cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Uluru
Età u oriġini
Il-blat ramli tal-arkożija fil-formazzjoni tal-blat huwa magħmul minn granuli bi ftit issortjar abbażi tad-daqs tal-granuli, ma tantx huma ttundjati u l-feldspars fil-blat għandhom dehra relattivament friska. Dan in-nuqqas ta’ ssortjar u ta’ ttundjar tal-granuli huwa tipiku tal-blat ramli tal-arkożija u jindika erożjoni relattivament rapida mill-granit tal-muntanji li kienu qed jitfaċċaw fin-Nofsinhar. Is-saffi ta’ ramel kienu kważi orizzontali meta ġew iddepożitati, iżda reġgħu lura għall-pożizzjoni kważi vertikali tagħhom matul avveniment tal-ħolqien tal-muntanji li seħħ iktar ’il quddiem, possibbilment l-Oroġenija ta’ Alice Springs fl-era Paleożojka (400-300 Ma). nofs|daqsminuri|669x669px|Veduta panoramika mill-quċċata ta’ Uluru
Sintra
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Pajsaġġ Kulturali ta' Sintra ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1995.
Uluru
Fawna u flora
daqsminuri|Il-warru Storikament, jingħad li 46 speċi ta’ mammiferi nattivi għexu qrib Uluru; skont stħarriġiet reċenti għadhom jgħixu 21 speċi attwalment. L-Aṉangu jirrikonoxxu li tnaqqis fl-għadd ta’ speċijiet ikollu implikazzjonijiet għall-qagħda u għas-saħħa tal-pajsaġġ. Ġew appoġġati sforzi ta’ introduzzjoni mill-ġdid ta’ annimali li kienu ġew estinti lokalment, fosthom il-faġan Awstraljan (Leipoa ocellata), l-opossum Awstraljan (Trichosurus vulpecula), il-walibi liebru ħamrani jew mala (Lagorchestes hirsutus), il-makrotis (Perameles lagotis), il-budi (Bettongia lesueur), u l-warru (Petrogale lateralis).
Sintra
Ġeografija fiżika
Il-Muntanji ta' Sintra, katina muntanjuża tal-granit twila għaxar kilometri, meqjusa bħala l-Monte da Lua (il-Muntanja tal-Qamar), jew il-Promontorium Lunae (il-Promontorju tal-Qamar) mit-tradizzjoni lokali b'saħħitha tas-setet astrali, jitfaċċaw f'daqqa waħda bejn pjanura vasta lejn it-Tramuntana u l-marġni tat-Tramuntana tal-estwarju tax-xmara Tagus, li jserrep lejn l-Oċean Atlantiku u Cabo da Roca, l-iżjed punt fil-Punent tal-Ewropa kontinentali. Il-pjattaforma ta' São João, tul in-naħa tat-Tramuntana tal-Muntanji ta' Sintra, għandha altitudnijiet ta' bejn 100 metru (110 jardi) u 150 metru (160 jarda), filwaqt li n-naħa tan-Nofsinhar tal-muntanji, il-pjattaforma ta' Cascais, hija iktar baxxa: u xxaqleb minn 150 metru (160 jarda) sal-baħar, u tintemm tul il-kosta, madwar 30 metru (33 jarda) 'il fuq mil-livell tal-baħar. Ir-riljiev spettakolari jirriżulta mill-orjentazzjoni mil-Lvant għall-Punent tal-assi tal-katina muntanjuża sal-kosta, u n-natura tal-blat igneu reżistenti għall-erożjoni. Il-Katina Muntanjuża tal-Iżbroffar ta' Sintra (MES) hija struttura b'għamla ta' koppla, li ffurmat mis-saffi ta' blat sedimentarju (ġebla tal-ġir u ġebel ramli) mill-perjodu Ġurassiku Superjuri u l-Kretaċju Bikri. Intrużjoni ignea metamorfizzata rriżultat f'ċirku dejjaq ta' blat metamorfiku, iżda ddeformat ferm ukoll dawn is-saffi sedimentarji u kkawżat esponiment vertikali. Filwaqt li fin-Nofsinhar hemm saffi sedimentarji inkorporati, lejn it-Tramuntana (madwar Praia Grande) il-katina muntanjuża hija wieqfa. Il-formazzjonijiet sedimentarji, sal-bidu tal-Kretaċju Superjuri, huma deformati bl-intrużjoni li tillimita l-MES sal-aħħar tal-Kretaċju. Id-datazzjoni radjumetrika tal-blat differenti mill-katina muntanjuża indikat età ta' bejn 80 u 75 miljun sena (u kkonfermat id-depożiti tal-Kretaċju Superjuri). Il-kundizzjonijiet ġeodinamiċi li kkontrollaw l-formazzjoni tal-MES (b'korrelazzjoni mal-iżvilupp tal-Ktajjen Muntanjużi tal-Iżbroffar ta' Sines u ta' Monchique) huma assoċjati mal-espansjoni progressiva fit-Tramuntana tal-Oċean Atlantiku u l-ftuħ suċċessiv tal-Bajja ta' Biskajja. Din l-espansjoni rriżultat f'tensjonijiet kumplessi responsabbli għax-xquq fondi fil-qoxra tad-Dinja li kienu kanali li minnhom kienet titla' l-magma. Madwar 80 miljun sena ilu din il-magma nfirxet fil-wiċċ bħala qoxra tal-wiċċ b'fond ta' ħames kilometri bejn is-saffi sedimentarji (160 sa 9 miljun sena ilu) li ġew metamorfizzati kimikament. Maż-żmien il-kanali tal-magma birdu u kkristallizzaw, u rriżultaw f'kundizzjonijiet li kkawżaw il-karatteristiċi granulari tal-MES. Is-saffi sedimentarji iktar dgħajfa kienu suxxettibbli għall-erożjoni, u l-prodotti tagħhom ġew depożitati madwar il-bażi tagħhom. B'hekk, il-katina muntanjuża ġiet esposta matul l-epoka Paleoġenika (30 miljun sena ilu), magħrufa bħala l-Kumpless ta' Benfica.
Uluru
Fawna u flora
Il-mulgara (Dasycercus) huwa ristrett għaż-żona tranżizzjonali tal-pjanura bir-ramel, biċċa art dejqa li testendi minn qrib Uluru sal-konfini tat-Tramuntana tal-park u fl-Ayers Rock Resort. Din iż-żona fiha wkoll it-talpa marsupjali (Notoryctes typhlops), il-woma python (Aspidites ramsayi), u x-xaħmet l-art il-kbir tad-deżert (Liopholis kintorei).
Sintra
Klima u bijoma
Il-klima Mediterranja, influwenzata mill-Atlantiku u kkaratterizzata minn temperaturi moderati u minn xtiewi bix-xita, hija tipika tal-Portugall kontinentali. Għalkemm il-klima fl-inħawi ta' Cabo da Roca hija kważi semiarida, il-Muntanji ta' Sintra jitqiesu bħala moderatament umdużi: il-preċipitazzjoni fil-muntanji hija ogħla mill-inħawi tal-madwar. Il-pożizzjoni tar-raħal fil-pajsaġġ naturali tal-Muntanji ta' Sintra (li jikkonsistu minn wirt naturali rikk), hija influwenzata mill-eżistenza ta' mikroklima. Għal raġunijiet differenti (il-klima hawnhekk ġiet mmoderata mill-Muntanji ta' Sintra; il-fertilità tal-ħamrija; u l-prossimità relattiva tagħha mal-estwarju tax-xmara Tagus), ir-reġjun attira insedjament bikri konsiderevoli. Minħabba l-mikroklima tiegħu, ġie żviluppat park enormi mimli b'densità ta' siġar b'diversità botanika rikk.
Il-klima miti u l-umdità li jirriżultaw mill-prossimità mal-kosta jiffavurixxu t-tkabbir ta' firxa rikka ta' foresti li jinkludu speċijiet Atlantiċi u Mediterranji, u jimmarkaw it-tranżizzjoni fil-Portugall mill-veġetazzjoni tat-Tramuntana u tan-Nofsinhar. Il-ballut tal-Pirinej (Quercus pyrenaica) huwa predominanti fuq meded kbar ta' qċaċet bil-blat u xaqlibiet imkennija. Fuq ix-xaqlibiet għad-dell u bl-indewwa, li normalment iħarsu lejn it-Tramuntana, jew fil-postijiet imkennija, il-ballut komuni (Quercus robur) huwa mifrux. Fiż-żoni iktar baxxi u sħan, il-ballut tas-sufra (Quercus suber) huwa komuni u fiż-żoni tal-ġebla tal-ġir hemm il-ballut Portugiż (Quercus faginea). Speċijiet oħra sparpaljati fil-muntanji ta' Sintra jinkludu: l-aġġru (Acer pseudoplatanus), il-ġellewża (Corylus avellana), iż-żagħrun (Crataegus monogyna), l-ileks Ewropew (Ilex aquifolium), ir-rand Portugiż (Prunus lusitanica), ir-rand (Laurus nobilis), is-siġar tal-frawli (Arbutus unedo), il-lawrestin (Viburnum tinus), il-ballut ta' Kermes (Quercus coccifera), u s-siġar tax-xewk Taljan (Rhamnus alaternus). Fil-widien, qrib il-mogħdijiet tal-ilma, jikbru l-fraxxnu tal-weraq dejjaq (Fraxinus angustifolia), iż-żafżafa (Salix atrocinerea), l-alnu Ewropew (Alnus glutinosa), l-alnu tax-xewk (Frangula alnus) u t-tut iswed tas-sebuqa (Sambucus nigra).
Mill-1966, il-Muntanji ta' Sintra ġew affettwati minn nirien li qerdu parti kbira mill-foresta oriġinali, li ġiet sostitwita mill-akaċja u minn speċijiet eżotiċi oħra li jikbru malajr. Iż-żona forestali tal-muntanji ta' Sintra fiha madwar 5,000 ettaru (50 km2), li minnhom 26 % (1,300 ettaru (13 km2)) jiġu amministrati mill-Istat permezz tad-Direcção Geral de Florestas - Núcleo Florestal de Sintra (id-Direttorat Ġenerali tal-Foresti - is-Servizz Forestali ta' Sintra).
Ġeografija umana
Il-muniċipalità hija amministrata minn 11-il kunsill tal-parroċċi ċivili (bil-Portugiż: freguesias), bl-awtorità lokali li jamministraw is-servizzi u li jipprovdu l-governanza lokali. Dawn huma:
Sintra għandha wkoll bosta villaġġi u rħula żgħar, inkluż il-villaġġ affluwenti ta' Linhó, Sintra.
Uluru
Fawna u flora
Il-flora tal-Park Nazzjonali ta’ Uluṟu–Kata Tjuṯa tirrappreżenta porzjon kbir tal-pjanti li jinsabu fl-Awstralja Ċentrali. Għadd minn dawn l-ispeċijiet jitqiesu bħala rari u ristretti fil-park jew fir-reġjun immedjat. Fil-park jinsabu bosta pjanti rari u endemiċi.
Sintra
Ġeografija umana
Il-popolazzjoni ta' Sintra kibret b'mod konsiderevoli fl-aħħar tas-seklu 20, u żdiedet minn madwar 14 % tar-reġjun ta' Liżbona għal 19 %. Il-konċentrazzjoni prinċipali tal-popolazzjoni residenti tinsab fil-kuritur importanti ta' Queluz-Portela, tul ir-rokna tax-Xlokk tal-muniċipalità. F'din iż-żona kienet ikkonċentrata madwar 82 % tal-popolazzjoni tal-muniċipalità, u l-iżjed parroċċi attraenti biex wieħed jgħix fihom huma São Pedro de Penaferrim, Rio de Mouro, Belas u Algueirão-Mem Martins. Bit-tnaqqis fir-rati tal-mortalità, ir-reġjun esperjenza żieda ġenerali fir-rati tat-twelid, primarjament assoċjata mat-twelid f'età avvanzata, iżda anke żieda ta' anzjani fil-komunità (56.5 % fl-2001). Minkejja dan, Sintra għadha titqies li għandha popolazzjoni żagħżugħa strutturalment, l-iżgħar fiż-Żona Metropolitana Kbira ta' Liżbona. L-adulti żgħażagħ (minn 30 sa 39 sena) jiddominaw fil-komunitajiet ta' Sintra, u l-parroċċi ta' Pêro Pinheiro, Terrugem, São Martinho, São João das Lampas, Santa Maria e São Miguel, Montelavar, Colares, Queluz u Almargem do Bispo kollha kemm huma għandhom rati ogħla ta' anzjoni fil-popolazzjoni. Bejn wieħed u ieħor 80 % tal-popolazzjoni twieldu barra r-raħal, u 21 % minnhom huma residenti li twieldu barra l-pajjiż. Filwaqt li l-popolazzjoni residenti f'Liżbona esperjenzat tnaqqis żgħir fil-popolazzjoni minn nofs is-snin 60 tas-seklu 20, il-popolazzjoni ta' Sintra żdiedet.
Uluru
Fawna u flora
It-tkabbir u r-riproduzzjoni tal-komunitajiet tal-pjanti jiddependu fuq l-ilma tax-xita li tinżel b’mod irregolari. Xi pjanti kapaċi jirreżistu n-nar u wħud jiddependu proprju fuq in-nar biex jirriproduċu. Il-pjanti huma parti importanti ta’ Tjukurpa, u jsiru ċerimonji għal kull wieħed mill-ikel ewlieni tal-pjanti. Bosta pjanti huma assoċjati ma’ spirti tal-antenati.
Sintra
Ġeografija umana
Iż-żoni urbani jirrappreżentaw 55.4 kilometru kwadru (5,540 ettaru) tal-muniċipalità, jew madwar 17.4 % tat-territorju ta' Sintra; 35 % tal-popolazzjoni tirresjedi f'postijiet ta' bejn 50,000 u 100,000 abitant. Bosta minn dawn l-inħawi huma marbuta mal-linji tal-aċċess, b'mod partikolari l-linja ta' Sintra u l-awtostrada IC19 li tikkollega l-irħula ta' Queluz, Agualva-Cacém, Algueirão/Mem Martins, Rio de Mouro u Belas). Ħafna minn dawn iż-żoni urbani huma magħmula minn nisġa ta' proġetti tal-kostruzzjoni li storikament irriżultaw f'densità ta' binjiet tal-konkos, normalment għoljin seba' sulari jew iktar. L-ikbar tkabbir ta' djar residenzjali seħħ fin-Nofsinhar tal-muniċipalità, fit-triangoli ta' São Pedro de Penaferrim, Santa Maria e São Miguel u Casal de Cambra. Barra minn hekk, hemm konċentrazzjoni ikbar u tkabbir fl-abitazzjonijiet tal-familji ta' natura staġonali, jew it-tieni djar, f'dan ir-reġjun, u proliferazzjoni ta' kostruzzjoni illegali fil-parroċċi ta' São João das Lampas, São Pedro de Penaferrim, Belas, Agualva-Cacém u Casal de Cambra.
Ekonomija
It-tkabbir fl-attivitajiet terzjarji kellu rwol importanti fl-andament tal-impjiegi fir-reġjun, b'dominanza ta' servizzi kummerċjali, tal-imnut u tal-appoġġ. Dan seħħ għad-detriment tal-industrija, għalkemm għad hemm attivitajiet industrijali bħat-trasport tal-materjali, l-ipproċessar tal-minerali, il-manifattura tal-makkinarju u tat-tagħmir, l-ipproċessar tal-ikel, il-kumpaniji tax-xorb u tat-tabakk, kif ukoll is-servizzi tal-pubblikazzjoni u tal-istampar. Kien hemm tkabbir drammatiku wkoll fl-industrija tal-kostruzzjoni ċivili.
Uluru
Fawna u flora
Il-flora fil-Park Nazzjonali ta’ Uluṟu-Kata Tjuṯa tista’ tinqasam fil-kategoriji li ġejjin:
Sintra
Ekonomija
Il-EuroAtlantic Airways għandha l-uffiċċju prinċipali tagħha f'Sintra.
Uluru
Fawna u flora
daqsminuri|261x261px|Ix-xitan tal-muntanji Is-siġar bħall-mulga u l-Corymbia opaca jintużaw għall-produzzjoni tal-għodod bħall-ponot tal-lanez, bumerangs, u skutelli. Il-likwidu ħamrani tal-Corymbia opaca jintuża bħala diżinfettant u bħala inalant kontra s-sogħla u l-irjiħat.
Sintra
Ekonomija
It-turiżmu huwa sinifikanti wkoll. Pereżempju, il-parks u l-monumenti amministrati minn Parques de Sintra laqgħu 3.2 miljun viżitatur fl-2017.
Uluru
Fawna u flora
Fil-park jinsabu diversi speċijiet rari u fil-periklu ta’ estinzjoni. Il-biċċa l-kbira minnhom, bħall-felċi Ophioglossum, huma ristretti għaż-żoni bl-indewwa fil-bażi tal-formazzjoni tal-blat, li huma żoni li jżuruhom ħafna viżitaturi u huma soġġetti għall-erożjoni.
Sintra
Trasport
In-network ferrovjarju ta' Liżbona (CP Urban Services) jipprovdi servizzi diretti lejn l-Istazzjon ta' Sintra. Il-vjaġġ lejn Liżbona jdum bejn 35 u 45 minuta. Hemm trasport alternattiv, taxis, servizzi ta' qsim tal-karozzi, u karozzi tal-linja li jkopru parti kbira mid-distrett.
Uluru
Fawna u flora
Mill-wasla tal-ewwel Ewropej, 34 speċi ta’ pjanti eżotiċi ġew iddokumentati fil-park, li jirrappreżentaw madwar 6.4 % tal-flora totali tal-park. Uħud, bħall-ħaxix perenni (Cenchrus ciliaris), ġew introdotti għar-riabilitazzjoni taż-żoni li kienu nqerdu bl-erożjoni. Din hija l-iktar ħaxix ħażin li jhedded flora oħra tal-park għaliex hija invażiva tant li laħqet is-sorsi tal-ilma u tal-iskular tan-nutrijenti. Ftit oħra, bħaċ-Cenchrus echinatus, inġabu inċidentalment mill-karozzi u min-nies.
Sintra
Trasport
It-tram ta' Sintra jikkollega lil Sintra mal-kosta Atlantika f'Praia das Maçãs, u jipprovdi vjaġġ xeniku mill-isbaħ fuq distanza ta' xi 11.5-il kilometru (7.1 mili). Mill-2016, il-linja tal-wirt storiku topera mill-Erbgħa sal-Ħadd fix-xhur tas-sajf.
Uluru
Klima u ħames staġuni
Il-park għandu klima sħuna tad-deżert u jkollu xita medja ta’ 284.6 millimetru fis-sena. It-temperatura għolja medja fis-sajf (Diċembru-Jannar) hija 37.8 °C (100.0 °F), u t-temperatura baxxa medja fix-xitwa (Ġunju-Lulju) hija 4.7 °C (40.5 °F). It-temperaturi rekord fil-park kienu 46 °C (115 °F) matul is-sajf u −5 °C (23 °F) matul ix-xitwa. Il-livelli tal-UV huma estremi bejn Ottubru u Marzu, b’medja ta’ bejn 11 u 15 fl-indiċi UV.
Sintra
Sport
Il-muniċipalità ta' Sintra fiha diversi siti sportivi u firxa wiesgħa ta' faċilitajiet sportivi fejn jiġi pprattikat sport bħat-tennis, il-golf, l-għawm, is-surf, u l-irkib taż-żwiemel.
Uluru
Klima u ħames staġuni
L-Aboriġini lokali jirrikonoxxu ħames staġuni:
Sit ta’ Wirt Dinji
daqsminuri|255x255px|Tpittir Aboriġenu mal-blat ta’ Uluru Il-Park Nazzjonali ta’ Uluṟu-Kata Tjuṯa ġie ddeżinjat bħala Sit ta’ Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1987 u t-territorju ddeżinjat tal-park ġie estiż fl-1994.
Sintra
Sport
L-iżjed klabbs kompetittivi magħrufin tal-muniċipalità ta' Sintra huma:
Uluru
Sit ta’ Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit naturali ġie rikonoxxut abbażi ta’ erba’ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (v) “Eżempju straordinarju ta’ insedjament uman tradizzjonali, ta’ użu tal-art jew ta’ użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta’ bidla irreversibbli”; il-kriterju (vi) “Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma’ avvenimenti jew ma’ tradizzjonijiet ħajjin, ma’ ideat jew ma’ twemmin, jew ma’ xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta’ valur universali straordinarju”; il-kriterju (vii) “Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta’ ġmiel naturali u ta’ importanza estetika eċċezzjonali”; u l-kriterju (viii) “Eżempju straordinarju li jirrappreżenta stadji importanti tal-istorja tad-dinja, inkluż it-trapass tal-ħajja, il-proċessi ġeoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-iżvilupp tat-tipi differenti ta’ art, jew il-karatteristiċi ġeomorfiċi jew fiżjografiċi sinifikanti”.
Sintra
Ġemellaġġ
Sintra hija ġemellata ma':
Zviad Gamsakhurdia
Zviad Gamsakhurdia (1939-1993) kien President tal-Ġeorġja (1991-1992).
Aliya Moldagulova
Ħajja ċivili
Moldagulova twieldet fil-25 ta' Ottubru 1925, f'Bukak, il-Każakistan. Hija tilfet lill-ġenituri tagħha matul it-tfulija tagħha u kienet tgħix ma' zijuha f'Alma-Ata. Għall-1935 marret tgħix Leningrad fejn zijuha kien irreġistrat f'akkademja tat-trasport militari. Fil-ħarifa tal-1939, fl-età ta' 14, hija ntbagħtet l-orfanatrofju minn fejn kienet evakwata meta bdiet il-gwerra fl-1942 permezz tal-Lag Ladoga. Wara li ggradwat mill-iskola sekondarja Vyatka, hija rċeviet borża ta' studju għall-Iskola Aviatechnical Rybinsk fl-1 ta' Ottubru.
Karriera Militari
Wara li studjat fl-Iskola Aviatechnical ta' Rybinsk għal tliet xhur, hija talbet eżenzjoni biex tissieħeb fl-Armata l-Ħamra. F'Mejju tal-1943, hija ġiet irreġistrata fl-Iskola Ċentrali tat-Taħriġ tan-Nisa għas-Sniper. F’Lulju ta’ dik l-istess sena, wara li ggradwat u ħadet ġurament tal-militar, hija ġiet skjerata mal- Brigata 54 Rifle, flimkien mal-ħbieb tagħha miċ-ċentru fejn kienu jitħarrġu.
F'Jannar 1944, brigata tagħha ħatfu ferrovija b'xi Ġermaniżi fin-Novosokolniki - DNO. Aktar tard, hi indunat li l-kmandant tagħha kien nieqes, u ħadet il-kmand hi. Wara li ħadet il-kmand tal-brigata tagħha, ispirat lil sħabha billi bdiet tgħajjat, "Ħuti suldati, segwu lili!", U l-battaljun ippressa l-attakk billi warrab il-pożizzjoni tal-Wehrmacht.
Fl-14 ta' Jannar 1944, waqt ġlieda minn naħa għal oħra, Moldagulova ntlaqtet minn qoxra ta' tikħil u ndarbet ftit. Minkejja l-ferita, hi ġġieldet lill-ġellieda kontra l-għadu sakemm kienet midruba mortalment u ma baqgħetx kapaċi tiġġieled.
Moldagulova mietet minn ferita ta’ tir minn xkubetta aktar tard dik il-ġurnata, wara li kitbet ittra lil oħtha. Fl-4 ta' Ġunju 1944, Moldagulova ngħatat (wara mewtha) it-titlu ta' Eroj tal-Unjoni Sovjetika u Ordni ta' Lenin rispettivament.
Moldagulova kienet midfuna f'qabar f'Monakovo, Pskov.
Fil-karriera tagħha, Moldagulova kienet ikkreditata bil-qtil ta' 91 għadu kumbattenti.
Il-Ballett ta' Kosovo
daqsminuri| Ritratt tal-kumpanija tal-Kosovo Ballett "Flight towards the light" Il-Ballett ta' Kosovo ġie stabbilit fl-1972. Mill-bidu tagħha, kien hemm żewġ ġenerazzjonijiet ewlenin tal-kumpanija. Huma magħrufa bħala l-"Ewwel Ġenerazzjoni" u t-"Tieni Ġenerazzjoni", li hija magħrufa wkoll bħala l-ġenerazzjoni l-ġdida. L-Ewwel Ġenerazzjoni tirreferi għall-membri fundaturi tal-Ballet tal-Kosovo li żifnu mal-kumpanija sal-iżmantellament sfurzat tagħha. It-Tieni Ġenerazzjoni tirreferi għall-grupp ta' żeffiena li tħarrġu taħt Ahmet Brahimaj biex jirriformaw il-Ballet tal-Kosovo wara l-Gwerer Jugoslavi.
L-Ewwel Ġenerazzjoni
Żeffiena tal-ballet mill-Ewwel Ġenerazzjoni ġew edukati fl-Iskola Sekondarja tal-Ballet fi Skopje, taħt id-direzzjoni ta’ Tatjana Petkovska. Wara l-gradwazzjoni tagħhom, 25 żeffien minn din il-klassi rritornaw fi Pristina fejn iffurmaw l-ewwel ġenerazzjoni uffiċjali ta’ The Kosovo Ballet fit-Teatru Nazzjonali tal-Kosovo. Il-kumpanija kienet tkompli topera matul dik li kienet il - Jugoslavja, fil-Ballet Biennale f'Ljubljana, u fil-Logħob tas -Sajf fi Dubrovnik. Sfortunatament il-kumpanija sfrattat bil-forza fl-1991 minħabba l-vjolenza kontinwa u t-theddida ta' tindif etniku mill-Gwerer Jugoslavi.
Żeffiena magħrufa
Il-membri attwali tal-Ballet tal-Kosovo jinkludu:
Trojany
250px|daqsminuri|Trojany Trojany huwa villaġġ fil-Lbiċ tal-Polonja. Skond statistika maħruġa fl-2011, kien hemm 520 abitant jgħixu f'dan il-villaġġ.
Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010 (UEFA) - Grupp 5
Grupp 5 taż-Żona Ewropea tal-kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2010 kien grupp ta' kwalifikazzjoni tal-UEFA għat-Tazza tad-Dinja 2010. Il-grupp kien jikkonsisti miċ-ċampjins Ewropej Spanja, it-Turkija, il-Belġju, il-Bożnija u Ħerżegovina, l-Armenja u l-Estonja.
Il-grupp ġie mirbuħ minn Spanja, li b'hekk ikkwalifikat direttament għat-Tazza tad-Dinja. Il-Bożnija u Ħerżegovina, minħabba li spiċċat it-tieni, ħadet sehem fil-partiti ta' spareġġ.
Riżultati
<div id="Belġju v Estonja">
<div id="Spanja v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Turkija v Belġju">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Estonja">
<div id="Turkija v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Belġju v Armenja">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Armenja">
<div id="Belġju v Spanja">
<div id="Belġju v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Belġju">
<div id="Armenja v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Spanja v Belġju">
<div id="Armenja v Belġju">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Turkija">
<div id="Estonja v Bożnija u Ħerżegovina">
<div id="Belġju v Turkija">
<div id="Bożnija u Ħerżegovina v Spanja">
<div id="Estonja v Belġju">
L-aqwa skorers
F'dan il-grupp ġew skorjati 94 gowl fi 30 logħba, b'medja ta' 3.13 gowls kull logħba.
Sorċid
Is-Sriċed jew Sorċidi (Soricidae) huma familja ta' mammiferi sorikomorfi msejħin komunement ġrieden ta' ġeddumhom twil jew ġrieden ta' ħalqhom twil. )
Deskrizzjoni
Is-sriċed huma mammiferi żgħar li jixbħu l-ġurdien, jiġu mit-talpa u huma karatterizzati b'geddum twil bil-ponta u suf artab u bellusi ta' lewn kannella-griż. Għalkemm minn barra jidher qisu ġurdien b'imnieħru twil, is-sorċid mhuwiex roditur: il-familja tas-sriċed tappartieni għall-ordni tas-sorikomorfi. Is-sriċed għandhom ħames swaba' f'saqjhom waqt li r-rodituri għandhom erbgħa. Ma rridux inħalltuhom mat-Tupaiidae u Macroscelididae li jappartienu għall-ordnijiet oħra.
Is-sriċed huma żgħar, il-parti l-kbira huma daqs ġurdien. L-ikbar speċi hi dik tas-Suncus murinus tal-Asja tropikali li huma 15 ċm twal u jiżnu 100 gramma, waqt li l-iżgħar hi dik tas-Suncus etruscus li huma 3.5 ċm twal u jiżnu 2 grammi u li huma l-iżgħar mammiferi ħajjin li nafu bihom.
L-10% tal-massa tas-sriċed hi kkonċentrata f'moħħu, u għalhekk għandu rapport moħħ/massa tal-ġisem relattivament għoli.
Bijoloġija
Ġeneralment is-sriċed huma annimali tal-art li jieklu ż-żerriegħa, insetti, dud u varjetà kbira ta' ikel fil-weraq u l-veġetazzjoni folta, oħrajn jispeċjalizzaw f'li jixxabtu mas-siġar jew jgħixu taħt l-art jew taħt il-borra jew isibu l-ikel mill-ilma.
Għandhom għajnejhom żgħar, imma jisimgħu u jxommu ħafna. Huma attivi żafna u jieklu ħafna, b'metaboliżmu għoli iżjed mis-soltu. Is-sriċed kuljum jieklu kwantità ta' ikel ekwivalenti għal 80-90% tat-toqol ta' ġisimhom. Ma jibernawx.
Waqt li r-rodituri għandhom inċisivi li jibqgħu jikbru matul ħajjithom kollha, snien is-sriċed jittiklulhom il-ħin kollu, problema kbira għalihom għax jitilfu s-snien tal-ħalib qabel jitwieldu u hekk ikollhom sett wieħed biss x'jużaw.
Is-sriċed jiddefendu t-territorju tagħhom: ikeċċu l-għedewwa u jaċċettaw il-kumpanija biex jgħammru biss. Ħafna jħaffru taħt l-art biex jaħżnu l-ikel jew biex jaħarbu mill-predaturi.
Tassonomija
Hemm 376 speċi ta' sriċed f'26 ġeneru, miġburin fi tliet sottofamilji: Crocidurinae, Myosoricinae u Soricinae. Barra minn hekk il-familja fiha wkoll is-sottofamilji estinti Limnoecinae, Crocidosoricinae, Allosoricinae u Heterosoricinae.
Il-Madonna tal-Għar
Il-Madonna tal-Għar hi meqjuma fis-santwarju maġenb il-knisja ta' San Duminku, ir-Rabat (Malta).
Jingħad li l-istorja tal-Madonna tal-Għar ġejja mis-seklu 14 meta skont din l-istorja l-Madonna dehret lil kaċċatur. Illum fuq din il-grotta hemm santwarju kbir imwaqqaf mill-Patrijiet Dumnikani fl-1450. Fis-sena 1999, fuq replika tax-xbieha tal-Madonna tal-Għar deheru dmugħ tad-demm li ċarċru nhar is-6 ta' Mejju u nhar is-7 ta' Mejju.
L-Istorja tal-Madonna tal-Għar
Skont l-istorja żewġ kaċċaturi ħarġu għall-kaċċa u wieħed minnhom daħal jistkenn ġo għar u raqad raqda twila. Sieħbu li kien qiegħed għall-kaċċa miegħu tħasseb bil-bosta bid-dawmien ta' sieħbu wieħed u ddeċieda li jmur ifittxu. Wara li dam ħafna jfittxu u ma sabux mar lura r-raħal inkwitat u nqala' ħafna tehwdin b'dan l-għejbien misterjuż. Bħalma jiġri lil kull aħbar oħra jgħaddi ż-żmien minn fuqha u malajr tintesa'. Hekk ġara lil din il-ġrajja u l-kaċċatur mitluf intesa' maż-żmien. Għaddew ħmistax-il xahar minn din il-biċċa u darba fost l-oħrajn deher ġej mill-bogħod raġel b'baffi twila. In-nies ħarġet bi ħġara biex tara min hu u malajr għarfu li kien seħibhom li ħmistax-il xahar qabel kien għeb b'mod tassew misterjuż.
Il-Mitluf qalilhom li kien raqad raqda fonda u f'din ir-raqda ra mara ċkejkna b'tarbija f'idha. Huwa għaraf mill-ewwel li kienet il-Madonna li deheritlu bil-bambin f'idha. Meta qalulu li kien ilu nieqes ħmistax-il xahar huwa qalilhom li dik id-dehra hekk ta' ħlewwa kienet donna berqa mgħaġġla u li l-anqas biss kien intebaħ li għaddew ħmistax-il xahar.
Hekk bdiet il-leġġenda tal-Madonna tal-Għar. In-nies baqgħu jmorru hemmhekk b'devozzjoni kbira u sal-lum eluf ta' nies jitilgħu r-Rabat biex iżuru lil Madonna tal-Għar. Fl-1450 il-patrijiet Dumnikani waqqfu kunvent fuq l-għar u afdaw ruħhom f'idejn il-Madonna tal-Għar. Sal-lum wieħed għadu jista' jmur hemm u jinżel fl-għar biex jivvenera lix-xbieha tagħha li l-Arċisqof Mikiel Gonzi kien inkurunaha fl-1957.
Ix-Xbieha tal-Madonna tal-Għar tibki
Jingħad li fis-sena 1999 mis-6 u fis-7 ta' Mejju xbieha replika tal-irħam alabastru ċarċret dmugħ tad-demm. Illum din tinsab fl-oratorju tar-rużarju fl-istess kunvent.
Ħoloq esterni
Il-Madonna tal-Għar
Festival tal-Eurovision 2021
Il-Festival tal-Eurovision tal-2021 kien il-65 edizzjoni ta' dan il-konkors u sar fil-belt ta' Rotterdam, in-Netherlands. Ir-rebbieħ ta’ din l-edizzjoni kien il-grupp mużikali Taljan, Måneskin.
Torsten Haß
Torsten Haß (Neumünster, 21 ta' Novembru 1970) hu kittieb, poeta u drammaturgu Ġermaniż. Mill-1997 sal-2014 huwa ħadem f'Kehl qrib Strasburgu. Huwa ilu kap tal-Librerija tal-Università ta’ Ludwigshafen mill-2015.
Rumanzi
(Bħala Kim Godal)
Ġeroglifiċi Eġizzjani
thumb|200px|Ġeroglifiċi fuq it-tempju ta' Kom Ombo
Ġeroglifiku hu karattru tal-eqdem kitba Eġizzjana. Il-kitba ġeroglifika Eġizzjana hi figurattiva: il-karattri li jagħmluha jirrappreżentaw oġġetti varji, — naturali jew magħmulin mill-bniedem — bħal pjanti, xbihat ta' allat, bnedmin u annimali .... L-eġittoloġi tradizzjonalment jiddistingwu tliet kategoriji ta' karattri: Il-karattri-kliem (jew ideogrammi), li jfissru oġġett jew, permezz tal-metonimija, azzjoni, il-karattri fonetiċi (jew fonogrammi), li jikkorrispondu għal konsonanti waħda jew sensiela ta' konsonanti ; id-determinattivi, karattri "siekta" li jindikaw il-qasam lessikali li tappartieni għalih il-kelma. Il-kitba ġeroglifika dehret fl-aħħar tar-raba' millenju qabel l-epoka tagħna fl-Eġittu l-Għoli (fin-nofsinhar tal-pajjiż) u ntużat sal-epoka Rumana, jiġifieri għal aktar minn tlett elef sena. L-għarfien tal-ġeroglifiċi ntilef meta l-imperatur Teodożju I għalaq il-postijiet ta' qima pagana madwar it-380, u kien meħtieġ il-ġenju ta' Jean-François Champollion wara l-iskoperta tal-iStele ta' Rosetta biex jikser, wara erbatax-il seklu, dak li kien qiesu "siġill fuq fomm id-deżert".
Etimoloġija
Il-kelma ġeroglifiku ġejja mill-Grieg ἱερογλύφος / jeroglufos, iffurmata minn ἱερός/ jeros ("imqaddes") u γλύφειν/ ''glufein" ("tnaqqix").
Fl-epoka Greko-Ruman, kienet tfisser "wieħed li jonqox il-ġeroglifiċi" u mhux il-ġeroglifiċi nfushom, li huma τὰ ἱερογλυφικά (γράμματα)/ tà jeroglyfiká (grámmata), jiġifieri "il-karattri mqaddsa imnaqqxin" fuq il-monumenti (stele, tempji u oqbra). Fl-aħħar, saret bidla fit-tifsira, il-kelma ġeroglifiċi spiċċat biex tfisser il-karattri ġeroglifiċi stess.
L-Eġizzjani nfushom kienu jsejħu l-kitba medu-netjer ("kelma divina") li fit-traskrizzjoni hi mdw nṯr :
It-terminu ġeroglifiċi illum twessa' fit-tifsira tiegħu u sar jintuża għal kitba oħra li tuża l-istess prinċipju logografiku bħall-Eġizzjan. Hekk, wieħed jgħid ġeroglifiċi Ħittiti jew ġeroglifiċi Maja. Min-naħa l-oħra ma nistgħux insejħu l-karattri Ċiniżi ġeroglifiċi (dawn huma sinogrammi). Ġeroglifiċi bħas-sinogrammmi jappartienu għal-grupp iżjed vast ta' logogrammi (li m'għandniex inħalltuh ma l-logotipi, simboli speċifiċi għal intrapriża jew prodott.)
Storja u evoluzzjoni
thumb| L-aħħar iskrizzjoni ġeroglifika magħrufa, Bieb ta' Adrijanu ġo Philae
Il-kitba ġeroglifika insibuha mir-raba' millenju QK: l-iskrizzjoni l-aktar antika ġiet skoperta fl-1992 fuq qabar fis-sit antik ta' Abydos, u tmur lura għas-snin 3250/3200 QK, jiġifieri fl-istess ħin meta dehru l-karattri kunejformi fil- Mesopotamja. Kienet tintuża għal aktar minn 3000 sena: l-aħħar iskrizzjoni magħrufa s'issa għandha d-data tal-24 ta' Awissu 394, u tinsab fil-tempju ta' Philae.
Mill-Imperu Antik Eġizzjan 'l hawn, l-Eġizzjan ġeroglifiku kien sistema ta' kitba li fiha kien hemm imħallta l-ideogrammi, karattri tal-konsonanti (unilitteri, bilitteri u anki trilitteri) u d-determinattivi (ara iżed 'l isfel). Mit-tmintax id-dinastija Eġizzjana 'l hawn, l-iskribi kienu jużaw ċertu numru ta' karattri bilitterali bħala sillabarji (sȝ, bȝ, kȝ eċċ. ) biex jittraskrivu l-ismijiet semitiċi jew ta' nisel semitiku, iżda l-kitba msejħa sillabika ma ġietx minn dan il-qasam.
Kienet x'kienet il-funzjoni tagħhom, il-karattri kienu dejjem figurattivi: kienu jirrappreżentaw xi ħaġa tanġibbli, ta' spiss tingħaraf faċilment, anke minn xi ħadd li ma jkunx jaf it-tifsira tal-karattru. Fil-fatt, fid-disinn tal-ġeroglifiċi, l-Eġizzjani ħadu l-ispirazzjonu minn madwarhom: oġġetti ta' ħajja ta' kuljum, annimali, pjanti, partijiet tal-ġisem. Matul l-epoka tal-Imperu Antik, l-Imperu Nofsani u l-Imperu l-Ġdid kien hemm madwar seba' mitt karattru ġeroglifiku, waqt li fl-epoka Greko-Rumana, kien hemm aktar minn sitt elef.
Il ġeroglifiċi kienu minquxin fuq il-ġebel jew fil-każ tal-kitba jeratika, imħażżin bil-kalami u l-linka fuq materjal inqas durevoli.
L-użu ta' ġeroglifiċi minquxin deher qabel il-Ċiviltà Fargħunija, u hekk m'għandux x'jaqsam mal-ħtiġijiet amministrattivi ta' stat fil-formazzjoni tiegħu. Kien limitat għal oqsma fejn l-estetika u/jew il-valur ta' kliem maġiku kienu importanti: formoli ta' offerti, affreski funerarji, testi reliġjużi, iskrizzjonijiet uffiċjali. Il-kitba kienet għall-ewwel tikkonsisti f’isktrizzjonijiet qosra – titli li jirreferu għal sovran, battalja, kwantità, imbagħad madwar l-2700 QK, matul il-renju tal-Fargħun Netjerikhet notevoli għall-iżvilupp tal-funzjonijiet reliġjużi u r-riti funerarji, bdew jiżviluppaw frażi mibnija li nsibu l-iżjed fil-piramidi.
xellug|thumb|Ħajt tat-[[Tempju ta' Ombo Kom]]
Wara ż-żmien li ħadet is-sistema ta' kitba tat-tip ġeroglifiku biex tiżviluppa, nistgħu niddistingwu erba' fażijiet ta' evoluzzjoni (u ta' semplifikazzjoni progressiva) ta' din il-kitba: wara l-fażi ġeroglifika, tiġi l-fażi tal-ġeroglifiċi linjari, imbagħad tiġi dik tal-kitba jeratika, imbagħad tmiss dik tal- kitba demotika, u fl-aħħar jiġi l-Koptiku, bħala l-aħħar pass tal-proċess ta' astrazzjoni u semplifikazzjoni.
L-ewwel semplifikazzjoni tas-sistema ta' kitba Eġizzjana li jiddistingwu l-Eġittoloġi, hi dik tal-ġeroglifiċi linjari. Dawn żammew l-aspett figurattiv tal-ġeroglifiċi minquxin, iżda huma mpinġijin b'inqas reqqa minn dawk tal-aħħar. Il-ġeroglifiċi linjari huma l-ewwel pass lejn l-astrazzjoni ta' din is-sistema ta' rappreżentazzjoni. Kienu jpinġuhom fuq is-sarkofagi tal-injam u l-papiri tal-"kotba tal-mejtin".
Il-kitba jeratika jew saċerdotali, it-tielet stadju tal-evoluzzjoni tas-sistema ta' kitba Eġizzjana, hi l-forma kursiva tagħha u kienet ristretta għal dokumenti amministrattivi u dokumenti privati. Kienu jiktbuha bil-pinzell fuq l-ostraka (biċċiet tal-fuħħar jew ġebla tal-franka), twavel żgħar tal-injam jew, aktar rari fuq il-papiru u l-parċmina, li kienu jqumu ħafna iżjed.
Mill-epoka Sajitika (is-sittax-il dinastija Eġizzjana), il-jerartika kienet parzjalment sostitwita minn kursiva ġdida, id-demotika jew tal-poplu. Din hi semplifikazzjoni estrema tal-jeratika, riżervata għall-atti amministrattivi u dokumenti tal-ħajja ta' kuljum u għalhekk issemiet "popolari". Il-jeratika ma baqgħitx tintuża ħlief biex jinkitbu xi testi saċerdotali jew reliġjużi, flimkien mal-ġeroglafiċi u għalhekk ħadet l-isem "saċerdotali." Fl-epoka Tolemajka, il-Grieg beda aktar u aktar jintuża bħala l-lingwa amministrattiva: minn 146 QK il-kuntratti miktubin biss bid-demotika kienu tilfu kull valur legali[Referenza meħtieġa].
Finalment, il-Koptiku kien l-aħħar fażi tal-lingwa u tal-kitba Eġizzjana. Dan għadu jintuża sal-lum, imma biss bħala lingwa liturgika. Jinkiteb permezz tal-alfabett Grieg li ġew miżjudin miegħu seba' karattri demotiċi għall-ħsejjes li mhumiex fil-Grieg.
Il-kitba Eġizzjana m'għadhiex tintuża illum biex tinkiteb xi lingwa. Madankollu, skont xi riċerkaturi, kienet hi, permezz tal-proto-Sinajitiku, li welldet l-alfabett Feniċju, li minn naħa tiegħu nissel l-alfabett Lhudi, Aramajk u Grieg, u minn tal-aħħar ħargu l-karattri Latini u Ċirilliċi.
Kastell ta' Spiš
daqsminuri|252x252px|Veduta tal-kastell mil-Lvant Il-fdalijiet tal-Kastell ta' Spiš (bis-Slovakk: Spišský hrad; bl-Ungeriż: Szepesi vár; bil-Pollakk: Zamek Spiski; bil-Ġermaniż: Zipser Burg) fil-Lvant tas-Slovakkja jiffurmaw wieħed mill-ikbar kastelli fl-Ewropa Ċentrali. Il-kastell jinsab fuq għolja 'l fuq mir-raħal ta' Spišské Podhradie u l-villaġġ ta' Žehra, fir-reġjun magħruf bħala Spiš (bl-Ungeriż: Szepes, bil-Ġermaniż: Zips, bil-Pollakk: Spisz, bil-Latin: Scepusium). Fl-1993 ġie inkluż fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO flimkien ma' komponenti oħra bħall-Kunvent ta' Spiš. Bħala erja (41,426 m²) il-kastell huwa wieħed mill-ikbar fl-Ewropa. Jiġi amministrat mill-Mużew ta' Spiš f'Levoča, li huwa parti mill-Mużew Nazzjonali tas-Slovakkja.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Is-sistema ta' kitba
thumb|Riproduzzjoni tal-[[Stele ta' Rosetta|istele ta' Rosetta]] Il-ġeroglifiċi huma kollha, jew kważi kollha, figurattivi: dawn jirrappreżentaw elementi veri jew immaġinarji, xi kultant stilizzati u semplifikati, iżda fil-parti l-kbira, jintgħarfu perfettament.
Kastell ta' Spiš
Oriġini
xellug|daqsminuri|Ir-Re Matthias Corvinus, l-aħħar sid irjali tal-kastell Il-Kastell ta' Spiš inbena fis-seklu 12 fuq is-sit ta' kastell preċedenti. Kien ċentru politiku, amministrattiv, ekonomiku u kulturali tal-Kontea ta' Szepes fir-Renju tal-Ungerija. Qabel l-1464, is-sjieda tiegħu kienet f'idejn ir-rejiet tal-Ungerija, sa żmien ir-Re Matthias Corvinus, imbagħad sal-1528 is-sjieda tiegħu għaddiet għand il-familja Zápolya, il-familja Thurzó (1531–1635), il-familja Csáky (1638–1945), u mill-1945 għand l-istat taċ-Ċekoslovakkja u mbagħad għand is-Slovakkja.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Is-sistema ta' kitba
Jean-François Champollion, id-deċifratur tal-ġeroglafiċi, meqjus bħala missier l-Eġittoloġija ddefinixxa s-sistema ġeroglifika hekk:
Kastell ta' Spiš
Oriġini
Oriġinarjament kien kastell Rumanesk tal-ġebel imdawwar bil-fortifikazzjonijiet. Sat-tieni nofs tas-seklu 13 inbnew palazz Rumanesk ta' żewġ sulari u bażilika Rumaneska-Gotika. Fis-seklu 14 inbena t-tieni insedjament 'il barra mill-fortifikazzjonijiet tal-kastell, u ż-żona tal-kastell b'hekk irdoppjat. Il-kastell ġie rikostruwit għalkollox fis-seklu 15; is-swar tal-kastell ġew mgħollija u nbena t-tielet insedjament 'il barra mill-fortifikazzjonijiet. Għall-ħabta tal-1470 żdiedet kappella Gotika wkoll. Il-familja Zápolya wettqet trasformazzjonijiet Gotiċi li permezz tagħhom il-parti ta' fuq tal-kastell saret residenza komda għall-familja, tipika tar-residenzi Rinaxximentali aħħarin tas-sekli 16 u 17.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Is-sistema ta' kitba
Fil-fatt, l-istess karattru jista' jiġi interpretat b'modi differenti skont il-kuntest: bħala fonogramma (qari fonetiku), bħala ideogramma jew bħala determinattiv (qari semantiku). Se naraw iktar tard li l-karattri determinattivi, li ma jinqarawx, jgħinu fil-qari billi "jiddeterminaw" il-qasam lessikali li l-kelma tappartieni għalih. Għalhekk, il-karattru determinattiv ta' "raġel bilqiegħda" (A1 fil-lista totali tal-ġeroglifiċi skond il-klassifikazzjoni ta' Gardiner) jakkumpanja l-kliem li juru l-funzjoni ("viżier", "qassis"), il-professjoni ("bennej"), l-etniċità ("Ażjatiku", "Eġizzjan", "Libjan", "Nubjan ") jew rabta tal-familja ("missier", "iben", "ħu").
Kastell ta' Spiš
Deklin u rikostruzzjoni
daqsminuri|Veduta tal-kastell mill-ajru L-aħħar sidien tal-Kastell ta' Spiš, il-familja Csáky, abbandunaw il-kastell fil-bidu tas-seklu 18 peress li kkunsidrawh bħala post mhux komdu biex tgħix fih. Huma minflok marru jgħixu fil-kastelli/palazzi l-ġodda li nbnew fil-villaġġ fil-qrib ta' Hodkovce ħdejn Žehra u Spišský Hrhov.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Is-sistema ta' kitba
Fis-sezzjonijiet li ġejjin, il-ġeroglafiċi se jiġu traslitterati, jiġifieri jerġgħu jiġu traskritti permezz ta' simboli ta' sistema oħra.
Kastell ta' Spiš
Deklin u rikostruzzjoni
Fl-1780, il-kastell inqered bin-nirien. Il-kawża tan-nirien mhijiex magħrufa, iżda hemm xi teoriji kif dan seta' ġara. Waħda minnhom hi li l-familja Csáky qabbdet in-nar apposta biex tnaqqax it-taxxi addizzjonali li dak iż-żmien kienu japplikaw għall-binjiet imsaqqfa. Teorija oħra hi li l-kastell intlaqat minn xi sajjetta, u ħa n-nar. It-tielet teorija hi li xi suldati fil-kastell kienu qed jipproduċu xarba alkoħolika u bi żball il-kastell ħa n-nar. Kienet x'kienet il-verità, wara n-nirien, il-kastell ma baqax okkupat iktar u ġie mitluq.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Qari fonetiku
Fil-qari fonetiku wieħed jaqra l-karattru independentament mit-tifsira tiegħu, skont il-prinċipju ta' rebus. Il-fonogrammi huma ffurmati jew minn konsonanti (karattri msejħin "mono-" jew unilitteri"), żewġ karattri (karattri "bilitteri") jew tlieta (karattri "trilitteri"). L-erbgħa u għoxrin karattru unilitteru jagħmlu il-psewdo-alfabett ġeroglifiku (ara hawn taħt).
Kastell ta' Spiš
Deklin u rikostruzzjoni
Il-kastell ġie parzjalment rikostruwit fit-tieni nofs tas-seklu 20, u saret riċerka arkeoloġika estensiva fuq is-sit. Is-sezzjonijiet rikostruwiti jospitaw il-wirjiet tal-Mużew ta' Spiš, li huwa responsabbli għall-ġestjoni tal-kastell, kif ukoll artefatti bħal apparati tat-tortura li qabel kienu jintużaw fil-kastell.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Qari fonetiku
Il-kitba ġeroglifika tixbaħ lil abġad : il-vokali ma jinkitbux, differenti mill-kunejformi pereżempju. Hi kitba difettuża (scriptio defectiva).
Kastell ta' Spiš
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Kastell ta' Spiš huwa parti mis-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO bit-titlu "Levoča, il-Kastell ta' Spiš u l-monumenti kulturali assoċjati" li ġie ddeżinjat fl-1993. Inizjalment is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO kien jinkludi biss il-Kastell ta' Spiš iżda mbagħad ġie estiż fl-2009 biex jinkludi l-komponenti l-oħra inkluż il-Kunvent ta' Spiš.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Qari fonetiku
Mela, il-ġeroglifiku li jirrappreżenta papra jinqara "sȝ", għax dawn kienu l-konsonanti tal-kelma għal dan l-annimal. Fl-istess ħin wieħed juża l-karattru ta' papra mingħajr l-ebda konnessjoni mal-annimal biex jirrappreżenta l-fonemi "s" u "ȝ" wara xulxin (independament mill-vokali li jistgħu jakkumpanjaw dawn il-konsonanti) u hekk jikteb kliem bħal "sȝ",  (iben) jew, b'żieda ta' karattri li nagħtu dettalji dawrhom iktar tard, "sȝw", (għases), "sȝṯ.w" (terra ferma).
Bandiera tas-Sorbi
daqsminuri|Bandiera tas-Sorbi.
Il-bandiera tas-Sorbi għandha tliet strixxi orizzontali ugwali. L-istrixxa ta' fuq hija blu, tan-nofs ħamra, u ta' isfel bajda. Il-bandiera għandha proporzjonijiet ta' 3:5.
Ġeroglifiċi Eġizzjani
L-"alfabett" ġeroglifiku
Għal xi karattri, il-prinċipju ta' rebus sar dak ta' akrostika: tinqara biss l-ewwel konsonanti tal-kelma.
Hekk, nistgħu niġbru fi gruppi l-erbgħa u għoxrin karattru unilitteru f'xorta ta' "alfabett" ġeroglifiku, li, però qatt ma ntuża biex jieħu post il-ġeroglifiċi l-oħra, għalkemm dan seta' jsir. Infatti il-kliem Eġizzjan kollu setgħu jinkitbu permezz ta' dawn il-karattri, iżda l-Eġizzjani qatt ma ħadu dan il-pass u ssemplifikaw il-kitba kumplessa tagħhom f’alfabett. Il-psewdo alfabett Eġizzjan huwa magħmul minn karattri li jindikaw konsonanti waħda biss, għalkemm xi wħud minnhom jindikaw aktar minn waħda meta jintużaw bħala ideogrammi.
Kumplamenti fonetiċi
thumb|Ras ta' gendus, serp, id ...
Il-kitba Eġizzjana hi spiss superfluwa: fil-fatt, jiġri spiss ħafna li kelma tkun segwita minn karattri diversi li jindikaw l-istess ħsejjes biex jiggwidaw il-qarrej. Pereżempju, il-kelma nfr, "sabieħ, tajjeb, perfett" tista' tinkiteb bit-trilitteru biss, iżda ħafna aktar spiss ma' dan it-trilitteru kienu jiġu miżdudin l-unilitteri f u r. Allura tinkiteb nfr + f +r, imma tinqara nfr.
Il-karattri superfluwi li jakkumpanjaw il-karattri bilitteri jew trilitteri jissejħu "kumplamenti fonetiċi". Dawn ġeneralment jitqegħdu wara l-karattru li jikikumplamentaw, u b'hekk iservu ta' għajnuna għall-qari. Però xi minn daqqiet l-iskriba jaqleb l-ordni għal raġunijiet ta' kalligrafija u jqegħdhom warajh jew jinkwadrawh (ara hawn isfel):
Il-kumplamenti fonetiċi jgħinu biex wieħed jista' jiddistingwi bejn kliem omofoni, jiġifieri li għandhom l-istess pronunzja imma tifsira differenti. Fil-fatt, il-karattri mhux dejjem jinqraw l-istess:
Il-preżenza tal-kumplamenti fonetiċi - u determinattiv addatat – tgħin fil-qari ta' dak li jkun ġej:
Fl-aħħarnett, xi kultant ġara li xi kliem inbidlu fil-pronunzja tagħhom fl-Eġizzjani antik: f'dan il-każ, mhux rari li l-kitba adottat kompromess fin-notazzjoni, iż-żewġ modi ta' qari kienu indikati flimkien. Dan hu partikolarment il-każ għall-aġettiv bnrj, "ħelu" (jiġifieri ta' togħma tajba), li sar bnj, u għall-verb swri, "xorob", li sar swj. Fl-Eġizzjan nofsani jinkitbu bnrj u swri,
Qari semantiku
Barra l-interpretazzjoni fonetika, il-karattri jistgħu jinqraw għat-tifsira tagħhom: f'dan il-każ nitkellmu dwar logogrammi (aktar preċiżament dwar ideogrammi) u determinattivi (jew semagrammi).
Logogrammi
Ġeroglifiku użat bħala logogramma jindika l-oġġett li hu l-xbieha tiegħu. Il-logogrammi għalhekk huma l-aktar spiss nomi komuni; huma ġeneralment akkumpanjati b'linja wieqfa li turi l-valur tal-logogramma (l-użu tal-linja wieqfa hi spjegata iżjed 'l isfel) fit-teorija, kull ġeroglifiku seta' jservi bħala logogramma. Il-logogrammi jistgħu ikunu akkumpanjati minn kumplamenti fonetiċi. F'xi każijiet, ir-relazzjoni semantika hija indiretta, metonimika jew metaforika.
Determinattivi
Id-determinattivi jew semagrammi jitqegħdu fl-aħħar tal-kelma. Dawn huma karattri siekta li jservu biex juru l-qasam lessikali tal-kelma. Billi l-każijiet ta' omografi huma spissi ħafna (speċjalment peress li konsonanti biss jinkitbu), l-għajnuna tad-determinattivi hi importanti ħafna. Kieku l-istess proċedura kienet teżisti fil-Malti, konna niktbu wara l-kliem omografi indiċi li ma jinqarax, iżda li jiċċara t-tifsira: pereżempju hekk nistgħu niddistingwu bejn "bies [imħabba]" u "bies [għasfur]".
Kastell ta' Spiš
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju tal-għażla wieħed tal-UNESCO: il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem". nofs|daqsminuri|570x570px|Veduta panoramika tal-kastell
Ġeroglifiċi Eġizzjani
Determinattivi
Hawn nagħtu xi eżempji tal-użu tad-determinattivi biex nuru l-importanza tagħhom: Nota: Dawn il-kliem kollha għandhom konnotazzjoni tajba "tajjeb, sabieħ, perfett". Ta' minn jinnnota li dizzjunarju reċenti jagħti xi għoxrin kelma li jinqraw "nfr" jew jibdew b'din il-kelma – prova tar-rikkezza straordinarja tal-lingwa Eġizzjana.
Id-direzzjoni tal-kitba
Il-ġeroglifiċi jinkitbu mil-lemin għax-xellug, mix-xellug għal-lemin, jew minn fuq għal isfel, imma d-direzzjoni tas-soltu hi mil-lemin għax-xellug. Il-qarrej, biex ikun jaf id-direzzjoni tal-kitba, irid iħares lejn id-direzzjoni li fiha huma mdawrin il-ġeroglifiċi asimmetriċi. Pereżempju, meta l-figuri tal-bniedem u l-annimali, li jistgħu jingħarfu faċilment, iħarsu lejn ix-xellug, il-kitba trid tinqara mix-xellug għal-lemin u viċeversa.
Il-kliem mhumiex separati bi spazji jew punteġġjatura. Madankollu, xi karattri jidhru l-iżjed fl-aħħar tal-kelma, u għalhekk xi drabi hu possibbli li wieħed jagħraf il-kliem b'dan il-mod. Però huwa ċar li l-qsim ta' test fi kliem jista' jsir biss b'għarfien sod tal-lingwa u s-sintassi tagħha.
Il-kwadrat
Il-ġeroglifiċi ma jitqegħdux sempliċement f'linja wieħed wara l-ieħor: fil-fatt, dawn jitqassmu b'mod armonjuż f'kwadri jew kaxex virtwali (jiġifieri, mhux impinġijin), jew kwadrati, bl-istess mod bħas-sinogrammi. Bid-differenza li s-sinogrammi jimlew il-kwadrat sħiħ waqt li ċerti ġeroglifiċi jimlew nofs biss, orizzontalment jew vertikalment, u x'uħud kwart biss.
L-ordni tal-kitba tal-elementi rranġati f'kwadrat hi indipendenti mid-direzzjoni tal-kitba ġlobali li tista' tkun minduda (kwadrati rranġati f'ringieli) jew wieqfa (kwadrati rranġati f'kolonni). Il-karattri li jokkupaw kwadrat jinqraw mix-xellug għal-lemin u mbagħad minn fuq għal isfel jew minn fuq għal isfel u mbagħad mix-xellug għal-lemin.
Karatteristiċi kalligrafiċi u restrizzjonijiet
Hemm bosta karatteristiċi kalligrafiċi. L-ewlenin fosthom huma dawn:
Madankollu, anki jekk il-ġeroglifiċi jkunu maqlubin dan ma jagħmilx differenza fit-trażlitterazzjoni u l-qari.
Sostituzzjoni b'linja mżerżqa
thumb|Karattru kultant meqjus offensiv "welled"
Il-karattri offensivi, ta' gwaj, tabù, rari jew kumplessi jistgħu jiġu mibdulin f'linja mżerżqa:
Cartouche
Cartouche, li jfisser skartoċċ bil-Franċiż, għandu din il-forma:
Jitqegħdu fil-cartouches l-ismijiet ta' allat (eċċezzjonalment) u l-aħħar żewġ ismijiet, re tal-Eġittu l-Għoli u l-Baxx u iben Re, tat-titli tal-faragħuni (dejjem):
{| align="center" {|border="0" cellspacing="0" cellpadding="0"
Karattri biex jimlew
Jintużaw xi karattri biex jimtlew il-kwadrati li ma jkunux kompluti.