cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lorry Sant
Ħajja Personali
Sant kien iżżewweġ lil Carmen, imwielda Pace, fl-1968 u ma kellhomx tfal. Fit-tmeninijiet kien hemm każ forsi uniku fl-istorja tal-Parlament Malti meta kien hemm tlieta mill-istess familja fil-Parlament, Lorry Sant, martu Carmen, u ħuh Salvu.
Latvja fil-Festival tal-Eurovision
Il-Latvja pparteċipat fil-Festival tal-Eurovision għaxar darbiet, fejn iddebuttaw fil-Festival tal-Eurovision 2000 permezz tal-grupp Brainstorm li spiċċa fit-tielet post b'"My Star". Għall-ewwel togħma ta' suċċess, il-Latvja ma tantx kellha ddum hekk kif sentejn wara, fl-2002, Marie N bil-kanzunetta "I Wanna" ħarġet rebbieħa fuq il-favorita Malta b'distakk ta' 12-il punt, fejn rċiviet 176 punt. Minħabba din ir-rebħa, l-edizzjoni tal-2003 saret fil-kapitali tal-Latvja, Riga.
Rakuten
thumb|250px|Logo ta' Rakuten Group Rakuten Group, Inc. hija kumpanija li topera l-akbar sit tax-xiri onlajn tal-Ġappun b'aktar minn 50 miljun utent reġistrat. Il-fundatur u direttur ġenerali huwa Hiroshi Mikitani. Il-kwartieri ġenerali huwa f'Shinagawa Seaside Rakuten Tower fid-distrett ta' Shinagawa f'Tokjo.
Latvja fil-Festival tal-Eurovision
Votazzjoni
250px|thumb|[[Bonaparti.lv f'Helsinki (2007)]] thumb|right|250px|[[Pirates of the Sea f'Belgrad (2008)]]
Il-Latvja rċiviet l-aktar punti minn (finali biss):
Il-Latvja tat l-aktar punti lil (finali biss):
Marian Smoluchowski
Marian Smoluchowski (pronunzja bil-Pollakk: [ˈmarjan smɔluˈxɔfski]; twieled fit-28 ta' Mejju 1872 – miet fil-5 ta' Settembru 1917) kien fiżiku Pollakk li ħadem fit-territorji Pollakki tal-Imperu Awstrijak-Ungeriż. Huwa kien pijunier tal-fiżika statistika u xabbatur akkanit tal-muntanji.
Ħajja
Imwieled f'familja tal-borgeżija superjuri f'Vorder-Brühl, qrib Vjenna, Smoluchowski studja l-fiżika fl-Università ta' Vjenna. Fost l-għalliema tiegħu kien hemm Franz S. Exner u Joseph Stefan. Ludwig Boltzmann kellu kariga fl-Università ta' Munich meta Smoluchowski kien qed jistudja fi Vjenna, u Boltzmann irritorna lejn Vjenna fl-1894 meta Smoluchowski kien qiegħed fl-armata Awstrijaka. Milli jidher ma kellhom l-ebda kuntatt dirett, għalkemm ix-xogħol ta' Smoluchowski jsegwi t-tradizzjoni tal-ideat ta' Boltzmann.
Wara diversi snin f'universitajiet oħra (fosthom Pariġi, Glasgow u Berlin), fl-1899 Smoluchowski mar lejn Lwów (illum il-ġurnata Lviv, l-Ukrajna), fejn okkupa kariga fl-Università ta' Lwów. Huwa kien il-President tas-Soċjetà Copernicus Pollakka tan-Naturalisti bejn l-1906 u l-1907.
Fl-1913 Smoluchowski mar Krakovja bħala l-President tad-Dipartiment tal-Fiżika Sperimentali, minflok August Witkowski, li kien ilu żmien twil jaħseb f'Smoluchowski bħala s-suċċessur tiegħu. Meta bdiet l-Ewwel Gwerra Dinjija s-sena ta' wara, il-kundizzjonijiet tax-xogħol sarew tassew diffiċli, peress li l-binja spazjuża u moderna tad-Dipartiment tal-Fiżika, mibnija minn Witkowski ftit żmien qabel, ġiet ikkonvertita fi sptar militari. Il-possibbiltà li jaħdem f'dik il-binja kienet waħda mir-raġunijiet għalfejn Smoluchowski kien iddeċieda li jmur jaħdem f'Krakovja. B'hekk Smoluchowski kien imġiegħel jaħdem fl-appartament tal-Professur Karol Olszewski. Matul il-lekċers tiegħu dwar il-fiżika sperimentali, l-użu ta' anke l-iżjed tagħmir sempliċi ta' dimostrazzjoni kien prattikament impossibbli.
Smoluchowski ta lekċers dwar il-fiżika sperimentali u fost l-istudenti tiegħu kien hemm Józef Patkowski, Stanisław Loria u Wacław Dziewulski.
Smoluchowski kien membru tas-Soċjetà Copernicus tax-Xjenzati Naturali u tal-Akkademja Pollakka tax-Xjenzi u tal-Letteratura u l-Lingwi.
Fost l-interessi mhux professjonali tiegħu kien hemm l-iskijjar, it-tixbit fuq il-muntanji fl-Alpi u fil-muntanji Tatra, il-pittura bl-akkwarelli, u l-pjanu.
Smoluchowski miet f'Krakovja fl-1917 bħala vittma tal-epidemija tad-dissenterija. Il-Professur Władysław Natanson kiteb f'obitwarju ta' Smoluchowski: "Huwa b'wiċċi minn quddiem li nfakkar is-seħer ta' ħajtu, il-kordjalità nobbli tiegħu, flimkien mal-ġentilezza raffinata tiegħu. Nixtieq nista' nwasslilkom kemm il-personalità tiegħu kienet tiġbed lin-nies, u nfakkar kemm kien kalm, mudest iżda fl-istess ħin diffidenti imma b'ċertu eleganza, iżda dejjem mimli b'hena pura u spontanja".
Fl-1901 huwa żżewweġ lil Zofia Baraniecka, li għexet iktar minnu. Flimkien kellhom żewġt itfal, Aldona Smoluchowska (1902-1984) u Roman Smoluchowski (1910-1996). Roman sar fiżiku notevoli li ħadem fil-Polonja, u wara t-Tieni Gwerra Dinjija mar jgħix fl-Istati Uniti (u ħadem fl-Istitut għall-Istudju Avvanzat f'Princeton).
Xogħol
Smoluchowski wettaq riċerka fundamentali dwar it-teorija kinetika tal-materja. Fl-1904 huwa skopra fluttwazzjonijiet fid-densità fil-fażi gassuża, u fl-1908 huwa kien l-ewwel fiżiku li rabat il-fenomenu tal-opalexxena kritika ma' fluttwazzjonijiet kbar fid-densità. L-investigazzjonijiet tiegħu spjegaw għalfejn is-sema għandu lewn blu bħala konsegwenza tat-tifrix tad-dawl tax=-xemx fl-atmosfera.
Fl-1906, ftit wara Albert Einstein, huwa spjega b'mod indipendenti l-moviment ta' Brown. Smoluchowski ppreżenta ekwazzjoni li saret il-bażi għat-teorija tal-proċessi stokastiċi.
Fl-1916 huwa ppropona l-ekwazzjoni għad-diffużjoni f'kamp potenzjali estern. Din l-ekwazzjoni ngħatat kunjomu.
Lista ta' Siti ta' Wirt Dinji fl-Iżvizzera
daqsminuri|231x231px|Bern, il-[[belt kapitali tal-Iżvizzera.]] Is-Siti ta' Wirt Dinji tal-Organizzazzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti għall-Edukazzjoni, ix-Xjenza u l-Kultura (UNESCO) huma postijiet b'importanza kulturali jew naturali, kif deskritt fil-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji tal-UNESCO, li ġiet stabbilita fl-1972. Il-wirt kulturali jikkonsisti minn monumenti (bħal xogħlijiet arkitettoniċi, skulturi monumentali, jew inċiżjonijiet), gruppi ta' binjiet, u siti (fosthom siti arkeoloġiċi). Il-wirt naturali jinkludi karatteristiċi naturali (li jikkonsistu minn formazzjonijiet fiżiċi u bijoloġiċi), ġeoloġiċi u fiżjografiċi (inkluż il-ħabitats ta' speċijiet mhedda ta' annimali u pjanti), u siti naturali li huma importanti mill-puntdivista tax-xjenza, tal-konservazzjoni jew tas-sbuħija naturali. L-Iżvizzera rratifikat l-Konvenzjoni fis-17 ta' Settembru 1975.
Mill-2021, l-Iżvizzera għandha 13-il Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, disa' kulturali u erba' naturali. L-ewwel tliet siti li tniżżlu fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983 kienu l-Belt Antika ta' Bern, l-Abbazija ta' Sankt Gallen, u l-Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair. L-iżjed sit reċenti kienu ż-żewġ foresti li żdiedu mal-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa fl-2021. B'kollox hemm ħames siti transnazzjonali: il-Linji Ferrovjarji Retiċi u Monte San Giorgio huma kondiviżi mal-Italja, is-Siti Preistoriċi bil-puntali madwar l-Alpi huma kondiviżi ma' ħames pajjiżi oħra, ix-Xogħol Arkitettoniku ta' Le Corbusier huwa kondiviż ma' sitt pajjiżi oħra, u l-Foresti Antiki u Primordjali tal-Fagu tal-Karpazji u ta' Reġjuni Oħra tal-Ewropa huma kondiviżi ma' 17-il pajjiż.
Siti ta' Wirt Dinji
L-UNESCO tiddeżinja s-siti abbażi ta' għaxar kriterji tal-għażla; kull sit irid jissodisfa mill-inqas wieħed mill-għaxar kriterji. Il-kriterji (i) sa (vi) huma kulturali, filwaqt li l-kriterji (vii) sa (x) huma naturali.
NB: * Siti transnazzjonali (bl-ikħal)
Kanada
Il-Kanada hija pajjiż fl-Amerika li tikkonsisti 10 provinċji u t-territorji. Dawn jinsabu fil-parti tat-Tramuntana tal-kontinent, li testendi mill-Oċean Atlantiku għall-Oċean Paċifiku u tramuntana lejn l-Oċean Artiku. Il-Kanada hija t-tieni l-akbar pajjiż minn żona totali fid-dinja, u l-fruntiera komuni mal-Istati Uniti hija l-itwal art fruntiera tad-dinja.
Gwerra Franċiża u Indjana (28 ta' Mejju, 1754–10 ta' Frar, 1763)
Il-Gwerra Franċiża u Indjana (1754–1763) kienet teatru tal-Gwerra tas-Seba' Snin, li poġġiet il-kolonji tal-Amerika ta' Fuq tal-Imperu Brittaniku ma' dawk tal-Franċiżi, kull naħa appoġġjata minn diversi tribujiet Indiġeni Amerikani. Fil-bidu tal-gwerra, il-kolonji Franċiżi kellhom popolazzjoni ta 'madwar 60,000 kolon, meta mqabbla ma' 2 miljuni fil-kolonji Brittaniċi. Il-Franċiżi li kienu aktar numerużi kienu partikolarment dipendenti fuq l-alleati indiġeni tagħhom.
Sentejn wara l-Gwerra Franċiża u Indjana, fl-1756, il-Gran Brittanja ddikjarat gwerra fuq Franza, u bdiet il-Gwerra tas-Seba' Snin madwar id-dinja. Ħafna jaraw il-Gwerra Franċiża u Indjana bħala sempliċiment it-teatru Amerikan ta’ dan il-kunflitt; madankollu, fl-Istati Uniti, il-Gwerra Franċiża u Indjana hija meqjusa bħala kunflitt singular li ma kien assoċjat ma 'ebda gwerra Ewropea. Il-Kanadiżi Franċiżi jsejħulha la guerre de la Conquête ('Gwerra tal-Konkwista').
Is-settlers Brittaniċi kienu appoġġjati f'diversi żminijiet mit-tribujiet Iroquois, Catawba, u Cherokee, u s-settlers Franċiżi kienu appoġġjati mit-tribujiet Konfederati Wabanaki Abenaki u Mi'kmaq, u l-Algonquins, Lenape, Ojibwa, Ottawa, Shawnee, u Wyandot. Hurons) tribujiet. Il-ġlied seħħ l-aktar tul il-fruntieri bejn New France u l-kolonji Brittaniċi, mill-provinċja ta' Virginia fin-nofsinhar sa Newfoundland fit-tramuntana. Beda b'tilwima dwar il-kontroll tal-konfluwenza tax-Xmara Allegheny u x-Xmara Monongahela imsejħa l-Frieket tal-Ohio, u s-sit tal-Forti Duquesne Franċiż fil-post li aktar tard sar Pittsburgh, Pennsylvania. It-tilwima faqqgħet fi vjolenza fil-Battalja ta' Jumonville Glen f'Mejju tal-1754, li matulha milizjani ta' Virginia taħt il-kmand ta' George Washington ta' 22 sena tefgħu ambushed ronda Franċiża.
Il-gwerra ntemmet b'rebħa Brittanika u l-iffirmar tat-Trattat ta' Pariġi fl-1763.
Belt ta' Guanajuato
It-tkabbir ta' Guanajuato rriżulta mill-abbundanza ta' minerali disponibbli fil-muntanji ta' madwar il-belt. Il-minjieri tal-belt kienu fost l-iżjed importanti matul il-kolonizzazzjoni Ewropea tal-Amerka (flimkien ma' Zacatecas fil-Messiku wkoll, Potosí fil-Bolivja u Ouro Preto fil-Brażil). Waħda mill-minjieri, La Valenciana, kienet tirrappreżenta żewġ terzi tal-produzzjoni tal-fidda fid-dinja fl-aqwa tal-produzzjoni tagħha.
Il-belt tospita l-Mużew tal-Mumji, li fih iġsma mmummifikati naturalment li nstabu fiċ-ċimiterju muniċipali bejn nofs is-seklu 19 u s-seklu 20. Il-belt tospita wkoll il-Festival Internacional Cervantino, fejn jiġu mistiedna artisti inġenerali u artisti tal-ispettaklu mid-dinja kollha kif ukoll mill-Messiku. Guanajuato kienet il-belt fejn seħħet l-ewwel battalja tal-Gwerra Messikana tal-Indipendenza bejn il-ġellieda ribelli Messikani li kienu għadhom kemm ġew assimilati u t-truppi rjalisti f'Alhóndiga de Granaditas.
Perjodu Pre-Ispaniku
L-ewwel abitanti magħrufa tal-inħawi kienu l-Otomi, li mbagħad ħadulhom posthom iċ-Chichimeca. Barra minn hekk, kien hemm preżenza tal-Purépecha l-iktar minħabba r-rotot kummerċjali tal-qedem. L-iżjed isem antik magħruf tal-inħawi huwa "Mo-o-ti" li jfisser "post tal-metalli". Iktar 'il quddiem, l-inħawi kienu jissejħu "Paxtitlán" mill-Azteki, li tfisser "post tal-muski Spanjoli". L-isem attwali ta' Guanajuato ġej mill-Purépecha kuanhasï juáta (jew bl-ortografija iktar antika "quanax huato"), li jfisser "għolja taż-żrinġijiet".
L-estrazzjoni kienet ilha ssir fl-inħawi minn ferm qabel waslu l-Ispanjoli. Lejn l-aħħar tal-perjodu pre-Ispaniku, l-Azteki kellhom preżenza hawnhekk, speċifikament biex ifittxu għall-metalli għall-produzzjoni ta' oġġetti ornamentali għall-elit politiku u reliġjuż tagħhom. Xi ġrajjiet ta' dak iż-żmien jiddikjaraw li l-inħawi tant kienu rikki bil-minerali li wieħed seta' jinzerta xi bċejjeċ tad-deheb u hu miexi u jiġborhom mill-art.
Era kolonjali
L-Ispanjoli sabu depożiti tad-deheb hawnhekk fis-snin 40 tas-seklu 16 u ma damux biex jibagħtu s-suldati u jibnu l-fortijiet. Fl-1548 ġie stabbilit impjant formali bl-isem ta' Real de Minas de Guanajuato mill-Viċirè Don Antonio de Mendoza. Minkejja l-attakki taċ-Chichimeca, il-popolazzjoni tal-inħawi kibret ferm bil-wasla tal-migranti Spanjoli u Creole, kif ukoll tal-merkanti u tal-ħaddiema indiġeni u mestizo. F'qasir żmien ġiet iddikjarata raħal bl-isem ta' Santa Fe Real de Minas de Guanajuato, u Preafán de Rivera kien is-sindku. L-ewwel knisja tar-raħal ġiet ikkonsagrata fl-1555, u saret "alcaldía mayor" fl-1574.
Inizjalment, il-belt ġiet maqsuma f'erba' barrios jew viċinati msejħa Marfil/Santiago, Tepetapa, Santa Ana u Santa Fe. Dan tal-aħħar jitqies bħala l-eqdem viċinat u jinsab fil-colonia attwali ta' Pastita. Din il-belt ġiet maqsuma minn xmara żgħira li kienet isservi bħala rotta prinċipali tat-trasport. L-eqdem viċinati huma Rayas y Mellado, Cata, La Valenciana u Pastita, li ngħataw isem il-minjieri tal-post. L-ewwel vina tal-minerali li qatt instabet, imsejħa San Bernabé, attirat l-attenzjoni mhux biss ta' Spanja l-Ġdida, iżda ta' Spanja stess. L-iskoperta wasslet eluf ta' migranti fl-inħawi, u dan wassal għall-iskoperta ta' depożiti oħra, bħal fil-minjiera ta' Rayas. Is-sejba ta' San Bernabé baqgħet tipproduċi sal-1928, meta mbagħad ġiet eżawrita. Illum il-ġurnata, il-fdalijiet ta' din il-minjiera jinsabu fil-villaġġ żgħir ta' La Luz, ftit 'il barra mill-belt stess.
Fl-1679, permezz tad-digriet tal-Viċirè tal-Messiku Fray Payo Enriquez de Rivera, l-isem inbidel għal Ciudad de Santa Fe y Real de Minas de Guanajuato. Ingħatat escutcheon fl-istess sena, li għadu jintuża. L-arma tal-belt għandha sfond tad-deheb b'immaġni ta' mara fiċ-ċentru b'referenza għall-Fidi Mqaddsa (Santa Fe). Fiha immaġnijiet oħra bħal qoxra tal-frott tal-baħar mirfuda minn żewġ friegħi tar-rand, żigarella blu u kolonni tal-irħam. Fuq nett imbagħad hemm il-kuruna rjali ta' Kastilja u weraq tal-akaċja.
Fl-1741, il-belt ingħatat it-titlu ta' "L-Iżjed Belt Nobbli u Leali ta' Santa Fe de Minas de Guanajuato" u saret "intendencia" (provinċja) fl-1790 bis-saħħa tal-abbundanza ta' rikkezzi mill-minjieri tagħha. Fis-seklu 18, il-belt kienet l-ikbar ċentru dinji tal-estrazzjoni tal-fidda, u b'hekk saret l-iżjed belt għonja fil-Messiku għall-biċċa l-kbira tal-perjodu kolonjali bikri. Il-produzzjoni tal-minjiera ta' La Valenciana waħedha affettwat l-ekonomija dinjija, u b'hekk il-kontijiet ta' Valenciana kienu fost l-iżjed familji setgħana fi Spanja l-Ġdida. Il-belt kienet waħda mill-iżjed għonja u lussużi fi Spanja l-Ġdida fis-seklu 18. Dan il-ġid huwa manifestat fl-arkitettura ċivili u reliġjuża tagħha. L-arkitettura kolonjali tinkludi wħud mill-aqwa eżempji ta' Barokk u ta' Churrigueresque fid-Dinja l-Ġdida — bħall-Knejjes ta' Valenciana, ta' Cata u ta' La Compañía (tal-Ġiżwiti), u l-Bażilika tal-Madonna ta' Guanajuato. Il-biċċa l-kbira tal-kostruzzjonijiet minn dak iż-żmien inbnew bil-ġebel ramli roża jew aħdar. Fil-knejjes, l-artali Barokki kienu indurati bid-deheb mill-minjieri lokali. Dawn l-istrutturi influwenzaw binjiet ta' wara fil-Messiku ċentrali kollu. Fost is-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, il-knejjes ta' La Compañía u ta' La Valenciana jitqiesu bħala wħud mill-isbaħ eżempji tal-arkitettura Barokka fl-Amerka Ċentrali u fl-Amerka t'Isfel.
Indipendenza
Wara l-Indipendenza, il-provinċja ta' Guanajuato saret stat, u l-belt saret il-belt kapitali tal-istat fl-1824. Madankollu, il-ġlied fl-istat u fil-bqija tal-pajjiż baqa' għaddej, peress li l-Liberali, li riedu gvern Federalista, iġġieldu kontra l-Konservattivi, li riedu gvern ċentralizzat taħt monarka jew dittatur. Il-poter fil-belt u fl-istat għadda minn id għall-oħra bejn iż-żewġ fazzjonijiet matul il-biċċa l-kbira tas-seklu 19, b'effett devastanti fuq l-estrazzjoni. Il-belt kienet il-belt kapitali proviżorja tal-pajjiż fl-1858 meta l-President Liberali Benito Juárez iġġieled kontra r-ribelli Konservattivi. Fl-1863, il-Franċiżi ħadu l-belt matul l-Intervent Franċiż fil-Messiku, u rċevew żjara mill-Imperatur Massimiljanu I u martu Carlota. L-okkupazzjoni Franċiża ntemmet fil-bidu tal-1867. Il-Ġeneral Messikan Florencio Antillón ħataf il-belt fis-26 ta' Jannar 1868, mill-Konservattivi.
L-estrazzjoni ġiet attivata mill-ġdid għall-ħabta tas-snin 70 tas-seklu 19 bis-saħħa tal-investimenti barranin mħeġġa mill-gvern ta' Porfirio Díaz. Matul l-aħħar tas-seklu 19 u l-bidu tas-seklu 20, din l-attività ekonomika rinnovata xprunat era ġdida ta' proġetti Messikani bħat-Teatru ta' Juárez, id-Diga ta' Esperanza, il-Monument għall-Paċi, il-Monument għal Hidalgo u l-Palazz tal-Gvern Statali.
L-ewwel Festival Internacional Cervantino ġie organizzat fl-1972. Iċ-ċentru storiku tal-belt ġie ddikjarat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.
Klima
Hemm żewġ klimi predominanti fil-belt. Waħda hija pjuttost sħuna u tiddomina fil-partijiet tan-Nofsinhar u tax-Xlokk tal-muniċipalità. L-oħra hija miti u tiddomina fil-bqija tat-territorju, inkluż il-belt. Fl-inħawi iktar sħan, it-temperaturi jistgħu jilħqu saħansitra 36 °C (97 °F) fis-sajf u fl-inħawi iktar kesħin jistgħu jinżlu saħansitra sa 3 °C (37 °F) fix-xitwa. It-temperatura medja kumplessiva tkun 18.5 °C (65.3 °F), bi preċipitazzjoni annwali medja ta' bejn 600 u 840 mm (23.6 u 33.1 pulzier). Il-biċċa l-kbira tax-xita tinżel matul l-istaġun tal-monsoon bejn Ġunju u Settembru.
Konfigurazzjoni u trasport
Inizjalment, il-belt ġiet maqsuma f'erba' barrios jew viċinati: Marfil/Santiago, Tepetapa, Santa Ana u Santa Fe. Dan tal-aħħar jitqies li huwa l-eqdem fil-colonia attwali ta' Pastita. Il-belt ġiet maqsuma minn xmara żgħira bħala mezz ewlieni tat-trasport. Minħabba li hemm bosta għoljiet, triq prinċipali waħda biss tidħol fil-belt u oħra toħroġ minnha. It-triq prinċipali lejn il-belt, imsejħa Belaunzarán, attwalment fiha tliet kilometri taħt l-art u ssegwi l-mogħdija oriġinali tax-xmara Guanajuato. Għad-differenza tal-konfigurazzjonijiet regolari ta' bosta bliet Spanjoli u Messikani oħra, it-toroq ta' Guanajuato jsegwu l-irregolarità estrema tal-art tal-belt, bi trejqiet żgħar, pjazez u f'xi każijiet taraġ wieqaf mal-ġnub tal-għoljiet. Il-biċċa l-kbira huma pavimentati b'ġebel kwadru, u għadd limitat minnhom jistgħu jgħaddu l-karozzi minnhom. Il-maġġoranza tal-passaġġi huma trejqiet żgħar b'ammont limitat ta' spazju fil-beraħ bħala pjazez żgħar ħafna, u b'hekk il-belt għandha bixra iktar Ewropea minn bliet Messikani oħra. Għadd minn dawn it-trejqiet lanqas għandhom isem u oħrajn għandhom ismijiet strambi bħal "Sal si puedes" (Oħroġ jekk jirnexxilek). Trejqa famuża oħra hi Callejón Tecolote, li minnha Ignacio Allende u Miguel Hidalgo daħlu bl-armata tagħhom fl-1810. Trejqa qrib il-Palazz tal-Gvern Statali tissejjaħ Callejón de la Condesa (Trejqa tal-Kontessa). L-isem oriġina mill-Kontessa li kienet tgħix f'waħda mill-vilel lejn l-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas-seklu 19. Bil-mistħija li kellha minħabba r-reputazzjoni ħażina tar-raġel tagħha li kien qed imur ma' nisa oħra, qabel u wara ż-żwieġ, il-Kontessa bdiet tidħol u toħroġ mid-dar mill-bieb ta' wara u tmur f'din it-trejqa biex tevita ħarset in-nies tal-belt. L-iżjed trejqa famuża hi Callejón del Beso (Trejqa tal-Bewsa). Din tinsab fix-xaqlibet tal-għolja ta' Cerro del Gallo f'viċinat li jmur lura għas-seklu 18. Hija wiesgħa 168 ċentimetru (66 pulzier) biss u l-gallariji taż-żewġ naħat tat-trejqa kważi jmissu ma' xulxin. Skont il-folklor il-koppji li jitbewsu fuq it-tielet tarġa (miżbugħa bl-aħmar) jiġu ggarantiti seba' snin ta' hena flimkien. L-isem ġej minn leġġenda ta' żewġ maħbubin żgħażagħ li spiċċaw ħażin: Doña Carmen u Don Luis. Missier Carmen ipprojbixxa li Luis jittantaha, u hedded li jibgħatha f'kunvent jekk tiddeċiedi li titlaq mid-dar biex tmur tarah. Il-gallarija ta' Carmen kienet fuq din it-trejqa u kważi kienet tmiss mal-gallarija tad-dar tal-ġar. Luis sab ta' min kienet u rnexxielu jirranġa biex ikollu aċċess. Lejla minnhom, meta it-tnejn li huma kienu fuq dawn il-gallariji, missier Carmen rahom proprju meta Luis kellu id Carmen f'idu. Missier Carmen inkorla u taha daqqa ta' sikkina, filwaqt li Luis baqa' xxokkjat b'idha li baqgħet f'idu u kesħet u saret bla ħajja, u taha bewsa tal-aħħar.
It-toroq u t-trejqiet dojoq wasslu għal passatemp imsejjaħ "callejoneadas", jiġifieri festini, li tradizzjonalment isiru mill-istudenti tal-Università ta' Guanajuato b'mużiċisti f'ħin reali. Illum il-ġurnata, isiru callejoneadas għat-turisti wkoll.
Triq Juárez hija waħda mill-ftit toroq mhux taħt l-art, mimlija ħwienet u ristoranti, u jkollha fluss kostanti ta' nies u ta' karozzi. It-toroq l-oħra tal-belt huma parzjalment jew kompletament taħt l-art, u jsegwu l-kanali u l-mini antiki tad-drenaġġ li ġew imħaffrin fl-era kolonjali. Oriġinarjament intużaw għall-kontroll tal-għargħar, iżda d-diga moderni kkontrollaw l-għargħar u b'hekk baqgħu nexfin, u setgħu jiġu kkonvertiti f'toroq tant importanti għal belt mingħajr daqstant superfiċe. L-iżjed importanti fost it-toroq hija Triq Miguel Hidalgo jew Belaunzarán, li minnha kien jgħaddi l-ilma tax-xmara li kienet taqsam il-belt fi tnejn. Il-verżjoni ta' Guanajuato tal-ġrajja ta' La Llorona ssostni li l-mara għadha tgħix fil-mini tagħha, fejn uħud minnhom kienu jgħaddu x-xmajjar jew in-nixxigħat.
It-toroq u t-trejqiet tal-belt huma miżgħuda b'binjiet l-iktar tal-era kolonjali, bir-ristoranti, bil-kafetteriji u bil-pjazez żgħar. Il-binjiet inbnew bil-ġebel ramli roża u aħdar, bil-brikks u b'ġebel ieħor, u b'hekk it-toroq għandhom sfumaturi ta' roża, aħdar, okra u aħmar. Il-biċċa l-kbira tal-pjazez jinsabu quddiem jew biswit bosta knejjes, bħal Plaza San Fernando, Plaza San Roque, Plaza de la Valenciana, Plaza de los Ángeles, u Plaza de Mexiamora. Xi eċċezzjonijiet huma Jardín Reforma u Jardín Unión.
Mini ta' Guanajuato
Il-mini ta' taħt l-art ta' Guanajuato huma network ta' kanali wesgħin li jgħinu biex ibegħdu t-traffiku miċ-ċentru tal-belt. Dawn il-mini għandhom diversi saffi ta' toroq u trejqiet taħt l-art. Il-mini jintużaw għat-traffiku li jkun sejjer lejn il-Lvant. It-traffiku li jkun sejjer lejn il-Punent jgħaddi miċ-ċentru ta' Guanajuato. Il-mini kollha għandhom bankini għall-mixi kif ukoll uħud mill-waqfiet tal-karozzi tal-linja taħt l-art.
Is-sistema ta' mini ta' Guanajuato kienet inbniet għall-prevenzjoni tal-għargħar. Túnel La Galereña hija l-itwal mina minn dan in-network u ġiet skavata fil-bidu tas-seklu 19 biex tbiegħed ix-xmara Guanajuato miċ-ċentru tal-belt. Fis-snin 60 tas-seklu 20 il-mini antiki tax-xmara ġew imsaħħa, peress li kienu f'kundizzjoni ħażina u bdew iċedu. Wara r-rikostruzzjoni, ġew ikkonvertiti f'mini għall-karozzi. L-ewwel vjaġġ fihom bil-karozza sar fl-1961. Iżda l-mini l-antiki kienu tajbin biss għall-karozzi, għall-karozzi tal-linja żgħar u għall-vannijiet żgħar, mhux għall-mezzi ikbar tat-trasport. B'hekk tħaffret mina oħra lejn l-aħħar tas-snin 60 tas-seklu 20, li ddevjat ix-xmara iktar fil-fond. Diversi mini addizzjonali ġew skavati matul is-snin 90 tas-seklu 20.
Minjieri
Il-minjieri li wasslu l-ġid lil Guanajuato jinsabu kemm fil-belt kif ukoll eżatt barra minnha. Għadd minn dawn il-minjieri wasslu għall-iżvilupp ta' komunitajiet żgħar bil-knejjes tagħhom stess; dawn għadhom jeżistu flimkien ma' istituzzjonijiet oħra bħal mużewijiet. L-iżjed minjieri magħrufa taw isem uħud mill-eqdem viċinati tal-belt, fosthom Cata, Rayas y Mellado, La Pastita, San Luisito u Valenciana. Uħud minn dawn il-minjieri huma miftuħa għall-pubbliku permezz ta' żjarat iggwidati. L-ewwel minjiera sinifikanti kienet imsejħa San Bernabé, li wasslet eluf ta' nies lejn Guanajuato u wasslet ukoll għall-iskoperta ta' depożiti minerali oħra. Din il-minjiera operat mis-seklu 16 sal-1928. Il-fdalijiet ta' din il-minjiera jistgħu jinstabu fil-villaġġ żgħir ta' La Luz kemm kemm barra mill-belt.
L-iżjed minjiera importanti fost il-kumplessi kollha hija l-minjiera ta' La Valenciana, fit-tarf tat-Tramuntana tal-belt. Bdiet topera fl-1774. Minn dak iż-żmien sal-bidu tas-seklu 19 kienet waħda mill-iżjed minjieri tal-fidda produttivi fid-dinja, u kienet tipproduċi żewġ terzi tal-produzzjoni dinjija fl-aqwa tagħha. Kienet tipproduċi 80 % tal-fidda kollha li kienet tiġi estratta fl-istat ta' Guanajuato u 16.67 % tal-fidda kollha fil-Messiku. Għal iktar minn 250 sena, kienet tipproduċi madwar 30 % tal-fidda tad-dinja. Il-minjiera għadha topera attwalment. Il-produzzjoni naqset, iżda kull sitt minuti għadha tiġi estratta tunnellata ta' blat. L-ikbar xaft jinżel għal 450 metru u madwar 10,000 minatur ħadmu fiha matul l-istorja tagħha. Il-minjiera wasslet biex is-sidien tagħha, il-Kontijiet ta' Valenciana, isiru sinjuri u setgħana ħafna. L-ewwel Konti ta' Valenciana, Antonio de Obregón y Alcocer ordna li tinbena l-Knisja ta' San Gejtanu (magħrufa wkoll bħala l-Knisja ta' La Valenciana), qrib id-daħla ta' din il-minjiera. Ġiet iddedikat lil San Gejtanu u nbniet bejn l-1765 u l-1788. Il-knisja għandha portal bl-istil Churrigueresque, li ġie mqabbel ma' dak tal-Katidral u tal-Knisja La Santisima tal-Belt tal-Messiku. Fuq ġewwa ġew ikkonservati għadd ta' artali indurati u pulptu bl-avorju u injam preġjat. Barra minn hekk fuq ġewwa hemm lavur "agraffito" u pitturi tas-seklu 19.
Qrib il-Minjiera ta' La Valenciana hemm il-Minjiera ta' Guadalupe, stabbilita fis-seklu 16. Dan il-kumpless inbena b'ħitan tal-ġebel tassew kbar u ħoxnin, mifruda bir-riffieda, li jagħtuha dehra ta' fortizza Medjevali. Il-minjiera ma għadhiex operattiva iżda l-kumpless ġie żviluppat mill-ġdid bħala lukanda.
Il-minjiera ta' La Cata hija waħda mill-ewwel minjieri, u tat isimha lil viċinat tal-belt. Il-minjiera tinsab qrib il-Pjazza ta' Don Quijote. Bdiet topera fl-1558 u l-qofol tal-produzzjoni tagħha kien fl-ewwel kwart tas-seklu 18. Is-sid tagħha kien il-Markiż ta' San Clemente. Iċ-ċentru tal-viċinat hija l-Knisja ta' Señor de Villaseca, magħrufa l-iktar bħala l-Knisja ta' La Cata. Din il-knisja nbniet fis-seklu 17 bl-istil Barokk Messikan jew Churrigueresque simili għal dak tal-Knisja ta' La Valenciana. Fil-knisja hemm kurċifiss ta' valur imsejjaħ ta' Señor del Villaseca u huwa rreġistrat bħala Monument Storiku Federali Messikan.
Il-minjiera ta' Bocamina de San Ramón hija wkoll waħda mill-ewwel minjieri tal-belt, meta nstab depożitu minn xi vjaġġaturi bikrin fil-bidu tas-seklu 16. Fil-1548 instabet il-mamma tal-materja prima tagħha. Attwalment, il-minjiera hija attrazzjoni turistika fejn it-turisti jistgħu jidħlu fiha u jinżlu fix-xaftijiet antiki. Il-kumpless fih spazju fil-beraħ, gallerija ta' minerali u bar jismu El Petardo, li fl-imgħoddi kien il-maħżen tal-porvli.
Il-minjiera ta' Rayas tat isimha lil wieħed mill-viċinati tal-belt, wara li ġiet stabbilita fl-1550 minn Juan Rayas. L-apoġew tal-minjiera kien fis-seklu 18, u wasslet biex is-sid tagħha, José de Sardineta y Legaspi, ikollu t-titli ta' Viskonti ta' Sardineta u ta' Markiż ta' Rayas. Illum il-ġurnata tinsab f'sezzjoni tal-Carretera Panorámica (Awtostrada Panoramika) madwar il-belt. Il-ħitan tal-kumpless huma għoljin u huma mirfuda bir-riffieda tal-ġebel. Fiha wieħed mill-itwal xaftijiet fid-dinja, li jibqa' nieżel taħt l-art għal 425 metru.
L-Imsida
Post
Il-belt tinsab eżatt fil-punent tal- Belt Valletta fuq il-kosta tal-grigal ta' Malta.
Belt ta' Guanajuato
Minjieri
Il-Kastell ta' Santa Cecilia huwa kostruzzjoni maestuża bi stil Medjevali li nbena fuq eks hacienda tal-estrazzjoni tas-seklu 17. Il-binja attwali tintuża bħala lukanda.
L-Imsida
Post
Il-bliet li jmissu mal-Imsida huma Ta' Xbiex, Gżira, San Ġwann, Birkirkara, Santa Venera, Ħamrun u Pietà. L-Imsida hija belt importanti għaż-żajjara kollha hekk kif ħafna mir-rotot tal-karozzi tal-linja tal-pajjiż jgħaddu minnha.
Etimoloġija
L-isem Msida jingħad li joriġina minn kelma Għarbija li tfisser “dar tas-sajjied”. Madankollu tista' tiġi wkoll mill-kelma 'Omm Sidna' peress li seta' kien hemm kappella żgħira ddedikata lill- Verġni Mqaddsa Marija, Omm Alla.
Belt ta' Guanajuato
Mumji
Waħda mir-raġunijiet għalfejn dawn il-mumji saru daqstant famużi fil-Messiku huwa l-film tal-1972 El Santo contra las momias de Guanajuato, dwar l-iżjed lottatur famuż tal-lucha libre fil-Messiku, El Santo, kif ukoll tnejn oħra msejħa Blue Demon u Mil Máscaras. F'dan il-film, il-mumji jerġgħu jingħataw il-ħajja permezz ta' lottatur magħruf bħala "Satán" u El Santo jiġġieled kontrihom u jirbħilhom. Dan il-film inġibed fiċ-ċimiterju ta' Guanajuato u minn dak iż-żmien 'l hawn sar film klassiku famuż.
Sindku tal-belt, Dr. Eduardo Hicks, ta bidu għall-Proġett ta' Riċerka dwar il-Mumji ta' Guanajuato fl-2007 biex jiżdiedu l-għarfien u s-sensibilizzazzjoni dwar l-eżemplari. Minn dak iż-żmien 'l hawn il-mumji ġew studjati b'mod estensiv fil-Messiku u fl-Istati Uniti. Mill-istudju ħarġet evidenza ta' kundizzjonijiet mediċi bħall-artrite, anemija estrema, ħsara fil-pulmuni mill-inalazzjoni tad-dħaħen u tuberkolożi. Ftit mir-riċerka tat ħarsa lejn il-folklor fir-rigward għadd ta' mumji bħal dak ta' raġel b'wiċċ sfigurat li kien maħsub li ġralu hekk b'xi daqqa mortali, ta' mara li kien maħsub li ġiet mgħallqa mir-raġel tagħha u ta' mara li kien maħsub li ġiet midfuna ħajja. Ma nstabet l-ebda evidenza xjentifika li tappoġġa l-aħħar żewġ ġrajjiet. Mingħajr rekords, mhux possibbli li nkunu nafu eżatt meta mietu wħud mill-mumji. Il-karbonju 14 ma jistax ikun ta' għajnuna għaliex hemm marġni ta' żball ta' 50 sena u diġà nafu li l-mumji mietu bejn l-1850 u l-1950. Fl-2009, 36 mumja ntwerew għall-ewwel darba barra mill-Messiku, fiċ-Ċentru tax-Xjenza ta' Detroit fl-Istati Uniti bħala parti minn wirja li damet sal-2012. Il-mumji kienu s-suġġett ewlieni ta' sensiela ta' dokumentarji tan-National Geographic imsejħa "The Mummy Road Show", dwar 18-il mumja.
Festival Cervantino
Il-Festival Internacional Cervantino huwa avveniment kulturali annwali, li jsir fil-belt ta' Guanajuato, u li jisponsorja għadd kbir ta' avvenimenti artistiċi u kulturali, b'artisti differenti li jiġu mistiedna mill-Messiku u minn madwar id-dinja kollha. Il-festival għandu kunjom Miguel de Cervantes, l-awtur ta' Don Quixote. Il-festival beda jsir fl-1972, meta kienu jittellgħu reċti qosra mill-istudenti tal-Università ta' Guanajuato bbażati fuq ix-xogħlijiet ta' Cervantes. Fl-2010, fost il-mistednin speċjali kien hemm l-istat ta' Querétaro u l-Kolombja. L-edizzjoni tal-2010 tal-festival kienet tinkludi artisti tal-ispettaklu bħal Tangokineses mill-Arġentina u Cumbia Cienaguera mill-Kolombja. B'kollox kien hemm 424 avveniment matul 26 jum.
Il-festival jospita avvenimenti bħal opri, produzzjoni teatrali, films, wirjiet tal-arti, konferenzi u taħditiet akkademiċi, kunċerti u żfin. L-ispettakli jsiru f'70 post fil-belt matul il-biċċa l-kbira tax-xahar ta' Ottubru. L-avvenimenti jsiru fil-belt kollha, u oħrajn isiru wkoll f'lokalitajiet oħra bħall-Belt tal-Messiku, Guadalajara u San Miguel de Allende. L-iżjed post importanti f'Guanajuato għall-festival huwa t-Teatru Juárez, li jinsab qrib Jardín de la Unión (il-Ġnien tal-Unjoni). Postijiet importanti oħra fil-belt huma t-Teatru Prinċipali, it-Teatru Cervantes u l-faċilitajiet tal-Università ta' Guanajuato. L-avvenimenti jsiru wkoll qrib il-knejjes, fil-pjazez u anke fit-toroq. Il-Festival International Cervantino Callejero huwa avveniment parallel sponsorjat miċ-Centro Libre de Experimentación Teatral y Artística (CLETA). Fl-2010, dan l-avveniment ospita 300 spettaklu b'temi soċjali. Dan l-avveniment annwali beda jsir fl-1975, ispirat parzjalment mill-qoxra tal-album Abbey Road ta' The Beatles.
Żona madwar Plaza de la Paz, il-Bażilika u l-Palazz Leġiżlattiv
Iċ-ċentru tal-belt moderna huwa l-Plaza de la Paz (il-Pjazza tal-Paċi), magħrufa wkoll bħala Plaza Mayor (il-Pjazza Ewlenija). Mill-perjodu kolonjali, l-iżjed familji għonja tal-belt bnew id-djar prinċipali tagħhom hawnhekk, flimkien ma' binjiet tal-gvern u l-knisja parrokkjali, li issa saret bażilika. Din il-pjazza hija ġnien bi skultura ta' mara li tirrappreżenta l-paċi; il-kollokazzjoni tagħha hawnhekk fl-aħħar tas-seklu 19 wassal biex tingħata dan l-isem uffiċjali ta' Plaza de la Paz. Attwalment, il-pjazza hija mdawra mill-bażilika, knejjes oħra u binjiet tal-gvern u kummerċjali, li bosta minnhom fl-imgħoddi kienu vilel. Madwar il-pjazza għad hemm vilel li kienu tan-nobbli lokali bħall-Konti Rul, il-Konti Gálvez, u l-Konti De los Chico. Il-villa tal-Konti Rul inbniet lejn l-aħħar tas-seklu 18 mill-arkitett Francisco Eduardo Tresguerras. Hija magħrufa għall-bitħa interna tagħha, b'karatteristiċi arkitettoniċi mill-Greċja Antika. Alexander von Humboldt qagħad hemmhekk fl-1803. Iktar 'il quddiem, id-dar saret magħrufa bħala Palacio de Otero. Il-Casa Real de Ensaye hija villa Barokka, li mal-faċċata tagħha għandha l-ewwel arma nobbli li ngħatat lil Guanajuato.Il-knisja prinċipali tal-belt hija l-Basílica Colegiata de Nuestra Señora de Guanajuato, li nbniet bejn l-1671 u l-1696. Inġenerali, il-knisja għandha stil Barokk Messikan mhux stravaganti iżda fiha elementi popolari mid-donazzjonijiet li ngħataw mill-minaturi tal-inħawi, u elementi oħra li juru l-influwenza ta' diversi nobbli sinjuruni tal-estrazzjoni tal-belt. Il-Markiż ta' San Clemente u Pedro Lascuráin de Retana kienu l-ewwel patruni tal-binja attwali. Iktar 'il quddiem, il-Kontijiet ta' Valenciana ħallew l-influwenza tagħhom ukoll, kif ukoll bid-donazzjoni ta' arloġġ għal wieħed mit-torrijiet u l-akkwist ta' relikwi b'rabta ma' qaddisa u martri jisimha Faustina li nkisbu mill-Papa. Dawn ir-relikwi jinsabu fl-artal prinċipali. Il-portal prinċipali huwa magħmul minn ġebel ramli roża b'"estipiti" jew kolonni piramidali invertiti. L-enfasi tal-artal prinċipali hi x-xbieha tal-Madonna ta' Guanajuato (Nuestra Señora de Guanjuato), il-patruna tal-belt. Din ingħatat b'donazzjoni lill-belt minn Carlos I u ibnu Felipe II fl-1557. Fl-1696, il-knisja ngħatat l-istatus ta' bażilika minuri u fl-1957 ingħatat l-istatus ta' bażilika sħiħa.
Alhóndiga de Granaditas
L-Alhóndiga de Granaditas hija binja kbira ħafna li tkopri blokk sħiħ. Oriġinarjament inbniet biex jinħażen biżżejjed qamħ biex il-belt ikollha x'tiekol għal sena, sabiex il-popolazzjoni tkun protetta mill-ġuħ bħal dawk li batiet fl-1783 minħabba l-mewt tal-għelejjel. B'hekk il-binja ngħatat isimha, li bejn wieħed u ieħor ifisser "binja tal-qamħ". Il-binja fiha żewġ sulari, kważi mingħajr twieqi, b'bitħa kbira ħafna fuq ġewwa. Il-kostruzzjoni bdiet fl-1798 taħt l-arkitett Durán y Villaseñor u tlestiet taħt José del Mazo.
L-Alhóndiga ntużat għall-għan oriġinali tagħha għal tmien xhur biss wara li nbniet. Ir-raġuni prinċipali tal-importanza tagħha llum hi li kienet is-sit tal-ewwel battalja tal-Gwerra Messikana tal-Indipendenza bejn ir-ribelli u t-truppi rjalisti fit-28 ta' Settembru 1810. Meta Miguel Hidalgo, Ignacio Allende u l-armata tar-ribelli qorbu lejn il-belt, it-truppi rjalisti taħt il-Logutenent Riaño u l-elit tal-belt fittxew il-kenn fil-binja, flimkien ma' miljuni ta' pesos ta' fidda u rikkezzi oħra. Ir-ribelli malajr iċċirkondaw il-binja, iżda sabuha diffiċli biex jidħlu minħabba n-nuqqas ta' aperturi u l-porvli tal-irjalisti.
Il-battalja baqgħet staġnata sakemm minatur minn San Miguel de Allende sab mod biex jasal sad-daħla prinċipali tal-binja. Dan il-minatur, li kien jismu Juan José de los Reyes Martínez, huwa magħruf aħjar bħala El Pípila, li kien ingħaqad mal-armata ta' ribelli meta għaddiet minn raħal twelidu. El Pípila rabat ġeble ċatta ma' dahru, u b'ġarra qatran u b'torċa f'idejh, mexa mbe lejn id-daħla prinċipali. Il-ġebla pproteġietu mill-balal li ġew sparati lejh. Meta wasal sal-bieb tqil tal-injam tad-daħla, dilku bil-qatran u tah in-nar. B'hekk ir-ribelli rnexxielhom jieħdu l-binja.Wara l-battalja l-binja ntużat bħala barrakki, maħżen ġenerali u maħżen tat-tabakk. Mill-1864 sal-1949, intużat bħala struttura penitenzjarja statali. Fl-1949, il-binja ġiet ikkonvertita fil-Museo Regional de Guanajuato, fejn ġiet iddokumentata l-istorja tal-inħawi u r-rwol li kellha fl-istorja nazzjonali Messikana mill-perjodu pre-Ispaniku sal-preżent, f'erbatax-il sala fis-sular ta' fuq. Fil-pjan terran hemm maskaruni kbar ta' José Mariano Jiménez, Vicente Guerrero, Ignacio Allende u Ignacio Aldama. Is-sala prinċipali għandha maskaruni ta' Miguel Hidalgo u ta' José María Morelos y Pavón, li "jgħassu" l-arma nazzjonali. Quddiemhom hemm il-fjamma eterna li tiġġedded kull 28 ta' Settembru. Il-ħitan tal-garigor taraġ prinċipali fihom affreski ta' José Chávez Morado li jalluda għall-indipendenza. Tospita kollezzjoni kbira ta' ċeramiki mill-partijiet tal-Punent tal-Amerka Ċentrali, speċjalment minn Chupícuaro. Fiha x-xogħlijiet tal-artist minn Guanajuato Hermeneguildo Bustos u tal-fotografu Romualdo García.
Hemm wirjiet marbuta mal-binja stess, mal-kostruzzjoni tagħha, mal-funzjoni oriġinali tagħha bħala foss tal-qamħ u mar-rwol tagħha f'waħda mill-ewwel battalji tal-Gwerra tal-Indipendenza. Il-bitħa l-kbira fl-Alhóndiga hija post tradizzjonali fejn jiġi ċċelebrat Jum l-Indipendenza tal-Messiku b'"El Grito de Dolores" ta' Hidalgo. Hija wieħed mis-siti fejn isiru għadd ta' avvenimenti tal-Festival Cervantino. Il-mużew ġie rrestawrat fl-2010 għall-Biċentenarju mill-INAH u sewa 5.7 miljun pesos, bħala parti minn mużewijiet simili f'Dolores Hidalgo u f'San Miguel de Allende biex jiffurmaw ir-Ruta de Independencia (ir-Rotta tal-Indipendenza). Ix-xogħol kien l-ewwel rinnovazzjoni tal-binja li saret f'20 sena.
Università ta' Guanajuato
L-Università ta' Guanajuato bdiet bħala skola tal-Ġiżwiti għat-tfal fl-ewwel nofs tas-seklu 18. L-istabbiliment ta' din l-iskola ġie sponsorjat minn Josefa Teresa de Busto y Moya, oħt il-Markiż ta' San Clemente, li kisbet il-permess għall-iskola mill-Kuruna Spanjola fl-1732 u stabbiliet l-istituzzjoni fid-dar tagħha. Hija tat għoxrin fil-mija tal-ġid tagħha b'donazzjoni għaliha u ħadmet biex tikseb donazzjonijiet mingħand familji għonja oħra fil-belt. Madankollu, il-mertu għall-istabbiliment tal-iskola spiss jingħata l-iktar lill-Ġiżwiti. Maż-żmien, l-iskola kibret u bdiet toffri studji tal-edukazzjoni għolja u studji ta' livell professjonali. Kellha diversi ismijiet tul l-istorja tagħha, minn Real Colegio de la Purísima Concepción (1767), Colegio del Estado (1828), Colegio Nacional de Guanajuato (1867), sal-isem attwali tagħha li ġie adottat fl-1945. L-isem ta' Colegio del Estado ngħata minħabba l-fatt li l-istituzzjoni saret proprjetà tal-istat fl-1828. Fl-1945 kisbet status ta' università.Illum il-ġurnata l-istituzzjoni fiha madwar 30,000 student fl-edukazzjoni għolja, u fil-livelli ta' baċellerat u ta' lawrja. Minbarra l-kampus prinċipali fil-belt, hemm disa' oħra f'partijiet oħra tal-istat ta' Guanajuato. L-università tospita għadd ta' avvenimenti tal-Festival Cervantino, u t-taraġ famuż tagħha jintuża għall-postijiet bilqiegħda għal xi avvenimenti. L-iżjed faċilità magħruf tal-istituzzjoni hija l-binja prinċipali fil-belt ta' Guanajuato, li nbniet bl-istil Neoklassiku bil-ġebel ramli aħdar. Din tospita l-uffiċċju tad-dekan, l-uffiċċji amministrattivi u għadd ta' dipartimenti tal-istituzzjoni. Il-binja prinċipali tingħaraf mit-taraġ twil tagħha li fih 113-il tarġa, li jagħti għal Callejón del Estudiante. Taħt is-saqaf prinċipali hemm kappella tas-seklu 16 li ġiet sponsorjata minn Vasco de Quiroga għall-minaturi indiġeni. Din hija magħrufa bħala t-Templo de los Hospitales (it-Tempju tal-Isptarijiet). Ingħatat ix-xbieha tal-Madonna tar-Rużarju, li issa tissejjaħ il-Madonna ta' Guanajuato.
Il-Museo de Historia Natural Alfredo Dugès jinsab fil-pjan terran tal-binja prinċipali tal-Università ta' Guanajuato. Fih kollezzjoni ta' livell nazzjonali ta' fossili, pjanti u annimali. L-importanza ta' din il-kollezzjoni hi l-istat ta' konservazzjoni u l-età tagħha. Il-kollezzjoni ġiet miġbura minn Alfredo Dugés u ngħatat b'donazzjoni lill-università.
Sit ta' Wirt Dinji
Iċ-Ċentru Storiku ta' Guanajuato u l-Minjieri fl-Inħawi ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Muniċipalità
Bħala s-sede ta' muniċipalità, il-belt ta' Guanajuato hija l-gvern lokali ta' iktar minn 373 komunità, li jkopru erja ta' 1,014-il kilometru kwadru (391.51 mil kwadru). Il-popolazzjoni totali tal-muniċipalità tlaħħaq il-194,500 ruħ. Din il-muniċipalità tinsab fir-Reġjun I fil-Grigal tal-istat. Tmiss mal-muniċipalitajiet ta' San Felipe, Dolores Hidalgo, Salamanca, Irapuato, Silao u León.
Il-biċċa l-kbira tat-territorju huwa kopert mis-Sierra ta' Guanajuato msejħa wkoll Sierra ta' San Gregorio. L-elevazzjonijiet prinċipali jinkludu Santa Rosa, Chichíndaro, Sirena, Bufa Picacho u Bufa Peñón, kollha qrib il-belt. Oħrajn jinkludu La Giganta, El Gigante, Los Llanitos u Vaquería fil-Lvant u fit-Tramuntana. Dawn il-qċaċet huma għoljin medja ta' 2,400 metru (7,874 pied) 'il fuq mil-livell tal-baħar. It-territorju mimli nixxigħat żgħar, arroyos u xmajjar, li jserpu madwar il-muntanji weqfin. Dawn jinkludu El Cedeño, La Goya, La Hernia, El Salto u La Cebada.
L-ekosistemi jvarjaw minn foresti tropikali baxxi li jarmu l-weraq fl-istaġun niexef, għal żoni b'siġar li qatt ma jaqbżu l-15-il metru, bwar tal-ħaxix u foresti miti, uħud minn siġar dominati mill-familja Prosopis. Fil-biċċa l-kbira taż-żoni, jgħixu mammiferi żgħar fosthom fniek, baġers, eċċ — u fiż-żoni iżolati jgħixu coyotes u ċriev. Jistgħu jinstabu wkoll rettili bħal sriep, żrinġijiet u gremxul, kif ukoll xi speċijiet ta' għasafar u insetti.
Skont l-INEGI, l-unika lingwa indiġena mitkellma fil-muniċipalità hija n-Nahuatl u minn 330 ruħ biss. Kważi r-residenti kollha tal-muniċipalità huma Kattoliċi, u l-biċċa l-kbira tal-kumplament huma Protestanti jew Kristjani Evanġeliċi.
Inqas minn 50 % tal-popolazzjoni tal-muniċipalità hija attiva ekonomikament, iżda ftit ħafna minnhom huma qegħda. Il-kummerċ u s-servizzi jimpjegaw l-ikbar għadd ta' nies, segwiti mill-kostruzzjoni u l-estrazzjoni. L-agrikoltura hija limitata ferm minħabba li l-art hija mħarbta sew. Madankollu, xi għelejjel bħas-sorgu, l-alfalfa, il-lewż u l-frott jiġu prodotti. Il-bhejjem jitrabbew fuq skala żgħira ħafna u jinkludu bhejjem tal-ifrat, mogħoż u ngħaġ. L-estrazzjoni hija l-attività ekonomika li xprunat l-istabbiliment tal-belt. Madankollu, l-estrazzjoni tal-minerali attwalment hija minima, peress li l-minerali tad-deheb u tal-fidda kważi ġew eżawriti. Għadhom jiġu estratti l-kaolin u ċ-ċomb. Fost il-kumpaniji prinċipali tal-estrazzjoni hemm Las Torres, Santa Fe de Guanajuato u El Cubo. L-iżjed segmenti importanti tal-ekonomija issa huma t-turiżmu u l-kummerċ. Il-wirt kulturali u artistiku rikk tal-belt, flimkien mal-kostruzzjonijiet kolonjali tagħha, jattiraw lill-viżitaturi. Għaż-żoni rurali madwar il-belt, Guanajuato hija l-post minn fejn wieħed jista' jixtri l-provvisti li mhumiex disponibbli fl-irħula. Dawn jinkludu ikel, parts tal-karozzi, servizzi inġenerali, servizzi bankarji, eċċ. Cerro de la Bufa hija qrib ħafna tal-belt ta' Guanajuato u mal-għolja hemm għadd ta' ġrajjiet assoċjati. F'inżul ix-xemx, hemm formazzjoni li qisha l-profil ta' wiċċ ta' raġel bid-daqna. Skont it-tradizzjoni, dan huwa wiċċ Kristu. Hemm ukoll żewġ għerien konsagrati u ddedikati lil San Injazju ta' Loyola. Dawn jinsabu fuq in-naħat opposti tal-quċċata u jissejħu l-għar il-"ġdid" u l-għar l-"antik". Kull 31 ta' Lulju, isir pellegrinaġġ lejn l-għar il-"ġdid" f'ġieħ il-qaddis. Fl-imgħoddi, matul il-perjodu kolonjali, kien hemm immaġni ta' Injazju mpittra mal-ħajt. Skont leġġenda, grupp ta' sħaħar maskili kienu jużaw l-għar għar-riti tagħhom lejliet ir-ritwal Kattoliku, biex "jobbligaw" l-immaġni mal-ħajt tosserva. F'Cerro de la Bufa hemm leġġenda oħra dwar prinċipessa. Jingħad li fil-jiem ta' festa, kienet tidher mara lil raġel fi triq fil-muntanja u kienet tistaqsih iġorrha sal-Bażilika fiċ-ċentru tal-belt. Jekk jagħmel dan, il-belt ta' Guanajuato kienet terġa' lura fl-aqwa tal-ġid tagħha. Malli kien jagħżel li jagħmel kif tgħidlu, minn warajh kienu jinstemgħu ħsejjes u theddid. Jekk kien jerġa' jibdielu, il-mara kienet tinbidel f'serp u toqtlu. L-ebda mara qatt ma nġarret minn din l-għolja sal-Bażilika.
L-Imsida
Knisja u Tradizzjonijiet
Għal ġimgħa u nofs kull Lulju, il-belt tiċċelebra l-festa ta’ San Ġużepp. Il-festa tal-Imsida hija famuża wkoll għall-isfida tagħha tal-pole climbing imsejħa il-Ġostra . Din il-kompetizzjoni tradizzjonali tara numru kbir ta’ rġiel li jduru biex jitilgħu arblu midluk bix-xaħam sabiex jilħqu l-quċċata u jiġbru xalpa bħala sinjal rebbieħ. L-arblu huwa fuq il-baħar li jħalli lill-ħafna kompetituri li ma rnexxewx biex jaqgħu mingħajr periklu u jgħumu lura lejn ix-xatt. Iż-żewġt ibliet li jorganizzaw il-Gostra regolarment huma l-Imsida u San Ġiljan.
Knisja San Ġużepp
Il-knisja parrokkjali tal-Imsida, iddedikata lil San Ġużepp (San Ġużepp) inbniet fl-1889. Taħt il-gwida reliġjuża tal-Isqof Carmelo Scicluna u l-benefattur ewlieni Mons Francesco Falzon Debono li kkontribwixxa finanzjarjament għall-bini tagħha, il-knisja nbniet biex tieħu post il-knisja l-antika tal-Immakulata Kunċizzjoni. L-ewwel ġebla tqiegħdet fl-4 ta’ April 1886. Il-bini ġie ffinalizzat sal-1889 u l-knisja ġiet ikkonsagrata uffiċjalment fit-22 ta’ April 1984. Il-Perit Andrea Grima kien responsabbli mill-pjanti, it-twettiq tagħhom, u x-xogħlijiet kollha involuti biex tinbena l-knisja.
Postijiet notevoli
L-Imsida tinsab eżatt fuq il-qala tal-kosta. Miexi mal-kosta wieħed jista’ jara diversi marinas, slipways tad-dgħajjes kif ukoll ħafna nies tal-lokal jistadu mix-xatt,
L-Imsida saret parroċċa fl-1867. Imbagħad is-settlement kien iċċentrat fuq il-ħofor li jinsabu 'l ġewwa fi Triq il-Wied, u xi toroq u mogħdijiet anċillari fil-qrib li kienu jwasslu sad-distrett pittoresk ta' Villambrosa. Dan l-istatus iżda ma tantx dam, hekk kif parroċċa ġdida tal- Ħamrun ġiet imneħħija fl-1881. Illum il-parti l-aktar baxxa ta’ Triq Villambrosa tibqa’ tifkira siekta tal-ġurisdizzjoni tal-Imsida f’din iż-żona. L-Imsida eventwalment ukoll tara partijiet mit-territorju tagħha mitlufa f’parroċċi ġodda f’Santa Venera fl-1918, fil-Pietà fl-1968 u f’Ta’ Xbiex fl-1969.
Il-popolazzjoni tagħha, li f’ħin minnhom kienet tammonta għal 11,500, għalhekk ukoll naqset għal sempliċi 6,000. Madankollu t-talbiet riċenti msemmija hawn fuq kif ukoll l-iżviluppi residenzjali fis-subborg tal-periferija tas- Swatar, issa raw żieda għal aktar minn 7600 abitant.
Illum, l-Imsida hija belt universitarja bieżla u l-iżvilupp kien iċċentrat fuq popolazzjoni ta’ studenti li qed tiżdied fl-università kif ukoll diversi industriji ġodda tas-servizzi li nibtu f’din il-belt f’dawn l-aħħar snin.
Il-belt tilqa’ ħafna studenti universitarji, l-aktar Għawdxin.