cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nunzjatura Appostolika għal Malta
Storja
Il-bini tan-Nunċjatura Appostoliku jinsab f'Tal-Virtù fir-Rabat, Malta. Id-disinn finali tal-bini kien maħdmu mill-Perit Joseph M. Spiteri. Il-Kurja Kattolika kienet ħatret lil Spiteri għar-reviżjoni finali tal-pjanta tal-bini.
Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği
daqsminuri|258x258px|Il-Moskea l-Kbira u l-Isptar ta' Divriği Il-Moskea l-Kbira u Sptar ta' Divriği (bit-Tork: Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası) huma kumpless ta' moskea u ta' sptar li nbena fl-1228-1229 mid-dinastija lokali tal-Mengujekidi fir-raħal Anatoljan żgħir ta' Divriği, issa fil-Provinċja ta' Sivas, it-Turkija. Il-kumpless jinsab fil-parti ta' fuq tar-raħal, taħt iċ-ċittadella. It-tinqix mill-isbaħ fil-ġebel u l-arkitettura eklettika tal-kumpless ipoġġuh fost l-iżjed xogħlijiet importanti tal-arkitettura fl-Anatolja u wasslu biex jitniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Sfond
xellug|daqsminuri|Il-portal Il-belt ta' Divriği ġiet stabbilita fis-seklu 9 taħt il-Biżantini, iżda wara t-telfa tal-Biżantini fil-Battalja ta' Manzikert fl-1071, il-belt ġiet okkupata minn tribujiet Torok li insedjaw ruħhom fir-reġjun. F'dan il-perjodu, ir-reġjun tal-Anatolja ġie mmexxi minn diversi beylik kompetituri mmexxija mid-dinastiji Torok lokali u ta' nisel mid-dinastija Seljuk. Fis-seklu 12 il-Mengujekidi jew id-dinastija Mengücek ikkontrollaw lil Divriği u bliet oħra fil-qrib bħal Erzincan. Matul l-istess seklu, wara l-mewt tal-emir İshak, id-dinastija nqasmet f'żewġ fergħat, b'waħda tmexxi minn Divriği u bl-oħra tmexxi minn Erzincan. Il-Mengujekidi kienu relatati biż-żwieġ mas-Seljuk ta' Konya u rrikonoxxewhom bħala l-protetturi u l-alleati tagħhom meta s-Sultanat ta' Rum, immexxi minn Konya, kien fl-eqqel tal-poter tiegħu.
Il-mexxejja Mengücek kienu patruni kbar tal-arti, tax-xjenza, u tal-letteratura. L-istoriku tal-arti Doğan Kuban jargumenta li din taf tkun ir-raġuni għaliex grupp ta' artisti eċċezzjonali, meħtieġa għall-kostruzzjoni tal-moskea u tal-isptar, kienu preżenti fil-belt dak iż-żmien. Huwa jinnota wkoll li l-ambjent kulturali f'din il-parti tad-dinja kienet ferm varjata u dinamika matul dan il-perjodu. Diversi gruppi ta' artiġjani u ħaddiema tas-sengħa x'aktarx li vvjaġġaw fir-reġjun u ċċaqilqu minn patrun għall-ieħor, u b'hekk wasslu għal stil eklettiku ta' arkitettura li kien jirrifletti influwenzi minn postijiet differenti u ta' tradizzjonijiet differenti.
Stabbiliment
daqsminuri|240x240px|Il-kumpless minn angolu ieħor Il-portal tat-Tramuntana tal-moskea għandu tinqixa tad-data tal-ekwivalenti tal-1228-1229 u tal-isem il-patrun tagħha Ahmadshāh bin Sulaymān, li huwa wieħed mill-mexxejja tal-fergħa ta' Divriği tal-Mengujekidi. Il-kitba fuq il-portal tal-isptar tiddeskrivi l-binja bħala dār al-shifā' ("dar tal-fejqan") u tindika l-istabbiliment tagħha bis-saħħa ta' Tūrān Malik bint Fakhr al-Dīn Bahramshāh. Fakhr al-Dīn Bahramshāh huwa l-iżjed mexxej Mengujekid magħruf li dam jirrenja f'Erzincan għal kważi sittin sena sa mewtu fl-1225. Għalkemm spiss jingħad li Ahmadshāh u Tūrān Malik kienu miżżewġin, effettivament ma hemm l-ebda evidenza, la bħala kitba u lanqas b'mod ieħor, li turi relazzjoni bi żwieġ bejn dawn iż-żewġ membri tal-familja rjali estiża tal-Mengujekidi.
L-isem tal-arkitett ewlieni huwa miktub fuq ġewwa kemm tal-moskea kif ukoll tal-isptar u ġie interpretat bħala Khurramshāh bin Mughīth al-Khilātī. L-isem jindika l-oriġini tiegħu fil-belt ta' Ahlat, magħrufa fis-sors Medjevali bħala al-Khilāt.
Arkitettura
Il-kumpless jikkonsisti minn moskea maġenb sptar u dawn il-binjiet jikkondividu ħajt tal-qibla fin-Nofsinhar. Mehmuż mal-isptar hemm mawżolew.
Minn barra
xellug|daqsminuri|Il-portal tat-Tramuntana tal-moskea Id-daħla prinċipali għall-moskea tinsab fuq in-naħa tat-Tramuntana u fiha portal twil rinomat għall-kwalità u għad-densità tat-tinqix tal-ġebel ta' riljiev għoli. Daħla fuq in-naħa tal-Punent jaf saret f'data iktar tard peress li din il-faċċata tal-moskea kienet iġġarfet u ġiet rikostruwita iktar 'il quddiem meta ssaħħet ukoll b'riffieda tondi fuq il-kantuniera tal-Majjistral tagħha. It-tielet daħla għall-moskea tinsab fil-faċċata tal-Lvant. Din id-daħla jidher li ntużat bħala daħla rjali li kienet tagħti aċċess għall-pjattaforma olzata tal-injam fir-rokna tax-Xlokk fuq ġewwa tal-moskea, irriżervata għall-mexxej u għal dawk ta' madwaru. daqsminuri|It-tinqixa famuża tal-ajkla b'żewġt irjus
Minn ġewwa
Fuq ġewwa l-moskea tikkonsisti minn pilastri tal-ġebel li jirfdu l-volti tal-ġebel ta' fuqhom. L-ispazju ċentrali tal-moskea jidher li kien tħalla miftuħ beraħ b'ħarsa lejn is-smewwiet bħalma hu l-każ f'moskej Medjevali oħra tal-Anatolja li ma kellhomx btieħi interni msaqqfa. Ftit mill-għamara oriġinali tal-injam tal-moskea għadu preżenti mal-ħajt tal-qibla, bħall-persjani tal-fetħa tat-twieqi tal-kompartiment tal-oqbra fi ħdan l-isptar u l-minbar tal-injam tiegħu li jmur lura għall-1243 u li ġie ffirmat mill-ħaddiem tas-sengħa Ibrahīm bin Ahmad al-Tiflīsī. Uħud mill-panewijiet imnaqqxa tal-injam li jingħad li kienu parti mill-pjattaforma rjali llum il-ġurnata jintwerew fil-mużew tad-Direttorat tal-Wirt Sagru f'Ankara.
Sptar
Wieħed jaċċessa l-isptar mill-portal tiegħu li jinsab fil-faċċata tal-Punent u huwa differenti fid-disinn mill-portal tat-Tramuntana tal-moskea. Il-portal tal-isptar għandu gwarniċ bi ħnejja ppuntata monumentali u fih tieqa fin-nofs tiegħu. It-tinqix fil-ġebel hawnhekk huwa tal-istess kwalità bħal tal-portal prinċipali tal-moskea iżda b'inqas densità u f'ċerti postijiet jidher li ma tlestiex għalkollox. Fuq ġewwa, l-isptar jikkonsisti minn kmamar u iwan madwar bitħa msaqqfa b'vaska żgħira fin-nofs. L-isptar għandu t-tieni sular fuq in-naħa tan-Nofsinhar tiegħu li wieħed jasal għalih minn taraġ eżatt wara d-daħla. Waħda mill-kmamar tal-isptar kienet tintuża bħala kompartiment tal-oqbra dinastiċi. Dan il-kompartiment għandu tieqa li tagħti għall-moskea.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|Il-funtana fiċ-ċentru tas-sala tal-isptar Il-Moskea l-Kbira u l-Isptar ta' Divriği ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1985.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Furnar
daqsminuri|Furnar Furnar, magħruf ukoll bħala ħabbież, huwa ħaddiem tas-sengħa li jaħmi u xi drabi jbigħ il-ħobż u prodotti oħra magħmula mid-dqiq billi juża forn jew sors ieħor ikkonċentrat tas-sħana. Il-post fejn jaħdem furnar jissejjaħ tal-furnar.
Storja antika
Peress li l-ħbub ilhom ikel bażiku għal millenji, l-attività tal-ħami hija waħda antika ħafna. Il-kontroll tal-ħmira, madankollu, huwa relattivament reċenti. Fil-ħames u s-sitt sekli Q.K., il-Griegi Antiki diġà kienu jużaw fran magħluqa msaħħna bin-nirien mill-ħatab tal-injam; il-komunitajiet normalment kienu jaħmu l-ħobż f’forn komunali kbir. Il-Griegi kienu jaħmu għexieren u possibilment mijiet ta’ tipi ta’ ħobż; Athenaeus iddeskriva tnejn u sebgħin varjetà. xellug|daqsminuri|284x284px|Forn antik tal-furnara ta’ [[Pompej]] F’Ruma tal-qedem, diversi sekli wara, seħħet l-ewwel produzzjoni tal-massa tal-ħobż, u “jista’ jingħad li l-professjoni tal-ħami bdiet dak iż-żmien”. Il-furnara Rumani tal-qedem kienu jużaw l-għasel u ż-żejt fil-prodotti tagħhom, u kienu joħolqu prodotti bl-għaġina jew pasti iktar milli ħobż. F’Ruma tal-qedem, il-furnara (bil-Latin, pistor ) xi kultant kienu jkunu lsiera, li xi drabi kienu jkun imwarrba (bħal artiġjani lsiera oħra). L-unitajiet domestiċi kbar f’Ruma normalment kien ikollhom il-furnara tagħhom stess. Matul dawk iż-żminijiet, ħafna min-nies kienu jaħmu l-ħobż tagħhom stess iżda l-postijiet tal-furnar (pistrina) kienu jkunu popolari mal-belt kollha.
Il-Galli jingħad li skoprew li ż-żieda tar-ragħwa tal-birra mal-għaġina tal-ħobż kienet tgħin biex l-għaġina tal-ħobż titla’ sew, u b’hekk indirettament beda l-użu tal-ħmira kkontrollata għall-għaġina tal-ħobż.
Ewropa Medjevali
daqsminuri|306x306px|Furnar Medjevali u l-apprendist tiegħu Fl-Ewropa Medjevali, il-fran tal-ħami kienu spiss ikunu sseparati minn bini ieħor (u xi drabi kienu jinsabu ’l barra mill-ħitan tal-belt) sabiex jittaffa r-riskju ta’ nirien. Minħabba li l-ħobż kien ikel bażiku importanti, il-fatturi tal-produzzjoni tal-furnara (bħalma huma r-rendimenti tat-tgħarbil, l-ingredjenti u d-daqsijiet tal-ħobż) kienu rregolati ferm. Pereżempju, Enriku III tal-Ingilterra ppromulga l-Liġi dwar il-Ħobż u l-Birra fl-1267, u impona diversi miżati fuq il-furnara u l-produtturi tal-birra kummerċjali kollha sabiex jipprattikaw is-sengħa tagħhom u impona wkoll diversi regolamenti, bħall-ispezzjoni u l-verifika tal-piżijiet u tal-kejl, il-kontroll tal-kwalità, u l-kontrolli tal-prezzijiet. Ftit wara l-promulgazzjoni ta’ din il-liġi, “il-ħami sar industrija stabbli ħafna, u beda jitwettaq ħafna iktar professjonalment mill-produzzjoni tal-birra; dan wassal biex fil-bliet u fl-irħula jkun hemm inqas furnara milli produtturi tal-birra”. Minħabba li l-fran kienu investimenti kapitali għaljin u kienu jeħtieġu tħaddim bir-reqqa, fetħu postijiet speċjalizzati tal-furnara.
Il-furnara spiss kienu parti mis- sistema tax-xirkiet, li kienet stabbilita sew fis-seklu 16: il-furnara ewlenin kienu jagħtu struzzjonijiet lill-apprendisti u kienu megħjuna minn ħaddiema kkwalifikati. F’Amsterdam fl-1694, pereżempju, il-furnara li kienu jaħmu l-kejkijiet, it-torti, u l-ħobż mixwi u mbaskat isseparaw minn Xirka iktar bikrija tal-Furnara tal-Ħobż u ffurmaw ix-xirka tagħhom stess, filwaqt li rregolaw is-sengħa. Saħansitra fl-1155, f’Londra kienet teżisti fraternità tal-furnara, skont ir-rekords tal-pagamenti lit-Teżor; il-Worshipful Company of Bakers (il-Kumpanija Illustri tal-Furnara) ġiet iffurmata permezz ta’ dokumenti tal-1486, tal-1569, u tal-1685. Ix-xirka għadha teżisti llum, b’funzjonijiet ċerimonjali u ta’ karità. Ħames furnara kellhom ukoll ir-rwol ta’ sindku ta’ Londra.
Ċina fid-dinastija Ming
xellug|daqsminuri|Il-Furnar (għall-ħabta tal-1681); żejt fuq it-tila ta’ [[Job Adriaensz Berckheyde (1630-1693) li issa hija miżmuma fil-Mużew tal-Arti ta’ Worcester.]] Fiċ-Ċina, fi żmien id-dinastija Ming, il-furnara kienu maqsuma fi statuses soċjali differenti skont il-klijenti tagħhom. Il-furnara kienu fost l-eluf ta’ qaddejja li kienu jaħdmu fil-Palazz tad-dinastija Ming, fosthom koki reklutati, ewnuki imperjali, u nisa mħarrġa li kienu jservu l-ikel (Shangshiju). Il-furnara spiss kienu jidħlu għall-okkupazzjoni permezz ta’ apprendistat, jew billi jkunu twieldu f’familja ta’ furnara.
Minbarra l-aspett lajk tal-ħami, il-furnara tad-dinastija Ming kienu wkoll responsabbli għall-provvista ta’ prodotti tal-għaġina għall-użu f’diversi ritwali, festivals u ċerimonji, bħalż-zongzi. F’“Shi Fu Meets a Friend at Tanque” ġew ipprovduti panini għaċ-ċerimonja tal-kostruzzjoni.
Fi ħdan il-postijiet tal-furnara, kienet tapplika l-ġerarkija patrijarkali tradizzjonali. Fil-postijiet tal-furnara b’sjieda tal-familja, l-ikbar figura maskili (ġeneralment il-missier) kienet tkun fl-ogħla pożizzjoni tal-ġerarkija. Pereżempju, fil-ġrajja ta’ Feng Menglong, meta s-Sur Bo ħareġ ifittex il-fidda mitlufa tal-familja, martu ġiet ordnata tieħu ħsieb il-post tal-furnar.
Il-fizzjoni u l-arti tad-dinastija Ming jiddokumentaw eżempji ta’ diversi furnara; pereżempju, fil-ġrajja ta’ Feng Menglong, il-koppja Bo jkunu sidien ta’ post tal-furnar fejn ibigħu l-kejkijiet u xi bukkuni filwaqt li f’Water Margin, il-karattru Wu Dalang ma jkollux post fiss u kien iġorr il-pancakes fuq arblu fuq spalltu u jbigħhom fit-triq. Ix-xogħol tal-pittur tal-era Ming Qiu Ying imsejjaħ Tul ix-Xmara Matul il-Festival ta’ Qingming juri ħwienet tal-ikel tul it-triq u bejjiegħa li jbigħu l-ikel fit-toroq.
Ix-xogħol tal-era Ming Ming Dai Tong Su Ri Yong Lei Shu, li jiddokumenta t-tekniki u l-oġġetti meħtieġa fil-ħajja ta’ kuljum fl-era Ming, jiddedika kapitlu sħiħ għall-ħiliet kulinarji, inkluż it-tħejjija tal-pancakes u tipi oħra ta’ kejkijiet.
Seklu 18 sal-preżent
daqsminuri|Furnar tradizzjonali fil-[[Polonja jneħħi l-ħobż frisk mill-forn u jpoġġih fuq tavli tal-injam (garzelli) biex jibred permezz ta’ pala twila tal-injam]] Żewġ kotba importanti dwar il-ħami tal-ħobż ġew ippubblikati fis-snin 70 tas-seklu 18: Paul-Jacques Malaouin ippubblika L'art du meinier, du boulanger et du vermicellier (L-Arti tal-Operatur tat-Tħin, tal-Ħabbież, u tal-Produttur tal-Għaġin) fl-1762, u Antoine-Augustin Parmentier ippubblika Le parfair boulanger (Il-Ħabbież Perfett) fl-1778.
Studju tal-belt Ingliża ta’ Manchester mill-1824 sal-1885, matul ir-Rivoluzzjoni Industrijali, iddetermina li “l-furnar u tal-ħanut” kienu t-tielet l-iktar xogħol komuni, b’178 furnara rġiel, 19-il furnara nisa, u tmien furnara ta’ ġeneru mhux magħruf li kienu jaħdmu fil-belt dak iż-żmien. Din l-okkupazzjoni kienet inqas komuni mill-manifattur tad-drapp u mill-ħaddiem fit-taverni, iżda iktar komuni mill-għażżiel tal-qoton, mill-merkant, mill-istampatur tal-kalikò, jew minn tal-merċa.
Lingwa Kopta
thumb|300px|right|Iskrizzjonijiet kopti u Għarab fi knisja fil-[[Il-Kajr|Kajr antik]]
Furnar
Seklu 18 sal-preżent
Fl-1895, l-Assemblea tal-Istat ta’ New York għaddiet “liġi riformista dwar il-ħwienet tal-furnara” li kienet tinkludi protezzjonijiet għall-furnara. Il-liġi kienet “tipprojbixxi lill-impjegati jorqdu fil-post tax-xogħol tagħhom; kienet tispeċifika d-drenaġġ, il-plaming u l-manutenzjoni meħtieġa biex tinżamm is-sanità tal-ħwienet tal-furnara (il-qtates kienu speċifikament jitħallew jibqgħu fil-ħwienet — wisq probabbli biex jieħdu ħsieb il-firien); kienet tillimita s-sigħat massimi ta’ xogħol maħduma; u kienet tistabbilixxi spettorat biex jiżgura li dawn il-kundizzjonijiet kienu qed jiġu ssodisfati”. F’qasir żmien Il-leġiżlazzjoni ġiet irreplikata fi stati oħra. Joseph Lochner, sid ħanut tal-furnar f’Utica, New York, sussegwentement ġie kkundannat talli kiser il-liġi u ġiegħel lill-impjegati tiegħu jaħdmu għal iktar minn sittin siegħa fil-ġimgħa. Huwa appella l-każ tiegħu quddiem il-Qorti Suprema tal-Istati Uniti, li ddeċidiet, fil-każ influwenti ħafna ta’ Lochner vs. New York (1905), abbażi tal-Imħallef Oliver Wendell Holmes, li l-liġi dwar ix-xogħol kienet tkasbar dritt kostituzzjonali għal-“libertà tal-kuntratt”. Dan il-każ immarka l-bidu ta’ era “favur min iħaddem”, li iktar tard saret magħrufa bħala l-era ta’ Lochner, li “tefgħet dell twil fuq il-liġi, is-soċjetà u l-politika Amerikana” sa l-aħħar tas-snin 30 tas-seklu 20, meta Lochner ġie ripudjat. Frustrati bid-deterjorament mgħaġġel tal-kundizzjonijiet tax-xogħol, il-ħaddiema tal-ħwienet tal-furnara fi New York għamlu strajk f’Awwissu 1905.
Lingwa Kopta
Il-lingwa Kopta hi lingwa Afro-Asjatika l-aħħar fażi tal-Eġizzjan antik. Ir-relazzjoni bejn l-ilsien Kopt u l-Eġizzjan antik klassiku, hija simili għal dik li teżisti bejn il-lingwi rumanzi u l-Latin klassiku, b'tali mod li għandu grammatika u karatteristiċi ċarament distinti mill-lingwa tal-iskrizzjonijiet ġeroglifiċi tal-Imperu Nofsani. It-terminu "Kopt/Kopta" beda jintuża għall-lingwa Eġizzjana mill-ewwel seklu wK u baqa' s’issa. Bħala l-lingwa ta' kuljum kienet fl-aqwa tagħha fis-seklu III sas-seklu VI. Illum baqgħet biss bħala lingwa liturġika tal-Knisja Kopta.
Furnar
Qaddisin patruni Kattoliċi Rumani
Fit-tradizzjoni Kattolika Rumana, il- qaddis patrun tal-furnara u tad-dulċiera huwa Honoré ta’ Amiens, isqof ta’ Amiens fis-seklu 6 fit-Tramuntana ta’ Franza, li għalih huwa msemmi l-kejk ta’ San Honoré. Lazzru tal-Betanija kien oriġinarjament kompetitur ta’ Honoré għat-titlu ta’ qaddis patrun tal-furnara, iżda fis-seklu 17 ix-xirka tal-furnara Franċiżi għażlet lil Honoré.
Kunjom
Baker (li tfisser furnar bl-Ingliż) huwa kunjom Ingliż faċilment rikonoxxibbli ta’ oriġini okkupazzjonali Medjevali; Baxster hija l-forma femminili. Kunjomijiet ekwivalenti ta’ oriġini okkupazzjonali li jfissru “furnar” jeżistu b’lingwi oħra: Boulanger, Bulinger, Dufour, u Fournier bil-Franċiż, Bäcker bil-Ġermaniż, u Piekarz bil-Pollakk.
Dmirijiet u perikli fuq ix- xogħol
Skont l-Occupational Outlook Handbook (OOH - il-Manwal tal-Prospettiva Okkupazzjonali) ippubblikat mill-Uffiċċju tal-Istatistika tax-Xogħol tad-Dipartiment tax-Xogħol tal-Istati Uniti, il-furnara jagħmlu dan li ġej:
Il-furnara jipproduċu diversi tipi u kwantitajiet ta’ ħobż, prodotti bl-għaġina, pasti, u prodotti moħmija oħra li jinbiegħu minn tal-merċa, mill-bejjiegħa bl-imnut, mir-ristoranti u mis-servizzi tal-ikel istituzzjonali. Xi furnara joħolqu anke riċetti ġodda.
Il-furnara jiltaqgħu ma’ għadd ta’ perikli fuq ix-xogħol. L-OOH jirrapporta li l-postijiet tal-furnar, “speċjalment il-faċilitajiet il-kbar tal-manifattura, huma mimlijin b’perikli potenzjali bħal fran jaħarqu, magni tat-taħlit, u magni tat-tqattigħ tal-għaġina. B’riżultat ta’ dan, il-furnara għandhom rata ogħla ta’ korrimenti u ta’ mard mill-medja nazzjonali. Għalkemm ix-xogħol tagħhom ġeneralment huwa sikur, il-furnara jistgħu jbatu minn strapazz fuq daharhom ikkawżati mill-irfigħ jew miċ-ċaqliq ta’ xkejjer tqal tad-dqiq jew prodotti oħra. Riskji komuni oħra jinkludu qatgħat, selħiet, u ħarqiet. Sabiex inaqqsu dawn ir-riskji, il-furnara spiss jilbsu rfid apposta għal ma’ daharhom, fradal, u ingwanti”.
L-ażżma tal-furnar — komunement ikkawżata mill-allerġeni tad-dqiq u mill- enżimi mikrobiċi (ħafna drabi derivati mill-Aspergillus) li jintużaw biex jiffaċilitaw il-produzzjoni tal-ħobż — hija waħda mill-kawżi komuni tal-ażżma okkupazzjonali fid-dinja kollha.
Tagħmir
Il-furnara jużaw varjetà ta’ tagħmir, inkluż:
Stati Uniti
Skont il-Manwal tal-Prospettiva tax-Xogħol ippubblikat mill-Uffiċċju tal-Istatistika tax-Xogħol tad-Dipartiment tax-Xogħol tal-Istati Uniti, kien hemm 185,300 furnar fl-Istati Uniti fl-2014, b’paga medjana ta’ $23,600 fis-sena jew $11.35 fis-siegħa. Madwar 28 % tal-furnara tal-Istati Uniti jaħdmu f’postijiet tal-furnara jew tal-manifattura tat-tortillas; 26 % jaħdmu fil-ħwienet tal-merċa; 15 % jaħdmu fir-ristoranti u f’postijiet oħra tal-ikel; u 5 % kienu jaħdmu għal rashom. Madwar 30 % tal-furnara tal-Istati Uniti ħadmu part-time fl-2014.
Lingwa Kopta
L-alfabett Kopt, li ġie introdott fit-tieni seklu qK, hu magħmul mill-ittri tal-alfabett Grieg, miżjud b'sitta jew seba' karattri tal-kitba demotika meħtieġa biex jirrappreżentaw il-ħsejjes li ma jinstabux fil-Grieg.
Storja
Il-kopt għandu għadd kbir ta' kliem meħudin mill-lingwa Griega, il-lingwa uffiċjali imposta mit-Tolomej. Fis-seklu V qK kienet il-lingwa użata fil-letteratura fl-Eġittu l-Għoli.
It-terminu kopt/kopta ġej mill-kelma Griega antika Αἰγύπτιος / "Aigúptios" li tfisser Eġizzjan u ġiet mgħawġa mill-Kopti f' "Kuptios". Imbagħad, wara l-konkwisti Għarab tas-641 li għalihom il-kliem Eġizzjan u Nisrani kienu sinonimi inbidlet f' قبط, bl-Għarbi, pronunzjata Qibt fl-Eġittu l-Baxx u Gibt fl-Eġittu l-Għoli u l-Kajr. Din l-aħħar forma, saret "Kopt" fil-lingwi Ewropej u saret isservi bħala l-isem tal-ilsien u l-kitba kif ukoll għan-nies Kopti. Meta l-lingwa Eġizzjana kien ħa postha l-Għarbi fis-seklu XII, il-Kopt baqa' jintuża biss bħala lingwa liturġika, fil-Knisja Monofiżita Kopta, li kienet infirdet mill-Knisja Biżantina fis-seklu V.
L-eqdem kitbiet bil-Kopt huma l-ittri ta' Sant Antonin Abbati (251-356), l-anakoreta tad-deżert. Matul is-sekli III u IV ħafna ekkleżjastiċi kitbu bil-Kopt, fosthom kien Pakomju, li r-regola monastika tiegħu għadha teżisti fil-Knisja Kopta. Id-dokumenti li nstabu f'Nag Ħammadi huma bid-djalett Kopt, imsejjaħ Sagħidi. thumb|Iskrizzjoni Kopta
Id-djaletti tal-Kopt
Iż-żewġ djaletti prinċipali, jikkorrespondu bejn wieħed u ieħor mal-Eġittu l-Baxx u l-Eġittu Għoli: dawn iż-żewġ djaletti huma:
Minbarra dawn iż-żewġ djaletti prinċipali hemm djaletti oħra inqas importanti bħall-Fajjumi li dam sas-seklu VIII, l-Aħmim u l-Likopolitan
Grammatika
Il-Kopt hu l-unika forma tal-lingwa Eġizzjana antika li l-pronunzja tagħha nafuha minħabba l-użu tas-sistema fonetika Griega u għalhekk għandu importanza kbira għall-filoloġija Eġizzjana.
Il-Kopt tilef it-tmimijiet verbali u nominali tal-Eġizzjan klassiku, b'tali mod li l-flessjoni tiegħu għandha karatteristiċi differenti mqabbla mal-fażijiet iżjed antiki tal-lingwa Eġizzjana. Fil-fatt il-Kopt għandu t-tendenza li jirrappreżenta ċerti relazzjonijiet grammatiċi permezz ta' artikli, prepożizzjonijiet u partiċelli f'kostruzzjonijiet analitiċi b'kuntrast mas-sistema aktar sintetika u flessjonali tal-Eġizzjan klassiku (hemm xi paralleliżmu ma' dak li ġara fil-mogħdija tal-Latin għal-lingwi Rumanzi).
Ġeneru grammatikali u numru
Il-Kopt żviluppa l-artiklu mid-dimostrattivi tal-Eġizzjan klassiku, li ma kellux artikli. Dan ifakkarna f'dak li ġara fil-lingwi Rumanzi. Fil-fatt (bħal fil-Franċiż pereżempju) il-ġeneru ta' xi kliem fil-Kopt nistgħu nafuh biss mill-forma tal-artiklu. Il-forom tal-artiklu definit maskili huma: p, pi, pe u l-forom femminili huma t-, ti, te, il-forom kollha għandhom il-plural n- : Jintuża spiss ukoll l-"artiklu" indefinit li ma jeżistix fl-Eġizzjan klassiku. Dan l-artiklu evolva min-numru wieħed ou.
Il-plural, bl-istess mod bħall-femminili, jingħaraf kważi esklussivament mill-forma tal-artiklu ta' qabel, minħabba li normalment l-għerq fil-plural mhux differenti mis-singular. Madankollu, xi kultant l-għerq għandu forom differenti għas-singular u l-plural, bħala fdal ta' bidla fonetika, differenti mill-forom antiki:
Caruana
Caruana jista' jirreferi għal:
Premier League Malti 1912–13
Statistika tal-Premier League Malti fl-istaġun 1912–13. Il-kampjonat kien imwettaq fi 8 timijiet, u Floriana rebħu l-kampjonat.
TNMK
TNMK jew Tanok na Maidani Kongo (bl-Ukren: Танок на майдані Конґо, [tɐˈnɔk nɑ mɐjˈdɑn⁽ʲ⁾i ˈkɔnɡo]; letteralment "Żifna fil-Pjazza tal-Kongo") huwa l-iżjed grupp mużikali tal-hip-hop Ukren ta' suċċess. Huwa magħruf għal-lirika tniggeż u makakka tiegħu; iħalltu ġeneri mużikali differenti flimkien bħal rock, funk u jazz mal-hip-hop u jdoqqu strumenti reali fl-albums u fl-ispettakli tagħhom f'ħin reali, iktar milli jużaw kampjuni mużikali lesti u makkinarji tat-tnabar. Il-grupp mużikali TNMK ħa sehem f'diversi festivals bħal Sziget Fest, Zakhid, Tavria Games, Chervona Ruta, Faine Misto u Bandershtat.
Storja
Il-grupp ġie ffurmat f'kamp tax-xogħol fl-14 ta' Ġunju 1989 minn Oleksandr "Fozzi" Sydorenko u Kostiantyn "Kotia" Zhuikov u oriġinarjament kien imsejjaħ Novye Doma (bir-Russu: Новые Дома) wara wieħed mill-kwartieri tal-belt ta' Kharkiv fejn kienu jgħixu xi membri tal-grupp stess. Huma taw spettaklu fiċ-ċerimonja tal-gradwazzjoni tal-kamp u mbagħad ġie deċiż fl-1 ta' Settembru 1989 li l-grupp kollu jitlaqqa' flimkien fl-iskola Nru 11 fejn kienu jistudjaw. F'Settembru tal-istess sena waqt is-subbotnik, il-kitarrista tal-grupp Ivan Rykov, minflok pinġa lasta tal-futbol, fir-range tal-isparar tal-iskola kiteb il-frażi "НОВЫЕ ДОМА ГР", filwaqt li għall-kumplament tal-frażi УППА spiċċatlu ż-żebgħa (ГРУППА bir-Russu tfisser grupp mużikali). Il-frażi baqgħet hemm għal iktar minn 20 sena, iżda maż-żmien iċċarat. Oriġinarjament il-grupp Novye Doma kien idoqq u jkanta ħdejn il-Palazz tal-Pijunieri lokali (fil-parti tax-Xlokk tal-belt), iżda iktar 'il quddiem irnexxielhom jiżguraw studjo fil-Palazz tal-Pijunieri fin-naħa tal-Punent tal-belt fejn daqqew u kantaw fl-1990-1994. B'kumbinazzjoni eżatt wara x-xatba fejn kien hemm il-Palazz tal-Kultura, kien hemm skola mużikali fejn l-istudenti kienu jgħixu fiha u fejn fl-istess ħin il-membru futur tal-grupp Oleh Mykhailyuta kien qed jitgħallem idoqq il-fagott (strument mużikali). L-amministrazzjoni tal-palazz ħalliet il-grupp mużikali jdoqq u jkanta abbażi ta' kundizzjoni waħda biss; li jdoqq waħda mill-kanzunetti popolari darba fil-ġimgħa. Fost il-kompożizzjonijiet li l-grupp kellu jitgħallem kien hemm I've Been Thinking About You tal-Londonbeat, Don't Cry tal-Guns N' Roses, kif ukoll kanzunetti popolari Sovjetiċi.
Napli
Napli ġiet insedjata għall-ewwel darba mill-Griegi fl-ewwel millenju Q.K., u hija waħda mill-eqdem żoni urbani kontinwament abitati fid-dinja. Fid-9 seklu Q.K., kolonja magħrufa bħala Partenope jew Παρθενόπη ġiet stabbilita fuq il-gżira ta’ Megaride. Fis-seklu 6 Q.K., ġiet stabbilita mill-ġdid bħala Neápolis. Il-belt kienet parti importanti tal-Magna Graecia, qdiet rwol importanti fil-fużjoni tas-soċjetajiet Griegi u Rumani, u kienet ċentru kulturali sinifikanti taħt ir-Rumani.
TNMK
Storja
Fuq suġġeriment tal-mużiċist tal-istrumenti tal-korda tal-grupp Maksym Lytvynenko, il-grupp mużikali biddel ismu għal Tanets na ploschadi Kongo għall-Pjazza tal-Kongo f'New Orleans, li kienet meqjusa bħala l-post fejn twieled il-jazz.
Napli
Il-belt kienet ukoll il-belt kapitali tad-Dukat ta’ Napli (661-1139), imbagħad tar-Renju ta’ Napli (1282-1816), u finalment taż-Żewġ Sqallijiet sal-unifikazzjoni tal-Italja fl-1861. Napli titqies ukoll bħala l-kapitali tal-Barokk, mill-bidu tal-karriera artistika ta’ Caravaggio fis-seklu 17, u r-rivoluzzjoni artistika li huwa ispira. Kienet ukoll ċentru importanti tal-Umaniżmu u tal-Illuminiżmu. Il-belt ilha punt ta’ riferiment globali għall-mużika klassika u l-opri permezz tal-Iskola Naplitana. Bejn l-1925 u l-1936, Napli ġiet estiża u mmodernizzata mill-gvern ta’ Benito Mussolini. Matul l-aħħar snin tat-Tieni Gwerra Dinjija, il-belt ġarrbet ħsara estensiva mill-ibbumbardjar tal-Alleati li invadew il-peniżola. Il-belt sarilha xogħol estensiv ta’ rikostruzzjoni wara l-1945.
Mill-aħħar tas-seklu 20, Napli kellha tkabbir ekonomiku sinifikanti, bis-saħħa tal-kostruzzjoni tad-distrett tan-negozju msejjaħ Centro Direzionale u network avvanzat tat-trasport, li jinkludi l-kollegament ferrovjarju ta’ veloċità għolja ma’ Ruma u Salerno u network estiż tat-tramm ta’ taħt l-art. Napli hija t-tielet l-ikbar ekonomija urbana fl-Italja, wara Milan u Ruma. Il-Port ta’ Napli huwa wieħed mill-iktar importanti fl-Ewropa. Minbarra attivitajiet kummerċjali, jospita fih il-Kmand ta’ Napli tal-Forzi Konġunti Alleati, il-korp tan-NATO li jissorvelja t-Tramuntana tal-Afrika, is-Saħel u l-Lvant Nofsani.
Iċ-ċentru storiku tal-belt ta’ Napli huwa l-ikbar ċentru storiku fl-Ewropa u tniżżel fil-lista tas-Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995. Hemm firxa wiesgħa ta’ siti kulturali u storiċi sinifikanti qrib il-belt, fosthom żewġ Siti ta’ Wirt Dinji oħra li huma l-Palazz ta’ Caserta u l-fdalijiet Rumani ta’ Pompej u Ercolano. Napli hija magħrufa wkoll għall-ġmiel naturali tagħha, b’postijiet bħal Posillipo, l-Għelieqi Flegrej (vulkan kbir), Nisida, u l-Vesuvju. It-tisjir Naplitan huwa magħruf l-iktar għall-assoċjazzjoni tiegħu mal-pizza, li oriġinat fil-belt, kif ukoll għal diversi ikliet lokali oħra. Ir-ristoranti ta’ Napli ngħataw l-ikbar ammont ta’ stilel mill-Gwida Michelin meta mqabbel ma’ kwalunkwe belt Taljana oħra. Il-panorama urbana ta’ Napli fiċ-Centro Direzionale kienet l-ewwel waħda tat-tip tagħha fl-Italja. Inbena fl-1994 u għal 15-il sena kienet l-unika binja ta’ dak it-tip sal-2009. L-iktar tim sportiv magħruf f’Napli huwa l-klabb tal-futbol tas-Serie A msejjaħ S.S.C. Napoli, li rebaħ il-kampjonat Taljan tal-futbol darbtejn u li jilgħab fil-grawnd fil-Lbiċ tal-belt, li fl-2020 issejjaħ għall-iktar plejer famuż tal-klabb (li miet dik is-sena), Diego Armando Maradona, fil-kwartier Fuorigrotta.
Griegi u Rumani
xellug|daqsminuri|Monte Echia, il-post fejn ġiet stabbilita Partenope Napli ġiet abitata għall-ewwel darba fi Żmien in-Neolitiċi. L-iktar insedjamenti Griegi bikrin ġew stabbiliti fiż-żona ta’ Napli fl-ewwel millenju Q.K. Baħħara mill-gżira Griega ta’ Rodi stabbilew port kummerċjali żgħir imsejjaħ Partenope (Παρθενόπη, li tfisser “Għajnejn Puri”, u Sirena fil-mitoloġija Griega) fil-gżira ta’ Megaride fis-seklu 9 Q.K. Sas-seklu 8 Q.K., l-insedjament kien kiber u sar jinkludi wkoll lil Monte Echia. Fis-seklu 6 Q.K., il-belt ġiet stabbilita mill-ġdid bħala Neápolis (Νεάπολις), u eventwalment saret waħda mill-ewwel bliet tal-Magna Graecia. daqsminuri|Xena bis-sirena Partenope, il-fundatur mitoloġiku ta’ Napli Il-belt kibret minħabba l-influwenza u s-setgħa tal-belt-stat ta’ Siracusa, u saret alleat tar-Repubblika Rumana kontra Kartaġni. Matul il-Gwerer tas-Samniti, il-belt, li dak iż-żmien kienet saret ċentru kummerċjali importanti ferm, inħakmet mis-Samniti ; madankollu, ir-Rumani ma tantx damu wisq biex jaħkmu l-belt u għamluha kolonja Rumana. Matul il-Gwerer Puniċi, is-swar b’saħħithom mad-dawra ta’ Neápolis irreżistew u kkuntrabbattew il-forzi invażuri tal-Ġeneral Kartaġiniż Annibale. xellug|daqsminuri|Il-kolonni tat-Tempju ta’ Dioskuri inkorporati fil-faċċata ta’ tal-Knisja ta’ San Paolo Maggiore Napli kienet irrispettata ferm mir-Rumani bħala paragun tal-kultura Ellenistika. Matul l-Era Rumana, in-nies ta’ Napli komplew jikkomunikaw bil-lingwa Griega u żammew id-drawwiet Griegi tagħhom, filwaqt li l-belt ġiet estiża b’vilel Rumani eleganti, b’akwedotti, u b’banjijiet pubbliċi. Inbnew binjiet ikoniċi bħat-Tempju ta’ Dioskuri, u bosta imperaturi kienu jagħżlu li jqattgħu xi vaganza fil-belt, fosthom Klawdju u Tiberju. Virgilio, l-awtur tal-epika nazzjonali ta’ Ruma, l-Eneide, ingħata parti mill-edukazzjoni tiegħu fil-belt, u iktar ’il quddiem għex qrib il-belt.
Matul dan il-perjodu, wasal għall-ewwel darba l-Kristjaneżmu f’Napli; jingħad li l-appostli Pietru u Pawlu pprietkaw fil-belt. Ġennaro, li mbagħad sar il-qaddis patrun ta’ Napli, miet martri fil-belt fis-seklu 4 W.K. L-aħħar imperatur tal-Imperu Ruman tal-Punent, Romolu Awgustu, ġie eżiljat f’Napli mir-re Ġermaniku Odoacer fis-seklu 5 W.K.
Dukat ta’ Napli
Wara d-deklin tal-Imperu Ruman tal-Punent, Napli nħakmet mill-Ostrogoti, poplu Ġermaniku, u ġiet inkorporata fir-Renju tal-Ostrogoti. Madankollu, Belisarju tal-Imperu Biżantin ħakem il-belt ta’ Napli fis-sena 536, wara li rnexxielu jidħol fil-belt minn akwedott. daqsminuri|Pittura ta’ [[Alexander Zick tal-Battalja tal-Vesuvju]] Fis-sena 543, matul il-Gwerer Gotiċi, Totila għal żmien qasir ħakem il-belt għall-Ostrogoti, iżda l-Biżantini ħadu l-kontroll taż-żona wara l-Battalja tal-Vesuvju. Napli kienet mistennija tibqa’ f’kuntatt mal-Esarkat ta’ Ravenna, li kien iċ-ċentru tal-poter Biżantin fil-Peniżola Taljana.
Wara l-waqgħa tal-esarkat, inħoloq id-Dukat ta’ Napli. Għalkemm il-kultura Greco-Rumana ta’ Napli baqgħet qawwija fil-belt, eventwalment bidlet l-alleanza tagħha minn Kostantinopli għal Ruma taħt id-Duka Stiefnu II, u ġiet taħt is-sovranità Papali għall-ħabta tas-sena 763.
Is-snin bejn it-818 u t-832 ġabu magħhom taqlib fir-rigward tar-relazzjonijiet ta’ Napli mal-Imperatur Biżantin, b’diversi pretendenti lokali joħolqu fewdi biex jippruvaw jaslu għat-tron dukali. Teoktistu nħatar mingħajr l-approvazzjoni imperjali; iktar ’il quddiem il-ħatra tiegħu ġie rrevokatqa u Teodoru II ħadlu postu. Madankollu, l-għadab tal-popolazzjoni ġenerali wassal għat-tkeċċija tiegħu mill-belt, u minfloku ġie elett Stiefnu III, raġel li zzekka l-muniti bl-inizjali tiegħu stess, minflok dawk tal-Imperatur Biżantin. Napli kisbet l-indipendenza totali fil-bidu tas-seklu 9. Il-belt bniet alleanza mal-Musulmani Saraċeni fis-sena 836, u talbet għall-appoġġ tagħhom fl-assedju kontra t-truppi Lombardi li kienu ġejjin mid-Dukat ta’ Benevento fil-qrib. Madankollu, matul is-snin 50 tas-seklu 9, Muhammad I Abu 'l-Abbas mexxa l-ħakma Għarbija-Musulmana tal-belt, u rnexxielu jisraq ħafna rikkezzi minnha.
Id-dukat kien taħt il-kontroll dirett tal-Lombardi għal perjodu qasir, wara li Pandolfo IV ħakem il-Prinċipat ta’ Capua, rivali dejjiemi ta’ Napli. Madankollu, dan ir-reġim dam biss tliet snin u mbagħad id-duki b’influwenzi Greco-Rumani reġgħu ħadu r-riedni f’idejhom. Sas-seklu 11, Napli bdiet tqabbad merċenarji Normanni biex jiġġieldu kontra r-rivali tagħha; id-Duka Sergio IV qabbad lil Rainulf Drengot biex jagħmel gwerra kontra Capua f’ismu.
Sal-1137, in-Normanni kienu kisbu influwenza kbir fl-Italja, u kienu jikkontrollaw prinċipati u dukati li qabel kienu indipendenti, fosthom dawk ta’ Capua, Benevento, Salerno, Amalfi, Sorrento u Gaeta; kien f’din is-sena li Napli, l-aħħar dukat indipendenti fin-Nofsinhar tal-peniżola, ġie taħt il-kontroll tan-Normanni. L-aħħar duka renjanti tad-dukat, Sergio VII, ġie mġiegħel jarrendi quddiem il-qawwa ta’ Ruġġieru II, li kien ipproklama lilu nnifsu r-Re ta’ Sqallija seba’ snin qabel. B’hekk, Napli ngħaqdet mar-Renju ta’ Sqallija, b’Palermo bħala l-belt kapitali.
Renju ta’ Sqallija
xellug|daqsminuri|[[Statwa ta’ Federiku II fil-Palazz Irjali ta’ Napli]] Wara perjodu taħt in-Normanni, fl-1189 ir-Renju ta’ Sqallija kellu diżgwid dwar is-suċċessjoni bejn Tancredi, ir-Re ta’ Sqallija u iben illeġittimu u l-familja Hohenstaufen, familja rjali Ġermaniża, peress li l-Prinċep Enriku ta’ dik il-familja kien iżżewweġ lill-Prinċipess Kostanza, l-aħħar werrieta leġittima għat-tron Sqalli. Fl-1191 Enriku invada Sqallija wara li kien inkurunat bħala Enriku VI, Imperatur Ruman Sagru, u bosta bliet arrendew, iżda Napli rreżistiet minn Mejju sa Awwissu taħt it-tmexxija ta’ Rikkardu, il-Konti ta’ Acerra, Nicola d'Aiello, Aligerno Cottone u Margarito di Brindisi qabel il-mard li ħakem lill-Ġermaniżi u wassalhom biex jirtiraw. Konrad II, id-Duka tal-Boemja u Filippu I, l-Arċisqof ta’ Köln, mietu minħabba l-mard matul l-assedju. Fid-dawl ta’ dan, Tancredi kiseb kisba oħra mhux mistennija matul il-kontrattakk tiegħu, jiġifieri l-qbid tal-pretendent għat-tron Kostanza, li kienet saret imperatriċi. Huwa żamm l-imperatriċi priġuniera fil-Kastell dell'Ovo f’Napli qabel ma nħelset f’Mejju 1192 taħt il-pressjoni mill-Papa Ċelestinu III. Fl-1194 Enriku beda t-tieni kampanja tiegħu wara l-mewt ta’ Tancredi, iżda din id-darba Aligerno arrenda mingħajr reżistenza, u finalment Enriku ħakem Sqallija, u b’hekk ġiet taħt it-tmexxija tal-familja Hohenstaufen.
Renju ta’ Napli
daqsminuri|Il-Kastell il-Ġdid ta’ Napli, magħruf ukoll bħala l-Maschio Angioino, kien is-sede tar-rejiet [[Medjuevu|Medjevali ta’ Napli, Aragona u Spanja]] Fl-1282, wara l-Vespri Sqallin, ir-Renju ta’ Sqallija ġie maqsum fi tnejn. Ir-Renju Anġojin ta’ Napli kien jinkludi n-Nofsinhar tal-Peniżola Taljana, filwaqt li l-gżira ta’ Sqallija saret ir-Renju Aragoniż ta’ Sqallija. Il-gwerer bejn id-dinastiji differenti f’kompetizzjoni ma’ xulxin baqgħu jfaqqgħu sal-Paċi ta’ Caltabellotta fl-1302, fejn Federiku III ġie rikonoxxut bħala r-Re ta’ Sqallija, filwaqt li Karlu II ġie rrikonoxxut bħala r-Re ta’ Napli mill-Papa Bonifazju VIII. Minkejja d-diviżjoni, Napli kisbet kulma jmur iktar importanza, u attirat merkanti minn Pisa u Genova, bankieta mit-Toskana, u wħud mill-iktar artisti Rinaxximentali prominenti ta’ dak iż-żmien, fosthom Boccaccio, Petrarka u Giotto. Matul is-seklu 14, ir-re Anġojin Ungeriż Luiġi l-Kbir ħakem il-belt diversi drabi. Fl-1442, Alfonso I ħakem il-belt ta’ Napli wara r-rebħa tiegħu kontra l-aħħar re Anġojin, René, u Napli ġiet unifikata ma’ Sqallija mill-ġdid għal perjodu qasir.
Aragoniżi u Spanjoli
xellug|daqsminuri|Truppi u artillerija Franċiżi deħlin Napli fl-1495 matul il-Gwerra Taljana tal-1494-1498 Sqallija u Napli kienu sseparati mill-1282, iżda baqgħu dipendenzi ta’ Aragona taħt Ferdinandu I. Id-dinastija l-ġdida saħħet il-pożizzjoni kummerċjali ta’ Napli billi stabbiliet relazzjonijiet mal-Peniżola Iberika. Napli wkoll saret ċentru tar-Rinaxximent, u bdew jaslu artisti bħal Laurana, Antonello da Messina, Sannazzaro u Poliziano. Fl-1501, Napli ġiet taħt it-tmexxija diretta ta’ Franza taħt Luiġi XII, peress li r-re Naplitan Federiku nħataf bħala priġunier ta’ Franza. Madankollu, dan l-andament ma damx wisq, peress li Spanja rebħet lil Napli mingħand il-Franċiżi fil-Battalja ta’ Garigliano fl-1503.
Wara r-rebħa Spanjola, Napli saret parti mill-Imperu Spanjol, u baqgħet hekk tul il-perjodu Spanjol kollu tal-Asburgi. L-Ispanjoli bagħtu viċirejiet lejn Napli biex jindirizzaw il-kwistjonijiet lokali direttament: l-iktar wieħed importanti minn dawn il-viċirejiet kien Pedro Álvarez de Toledo, li kien responsabbli għal riformi soċjali, ekonomiċi u urbani konsiderevoli fil-belt; huwa appoġġa wkoll l-attivitajiet tal-Inkwiżizzjoni. Fl-1544, madwar 7,000 persuna ttieħdu bħala lsiera mill-pirati tal-Barbarija u ttieħdu lejn il-Kosta tal-Barbarija tat-Tramuntana tal-Afrika. daqsminuri|Ir-ritratt ta’ Masaniello magħmul minn [[Onofrio Palumbo]] Sas-seklu 17, Napli kienet saret it-tieni l-ikbar belt tal-Ewropa – qabilha kien hemm Pariġi biss – u kienet l-ikbar belt Mediterranja Ewropea, b’iktar minn 250,000 abitant. Il-belt kienet ċentru kulturali ewlieni matul l-era Barokka, u kienet tospita artisti bħal Caravaggio, Salvator Rosa u Bernini, filosfi bħal Bernardino Telesio, Giordano Bruno, Tommaso Campanella u Giambattista Vico, u kittieba bħal Giambattista Marino. Permezz ta’ rivoluzzjoni mmexxija mis-sajjied lokali Masaniello fl-1647, inħolqot Repubblika Naplitana indipendenti li damet biss ftit xhur għaliex reġgħet inħakmet mill-Ispanjoli. Fl-1656, tifqigħa tal-pesta s-sewda qatlet kważi nofs it-300,000 abitant ta’ Napli.
Fl-1714, it-tmexxija Spanjola ta’ Napli ntemmet b’riżultat tal-Gwerra tas-Suċċessjoni Spanjola; l-Awstrijak Karlu VI mexxa l-belt minn Vjenna permezz ta’ viċirejiet tiegħu. Madankollu, il-Gwerra tas-Suċċessjoni Pollakka reġgħet waslet biex Napli tkun taħt l-Ispanjoli flimkien ma’ Sqallija bħala parti minn unjoni personali, u t-Trattat ta’ Vjenna tal-1738 irrikonoxxa ż-żewġ entitajiet bħala indipendenti taħt fergħa kadetta tal-Borboni Spanjoli. xellug|daqsminuri|276x276px|It-tluq ta’ Karlu III ta’ Spanja minn Napli fl-1759 Fi żmien Ferdinandu IV, l-effetti tar-Rivoluzzjoni Franċiża nħassew f’Napli: Orazju Nelson, alleat tal-Borboni, saħansitra mar fil-belt fl-1798 biex iwissih kontra r-Repubblikani Franċiżi. Ferdinandu ġie mġiegħel jirtira u ħarab lejn Palermo, fejn kien protett minn flotta Brittanika. Madankollu, iċ-ċittadini ta’ Napli tal-klassi l-baxxa magħrufa bħala lazzaroni kienu ferm devoti u rjalisti, u kienu favur il-Borboni; fit-taqbida fis-snin ta’ wara, huma ġġieldu kontra l-aristokrazija pro-Repubblikana Naplitana, u kkawżaw gwerra ċivili.
Eventwalment, ir-Repubblikani ħakmu l-Kastell ta’ Sant’Iermu f’Napli u pproklamaw Repubblika Partenopea, mgħassa mill-Armata Franċiża. Ġiet iffurmata armata reliġjuża kontrorivoluzzjonarja ta’ lazzaroni, magħrufa bħala sanfedisti, taħt il-Kardinal Fabrizio Ruffo u dawn kellhom suċċess kbir, tant li l-Franċiżi kellhom jarrendu mill-kastelli Naplitani, u l-flotta tagħhom irtirat lejn Toulon. daqsminuri|213x213px|Ir-Repubblika Partenopea ta’ Napli fl-1799 Ferdinandu IV reġa’ sar re; madankollu, wara seba’ snin biss li Napuljun ħakem ir-renju u poġġa rejiet Bonapartisti, fosthom ħuh Ġużeppi Bonaparte (ir-re Spanjol). Bl-għajnuna tal-Imperu Awstrijaku u l-alleati tiegħu, il-Bonapartisti tilfu fil-Gwerra Naplitana, u Ferdinand IV reġa’ kiseb mill-ġdid it-tron u r-renju.
Żewġ Sqallijiet Independenti
Il-Kungress ta’ Vjenna fl-1815 wassal biex ir-renji ta’ Napli u ta’ Sqallija jingħaqdu biex jiffurmaw ir-Renju taż-Żewġ Sqallijiet, b’Napli bħala l-belt kapitali. Fl-1839, Napli saret l-ewwel belt fil-Peniżola Taljana b’linja ferrovjarja, permezz tal-kostruzzjoni tal-linja ferrovjarja bejn Napli u Portici.
Unifikazzjoni tal-Italja sal-preżent
xellug|daqsminuri|259x259px|Id-daħla ta’ Garibaldi f’Napli fis-7 ta’ Settembru 1860 Wara l-Ispedizzjoni tal-Elf (bit-Taljan: Spedizione dei Mille) immexxija minn Giuseppe Garibaldi, li laħqet il-qofol tagħha fl-Assedju kontroversjali ta’ Gaeta, Napli saret parti mir-Renju tal-Italja fl-1861 bħala parti mill-unifikazzjoni tal-Italja, u ntemmet l-era tat-tmexxija tal-Borboni. L-ekonomija taż-żona magħrufa qabel bħala ż-Żewġ Sqallijiet bdiet sejra lura, u dan wassal għal mewġa bla preċedent ta’ emigrazzjoni. Huwa stmat li erba’ miljun ruħ emigraw minn Napli bejn l-1876 u l-1913. Fl-erbgħin sena wara l-unifikazzjoni, il-popolazzjoni ta’ Napli kibret b’26 % biss, meta mqabbel ma’ 63 % f’Torino u 103 % f’Milan; madankollu, fl-1884, Napli kienet għadha l-ikbar belt fl-Italja b’496,499 abitant, jew bejn wieħed u ieħor 64,000 ruħ għal kull kilometru kwadru (iktar mid-doppju tad-densità tal-popolazzjoni ta’ Pariġi).
Il-kundizzjonijiet tas-saħħa pubblika f’ċerti żoni tal-belt kienu foqra, u kien hemm tnax-il epidemija tal-kolera u tat-tifojde li kkawżaw il-mewt ta’ xi 48,000 ruħ bejn l-1834 u l-1884, u rata għolja ta’ mwiet (għal dak iż-żmien) ta’ 31.84 abitant għal kull elf abitant anke fil-perjodu ħieles mill-epidemiji bejn l-1878 u l-1883. Imbagħad fl-1884, Napli reġgħet faqqgħet epidemija kbira tal-kolera, ikkawżata l-iktar mill-infrastruttura ħażina tad-dranaġġ. Bħala rispons għal dawn il-problemi, mill-1852 il-gvern ħabbar trasformazzjoni radikali tal-belt imsejħa risanamento bl-għan li tittejjeb l-infrastruttura tad-dranaġġ u l-iktar żoni popolati f’xulxin jiġu sostitwiti b’toroq kbar u wesgħin peress li din kienet meqjusa bħala l-kawża prinċipali tal-mard. Il-proġett iltaqa’ ma’ diffikultajiet politiċi u ekonomiċi biex jitwettaq minħabba l-korruzzjoni, kif ħareġ mill-Inkjesta ta’ Saredo, l-ispekulazzjoni tal-art u l-burokrazija ma tispiċċa qatt. Dan kollu wassal biex il-proġett idum għexieren ta’ snin biex jitwettaq b’kuntrast ta’ riżultati. L-iktar trasformazzjonijiet notevoli li saru kienu l-kostruzzjoni ta’ Via Caracciolo tul il-kosta, il-ħolqien tal-Galleria Umberto I u tal-Galleria Principe u l-kostruzzjoni ta’ Corso Umberto. daqsminuri|L-ibbumbardjar ta’ Napli min-naħa tal-Alleati fl-1943 Napli kienet l-iktar belt Taljana li ġiet ibbumbardjata matul it-Tieni Gwerra Dinjija. Għalkemm in-Naplitani ma rribellawx kontra l-Faxxiżmu Taljan, Napli kienet l-ewwel belt Taljana li rribellat kontra l-okkupazzjoni militari Ġermaniża; il-belt inħelset għalkollox fl-1 ta’ Ottubru 1943, meta l-forzi Brittaniċi u Amerikani daħlu fil-belt. Qabel telqu, il-Ġermaniżi ħarqu l-librerija tal-università, kif ukoll l-Għaqda Rjali Taljana. Qerdu wkoll l-arkivji tal-belt. Tpoġġew bombi tal-ħin fil-belt kollha li baqgħu jisplodu sa Novembru. Is-simbolu tat-twelid mill-ġdid ta’ Napli kien ir-rikostruzzjoni tal-Knisja ta’ Santa Kjara, li kienet inqerdet minn bumbardament mill-Korp tal-Ajru tal-Armata tal-Istati Uniti.
Finanzjament speċjali mill-Fond għan-Nofsinhar tal-gvern Taljan ġie pprovdut mill-1950 sal-1984, biex b’hekk l-ekonomija Naplitana terġa’ tqum kemxejn fuq saqajha, anke permezz tar-rinnovazzjoni tal-attrazzjonijiet ikoniċi tal-belt bħal Piazza del Plebiscito. Madankollu, f’Napli għad hemm qgħad kbir sa llum.
Il-mezzi tax-xandir Taljani attribwew il-problemi li kellha l-belt fir-rigward ir-rimi tal-iskart lill-attività tal-Camorra, network tal-kriminalità organizzata. Minħabba dan, il-kontaminazzjoni ambjentali u r-riskji miżjuda għas-saħħa huma prevalenti wkoll. Fl-2007, il-gvern immexxi minn Silvio Berlusconi organizza l-laqgħat għoljin f’Napli biex juri l-intenzjoni tal-gvern li jsolvi dawn il-problemi. Madankollu, ir-reċessjoni fl-aħħar tal-ewwel deċennju tas-seklu 21 kellha impatt kiefer fuq il-belt, u kompliet tintensifika l-problemi marbuta mal-immaniġġjar tal-iskart u mal-qgħad. Sa Awwissu 2011, l-għadd ta’ persuni bla xogħol fiż-żona ta’ Napli kien tela’ għal 250,000 ruħ, u dan qanqal protesti pubbliċi kontra l-qagħda ekonomika. F’Ġunju 2012, feġġew allegazzjonijiet ta’ rikatti, estorsjoni u għoti illeċitu ta’ kuntratti b’rabta mal-problemi tal-immaniġġjar tal-iskart tal-belt.
Sit ta’ Wirt Dinji
daqsminuri|277x277px|Il-veduta ta’ Napli bil-Vesuvju fl-isfond mill-Kastell ta’ Sant’Iermu Iċ-Ċentru Storiku ta’ Napli ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995 u fl-2011 saret modifika minuri tal-konfini tas-sit.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta’ żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) “Wirja ta’ skambju importanti ta’ valuri umani, tul perjodu ta’ żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ”; u l-kriterju (iv) “Eżempju straordinarju ta’ tip ta’ bini, ta’ grupp ta’ siti jew ta’ pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem”.
Genghis Khan
Genghis Khan (twieled għall-ħabta tal-1158 – miet fit-18 ta' Awwissu 1227), imwieled Temüjin, kien il-fundatur u l-ewwel Khan tal-Imperu Mongolu, li sar l-ikbar imperu kontigwu fl-istorja wara mewtu. Hu tela' fil-poter billi għaqqad ħafna mit-tribujiet nomadi tal-Grigal tal-Asja.
Genghis Khan kien in-nannu ta' Kublai Khan, li kien l-ewwel imperatur tad-dinastija Yuan fiċ-Ċina. Ħadd ma jaf eżatt fejn ġie midfun Genghis Khan.
Pakistan
Il-Pakistan huwa nazzjon fl-Asja. Il-belt kapitali hi Islamabad. Hija tillimita lejn il-Punent mal-Iran, lejn it-Tramuntana mal-Afganistan, lejn il-Lvant mal-Indja u lejn in-Nofsinhar mal-Oċean Indjan,.
Oriġinarjament maħkuma mill-Persjani u wara li ħolqu diversi Renji Iżlamiċi-Musulmani aktar tard ġew maħkuma mill-Indjan tal-Lvant Brittaniku (British East India Company) u mbagħad taħt kontroll sħiħ Brittaniku bħala kolonja fl-1858 bħala l-Imperu Indjan (India Empire) bħala konsegwenza tar-Ribelljoni Indjana li ġiet imrażżna fl-1857, il-Pakistan sar indipendenti bħala Dominion fl-14 ta' Awwissu, 1947 (Dan wara li l-Qasam tal-Indja sar minħabba r-Reliġjon tal-oqsma tal-Iżlam f'dan il-każ u l-elezzjonijiet fejn rebaħ il-Partit Iżlamiku.) minn Fil-perjodu tal-Pakistan tal-Punent il-provinċja kienet magħmula minn tnax-il diviżjoni u l-kapitali provinċjali ġiet stabbilita f'Karachi. Aktar tard il-kapitali tal-istat marret għal Lahore, u finalment ġiet stabbilita f'Islamabad fl-1965 Imperu Brittaniku) u sar Repubblika Iżlamika kompletament indipendenti fl-14 ta' Ottubru, 1955, irrinunzja lill-Bangladexx fis-16 ta' Diċembru, 1971.
Phonocdromus
Phonocdromus huwa ġeneru ta' mammiferi marsupjali estinti (dawk relatati fil-qrib mal-opossumi ġriedem ta' geddumhom twil jew l-opossumi firien), u qiegħed ikklassifikat fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria, fis-superordni Ameridelphia, fl-[ordni Paucituberculata, fis-sottordni Caenolestoidea, fil-familja Caenolestidae, fis-sottofamilja Pichipilinae ma' ġeneri oħra estinti u bl-ebda rappreżentanti ħajjin.
Jongmyo
daqsminuri|390x390px|Il-mogħdija ċentrali olzata ta’ Jongmyo Jongmyo (bil-Hangul: 종묘; bil-Hanja: 宗廟) huwa santwarju tal-Konfuċjaniżmu ddedikat għaċ-ċelebrazzjoni perpetwa ta’ servizzi ta’ mafkar għar-rejiet u għall-irġejjen tal-imgħoddi tad-dinastija Koreana Joseon (1392-1897). Is-santwarju huwa l-ewdem santwarju rjali tal-Konfuċjaniżmu u l-iktar wieħed awtentiku. Fih jinħażnu t-tavli bit-tagħlim tal-membri tal-eks familja rjali. Fis-santwarju għadhom isiru ċerimonji bir-ritwali li jorbtu flimkien il-mużika, il-kant u ż-żfin li ilhom isiru tradizzjonalment mis-seklu 14. Tali santwarji kienu jeżistu fi żmien it-Tliet Renji tal-Korea bejn is-snin 57 u 688, iżda dawn inqerdu u ma waslux sa żminijietna. Is-santwarju ta’ Jongmyo żdied mal-lista ta’ Siti ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.
Jongmyo jinsab biswit il-Palazzi ta’ Changdeokgung u ta’ Changgyeonggung fin-Nofsinhar ta’ Seoul fil-Korea t’Isfel. Fl-imgħoddi dawn it-tliet siti kienu kkollegati ma’ xulxin fid-dinastija Joseon, iżda ġew separati minn triq li nbniet mill-kolonjalisti Ġappuniżi. Il-binjiet prinċipali ta’ Jongmyo nbnew f’Ottubru 1394 meta Taejo, l-ewwel re tad-dinastija Joseon, mexxa l-belt kapitali lejn Hanyang (illum f’Seoul). Is-santwarju nqered min-nirien fl-invażjonijiet tal-Ġappun fil-Korea (1592-1598), u mbagħad reġa’ nbena fl-1608.