fil-bażi tal-Ajruport Internazzjonali ta’ Chișinău.
Art/Land/Terrestre
L-aktar forma popolari ta 'trasport intern fil-Moldova hija ġeneralment ix-xarabank. Għalkemm il-belt għandha biss tliet terminals ewlenin, il-karozzi tal-linja ġeneralment iservu bħala mezz ta 'trasport bejn bliet ġewwa u barra mill-Moldova. Destinazzjonijiet popolari jinkludu Tiraspol, Odessa (Ukrajna), Iași, u Bukarest (Rumanija).
Ferroviji/Railways/Ferrocarril/Ferrovía
It-tieni forma l-aktar popolari ta 'trasport domestiku fil-Moldova hija l-ferrovija. It-tul totali tan-netwerk immexxi mis-CFM tal-Ferroviji tal-Moldova (mill-2009) huwa ta' 1,232 kilometru (766 mi). In-netwerk kollu huwa single track u mhux elettrifikat. Iċ-ċentru ċentrali tal-ferroviji kollha huwa l-Istazzjon tal-Ferroviji Ċentrali ta’ Chișinău. Hemm stazzjon tal-ferrovija iżgħar ieħor, Revaca, li jinsab fit-truf tal-belt.