cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Festival tal-Eurovision 2006
Il-preżentaturi tal-Festival tal-Eurovision f'Ateni kienu l-kantant popolari Grieg Sakis Rouvas (ir-rappreżentant tal-Griegi fil-Eurovision 2004) u l-preżentatriċi televiżiva u attriċi Griega-Amerikana, Maria Menounos. Fis-semifinali, iż-żewġ preżentaturi tas-serata kantaw kanzunetta rebbieħa tal-Eurovision; "Love Shine A Light" tal-grupp Katrina and the Waves'. Għal wieħed mill-intervalli, Sakis Rouvas kanta verżjoni Ingliża tal-kanzunetta Griega "S' exo Erotefti" ("Jien inħobbok"). Helena Paparizou, li kantat il-kanzunetta rebbieħa fi Kjiv, irritornat fuq il-palk tal-Eurovision f'Ateni. Wara Sertab Erener u Ruslana, Helena Paparizou kompliet it-tradizzoni li tkanta fl-intervall tal-finali. Hi kantat "My Number One" u "Mambo!". Żeffiena Griegi kienu wkoll preżenti fl-atti ta' intervall, kif ukoll elementi oħra Griegi. CD u DVD uffiċjali kienu ppubblikati u kien hemm l-introduzzjoni tal-ktieb tal-ammiraturi li hu ktieb li minn din is-sena beda joħroġ kull sena u fih ikollu informazzjoni dettaljata ta' kull pajjiż parteċipant.
Biex is-serata finali ddum inqas ħin, il-ħin tal-votazzjoni dam għaxar minuti u l-proċedura tal-votazzjoni ġie mibdula: il-punti minn 1 sa 7 jidhru mal-ewwel fuq l-iskrin. Il-kelliema li jippreżentaw il-punti għal kull pajjiż jaqraw biss it-8, l-10 u t-12-il punt. Minkejja li dan kien mistenni li jgħaġġel il-finali, kien hemm xorta problemi fil-voti fejn xi klassifiki damu biex jitilgħu fuq l-iskrins. Il-kelliem tal-Olanda, Paul de Leeuw, ġab xi problemi fejn ta n-numru tal-mobajl lill-preżentatur Rouvas matul ir-riżultati Olandiżi, u b'hekk damu biex jitħabbru l-voti. Constantinos Christoforu, li kien qed jaqra l-voti għaċ-Ċiprijotti, x'ħin sellem u kien se jibda' jaqra' l-voti qal "Minn Nikosija, l-aħħar kapitali diviża fl-Ewropa". Matul il-qari tal-voti ta' Ċipru, l-iskrin kien qed juri dawk tal-iŻvizzera bi żball. Il-proċess tal-voti kien ikkritikat minħabba li naqqas l-atmosfera meta nqraw biss tliet voti minn għaxra, bħal ma kien jiġri qabel.
Il-festival tal-2006 ra l-1,000 kanzunetta tal-fesitval, meta "Every Song Is A Cry For Love" kienet kantanta minn Brian Kennedy għall-Irlanda fl-ewwel post tas-semifinali. L-Armenja għamlet id-debutt fil-Eurovision. Dawk li għandhom għal qalbhom il-Eurovision, urew ix-xokk tagħhom meta l-kanzunetta mil-Litwanja kkwalifikat waqt li dik Belġjana falliet.
Semifinali
Is-semifinali saret fit-18 ta' Mejju 2006.
Il-kanzunetti li kkwalifikaw huma kkuluriti u b'tipa grassa.
Finali
Il-pajjiżi fil-finali kienu:
Il-finali saret nhar l-20 ta' Mejju 2006.
Pajjiżi skurati juru li kkwalifikaw għall-finali tal-Festival tal-Eurovision 2007, waqt li r-rebbieħ hu kkulurit.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Ungerija jirrappreżenta lill-Ungerija fil-futbol internazzjonali u hu mmexxi mill-Federazzjoni Ungeriża tal-Futbol.
Fl-istorja tiegħu, it-tim Ungeriż rebaħ tliet titli Olimpiċi, spiċċa finalista tellief fit-Tazza tad-Dinja tal-1938 u l-1954, u t-tielet post fil-Kampjonati Ewropej tal-1964. L-Ungerija kienet strumentali għal-logħba tal-futbol fis-snin ħamsin, meta bniet il-pedamenti tal-futbol totali u permezz tat-Tim tad-Deheb tagħhom li kien jinkludi lil-leġġenda Ferenc Puskás huma ddominaw il-futbol internazzjonali ta' dak iż-żmien.
It-Tim tad-Deheb
L-Ungeriżi kienu darbtejn fil-finali tat-Tazza tad-Dinja bit-tnejn li huma jitilfuhom; kontra l-Italja fl-1938 (4-2) u kontra l-Ġermanja tal-Punent fl-1954 (3-2), minkejja li rebħu lill-istess Ġermanja tal-Punent 8-3 kmieni fil-kompetizzjoni. It-tim, mibni fuq il-leġġendarju Ferenc Puskás, mar fil-vantaġġ 2-0 fil-partita, imma spiċċaw jitilfu 3-2 f'logħba li l-Ġermaniżi baqgħu jsejħulha bħala "Il-Miraklu ta' Bern" (The Miracle of Bern). F'din il-partiti kien hemm xi żewġ kontroversji: l-ewwel x'ħin Puskas ġab l-iskor indaqs fid-89 minuta imma l-gowl kien imħassar wara offside, u t-tieni meta plejer Ġermaniż għamel foul ċar fuq Kocsis fil-kaxxa tal-gowler u l-Ungerija ma ngħatatx penalty.
L-Ungerija rebħet id-deheb fl-Olimpjadi tliet darbiet: fl-1952, fl-1964 u fl-1968. It-tim ta' taħt it-23 sena, li kienet l-età limitu għat-timijiet ta' l-Olimpjadi, rebħu l-Kampjonat tal-UEFA ta' taħt it-23 sena fl-1974. Mill-1976, it-tim beda jikkompeti bħala parti mit-tim ta' taħt il-21 sena.
Rekords
Il-logħba bejn l-Awstrija u l-Ungerija, fi Vjenna fl-1902, kienet l-ewwel logħba internazzjonali bejn żewġ pajjiżi li ma kinux Brittaniċi.
L-Ungerija kienet l-ewwel tim, minn barra l-Gżejjer Brittaniċi, li rebħet lill-Ingilterra ġewwa l-Ingilterra stess. Hi kienet rebħet bl-iskor kbir ta' 6-3 f'Wembley fil-25 ta' Novembru 1953. Din ir-rebħa kellha sinjifikat mondjali hekk kif din waqfet il-mixja pożittiva ta' l-Ingilterra li kienet ilha sejra minn meta twaqqfet l-assoċċazzjoni tal-futbol fl-1863. Huma rebħa l-Ingilterra 7-1, din id-darba f'Budapest sena wara, fl-1954. Din it-telfa tibqa' bħala l-ikbar telfa għall-Ingilterra.
L-Ungerija żżomm ir-rekord ta' l-iktar partiti mingħajr telfa bi 33 logħba internazzjonali bejn l-14 ta' Mejju 1950 u l-4 ta' Lulju 1954, meta tilfu fil-finali tat-Tazza tad-Dinja kontra l-Ġermanja. Dan ir-rekord għadu mhux miksur sa Jannar ta' l-2007. L-Arġentina u Spanja jżommu t-tieni l-itwal żmien ta' bla telfa - 31 partita (l-Arġentina bejn l-1991 u l-1993, u Spanja bejn l-1994 u l-1998).
Achille Mizzi
daqsminuri|Achille Mizzi
Achille Mizzi (Ħaż-Żabbar, 19 ta' Frar 1939 - ) hu poeta Malti.
Ħajja
Achille Mizzi twieled minn Emanuel u Natalina mwielda Lia. Ħa l-edukazzjoni tiegħu fil-Kulleġġ De La Salle, fis-Seminarju Arċiveskovili u fl-Universita' ta' Malta.
Fl-1958, beda l-karriera tiegħu bħala għalliem fl-iskejjel elementari tal-gvern. Huwa żamm din il-kariga sal-1963 meta daħal uffiċjal tad-Dwana. Fl-1988 mar jaħdem fil-Ministeru tal-Edukazzjoni u l-Kultura. Hemmhekk kien involut fl-organizzazzjoni ta' bosta attivitajiet kulturali, speċjalment dawk taċ-ċelebrazzjonijiet tal-25 Anniversarju ta'l-Indipendenza fl-1989.
Ifforma parti minn għadd ta' delegazzjonijiet governattivi fl-ILO (Ġinevra), UNESCO (Pariġi) u l-Kunsill ta' l-Ewropa (Strasburgu).
Barra mil-letteratura, huwa interessat ukoll fl-arti, fil-filosofija, fil-mużika, fl-istorja u fis-safar. Achille Mizzi huwa miżżewweġ 'il Yolanda Mifsud (1964) u għandhom erbat itfal.
Il-karriera letterarja
Achille Mizzi mill-ewwel kien magħruf bħala wieħed mill-aqwa esponenti tal-poeżija Maltija għax permezz tal-kitba tiegħu ħadem biex daħħal fil-poeżija Maltija l-kurrenti tal-letteratura moderna dinjija u mexxa 'l quddiem l-iżvilupp tal-ilsien Malti bħala għodda letterarja.
Fl-1988 ingħażel mill-Gvern biex jirrappreżenta lill-awturi Maltin f'konferenza internazzjonali li saret fi Bled (is-Slovenja), u fl-1989, flimkien ma' awturi rappreżentattivi oħra, ġie mistieden għal ġimgħa ta' letteratura Maltija f'Berlin.
Ġie msemmi b'ġieħ f'bosta pubblikazzjonijiet barra minn Malta.
Rikonoxximent
Rebaħ il-Premju Letterarju 1993 bil-pubblikazzjoni Poeżiji - Achille Mizzi. Raġa' rebaħ il-Premju Letterarju għall-Poeżija 1999 bil-ġabra Vetrati Milwiena.Rebaħ għat-tielet darba dan il-premju fl-2008 bil-ktieb Eklissi Perpetwi. Fl-1995 ġie onorat bħala Commendatore fl-Ordine al Merito della Repubblica Italiana u fl-istess sena ngħata lilu wkoll il-Croce dell' Ordine al Merito Melitense ta' l-Ordni Militari Sovran ta' Malta.
Fl-1998 l-astronawta Russa, Valentina Terexkova ħatritu bħala membru tal-Kunsill Eżekuttiv taċ-ċentru Russu għax-Xjenza u l-Kultura.
Il-Kunsill Lokali ta' Ħaż-Żabbar għaraf il-merti letterarji u ċiviċi tiegħu billi fl-2001 tah Gieħ Ħaż-Żabbar.
F'Jum ir-Repubblika 2011, Mizzi nħatar Membru tal-Ordni tal-Mertu mill-Istat ta' Malta bħala rikonoxximent tal-kontribut tiegħu b'risq il-Letteratura Maltija.
Senġi ta' saqajħ skuri
Is-Senġi ta' saqajħ skuri Elephantulus fuscipes, huwa mammiferu plaċentat insettivoru ta' daqs pjuttost żgħir ta' l-ordni Macroscelidea. Dan is-senġi jippreferi s-savana u għalkemm imniżżel bħala "Data deficient" iġifieri hemm nuqqas ta' informazjoni, huwa maħsub li m'huwiex fil-periklu, għaliex parti mill-firxa tas-senġi ta' saqajħ skuri qiegħda f'żona protetta.
Distribuzzjoni
Elephantulus fuscipes għandu distribuzjoni żgħira mifruxa ma' 3 pajjiżi afrikani li huma, Republika Demokratika tal-Kongo, Sudan u Uganda.
Gautama Buddha
Siddhārtha Gautama (Sanskrit; Pali: Siddhāttha Gotama) kien għalliem spiritwali mill-Indja antika u l-fundatur storiku tal-Buddiżmu. Huwa rikonoxxut minn kull Buddist bħala l-Buddha Suprem ta' żminijietna. Id-dati eżatti tat-twelid u tal-mewt tiegħu mhumiex magħrufa; ħafna storiċi moderni ta' tmiem is-sekli XIX u l-ewwel nofs tas-seklu XX jsostnu li Buddha għex bejn il-563 Q.K. sal-483 Q.K. Riċentement imma, il-maġġor parti tal-istudjużi jaqblu li Buddha miet f'xi żmien bejn l-410 u l-400, allavolja ħafna studjużi jippreferu jżommu d-dati l-antiki tal-mewt tiegħu.
Gautama, magħruf ukoll bħala Shakyamuni (“għaref tax-Shakya”), huwa l-ikbar figura fil-Buddiżmu u wara mewtu, id-dettalji tal-ħajja, id-diskorsi u r-regoli monastiċi tiegħu ġew memorizzati mis-sangha. Dawn imbagħad ġew mxerrda bit-tradizzjoni mitkellma mit-Tripitaka. Kollezzjoni ta' bosta diskorsi ta' Gautama ġew miktuba madwar 400 sena wara.
Ħajjet Buddha
thumb|Skultura ta' Buddha bilwieqfa, reġjun antik tal-[[Gandhara, il-Pakistan tat-Tramuntana, is-seklu I W.K., Musée Guimet.|xellug]]Peress li huma ftit biss dawk id-dettalji dwar il-ħajja ta' Buddha li jistgħu jiġu verifikati, huwa diffiċli ħafna biex wieħed jassigura l-korrettezza ta' dawn id-dettalji. Is-sorsi prinċipali ta' informazzjoni dwar il-ħajja ta' Siddhārtha Gautama huma t-testi Buddisti.
Konċepiment u twelid
Skont it-tradizzjoni, Siddhārta twieled iktar minn mitejn sena qabel ir-renju tar-re ta' Aśoka tal-Maurya (273-232 Q.K.).
thumb|200px|It-twelid ta' Siddhartha, (is-seklu II-III).
Siddhartha twieled f'Lumbini, in-Nepal tal-lum. Missieru kien ir-Re Suddhodana, il-kap tan-nazzjon Shakya, wieħed mill-ħafna tribujiet antiki fl-istat ta' Kosala; Gautama kien il-kunjom tal-familja. Ommu, ir-Reġina Maha Maya (Māyādevī) u mart Suddhodana, kienet prinċipessa Koliyana. Fil-lejl meta Siddhartha ġie konċeput, ir-Reġina Maya ħolmot li iljunfant abjad b'sitt nejbiet daħal f'ġenbha l-leminija, u wara għaxar xhur lunari, Siddhartha twieled minn ġenbha l-leminija. Bħalma kienet titlob it-tradizzjoni Shakyana, meta r-Reġina Maya nqabdet tqila, kienet biħsiebha tmur lura fir-renju ta' missierha biex twelled hemm. Iżda wara li ħalliet Kapilavastu, hija u sejra, kellha tieqaf biex twelled f'Lumbini, fi ġnien, taħt siġra tas-sal.
Senġi tas-Somalja
Is-Senġi tas-Somalja Elephantulus revoili, huwa mammiferu plaċentat insettivoru ta' daqs pjuttost żgħir ta' l-ordni Macroscelidea. Elephantulus revoili huwa speċi endemika (speċi li tinstab f'pajjiż wieħed biss) tas-Somalja u hemm ftit li xejn tagħrif dwar dan is-senġi.
Distribuzzjoni
Dan is-senġi mifrux mal-kosta tat-Tramuntana tas-Somalja u jinstab f'dan il-pajjiż biss.
Festival tal-Eurovision 1972
Il-Festival tal-Eurovision tal-1972 kien is-17-il edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Edinburgu, ir-Renju Unit.
Nightwish
Nightwish huwa grupp mużikali Finlandiż fuq mużika heavy metal.
Monzón
Il-Monzón hija lokalità ta' Spanja. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 17,115 persuna (sa l-2010).
Jean Claude Micallef
Jean Claude Micallef, (Marsaxlokk, 3 t'Awwissu 1987) huwa Membru Parlamentari Laburista. B'karriera suċċess fix-xandir, għal sbatax-il sena produċa u ppreżenta diversi programmi televiżivi fuq TVM, NET TV u ONE TV. Imwieled Marsaxlokk, Jean Claude Micallef ħa l-edukazzjoni primarja fl-iskola tal-Gvern ta' Ħal Għaxaq fejn kompla l-edukazzjoni sekondarja fil-Kulleġġ San Alwiġi, Birkirkara u l-University Junior College, l-Imsida. Fl-età ta' sittax-il sena rreġistra l-ewwel kumpanija tiegħu minn fejn beda karriera televiżiva suċċess u triq fl-imprenditorija fejn iffoka wkoll fuq catering u servizzi. Snin wara kompla jispeċjalizza l-istudji fil-Lingwa Maltija fl-Università ta' Malta.
Elett għall-ewwel darba | First time elected
Ikkontesta l-Elezzjoni Ġenerali għall-ewwel darba f'Mejju 2017 mal-Partit Laburista fuq it- Tielet u l-Għaxar Distretti Elettorali. Kien elett mit-Tielet Distrett b'elezzjoni każwali fil-11 ta' Diċembru 2019 wara li Helena Dalli ġiet maħtura Kummissarju Ewropew.
L-onorevoli Micallef inagħta l-ġurament fl-20 ta' Jannar 2020. Dan hekk kif matul ix-xhur ta' Diċembru2019 u Jannar2020 il-Parlament ma' kienx aġġornat u l-Partit Laburista mexxa elezzjoni għal mexxej ġdid u Prim Ministru. Robert Abela ġie maħtur minflok Joseph Muscat.
Il-Prim Ministru Robert Abela ħatar lid-deputat Jean Claude Micallef: President tal-Kumitat Parlamentarigħall-affarijiet ekonomiċi u finanzjarji, Kap tad-delegazzjoni tal-OSCE u Kap tad-delegazzjoni tal-Unjoni tal-Mediterran. [[Stampa:JeanClaude Micallef.jpg|daqsminuri|Hon. Jean Claude Micallef MP - www.jeanclaudemicallef.com]]
L-ewwel MP Xlukkajr fil-Gvern | The first ever Xlukkajr MP in Government
Jean Claude Micallef sar l-ewwel Membru Parlamentari Xlukkajr qatt elett fil-gvern fl-istorja tal-politika Maltija. Din kienet l-ewwel darba li l-votanti ta' Marsaxlokk eleġġew deputat fil-Kamra tad-Deputati ta' Malta mill-istess distrett elettorali. Flimkien ma' Marsaxlokk, It-Tielet Distrett elettorali hu ffurmat minn Ħal Għaxaq, Marsaskala u ż-Żejtun.
Karriera Politika | Political Career
Miż-żminijiet tal-Junior College, Jean Calude Micallef kien attiv fl-għaqda studenteska Pulse. Minn hemm beda jkun imbuttat jagħti kontibut fix-xena politika. Kien l-ewwel president tal-Forum Żgħażagħ Laburisti fil-fergħa ta' Marsaxlokk u kien involut fil-kampanja elettorali tal-ewwel elezzjonijiet tal-Parlament Ewropew fl-2004.
Jean Claude Micallef kien fost l-ikbar kritiċi għan-nuqqas ta' ħiliet ta' Simon Busuttil bħala Kap tal-PN u l-mod li l-Partit Nazzjonalista beda jitratta lill-membri tiegħu għal benefiċju ta' klikka partikolari. Wara sensiela ta' kuntrasti fuq suġetti varji u fi kliemu stess "atti ta' għira, mibgħeda u ħdura politika orkestrati minn individwi bħal Daphne Caruana Galizia b'Simon Busuttil pupazz tagħhom", iddisassoċja lilu nnifsu kompletament mill-Partit Nazzjonalista.
Wara stennija kbira, permezz tal-programm tar-radju Linja Diretta mmexxi minn Emanuel Cuschieri fuq ONE92.7 ġie mħabbar li Jean Claude Micallef kien se jaħdem qrib il-Prim Ministru Joseph Muscat biex jerġa jara Partit Laburista rebbieħ kontra l-ħdura u l-mibgħeda politika f'Malta waqt li jikseb għaqda nazzjonali. B'diskors formidabbli waqt il-Konferenza Ġenerali Annwali tal-PL nhar l-25 t'April 2017, Micallef ħabbar li se jikkontesta għall-ewwel darba l-elezzjoni fuq it-Tielet Distrett mal-Partit Laburista.
Fl-ewwel elezzjoni li kkontesta, Jean Claude Micallef ġie elett minn elezzjoni każwali fl-2019 hekk kif ġie vakat is-siġġu tal-Ministru Helena Dalli mal-ħatra tagħha bħala Kummissarju Ewropew.
Karriera Televiżiva u Radjofonika | TV & Radio Career
Id-debut tiegħu fuq it-televiżjoni kien waqt il-programm STR-82D-point. Fl-età ta' 16-il sena Jean Claude Micallef irreġistra kumpanija televiżiva li permezz tagħha ffinanzja, ħoloq u produċa numru ta' programmi televiżivi fuq l-istazzjonijiet Maltin. Għal iktar minn ħmistax-il sena ppreżenta fost l-iktar programmi segwiti fil-faxex kwotidjani ta' filgħodu (breakfast shows) u waranofsinhar. Dan apparti numru ta' produzzjonijiet u kunċerti fuq livelli nazzjonali u internazzjonali. Iddistingwa lilu nnifsu fost l-iktar xandara versatili u maħbuba mill-pubbliku fejn anke kkontribwixxa f'maratoni televiżivi b'għanijiet karitattivi, ipparteċipa f'diskussjonijiet u dibattiti nazzjonali u kien responsabbli minn ko-produzzjonijiet spettakolari tal-massa. Bħala producer eżekuttiv skopra talenti ġodda u ta diversi opportunitajiet ta' xogħol kemm quddiem il-kamera u anke minn wara l-kwinti fl-industrija televiżiva/awdjo-viżiva.
Għal diversi snin ħadem fuq ir-radju bħala editur u newscaster u għal 2 skedi kien responsabbli mill-breakfast show ta' XFM100.2. Tul il-karriera pubblika kien mistieden frekwenti f'programmi politiċi u ta' ġrajjiet kurrenti kemm fuq it-televizjoni u r-radju.
L-aħħar programm li ppreżenta qabel ma' kien elett bħala Membru Parlamentari kien WARANOFSINHAR fuq TVM. Il-liġi Maltija ma tippermettix li membru parlamentari jippreżenta programmi fuq l-istazzjon nazzjonali.
Taħdit
daqsminuri|253x253px|Il-produzzjoni tat-taħdit fuq MRI f’ħin reali It-taħdit huwa l-komunikazzjoni vokali umana bl-użu tal-lingwa. Kull lingwa tuża kombinamenti fonetiċi ta’ ħsejjes ta’ vokali u ta’ konsonanti li jiffurmaw il-ħoss tal-kliem tal-lingwa kkonċernata (jiġifieri, il-kliem kollu bil-Malti għandhom ħoss differenti minn dawk tal-Franċiż, anke jekk ikunu l-istess kelma, eż. "bonġu" jew "bonswa"), u l-użu ta’ dak il-kliem fil-karattru semantiku tiegħu bħala kliem fil-lessiku ta’ lingwa jsegwi regoli sintattiċi li jirregolaw il-funzjoni tal-kliem lessikali f’sentenza. Fit-taħdit, il-kelliema jwettqu bosta azzjonijiet intenzjonali differenti marbuta mat-taħdit, eż. jinfurmaw, jiddikjaraw, jistaqsu, jipperswadu, jidderieġu, eċċ., u jistgħu jużaw l-enunċjazzjoni, l-intonazzjoni, l-għoli tal-leħen, ir-ritmu, u aspetti mhux rappreżentazzjonali jew paralingwistiċi oħra tal-vokalizzazzjoni biex iwasslu t-tifsira tal-messaġġ tagħhom. Fit-taħdit tagħhom, il-kelliema, b’mod mhux intenzjonali, jikkomunikaw bosta aspetti tal-pożizzjoni soċjali tagħhom bħall-ġeneru, l-età, l-oriġini (permezz tal-aċċent), il-qagħda fiżika (kemm wieħed qiegħed għassa jew bi ngħas, il-qawwa jew id-dgħufija, is-saħħa jew il-mard), il-qagħda psikika (l-emozzjonijiet jew il-burdati), il-qagħda fiżiko-psikika (fis-sakra jew mhux, jekk hux konxju jew fi stat ta’ estasi), l-edukazzjoni jew l-esperjenza, eċċ.
Għalkemm in-nies is-soltu jużaw it-taħdit ma’ persuni (jew annimali) oħra, meta n-nies jidgħu mhux dejjem ikunu jridu jikkomunikaw xi ħaġa lil xi ħadd, u xi kultant meta jesprimu emozzjonijiet jew xewqat urġenti, jużaw kawża kważi maġika, bħal meta jħeġġu plejer f’logħba biex jagħmel xi ħaġa jew iwissuh biex ma jagħmel xejn. Hemm ukoll ħafna sitwazzjonijiet fejn in-nies jitkellmu waħedhom. In-nies jitkellmu magħhom infushom xi kultant f’azzjonijiet li huma żvilupp li xi psikologi (eż. Lev Vygotsky) sostnew li huwa l-użu tat-taħdit silenzjuż f’monologu interjuri li jagħti ħajja u jorganizza l-konjizzjoni, xi drabi fl-adozzjoni temporanja ta’ persuna doppja li titkellem bejnha u bejn ruħha bħallikieku qed titkellem ma’ ħaddieħor. It-taħdit li jinvolvi persuna waħda jista’ jintuża biex wieħed jimmemorizza jew jittestja l-memorizzazzjoni tal-affarijiet, u fit-talb jew fil-meditazzjoni (eż. l-użu ta’ mantra).
Ir-riċerkaturi jistudjaw bosta aspetti differenti tat-taħdit: il-produzzjoni tat-taħdit u l-perċezzjoni tat-taħdit u tal-ħsejjes li jintużaw f’lingwa, ir-ripetizzjoni tat-taħdit, l-iżbalji fit-taħdit, il-kapaċità ta’ mmappjar tal-kliem mitkellem li wieħed jisma’ mal-vokalizzazzjonijiet meħtieġa biex jerġgħu jinħolqu, li taqdi rwol ċentrali fit-tfal biex iwessgħu l-vokabularju tagħhom, u liema żoni differenti tal-moħħ tal-bniedem, bħaż-żona ta’ Broca u ż-żona ta’ Wernicke, għandhom x’jaqsmu mat-taħdit. It-taħdit huwa s-suġġett ta’ studju għal-lingwistika, ix-xjenza konjittiva, l-istudji tal-komunikazzjoni, il-psikoloġija, ix-xjenza tal-kompjuters, il-patoloġija tat-taħdit, l-otolarinġoloġija, u l-akustika. It-taħdit jista’ jiġi mqabbel mal-lingwa miktuba, għalkemm jista’ jvarja fil-vokabularju, fis-sintassi u fil-fonetika, xi ħaġa li tissejjaħ diglossija.
L-oriġini evoluzzjonarji tat-taħdit mhumiex magħrufa u huma s-suġġett ta’ ħafna dibattiti u spekulazzjonijiet. Filwaqt li l-annimali jikkomunikaw ukoll bl-użu tal-vokalizzazzjonijiet, u xadini mħarrġa bħal Washoe u Kanzi jistgħu jużaw lingwaġġ sempliċi tas-sinjali, l-ebda vokalizzazzjoni tal-annimali mhi artikolata fonemikament u sintattikament, u mhijiex meqjusa bħala taħdit.
Produzzjoni
Il-produzzjoni tat-taħdit hija proċess li fih diversi passi li bihom jiġu ġġenerati l-ħsibijiet f’vokalizzazzjonijiet mitkellma. Il-produzzjoni tinvolvi l-għażla ta’ kelmiet xierqa u l-forma xierqa ta’ dawk il-kelmiet mil-lessiku u mill-morfoloġija, u l-organizzazzjoni ta’ dawk il-kelmiet permezz tas-sintassi. Imbagħad, il-proprjetajiet fonetiċi tal-kelmiet jiġu misluta u s-sentenza tiġi artikolata permezz tal-artikolazzjonijiet assoċjati ma’ dawk il-proprjetajiet fonetiċi.
Fil-lingwistika (il-fonetika artikolatorja), l-artikolazzjoni (jew it-tlissin) tirreferi għal kif l-ilsien, ix-xofftejn, ix-xedaq, il-kordi vokali, u organi oħra tat-taħdit jintużaw biex jiġu prodotti l-ħsejjes. Il-ħsejjes tat-taħdit jiġu kkategorizzati skont l-artikolazzjoni u l-post tal-artikolazzjoni. Dan tal-aħħar jirreferi għall-post fejn l-arja li tgħaddi mill-ħalq tingħadda. Il-mod tal-artikolazzjoni jirreferi għall-mod kif jinteraġixxu l-organi tat-taħdit, pereżempju kif l-arja tiġi ristretta, liema forma ta’ arja tintuża (eż. mill-pulmuni, implożiva, li tintefa’ ’l barra, u titħabbat mas-snien jew max-xofftejn), jekk il-kordi vokali humiex qed jivvibraw jew le, u jekk il-kavità nasali hijiex miftuħa għall-fluss tal-arja. Il-kunċett jintuża primarjament għall-produzzjoni tal-konsonanti, iżda jista’ jintuża għall-vokali fi kwalitajiet bħat-tleħħin u n-nasalizzazzjoni. Għal kwalunkwe post tal-artikolazzjoni, jista’ jkun hemm diversi modi tal-artikolazzjoni, u għaldaqstant diversi konsonanti omorganiċi.
It-taħdit normali tal-bniedem joriġina mill-pulmuni, u jiġi prodott permezz tal-pressjoni mill-pulmuni, li toħloq il-fonazzjoni fil-glottide fil-larinġi, li mbagħad tiġi mmodifikata mill-mogħdija vokali u mill-ħalq f’vokali u f’konsonanti differenti. Madankollu, il-bnedmin jistgħu jippronunzjaw il-kliem mingħajr l-użu tal-pulmuni u tal-glottide fit-taħdit mhux mil-larinġi li jinqasam fi tliet tipi: it-taħdit mill-esofagu, it-taħdit mill-farinġi u t-taħdit bil-ħalq (magħruf aħjar bħala t-taħdit bħal Donald Duck).
Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1934
It-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 1934 kienet it-tieni edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja, il-kampjonat internazzjonali organizzat mill-FIFA. Din saret fl-Italja bejn is-27 ta' Mejju u l-10 ta' Ġunju 1934.
Din l-edizzjoni kienet l-ewwel darba fejn it-timijiet kellhom jikkwalifikaw biex jieħdu sehem. 31 pajjiż daħlu għal din il-kompetizzjoni, u wara l-kwalifikazzjoni, 16-il tim ipparteċipa fil-fażi finali. Iċ-ċampjins renjanti, l-Urugwaj, irrifjutaw li jieħdu sehem minħabba l-fatt li erba' timijiet Ewropej biss kienu aċċettaw li jipparteċipaw fil-kampjonat tal-1930. L-Italja saret it-tieni ċampjin tat-Tazza tad-Dinja u l-ewwel Ewropew li rebaħha, wara li għelbet liċ-Ċekoslovakkja 2–1 fil-finali.
Kwalifikazzjoni u parteċipanti
Minkejja r-rowl tagħhom bħala l-pajjiż ospitanti, l-Italja kellha xorta waħda tidħol fil-fażi ta' kwalifika, b'din id-darba tkun l-ewwel u l-unika darba li l-ospitu tal-kompetizzjoni ma ngħatax kwalifikazzjoni awtomatika. Il-logħbiet ta' kwalifikazzjoni ġiew maqsuma skont fatturi ġeografiċi. L-irtirar kmieni taċ-Ċili u l-Perù fisser li l-Arġentina u l-Brażil ikkwalifikaw mingħajr ma lagħbu logħba waħda.
Is-sittax-il tim li kkwalifikaw għall-fażi finali kienu:
Il-kompetizzjoni
thumb|250px|Il-gowl tar-rebħa fil-finali ta' [[Angelo Schiavio li għeleb lill-gowler František Plánička fil-ħin barrani]] thumb|250px|L-Italja tiċċelebra l-ewwel titlu tat-Tazza tad-Dinja Il-fażi tal-gruppi li ġiet użata fl-ewwel edizzjoni ġiet imwarrba u minflok intlagħab kampjonat b'eliminazzjoni diretta. Jekk logħba baqgħet indaqs wara disgħin minuta, tletin minuta ta' ħin barrani kien jintlagħab. Jekk ir-riżultat kien jispiċċa fi dro, il-partita terġa' tintlagħab fil-ġurnata ta' wara.
L-ewwel tmien logħbiet tal-ewwel rawnd intlagħabu fl-istess ħin. L-Italja, li kienet magħmula fil-maġġoranza mill-plejers ta' Juventus, bdiet b'rebħa konviċenti ta' 7–1 fuq l-Istati Uniti. Diżgwit intern fost l-iskwadra Arġentina fisser li għal dan il-kampjonat ma kien hemm l-ebda membru li wasal sal-finali tal-1930. Kontra l-Iżvezja, l-Arġentina marru fil-vantaġġ darbtejn, però żewġ gowls ta' Sven Jonasson u gowl ta' Knut Kroon taw l-Iżvezja rebħa ta' 3–2. Il-ġirien Sud-Amerikani tal-Brażil ukoll sofra minn eliminazzjoni bikrija hekk kif Spanja rebħitilhom bi skor konvinċenti ta' 3–1.
Għall-unika darba fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja, l-aħħar tmien timijiet kienu kollha Ewropej. Fil-kwarti tal-finali, wara li l-ewwel konfront bejn l-Italja u Spanja spiċċa fi dro ta' 1–1, il-logħba kellha terġa' tintlagħab fil-ġurnata ta' wara b'diversi plejers mibdula miż-żewġ timijiet kawża ta' għeja u problemi fiżiċi. Ricardo Zamora għal Spanja kellu jaqbeż it-tieni logħba wara li weġġa' fl-ewwel waħda, u fuq in-naħa l-oħra, Mario Pizziolo lagħab l-aħħar logħba tiegħu mat-tim nazzjonali wara li f'intervent kiser saqajh. Il-logħba, deskritta mill-kronaka ta' dak iż-żmien bħala waħda diffiċli u vjolenti, ra lill-Italja toħroġ rebbieħa 1–0, fost il-protesti tal-Ispanjoli għal gowl imħassar.
Fis-semifinali l-Italja ltaqgħet mal-Awstrija, li kienet għadha kemm ġejja minn konfront kontra l-Ungerija li l-kowċ Awstrijakk Hugo Meisl iddeskriva bħala "ġlieda, mhux logħba futbol". L-Italja rebħet għal darb'oħra bi skor ta' 1–0, b'gowl kontroversjali ta' Enrique Guaita. Fis-semifinali l-oħra ċ-Ċekoslovakkja assigurat postha fil-finali b'rebħa ta' 3–1 kontra l-Ġermanja. Fil-finali bejn l-Italja u ċ-Ċekoslovakkja, li ntlagħbet fi Stadio del Partito Nazionale Fascista, it-Taljani ħarġu rebbieħa b'riżultat ta' 2–1 wara l-ħin barrani. Iċ-Ċekoslovakki marru fil-vantaġġ b'gowl ta' Antonín Puč b'għoxrin minuta 'l bogħod mit-tisfira finali. Madanakollu, l-Italja sabu x-xibka fit-80 minuta b'gowl ta' Raimundo Orsi. Il-logħba marret għall-ħin supplementari u t-Taljani sabu l-gowl tar-rebħa minn Angelo Schiavio, sabiex ġew inkurunati ċampjins tad-dinja.
Edith Stein
Edith Stein (12 ta' Ottubru 1891, Breslau, il-Ġermanja, illum il-Polonja - 1942, Auschwitz, il-Polonja) magħrufa ukoll bħala Santa Tereża Benedetta tas-Salib kienet filosfa Ġermaniża-Lhudija li kkonvertiet għall-Kristjaneżmu u saret soru Tereżjana. Inqatlet fil-kamp tal-konċentrament ta’ Auschwitz u fil-11 ta' Ottubru 1998 ġiet iddikjarata qaddisa tal-Knisja Kattolika. It-tifkira tagħha ssir fid-9 ta' Awwissu.
Tfulija
Edith Stein twieldet fi Breslau (dak iż-żmien parti mill-Ġermanja, illum fil-Polonja), fit-12 ta’ Ottubru 1891 f’familja Lhudija li kienu għadhom kemm emigraw minn Lublinitz, il-Polonja minħabba x-xogħol. Siegfried Stein kien jinnegozja fl-injam. Dak in-nhar li twieldet kien Jum it-Tpattija.
Missierha miet meta hija kellha sena u nofs minħabba xemxata li ħa fuq ix-xogħol. Ommha ħadet f'idejha x-xogħol tar-raġel. Edith, iż-żgħira minn sitta ħajjin, kellha karattru diffiċli. Rasha iebsa u jekk ma tgħaddix tagħha kienet tagħmel xenati kbar. Kienet ukoll brava ħafna, tant li kienet tixrobhom il-kotba. Minn mindu kienet ċkejkna, kienet tip li trid tifli kollox u ma toqgħodx kwieta qabel ma tasal għall-għeruq tal-affarijiet.
Għalkemm l-ambjent tal-familja kien reliġjuż ħafna, u ommha kienet Lhudija devota, meta kellha tlettax il-sena Edith ħasset li ma għandhiex titlob aktar għax ma baqgħetx temmen f'Alla. Ħasset li Alla mhux kapaċi jagħti twegiba serja għall-problemi tal-bniedem. Baqgħet hekk għal aktar minn tmien snin.
Studju
Intant l-iskola kienet sejra tajjeb ħafna. Ta' dsatax il-sena, daħlet fl-Università tal-belt fejn kienet tgħix, Breslau. Minn hemm għaddiet għall-Università ta' Göttingen. Mill-psikoloġija għaddiet għall-filosofija. Kienet waħda mill-ftit nisa li kienu jmorru l-Università dak iż-żmien. Hawnhekk iltaqgħet ma' Edmund Husserl, filosofu importanti tal-bidu tas-seklu. Dan Husserl kien beda moviment sħiħ ta' ħsieb li kien jinsisti fuq il-fatt li jeżistu veritajiet oġġettivi. Fil-ħajja mhux tagħmel dak li trid u dak li jogħġbok, bħallikieku l-kriterju li jmexxini hu l-pjaċir jew moħħi, imma hemm verità akbar u barra minni, li tiddetermina l-moralità tal-ħaġa fiha nnifisha. Edith ħassitha f'postha f'dan l-ambjent. Kellha moħħ filosofiku u analitku qawwi. "It-tfittxija tas-sewwa hi l-passjoni waħdanija tiegħi! "
Hawnhekk tiltaqa' mal-Professur Max Scheler. Lhudi li kkonverta għall-Knisja Kattolika, dan ibbaża l-filosofja kollha tiegħu fuq il-fidi. Hija l-fidi fi Kristu li tagħmilna bnedmin. Dan ir-raġunament ixxokja lil Edith li kienet għadha tħoss lil Alla l-bogħod mis-sistema mentali tagħha. "Nies li kont nagħmilha magħhom ta' kuljum, nies li jiena kont nammira, kienu qed jgħixu f'din id-dinja ġdida..."
Konverżjoni
Fil-1917 tmur wara l-professur 'tagħha' Husserl fl-università ta' Freiburg. Mhux talli hekk, talli dan Husserl impressjonat bl-intelliġenza tagħha u bil-karattru tagħha ("Kollox fiha hu veru" stqarr darba ma' sieħbu) jaħtarha assistenta tiegħu. Intant iġġib id-dottotat fil-filosofija bit-teżi tagħha fuq l-mod kif ahna nħossu l-uġigħ tal-ieħor - "Il-Problema tal-Empatija".
L-istess sena imut fil-gwerra, il-ħabib tagħha Adolf Reinach. Meta hija marret biex tirranġa u tiġbor il-karti ta' dan l-professur assistent magħha, baqgħet imbellħa bl-atteġjament seren tal-mara żagħżugħa tiegħu, Anna. Stenniet li se ssib mara rassenjata u mfarrka. Issib mara mimlija tama fis-setgħa tas-Salib : "dan ifejjaq u jagħti l-ħajja lil kulħadd." Dan kien l-ewwel xaqq serju fil-sur tan-nuqqas ta' fidi tagħha. "Din kienet l-ewwel laqgħa tiegħi mas-Salib u s-setgħa li Alla jagħti lis-Salib lil min igorru."
Erba' snin wara dan is-sur iġġarraf għal kollox. Kienet għand il-ħbieb tagħha Theodor u Hedwig Conrad-Martius. Dawn ħarġu għal-lejl u hija u tqalleb il-kotba li kellhom fl-istudju tagħha, qabdet il-ktieb tal-ħajja ta’ Santa Tereża ta' Avila. Baqgħet imsammra. Kompliet taqra sa sbieħ il-jum. Malli spiċċatu, stqarret : "Din hi l-verità!" Fl-aħħar sabet dak li kienet ilha s-snin tfittex...
Mill-ewwel wara l-magħmudija xtaqet tidħol soru tal-klawsura. Imma d-direttur tagħha, il-Kanonku Schwind, taha parir li aħjar l-ewwel issir midħla sewwa tal-ħajja Nisranija. Bdiet tgħallem f'kulleġġ tal-bniet ġewwa Speyer u fl-istess ħin taqleb għall-Ġermaniż ix-xogħlijiet tal-Kardinal Newman u tal-Patri Teologu Dumnikan San Tumas ta' Akwinu. Kompliet tikteb ukoll, u saret midħla sewwa tal-problematika tal-mara. Il-mara, kienet tirraġuna Edith, għandha vokazzjoni differenti minn dik tar-raġel.
Bdiet tirċievi ħafna stediniet ħalli titkellem f'diversi laqgħat u seminars. Il-mod profond u oriġinali kif kienet tippreżenta l-vokazzjoni tal-mara nisranija fis-soċjetà kontemporanja kien jimpressjona. Sabet ruħha titkllem f'ħafna bliet fil-Ġermanja, l-Awstrija u l-Iżvizzera.
Soru tal-Klawsura
Fil-1933 Adolf Hitler laħaq Kanċillier tal-Ġermanja. Il-persekuzzjoni, l-ewwel fina u moħbija u mbagħad kattiva u miftuħa kontra l-Lhud issa qabdet ritmu aktar sfrenat. Il-bibien kollha bdew jingħalqu għal Edith. Għalkemm ixxukjata u muġugħa ħafna minħabba din is-sitwazzjoni politika, Edith rat f'dan ukoll l-id providenzjali ta' Alla. Indunat li Alla qed isejħilha ħalli bħar-Reġina Ester tirriskja ħajjitha għal ġensha. Indunat ukoll li issa tista' twettaq il-ħolma li kienet ilha ġġorr ħdax il-sena. Issa setgħet tidħol Soru Tereżjana.
"Tassew nemmen li Alla aċċetta ħajti bħala offerta għal kulħadd. Hu importanti għalija li nżomm lir-Reġina Ester quddiem għajnejja u niftakar kif hi ġiet mifruda mill-poplu tagħha sewwasew biex tkun tista' tinterċedi għalihom quddiem is-sultan. Naf li jiena miniex ħlief Ester żgħira, fqira u bla siwi, imma l-fatt li s-Sultan li għażilni hu ħniena u tjubija bla tarf ifarraġni."
Il-ħajja ġdida tagħha fil-Karmelu ta' Kolonja, l-Ġermanja kienet taħlita ta' ferħ u taqbida. Ferħ ... "xi mindaqqiet tant kienet tidħak bil-qalb, li d-dmugħ kien jinżel minn għajnejha." Taqbida għaliex ma' kienet imdorrija issajjar, tnaddaf u taħsel! Mhux faċli tibdel l-orjentament ta' ħajtek ta' erbgħin sena.
"Id-dinja qiegħda taqbad. Il-ġlieda bejn Kristu u l-Anti-Kristu qed isseħħ issa fil-beraħ! Jekk inti tagħżel lil Kristu, din l-għażla tista' tiswielek ħajtek!" Kliem retoriku bla ebda valur prattiku? Illuzjoni poetika ta' min ma għandux x'jagħmel? Le, dan il-kliem kitbitu mara li kienet qed tara gwerra inġusta tfaqqa’ quddiem għajnejja. Il-Ġermanja kompliet sejra fil-programm tagħha li toħloq it-Tielet Reich (Saltna). F'dan ir-Reich ma kienx hemm post għal-Lhud u għad-dgħajfa. Il-Lhud bdew jiġu deportati, ħwienet magħluqa, drittijiet miċħuda. Biex tevita ħafna inkwiet lis-sorijiet sħabha, fil-bidu tas-sena 1938, xi ħbieb tal-kunvent ħadu bil-karozza bil-lejl lil Swor Tereża Benedetta ġewwa l-Olanda, fil-Monasteru ta' Echt. "Kienet firda iebsa għal kulħadd".
Ma ħaditx ħafna żmien biex tidra. Sorijiet ġodda, spirtu ġdid, ambjent ta' ħajja ġdida. "Dak li qegħedli s-salib fuq dirgħajja rnexxielu jagħmilhuli ħafif u ħelu!"
Il-Martirju
Imma l-qarnita tan-Nażi ma damitx ma ppenetrat ġewwa l-Olanda wkoll. U anke hawnhekk bdiet 'it-tisfija'. Swor Tereża Benedetta aktar bdiet tħoss l-urġenza li toffri lilha nnifisha lill-Qalb ta' Ġesù bħala tpattja b'risq paċi vera. San Pawl kien qal li n-Nisrani huwa msejjaħ "ħalli jtemm f'ġismu dak li jonqos mit-tbatijiet ta' Kristu għall-ġisem tiegħu li hu l-Knisja." Din is-soru Lhudija ħasset li din hi l-vokazzjoni tagħha. Vokazzjoni ta' mħabba.
Id-daqqa tal-mannara waslet malajr. F'Lulju 1942 fil-knejjes kollha Kattoliċi inqrat Ittra Pastorali miktuba mill-Isqfijet fejn ikkundannaw l-mod barbaru li bih kienu qed jiġu ttrattati l-Lhud. Il-Reichskommissar Seyss-Inquart mill-ewwel irritalja. Billi beża' joħodha kontra l-ġerarkija Kattolika, ħadha kontra s-seba' mitt Lhud Kattoliku li kien hemm l-Olanda. Kollha għandhom jiġu deporati minnufih. Ebda' talba ta' ħniena ma għandha lanqas biss tiġi meqjusa!
Is-sorijiet tal-monasteru ta' Echt ma ndunawx mill-ewwel bil-gravità tal-qagħda tagħhom. L-Isqof assigurahom li mhu se jiġri xejn. Dik il-gimgħa stess, Swor Tereża Benedetta kienet qed tikteb lis-sorijiet tagħha ta' Kolonja fuq il-possibiltà li tmur l-Iżvizzera ma' oħtha. Imma il-bidu tat-tmiem kien wasal għal Edith. Ezatt gimgħa wara li nqrat din l-Ittra pastorali fil-Knejjes Kattoliċi, l-SS għamlu raid fejn arrestaw l-Lhud Kattoliċi kollha tal-Olanda.
Kien il-Ħadd 2 ta' Awissu 1942. Is-sorijiet Tereżjani kienu qed jagħmlu s-siegħa meditazzjoni li jagħmlu dejjem. Waslu l-SS u arrestaw lil Swor Tereża Benedetta u lil oħtha Rosa. "Ejja mmorru għal ġensna!" kienu l-aħħar kliem li qalet fil-Karmelu. Minn hemm tefgħuhom fuq vagun li s-soltu kienu jġorru fih l-annimali. Sebat ijiem wara waslu kollha Auschwitz ġewwa l-Polonja.
Kien filgħodu kmieni. Dawk li kienu għadhom b'saħħithom warrbuhom għax-xogħol iebes u esperimenti tal-mediċina. Dawk li kienu dgħajfa u morda ġegħluhom jinżgħu, tawhom ħwejjeġ oħra u mexxewhom mill-ewwel għal kmamar speċjali li kienu mimlijin pajpijiet tal-gas. L-aħħar xena li rat din is-soru kien l-uġigħ. Mietet iggassjata. Ġisimha ntrema f'fossa komuni. Kellha ħamsin sena.
Wara mewtha
Stein kienet ibbeatifika bħala martri fl-1 ta’ Mejju 1987, f’Cologne, il-Ġermanja minn Papa Ġwanni Pawlu II u kkanonizzata 11-il sena wara, fil-11 ta’ Ottubru 1998. Illum insibu diversi skejjel madwar id-dinja msemmijin għal Stein, fosthom f’Darmstadt, il-Ġermanja, f’Hengelo, l-Olanda, u Mississauga, Ontario, fil-Kanada. Fl-2009 twaqqaf bust tagħha f’Walhalla Memorial qrib Regensburg.
Hija waħda mis-sitt Qaddisin Patruni tal-Ewropa, flimkien ma’ San Benedittu, San Ċirillu u San Metodju, Santa Briġida tal-Isvezja u Santa Katerina ta’ Siena. Hija wkoll Patruna tal-Lhud ikkonvertiti u waħda mill-Patruni tal-Jum Dinji taż-Żgħażagħ.
Kelma
daqsminuri|Ittri u kliem Fil-linwistika, kelma ta’ lingwa mitkellma tista’ tiġi definita bħala l-iżgħar sekwenza ta’ fonemi li wieħed jista’ jlissen b’mod iżolat b’tifsira oġġettiva jew prattika. F’ħafna lingwi, il-kelmiet jikkorrispondu wkoll għal sekwenzi ta’ grafemi ("ittri") fis-sistemi standard tal-kitba tagħhom li jkunu delimitati minn spazji usa’ mill-ispazju normali ta’ bejn l-ittri fi ħdan l-istess kelma, jew b’konvenzjonijiet grafiċi oħra. Il-kunċett ta’ "kelma" s-soltu jiġi distint minn dak ta’ morfema, li hija l-iżgħar unità ta’ kelma b’tifsira, anke jekk waħedha ma tgħoddx bħala kelma.
F’bosta lingwi, in-nozzjoni ta’ x’inhi "kelma" tista’ tiġi mgħallma fi ħdan it-tagħlim tas-sistema tal-kitba. Dan japplika għall-Malti, u għall-biċċa l-kbira tal-lingwi li jinkitbu b’alfabeti li oriġinaw mill-alfabeti Latini jew Griegi tal-qedem.
Għad ma hemmx konsensus fost il-lingwisti dwar x’inhi d-definizzjoni proprja ta’ "kelma" f’lingwa mitkellma li tkun indipendenti mis-sistema tal-kitba tagħha, u lanqas dwar id-distinzjoni preċiża bejnha u “morfema”. Din il-kwistjoni għadha tiġi dibattuta b’mod partikolari għaċ-Ċiniż u għal lingwi oħra tal-Lvant tal-Asja u Afro-Asjatiċi.
Fl-ortografija Maltija, is-sekwenzi ta’ ittri "blat", "alla", "beka", "ma’", u "tista’" jitqiesu bħala kelmiet b’morfema waħda, filwaqt li "blatiet", "allat", "bekkej", u "tistax" huma kelmiet magħmula minn żewġ morfemi jew iktar ("blat"+"iet", "alla"+"t", "bek"+"kej", u "tista"+"x"). Fil-Malti u f’ħafna lingwi oħra, il-morfemi li jsawru kelma ġeneralment jinkludu mill-inqas għerq wieħed u possibbilment xi affissi ("-iet", "-x", eċċ.). Il-kelmiet li jkollhom iktar minn għerq wieħed jissejħu kelmiet komposti.
Il-kelmiet jiġu kkombinati biex jiffurmaw elementi oħra tal-lingwa, fosthom frażijiet ("blata ħamra", "raġel jimbuttak"), propożizzjonijiet ("Jien kilt frotta"), u sentenzi ("Jien kilt frotta, imma ma xbajtx").
Definizzjoni semantika
xellug|daqsminuri|149x149px|Codex claromontanus bil-Latin Leonard Bloomfield introduċa l-kunċett ta’ “Forom Ħielsa Minimi (bl-Ingliż: "Minimal Free Forms") fl-1928. Il-kelmiet jitqiesu bħala l-iżgħar unità tat-taħdit li tagħmel sens u li jistgħu jitqiesu bħala kelmiet waħedhom. Dan jikkorrelata l-fonemi (l-unitajiet tal-ħsejjes) mal-lessemi (l-unitajiet tat-tifsira). Madankollu, xi kelmiet bil-miktub mhumiex forom ħielsa minimi peress li ma jagħmlux sens waħedhom (pereżemju, ma’ u ta’).
Xi studjużi tas-semantika ressqu teorija tal-hekk imsejħa kelmiet primittivi semantiċi, jiġifieri kelmiet mingħajr definizzjoni li jirrappreżentaw kunċetti fundamentali li jagħmlu sens bl-intuwizzjoni. Skont din it-teorija, il-kelmiet primittivi semantiċi jservu bħala l-bażi biex tiġi deskritta t-tifsira, mingħajr ċirkolarità, ta’ kelmiet oħra u ta’ tifsiriet kunċettwali assoċjati oħra.
Karatteristiċi
Fl-iskola Minimalista tas-sintassi teorika, il-kelmiet (imsejħa wkoll oġġetti lessikali fil-letteratura) jitqiesu bħala "ġabriet" ta’ karatteristiċi lingwistiċi li jiġu magħqudin flimkien fi struttura b’forma u b’tifsira. Pereżempju, il-kelma "merilli" għandha karatteristiċi semantiċi (tfisser oġġetti li jeżistu fid-dinja reali, il-merilli), karatteristiċi kategoriċi (hija nom), karatteristiċi numeriċi (hija plural u trid taqbel mal-verbi, mal-pronomi u mal-kliem dimostrattiv fid-dominju tagħha), karatteristiċi fonoloġiċi (tiġi ppronunzjata b’mod partikolari), eċċ.
Konfini tal-kliem
Il-kompitu li jiġi definit x’inhi "kelma" jinvolvi fejn tibda tispiċċa kelma u fejn tibda oħra—fi kliem ieħor, l-identifikazzjoni tal-konfini tal-kliem. Hemm diversi modi biex jiġi ddeterminat fejn għandhom jitpoġġew il-konfini tal-kliem ta’ lingwa mitkellma:
Stokkolma
Stokkolma hi l-belt kapitali tal-Iżvezja u l-akbar belt tal-Fennoskandja. Stokkolma hija l-aktar belt popolata fl-Iżvezja, b'popolazzjoni ta' 871,952 fil-muniċipju (2010), 1,372,565 fiż-żona urbana (2010), u 2,119,760 fiż-żona metropolitana (2010). Skont l-istatistika tal-2010, fiż-żona metropolitana ta' Stokkolma joqogħdu madwar 22% tal-popolazzjoni tal-Iżvezja.
Clube de Regatas do Flamengo
Clube de Regatas do Flamengo, magħrufa sempliċement bħala Flamengo, huwa klabb sportiv ibbażat f'Rio de Janeiro, il-Brażil. Fundat fl-1895, il-klabb huwa magħruf l-aktar għall-futbol.
Renato Conceição
Renato Garcia Conceição (twieled fl-14 ta' Ġunju 1981) huwa eks-plejer tal-futbol Brażiljan li kien jilgħab bħala difensur.
Roi Mata
daqsminuri|360x360px|Mappa tat-tliet postijiet assoċjati ma’ Roi Mata u li ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO Roi Mata kien l-aħħar kap b’saħħtu tal-Melanasja tas-seklu 17 minn gżejjer li issa huma parti minn Vanuatu, fl-Oċeanja. Il-qabar elaborat tiegħu, li jinkludi l-katavri ta’ iktar minn 25 membru li kienu jsegwuh, ġie skopert mill-arkeologu Franċiż José Garanger fl-1967. Garanger irnexxielu jsib il-qabar ta’ Roi Mata fil-gżira ta’ Eretoka jew Artok billi analizza l-ġrajjiet folkloristiċi lokali. Skont leġġenda, meta Roi Mata ħakem il-gżejjer, l-ewwel għan tiegħu kien li jgħaqqad it-tribujiet differenti sabiex jifforma armata.
Ir-renju tiegħu baqa’ rinomat fil-gżejjer bħala wieħed paċifiku, għalkemm eventwalment Roi Mata ġie vvelenat minn ħuh u miet. Il-ġisem tiegħu ma ġiex midfun f’art twelidu u ismu ma ntużax mill-ġenerazzjonijiet ta’ warajh minħabba li n-nies tal-post beżgħu li jurtaw l-ispirtu tiegħu.
Fl-2008, tliet siti assoċjati ma’ Roi Mata, fil-gżejjer ta’ Efate, Lelepa u Eretoka, ġew iddeżinjati bħala Sit ta’ Wirt Dinji uniku tal-UNESCO.
Sit ta’ Wirt Dinji
xellug|daqsminuri|Il-ġebel u l-qxur tal-frott tal-baħar funebri tal-qabar ta’ Roi Mata L-uniku sit ta’ wirt dinji ta’ Vanuatu huwa magħmul minn tliet postijiet assoċjati mal-Kap Roi Mata. Fil-gżira ta’ Efate hemm il-fdalijiet ta’ art twelid Roi Mata f’Mangaas, fil-gżira ta’ Lelepa hemm l-għar imsejjaħ Fels bi tpinġijiet antiki mal-ħitan, u fil-gżira Eretoka jew Artok (li tfisser “kappell” minħabba l-għamla tal-gżira kif tidher mill-baħar) hemm il-qabar ta’ Roi Mata b’ġebliet u bi qxur tal-frott tal-baħar li kienu jintużaw għal skopijiet funebri.
Anġlu ta' Sqallija
Sant'Anġlu ta' Sqallija (ta' Ġerusalemm) (twieled fit-2 ta' Marzu 1185 – miet fil-5 ta' Mejju 1220) kien saċerdot u martri minn Ġerusalemm.
Anġlu kien wieħed mill-ewwel Karmelitani li waslu Sqallija mill-Għolja tal-Karmel. Skond għejjun tradizzjonali ta' min joqgħod fuqhom, xi infidili qatluh f'Licata fl-ewwel nofs tas-seklu tlettax. Kien mill-ewwel meqjum bħala martri u f'post mewtu ma damitx ma nbniet knisja tal-Karmelitani. Il-qima lejn Sant'Anġlu xterdet ħafna, kemm fl-Ordni Karmelitan u kemm fost il-poplu. Hu meqjum bħala patrun ta' għadd ta' mkejjen fi Sqallija fejn sal-lum id-devoti tiegħu għadhom jitolbuh fi ħtigijiethom u jdawwruh b'imħabba u qima. F'Malta għal dan il-qaddis Karmelitan għandna msemmijin il-Forti Sant'Anġlu u kappella fiż-Żejtun.
Storja
Ta' 26 sena, Anġlu ġie ordnat saċerdot u ftit snin wara jingħad li ntbagħat Ruma flimkien ma' Karmelitani oħra biex jitlob mill-Papa Onorju III il-konferma tar-Regola li l-Karmelitani rċevew mingħand Albertu, il-Patrijarka ta' Ġerusalemm. Kien mogħti din il-missjoni minħabba li l-Konċilju Lateran fl-1215 qatgħaha li fil-Knisja ma kenux se jiġu magħrufa aktar regoli għal Ordnijiet Reliġjużi ġodda. Minn dik id-data 'il quddiem Ordnijiet Reliġjużi ġodda kellhom jadottaw xi waħda mir-Reġuli l-Kbar tal-Ħajja Reliġjuża. Infatti r-Regola Karmelitana, għalkemm ma kenitx għadha approvata mill-Knisja, kienet diġà' teżisti qabel dan id-digriet tal-Konċilju Lateran. Fil-fatt il-Papa Onorju III aċċetta r-Regola Karmelitana u approvaha fl-1226.
Sant'Anglu kien magħruf għall-predikazzjoni u kellu wkoll id-don tal-fejqan. Minħabba f'hekk kien predikatur u tawmaturgu imfittex ħafna. Matul iż-żjara tiegħu f'Ruma ħafna ndunaw bil-kapaċitajiet u l-qdusija t'Anġlu. Għalhekk intbagħat fi Sqallija biex jippriedka kontra t-tagħlim qarrieq tal-Katari. F'Licata (Agrigento), fl-1220 Anġlu ltaqa' ma' ċertu Berengarju, li kien Kataru u kien qed jgħix ma' oħtu bħallikieku kienet martu. Anġlu fittex li jipperswadi lil dan Berengarju biex idur mill-erezija, u jikkonverti. Wara li Anġlu rnexxielu jikkonverti lil oħt Berengarju, dan tal-aħħar imqanqal mill-korla ħebb għall-qaddis li kien qed jippriedka fil-knisja ta' San Filippu u San Ġakbu, darbu b'ħames daqqiet ta' stallett. Midrub kif kien Anġlu miet erbat'ijiem wara, jaħfer lil dak li kien ħebb għalih.
Sant'Anġlu huwa meqjum Martri fl-Ordni Karmelitan u meqjus bħala Missier (Pater Ordinis) flimkien ma' San Albert ta' Trapani. Il-festa tiegħu tiġi ċċelebrata nhar il-5 ta' Mejju
Dimitar Berbatov
Dimitar Ivanov Berbatov (bil-Bulgaru: Димитър Иванов Бербатов; twieled fit-30 ta' Jannar 1981) huwa eks-plejer tal-futbol Bulgaru. Hu hu r-rebbieħ għal seba' darbiet tal-Plejer Bulgaru tas-Sena.
Bijografija
Missier Berbatov, Ivan, kien futboler professjonali mat-tim lokali ta' Pirin Blagoevgrad, u ommu, Margarita, kienet ukoll professjonista fil-logħba tal-ħendbol. Bħala tfajjel, Berbatov kien iżomm mal-Milan u bħala mudell kellu lil Marco van Basten, sakemm waqt il-Kampjonati Ewropej tal-1996 li żvolġew ġewwa l-Ingilterra, Berbatov, ta' ħmistax-il sena skopra l-mudell il-ġdid tiegħu u dan kien Alan Shearer, li kien jilgħab ma' Newcastle United. Berbatov saħanistra kien jorqod bil-flokk ta' Newcastle. Ommu wara kienet stqarriet bil-ħolma li Berbatov kellu li xi darba jilgħab ma' Newcastle.
Bidu tal-karriera
Il-karriera ta' Berbatov bdiet fil-klabb ta' Pirin Blagoevgrad, u kompla sakemm laqat għajn il-kowċ Dimitar Penev.
CSKA Sofia
Ta' sbatax-il sena biss Berbatov sab ruħu ma' CSKA Sofia fejn segwa l-passi ta' missieru, Ivan, li lagħab ukoll għall-klabb bħala midfilder xellugi u aktar tard bħala difensur. Hu lagħab ma' CSKA fil-kampjonat Bulgaru bejn l-1998 u Jannar tal-2001 fejn iddebutta fl-istaġun 1998–99 bħala żagħżugħ ta' tmintax-il sena. Fl-istaġun ta' wara, hu ħalla impressjoni kbira meta skorja 14-il gowl f'27 logħba u rebaħ ukoll it-Tazza tal-Bulgarija fl-1999.
Bayer Leverkusen
Serje pożittiva ta' disa' gowls fi ħdax-il logħba fl-istaġun 2000–01 kien biżżejjed biex jipperswadu lil Bayer Leverkusen biex jiksbuh f'Jannar tal-2001. Berbatov beda kemmxejn bil-mod l-avventura tiegħu fil-Ġermanja b'sittax-il gowl f'67 apparenza mal-klabb. Madankollu hu kellu rwol kruċjali fiċ-Champions League matul l-ewwel staġun mal-klabb fejn skorja gowl memorabbli kontra Lyon, u gowl ieħor fil-kwarti tal-finali kontra Liverpool. Hu kellu wkoll parti fil-finali kontra Real Madrid fejn daħal bħala sostitut għal Thomas Brdaric wara 38 minuta.