cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iqbal Masih
Tfulija
Iqbal twieled fl-1983 f'Muridke, raħal żgħir barra minn Lahore fil-Pakistan. Ftit wara li twieled missieru Sajf Masih telaq u abbanduna l-familja. Ommu, Inajat, kienet taħdem bħala seftura, iżda sabitha diffiċli ħafna biex tmantni l-familja. Minħabba f’hekk meta kellha 4 snin, inbigħ mill-familja tiegħu bħala skjav. Il-familja ta' Iqbal isselfu 600 rupija, ($16) minn għand kummerċjant tal-post li kellu fabbrika tal-insiġ tat-tapiti, u bi tpattija, Iqbal kellu jaħdem bħala nissiġ tat-tapiti sakemm jitħallas id-dejn. Kuljum, kien iqum qabel jisbaħ u jimxi mit-toroq imdallmin tal-kampanja sal-fabbrika, fejn u l-parti tat-tfal l-oħra kienu jkun marbutin bil-ktajjen biex ma jaħarbux. Kien jaħdem 14-il siegħa kuljum, sebat ijiem fil-ġimgħa, b'waqfien ta' nofs siegħha biss. Meta kellu 12-il sena Iqbal kien twil inqas minn 1.2 metru u kien jiżen 27 kg biss (daqs tifel ta' 6 snin).
Kull darba li ma jobdix jew kien jonqos f’xi ħaġa kien jiġi msawwat. Ġurnata waħda rid iqum fuq tiegħu u jitkellem għalih u għal sħabu dwar dawn l-inġustizzji. Ħarab u mar l-għassa tal-Pulizija u qallhom li hu u sħabu kienu qed jiġu trattati ħażin u xtaq li jiġi liberat flimkien ma’ sħabu.Iżda l-Pulizija kienu ħaġa waħda Arshad il-Propjetarju tal-fabrika tat-twapet u reġa’ ħadu lura hemm u qal lil Arshad biex jaqflu.
Ta’ 10 snin irnexxilu jaħrab minn din l-iskjavitu ħarxa. F’qasir żmien daħal mal-BLLF (Bonded Labour Liberation of Pakistan) biex jgħin fill-ġlieda kontra l-iskjavitu tat-tfal madwar id-dinja.Iqbal għen aktar minn 3,000 tfal, li kienu skjavi fil-Pakistan, jakkwistaw il-Liberta’. Kien jitkellem dwar il-kruha tal-Iskjavitu tat-tfal madwar id-dinja kollha. Fl-Għid il-Kbir tas-sena 1995 Iqbal ġie maqtul b’tir ta’ arma tan-nar huwa u ġej lura mill-Knisja.Fil-basket sabulu l-Bibbja, ktieb dwar l-Għid il-Kbir, santa ta’ Ġesu’. Responsabbli għall-qtil tiegħu jaħsbu li kienet il-Mafia tat-twapet.Iqbal,fl-1994 sena qabel qatluh kien ġie onorat bir-Reebok Human Rights Award. Issa wara mewtu fis-sena 2000, ġie onorat b’The World’s Children’s Prize for the Rights of the Child.
Lorenzo Attard
Lorenzo Attard (Il-Birgu, 1897 - 1964) iddistingwa ruħu għall-azzjonijiet kuraġġużi li wettaq sabiex jikseb ikel u fjuwil fiż-żmien tal-gwerra meta Malta kien hemm il-ġuħ.
Eroiżmu
Matul it-Tieni Gwerra Dinjija, Malta kellha bżonn kbir tal-provvisti tal-ikel u l-fjuwil u tnediet Operation Pedestal bl-intenzjoni li tikseb dawn il-provvisti fi żmien meta gżiritna kienet taħt assedju. Konvojs kellhom jgħaddu mill-Port il-Kbir akkost ta’ kollox, speċjalment biex iwasslu l-fjuwil, li twassal permezz tat-tanker Ohio.
Dak iż-żmien l-użanza kienet li l-bdoti Maltin imexxu lill-vapuri fil-port, iżda minħabba attakki ma jaqtgħu xejn, l-Ammiraljat kien talab lill-Kaptan biex hu nnifsu jmexxi l-vapur ġewwa l-Port. Madankollu din id-darba, l-Ammirall iddeċieda li bdot Malti għandu jerfa’ din ir-responsabbiltà.
Lorenzo Attard, b’kuraġġ kbir, offra li jieħu dan ir-riskju għad li kien jaf li t-tanker kien mimli fjuwil b’riskju kbir ta’ splużjoni jekk ikun hemm attakk ieħor. Waqt li familtu kienu qed jagħmlu minn kollox biex jipperswaduh ħalli jibdel il-ħsieb tiegħu, Attard irħiela lejn il-Port u rnexxa fil-missjoni tiegħu.
Lorenzo Attard ikkontribwixxa bil-kbir sabiex ġew salvati l-provvisti tal-qamħ, fjuwil u ikel ieħor li kien qed jiġi trasportat mill-Ohio. Dan sewa sabiex jiżdied il-moral tal-Maltin u reġgħet iġġedded fihom ir-rieda li jissieltu għal ħajjithom.
Godfrey Grima
Godfrey Grima (Żejtun, 1942) huwa magħruf għall-kontribuzzjoni tiegħu fil-qasam ġurnalistiku kemm lokali kif ukoll internazzjonali.
Ġurnaliżmu
Fl-1967, Grima kien wieħed mill-ewwel rekluti tal-Financial Times Foreign Desk li dak iż-żmien, bħala gazzetta, kienet qed tespandi fuq livell internazzjonali. Kien fix-xogħol tiegħu mal-Financial Times li Grima speċjalizza fl-analiżi tal-aħbarijiet politiċi u ekonomiċi, liema analiżi, din il-gazzetta hija magħrufa għaliha b’mod universali.
Fl-1971, il-Financial Times fetħet uffiċċju f’Malta sabiex tkopri l-kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu mal-Libja u l-attivitajiet militari li kienu qed iseħħu fil-Lvant u fil-Mediterran. Dan l-uffiċċju kien immexxi minn Grima li rtira mill-Financial Times fl-2010.
Grima kien il-fundatur tal-Associated News Group, illum magħruf bħala TBWA-ANG, aġenzija tal-komunikazzjoni magħrufa għall-kampanji ta’ reklamar li organizzat matul is-snin. Għal diversi snin, Grima kien ukoll iċ-Chairman ta’ din il-kumpanija.
Godfrey Grima huwa wkoll membru fil-Kunsill tal-Università u anke konsulent ma’ diversi klijenti ewlenin kemm fis-settur pubbliku kif ukoll f’dak privat.
Is-Sur Grima halla din id-dinja fid-29 ta' Marzu 2021 waqt li kien posittiv bil-Covid-19. Huwa kellu 79 sena.
Arġentier (tad-deheb)
daqsminuri|L-istudjo ta’ arġentier (tad-deheb) [[Rinaxximent|Rinaxximentali]] Arġentier (tad-deheb) huwa ħaddiem tal-metall li jaħdem l-oġġetti mid-deheb u metalli prezzjużi oħra.
Illum il-ġurnata l-arġentiera (tad-deheb) jispeċjalizzaw l-iktar fil-produzzjoni tal-ġojjellerija, iżda storikament kienu jipproduċu wkoll pożati, gabarrejiet, buqari, utensili tal-ikel bħal platti, ktieli, eċċ., kif ukoll oġġetti ċerimonjali jew reliġjużi.
L-arġentiera (tad-deheb) irid ikollhom il-ħiliet sabiex jagħtu forma lill-metall permezz tal-illimar, l-issaldjar, l-issegar, l-iffurmar, l-ikkastjar u l-illostrar. Is-sengħa spiss kienet tinkludi ħiliet marbuta mal-produzzjoni tal-ġojjellerija, kif ukoll ħiliet simili ħafna għal dawk tal-arġentier (tal-fidda). It-terminu “arġentier” jintuża spiss bħala sinonimu għall-ħaddiema li jaħdmu l-oġġetti mill-fidda peress li t-tekniki, it-taħriġ, l-istorja u x-xirkiet tagħhom huma simili għal dawk tal-arġentier (tad-deheb), għalkemm il-prodott aħħari mhuwiex l-istess, tant li spiss dan jiġi speċifikat, eż. arġentier (tad-deheb). daqsminuri|L-Arġentier (tad-deheb) minn [[Baghdad ta’ Kamal-ol-molk]] Tradizzjonalment, dawn il-ħiliet kienu jingħaddu lil ħaddieħor permezz tal-apprendistati; madankollu, dan l-aħħar hemm ukoll skejjel tal-arti tal-ġojjellerija, li jispeċjalizzaw fit-tagħlim tas-sengħa tal-arġentier (tad-deheb) u f’għadd ta’ ħiliet marbuta mal-arti tal-ġojjellerija. Bosta universitajiet u kulleġġi saru joffru s-snajja’ tal-arġentier (tad-deheb), tal-arġentier (tal-fidda) u tal-arti tax-xogħol bil-metalli bħala parti mill-kurrikulu tagħhom tal-belle arti.
Storja
xellug|daqsminuri|242x242px|Studjo ta’ arġentier (tad-deheb) f’nofs is-seklu 17 Id-deheb ilu jinħadem mill-bniedem fil-kulturi kollha fejn il-metall huwa disponibbli, jew b’mod indiġenu jew importat, u l-istorja ta’ dawn l-attivitajiet hija waħda estensiva. Hemm bosta oġġetti magħmula b’mod mirqum mill-kulturi tal-qedem tal-Afrika, tal-Asja, tal-Ewropa, tal-Indja, tal-Amerka ta’ Fuq, tal-Mesoamerka, u tal-Amerka t’Isfel li huma l-mimmi ta’ għajnejn diversi mużewijiet u kollezzjonijiet madwar id-dinja. Xi oġġetti jmorru lura għal eluf ta’ snin u ġew prodotti permezz ta’ bosta tekniki li għadhom jintużaw sa llum mill-arġentiera (tad-deheb) moderni. It-tekniki żviluppati minn uħud minn dawk l-arġentiera (tad-deheb) kisbu livell ta’ ħila li ntilfet u li ma ntlaħqitx mill-ġenerazzjonijiet ta’ wara, xi kultant saħansitra sa żminijietna. Ir-riċerkaturi li ppruvaw jitkixxfu x’tekniki kimiċi użaw l-artiġjani antiki sostnew li s-sejbiet tagħhom jikkonfermaw li “l-livell għoli ta’ kompetenzi li ntlaħqu mill-artisti u mill-artiġjani tal-qedem irnexxielhom jipproduċu ċerti affarijiet b’tekniki li ma setgħux jittejbu minn dawk li ġew warajhom”. daqsminuri|Arġentier (tad-deheb) fis-seklu 17 Fl-Ewropa Medjevali l-arġentiera (tad-deheb) kienu organizzati f’xirkiet u s-soltu kienu jkunu wħud mill-iktar xirkiet importanti u għonja f’belt jew f’raħal. Ix-xirka kienet iżżomm rekords tal-membri u l-marki li kienu jużaw fuq il-prodotti tagħhom biex jintagħrfu. Dawn ir-rekords, meta jinzerta jaslu sa żminijietna, ikunu utli ħafna għall-istoriċi. L-arġentiera (tad-deheb) spiss kienu jaġixxu bħala bankiera, ladarba kienu jaħdmu bid-deheb u kellhom biżżejjed sigurtà għall-ħżin sikur tal-oġġetti ta’ valur, għalkemm is-soltu ma kinux jitħallew isellfu bl-imgħax, li kien jitqies bħala użura. Fil-Medjuevu, ix-xogħol tal-arġentiera (tad-deheb) normalment kien jinkludi wkoll dak tal-arġentiera (tal-fidda) ukoll, iżda l-ħaddiema tas-sengħa tar-ram isfar u l-ħaddiema tas-sengħa ta’ metalli bażi oħra normalement kienu membri ta’ xirka separata, ladarba s-snajja’ ma kinux jitħallew jitħalltu. Bosta ġojjelliera kienu wkoll arġentiera (tad-deheb).
Il-kasta tas-Sunar hija waħda mill-eqdem komunitajiet ta’ arġentiera (tad-deheb) fl-Indja, u x-xogħlijiet tal-arti tagħhom kienu ntwerew fil-Wirja l-Kbira tal-1851 f’Londra. Fl-Indja, il-Braħmini Daivadnya, il-Braħmini Viswa u s-Sunar Kshatriya huma l-kasti tal-arġentiera (tad-deheb).
Schönhausen
Schönhausen hija muniċipalità fid-distrett ta' Stendal f'Sassonja-Anhalt fil-Ġermanja, 70 km fit-Tramuntana tal-kapital Magdeburg. Din isservi bħala s-siġġu tal-Verbandsgemeinde ("muniċipalità kollettiva") Elbe-Havel-Land.
Il-fundazzjoni ta' Schönhausen tmur lura għall-bidu tas-seklu 13 mill-Isqof ta' Havelberg. Wara r-Riforma, Schönhausen waqgħet taħt it-tmexxija tal-Elettorat ta' Brandenburg. Fl-1562, ingħatat f'idejn il-familja Bismarck.
Arġentier (tad-deheb)
Storja
It-teknika tal-produzzjoni tal-inċiżjonijiet stampati żviluppat fost l-arġentiera (tad-deheb) fil-Ġermanja għall-ħabta tal-1430, u t-teknika kienet ilha tintuża fuq oġġetti oħra tal-metall. L-inċiżuri notevoli tas-seklu 15 kienu arġentiera (tad-deheb), bħal Master E. S., jew tfal tal-arġentiera (tad-deheb), bħal Martin Schongauer u Albrecht Dürer.
Schönhausen
Din il-belt hi l-aktar famuża minħabba li fiha twieled l-ewwel Kanċillier Ġermaniż Otto von Bismarck fl-1 ta' April 1815.
Arġentier (tad-deheb)
Sengħa kontemporanja
xellug|daqsminuri|235x235px|Arġentier (tad-deheb) modern Arġentier (tad-deheb) jaf ikollu firxa wiesgħa ta’ ħiliet u ta’ għarfien għad-dispożizzjoni tiegħu. Id-deheb, peress li huma metall li l-iktar jippermetti li jinħadem, joffri opportunitajiet uniċi lill-ħaddiema tas-sengħa. Fid-dinja tal-lum, jistgħu jintużaw b’mod frekwenti bosta metalli oħra, speċjalment legi tad-deheb abjad. Id-deheb b’24 karat huwa deheb pur u storikament kien magħruf bħala deheb fin.
Minħabba li hu daqshekk artab, madankollu, id-deheb b’24 karat qajla jintuża. Is-soltu jintuża bħala lega sabiex jissaħħaħ u jinħolqu kuluri differenti. Skont il-metalli li jintuża biex tinħoloq il-lega, il-lewn jista’ jinbidel.
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon komuni
L-opossum ġurdien ta' denbu oħxon komuni jew l-opossum ta' denbu oħxon komuni, magħruf xjentifikament bħala Thylamys pusillus, huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù Thylamyini, fil-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon, nattiv fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel.
Arġentier (tad-deheb)
Sengħa kontemporanja
Dan id-deheb bil-lega mbagħad jiġi mmarkat bil-marka “725”, li tirrappreżenta l-persentaġġ ta’ deheb fil-lega għad-deheb użat kummerċjalment. Il-maġġoranza tal-ġojjellerija ssir b’din il-lega, filwaqt li parti iżgħar tuża legi b’densità iktar baxxa ta’ deheb sabiex il-ġojjellerija tkun orħos. Id-deheb jista’ jiġi fondut f’xi oġġett, is-soltu permezz tal-proċess tal-ikkastjar bix-xama’ mitlufa, jew jista’ jintuża għall-produzzjoni tal-oġġetti direttament bil-metall.
F’dan il-każ tal-aħħar, l-arġentier (tad-deheb) juża varjetà ta’ għodod u makkinarji, inkluż romblu, pjanċa bit-toqob, u x’aktarx blokok bil-forom u għodod oħra tal-għoti tal-forma sabiex il-metall jinħadem fl-għamliet meħtieġa biex jinbena l-oġġett mixtieq. Imbagħad il-komponenti tal-oġġett jiġu prodotti permezz ta’ sensiela ta’ proċessi u jiġu assemblati bl-issaldjar. Dan kollu jixhed l-istorja u l-evoluzzjoni tas-sengħa u li dawk il-ħiliet laħqu livell estremament għoli ta’ ħiliet u kompetenzi tul iż-żmien. Arġentier (tad-deheb) kapaċi jaħdem b’tolleranza li tkun qrib dik tal-makkinarju ta’ preċiżjoni, iżda billi joqgħod fuq għajnejh biss u billi juża għodod tal-idejn biss. Sikwit l-impjieg tal-arġentier (tad-deheb) jinvolvi l-produzzjoni ta’ muntaturi għall-ħaġar prezzjuż, u f’dan il-każ spiss jiġu msejħa ġojjelliera.
Schönhausen
Il-popolazzjoni ta' din il-belt hi stmata li tilħaq l-2,365 ruħ.
Arġentier (tad-deheb)
Sengħa kontemporanja
Madankollu, ġojjellier huwa terminu li huwa riżervat l-iktar għall-persuni li taħdem fil-ġojjellerija (tixtri u tbigħ) u ma għandux jiġi konfuż ma’ arġentier (tad-deheb), arġentier (tal-fidda), studjuż tal-ħaġar prezzjuż, ħaddiem tas-sengħa li jaqta’ d-djamanti, u ħaddiema tas-sengħa li jqiegħdu d-djamanti fuq il-muntaturi. Ġojjellier part-time huwa ġojjellier li jwettaq ammont żgħir ta’ tiswijiet u ta’ alterazzjonijiet fil-ġojjellerija.
Arġentiera (tad-deheb) notevoli
daqsminuri|Arġentier (tad-deheb) Braħmini minn [[Goa, l-Indja, fis-seklu 16]]
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon komuni
Dan l-opossum ġurdien ta' denbu oħxon huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl). Id-dieta ta' dan il-marsupjal hija primarjament insettivora, għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta wkoll.
Thylamys pusillus huwa speċi b'distribuzjoni fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel, mifruxa mal-Arġentina, il-Bolivja u l-Paragwaj.
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu bajda
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu bajd, magħruf xjentifikament bħala Thylamys pallidior, huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù Thylamyini, fil-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon, nattiv tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel.
Dan l-opossum ġurdien ta' denbu oħxon huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl).
Dieta
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' żaqqu bajda huwa marsupjal b'dieta primarjament insettivora, għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta wkoll.
Emily Wilson
Emily Rose Caroline Wilson (imwielda fl-1971) hija klassiċista mill-Gran Brittanja u Professur tal-Istudji Klassiċi fl-Università ta’ Pennsylvania. Fl-2017 hija kienet l-ewwel mara li ppubblikat it-traduzzjoni tal-Odissea ta’ Omeru bl-Ingliż.
It-traduzzjoni tal-Odissea
Aktarx, Wilson hija l-aktar magħrufa għat-traduzzjoni tal-Odissea (2017), li ġiet imfaħħra minn diversi kritiċi. Dan ix-xogħol wassalha sabiex tkun l-ewwel mara li tippubblika traduzzjoni bl-Ingliż ta’ din il-poeżija. Wara introduzzjoni twila, hija tipprovdi traduzzjoni tax-xogħol ta’ Omeru f’pentametru ġjambiku. L-Odissea ta’ Wilson daħal fil-lista tal-aqwa mitt ktieb ta’ The New York Times tal-2018 u fl-istess sena ġie nnominat għall-Premju Nazzjonali tat-Traduzzjoni fl-Amerka stess. Fl-2019 Wilson irċeviet għotja ta’ finanzjament mill-Fondazzjoni MacArthur għaliex permezz tax-xogħol tagħha ressqet udjenza ġdida lejn il-letteratura klassika.
Fil-bidu tal-ktieb, Wilson b’“lingwaġġ sempliċi u kontemporanju” kitbet: “kellimni dwar raġel ikkumplikat”. Hi argumentat li l-istil tipiku “erojku” iħeġġeġ b’mod impliċitu sistema ta’ valuri mibnija fuq il-ġerarkija u d-dominanza tal-irġiel bħal kif inhi mpenġija mis-soċjetà u għalhekk jiskoraġġixxi l-qarrej milli jkollu rabta profonda mat-test. Ta’ min jinnota l-għażla ta’ Wilson biex tirreferi għall-karattri li huma fi skjavitù bħala “skjavi” minflok “sefturi” jew “qaddejja”. Hija  tgħid: “nistgħaġeb meta nħares lejn traduzzjonijiet oħra u nara l-isforz li jagħmlu sabiex jaħbu l-kunċett tal-iskjavitù”.
Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp Ġ
Klassifika u riżultati għal Grupp Ġ mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.
Riżultati
<div id="Żvizzera v Ingilterra">
<div id="Montenegro v Żvizzera">
<div id="Żvizzera v Wales">
<div id="Bulgarija v Żvizzera">
<div id="Ingilterra v Żvizzera">
<div id="Żvizzera v Bulgarija">
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' Tate
Dieta
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon ta' Tate huwa marsupjal b'dieta primarjament insettivora, għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma nklużi fid-dieta wkoll.
Distribuzzjoni
Thylamys tatei huwa speċi b'distribuzjoni fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel, mifruxa fil-Perù u endemika ta' dan il-pajjiż.
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon tal-Paragwaj
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon tal-Paragwaj jew Opossum ta' denbu oħxon tal-Paragwaj, magħruf xjentifikament bħala Thylamys macrurus, huwa mammiferu marsupjal, tat-tribù Thylamyini, fil-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon, nattiv fil-kontinent tal-Amerika ta' isfel. Dan l-opossum ġurdien ta' denbu oħxon huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix ma' l-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl).
Dieta
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon tal-Paragwaj huwa marsupjal b'dieta primarjament insettivora, għalkemm il-frott, il-bajd tal-għasafar u l-annimali vertebrati żgħar bħall-gremxul u l-ġrieden huma inklużi fid-dieta ukoll.
Distribuzjoni
Thylamys macrurus huwa speċi b'distribuzzjoni fil-kontinent tal-Amerika ta' isfel, mifruxa fil-Paragwaj u endemiku ta' dan il-pajjiż.
Opossum ġurdien ta' denbu oħxon tal-Arġentina
L-Opossum ġurdien ta' denbu oħxon tal-Arġentina jew opossum ta' denbu oħxon tal-Arġentina, magħruf xjentifikament bħala Thylamys sponsorius, huwa mammiferu marsupjal tat-tribù Thylamyini, fil-familja Didelphidae (didelfidu), fl-ordni Didelphimorphia (didelfimorfju) u huwa wieħed mill-opossumi ġrieden ta' denbhom oħxon nattiv tal-kontinent tal-Amerika t'Isfel. Dan l-opossum ġurdien ta' denbu oħxon huwa marsupjal kemm arborju (jgħix fis-siġar) kif ukoll terrestri (jgħix mal-art), b'abitudni notturna (attiv bil-lejl). Id-dieta tiegħu hija primarjament insettivora, għalkemm frott, bajd tal-għasafar u annimali vertebrati żgħar bħal gremxul u ġrieden huma inklużi fid-dieta tiegħu.
Thylamys sponsorius huwa speċi b'distribuzjoni fil-kontinent tal-Amerika t'Isfel, mifruxa mal-Arġentina u endemika ta' dan il-pajjiż.
Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi
daqsminuri|Is-Sala tal-Mirja fil-Palazz Irjali ta' Genova Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi huwa Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO li jinkludi għadd ta' toroq u palazzi fiċ-ċentru ta' Genova, fir-reġjun ta' Liguria fil-Majjistral tal-Italja.
Fit-13 ta' Lulju 2006, tnejn u erbgħin mill-163 palazz oriġinarjament inklużi f'waħda mill-ħames listi pubbliċi msejħa "Rolli" (jiġifieri Listi) ġew inklużi fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mill-kumitat speċjali tal-UNESCO li ltaqa' f'Vilnius, il-Litwanja. Is-sit jinkludi ġabra ta' palazzi Rinaxximentali u Barokki tul l-hekk imsejħa "toroq ġodda", li joffru varjetà straordinarja ta' soluzzjonijiet differenti, u jiksbu valur universali permezz tal-adattament tagħhom għall-karatteristiċi partikolari tas-sit u għar-rekwiżiti ta' organizzazzjoni soċjali u ekonomika speċifika. Barra minn hekk, joffru wkoll eżempju oriġinali ta' network pubblika ta' residenzi privati maħsuba biex jospitaw żjarat statali. Fl-20 ta' Jannar 2007, l-UNESCO żvelat plakka f'Via Garibaldi, li qabel kienet Strada Nuova, li tispjega r-raġunijiet għalfejn it-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO:"L-ikbar djar, b'għamliet u b'distribuzzjoni differenti, li ntgħażlu b'mod aleatorju fil-listi (rolli) biex jospitaw iż-żjarat statali. Il-binjiet, spiss mibnija fuq art mhux watja, kienu jiffurmaw atriju mtarraġ, bitħa, taraġ, ġnien u tiżjin intern rikk, u jesprimu identità soċjali u ekonomika unika u l-bidu tal-arkitettura urbana tal-era moderna fl-Ewropa."Uħud mill-Palazzi tal-Listi llum il-ġurnata jintużaw bħala binjiet pubbliċi, mużewijiet, uffiċċji u residenzi privati. Fost il-palazzi miftuħa għall-pubbliku, Palazzo Rosso, Palazzo Bianco u Palazzo Doria Tursi flimkien jikkostitwixxu l-Mużewijiet ta' Strada Nuova li jinsabu f'Via Garibaldi.
Rolli ta' Genova
daqsminuri|228x228px|Ir-Rolli ta' Genova Ir-Rolli di Genova jew aħjar ir-Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova, jiġifieri l-"Listi tal-abitazzjonijiet pubbliċi ta' Genova", kienu l-listi uffiċjali fi żmien ir-Repubblika ta' Genova tal-palazzi u tal-vilel privati, li kienu proprjetajiet tal-iktar familji distinti ta' Genova. Dawk li kienu jitilgħu f'lotterija pubblika kienu jiġu obbligati jospitaw f'isem il-gvern l-iżjed viżitaturi notevoli matul iż-żjara statali tagħhom fir-Repubblika.
Iktar 'il quddiem, dawn il-palazzi ospitaw bosta viżitaturi famużi tal-belt matul il-Vjaġġ Grandjuż tagħhom, b'itinerarju kulturali madwar l-Italja.
Illum il-ġurnata, il-Palazzi dei Rolli huwa isem kollettiv li jirrappreżenta ġabra tal-iżjed palazzi prestiġjużi taċ-ċentru storiku ta' Genova, speċjalment tul l-hekk imsejħa Strade Nuove, it-"Toroq Ġodda" li nbnew mill-aristokrazija ta' Genova fil-qofol tas-setgħa ekonomika ta' Genova fis-sekli 16 u 17 (Via Giuseppe Garibaldi, li qabel kienet Strada Nuova jew Via Aurea, Via Cairoli, li qabel kienet Strada Nuovissima, u Via Balbi, li issa tospita l-Università ta' Genova).
Storja
Bejn l-ewwel nofs tas-seklu 16 u l-ewwel nofs tas-seklu 17, in-nobbiltà ta' Genova tat bidu għal ippjanar tal-belt li sar bir-reqqa biex il-belt Medjevali eżistenti tiġi ttrasformata. Barra minn hekk, tat bidu għal tkabbir urban imdaqqas lejn it-Tramuntana. Il-mossa biex il-palazzi antiki jitkabbru u biex jinbnew palazzi lussużi ġodda kienet immexxija mill-ġid straordinarju li kellha l-belt permezz ta' attivitajiet finanzjarji prosperużi ma' diversi setgħat Ewropej. B'mod partikolari, l-aristokrazija ta' Genova ffinanzjat il-proġetti għaljin tal-Kuruna Spanjola, bħall-armata ta' merċenarji li Spanja kellha fil-Fjandri mill-1566, u l-paċi f'Westfalen fl-1648. Il-klassi għolja ta' Genova, li kienet tinkludi lil dawk li kienu nobbli mit-twelid kif ukoll lil dawk li saru hekk bil-ġid merkantili miksub, riedet tesponi l-prestiġju tagħha bil-kostruzzjoni ta' palazzi u vilel suburbani grandjużi fil-belt ta' sbuħija tal-għaġeb.
Ir-Rolli jew aħjar ir-Rolli degli alloggiamenti pubblici di Genova kienu listi uffiċjali stabbiliti fl-1576 mis-Senat ta' Genova, istituzzjoni aristokratika li saret prominenti bħala riżultat tar-riformi oligarkiċi tal-Prinċep u l-Ammirall Andrea Doria, bl-għan li jiddeterminaw il-palazzi disponibbli għall-gvern biex jiġi żgurat li r-Repubblika ta' Genova setgħet toffri abitazzjoni xierqa lill-iktar mistednin notevoli li minn żmien għal żmien kienu jżuru l-belt, fosthom prinċpijiet, rejiet, diplomatiċi jew awtoritajiet reliġjużi. Il-fatt li ma ntgħażilx palazz wieħed iżda bosta palazzi kien sinjal li l-awtoritajiet tar-Repubblika ta' Genova kienu jqisu l-belt kollha bħala "palazz irjali Repubblikan".
Il-Palazzi tal-Listi kienu maqsuma fi tliet kategoriji abbażi tal-prestiġju tagħhom, skont id-daqs, is-sbuħija u l-importanza tagħhom bħala kriterji ewlenin biex jintgħażlu l-palazzi l-iżjed adattati biex jakkomodaw lill-kardinali, lill-prinċpijiet u lill-viċirejiet, lis-sinjuri fewdali, lill-ambaxxaturi jew lill-gvernaturi. Tliet palazzi biss kienu meqjusa adattati biex jakkomodaw l-ogħla dinjitarji, bħall-Papiet, l-Imperaturi, ir-Rejiet u l-iżjed Kardinali u Prinċpijiet importanti: Palazzo Doria Spinola f'Salita Santa Caterina, u Palazzo Grimaldi Doria Tursi u Palazzo Lercari Parodi f'Via Garibaldi.
Ir-Rolli jew "Listi" ppreservati sa żminijietna kienu ħamsa: tal-1576 (li kienet tinkludi 52 palazz); tal-1588 (li kienet tinkludi 111-il palazz); tal-1599 (li kienet tinkludi 150 palazz); tal-1614 (li kienet tinkludi 96 palazz); u tal-1664 (li kienet tinkludi 95 palazz). B'kollox, kien hemm 162 palazz inklużi f'mill-inqas waħda minn dawn il-listi uffiċjali.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|246x246px|Mappa tal-binjiet inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO Genova: It-Toroq Ġodda u s-Sistema tal-Palazzi tal-Listi ġiet iddeżinjata bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2006.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Palazzi tal-Listi inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji
Hemm tnejn u erbgħin palazz inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Dawn huma:
Palazzi tal-Listi mhux inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji
Il-Palazzi tal-Listi li għadhom ippreservati iżda, minħabba t-tqassim modern tagħhom jew tibdil fl-użu tagħhom, ma ġewx inklużi fis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO huma:
Jiem ir-Rolli
Fl-2009, wara li l-Palazzi tal-Listi ġew rikonoxxuti bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, il-Muniċipalità ta' Genova bdiet l-inizjattiva tal-hekk imsejħa Jiem ir-Rolli (bl-Ingliż: Rolli Days), bi żjarat mingħajr ħlas kemm fil-binjiet pubbliċi kif ukoll privati. Kull darba jiġi propost itinerarju differenti, u l-istudenti tal-arti, l-arkitetti, u l-gwidi professjonali joffru żjarat iggwidati, kważi kollha kemm huma mingħajr ħlas.
Jiem ir-Rolli jiġu organizzati darbtejn fis-sena, normalment matul tmiem il-ġimgħa f'Mejju u f'xi jum f'Settembru. Eċċezzjoni għal din ir-regola saret meta kien hemm l-għaxar anniversarju tar-rikonoxximent tal-UNESCO fl-2016, meta tliet tmiem il-ġimgħa ġew iddedikati għal Jiem ir-Rolli f'April, f'Mejju u f'Ottubru.
Palazzo Grillo bħala s-sede tal-Fondazzjoni De André
Wieħed mill-Palazzi tal-Listi, Palazzo Grillo f'Piazza delle Vigne, kien maħsub biex jospita l-Fondazzjoni li ngħatat kunjom Fabrizio De André, kantawtur famuż minn Genova. Minħabba ż-żmien meħtieġ għar-restawr tal-binja, l-inawgurazzjoni tal-faċilità ġiet skedata fl-2019, l-għaxar anniversarju ta' mewtu fl-2009.
Ġewwa daru, li tinsab fiċ-ċentru ta' Genova, hemm kafetterija u ristorant, awditorju, kmamar pubbliċi (klassijiet u kmamar bit-tagħrif) iddedikati għall-istudju tal-iskola ta' Genova tal-kantawturi, u s-sular ta' fuq nett tar-residenza huwa post li jintuża meta jkun hemm xi mistednin.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Urugwaj
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Urugwaj (bl-Ispanjol: Selección de fútbol de Uruguay) jirrappreżenta lill-Urugwaj fil-futbol internazzjonali u hu mmexxi mill-Assoċjazzjoni tal-Futbol tal-Urugwaj.
Imlaqqam La Celeste, l-Urugwaj huwa t-tim l-iktar titolat fid-dinja b'19-il trofew taħt ismu, fosthom rebbieħ tal-ewwel edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja. Fil-lista ta' trofej hemm inklużi żewġ Tazzi tad-Dinja, 15-il Copa América (rekord) u żewġ midalji tad-deheb fil-Logħob Olimpiku. L-Urugwaj iżomm ukoll rekord partikulari tar-rebħ tal-kompetizzjonijiet internazzjonali kollha organizzati fil-pajjiż stess – 8 – li jinkludu Tazza tad-Dinja u seba' Copa Américas. Il-popolazzjoni ta' 1.75 miljun ruħ fl-1930 tagħmlu l-iżgħar pajjiż illi qatt rebaħ it-Tazza tad-Dinja.
L-era tad-deheb (1916–1930)
Fl-1924, it-tim tal-Urugwaj ivvjaġġa lejn Pariġi biex sar l-ewwel tim tal-Amerka t'Isfel li ħa sehem fil-Logħob Olimpiku. Bi stil ta' futbol ibbażat fuq passaġġi qosra li kien jikkontrasta mal-istil fiżiku tat-timijiet Ewropej ta' dik l-era, huma rebħu kull logħba inkluż il-finali kontra l-Iżvizzera għar-rebħ tal-midalja tad-deheb. Pedro Petrone spiċċa bħala l-aqwa skorer bi 8 gowls. Erba' snin wara, l-Urugwaj reġgħu kisbu l-midalja tad-deheb fl-Olimpjadi tas-sajf tal-1928 meta f'Amsterdam rebħu 2–1 kontra l-Arġentina.
Wara t-trijonf doppju fl-Olimpjadi, l-Urugwaj ġie magħżul bħala l-pajjiż ospitu tal-ewwel Tazza tad-Dinja fl-1930, f'għeluq il-mitt sena anniversarju mill-ewwel kostituzzjoni tal-pajjiż. Matul il-kompetizzjoni, l-Urugwaj rebħu l-logħbiet kollha u qalbu telfa f'rebħa kontra l-Arġentina fl-Estadio Centenario b'riżultat ta' 4–2, quddiem folla ta' 93,000.
Is-sorpriża tal-Maracanã (1931–1959)
Fis-snin wara r-rebħ tat-titlu tat-Tazza tad-Dinja, is-Celeste rari lagħbu. L-animosità bejn il-federazzjonijiet tal-Urugwaj u l-Arġentina kienet tant kibret li l-Copa América kellha titwaqqaf milli ssir għal diversi snin. Għall-edizzjoni tal-1934 tat-Tazza tad-Dinja, l-Urugwaj irrifjutaw li jiddefendu t-titlu mirbuħ fl-edizzjoni preċedenti bħala bojkott kontra diversi timijiet Ewropej li ma kienux ipparteċipaw fl-1930. Din il-protesta ġiet estiża għall-edizzjoni tal-1938, flimkien mal-Arġentina, minħabba li l-FIFA kienet għażlet lil Franza bħala l-ospitu meta pajjiż tal-Amerika t'Isfel kellu jkun magħżul minflok.
It-tim Urugwajan irritorna għat-Tazza tad-Dinja tal-1950 li saret fil-Brażil. Minħabba li t-Turkija u l-Iskozja ddeċidew li ma jipparteċipawx, il-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Urugwaj spiċċat f'logħba waħda kontra l-Bolivja li rebħuha bl-iskor kbir ta' 8–0, inkluż tripletta ta' Óscar Míguez. Fil-fażi finali, wara dro ma' Spanja u rebħa fl-aħħar kontra l-Iżvezja, l-Urugwaj kellha taffronta lit-tim nazzjonali Brażiljan fl-aħħar logħba deċiżiva. Il-Brażil kellhom bżonn biss dro sabiex jirbħu t-titlu. Ġewwa l-Maracanã, il-Brażil fetħu l-iskor b'gowl ta' Friaça, però fi spazju ta' ftit minuti l-Urugwaj qallbu r-riżultat b'żewġ gowls tal-emblema Juan Alberto Schiaffino u Alcides Ghiggia. Din ir-rebħa baqgħet deskritta bħala waħda mill-ikbar sorpriżi fl-istorja tat-Tazza tad-Dinja u t-terminu Maracanazo baqa' sinonimu ma' din il-logħba.
Tim fit-tfittxija lejn il-passat (1959–2006)
Wara il-ħamsinijiet, l-Urugwaj sabha diffiċli li jerġa' jitla' fil-quċċata tal-futbol dinji. Apparti mir-raba' post fit-Tazza tad-Dinja tal-1954 u l-1970, it-tim naqas li jħalli impressjoni fejn anke falla mill-kwalifikazzjoni għall-edizzjoni tal-1958, l-1978 u l-1982.
Fil-bidu tas-snin tmenin, l-Urugwaj organizza l-Mundialito, kompetizzjoni ta' ċelebrazzjoni tal-50 sena anniversarju tal-ewwel Tazza tad-Dinja. Il-pajjiżi mistiedna kienu s-sitt rebbieħa, f'ordni kronoloġika, l-Urugwaj, l-Italja, Franza, il-Brażil, l-Ingilterra u l-Arġentina. L-Ingilterra m'aċċettatx l-istedina minħabba kunflitt fil-programm tal-logħob tal-kampjonat nazzjonali u għalhekk l-Olanda ħadet postha minħabba li kienet finalista telliefa fl-edizzjonijiet tal-1974 u l-1978. Fl-ewwel rawnd, l-Urugwaj rebħu kontra l-Olanda u l-Italja bi skor identiku ta' 2–0. Fil-finali kontra l-Brażil, l-Urugwaj rebħu b'riżultat ta' 2–1 grazzi għall-gowls ta' Jorge Barrios u Waldemar Victorino.
Fis-snin ta' wara, l-Urugwaj ra t-tnissil ta' ġenerazzjoni ġdida mmexxija minn Enzo Francescoli, Pablo Bengoechea u Rubén Sosa. Huma rebħu l-Copa América darbtejn – fl-1983 kontra l-Brażil f'finali doppja u fl-1987 kontra ċ-Ċili – u kkwalifikaw għat-Tazza tad-Dinja tal-1986 u l-1990 fejn fit-tnejn li huma ġew eliminati fir-rawnd tal-aħħar sittax mill-Arġentina u l-Italja rispettivament. Fil-Copa América tal-1995 huma rebħu l-14-il titlu tal-kompetizzjoni kontra l-Brażil, biex ugwaljaw ir-rekord tal-Arġentina.
Is-snin ta' wara kienu diżappuntanti fejn apparti minn semifinali kontra l-Awstralja fit-Tazza tal-Konfederazzjonijiet tal-1997 u finali mitlufa kontra l-Brażil fil-Copa América tal-1999, it-tim Urugwajan laħaq is-76 post fil-klassifika tal-FIFA, l-agħar post fl-istorja tagħhom. Wara nuqqas ta' żewġ edizzjonijiet tat-Tazza tad-Dinja, huma rritornaw għat-Tazza tad-Dinja tal-2002 b'rebħa fil-play-off interkontinentali kontra l-Awstralja. F'dan it-turnew naqsu li jimpressjonaw fejn ġew eliminati fil-fażi tal-gruppi, b'telfa kontra d-Danimarka u żewġ dros kontra Franza u s-Senegal.
Il-Proceso (2006–preżent)
Wara l-falliment mill-kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-2006, Óscar Tabárez ġie maħtur bħala kowċ tat-tim nazzjonali għat-tieni darba, wara li serva bejn l-1988 u l-1990. Hu ppreżenta dokument intitolat il-"Proceso de Institucionalización de Selecciones y la Formación de sus Futbolistas" (Proċess ta' Istituzzjonalizzazzjoni tat-Timijiet Nazzjonali u t-Tkabbir tal-Plejers) li elenka mod korrett kif it-timijiet nazzjonali (miż-żgħar sal-kbar) għandhom jiffuzzjonaw. Dan ix-xogħol wera l-frott bil-kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-2010 b'rebħa fil-play-off kontra l-Kosta Rika. Huma spiċċaw l-ewwel fil-fażi tal-gruppi wara dro kontra Franza u rebħiet kontra l-Afrika t'Isfel u l-Messiku. Fir-rawnd tal-aħħar sittax għelbu lill-Korea t'Isfel u reħbu lill-Gana fil-kwarti tal-finali wara l-ħin barrani, f'logħba kontroversjali li rat penalty mitluf minn Asamaoh Gyan wara li Luis Suárez ipprevjena xutt milli jidħol fix-xibka b'idejh. Fl-ewwel semifinali tagħhom f'40 sena, huma tilfu 3–2 kontra l-Olanda, u temmew il-kompetizzjoni fir-raba' post wara telfa identika ta' 3–2 kontra l-Ġermanja.
Rużar Briffa
Rużar Briffa (1906 - 1963) kien poeta u dermatologu Malti daqskemm figura ewlenija fil-letteratura Maltija.
Studja fl-iskola elementari tal-Gvern f’Sant’ Iermu u l-Liċeo tal-Belt u wara li għadda mill-eżamijiet tal-Matrikola, fl-1923 beda jgħallem fl-iskejjel elementari. Kellu jkun l-ewwel għalliem bil-matrikola fid-Dipartiment.
Tabib u Dermatologu
Ftit xhur wara, fl-1924, beda l-istudju tiegħu fil-mediċina, fl-Università ta’ Malta u ssoktah f’Londra fil-Venereoloġija u d-Dermatoloġija. Fl-1932 sar speċjalista tal-mard tal-ġilda. Baqa’ magħruf għall-umiltà u l-qalb kbira li wera mal-morda, speċjalment mal-lebbrużi. Skont martu Louisette, ix-xewqa tiegħu fil-professjoni medika kienet li jkabbar il-ġmiel fil-ġilda u jnaqqas il-kruha tagħha, u dan l-aspett jixref sikwit fil-versi tiegħu, tant li fi żmienu kien magħruf bħala l-Poeta tas-Sbuħija.
Lura f’Malta, Briffa nħatar tabib anzjan fis-sezzjoni tal-mard tal-ġilda fl-Isptar Ċentrali. Kien ukoll speċjalista tal-marda tal-lebbra fl-Isptar San Bartilmew fl-Imgieret u fl-Isptar Chambray ta’ Għawdex. Matul il-pesta li kellna f’Malta fis-snin 1936-37, Ruzar kien jaħdem fl-Isptar ta’ Lazzarett f’Manoel Island. Fl-1938 kien mar fil-Lvant Imbiegħed fejn ħadem u studja fi sptarijiet f’Kalkutta, Gobra, Bankura u Madras.
Matul il-gwerra, meta kien mar joqgħod San Giljan, Rużar kien speċjalista onorarju tad-dermatoloġija fil-Malta War Memorial Hospital for Children. Tul l-istess żmien kien ukoll Supretendent fl-Isptar Blue Sisters. Bejn is-snin 1951 u 1963, Rużar kien jgħallem id-dermatoloġija u l-veneoroloġija fl-Università ta’ Malta.
L-Għaqda tal-Malti
Flimkien ma’ sieħbu Ġużè Bonnici, fl-1931 waqqaf l-Għaqda tal-Malti – Università, li għadha attiva sal-lum, u beda joħroġ ir-rivista Leħen il-Malti.
Poeta
Dan kien kliem il-poeta nnifsu li deher fl-ewwel ġabra ta’ poeżiji li ppubblika bl-isem Poeżiji fl-1971 grazzi għall-insistenza tat-tieni mara tiegħu Louisette u ta’ ħabibu P. Valentin Barbara. Il-biċċa l-kbira tal-poeżiji tiegħu kitibhom fuq folji maqtugħa ta’ xi ktejjeb tal-but jew fuq in-naħa ta’ ġewwa ta’ pakketti vojta tas-sigaretti. Oħrajn kitibhom fuq karti tar-riċetti mediċi, fuq boroż, insomma, fuq kulma kien jiġi għal idejh f’waqt ta’ muża.
Rużar Briffa baqa’ magħruf bħala l-poeta taċ-ċokon u tas-sempliċità. Għalkemm kiteb ftit, Briffa kien apprezzat fit-tul minn diversi kritiċi letterarji. Bosta kitbu fuqu. Dawn huma xi kummenti li hu nnifsu għadda fuq il-poeżija bħala interpretazzjoni individwali u bħala espressjoni artistika, universali:
Jum ir-Rebħ
Dawn il-versi jalludu għall-protesta li kienet saret fl-Empire Stadium mis-sapporters Maltin fit-2 ta’ Marzu, 1945 qabel ma bdiet il-logħba ta’ ħbiberija bejn Malta u t-tim Jugoslav, Hadjuk ta' Split (Hrvatski nogometni klub Hajduk Split), li dik il-ħabta kien magħruf mad-dinja kollha. L-King’s Own Band daqqew kemm l-innu nazzjonali Jugoslav u kemm il-God Save the King, mingħajr ma daqqew l-Innu Malti. Il-folla maqrusa fil-laħam il-ħaj qamet bil-wieqfa u bdiet tkanta spontanjament il-versi ta’ Dun Karm fuq mużika ta’ Dr Robert Sammut. Dan il-waqt emozzjonanti ferm li kien baqa’ fuq fomm kulħadd għal ġimgħat sħaħ, tpenġa permezz tal-kelma minn Rużar Briffa fil-poeżija t’hawn fuq. F`din il-poezija jidher is-sens qawwi ta` patrijotizmu tal-Maltin li qamu mill-apatija li kien fiha taht hakmiet barannin.
Lil Ommi
Hawn jinħass il-poeta introvers li bil-lirika tiegħu fassal il-pedament tal-poeżija moderna Maltija
L-Għanja tal-Imnikket
O Madonna tad-Duluri,
Mhux il-ward
Jiena fittixt ħa nsebbaħ darek
Imma x-xewk minn qalb ix-xagħri
U għollieq, marrâd, musfari,
Dana biss!
l-oħrajn ġew
U bid-deheb għammru lil darek,
U bil-ħaġar sawru altarek –
Jiena biss kont il-barrani
Mingħajr ward u deheb il-għani,
Jiena biss!
Ma stmerrejtx
‘Ma tbissimt minn fuq altarek,
Kollok ħlewwa, kollok ħniena,
Serraħt Int lill-qalb għajjiena.
Nofsinhar Sajfi
Barra bis-sħana qiegħda mgħaxxa l-ħajja
Taħt xemx li tikwi - l-eħrex xemx sajfija -
U kollox ħiemed, bħallikieku l-ġrajja
Waqfu tal-jum, imbikkma minn did-dija.
Fuq għolja bżar, żunżan bil-qtajja’qtajja’
Irewwaħ ġewnħu; joħroġ mill-ħamrija
ħanfus sewdieni, bl-akbar skiet jissajja
ħa jsib il-qmuħ imxerrda fil-mogħdija.
Ħiemed il-mewġ jitniegħes ġewwa l-qala;
il bogħod ‘il bogħod jitriegħex qlugħ bajdani
bil-mod il-mod, u donnu le jaf l-għala.
Hekk bla taf l-għala tħoss il-qalb tixxabba’
Minn kulm’hu dwarha, tikbi lill-warrani,
U mdejqa tnin, bix-xewqa tal-imħabba.
Quo Vadis?
Weħidha,
fuq l-għolja ġeblija,
imbiegħda mill-bqija ta’ ħutha
tal-wied,
ix-xwejħa ħarruba
magħtuba
mit-toqol tas-snin
qed tħares madwarha
ħa tara
il-għaġla tan-nies għaddejjin
...U taħseb:
kemm huma mgħaġġlin,
fejn huma sejrin
għal dejjem bla sabar
min-nieqa sal-qabar
dal-ħalja bnedmin?
Fejn huma l-għeruq?
Qatt lilhom ma trażżan il-bewsa tar-riħ?
Qatt lilhom ma tlajjem is-sħana tax-xemx?
Għaliex ftit mistrieħ
u l-lehma biss tagħhom
Waħdi
l-għoljiet xemxija
taż-żgħorija;
ħadd ma qalli
x’għandi nsib …
bogħod … jew qrib …
Waħdi sibtha l-lehma tiegħi
dak in-nhar li tgħannqet miegħi
is-Sbuħija!
Lejl u nhar,
Ġunju Frar
kollox xorta mingħalija,
basta l-ħajja dejjem ħajja.
Hekk għaddew
leħħu ntfew
l-isbaħ snin,
minn ġuf dinja qerredija
misruqin.
‘Mma fil-ħarba ta’ snin twal
tbiddlu d-dwal
aktarx tinsa l-lewn ewlieni
'Mma s-Sbuħija għadha miegħi
taqsam ferħ u dwejjaq tiegħi
Għadni dejjem, dejjem jien,
anke jekk kiebi u għajjien:
il-poeta tas-Sbuħija.
Minn kull ma ħlomt f'żgħożiti
Minn kull ma ħlomt f'żgħożiti,
Infittex kollox baħħ.
Il-qalb xiħa w għajjiena
Ma tafx tgħid ħlief "aħħ".
Li għext kien ħajja biss.
Aħ kieku t-tnejn ingħaqdu,
Il-qamar kont immiss.
Issa qasira l-ħajja,
Il-Ballatella tal-Funtana
Din kienet l-aħħar poeżija li kiteb.
U qniepen, qniepen, qniepen,
Qniepen viċin, ’il bogħod,
Minn fomm il-għajn jirtogħod.
Funtana misterjuża
għanjiet ta’ żmien warrani
Fit-tempju ilhom mitfija;
Imma llum minn ġol-Funtana
Mill-ġdid il-liturġija.
Ta’ ħolm u ta’ xewqat.
Bakkan fiċ-ċimiterji,
Fis-sħarijiet tal-qamar,
U żfin minn dlam l-alkovi;
Titniegħed l-għajn bla sabar.
Mewt
Rużar Briffa miet nhar it-22 ta’ Frar, 1963. Il-bijografija sħiħa tiegħu dehret fl-1984 f'xogħol tal-Professur Oliver Friggieri.
Palazz Verdala
Il-Palazz Verdala huwa palazz fil-Buskett, limiti tas-Siġġiewi, Malta. Huwa nbena bi żvilupp fuq loġġa tal-kaċċa fl-1586 matul ir-renju tal-Gran Mastru Hugues Loubenx de Verdalle, u issa sservi bħala r-residenza uffiċjali tas-sajf tal-President ta' Malta.
Storja
Is-sit tal-Palazz Verdala kien oriġinarjament okkupat minn kamra tal-kaċċa, li nbniet fis-snin 1550 jew 1560 matul ir-renju tal-Gran Mastru Jean Parisot de la Valette. Il-loġġa nbniet fil-Boschetto, żona kbira magħrufa aħjar bħala l-Buskett, li kienet tintuża mill-kavallieri tal-Ordni ta’ San Ġwann primarjament għall-kaċċa tat-tjur. Il-loġġa tal-kaċċa ġiet estiża f'palazz fl-1586, matul ir-renju ta ' Hugues Loubenx de Verdalle. Il-palazz kien imżejjen aktar fis-sekli 17 u 18, matul ir-renji ta’ Giovanni Paolo Lascaris u António Manoel de Vilhena.
Matul l-imblokk Franċiż tal-1798–1800, il-palazz serva bħala ħabs militari għas-suldati Franċiżi maqbuda mill-Maltin jew l-Ingliżi. Matul il-ħakma Brittanika, inbidel f'fabbrika tal-ħarir, iżda din eventwalment ġiet abbandunata u l-binja waqgħet fi stat ta’ abbandun. Saru xi tiswijiet matul il-gvernatur ta' Frederick Cavendish Ponsonby, u l-palazz ġie restawrat kompletament mill-Gvernatur Sir William Reid fl-1850ijiat. Għal xi żmien qabel ma sar dan ir-restawr serva ukoll bħala sptar temporanju bejn l-1915 u l-1916. Sussegwentement il-palazz sar ir-residenza uffiċjali tas-sajf tal-Gvernaturi ta' Malta. Il-binja ġiet inkluża fil-Lista tal-Antikitajiet tal-1925. Meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija fl-1939, xogħlijiet tal-arti mill-Mużew Nazzjonali ġew maħżuna f'dan il-palazz, bogħod mill-ibliet li fuqhom kien hemm il-ħbit mill-ajru.
Il-palazz ġie restawrat mill-ġdid fl-1982 u kompla jintuża biex jospita kapijiet ta’ stat waqt iż-żjarat uffiċjali tagħhom.
Dawn huma uħud mill-mistednin distinti li laqa' l-palazz matul is-snin:
Fl-1987, il-Palazz Verdala beda' jintuża bħala r-residenza tas-sajf tal-President ta’ Malta, u ġeneralment huwa magħluq għall-pubbliku ħlief għall-Ballu tal-Qamar ta’ Awwissu li jsir kull sena b’risq il-Malta Community Chest Fund.
Arkitettura
Il-Palazz Verdala kien iddisinjat minn Girolamo Cassar, perit Malti magħruf l-aktar għad-disinn ta' ħafna bini fil-kapitali Valletta. Il-palazz huwa eżempju ta' arkitettura Rinaxximentali, u d-disinn tiegħu huwa possibbilment influwenzat minn Villa Farnese f'Caprarola.
Il-bini mibni fuq pjanta rettangolari, b'turretti pentagonali f'kull kantuniera. Il-bini innifsu għandu żewġ sulari, filwaqt li t-turretti tal-kantunieri huma għoljin madwar ħames sulari. L-istruttura kollha hija mdawra wkoll b'foss imħaffer fil-ġebel. Għalkemm it-turretti u l-foss jagħtu lill-palazz id-dehra ta’ forti minn barra, dan l-aspett huwa prinċipalment simboliku, u l-palazz qatt ma kien maħsub biex jiflaħ għal xi attakk. Minkejja dan, il-palazz xorta kien armat b’erba’ bċejjeċ ta’ artillerija fuq il-bejt. L-intern tal-palazz huwa mżejjen sew, b’affreski ma' xi wħud mis-soqfa.
Kappella, stalel u kwartieri tal-qaddejja jinsabu viċin il-palazz.
Storja ta' fatat
Fil-Palazz Verdala allegatament tidher is-"Sinjura l-Kaħla", li kienet neputija tal-Gran Mastru de Rohan. Suppost kellha tiżżewweġ lil wieħed raġel li ma għoġbithiex, u għax ma riditx tiżżewwġu, l-uniku mod biex taħrab lill-għarus ħasset li kien s-suwiċidju. Allura hija qabżet mill-gallarija fil-kamra tas-sodda tagħha u mietet. Allegatament, il-fatat tagħha jidher il-palazz, liebes l-istess libsa blu li libset meta mietet; il-libsa tat-tieġ tagħha.