cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Djalett
Intelliġibbiltà reċiproka
Ir-rekwiżit għar-reċiproċità ġie abbandunat mil-Language Survey Reference Guide (Gwida ta' Referenza għal Stħarriġ Lingwistiku) ta' SIL International, il-pubblikaturi tal-Ethnologue u l-awtorità ta' reġistrazzjoni tal-istandard ISO 639-3 għall-kodiċijiet tal-lingwi. Huma jiddefinixxu "raggruppament ta' djaletti" bħala varjetà ċentrali flimkien ma' dawk il-varjetajiet kollha li l-kelliema tagħhom jifhmu l-varjetà ċentrali fuq livell limitu speċifikat jew ogħla. Jekk il-livell limitu jkun għoli, is-soltu bejn 70 % u 85 %, ir-raggruppament jiġi ddeżinjat bħala lingwa.
Definizzjonijiet soċjolingwistiċi
Kriterju ieħor li jintuża xi drabi biex issir distinzjoni bejn djaletti u lingwi hija n-nozzjoni soċjolingwistika ta' awtorità lingwistika. Skont din id-definizzjoni, żewġ varjetajiet jitqiesu djaletti tal-istess lingwa jekk (f'mill-inqas f'xi ċirkostanzi) jirreferu għall-istess awtorità rigward xi mistoqsijiet dwar il-lingwa tagħhom. Pereżempju, biex wieħed jitgħallem l-isem ta' invenzjoni ġdida, jew xi speċi rari barranija ta' pjanta, il-kelliema tal-Ġermaniż ta' Westfalia u tal-Lvant ta' Franken jistgħu jikkonsultaw dizzjunarju Ġermaniż jew jistaqsu espert li jitkellem il-Ġermaniż dwar is-suġġett. B'hekk, dawn il-varjetajiet jingħad li jkunu dipendenti jew eteronomi fir-rigward tal-Ġermaniż Standard, li jingħad li jkun awtonomu.
F'kuntrast ma' dan, il-kelliema fin-Netherlands ta' varjetajiet tas-Sassonja t'Isfel li jkunu simili għal dawk ta Westfalia, minflok jikkonsultaw dizzjunarju tal-Olandiż Standard. B'mod simili, għalkemm il-Yiddish huwa kklassifikat mil-lingwisti bħala lingwa fil-grupp Ġermaniż Għoli Nofsani ta' lingwi u għandu xi livell ta' intelliġibbiltà reċiproka mal-Ġermaniż, kelliem tal-Yiddish jikkonsulta dizzjunarju tal-Yiddish iktar milli dizzjunarju tal-Ġermaniż f'każ bħal dan.
Fi ħdan dan il-qafas, W. A. Stewart iddefinixxa lingwa bħala varjetà awtonoma flimkien mal-varjetajiet kollha li huma eteronomi fir-rigward tagħha, u nnota li definizzjoni ekwivalenti essenzjali kienet ġiet iddikjarata minn Charles A. Ferguson u John J. Gumperz fl-1960. Varjetà eteronoma tista' titqies djalett ta' lingwa definita b'dan il-mod. F'dawn it-termini, id-Daniż u n-Norveġiż, għalkemm sa ċertu punt huma intelliġibbli reċiprokament, jitqiesu bħala lingwi separati. Fil-qafas ta' Heinz Kloss, dawn jiġu deskritti bħala lingwi permezz ta' ausbau (żvilupp) iktar milli permezz ta' abstand (separazzjoni).
F'sitwazzjonijiet oħra, grupp relatat mill-qrib ta' varjetajiet ikollu intelliġibbiltà reċiproka konsiderevoli (għalkemm mhux kompleta), iżda l-ebda grupp ma jiddomina fuq l-oħrajn. Sabiex jiddeskrivu din is-sitwazzjoni, l-edituri tal-Handbook of African Languages (Manwal tal-Lingwi Afrikani) introduċew it-terminu raggruppament ta' djaletti bħala unità ta' klassifikazzjoni fl-istess livell ta' lingwa. Sitwazzjoni simili, iżda b'livell ikbar ta' nuqqas ta' intelliġibbiltà reċiproka, ġiet imsejħa raggruppament ta' lingwi.
Fatturi politiċi
Madankollu, f'bosta soċjetajiet, djalett partikolari, spiss soċjolett ta' klassi tal-elit, tiġi identifikata bħala l-verżjoni "standard" jew "proprja" ta' lingwa minn dawk li jkunu jridu jagħmlu distinzjoni soċjali f'kuntrast ma' varjetajiet oħra. B'riżultat ta' dan, f'xi kuntesti, it-terminu "djalett" jirreferi speċifikament għal varjetajiet bi status soċjali baxx. F'dan is-sens sekondardju ta' "djalett", il-varjetajiet ta' lingwa spiss jissejħu djaletti minflok lingwi:
L-istatus ta' "lingwa" ma jiġix unikament iddeterminat minn kriterji lingwistiċi, iżda huwa wkoll ir-riżultat ta' żvilupp storiku u politiku. Ir-Romansh bħala lingwa beda jiġi miktub, u għalhekk huwa rikonoxxut bħala lingwa, anke jekk huma qrib ħafna ta' djaletti Alpini tal-Lombardia u l-Latin klassiku. Eżempju oppost huwa ċ-Ċiniż, li l-varjazzjonijiet tiegħu bħall-Mandarin u l-Kantoniż spiss jissejħu djaletti u mhux lingwi fiċ-Ċina, minkejja n-nuqqas ta' intelliġibbiltà reċiproka tagħhom.
Il-konfini nazzjonali xi kultant iwasslu biex id-distinzjoni bejn "lingwa" u "djalett" tkun kwistjoni ta' importanza politika. Grupp li jitkellem "lingwa" separata jista' jitqies bħala li għandu iktar jedd biex jiddikjara li huwa "poplu" separat, u għalhekk li jistħoqqlu iktar li jkollu stat indipendenti tiegħu, filwaqt li grupp li jitkellem "djalett" jista' jitqies bħala sottogrupp, jiġifieri parti minn poplu ikbar, li jkollu jikkuntenta bl-awtonomija reġjonali.
Il-lingwist tal-Yiddish Max Weinreich ippubblika l-espressjoni A shprakh iz a dialekt mit an armey un flot ("אַ שפּראַך איז אַ דיאַלעקט מיט אַן אַרמײ און פֿלאָט"‎, li tfisser "Lingwa hija djalett b'armata u bi flotta navali") f'YIVO Bleter (25.1, 1945, p. 13). L-importanza tal-fatturi politiċi fi kwalunkwe tentattiv biex wieħed iwieġeb il-mistoqsija "x'inhi lingwa?" hija kbira biżżejjed biex tixħet dubju dwar jekk huwiex possibbli li jkun hemm definizzjoni strettament lingwistika, mingħajr approċċ soċjokulturali. Dan jintwera bil-frekwenza li biha l-aforiżma armata-flotta navali tiġi kkwotata.
Keelan Fallows
Keelan Brian Fallows (twieled fl-1 ta' Ottubru 2002) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Michael Taylor
Michael Taylor (twieled fl-4 ta' Marzu 1988) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Tom Ward
Tom Ward (twieled fit-30 ta' Awwissu 1990) huwa plejer tal-futbol Ingliż li attwalment jilgħab ma' Tamworth.
Júlia Sigmond
Júlia Sigmond (twieldet fil-11 ta' Lulju 1929 – mietet fit-23 ta' Marzu 2020) kienet attriċi bil-pupazzi Ungeriża-Rumena, u kittieba u editriċi bl-Esperanto. Hija twieldet f'Turda, ir-Rumanija, u mietet fi Piacenza, l-Italja, bil-marda tal-coronavirus.
Karriera
Júlia Sigmond kienet attriċi bil-pupazzi tas-sezzjoni tal-lingwa Ungeriża tat-teatru tal-pupazzi ta' Cluj, ir-Rumanija. Hija saret Esperantista fl-1956. Hija kienet il-kap editur tar-rivista Bazaro u kontributur regolari tar-rivista Monato.
Muħammed
Muħammed (bl-Għarbi: مُحَمَّد ٱبْن عَبْد ٱللَّٰه‎, bl-ittri Rumani: Muḥammad ibn ʿAbd Allāh; pronunzjat bl-Għarbi Klassiku: [muˈħammad]; pronunzjat bil-Malti l-iktar bħala [muˈħammed] jew [moˈħammed] jekk mhux verbatim bħall-Għarbi Klassiku; twieled għall-ħabta tal-570 – miet fit-8 ta' Ġunju 632) kien mexxej Għarbi reliġjuż, soċjali u politiku, u fundatur tar-reliġjon dinjija tal-Iżlam. Skont it-tagħlim Iżlamiku, huwa kien profeta, imnebbaħ b'mod divin biex jipprietka u jikkonferma t-tagħlimiet monoteistiċi ta' Adam, Abram, Mosè, Ġesù, u profeti oħra. Huwa l-profeta finali ta' Alla skont il-fergħat prinċipali kollha tal-Iżlam, għalkemm xi denominazzjonijiet moderni ma jaqblux ma' dan it-twemmin. Muħammed għaqqad lill-Arabja f'entità Musulmana waħda, bil-Koran kif ukoll bit-tagħlimiet u prattiki tiegħu bħala l-bażi tat-twemmin reliġjuż Iżlamiku. xellug|daqsminuri|"Muħammed il-Messaġġier ta' Alla" mnaqqxa fuq il-bibien tal-Moskea tal-Profeta f'Medina, l-[[Arabja Sawdija]] Muħammed twieled bejn wieħed u ieħor fil-570 (is-Sena tal-Iljunfant) fil-Mekka. Huwa kien iben Abdullah ibn Abd al-Muttalib u Amina bint Wahb. Missieru kien iben il-mexxej tribali tal-Qurajx Abd al-Muttalib ibn Hashim, u Abdullah miet ftit xhur qabel twieled Muħammed. Ommu Amina mietet meta kellu sitt snin, u ħallietu orfni. Huwa trabba ma' nannuh, Abd al-Muttalib, u ma' zijuh min-naħa ta' missieru, Abu Talib. Iktar 'il quddiem, huwa kien perjodikament joqgħod għalih f'għar fil-muntanji msejjaħ Hira għal diversi ljieli ta' talb. Meta kellu 40 sena, Muħammed sostna li żaru Gabriel fl-għar u li tah l-ewwel rivelazzjoni minn Alla. Fis-613, Muħammed beda jipprietka dawn ir-rivelazzjonijiet pubblikament, u beda jipproklama li "Alla hu wieħed", li s-"sottomissjoni" (iżlam) sħiħa lill-Alla kienet l-istil ġust tal-ħajja (dīn) , u li hu kien profeta u messaġġier ta' Alla, bħal profeti oħra fl-Iżlam. xellug|daqsminuri|254x254px|"Muħammed" miktuba bil-[[kalligrafija Iżlamika ta' Thuluth]] Is-segwaċi ta' Muħammed inizjalment kont tgħoddhom fuq ponot subgħajk, u esperjenzaw ostilità mill-politeisti tal-Mekka għal 13-il sena. Sabiex jaħrab il-persegwitazzjoni kontinwa, huwa bagħat lil uħud mis-segwaċi tiegħu lejn l-Abissinja fis-615, qabel ma hu u s-segwaċi tiegħu ma marrux mill-Mekka għal Medina (dak iż-żmien magħrufa bħala Yathrib) iktar 'il quddiem fis-622. Dan l-avveniment, il-Hijra, jimmarka l-bidu tal-kalendarju Iżlamiku, magħruf ukoll bħala l-kalendarju Hijri. F'Medina, Muħammed għaqqad it-tribujiet taħt il-Kostituzzjoni ta' Medina. F'Diċembru 629, wara tmien snin ta' ġlied intermittenti mat-tribujiet tal-Mekka, Muħammed ġabar armata ta' 10,000 ikkonvertit Musulman u assedja l-belt tal-Mekka. Il-ħakma bilkemm kienet ikkontestata u Muħammed ħataf il-belt bi ftit tixrid tad-demm. Fis-632, ftit xhur wara li rritorna mill-Pellegrinaġġ tat-Tluq, huwa marad u miet. Sal-mument ta' mewtu, il-biċċa l-kbira tal-Peniżola tal-Arabja kienet ikkonvertiet għall-Iżlam.
Ir-rivelazzjonijiet (magħrufa individwalment bħala Ayah – litteralment "Sinjal [ta' Alla]") li Muħammed kien sostna li rċieva sa mewtu jiffurmaw il-versi tal-Koran, meqjus mill-Musulmani bħala verbatim "il-Kelma ta' Alla" li fuqha hija bbażata r-reliġjon. Apparti l-Koran, it-tagħlimiet u l-prattiki (sunnah) ta' Muħammed, li jinsabu fil-letteratura Ħadit u sira (bijografija), jitqiesu u jintużaw bħala sorsi tal-liġi Iżlamika.
Ismijiet u appellazzjonijiet mill-Koran
daqsminuri|Folja minn Koran bikri miktub bil-kalligrafija Kufi (il-perjodu Abbasida, is-sekli 8-9) L-isem Muħammed (/mʊˈhæməd, -ˈhɑːməd/) ifisser "dak li jistħoqqlu t-tifħir" u jidher erba' darbiet fil-Koran. Il-Koran jindirizza wkoll lil Muħammed fit-tieni persuna b'diversi appellazzjonijiet; profeta, messaġġier, qaddej ta' Alla ('abd), ħabbar (bashir) fil-Koran 2:119, xhud (shahid) fil-Koran 33:45, dak li jwassal il-bxara t-tajba (mubashshir), dak li jwissi (nathir) fil-Koran 11:2, dak li jfakkar (mudhakkir) fil-Koran 88:21, dak li jsejjaħ [lill-Alla] (dā'ī) fil-Koran 12:108, id-dawl personifikat (noor) fil-Koran 05:15, u l-lampa li tagħti d-dawl (siraj munir) fil-Koran 33:46.
Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch
daqsminuri|Veduta ta' Finsteraarhorn Iż-Żona Protetta ta'  Jungfrau-Aletsch (magħrufa uffiċjalment bħala l-Alpi Żvizzeri ta' Jungfrau-Aletsch) tinsab fil-Lbiċ tal-Iżvizzera bejn il-kantons ta' Bern u Valais. Hija reġjun muntanjuż fin-naħa l-iktar fil-Lvant tal-Alpi ta' Bern, li fih il-parti tat-Tramuntana ta' Jungfrau u ta' Eiger, u l-iżgħar żona glaċjali fil-Punent tal-Ewrasja, li tinkludi l-Glaċier ta' Aletsch. Iż-Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch hija l-ewwel Sit ta' Wirt Dinji Naturali tal-UNESCO fl-Alpi u tniżżel fil-lista fl-2001.
Geografija u klima
xellug|daqsminuri|228x228px|Ir-rifuġji tal-muntanji tal-wied tal-Glaċier ta' Unteraar Ir-rifuġji tal-muntanji fil-wied tal-Glaċier ta' Unteraar
Iż-Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch tinsab fl-Alpi Żvizzeri bejn l-Oberland ta' Bern u l-Grigal ta' Valais, madwar 25 kilometru fin-Nofsinhar ta' Interlaken u 20 kilometru fit-Tramuntana ta' Brig. Is-sit ikopri l-katina muntanjuża kollha ta' Aar mill-Oeschinensee fil-Punent sal-Grimselsee (mhux inkluża) fil-Lvant, inkluż il-baċiri tal-glaċieri Aletsch, Fiescher, Aar u Grindelwald.
L-iktar punt punt għoli huwa l-Finsteraarhorn li b'għoli ta' 4,270 metru, hija wkoll l-ogħla muntanja fl-Alpi ta' Bern. Tmien qċaċet oħra 'l fuq minn 4,000 metru jinsabu fiż-żona: Aletschhorn, Jungfrau, Mönch, Schreckhorn, Gross Fiescherhorn, Hinter Fiescherhorn, Grünhorn u Lauteraarhorn. daqsminuri|312x312px|Il-Glaċier ta' Aletsch Il-medda ta' xifer il-qċaċet li tissepara l-kantons ta' Valais u ta' Bern hija l-medda ta' xifer il-qċaċet ewlenija fl-Ewropa. Il-widien prinċipali fuq in-naħa tat-Tramuntana jinżlu fid-direzzjoni tat-Tramuntana taħt in-naħa ta' Jungfrau, ta' Mönch u ta' Eiger għal 20 kilometru, u mbagħad taħt in-naħa ta' Aar, tributarju tar-Renu li jibqa' għaddej sal-Baħar tat-Tramuntana. Il-widien tan-Nofsinhar jiskulaw fil-wied tal-Lbiċ tar-Rhone li jibqa' għaddej sal-Baħar Mediterran.
Il-klima tar-reġjun hija influwenzata b'mod qawwi mill-għoli tal-muntanji. Dawn jagħmluha ta' barriera bejn il-klima sottooċeanika bil-preċipitazzjoni tat-Tramuntana u l-klima iktar niexfa tal-muntanji u l-għoljiet ta' Valais li jħarsu lejn in-Nofsinhar. Fuq in-naħa tat-Tramuntana, ix-xita taqbeż l-2,200 millimetru, u l-biċċa l-kbira tagħha tinżel fis-sajf, iżda fuq in-naħa tan-Nofsinhar, ix-xita tlaħħaq biss l-1,000 millimetru, u tinżel l-iktar fix-xitwa. Valais tesperjenza klima sottokontinentali f'altitudnijiet baxxi u medji u hija semiarida ferm. It-temperaturi annwali medji jvarjaw bejn -8.5 °C f'Jungfraujoch (3,500 metru) u 9.1 °C fi Brig (700 metru).
Karatteristiċi fiżiċi
Iż-Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch hija kważi mhux mimsusa, għajr għal xi mogħdijiet u għorfiet fil-muntanji. Hija glaċjata ferm. Madwar nofs iż-żona tinsab f'għoli ta' iktar minn 2,600 metru, ftit mijiet ta' metri inqas mil-limitu bejn l-akkumulazzjoni tal-glaċieri u ż-żoni tal-ablazzjoni. L-erja totali koperta mill-glaċier tammonta għal 35,000 ettaru, u din hija l-ikbar żona kontinwa ta' silġ fl-Alpi. L-ikbar u l-itwal glaċier fl-Alpi, il-Glaċier ta' Aletsch huwa twil 23 kilometru u għandu ħxuna massima ta' 900 metru f'Konkordiaplatz.
Erja
Is-sit protett ikopri erja ta' 82,388 ettaru, li tinkludi t-53,888 ettaru eżistenti tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kif ukoll estensjonijiet fuq iż-żewġ truf li jammontaw għal total ta' 28,500 ettaru ieħor. 56 % tas-sit jinsab fil-Kanton ta' Valais, filwaqt li 44 % tas-sit jinsab fil-Kanton ta' Bern.
Flora u fawna
daqsminuri|311x311px|Mogħża Alpina tal-barr Il-glaċieri u l-blat jikkostitwixxu 80 % taż-żona; 6 % hija art forestali, 5.2 % hija mergħa Alpina, u 8 % hija art xagħrija. L-altitudni hija l-iktar fattur b'saħħtu li jinfluwenza d-distribuzzjoni u d-diversità tal-veġetazzjoni. Fi ħdan iż-żona protetta hemm 1,800 speċi ta' pjanti vaskolari u 700 muski. Il-perjodu tat-tkabbir jonqos iktar ma tiżdied l-altitudni, iżda hemm 529 speċi ta' fanerogami u pteridofiti 'l fuq mil-linja tas-siġar. Il-foresti muntanjużi b'siġar b'weraq wesgħin jestendu minn 900 metru sa 1,300 metru fuq ix-xaqlibiet li jħarsu lejn it-Tramuntana. Fuq ix-xaqlibiet li jħarsu lejn in-Nofsinhar, l-istess żona hija bejn wieħed u ieħor 200 metru ogħla. Iż-żona sottoalpina tinsab bejn 1,300 metru sa 2,000 metru, bejn iż-żona alpina u dik tas-siġar bil-weraq wesgħin. Xi speċijiet karatteristiċi huma s-siġar taż-żnuber Żvizzeri (Pinus Cembra) u s-siġar tal-abit tan-Norveġja (Picea abies) fuq in-naħat tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar rispettivament. Eżempju ta' foresta ta' Pinus cembra hija l-Foresta ta' Aletsch 'il fuq mill-Glaċier ta' Aletsch u qrib il-linja tas-siġar. Din żviluppat fuq il-morena tal-glaċier wara l-estensjoni massima tagħha fl-1850. Iż-żona direttament 'il fuq mil-linja tas-siġar tifforma roqgħa ta' veġetazzjoni f'moxa mgħaddra u bur Alpin bil-ħaxix.
Fis-sit ġew irreġistrati 1,250 speċi ta' fawna, fosthom 271 vertebrat: 42 mammiferu, 99 għasfur, tmien rettili, erba' anfibji u seba' speċijiet ta' ħut, kif ukoll bosta invertebrati, inkluż 97 mollusk u 979 insett. L-istess bħall-kumplament tal-Alpi, xi speċijiet komuni huma l-kamoxx (Rupicapra rupicapra), il-mogħża Alpina tal-barr (Capra ibex), u ċ-ċerva ħamra (Cervus elaphus). Mammiferi iżgħar jinkludu l-liebru tal-muntanji (Lepus timidus), il-volpi (Vulpes vulpes), l-ermellin (Mustela erminea), il-far il-ġebel (Marmota marmota) u l-linċi (Felis lynx) li ġiet introdotta mill-ġdid.
Turiżmu
xellug|daqsminuri|261x261px|Il-linja tas-siġar tal-Foresta ta' Aletsch u ċ-ċentru ta' Pro Natura Ir-reġjuni tal-Oberland ta' Bern u ta' Valais ilhom destinazzjonijiet turistiċi popolari mis-seklu 19. It-tixbit sal-quċċata tal-Jungfrau beda fl-1811 u fuq il-Finsteraarhorn fl-1812. L-ewwel turisti kienu jiġu l-iktar fis-sajf, iżda fis-snin 30 tas-seklu 20, l-isports tax-xitwa saru popolari wkoll.
Fuq in-naħa tat-Tramuntana, il-viżitaturi jistgħu jżuru s-sit biss permezz tal-linja ferrovjarja ta' Jungfrau li twassal sa Jungfraujoch. Il-linja ferrovjarja biddlet is-sit minn wiċċ tal-muntanja inaċċessibbli għal sit aċċessibbli ħafna u li jżuruh popolazzjonijiet kbar tal-madwar. Il-linja ferrovjarja ta' Jungfrau nbniet bejn l-1870 u l-1912, u tieħu lill-viżitaturi minn Kleine Scheidegg (2,061 metru) sa Jungfraujoch (3,454 metry), il-biċċa bejn Mönch u Jungfrau.
Fuq in-naħa tan-Nofsinhar, iż-żona ta' Riederalp-Bettmeralp tospita l-biċċa l-kbira tal-viżitaturi. Reġjuni abitati oħra fil-marġni huma Kandersteg u Lötschental. In-network ta' mogħdijiet għall-mixi huwa żviluppat sew madwar is-sit iżda mhux eżistenti fil-qalba tiegħu u għalhekk mhux aċċessibbli għall-mixi. Is-sit jista' jiġi aċċessat biss minn xabbata tal-muntanji bl-esperjenza u hemm sensiela ta' 37 xelter u ħames rifuġji tal-muntanji b'total ta' 1,582 sodda, ġestiti mill-Klabb Alpin Żvizzeru. Iċ-ċentru ekoloġiku ta' Aletsch f'Riederalp li huwa ġestit minn Pro Natura jiffunzjona bħala ċentru għall-viżitaturi.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|273x273px|Veduta ta' Schilthorn u l-Alpi ta' Bern Iż-Żona Protetta ta' Jungfrau-Aletsch, magħrufa uffiċjalment fil-lista bħala l-Alpi Żvizzeri ta' Jungfrau-Aletsch, ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2001 u s-sit ġie estiż fl-2007.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (viii) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta' art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti"; u l-kriterji (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar".
Arkeoloġija
daqsminuri|Tim ta' arkeologi jaħdmu fl-iskavi f'[[Ruma, l-Italja]] L-arkeoloġija hija l-istudju xjentifiku tal-attività umana permezz tal-irkupru u l-analiżi tal-kultura materjali. Reġistru arkeoloġiku jikkonsisti mill-artefatti, l-arkitettura, il-bijofatti jew l-ekofatti, is-siti, u l-pajsaġġi kulturali. L-arkeoloġija tista' titqies kemm bħala xjenza soċjali kif ukoll bħala fergħa tal-umanitajiet. Fl-Ewropa spiss titqies jew bħala dixxiplina jew inkella bħala sottoqasam ta' dixxiplini oħra, filwaqt li fl-Amerka ta' Fuq l-arkeoloġija hija sottoqasam tal-antopoloġija.
L-arkeologi jistudjaw il-preistorja u l-istorja umana, mill-iżvilupp tal-ewwel għodod tal-ġebel f'Lomekwi fil-Lvant tal-Afrika 3.3 miljun sena ilu sal-aħħar deċennji. L-arkeoloġija hija distinta mill-paleontoloġija, li hija l-istudju tal-fdalijiet tal-fossili. L-arkeoloġija hija partikolarment importanti biex nitgħallmu dwar soċjetajiet preistoriċi, li dwarhom ma hemm l-ebda tagħrif bil-miktub. Il-preistorja tinkludi iktar minn 99 % tal-imgħoddi tal-bniedem, mill-Paleolitiku sal-litteriżmu fis-soċjetajiet madwar id-dinja. L-arkeoloġija għandha diversi għanijiet, li jvarjaw mill-fehim tal-istorja kulturali, għar-rikostruzzjoni tal-istili ta' ħajja tal-imgħoddi, għad-dokumentazzjoni u l-ispjegazzjoni tat-tibdil fis-soċjetajiet umani maż-żmien. It-terminu "arkeoloġija" oriġina mill-Grieg u litteralment ifisser "l-istudju tal-istorja tal-qedem". xellug|daqsminuri|253x253px|Filmat dwar ix-xogħlijiet differenti fl-irkupru u fl-analiżi arkeoloġiċi Id-dixxiplina tinvolvi l-istħarriġ, l-iskavi u eventwalment l-analiżi tad-data li tinġabar biex wieħed jitgħallem iktar dwar l-imgħoddi. F'ambitu wiesa', l-arkeoloġija tiddependi fuq ir-riċerka bejn dixxiplini differenti.
L-arkeoloġija żviluppat mill-antikwarjaniżmu fl-Ewropa matul is-seklu 19, u minn dak iż-żmien saret dixxiplina pprattikata madwar id-dinja kollha. L-arkeoloġija ntużat min-nazzjonijiet u mill-istati biex jinħolqu viżjonijiet partikolari tal-imgħoddi. Mill-iżvilupp bikri tagħha, żviluppaw diversi sottodixxiplini speċifiċi tal-arkeoloġija, inkluż l-arkeoloġija marittima, l-arkeoloġija femminista u l-arkeoastronomija. Barra minn hekk, ġew żviluppati bosta tekniki xjentifiċi differenti biex jgħinu fl-investigazzjoni arkeoloġika. Minkejja dan, illum il-ġurnata, l-arkeologi jiffaċċjaw bosta problemi, bħall-psewdoarkeoloġija, is-serq tal-artefatti, nuqqas ta' interess pubbliku, u l-oppożizzjoni għall-iskavi ta' fdalijiet umani.
Biblijografija
·        ''Aldenderfer, M.S.; Maschner, H.D.G., eds. (1996), Anthropology, Space, and Geographic Information Systems, New York: Oxford University Press''
·        Ascher, R. (1961), "Analogy in archaeological interpretation", Southwestern Journal of Anthropology, University of New Mexico, vol. 17, no. 4, pp. 317–25, JSTOR 3628943
·        Ascher, R. (1961), "Experimental Archeology", American Anthropologist, vol. 63, no. 4, pp. 793–816, doi:10.1525/aa.1961.63.4.02a00070
·        Billman, B.R.; Feinman, G. (1999), Settlement Pattern Studies in the Americas—Fifty Years Since Virú, Washington DC: Smithsonian Institution Press
·        Binford, L. (1962), "Archaeology as Anthropology", American Antiquity, Society for American Archaeology, vol. 28, no. 4, pp. 217–25, doi:10.2307/278380, JSTOR 278380, S2CID 162242910
·        Denning, K. (2004), "The Storm of Progress' and Archaeology for an Online Public", Internet Archaeology, vol. 15
·        Ebrey, Patricia Buckley (1999), The Cambridge Illustrated History of China, Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-43519-2, OCLC 223427870
·        Fash, William (2001), "Archaeology", in David L. Carrasco (ed.), The Oxford Encyclopedia of Mesoamerican Cultures, vol. 1, New York: Oxford University Press, pp. 25–35, ISBN 9780195108156, OCLC 82141470
·        Flannery, K.V. (1967), "Culture History v. Culture Process: A Debate in American archaeology", Scientific American, vol. 217, no. 2, pp. 119–22, doi:10.1038/scientificamerican0867-119
·        Flannery, K.V. (1982), "The Golden Marshalltown: A Parable for the Archaeology of the 1980s", American Anthropologist, vol. 84, no. 2, pp. 265–278, doi:10.1525/aa.1982.84.2.02a00010
·        Fraser, Julius Thomas; Francis C. Haber (1986), Time, Science, and Society in China and the West, Amherst: University of Massachusetts Press
·        Glascock, M.D.; Neff, H.; Stryker, K.S. & Johnson, T.N. (1994), "Sourcing Archaeological Obsidian by an Abbreviated NAA Procedure", Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry, vol. 180, pp. 29–35, doi:10.1007/BF02039899, S2CID 97455573
·        Gladfelter, B.G. (1977), "Geoarchaeology: The Geomorphologist and Archaeology", American Antiquity, Society for American Archaeology, vol. 42, no. 4, pp. 519–38, doi:10.2307/278926, JSTOR 278926, S2CID 163453920
·        Gould, R. (1971a), "The Archaeologist as Ethnographer: A Case from the Western Desert of Australia", World Archaeology, vol. 3, no. 2, pp. 143–177, doi:10.1080/00438243.1969.9979499
·        Gould, R.; Koster, D.A. & Sontz, A.H.L. (1971b), "The Lithic Assemblage of the Western Desert Aborigines of Australia", American Antiquity, vol. 36, no. 2, pp. 149–69, doi:10.2307/278668, JSTOR 278668, S2CID 163617121
·        Gould, R.; Yellen, J. (1987), "Man the Hunted: Determinants of Household Spacing in Desert and Tropical Foraging Societies", Journal of Anthropological Archaeology, vol. 6, p. 77, doi:10.1016/0278-4165(87)90017-1
·        Haviland, William A.; Prins, Harald E.L.; McBride, Bunny; Walrath, Dana (2010), Cultural Anthropology: The Human Challenge (13th ed.), Cengage Learning, ISBN 978-0-495-81082-7
·        Hinshaw, J. (2000), Ethnobotanical and Archaeobotanical Relationships: A Yuman Case Study, Salinas: Coyote Press, pp. 3–7, 38–45
·        Hodder, I. (1982), Symbols in Action, Cambridge: Cambridge University Press
·        Hodder, I. (1985), "Post-Processual Archaeology", in Schiffer, M.B. (ed.), Advances in Archaeological Method and Theory, New York: Academic Press
·        ''Hodder, I., ed. (1987), The Archaeology of Contextual Meaning, New York: Cambridge University Press''
·        Hodder, I. (1990), "Style as Historical Quality", in Hastorf, M.C.A.C. (ed.), The Uses of Style in Archaeology, Cambridge: Cambridge University Press
·        Hodder, I. (1992), Theory and Practice in Archaeology, London: Routeldge
·        ''Kuznar, L, ed. (2001), Ethnoarchaeology of Andean South America, Ann Arbor: International Monographs in Prehistory''
·        Pauketat, T.R. (2001), "Practice and History in Archaeology: An Emerging Paradigm", Anthropological Theory, vol. 1, pp. 73–98, doi:10.1177/14634990122228638
·        Renfrew, C.; Bahn, P.G. (1991), Archaeology: Theories, Methods, and Practice, London: Thames and Hudson Ltd., ISBN 978-0-500-27867-3, OCLC 185808200
·        Saraydar, S.; Shimada, I. (1971), "A Quantitative Comparison of Efficiency Between A Stone Axe and A Steel Axe", American Antiquity, vol. 36, no. 2, pp. 216–217, doi:10.2307/278680, JSTOR 278680, S2CID 163927190
·        Saraydar, S.C.; Shimada, I. (1973), "Experimental Archaeology: A New Outlook", American Antiquity, vol. 38, no. 3, pp. 344–50, doi:10.2307/279722, JSTOR 279722, S2CID 163223665
·        ''Sellet, F.; Greaves, R. & Yu, P.-L. (2006), Archaeology and Ethnoarchaeology of Mobility, Gainesville: University Press of Florida''
·        Shanks, M.; Tilley, C. (1987), Reconstructing Archaeology, New York: Cambridge university Press
·        Shanks, M.; Tilley, C. (1988), Social Theory and Archaeology, Albuquerque: University of New Mexico Press, ISBN 978-0-7456-0184-7, OCLC 16465065
·        Shanks, M. (1991), "Some recent approaches to style and social reconstruction in classical archaeology", Archaeological Review from Cambridge, vol. 10, pp. 164–74
·        Shanks, M. (1993), "Style and the design of a perfume jar from an Archaic Greek city state", Journal of European Archaeology, vol. 1, pp. 77–106, doi:10.1179/096576693800731190
·        Shott, M.J.; Sillitoe, P. (2005), "Use life and curation in New Guinea experimental used flakes", Journal of Archaeological Science, vol. 32, no. 5, pp. 653–663, doi:10.1016/j.jas.2004.11.012
·        Tassie, G J.; Owens, L.S. (2010), Standards of Archaeological Excavations: A Fieldguide to the Methology, Recording Techniques and Conventions, London: GHP, ISBN 978-1-906137-17-5
·        Taylor, W.W. (1948), A Study of Archaeology, Menasha: American Anthropological Association, ISBN 978-0-906367-12-4, OCLC 9714935
·        ''Tilley, Christopher, ed. (1993), Interpretive Archaeology, Oxford: Berg, ISBN 978-0-85496-842-8, OCLC 185494001''
·        Trigger, B.G. (1989), A History of Archaeological Thought, Cambridge: Cambridge University Press
·        Watters, M.R. (1992), Principles of Geoarchaeology: A North American Perspective, Tucson: The University of Arizona Press
·        Watters, M.R. (2000), "Alluvial stratigraphy and geoarchaeology in the American Southwest", Geoarchaeology, vol. 15, no. 6, pp. 537–57, doi:10.1002/1520-6548(200008)15:6<537::AID-GEA5>3.0.CO;2-E
·        Willey, G.R. (1953), Prehistoric Settlement Patterns in the Virú Valley, Perú, Washington DC
·        Willey, G. (1968), Settlement Archaeology, Palo Alto: National Press
·        Wylie, A. (1985), "The Reaction Against Analogy", in Schiffer, Michael B. (ed.), Advances in Archaeological Method and Theory, Orlando, FL: Academic Press, pp. 63–111
·        Yellen, J.; Harpending, H. (1972), "Hunter-Gatherer Populations and Archaeological Inference", World Archaeology, vol. 4, no. 2, pp. 244–53, doi:10.1080/00438243.1972.9979535, PMID 16468220
·        Yellen, J. (1977), Archaeological Approaches to the Present, New York: Academic Press, ISBN 978-0-12-770350-3, OCLC 2911020
Iktar qari
·        ''Rathje, William; Shanks, Michael; Witmore, Christoper (2013). Archaeology in the Making. London: Routledge. ISBN 978-0-415-63480-9 .''
·        ''Hodder, Ian; Shanks, Michael; Alexandri, Alexandar; Buchili, Victor; Carman, John; Last, Jonathan; Lucas, Gavin (2008). "Interpreting Archaeology: Finding Meaning in the Past". Routledge. London.''
·        ''Olsen, Bjørnar; Shanks, Michael; Webmoor, Timothy; Witmore, Christopher (2012). "Archaeology: The Discipline of Things". University of California Press. Berkeley, Los Angeles, London.''
·        ''Shanks, Michael (1992). Experiencing the Past: On the Character of Archaeology. London and New York: Routledge. ISBN 0-203-97363-1 .''
·        Archaeology (rivista)
·        Lewis Binford - New Perspectives in Archaeology (1968) ISBN 0-202-33022-2
·        Kevin Greene – Introduction to Archaeology (1983)
·        Thomas Hester, Harry Shafer, and Kenneth L. Feder – Field Methods in Archaeology 7th edition (1997)
·        Ian Hodder & Scott Hutson – "Reading the Past" 3rd. edition (2003)
·        Hutchings Rich, La Salle Marina (2014), "Teaching Anti-Colonial Archaeology", Archaeologies, 10 (1): 27–69, doi:10.1007/s11759-014-9250-y, S2CID 154800430
·        International Journal of South American Archaeology - IJSA (magazine)
·        Internet Archaeology, e-journal
·        C.U. Larsen - Sites and Monuments (1992)
·        Adrian Praetzellis – Death by Theory, AltaMira Press (2000). ISBN 0-7425-0359-3 ISBN 978-0-7425-0359-5
·        Colin Renfrew & Paul Bahn – Archaeology: theories, methods and practice, 2nd edition (1996)
·        Smekalova, T.N.; Voss O.; & Smekalov S.L. (2008). "Magnetic Surveying in Archaeology. More than 10 years of using the Overhauser GSM-19 gradiometer". Wormianum.
·        David Hurst Thomas – Archaeology, 3rd. edition (1998)
·        Robert J. Sharer & Wendy Ashmore – Archaeology: Discovering our Past 2nd edition (1993)
·        Bruce Trigger – "A History of Archaeological Thought" 2nd. edition (2007)
·        Alison Wylie – Thinking From Things: Essays in the Philosophy of Archaeology, University of California Press, Berkeley CA, 2002
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fil-Latvja
daqsminuri|236x236px|Waħda mill-faċċati tal-binjiet ta' Riga bl-istil tal-Art Nouveau Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali.
Il-Latvja ffirmat il-Konvenzjoni fl-10 ta' Jannar 1995 u b'hekk is-siti indikattivi tagħha saru eliġibbli biex jiżdiedu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. L-ewwel sit tal-Latvja li żdied fil-lista kien iċ-Ċentru Storiku ta' Riga fl-1997 u mbagħad fl-2005 żdied is-sit transnazzjonali tal-Ark Ġeodetiku ta' Struve li huwa kondiviż ma' disa' pajjiżi oħra. Iż-żewġ siti huma siti kulturali.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Ziba Ganiyeva
Ziba Pasha qizi Ganiyeva (bl-Ażerbajġani: Ziba Paşa qızı Qəniyeva, twieldet fl-20 ta' Awwissu 1923, f'Shamakhi, fl-Ażerbajġan jew fl-Użbekistan – 2010, f'Moska, ir-Russja) kienet sniper fl-Armata l-Ħamra matul it-Tieni Gwerra Dinjija kkreditata b'21 qtil. Wara l-gwerra saret filologa.
Ħajja
Ziba Ganiyeva kienet Ażerbajġana min-naħa ta' missierha u Użbeka min-naħa ta' ommha. Fl-1937, ġiet ammessa għall-korsijiet taż-żfin fil-Filarmonija Użbeka l-ġdida. Fl-1940, marret tgħix f'Moska u daħlet fl-Akkademja Russa tal-Arti Teatrali, iżda b'mod volontarju ssieħbet fl-armata fis-7 ta' Novembru 1941, ftit wara l-ftuħ tal-Front tal-Lvant tat-Tieni Gwerra Dinjija. Hija kienet akkumpanjata minn sniper oħra, Nina Solova.
Matul il-gwerra r-ritratt tagħha deher fil-Komsomolskaya Pravda u fuq il-qoxra tar-rivista Ogonek.
Wara l-gwerra hija kompliet l-edukazzjoni postsekondarja tagħha u fl-1965 iggradwat bħala Kandidat tax-Xjenzi fil-filoloġija.
Lviv
Lviv (bl-Ukren: Львів [lʲʋiu̯]) hija l-ikbar belt fil-Punent tal-Ukrajna u s-sitt l-ikbar belt fl-Ukrajna kollha, b'popolazzjoni ta' 717,510 ruħ (skont stima fl-2021). Lviv hija waħda miċ-ċentri kulturali prinċipali tal-Ukrajna.
Imsemmija hekk biex tagħti ġieħ lil Leo, l-ikbar iben ta' Danjel, ir-Re ta' Rutenja, Lviv kienet il-belt kapitali tar-Renju ta' Galizja–Volhynia mill-1272 sal-1349, meta nħakmet mir-Re Casimir III l-Kbir tal-Polonja. Mill-1434, saret il-kapitali reġjonali tal-Vojvodat ta' Rutenja fir-Renju tal-Polonja. Fl-1772, wara l-Ewwel Qsim tal-Polonja, il-belt saret il-kapitali tar-Renju tal-Asburgi ta' Galizja u Lodomerja. Fl-1918, għal żmien qasir, kienet il-kapitali tar-Repubblika tal-Poplu tal-Punent tal-Ukrajna. Bejn l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija, il-belt kienet iċ-ċentru tal-Vojvodat ta' Lwów fit-Tieni Repubblika Pollakka.
Wara l-invażjoni tal-Polonja min-naħa tal-Ġermaniżi u tas-Sovjetiċi fl-1939, Lviv saret parti mill-Unjoni Sovjetika, u fl-1944-1946 kien hemm skambju ta' popolazzjonijiet bejn il-Polonja u l-Ukrajna Sovjetika. Fl-1991, il-belt saret parti mill-Ukrajna indipendenti.
Lviv taqdi r-rwol ta' ċentru amministrattiv tal-Oblast u tar-Raoin ta' Lviv u kellha l-istatus ta' belt ta' importanza ta' oblast qabel dik id-deżinjazzjoni ġiet abolita fl-2020. Il-belt għandha f'idejha wkoll l-amministrazzjoni tal-hromada urbana ta' Lviv.
Lviv kienet iċ-ċentru tar-reġjuni storiċi Komunisti ta' Rutenja u tal-Galizja. Iċ-ċentru storiku fil-qalba tal-belt, bil-binjiet antiki u t-toroq biċ-ċagħaq tiegħu, ma tantx ġarrab ħsarat estensivi mill-okkupazzjonijiet Sovjetiċi u Ġermaniżi matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Il-belt għandha bosta industriji u istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja bħall-Università ta' Lviv u l-Istitut Politekniku ta' Lviv. Lviv tilqa' wkoll bosta istituzzjonijiet kulturali, inkluż orkestra filarmonika u t-Teatru tal-Opri u taż-Żfin Klassiku ta' Lviv. Iċ-ċentru storiku tal-belt tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.
Storja/History/Historia
L-arkeoloġi wrew li ż-żona ta 'Lviv ġiet stabbilita fis-seklu 5, bil-gord fi Triq Chernecha Hora-Voznesensk fid-Distrett Lychakivskyi attribwit lill-Kroati Bojod. Il-belt ta’ Lviv twaqqfet fl-1250 mir-Re Danjel tal-Galicia (1201-1264) fil-Prinċipat ta’ Halych tar-Renju ta’ Rutenja u ssemmiet għal ibnu Lev bħala Lvihorod li huwa konsistenti mal-ismijiet ta’ bliet oħra Ukraini, bħal Myrhorod. , Sharhorod, Novhorod , Bilhorod , Horodyshche u Horodok.
Preċedentement kien hemm soluzzjoni fil-forma ta 'distrett b'element ta' disinn karatteristiku - kwadru tas-suq tawwali. Il-pedament ta' Daniel tal-forti kien il-bini mill-ġdid li jmiss wara l-invażjoni ta' Batu Khan fl-1240.
Lviv kien invadat mill-Mongols fl-1261. Diversi sorsi jirrakkuntaw l-avvenimenti, li jvarjaw mill-qerda tal-kastell sat-tkeċċija totali tal-belt. Is-sorsi kollha jaqblu li kien b'ordni tal-ġeneral Mongol Burundai. Is-Soċjetà Xjentifika Shevchenko (Naukove tovarystvo im. Shevchenka) tgħid li Burundai ħareġ l-ordni biex il-belt tiġi livellata. Il-kronika Galizjana-Volijana tgħid li fl-1261 “Buronda qal lil Vasylko: ‘Peress li inti fil-paċi miegħi, mela teqred il-kastelli kollha tiegħek’”. Basil Dmytryshyn jgħid li l-ordni kellha tkun is-swar kollha kemm hi: "Jekk tixtieq li jkollok il-paċi miegħi, mela teqred [is-swar kollha ta'] l-ibliet tiegħek." Skont l-Universal-Lexicon der Gegenwart und Vergangenheit, il-fundatur tal-belt ġie ordnat jeqridha hu stess.
Wara l-mewt ta’ Danjel, ir-Re Lev reġa’ bena l-belt madwar l-1270 fil-post preżenti, għażel Lviv bħala r-residenza tiegħu, u għamilha l-kapitali tal-Galicia-Volhynia. [31] Il-belt tissemma l-ewwel darba fil-Halych-Volhynian Chronicle dwar avvenimenti li jmorru għall-1256. Il-belt kibret malajr minħabba influss ta' Pollakki minn Kraków, il-Polonja, wara li sofriet ġuħ mifrux hemmhekk. [30] Madwar l-1280 l-Armeni kienu jgħixu fil-Galicia u kellhom is-sede tagħhom prinċipalment f'Lviv, fejn kellhom l-arċisqof tagħhom stess.
Fis-seklu 13 u kmieni fl-14, Lviv kienet fil-biċċa l-kbira belt tal-injam, ħlief għad-diversi knejjes tal-ġebel tagħha. Xi wħud minnhom, bħall-Knisja ta’ San Nikola, baqgħu ħajjin, għalkemm f’forma kompletament rikostitwita. Il-belt ntirtet mill-Gran Dukat tal-Litwanja fl-1340 u mmexxija mill-Voivode Dmytro Dedko, il-favorit tal-prinċep Litwan Liubartas, sal-1349.
Gwerer Galizjan-Volhynian/Galicia-Volhynia Wars/Guerras Galicia-Volhynia
Matul il-gwerer għas-suċċessjoni tal-Prinċipat tal-Galicia-Volhynia fl-1339, ir-Re Casimir III tal-Polonja wettaq spedizzjoni u rebaħ Lviv fl-1340, u ħaraq il-kastell prinċepju l-antik. Il-Polonja fl-aħħar kisbet il-kontroll ta' Lviv u r-reġjun ta' maġenbhom fl-1349. Minn hemm 'il quddiem, il-popolazzjoni kienet il-mira ta' tentattivi kemm biex tiġi Polonizzata kif ukoll Kattoliċita l-popolazzjoni. [36] Il-Litwani qerdu l-art ta' Lviv fl-1351 waqt il-gwerer Halych-Volhyn u Lviv ġiet imkeċċija u meqruda mill-Prinċep Liubartas fl-1353.
Casimir bena ċentru tal-belt ġdid (jew waqqaf belt ġdida) f’baċir, imdawwar b’ħitan, u biddel il-palazz tal-injam b’kastell tal-ġebel, wieħed minn tnejn li nbniet minnu. L-insedjament l-antik (Ruteni), wara li nbniet mill-ġdid, sar magħruf bħala s-subborg ta' Krakovja b'referenza għall-belt ta' Krakovja.
Renju tal-Polonja/Kingdom of Poland/Reino de/do Polonia
Fl-1349 ir-Renju ta' Rutenja bil-kapitali tagħha Lviv ġiet annessa mill-Kuruna tar-Renju tal-Polonja. Ir-renju sar id-Dominju tal-Kuruna Rutenja b'Lwów bħala l-kapitali tagħha. Fis-17 ta’ Ġunju, 1356, ingħata d-drittijiet ta’ Magdeburg mir-Re Każimir III l-Kbir, li kien jimplika li l-affarijiet kollha fil-belt kellhom jiġu solvuti minn kunsill elett miċ-ċittadini għonja. Fl-1362, il-Kastell Għoli reġa’ nbena kompletament bil-ġebel li jieħu post l-injam ta’ qabel. Fl-1358 il-belt saret is-sede tal-Arċidjoċesi Kattolika Rumana, u bdiet l-espansjoni tal-Knisja Latina fl-artijiet Ruteni.
Wara l-mewt ta’ Casimir fl-1370, kien is-suċċessur bħala Re tal-Polonja min-neputi tiegħu r-Re Ludwig I tal-Ungerija, li fl-1372 poġġa lil Lwów flimkien mar-reġjun tar-Renju tal-Galicia-Volhynia taħt l-amministrazzjoni tal-qarib tiegħu Vladislaus II minn Opole. Duka ta' Opole. Meta fl-1387 Władysław irtira mill-kariga ta’ gvernatur, Galicia-Volhynia kienet okkupata mill-Ungeriżi, iżda malajr Jadwiga, l-iżgħar bint ta’ Louis, iżda wkoll ħakkiem tal-Polonja u mart ir-Re tal-Polonja Władysław II Jagiełło, għaqqadha direttament ma’ il-Kuruna tar-Renju tal-Polonja.
Il-prosperità tal-belt matul is-sekli ta’ wara hija dovuta għall-privileġġi kummerċjali mogħtija lilha minn Casimir, ir-Re Jadwiga, u l-monarki Pollakki sussegwenti. Ġermaniżi, Pollakki u Ċeki ffurmaw l-akbar gruppi ta’ nies ġodda. Ħafna mill-settlers ġew Polonizzati fl-aħħar tas-seklu 15 u l-belt saret gżira Pollakka mdawra minn popolazzjoni Ortodossa Rutenja.
Fl-1412 l-arċidjoċesi lokali saret il-Metropolis Kattolika Rumana, li mill-1375 bħala djoċesi kienet ilha f’Halych. Il-metropoli l-ġdida kienet tinkludi djoċesijiet reġjonali f'Lwów, Przemyśl, Chełm, Włodzimierz, Łuck, Kamieniec, kif ukoll Siret u Kijów (ara Katidral Qadim ta' Santa Sofia, Kiev). L-ewwel Arċisqof Kattoliku li għex f’Lwów kien Jan Rzeszowski.
Fl-1434 id-dominju Rutenjan tal-Kuruna ġie trasformat fil-Voivodeship Rutenjan. Fl-1444, il-belt ingħatat id-dritt bażiku, li rriżulta fiż-żieda fil-prosperità u l-ġid tagħha hekk kif saret wieħed miċ-ċentri kummerċjali ewlenin fir-rotot kummerċjali bejn l-Ewropa Ċentrali u r-reġjun tal-Baħar l-Iswed. Saret ukoll waħda mill-fortizzi ewlenin tar-renju, u kienet belt rjali, bħal Kraków jew Gdańsk. Matul is-seklu 17, Lwów kienet it-tieni l-akbar belt fil-Commonwealth Pollakka-Litwanja, b'popolazzjoni ta' madwar 30,000.
Fl-1572, wieħed mill-ewwel pubblikaturi tal-kotba f’dik li llum hija l-Ukrajna, Ivan Fedorov, gradwat mill-Università ta’ Kraków, stabbilixxa ruħu hawn għal perjodu qasir. Il-belt saret ċentru importanti għall-Ortodossija tal-Lvant bit-twaqqif ta 'fratellanza Ortodossa, skola Greko-Slavonika, u stampar li ppubblikat l-ewwel verżjonijiet kompluti tal-Bibbja bi Slavo tal-Knisja fl-1580. Kulleġġ Ġiżwiti twaqqaf fl-1608, u fl-1608 Fl-20 ta’ Jannar, 1661, ir-Re Ġwanni II Każimir tal-Polonja ħareġ digriet li jagħtih “l-unur tal-akkademja u t-titlu tal-università”.
Is-seklu 17 ġab armati invadenti ta’ Svediżi, Ungeriżi, Torok, Russi u Bormak. fil-gradi tiegħek. Fl-1648, armata ta’ Bormak u Tatari tal-Krimea assedjaw il-belt. Huma qabdu l-Kastell Għoli, u qatlu lid-difensuri tiegħu. Il-belt nnifisha ma ġietx misruqa minħabba l-fatt li l-mexxej tar-rivoluzzjoni Bohdan Khmelnytsky aċċetta fidwa ta '250,000 dukat, u l-Bormliżi mxew lejn il-majjistral lejn Zamość. Kienet waħda miż-żewġt ibliet ewlenin fil-Polonja li ma nqabditx matul l-hekk imsejjaħ Dilluvju: l-oħra kienet Gdańsk (Danzig).
Sentejn wara, John Casimir, jonora l-qlubija tar-residenti tiegħu, iddikjara Lwów ugwali għal żewġ kapitali storiċi tal-Commonwealth, Kraków u Vilnius. Fl-istess sena, 1658, il-Papa Alessandru VII ddikjara l-belt Semper fidelis, bħala rikonoxximent tar-rwol ewlieni tagħha fid-difiża tal-Ewropa u l-Kattoliċiżmu Ruman mill-invażjoni Musulmana.
Fl-1672 kienet imdawra mill-Ottomani li wkoll naqsu milli jirbħuha. Tliet snin wara, il-Battalja ta’ Lwów (1675) saret ħdejn il-belt. Lwów inqabdet għall-ewwel darba mill-Medju Evu minn armata barranija fl-1704 meta t-truppi Svediżi taħt ir-Re Karlu XII daħlu fil-belt wara assedju qasir. Il-pesta tal-bidu tas-seklu 18 ikkawżat il-mewt ta’ madwar 10,000 abitant (40% tal-popolazzjoni tal-belt).
Imperu Habsburg/Habsburg Empire/Imperio de los Habsburgo
Fl-1772, wara l-Ewwel Qsim tal-Polonja, il-monarkija tal-Habsburg annesset ir-reġjun mal-Qsim tal-Awstrija. Magħrufa bil-Ġermaniż bħala Lemberg, il-belt saret il-kapitali tar-Renju tal-Galicia u Lodomeria. Lemberg kiber b'mod drammatiku matul is-seklu 19, u żiedet il-popolazzjoni tagħha minn madwar 30,000 fiż-żmien tal-annessjoni tagħha mill-Awstrija fl-1772, għal 196,000 fl-1910, u għal 212,000 tliet snin wara; filwaqt li l-faqar fil-Galicia Awstrijaka għamel ħasra. Fl-aħħar tas-seklu 18 u fil-bidu tad-19, influss kbir ta’ burokrati Ċeki u Awstrijaċi li jitkellmu bil-Ġermaniż taw lill-belt karattru li sas-snin erbgħin kien pjuttost Awstrijak, fl-ordni tagħha u fid-dehra u l-popolarità tal-kafejiet.
Matul il-ħakma ta’ Habsburg, Lviv saret waħda mill-aktar ċentri kulturali importanti Pollakki, Ukrajni u Lhud. F'Lviv, skont iċ-ċensiment Awstrijak tal-1910, li elenka r-reliġjon u l-lingwa, 51% tal-popolazzjoni tal-belt kienu Kattolika Rumana, 28% Lhudija, u 19% kienu jappartjenu għall-Knisja Kattolika Griega tal-Ukrajna. Lingwistikament, 86% tal-popolazzjoni tal-belt użat il-lingwa Pollakka u 11% ippreferew ir-Rutenjan.
Fl-1773, bdiet il-pubblikazzjoni l-ewwel gazzetta ta’ Lemberg, il-Gazzetta de Leopoli. Fl-1784, infetħet università bil-Latin b’lekċers bil-Ġermaniż, bil-Pollakk, u anke bir-Ruten; wara li għalqet fl-1805, reġa’ fetaħ fl-1817. Fl-1825, il-Ġermaniż sar l-unika lingwa ta’ tagħlim. L-Università ta’ Lemberg infetħet minn Maria Theresa fl-1784. Fl-1787, is-suċċessur tagħha, Ġużeppi II, Imperatur tas-Santu Ruman, fetaħ l-“Studium Ruthenum” għal studenti li ma kinux jafu biżżejjed Latin biex jieħdu korsijiet regolari.
Matul is-seklu 19, l-amministrazzjoni Awstrijaka ppruvat tiġġermanizza l-istituzzjonijiet edukattivi u governattivi tal-belt. Bosta organizzazzjonijiet kulturali li ma kellhomx orjentazzjoni favur il-Ġermaniż ingħalqu. Wara r-rivoluzzjonijiet tal-1848, il-lingwa tal-istruzzjoni fl-università nbidlet mill-Ġermaniż biex tinkludi l-Ukrajna u l-Pollakk. Madwar dak iż-żmien, ċertu soċjolett magħruf bħala d-djalett Lwów żviluppa fil-belt. Meqjus bħala tip ta 'djalett Pollakk, għandu l-għeruq tiegħu f'ħafna lingwi oħra minbarra l-Pollakk. Fl-1853, Ignacy Łukasiewicz introduċa lampi tal-pitrolju bħala dwal tat-toroq u Jan Zeh. Imbagħad fl-1858 dawn ġew imtejba għal lampi tal-gass, u fl-1900 għall-elettriku.