cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tequila (Belt)
Xorb
Fl-1873, l-"inbid Mezcal" (isem antik li kien jintuża meta kienet issir referenza għax-xarba tat-tequila) mir-reġjun ta' Jalisco ġie uffiċjalment imsejjaħ "Tequila", sabiex jiġi distint mill-ispirti tal-Mezcal prodotti fin-Nofsinhar tal-Messiku, bħal dawk prodotti f'Oaxaca. L-isem "tequila" ġie protett mill-gvern Messikan mill-1974, u l-użu tiegħu huwa limitat għall-prodotti distillati mill-agave mkabbra f'ċerti reġjuni tal-Messiku. Dawn ir-reġjuni jinsabu fl-istati ta' Jalisco, Michoacán, Nayarit u Guanajuato, u f'partijiet mill-Istat ta' Tamaulipas. L-artijiet f'Tamaulipas żdiedu wara peress li kibret il-ħtieġa li jiġu kkultivati l-pjanti tal-agave blu, u dawn l-artijiet u l-agave mkabbra fihom ġew iċċertifikati mill-gvern Messikan għall-kwalità tagħhom. L-isem huwa limitat ukoll għal ħmistax-il faċilità tal-produzzjoni, fosthom Tequila Sauza, Tequila Orendaín u Jorge Salles Cuervo.
Diversi distilleriji antiki fl-inħawi jipproduċu bejn 500 u 1,000 litru kuljum iżda dan mhux biżżejjed biex tiġi ssodisfata d-domanda internazzjonali għall-prodott li żdiedet ferm mis-snin 80 tas-seklu 20 'l hawn. Il-belt u l-inħawi tal-madwar jattiraw eluf ta' viżitaturi kull sena biex jaraw l-għelieqi, id-distilleriji, il-Mużew Nazzjonali tat-Tequila, il-Barraca de Tequila u biex jikrbu t-Tequila Express, li hija ferrovija li topera minn Guadalajara sa Tequila. Il-ferrovija għandha erba' vaguni u tesa' massimu ta' 68 ruħ u normalment wieħed irid jixtri l-biljetti għaliha mill-inqas minn xi xahar qabel.
Sit ta' Wirt Dinji
xellug|daqsminuri|Il-plakka tas-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO f'Tequila. L-istorja u l-kultura tal-produzzjoni tat-tequila wasslu biex il-belt ta' Tequila u l-għelieqi enormi tal-agave madwar il-belt jitniżżlu bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Is-sit jinkludi 35,019-il ettaru bejn l-għoljiet ta' taħt il-Vulkan ta' Tequila u l-wied tar-Rio Grande de Santiago, li huma miksija bil-pjanti tal-agave blu. Għal iktar minn 2,000 sena, din il-pjanta ntużat għall-produzzjoni tax-xarbiet iffermentati u tad-drapp, u mis-seklu 16 intużat għall-produzzjoni tal-liker distillat imsejjaħ tequila. Kemm ix-xarba kif ukoll il-kultura assoċjata mal-produzzjoni tagħha ġew assorbiti fl-identità Messikana. Fi ħdan l-għelieqi ta' dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO hemm il-bliet u l-irħula ta' Tequila, Arenal, Amatitan u Teuchitlán fejn hemm diversi faċilitajiet kbar tal-produzzjoni tat-tequila.
Dan is-sit fih inventarju ta' għelieqi, distilleriji u fabbriki (attivi u mhux attivi), kif ukoll "tabernas" (faċilitajiet illegali tal-produzzjoni tat-tequila matul il-perjodu kolonjali), il-bliet u l-irħula, u s-siti arkeoloġiċi ta' Teuchitlán. Ħafna mill-faċilitajiet tal-produzzjoni tat-tequila jinsabu f'haciendas kbar li jmorru lura saħansitra sas-seklu 18. Il-biċċa l-kbira tad-distilleriji u tal-haciendas huma magħmula bil-brikks u bit-tajn, b'ħitan tal-istukko b'passata tkaħħil okra tal-ġebla tal-ġir, ħnejjiet tal-ġebel, kantunieri tal-ġebel u gwarniċi tat-twieqi. Il-biċċa l-kbira minnhom huma mżejna b'tiżjin Neoklassiku jew Barokk. Il-produzzjoni tat-tequila tirrappreżenta l-fużjoni tat-tradizzjoni pre-Ispanika tal-produzzjoni tal-alkoħol bl-agave mat-tekniki Ewropej tad-distillazzjoni. Is-sit arkeoloġiku ta' Teuchitlán huwa ta' wieħed mill-ewwel kulturi b'soċjetà agrikola.
Il-Pajsaġġ tal-Agave u l-Faċilitajiet Industrijali Antiki ta' Tequila ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2006.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' erba' kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; il-kriterju (v) "Eżempju straordinarju ta' insedjament uman tradizzjonali, ta' użu tal-art jew ta' użu tal-baħar, li jirrappreżenta kultura (jew kulturi), jew interazzjoni umana mal-ambjent, speċjalment meta jkun sar vulnerabbli minħabba l-impatt ta' bidla irreversibbli"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Turiżmu
Ir-Rotta tat-Tequila bħala destinazzjoni turistika nħolqot fl-2006. Flimkien mat-Tequila Express, dawn inħolqu bl-għan li t-turiżmu jiġi promoss f'Tequila u fil-muniċipalitajiet ġirien ta' El Arenal, Amatitán, Magdalena u Teuchitlan, li fihom ukoll faċilitajiet importanti tal-produzzjoni tat-tequila, kif ukoll attrazzjonijiet kulturali u arkeoloġiċi. It-tnejn li huma jgħaddu qalb l-għelieqi enormi tal-agave blu. Ir-Rotta tat-Tequila nħolqot u hija ssorveljata mill-Consejo Regulador del Tequila, li jirregola l-produzzjoni u l-awtentiċità tal-liker li jiġi prodott hemmhekk. Attrazzjonijiet oħra tul ir-rotta jinkludu s-siti arkeoloġiċi, il-vilel antiki u l-minjieri tal-opal u tal-ossidjana. Is-siti arkeoloġiċi primarjament huma ta' kultura magħrufa bħala l-Guachimontones u tinsab fil-muniċipalitajiet ta' Teuchitlan u Magdalena. F'għadd ta' haciendas/distilleriji antiki, il-viżitaturi jiġu mistiedna jippruvaw imiddu jdejhom f'xi aspetti tal-produzzjoni tat-tequila, bħat-tqattigħ tal-friegħi bix-xewk mill-qalba tal-pjanta tal-agave. Il-biċċa l-kbira tal-haciendas għandhom ukoll postijiet apposta biex wieħed ikun jista' jduq it-tequila kif ukoll ristoranti. Tul ir-rotta hemm ukoll il-Vulkan ta' Tequila.
It-Tequila Express hija ferrovija għat-turisti li ilha topera mill-1997. Nhar ta' Sib u nhar ta' Ħadd din il-ferrovija tieħu lill-passiġġieri qalb l-għelieqi u l-pajsaġġ tat-tequila, li jkunu akkumpanjati minn mużika mariachi f'ħin reali u gwidi bilingwi sal-Hacienda San José del Refugio. Żjara ggwidata oħra hija msejħa l-Avventura tat-Tequila, li twassal lin-nies fuq vannijiet lejn id-distilleriji ta' la Cofradía u ta' Mundo Cuervo.
Tequila hija famuża wkoll għaliex intużat bħala l-post fejn inġibdet is-sensiela televiżiva Destilando Amor, bil-protagonisti Angélica Rivera u Eduardo Yáñez.
Ġeografija
Tequila hija waħda mill-124 muniċipalità ta' Jalisco, u tinsab kemm kemm fil-Punent taċ-ċentru tal-istat. It-territorju huwa estiż fuq 1,689.11-il kilometru kwadru, b'elevazzjoni li tvarja bejn 700 u 2,900 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Il-muniċipalità tmiss mar-reġjun metropolitan prinċipali ta' Guadalajara lejn il-Lvant (Zapopan), u mal-Istat ta' Zacatecas lejn it-Tramuntana. Il-muniċipalitajiet ġirien kollha madwar il-Vulkan ta' Tequila jiffurmaw ir-reġjun ikbar ta' Tequila. Dawn jinkludu l-muniċipalitajiet biswit ta' Amatitlán, Magdalena, San Juanito de Escobedo, San Martín de Bolaños, San Cristóbal de la Barranca, Hostotipaquillo u, fin-Nofsinhar tal-Vuljan ta' Tequila: Teuchtilán u Ahualulco de Mercado. Is-suddiviżjoni oriġinali tal-artijiet tar-reġjun ġiet delinjata mill-haciendas tat-tkabbir tal-agave fir-reġjun kollu.
Wara l-indipendenza, l-istat ta' Jalisco oriġinarjament ġie maqsum f'26 dipartiment, u Tequila kienet waħda mis-sedi tad-dipartimenti. Wara li nħolqu l-muniċipalitajiet moderni, il-belt ta' Tequila baqgħet sede tal-muniċipalità ta' Tequila. Din il-muniċipalità fiha 207 komunitajiet u l-iżjed popolati (apparti l-belt ta' Tequila stess) huma El Salvador, San Martín de las Cañas, Santa Teresa u Potrero de la Rivera. Il-popolazzjoni totali tal-muniċipalità tlaħħaq 38,534 ruħ, u 73 % minnhom jgħixu fis-sede muniċipali ta' Tequila.
Il-muniċipalità tinsab fuq art imħarbta bi ftit li xejn spazju ċatt għajr f'xi widien. Ix-xmara Santiago y Chico tikkostitwixxi l-punti bl-iktar elevazzjoni baxxa tal-muniċipalità, b'700 metru, filwaqt li l-ogħla elevazzjoni tinsab fin-Nofsinhar. L-ogħla muntanja hija l-Muntanja jew il-Vulkan ta' Tequila, b'2,900 metru. Dan il-vulkan mhuwiex attiv, u l-aħħar żbroffar seħħ iktar minn 220,000 sena ilu. Il-vulkan jiddomina l-pajsaġġ fiċ-ċentru tal-muniċipalità. Hawnhekk isiru diversi attivitajiet tal-mixi jew tipi oħra ta' ekoturiżmu, iżda l-infrastruttura bħat-toroq, is-sigurtà u s-sinjali huma minimi. Il-parti tal-Lvant tal-muniċipalità hija ddominata mis-Sierra de los Balcones.
Klima
Tequila għandha klima ta' savana tropikali b'xi influwenzi semiaridi. Ikollha staġun tan-nixfa fix-xitwa u fir-rebbiegħa u staġun tax-xita fis-sajf u fil-ħarifa. It-temperaturi ma tantx ivarjaw wisq bejn is-sajf u x-xitwa, b'medja ta' madwar 22.5°C. Fl-ogħla elevazzjonijiet hemm foresti tas-siġar taż-żnuber u tal-ballut, filwaqt li fl-elevazzjonijiet iktar baxxi hemm il-mesquite, in-nopal, u veġetazzjoni oħra. Il-muniċipalità għandha 28,430 ettaru ta' foresti l-iktar bis-siġar taż-żnuber fiż-żona muntanjużi iktar għoljin. Ix-xmajjar ewlenin tal-muniċipalità huma Santiago, El Chico u Bolaños. Barra minn hekk hemm għadd kbir ta' nixxigħat żgħar. Il-biċċa l-kbira tal-ekonomija tal-muniċipalità għadha bbażata fuq l-agrikoltura li timpjega madwar 47 % tal-popolazzjoni. Minkejja t-tkabbir viżibbli ħafna tal-pjanta tal-agave blu, il-biċċa l-kbira tat-territorju għadu ddedikat lit-tkabbir tal-qamħirrum. Għelejjel oħra jinkludu s-sorgum, il-fażola, il-mango, il-larinġ, l-avokado u l-qargħa aħmar. Fost il-bhejjem li jitrabbew hemm il-bhejjem tal-ifrat għaċ-ċanga, il-baqar tal-ħalib, il-ħnieżer, il-mogħoż, iż-żwiemel, il-ħmir u n-naħal. Il-produzzjoni tat-tequila timpjega madwar 25 % tal-popolazzjoni tal-muniċipalità, iżda trendi l-iktar flus. Tirrappreżenta l-biċċa l-kbira tal-bażi industrijali tal-muniċipalità. It-turiżmu, bħal dak marbut mat-tequila u s-siti tal-ekoturiżmu, huwa parti li qed tikber tal-ekonomija. Eżempju ta' ekoturiżmu huwa l-Balneario La Toma, li jinsab fuq art imħarbta ħafna bl-irdumijiet, fejn isiru r-rappelling, il-paragliding u sports simili oħra. Isir ukoll xogħol tal-estrazzjoni, l-iktar tal-opal, tad-deheb u tal-fidda.
Ġemellaġġ
Tequila għandha ġemellaġġi ma' Cathedral City, California, li tinsab fil-Wied ta' Coachella fin-Nofsinhar ta' California, l-Istati Uniti. Membri tal-Kunsill ta' Tequila, promoturi tan-negozju u uffiċjali tar-Rotary Club attendew bosta ċelebrazzjonijiet ospitati mill-belt ta' California, inkluż il-Festival ta' Tequila, li sar fl-1998 u enfasizza l-arti, il-kultura u l-prodotti ta' Tequila, Jalisco. Minn dak iż-żmien 'l hawn, Cathedral City ġeddet tradizzjoni ta' ċelebrazzjoni tal-għoxrin anniversarju tal-ġemellaġġ li fl-2016 inzerta ħabat mal-35 anniversarju tal-inkorporazzjoni ta' Cathedral City. It-Taste of Jalisco Festival sar fiċ-ċentru tal-belt u enfasizza l-kultura, il-mużika u l-ikel Messikan tal-belt ta' Tequila.
Bliet oħra ġemellati ma' Tequila huma Pisco, il-Perù, u Jelenia Góra, il-Polonja.
Tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja
It-tim nazzjonali tal-futbol tal-Italja (bit-Taljan: Nazionale di calcio dell'Italia) jirrappreżenta lill-Italja fil-futbol internazzjonali u hu mmexxi mill-Federazione Italiana Giuoco Calcio.
L-Italja hija fost l-aktar timijiet nazzjonali ta' suċċess fl-istorja tal-futbol u tat-Tazza tad-Dinja fejn rebħet erba' titli u dehret f'żewġ finali oħra. L-Italja rebħet ukoll żewġ Kampjonati Ewropej u dehret f'żewġ finali oħra ta' dan it-turnew kontinentali.
It-tim huwa magħruf bħala gli Azzurri (il-Koħol) minħabba li l-ikħal huwa l-kulur komuni wżat għat-timijiet nazzjonali tal-Italja u tradizzjonalment huwa l-kulur tad-Dar ta' Savojja li kienet tirrenja fuq ir-Renju tal-Italja. Fl-1938, l-Italja saret l-ewwel tim nazzjonali li żammet it-titlu mirbuħ f'edizzjoni preċedenti u żammitu għal tnax-il sena minħabba l-bidu tat-Tieni Gwerra Dinjija. Minbarra l-prestazzjoni fit-Tazza tad-Dinja, l-Italja rebħet ukoll midalja tad-deheb fl-Olimpjadi.
Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku
daqsminuri|Ċerv impitter f'Abrigo de Chimiachas It-Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku, magħruf ukoll bħala Arti Preistorika tal-Lvant ta' Spanja, huwa sensiela ta' iktar minn 700 sit ta' tpittir preistoriku fuq il-blat li fl-1998 tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Is-siti jinsabu kollha mxerrdin fil-Lvant ta' Spanja u fihom tpittir fuq il-blat li jmur lura għall-perjodu Paleolitiku Superjuri jew (x'aktarx) għall-perjodu Mesolitiku ta' Żmien il-Ħaġar. L-arti tikkonsisti minn figuri mpittra żgħar ta' bnedmin u ta' annimali, li huma l-iżjed avvanzati u mifruxa li nstabu minn dan il-perjodu, ċertamenti fl-Ewropa, u x'aktarx fid-dinja kollha, minn tal-inqas ix-xogħlijiet bikrin. Din is-sensiela ta' siti hija notevoli għall-għadd ta' postijiet inklużi, l-ikbar konċentrazzjoni ta' arti ta' dan it-tip fl-Ewropa. L-isem jirreferi għall-Baċir Mediterran; madankollu, filwaqt li xi siti jinsabu qrib il-baħar, ħafna minnhom jinsabu 'l ġewwa f'Aragona u f'Kastilja-La Mancha).
Perjodu storiku
xellug|daqsminuri|Figuri f'Valltorta. Kien hemm bosta dibattiti dwar id-datazzjoni tat-tpittir fuq il-blat tal-Lvant ta' Spanja, u jekk sarux fil-Mesolitiku, fl-aħħar tal-Paleolitiku jew fin-Neolitiku; huwa ċar li jirrappreżentaw stil differenti ħafna mill-arti ferm iktar famuża tal-perjodu Paleolitiku Superjuri fl-għerien fuq iż-żewġ naħat tal-Pirinej, iżda minkejja dan jaf juru kontinwità magħha. Skont l-UNESCO, l-eqdem arti f'dan is-Sit ta' Wirt Dinji tmur lura għat-8,000 Q.K., u l-iżjed arti reċenti tmur lura għall-ħabta tat-3500 Q.K. Għalhekk, it-tpittir sar f'perjodu ta' bidla kulturali. Jirrifletti l-ħajja tan-nies tal-qedem li kienu jużaw primarjament sistemi ekonomiċi ta' komunitajiet ta' kaċċaturi, "li gradwalment inkorporaw elementi Neolitiċi fil-kultura tagħhom". Tpittir li sar iktar 'il quddiem juri rġiel fuq iż-żwiemel, u xi bhejjem tal-ifrat li jaf kienu ġew iddomestikati. Il-kronoloġija tal-arti fuq il-blat tal-Lvant ta' Spanja titrikkeb ma' dik tal-arti skematika Iberika, u f'xi siti jistgħu jinstabu eżempji taż-żewġ tipi ta' arti. Bl-istess mod, xi siti baqgħu jattiraw il-viżitaturi f'perjodi iktar 'il quddiem, kif jidher mill-kitbiet imnaqqxa bil-lingwa Iberika u bil-Latin, pereżempju fl-Għerien ta' El Cogul; dawn jaf kienu ġew assoċjati mat-tpittir mill-ġdid tal-figuri.
Skoperta
It-Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku ġie skopert għall-ewwel darba f'Teruel fl-1903. Il-preistoriku Spanjol Juan Cabre kien l-ewwel wieħed li studja din l-arti, u ddefiniha bħala arti Paleolitika reġjonali. Il-valutazzjoni tiegħu bħala arti Paleolitika ġiet sfidata għal diversi raġunijiet, inkluż il-fatt li l-ebda fawna glaċjali ma ġiet impittra. Antonio Beltrán Martínez u oħrajn isostnu li din l-arti tmur lura għall-Epipaleolitiku jew għall-Mesolitiku, u s-sostnu li l-qofol kien intlaħaq fin-Neolitiku. Ripio, li kien jaqbel li t-tpittir kien sar wara l-Paleolitiku, fassal skema kronoloġika ġdida fis-snin 60 tas-seklu 20, u qasam l-arti f'erba' stadji: naturalistika, stilizzata statika, stilizzata dinamika, u fażi finali ta' tranżizzjoni għal skematika.
Karatteristiċi
daqsminuri|Raġel jiġbor l-għasel fil-Cuevas de la Araña, Bicorp. It-tpittir fuq il-blat sar fuq żona wiesgħa u f'perjodu ta' diversi eluf ta' snin; huwa ġeneralment aċċettat li juri żvilupp stilistiku u tematiku li jirrifletti evoluzzjoni twila, mill-inqas xi varjetà lokali, u bidliet fl-istil ta' ħajja, għalkemm il-qbil fuq id-dettalji ta' dan l-iżvilupp huwa proċess kontinwu.
Milli jidher l-artisti użaw ir-rix, f'teknika ta' tpittir relattivament kumplessa, meta mqabbla mal-arti tal-Paleolitiku Superjuri, u pproduċew figuri relattivament sempliċi. Spiss il-kontorn tal-figuri sar wara ma tpitter il-ġisem tagħhom. Xi figuri ġew imnaqqxa fuq fuq iktar milli ġew impittra. Il-figuri huma relattivament żgħar, bejn għoli ta' madwar tmien pulzieri u pulzier (bejn madwar 20.3 ċentimetru u 2.5 ċentimetri), u b'kulur wieħed jew tnejn. Iż-żebgħa ġeneralment kienet irqiqa ħafna, u ntużaw ħamrija minerali (spiss ħamranija) jew faħam, u t-tpittir ġie ppreservat permezz ta' saff trasparenti rqiq ħafna ta' ġir li fforma fuqhom wara li qattar mal-blat. Xi figuri għandhom iktar minn passata waħda ta' żebgħa, li wassal biex uħud isostnu li ġew impittra mill-ġdid wara perjodi twal, għalkemm dan milli jidher mhuwiex aċċettat b'mod universali.
Bħala rappreżentazzjoni tal-ġisem tal-bniedem hemm tpittir ta' rjus b'ċerti karatteristiċi: b'għamla ta' lanġasa, emisferiċi u koniċi. In-nofs ta' fuq tal-ġisem uman jintwera għerwien. Xi kultant ikunu lebsin xi tip ta' qalziet; xi drabi jidhru l-ġenitali u jkun hemm rappreżentazzjonijiet tal-pene. L-għodod irrappreżentati fl-arti fuq il-blat fil-Lvant ta' Spanja normalment huma vleġeġ, bsaten, qwas, stoċċijiet għall-vleġeġ, basktijiet, u ħbula, x'aktarx li kienu jintużaw bħala lasso biex jaqbdu l-annimali. Dawn l-oġġetti dejjem huma assoċjati mal-figura umana, għajr il-vleġeġ, li ġieli jidhru 'l hemm u 'l hawn qishom tiri li ma laqtux il-priża. daqsminuri|251x251px|Figuri mnaqqxa ta' bhejjem tal-ifrat f'Albarracín. Ma hemm l-ebda tpittir ta' pajsaġġ, u tassew ftit juru l-veġetazzjoni. Eċċezzjoni interessanti hija t-tpittir tal-faqqiegħ (possibbilment Psilocybe hispanica) f'Selva Pascuala. Madankollu, l-annimali jiġu rrappreżentati spiss ħafna, speċjalment mammiferi kbar li huma priża adattata għall-kaċċa, jew li ġew iddomestikati (iżda mhux bilfors); għasafar, ħut (anke ħdejn il-kosta) u insetti qajla jintwerew, għajr xi brimba okkażjonali u n-naħal jagħmel l-għasel. Uħud mill-annimali mpittra fuq il-blat huma identifikabbli ma' speċijiet li għadna naraw sa llum il-ġurnata, u l-frekwenza relattiva tal-ispeċijiet ta' annimali li ġew impittra fuq il-blat intużat bħala evidenza għad-datazzjoni. Xi annimali ġew interpretati bħala speċijiet eżotiċi tal-Era Glaċjali li issa huma estinti fl-Ewropa, iżda din l-interpretazzjoni hija kontroversjali. Xi tpittir ta' annimali qisu sar tpittir ġdid fuqhom biex tinbidel l-ispeċi tagħhom, x'aktarx bħala riflessjoni tal-bidliet fil-fawna. L-ispeċijiet prinċipali murija jinkludu:
It-tpittir jaf għandu tifsiriet marbuta mar-reliġjon jew mill-inqas mal-"maġija relatata mal-kaċċa", għalkemm huwa possibbli wkoll li jitqiesu purament bħala ċelebrazzjonijiet ta' stil ta' ħajja, iżda li jinkludu xeni ta' ċerimonji reliġjużi.
Pożizzjoni
daqsminuri|302x302px|Il-pożizzjoni tas-siti tat-Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran Iberiku. Is-Sit ta' Wirt Dinji jinkludi t-tpittir fuq il-blat f'żona mifruxa mill-Pirinej sal-provinċja ta' Granada, li tmiss mat-territorju tal-komunitajiet awtonomi tal-Katalonja, ta' Aragona, ta' Kastilja-La Mancha, Murcia, Valencia u l-Andalusija. Ġie ddikjarat bħala Proprjetà ta' Interess Kulturali fl-1985.
It-tpittir normalment jinsab f'postijiet imkennija fuq il-blat (protetti b'xi biċċa blat naturali ħierġa 'l barra) u f'għerien mhux fondi fejn id-dawl tax-xemx jista' jidħol faċilment. Ma kien hemm l-ebda preferenza ċara rigward liema parti mill-post imkenni jew l-għar kien jintuża għat-tpittir; ġieli sar mal-ħitan fl-għoli u ġieli f'għoli medju. Is-siti ma kinux jintużaw bħala abitazzjonijiet, u b'hekk ma fihomx fdalijiet organiċi ta' ħuġġiġiet u depożiti tal-iskart li kieku jkunu ta' għajnuna għad-datazzjoni. Bosta siti huma mżejna ferm b'figuri sovraimposti, filwaqt li oħrajn b'postijiet adattati b'ħafna spazju għat-tpittir ma fihom l-ebda figura. Is-siti spiss jinsabu f'irdumijiet f'widien weqfin li relattivament ma tantx kellhom użu għall-bdiewa, iżda x'aktarx kienu ideali għall-kaċċa, fejn l-annimali setgħu jiġu maħsuda, minsuba u kkaċċjati faċilment mill-kaċċaturi.
Inġenerali l-istat ta' konservazzjoni tas-siti huwa mwiegħer. Madankollu, saru diversi inizjattivi fuq livell lokali biex is-siti jiġu protetti. Pereżempju, il-muniċipalità ta' Villar del Humo ddeżinjat park kulturali.
Sit ta' Wirt Dinji
It-Tpittir fuq il-Blat tal-Baċir Mediterran fil-Peniżola Iberika ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Komponenti
daqsminuri|Veduta minn ġo għar tipiku tat-tpittir f'wied dejjaq. B'kollox dan is-Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO jinkludi 758 post imkenni fil-blat, għar, jew blat fl-irdumijiet li fihom xi rappreżentazzjoni figurattiva jew disinn ġeometriku (inizjalment kienu inklużi 722 komponent). Il-komponenti huma mqassma kif ġej fost 16-il provinċja f'sitt reġjuni:
Il-Parlament tal-Andalusija fl-2006 approva talba ta' inklużjoni tat-tpittir fuq il-blat tal-Provinċji ta' Málaga u Cádiz fil-lista tas-siti indikattivi.
Nancy
Nancy hija l-prefettura tad-dipartiment Franċiż tal-Grigal ta' Meurthe-et-Moselle. Kienet il-belt kapitali tad-Dukat ta' Lorraine li kien ġie anness minn Franza taħt ir-Re Lwiġi XV fl-1766 u sostitwit minn provinċja fejn Nancy inżammet bħala l-belt kapitali. Fl-aħħar tas-seklu 19, wara li laħqet il-qofol tagħha fi żmien l-Illuminazzjoni, ġiet imlaqqma l-"belt kapitali tal-Lvant ta' Franza". Iż-żona metropolitana ta' Nancy kellha popolazzjoni ta' 511,257 abitant fiċ-ċensiment tal-2018, u b'hekk kienet is-16-il l-akbar żona urbana funzjonali fi Franza u l-ikbar waħda f'Lorraine. Il-popolazzjoni tal-belt ta' Nancy proprja hija 104,885 ruħ.
Il-motto tal-belt huwa Non inultus premor, li bil-Latin ifisser "Ma nindarabx mingħajr konsegwenzi" — b'referenza għall-pjanta bix-xewk, li hija simbolu ta' Lorraine. Place Stanislas, pjazza kbira li nbniet bejn l-1752 u l-1756 mill-arkitett Emmanuel Héré taħt it-tmexxija ta' Stanislaus I tal-Polonja biex tikkollega ċ-ċentru storiku tal-belt mal-belt il-ġdida li nbniet taħt Karlu III, id-Duka ta' Lorraine fis-seklu 17, hija parti minn Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, u hija l-ewwel pjazza fi Franza li ngħatat dan ir-rikonoxximent. Il-belt għandha wkoll bosta binjiet elenkati bħala monumenti storiċi u hija waħda miċ-ċentri Ewropej tal-Art Nouveau bis-saħħa tal-École de Nancy. Nancy hija wkoll belt universitarja kbira; bis-Centre Hospitalier Régional Universitaire de Brabois, Nancy tospita wieħed miċ-ċentri tas-saħħa prinċipali fl-Ewropa, rinomat għall-innovazzjonijiet tiegħu fir-robotika kirurġika.
Storja
L-iżjed traċċi bikrin ta' insedjament uman fiż-żona jmorru lura għat-800 Q.K. X'aktarx li l-insedjaturi bikrin kienu attirati mill-minerali tal-ħadid li setgħu jiġu estratti faċilment u minn fergħa tax-xmara Meurthe. Isem il-belt jidher għall-ewwel darba bħala Nanciaco, possibbilment minn isem Gauliku. Raħal iffortifikat żgħir imsemmi Nanciacum inbena minn Gérard, id-Duka ta' Lorraine għall-ħabta tal-1050.
Nancy ingħatat in-nar fl-1218 fl-aħħar tal-Gwerra tas-Suċċessjoni ta' Champagne, u nħakmet mill-Imperatur Federiku II. Matul id-deċennji ta' wara ġie rikostruwita bil-ġebel u kibret l-importanza tagħha bħala l-belt kapitali tad-Dukat ta' Lorraine. Id-Duka Karlu l-Awdaċi ta' Bourgogne, tilef u nqatel fil-Battalja ta' Nancy fl-1477; u René II, id-Duka ta' Lorraine sar il-mexxej.
Wara li kemm l-Imperatur Ġużeppi I kif ukoll l-Imperatur Karlu VI ma kellhomx iben eredi tat-tron, is-Sanzjoni Pragmatika tal-1713 għaddiet it-tron lil wild ta' wara tiegħu. Din kienet bintu, Maria Tereża tal-Awstrija. Fl-1736, l-Imperatur Karlu rranġa ż-żwieġ tagħha mad-Duka François ta' Lorraine, li għalkemm ma kienx konvint aċċetta li jpartat l-artijiet ta' missirijietu mal-Gran Dukat tat-Toskana.
Ir-Re Pollakk eżiljat Stanislaus I (bil-Pollakk: Stanisław Leszczyński), il-missier tar-rispett tar-re Franċiż Lwiġi XV, imbagħad ingħata d-dukat battal ta' Lorraine. Taħt it-tmexxija nominali tiegħu, Nancy esperjenzat tkabbir u ffjorixxiet il-kultura u l-arkitettura Barokka. Stanislaus issorvelja l-kostruzzjoni ta' Place Stanislaus, pjazza ewlenija li tikkollega l-parti Medjevali antika tal-belt mal-parti l-ġdida. Meta miet Stanislaus fi Frar 1766, Lorraine u Barrois saru gvern regolari tar-Renju ta' Franza. Parlement għal Lorraine u għal Barrois ġie stabbilit f'Nancy fl-1776.
Kif beda jinqala' l-inkwiet fi ħdan il-Forzi Armati Franċiżi matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, rewwixta fuq skala kbira, magħrufa bħala r-Rewwixta ta' Nancy, seħħet fil-belt fl-aħħar parti tas-sajf tal-1790. Ftit unitajiet li kienu leali għall-gvern assedjaw il-belt u qatlu jew tefgħu l-ħabs lil dawk li kienu qed iwettqu r-rewwixta. xellug|daqsminuri|Inċiżjoni li turi l-ħakma ta' Nancy mid-Duka ta' Lorraine René II fl-1477 Fl-1871, Nancy baqgħet Franċiża meta l-Ġermanja annettiet l-Alsace-Lorraine. Fl-1909 Nancy ospitat l-Exposition Internationale de l'Est de la France bejn Mejju u Novembru.
Nancy u żoni oħra ta' Franza ġew okkupati mill-forzi Ġermaniżi mill-1940, u l-belt bdiet tissejjaħ Nanzig. Matul il-Kampanja ta' Lorraine tat-Tieni Gwerra Dinjija, Nancy ġiet illiberata mill-Ġermanja Nażista mit-Tielet Armata tal-Istati Uniti f'Settembru 1944, fil-Battalja ta' Nancy. daqsminuri|Il-Battalja ta' Nancy tal-1477 Fl-1988, il-Papa Ġwanni Pawlu Ii żar Nancy. Fl-2005, il-President Franċiż Jacques Chirac, il-Kanċillier Ġermaniż Gerhard Schröder u l-President Pollakk Aleksander Kwaśniewski inawguraw ir-rinnovazzjonijiet ta' Place Stanislas, li ġiet rikonoxxuta bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Ġeografija
Nancy tinsab fuq ix-xatt tax-xellug tax-xmara Meurthe, madwar 10 kilometri 'il fuq mill-konfluwenza tagħha max-xmara Moselle. Il-Kanal bejn il-Marne u r-Renu jgħaddi minn ġo nofs il-belt, b'mod parallel mal-Meurthe. Nancy hija mdawra minn għoljiet li huma madwar 150 metru ogħla miċ-ċentru tal-belt, li jinsab 200 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. Iż-żona ta' Nancy proprja hija relattivament żgħira: 15 km2. Iż-żona mibnija tagħha hija kontinwa ma' dawk tas-sobborgi ta' biswit. Il-komuni ġirien ta' Nancy huma: Jarville-la-Malgrange, Laxou, Malzéville, Maxéville, Saint-Max, Tomblaine, Vandœuvre-lès-Nancy u Villers-lès-Nancy.
Il-popolazzjoni tal-belt proprja esperjenzat tnaqqis żgħir fil-popolazzjoni mill-2007 'l hawn, u b'hekk ġiet wara Metz bħala t-tieni l-ikbar belt f'Lorraine. Madankollu, iż-żona urbana ta' Metz esperjenzat tnaqqis fil-popolazzjoni mill-1990 sal-2010, filwaqt li ż-żona urbana ta' Nancy kibret fl-istess perjodu, u saret l-ikbar żona urbana f'Lorraine u t-tieni l-ikbar fir-reġjun tal-Grand Est tal-Grigal ta' Franza. Fi ħdan iż-żona metropolitana ta' Nancy, il-popolazzjoni tal-belt naqset kemxejn (2009–2014) bejn wieħed u ieħor l-istess żmien bħaż-żieda żgħira fil-popolazzjoni taż-żona urbana tagħha (2006–2012).
Klima
Nancy għandha klima oċeanika (Köppen: Cfb), għalkemm kemxejn iktar estrema mill-biċċa l-kbira tal-bliet il-kbar ta' Franza. Bl-istandards ta' Franza għandha klima "kontinentali" sa ċertu punt "marittimu" (li m'għandhiex x'taqsam mal-klassifikazzjoni ta' Köppen, peress li ġeneralment il-pajjiż kollu għandu mekkaniżmu predominanti ffavorit mill-irjieħ mill-Punent).
It-temperatura għandha varjazzjoni distinta ta' żona miti, kemm binhar kif ukoll bejn l-istaġuni iżda mingħajr ma tvarja żżejjed. Ix-xtiewi jkunu kesħin u nexfin fi klimi tal-iffriżar. Is-sjuf mhux dejjem ikunu xemxin, iżda jkunu sħan biżżejjed. Spiss jagħmel iċ-ċpar fil-ħarifa u l-irjieħ ikunu ħfief u mhux vjolenti wisq. Il-preċipitazzjoni ma tantx tkun abbundanti daqs fil-Punent tal-pajjiż. Is-sigħat ta' xemx huma kważi identiċi bħal dawk ta' Pariġi u l-jiem bil-borra huma l-istess bħal dawk ta' Strasburgu (b'kundizzjonijiet tat-temp simili ħafna). Għalkemm l-iżjed temperatura baxxa li qatt ġie rreġistrata uffiċjalment hija −26.8 °C, xi sorsi jikkunsidraw ukoll li kien hemm temperaturi ta' −30 °C fl-10 ta' Diċembru 1879 qabel id-data kontinwa.
Attrazzjonijiet ewlenin
daqsminuri|Porte de la Craffe Il-wirt monumentali taċ-ċentru storiku tal-belt imur lura mill-Medju Evu sas-seklu 18. Il-Katidral ta' Nancy, l-Arkata Trijonfali u Place de la Carriere huma eżempji mill-aqwa tal-arkitettura tas-seklu 18. Il-Palazz tad-Duki ta' Lorraine huwa l-eks residenza rjali tal-mexxejja. Illum il-ġurnata l-palazz jospita l-Musée Lorrain.
Knisja storika f'Nancy hija l-Knisja ta' Notre-Dame-de-Bonsecours, fejn ġie midfun l-aħħar duka Stanislas. Knejjes notevoli oħra huma l-Knisja ta' Saint-François-des-Cordeliers u l-Bażilika ta' San Epvre, li għandhom rabtiet storiċi mad-Duki ta' Lorraine.
F'Villers-lès-Nancy hemm ġnien botaniku kbir, il-Jardin botanique du Montet. Ġonna oħra ta' interess jinkludu l-iżjed ġnien botaniku bikri tal-belt, il-Jardin Dominique Alexandre Godron, u diversi ġonna pubbliċi oħra u postijiet ta' interess, fosthom il-Pépinière u Parc Sainte-Marie (ġonna pubbliċi). Fil-belt hemm ukoll akkwarju.
L-inħawi ta' madwar l-istazzjon tal-ferrovija huma żona kummerċjali attiva ħafna.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|261x261px|Place Stanislas Place Stanislas, li ssemmiet hekk għar-Re tal-Polonja u d-Duka ta' Lorraine Stanislaus I, Place de la Carrière, u Place d'Alliance ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983. Fl-2016 saret modifika minuri fiż-żona ta' lqugħ tas-sit.
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (i) "Rappreżentazzjoni ta' kapulavur frott il-kreattività tal-bniedem"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Kultura
daqsminuri|Il-macarons ta' Nancy Il-belt hija magħrufa l-iktar għall-binjiet monumentali tagħha f'Place Stanislas, li infetħet f'April 2005 minn Jacques Chirac wara rinnovazzjoni. Fil-bidu tas-seklu 20, Nancy kienet ċentru ewlieni tal-Art Nouveau permezz tal-École de Nancy. Il-belt fiha l-Musée de l'École de Nancy (il-Mużew tal-Iskola ta' Nancy) li huwa tassew uniku bl-opri tal-arti ta' Émile Gallé, Louis Majorelle, Daum, Caravaggio, u oħrajn.
Nancy għandha wkoll mużewijiet oħra:
daqsminuri|Il-bergamotes ta' Nancy Il-belt hija wkoll is-sede tad-Djoċesi ta' Nancy kif ukoll is-sede tal-Opéra national de Lorraine. Hemm network ta' libreriji, fosthom dik ċentrali msejħa Bibliothèque municipale de Nancy.
Nancy hija magħrufa għall-macarons u għall-bergamotes, ħelu b'togħma ta' żejt essenzjali tal-bergamott.
Universitajiet u kulleġġi
Nancy għandha għadd kbir ta' istituzzjonijiet tal-edukazzjoni għolja.
Sport
Nancy tospita tnejn mit-tliet klabbs sportivi professjonali f'Lorraine: l-AS Nancy-Lorraine fil-futbol u l-SLUC Nancy fil-basketball. Fost il-plejers famużi tal-AS Nancy-Lorraine hemm Michel Platini eks President tal-UEFA u rebbieħ ta' tliet Ballon d'Or, l-eks maniġer tal-Arsenal Arsène Wenger, iċ-Ċampjin tad-Dinja tal-1998 Aimé Jacquet, iċ-Ċampjin Ewropew tas-sena 2000 Roger Lemerre, ir-rebbieħ tal-Ballon d'Or Afrikan tal-1998 Mustapha Hadji, il-leġġenda Irlandiża Tony Cascarino, ir-rebbieħ tat-Tazza Ewropea tal-1986 Sacha Zavarov u s-semifinalista tat-Tazza tad-Dinja tal-1958 Roger Piantoni.
L-AS Nancy-Lorraine rebħu l-kampjonat Franċiż fl-1978 meta l-kaptan tat-tim kien Michel Platini li skorja l-unika gowl tal-finali (Nancy 1–0 Nizza). Iktar reċentement l-AS Nancy-Lorraine rebħu l-Coupe de la Ligue fl-2006 u ġew fir-raba' post fil-kampjonat Franċiż fl-2007/2008.
L-SLUC Nancy rebħu l-aħħar Tazza Ewropea Korac fl-2002, waslu sal-finali tal-kampjonat Franċiż tal-basketball (Pro A) erba' darbiet konsekuttivi u finalment rebħu l-ewwel trofew fl-2008. Rebħu wkoll is-"Semaine des As" fl-2005 u l-kampjonat tat-tieni diviżjoni (pro B) fl-1994. Rebħu wkoll il-kampjonat Franċiż fl-2010-2011.
Nies notevoli
daqsminuri|Il-Palazz tal-Gvern F'Nancy twieldu:
Trasport
L-istazzjon ferrovjarju prinċipali huwa l-Gare de Nancy-Ville, b'kollegamenti diretti ma' Pariġi (bil-linja ferrovjarja ta' veloċità għolja), ma' Metz, ma' Lyon, ma' Strasburgu u ma' diversi destinazzjonijiet reġjonali. L-awtostrada A31 tikkollega lil Nancy ma' Metz, mal-Lussemburgu u ma' Langres.
It-trasport pubbliku fi ħdan Nancy huwa pprovdut mis-Service de Transport de l'Agglomération Nancéienne (STAN), immexxi minn Veolia Transport, li jħaddem it-tramm u madwar 20 rotta konvenzjonali tal-karozzi tal-linja.
L-iżjed rotta li tintuża, it-Tram T1, hija ta' tramm fuq ir-roti jew trolleybus, ibbażat fuq it-teknoloġija GLT ta' Bombardier Transportation. Minbarra l-karozzi tal-linja li jaħdmu bid-diżil, Nancy ilha tinqeda bit-trolleybuses mill-1982, iżda fis-sena 2000 is-sistema tat-trolleybus bi tliet rotot ġiet organizzata mill-ġdid f'rotta unika itwal u b'sistema ġdida ta' GLT (bil-Franċiż: TVR). Is-sistemi GLT ikopru madwar żewġ terzi tar-rotta ta' madwar 10 kilometri, u t-trolleybuses ikunu sseparati mill-kumplament tat-traffiku f'dak il-porzjon tar-rotta, u b'hekk jgħaddu iktar malajr. Fl-ewwel sentejn is-sistema l-ġdida esperjenzat bosta inċidenti u ħsarat, iżda attwalment taħdem mingħajr problemi sinifikanti.
Stemma
daqsminuri|L-istemma ta' Nancy L-istemma ta' Nancy fiha pjanta bix-xewk, li oriġinarjament kienet titqies bħala simbolu ta' Marija Verġni, u ġiet adottata bħala simbolu personali minn René ta' Anjou u iktar 'il quddiem mid-dixxendent tiegħu René II, id-Duka ta' Lorraine. Kuntrarjament għall-pjanta bix-xewk tal-Iskozja, dik ta' Lorraine dejjem tintwera bl-għeruq tagħha. Matul il-gwerer kontra Bourgogne, il-pjanta bix-xewk saret emblema għall-popolazzjoni kollha ta' Lorraine. Saret l-istemma uffiċjali tal-belt ta' Nancy fl-1575 meta Karlu III, id-Duka ta' Lorraine ta l-istemma unika lill-belt.
Għall-ewwel, l-istemma ta' Nancy kellha s-simbolu ewlieni ta' Lorraine fin-naħa ta' fuq, jiġifieri l-arma dukali bi tliet ajkli fuq strixxa ħamra. Iktar 'il quddiem, dan is-simbolu ġie sostitwit b'wieħed iktar kumpless li jiġbor flimkien l-eks sjieda li kellhom id-Duki ta' Lorraine. Ir-ringiela ta' fuq tinkludi, mix-xellug għal-lemin, l-istemmi tar-Renju tal-Ungerija, tar-Renju ta' Napli, tar-Renju ta' Ġerusalemm u tar-Renju ta' Aragona, filwaqt li r-ringiela ta' taħt tinkludi l-istemmi tad-Dukat ta' Anjou, tad-Dukat ta' Guelders, tad-Dukat ta' Jülich u tal-Kontea ta' Bar. It-tarka ċentrali iżgħar hija l-istemma ta' Lorraine stess.
L-istemma fiha wkoll motto, li tfaċċa fl-aħħar tas-seklu 16. Inizjalment kienet "Nul ne s'y frotte" ("ħadd ma jattakkaha"), iżda nbidlet bil-Latin "Non inultus premor" fl-1616. Il-motto għandu tifsira simili għal dak tal-Iskozja, "Nemo me impune lacessit", li normalment tiġi tradotta bħala "Ħadd ma jattakkani mingħajr impunità", li wkoll jagħmel referenza għall-pjanta bix-xewk. L-istemma fiha wkoll il-Leġjun tal-Unur, li ngħata lill-belt wara l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija.
Lista tal-ispeċi tal-mammiferi l-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2001
Din hija l-lista ta' l-ispeċi tal-mammiferi l-ġodda li ġew deskritti xjentifikament fis-sena 2001. It-terminu "mammiferi" hawn jinkludi l-ispeċi klassifikati fil-"Mammaliaformes" (Docodonta, Haramiyida, Morganucodonta u xi ġeneri oħrajn) ukoll.
Filfla
daqsminuri|400px|Il-gżejra iżolata ta' Filfla li tinsab lejn in-Nofsinhar estrem tal-arċipelagu Malti Filfla hija gżejra ġeoloġikament fqira li tinsab xi ħames kilometri 'l bogħod mill-kosta ta' Malta, u tinsab lejn in-Nofsinhar estrem tal-arċipelagu Malti. Filfoletta hija gżira ferm iżgħar u tinsab xi 100 metru lejn il-Lbiċ ta' Filfla. Huwa maħsub li l-isem ta' din il-gżira hekk ċkejkna huwa derivat mill-kelma Għarbija "felfel" li tfisser tip ta' bżar.
Ambjent
xellug|daqsminuri|Mappa ta' Filfla|274x274px Il-gżira ta' Filfla tkopri erja ta' sitt ettari biss, u tista' tiġi deskritta bħala pjanura tal-franka mdawra minn irdumijiet li jlaħħqu mas-60 metru għoli. Hija gżira li qiegħda kontinwament tittiekel mill-elementi tan-natura. Tliet speċi ta' għasafar tal-baħar jgħixu fuq din il-gżejra u dawn huma: il-kangu tal-Ewropa (huwa stmat li hemm bejn il-ħamest elef u t-tmint elef par), iċ-ċiefa (xi mitejn par) u l-gawwija prima (xi 130 par). Il-gżira ġiet identifikata bħala żona importanti għall-għasafar mill-assoċjazzjoni internazzjonali Bird-Life, prinċipalment minħabba l-kolonja dominanti tal-kangu tal-Ewropa. Il-Podarcis filfolensis hija tip ta' gremxula li titla' mal-ħitan u l-bebbuxu tal-bibien (Lampedusa imitatrix gattoi) huma speċi endemiċi li jabitaw il-gżejra ta' Filfla. Il-kurrat kbir u salvaġġ jista' jikber sa żewġ metri għoli. L-aċċess għal Filfla huwa possibbli għal għanijiet edukattivi u xjentifiċi biss u l-viżitaturi jridu jiksbu l-permess speċjali mill-MEPA, l-Awtorità tal-Ambjent u l-Ippjanar f'Malta.
Storja
Fuq il-kosta Maltija, faċċata ta' Filfa, wieħed jista' jilmaħ is-siti arkeoloġiċi ta' Ħaġar Qim u tal-Imnajdra, it-Torri tal-Ħamrija (wieħed mit-13-il torri tal-għassa li l-Gran Mastru Martin de Redin kien bena madwar ix-xtajtiet ta' Malta sabiex iservu ta' allarm kontra l-għadu) u l-mafkar ta' Walter Norris Congreve, wieħed mill-gvernaturi Brittaniċi ta' Malta, li kien midfun taħt il-baħar fil-fliegu ta' bejn Filfa u Malta.
L-uniku bini permanenti li kien jeżisti fuq din il-gżira ċkejkna kien il-kappella mibnija ġewwa għar fl-1343, li sfat meqruda flimkien mal-għarqa ta' parti mill-gżira stess permezz ta' terremot li laqat il-gżejjer Maltin fl-1856. Mappa ta' Malta li tmur lura għall-1798 turi li kien hemm forti, fanal u monasteru b'kappella fuq Filfla.
Matul il-ħakma Brittanika, il-forzi navali u tal-ajru tar-Renju Unit użaw l-gżira ta' Filfla bħala bersall ta' prattika. Dan l-użu waqaf fl-1971 u wieħed ġieli għadu jsib skrataċ użati fuq il-gżejra jew madwarha. Filfla saret rikonoxxuta bħala riżerva naturali għall-għasafar fl-1980. Il-liġi li stabbiliet lil Filfla bħala riżerva naturali daħlet fis-seħħ fl-1988; liġi essenzjali li elevat ir-restrizzjonijiet fuq l-aċċess u l-użu tat-territorju, inkluż il-projbizzjoni tas-sajd minn mil nawtiku 'l ġewwa madwar il-gżira sabiex jiġi assigurat l-għajxien tas-sajjieda għaliex seta' kien hemm xi materjal splussiv li kien għadu ma splodiex.
Filfla ġiet invokata f'tilwim territorjali dwar il-blata kontinentali bejn il-Libja u Malta. Il-każ ittella' quddiem il-Qorti Internazzjonali tal-Ġustizzja fl-1985 u essenzjalment il-gżejra ġiet injorata mill-kalkoli.
Leġġendi
Il-ġrajja tal-ħolqien ta' Filfla hija marbuta mal-leġġendi dwar il-formazzjoni tal-Maqluba. Skont leġġenda jingħad li ż-żona fejn issa hemm il-Maqluba kienet abitata minn nies li kienu jgħixu b'tant libertinaġġ li ġar widdibhom li kienu qed jgħixu fid-dnub, iżda huma ma tawx kas. Għaldaqstant Alla xtaq jikkastiga lill-midinbin billi jibla' l-insedjament, u salva biss lill-ġar għaqli. Imbagħad jingħad li l-anġli waddbu framment tal-insedjament fil-baħar, u b'hekk inħolqot il-gżejra ta' Filfla.
Samantha Cristoforetti
Samantha Cristoforetti, OMRI (pronunzja: [saˈmanta kristofoˈretti]; twieldet f'Milan fis-26 ta' April 1977) hija astronawta Taljana tal-Aġenzija Spazjali Ewropea, eks bdot tal-Forza tal-Ajru tal-Italja u inġinier. Hija għandha r-rekord tal-itwal titjira spazjali mingħajr interruzzjonijiet li qatt wettaq astronawta Ewropew (199 jum u 16-il siegħa) , u sa Ġunju 2017 kellha r-rekord tal-itwal titjira spazjali unika li qatt wettqet mara, sakemm dan ir-rekord inkiser minn Peggy Whitson    u iktar 'il quddiem minn Christina Koch. Hija wkoll l-ewwel mara Taljana fl-ispazju. Ingħatat il-kmand tal-Ispedizzjoni 68 tal-Istazzjon Spazjali Internazzjonali (ISS) fl-2022.
F'Diċembru 2021, Politico Europe elenkaha bħala waħda min-nies li "joħolmu" fil-lista annwali tagħha tat-28 ruħ l-iktar influwenti fl-Ewropa.
Ħajja bikrija
Cristoforetti twieldet f'Milan fl-1977. Hija qattgħet it-tfulija tagħha f'Malè, f'Val di Sole, it-Trentino, l-Italja. Meta għalqet 18-il sena, hija ħadet sehem f'programm ta' skambju tal-AFS lejn l-Istati Uniti u attendiet l-iSpace Camp.
Karriera
Cristoforetti studjat f'Bolzano u fi Trento u ggradwat mill-Università Teknika ta' Munich b'lawrja fl-Inġinerija Mekkanika. Hija studjat fl-École nationale supérieure de l'aéronautique et de l'espace f'Toulouse, Franza, u fl-Università Mendeleev Russa tal-Kimika u tat-Teknoloġija f'Moska, ir-Russja. Hija ggradwat fix-Xjenza Ajrunawtika (l-Università Federico II, Napli) fl-Akkademja Ajrunawtika f'Pozzuoli, u saret l-ewwel mara li laħqet logutenent u bdot tal-ajruplani militari fil-Forza tal-Ajru Taljana. Hija t-tieni membru tal-iSpace Camp li telgħet fl-orbita. Bħala parti mit-taħriġ tagħha, hija lestiet it-taħriġ konġunt Euro-NATO tal-bdoti tal-ġettijiet. Hija wettqet iktar minn 500 siegħa ta' titjiriet fuq sitt tipi ta' inġenji tal-ajru militari: SF-260, T-37, T-38, MB-339A, MB-339CD u AM-X.
ESA
xellug|daqsminuri|Cristoforetti liebsa l-ilbies spazjali tal-EMU Cristoforetti ntgħażlet uffiċjalment bħala astronawta fl-2009 mill-Aġenzija Spazjali Ewropea, minn popolazzjoni ta' 8,000 applikant.
Spedizzjoni 42/43
Fit-23 ta' Novembru 2014, l-inġenju spazjali Soyuz TMA-15M, b'Cristoforetti u żewġ astronawti oħra ttella' mill-Kożmodrom ta' Baikonur fil-Każakistan. L-inġenju spazjali rnexxielu jittrakka mal-Istazzjon Spazjali Internazzjonali madwar sitt sigħat wara. Cristoforetti, flimkien mal-membri l-oħra tal-ekwipaġġ, reġgħu lura qawwijin u sħaħ mill-ISS fil-11 ta' Ġunju 2015. Hija baqgħet fl-ispazju għal 199 jum u b'hekk kisbet ir-rekord tal-itwal missjoni spazjali unika li qatt wettqet mara. Preċedentement, l-astronawta tan-NASA Sunita Williams kellha dak ir-rekord b'195 jum wara l-missjoni tal-Ispedizzjoni 33 lejn l-ISS. Ir-rekord ta' Cristoforetti nkiser fil-5 ta' Ġunju 2017 minn Peggy Whitson matul l-Ispedizzjoni 52 u fit-28 ta' Diċembru 2019 minn Christina Koch matul l-Ispedizzjoni 60. daqsminuri|Samantha Cristoforetti f'sleeping bag speċjali li żżomm il-persuna f'post wieħed fl-ambjent mikrogravitazzjonali tal-ISS. L-ewwel missjoni ta' Cristoforetti lejn l-ISS kienet tissejjaħ Futura. Matul is-soġġorn tagħha fl-istazzjon spazjali wettqet bosta esperimenti xjentifiċi ta' simulazzjoni ta' soġġorn fit-tul fl-ispazju, kif ukoll fl-orbita tal-Qamar u ta' Marte. Hija kienet l-operatur primarju matul l-iżganċar tal-ATV-5. Fi Frar 2015 bdiet il-programm ta' sensibilizzazzjoni "Mission X: Train Like an Astronaut", fejn studenti ta' 8 u 12-il sena ġew sfidati biex itejbu s-saħħa tagħhom matul programm ta' disa' ġimgħat sakemm Cristoforetti kienet qed titħarreġ fl-ispazju. Attivitajiet oħra ta' sensibilizzazzjoni jinkludu t-tagħlim dwar kif l-alga Spirulina tista' tkun sors ta' ikel, filwaqt li tinħoloq il-fotosinteżi f'ambjent bl-arja rriċiklata.
Cristoforetti kienet skedata biex twettaq 1-3 mixjiet spazjali, madankollu meta parti mit-tagħmir EVA personali tagħha ntilef minħabba t-tlugħ li ma rnexxiex tal-missjoni Orb-3 tal-Orbital Cygnus f'Ottubru 2014, l-EVAs ġew skartati. Mill-manifest tal-oġġetti abbord jidher ċar li dak it-tagħmir għall-ekwipaġġ tal-ISS kien abbord il-missjoni Orb-3 li ma rnexxietx, u kien hemm miktub: "Piż totali tal-oġġetti abbord: 2,215 kg (Bl-imballaġġ: 2,296 kg), li minnhom il-piż tat-Tagħmir EVA: 66 kg". Ittieħdu ritratti ta' Cristoforetti b'referenzi ta' Hitchhiker's Guide to the Galaxy fuq l-ilbies spazjali tagħha, filwaqt li l-membru tal-ekwipaġġ tagħha Anton Shkaplerov fuq l-ilbies spazjali tiegħu kellu l-kitba "The Answer to the Ultimate Question of Life, the Universe, and Everything (42)". Il-blog tal-Ispedizzjoni 42 tal-missjoni tal-ISS għandu taqsima speċjali msejħa "tippanikjax". F'April 2015, il-kapsula Dragon wasslet l-ISSpresso, l-ewwel magna tal-espresso b'gravità żero li ġiet installata minn Cristoforetti. Fit-3 ta' Mejju 2015 hija lestiet l-ewwel espresso fl-ispazju u tefgħet ritratt tagħha fuq Twitter, liebsa uniformi Starfleet u tixrob l-espresso, bil-kumment "'Hemm il-kafè f'dik in-nebula"... em, ridt ngħid... f'dak id-#Dragon" (b'referenza għall-Kaptan Janeway minn Star Trek: Voyager, u l-imħabba tagħha għall-kafè).  Fit-28 ta' Frar 2015, l-għada tal-mewt ta' Leonard Nimoy, li ħadimha ta' Mr. Spock fi Star Trek, ħadet ritratt tagħha fil-Cupola, liebsa labra Starfleet fuq l-ilbies tagħha u tagħmel is-salut Vulcan. Dewmien ta' xahar wara l-falliment ta' żewġ rokits Russi estenda s-soġġorn tagħha fl-ispazju għar-rekord dinji tagħha. daqsminuri|Cristoforetti bl-uniformi ta' Star Trek fil-Cupola tal-ISS b'veduta ta' SpaceX CRS-6 Fis-16 ta' Lulju 2015 ingħatat l-Ordni tal-Mertu tar-Repubblika Taljana mill-President Taljan Sergio Mattarella, li qal: "Ġiet segwita bl-għożża u bl-imħabba mit-Taljani kollha". L-Ordni tal-Mertu huwa l-ogħla unur tar-Repubblika Taljana.
Spedizzjoni 67
Cristoforetti ġiet assenjata biex ittir lejn l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali għat-tieni darba fir-rebbiegħa 2022. Qed ittir fir-raba' missjoni tal-Programm tan-NASA tal-Ekwipaġġ Kummerċjali, SpaceX Crew-4 fuq inġenju spazjali SpaceX Crew Dragon. L-inġenju ttella' l-ispazju fis-27 ta' April 2022 u ttrakka mal-istazzjoni dakinhar stess. It-tieni missjoni ta' Cristoforetti lejn l-ISS tissejjaħ Minerva. Hija kienet l-ewwel persuna li għamel filmat ta' TikTok abbord l-Istazzjon Spazjali Internazzjonali u wħud mill-filmati abbord tagħha rawhom miljuni ta' nies.
NEEMO 23
Cristoforetti ngħatat f'idejha l-kmand tal-missjoni NEEMO 23 mill-10 sat-22 ta' Ġunju 2019. Din il-missjoni ttestjat it-teknoloġiji u l-objettivi għal missjonijiet fl-ispazju mbiegħed u għall-esplorazzjonijiet fuq il-qigħan tal-baħar antiki tal-Qamar.
Ħajja personali
daqsminuri|Cristoforetti tħares 'il barra mit-tieqa ta' Freedom waqt titjira lejn l-ISS Cristoforetti titkellem bit-Taljan, bl-Ingliż, bil-Ġermaniż, bil-Franċiż, bir-Russu u biċ-Ċiniż.
F'Novembru 2016, Cristoforetti weldet tifla f'Köln, il-Ġermanja. Skont artiklu Taljan, il-missier huwa ħarrieġ tal-astronawti Franċiż.
Cristoforetti dehret fil-finali tal-Festival tal-Eurovision 2022, li sar f'Torino, f'messaġġ irreġistrat minn qabel mill-Istazzjon Spazjali Internazzjonali.
Lesya Ukrainka
Lesya Ukrainka (pronunzja Ukrena: [ˈlɛsʲɐ ʊkrɐˈjinkɐ]; imwielda Larysa Petrivna Kosach, (1871–1913) kienet waħda mill-aktar kittieba tal-letteratura Ukraina, magħrufa l-aktar għall-poeżiji u d-drammi tagħha. Kienet ukoll attivista politika, ċivili u femminista.
Fost ix-xogħlijiet l-aktar magħrufa tagħha hemm il-kollezzjonijiet ta’ poeżiji Fuq il-Ġwienaħ tal-Għanjiet (1893), Ħsibijiet u Ħolm (1899), Eki (1902), il-poeżija epika Ħrafa Antika (1893), Kelma Waħda (1903), u r-drammi Prinċipessa (1913), Cassandra (1903—1907), Fil-Katakombi (1905), u L-Għanja tal-Foresta (1911).
Legat
Hemm ħafna monumenti għal Lesya Ukrainka fl-Ukrajna u diversi ex-Repubbliki Sovjetiċi oħra. Partikolarment f'Kiev, hemm monument ewlieni fit-triq prinċipali msemmija għaliha u monument iżgħar fil-Park Mariinskyi (ħdejn il-Palazz Mariinskyi). Hemm ukoll bust fir-rajon ta' Qaradağ tal- Ażerbajġan. Wieħed mit-teatri ewlenin ta' Kiev, it-Teatru Akkademiku Nazzjonali Lesya Ukrainka huwa komunament magħruf sempliċiment bħala t-Teatru Lesya Ukrainka Theatre.
B'inizjattivi ta' dijaspori Ukreni lokali, hemm diversi soċjetajiet ta' tifkira u monumenti lilha madwar il-Kanada u l-Istati Uniti, l-aktar monument fuq il-kampus tal- Università ta' Saskatchewan f'Saskatoon, Saskatchewan. Hemm ukoll bust ta' Ukrainka f'Soyuzivka fl-Istat ta' New York.