cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dun Karm Psaila
Temi fil-Poeżiji ta' Dun Karm
Fil-poeżiji tiegħu, Dun Karm kien jesprimi ruħu l-aktar f'mumenti ta' solitudni, li dejjem kienu akkumpanjati b'sens ta' spiritwalità. Il-poeżija tiegħu tixhed ħafna l-ħajja fl-irħula u tiddeskrivi wkoll il-kampanja u l-ambjent rurali ta' żmienu. Fi kliemu Dun Karm jirnexxielu joħroġ il-kultura Maltija bit-tradizzjonijiet tagħha u l-identità tal-Maltin flimkien mal-kultura letterarja bbażata l-aktar fuq ir-romantiċiżmu Taljan.
Traduzzjonijiet tal-poeżiji tiegħu
A.J. Arberry qaleb madwar 37 poeżija ta' Dun Karm għall-Ingliż. Ġużè Delia qaleb Il-Vjatku għall-Ispanjol u Laurent Ropa qaleb Il-Jien u lil hinn Minnu għall-Franċiż, Karmenu Mallia qaleb 'Il-Jien u Lilhinn Minnu' u 'Il-Musbieħ tal-Mużew' flimkien ma' poeżiji żgħar oħra, fosthom l-Innu Malti u s-sunett: 'Lil Mikiel Anton Vassalli', fl-Esperanto. Yevgeniy Vitkovskiy (Евгений Владимирович Витковский) qaleb ' Ħerba' , ' Kewkbet is-Safar' , u ' Wied Qirda'  għar-Russu ukoll Vladislav Rezvij (Владислав Александрович Резвый) qaleb ' Roma Immortalis' għar-Russu.
Innijiet Reliġjużi
Dawn huma wħud mill-innijiet l-aktar magħrufa ta' Dun Karm Psaila:
L-Innu Malti
Fl-1920, Dr. A.V. Laferla, id-direttur tal-edukazzjoni, talab lil Dun Karm biex jikkomponi xi versi għal biċċa mużika tal-Mro. Robert Samut. L-innu li ħareġ kien l-Innu Malti, li ndaqq għall-ewwel darba fl-1923. Fl-1941 dan l-innu ġie rikonoxxut bħala l-Innu uffiċjali ta' Malta u riaffermat t'hekk anki fil-Kostituzzjoni tal-Indipendenza tal-1964.
Lil din l-Art ħelwa, l-Omm li tatna isimha,
Ħares Mulej, kif dejjem Int ħarist;
Ftakar li lilha bl-oħla dawl libbist.
Agħti kbir Alla, id-deh'n lil min jaħkimha,
Rodd il-ħniena lis-sid, saħħa 'l-ħaddiem;
Seddaq l-għaqda fil-Maltin u s-sliem.
Rumanz u Dizzjunarju
Il-kitbiet ta' Dun Karm jinkludu traduzzjoni ta' rumanz Żewġ Anġli: Ineż u Emilja (maqlub għall-Malti fl-1934 mir-rumanz Taljan Gli angeli del Perdono ta' Domenico Caprile).
Minbarra dawn, kiteb ukoll xi xogħlijiet kritiċi.Kiteb ukoll dizzjunarju bejn l-1947 u l-1955 fi tliet volumi, Dizzjunarju Ingliż u Malti. Kiteb ukoll poeżija waħda bl-Esperanto: 'Penso Printempa' (Ħsieb għar-Rebbiegħa) fl-1 t'April 1901.
Għarfien u unuri
Fl-1921 ukoll, Dun Karm kien wieħed mill-membri fundaturi tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti u mal-mewt ta' Ġużè Muscat Azzopardi fl-1927, ġie elett president tal-Għaqda u mbagħad editur tal-organu uffiċjali, Il-Malti. Kompla f'din il-pożizzjoni sal-1941 fejn ġie nominat president onorarju għal ħajtu ta' din l-Għaqda.
Bħala rikonoxximent għall-kontribut tiegħu fil-letteratura Maltija, ingħata d-Dottorat fil-Letteratura (honoris causa) mir-Royal University of Malta fl-1945 - l-ewwel darba li l-Università tat dan l-unur lil xi ħadd. Sena wara ġie mogħti il-midalja tad-deheb Ġużè Muscat Azzopardi.
Ir-Reġina Eliżabetta II iddekoratu bit-titlu ta' Kmandant tal-Ordni tal-Imperu Ingliż fl-1956. Fl-1957, il-Gvern Malti tah pensjoni ex-gratia bħala rikonoxximent tas-servizzi tiegħu fil-letteratura Maltija. Matul ħajtu ġie wkoll onorat bħala l-Poeta Nazzjonali ta' Malta.
Fl-1957, A.J. Arberry, Professur tal-Għarbi, f'Pembroke College, Cambridge, mar iżur lil Dun Karm f'daru u kiteb hekk fl-antoloġija tiegħu, Dun Karm Poet of Malta:
Kritika
Fil-ktieb Dun Karm: bejn il-Vatikan, id-Duċe u l-Kuruna (1993), il-kittieb Mario Azzopardi jistaqsi għaliex Dun Karm baqa' sieket quddiem il-miżerja tal-Maltin, liema tbatija kitbu u nbagħdu għaliha John Marks, Manwel Dimech u Juann Mamo. Mario Azzopardi kkontesta bil-qawwa r-reputazzjoni ta' Dun Karm fuq il-bażi li l-poeta-saċerdot dejjem ħeba d-destin tal-fqar u l-ispossessati fi żmien meta dawn kienu jgħixu f'miżerja kbira. Minflok, Dun Karm irromantiċizza lir-raħħala u lill-bdiewa b'sentimenti folkloristiċi li kienu jgiddbu r-realtà, filwaqt li kien kontra s-sinjali tal-progress, bħal meta kiteb biex iċanfar 'lin-nisa tal-belt. Kontroversja oħra li ġieli nqalgħet dwar Dun Karm hi dwar l-Innu Malti, li għandu versi li jitkellemu dwar "is-sid" u "l-ħakkiem" u jitlobhom biex ikollhom "ħniena" mill-ħaddiema.
Kronoloġija ta' ħajtu
•	1871 (18 ta’ Ottubru) Twieled Ħaż-Żebbuġ •	ommu Lunzjata Pisani u missieru Filippu kienu t-tnejn Żebbuġin u bdiewa •	missieru għadda ħajtu jbaħħar; DK intrabat aktar ma’ ommu
•	1892 - miet missieru
•	1894 - sar qassis; fl-istess sena beda jgħallem fis-seminarju (fejn dam 26 sena)
•	1909 - mietet ommu - kriżi kbira għal DK
•	1910 - DK sfurzat jgħix waħdu u mhux iktar fis-seminarju
•	1912 - kiteb l-ewwel poeżija tiegħu bil-Malti Quddiem Xbieha tal-Madonna; imħajjar minn Ġuże` Muscat Azzopardi u Mons. Pawl Galea
•	1914 - bl-għajnuna ta’ Alfons M. Galea ħareġ l-ewwel ktieb ta’ poeżiji bil-Malti L-Ewwel Ward
•	1921 - beda jaħdem fil-Biblijoteka Pubblika
•	1935 - Laurent Ropa sejjaħlu għall-ewwel darba “poeta nazzjonali”
•	1936 - ħareġ bil-pensjoni; imqabbad mill-Gvern biex jagħmel dizzjunarju mill-Ingliż għall-Malti, li temmu fl-1955
•	1938 - kiteb l-aqwa poeżija tiegħu Il-Jien u Lilhinn Minnu
•	1940 - Ġuże` Bonnici ħareġ tliet volumi bil-poeżiji ta’ DK
•	1961 - l-Universita` ta’ Cambridge ħarġet Dun Karm Poet of Malta, ktieb tal-Profs. A.J.Arberry, Professur tal-Għarbi
•	1961 (13 ta’ Ottubru) - DK miet fl-Isptar tal-Blue Sisters
•	1980 - Oliver Friggieri ħareġ il-poeżiji kollha bil-Malti ta’ DK f’edizzjoni kritika
•	2007 - Oliver Friggieri ħareġ il-poeżiji kollha bit-Taljan li sab ta’ DK
Poeżiji
Poeżiji oħra:
Enzo Gusman
Enzo Gusman (9 ta' Awwissu 1947 – 18 ta' Diċembru 2021) kien kantant Malti mwieled f'Tas-Sliema, Malta. Kien l-attur komiku Malti Johnnie Navarro li skopra lil Enzo u stiednu bħala kantant residenti fuq programm tiegħu TIC TAC trażmess fuq is-sistema tal-Cable Radio tar-Rediffusion.
Enzo rebaħ il-Malta Song Festival ħames darbiet. Fl-1965, Enzo kellu karriera fil-qasam bankarju f'Malta li kompla fiha anke meta fl-1979 emigra lejn il- Kanada.
Wara li emigra, xorta reġa' qatta' diversi snin jgħix Malta.
Bħala kantant, Enzo pparteċipa f'diversi festivals internazzjonali tal-kanzunetti, bħal World Popular Song Festival, Tokyo, il-Ġappun; Festival Internacional De la Canción, Viña del Mar, iċ-Ċili; Olympiad De La Chanson, Ateni, il-Greċja; Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta Lixandra, Lixandra Eġittu; Castlebar International Song Festival, Castlebar, l-Irlanda; Cavan International Song Festival Cavan, l-Irlanda; Istanbul International Song Festival, Istanbul, it-Turkija; Festival Menschen und meer Rostock, DDR; u Festival Golden Orpheus Slantchev Bryag, il-Bulgarija. L-akbar jisba tiegħu f'dan il-qasam kienet meta rebaħ l-Ewwel Premju fil-Golden Orpheus Festival fil-Bulgarija. Fl-Irlanda, ingħażel bħala l-Aqwa Artist Barrani fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Cavan, u fit-Turkija ġie ddikjarat bħala l-Aqwa Interpretu fil-Festival Internazzjonali tal-Kanzunetta ta’ Istanbul.
Huwa kiteb u kkompona diversi kanzunetti tiegħu stess, li komplew ikunu popolari ħafna f'Malta u fid-dijaspora Maltija diversi snin wara li ħarġu. F'Malta kien wkoll personalità magħrufa sew tar-radju u tat-televiżjoni.
Enzo kien miżżewweġ lil Carmen Schembri, kantanta magħrufa fix-xena tal-mużika ħafifa Maltija u kellhom żewġt ibniet, Johanna u Greta.
F'Awwissu 2020, membri tal-familja ċaħdu xnigħat li Enzo kien miet, għalkemm iddikjaraw li qed jirċievi kura intensiva, wara waqgħa.
Fis-7 ta’ Awwissu 2021, waqt il-festival L-Għanja tal-Poplu, Enzo ingħata rikonoxximent speċjali għall-kontribut kbir tiegħu fix-xena mużikali ta’ Malta. Waqt din l-attività, Enzo wassal video-messaġġ qasir ta' ringrazzjament mis-sodda tal-irkupru tiegħu fil-Kanada.
Huwa miet fit-18 ta’ Diċembru 2021 fid-dar tiegħu fil-Kanada.
Id-Dinja
Id-Dinja (16px|🜨), il-pjaneta li fiha ngħixu aħna l-bnedmin, hija it-tielet waħda 'l hinn mix-Xemx. Fl-ispażju, id-Dinja tidher ta' lewn ikħal skur u ovvjament xi linji bojod dejjem jinbidlu, li huma l-isħab. Il-kulur il-blu ġej mill-ilma likwidu li jieħu 70% tas-superfiċi terrestri. Il-preżenza ta' dawn l-oċeani għandha effett essenzjali għall-ħajja fuq id-Dinja. Is-simbolu astronomiku tad-Dinja huwa ċirku u fl-intern tiegħu salib. Il-linja orizzontali tirrappreżenta l-ekwatur, waqt li dik vertikali l-meridjan (Unicode: 🜨).
Kompożizzjoni interna
Bħall-pjaneti l-oħra, id-Dinja għandha l-qalba. Din il-qalba hija maqsuma fi tnejn, dik ġewwinija u dik ta' barra. Il-qalba ġewwinija hija magħmula l-aktar minn ħadid solidu u xi nikil u fonda biss 1,200 km (740 mil). Din il-qalba imbagħad hija mdawra bil-qalba barranija li hi magħmula minn ħadid imdewweb u hi ħarira inqas densa mill-ħadid imdewweb pur billi x'aktarx jinsabu xi 10% ta' elementi oħrajn bħall-kubrit u saħansitra l-ossiġenu. Il-qalba hija l-iżjed ħaġa densa li tinsab fid-Dinja u tagħmel terz tal-massa tad-Dinja. Fuq il-qalba hemm iż-żona ta' tranżizzjoni: strat ta' bejn 200 u 300 km (120 u 190 mil) li huwa magħruf bħala "D". Din id-"D" tvarja kimikament kemm mill-qalba kif ukoll mill-mantell tad-Dinja. Il-materjal li hemm fih jista' jkun li hu materjal li kien maħlul mill-qalba jew inkella skula mill-mantell waqt li d-Dinja kienet għadha qed tifforma.
250px|xellug|il-kompożizzjoni interna tad-Dinja
Il-Mantell t'isfel (3) tagħmel 50% tal-massa tad-Dinja u hu kompost primarjament basalt, siliċju u manjeżju, u ossiġenu. Wisq probbabli fiha wkoll xi traċċi ta' ħadid, kalċju u aluminju.
Bejn il-Mantell t'isfel u dak ta' fuq (4) tinsab iż-Żona ta' Tranżizzjoni, wiesgħa 200 km- (120 mil-). Iż-żona tikkonsisti primarjament minn kalċju u aluminju. Il-mantell ta' fuq hu wisa xi 400km- (250 mil-).
Il-krosta (6) hi komposta minn minerali ta' densita' baxxa bħal l-ossidu tas-siliċju u tvarja mill-ħxuna ta' 10 km- (6 mili-), krosta oċejanika, għal 50 km- (30 mil-) tal-krosta kontinentali.
L-iskema li ġejja tiġbor fiha il-profonditajiet u l-karatteristika prinċipali għad-definizjoni tal-varji qxur li jagħmlu d-Dinja:
Boris Yeltsin
Boris Yeltsin kien il-president tal-Federazzjoni Russa bejn l-1990 u l-2000.
Id-Dinja
Qamar
daqsminuri|xellug|Tlugħ id-Dinja hekk kif jidher mill-Qamar fuq [[Apollo 8, 24 Diċembru 1968]]
Id-Dinja għandha satellita naturali waħda li hija l-Qamar. Il-Qamar huwa satellita li tixbaħ lil Pjaneti terrestri. Id-dijametru tiegħu huwa madwar kwart ta' dak tad-Dinja. Is-satelliti naturali tal-pjaneti l-oħra huma wkoll msejħa qmura għall-qamar terrestri.
Il-ġibda gravitazzjonali tal-Qamar fuq id-Dinja tikkawża l-frugħ u l-mili tal-baħar. L-istess effett fuq il-Qamar jikkaġuna l-qofol tidali: il-perijodu rotazzjonali tiegħu u ż-żmien li huwa jieħu biex jorbita madwar id-Dinja huma maqfulin flimkien, jiifieri huma l-istess. Min ħabba dan, dejjem naraw l-istess parti ta' wiċċ il-Qamar.
Hekk kif il-Qamar jdur mad-Dinja, partijiet differenti minn wiċċu jiddawlu mix-Xemx u dan iwwasal għall-fażijiet lunari.
Il-Qamar jista' jaffetwa drastikament l-iżvillup u l-ħajja fuq id-Dinja billi jimmodifika it-temp. Xhieda palejontologika u simulazzjonijiet bil-kompjuter juru kif it-tmejjil tal-assi terrestri hija stabbilita mill-interazzjonijiet tidali mal-Qamar.
Xi teoristi jsostnu illi mingħajr din l-istabbilizzazzjoni kontra l-koppji applikati mix-Xemx u l-pjaneti lil nefħa ekwatorjali tad-Dinja, l-assi rotazzjonali jista' jkun instabbli għall-aħħar, bħalma jidher li hu għal Marte. Li kieku l-assi tar-rotazzjoni terrestri kellu jilħaq l-pjan elitiku, kien jirriżulta f'temp aħrax, u id-differenzi ta' l-istaġuni kienu jkunu estremi wkoll. Pol wieħed kien ikun dirett lejn ix-Xemx matul is-sajf u direttament `l hinn matul ix-xitwa. Ix-Xjenza planetarja li tisstudja dan l-effett tat-tmejjil ltad-Dinja tistqar ili kieku l-annimali kbar imutu u ħajjiet il-pjanti tkun ħafna iżjed diffiċli milli hi. Il-Qamar huwa biżżejjed viċin id-Dinja li jidher relattivament l-istess daqs tax-Xemx, (ix-Xemx hija 400 darba ikbar mid-Dinja iżda l-Qamar hu 400 darba eqreb) dan jippermetti l-eklissi totali u anulari tax-Xemx.
daqsminuri|nofs|700px|L-Art u l-qamar fuq skala.
l-iżjed teorija aċċetta dwar l-oriġini tal-Qamar hija, it-teorija tal-impatt ġgantesk, li tgħid li ġie ffurmat minn ħabta ta' protopjaneta id-daqs ta' Marte mad-Dinja bikrija. Din l-ipoteżi tispjega (flimkien ma' affarijiet oħra) in-nuqqas relattiv ta' ħadid u elementi volatili fil-Qamar, u l-fatt ili l-kompożizzjoni tiegħu hija kważi identika għal dik ta' wiċċ id-Dinja.
Plakka tettonika tad-Dinja
Il-krosta flimkien man-naħa ta' fuq tal-mantell tissejjaħ il-litosfera, qoxra riġida ta' madwar 100 sa 200 km (60 sa 120 mil) ħoxna. Din il-Qoxra hi maqsuma f'sensiela ta' plakek li jimxu relattivament ma' xulxin bir-rata ta' ftit ċentimetri fis-sena, u hekk jiġi ikkawżat il-mixi tal-kontinenti. Madwar 180,000,000 sena ilu, il-kontinenti kollha kienu magħquda f'daqqa. Għaldaqstant kien jeżisti superkontinent wieħed li jġib l-isem Pangea.
250px|lemin|daqsminuri|Kien hemm perijodu fejn il-[[kontinenti kollha kienu superkontinent wieħed, dan il-kontinent kien Pangea. L-ewwel qasma għamlet massa fit-tramuntana, il-Laurasia, u oħra lejn in-nofsin-nhar, il-Gondwanalandja.]]
Hemm tliet tipi ta'limiti tal-plakek:
It-terremoti isseħħu fil-limiti tal-plakek - il-blat ma jgħaddix ġentilemnt minn ma' xulxin u l-enerġija tiproduċi iċ-ċaqliq ta' wiċċ id-Dinja It-terremoti huma l-iżjed komuni tul limiti konservattivi u jafu jkunu aktar b'saħħithom tul limiti konverġenti. Fejn jiltaqgħu żewġ plakek kontinentali, jiffurmaw il-muntanji, għax il-krosta issir eħxen fiż-żona tal-kolliżjoni tal-blat. Fejn il-blat jitbiegħed, materjal minn tal-mantell jitla' fil-wiċċ biex jimla l-ispażji, hekk tiġi ffurmata kresta oċejanika ġdida. Dan il-materjal jista' jkun sparat 'l fuq b'saħħa tremenda; bħall-vulkani fl-Islanda.
Vulkani jistgħu sseħħu wkoll fl-limiti konverġenti, meta il-krosta tal-plakka tiġi miġbuda l-isfel, tisħon u ddub, bħal fl-Andi. Vulkani bħal dawk li ffurmaw il-Hawaii huma mbegħda mil-limiti tal-plakek. huma jinsabu f'punti jaħarqu fejn ikun hemm taqlib fil-mantell. Dawn it-tip ta' vulkani jinsabu wkoll fuq il-pjaneti Marte u Venere, id-Dinja hi l-uniku pjaneta magħrufa li għandha struttura ta' plakek.
Superfiċi żagħżugħa
250px|xellug|daqsminuri|Il-Krater tal-Ariżona, [[Stati Uniti|USA, huwa ppreservat fi stat tajjeb]] Wiċċ id-Dinja qed jiġi kontinwament mibdul, minħabba il-plakek tettoniċi. Din hi waħda mir-raġunijiet għala il-krateri ta' impatt ma tantx huma komuni fuq id-Dinja. Il-krosta oċejanika eżempju, iddum biss 200,000,000 sena qabel tiġi distrutta b'xifer ta' plakka konverġenti. Il-krateri huma wkoll mikula mill-erużjoni, jew midfuna taħt is-sedimenti.
Wieħed mill-krateri l-iżjed magħruf huwa dak tal-Ariżona, USA, li żamm preservat sew minħabba li jinsab f'art niexfa u huwa pjutost reċenti -- hu ġie iffurmat biss madwar 50,000 sena ilu.
Ħafna mill-krateri huma viżibbli biss mill-ispazju. Ċiksulub, li huwa wiesgħa 200 km (120 Mil) kien iffurmat madwar 65,000,000 sena ilu, huwa midfun taħt mijiet ta' metri ta' sediment ġol-Messiku. Dan il-krater huwa l-evidenza ta' impatt enormi li seta' kien il-kawża tat-tmiem id-dinożawri.
L-atmosfera tad-Dinja
L-Art għandha atmosfera relativament ħoxna, magħmula għat-78% ta' ażotu, għall-21% ta' ossiġenu u għal l'1% ta' argu u traċċi ta' gassijiet oħra bħal biossidu tal-karbonju u ilma. L-atmosfera taqsam is-superfiċi terrestri mill-ambjent inospitabbli tal-ispazju u iżżomm parti kbira ta' radjazzjoni solari. L-atmosfera tinqasam fi strati varji, it-troposfera, l-istratosfera, il-meżosfera, it-termosfera u l-eżosfera.
Biosfera
It-teoriji kurrenti dwar il-biosfera jgħidu li twildet ftit mijiet ta' miljuni ta' snin qabel il-formazioni tal-pjaneta Art, minn 3,5 u 4 miljardi ta' snin ilu. Il-biosfera hi maqsuma f'varji bjomi, fihom jgħixu il-flora u l-fawna ftit jew wisq simili. Fuq l-Art, il-bjomi huma sseparati prinċipalment skont il-latitudni. Il-bjomi fit-tramuntana taċ-ċirklu polari artiku u fin-nofs in-nhar taċ-ċirku polari antartiku huma relarivament vojta mill-ħajja animali u veġetali, waqt li dawk l-iżjed popolari jinsabu lejn l-ekwatur.
Temp u staġuni
L-arja sħuna tad-Dinja issaħħan it-troposfera, li issir turbolenta. Temperaturi ta' 290K (17 °C/63 °F) fuq wiċċ l-Art jaqgħu għal 220K (-53 °C/-63 °F) fil-quċċata tat-troposfera. Arja sħuna, umda titla u tiksaħ; l-ilma jikkondensa, jifforma is-sħab ta' qtar ċkejkin jew kristalli, jikreja xita, silġ u borra. L-assi tar-rotazzjoni terrestri huwa ittiltjat għal 23º. Din it-tiltjatura tikkawża l-istaġuni; meta emisfera tkun moħbija mix-Xemx, tirċieva inqas dawl, u dak id-dawl li tirċievi jaqa' f'anglu li jrid jippenetra iktar atmosfera biex jasal mal-art. Din hija ix-Xitwa għal dik l-emisfera. Minn naħa l-oħra meta emisfera tirċievi iżjed sigħat ta' dawl Xemxi hemm ikun is-Sajf. L-orbita tad-Dinja mhiex interament ċirkulari, infatti, waqt ix-Xitwa tal-emisfera tat-tramuntana, l-Art hija eqreb lejn ix-Xemx milli waqt is-Sajf. Madanakollu, l-eċċentriċità orbitali hija minima, u li l-Art tkun eqreb lejn ix-Xemx għandha effett minuri minn dak tat-tilt.
Il-Ħajja fuq id-Dinja
L-Art hija post uniku fis-Sistema Solari. Huwa l-uniku pjaneta li għandu ammont ta' ilma sinifikanti fuq is-superfiċi; is-superfiċi iżżomm temperaturi tajba biex il-ħajja tkun possibli. L-assi tar-rotazzjoni huwa inklinat biżżejjed biex jagħti l-istaġuni iżda mhux l-estrem tal-istaġuni bħal Uranu.
Hemm diversi teoriji dwar kif oriġinat il-ħajja fuq Art, fosthom it-teorija panspermja.
Il-kontenut ta' ossiġenu fl-atmosfera huma mantnut mill-fotosintesi tax-xtieli ħodor, hekk kif il-bnedmin qed jeqirdu il-veġetazzjoni il-bilanċ bejn id-djosiku tal-karbonju u l-osssiġenu qed jiġi żbilanċat.Emissjonijiet mill-fossili maħruqa qed iħallu ammont dejjem ikbar ta' djosiku tal-karbonju. Iktar ma jkun hawn djassiku tal-karbonju fl-arja l-effett serra jikber, isaħħan is-superfiċi u is-silġ polari jdub.
L-istrat tal-ożonu fl-istratosfera jiproteġġi id-dinja mir-raġġi ultra vjoletti tax-Xemx. Gassijiet magħmulha mill-bniedem bħal chlorofluorocarbons ikkisru l-ożonu u b'hekk radjazzjoni tar-raġġi, li tagħmel il-ħsara tidħol f'ammoti akbar.
Iktar ma Bnedmin jabbitaw il-pjaneta aktar il-biosfera (Il-parti ta' art, arja u ilma) qed tkun mhedda. Il-bnedmin għandhom jitgħallmu jirrispettaw il-fatturi li jagħmlu l-Art post li fih hu possibli l-ħajja.
Kamp Manjetiku
daqsminuri|Il-fenomenu tal-Awrora Borealis huwa ikkawżat minn partiċelli ta' gass joniżat li ġej mix-Xemx, waqt li jaħbat mal-atmosfera tad-Dinja.
ID-DINJA DDUR fuqha nfisha darba kull 24 siegħa, b'hekk tikkawża l-qalba tal-ħadid imdewweb taħdem bħala dinamo u toħloq l-kamp manjetiku.
L-kamp manjetiku jipproteġi d-Dinja mir-riħ solari. Il-partiċelli ikkargati tar-riħ solari jiġu devjati mill-kamp manjetiku tad-Dinja, hekk tiġi ikkrejata manjetosfera. Xi partiċelli jiġu maqbuda mill-manjetosfera f'żewġ faxxi semi-ċirkulari u huma msejħa l-Faxxi ta' Van Allen.
Partiċelli oħrajn jinżlu spiralment f'kamp manjetiku tad-Dinja fil-poli. Il-partiċelli jirrejaġixxu mal-atmosfera ta' fuq u jikrejaw l-awrori jew id-dwal tat-tramuntana u n-nofsinhar.
Ġeografija
daqsminuri|333px|lemin|Mappa fisika tad-Dinja.
Suddiviżjonijiet geografiċi maġġuri:
Kontinenti, Oċejani
Area:
Konfini:
Il-linji tal-konfini terrestri jammontaw għal 251.480,24 km
Linji tal-kosti: 356.000 km
Rivendikazzjonijiet marittimi:
Orografija
Estremitajiet tal-għoli: (imkejla b'rispett għall-livell tal-baħar)
Huwa stmat li fuq l-Art jgħixu 6.327.152.352 persuna (stima ta' Novembru 2003).
L-abitat l-iżjed għan-nord huwa Alert ġewwa l-Kanada. L-abitat l-aktar għan-nofs in-nhar huwa l-stazjon ta' Amundsen-Scott f'Antartide, sitwata kważi eżattament fil-pol tan-nofs in-nhar.
Ħajjiet oħra fl-Univers
daqsminuri|200px|Ir-rotazzjoni terrestri. Huwa kważi ċert li ma teżisti l-ebda ħajja intelliġenti oħra fis-Sistema Solari. L-astronomi qegħdin iffitxu tip ta' ħajja intelliġenti oħra madwar stilel u pjaneti extra-solari. Ix-Xemx hi biss waħda mill-biljuni ta' stilel li hemm fil-galassja tat-Triq ta' Sant'Anna (bl-ingliż Milky Way). Din il-galassja hi biss sistema stellari fi ħdan l-Univers immens, ħajja għandha tinsab x'imkien ieħor f'dan il-kobor ta' Spazju. Iżda id-distanzi enormi li hemm bejn stilla u oħra u bejn galassja u oħra jagħmluha diffiċli ħafna biex jiġu skoperti forom oħrajn ta' ħajja!
Opossum ta' denbu qasir griż
thumb|left|250px|Firxa ta' l-[[Opossum ta' denbu qasir griż Monodelphis domestica]] L-Opossum ta' denbu qasir griż jew opossum brażiljan jew opossum tal-foresta tax-xita, magħruf xjentifikament bħala Monodelphis domestica, huwa mammiferu marsupjal, tal-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ta' denbhom qosra linqas fost l-opossumi li huma addattati għal ħajja fis-siġar, nativ tal-kontinent ta' l-Amerika ta' isfel.
Dieta
L-Opossum ta' denbu qasir griż huwa annimal omnivoru u d-dieta prinċipali tikkonsisti minn frott, żrieragħ u insetti.
Link Esterni
Monodelphis
Gwatemala
Id-demokrazija rappreżentattiva, li l-kapital tagħha huwa Nueva Guatemala de la Asunción, magħrufa wkoll bħala l-Belt tal-Gwatemala. L-eks ċivilizzazzjoni tal-Maja kienet iċ-ċivilizzazzjoni Mesoamerikana, li kompliet matul il-perijodu Post-Klassiku sal-wasla tal-Ispanjoli. Huma kienu għexu fil-Gwatemala, Ħonduras, Beliże, parti tan-nofsinhar mill-Messiku u fil-lvant tal-El Salvador.
L-abbundanza tal-Gwatemala ta' bijoloġikament sinifikanti u ekosistemi uniċi kkontribwixxew id-denominazzjoni tal-Mesoamerika bħala hotspot ta' bijodiversità.
Il-Gwatemala saret indipendenti minn Spanja fl-1821. Wara l-indipendenza kienet eskluża permezz ta' serje ta' dittaturi, megħjuna mill-gvern tal-Kumpanija Unità tal-Frott u tal-Istati Uniti. Mill-1960 sal-1996, il-Gwatemala għaddiet minn gwerra ċivili bejn il-gvern u r-ribelli xellugin. Wara l-gwerra, Guatemala ra kemm it-tkabbir ekonomiku u l-elezzjonijiet demokratiċi jagħmlu suċċess. Fl-elezzjoni l-aktar riċenti, miżmuma fl-2011, Otto Pérez Molina tal-Partit Patrijottiku rebaħ il-presidenza.
UTC+2
thumb|400px|UTC+2: Blu (Diċembru), Oranġjo (Ġunju), Isfar (matul is-sena kollha), Blu ċar - Żoni tal-baħar UTC+2 huwa żona tal-ħin li jidentifika ħin għal sagħtejn (2) 'il quddiem il-UTC.
Theofanis Gekas
Theofanis Gekas (bil-Grieg: Θεοφάνης Γκέκας; twieled fit-23 ta' Mejju 1980) huwa eks-plejer tal-futbol u kowċ Grieg li kien jilgħab bħala attakkant.
Klabb
Beda l-karriera tiegħu mal-Panathinaikos fejn f'41 logħba skorja 23 gowl. Mir-rebbiegħa tal-2006, it-tim Ġermaniż ta' Bochum beda juri interess fil-plejer, imma l-prezz tal-plejer għalihom kien wisq għoli u għażlu li jieħduh b'self għal sena għal somma ta' 300,000 ewro bl-għażla li jixtruh b'mod definittiv fl-aħħar tas-sena għal 700,000 ewro. Ma' Bochum skorja 20 gowl fl-istaġun 2006–07, l-aqwa skorer fil-Bundesliga.
F'April tal-2007 ġie akwistat minn Bayer Leverkusen għal 4 miljun ewro. Il-bidu tal-istaġun 2007–08 kien wieħed tajjeb, imma bil-mod il-mod spiċċa fil-marġini tat-tim immexxi mill-kowċ Michael Skibbe, li bdieh ħafna drabi mill-bank. Il-perjodu barra ta' Dmitri Bulykin, sarraf f'aktar spazju mal-ewwel ħdax għal Gekas u wasal biex skorja numru ta' gowls importanti fosthom dak li ta post lil Bayer Leverkusen fil-kwarti tal-finali tat-Tazza UEFA.
Nhar it-2 ta' Frar, 2009, ġie imsellef lit-tim ta' Tony Adams, Portsmouth, li ftit wara ġie mkeċċi minn xogħlu u postu ħadu Paul Hart. Ftit li xejn kien involut fil-logħob, fejn kellu jistenna xahrejn sabiex jilgħab l-ewwel partita tiegħu mal-klabb Ingliż.
Wara li skada l-perjodu tiegħu ma' Portsmouth, ir-ritorn lura lejn Bayern għall-istaġun 2009–10 ftit li xejn kien sodisfaċenti fejn niżel biss fil-grawnd sitt darbiet mingħajr ma jsib ix-xibka. Kien għal dawn ir-raġunijiet li fis-17 ta' Diċembru, 2009, ingħaqad b'self ma' Hertha Berlin sa tmiem l-istaġun.
F'Mejju tal-2010 iffirma kuntratt ta' sentejn mal-Eintracht Frankfurt.
Internazzjonali
Theofanis Gekas iddebutta mat-tim nazzjonali Grieg fl-2005 meta ġie magħżul mill-kowċ Otto Rehhagel, u pparteċipa fit-Tazza tal-Konfederazzjonijiet 2005 u fil-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2008, fejn skorja 5 gowls. Gekas sar figura regolari fi ħdan it-tim nazzjonali Grieg, fejn spiċċa bħala l-aqwa skorer taż-Żona Ewropea fil-fażi ta' kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2010, b'10 gowls.
Opossum ta' denbu qasir ta' Emilia
L-opossum ta' denbu qasir ta' Emilia (Monodelphis emiliae) huwa mammiferu marsupjal. Huwa wieħed mill-opossumi ta' denbhom qosra l-inqas fost l-opossumi li huma adattati għal ħajja fis-siġar, l-oriġini ta' dan l-opossum huwa l-kontinent tal-Amerika t'Isfel.
Ġeneralment, dan l-opossum jippreferi jgħix f'abitat ta' foresta sotto-tropikali u tropikali umdi, kif ukoll f'artijiet bil-ħaxix subtropikali u f'artijiet tropikali baxxi u xotti.
Dieta
L-opossum ta' denbu qasir ta' Emilia huwa annimal omnivoru u d-dieta prinċipali tiegħu tikkonsisti minn frott, insetti u annimali vertebrati żgħar oħra.
Georg Ohm
Georg Simon Ohm (/oʊm/, bil-Ġermaniż: [ˈɡeːɔʁk ˈʔoːm] ; twieled fis-16 ta’ Marzu 1789 – miet fis-6 ta’ Lulju 1854) kien fiżiku u matematiku Ġermaniż. Bħala għalliem tal-iskola, Ohm beda r-riċerka tiegħu biċ-ċellola elettrokimika l-ġdida, ivvintata mix-xjenzat Taljan Alessandro Volta. Ohm uża tagħmir maħluq minnu stess u sab li hemm proporzjonalità diretta bejn id-differenza potenzjali (voltaġġ) applikata tul konduttur u l-kurrent elettriku li jirriżulta. Din ir-relazzjoni hija magħrufa bħala l-liġi ta’ Ohm, u l-ohm, l-unità standard tar-reżistenza elettrika, ingħatat kunjomu.
Ħajja bikrija
Georg Simon Ohm twieled f’familja Protestanta f’Erlangen, Brandenburg-Bayreuth (li dak iż-żmien kienet parti mill-Imperu Ruman Sagru), iben ħaddiem li jaqta’ ċ-ċwievet u jipproduċi s-sokra, Johann Wolfgang Ohm, u martu Maria Elizabeth Beck, bint ħajjat f’Erlangen. Minkejja li l-ġenituri tiegħu ma kinux ingħataw edukazzjoni formali, missier Ohm kien raġel rispettat li eduka lilu nnifsu sa livell għoli u li kien kapaċi jagħti edukazzjoni tajba lil uliedu permezz tat-tagħlim tiegħu stess. Mis-sebat itfal aħwa (inkluż hu stess) li kellu fil-familja, tlieta biss għexu sa ma saru adulti: Georg Simon, Martin, li sar matematiku magħruf sew, u Elizabeth Barbara. Ommu mietet meta kellu għaxar snin.
Mit-tfulija bikrija, Georg u Martin ġew mgħallma minn missierhom li wassalhom għal standard għoli fil-matematika, fil-fiżika, fil-kimika, u fil-filosofija. Georg Simon attenda l-Gymnasium ta’ Erlangen meta kellu 11-il sena sa ma għalaq 15-il sena għalkemm hemm ma tantx irċieva wisq bħala taħriġ xjentifiku, li kien kuntrast jistona mat-tagħlim ispirat li Georg u Martin ingħataw mingħand missierhom. Din il-karatteristika wasslet biex il-familja Ohm tixbaħ lill-familja Bernoulli, kif innota Karl Christian von Langsdorf, professur fl-Università ta’ Erlangen.
Ħajja universitarja
Missier Georg Ohm, inkwetat li ibnu kien qed jaħli l-opportunità edukattiva tiegħu, bagħtu l-Iżvizzera. Hemm f’Settembru 1806 Ohm aċċetta l-kariga ta’ għalliem tal-matematika fi skola f’Gottstadt bei Nidau.
Karl Christian von Langsdorf telaq mill-Università ta’ Erlangen fil-bidu tal-1809 biex jieħu kariga fl-Università ta’ Heidelberg, il-Ġermanja. Ohm ried jerġa’ jibda l-istudji matematiċi tiegħu ma’ Langsdorf f’Heidelberg. Madankollu, Langsdorf tah il-parir li jkompli l-istudji fil-matematika waħdu, u ssuġġerielu jaqra x-xogħlijiet ta’ Euler, Laplace u Lacroix. Ohm baqa’ sorpriż iżda ħa l-parir tiegħu. Madankollu telaq mill-kariga tiegħu ta’ għalliem fil-Monasteru ta’ Gottstatt f’Marzu 1809 biex isir għalliem tal-privat f’Neuchâtel. Għal sentejn wettaq dmirijiet u ta l-privat filwaqt li ħa l-parir ta’ Langsdorf u kompla jistudja l-matematika waħdu. Imbagħad, f’April 1811, huwa rritorna fl-Università ta’ Erlangen.
San Mattew
Mattew l-Evanġelista (מתי/מתתיהו, "Don ta' Jaħwe", bl-Ebrajk: Mattaj jew Mattitjaħu; bil-Grieg: Ματθαῖος, Mattios) kien wieħed mit-tnax-il appostlu ta' Ġesù u wieħed mill-erba' Evanġelisti. Mattew kien Lhudi. X'aktarx li kien mill-Galilija. Bla dubju kien raġel għani. Huwa l-istess persuna li San Mark u San Luqa jsejħulu Levi.
Pubblikan
Bi professjoni kien pubblikan, jiġifieri wieħed li jiġbor it-taxxi mingħand il-Lhud u jgħaddihom lill-ħakkiema tagħhom ir-Rumani. Dan kien fi żmien Erodi Antipa. Il-Lhud ma kinux jaħmluhom lill-pubblikani, għax barra milli kienu aġenti tal-Gvern Ruman, kellhom il-fama li kienu rgħiba u qarrieqa. Għalhekk il-Lhud ma kinux iħalluhom jidħlu fit-tempju u fis-sinagoga. L-ebda Lhudi tal-affari tiegħu ma kien ikollu kuntatti magħhom.
Georg Ohm
Karriera fit-tagħlim
Ohm ippubblika d-Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet (Iċ-Ċirkwit Galvaniku Investigat Matematikament) fl-1827. Il-kulleġġ ta’ Ohm ma apprezzax xogħlu u Ohm irreżenja mill-kariga tiegħu. Imbagħad bagħat applikazzjoni u ġie impjegat mill-Iskola Politeknika ta’ Nuremberg. Ohm beda jaħdem hemm fl-1833 u fl-1852 huwa sar professur tal-fiżika sperimentali fl-Università ta’ Munich.
San Mattew
Is-sejħa
B'danakollu, darba waħda Ġesù rah bilqiegħda quddiem il-mejda tat-taxxi, u qallu: "Ejja warajja." Dak qam u mar warajh. (Mt. 9:9) Ftit wara, Mattew stieden lil Ġesù għall-ikla fid-dar tiegħu f'Kafarnahum u stieden ukoll ħafna kolletturi ħbieb tiegħu. X'ħin il-Fariżej raw dan ħaduha kontra Ġesù u qalu: "Għaliex jiekol mal-pubblikani u l-midinbin?" It-tweġiba ta' Ġesù kienet sempliċiment, "It-tabib ma jeħtiġuhx dawk li huma f'saħħithom, iżda l-morda" (Mt. 9-12). Isem San Mattew insibuh fil-lista tal-Appostli. Flimkien mal-Appostli kien xhud tal-qawmien mill-mewt ta' Ġesù, kien magħhom ukoll meta Ġesù tela' s-sema, u wara mar magħhom ukoll Ġerusalemm jitlob u jistenna l-miġja tal-Ispirtu s-Santu. (Atti 1:13)
L-Evanġelju
Dan l-Evanġelju nkiteb madwar is-sena 80. Aktarx li nkiteb f'Antjokja tas-Sirja, dik il-belt fejn id-dixxipli ta' Ġesù għall-ewwel darba bdew jissejħu "Kristjani" (Atti 11,26). Ma nkitibx minn San Mattew l-Appostlu, għalkemm hu msemmi għalih. Inkiteb minn Nisrani li baqa' anonimu. Qabel ma sar Nisrani dan l-awtur kien wieħed mill-Iskribi, jiġifieri għaref Lhudi li kien jistudja tajjeb il-Kotba Mqaddsa, imma mbagħad għaraf li t-tagħlim ta' Ġesù kien il-milja, il-perfezzjoni ta' dak li Alla kien għallem f'dawk il-Kotba, u għalhekk ħaddan ir-reliġjon Nisranija. Kien tassew "Skriba li sar dixxiplu tas-Saltna tas-Smewwiet, u għahekk mill-ħażna tiegħu seta' joħroġ sew il-ġdid u sew il-qadim" (Mt13,52).
Georg Ohm
Karriera fit-tagħlim
Fl-1849, Ohm ippubblika l-Beiträge zur Molecular-Physik, (Dokument dwar il-Fiżika Molekolari). Fid-daħla tax-xogħol tiegħu huwa ddikjara li kien qed jittama li jikteb it-tieni u t-tielet volumi u sostna li "jekk Alla jagħtini biżżejjed għomor, ir-raba’ volum”. Madankollu, malli sab li skoperta oriġinali rreġistrata fih kienet qed tiġi antiċipata minn xjenzat Żvediż, ma riedx jippubblikaha, u stqarr: "L-episodju qanqalli fehim ċar f’moħħi tal-qawl “Il-bniedem jipproponi u Alla jiddisponi. Il-proġett li tani l-ewwel impetu biex inwettaq l-istħarriġ tiegħi sfuma fix-xejn, u ieħor ġdid, mhux magħmul minni, ħadlu postu”.
San Mattew
L-Evanġelju
Sas-seklu l-ieħor kienu jgħidu li dan l-Evanġelju l-ewwel inkiteb bl-Aramajk, u mbagħad xi snin wara kien maqlub għall-Grieg. Illum l-istudjużi jżommu li nkiteb l-ewwel bil-Grieg.
Minkejja li kienu għaddew 50 sena minn mindu Ġesù kien miet u rxoxta, ħafna mill-Lhud kienu baqgħu ma emmnux li Ġesù kien il-Messija. Anzi dawn il-Lhud kienu jagħmlu kull ma jistgħu biex ifixklu lil dawk in-nies ta' ġenshom li kienu saru Nsara. Kieu jgħidulhom: "Ġesù ta' Nazaret ma kienx il-Messija. Aħna għalhekk bqajna nimxu wara Mose'. Agħmlu bħalna, u temmnux iżjed f'Ġesù." Dan l-Evanġelju nkiteb biex l-Insara ma jitqarrqux u jitilqu r-reliġjon tagħhom. Jippreżentah bħala Mose' il-Ġdid. Jekk fl-imgħoddi Alla kien kellem lill-Lhud permezz ta' Mose', issa kellimna b'wieħed aqwa, jiġifieri Ġesù, li kien tassew il-Messija li fih seħħew il-profeziji tal-Kotba Mqaddsa. Ġesù, mela, huwa l-Għalliem il-Ġdid li Alla jridna nimxu warajh. Kull min irid jogħġob lil Alla, jeħtieġ li jimxi mhux iżjed wara Mose', imma wara Ġesù. Biex jisħaq fuq din il-verita', l-Evanġelista jagħmel ħiltu biex juri x-xebħ li kien hemm bejn Ġesù u Mose'.
Georg Ohm
Skoperta tal-liġi ta’ Ohm
Il-liġi ta’ Ohm dehret għall-ewwel darba fil-ktieb famuż Die galvanische Kette, mathematisch bearbeitet (1827) fejn spjega t-teorija kompluta tiegħu dwar l-elettriku. F’dan ix-xogħol, huwa ddikjara l-liġi tiegħu għall-forza elettromottiva li taġixxi bejn l-estremitajiet ta’ kwalunkwe parti ta’ ċirkwit hija l-prodott tal-qawwa tal-kurrent, u r-reżistenza ta’ dik il-parti taċ-ċirkwit.
Il-ktieb jibda fl-isfond matematiku meħtieġ għall-fehim tal-kumplament tax-xogħol tiegħu. Filwaqt li x-xogħol tiegħu influwenza ferm it-teorija u l-applikazzjonijiet tal-kurrent elettriku, dak iż-żmien ma ntlaqax b’mod favorevoli. Ohm jippreżenta t-teorija tiegħu bħala waħda ta’ azzjoni kontigwa, teorija li opponiet il-kunċett ta’ azzjoni fuq distanza. Ohm kien jemmen li l-komunikazzjoni tal-elettriku kienet isseħħ bejn “partikoli kontigwi” li huwa t-terminu li hu stess uża. Ix-xogħol tiegħu huwa bbażat fuq din l-idea, u b’mod partikolari mat-turija tad-differenzi f’dan l-approċċ xjentifiku ta’ Ohm u l-approċċi ta’ Joseph Fourier u Claude-Louis Navier.
San Mattew
Martirju
Tradizzjoni tgħid li San Mattew mar jipprietka lil Ġesù fl-Etjopja (mhux dik tal-Afrika iżda ta' ħdejn il-baħar Kaspju) fejn miet martri.
Patronat
San Mattew huwa l-qaddis patrun tal-kontabilisti, bankiera, stock brokers u tal-kolletturi tat-taxxa.
Georg Ohm
Skoperta tal-liġi ta’ Ohm
Studju dwar il-qafas kunċettwali użat minn Ohm biex wasal għal-liġi ta’ Ohm ġie ppreżentat minn Archibald. Ix-xogħol ta’ Ohm kien jimmarka l-bidu nett tas-suġġett tat-teorija taċ-ċirkwiti, għalkemm dan is-suġġett ma sarx qasam importanti qabel tmiem is-seklu.
Liġi akustika ta’ Ohm
Il-liġi akustika ta’ Ohm, li xi kultant tissejjaħ il-liġi tal-fażi akustika jew sempliċement il-liġi ta’ Ohm, tiddikjara li ħoss mużikali jiġi pperċepit mill-widna bħala sett ta’ għadd ta’ tonalitajiet armoniċi puri kostitwenti. Huwa magħruf sew issa li ma tant hi preċiża.
Studju u pubblikazzjonijiet
L-ewwel xogħol tiegħu fl-1825 eżamina n-nuqqas fil-forza elettromanjetika prodotta minn wajer meta t-tul tiegħu jiżdied. Fl-1826 huwa ta deskrizzjoni tal-konduzzjoni fiċ-ċirkwiti mmudellata fuq l-istudju ta’ Fourier dwar il-konduzzjoni tas-sħana. Dan ix-xogħol kompla jqanqal id-deduzzjoni ta’ Ohm tar-riżultati minn evidenza sperimentali, u partikolarment fit-tieni xogħol tiegħu, huwa kien kapaċi jipproponi liġijiet li rnexxielhom jispjegaw ir-riżultati ta’ oħrajn li kienu qed jaħdmu fil-qasam tal-elettriku galvaniku. L-iktar xogħol importanti tiegħu kien il-fuljett li ppubblika f’Berlin fl-1827, bit-titlu Die galvanische Kette mathematisch bearbeitet. Dan ix-xogħol, li nibet mix-xogħol preċedenti tas-sentejn ta’ qabel fil-ġurnali ta’ Schweigger u Poggendorff, kien influwenza ferm l-iżvilupp tat-teorija u l-applikazzjonijiet tal-kurrent elettriku. Isem Ohm ġie inkorporat fit-terminoloġija tax-xjenza elettrika fil-Liġi ta’ Law (li ppubblika għall-ewwel darba fid-Die galvanische Kette...), il-propozjonalità tal-kurrent u l-vultaġġ f’reżister, u adottata bħala l-unità SI tar-reżistenza, l-ohm (bis-simbolu Ω).
Għalkemm ix-xogħol ta’ Ohm influwenza ferm it-teorija, fil-bidu ma tantx intlaqa’ b’entużjażmu. Madankollu, ix-xogħol tiegħu eventwalment ġie rikonoxxut mis-Soċjetà Rjali u ġie ppremjat bil-Medalja ta’ Copley fl-1841. Huwa sar membru barrani tas-Soċjetà Rjali fl-1842, u fl-1845 huwa sar membru sħiħ tal-Akkademja Bavarjana tax-Xjenzi u l-Arti. Sa ċertu punt, Charles Wheatstone ġibed l-attenzjoni għad-definizzjonijiet li Ohm kien introduċa fil-qasam tal-fiżika.
Walter Micallef
365px|thumb|right|Walter Micallef, il-kantawtur magħruf Malti.
Walter Micallef huwa kantawtur magħruf Malti. Huwa twieled fl-(24 t' Ottubru, 1955 ġewwa Birkirkara. Kiteb u kkompona l-mużika għal aktar minn mitt kanzunetta bil-Malti. Rebaħ dak kollu li jagħti l-qasam mużikali Malti. Għadu attiv u għaddej bil-kitba tiegħu, bl-aħħar kanzunetta miktuba tkun Ħielsa fl-2007, miktuba bħala reazzjoni għall-permess mogħti mill-Awtorita ta' l-Ippjanar sabiex jinbena kumpless ta' vilel fuq il-wileġ tar-Ramla l-Ħamra. Din indaqqet ħdejn l-Għar ta' Kalipso fit-23 ta' Ġunju 2007.
Albums
S'issa Micallef ħareġ żewġ albums. Fl-2003 ġie mniedi l-album M'Jien Xejn ġewwa s-sala Erin Serraċino Inglott fl-Universita' ta' Malta. Fit-23 ta' Marzu 2007 nieda t-tieni album, din id-darba bis-sestet imsemmi Walter Micallef u l-Ħbieb. L-album Ħamsin fih tnax -il kanzunetta, ilkoll bil-Malti u b'melodiji oriġinali. Dawn iż-żewġ albums kienu produzzjoni ta' Steve Borġ, ko-fundatur ta' l-grupp magħruf Etnika, li huwa wkoll il-promotur tiegħu. It-tnedija li saret fil-Powerhouse Theatre, li kienet fiż-żmien il-magna tad-dawl tax-Xatt ta' Pinto, ġibdet 'il fuq minn seba' mitt ruħ, wisq probabbli l-akbar folla li qatt attendiet għal tnedija ta' album Malti.
Super Cup Għawdxija
Is-Super Cup Għawdxija jew BOV Super Cup għal raġuni ta' sponsorizzazzjoni, hija kompetizzjoni tal-futbol li sseħħ f'Għawdex, Malta.
Walter Micallef
Albums
Ħafna mis-segwaċi ta' Micallef, li jattendu kull fejn jagħti kunċert, qed jistennew bil-ħerqa t-tielet album tiegħu.
Super Cup Għawdxija
Ċampjins
Hawnhekk hawn lista kompleta ta' ċampjins tal-passat tas- Super Cup
Walter Micallef
Il-Kitba Tiegħu
Micallef huwa maħbub għaliex fil-kitba tiegħu ma huwiex melodrammatiku jew bombastiku, imma juża l-kelma Maltija bil-għaqal u kif toqgħod għall-widna. U minn dejjem kien hekk.
'''  Xagħar iswed u ħafif, xofftejha sbieħ, tbissimha ħelwa, l-imħabba tagħna kull ma rrid jien nammirha u hi tafu sewwa.'''
Għalkemm Micallef huwa magħruf bħala kantant ta' protesta, u dan għaliex jispikka f'suq fejn ħafna kantanti oħra jibżgħu jsemmu leħinhom fuq temi li jaffettaw il-ħajja tal-Maltin, irrespettivament ma' minn politikalment ixaqilbhu, huwa wkoll kantant li jesprimi bis-sewwa l-ħsus romantiċi tiegħu. Il-kelma imħabba hija wżata ta' spiss, mingħajr ma jsir abbuż minnha. Tant li jgħid li għandu erbgħa kanzunetti bl-isem Inħobbok.
Kantanti li nebbħuħ
Micallef stqarr li huwa ġie mnebbaħ mill-mużika Taljana ta' Giorgio Gaber, Gino Paoli and l-Amerikani Jim Croce u James Taylor għalkemm xi drabi daqq ukoll kanzunetti ta' Cat Stevens. Kritiċi, jemmnu li Micallef għandu wkoll ir-rabja ta' Bruce Cockburn u t-tmejjil ta' Lou Reed. Ngħidu aħna Lil Malta setgħet kienet toqgħod tajjeb ma' dik ta' Reed, li ġġib l-isem ta' Last Great American Whale.
Bħala kantanti Maltin huwa għandu ammirazzjoni kbira għal pinna ta' l-kantawtur Manwel Mifsud u kemm il-darba tenna li Sammy Bartolo tal-grupp Mellieħi New Courey kellhu l-isbaħ leħen fil-qasam tal-kant f'pajjiżna.
Tentufiet dwaru
Iħobb isiefer f'artijiet imbiegħda, fosthom il-Messiku u t-Tajlandja. Għamel żmien u għomor jobtol taħt it-tined fuq il-gżira Griega ta' Paros. Dan l-aħħar qiegħed iżur l-inħawi ta' Phuket u l-gżira Tajlandiża ta' Koh Samui, fejn minbarra li jistrieħ mill-ħajja aktar mgħaġġla ta' l-Ewropa, anki jsib il-lehma biex jikteb aktar kanzunetti bil-Malti. Il-kanzunetta Awissu (1996), li hija l-aktar waħda magħrufa tiegħu, ma nkitbitx f' Bejn il-Kmiemen, li t-turisti li jżuruna jsejjħu blue lagoon ta' Kemmuna, imma fuq ir-ramla ta' Playa del Carmen fil-Messiku.
Għalkemm ma huwiex ħaxxiex, iħobb ħafna jagħmel borma tajba bil-ħxejjex friski. Madankollu l-lampuki mgħaddsa fid-dqiq u l-bajd imħabbat u mixwija huma fost l-aktar ikel li jħobb isajjar.
Oħtu hija ċ-ċeramista magħrufa Sina Farruġia Micallef. Hija tħobb taħdem l-aktar bit-tafal u kellha wirjiet tax-xogħolijiet tagħha fl-Ewropa u l-Istati Uniti.
Nannuh Manwel Borġ Tat-Twajjeb, minn Birkirkara wkoll, kien kitarrista li jdoqq waqt serati tal-għana, magħmudijiet u tiġijiet.
Katina Muntanjuża ta’ Meskheti
daqsminuri|315x315px|Veduta tal-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti minn ħdejn Abastumani, il-Georgia Il-Katina Muntanjuża ta’ Meskheti (bil-Georgjan: მესხეთის ქედი), magħrufa wkoll bħala l-Katina Muntanjuża Meskh/Meskhet/Meskhetjana, il-Katina Muntanjuża ta’ Adzhar-Imereti, il-Katina Muntanjuża ta’ Achara-Imereti, il-Katina Muntanjuża ta’ Adzhar-Akhaltsikh kif ukoll il-Muntanji Moschjani), hija parti mill-katina muntanjuża tal-Kawkasi ż-Żgħar fir-reġjun ta’ Meskheti fil-Lbiċ tal-Georgia.
Munich
Munich (/ˈmjuːnɪk / MEW-nik; Ġermaniż: München [ˈmʏnçn̩] hija l-belt kapitali u l-aktar popolata tal-Istat Ħieles tal-Bavarja. B'popolazzjoni ta' 1,558,395 abitant fil-31 ta' Lulju 2020, hija t-tielet l-akbar belt fil-Ġermanja, wara Berlin u Hamburg, u għalhekk l-akbar li ma tikkostitwixxix l-istat tagħha stess, kif ukoll il-11-il l-akbar belt fl-Unjoni Ewropea. Fir-reġjun metropolitan tal-belt jgħixu madwar 6 miljun ruħ.
Il-belt issemmiet għall-ewwel darba fl-1158. Munich Kattolika irreżistiet bil-qawwa r-Riforma u dan kien punt politiku ta' diverġenza matul il-Gwerra ta' Tletin Sena li rriżultat minn dan id-diżgwid. Madankollu baqgħet fiżikament mhux mittiefsa minkejja okkupazzjoni mill-Protestanti Żvediżi. Meta l-Bavarja ġiet stabbilita bħala r-Renju tal-Bavarja fl-1806, Munich saret ċentru Ewropew ewlieni tal-arti, l-arkitettura, il-kultura u x-xjenza.
Fis-snin għoxrin, Munich rat fiha diversi fazzjonijiet politiċi, fosthom il-Partit Nazista. Wara li n-Nazi telgħu fil-poter, Munich ġiet iddikjarata bħala l-"Kapitali tal-Moviment". Il-belt kienet ibbumbardjata ħafna matul it-Tieni Gwerra Dinjija, iżda ħafna mill-belt il-qadima tagħha kienet rrestawrata wara l-gwerra. Wara t-tmiem tal-okkupazzjoni Amerikana ta' wara l-gwerra fl-1949, kien hemm żieda kbira fil-popolazzjoni u s-setgħa ekonomika matul is-snin tal-Wirtschaftswunder (tkabbir ekonomiku kbir). Il-belt ospitat l-Olimpjadi tas-Sajf tal-1972.
Illum, Munich hija ċentru globali tax-xjenza, it-teknoloġija, il-finanzi, l-innovazzjoni, in-negozju u t-turiżmu. Munich tgawdi minn standard u kwalità ta' għajxien għoljin ħafna, u laħqet l-ewwel fil-Ġermanja u t-tielet madwar id-dinja skont l-istħarriġ tal-Mercer tal-2018, u hija kklassifikata bħala l-aktar belt abitabbli fid-dinja mill-Istħarriġ tal-Kwalità tal-Ħajja tal-Monocle tal-2018. Munich hija kklassifikata b'mod konsistenti bħala waħda mill-ibliet l-aktar għaljin fil-Ġermanja f'termini ta' prezzijiet tal-proprjetà immobbli u spejjeż tal-kiri.
Il-Premju Warwick għan-Nisa fit-Traduzzjoni
Il-Premju Warwick għan-Nisa fit-Traduzzjoni, stabbilit fl-2017, huwa premju annwali li jonora x-xogħolijiet ta’ awturi nisa li jkun gie tradott u ppublikat f’kotba bl-Ingliż matul is-sena preċedenti minn pubblikatur ibbażat fir-Renju Unit jew fl-Irlanda. L-għan tal-premju huwa "li jindirizza l-iżbilanċ bejn il-ġeneri fit-traduzzjoni letterarja, u li jżid l-ilħna ta’ nisa internazzjonali aċċessibbli għall-qarrejja Ingliżi u Irlandiżi." Il-premju huwa miftuħ għal xogħlijiet ta’ finzjoni, poeżiji, xogħlijiet li jirrakkuntaw storja vera, jew xogħlijiet ta’ finzjoni għat-tfal jew għaż-żgħażagħ.
Filwaqt li l-ġeneru tat-traduttur huwa irrelevanti, huma eleġibbli biss xogħlijiet miktuba minn awturi nisa. Il-premju ta’ £1,000 jinqasam ugwalment bejn l-awtriċi u t-traduttur(i) tagħha, jew jingħata kollu kemm hu lit-traduttur(i) jekk l-awtriċi tal-ktieb ma tkunx għadha ħajja. Il-premju huwa ffinanzjat u amministrat mill-Università ta’ Warwick.
Birkirkara FC
Birkirkara Football Club hu klabb tal-futbol Malti mill-belt ta' Birkirkara, l-akbar belt fil-gżira ta' Malta. Fl-istaġun 2009-2010, huma kienu ċ-ċampjins Maltin. Il-klabb attwalment jilgħab fil-Premier League Malti u ġew rebbieħa tal-kampjonat fi tliet okkażjonijiet. Dan hu wieħed mis-sitt klabbs li kienu rebħu 5 unuri ewlenin fil-futbol Malti.
Unuri
Rebbieħa (4) Runners-up (6):
Rebbieħa (6) Finalisti (5):
Rebbieħa (3): Runners-up (3):
Rebbieħa (3): Runners-up (2):
UEFA Champions League
<div id="notes_qr1"> Nota 1: Logħba abbandunata, riżultat stabbilit 0-3 mill-UEFA.
Plejers notevoli
Plejers ta' Birkirkara FC''
Opossum ta' denbu qasir tal-ġnub ħomor tal-Amażonja
L-Opossum ta' denbu qasir tal-ġnub ħomor tal-Amażonja, magħruf xjentifikament bħala Monodelphis glirina, huwa mammiferu marsupjal, tal-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ta' denbhom qosra linqas fost l-opossumi li huma addattati għal ħajja fis-siġar, nativ tal-kontinent tal-Amerika ta' isfel. Dan l-opossum ta' denbu qasir ġeneralment jippreferi jgħix f' abitat ta' foresti subtropikali u tropikali umdi.
Dieta
L-Opossum ta' denbu qasir tal-ġnub ħomor ta' l-Amażonja huwa annimal omnivoru u d-dieta prinċipali tikkonsisti minn frott, żrieragħ u insetti varji.
Distribuzjoni
Monodelphis glirina għandu distribuzjoni fil-kontinent tal-Amerika t'isfel u huwa speċi mifruxa fil-Bolivja u l-Peru.
Ħoloq Esterni
Monodelphis
Bolonja
Bolonja hi belt Taljana b'xi 375000 abitant, li qiegħda fil-majjistral tal-pajjiż, bejn ix-xmara Po u l-Apennini. Hi l-kapitali tal-provinċja tal-istess isem u tar-reġjuni tal-Emilia-Romagna u waħda mill-bliet prinċipali tal-Italja.
L-università ta' Bolonja, li twaqqfet fl-1088, hi l-università l-iżjed antika tal-punent. Minħabba dan tlaqqmet La Dotta (l-għarfa). Il-belt għandha żewġ laqmijiet oħra La Rossa (il-ħamra), minħabba s-soqfa ħomor tat-terrakotta u wkoll minħabba l-politika xellugija tagħha, u La Grassa (il-ħoxna) minħabba l-ikel eċċellenti.
L-abitanti tagħha huma l-Bolonjiżi. Huwa kurjuż li l-platt li jissejjaħ spaghetti Bolognese ma jeżistix fil-kċina Bolonjiża. Kull sena fir-rebbiegħa f'Bolonja ssir fiera magħrufa internazzjonali tal-kotba għat-tfal, La Fiera del Libro per Ragazzi.