Marrakesh
Storja
L-inħawi ta' Marrakesh ġew abitati mill-bdiewa Berberi min-Neolitiku, u diversi fdalijiet tal-ġebel ta' dak iż-żmien ġew żvelati. Marrakesh ġiet stabbilita minn Abu Bakr ibn Umar, il-kap u s-sekondokuġin tar-Re tal-Almoravidi Yusuf ibn Tashfin (għall-ħabta tal-1061-1106). Sorsi storiċi jikkwotaw varjetà ta' dati meta seħħ dan l-avveniment li jvarjaw bejn l-1062 (454 fil-kalendarju Ħijri), skont Ibn Abi Zar u Ibn Khaldun, u l-1078 (470), skont Muhammad al-Idrisi. Id-data li tintuża l-iktar mill-istoriċi moderni hija l-1070, għalkemm l-1062 għadha tiġi kkwotata minn xi kittieba. L-Almoravidi, dinastija Berbera li ppruvat tirriforma s-soċjetà Iżlamika, irrenjat f'emirat estiż mit-tarf tas-Senegal għaċ-ċentru ta' Spanja u mill-kosta Atlantika sa Alġiers. Huma użaw lil Marrakesh bħala l-belt kapitali tagħhom u stabbilew l-ewwel strutturi tagħha, inkluż il-moskej u residenza ffortifikata, il-Ksar al-Hajjar, qrib il-Moskea attwali ta' Kutubiyya. Dawn il-pedamenti tal-Almoravidi influwenzaw ukoll il-pjanta u l-organizzazzjoni urbana tal-belt għas-sekli ta' wara. Pereżempju, il-pjazza attwali ta' Jemaa el-Fnaa oriġinat minn pjazza pubblika quddiem id-daħla tal-palazz tal-Almoravidi, ir-Rahbat al-Ksar, u s-swieq ewlenin tal-belt żviluppaw bejn wieħed u ieħor bejn din il-pjazza u l-moskea prinċipali tal-belt, fejn għadhom sa llum il-ġurnata. Il-belt żviluppat il-komunità f'ċentru kummerċjali għall-Magreb u għall-Afrika sub-Saħarjana. Kibret b'mod rapidu u stabbiliet ruħha bħala ċentru kulturali u reliġjuż, u ħadet post Aghmat, li għal żmien twil kienet il-belt kapitali ta' Haouz. Artiġjani mill-Andalusija, preċiżament minn Cordoba u Sivilja bnew u żejnu bosta monumenti, filwaqt li importaw l-istil Umayyad ta' Cordoba bil-koppli mnaqqxa u bil-ħnejjiet ippuntati. Din l-influwenza tal-Andalusija ħolqot fużjoni mad-disinni tas-Saħara u tal-Punent tal-Afrika, u b'hekk inħoloq stil arkitettoniku uniku li ġie adattat għalkollox mal-ambjent ta' Marrakesh. Yusuf ibn Tashfin bena d-djar, izzekka l-muniti, u wassal id-deheb u l-fidda lejn il-belt fil-karovani. Ibnu u s-suċċessur tiegħu, Ali Ibn Yusuf, bena l-Moskea ta' Ben Youssef, il-moskea prinċipali tal-belt, bejn l-1120 u l-1132. Huwa ffortifika wkoll l-belt u s-swar tagħha għall-ewwel darba fl-1126-1127 u espanda l-provvista tal-ilma tagħha billi ħoloq sistema tal-ilma taħt l-art magħrufa bħala l-khettara. Fl-1125, il-predikatur Ibn Tumart mar jgħix f'Tin Mal fil-muntanji lejn in-Nofsinhar ta' Marrakesh, u stabbilixxa l-moviment tal-Almoħadin. Din il-fazzjoni l-ġdida, magħmula l-iktar minn membri tat-tribù Masmuda, segwiet duttrina ta' riformi radikali b'Ibn Tumart bħala l-mahdi, jiġifieri figura qisha l-messija. Huwa ppriedka kontra l-Almoravidi u influwenza rewwixta li rnexxielha twassal għall-waqgħa ta' Aghmat fil-qrib, iżda ma rnexxilhiex twassal għall-waqgħa ta' Marrakesh minkejja l-assedju tal-1130. Ibn Tumart miet ftit wara fl-istess sena, iżda s-suċċessur tiegħu Abd al-Mu'min ħa f'idejh it-tmexxija politika tal-moviment u ħataf lil Marrakesh fl-1147 wara assedju li dam diversi xhur. L-Almoħadin keċċew il-popolazzjoni tal-Almoravidi fi żmien tlett ijiem u stabbilew il-belt bħala l-belt kapitali l-ġdida tagħhom. Imbagħad irnexxielhom jieħdu ħafna mill-eks territorju tal-Almorovidi fl-Afrika u l-Peniżola Iberika. Fl-1147, ftit wara l-ħakma tal-belt, Abd al-Mu'min stabbilixxa l-Moskea ta' Kutubiyya (magħrufa wkoll bħala l-Moskea ta' Koutoubia), ħdejn l-eks palazz tal-Almoravidi, sabiex tkun il-moskea prinċipali l-ġdida tal-belt. Il-moskej tal-Almoravidi jew twaqqgħu jew ġew abbandunati mal-promulgazzjoni tar-riformi reliġjużi min-naħa tal-Almoħadin. Abd al-Mu'min kien responsabbli wkoll għall-istabbiliment tal-Ġonna ta' Menara fl-1157, filwaqt li s-suċċessur tiegħu Abu Ya'qub Yusuf (li rrenja mill-1163 sal-1184) beda l-Ġonna ta' Agdal. Ya'qub al-Mansur (li rrenja mill-1184 sal-1199), x'aktarx fuq l-ordnijiet ta' missieru Abu Ya'qub Yusuf, kien responsabbli għall-kostruzzjoni tal-Kasbah, ċittadella u distrett tal-palazz fuq in-naħa tan-Nofsinhar tal-belt. Il-Kasbah kienet tospita ċ-ċentru tal-gvern u r-residenza tal-kaliff, titlu li kellhom il-mexxejja Almoħadin bħala rivali tal-Kaliffat tal-Abbasidi fil-Lvant. Parzjalment minħabba dawn id-diversi żidiet, l-Almoħadin tejbu wkoll is-sistema tal-provvista tal-ilma u ħolqu ġibjuni tal-ilma biex jirrigaw il-ġonna tagħhom. Bis-saħħa tal-importanza ekonomika, politika u kulturali tagħha, Marrakesh ospitat bosta kittieba, artisti u intellettwali, ħafna minnhom minn Al-Andalus, inkluż il-filosfu famuż Averroes ta' Cordoba. Il-mewt ta' Yusuf II fl-1224 tat bidu għal perjodu ta' instabbiltà. Marrakesh saret il-fortizza tax-xejikki tribali Almoħadin u l-ahl ad-dar (dixxendenti ta' Ibn Tumart), li ppruvaw jiksbu l-poter mill-familja Almoħadini fit-tmun. Marrakesh inħakmet, intilfet u reġgħet ittieħdet minn xi qawwa diversi drabi minn sensiela ta' kaliffi u mexxejja, pereżempju matul il-ħtif brutali ta' Marrakesh mill-kaliff ta' Sivilja Abd al-Wahid II al-Ma'mun fl-1226, li ġie segwit minn massakru tax-xejikki tribali Almoħadini u l-familji tagħhom u ċaħda pubblika tad-duttrini ta' Ibn Tumart mill-kaliff fuq il-pulptu tal-Moskea tal-Kasbah. Wara l-mewt ta' al-Ma'mun fl-1232, l-armla tiegħu ppruvat timbotta s-suċċessjoni ta' binha, wara li kisbet l-appoġġ tal-kapijiet tal-armata Almoħadina u ta' merċenarji Spanjoli permezz tal-wegħda li tagħtihom il-belt ta' Marrakesh biex jisirquha. Meta semgħu t-termini, il-poplu ta' Marrakesh ippruvaw jagħmlu ftehim mal-kaptana militari u salvaw il-belt mill-qerda permezz ta' pagament imdaqqas ta' 500,000 dinar. Fl-1269, Marrakesh inħakmet mit-tribujiet nomadiċi Zenata li rebħu kontra l-aħħar Almoħadini. Il-belt imbagħad spiċċat fi stat ta' deklin, li f'qasir żmien wasslet biex il-belt titlef l-istatus tagħha bħala belt kapitali u minflokha saret il-belt rivali ta' Fez.