cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair
Pitturi
Ix-xbihat fl-affreski tal-kunvent għandhom kompożizzjoni bbilanċjata u simetrika, u fil-knisja kollha din toħloq sens ta' ġrajja u ritmu. L-użu rapidu taż-żebgħa u l-użu tal-kuluri jgħajtu fl-affreski donnhom jiġbdu l-attenzjoni lejn ċerti xbihat iktar milli lejn oħrajn, u juru l-kumplessità u l-livell ta' reqqa tas-sengħa tal-artist. Hemm rabta ċara bejn l-affreski tal-kunvent ta' Müstair u dawk fil-Knisja Lombarda ta' Santa Marija ta' Castelseprio, u din wasslet biex xi akkademiċi jemmnu li l-artist tal-kunvent jew kien wieħed lokali jew mill-inqas kien midħla sew tax-xogħol f'dik il-knisja. Waħda mir-raġunijiet prinċipali tal-popolarità tal-pitturi kienet il-fatt li l-litteriżmu ma kienx meħtieġ. B'riżultat ta' dan, il-ġrajjiet tal-Kristjaneżmu u l-messaġġi li l-kleru xtaq jaqsam saru faċilment aċċessibbli għall-mases kemm litterati u kemm le. L-affreski tal-Kunvent ta' San Ġwann f'Müstair jirrakkontaw uħud mill-iżjed ġrajjiet Bibbliċi importanti. Dawn il-ġrajjiet fihom implikazzjonijiet ikbar għall-viżitatur modern għaliex juru x'kienu l-iżjed elementi importanti tal-Kristjaneżmu dak iż-żmien.
Il-knisja oriġinali b'navata waħda u b'ħames apsidi fiha diversi affreski sinifikanti tal-Medju Evu bikri tal-ħabta tat-800 W.K. Il-pitturi huma organizzati f'ħames ringieli estiżi mill-ħajt tan-Nofsinhar sal-ħajt tal-Punent u tat-Tramuntana. Ir-ringiela ta' fuq nett fiha xeni mill-ħajja tar-Re David tat-Testment il-Qadim. It-tliet ringieli ta' taħt juru xeni miż-żgħożija, mill-ħajja u mill-Passjoni ta' Kristu. Ir-ringiela t'isfel nett fiha xeni mill-Kurċifissjoni ta' Sant'Indrija. Fuq il-ħajt tal-Punent ir-ringieli huma marbuta flimkien bl-immaġni tal-Aħħar Ġudizzju. Il-pitturi saru b'firxa limitati ta' kuluri, inkluż l-okra, l-aħmar u l-kannella, u bl-għajnuna tal-"komprensjoni tal-evoluzzjoni ta' ċerti temi ikonografiċi Kristjani, bħal dik tal-Aħħar Ġudizzju".
Storja
Fis-seklu 10, żdied it-torri tal-kampnar tal-knisja. Matul it-tkabbir tas-seklu 11, l-Isqof ta' Chur kabbar ir-residenza tiegħu fil-monasteru. Żdiedu wkoll dar fina mat-torri, kjostru, u l-Kappella doppja ta' San Ulrich u San Nikola. Matul it-tkabbir, il-kappella residenzjali ta' żewġ sulari tal-isqof ġiet imżejna wkoll bl-istukko u b'affreski estensivi. Għall-ħabta tas-seklu 12, l-okkupanti tal-monasteru nbidlu minn patrijiet għal sorijiet. Din il-bidla tissemma għall-ewwel darba fl-1167, iżda seħħet xi żmien qabel din id-data. L-ewwel superjur tal-kunvent kien jisimha Adelheid, u dan ġie ddokumentat bejn l-1211 u l-1233. daqsminuri|Wieħed mill-affreski Karolinġjani tal-mirakli ta' Kristu Il-Gwerra ta' Swabja, li kienet tentattiv mill-Asburgi li jaċċertaw il-kontroll fuq il-Kanton ta' Grisons u l-mogħdijiet Alpini ewlenin, wasslet għall-bidu tal-kunvent. Fl-20 ta' Jannar 1499, truppi tal-Asburgi okkupaw il-wied tal-madwar u serqu r-rikkezzi tal-kunvent, iżda malajr kellhom jirtiraw minħabba l-forzi tat-Tliet Legi fil-Battalja ta' Calven. Wara l-battalja, ġie ffirmat armistizju bejn l-Asburgi u t-Tliet Legi. Madankollu, dan l-armistizju dam biss ftit jiem qabel ma reġgħu faqqgħu l-kunflitti bejn l-alleati tal-Konfederazzjoni Żvizzera l-Antika tat-Tliet Legi u t-truppi Asburgi. Dawn il-kunflitti f'qasir żmien eskalaw fil-Gwerra ta' Swabja, li ntemmet f'Settembru 1499 bit-Trattat ta' Basel li ta indipendenza virtwali lill-Konfederazzjoni Żvizzera.
Matul l-istorja kollha tal-Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair kien hemm kunflitti bejn l-Isqof ta' Chur, il-Lega Griża u l-Familja Asburga. Is-superjur tal-kunvent jew badessa, u l-awtorità tal-gvern jew il-vogt, sikwit kienu jintgħażlu minn wieħed minn dawn it-tliet setgħat.
Pitturi
L-importanza tal-Aħħar Ġudizzju hija element sostanzjali fil-poter tal-knisja fuq il-kongregazzjoni tagħha. L-affresk juri tmiem id-dinja, u l-Aħħar Ġudizzju t'Alla fil-konfront tal-bnedmin kollha. B'hekk in-nies kollha jiġu vvalutati għal dnubiethom, u jekk ikunux talbu għall-maħfra ta' dnubiethom. Għalkemm mhux neċessarjament kull min kien iżur il-knisja kien jemmen il-kontenut tal-affreski fuq il-ħitan tal-knisja, wieħed jista' jixtarr xi konklużjonijiet dwar il-messaġġi li l-knisja kienet qed tipprova twassal dwar l-importanza tal-qrar u sens ta' awtovalutazzjoni fir-rigward il-moralità.
xellug|daqsminuri|Riljiev bl-istukko fil-ħajt tat-Tramuntana tal-knisja tal-kunvent Matul ix-xogħlijiet ta' restawr tas-seklu 20, uħud mill-affreski Rumaneski tas-snin 60 tas-seklu 12 ġew skoperti fil-kunvent. Affreski oħra ġew datati għal żmien ir-renju ta' Karlu Manju. L-UNESCO rrikonoxxiethom bħala "l-ikbar sensiela ta' affreski tal-Iżvizzera, li ġew impittra fit-800 W.K., flimkien ma' affreski u stukko Rumaneski".
Storja
Fl-ispirtu tal-Kunsill ta' Trento, l-isqof ħareġ sensiela ta' riformi li kienu jirregolaw il-ħajja reliġjuża bejn l-1600 u l-1614. Ir-riformi kienu jinkludu regolamenti ġodda dwar min seta' jirċievi s-sagramenti u dwar il-pubblikazzjoni tal-brevjar jew il-Liturġija tas-Sigħat. Politiki oħra, bħar-rekwiżiti fl-Ordni Benedittina li jkun hemm żoni komuni għall-irqad, ġew irrilassati f'dan iż-żmien.
Pitturi
Ħafna mill-affreski sarulhom affreski oħra fuqhom u ftit minnhom biss ġew irrestawrati. daqsminuri|268x268px|Veduta tal-kunvent miċ-ċimiterju żgħir ta' warajh fix-xitwa L-apsidi u l-ħajt tal-Lvant ġew impittra mill-ġdid fis-seklu 12 b'affreski Rumaneski li juru varjetà ta' temi Bibbliċi, inkluż iċ-ċena ta' Erodi (fejn iż-żfin ta' bint Erodi jwassal għall-qtil ta' Ġwanni l-Battista), in-nisa verġni għorrief u boloh, l-appostli, u San Stiefnu.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' kriterju wieħed tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet".
Il-Kunvent Benedittin ta' San Ġwann f'Müstair ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1983.
Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji
F'Marzu 1996, isem l-istazzjon inbidel minn Stazzjon ta' Vittorja għal Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji (bil-kodiċi tal-istazzjon CST) f'ġieħ Shivaji, ir-re ġellied tas-seklu 17 li uża tattiki ta' gwerrilja kontra l-Imperu Mugal u stabbilixxa stat ġdid fir-reġjuni tal-Punent tal-Promontorju ta' Dekka li jitkellmu bil-Marathi.
Isem Shivaji spiss jiġi preċedut b'"Chhatrapati", titlu li litteralment ifisser "re onorat bl-emblema ta' parasol; re kbir". Fl-2017, l-istazzjon mill-ġdid ingħata l-isem ta' "Stazzjon ta' Chhatrapati Shivaji Maharaj" (bil-kodiċi tal-istazzjon CSMT), fejn it-titlu ta' Maharaj għandu it-tifsira litterali "Re u imperatur kbir". Jintużaw spiss kemm l-inizjali preċedenti "VT" (bl-Ingliż: Victoria Terminus) kif ukoll l-inizjali attwali "CST".
Statwa nieqsa
xellug|daqsminuri|267x267px|L-Istazzjon ta' Vittorja fl-1910. Ta' min jinnota l-istatwa bilqiegħda taħt l-arloġġ. Matul il-kostruzzjoni tal-istazzjon, statwa tal-irħam tar-Reġina Vittorja ġiet installata fil-faċċata prinċipali tal-binja, f'kanopew taħt l-arloġġ. Fis-snin 50 tas-seklu 20, l-awtoritajiet kien bdew ineħħu l-istatwi tal-figuri Brittaniċi mill-binjiet tal-gvern u mill-ispazji pubbliċi abbażi ta' direttiva mill-Gvern tal-Indja. Il-biċċa l-kbira tal-istatwi, inkluż dik tar-Reġina Vittorja, inbagħtu lejn il-Ġonna ta' Vittorja (li iktar 'il quddiem ġew imsejħa Rani Baug) fejn tħallew fuq il-ħaxix fil-beraħ sa mill-inqas is-snin 80 tas-seklu 20 u l-istatwa tar-Reġina Vittorja għebet. Tressaq rapport ta' Dritt għall-Informazzjoni, iżda fih ma kien hemm l-ebda informazzjoni dwar l-esportazzjoni tal-istatwa nieqsa 'l barra mill-Indja. L-istoriċi issa jemmnu li l-istatwa nbiegħet b'kuntrabandu, inbigħet mill-politiċi, jew inqerdet. Is-simbolu tal-Progress, statwa oħra, li tinsab fil-quċċata tal-koppla tal-istazzjon, spiss tiġi mfixkla ma' dik tar-Reġina Vittorja.
Isem ġdid
daqsminuri|L-Istazzjon ta' Vittorja qabel ma ssemma l-Istazzjon ta' Chhatrapati Shivaji fl-1995 L-istazzjon ingħata ismijiet ġodda diversi drabi. Inbena biex jissostitwixxi l-istazzjon ta' Bori Bunder li kien operattiv mill-1853 sal-1888, u ssejjaħ l-Istazzjon ta' Vittorja bħala kommemorazzjoni tal-Ġublew tad-Deheb tar-Reġina Vittorja. Fl-1996, l-istazzjon issejjaħ l-Istazzjon ta' Chhatrapati Shivaji bħala ġieħ lill-Imperatur Chhatrapati Shivaji, il-fundatur tal-Imperu Maratha.
L-istazzjon huwa l-kwartieri ġenerali tal-Kumpanija tal-Linja Ferrovjarja Ċentrali tal-Indja. L-istazzjon huwa wieħed mill-iżjed stazzjonijiet ferrovjarji traffikużi fl-Indja, u jservi bħala terminal kemm għall-ferroviji fuq distanzi twal kif ukoll għall-ferroviji suburbani.
Stazzjon ta' Vittorja
L-istazzjon ferrovjarju nbena biex jissostitwixxi l-istazzjon ferrovjarju ta' Bori Bunder, fiż-żona ta' Bori Bunder f'Mumbai, port prominenti u żona tal-imħażen magħrufa għall-importazzjoni u għall-esportazzjoni. Peress li Mumbai (dak iż-żmien imsejħa Bombay) saret belt portwali ewlenija dak iż-żmien, inbena stazzjon ikbar biex ilaħħaq mad-domanda tal-belt, u ssejjaħ l-Istazzjon ta' Vittorja, f'isem l-Imperatriċi renjanti tal-Indja, ir-Reġina Vittorja. L-istazzjon ġie ddisinjat minn Frederick William Stevens, arkitett u inġinier imwieled fir-Renju Unit, maġenb l-uffiċċju ta' Bombay tad-Dipartiment tax-Xogħlijiet Pubbliċi kolonjali Indjan. Ix-xogħol beda fl-1878. Huwa rċieva ₹1,614,000 (US$21,000) bħala pagament għas-servizzi tiegħu. Stevens ingħata l-kummissjoni biex jibni l-istazzjon wara abbozz ta' skizz bl-akkwarelli tad-disinjatur Axel Haig li ġie meqjus bħala kapulavur. Id-disinn ġie mqabbel mal-istazzjon ferrovjarju ta' Id-disinn ġie mqabbel mal-istazzjon ferrovjarju ta' St. Pancras f'Londra ta' George Gilbert Scott li nbena fl-1873 ukoll bi stil Gotiku Taljan eżuberanti, iżda huwa ferm eqreb id-disinn tal-binja tal-parlament ta' Berlin li rebbħet lil Scott it-tieni premju, u li ntwera f'Londra fl-1875, b'bosta torrijiet u turretti, kif ukoll koppla mqabbża ċentrali kbira. L-istil tal-istazzjon huwa simili wkoll għal binjiet pubbliċi oħra tas-snin 70 tas-seklu 19 f'Mumbai, bħall-Kulleġġ ta' Elphinstone iżda speċjalment il-binjiet tal-Università ta' Mumbai, iddisinjati wkoll minn George Gilbert Scott.
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|258x258px|L-istazzjon mixgħul billejl L-Istazzjon ta' Chhatrapati Shivaji ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004.
Stazzjon ta' Vittorja
Dan l-istazzjon ikoniku li sar simbolu tal-belt ta' Mumbai nbena bħala l-kwartieri ġenerali tal-Kumpanija l-Kbira tal-Linji Ferrovjarji tal-Peniżola Indjana.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Kultura popolari
L-istazzjon intuża fil-ġbid tal-filmat tal-kanzunetta "Jai Ho" fil-film Slumdog Millionaire; u fil-ġbid tal-film Indjan tal-2011 Ra.One.
Pjattaformi
L-Istazzjon CSMT għandu total ta' 18-il pjattaforma — seba' pjattaformi għall-ferroviji suburbani EMU u ħdax-il pjattaforma (il-Pjattaform 8 sal-Pjattaforma 18) għall-ferroviji fuq distanzi twal. Ir-Rajdhani, id-Duronto, il-Garib Rath u t-Tejas Express jitilqu mill-Pjattaforma 18. Dormitorji bl-arja kkundizzjonata ġew inawgurati fl-Istazzjon fis-16 ta' April 2013. Il-faċilità għandha 58 sodda għall-irġiel u 20 għan-nisa.
Attakki ta' Mumbai tal-2008
xellug|daqsminuri|Mafkar għall-vittmi tal-attakki ta' Mumbai fl-2008 Fis-26 ta' Novembru 2008, żewġ terroristi daħlu fis-sala tal-passiġġieri tal-istazzjon, u bdew jisparaw lejn in-nies u jitfgħulhom il-granati. It-terroristi kienu armati bi snieter AK-47. Wieħed mit-terroristi, Ajmal Kasab, iktar 'il quddiem inqabad ħaj mill-pulizija u ġie identifikat minn xi xhieda tal-att terroristiku. L-oħrajn ma baqgħux ħajjin. L-attakki bdew għall-ħabta tad-21:30 meta ż-żewġ irġiel daħlu fis-sala tal-passiġġieri u qabdu jisparaw. It-terroristi qatlu 58 ruħ u darbu 104 oħra. L-attakk tagħhom intemm għall-ħabta tal-22:45 wara li ħarġu mill-istazzjon min-naħa tat-Tramuntana lejn in-naħa tal-Punent tad-daħla ta' wara tal-isptar ta' Cama. L-evidenza mill-kameras CCTV intużat biex tidentifika u tixli lil Kasab. Fl-2010, Kasab ingħata l-piena tal-mewt għar-rwol tiegħu fl-attakk, u fl-2012 ġie mgħallaq.
Aquileia
Aquileia ([akwiˈlɛːja]; bis-Sloven: Oglej; bil-Friulan: Olee / Olea / Acuilee / Aquilee / Aquilea; bil-Venezjan: Aquiłeja / Aquiłegia) hija belt Rumana antika fl-Italja, fit-tarf tal-laguni tal-Adrijatiku, xi 10 kilometru mill-baħar, fuq ix-xmara Natiso (magħrufa llum bħala Natisone), l-fluss tal-ilma tagħha nbidel kemxejn minn żmien ir-Rumani. Illum il-ġurnata, il-belt hija waħda żgħira (madwar 3,500 abitant), iżda kienet kbira u prominenti fl-Antikità Klassika u waħda mill-ikbar bliet fid-dinja b'popolazzjoni ta' xi 100,000 ruħ fis-seklu 2 W.K. Aquileia tħaddan wieħed mis-siti arkeoloġiċi prinċipali tat-Tramuntana tal-Italja. Fl-aħħar tal-Antikità, il-belt kienet l-ewwel belt fil-Peniżola Taljana li r-rikkezzi tagħha ġew misruqa minn Attila (tal-Unni).
Repubblika Rumana
xellug|daqsminuri|Is-sit arkeoloġiku ta' Aquileia Aquileia ġiet stabbilita bħala kolonja mir-Rumani fil-180/181 Q.K. tul ix-xmara Natiso, fuq biċċa art fin-Nofsinhar tal-Alpi ta' Jura iżda madwar 13-il kilometru fit-Tramuntana tal-laguni. Il-kolonja kienet isservi ta' fortizza strateġika fil-fruntiera fir-rokna tal-Grigal tal-Italja Trans-Padana (fuq it-tarf nett tax-xmara Po) u kienet maħsuba biex tipproteġi lill-Veneti, alleati leali ta' Ruma matul l-invażjoni ta' Annibale fit-Tieni Gwerra Punika u matul il-Gwerer ta' Illirija. Il-kolobja serviet bħala ċittadella biex tikkontrolla l-avvanzar fil-Gallija Ċisalpina ta' popli oħra ta' theddida, bħall-Karni ostili fil-Grigal mill-art li issa hija magħrufa bħala Carnia u bħat-tribujiet Istrijani fix-Xlokk mill-art li issa hija magħrufa bħala Istria. Fil-fatt, is-sit magħżul għal Aquileia kien xi sitt kilometri lil hinn minn fejn huwa stmat li 12,000 nomadu Tawrixxiku Ċeltiku kienu ppruvaw jinsedaw ruħhom fil-183 Q.K. Madankollu, mis-seklu 13 Q.K., is-sit ta' Aquileia kellu importanza kummerċjali wkoll bħala l-aħħar punt tal-kummerċ Baltiku tal-ambra (sucinum). Għalhekk, teorikament, x'aktarx li Aquileia kienet oppidum Gallika qabel għaddiet għand ir-Rumani. Madankollu, ftit artefatti Ċeltiċi ġew skopruti mill-500 Q.K. sal-wasla tar-Rumani.
L-aħħar tal-Antikità
Minkejja dan, Aquileia reġgħet qamet fuq saqajha, għalkemm fuq livell ridott, u kompliet teżisti sal-invażjoni tal-Lombardi fil-568; il-Lombardi qerduha t-tieni darba fil-590. Sadanittant, il-patrijarka ħarab lejn il-belt gżira ta' Grado, li kienet taħt il-protezzjoni tal-Biżantini. Meta l-patrijarka li kien qed jirresjedi fi Grado rrikonċilja ma' Ruma fis-606, dawk li kienu qed ikomplu bix-Xiżma tat-Tliet Kapitoli, filwaqt li rrifjutaw it-Tieni Kunsill ta' Kostantinopli, eleġġew patrijarka f'Aquileia. B'hekk, id-djoċesi essenzjalment ġiet maqsuma f'żewġ partijiet, bil-patrijarkat kontinentali ta' Aquileia taħt il-protezzjoni tal-Lombardi, u l-patrijarkat gżira ta' Aquileia bis-sede fi Grado taħt il-protezzjoni tal-eksarkat ta' Ravenna u iktar 'il quddiem tad-Doġi ta' Venezja, bil-kollużjoni tal-Lombardi. Is-suċċessjoni tal-patrijarki f'Aquileia kompliet bix-xiżma sas-699 W.K. Madankollu, għalkemm żammew it-titlu ta' patrijarka ta' Aquileia, huma ċaqilqu r-residenza tagħhom l-ewwel f'Cormons u mbagħad f'Cividale.
Medju Evu
Sas-seklu 11, il-patrijarka ta' Aquileia kien sar b'saħħtu biżżejjed biex jiddikjara sovranità temporanja fuq Friuli u Aquileia. L-Imperatur Ruman Sagru ta r-reġjun lill-patrijarka bħala pussess fewdali. Madankollu, l-awtorità tal-patrijarka kienet tiġi kkontestata u assaltata min-nobbiltà territorjali.
Repubblika Rumana
Il-kolonja ġiet stabbilita bi Drittijiet Latini tat-trijumvirat ta' Publius Cornelius Scipio Nasica, Kajjin Flaminju, u Lucius Manlius Acidinus. Tnejn minnhom kienu konsli, filwaqt li wieħed minnhom kien pretorjan. Kull wieħed minnhom kien jiġi mgħarraf personalment x'kien qed jiġri fil-Gallija Ċisalpina. Nasica kien ħaken il-Boii fil-191. Flaminju kien issorvelja l-kostruzzjoni tat-triq imsemmija għalij minn Bononia (Bologna) sa Arretium (Arezzo). Acidinus kien ħakem lit-Tawrixxi fil-183.
Fdalijiet Rumani Antiki
Illum il-ġurnata, Aquileia hija raħal iżgħar mill-kolonja li ġiet stabbilita minn Ruma. Tul is-sekli, assedji, terremoti, għargħar u serq ta' materjali mill-binjiet antiki wasslu biex l-ebda binja tal-perjodu Ruman ma għadha teżisti fuq l-art. Madankollu, l-iskavi żvelaw ftit kif kien imqassam ir-raħal Ruman. Pereżempju, instab segment ta' triq, l-anglu tal-Majjistral tas-swar tar-raħal, il-port tax-xmara, u l-pożizzjonijiet preċedenti fejn kienu jinsabu l-banjijiet, anfiteatru, ċirku, ċimiterju, il-Via Sacra, il-forum, u s-suq. Il-Mużew Arkeoloġiku Nazzjonali ta' Aquileia fih iżjed minn 2,000 iskrizzjoni, statwi u antikitajiet oħra u mużajk, kif ukoll bċejjeċ tal-ħġieġ prodotti lokalment u kollezzjoni numismatika (muniti).
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Żoni protetti
daqsminuri|Veduta panoramika tal-Park Nazzjonali ta' Barron Gorge 15 % taż-żona hija protetta bħala park nazzjonali. Fost il-parks nazzjonali inklużi fit-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland hemm:
Aquileia
Oħrajn
Il-frazzjoni ta' Monastero hemm bażilika Kristjana tas-seklu 5, li iktar 'il quddiem saret monasteru Benedittin, li llum tospita l-Mużew Paleo-Kristjan.
Katidral
Il-Katidral ta' Cathedral huwa bażilika b'saqaf ċatt li nbniet mill-Patrijarka Poppo fl-1031 fuq is-sit ta' knisja preċedenti, u li reġgħet inbniet għall-ħabta tal-1379 bi stil Gotiku mill-Patrijarka Marquard ta' Randeck.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Theddidiet ambjentali
L-espansjoni tal-industrija tal-kannamiela fl-artijiet baxxi tal-pjanuri hija theddida sinifikanti għal uħud mill-ekosistemi. Uħud huma frammentati u l-veġetazzjoni naturali tagħhom hija degradata. L-ispeċijiet invażivi ta' organiżmi qerrieda huma tħassib ieħor flimkien mal-frammentazzjoni interna minħabba t-toroq u l-arbli tad-dawl. L-ispeċijiet ta' insetti u baqq huma ta' tħassib partikolari minħabba li wħud minnhom diffiċli tinduna bihom. Xi żoni huma magħluqin għall-pubbliku ġenerali biex tiġi evitata l-introduzzjoni tal-Phytophthora. Il-cassowary tan-Nofsinhar spiss jinqatel mill-karozzi li jgħaddu minn ġol-parks.
Aquileia
Medju Evu
xellug|daqsminuri|340x340px|Aquileia fil-Kronaka ta' Nuremberg tal-1493 ta' [[Hartmann Schedel]] Id-duki Lombardi ta' Friuli mexxew lil Aquileia u t-territorju kontinentali tal-madwar minn Cividale. Fis-774, Karlu Manju ħakem id-dukat tal-Lombardi u għamlu wieħed tal-Franki b'Enriku ta' Friuli bħala d-duka. Fis-787, Karlu Manju għamel lill-qassis u lill-mastru tal-grammatika fl-Iskola tal-Palazz ta' Pawlinu II l-patrijarka l-ġdid ta' Aquileia. Il-patrijarkat, minkejja li ġie diviż b'porzjon tat-Tramuntana assenjat lill-indukrar pastorali tal-Arċiveskovat il-ġdid ta' Salzburg, baqa' wieħed mill-ikbar djoċesijiet. Għalkemm Pawlinu kien jirresjedi l-iktar f'Cividale, is-suċċessur tiegħu Massenzju kkunsidra li jerġa' jibni lil Aquileia. Madankollu, il-proġett qatt ma twettaq.
Fl-1445, il-patrijarka tellief Ludovico Trevisan irnexxielu jikseb salarju annwali ta' 5,000 dukat mit-teżor Venezjan talli qabad u ċeda l-patrimonju tiegħu wara t-telfa li ġarrab. Minn dak iż-żmien 'il quddiem, il-Venezjani biss tħallew ikollhom it-titlu ta' Patrijarka ta' Patriarch of Aquileia. L-Istat Patrijarkali ġie inkorporat fir-Repubblika ta' Venezja bl-isem ta' Patrija ta' Friuli, immexxija minn provveditur ġenerali jew logutenent li kien jgħix f'Udine. Id-djoċesi Patrijarkali finalment tneħħiet biss fl-1751, u minflok ġew stabbiliti s-sedi ta' Udine u ta' Gorizia.
Repubblika Rumana
Sadanittant, fil-169 Q.K., 1,500 kolonizzatur ieħor bil-familji tagħhom, immexxija mit-trijumvirat ta' Titus Annius Lucius, Publius Decius Subulo, u Marcus Cornelius Cethegus, insedjaw il-belt bħala tisħiħ tal-gwarniġjon. L-iskoperta tal-minjieri tad-deheb ħdejn il-moderna Klagenfurt fil-130 Q.K. wasslet biex il-kolonja tkompli tiġbed l-attenzjoni, u malajr saret post ta' importanza kbir, mhux biss minħabba l-pożizzjoni militari strateġika tagħha, iżda bħala ċentru kummerċjali, speċjalment għall-prodotti agrikoli u għall-vitikoltura. Barra minn hekk, iktar 'il quddiem kellha wkoll diversi barrieri tal-brikks.
Imperu Ruman
Fil-gwerra kontra l-Markomanni fil-167, il-belt batiet; il-fortifikazzjonijiet tagħha ġġarrfu u kienu pjuttost mitluqa wara żmien twil ta' paċi. Madankollu, meta fil-168 Marku Awrelju għamel lil Aquileia l-fortizza prinċipali tal-imperu kontra l-Barbari fit-Tramuntana u fil-Lvant, reġgħet laħqet il-qofol tagħha bħala kobor u f'qasir żmien kellha popolazzjoni ta' xi 100,000 ruħ. Settimu Severu żar lil Aquileia fil-193. Fil-238, meta l-belt żammet mas-Senat kontra l-Imperatur Massiminju Traks, il-fortifikazzjonijiet ġew restawrata malajr, u xorta kellhom biżżejjed qawwa biex jirreżistu għal diversi xhur, sa ma nqatel Massiminju stess.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Flora
Ġew innutati 90 speċi ta' orkidej. Is-siġar kbar rari tal-iStockwellia quadrifida (Myrtaceae) jikbru biss f'żoni ristretti ta' "foresti tropikali żviluppati sew fil-għoli" fit-Tropiċi Mistagħdra. Għadhom jeżistu llum il-ġurnata bħala dixxendenti ta' speċijiet fossilizzati ta' Gondwana, jew simili ħafna għalihom, u jitqiesu bħala wħud mill-antenati ffossilizzati tal-ewkaliptu, li ddiversifikaw f'tant forom ta' speċijiet differenti tal-pjanti attwali kollha tal-ewkaliptu. 65 % tal-ispeċijiet tal-felċi tal-Awstralja huma protetti fis-sit, inkluż is-seba' speċijiet ta' felċi antiki.
daqsminuri|239x239px|Foresta fil-Park Nazzjonali ta' Daintree It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland huma Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO magħmul minn madwar 8,940 km2 ta' foresti tropikali mistagħdra Awstraljani li jinsabu tul il-parti tal-Grigal ta' Queensland tal-katina muntanjuża magħrufa bħala Great Dividing Range. It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland tniżżlu bħala Sit naturali ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1988, u fil-21 ta' Mejju 2007 żdiedu mal-Lista tal-Wirt Nazzjonali tal-Awstralja.
Ġeografija
xellug|daqsminuri|Mappa tat-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland jestendu parzjalment minn Townsville sa Cooktown, u jimxu kważi b'mod parallel mal-Iskoll il-Kbir tal-Qroll (Sit ta' Wirt Dinji ieħor tal-UNESCO).
Żoni protetti
u iżjed minn 700 żona protetta li jinkludu art b'sjieda privata.
Indiġeni
Fid-9 ta' Novembru 2012, il-Gvern Awstraljan irrikonoxxa wkoll il-wirt tal-Indiġeni taż-żona bħala ta' importanza nazzjonali. L-Aboriġini tal-foresti tropikali tat-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland għexu kontinwament fl-ambjent tal-foresti tropikali għal mill-inqas 5,000 sena. Dan huwa l-unika post fl-Awstralja fejn l-Aboriġini abitaw ambjent ta' foresta tropikali b'mod permanenti.
Aquileia
L-aħħar tal-Antikità
daqsminuri|307x307px|L-art bil-mużajk taħt l-art iktar reċenti tal-Bażilika ta' Aquileia F'Aquileia nbena palazz imperjali li fih kienu jirresjedu b'mod frekwenti l-imperaturi ta' wara żmien Djoklezjanu.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Ġeografija
Is-Sit ta' Wirt Dinji fih is-sezzjoni tat-Tramuntana tal-foresti tropikali ta' Queensland, inkluż il-foresti tropikali tal-Park Nazzjonali ta' Daintree. B'kollox ġew identifikati 16-il tip strutturali differenti ta' foresti tropikali.
It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland huma rikonoxxuti fuq livell internazzjonali għall-foresti primordjali tagħhom u għal bosta pjanti u annimali uniċi li jgħixu fihom u li ma jinstabu mkien iktar fid-dinja. It-Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland għandhom l-eqdem foresti tropikali ħajjin kontinwament fid-dinja.
Aquileia
L-aħħar tal-Antikità
Fl-aħħar tas-seklu 4, Awsonju semma lil Aquileia bħala d-disa' belt fost il-bliet il-kbar tad-dinja, u qabilha għażel lil Ruma, Kostantinopli, Kartaġni, Antjokja, Lixandra, Trier, Mediolanum, u Capua. Madankollu, din il-prominenza għamlitha fil-mira tal-għedewwa, fosthom l-Alariċi u l-Visigoti li assedjawha fl-401, u wħud mir-residenti ħarbu lejn il-laguni fil-qrib. L-Alariċi reġgħu attakkaw il-belt fl-408. Attila attakka l-belt fl-452. Matul din l-invażjoni li seħħet fit-18 ta' Lulju, Attila u l-Unni tiegħu tant għamlu ħerba mill-belt li wara bil-kemm seta' jingħaraf is-sit oriġinali tagħha fejn kien. Il-waqgħa ta' Aquileia kienet l-ewwel inkursjoni ta' Attila f'territorju Ruman; imbagħad ġara l-istess fi bliet bħal Mediolanum u Ticinum. L-abitanti Rumani, flimkien ma' dawk ta' rħula ġirien iżgħar, ħarbu bi ħġarhom lejn il-laguni, u b'hekk stabbilew il-pedamenti għall-bliet ta' Venezja u Grado.
Medju Evu
Meta Massenzju kien patrijarka, il-Papa approva s-Sinodu ta' Mantova, li ta l-preċedenza lill-patrijarkat kontinentali ta' Aquileia fuq il-patrijarkat ta' Grado. Madankollu, il-kundizzjonijiet materjali għal Aquileia malajr marru għall-agħar. Il-fdalijiet ta' Aquileia bdew kontinwament jittieħdu bħala materjal tal-bini, u bil-kollass tal-Karolinġji fis-seklu 10, l-abitanti batew mill-attakki tal-Ungeriżi.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Klima
Ix-xita fiż-żona tvarja b'mod konsiderevoli skont l-elevazzjoni u l-orjentazzjoni tax-xatt tal-kosta, li huma l-iżjed influwenzi maġġuri. Il-medja tax-xita tvarja minn 1,200 millimetru (mm) għal iktar minn 8,000 mm kull sena. L-ogħla muntanji tul l-irdumijiet bejn Cairns u Tully jirċievu l-iktar xita, l-iżjed minħabba fatturi orografiċi. Il-muntanja Bellenden Ker fiha l-iżjed stazzjon ta' reġistrazzjoni tat-temp fejn l-iktar tinżel xita fiż-żona qalb il-qċaċet għoljin l-oħra u x-xaqlibiet fil-Lvant fejn xorta tinżel ħafna xita. Il-biċċa l-kbira tax-xita tinżel minn Novembru sa April. Iż-żona ġieli tiġi affettwata wkoll minn ċikluni tropikali.
Aquileia
L-aħħar tal-Antikità
Matul is-seklu 4, Aquileia żammet l-importanza tagħha. Kostantinu għamel soġġorn hemmhekk diversi drabi. Il-belt saret stazzjoni navali u s-sede tal-Corrector Venetiarum et Histriae. Barra minn hekk, ġiet stabbilita zekka li pproduċiet bosta muniti, u l-isqof laħaq arċisqof metropolitan. Il-kunsill li sar fil-belt fit-381 kien biss l-ewwel wieħed minn sensiela ta' Kunsilli ta' Aquileia li saru matul is-sekli. Madankollu, il-belt kellha rwol fit-taqbid bejn il-mexxejja tas-sekli 4. Fit-340, l-Imperatur Kostantinu II nqatel fil-qrib hu u jinvadi t-territorju ta' ħuh iż-żgħir Kostanzju.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Fawna
Il-cassowary tan-Nofsinhar (Casuarius casuarius) u l-quoll tad-denb bit-tikek huma wħud mill-ispeċijiet mhedda u rari ta' għasafar, filwaqt li l-far-kangaroo (Hypsiprymnodon moschatus) huwa wieħed mill-50 speċi ta' annimali uniċi taż-żona. Dan tal-aħħar huwa sinifikanti peress li jirrappreżenta stadju bikri fl-evoluzzjoni tal-kangaroos. Fost l-annimali rari hemm diversi speċijiet tal-volpi jtir u l-bettong. Ġew identifikati 107 speċi ta' mammiferi. L-iżjed annimali rari tal-Awstralja, il-farfett il-lejl ta' Flores (Murina florium) insettivoru jinsab f'dan is-sit ukoll. Kwart mill-ispeċijiet ta' rodituri tal-Awstralja jinsabu fit-Tropiċi Mistagħdra. daqsminuri|Il-far-kangaroo 113-il speċi ta' rettili, inkluż 24 speċi endemiċi jgħixu fiż-żona flimkien ma' 51 speċi ta' anfibji, 22 minnhom endemiċi. Raġuni waħda għal-livell għoli ħafna ta' endemiżmu hi li l-ġeomorfoloġija hija diversa ħafna, u dan jirriżulta f'ħabitats iżolati fejn evolvew sottospeċijiet distinti. Xi speċijiet huma endemiċi għal muntanji jew grupp ta' muntanji speċifiċi.
Aquileia
Medju Evu
Fis-seklu 14, l-Istat Patrijarkali laħaq l-ikbar kobor tiegħu, mix-xmara Piave sal-Alpi Ġuljani u t-Tramuntana ta' Istria. Is-sede tal-Patrijarkat ta' Aquileia ġiet ittrasferita lejn Udine fl-1238, iżda reġgħet ingħatat lil Aquiliea fl-1420, bl-annessjoni tat-territorju ta' Udine min-naħa ta' Venezja.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Żoni protetti
L-Awtorità tal-Ġestjoni tat-Tropiċi Mistagħdra ġiet stabbilita fl-1983. Din l-awtorità hija responsabbli għall-ġestjoni tas-sit skont l-obbligi tal-Awstralja skont il-Konvenzjoni tal-Wirt Dinji. L-awtorità impjegat 20 persuna fl-2012 bħala persunal fi ħdan id-Dipartiment tal-Protezzjoni tal-Ambjent u tal-Wirt. Titmexxa minn bord ta' diretturi responsabbli għall-Kunsill Ministerjali tat-Tropiċi Mistagħdra li fih rappreżentanti kemm ta' Queensland kif ukoll tal-Gvern Federali.
Ġeografija
L-art mhijiex watja. Il-katina muntanjuża tal-Great Dividing Range u għadd ta' ktajjen muntanjużi kostali żgħar, artijiet għoljin, artijiet ta' qabel l-għoljiet u rdum jiddominaw il-pajsaġġ.
Aquileia
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|285x285px|Il-Bażilika ta' Aquileia minn ġewwa Iż-Żona Arkeoloġika u l-Bażilika Patrijarkali ta' Aquileia ġew iddeżinjati bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-1998. Fl-2017 u fl-2018 saru xi modifiki minuri fil-konfini taż-żona ta' lqugħ tas-sit. Is-sit arkeoloġiku ta' Aquileia jingħad li huwa s-sit tal-ikbar belt Rumana li qatt ġiet skavata.
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Fawna
Fiż-żona ġew irreġistrati 370 speċi ta' għasafar. 11-il speċi minnhom ma jinsabu mkien iktar.
Aquileia
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; il-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem"; u l-kriterju (vi) "Assoċjazzjoni diretta jew tanġibbli ma' avvenimenti jew ma' tradizzjonijiet ħajjin, ma' ideat jew ma' twemmin, jew ma' xogħlijiet artistiċi jew letterarji ta' valur universali straordinarju".
Tropiċi Mistagħdra ta' Queensland
Flora
daqsminuri|Il-Kaskati ta' Josephine, il-Park Nazzjonali ta' Wooroonooran Is-sit fih bosta karatteristiċi uniċi, pereżempju iktar minn 390 speċi ta' pjanti rari, fosthom 74 speċi mhedda. Hemm mill-inqas 85 speċi li huma endemiċi għaż-żona, 13-il tip differenti ta' foresti tropikali u 29 speċi ta' mangrovji, li huwa ferm iktar minn kwalunkwe post ieħor fil-pajjiż. Mid-19-il familja ta' pjanti primittivi li jarmu l-fjuri, 12 jinsabu fit-Tropiċi Mistagħdra, inkluż żewġ familji li ma jinsabu mkien iktar. Barra minn hekk hemm mill-inqas 50 speċi individwali li huma endemiċi għaż-żona.
Ġeografija
Barra minn hekk, hemm ukoll l-ogħla kaskati tal-Awstralja, il-Kaskati ta' Wallaman. B'kollox tmiss ma' 13-il sistema maġġuri tax-xmajjar, fosthom Annan, Bloomfield, Daintree, Barron, Mulgrave, Russell, Johnstone, Tully, Herbert, Burdekin, Mitchell, Normanby u Palmer River. Tliet digi famużi li jinsabu fis-sit huma d-Diga tal-Kaskati ta' Copperlode, id-Diga ta' Koombooloomba u d-Diga ta' Paluma.
Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon
Sit ta' Wirt Dinji
daqsminuri|277x277px|Il-ferrovija bl-istim ta' Blaenavon F'Diċembru 2000, żona ta' 33 kilometru kwadru tal-Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon tniżżlet bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO. Blaenavon kienet l-ewwel "pajsaġġ kulturali" li ġie rikonoxxut bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fir-Renju Unit. Madwar £40 miljun intefqu fl-ewwel għaxar snin.
Preservazzjoni
xellug|daqsminuri|261x261px|Iċ-Ċentru tal-Wirt Dinji ta' Blaenavon għall-viżitaturi b'wirja dwar kif kien jiġi prodott il-ħadid Il-Pajsaġġ jinkludi 24 monument skedat u 82 binja elenkata, li minnhom l-iżjed importanti għandhom sjieda pubblika. Meta l-Pajsaġġ Industrijali ta' Blaenavon tniżżel bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO, bosta mill-elementi kienu vulnerabbli minħabba nuqqas ta' konservazzjoni. Minn dak iż-żmien 'l hawn, sar xogħol estensiv biex jiġu kkonservati l-impjanti industrijali tal-ħadid, il-Foss il-Kbir u elementi storiċi oħra ta' Blaenavon u l-pajsaġġ tal-madwar. Isiru sforzi kontinwi biex jiġi żgurat l-iżvilupp ġdid ma jnaqqasx mill-valur tal-Pajsaġġ u ma jkerrahx id-dehra tiegħu.
Post
xellug|daqsminuri|It-Torri tal-Bilanċ tal-Ilma ta' Blaenavon Ir-Rivoluzzjoni Industrijali fir-Renju Unit kienet ibbażata fuq il-ħadid u l-faħam, il-prodotti prinċipali tal-widien tan-Nofsinhar ta' Wales. Il-produzzjoni tal-ħadid fondut grezz fir-reġjun kibret minn 39,600 tunnellata fl-1796 għal 666,000 tunnellata fl-1852, u l-ħadid kien jintuża biex jinbnew linji ferrovjarji, fabbriki u magni madwar id-dinja. Blaenavon kienet ċentru importanti għall-estrazzjoni tal-faħam u għall-produzzjoni tal-ħadid fin-Nofsinhar ta' Wales matul l-aħħar tas-seklu 18 u l-bidu tas-seklu 19. L-Impjant Industrijali tal-Ħadid ta' Blaenavon infetaħ għall-ħabta tal-1789 u kkawża l-iżvilupp tal-minjieri, tal-barrieri u tal-abitazzjonijiet.
Blaenavon tinsab fit-tarf ta' fuq tal-wied ta' Afon Lwyd fin-Nofsinhar ta' Wales. Is-Sit ta' Wirt Dinji huwa bbażat fuq żona kbira ta' art li l-Kumpanija ta' Blaenavon kriet fl-1789. Is-sit jinsab fuq ix-xifer tal-Grigal tal-Medda tal-Faħam tan-Nofsinhar ta' Wales. Iż-żona hija eżempju eċċellenti ta' pajsaġġ industrijali li ġie ffurmat fl-aħħar tas-seklu 18 u fil-bidu tas-seklu 19 permezz tal-attivitajiet tax-xogħol fil-minjieri u tal-produzzjoni tal-ħadid. Is-sit fih 3,290 ettaru ta' art li tinkludi l-Impjant Industrijali tal-Ħadid ta' Blaenavon u l-minjiera tal-faħam tal-Foss il-Kbir, u hija mdawra bil-minjieri u bil-barrieri, impjant tal-manifattura, linji ferrovjarji, kanal, abitazzjonijiet tal-ħaddiema u infrastruttura soċjali.
Elementi tal-pajsaġġ
daqsminuri|It-Triq tat-Tramm mill-Mina ta' Pwll Du sal-Fonderija ta' Garnddyrys L-Impjant Industrijali tal-Ħadid ta' Blaenavon kien jopera mill-1789 sal-1902. Illum il-ġurnata hemm il-fdalijiet ta' sitt fran tal-blast, fonderiji, kmamar bil-bojlers, kmamar bil-magni, torri tal-bilanċ tal-ilma li kien jintuża biex jiġu olzati u jitbaxxew it-tramms, u l-abitazzjonijiet tal-ħaddiema madwar il-pjazza magħrufa bħala Stack Square. Il-fdalijiet tal-fran mill-aħħar tas-seklu 18 u mis-seklu 19 huma ppreservati sew. Elementi oħra jinkludu t-torri tal-bilanċ tal-ilma tal-1839, żewġ fonderiji, il-fdalijiet ta' kalkari, il-bażi taċ-ċumnija enormi tal-magna tal-infiħ, l-istruttura tal-ħadid fondut li kienet iġġorr il-pajpijiet tal-blast lejn il-fran, u l-fdalijiet tal-abitazzjonijiet tal-ħaddiema.
Preservazzjoni
L-arkitetti Purcell Miller Tritton rebħu l-Medalja tad-Deheb għall-Arkitettura fl-Eisteddfod Nazzjonali ta' Wales tal-2008 għax-xogħol tagħhom fiċ-Ċentru tal-Wirt Dinji għall-viżitaturi.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (iii) "Xhieda unika jew minn tal-inqas eċċezzjonali ta' tradizzjoni kulturali jew ta' ċivilizzazzjoni li għadha ħajja jew li għebet"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".
Elementi tal-pajsaġġ
Il-Foss il-Kbir kien l-aħħar minjiera fonda tal-faħam li baqgħet operazzjonali fiż-żona. Il-binjiet tas-superfiċe, it-tagħmir tal-kojljatura u l-impjanti ta' taħt l-art għadhom f'kundizzjoni eċċellenti. Il-minjiera tal-faħam tal-Foss il-Kbir, li issa hija ġestita mill-Amgueddfa Cymru – il-Mużew Nazzjonali ta' Wales, kienet operattiva mill-ħabta tal-1860 sal-1980. Il-binjiet oriġinali tal-foss ġew ippreservati, inkluż il-qafas tal-parti ta' fuq tal-makkinarju tal-foss, il-magna tal-kojljatura u l-banjijiet. L-Impjant tal-Kojljatura tal-Foss il-Kbir reġa' nfetaħ bħala mużew fl-1983. Il-viżitaturi jistgħu jżuruh permezz ta' żjara ggwidata taħt l-art. Fl-2005 il-mużew rebaħ il-Premju Gulbenkian bħala l-mużew tas-sena.
Fost il-binjiet eżistenti mill-perjodu industrijali bikri hemm it-Ty-Mawr (id-Dar il-Kbira), magħrufa wkoll bħala d-Dar ta' Blaenavon, li nbniet għad-direttur tal-impjant tal-ħadid, Samuel Hopkins, fl-1791, l-abitazzjonijiet tal-ħaddiem, il-Knisja ta' San Pietru (1804), l-Iskola ta' San Pietru (1816) u s-Sala tal-Ħaddiema ta' Blaenavon (1894). Elementi oħra tal-Pajsaġġ Industrijali huma l-minjieri u l-barrieri li minnhom kienu jiġu estratti l-faħam, il-minerali tal-ħadid, it-tafal refrattarju u l-ġebla tal-ġir. Hemm ukoll traċċi ta' ferroviji mmexxija biż-żwiemel, mini u niżliet li kienu jintużaw għall-ġarr tal-minerali tal-ħadid, tal-faħam u tal-ġebla tal-ġir lejn l-impjant tal-ħadid, u għall-ġarr tal-ħadid fondut grezz lejn il-Fonderija ta' Garnddyrys. Il-ħadid ferrobattut kien jittieħed mill-fonderija lejn Llanfoist fuq il-Kanali ta' Brecknock u ta' Abergavenny biex imbagħad jiġi ttrasportat lejn partijiet oħra tar-Renju Unit u fid-dinja. Hemm mixjiet u mogħdijiet li permezz tagħhom il-viżitaturi jistgħu jesploraw il-Pajsaġġ. Hemm mogħdijiet bil-mixi bit-tabelli bid-direzzjonijiet li jsegwu l-linji ferrovjarji tal-iżjed ferroviji bikrin tal-ħadid. Il-Linja Ferrovjarja ta' Pontypool u ta' Blaenavon Railway xi darba kienet faċilità importanti tat-trasport. Il-ferrovija bl-istim ġiet irrestawrata flimkien mal-linja ferrovjarja, u hemm stazzjon fiċ-ċentru tar-raħal ta' Blaenavon.
Sit ta' Wirt Dinji
Iż-żona ta' lqugħ tas-sit tinkludi l-monumenti prinċipali tal-kumpless tax-xogħol fil-minjieri u tal-produzzjoni tal-ħadid, li jinsabu f'kundizzjoni tassew tajba, kif ukoll il-fdalijiet tal-infrastruttura tal-minjieri, tal-barrieri u tat-trasport. Wieħed jista' jittraċċa l-proċess industrijali kumpless u l-aspetti soċjali tiegħu fil-bidu tar-Rivoluzzjoni Industrijali.
Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra
daqsminuri|Veduta tal-muntanja Kerinċi minn Kayuaro fil-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat Il-Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra fl-Indoneżja tniżżel fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004. Is-sit huwa magħmul minn tliet parks nazzjonali Indoneżjani fuq il-gżira ta' Sumatra: il-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser, il-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat u l-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan. Is-sit tqiegħed fil-lista tas-Siti ta' Wirt Dinji fil-Periklu mill-2011 sabiex jingħelbu t-theddidiet tal-insib, tal-qtugħ tas-siġar illegali, tal-iżvilupp agrikola f'art protetta, u ta' pjanijiet biex jinbnew toroq li jgħaddu minn ġos-sit.
Postijiet u daqs
Il-Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra huwa magħmul minn tliet parks nazzjonali: il-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser b'erja ta' 8,629.75 km2, il-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat b'erja ta' 13,753.5 km2 u l-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan b'erja ta' 3,568 km2. L-erja totali tal-foresti tropikali jammonta għal 25,000 km2. Il-Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra ntgħażel għaliex jirrappreżenta żona sinifikanti ta' foresti fuq il-gżira ta' Sumatra, u minħabba l-bijodiversità tal-foresti fl-art baxxa u fil-muntanji. Din il-gżira li fl-imgħoddi kienet miksija foresti tropikali, fi żmien 50 sena spiċċat għandha biss ftit żoni mwarrbin ta' foresti.
It-tliet parks nazzjonali għandhom ħabitats varjati ħafna b'bijodiversità straordinarja. It-tliet parks f'daqqa jirrappreżentaw 50 % tal-varjetà ta' pjanti totali f'Sumatra. Mill-inqas 92 speċi komuni lokali ġew rikonoxxuti fil-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser. Barra minn hekk, fil-parks nazzjonali hemm l-ikbar fjura fid-dinja (Rafflesia arnoldi) u l-itwal fjura fid-dinja (Amorphophallus titanum).
Ġeografija u klima
Il-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan huwa twil 350 kilometru iżda b'wisa' medja ta' 45 kilometru biss. Iż-żewġ terzi fit-Tramuntana għandhom art bil-blat, b'altitudni medja ta' 1,500 metru, u bl-ogħla punt ta' 1,964 metru fil-quċċata tal-muntanja Pulung. In-nofs tan-Nofsinhar għandha art iktar baxxa; 90 kilometru minnhom huma kap u l-park imiss mal-baħar għal nofs it-tul tiegħu. Ħafna mix-xmajjar joriġinaw mill-parks u hemm diversi lagi u fawwariet termali.
xellug|daqsminuri|Ix-xmara Buluh fil-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser Il-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser fit-Tramuntana tal-gżira ta' Sumatra għandu tul ta' 150 kilometru u wiesa' iktar minn 100 kilometru; fil-biċċa l-kbira huwa magħmul minn art muntanjuża. 40 % tal-park huwa wieqaf b'altitudni ta' iżjed minn 1,500 metru. 12 % tal-park biss, fin-nofs iktar baxx tan-Nofsinhar, għandu altitudni ta' inqas minn 600 metru, iżda għal 25 kilometru jibqa' nieżel sal-kosta. Ħdax-il quċċata jaqbżu l-2,700 metru u l-ogħla punt hija l-muntanja Leuser li tlaħħaq it-3,466 metru. Iż-żona madwar din il-muntanja hija magħrufa bħala l-Ekosistema tal-muntanja Leuser.
Il-muntanji għandhom klima pjuttost simili s-sena kollha, b'temperaturi għoljin li ma tantx jinbidlu wisq, umdità għolja u ħafna xita għal disa' xhur f'ċertu żoni u għal seba' xhur f'oħrajn. Din il-klima ħeġġet l-għadd kbir ta' speċijiet u l-varjetà tal-ispeċijiet. Il-Park Nazzjonali ta' Gunung Leuser ikollu xi 3,000 mm ta' xita fis-sena fit-Tramuntana, u xi 4,657 mm ta' xita fin-Nofsinhar. It-temperaturi jvarjaw bejn 21°C u 28°C, u l-umdità dejjem tkun ogħla minn 60 %, speċjalment f'altitudnijiet ta' iktar minn 1,700 metru. Fil-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat ix-xita medja li tinżel tlaħħaq l-2,990 mm, it-temperaturi jvarjaw bejn 16°C u 28°C, u l-umdità dejjem tkun għolja (77-90 %). Fil-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan, il-Punent tiegħu jkollu preċipitazzjoni kbira speċjalment matul il-monsoons ta' Novembru sa Mejju, li tlaħħaq it-3,000 u l-4,000 mm. Il-Lvant huwa iktar niexef, b'2,500–3,000 mm ta' xita, u t-temperaturi jvarjaw bejn between 20°C u 28°C.
Il-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat fiċ-ċentru tal-gżira ta' Sumatra jestendi għal 350 kilometru fuq ix-xaqlibiet ta' Bukit Barisan, b'wisa' medja ta' 45 kilometru u b'altitudni ta' 2,000 metru 'l fuq mil-livell tal-baħar. In-nofs tat-Tramuntana fiha katina muntanjuża iktar baxxa tal-Lvant, b'altitudni ta' 800–1500 metru. Tliet kwarti tal-park huwa wieqaf. L-ogħla punt u l-ogħla vulkan fl-Indoneżja huwa l-Kerinci, b'altitudni ta' 3,805 metru.
Flora u fawna
Fil-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat ġew irreġistrati 85 speċi ta' mammiferi, ħamsa minnhom endemiċi u 23 speċi mhedda. Hemm 370 speċi ta' għasafar, 13 minnhom endemiċi u 58 speċi mhedda. Uħud mill-ispeċijiet importanti ta' mammiferi huma: il-leopard tat-tikek tal-Borneo, it-tapir Asjatiku, u r-rinoċeront ta' Sumatra. Il-popolazzjoni ta' tigri ta' Sumatra fil-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat hija l-ogħla waħda li qatt ġiet irreġistrata, u b'hekk huwa wieħed mit-12-il Pajsaġġ ta' Konservazzjoni tat-Tigri ta' Importanza Globali. Hemm diversi speċijiet importanti ta' għasafar: il-papra tal-boskijiet bil-ġwienaħ bojod u d-daqquqa tal-art ta' Sumatra. Fost l-ispeċijiet importanti ta' pjanti hemm: il-Hopea beccariana u x-Shorea ovalis ssp. seicea.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-Wirt tal-Foresti Tropikali ta' Sumatra ġie ddeżinjat bħala Sit ta' Wirt Dinji tal-UNESCO fl-2004. 2.5 miljun ettaru ta' foresti tropikali ta' Sumatra ġew inklużi minħabba l-bijodiversità rikka u unika tagħhom.
Flora u fawna
Fil-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan ġew irreġistrati 98 speċi ta' mammiferi, bi speċi endemika u 25 speċi mhedda. Hemm 379 speċi ta' għasafar, seba' minnhom endemiċi u 58 mhedda. Ġew irreġistrati 59 speċi ta' rettili u ta' anfibji. Il-Park Nazzjonali ta' Bukit Barisan Selatan għandu l-istess speċijiet ta' għasafar bħall-Park Nazzjonali ta' Kerinci Seblat. L-iżjed speċi importanti ta' mammiferu fil-park huwa l-iljunfant ta' Sumatra.
Sit ta' Wirt Dinji
Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' tliet kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (vii) "Post fejn iseħħu fenomeni naturali tal-għaġeb jew fejn hemm żoni ta' ġmiel naturali u ta' importanza estetika eċċezzjonali"; il-kriterju (ix) "Eżempju straordinarju li jirrappreżenta proċessi ekoloġiċi u bijoloġiċi kontinwi sinifikanti fl-evoluzzjoni u fl-iżvilupp ta' ekosistemi u ta' komunitajiet ta' pjanti u ta' annimali terrestri, tal-ilma ħelu, kostali u tal-baħar"; u l-kriterju (x) "Post fejn hemm l-iktar ħabitats naturali importanti u sinifikanti għall-konservazzjoni fil-post tad-diversità bijoloġika, inkluż fejn hemm speċijiet mhedda ta' valur universali straordinarju mill-perspettiva tax-xjenza jew tal-konservazzjoni".
Arles
Żmien il-qedem
Ir-Rumani ħakmu l-belt fil-123 Q.K. u kabbruha f'belt importanti. Huma bnew kollegament ta' kanal mal-Baħar Mediterran fil-104 Q.K. Arles kella tikkompeti ma' Massalia (Marsilja) iktar 'l isfel tul il-kosta.
Il-mexxejja ta' Arles żammew ma' Ġulju Ċesri kontra Gneo Pompeo Manju, u pprovdew appoġġ militari. Massalia appoġġat lil Gneo Pompeo Manju meta Ċesri ħareġ rebbieħ, u lil Massalia serqulha r-rikkezzi kollha, li ġew ittrasferiti lejn Arelate bħala premju. Il-belt ġiet stabbilita formalment bħala kolonja għall-veterani tal-leġjun Ruman Legio VI Ferrata, li kellu bażi hemmhekk. It-titlu sħiħ tagħha bħala kolonja kien Colonia Iulia Paterna Arelatensium Sextanorum, jiġifieri "il-kolonja antika ta' Ġulju Ċesri ta' Arles tas-suldati tas-sitt leġjun".
Sit ta' Wirt Dinji u attrazzjonijiet oħra
Il-bitħa interna tal-Isptar Antik ta' Arles, li issa hija msejħa "Espace Van Gogh", hija ċentru għax-xogħlijiet ta' Vincent van Gogh, li bosta minnhom saru kapulavuri. Il-ġnien, imdawwar mill-erba' naħat b'binjiet tal-kumpless, tasal għalih minn arkati fl-ewwel sular u hemm gallerija fl-ewwel u fit-tieni sular.
Sport
L-AC Arles-Avignon kien klabb tal-futbol professjonali Franċiż. Preċedentement kienu lagħbu fix-Championnat de France Amateur, ir-raba' diviżjoni tal-futbol Franċiż, iżda l-klabb xolja fl-2016. Kienu jilagħbu fil-Parc des Sports, grawnd li jesa' ftit iktar minn 17,000 ruħ.
Kultura
daqsminuri|306x306px|Rencontres d'Arles 2019 Arles hija ċentru kulturali. Kull sena jsir festival magħruf tal-fotografija, imsejjaħ Rencontres d'Arles, u l-iskola nazzjonali Franċiża tal-fotografija tinsab f'Arles.
Sit ta' Wirt Dinji u attrazzjonijiet oħra
Il-Knisja ta' San Trofimu, li qabel kienet katidral, hija xogħol ewlieni tal-arkitettura Rumaneska, u r-rappreżentazzjoni tal-Aħħar Ġudizzju fil-portal tagħha jitqies bħala wieħed mill-aqwa eżempji tal-iskultura Rumaneska, flimkien mal-kolonni tal-kjostru maġenbu. xellug|daqsminuri|264x264px|Il-portal Rumanesk tal-Knisja ta' San Trofimu Il-valur universali straordinarju tas-sit ġie rrikonoxxut abbażi ta' żewġ kriterji tal-għażla tal-UNESCO: il-kriterju (ii) "Wirja ta' skambju importanti ta' valuri umani, tul perjodu ta' żmien jew fi ħdan żona kulturali fid-dinja, dwar l-iżviluppi fl-arkitettura jew it-teknoloġija, l-arti monumentali, l-ippjanar tal-bliet jew id-disinn tal-pajsaġġ"; u l-kriterju (iv) "Eżempju straordinarju ta' tip ta' bini, ta' grupp ta' siti jew ta' pajsaġġ arkitettoniku jew teknoloġiku li joħroġ fid-dieher stadju/i sinifikanti fl-istorja tal-bniedem".