cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tieqa tal-Wied il-Mielaħ
Pożizzjoni
It-Tieqa tal-Wied il-Mielah qiegħda fl-aħħar ta' Wied il-Mielah, għad-differenza tat-Tieqa tad-Dwejra li kienet tinsab fil-kosta tal-Punent ta' Għawdex. It-triq mill-Għarb twassal direttament għall-kosta u hemm biċċa art naturali biż-żrar u l-ħamrija fejn jipparkjaw il-karozzi. Lejn l-aħħar tal-wied, b'mod parallel ma' fejn fl-imgħoddi kienet tgħaddi xi xmara jew nixxiegħa, hemm taraġ dejjaq mal-blat li jagħti sa taħt it-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ, kważi sal-baħar. Peress li l-biċċa ta' fuq tal-ħnejja naturali hija ħoxna għadek tista' timxi minn fuqha.
Ambjent
Il-kosta tat-Tramuntana ta' Għawdex sal-Bajja tax-Xwejni hija kollha art watja b'irdumijiet weqfin mal-baħar, fejn iffurmaw ħafna għerien. Fuq l-art watja, tħaffru jew tnaqqxu salini artifiċjali li kienu jintużaw għall-estrazzjoni tal-melħ mill-ilma baħar permezz tal-evaporazzjoni. Minn hawn 'il quddiem, l-art ma tibqax watja u bil-mod il-mod tibda togħla lejn in-naħat tal-Għarb u tal-Fanal ta' Ġordan.
Problema tad-dranaġġ
Fl-imgħoddi, id-dranaġġ mil-lokalitajiet ta' madwar kien jintrema fil-Wied il-Mielah u kien jinżel direttament fil-Baħar Mediterran ħdejn it-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ. Spiss, qrib it-Tieqa, kien ikun hemm bandiera li tindika li l-baħar kien imniġġes. Bis-saħħa ta' proġett strutturali ta' 570,000 ewro, li 85% minnu ġie ffinanzjat mill-Unjoni Ewropea, id-dranaġġ issa sar jissaffa fl-impjant tat-trattament tad-dranaġġ f'Ras il-Ħobż u ma għadux jintrema fil-wied u fil-baħar. Bħala parti mill-proġett, saru xogħlijiet fit-triq ta' mal-kosta, ġew sostitwiti sitt pontijiet, inbnew sitt digi ġodda għall-konservazzjoni aħjar tal-ilma u ġew imħawla għadd ta' siġar. Permezz ta' dawn il-miżuri li ttieħdu, it-tama hi li ż-żona issa saret iktar attraenti u iktar viżitaturi jkunu jistgħu jgawdu t-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ.
Użu
daqsminuri|490x490px|Ritratt panoramiku tat-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ u l-madwar. Bħala parti mill-inizjattiva msejħa "EcoGozo", iż-żona madwar it-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ ġiet rinnovata f'dawn l-aħħar snin, biex issir iktar aċċessibbli. Inbniet triq ġdida u t-taraġ li jagħti għall-arkata naturali ġie mwessa'.
Bħala parti mill-proġett tar-rinovazzjoni, it-taraġ kompla jitwessa' iktar biex il-bugħaddasa jkunu jistgħu jinżlu l-baħar minn hemm. Fuq in-naħa tal-Punent tat-Tieqa ġew installati strutturi li jippermettu lix-xabbata jitilgħu mal-ħajt vertikali tal-irdumijiet. Mill-Għarb hemm ukoll mogħdija li twassal sat-Tieqa tal-Wied il-Mielaħ.
Buddiżmu
daqsminuri|Il-meditazzjoni tal-Buddha Il-Buddiżmu hu bbażat fuq it-tagħlim ta' Siddhārtha Gautama li għex fl-Indja bejn il-563 u l-483 Q.K. Skont dan it-twemmin, il-ħajja ma tintemx mal-mewt iżda terga' tiġġedded fi twelid mill-ġdid. L-iskop tal-Buddiżmu hu li l-bniedem joħroġ miċ-ċiklu tedjanti tat-twelid, ix-xjuħija u l-mewt billi jilħaq l-istat tan-Nirvana, stat mhux maħkum mil-liġi tal-bidla kontinwa u t-tbatija.Fiċ-ċentru tat-tagħlim Buddist, wieħed isib l-erba' Veritajiet Nobbli:
Il-meditazzjoni tagħmel parti essenzjali fil-ħajja ta' Buddist. Permezz tal-kwiet tal-meditazzjoni, wieħed isib is-serħan il-moħħ li jgħin lill-individwu fid-deċiżjonijiet tal-ħajja ta' kuljum. Barra min hekk, wieħed jagħmel ħbieb miegħu nnifsu sabiex ikun jista' jħobb ukoll lill-oħrajn.
Hemm diversi għamliet ta' Buddiżmu iżda dawn nistgħu naqsmuhom kollha taħt żewg skejjel. Dik tat-"Theravada" li hi l-eqdem skola u dik tal-"Mahayana". Madankollu nsibu wkoll iż-Żen li xi nies iqisuh bħala dixxendent tal-Mahayana u oħrajn iqisuh bħala skola separata.
Hemm differenzi sostanzjali bejn it-tliet skejjel iżda fil-fond tagħhom wieħed isib l-istess sustanza.
Kritika tat-traduzzjoni
Il-kritika tat-traduzzjoni tinvolvi l-istudju sistematiku, evalwattiv, u interpretattiv ta’ aspetti differenti ta’ xogħlijiet tradotti. Il-kritika tat-traduzzjoni huwa qasam akkademiku interdixxiplinari relatat mal-kritika letterarja u mat-teorija tat-traduzzjoni. Dan il-qasam jinvolvi l-istħarriġ ta’ traduzzjonijiet ta’ studenti, u r-reviżjonijiet ta’ traduzzjonijiet ippubblikati.
Spjegazzjoni tal-Kunċett
Il-kunċett tal-"kritika tat-traduzzjoni” għandu dawn id-definizzjonijiet:
Ħarsa ġenerali
Wieħed mill-għanijiet tal-kritika tat-traduzzjoni huwa li titqajjem kuxjenza dwar id-dettall kumpless involut fit-traduzzjoni, u li tesplora jekk it-traduttur laħaqx l-għanijiet tiegħu. Jekk il-kritika tat-traduzzjoni għandhiex titqies bħala qasam isseparat minn dak tat-teorija tat-traduzzjoni hija kwistjoni li tqajjem ċertu kontroversja.
Test letterarju jista’ jiġi esplorat bħala traduzzjoni, mhux biex jiġi ġġudikat fih innifsu, iżda biex jinftihem f’relazzjoni mal-oriġinali. Dan isir billi wieħed jeżamina l-potenzjal interpretattiv li joħrog mill-proċessi li ttieħdu.
Meta jitqabblu traduzzjonijiet differenti bbażati fuq l-istess test sors, ir-riżultati tal-analiżi għandhom jiġu użati sabiex tinbena ipoteżi dwar kull traduzzjoni: kriterji bħal "xebh diverġenti," “diverġenza relattiva," “diverġenza radikali," u "addattament," huma importanti għal din it-tip ta’ analiżi.
Teorista influwenti ħafna f’dan il-qasam kien Antoine Berman, li saħaq li jista’ jkun hemm ħafna metodi differenti għall-kritika tat-traduzzjoni. Minħabba f’hekk, Berman ħoloq mudell li jista’ jiġi użat bħala direzzjoni analitika, immodifikat skont l-għanijiet speċifiċi ta' kull traduttur u addattat għal kull tip ta’ test standard. Huwa jkompli jsostni li kull traduttur għandu l-ewwel jiżviluppa proġett ta' traduzzjoni, qabel ma jibda l-proċess ta' traduzzjoni.
Għalkemm dan huwa suġġett diskutibbli, nistgħu ngħidu li l-kritika tat-traduzzjoni hija bżonjuża. Pereżempju, mit-twaqqif tal-Uffiċċju tat-Traduzzjoni fl-1940 fit-Turkija, is-sistema letterarja Torka ssaħħet u estendiet minn traduzzjonijiet b’ħafna lingwi differenti, u l-attività tat-traduzzjoni ġiet evalwata minn varji kittieba, tradutturi u kritiċi. Metodoloġija għall-istudji deskrittivi tat-traduzzjoni ġiet proposta minn Gideon Toury. Fiha jissuġġerixxi li t-tradutturi għandhom kontinwament jieħdu deċiżjonijiet matul il-proċess tat-traduzzjoni. Fil-qosor, studjużi li jaqblu ma’ dan il-mudell sostnew li t-traduzzjonijiet għandhom jiġu deskritti skont in-normi tal-lingwa mira li huma validi fi żminijiet u f’postijiet speċifiċi, u mqabbla man-normi tal-lingwa sors, sabiex jipproduċu kritika ta' traduzzjoni oġġettiva (Toury 1980:73).
Enghien-les-Bains
Enghien-les-Bains huwa komun fit-tramuntana tas-subborgi ta' Pariġi, Franza. Il-komun jinsab 13.5 km (8.4 mi) miċ-ċentru ta' Pariġi, fid-département ta' Val-d'Oise.
Storja
Qabel ir-Rivoluzzjoni Franċiża, li bħalissa hi Enghien-les-Bains, kienet lag u art bassasa taħt il-ġurisdizzjoni ta' Montmorency.
Fl-1766, qassis fl-oratorju ta' Montmorency skopra sulfur sħun viċin il-lag ta' Enghien, u ż-żona bdiet tiżviluppa bħala resort spa.
Fil-ħolqien tal-komuni fl-1790, matul ir-Rivoluzzjoni Franċiża, iż-żona ta' Enghien ġiet irtirata mill-ġurisdizzjoni ta' Montmorency u nqasmet bejn diversi komuni.
Fis-seklu dsatax, l-iżvilupp ta' Enghien wassal għall-inkorporazzjoni bħala komun. Il-komun, li huwa msemmi Enghien-les-Bains, inħoloq fis-7 ta' Awwissu 1850 u kiseb parti mit-territorju ta' Deuil-la-Barre u ngħaqad ma' parti mit-territorju ta' Saint-Gratien, parti mit-territorju ta' Soisy-sous-Montmorency u parti mit-territorju ta' Épinay-sur-Seine.
Ludwik Lejzer Zamenhof
Ludwik Lejzer Zamenhof (twieled fil-15 ta' Diċembru 1859 – miet fl-14 ta' April 1917) kien oftalmologu li għex il-biċċa l-kbira ta' ħajtu f'Varsavja, il-Polonja. Huwa magħruf l-iktar bħala l-ħallieq tal-Esperanto, l-iżjed lingwa awżiljarja internazzjonali kostruwita li tintuża b'mod mifrux.
Zamenhof żviluppa l-Esperanto għall-ewwel darba fl-1873 meta kien għadu l-iskola. Huwa dejjem kien affaxxinat mill-idea ta' dinja mingħajr gwerra u kien jemmen li dan seta' jitwettaq bl-għajnuna ta' lingwa awżiljarja internazzjonali ġdida. Il-lingwa kienet tkun għodda biex tgħaqqad lin-nies flimkien permezz ta' komunikazzjoni newtrali, ġusta u ekwa. Huwa rnexxielu jifforma komunità li għadha għaddejja sa llum il-ġurnata minkejja l-Ewwel Gwerra Dinjija u t-Tieni Gwerra Dinjija tas-seklu 20, tentattivi ta' riforma tal-lingwa, u lingwi awżiljarji internazzjonali iktar moderni (l-unika lingwa oħra bħall-Esperanto dak iż-żmien kienet il-Volapük). Barra minn hekk, l-Esperanto żviluppat bħal lingwi oħra: permezz tal-interazzjoni u l-kreattività tal-utenti tagħha.
Fid-dawl tal-kisbiet tiegħu, u l-appoġġ li ta għad-djalogu interkulturali, l-UNESCO għażlet lil Zamenhof bħala wieħed mill-personalitajiet eminenti tagħha fl-2017, fil-mitt anniversarju ta' mewtu. Mill-2019, hemm mill-inqas żewġ miljun persuna li titkellem l-Esperanto, inkluż bejn wieħed u ieħor 1,000 kelliem nattiv.
Amanda Michalka
Amanda Joy Michalka (twieldet fl-10 ta' April 1991) hija attriċi, mużiċista u kantanta Amerikana. Qabel ma bdiet l-karriera ta' attriċi hi kienet timmudella, u illum tifforma parti mid-dwett mużikali Aly & AJ, flimkien ma' oħtha Alyson Michalka.
Karriera
AJ ħadmet parti f'numru ta' produzzjonijiet mużikali fl-iskola tagħha f'Milwaukee. Hi kienet mudella għall-katalgi. F'Marzu tal-2006, hi ddebuttat fis-serje ta' Disney Channel Cow Belles, fil-parti ta' Courtney Callum, flimkien ma' oħtha Aly. Hi kienet ukoll dehret fuq xi serati bħal Oliver Beene, Six Feet Under, The Guardian, u General Hospital. Hi wkoll dehret flimkien m'oħtha fil-film prodott mill-MTV, Super Sweet 16: The Movie.
Fil-film The Lovely Bones ta' Peter Jackson, li se joħroġ fis-swali taċ-ċinema nhar il-11 ta' Diċembru 2009, hi se jkollha parti fih, waqt li oħtha għandha rwol prinċipali fil-film Bandslam, li se joħroġ fil-31 ta' Lulju, 2009. Barra minn hekk, hi u oħtha jiffurmaw d-dwett Aly & AJ, li qed jipprepara għall-album il-ġdid li se joħroġ fis-sajf tal-2009.
Dwejra
daqsminuri|338x338px|Veduta tal-baħar intern tad-Dwejra Id-Dwejra jew il-Qawra (dan l-isem jidher fil-lista indikattiva ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO mhux ir-raħal fit-Tramuntana ta' Malta ) huwa l-isem li jirreferi għall-baħar intern viċin fejn kien hemm it-Tieqa tad-Dwejra, f'Għawdex, li huwa kkollegat mal-Baħar Mediterran permezz ta' daħla li ffurmat arkata naturali dejqa.
X'aktarx li l-baħar intern tad-Dwejra fforma fejn kien hemm qasma ġeoloġika fil-franka li kienet ħolqot għar kbir li mbagħad ċeda. xellug|daqsminuri|233x233px|Id-daħla li tgħaqqad il-baħar intern tad-Dwejra mal-Baħar Mediterran Fuq naħa hemm bajja żgħira biċ-ċagħaq u bil-blat b'diversi għorfiet tas-sajjieda. Il-qiegħ tal-baħar intern huwa wkoll mimli biċ-ċagħaq u bil-blat u huwa pjuttost baxx. Kif wieħed joqrob lejn id-daħla li tagħti għall-Baħar Mediterran, il-qiegħ jibda jsir iktar fond bil-mod il-mod sa ma jlaħħaq fond ta' saħansitra 35 metru fejn in-naħa ta' barra. Jacques Cousteau kien sostna li l-baħar intern tad-Dwejra kien wieħed mill-aqwa għaxar postijiet fejn hu għodos.
Meta l-baħar ikun kalm, il-luzzijiet u d-dgħajjes iż-żgħar tas-sajjieda, jgħaddu min-naħa għall-oħra tad-daħla tad-Dwejra. Xi dgħajjes jintużaw għat-turisti biex jaraw il-formazzjonijiet fil-blat u l-irdumijiet kif ukoll il-Ġebla tal-Ġeneral.
Iż-żona naturali kollha tad-Dwejra jew tal-Qawra hija inkluża fil-lista indikattiva ta' Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO.
Splussivi
F'Marzu 2016, Peter Gatt, konsulent li ħejja rapport ġeoloġiku u ġeotekniku f'isem id-ditta lokali Geoscience Consulting Ltd., wissa li l-użu illegali ta' splussivi fil-baħar intern tad-Dwejra seta' jkollu effett fuq it-Tieqa tad-Dwejra li dak iż-żmien diġà kienet dgħajfa kif inhi. Gatt ressaq il-kummenti tiegħu fid-dawl ta' investigazzjoni mill-Awtorità tal-Ambjent u l-Ippjanar ta' Malta li żvelat li "probabbilment kien qed jintuża' materjal splussiv biex jinqata' l-blat fid-daħla li tagħti għall-baħar intern tad-Dwejra. Kien hemm suspetti li dan il-qtugħ illegali kien qed isir bit-tir li d-daħla titwessa" sabiex ikunu jistgħu jidħlu dgħajjes ikbar.
Cape Town Stadium
Cape Town Stadium f'Cape Town, l-Afrika t'Isfel, huwa grawnd ġdid mibni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010. Matul il-fażi tal-ippjanar kien famuż bħala Green Point Stadium, li kien l-istess isem ta' grawnd ieħor f'dan is-sit.
Dan il-grawnd jinsab fi Green Point, bejn Signal Hill u l-Oċean Atlantiku, qrib iċ-ċentru tal-belt ta' Cape Town u l-Victoria & Alfred Waterfront, post famuż mat-turisti u tal-kummerċ. Dan il-grawnd iżomm mad-69,070 ruħ u hu mdawwar minn 60 ettaru ta' park urban. Cape Town Stadium ġie inawgurat nhar l-14 ta' Diċembru 2009.
Il-grawnd preċedenti
Il-grawnd preċedenti ġie mwaqqa fl-2007 u kien użat prinċipalment għal-logħbiet tal-futbol taż-żewġ klabbs tal-belt, Santos Football Club u Ajax Cape Town. Barra minn hekk, dan l-istadju ħa ħsieb biex fih jospita kunċerti ta' Michael Jackson, tal-U2, Metallica, Paul Simon, u l-kunċert tal-2003 46664 favur il-vittmi tal-AIDS.
Astrid Ivask
Astrid Ivask (imwielda Astrīde Helēna Hartmane ; 7 ta' Awwissu, 1926 – 24 ta' Marzu, 2015) kienet poeta Latvjana-Amerikana.
Bijografija
Hija twieldet Astrīde Helēna Hartmane f'Riga, bint Mārtiņš Hartmanis, Ġenerali tal-Armata Latvjana, u Irma Marija Hartmane. Ħuha kien ix-xjenzat tal-kompjuter Juris Hartmanis. Wara l-okkupazzjoni Sovjetika tal-Latvja fl-1940, il-Ġeneral Hartmanis intbagħat il-ħabs mill-Unjoni Sovjetika. Huwa ġie eżegwit fl-1941, iżda l-familja tiegħu ma kinitx se ssir taf bid-destin tiegħu qabel il-waqgħa tal-USSR fl-1991.
Fl-1967 marru jgħixu f'Norman, Oklahoma, fejn Ivar Ivask sar professur tal-lingwi u l-letteraturi moderni fl-Università ta’ Oklahoma. Hija serviet bħala professur aġġunt fejn tgħallem ir-Russu, il-Ġermaniż u l-Franċiż. Ivar Ivask kien editur tal-ġurnal letterarju tal-università World Literature Today u l-koppja ospitat bosta awturi u kritiċi fid-dar tagħhom u pparteċipat f'qari u avvenimenti letterarji.
Fl-1991, il-koppja marret tgħix fil-Kontea ta’ Cork, l-Irlanda, iżda Ivark Ivask miet fl-1992. Astrid Ivask irritornat f'Riga fl-2001.
Xogħol
L-ewwel ġabra ta’ poeżija ta’ Ivask kienet Ezera kristības ("Magħmudija tal-Għadira", 1966). Kollezzjonijiet oħra jinkludu Ziemas tiesa ("Il-Ġudizzju tax-Xitwa", 1968), Solis silos ("Pass fil-Foresti", 1973), Līču loki ("Bajjiet Kurving", 1981), At the Fallow's Edge (1981), Gaisma ievainoja ( "The Light Wounded", 1982). Ħafna mix-xogħol tagħha nkiteb bil-Latvjan, iżda ġabra waħda, Oklahoma Poems (1990), inkitbet bl-Ingliż. Il-poeżiji miġbura tagħha huwa Wordings (1987).
Premjijiet u unuri
Ingħatat il-Premju Zinaida Lazda għal Ziemas tiesa u l-Premju għall-Letteratura tal-Fondazzjoni Kultura tal-Latvjani għal Solis silos. Hija rebħet il -Premju għall-Proża Jānis Jaunsudrabiņš għall-abbozzi tal-ivvjaġġar. Pārsteigumi un atklājumi rebaħ il- Premju Goppers. Ix-xogħol tagħha Licu loki rebaħ il -Premju għall-Proża Jānis Jaunsudrabiņš. Hija ngħatat l-Ordni tat-Tliet Stilel tal-Latvja, l-Ordni tal-Istilla l-Bajda tal-Estonja, u l-Premju Annwali tal-Unjoni tal-Kittieba Latvjani għall-kontributi tagħha għall-promozzjoni tal-kultura u l-letteratura.
Mġarr (Għawdex)
thumb|300px|Il-port tal-Imġarr L-Imġarr huwa belt u port fix-Xlokk ta’ Għawdex, Malta.
Storja
thumb|300px|right|Mappa tal-postijiet qrib l-Imġarr Il-belt tal-Imġarr kibret madwar il-port baxx bl-istess isem. Is-servizzi tal-laneċ lejn Malta ilhom joperaw mill-1241, u s-sajd kien diġà stabbilit. Filwaqt li ż-żona madwar il-port ġiet żviluppata matul is-sekli ta' wara, kien hemm ftit żvilupp tal-port innifsu sal-1841, meta nbena breakwater biex jipprovdi iktar kenn lill-port. Dan il-breakwater ġie msaħħaħ u estiż diversi drabi sal-1906. Breakwater ikbar inbena bejn l-1929 u l-1935, u tnejn oħra fl-1969; mat-tlestija ta' dawn tal-aħħar, iż-żona tal-port ġiet estiża għal 121,400 metru kwadru.
Ekonomija u faċilitajiet
L-Imġarr huwa l-akbar raħal tas-sajjieda f’Għawdex. Minbarra t-terminal tal-laneċ, fil-belt hemm ukoll yacht marina. L-Imġarr jidher mill-Forti Chambray, mibni fl-1749 mill-Kavallieri ta’ San Ġwann.
F'Mejju 2010, tħabbar li l-marina kienet se tiġi privatizzata. L-operazzjoni ġiet trasferita lill-Harbour Management Company Limited, li beħsiebha timmodernizza l-marina.
Il-bar Gleneagles, li jinsab ħdejn il-moll oriġinali fil-port, inbena bħala kabina għall-passiġġieri tal-laneċ fl-1732 u għandu saqaf b'inklinazzjoni waħda.
Iċ-ċittadinanza Maltija
daqsminuri|252x252px|[[Bandiera ta' Malta]] Il-liġi dwar iċ-ċittadinanza Maltija hija bbażata primarjament fuq il-prinċipji tal-Jus sanguinis, għalkemm qabel l-1 ta’ Awwissu 1989 il-prinċipju tal-Jus soli kien il-bażi tal-liġi.
Iċ-ċittadinanza doppja kienet ristretta ħafna taħt il-liġi Maltija mill-indipendenza fl-1964 sal-10 ta’ Frar 2000, meta tneħħew ir-restrizzjonijiet kollha.
Qabel il-21 ta' Settembru 1964, Malta kienet kolonja Brittanika u n-nies Maltin kellhom nazzjonalità Brittanika. daqsminuri|[[Emblema ta' Malta]]
Ċittadinanza Maltija fl-indipendenza (1964)
Iċ-ċittadinanza Maltija ġiet mogħtija fl-Indipendenza Maltija fil-21 ta’ Settembru 1964 lil persuni mwielda Malta li kellhom ġenitur imwieled Malti.
Persuni li kisbu ċ-ċittadinanza Maltija fl-indipendenza ġeneralment tilfu n-nazzjonalità Brittanika tagħhom (Citizenship of the UK and Colonies) sakemm ma kellhomx rabtiet bi twelid jew dixxendenza (missier jew nannu mill-missier) mar-Renju Unit innifsu jew post li baqa’ kolonja.
Kwalunkwe Ċittadini tar-Renju Unit u l-Kolonji (CUKC) konnessi ma’ Malta li ma kisbux iċ-ċittadinanza Maltija fl-indipendenza żammew l-istatus ta’ CUKC tagħhom. Abbażi tar-rabtiet tagħhom mar-Renju Unit, saru jew ċittadini Brittaniċi jew ċittadini Brittaniċi Barranin fl-1 ta' Jannar 1983. Ara l-Istorja tal-liġi tan-nazzjonalità Brittanika
Twelid f'Malta
L-Ordni tal-Indipendenza ta’ Malta tal-1964 kienet tipprovdi li kull persuna mwielda f’Malta bejn il-21 ta’ Settembru 1964 u l-31 ta’ Lulju 2001 awtomatikament akkwistat iċ-ċittadinanza Maltija mat-twelid.
Mill-1 ta’ Awwissu 2001, persuna mwielda f’Malta tikseb biss ċittadinanza Maltija mat-twelid jekk ġenitur ta’ dik il-persuna jkun
Ċittadinanza Maltija b'dixxendenza
Persuni mwielda barra minn Malta bejn il-21 ta’ Settembru 1964 u l-31 ta’ Lulju 1989 kisbu ċittadinanza Maltija biss b’dixxendenza jekk il-missier kien:
In-nisa ma setgħux jgħaddu ċ-ċittadinanza Maltija sakemm ma kinux miżżewġin.
Mill-1 ta’ Awwissu 1989, tfal imwielda barra minn Malta minn ommijiet imwielda jew naturalizzati Maltin kisbu ċ-ċittadinanza Maltija b’dixxendenza awtomatikament.
Mill-10 ta’ Frar 2000, persuna mwielda barra minn Malta bejn il-21 ta’ Settembru 1964 u l-31 ta’ Lulju 1989 minn omm imwielda jew naturalizzata Maltija tista’ tapplika għaċ-ċittadinanza Maltija permezz ta’ reġistrazzjoni.
Tibdil fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija fl-2007
L-emendi għall-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija, li daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Awwissu 2007, jagħmluha possibbli għall-persuni kollha ta’ dixxendenza Maltija li jiksbu ċ-ċittadinanza Maltija permezz ta’ reġistrazzjoni.
Persuna trid tipprovdi biss evidenza dokumentata bħal ċertifikati tat-twelid, taż-żwieġ jew tal-mewt biex tkun reġistrata bħala ċittadin. Din id-dokumentazzjoni trid turi dixxendenza diretta minn antenat imwieled Malta ta’ ġenitur li twieled ukoll Malta. Jekk persuna jkollha ġenituri, nanniet, eċċ li huma ħajjin u huma dixxendenti diretti huma stess, ikollhom ukoll jagħmlu applikazzjonijiet (linja diretta ma tistax tinkiser).
Il-proċedura ta’ reġistrazzjoni tista’ ssir f’kull Ambaxxata, Kummissjoni Għolja, Konsulat ta’ Malta jew fid-Dipartiment għaċ-Ċittadinanza u Affarijiet ta’ l-Expatriate f’Malta. Ir-residenza f'Malta mhix meħtieġa.
Naturalizzazzjoni bħala ċittadin Malti
Qabel l-1 ta' Awwissu 1989, iż-żmien ta' residenza għan-naturalizzazzjoni kien ta' 6 snin (5 snin għal ċittadini ta' pajjiżi tal-Commonwealth ). Dan issa huwa ta' 5 snin.
Sa mir-riformi tas-sena 2000, persuni li jakkwistaw iċ-ċittadinanza Maltija permezz ta’ naturalizzazzjoni jew reġistrazzjoni m’għadhomx obbligati jagħtu prova li kienu tilfu jew irrinunzjaw għal kull ċittadinanza oħra li kellhom. L-istess riformi ppermettew ukoll li l-eks ċittadini kollha ta’ Malta (li ma ngħatawx awtomatikament iċ-ċittadinanza Maltija lura) jerġgħu jakkwistaw iċ-ċittadinanza Maltija permezz ta’ reġistrazzjoni.
Tibdil fl-Att dwar iċ-Ċittadinanza Maltija fl-2013 fid-dawl tal-Programm ta’ Investitur Individwali ta’ Malta
L-Att XV tal-2013 introduċa emendi għall-att prinċipali u għamilha possibbli għall-Ministru responsabbli għaċ-ċittadinanza li jassenja ċittadinanza b’naturalizzazzjoni lil persuna u d-dipendenti tagħha li huma kontributuri għall-Malta Individual Investor Programme (MIIP), citizenship-by-investment program iddisinjat u implimentat minn Henley & Partners, ditta globali ta’ konsulenza dwar iċ-ċittadinanza, flimkien mal-Gvern ta’ Malta. L-emendi pprovdew ukoll għat-twaqqif tal-kariga ta’ Regolatur u Kumitat ta’ Monitoraġġ (magħmul mill-Prim Ministru, Kap tal-Oppożizzjoni u Ministru responsabbli għaċ-ċittadinanza) tal-MIIP. L-emenda għamlitha wkoll reat li tirreklama, tippubblika jew ixxerred il-programm mingħajr awtorizzazzjoni. Il-Gvern qal li se jkun qed jilqa’ applikazzjonijiet għal kontribuzzjoni ta’ €650,000 (€25,000 għall-miżżewġin u dipendenti) lill-Fond Nazzjonali għall-Iżvilupp u Soċjali. Kriterji oħra ta’ investiment jinkludu investiment fi stocks jew bonds awtorizzati mill-gvern għal minimu ta’ €150,000 u terminu minimu ta’ ħames snin. L-applikanti għandhom jimpenjaw ruħhom ukoll li jew jixtru proprjetà residenzjali stmata għal aktar minn €350,000 jew jikri proprjetà, b’kera minima annwali ta’ €16,000 għal perjodu minimu ta’ ħames snin.
L-iskema kienet mmaqdra, kemm f'Malta kif ukoll barra, bħala bejgħ taċ-ċittadinanza, li sar attraenti minħabba li Malta hija stat membru tal-UE. Minħabba f'hekk, il-Gvern qal li se jneħħi waħda mill-aktar bidliet kontroversjali li ġabet magħha l-liġi l-ġdida, li tintemm il-pubblikazzjoni ta’ ismijiet ta’ ċittadini ġodda b’naturalizzazzjoni. Id-dispożizzjoni se terġa' tiġi promulgata u l-ebda applikazzjoni ma tiġi aċċettata qabel ma ssir il-bidla.
Ċittadinanza Maltija b'adozzjoni
Qabel l-1 ta’ Jannar 1977 persuna adottata minn ċittadini Maltin normalment kisbet iċ-ċittadinanza Maltija awtomatikament. F’dik id-data tneħħiet il-faċilità li tinkiseb iċ-ċittadinanza Maltija b’adozzjoni.
Mill-1 ta’ Awwissu 1989, tifel adottat minn ċittadini Maltin jikseb iċ-ċittadinanza Maltija awtomatikament sakemm it-tifel ikun taħt l-età ta’ 10 snin fid-data tal-adozzjoni.
1964 sa 1989
Fl-indipendenza fl-1964, Malta adottat regoli stretti biex tipprevjeni ċittadinanza doppja fl-età adulta.
Riformi tal-1989
Mill-1 ta’ Awwissu 1989 il-liġi Maltija ġiet emendata biex ċerti emigranti minn Malta jkunu jistgħu jżommu ċ-ċittadinanza Maltija. Kien meħtieġ li tkun imwieled Malta u tissodisfa ċerti kriterji residenzjali sabiex tibbenefika minn din id-dispożizzjoni.
Dawk koperti minn din l-eċċezzjoni limitata tqiesu li qatt ma tilfu ċ-ċittadinanza Maltija. Fi kliem ieħor, il-bidla fil-liġi kienet retrospettiva għall-21 ta’ Settembru 1964.
Pereżempju, bejn l-1964 u l-2000 (meta nbidlet il-liġi), madwar 2000 żagħżugħ imwielda fl-Awstralja (ta’ 18-il sena) irrinunzjaw iċ-ċittadinanza Awstraljana tagħhom sabiex iżommu ċ-ċittadinanza Maltija. Ġeneralment ma setgħux jirkupraw iċ-ċittadinanza Awstraljana tagħhom aktar tard, jew jemigraw lura lejn l-Awstralja.
Riformi tal-2000
Mill-10 ta’ Frar 2000, ma kienx aktar possibbli li b’mod involontarju titlef iċ-ċittadinanza Maltija abbażi tal-pussess jew l-akkwist ta’ ċittadinanza barranija.
Eks ċittadin Malti bit-twelid jew dixxendenza li kien joqgħod barra minn Malta għal 6 snin ingħata awtomatikament iċ-ċittadinanza Maltija retrospettiva għad-data li fiha tilfuha. Fi kliem ieħor, huma meqjusa li qatt ma tilfu ċ-ċittadinanza Maltija.
Eks-ċittadini Maltin oħra li ma jissodisfawx ir-rekwiżiti għall-akkwist awtomatiku mill-ġdid taċ-ċittadinanza Maltija huma intitolati li jiksbu ċittadinanza Maltija permezz ta’ reġistrazzjoni. Dan jinkludi eks-ċittadini Maltin li kisbu dak l-istatus permezz ta’ naturalizzazzjoni jew reġistrazzjoni, u dawk li għexu barra minn Malta għal inqas minn 6 snin.
Ċittadinanza doppja
B'effett mill-10 ta' Frar 2000, m'hemm l-ebda restrizzjonijiet taħt il-liġi Maltija fuq iċ-ċittadini tagħha li għandhom ċittadinanza oħra. Ċittadini doppji huma intitolati li jkollhom passaport Malti.
Ċittadinanza tal-Unjoni Ewropea
Minħabba li Malta tifforma parti mill- Unjoni Ewropea, iċ-ċittadini Maltin huma wkoll ċittadini tal-Unjoni Ewropea taħt il-liġi tal-Unjoni Ewropea u b'hekk igawdu drittijiet ta' moviment ħieles u għandhom id-dritt tal-vot fl-elezzjonijiet għall-Parlament Ewropew. Meta f’pajjiż mhux tal-UE fejn m’hemmx ambaxxata Maltija, iċ-ċittadini Maltin għandhom id-dritt li jiksbu protezzjoni konsulari mill-ambaxxata ta’ kwalunkwe pajjiż ieħor tal-UE preżenti f’dak il-pajjiż. Iċ-ċittadini Maltin jistgħu jgħixu u jaħdmu fi kwalunkwe pajjiż fl-UE bħala riżultat tad-dritt ta' moviment liberu u residenza mogħti fl-Artikolu 21 tat-Trattat UE.
Ċittadinanza tal-Commonwealth
Bħala membru tal -Commonwealth, iċ-ċittadini ta’ Malta huma ċittadini tal-Commonwealth u għalhekk għandhom ċerti drittijiet fir- Renju Unit :
Libertà tal-ivvjaġġar taċ-ċittadini Maltin
Minn Mejju 2018, iċ-ċittadini Maltin kellhom aċċess mingħajr viża jew viża mal-wasla għal 182 pajjiż u territorju, u kklassifika l-passaport Malti fis-7 post fid-dinja (marbuta mal-passaporti tar- Repubblika Ċeka u New Zealand ) skont l-Indiċi tar-Restrizzjonijiet tal-Viża. daqsminuri|330x330px| [[Rekwiżiti tal-viża għaċ-ċittadini Maltin]] Ir-rekwiżiti tal-viża għaċ-ċittadini Maltin huma restrizzjonijiet amministrattivi tad-dħul mill-awtoritajiet ta' stati oħra mqiegħda fuq iċ-ċittadini ta' Malta.
Fl-2017, in-nazzjonalità Maltija hija kklassifikata fit-tielet u għoxrin fl- Indiċi tan-Nazzjonalità (QNI). Dan l-indiċi huwa differenti mill-Indiċi tar-Restrizzjonijiet tal-Viża, li jiffoka fuq fatturi esterni inkluż il-libertà tal-ivvjaġġar. Il-QNI jikkunsidra, minbarra l-libertà tal-ivvjaġġar, fuq fatturi interni bħall-paċi u l-istabbiltà, is-saħħa ekonomika, u l-iżvilupp uman ukoll.
Fondazzjoni għall-Konservazzjoni tan-Naħla Maltija
Il-Fondazzjoni għall-Konservazzjoni tan-Naħla Maltija twaqqfet fl-2022 bl-iskop biex issir hidma fuq pjan t’azzjoni għal konservazzjoni ta' din in-naħla għal apikultura lokali sostenibbli.
In-Naħla Maltija
L-ispeċi tan-Naħla tal-Għasel (Apis mellifera) hi indiġena għal Malta peress li ma tinsabx f’Malta biss, filwaqt li s-sottospeċi (razza) tan-Naħla Maltija tal-Għasel (Apis mellifera ruttneri) tinsab f’Malta biss u allura hi endemika għall-arċipelagu Malti. Huwa ċar li l-karaterristiċi tan-Naħla Maltija qed jiġu imniġġża min-naħal tal-għasel ta’ razez barrani impurtat f’pajjiżna. Peress li n-naħal jitgħammar fuq barra b’distinzjoni minima bejn sottospeċi differenti, dan qiegħed iwassal sabiex il-ġenetika tan-Naħla Maltija li kienet iżolata għal għexieren ta’ snin titħallat (hybridisation). Konsegwentement, b’mod indirett in-naħla Maltija qed tinqered għax ftit ftit qed titlef il-karatteristiċi ‘Maltin’ sforz dan it-taħlit u allura l-adattament li kellha biex tgħix f’abitati u klima lokali. Il-kunċett evoluzzjonarju tas-sopravivenza tal-aktar tajbin (survival of the fittest) qed jiġi imfixkel bil-kbir għad-detriment tas-sottospeċi li tifforma parti mill-patrimonju naturali Malti, kif ukoll għas-settur apikulturali lokali. Apparti li meta speċi tifforma sottospeċi tkun qed tiżdied il-bijodiversità u din hi potenzjalment l-ewwel tarġa fil-ħolqien ta’ speċi ġdida. Ewlieni għal dan il-proċess ta’ taħlit hu l-importazzjoni ta’ naħal barrani, li tefa’ lil din is-sottospeċi endemika għal pajjiżna f’riskju serju ta’ estinzjoni. Fil-kuntest ukoll tat-tibdil fil-klima, il-protezzjoni tas-sottospeċi lokali hi ukoll importanti ferm. Il-potenzjal t’addament għal klima iktar ħarxa fil-futur qarib qiegħda biss fil-konservazzjoni tas-sottospeċi endemika. L-importanza tal-konservazzjoni tan-naħla lokali u t-trobbija tagħha hu vantaġġuż u ta’ importanza. Fiha innifisha s-sottospeċi Maltija għandha valur intrinsiku sforz l-endemiċità tagħha. Għal apikultura sostenibbli fil-ġejjieni, jeħtieġ li din is-sottospeċi tkun kkonservata.
Dwar il-Fondazzjoni
L-iskop ewlieni tal-Fondazzjoni hu biex tfassal u taħdem fuq pjan ta’ azzjoni dwar il-konservazzjoni tan-naħla Maltija u tieħu ħsieb il-koordinament u l-eżekuzzjoni tiegħu. Din il-fondazzjoni sa tkun qed taħdem biss fuq kwistjonijiet li għandhom x’jaqsmu man-Naħla Maltija. Il-koalizzjoni se tkun qed taħdem fuq dawn l-objettivi li huma bażati fuq l-għan prinċipali;
(a) Nagħrfu l-importanza tan-Naħla Maltija għal-ambjent naturali ta’ pajjiżna (ekoloġija) u għas-settur tal-apikultura u f’iktar sens wiesa dak agrikolu.
(b) Nagħrfu li Naħla Maltija tagħmel parti mill-patrimonju naturali Malti u għalhekk jistħoqqilha li tiġi kkonservata b’mod olistiku.
(c) Li tinkoraġġixxi l-għarfien, it-trobbija u r-riċerka fuq in-naħla endemika Maltija.
(d) Tiġbor taħt umbrella waħda u tikkordina entitajiet varji, individwi u organizzazzjonijiet mhux governattivi li għandhom interess fil-konservazzjoni tan-naħla Maltija.
(e) Issir pressjoni biex jiġi mfassal pjan ħalli n-Naħla Maltija tkun protetta b’mod olistiku.
Benefiċċji tan-Naħla Maltija fl-Apikultura
In-Naħla tal-Għasel ta’ Malta hi endemika u għalhekk tinsab fil-gżejjer Maltin biss. Damet eluf ta’ snin biex evolviet u hi waħda minn għaxar sottospeċi oħra li nsibu fl-Ewropa jew minn tlieta u tletin li nsibu madwar id-dinja. Probabbilment hi laktar sottospeċi rari minnhom kollha. Din tagħmel parti mill-patrimonji naturali Malti u dinji. Żviluppat reżistenza u reżiljenza għalkundizzjonijiet klimatiċi Maltin. Fiha innifisha ssottospeci Maltija għandha valur intrinsiku sforz lendemicita tagħha li jgħamilha reżiljenti u allura sostenibbli. Hi naħla produttiva li taħdem sew fi ġranet bir-riħ jew sħan tas-sajf, fejn it-temperatura taf taqbeż l-40 grad Celcius. Fil-qafas tal-liġijiet Ewropej, dan jingħaqad mal-politika li qed tressaq il-Kummisjoni Ewropea fir-rigward tal-ambjent u tibdil fil-klima. Huwa wieħed mill-għanijiet talKummisjoni għas-snin li ġejjin sabiex il-pajjiżi missieħba jistabilixxu ekosistemi reżiljenti għattibdil fil-klima sabiex is-servizzi benefiċjali li dawn jipprovdu jibqgħu jitgawdew mill-ġenerazzjonijiet futuri. Ċertu urġenza għal azzjoni f’dan ir-rigward hi evidenti kif ukoll neċessarja.
In-Naħla Maltija żviluppat strateġija ta’ difiża u kapaċi tattakka u toqtol lill Bagħal ta’ Żunżan (Vespa orientalis) u meta t-theddidha tkun kbira, ċertu kolonji tal-A. m. ruttneri kapaċi jissiġillaw ilkaxxa biz-zaftura biex ma jħallux lill Bagħal ta’ Żunżan jidħol ġewwa u joqtolhom.
In-Naħla Maltija hi reżistenti għal-ċertu mard u attiva ħafna. Kapaċi tnaddaf sew il-kaxxa fejn tikkolonizza u tneħħi mill-ewwel xi materjali li jaf b’xi mod jidħlu fil-kaxxa.
Fil-letteratura hi deskritta bħala naħla aggressiva però ħafna minn naħħala li jrabbu din is-sottospeċi jafu li dan mhux minnu. Xhieda ta’ dan hu l-fatt li numru ta’ naħħala jispezzjonaw kolonji mingħajr lilbies tal-ingwanti. Probabbilment l-osservazzjoni ta’ aggressivita żejda ġejja mill-passat meta naħal kien għadu jitrabba fil-qolla, peress li dak iż-żmien, spezzjoni jew il-qtuħ tal-għasel kien issir b’mod invażiv li kien iwassal biex jeċita lin-naħal u b’hekk iġġib ruħu b’mod difensiv u aggressiv.
Taħlit ta’ razez differenti tan-naħal tal-għasel jista’ joħloq ibridi ġodda li jkunu ta’ periklu għalbniedem u kif ukoll għas-settur apikulturali, hekk kif ġara bl-Africanized Bee (A. m. scutellata x A. m. ligustica).
Studji internazzjonali dejjem qed juru li l-aħjar razza tan-naħla li wieħed għandu jrabbi hi dejjem dik lokali. Ir-raġunijiet huma varji fosthom għax jgħixu iktar fit-tul. Jidher ċar li fil-futur ilpolitika internazzjonali sa tkun qed tagħmel enfasi fuq dan il-kunċett. Id-dokument bit-titlu “Good Beekeeping Practices for Sustainable Apiculture” li ġie ppublikat mill-Ġnus Maqgħuda ġa qed jagħmel enfasi fuq dan (Kapitlu 5). Għalkemm studji lokali f’dan ir-rigward huma skarsi, studju partikolari jqabbel ir-resistenza tan-Naħla Maltija għal Varroa man-naħla Taljana (A. m. ligustica) ġewwa Malta (Galea, 2020). Instab li mhux tali rata ta’ infestazzjoni fin-Naħla Maltija kien ħafna inqas għoli imma l-produzzjoni tal-għasel kienet għola minn dik tat-Taljana. Apparti li fi żmien sena minn meta beda l-istudju, l-kolonji kollha ta’ A. m. ligustica kienu intilfu. B’programm ta’ selezzjoni kontrollata serju nistgħu inġibu Naħla Maltija resistenti ghal-Varroa u mard ieħor mingħajr ilbżonn ta’ trattamenti.
Hemm studji u proċeduri li qed jiġu żviluppati biex mill-għasel wieħed ikun jista’ jidentifika r-razza tan-naħla li tkun ipproduċietu. Għalhekk ittrobbija tan-naħla lokali għandu jiġi imħeġġeġ għax il-quddiem tista’ sservi bħala biomarker (indikatur) li juri li l-għasel hu awtentiku Malti. B’hekk l-awtoritajiet ikollhom għodda ġdida (parametru ieħor) biex jiċċekkjaw jekk l-għasel hux veru Malti u b’hekk jonqos il-frodi tal-għasel li flaħħar mill-aħħar jwassal għall-profitti aħjar linnaħħala f’Malta.
L-importazzjoni ta’ naħal barrani jaf iġġib miegħu mard jew pesti ġodda f’Malta li spiċċa jagħmel ħsara kbira lis-settur u b’hekk jsir inqas sostenibbli. Hekk kif gara fil-passat bl’introduzzjoni tal-Varroa (Varroa destructor) li qatlet kolonji sħaħ tan-naħal, konsegwentement ħalliet danni finanzjarji li għadhom jinħassu sallum. Marda oħra tan-naħal, li daħlet f’Malta blimportazzjoni hi l-marda tal-larva Amerikana (Paenibacillus larvae). Ħafna mill-mard jew pesti ġodda, ġa la darba jidħlu fil-pajjiż jkun diffiċli jekk mhux impossibbli li jiġu eradikati, il-problema tkun tista’ biss tiġi mitigata bi spejjez addizzjonali u kontinwi. Apparti wara għexieren ta’ diċenji li marda tkun ġiet introdotta, is-sottospeci lokali tibda taddatta għaliha.
Dan issir biss wara li jkun hemm telfien enormi ta’ kolonji, b’dawk li jibqgħu ħajjin jkun biss għax ikollhom xi ġenetika partikolari li tkun qed tgħinhom f’dan ir-rigward (selective pressure). B’hekk l-importazzjoni tan-naħal barrani mhux biss jkun qed iżżid ir-riskju ta’ mard ġdid, iżda wkoll idaħħal ġenetika minn barra li ma tkunx addatta għal dan il-mard. Din imbagħad tibda titħallat ma’ dik Maltija u b’hekk tkun qed tarmi l-isforz tanNaħla Maltija li tkun bdiet taddata ftit ftit għal-mard ġdid. Infakkru wkoll f’mard u pesti li s’issa għadhom ma daħlux f’Malta però qegħdin veru qrib xtutna bħal il-ħanfusa żgħira tal-ġabsala (Aethina tumida) u żunżan bagħal Ażjatiku (Vespa velutina). Apparti li l-istess mard u pesti jistu jaffetwaw b’mod dirett dakkara oħra lokali li għandhom rwol fil-produzzjoni tal-ikel. Ir-riċerka turi li hemm potenzjal qawwi fejn mard jaqbeż minn speċi t’insetti dakkara għal oħra. Allura, b’mod indirett, il-waqfien tal-importazzjoni tan-naħal minn barra jipproteġi wkoll insetti dakkara oħrajn.
Pubblikazzjonijiet
Din l-organizzazzjoni ppubblikat dokument li jiffoka biss fuq benefiċċji li huma speċifiċi u limitati jekk in-Naħla Maltija titkabbar u ma tinkludix benefiċċji ġenerali tan-Naħla tal-Għasel (Apis mellifera) li huma komuni għall-ekotipi kollha ta’ din l-ispeċi bħal pereżempju l- polline tal-fjuri li aktar tard jifforma l-frott. Għalhekk dawn il-benefiċċji huma addizzjonali u jaffettwaw b’mod pożittiv is-settur Malti tat-trobbija tan-naħal u s-sostenibbiltà tiegħu. Benefiċċji inklużi reziljenza għall-kundizzjonijiet klimatiċi lokali u reżistenza għal ċerti pesti u mard.
Inizjattivi
Kienet bdiet ukoll inizjattiva biex tagħmel pressjoni fuq il-gvern biex jikkontrolla l-popolazzjoni tal-Baghal taz-Zunzan (Vespa orientalis) li sar pesti tan-naħal tal-għasel. Ġie rrappurtat li dan il-Baghal taz-Zunzan fis-Sajf tal-2022 qatel 70% tal-kolonji tan-naħal f’Malta u sar ukoll inkonvenjent għan-nies. Din l-inizjattiva għamlet suċċess u ġiet irrappurtata f'diversi mezzi ta' komunikazzjoni lokali.
Mifsud
Mifsud jista' jirreferi għal:
Calleja
Calleja jista' jirreferi għal:
Jum Zamenhof
daqsminuri|Kejk ta' Jum Zamenhof. Jum Zamenhof (bl-Esperanto: Zamenhofa Tago, bil-Pollakk: Dzień Zamenhofa), imsejjaħ ukoll Jum il-Kotba bl-Esperanto, jiġi ċċelebrat fil-15 ta' Diċembru, jum twelid il-ħallieq tal-Esperanto Ludwik Lejzer Zamenhof. Huwa l-iżjed jum iċċelebrat fil-kultura tal-Esperanto. F'dan il-jum, l-Esperantisti jorganizzaw sessjonijiet ta' tagħrif u avvenimenti kulturali biex jippromwovu l-letteratura bl-Esperanto.
L-istorja taċ-ċelebrazzjoni tal-Esperanto f'jum twelid Zamenhof tmur lura għas-17 ta' Diċembru 1878, meta waqt festin ta' għeluq snin Zamenhof (meta għalaq 19-il sena), huwa ppreżenta l-Lingwe uniwersala lil sħabu, li kienet l-ewwel verżjoni tal-lingwa internazzjonali tiegħu. Sal-1887, din il-lingwa kienet evolviet f'dik li issa hija magħrufa bħala l-Esperanto, meta huwa ppubblika l-Unua Libro (L-Ewwel Ktieb). Il-15 ta' Diċembru qabel kien magħruf ukoll bħala Jum l-Esperanto, iżda issa dan il-jum jiġi ċċelebrat minflok fis-26 ta' Lulju, fl-istess jum meta ġie ppubblikat l-Unua Libro. Mill-1927 'il quddiem, il-15 ta' Diċembru beda jiġi ċċelebrat fi ħdan il-moviment tal-Esperanto bħala Jum il-Kotba bl-Esperanto, peress li hija drawwa li jinxtara ktieb ġdid dwar l-Esperanto għal dik l-okkażjoni.
150 anniversarju tat-twelid ta' Zamenhof
Fil-15 ta' Diċembru 2009 ġie ċċelebrat il-150 anniversarju tat-twelid ta' Zamenhof, u kien hemm diversi avvenimenti x'jiġu ċċelebrati. Dakinhar, l-awtoritajiet fir-raħal tiegħu ta' Białystok, il-Polonja, fetħu Ċentru ġdid ta' Zamenhof, u simpożju f'ġieħ Zamenhof ġie organizzat fil-Belt ta' New York, l-Istati Uniti, b'taħditiet minn Arika Okrent u Humphrey Tonkin fost professuri oħrajn.
F'dak il-jum ukoll, il-magna tat-tiftix Google, ħejjiet verżjoni speċjali tal-logo tagħha (Doodle) bi 33 lingwa nazzjonali (iżda mhux dak internazzjonali bl-Ingliż), b'bandiera tal-Esperanto għall-okkażjoni, li ġġenerat, fost it-30 l-ikbar lingwi tal-Wikipedija, 1,750,000 page view tal-artikli dwar "Ludwik Lejzer Zamenhof".
Julia Evelina Smith
Julia Evelina Smith (27 ta’ Mejju 1792 - 6 ta’ Marzu 1886) kienet attivista għas-suffraġju tan-nisa Amerikani kif ukoll l-ewwel mara li ttraduċiet il-Bibbja mil-lingwi oriġinali tagħha għall-Ingliż. Hija wkoll l-awtriċi tal-ktieb Abby Smith and her Cows, li fih tirrakkonta l-ġlieda tagħha u t’oħtha Abby Hadassah Smith fir-reżistenza għat-taxxa, u favur il-vot tan-nisa meta kienu jgħixu f’ Kimberly Mansion f’Connecticut.
Bijografija
Smith twieldet f’familja kbira ta’ nisa attivisti tad-drittijiet għall-edukazzjoni, l-abolizzjoni, u s-suffraġju tan-nisa, magħrufin bħala l-iSmiths ta’ Glastonbury. Fl-1994 il-familja kollha ġiet inkluża fil-Connecticut Women's Hall of Fame. Julia kienet ir-raba’ minn ħamest ibniet,  ta’ Hannah Hadassah (Hickok) Smith (1767–1850) u Zephaniah Smith, membru tal-kleru għani u nonkonformist li mbagħad sar bidwi f’Glastonbury, Connecticut. Julia kienet tattendi s-seminarju għan-nisa ta’ Troy. Fl-età ta’ 87 sena, iżżewġet lil Amos Parker, armel minn New Hampshire.
Traduzzjoni tal-Bibbja
Smith kienet studjuża u kellha għarfien tal-Latin, il-Grieg u l-Lhudi. Billi kienet qrat il-Bibbja fil-lingwi oriġinali, iddeċidiet li tittraduċiha b’enfasi fuq il-litteralità. Wara tmien snin ta’ ħidma, fl-1855 lestiet it-traduzzjoni, iżda din ġiet stampata għoxrin sena wara. Fl-1876 ġiet ippubblikata The Holy Bible: Containing the Old and New Testaments; Translated Literally from the Original Tongues ta’ Smith. Ma kinitx traduzzjoni mexxejja u faċli biex tinqara minħabba li Smith użat stil ta’ traduzzjoni kelma b’kelma. Madankollu, il-traduzzjoni ta’ Smith kienet l-uniku traduzzjoni kontemporanja mil-lingwi oriġinali disponibbli fl-Ingliż sakemm bdiet tiġi ppubblikata l-British Revised Version fl-1881. Kienet ukoll l-ewwel traduzzjoni kompluta tal-Bibbja tradotta minn mara.
Dasyurini
Din it-tribù qiegħda klassifikata fil-klassi Mammalia, fis-sottoklassi Theria, fl-infraklassi Metatheria (il-marsupjali kollha), fis-superordni Australidelphia (il-marsupjali Awstraljani u l-kolokolo ta' l-Amerika ta' isfel), fl-ordni Dasyuromorphia (il-marsupjali karnivori tal-kontinent Awstraljan), fil-familja Dasyuridae u fis-sottofamilja Dasyurinae ma' tribù oħra biss, il-Phascogalini.
Din hija l' akbar tribù fost l- 4 li hemm fil-familja Dasyuridae u tiġbor f' hija 10 ġeneri (Dasycercus, Dasykaluta 'Dasyuroides, Dasyurus, Myoictis, Neophascogale, Parantechinus, Phascolosorex Pseudantechinus u Sarcophyllus) u bosta speċi kemm estinti kif ukoll estanti.
Fin-numru ta' ġeneri u speċi, it-tribù Dasyurini hija 'l akbar, 'l aktar ta' suċċess u 'l aktar tribù li turi diversita fil-morfoloġija Fost it-tnejn tas-sottofamilja Dasyurinae. Din it-tribù tiġbor f' hija l-ġeneru Sarcophilus u l-ispeċi Sarcophilus harrisii jew kif inhu magħruf ukoll ix-Xitan tat-Tażmanja 'l akbar speċi ħajja fost dawk tal-familja Dasyuridae.
Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010 (CONMEBOL)
Iż-Żona Sud-Amerikana tal-kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja 2010 rat għaxar timijiet jikkompetu għal erba' postijiet u nofs fil-fażi finali li se ssir fl-Afrika t'Isfel. Il-format hu identiku għal dak użat fit-tliet edizzjonijiet preċedenti tal-kwalifiki għat-Tazza tad-Dinja mill-CONMEBOL. Il-partiti huma skedati b'tali mod li hemm dejjem żewġ partiti f'ġimgħa, biex b'hekk jitnaqqas it-traġitt min-naħa tal-plejers, partikularment dawk il-plejers li huma bbażati fl-Ewropa.
Dasyurini
L-ispeċi tat-tribù Dasyurini, normalment fid-daqs ikunu akbar minn dawk tat-tribù Phascogalini u saħansitra 'l akbar fost l- 4 tribù tal-familja Dasyuridae.
(għal aktar informazzjoni ara l-artikli Kwoll, Mulgara, Xitan tat-Tażmanja, Dasjuromorfju jew Dasyuromorphia)
Kwalifikazzjoni għat-Tazza tad-Dinja tal-Futbol 2010 (CONMEBOL)
L-aqwa erba' timijiet fil-klassifika finali kkwalifikaw awtomatikament għat-Tazza tad-Dinja 2010. Il-ħames klassifikat jiltaqa' kontra t-tim li spiċċa fir-raba' post mill-fażi ta' kwalifikazzjoni tal-CONCACAF f'logħba eliminatorja bbażata fuq żewġ legs, biex b'hekk jikkontestaw post fit-Tazza tad-Dinja.
Rawnd 1
<div id="Arġentina v Ċili">
<div id="Ekwador v Veneżwela">
<div id="Kolombja v Brażil">
Rawnd 2
<div id="Veneżwela v Arġentina">
<div id="Ċili v Peru">
<div id="Brażil v Ekwador">
Rawnd 3
<div id="Arġentina v Bolivja">
<div id="Kolombja v Veneżwela">
<div id="Urugwaj v Ċili">
<div id="Peru v Brażil">
Rawnd 4
<div id="Veneżwela v Bolivja">
<div id="Brażil v Urugwaj">
<div id="Ċili v Paragwaj">
Rawnd 5
<div id="Urugwaj v Veneżwela">
<div id="Paragwaj v Brażil">
<div id="Arġentina v Ekwador">
<div id="Bolivja v Ċili">
Rawnd 6
<div id="Brażil v Arġentina">
<div id="Veneżwela v Ċili">
Rawnd 7
<div id="Arġentina v Paragwaj">
<div id="Peru v Veneżwela">
Rawnd 8
<div id="Paragwaj v Veneżwela">
<div id="Ċili v Kolombja">
<div id="Brażil v Bolivja">
<div id="Peru v Arġentina">
Rawnd 9
<div id="Arġentina v Urugwaj">
<div id="Veneżwela v Brażil">
<div id="Ekwador v Ċili">
Rawnd 10
<div id="Ċili v Arġentina">
<div id="Brażil v Kolombja">
<div id="Veneżwela v Ekwador">
Rawnd 11
<div id="Arġentina v Veneżwela">
<div id="Ekwador v Brażil">