cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beemster
Topografija
xellug|daqsminuri|345x345px|Mappa topografika ta' Beemster tal-1658 ta' [[Daniël van Breen]] xejn|daqsminuri|322x322px|Mappa topografika ta' Beemster tal-2015
Storja
xellug|daqsminuri|305x305px|Mappa antika ta' meta Beemster kien għadu lag Għall-ħabta tat-800 W.K., iż-żona tal-muniċipalità moderna ta' Beemster kienet miksija bil-pit f'torbiera mistagħdra. L-isem "Beemster" oriġina minn "Bamestra", l-isem ta' xmara żgħira fl-inħawi. Fil-perjodu bejn l-1150 u l-1250, it-tħaffir għall-pit mill-bniedem, u l-maltempati bl-għargħar, kabbru x-xmara żgħira f'"baħar intern", jiġifieri lag b'kollegament miftuħ maz-Zuiderzee. Għall-ħabta tal-1605, l-investituri privati bdew id-drenaġġ tal-lag ta' Beemster. Fl-1610, id-drenaġġ kien kważi tlesta għalkollox, iżda l-lag reġa' mtela' bl-ilma minħabba li nkisret waħda mid-digi taz-Zuiderzee. Ġie deċiż li d-diga b'għamla ttundjata tiġi mkabbra sa metru għoli 'l fuq mill-bqija tal-pajsaġġ. Fl-1612, il-polder tnixxef u l-art ġiet diviża fost l-investituri. Fil-jiem bikrin tal-polder, il-bdiewa okkupaw l-artijiet biex ikabbru l-għelejjel meħtieġa għall-vjaġġi twal bil-baħar imwettqa mill-VOC lejn l-Indji tal-Lvant. Inzerta li r-raba' tant kienet għammiela li l-proġett dak iż-żmien tqies bħala suċċess ekonomiku, f'kuntrast ma' pereżempju l-Heerhugowaard. Fl-1999, il-Polder ta' Beemster kollu żdied fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. daqsminuri|Diga fin-Nofsinhar ta' BeemsterFil-Polder ta' Beemster hemm il-kooperattiva ta' CONO Kaasmakers, il-produtturi tad-ditta tal-ġobon "Beemster". Din il-kooperattiva ġiet iffurmata fl-1901 sabiex jiġi prodott il-ġobon mill-ħalib tal-baqar li kienu jirgħu fil-Polder ta' Beemster. Illum il-ġurnata l-ġobon Beemster jinbiegħ fl-Ewropa kollha, kif ukoll fl-Istati Uniti, fil-Kanada, fil-Ġappun u fiċ-Ċina.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Polder ta' Beemster (bl-Olandiż: Droogmakerij de Beemster) ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1999 minħabba r-rilevanza storika tiegħu u minħabba li l-ippjanar oriġinali tas-sit għadha kważi intatta għalkollox.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Minbarra l-Polder ta' Beemster hemm ukoll ħames fortizzi li huma parti minn Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO ieħor magħruf bħala l-Linji tal-Ilma Difensivi Olandiżi. nofs|daqsminuri|683x683px|Veduta panoramika tal-pajsaġġ ċatt ta' Beemster
Gvern lokali
Il-kunsill muniċipali ta' Beemster għandu 13-il siġġu, li ġew maqsumin kif ġej mill-1982: Mill-1 ta' April 2020, is-sindku hija Karen Heerschop. daqsminuri|221x221px|Awtoritratt ta' Carel Fabritius
Attakkant
thumb|300px|right|L-attakkant (bl-aħmar) għadda minn bejn id-difiża (bl-abjad) u hu lest biex jagħmel xutt lejn il-lasta. Il-gowler irid iwaqqaf 'l-attakkant milli jiskorja billi jara li l-ballun ma jaqbiżx il-linja tal-gowl.
Attakkant huwa plejer f'tim tal-futbol li jilgħab l-aktar qrib tal-lasta avversarja, u huwa l-persuna responsabbli li jiġu skurjati l-gowls. Din il-pożizzjoni avvanzata flimkien mar-responsabbilitajiet limitati f'dak li għandu x'jaqsam mad-difiża jfisser li normalment l-attakkanti jiskorjaw aktar gowls mill-plejers l-oħra; ħafna drabi huma jkunu fost l-iktar magħrufa u l-aktar li jiswew fl-iskwadra.
Attakkant ċentrali
L-attakkant ċentrali jkun ħafna drabi plejer twil li jiġi wżat għall-blalen għoljin jew jirċievi passaġġi waqt li jżomm il-ballun biex sħabu jilħqu javvanzaw, biex jgħin lil sħabu jiskorja billi jipprovdi passaġġ, jew biex jiskorja hu stess; din l-aħħar varjazzjoni timponi fuq l-attakkant li jkollu veloċità tajba. Ċerti attakkanti joperaw fuq il-ġwienaħ tal-grawnd u minn hemmhekk jagħmlu progress għal-lasta.
It-tieni attakkant
thumb|Attakkant jiskrja gowl ([[Leo Messi)]]
Ara wkoll
Fodboldpositioner
Xenarthra
Xenarthra huwa superordni ta' mammiferi plaċentati, fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, b'żewġ ordnijiet (Cingulata u Pilosa). Dan is-superordni flimkien ma' tliet superordnijiet oħra (Afrotheria, Euarchontoglires, u Laurasiatheria), jiffurmaw l-infraklassi Eutheria.
Ryan Giggs
Ryan Joseph Giggs (twieled fid-29 ta' Novembru 1973) huwa eks-plejer u kowċ tal-futbol minn Wales li lagħab il-karriera professjonali kollha tiegħu ma' Manchester United. Fis-snin disgħin beda fuq il-faxxa x-xellugija u kompla f'din il-pożizzjoni fil-bidu tal-millenju l-ġdid, imma aktar riċentament beda fi rwol aktar offensiv u ċentrali.
Giggs iżomm numru ta' rekords marbutin mal-kamp tal-futbol, fosthom dak tal-plejer l-aktar dekorat fl-istorja tal-futbol Ingliż. Fil-11 ta' Mejju 2008, hu sar l-ewwel plejer li rnexxielu jirbaħ 10 midalji tal-kampjonat Ingliż. Giggs kien l-ewwel plejer fl-istorja li rebaħ żewġ unuri konsekuttivi tal-Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA (1992 u 1993) u l-uniku plejer li lagħab u skorja f'kull staġun tal-Premier League minn mindu ġie introdott fl-1992, fejn iżomm ukoll ir-rekord għall-aktar numru ta' assists li rregala fil-kampjonat.
Snin tal-bidu
Giggs twieled f'Canton, Cardiff, ġewwa Wales, lil Danny Wilson u Lynne Giggs (issa Lynne Johnson). Bħala tifel, Giggs trabba f'Ely, subborg ta' Cardiff, però ħafna mill-ħin tiegħu kien iqattgħu mal-ġenituri ta' ommu u jilgħab il-futbol fit-triqat ta' ħdejn id-dar tagħhom f'Pentrebane. Fl-1980, meta Giggs kellu sitt snin, missieru ngħaqad mat-tim tar-rugbi Swinton RLC, fejn b'hekk il-familja kellha timxi lejn it-Tramuntana lejn Manchester. Dan it-trasferiment kien wiħed trawmatiku għal Giggs hekk kif hu kien qrib ħafna ta' nannietu f'Cardiff. Giggs hu ta' razza mħallta — nannuh min-naħa ta' missieru hu minn Sierra Leone — u tkellem ħafna fuq ir-razziżmu li affaċċja meta kien għadu żgħir.
Wara li ttrasferixxa lejn Manchester, Giggs deher għat-tim lokali ta' Deans FC, li kienu taħt il-gwida ta' Dennis Schofield, li kien jaħdem f'isem Manchester City. L-ewwel partita tiegħu ma' Deans intemmet f'telfa ta' 9–0 kontra Stretford Vico. Madanakollu ħafna kienu n-nies li faħħru l-prestazzjoni tajba ta' Giggs. Schofield irrakkomanda lil Giggs lil Manchester City, u huma kisbu l-firma tiegħu. Sadanittant, Giggs kompla jilgħab għal Salford Boys, li kienu laħqu l-finali tal-kompetizzjoni tal-Granada Schools Cup f'Anfield fl-1987. It-tim ta' Giggs rebħet il-finali, b'Giggs bħala l-kaptan tal-iskwadra.
Waqt li kien qed jilgħab ma' Deans, Harold Wood, li kien jaħdem f'isem Manchester United, segwa ħafna l-prestazzjonijiet ta' Giggs u kien impressjonat, tant li pproponieh lil Alex Ferguson. Wara li ġie offrut perjodu ta' prova matul iż-żmien tal-Milied fl-1986, f'għeluq l-erbatax-il sena, Ferguson offrielu kuntratt ta' sentejn mal-akkademja waqt li pperswadew lil Giggs bl-opportunità li jsir plejer professjonali fi tliet snin.
Ħarsa ġenerali
Giggs għamel l-ewwel dehra mal-klabb matul l-istaġun 1990–91 u sar figura regulari mal-ewwel tim mill-istaġun 1991–92. Hu hu l-aktar plejer li lagħab l-aktar partiti kompetittivi għall-klabb, u jżomm ir-rekord tal-klabb tal-aktar trofej mirbuħa minn plejer (23). Mill-1992, hu kiseb għaxar midalji tal-Premier League, erba' midalji tal-FA Cup, tlieta tal-League Cup u tnejn taċ-Champions League. Barra minn hekk hu spiċċa finalista tellief f'żewġ finali tal-FA Cup u tnejn tal-League Cup, u kif ukoll kien parti minn erba' timijiet ta' United li spiċċa fit-tieni post fil-kampjonat. Fis-snin riċenti, Giggs kien il-kaptan tal-iskwadra f'diversi okkażżjonijiet, partikularment matul l-istaġun 2007–08 meta l-kaptan regulari Gary Neville kien barra mil-logħob minħabba li kien imweġġa'.
Staġun debuttanti
F'għeluq is-sbatax-il sena Giggs iddebutta kontra Everton ġewwa Old Trafford nhar it-2 ta' Marzu 1991, bħala sostitut għal Denis Irwin fit-telfa ta' 2–0. Fl-ewwel dehra tiegħu mal-ewwel ħdax, Giggs skorja l-ewwel gowl tiegħu fir-rebħa ta' 1–0 fid-derbi ta' Manchester tal-4 ta' Mejju 1991, minkejja li deher li l-gowl kien awtogowl ta' Colin Hendry. Hu ma kienx inkluż fost is-sittax-il plejer li għelbu lil Barcelona fit-Tazza tat-Tazez Ewropej ħdax-il ġurnata wara.
Fil-bidu tal-istaġun 1991–92 beda bħala plejer regulari mal-iskwadra, minkejja li xorta waħda baqa' attiv mas-settur mixtla, fejn kien kaptan tat-tim li ttrijonfa fl-FA Youth Cup fl-1992. Giggs żblokka mal-ewwel tim meta kien għad għandu sbatax-il sena, u kompla fost uħud miż-żgħażagħ ta' United li telgħu mal-ewwel tim taħt Ferguson. F'dak l-istaġun, Giggs lagħab fit-tim li spiċċa fit-tieni post tal-Ewwel Diviżjoni taħt Leeds United. Giggs kiseb l-ewwel trofew tiegħu fit-12 ta' April 1992 hekk kif United għelbu lil Nottingham Forest fil-finali tal-League Cup, wara li Giggs assista lil Brian McClair għall-uniku gowl tal-konfront. Fi tmiem l-istaġun, hu ġie vvutat bħala l-Plejer Żagħżugħ tas-Sena tal-PFA.
Bidu tal-karriera
Il-bidu tal-istaġun 1992–93 — l-ewwel staġun tal-Premier League — ra lil Giggs ikun diġà figura importanti fit-tim ta' United, u sar magħruf bħala wieħed mill-aktar prospetti tal-futbol Brittaniku. F'din l-età żagħżugħa Giggs beda jsir aktar popolari, fejn barra li kellu programm televiżiv tiegħu li kien iġib l-isem ta' Ryan Giggs' Soccer Skills (1994), hu deher f'diversi faċċati ta' rivisti, bħala parti mill-isforz li sar mill-Premier League biex ibiddlu l-immaġini ħażina li inħolqot fis-snin tmenin minħabba każi ta' ħuliganiżmu. Hu ngħata ġieħ bħala l-ewwel stilla tal-futbol li qatt qabad l-immaġinazzjoni tal-pubbliku b'tali mod popolari mill-era ta' George Best, u l-ironija kienet li Best u Bobby Charlton kienu jiddeskrivu lil Giggs bħala l-aktar plejer żagħżugħ favorit tagħhom.
Tant kien it-talent ta' Giggs li kliem bħal "ġenju" u "maġiku" kienu ħafna drabi jidħlu fid-deskrizzjonijiet li sħabu kienu jagħtu fuqu, bħal Paul Ince, waqt li Gary Pallister darba minnhom qal li d-difensuri ta' United kienu jgħidu "li demmhom kien idur biex jippruvaw jimmarkawh waqt it-taħriġ". Steve Bruce stqarr ukoll li "meta Ryan kien jiġri, kien jiġri daqs ir-riħ. Ma kontx tisimgħu, hu kien dak id-dawl fuq saqajh. Hu kellu dak il-moviment naturali, li permezz ta' ballun il-plejers kbar biss iħaddnu. Bl-ebda nuqqas ta' rispett lejn [David] Beckham u Scholesy, però hu hu l-uniku wieħed li minn dejjem kellu jkun stilla."
Lejn tmiem is-snin disgħin, bl-irtirar ta' Eric Cantona u l-introduzzjoni ta' plejers żgaħżagħ bħal David Beckham, Paul Scholes, Gary Neville, Philip Neville u Nicky Butt, il-profil fl-istampa ta' Giggs naqas u tilef diversi partiti minħabba li kien imweġġa', minkejja li l-forma tiegħu kienet kostantament waħda pożittiva. Mumenti memorabbli jinkludu l-gowl fil-ħin barrani kontra l-arċi-rivali Arsenal fis-semifinali tal-FA Cup li ta lil United rebħa ta' 2-1, u l-gowl tal-pari fid-90 minuta fil-leg ġewwa darhom tas-semifinali tal-UEFA Champions League kontra Juventus.
Fil-finali tal-UEFA Champions League 1998–99 Giggs assista lil Teddy Sheringham għall-gowl tal-pari qabel ma' Solskjær skorja l-gowl tar-rebħa sekondi wara, li wassal lil United għar-rebħ tat-Tripletta. Giggs kien ukoll Plejer tal-Partita hekk kif United għelbu lil Palmeiras biex kisbu t-Tazza Interkontinentali f'dik l-istess sena.
Is-snin ta' wara
thumb|Ryan Giggs, 2006
Giggs kien wieħed mill-aktar plejers esperjenzati meta Denis Irwin telaq f'Mejju tal-2002, u sar pedina importanti tal-klabb, minkejja li kien għadu biss fl-età ta' 28 sena. Giggs kompla jtejjeb il-prestazzjonijiet tiegħu fl-erba' snin wara t-trijonf tat-Tripletta fl-1999. United kienu ċampjins tal-Premier League fi tliet okkażżjonijiet minn erba' wara t-Tripletta, u kif ukoll laħqu l-kwarti tal-finali taċ-Champions League tliet darbiet u s-semifinali darba. Hu ċċelebra l-għaxar snin anniversarju f'Old Trafford b'partita ta' testimonjanza kontra Celtic fil-bidu tal-istaġun 2001–02. Sena wara, hu skorja l-100 gowl fil-karriera tiegħu f'pari ta' 2–2 kontra Chelsea ġewwa Stamford Bridge.
Hu kiseb ir-raba' suċċess fl-FA Cup nhar it-22 ta' Mejju 2004, fejn sar wieħed minn żewġ plejers biss (bl-ieħor ikun Roy Keane) li rebaħ dan it-trofew erba' darbiet waqt li kien qed jilgħab għal Manchester United. Hu spiċċa wkoll għal tliet darbiet bħala finalista tellief fl-1995, fl-2005 u fl-2007. Il-parteċipazzjoni tiegħu fir-rebħa kontra Liverpool f'Settembru tal-2004 għamlitu t-tielet plejer li lagħab 600 logħba għal United, ma' Bobby Charlton u Bill Foulkes.
Nhar is-6 ta' Mejju 2007, bit-tim ta' Chelsea ma jiksibx aktar mill-pari ta' 1–1 kontra r-rivali ta' Londra Arsenal, Manchester United saru ċ-ċampjins tal-Ingilterra. Permezz ta' din il-midalja, Ryan Giggs għamel rekord ġdid ta' disa' titli tal-kampjonat, fejn għeleb ir-rekord preċedenti ta' tmienja maqsum flimkien ma' Alan Hansen u Phil Neal (li rebħu t-titli tagħhom ma' Liverpool). Giggs beda mal-ewwel ħdax fir-rebħa fiċ-Charity Shield 2007 fejn skorja l-gowl tal-vantaġġ momentarju, fil-partita li ntemmet sal-ħin normali 1–1. Fl-għoti tal-penalties ir-Red Devils ħarġu rebbieħa hekk kif il-gowler Edwin van der Sar salva l-penalties kollha ta' Chelsea.
Fl-istaġun 2007–08, Alex Ferguson adotta sistema ta' rotazzjoni bejn Giggs u l-plejers il-ġodda Nani u Anderson. Minkejja dan, Giggs baqa' bħala l-għażla favorita għall-konfront antiċipat ma' Chelsea ġewwa Old Trafford u l-passaġġ tiegħu għal Carlos Tevez irriżulta fl-ewwel gowl mal-klabb ta' dan tal-aħħar.
Giggs skorja l-100 gowl tiegħu fil-kampjonat nhar it-8 ta' Diċembru 2007 kontra Derby County, partita li United ħarġu rebbieħa 4–1. Nhar l-20 ta' Frar 2008 hu għamel il-100 dehra tiegħu fil-UEFA Champions League kontra Lyon, waqt li fil-11 ta' Mejju 2008 hu daħal bħala sostitut għal Park Ji-Sung biex ugwalja r-rekord ta' Bobby Charlton ta' 758 preżenza ma' United. F'din il-partita stess, Giggs skorja t-tieni gowl tal-konfront, fejn assigura l-għaxar titlu tal-Premier League kemm tiegħu personali u kif ukoll ta' United. Għaxart ijiem wara, fil-21 ta' Mejju 2008, Giggs kiser ir-rekord ta' preżenzi meta daħal bħala sostitut fis-87 minuta għal Paul Scholes fil-finali tal-UEFA Champions League kontra Chelsea. United rebħu din il-finali bl-għoti tal-penalties, b'Giggs jiskorja l-penalty li kellu jkun il-penalty rebbieħ għal United (wara li Nicolas Anelka tilef il-penalty tiegħu) u ngħaqad ma' Steve McManaman u sieħbu Owen Hargreaves fil-lista ta' plejers Brittaniċi li lagħbu u rebħu iktar minn finali waħda taċ-Champions League.
Fil-bidu tal-istaġun 2008–09, Sir Alex Ferguson beda jpoġġi lil Giggs f'nofs il-grawnd, taħt l-attakkant, minflok fil-pożizzjoni favorita tiegħu fuq il-ġwienaħ. Giggs adatta sew f'dan l-irwol il-ġdid u assista żewġ gowls f'kemm il-partiti, kontra Middlesbrough u Aalborg. Sir Alex Ferguson qal f'intervista, "Ryan (Giggs) hu plejer importanti, hu se jkun 35 f'Novembru li ġej imma fl-età ta' 35 sena, hu jista' jkun il-plejer l-aktar importanti. Meta kellu 25, Ryan kien iħawwad lid-difiżi bil-ġiri tiegħu fuq il-faxex, imma fl-età ta' 35 sena, hu se jilgħab aktar fil-fond."
Nhar it-8 ta' Frar 2009, Giggs żamm ir-rekord li jkun l-uniku plejer li skorja f'kull staġun tal-Premier League mill-fundazzjoni tiegħu fl-1992 meta skorja l-uniku gowl fir-rebħa ta' 1–0 fuq West Ham United. Fi Frar tal-2009 Giggs iffirma estensjoni tal-kuntratt għal sena oħra.
Internazzjonali
Fl-1991, hu żamm ir-rekord mondjali għall-iżgħar plejer li qatt lagħab għal Wales. Minn dakinhar 'il quddiem hu għamel 64 preżenza, u skorja tnax-il gowl għat-tim nazzjonali bejn l-1991 u l-2007. Hu kien kaptan ta' Wales fl-2004.
Giggs irċieva ċerta kritika għan-nuqqas ta' involviment fil-partiti ta' ħbiberija internazzjonali. Mid-debutt tiegħu fl-1991 kontra l-Ġermanja, Giggs naqas li jattendi għal logħba ta' ħbiberija internazzjonali għal disa' snin, fejn tilef tmintax-il logħba ta' ħbiberija konsekuttiva. Ir-raġuni uffiċjali mogħtija għal dawn l-assenzi kienet li Giggs kien imweġġa' f'kull okkażżjoni. Madanakollu, il-kowċ ta' Manchester United Alex Ferguson fil-fatt kellu politika li ma jħallix il-plejer jingħaqad għall-partiti ta' ħbiberija.
F'Settembru tal-2006, Giggs lagħab f'logħba ta' ħbiberija kontra l-Brażil f'White Hart Lane. Il-prestazzjoni tiegħu wasslet lill-kowċ tal-Brażil, Dunga, biex ifaħħar lil Giggs u jistqarr li kieku ma kienx jidher ħuta barra mill-ilma kieku jilgħab mal-ħames darbiet ċampjins mondjali ma' stilel bħal Kaká u Ronaldinho.
B'sorpriża kbira, Giggs ħabbar l-irtirar tiegħu mill-futbol internazzjonali fit-30 ta' Mejju 2007 waqt konferenza stampa, biex għalaq kapitlu ta' sittax-il sena mat-tim nazzjonali. Ir-raġuni wara din l-għażla kienet li xtaq li jikkonċentra aktar fuq il-karriera tiegħu ma' United. L-aħħar partita ma' Wales, u bħala kaptan, kienet partita mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2008 kontra r-Repubblika Ċeka fit-2 ta' Ġunju ġewwa Cardiff. Hu kiseb l-64 apparenza f'din il-partita u rebaħ l-unur tal-Plejer tal-Partita hekk kif il-konfront intemm 0-0.
Statistika
Statistika aġġornata sal-11 ta' Awwissu 2013.
Portugall
Il-Portugall (, (Portugiż: Portugal), uffiċjalment ir-Repubblika Portugiża (Portugiż: República Portuguesa), huwa pajjiż li jinsab fil-Lbiċ tal-Ewropa, fil-Peninżula Iberjana. Il-pajjiż huwa mdawwar mill-Oċean Atlantiku mill-Punent u n-Nofsinhar u minn Spanja fit-Tramuntana u l-Lvant. Apparti mill-Portugall kontinentali, ir-Repubblika Portugiża għandha sovranità fuq l-arċipelagi Atlantiċi tal-Azores u Madeira, li huma reġjuni awtonomi tal-Portugall. Il-pajjiż huwa msemmi wara t-tieni l-akbar belt tiegħu, Porto, mill-isem Latin li kien Portus Cale.
Data
Motto: Tres Unum Sunt (Latin) "Tliet huma Wieħed"
Delfín Modesto Brandón (imwieled f'Tourém fl-1835), kien il-kap ta' stat ta' qabel ta' l-aħħar, minn Jannar 1863, skont il-memorji tiegħu, wara li ġie wara l-aħħar Imħallef li l-mandat tiegħu spiċċa bil-qsim u l-annessjoni tat-territorju.
Il-Portugall jirrinunzja favur Spanja għad-drittijiet kollha li jista’ jkollu fuq l-art ta’ Coto Misto u fuq il-bliet li jinsabu fiha, li bis-saħħa tad-diviżjoni determinata mil-linja deskritta jibqgħu fit-territorju Spanjol. —L-Artikolu vii tat-Trattat ta' Lisbona (1864).
Afrotheria
Afrotheria huwa superordni ta' mammiferi plaċentati fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Eutheria, b'sitt ordnijiet. Dan is-superordni flimkien ma' tliet superordnijiet oħra Euarchontoglires, Laurasiatheria, u Xenarthra, jiffurmaw l-infraklassi Eutheria.
Marzu
Marzu huwa t-tielet xahar tas-sena fil-kalendarju Gregorjan u wieħed minn seba' xhur li għandhom tul ta' 31 ġurnata.
Marzu jibda (astroloġikament) meta x-xemx tkun fis-sinjal tal-Ħut u jispiċċa fis-sinjal ta' Aries. Astronomikament, ix-xemx tibda fil-kostelazzjoni tal-Akwarju u tispiċċa f'dik tal-Ħut.
Wikiversità
Storja
Il-Wikiversità kien beda oriġinarjament fuq il-Wikibooks fis-sena 2003. Fl-2005, kien hemm proposta formali biex il-Wikiversità ikun bħala proġett indipendenti u kienet saret votazzjoni. Fil-laqgħa ta' Novembru 2005 tal-Bord tal-Wikimedia ddiskuta din il-proposta. Il-verżjoni modifikata mill-Board of Trustees kienet milqugħa. Sa dak inhar kien hemm 17-il portal tal-lingwa li kienu diġà bdew jiffunzjonaw fuq il-Wikibooks.
Dettalji tal-Proġett
Il-mudell tal-Wikiversità tagħmel enfasi fuq il-"gruppi ta' tagħlim" u it-"tagħlim b'dak li jsir" ("learning by doing"). L-ideja hi li din il-komunità ta' parteċipanti jattivaw dawn il-proġetti ta' tagħlim u dan it-tagħlim jiġi rejalizzat fuq il-kollaborazzjoni fuq il-proġetti u l-editjar tal-paġni tal-Wikiversità.
Il-Wikiversità tikkonsisti minn paġni wiki li jirrigwardaw l-istudju ta' argument partikolari. Il-parteċipanti jesprimu l-għanijiet tagħhom ta' tagħlim u l-komunità tikkontrubwixxi biex tiżviluppa attivitajiet u proġetti li jaslu għal dawn l-għanijiet.
Ir-riżorsi huma żviluppati minn individwali jew gruppi, jew bl-inizzjattiva tagħhom u bħala parti minn proġett ta' tagħlim. Dawn ir-riżorsi jinkludu sussidji didattiċi, pjani ta' lezzjonijiet, pjanijiet ta' studju, kurrikulum, link esterni u aktar riżorsi - il-kotba tat-testi mhumiex inklużi f'dan il-proġett, hekk kif dawn jinsabu fil-Wikibooks. L-ttformazzjoni li tintefa' fuq il-Wikiversità tista' tintuża' barra minn dan il-proġett, taħt it-termini tal-GNU Free Documentation License.
Il-Wikiversità, fil-futur, tista' anki tospita proġetti ta' tfittxija, imma din l-attività għadha esposta għal dibattitu u għadha ma ġietx implimentata.
Rumanija fil-Festival tal-Eurovision
Ir-Rumanija ħadet sehem ħmistax-il darba fil-Festival tal-Eurovision, bl-ewwel parteċipazzjoni isseħħ fl-edizzjoni tal-1994.
Wara l-edizzjoni tal-1994, ir-Rumanija rritornat fil-kompetizzjoni erba' snin wara għall-edizzjoni tal-1998. L-aqwa riżultat wasal fil-Festival tal-Eurovision tal-2005 ġewwa l-Ukrajna, fejn Luminiţa Anghel u Sistem rnexxielhom jikklassifikaw fit-tielet post fil-finali, filwaqt li kisbu l-ewwel post fis-semifinali tagħhom.
Fl-2006, ir-Rumanija kienu rrappreżentati minn Mihai Trăistariu, li kien wieħed mill-favoriti li jirbaħ iżda spiċċa fir-raba' post, minkejja li rċieva punti minn kull pajjiż rispettiv tal-Ewropa, barra l-Pajjiżi l-Baxxi u Monako. Fl-2007, Todomondo naqsu li jispiċċaw mal-ewwel għaxra fil-finali, b'hekk fl-edizzjoni tal-2008 ir-Rumanija kellha tikkompeti fis-semifinali. Nico u Vlad irnexxielhom jikkwalifikaw mis-semifinali, però sfortunatament spiċċaw fl-20 post fis-serata finali.
Votazzjoni
250px|thumb|[[Todomondo f'Ħelsinki għall-Eurovision 2007]] Ir-Rumanija irċiviet l-aktar punti minn (il-finali biss inkluża):
Ir-Rumanija tat l-aktar punti lil (il-finali biss inkluża):
Wikisors
Il-Wikisors huwa proġett operat mill-Fondazzjoni Wikimedia li fih jipprovdi kontenut b'xejn ta' sorsi testwali, flimkien mat-tifsiriet b'lingwi differenti u materjal ieħor.
Storja
Il-Wikisource beda eżattament bejn l-2003 u l-2005 fejn f'dan iż-żmien il-lokazzjoni ta' dan il-proġett fuq l-internet (URL) kif ukoll ismu tbiddlu diversi drabi.
Dan il-wiki kien l-ewwel imsemmi Project Sourceberg matul il-perjodu tat-tfassil tiegħu (logħob ta' kliem għal Project Gutenberg). Dan beda l-attività tiegħu f'lokazzjoni żbaljata, meta t-testi kienu ntefgħu fuq ps.wikipedia.org. Il-kontributuri ħasbu li "PS" ifissru "primary sources" (sorsi primarji) jew Project Sourceberg, u bi żball ħadu post tas-sotto-dominju tal-lingwa Pashtu tal-Wikipedija.
Project Sourceberg beda uffiċċjalment meta rċieva l-lokazzjoni tiegħu fuq l-internet fl-24 ta' Novembru, 2003 (http://sources.wikipedia.org); kull testi u diskussjonijiet mxew fil-lokazzjoni l-ġdida. Fis-6 ta' Diċembru, 2003, ismu nbidel għal Wikisource. Minkejja t-tibdil fl-isem, il-proġett dam sat-23 ta' Lulju, 2004, qabel ma mexa fuq il-lokazzjoni permanenti (fuq http://wikisource.org).
F'ġimgħatejn mill-bidu tal-proġett (fuq sources.wikipedia.org), 'il fuq minn 1000 paġna ġew ikkrejati, b'madwar 200 minnhom iddisinjati bħala artikli taħt forma tajba. Fl-4 ta' Jannar, 2004, Wikisource laqa' l-100 utent reġistrat. Fil-bidu ta' Lulju 2004, in-numru ta' artikli qabżu l-2400, u aktar minn 500 utent irreġistraw.
Fit-30 ta' April, 2005, kien hemm 2667 utent reġistrati (inklużi 18-il amministratur) u madwar 19,000 artiklu. Il-proġett qabeż is-96,000 editjar f'dik il-ġurnata.
Logo u slogan
L-ewwel użu prominenti ta' l-islogan tal-Wikisource - The Free Library (Il-Librerija b'Xejn) - kienet fil-portal multilingwali tal-proġett, meta kienet ġiet ridiżinjata bbażata skond il-portal tal-Wikipedija fis-27 ta' Awwissu, 2005 (verżjoni storikali). Bħall-portal tal-Wikipedija, is-slogan tal-Wikisource jidher madwar il-logo ta' l-akbar għaxar lingwi tal-proġett.
Kontenut
Il-Wikisource jiġbor u jistorja taħt format diġitali testi ppublikati qabel; inklużi n-novelli, xogħol ta' stejjer vera, ittri, taħdidiet, dokumenti kostituzzjonali u storiċi, liġijiet u varjeta ta' dokumenti oħra. Kull test miġbur huwa jew liberu mill-copyright jew maħruġ taħt il-GNU Free Documentation License. Testi f'lingwi oħra huma aċċettati, kif ukoll it-translazzjonijiet.
Orikteropu
L-orikteropu, oritteropu jew kif inhu magħruf ukoll ħanżir tal-art huwa mammiferu insettivoru ta' daqs medju, mifrux fil-kontinent Afrikan. Minkejja l-isem ħanżir tal-art, (terminu li ġej minn kelma olandiża Aardvarken aarde art u varken ħanżir), l-orikteropu mhux relatat mal-familja tal-ħnieżer u dan id-disgwid ta' termini u kliem ġara għax l-ewwel Ewropew li skoprieħ xebbaħ lill-orikteropu ma' ħanżir.
Deskrizzjoni
L-aktar fattizz distintiv li jagħmel il-membri tat-Tubulidentata uniċi (kif jindika ukoll l-isem tal-ordni) huma s-snien. Dawn minflok m' huma magħmulin minn kavità mimlija bil-polpa tas-snien, magħmulin minn tubi rqaq ta' dentina mimlijin bil-polpa tas-snien u mwaħlin flimkien biċ-ċement. Is-snien m' għandhomx kisi ta' enamel u b'hekk jittieklu u jikbru il-ħin kollu. L-orikteropu jitwieled bis-snien ta' quddiem (jew inċisivi) u bin-nejbiet (jew kanini) tal-ħalib, biss dawn, la darba jaqgħu ma jerġgħux jitilgħu. Fl-orikteropu adult l-uniċi snien preżenti huma id-dras (jew molari) fuq in-naħa ta' wara tal-ħalq.
L-orikteropu ftit li xejn jixbaħ lil-ħanżir. Dan il-mammiferu għandu ġisem robust, b' dahar mgħawweġ b' forma ta' arkata mill-għonq san-naħa ta' taħt id-dahar, b' denb oħxon ħafna fil-bażi li jidjieq gradwalment sakemm jispiċċa għall-ponta fit-tarf. Għonq qasir u oħxon, b'par widnejn sproporzjonalment twal, b'ras imġebbda fit-tul u b'wiċċ ċilindriku li jispiċċa ċatt fuq quddiem, b' 2 toqbiet tal-imnifsejn kbar (li jagħtuh sens ta' xamm żviluppat ħafna) u ħalq żgħir, b'forma tubulari, mgħammar b'ilsien twil tipikament ta' annimal li jiekol in-nemel u 4 saqajn b' saħħithom, moderatament twal, b' 4 swaba fuq ta' quddiem u 5 fuq ta' wara, b' difrejn b' forma ta' skalpel, uniċi qalb il-mammiferi.
Il-piż ivarja bejn 40 kilogramm u 65 kilogramm u t-tul normalment ikun bejn 1 metru u 1.3 metri. Il-kulur tal-orikteropu huwa isfar fil-griż imma ħafna drabi jkun jagħti fil-kannella ħamrani minħabba l-ħamrija. Il-pil tal-orikteropu ma tantx huwa folt u l-protezzjoni ewlenija ta' dan il-mammiferu hija l-ġilda ħarxa, tant li kapaċi jorqod ġewwa bejta tan-nemel li jkun għadu kemm ikisser mingħajr l-ebda problema ta' xejn. thumb|left|225px|[[Orikteropu ta' ftit ġranet biss ħajja]]
Riproduzzjoni
Wara tqala jew gestazjoni ta' 7 xhur, jitwieled ferħ ta' bejn wieħed u ieħor 2 kilogrammi. Ġimgħatejn biss wara t-twelied dan jitlaq jimxi wara l-omm u 6 xhur wara jibda jħaffer il-bejta tiegħu taħt l-art, biss xorta jibqa' mal-omm sakemm jerġa' jasal l-istaġun tan-namra li jmiss. L-orikteropu magħruf li jgħix għal aktar minn 20 sena.
Distribuzzjoni
L-orikteropu huwa mifrux ma' kważi l-Afrika kollha ta' taħt id-deżert tas-sahara u għalkemm ikkaċċat mill-bniedem għal-laħam u s-snien (li jintużaw bħala dekorazjoni) ma jidhirx mhedded.
Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe
daqsminuri|247x247px|Veduta tal-abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe minn fuq ix-xmara Gartempe L-Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe hija knisja Kattolika Rumana li tinsab fir-raħal ta' Saint-Savin-sur-Gartempe, f'Poitou, Franza. Il-kostruzzjoni tal-knisja Rumaneska nbdiet f'nofs is-seklu 11. L-abbazija hija magħrufa l-iktar għall-bosta affreski tas-sekli 11 u 12 li għadhom fi stat ta' preservazzjoni notevoli. L-Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe tniżżlet fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Orikteropu
Klassifikazzjoni
L-orikteropu huwa l-unika speċi ħajja tal-familja Orycteropodidae u tal-ordni Tubulidentata. Oriġinarjament l-orikteropu kien klassifikat fil-ġeneru tal-Wikkelin in-nemel tal-Amerika t' isfel minħabba xebħ superfiċjali, li l-lum il-ġurnata huwa magħruf li dan huwa r-risultat ta' evoluzzjoni konverġenti u mhux ta' antenat komuni.
Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe
Storja
L-oriġini tal-abbazija tmur lura għal żmien Karlu Manju. Louis le Pieux staqsa lil San Benoît d'Aniane jagħżel għoxrin patri u superjur biex jistabbilixxu ruħhom f'binja monastika li kienet imsejsa fis-sena 800 bl-assistenza ta' Karlu Manju. L-abbazija ngħatat protezzjoni rjali u ġiet immexxija skont ir-regolamenti ta' San Benoît. L-Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe kienet tirrappreżenta post ewlieni fl-istorja tal-konverżjoni għall-Kristjaneżmu.Sa mid-disa' seklu, l-għadd ta' artijiet tal-abbazija żdied, kemm fit-territorju tagħha kif ukoll 'il barra minn dak it-territorju, u b'hekk l-abbazija saret waħda mill-iktar importanti fir-reġjun. xellug|daqsminuri|308x308px|Il-kolonni tal-abbazija bid-disinn tal-irħam falz Barra minn hekk, l-abbazija kellha rwol kruċjali fit-tiġdid tad-dinja monastika: in-nies tal-kleru ta' Saint-Savin irriformaw diversi postijiet bħal Saint-Martin d'Autun, Baume-les-Messieurs jew Vézelay. Wieħed mill-kleru ta' Saint-Savin saħansitra sar Superjur tal-patrijiet ta' Cluny. Fis-seklu 11, il-komunità ta' Saint-Savin għexet taħt il-protezzjoni tal-Konti tar-reġjun. Fl-1010, il-Kontessa Aumode, il-mara tad-Duka t'Aquitaine – William il-Kbir – tat donazzjoni kbira fi flus lill-komunità tal-patrijiet li mbagħad bniet l-abbazija mill-ġdid.
Orikteropu
Klassifikazzjoni
L-eqdem fossilu tat-Tubulidentata huwa miż-żmienijiet ta' kmieni fil-Mijoċen li ġew misjuba fil-Kenja. Uħud mill-ispeċijiet ta' dan l-ordni kienu mifruxa mal-Ewropa u mal-Asja ta' taħt matul iż-żmienijiet ta' tard fil-Mijoċen sa kmieni fil-Plijoċen. Minbarra il-ġeneru Orycteropus, hemm 4 ġeneri oħra magħrufin fil-familja Orycteropodidae u dawn huma Archaeorycteropus, Leptorycteropus, Myorycteropus, u Palaeorycteropus.
Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe
Arkitettura
daqsminuri|338x338px|Dettall tal-kapitelli u tal-kolonni bid-disinn tal-irħam falz Il-pjanta tal-knisja għandha għamla ta' salib b'torri kwadru tiela' mis-saqaf. Il-parti trasversali tal-knisja nbniet l-ewwel, imbagħad wara nbena l-kor bl-ambulatorju tiegħu flimkien ma' ħames kappelli fl-apsida poligonali. Iktar 'il quddiem, żdiedu tliet alkovi wesgħin fin-navata, it-torri tal-kampnar, loġġa, u fl-aħħar nett żdiedu l-aħħar sitt alkovi tan-navata. It-torri tal-kampnar għandu spira raffinata maħduma bil-ġebel fl-istil Gotiku u huwa ogħla minn 80 metru, li ġiet miżjuda fis-seklu 14 u ġiet restawrata fis-seklu 19. In-navata f'għamla ta' bittija hija mirfuda fuq kolonni twal impinġijin bid-disinn tal-irħam falz, kull waħda b'kapitell differenti bil-weraq. Taħt il-knisja hemm il-kripta tal-aħwa martri San Savin u San Ċiprijanu, li hija ddekorata bl-affreski b'xeni minn ħajjithom.
In-navata ewlenija tal-abbazija hija twila 42 metru u wiesgħa 17-il metru, u l-kobor tal-volum tagħha diġà jimpressjona lil min jidħol fil-knisja qabel ma jiġbdulu l-attenzjoni l-bosta affreski antiki mal-ħitan. Permezz tal-għoli tan-navati tal-ġnub, l-abbazija tista' titqies bħala knisja b'għamla ta' sala kbira, li b'sistema sempliċi ta' elevazzjoni tippermetti li l-knisja tkun imdawla b'mod naturali mit-twieqi ċċentrati fl-għoli fil-ħnejjiet semiċirkolari tal-ħitan tal-ġnub.
Fin-navata, ġew issodisfati l-kundizzjonijiet kollha tal-elevazzjoni u tad-dawl, biex fuq is-saqaf f'għamla ta' bittija, f'għoli ta' 17-il metru, wieħed ikun jista' jitpaxxa bl-affreski ikonografiċi tal-ġrajjiet tat-Testment il-Qadim. Is-sagristija, il-kapitlu, ir-refettorju, il-kċina, id-dormitorju u l-akkomodazzjoni vasta tas-superjur tal-patrijiet inbnew mill-ġdid bil-ġebla tal-ġir lokali: il-ġebla tal-ġir roża minn Antigny u l-ġebla tal-ġir kannella fil-griż minn Chauvigny.
Affreski
xellug|daqsminuri|218x218px|L-affresk tal-arka ta' Noè L-Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe spiss titqies bħala "l-Kappella Sistina ta' Żmien ir-Rumani". Kważi kull affresk antik tal-knisja baqa' ppreservat. Id-diversi ċikli li jkomplu ma' xulxin minn naħa għall-oħra tal-ħitan u tas-saqaf qishom album tar-ritratt bil-kulur tal-ġrajjiet Bibbliċi. Fuq il-loġġa kif tidħol fil-knisja, hemm ix-xena tal-apokalissi, filwaqt li mal-ħitan u mat-tribuna hemm il-ġrajja tal-irxoxtar ta' Ġesù. Fuq is-saqaf f'għamla ta' bittija hemm saħansitra madwar ħamsin episodju mit-Testment il-Qadim meħuda mill-Kotba tal-Ġenesi u tal-Eżodu.
L-erja tan-navata b'kollox tammonta għal madwar 460m²: li kieku x-xeni dekorattivi kollha kellhom jitqiegħdu waħda eżatt ħdejn l-oħra, dan jirriżulta f'tila twila iktar minn 168 metru u wiesgħa iktar minn żewġ metri u nofs.
Sit ta' Wirt Dinji
L-Abbazija ta' Saint-Savin-sur-Gartempe ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Il-valur universali straordinarju tagħha ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Rabat (Għawdex)
Belt famuza hafna fil-Gzejjer Maltin hija Victoria f'Ghawdex. Ir rabat hija l belt Kapitali t Ghawdex u u hija maghrufa ghac Cittadella medjevali. Li fiha nsibu il Gran Castello, Muzewijiet u L Habs l-Antik. Ir-Rabat jew Città Vittoria hija l-belt kapitali tal-gżira t'Għawdex, gżira tal-arċipelagu Malti fil-Baħar Mediterran. Il-belt għandha popolazzjoni ta' 6,414 (Novembru 2005), u b'din il-popolazzjoni din il-lokalità hi l-ikbar waħda f'Għawdex.
Din il-belt hi msejjħa ukoll bl-isem Victoria li ġie mogħti fl-1887 mill-gvern Brittaniku fl-okkażjoni tal-Ġublew tad-Deheb tar-Reġina Vittorja, minn rikjesta tal-Arċisqof ta' Malta, Mons. Pietru Pace. Madanakollu, din il-belt hi xorta magħrufha fost l-Għawdxin bl-isem antik tar-Rabat.
Amministrazzjoni u Kunsill Lokali
thumb|left|180px|Il-Banca Giuratale, is-sede tal-Kunsill Lokali tar-Rabat Il-Belt Victoria hi l-akbar lokalità f'Għawdex, u taqa' taħt ir-responsabbiltà tal-Kunsill Lokali tar-Rabat. Is-sede tal-kunsill hi l-Banca Giuratale, bini mibni matul il-ħakma tal-Kavallieri tal-Ordni ta' San Ġwann. L-ewwel elezzjoni għall-kunsill saret fis-16 ta' April, 1994. Il-kunsill preżenti ġie elett fl-elezzjonijiet ta' Marzu 2013 u hu ffurmat minn:
Faċilitajiet
Fil-Belt Victoria insibu plejgrawnd għar-residenti, kif ukoll ġnien, fost oħrajn. F'din il-belt insibu faċilitajiet sportivi, hekk kif il-belt Victoria għandha fi ħdanha l-akbar numru ta' klabbs sportivi f'Għawdex. Dawn huma:
Dawn kollha jitħarrġu fil-grawnds rispettivi tagħhom.
Faċilitajiet reġjonali
Il-belt Victoria, bħala l-belt kapitali ta' Għawdex, fiha l-akbar numru ta' binjiet governattivi u amministrattivi ta' Għawdex, fosthom:
Festi
F'din il-belt jiġu ċċelebrati żewġ festi prinċipali, dik ta' San Ġorġ, li l-festa liturġika tiegħu taħbat nhar it-23 ta' April, iżda tkun iċċelebrata fit-tielet Ħadd ta' Lulju, kif ukoll dik ta' Santa Marija nhar il-15 ta' Awwissu. Dik ta' San Ġorġ toħroġ mill-Bażilika iddedikata lill-istess qaddis, filwaqt li dik ta' Santa Marija toħroġ mill-Katidral ta' Għawdex. Il-festi esterni huma organizzati mis-Soċjetà Filarmonika La Stella u Leone rispettivament.
Baned tar-raħal
Iż-żewġ baned prinċipali huma l-Banda La Stella u l-Banda Leone, li jieħdu ħsieb il-Festi ta' San Ġorġ u Santa Marija rispettivament. Iż-żewġ baned għandhom is-sede tagħhom fiż-żewġ teatri ewlenin tal-Gżira: it-Teatru Astra tas-Soċjetà Filarmonika La Stella, u t-Teatru Aurora tas-Socjetà Filarmonika Leone.
Dawn iż-żewġ baned jorganizzaw ukoll kunċerti varji matul is-sena, kif ukoll, fiż-żewġ teatri jittellgħu l-opri, li ta' kull sena jattiraw mijiet ta' Maltin.
Ġonna pubbliċi
Il-Villa Rundle hu l-ġnien prinċipali tal-belt, kif ukoll tal-gżira. Dan il-ġnien iservi għal attivitajiet reġjonali, fosthom il-wirja tradizzjonali tal-bhejjem li tittella' kull sena għall-festa ta' Santa Marija. Ġo dan il-ġnien wieħed isib bosta monumenti u bustijiet ta' personalitajiet li taw sehem fl-iżvilupp tal-Belt Victoria, u ta' Għawdex.
Leporidu
Il-Leporidi (singular leporidu) huma bejn wieħed u ieħor is-60 speċi ta' fniek u liebri li jiffurmaw il-familja Leporidae. Il-Leporidi, flimkien mal-piki, jissejħu lagomorfi u jiffurmaw wieħed mill-ordnjiet fil-klassi Mammalia, il-Lagomorpha. Il-Leporidi għandhom differenti mill-piki, il-widnejn u s-saqajn ta' wara li huma ħafna itwal u d-denb qasir u sufi. L-isem "leporidi" ġej mill-kelma latina leporis, il-ġenitiv ta' lepus, li tfisser Liebru.
Il-Leporidi huma nativi jew mifruxa b'mod naturali mad-dinja kollha minbarra l-Antartika u l-Oċejanja fejn l-introduzzjoni mill-bniedem ħolqot problema kbira għall-mammiferi nativi Awstraljani.
Valletta
Il-Belt Valletta, magħrufa min-nies tal-gżejjer Maltin aktar bħala l-Belt hi l-kapitali ta' Malta. Tinsab mifruxa fuq penisola fil-parti tal-Lvant ċentrali tal-gżira ta' Malta. Il-Belt għandha popolazzjoni ta' 5,719-il ruħ (sal-2012).
Il-Belt Valletta għandha arkitettura mħallta għax fiha hemm binjiet bi stil Manneristiku, Barokk, Neoklassiku u anki dawk b'arkitettura moderna. Il-Belt Valletta sofriet mill-attakki tat-Tieni Gwerra Dinjija; biss, minkejja li l-gwerra ħalliet ferita kbira, il-Belt hi ma tilfitx il-karattru storiku tagħha. Fl-1980 il-Belt Valletta ġiet magħżula u onorata mill-UNESCO bħala Sit ta’ Wirt Dinji.
Isem
Ll-Ordni ta' San Ġwann ta lill-belt it-titlu, Humilissima Civitas Valletta — 'Il-Belt l-Aktar Umli ta' Valletta'. Madanakollu, bil-bini ta' swar u ta' fortifikazzjonijiet, u flimkien mas-sbuħija tal-bini Barokk mat-toroq tagħha, din saret magħrufa bħala Superbissima — 'L-Aktar Kburija', fost is-sovrani tal-Ewropa.
Storja
L-ewwel ġebla tal-Belt Valletta tqiegħet fit-28 ta' Marzu 1566, mill-Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann, Jean Parisot de la Valette. Wara l-Assedju l-Kbir tal-1565, l-Ordni ddeċida li jibni belt ġdida fuq il-peniżola ta' Xiberras, bl-intenzjoni li il-belt isservi wkoll bħala fortizza li tiddefendi kemm il-Port il-kbir kif ukoll il-port ta' Marsamxett. Dan il-proġett juri li issa l-Ordni kien iddeċida darba għal dejjem li jibqa' Malta b'mod permanenti. L-arkitett li ddisinja l-pjanta tal-belt il-ġdida kien Francesco Laparelli li ntbagħat mill-Papa Piju V. Meta Laparelli ħalla Malta, xogħlu komplieh l-assistent tiegħu, il-Malti Ġlormu Cassar. Il-pjanta tal-Belt kienet kollha kemm hi bbażata fuq linji rettilinji u l-binjiet kollha f'daqqa kienu jagħtu lid-disinn ta-Belt meta tarrah minn fuq xeħta tal-bord tal-iskakki.
It-toroq nbew dritti, b'dik tan-nofs, Strada San Giorgio (illum Triq ir-Repubblika) tibda minn Porta San Giorgio, ttawwal daqs 900 metru u tispiċċa quddiem il-Forti Sant'Iermu. La Valette ma leħaqx jara x-xogħol tas-swar tal-Belt komplut, għax miet fil-21 ta' Awwissu 1568 fl-età ta' 74 sena. Hu kien midfun fil-knisja, tan-Nattività (tal-Vitorja). Wara li nbniet il-Knisja Konventwali tal-Ordni, il-fdalijiet tiegħu ttieħdu hemm fejn hu midfun flimkien ma' xi Gran Mastri oħra fil-kripta ta' taħt l-altar maġġur.
Il-Belt saret il-kapitali ta' Malta, kif għada sal-lum, fejn isservi bħala il-belt amministrattiva, kummerċjali u kulturali tal-gżejjer Maltin.
Hekk baqgħet kemm sakemm l-Ordni baqa' Malta kif ukoll meta ġew l-Ingliżi. Fit-Tieni Gwerra Dinjija, il-Belt qalgħet ħafna bombi waqt bosta attakki mill-ajru. Bosta binjiet ġġarfu, fosthom iġġarraf it-Teatru Rjal li nbena qrib id-daħla tal-Belt fl-1866.
Illum il-ġurnata, il-Belt Valletta tilqa' fi ħdanha għadd ta' dipartimenti u ministeri governattivi, mijiet ta' ħwienet u uffiċiji ta' kumpaniji tal-kummerċ, knejjes u mużewijiet. Meta ma' dawk li jaħdmu f'dawn l-istabbilimenti ninkludu t-turisti, in- numru ta' nies li jidħlu l-Belt kuljum ilaħħaq mat-38,000 ruħ. F'din il-belt, tinsab ukoll il-Berġa ta' Kastilja minn fejn jopera l-Prim Ministru kif ukoll il-Palazz tal-Gran Mastru, fejn jiltaqa' l-Parlament.
Ġeografija
200px|left|thumb|Triq Mikiel Anton Vassalli, il-Belt Valletta Il-peniżola tal-Belt Valletta hi mdawra minn żewġ portijiet naturali; il-Port ta' Marsamxett u l-Port il-Kbir. Dan tal-aħħar hu l-iktar port importanti ta' Malta.
Il-belt għandha diversi binjiet ta' importanza storika. Fosthom insibu l-Kon-Katidral ta' San Ġwann, magħruf qabel bħala l-Knisja Konventwali tal-Kavallieri ta' Malta, il-Berġa ta' Kastilja li fil-fatt kienet tilqa' fiħa il-Kavallieri ġejjin minn Kastilja, León u l-Portugal. Illum f'din il-binja jinsab l-uffiċċju tal-Prim Ministru ta' Malta. Fil-Belt jinsab ukoll il-Palazz Maġisterjali, mibni bejn l-1571 u l-1574, li qabel kienet ir-residenza tal-Gran Mastru tal-Ordni ta' San Ġwann, waqt li llum jospita l-Uffiċju tal-President tar-Repubblika ta' Malta.Fl-istess binja wieħed jista' jħur l-Armrija kif ukoll xi swali fl-ewwel sular. Fi Triq ir-Repubblika hemm il-Mużew Nazzjonali tal-Arkeoloġija fejn qabel kien hemm il-Berġa ta' Provenza. Fi Triq il-Merkanti hemm il-Mużew Nazzjonali tal-Arti (MUŻA) fil-binja li qabel kienet l-Berġa tal-Italja. It-Teatru Manoel, li kien inbena f'għaxar xhur biss fl-1731, b'ordni mill-Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena, hu wieħed mill-eqdem teatri fl-Ewropa; Dar il-Mediterran għall-Konferenzi, magħruf qabel bħala s-Sacra Infermeria, mibni fl-1574, fejn kien wieħed mill-aktar sptarijiet rinomati matul iż-żmien tal-Kavallieri ta' Malta. Apparti dawn u ħafna binjiet oħra miftuħa għall-pubbliku wieħed jista' jammira il-fortifikazzjonijiet, mibnija bħala serje ta' bastjuni u ravellini, b'għoli li jvarja bejn 50 u 80 metru mill-foss li jdur madwar partijiet minnhom.
Fil-pjanijiet oriġinali, l-Ordni ried jibni menqa fiha jkunu jistgħu jirmiġġjaw xi bastimenti. Ix-xogħol ma rnexxiex u minflok fl-ispazju li kien diġà tħaffer inħolqot roqgħa bini li bdiet tissejjaħ "Il-Mandraġġ" ambjent li fejn bdew jgħixu nies foqra. Dan irriżulta f'diversi bini inadekwat b'kundizzjonijiet sanitarji ħżiena. Il-Mandraġġ kien ġie mwaqqa' mill-Awtoritajiet fis-snin sebgħin biex minflok inbnew flattijiet diċenti.
Sit ta’ Wirt Dinji
Fl-1980, il-Belt Valletta ġiet iddikjarata mill-UNESCO bħala Sit ta’ Wirt Dinji. Il-Belt Valletta għandha 320 monument, biex b’hekk hija waħda mill-iktar żoni storiċi b’konċentrazzjoni ta’ monumenti fid-dinja. Il-Belt ġiet iddikjarata Sit ta’ Wirt Dinji minħabba l-valur universali straordinarju tagħha abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO minn għaxra (fi kliem ieħor, abbażi ta’ terz tal-kriterji kulturali). Dawn il-kriterji huma l-kriterju (i), jiġifieri “Rappreżentazzjoni ta’ kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem”, u l-kriterju (vi), jiġifieri “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”.
Il-belt hija mibnija fuq peniżola dejqa mdawra bl-ilma. B’hekk, il-perimetru tal-belt baqa’ prattikament l-istess mit-tluq tal-Kavallieri ’l hawn, bi ftit żviluppi moderni f’dawn l-aħħar snin. Id-daqs tagħha u l-integrità tal-bini u tal-monumenti tagħha kienu biżżejjed biex l-UNESCO tagħraf li għandha valur universali straordinarju. Minkejja xi proġetti tal-kostruzzjoni fis-seklu 19 u l-ħsarat li ġarrbet il-Belt Valletta fit-Tieni Gwerra Dinjija, proporzjon kbir tal-bini u tal-monumenti oriġinali, kif ukoll in-nisġa urbana tal-madwar, ġew ippreservati sa żminijietna jew ġew irrestawrati bir-reqqa. L-iżvilupp tal-bini u l-materjali li ntużaw matul is-snin ma biddilx wisq mill-pajsaġġ urban tal-Belt, speċjalment meta wieħed iqarreb u jħares lejha mill-baħar. Madankollu, il-valur universali straordinarju tagħha jiddependi wkoll fuq dan l-element tal-pajsaġġ urban, għalhekk il-proċess biex jinstab bilanċ tajjeb bejn dan l-element u l-ħtiġijiet ta’ belt ħajja, huwa proċess kontinwu. L-UNESCO kemm-il darba tintervjeni biex twissi lill-awtoritajiet li jieħdu ħsieb il-ġestjoni ta’ Sit ta’ Wirt Dinji, meta tħoss li xi proġett jista’ jipperikola xi waħda mill-kriterji tal-għażla tagħha. Fl-2015, l-NGO lokali Din l-Art Ħelwa ħasset il-ħtieġa li twassal it-tħassib tagħha lill-awtoritajiet Maltin li jekk il-pjanijiet ta’ lukanda ta’ 40 sular f’Tigné jitwettqu, dan jaf iwassal biex il-Belt Valletta saħansitra titlef l-istatus ta’ Sit ta’ Wirt Dinji, minħabba li l-proġett ikerrah il-pajsaġġ urban li baqa’ ftit li xejn mittiefes minn żmien il-Kavallieri ’l hawn.
Toroq u pjazez prinċipali
right|thumb|250px|Triq ir-Repubblika, it-triq prinċipali u l-aktar kummerċjali tal-Belt Valletta.
Knejjes
250px|thumb|[[Kon-Katidral ta' San Ġwann|Il-Kon-Katidral ta' San Ġwann]]
Binjiet
250px|thumb|Il-[[Palazz tal-Gran Mastru]]
Ħoloq esterni
Koordinati: 35.89778°N, 14.5125°W
Konfoffa tal-ilsiera kontra l-Ordni ta' San Ġwann (1749)
Il-konfoffa tal-ilsiera tal-1749 kienet konfoffa mill-ilsiera miżmuma fil-ħabsijiet Maltin biex joqtlu lill-Gran Mastru Pinto, u jwaqqgħu il-gvern tal-Ordni ta' San Ġwann.
Il-bidu
Il-bastiment wasal Malta fit-2 ta' Frar. Minħabba l-istatura għolja tiegħu, il-Gvernatur, Mustafa Paxa kien ittrattat sew, tant li fil-Lazzarett ingħata l-aqwa sala u tħalla jżomm is-servjenti tiegħu. Wara ittieħed Sant'Iermu fejn ħallewh joqgħod fil-kwartier tal-Gvernatur tal-forti. Imbagħad ingħata anki residenza fi Strada San Giorgio kif ukoll wara ċertu żmien, residenza oħra fil-Furjana.
F'April tal-1749 ir-Re Lwiġi XV ta’ Franza, li biex iżomm il-ħbiberija diplomatika u l-kummerċali mas-Sultan Tork talab lil Gran Mastru Pinto biex jeħles lill-Paxà. Pinto ma sabx oġġezzjoni imma l-Paxà ma riedx jitlaq minn Malta u talab li jibqa' jgħix fil-gżira. Il-Gran Mastru mar kontra l-parir ta' ħafna mill-Kavallieri u ħallieh joqgħod Malta anki b'ċerta libertà li jmorru jżuruh Torok skjavi li kienu jgħixu f'Malta. Għall-ewwel il-Paxà kien jidher li kien sinċier fl-aġir tiegħu. Però, minn taħt kellu pjanijiet oħra. Bil-moħbi kien qiegħed jikkonfoffa biex jagħmel kolp ta' stat u jwaqqa' l-Ordni kompletament.
Il-pjan
Il-pjan tiegħu kien immirat lejn ribeljoni b'sorpriża li kella tkun esegwita fit-29 ta’ Ġunju, il-jum li kellha tkun iċċelebrata l-festa tal-Imnarja. Tista' tgħid li dak inhar il-Maltin minn kull belt jew raħal kienu jitilgħu l-Imdina biex igawdu din il-festa, u bosta kavallieri tal-Ordni kienu jagħmlu l-istess. Il-palazz tal-Gran Mastru kien ser ikun għaldaqstant mgħasses bi ftit kavallieri u suldati tal-Ordni waqt li fil-palazz kien ikun hemm mall-mitt qaddej skjav. Il-ftehim kien li wieħed mill-ilsiera, Imselliti, kellu jidħol fil-kmamar privati tal-Gran Mastru Pinto, u joqtlu b'daqqiet ta' sikkina vvalenta. Imbagħad, dan kellu jagħmel sinjal biex l-ilsiera servjenti ta' ġol-Palazz jeħilsu aktar ilsiera u jaħtfu l-armi mill-Armerija, u jaħtfu lil Sant'Iermu. Kien hemm anki xi ftehim biex tintbagħat flotta Ottomana mill-Afrika ta' Fuq biex jintervjenu meta jkun il-waqt u b'hekk jieħdu l-Malta minn taħt idejn l-Ordni. Dak iż-żmien kien hawn f'Malta mal-1,400 skjav, bosta minnhom maqfula fil-ħabsijiet tal-Belt, il-Birgu u l-Isla. Oħrajn kienu liberi għax kienu fil-qadi ta' proprjetarji sinjuri.