cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Chișinău
Ferroviji/Railways/Ferrocarril/Ferrovía
L-istazzjon tal-ferrovija ta’ Chișinău għandu terminal ferrovjarju internazzjonali b’konnessjonijiet ma’ Bukarest, Kyiv, Minsk, Odessa, Moska, Samara, Varna u San Pietruburgu. Minħabba l-konflitt li qed jittektek bejn il-Moldova u r-repubblika mhux rikonoxxuta tat-Transnistria, it-traffiku ferrovjarju lejn l-Ukraina kultant jitwaqqaf.
Trolleybus/Trolebuses
Hemm netwerk wiesa' ta' trolley buses li jiffunzjonaw bħala trasport pubbliku komuni fil-belt. Mill-1994, Chișinău ra l-istabbiliment ta’ linji tat-trolleybus ġodda, kif ukoll żieda fil-kapaċità tal-linji eżistenti, biex jitjiebu l-konnessjonijiet bejn id-distretti urbani. In-netwerk jinkludi 22 linja tat-trolleybus b'tul ta' 246 km (153 mil). It-trolley buses jitħaddmu bejn il-05:00 u t-03:00. Hemm 320 unità li joperaw kuljum f'Chisinau. Madankollu, ir-rekwiżiti huma mill-inqas 600 unità. Il-biljett tat-trolleybus jiswa madwar 6 lei (madwar $0.31). Huwa l-orħos metodu ta 'trasport fil-muniċipalità ta' Chișinău.
Karozzi tal-linja/Bus/Autobuses
Hemm 29 linja tal-karozzi tal-linja fil-muniċipalità ta 'Chisinau. Skeda ta’ karozzi tal-linja u trolleybuses hija mehmuża ma’ kull waqfa tat-trasport pubbliku. Hemm madwar 330 waqfa tat-trasport pubbliku fil-muniċipalità ta 'Chisinau. Hemm nuqqas qawwi ta' karozzi tal-linja fil-limiti tal-belt, b'115-il karozza tal-linja biss joperaw ġewwa Chisinau.
Karozzi tal-linja ċkejknin/Minibuses/Minibuses
F'Chișinău u s-subborgi tagħha, minibuses privati ​​magħrufa bħala "rutieras" ġeneralment isegwu r-rotot prinċipali tal-karozzi tal-linja u tat-trolleybus u jidhru aktar ta' spiss. [51]
Minn Ottubru 2017, hemm 1,100 unità tal-minibus li joperaw fi ħdan Chisinau. Is-servizzi tal-minibus huma l-istess prezz bħall-karozzi tal-linja: 3 lei għal kull biljett (madwar $0.18).
Traffiku/Traffic/Tráfico
It-traffiku tal-belt isir aktar konġestjonat hekk kif tgħaddi kull sena. Illum hemm madwar 300,000 karozza fil-belt flimkien ma’ 100,000 trasport ta’ transitu li jaslu fil-belt kuljum. In-numru ta 'trasport personali huwa mistenni li jilħaq 550,000 (mingħajr transitu) sal-2025.
Sports/Deportes/Esportes
Hemm tliet klabbs tal-futbol professjonali f'Chișinău: Zimbru u Academia tad-Diviżjoni Nazzjonali tal-Moldova (l-ewwel saff) u Real Succes tad-Diviżjoni "A" tal-Moldova (it-tieni saff). Mill-akbar grawnds pubbliċi b'ħafna użu fil-belt huwa l-Stadionul Dinamo (Dinamo Stadium), li għandu kapaċità ta '2,692. Iż-Żimbru Stadium, inawgurat f'Mejju 2006 b'kapaċità ta' 10,500 siġġu, jissodisfa r-rekwiżiti kollha biex jinżammu logħbiet internazzjonali uffiċjali, u ospita l-logħob kollu ta' kwalifikazzjoni għall-Euro 2008 tal-Moldova. Hemm diskussjonijiet biex jinbena grawnd Olimpiku ġdid b'kapaċità ta' madwar 25,000 siġġu, li jissodisfa r-rekwiżiti internazzjonali kollha. Mill-2011, CS Femina-Sport Chișinău organizza kompetizzjonijiet tan-nisa f'seba' sports. Ayuntamiento de Chișinău, Arco del Triunfo y Catedral de la Natividad , Monumento a Esteban el Grande, arquitectura socrealista y Jardín Botánico de Chișinău , Torre Endava
Bliet tewmin u bliet aħwa/Twin towns and sister cities/Ciudades gemelas y ciudades hermanas/Cidades gêmeas e cidades irmãs
Chișinău é geminada com/Chișinău está hermanada con/Chișinău is twinned with/Chișinău hija ġemellata ma':
Miss Grand International
Malta ssieħbet f’konkors «Miss Grand International» tliet darbiet mill-2014-2016.
Joe Brincat (politiku)
Politika
Fl-1992 huwa kien ikkontesta għall-elezzjoni ta' mexxej tal-Partit Laburista, iżda l-elezzjoni ntrebħet minn Alfred Sant. Sal-1996 huwa rriżenja mill-Partit Laburista iżda żamm postu fil-Parlament. Meta Sant sar Priministru, Brincat reġa' resaq lejn il-Partit u ħejja liġi fuq l-annimali b'rabta mal-Pulizija.
Brincat kien l-uniku wieħed mill-grupp parlamentari Laburista li kien preżenti ghall-funeral ta’ Raymond Caruana f’Diċembru 1986 fil-Gudja. B’mod pubbliku kien l-uniku wieħed mill-Partit Laburista li dakinnhar iddisassoċja ruħu mill-vjolenza politika.
Wara r-rebħa tal-Partit Laburista fl-2013, Brincat beda jħejji emendi ghal ligijiet ezistenti li jirrigwardaw id-drittijiet tal-annimali, u wara għadda dawn il-proposti lill-Kunsill ghall-Harsien tal-Annimali (Animal Welfare Council).
Prince
Prince Rogers Nelson (1958 - 2016), magħruf aħjar bħala Prince, kien mużiċist Amerikan.
Huwa biegħ aktar minn 130 miljun rekord fid-dinja, billi kien wieħed mill-aktar artisti ta ’suċċess fl-istorja. Huwa rebaħ seba 'Grammy Awards, American Music Award, Golden Globe u Oscar għall-film Purple Rain.
Lingwa Leoniża
thumb|251pxthumb|251px Il-lingwa Leoniża (Llionés bil-Leoniż) hi lingwa Romanza li hi mitkelma fl'Leon, Zamora, Bregancja. Hemm b'kollox madwar 25.000 ruħ li jitkellmu bil-Lingwa Leoniża (Llengua Llionesa).
Hawn taħt hawn xi eżempji tal-Lingwa Leoniża:
Il-Ġranet tal-Ġimgħa:
It-Tnejn: llunes
It-Tlieta: martes
L-Erbgħa: miércoles
Il-Ħamis: xueves
Il-Ġimgħa: vienres
Is-Sibt: sábadu
In-Numri:
Wieħed: Unu
Tnejn: Dous / Duas
Erbgħa: Cuatru
Ħamsa: Cincu
Sitta: Seyes
Sebgħa: Siete
Tmienja: Ochu
Disgħa: Nueve
Għaxra: Diez
Yannick Noah
Matul il-karriera sportiva tiegħu, huwa notevolment rebaħ it-tournament Roland-Garros fl-1983, li għamiltu l-uniku plejer Franċiż sal-lum li rebaħ tournament tal-Grand Slam fl-era tal-Open fis-singles tal-irġiel. , iżda wkoll l-ogħla plejer Franċiż fl-ATP (nru 3 f'Lulju 1986) u l-aktar suċċess fis-singles bi 23 titlu. Fl-1986, kien ukoll ikklassifikat Nru 1 fid-doubles. Imbagħad, bħala captain tat-tim Franċiż tat-Tazza Davis, mexxa lill-Franċiżi għar-rebħa fl-1991 u l-1996. L-istess għamel mat-tim tat-Tazza Fed Franċiża fl-1997. Huwa membru tal-International Tennis Hall of Fame sa mill-2005. Settembru 2015, huwa ħa f'idejh il-kariga ta' captain tat-tim Franċiż tat-Tazza Davis, wara Arnaud Clément, u mexxa lit-tim Franċiż għar-rebħa finali f'2017. Diċembru 2016, huwa rnexxielu lil Amélie Mauresmo billi għal darb'oħra sar captain tal-Fed Cup Franċiża. tim sa April 2018.
Beda karriera bħala kantant fl-1991, li għaliha ddedika ruħu full-time, b'suċċess, mill-1998, b'waqfa mill-2015 sal-2018 meta ħa f'idejh il-kaptan tat-tim Franċiż tat-Tazza Davis u Fed Cup. Iben il-futboler Kameruniż Zacharie Noah, huwa missier il-plejer tal-basketball Franċiż Joakim Noah.
Bijografija
Yannick Noah twieled fi Franza f'Sedan fit-18 ta' Mejju 1960, iben Zacharie Noah, imwieled f'Yaoundé fil-Kamerun taħt protettorat Franċiż fit-2 ta' Frar 1937, plejer tal-futbol professjonali u rebbieħ tal-Coupe de France fl-1961 ma' UA Sedan- Torcy, u Marie-Claire Noah, imwielda Perrier (1937-1 ta’ Ottubru 2012)1, Ardennes, għalliema. Nannu maternu tiegħu, Marcel Perrier, professur tat-tpinġija artistika fil-Lycée Turenne, ippubblika nofs tużżana kollezzjonijiet ta’ poeżiji f’Sedan u n-nannu tiegħu, Simon Noah Bikié imwieled fl-1901, kien ġellieda fl-1 reġiment ta’ skirmishers tal-Kamerun matul it-Tieni. Gwerra Dinjija. Meta rritorna lura, bagħat lil ibnu Zacharie jistudja fi Franza. Yannick għandu żewġ aħwa, Isabelle u Nathalie jiżżewġu lil Proisy. Ismu Yannick ġej mill-ħbiberija ta’ missieru fil-klabb ta’ Sedan ma’ Roger Lemerre (kowċ tat-tim tal-futbol Franċiż meta rebħu t-Tazza Ewropea tal-2000) u Yannick Lebert, tabilħaqq it-tliet ħbieb kienu wiegħdu li jsejħu l-ewwel iben tagħhom bl-ewwel isem. ta’ wieħed mill-ħbieb tagħhom, li Lemerre l-ewwel għamel billi sejjaħ lil ibnu Zacharie.
Wara korriment kbir, missieru kellu jwaqqaf il-karriera tal-futbol tiegħu, il-familja marret lejn Yaoundé, il-kapital tal-Kamerun indipendenti minn Jannar 1, 1960, Zacharie tkun impjegata tal-bank u Marie-Claire għalliem. Hawnhekk iż-żagħżugħ Yannick skopra t-tennis f’pajjiż li dak iż-żmien kellu biss tmien courts, malajr ħafna se ssir il-passjoni tiegħu. Fl-1971, kien innutat mill-Amerikan Arthur Ashe, l-ewwel plejer iswed li rebaħ tournament tal-Grand Slam, li jżur il-kapitali, li offrielu r-racket tiegħu. Ashe tkellem dwaru ma’ Philippe Chatrier u ta’ ħdax-il sena, Yannick Noah telaq lejn Franza biex isegwi taħriġ intensiv fit-tennis f’Nizza taħt il-gwida ta’ Patrice Beust. Wara li rritorna l-Kamerun għall-Milied u x-xewqa li jibqa’, għax minn Franza ftit li xejn kellu aħbar tal-familja tiegħu minħabba l-mezzi ta’ komunikazzjoni ta’ dak iż-żmien, telaq għall-ġid iżda sofra qtigħ il-qalb kbir b’din l-għażla.
Ene Ergma
Edukazzjoni u karriera xjentifika
Ergma rċeviet il-lawrija cum laude tagħha (ekwivalenti BSc/MSc) fl-astronomija u dottorat fil-fiżika u l-matematika minn Lomonosov Moscow State University, u l-awrija DSc mill-Istitut tar-Riċerka Spazjali, Moska. Qabel ma daħlet fil-politika hija ħadmet bħala professur tal-astronomija fl- Università ta' Tartu, l-Estonja (mill-1988). Fl-1994, ġiet eletta fl-Akkademja tax-Xjenzi Estonjana. Ħafna mir-riċerka xjentifika tagħha saret dwar l-evoluzzjoni tal-oġġetti kompatti (bħal dwar nani bojod u stilel tan-newtroni) u wkoll tifqigħ tar-raġġi gamma.
Karriera politika
Minn Marzu 2003 sa Marzu 2006, Ergma kienet l-Ispeaker tar-Riigikogu. Minn Marzu 2006 sa April 2007, hija kienet it-tieni Viċi President tar-Riigikogu. Fit-2 ta’ April 2007 hija ġiet eletta mill-ġdid bħala l-Ispeaker tar-Riigikogu u żammet il-kariga sa Marzu 2014.
Hija l-president tal-Kumitat tar-Riċerka Spazjali tar-Riigikogu.
Sven Jonasson
Sven Jonasson (twieled fid-9 ta' Lulju 1909 – miet fis-17 ta' Settembru 1984) kien plejer u kowċ tal-futbol Żvediż li kien jilgħab bħala attakkant.
Karriera
Jonasson qatta' l-karriera kollha tiegħu ma' Elfsborg bid-debutt tiegħu jasal fil-11 ta' Settembru 1927 kontra AIK. L-ewwel gowls tiegħu waslu fil-ġimgħa ta' wara b'doppjetta fil-konfront kontra Stattena. Magħhom rebaħ tliet kampjonati u kien l-aqwa skorer f'żewġ staġuni minnhom: fl-1934 b'20 gowl u fl-1936 b'24 gowl. Jonasson iżomm ir-rekord tal-aktar gowls (252 gowl) u l-aktar numru ta' logħbiet konsekuttivi (334 logħba, 1927–1941) fil-kampjonat Żvediż. Is-serje ġiet miksura minħabba li ġie msejjaħ għall-militar fit-Tieni Gwerra Dinjija. It-total ta' 410 logħbiet li lagħab ma' Elfsborg jagħmluh it-tielet fil-lista ta' plejers skont in-numru ta' preżenzi fil-kampjonat.
Mat-tim nazzjonali Żvediż lagħab 42 logħba u skorja 20 gowl. Hu kien l-awtur tal-ewwel gowl fit-Tazza tad-Dinja għall-Iżvezja fl-edizzjoni tal-1934. Wara disa' minuti skorja gowl kontra l-Arġentina fir-rebħa ta' 3–2. L-Iżvezja waslu sal-kwarti tal-finali fejn ġew eliminati mill-Ġermanja.
Jonasson miet fl-1984 u hu midfun fiċ-ċimiterju ta' Brämhult. Fl-2003 ġie magħżul bħala l-ħames membru fil-Hall of Fame tal-futbol Żvediż.
Luis Vargas Peña
Luis Vargas Peña (twieled fl-1905 – miet fl-1994) kien plejer tal-futbol Paragwajan, ikkunsidrat fost l-aqwa plejers tal-pajjiż qabel it-Tieni Gwerra Dinjija. Hu kien l-ewwel Paragwajan li skorja għat-tim nazzjonali f'Tazza tad-Dinja. Dan għamlu fil-logħba valida għall-fażi tal-gruppi tat-Tazza tad-Dinja 1930 kontra l-Belġju li ntlagħbet fl-10 ta' Lulju. Vargas Peña kellu wkoll l-unur li jkun l-ewwel kaptan li mexxa lill-Paragwaj fit-Tazza tad-Dinja.
Il-karriera tiegħu qattagħha mal-klabb ta' Olimpia Asunción.
Alphonse Matejka
Alphonse Matejka (twieled fid-9 ta' Jannar 1902 f'Sankt Gallen, l-Iżvizzera - miet fis-27 ta' Ottubru 1999 f'La Chaux-de-Fonds, l-Iżvizzera) kien Oċċidentalist famuż ta' oriġini Ċeka.
Huwa beda jappoġġa l-Interlingue fl-1937.
Interlingwistika
Alphonse Matejka kien jitkellem diversi lingwi Rumanzi u Ġermaniċi. Kien ukoll fluwenti bir-Russu, u kien kapaċi jikteb għal rivista Russa u saħansitra jittraduċi f'dik il-lingwa għall-Akkademja tax-Xjenzi Russa.
Impenja ruħu mal-moviment Idista. Madankollu beda jappoġġa l-lingwa Oċċidental fl-1937.
Fl-1942 huwa ppubblika l-ewwel edizzjoni tal-ktieb tat-test OCCIDENTAL die internationale Welthilfssprache. Kien segwit fl-1945 minn Wörterbuch Occidental-Deutsch, Deutsch-Occidental. Dan il-ktieb kien ibbażat fuq ix-xogħlijiet ta' Joseph Gär u Ric Berger. Wara li biddel l-isem tal-lingwa għal Interlingue, kiteb u aġġorna l-ktieb ''Interlingue die natürliche Welthilfssprache, für Millionen geschaffen, von Millionen verstanden. Vollständiger Lehrgang en 20 Lektionen''.
Kien ukoll l-editur ewlieni ta' Cosmoglotta għal diversi snin.
Aċċessjoni
Il-jedd tal-aċċessjoni hu rregolat bl-artikoli 567 sa 584 tal-Kodiċi Ċivili ta’ Malta.
ll-frottijiet naturali, tax-xogħol, jew ċivili jmissu, b’jedd ta’ aċċessjoni, lis-sid tal-ħaġa li tagħtihom, bil-piż li jħallas l-ispejjeż li ħaddieħor ikun għamel sabiex il-ħaġa tagħti dawk il-frottijiet jew sabiex dawk il-frottijiet jiġu kkonservati.
Il-jedd ta’ aċċessjoni dwar ħwejjeġ immobbli
Is-sid tal-art li fuqha huwa jibni, iħawwel, jew jagħmel xogħolijiet b’materjal ta’ ħaddieħor, għandu jħallas il-valur ta’ dan il-materjal, u, fil-każ ta’ mala fidi, għandu jħallas ukoll id-danni u l-imgħaxijiet; iżda sid il-materjal m’għandux jedd jieħdu lura ħlief meta jkun jista’ jagħmel dan mingħajr ma jeqred ix-xogħol hekk mibni, jew mingħajr ma jħalli t-tħawwil imut. Meta xi bini, tħawwil jew xogħlijiet bħal dawn ikunu saru minn terz pussessur, b’materjal tiegħu, jgħodd dak li tgħid il-liġi dwar il-Pussess, skont jekk dan il-pussessur ikunx ippossjeda b’bona fidi jew b’mala fidi. Meta dan il-bini, tħawwil jew xogħlijiet ikunu saru minn terza persuna b’materjal ta’ ħaddieħor, sid dan il-materjal ma għandux jedd li jitolbu lura, iżda jista’ jitlob indenizz mingħand it-terza persuna li tkun inqdiet b’dak il-materjal, kif ukoll mingħand sid il-fond sas-somma li dan ikun fadallu jagħti. Jekk fit-tlugħ ta’ bini tiġi okkupata b’bona fidi biċċa mill-fond li jmiss ma’ dak il-bini, u l-ġar ikun jaf li qiegħed isir dak il-bini, u ma jagħmilx oppożizzjoni, l-art li tiġi hekk okkupata u l-bini li jsir fuqha jistgħu jiġu ddikjarati ta’ proprjetà ta’ min bena, taħt l-obbligu li jħallas lil sid l-art il-valur tal-wiċċ li jkun okkupa, u li jagħmel tajba kull ħsara li tkun saret.
De facto
De facto hija espressjoni bil-Latin li tfisser "fil-fatt". Fil-ġurisdizzjoni, hi maħsuba li tfisser "fil-prattika imma mhux neċessarjament imposta mil-liġi" jew "fil-prattika jew fir-realtà, imma mhux stabbilita b'mod uffiċjali". Din hija l-oppost tal-espressjoni de jure (li tfisser "skont il-liġi") meta tiġi riferuta għal affarijiet dwar il-liġi, il-governanza, jew teknika (bħal m'huma l-istandards) li jinstabu fl-esperjenza komuni kif maħluqa jew żviluppata mingħajr jew bil-kontra ta' regolament.
Sitwazzjoni de facto tkun dik li fir-realtà teżisti imma li ma ġietx rikonoxxuta formalment, jew permezz tal-mekkaniżmi legali attwali jew mill-awtorità kompetenti. Per eżempju, persuna jista' jkollha kariga de facto mingħajr ma din il-kariga jkollha rikonoxximent formali mill-awtorità approprjata jew kuntratt tax-xogħol. Pajjiż jista' jkun indipendenti de facto, mingħajr ma jkollu għarfien formali mill-Ġnus Magħquda jew minn pajjiżi oħra. F'ċerti pajjiżi relazzjoni domestika (poġġuti) huwa żwieġ de facto f'kull aspett tal-ħajja soċjali, però mingħajr ir-rikonoxximent legali taż-żwieġ.
Vasile Milea
thumb|Vasile Milea Vasile Milea (Lerești, 1 ta' Jannar 1927 – Bukarest, 22 ta' Diċembru 1989) kien politiku u ġeneral tal-armata Rumen li eżerċita l-irwol ta' kap ta' Statul Major General fl-Armata Rumena u Ministru tad-Difiża taħt Nicolae Ceaușescu. Hu kien involut fil-perjodu ta' ritrattazzjoni matul ir-Rivoluzzjoni Rumena li kkważat il-mewt ta' 162 ruħ.
Rapport mill-2005 wara investigazzjoni sħiħa li kienet tinkludi awtopsja, ikkonkludiet li Milea qatel lilu nnifsu meta uża arma ta' wieħed minn sħabu. Hu mifhum li hu ried li jiġi inkapaċitat sabiex jitneħħa mill-uffiċċju tiegħu, però l-balla laqtet l-arterja u miet ftit wara.
William Savona
William Savona (Valletta, 7 ta' Jannar, 1865 – 18 ta' Jannar, 1937) kien l-ewwel mexxej tal-Partit Laburista u mexxa dan il-partit li kien jismu "Camera del Lavoro" bejn l-1921 u l-1927.
Iben Sigismondo Savona, li kien fundatur tal-Moviment Riformista, u Filomena mwielda Caruana, William studja l-Liċeo u wara l-Università ta' Malta minn fejn ggradwa u sar avukat. Wara kien suldat mar-Royal Malta Artillery u fl-ewwel gwerra serva fi Franza u Salonika. Ingħata t-titlu ta' Kurunell u Membru tal-Imperu Ingliż.
Fil-koalizzjoni mal-Unione Politica Maltese, f'April 1922, Savona nħatar Ministru tal-Posta, Dwana, Agrikoltura u Sajd u dam sa Jannar 1923.
Fl-1924, irtira mis-Senat u ġie elett fl-Assemblea Leġislattiva mill-ħames distrett.
Okkupazzjoni
L-okkupazzjoni hija l-att li bih wieħed jieħu pussess ta’ ħaġa korporali li mhix, iżda tista’ tkun, il-proprjetà ta’ xi hadd, bil-ħsieb li jagħmilha tiegħu. Hi rregolata mill-artikoli 561 sa 565 tal-Kodiċi Ċivili ta’ Malta. Min jokkupa l-ħaġa jakkwista l-proprjetà tagħha, kemm-il darba l-liġi ma tkunx tgħid xort’oħra.
Teżor fil-fond ta’ ħaddieħor
Filwaqt li jridu jiġu rispettati d-dispożizzjonijiet tal-liġi dwar il-Patrimonju Kulturali, it-teżor misjub fil-fond ta’ ħaddieħor, jekk jiġi misjub bla ma wieħed ikollu ħsieb, imiss nofs lil min isibu u nofs lis-sid tal-fond fejn jinsab, u jekk jiġi misjub b’tiftix li jsir għal dak il-ħsieb, imiss kollu lis-sid tal-fond. Il-kelma “teżor” tfisser u tinkludi kull ħaġa mobbli, ukoll jekk mhux prezzjuża, li tkun moħbija jew midfuna fl-art, u li tagħha ħadd ma jista’ jipprova li huwa s-sid.
Proprjetà mitlufa
Min isib  ħaġa  mobbli  li  ma  tkunx  teżor,  għandu jroddha lill-pussessur tagħha ta’ qabel, jekk ikun magħruf: inkella mingħajr dewmien għandu jagħtiha f’idejn il-Pulizija. Il-Kummissarju tal-Pulizija jippubblika b’avviż fil-Gazzetta tal-Gvern lista tal-ħwejjeġ mobbli hekk misjubin, u jerġa’ jippubblika dik il-lista, barra mill-ħwejjeġ li jkunu ġew mitluba minn sidhom, wara tliet xhur mill-imsemmi avviż. Wara tliet xhur minn dak in-nhar tal-ħruġ tat-tieni avviż, jekk is-sid ma jkunx deher biex jitlob il-ħaġa, din il-ħaġa jew, jekk iċ-ċirkostanzi jkunu għamlu meħtieġ il-bejgħ tagħha, il-prezz tagħha, imissu lil min ikun sabha. Is-sid tal-ħaġa jew min isibha, skont ma jkun il-każ, meta jieħu lura l-ħaġa jew il-prezz tagħha, iħallas l-ispejjeż li jkunu saru. Barra minn dan, is-sid li jieħu lura l-ħaġa jħallas lil min ikun sabha rigal meqjus skont iċ-ċirkostanzi, u li ma jkunx iżjed minn għaxra waħda ta’ kemm tkun tiswa l-ħaġa misjuba. Jekk, malli jgħaddu sitt xhur mill-ewwel avviż ippubblikat fil-Gazzetta tal-Gvern kif ingħad qabel, la min isib il-ħaġa u lanqas is-sid tagħha ma jagħmel talba għaliha jew għall-prezz tagħha, dik il-ħaġa jew dak il-prezz, skont il-każ, issir proprjetà tal-Gvern.
Ħwejjeg li jinxteħtu jew li jaqgħu l-baħar
Dan ma li ngħad s’issa ma jgħoddx għall-ħwejjeġ mixħuta jew li jaqgħu l-baħar, jew li l-baħar jitfa’ lura fuq l-art, jew għax-xtieli u ħxejjex li jikbru ma’ tul il-plajja, jew f’qiegħ il-baħar, ħlief sa fejn dawn il-jeddijiet fuq dawn il-ħwejjeġ ma jaqgħux taħt liġijiet speċjali. Ħadd ma jista’, mingħajr il-permess tal-President ta’ Malta, jistad għall-qroll jew ħwejjeġ oħra bħal dawn li jiffurmaw ruħhom jew jikbru f’qiegħ il-baħar.
Aphra Behn
Aphra Behn (/ˈæfrə bɛn/;[a] bapt. 14 ta’ Diċembru 1640 —16 ta’ April 1689) kienet drammaturgu, poetessa, kittieba tal-proża, u traduttriċi mill-era tar-Restorazzjoni tal-Monarkija Stwarda. Bħala waħda mill-ewwel nisa li qalgħet l-għajxien tagħha permezz ta’ kitbietha, Behn kisret l-ostakli kulturali u serviet ta’ mudell letterarju għall-ġenerazzjonijiet futuri ta’ kittieba nisa. Behn saret magħrufa wara perjodu fejn ħadd ma kien jaf biha u ġibdet l-attenzjoni tar-Re Karlu II, li impjegaha bħala spija f’Antwerp. Hija bdiet tikteb testi teatrali wara li serviet sentenza qasira fil-ħabs għad-dejn, u mar-ritorn tagħha f’Londra. Kienet imsieħba fi grupp ta’ poeti u libertini famużi bħal John Wilmot u Lord Rochester. Behn kienet tikteb taħt il-psewdonimu pastorali ta’ Astrea. Matul iż-żminijiet politiċi turbulenti tal-Kriżi tal-Esklużjoni, kitbet epilogu u prologu li daħħluha fi problemi legali; minn hemm ‘il quddiem, iddedikat il-biċċa l-kbira tal-kitba tagħha għat-traduzzjonijiet u għall-ġeneru tal-proża. Minħabba li tappoġġja bis-sħiħ il-fazzjoni Stwarda. Behn irrifjutat stedina mill-Isqof Burnet sabiex tikteb poeżija biex tilqa’ lir-re l-ġdid William III. Hija mietet ftit wara.
L-iktar xogħlijiet magħrufa tagħha huma d-dramm The Rover u Oroonoko: or, the Royal Slave, xi drabi meqjus bħala rumanz Ingliż bikri.
Antikresi
L-antikresi hija kuntratt li bih il-kreditur jakkwista l-jedd li jdaħħal il-frottijiet tal-immobbli tad-debitur tiegħu, bl-obbligu li kull sena jaqta' dawn il-frottijiet mill-imgħaxijiet, jekk ikollu jeħodhom, u mbagħad mill-kapital tal-kreditu tiegħu.
Fil-Liġi Maltija
Il-kuntratt tal-antikresi hu rregolat mill-Artikoli 1987 sa 1993 tal-Kodiċi Ċivili ta' Malta.
Responsabbiltà tal-kreditur
Il-kreditur hu obbligat, meta ma jkunx hemm ftehim xort'oħra, iħallas iċ-ċnus u piżijiet oħra li għalihom ikun suġġett l-immobbli li jkun għandu b'antikresi. Hu għandu wkoll jaħseb biex iżomm l-immobbli fi stat tajjeb u biex jagħmel fih it-tiswijiet meħtieġa. Dawn l-ispejjeż kollha jitnaqqsu qabelxejn mill-frottijiet.
Il-qagħda tad-debitur
Id-debitur ma jistax, qabel ma jħallas id-dejn għalkollox, jerġa' jidħol fit-tgawdija tal-immobbli li jkun ta b'antikresi. Iżda, il-kreditur li jkun irid jeħles mill-obbligi tal-ħlasijiet imsemmijin, jista' dejjem iġiegħel lid-debitur jieħu lura t-tgawdija tal-immobbli, kemm-il darba ma jkunx irrinunzja għal dan il-jedd.
Il-proprjetà tal-immobbli ma tgħaddix għand il-kreditur
Il-kreditur ma jsirx sid l-immobbli bin-nuqqas biss tal-ħlas fiż-żmien miftiehem; u kull patt kuntrarju huwa null. Fin-nuqqas ta' ħlas, il-kreditur jista' jaġixxi għall-bejgħ tal-fond fl-irkant bil-qorti, skont id-dispożizzjonijiet tal-Kodiċi ta'Organizzazzjoni u Proċedura Ċivili.
Tpaċija tal-frottijiet bl-imgħaxijiet
Il-partijiet jistgħu jiftiehmu li l-frottijiet jitpaċew bl-imgħaxijiet, f'kollox jew f'parti, ukoll jekk b'hekk jinqabżu l-imgħaxijiet miftiehma, basta li b'daqshekk l-imgħaxijiet ma jiġux jaqbżu t-tmienja fil-mija (8 %) fis-sena.
Applikabbiltà ta' dispożizzjonijiet dwar ir-rahan
L-antikresi tista' tingħata minn terza persuna għad-debitur.
Jeddijiet tat-terzi fuq l-immobbli mogħti b'antikresi
Xejn minn dan kollu ma hu ta' ħsara għall-jeddijiet li t-terzi jistgħu jkollhom fuq l-immobbli mogħti b'antikresi. Jekk il-kreditur li jkun iżomm l-immobbli b'antikresi, ikollu, apparti mill-antikresi, jedd ta' privileġġ jew ta' ipoteka li jkun iseħħ skont il-liġi fuq dak l-immobbli, hu jista' jeżerċita dan il-jedd ta' privileġġ jew ta' ipoteka fil-grad li jkun imissu u bħal kull kreditur ieħor.
Constance Garnett
Constance Clara Garnett (kunjomha xebba Black; 19 ta' Diċembru 1861 – 17 ta' Diċembru 1946) kienet traduttriċi Ingliża tal-letteratura Russa tas-seklu dsatax. Hi kienet l-ewwel traduttriċi Ingliża li ttraduċiet numru ta' volumi mix-xogħol ta' Anton Chekhov għall-Ingliż u kienet l-ewwel persuna li traduċiet ħafna min-narrattiva ta' Fyodor Dostoevsky għall-Ingliż. Garnett ittraduċiet ukoll xogħlijiet ta' Ivan Turgenev, Leo Tolstoy, Nikolai Gogol, Ivan Goncharov, Alexander Ostrovsky u Alexander Herzen. B'kollox ittraduċiet 71 volum ta' xogħol letterarju Russu u ħafna minnhom għadhom jiġu stampati sal-lum il-ġurnata.
Rispons u legat
Constance Garnett ittraduċiet 71 volum ta' xogħol letterarju Russu u t-traduzzjonijet tagħha ġew imfaħħra minn għadd ta' kritiċi u kittieba, fosthom Joseph Conrad u D. H. Lawrence. Ernest Hemingway ammira t-traduzzjonijiet tagħha ta' Fyodor Dostoevsky, tant li darba qal lill-ħabib tiegħu li ma setax jaqra War and Peace ta' Leo Tolstoy qabel ma qara t-traduzzjoni ta' Garnett. Minkejja li kien hemm xi lmenti li t-traduzzjonijiet tagħha huma antikwati, dawn għadhom jiġu stampati sal-lum il-ġurnata u ħafna minnhom huma aċċessibli pubblikament fid-dominju pubbliku.
Garnett ġieli ġiet ikkritikata, b'mod partikolari minn Vladimir Nabokov u Joseph Brodsky, li kienu awturi Russi. Nabokov qal li t-traduzzjonijiet ta' Garnett kienu xotti u riservati għall-aħħar. Madankollu, il-fehma ta' Nabokov għandha titqies fl-stqarrija tiegħu li t-traduttur ideali għandu jkun raġel. Brodsky ikkritika lil Garnett għaliex fl-opinjoni tiegħu, it-traduzzjonijiet tagħha jċajpru l-ilħna individwali u distinti tal-awturi Russi differenti. Infatti, Brodsky saħaq li r-raġuni għaliex il-qarrejja tat-traduzzjonijiet ta' Garnett ma jistgħux jagħrfu bejn Tolstoy u Dostoevsky huwa għaliex fil-verità, il-qarrejja mhumiex jaqraw il-proża tal-awturi msemmija, iżda qed jaqraw lil Garnett.
David Foster Wallace kkritika t-traduzzjonijiet ta' Garnett bħala traduzzjonijiet li għandhom stil "Vittorjan wisq".
Garnett kienet tħaffef fit-traduzzjonijiet tagħha u ġġeneralizzat ċertu aspetti sabiex jinqraw aħjar, partikolarment fit-traduzzjonijiet ta' Dostoevsky.
It-traduzzjonijiet tagħha ta' Ivan Turgenev u Anton Chekhov huma meqjusa traduzzjonijiet tajbin minn Rachel May fl-istudju tagħha dwar it-traduzzjoni tal-klassiċi Russi, The Translator in the Text: On Reading Russian Literature in English. Madankollu, l-istudju ta' May ikkritika lil Garnett għat-tendenza li tuża l-istess stil għal kull traduzzjoni u b'hekk telimina l-vuċi narrativa distinta u tal-għażliet lessikali mrażżna. May analizzat kif għal deċennji sħaħ, il-kritiċi kienu kollha jilqgħu t-traduzzjonijiet ta' Garnett għaliex tant kienu addattati għal żmienha, li ħadd ma kien jaf x'nuqqasijiet seta' kellhom.
Kornei Chukovsky jagħti mertu lil Garnett talli introduċiet miljuni ta' qarrejja Ingliżi għal-letteratura Russa, u faħħar it-traduzzjonijiet tagħha ta' Turgenev, fejn stqarr li t-ton tat-traduzzjonijiet jaqbel mat-ton tas-sors. Madankollu, hu maqdar xi traduzzjonijiet oħra minn tagħha u qal li rriduċiet l-istil ta' Dostoevsky għal stil li tilef ħafna mill-kumplessità  tat-test sors. Kien tal-istess fehema dwar it-traduzzjoni tagħha ta' The Death of Ivan Ilyich u kkonkluda li t-traduzzjonijiet tagħha ta' Gogol, Dostoevsky, u Chekhov għandhom jerġgħu jsiru għaliex skontu, huma "insipidi, bla kulur u trivjali." Żied jgħid li, kieku t-traduzzjonijiet tagħha ġew sottomessi għall-iskrutinju intensiv tal-kritiċi ta' dak iż-żmien, kienu jkunu aħjar, iżda ma kien hemm l-ebda kritika.
Fl-1994 Donald Rayfield ikkumpara t-traduzzjonijiet ta' Garnett mal-verżjonijiet akkademiċi l-aktar riċenti tal-istejjer ta' Chekhov u kkonkluda li, waqt li tagħmel żbalji bażiċi, Garnett kellha sengħa kbira biex issolvi l-problemi sintattiċi. Barra minn hekk, hu saħaq li r-riċerka tagħha fuq il-ħafna pjanti, annimali u ħut kienet waħda impressjonanti, tant li l-Ingliż tal-lingwa tagħha mhuwiex biss kontemporanju mar-Russu ta' Chekhov iżda anki kumparabbli.
Tradutturi li ġew wara Garnett bħal Rosemary Edmonds u David Magarshack komplew jużaw it-traduzzjonijiet tagħha bħala mudell għal-xogħolhom. Fin-Norton Critical Edition ta' The Brothers Karamazov, Ralph Matlaw ibbaża l-verżjoni riveduta tiegħu fuq it-traduzzjoni tagħha. Dan it-test huwa l-bażi għall-ktieb importanti ta' Victor Torres A KAramazov Companion. Matalaw ippubblika verżjoni bikrija tat-traduzzjoni ta' Garnett tal-kapitlu tal-Gran Inkwiżitur fil-pubblikazzjoni Notes from the Underground and The Grand Inquisitor.
Toni Abela
Toni Abela (2 ta’ Lulju, 1957) huwa Imħallef fil-Qrati Maltin. Kien President tal-Partit Laburista fis-snin tmenin, ko-fundatur tal-Alternattiva Demokratika fl-1989 u Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Partit Laburista mill-2008 sal-2016. Ħafna jirrikonoxxu l-pożizzjonijiet qawwija li ħa tul iż-żmien rigward kontabilità, trasparenza u governanza korretta. Kien wieħed minn dawk li fassal l-Att dwar il-Whistleblower, l-Att dwar il-finanzjament ta’ partiti politiċi u l-liġi li neħħiet il-preskrizzjoni tal-politiċi f’każijiet ta’ abbuż u korruzzjoni li daħlu fis-seħħ fl-2016. Fil-21 ta' Novembru 2016, huwa nħatar Imħallef.
President tal-Partit Laburista (1988–1989)
Fl-1988, huwa ġie elett President tal-Partit Laburista u serva f’din il-kariga sal-1989 meta kellu jirriżenja mill-partit wara li ħa pożizzjoni kontra l-korruzzjoni u l-elementi kriminali fi ħdan il-partit.
Ko-fundatur tal-Alternattiva Demokratika (1989)
F’din l-istess sena, huwa waqqaf l-Alternattiva Demokratika, pressure group (li iktar tard saret Partit) flimkien mal-eks whip ta’ dak iż-żmien tal-Partit Laburista, Wenzu Mintoff, li wkoll kien tkeċċa mill-Partit, flimkien ma' Carmen Spiteri. Fl-Alternattiva, Abela ħadem għal kwistjonijiet ambjentali, l-ugwaljanza bejn is-sessi, it-trasparenza politika u sistema elettorali aktar ġusta bl-introduzzjoni ta’ kwota nazzjonali li tippermetti lill-partiti politiċi żgħar li jkunu rappreżentati fil-Parlament f’konformità mal-mudell Ġermaniż. Huwa kkampanja favur l-introduzzjoni tal-att tal-Whistle Blower, l-Att dwar il-Libertà tal-Informazzjoni, it-tneħħija tal-preskrizzjoni għall-uffiċjali pubbliċi f’każ ta’ abbuż ta’ poter u korruzzjoni u favur il-ħtieġa ta’ Liġi dwar il-Finanzjament tal-Partiti.
Viċi Sindku tal-Ħamrun (1993)
Fl-1993 huwa ġie elett Viċi Sindku tal-Ħamrun, belt ewlenija f’Malta, u kien responsabbli mill-infurzar tal-liġi u l-ġestjoni tal-uffiċju tal-ilmenti taċ-ċittadini, Huwa introduċa l-ewwel ordinamenti (bye-laws) u stabbilixxa l-ewwel qorti lokali.
Deputat Mexxej tal-Partit Laburista (Affarijiet tal-Partit) (2008-2016)
Huwa ġie elett Deputat Mexxej għall-Affarijiet tal-Partit fit-12 ta’ Ġunju 2008. Minbarra r-responsabbiltajiet ġenerali tiegħu tat-tmexxija u l-ġestjoni tal-affarijiet interni tal-Partit, huwa mexxa wkoll il-65 fergħa politika tal-Partit Laburista. Huwa stabbilixxa standards ta’ tmexxija tajba fid-39 Kunsill Lokali bi tmexxija Laburista u ra li dawn l-istandards ikunu rispettati. Matul il-mandat tiegħu, il-Partit Laburista għadda minn bidliet radikali fil-livelli kollha ta’ organizzazzjoni.
Attakk fuq Toni Abela matul il-Kampanja Elettorali tal-2013
Abela kien wieħed mill-miri ewlenin tal-attakki tal-Partit Nazzjonalista matul il-kampanja għall-Elezzjoni Ġenerali tal-2013 li rat lill-Partit Laburista jirbaħ l-elezzjoni b’rekord ta’ voti u differenza ta’ 11.4% bejn iż-żewġ partiti. Il-Partit Nazzjonalista ddikjara li Toni Abela waqqaf barman ta’ ċentru politiku tal-Partit Laburista milli jiġi investigat mill-pulizija, wara allegat użu ta’ kokaina fil-bar, waqt il-ħin tax-xogħol.
Wara l-elezzjoni, kien hemm qbil ġenerali li dan ma kienx għajr attakk politiku skorrett waqt kampanja elettorali, bil-Partit Nazzjonalista stess jiddikjara fl-analiżi ta’ wara r-riżultat elettorali li l-attakk fuq Toni Abela kkontribwixxa għat-telfa tiegħu. Matul il-kampanja elettorali nnifisha, il-Kummissarju tal-Pulizija ddikjara li ma kien hemm ebda każ x’jittella’ kontra Toni Abela.
Televiżjoni
Fl-2003 ippreżenta l-programm  Robin Hood  flimkien ma' Wenzu Mintoff, fuq ONE TV, waħda mill-ftit drabi li stazzjon offra alternattiva vera għal Xarabank ta' TVM.
Abela ppreżenta ukoll Obelisk flimkien ma' Joe Mifsud, li fih intervisti personaġġi eċċentriċi bħal Ċikku Fenech, Norman Lowell u Emmy Bezzina fost l-oħrajn.
Ħajja Personali
Huwa miżżewweġ lil Marisa u għandu tlett itfal.
Ta' Kandja
Ta' Kandja hija żona żgħira f'Malta li tinsab bejn Ħal Farruġ (fil-limiti ta' Ħal Luqa) u s-Siġġiewi. Iż-żona fiha diversi barrieri tal-franka u fiha għadd ta' faċilitajiet, bħaċ-Ċentru tad-Detenzjoni tal-Migranti mmexxi mill-Forzi Armati ta' Malta u l-Impjant tal-Ippumpjar tal-Ilma tal-Pjan tal-Water Services Corporation (il-Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma).
Mini tal-ilma taħt l-art
Taħt l-Impjant tal-Ippumpjar tal-Ilma tal-Pjan f'Ta' Kandja, hemm sensiela ta' mini tal-ilma taħt l-art li huma parti mis-sistema tal-provvista tal-ilma ta' Malta. Fl-2015, il-Korporazzjoni tas-Servizzi tal-Ilma pproduċiet 31.2 miljun metru kubu ta' ilma tax-xorb f'Malta u f'Għawdex. Madwar 13.4 miljun (43 %) metru kubu ġew prodotti minn diversi għejun taħt l-art fejn jinġabar l-ilma tal-pjan. Is-sors ewlieni jinsab f'Ta' Kandja taħt l-Impjant tal-Ippumpjar tal-Ilma tal-Pjan, fejn hemm sensiela ta' mini tal-ilma li jlaħħqu tul ta' saħansitra tmien kilometri, xi 97 metru taħt l-art. Din is-sistema ta' mini tal-ilma tofroq f'diversi mini għal eluf ta' metri. Fil-Gżejjer Maltin hemm 12-il impjant ieħor tal-ippumpjar tal-ilma u 134 borehole (spiera) minn fejn jiġi estratt l-ilma.
L-Impjant tal-Ippumpjar tal-Ilma tal-Pjan fuq il-mini tal-ilma f'Ta' Kandja kien l-aħħar wieħed li nbena u tlesta fl-1963. Jikkonsisti f'sistema ta' 6.2 kilometri ta' mini tal-ilma minn network sħiħ ta' 42 kilometru madwar Malta kollha. L-ilma li jinġabar mill-impjant jissaffa bl-klorur biex jiġu eliminati xi batterji li jaf ikun hemm u mbagħad jiġi ppumpjat f'ġibjun fil-Qrendi.
Dasyuridae
Dasyuridae hija familja ta' mammiferi marsupjali, eżattament id-dasjuridi (eżempji huma l-Anteċinu, id-Dunnart, il-Faskogal, il-Kwoll, il-Kultarr, il-Mulgara, il-Planigal u x-Xitan tat-Tażmanja).
Din il-familja qiegħda klassifikata fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani u l-kolokolo ta' l-Amerika ta' isfel) u fl-ordni Dasyuromorphia ma' 2 familji oħra, t-Thylacinidae u l-Myrmecobiidae. Din il-familja tiġbor f' hija, 2 sottofamilji Dasyurinae u Sminthopsinae, 4 tribù Dasyurini, Phascogalini, Sminthopsini u Planigalini (2 f'kull sottofamilja relattivment) u bosta ġeneri u speċi kemm estinti kif ukoll estanti.
Fin-numru ta' speċi, l-familja Dasyuridae hija l' akbar u l'aktar waħda ta' suċċess fost il-familji ta' l-ordni Dasyuromorphia u kważi tiġbor f' hija l-ispeċi kollha estanti ta' l-ordni Dasyuromorphia għajr it-Tilaċin tal-familja Thylacinidae u n-Numbat tal-familja Myrmecobiidae.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Dasjuridu, Dasjuromorfju jew Dasyuromorphia)
Sheki
Etimoloġija
Il-belt kienet magħrufa wkoll bħala Nukha (bl-Ażerbajġani: Nuxa; bir-Russu: Нуха) sal-1968.
Żmien il-qedem
Hemm traċċi ta' insedjamenti fuq skala kbira f'Sheki li jmorru lura għal iktar minn 2,700 sena ilu. Is-Saka kienu poplu Iranjan li kien jimraħ min-naħa tat-Tramuntana tal-Baħar Iswed mill-passaġġ ta' Derbend san-Nofsinhar tal-Kawkasi u minn hem sal-Asja Minuri fis-seklu 7 Q.K. Huma okkupaw għadd kbir ta' artijiet għammiela fin-Nofsinhar tal-Kawkasi f'żona msejħa Sakasena. Il-belt ta' Sheki kienet waħda miż-żoni okkupati mis-Saka. L-insedjament oriġinali jmur lura għal Żmien il-Bronż Aħħari.
Sheki ġiet stabbilita fis-seklu 8 Q.K. u kienet waħda mill-ikbar bliet tal-istati Albaniżi tal-Kawkasi fis-seklu 1. Ir-renju ta' Sheki kien maqsum fi 11-il provinċja amministrattiva. It-tempju prinċipali tal-Albaniżi tal-qedem kien jinsab hemmhekk. L-Albaniżi adottaw il-Kristjaneżmu fi stadju bikri mill-Armeni, u l-influwenza kulturali u reliġjuża ssaħħet sew f'Sheki.
Bis-saħħa tal-iskavi arkeoloġiċi li saru fl-1902 fil-villaġġ ta' Boyuk-Dakhna fir-reġjun ta' Sheki, ġew skoperti diversi prodotti taċ-ċeramika u lapida tal-ġebel li jmorru lura għas-seklu 2 W.K. b'kitbiet imnaqqxa bil-Grieg.
Sheki kienet waħda mill-bliet politiċi u ekonomiċi importanti qabel l-invażjoni tal-Għarab. Iżda wara l-invażjoni fis-654, Sheki ġiet annessa mat-tielet emirat ta' Arminiya. Mas-seklu 9, meta l-kaliffat Għarbi kien dgħajjef, Sheki ngħaqdet ma' Kambisen u tmexxiet mill-prinċpijiet Smbateani Armeni bħala parti mill-prinċipat indipendenti ta' Sheki jew Hereti, vassall tar-renju Bagratida Armen. Il-biċċa l-kbira tal-popolazzjoni kellha oriġini Armena u kienet titkellem bl-Armen. L-ewwel prinċep Armen ta' Sheki kien Sahl Smbatean, li rrenja b'awtonomija relattiva mill-Kaliffat tal-Abbasidi. Sas-seklu 10, il-ġeografu Għarbi Ibn Haukal isemmi li Sheki kienet immexxija mill-prinċep Armen Ishkhanik. Mill-1038 sal-1105, id-dinastija Armen Kiurikian mexxiet lil Sheki bħala parti mir-Renju ta' Kakheti-Hereti. Fl-1117 ir-reġjun inħataf mill-armata tar-re David IV mill-Georgia.
Il-belt ġiet immexxija wkoll mill-Atabegi tal-Ażerbajġan u mill-Imperu Kwarażmjan, qabel l-invażjoni tal-Mongoli.
Era fewdali
Fis-sekli 13 u 14, it-territorju tad-distrett attwali ta' Sheki kien parti mill-istat tax-Shirvanshah. Il-ġestjoni ta' Sheki ġiet inkarigata lil iben Rashid al-Din Hamadani – Jalat. Fis-snin 30 tas-seklu 14, it-tribù lokali tal-Oirat ħadu l-poter f'idejhom. Wara l-waqgħa tal-Khan ta' Hulagu fl-ewwel nofs tas-seklu 14, Sheki kisbet l-indipendenza taħt it-tmexxija ta' Sidi Ahmed Orlat. Fl-1392, Emir Timur ħakem lil Sheki, u l-mexxej ta' Sheki ta' dak iż-żmien, Seyid Ali, inqatel. Iben Seyid Ali, Seyid Ahmed, li kiseb il-poter, flimkien max-Shirvanshah Ibrahim I Derbendi, akkumpanjaw lil Timur fit-tielet kampanja militari tiegħu kontra l-Ażerbajġan fl-1399. Fl-1444, Sheki, li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Nukhi, kienet immexxija minn familja Musulmana ta' oriġini Armena. Ir-renju tagħha dam sal-1551 biss. Fil-bidu tas-seklu 16, ir-Re tas-Safavidi Ismail I (li rrenja fl-1501-1524) ħakem l-inħawi, iżda r-raħal baqa' jiġi ggvernat mill-mexxejja ereditarji tiegħu taħt is-Safavidi.
Iben Ismail u s-suċċessur tiegħu Shah Tahmasp (li rrenja fl-1524-1576) temm din it-tmexxija ereditarja, u fl-1551 huwa ħatar l-ewwel gvernatur tal-Qizilbash biex imexxi r-raħal. It-territorju ġie anness mad-dinastija tas-Safavidi bħala l-beylerbey indipendenti ta' Sheki mmexxi minn Toygun-bey Qajar. It-tmexxija tas-Safavidi ġiet interrotta għal żmien qasir darbtejn mill-Ottomani bejn l-1578 u l-1603 u fl-1724-1735. Fl-1734-1735 kien hemm rewwixta tal-foqra kontra l-politika ta' Nadir Shah fil-villaġġ ta' Bilecik (Sheki).
Fl-1741, kien hemm rewwixta oħra kontra l-mexxej lokali, Melik Najaf. Maħtur minn Nadir Shah, Haji Chelebi, li sostna li kellu dixxendenza ereditarja mill-mexxejja Musulmani-Armeni tal-provinċja, ħabbar l-istabbiliment tal-Khanat indipendenti ta' Sheki fl-1743. Malli sema' dan, Nadir Shah Afshar bagħat l-armata tiegħu lejn Sheki. Haji Chelebi fittex il-kenn fil-fortizza ta' Gelesen-Geresen. Fl-1746, Haji Celebi ġie mġiegħel jirrikonoxxi l-awtorità ta' Nadir Shah. Madankollu, rewwixti ġodda u l-mewt ta' Nadir Shah ippermettew lil Haji Chelebi jerġa' jiddikjara lilu nnifsu bħala l-Khan. Matul l-eżistenza tal-khanat ta' Sheki, il-popolazzjoni lokali kienet involuta fl-artiġjanat u fis-sengħa tat-tnissil tad-dud tal-ħarir. Minħabba għargħar tax-xmara Kish, il-belt ta' Sheki nqerdet parzjalment u l-popolazzjoni marret tgħix fejn tinsab il-belt attwalment.
B'alleanza ma' Shamakhi Khan, fl-1748 Haji Chelebi pprova jassedja l-fortizza ta' Bayat. It-telfa fil-battalja ta' Bayat, li damet għaddejja xahar sħiħ, kienet problema serja għall-alleati.
Fl-1751, Haji Chelebi rebaħ kontra l-armata tar-Re ta' Kakheti Erakliju II. Fuq inizjattiva ta' Erakliju II, tħejjiet konfoffa politika tar-Renju ta' Kakheti u tal-khanati ta' Karabakh, Ganja, Irevan, Nakhichevan u Karadag kontra l-khanat ta' Sheki. Fl-1752, fl-inħawi ta' Kyzylgaya, it-truppi tal-Georgia qabdu u attakkaw il-khanati u l-khan inqabdu. Haji Celebi stess rebaħ kontra l-armata tal-Georgia fil-battalja qrib Ganja u ġie jagħti palata lill-khan. L-armata tal-khanat ta' Sheki ħakmet lil Gazakh u lil Borchali.
Fl-1767, il-parti tal-Punent tal-khanat ta' Shamakhi ġiet annessa mal-khanat ta' Sheki. Fl-1785, il-khanat ta' Sheki beda jiddependi fuq il-khanat ta' Guba. Madankollu, din is-sitwazzjoni ma damitx wisq: wara l-mewt tal-khan ta' Guba, Fatali, il-khanat ta' Sheki reġa' kiseb l-indipendenza tiegħu.
Matul ir-renju tal-khan ta' Selim, it-territorju tal-khanat ġie maqsum kundizzjonalment fi tmien magal, li kienu mmexxija min-naib li nħatru direttament mill-khan innifsu.
Fil-21 ta' Mejju 1805, it-Trattat ta' Kyurekchay ġie ffirmat bejn ir-Russja u l-khanat ta' Sheki. Il-kundizzjoni prinċipali tat-trattat kienet l-annessjoni tal-khanat ta' Sheki mar-Russja. Fl-1806, l-armata Russa daħlet f'Sheki. Il-khan ta' Selim tneħħa mill-karigi tal-poter u nħoloq bord temporanju ta' bek Pro-Russi.
Era moderna
Fl-1829 infetħet il-fabbrika ta' Khanabad f'Sheki. Il-prodotti tal-fabbrika tal-għażil tal-ħarir ta' Nukha, li nfetħet fl-1861, ingħataw medalja f'Londra fl-1862. Ir-rewwixta ta' Sheki tal-1838 kellha impatt fuq ir-riformi amministrattivi, ġudizzjarji u agrarji tas-snin 40 tas-seklu 19. Fl-1917 il-bliet Sovjetiċi tal-ħaddiema ġew iffurmati f'għadd ta' bliet tal-Ażerbajġan, inkluż Sheki. F'Mejju 1920, il-poter Sovjetiku ġie stabbilit f'Sheki, kif ukoll fi bliet oħra tal-Ażerbajġan.
Fl-1930 faqqgħet rewwixta kontra l-politika tal-ġbir kollettiv fir-Repubblika Sovjetika tal-Ażerbajġan fil-villaġġ ta' Bash Goynyuk fid-distrett ta' Sheki u r-reġim Sovjetiku ġie abolit. Wara ftit daħlu l-unitajiet tal-Armata Ħamra fil-belt u r-ribelli ġew ġustizzjati.
Era Repubblikana
B'ittra mill-President tal-Kunsill tal-Belt ta' Kjoto, Daisaku Kadokawa, tat-8 ta' Diċembru 2008, Sheki saret membru tal-Lega tal-Bliet Storiċi Dinjin. Sheki saret membru uffiċjalment wara l-laqgħa tal-Bord tal-Lega tal-Bliet Storiċi Dinjin f'Ottubru 2008.
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Sheki bil-Palazz tal-Khan ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2019.
Ġeografija
Sheki hija mdawra bil-qċaċet miksijin borra tal-Kawkasi l-Kbar, li f'xi postijiet ilaħħqu t-3,00-3,600 metru. Il-klima ta' Sheki tinkludi firxa ta' ċikluni u antiċikluni, mases tal-arja u rjieħ lokali. It-temperatura annwali medja f'Sheki tkun 12 °C. F'Ġunju u f'Awwissu, it-temperatura medja tvarja bejn 20 u 25 °C.
Il-foresti muntanjużi fl-inħawi jipprevjenu l-għargħar fil-belt u s-sħana eċċessiva tal-inħawi matul is-sajf. Ix-xmajjar prinċipali tal-belt huma x-xmajjar Kish u Gurjhana. Matul it-tmexxija Sovjetika tal-Ażerbajġan, bosta kienu jżuru Sheki biex jgħumu fil-fawwariet minerali prestiġjużi tal-belt.
Demografija
Skont il-pubblikazzjoni tal-1917 tal-Kalendarju tal-Kawkasi, Sheki, li dak iż-żmien kienet magħrufa bħala Nukha, kellha popolazzjoni ta' 52,243 ruħ fl-1916, inkluż 33,813-il Musulman Sunniti (64.7 %), 9,588 Musulman Xiiti (18.4 %), u 8,009 Armen (15.3 %). Il-popolazzjoni attwali ta' Sheki taqbeż il-1,741,000 ruħ. Il-popolazzjoni rurali hi ta' 1,057,000 ruħ, filwaqt li l-popolazzjoni urbana hi ta' 669,000 ruħ. Id-densità tal-popolazzjoni hi ta' 72 ruħ kull kilometru kwadru. Mill-popolazzjoni totali, 864,000 ruħ jew 49.6 % huma rġiel, filwaqt li 877,000 ruħ jew 50.4 % huma nisa. 38.4 % tal-popolazzjoni jgħixu fil-belt u 61.6 % jgħixu fil-villaġġi.
Reliġjon
Sheki tospita għadd ta' knejjes Albaniżi antiki tal-Kawkasi. Ir-reliġjon hija ferm importanti għall-poplu ta' Sheki minħabba d-diversità reliġjuża storika tagħha. Hemm bosta knejjes u moskej fil-belt. Huwa maħsub li xi knejjes bħall-Knisja ta' Kish f'Sheki għandhom madwar 1,500 sena. Il-Moskea tal-Khan, il-Moskea ta' Omar Efendi u l-Minaret ta' Gileili jitqiesu bħala postijiet importanti ta' qima fil-belt.
Ekonomija
Fl-1850-1870, Sheki saret ċentru internazzjonali tal-produzzjoni tal-ħarir. Iktar minn 200 kumpanija Ewropea fetħu l-uffiċċji tagħhom fil-belt, u kull sena kienu jinbigħu d-dud tal-ħarir b'valur kumplessiv ta' 3 miljun rubli.
Turiżmu u kummerċ
Fl-2010, Sheki laqgħet madwar 15,000 turist barrani mid-dinja kollha.
Kultura
Sheki għandha fost l-ikbar densitajiet ta' riżorsi kulturali u monumenti li jinkludu 2,700 sena ta' storja tal-Ażerbajġan. Il-belt għandha bosta djar bis-soqfa ħomor. Fil-kultura popolari, x'aktarx li l-iżjed karatteristika famuża taċ-ċittadini ta' Sheki hi li jafu jieħdu ċajta u l-ġrajjiet komiċi tagħhom. Eroj tal-ġrajjiet komiċi ta' Sheki hu Hacı dayı (iz-Ziju Haji) li jissemma kważi fiċ-ċajt kollu tal-inħawi.
Sheki dejjem kellha rwol ċentrali fl-arti tal-Ażerbajġan u b'mod iktar ġenerali fl-arti u fl-arkitettura tal-Ażerbajġan. Ir-reċta ta' Brecht The Caucasian Chalk Circle hija ambjentata fil-belt għalkemm bl-isem ta' Nukha.
Fit-tieni nofs tas-seklu 19, Nukha kienet ikklassifikata fit-tieni post bħala kummerċ u żvilupp industrijali. B'hekk inħolqu tipi ġodda ta' skejjel tal-belt u tal-kontea.
Skont ir-Riżoluzzjoni Nru 97 tal-Kunsill tal-Ministri tal-SSR tal-Ażerbajġan tas-6 ta' Marzu 1968, iż-żona ta' "Yukhary Bash" f'Nukha ġiet iddikjarata bħala riżerva arkitettonika. Fl-1975 tlestiet il-kostruzzjoni tat-teatru ta' Sheki. Fl-1983 infetaħ il-Mużew tal-Artiġjanat ta' Sheki.
Arkitettura
daqsminuri|Il-Baştağ tal-Palazz tal-Khan ta' Sheki. L-arkitettura f'Sheki ssawret l-iktar mill-istorja tal-belt stess. Tmur lura għal żmien meta kienet ċentru kummerċjali bis-swieq tul it-Toroq tal-Ħarir, fejn kienet tikkollega Dagestan, ir-Russja mat-toroq kummerċjali tat-Tramuntana permezz tal-Kawkasi.
Il-pjazez miftuħa ċentrali u prinċipali tal-belt huma ddominati minn żewġ torrijiet Sovjetiċi. Bosta postijiet pubbliċi u djar privati f'Sheki huma mżejna bix-shebeke, tiżjin bl-injam u l-ħġieġ ikkulurit, miżmuma ma' xulxin mingħajr il-kolla jew l-imsiemer. It-teknika hija kumplessa u magħrufa biss fost ftit artiġjani li jgħaddu din is-sengħa minn ġenerazzjoni għal oħra.
Il-Palazz tal-Khan ta' Sheki, li kien residenza tas-sajf tal-Khan ta' Sheki, għadu wieħed mill-iżjed attrazzjonijiet importanti ta' Sheki. Inbena fl-1762 mingħajr l-użu tal-imsiemer u huwa wieħed mill-isbaħ monumenti ta' dik l-epoka. Fi ħdan il-palazz hemm għall-wiri artefatti ta' żmien il-khanat tal-Ażerbajġan, kif ukoll wirjiet tax-xena artistika, li jitqies fost l-ifjen fid-dinja. Iċ-Ċentru Storiku ta' Sheki flimkien mal-Palazz tal-Khan tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Lulju 2019 matul it-43 sessjoni tal-Kumitat tal-Wirt Dinji.
Il-Kastell ta' Sheki nbena mill-fundatur tal-Khanat ta' Sheki Haji Chelebi Khan (1743-1755) qrib il-villaġġ ta' Nukha fl-għoljiet tan-Nofsinhar tal-Kawkasi. Is-swar tal-fortizza huma twal kważi 1,200 metru u ħoxnin iktar minn żewġ metri. Protetta b'għadd ta' bastjuni, wieħed jaċċessa l-fortizza minn waħda miż-żewġ daħliet prinċipali mit-Tramuntana u min-Nofsinhar. Fl-eqqel żmien tal-khanat, il-fortizza kienet tħaddan kumpless ta' palazz u strutturi pubbliċi u kummerċjali tal-belt, filwaqt li l-kwartier residenzjali kien jinsab 'il barra mis-swar. Il-fortizza ġiet irrestawrata b'mod estensiv bejn l-1958 u l-1963. Għal bosta snin il-fortizza ta' Sheki ssalvagwardjat l-aċċessi għall-belt u l-atti ta' qlubija tad-difensuri tal-belt kontra l-oppressjonijiet tal-għedewwa barranin ġew deskritti f'bosta kotba tal-istorja. Ir-rumanz magħruf ta' Leo Tolstoy, Hadji Murat, huwa ambjentat fil-fortizza ta' Sheki.
Gastronomija
X'aktarx li l-iżjed aspett magħruf tat-tisjir ta' Sheki huwa l-ħelu tal-belt. Tradizzjonalment Sheki titqies bħala l-post fejn issir tip speċjali ta' baklava msejħa Halva ta' Sheki. Ħelu ieħor jinkludi z-zokkor mgħolli tan-nabat u l-pesheveng.
Sheki għandha wkoll ikel famuż ieħor bħal girmabadam, zilviya, piti (stuffat tal-laħam u l-patata ġo kontenitur tat-terrakotta).
Djalett
Il-belt ta' Shaki żviluppat id-djalett tagħha stess tal-lingwa Ażerbajġana, li hi mitkellma l-iktar fil-belt u fir-reġjun tad-Distrett ta' Sheki. Ir-residenti tal-belt huma magħrufa għall-intonazzjoni ferrieħija tal-kliem.
Mużewijiet
Sheki tospita firxa ta' mużewijiet storiċi u wħud mill-iżjed importanti fil-pajjiż. Il-Mużew Storiku ta' Sheki huwa wieħed mill-mużewijiet prinċipali u jitqies bħala wieħed mill-iżjed importanti għall-artefatti tal-perjodu tal-Khanat.