cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kebolehdiaman planet
Kelas spektrum
Kajian tahun 2020 mendapati bahawa separuh daripada bintang seakan Matahari yang ada mungkin dapat menempatkan planet-planet berbatu yang berkemungkinan boleh didiami, malah dianggarkan bahawa secara purata, planet dalam zon boleh didiami terdekat di sekitar bintang jenis "G" dan "K" terletak 6 parsek jauhnya, dan terdapat kira-kira empat planet berbatu di sekitar bintang jenis "G" dan "K" dalam lingkungan 10 parsek (32.6 tahun cahaya) dari Matahari.
Zon boleh didiami yang stabil
Zon boleh didiami (ZBD) merupakan kawasan angkasa berbentuk "sfera lindungan" di keliling sesebuah bintang di mana planet boleh menampung air cecair di permukaannya. Konsep ini mula diusulkan oleh ahli astrofizik Su-Shu Huang pada tahun 1959 berdasarkan kekangan iklim daripada bintang perumah. Selain daripada sumber tenaga, air cecair diterima umum sebagai faktor paling penting untuk kehidupan memandangkan betapa integralnya air cecair kepada segala sistem hidupan di Bumi. Akan tetapi, jika ditemuinya hidupan di mana tiadanya air, maka skop definisi ZBD akan perlu diperluas seluas-luasnya.
Batasan dalam ZBD ialah jarak dari bintang di mana "" mengewapkan seluruh takungan air, dan sebagai kesan sampingan, mencetuskan penguraian wap air oleh tindakan cahaya dan pelesapan hidrogen ke dalam angkasa; sementara batasan luar ZBD ialah jarak di mana kesan rumah hijau yang maksimum pun tidak dapat mengekalkan suhu permukaan planet di atas takat beku, dan daripada sejatan.
ZBD yang "stabil" melibatkan dua faktor:
Keberubahan bintang rendah
Semua bintang mengalami perubahan kekilauan, tetapi yang menjadi persoalan ialah sejauh mana kekilauan itu berubah-ubah. Kebanyakan bintang agak stabil, tetapi segelintir bintang berubah sering menjalani pertambahan kekilauan yang mendadak dan oleh itu pancaran tenaga terhadap jasad-jasad yang mengitarinya pun meningkat secara mendadak. Bintang-bintang seumpama ini dianggap kurang sesuai untuk merumahkan planet yang boleh didiami hidupan kerana sifatnya yang tidak dapat diduga serta perubahan keluaran tenaganya akan menjejaskan daya hidup organisma, iaitu benda-benda hidup yang terbiasa dengan julat suhu yang tertentu tidak dapat hidup dalam keadaan suhu yang berubah-ubah terlalu mendadak. Lebih-lebih lagi, pertambahan kekilauan yang ketara sering diiringi oleh ledakan pancaran sinar X dan sinar gamma melampau yang boleh membahayakan nyawa. Atmosfera planet sungguhpun dapat mengurangkan kesan bahaya tersebut, tetapi sukar dimantapkan kerana tenaga berfrekuensi tinggi dari bintang akan menggugat medan perlindungan planet berkenaan secara berterusan.
Dibandingkan dengan kebanyakan bintang lain, Matahari adalah cukup tenang; perbezaan antara keluaran maksimum dan minimum adalah kira-kira 0.1% sepanjang setiap kitaran suria yang selama 11 tahun. Terdapat bukti kukuh (tetapi masih dipertikai) bahawa sedikit mana pun perubahan dalam kekilauan Matahari akan menyebabkan kesan yang ketara terhadap iklim Bumi dalam era bersejarah; misalnya, Zaman Ais Kecil pada pertengahan alaf kedua mungkin disebabkan oleh kemerosotan yang agak berjangka panjang dalam kekilauan Matahari. Oleh itu, perubahan kekilauan bintang tidak semestinya pembolehubah yang sebenar untuk mempengaruhi kebolehdiaman planet. Bintang 18 Scorpii dikatakan antara bintang yang paling mirip dengan keadaan Matahari, tetapi sayangnya, berkenaan prospek wujudnya hidupan dalam lingkungannya, amplitud kitaran suria 18 Scorpii jauh lebih tinggi daripada Matahari.
Kelogaman tinggi
Sungguhpun sebahagian besar bintang terdiri daripada hidrogen dan helium, namun terdapat variasi yang ketara dalam jumlah kandungan unsur berat (logam). Kadar logam yang tinggi dalam bintang dihubungkaitkan dengan berapa banyaknya bahan berat yang ada pada mulanya dalam. Mengikut teori pembentukan sistem planet, Jika jumlah logam sedikit maka kemungkinan terbentuknya planet adalah makin tipis. Sebarang planet yang terbentuk di keliling bintang yang kurang logam barangkali rendah jisim dan oleh itu tidak sesuai untuk kehidupan. Kajian-kajian spektroskopi ke atas sistem-sistem yang terdapat eksoplanet setakat ini mengesahkan hubung kait antara kandungan logam yang tinggi dan pembentuk planet, yang mana bintang mana yang mempunyai planet yang setidak-tidaknya serupa dengan planet yang sedia diketahui, ternyata lebih kaya dengan logam jika dibandingkan dengan bintang yang tidak diiringi planet. Hubungan antara kelogaman tinggi dan pembentukan planet ini juga bermaksud kemungkinan besar sistem-sistem yang boleh didiami terdapat pada bintang generasi muda kerana bintang yang terbentuk awal-awal dalam sejarah alam semesta adalah kurang kandungan logam.
Ciri-ciri planet
Tanda-tanda kebolehdiaman dan biopenunjuk harus ditafsirkan dalam konteks planet dan alam sekitar. Sama ada planet itu boleh didiami atau tidak bergantung pada turutan peristiwa yang menjurus ke arah pembentukannya, yang mungkin merangkumi penghasilan molekul-molekul organik dalam awanan molekul dan cakera protoplanet, penyampaian bahan-bahan sewaktu dan selepas tokokan, dan lokasi orbit dalam sistem cakerawalanya. Tanggapan terutama mengenai planet boleh didiami adalah bahawa ia bersifat bumian (terestrial). Planet sedemikian terletak lebih kurang dalam satu peringkat magnitud jisim Bumi, terutamanya terbentuk daripada batu silikat dan tidak menokok lapisan luaran bergas hidrogen dan helium yang terdapat pada gergasi gas. Kemungkinan bahawa hidupan boleh berkembang di puncak awanan planet gergasi gas belum dikesampingkan sama sekali, tetapi dianggap tidak mungkin kerana tiadanya permukaan, malah gravitinya pun melampau. Akan tetapi, satelit semula jadi (bulan) yang mengitari planet gergasi gas masih calon yang sah untuk menempatkan kehidupan.
Pada Februari 2011, misi Balai Cerap Angkasa Kepler mengeluarkan, termasuklah 54 yang mungkin terletak dalam zon boleh didiami. Enam daripada calon dalam zon adalah lebih kecil daripada dua kali saiz Bumi. Satu lagi kajian terbaru mendapati bahawa salah satu calon tersebut (KOI 326.01) lebih besar dan panas daripada yang dilaporkan terlebih dahulu. Berdasarkan dapatan ini, pasukan Kepler menganggarkan bahawa terdapat sekurang-kurangnya 50 bilion planet dalam Bimasakti, dan sekurang-kurangnya 500 juta daripadanya terletak dalam zon boleh didiami.
Dalam menganalisis persekitaran mana yang berkemungkinan menampung kehidupan, selalunya terdapat perbezaan antara organisma unisel yang serba ringkas seperti bakteria dan arkea, dan makhluk-makhluk metazoan yang kompleks (seperti haiwan). Dalam apa juga salasilah hidupan sekalipun, organisma unisel mesti sentiasa mendahului organisma multisel, bahkan di mana adanya organisma unisel tidak terjamin akan adanya juga makhluk yang lebih kompleks. Ciri-ciri planet yang dihuraikan di bawah adalah dianggap mustahak untuk hidupan secara umumnya, tetapi dalam apa jua keadaan sekalipun, organisma multisel lebih banyak tuntutan daripada hidupan unisel.
Jisim
Planet jisim rendah nyata kurang sesuai untuk hidupan atas dua sebab:
"Jisim rendah" bukanlah faktor yang mutlak sepenuhnya; Bumi rendah jisimnya berbanding planet-planet gergasi gas dalam Sistem Suria tetapi mempunyai diameter, jisim, dan kepadatan tertinggi daripada semua jasad bumian. Bumi cukup besar untuk memelihara atmosfera melalui graviti sahaja, dan juga cukup besar sehingga teras leburnya kekal sebagai 'enjin haba' yang memacu kepelbagaian geologi permukaan (satu lagi komponen utama pemanasan haba ialah penguraian unsur-unsur radioaktif dalam teras planet), berbanding dengan Marikh yang rata-rata 'mati bumi' dan kehilangan sebahagian besar atmosferanya. Maka wajarlah disimpulkan bahawa had jisim minimum bagi kebolehdiaman terletak antara jisim Marikh dan Bumi atau Zuhrah; telah disebutkan 0.3 kali jisim Bumi sebagai garis pemisah kasar untuk planet-planet boleh didiami. Bagaimanapun, kajian Pusat Astrofizik Harvard-Smithsonian pada tahun 2008 mengusulkan bahawa garis pemisah tersebut mungkin lebih tinggi, dan Bumi mungkin sebetulnya terletak dekat dengan paras minimum kebolehdiaman kerana jika jisim lebih rendah daripada itu, maka mustahil terjadi tektonik plat. Planet Zuhrah yang jisimnya 85% jisim Bumi tidak menunjukkan sebarang tanda-tanda aktiviti tektonik. Sebaliknya, "super-Bumi" atau planet bumian yang lebih tinggi jisimnya berbanding Bumi akan mempunyai tahap tektonik plat yang lebih tinggi dan oleh itu nyata sekali terletak dalam julat boleh didiami.
Juga terdapat kekecualian daripada kesimpulan di atas asalkan disebabkan keadaan luar biasa: salah satu bulan Musytari bernama Io (yang lebih kecil daripada mana-mana planet bumian) mempunyai dinamik gunung berapi disebabkan tegasan-tegasan graviti yang diaruh oleh orbitnya, sementara jirannya Europa mungkin mempunyai lautan cecair atau lecah ais di bawah lindungan beku yang juga disebabkan kuasa yang dijana daripada mengitari gergasi gas. Sementara itu, satelit Zuhal yang bernama Titan mempunyai sedikit peluang untuk menampung hidupan kerana memelihara atmosfera yang tebal dan mmempunyai laut-laut metana cecair di permukaan. Tindak balas organik-kimia yang hanya memerlukan tenaga minimum boleh terjadi di dalam laut-laut ini, tetapi barangkali tidak wujudnya sebarang sistem hidupan yang berasaskan tindak balas yang begitu minimum. Jasad-jasad satelit tersebut biarpun kes terkecuali tetapi dapat membuktikan bahawa jisim sebagai syarat kebolehdiaman planet belum boleh dikira sebagai mutlak berdasarkan takat pengetahuan masa kini.
Makin besar planetnya maka makin besar jugalah atmosferanya. Kombinasi halaju lepas tinggi untuk menakung atom ringan-ringan serta aktiviti peluahan gas yang berleluasa daripada peningkatan tektonik plat boleh menambah tekanan atmosfera dan suku di permukaan secara mendadak berbanding Bumi. Kesan rumah hijau dipertingkat dalam atmosfera begitu berat ini sering membayangkan bahawa zon boleh didiami bagi planet-planet begitu besar haruslah lebih jauh dari bintang pusat (berbanding jarak Bumi dari Matahari).
Akhir sekali, planet besar berkemungkinan mempunyai teras besi yang besar, membolehkan adanya medan magnet untuk melindungi planet daripada angin najam dan sinaran kosmos yang boleh menghilangkan atmosfera planet dan menimpakan zarah-zarah terion ke atas segala hidupan yang ada. Jisim bukanlah satu-satunya kriteria untuk menghasilkan medan magnet kerana planetnya juga mesti berputar cukup laju untuk menjana kesan dinamo di dalam terasnya, tetapi ia tetap memainkan peranan penting dalam proses.
Radius
Ukuran jejari (radius) bagi eksoplanet yang berpotensi boleh didiami dikatakan tergolong dalam 0.5 hingga 2.5 kali jejari Bumi.
Orbit dan putaran
Seperti dengan kriteria lain, adalah penting untuk mengambil kira dalam menilai kesan ciri-ciri orbit dan putaran terhadap kebolehdiaman planet. Kesipian orbit adalah perbezaan antara jarak paling jauh dan paling dekat dengan bintang induknya, dibahagikan dengan jumlah campuran kedua-dua jarak tersebut; ia merupakan nisbah yang menghuraikan bentuk orbit bujur. Makin besar kesipiannya maka makin ketaralah perubahan suhu permukaan planet. Organisma hidup sejauh mana mampu menyesuaikan diri pun ada hadnya, lebih-lebih lagi jika perubahan itu bertindan dengan kedua-dua takat beku dan takat didih bahan pelarut utama planetnya (misalnya, air di Bumi). Andaikan jika lautan Bumi mendidih bersilih membeku, sukar dibayangkan hidupan dapat berkembang di sini. Makin kompleks organisma itu, makin pekalah ia kepada perubahan suhu. Orbit Bumi berbentuk bulatan hampir sempurna dengan kesipian kurang daripada 0.02; planet lain dalam Sistem Suria (kecuali Utarid) pun lebih kurang sama. Sungguhpun begitu, berdasarkan kajian yang diwartakan pada Mac 2020, terdapat kemungkinan berasas saintifik bahawa sesetengah kawasan di planet Utarid pernah boleh didiami, bahkan mungkin juga pernah wujudnya hidupan sebenar walaupun sekadar mikroorganisma primitif.
Putaran planet pada paksinya juga mesti memenuhi kriteria tertentu untuk memberi hidupan peluang untuk berkembang. Anggapan utamanya, planet harus mempunyai peralihan musim yang sederhana. Jika tidak terdapat kecondongan paksi (senget) yang ketara berbanding dengan garis serenjang satah ekliptik, maka musim-musim tidak akan terbentuk, tidak akan jadilah perangsang utama untuk menjana kedinamikan biosfera (lingkungan hidupan), dan planetnya juga akan lebih sejuk daripada planet yang mempunyai kecondongan ketara; jika keamatan sinaran tertinggi sentiasa dalam darjah yang terlalu sedikit dari khatulistiwa, maka cuaca panas tidak boleh mencapai kawasan kutub dan iklim planet akan didominasi oleh sistem cuaca yang serba sejuk seperti di kutub.
Jika planet terlalu condong pula, maka musim-musimnya juga melampau dan menyukarkan biosfera dari mencapai homeostasis. Kecondongan paksi Bumi kini (dalam Kuaterner) lebih tinggi daripada dahulu, sejajar dengan berkurangannya ais kutub, suhu semakin panas dan berkurangannya variasi musim. Para saintis tidak pasti sama ada perkembangan sebegini akan berlarutan untuk selamanya jika kecondongan paksi bertambah lagi (lihat Bumi Bola Salji).
Kesan-kesan sebenar perubahan ini hanya dapat diunjurkan dengan komputer pada masa ini, malah kajian-kajian menunjukkan bahawa kecondongan paksi sejauh 85 darjah pun tidak semestinya menidakkan kewujudan hidupan selagi ia tidak melibatkan permukaan-permukaan benua yang dilanda oleh suhu tertinggi secara bermusim. Bukan sahaja min (nilai hitung panjang) kecondongan paksi, bahkan juga variasi (julat anjakan) sepanjang masa mesti diambil kira. Kecondongan Bumi bervariasi antara 21.5 dan 24.5 darjah selama 41,000 tahun. Variasi yang lebih drastik atau keberkalaan yang lebih pendek akan mengaruh kesan-kesan pada iklim seperti variasi dalam keamatan musim.
Lain-lain faktor orbit untuk diambil kira termasuk:
Bulan Bumi kelihatan memainkan peranan penting dalam menyederhanakan iklim Bumi dengan menstabilkan kecondongan paksi. Telah diusulkan bahawa kecendungan yang camuk boleh menjadi penentu segala dari segi kebolehdiaman; maksudnya, satelit sebesar Bulan bukan sahaja membantu malah wajib untuk mewujudkan kestabilan. Pendirian ini masih dipertikaikan.
Bagi Bumi, Bulan yang tunggal mempunyai jisim yang cukup dan mengorbit pada kedudukan dan kadar yang cukup untuk menyumbang besar kepada pasang surut lautan yang membantu Bumi menggodak lautan air cecair secara dinamik. Pengaruh dari Bulan ini bukan sahaja memastikan air lautan tidak mati, bahkan juga memainkan peranan yang amat penting dalam perikliman Bumi yang dinamik.
Geologi
Boleh dikatakan bahawa kepekatan radionuklid di mantel planet berbatu adalah penting untuk kebolehdiaman planet seakan Bumi, kerana planet yang melimpah kandungan radionuklidnya mungkin tidak mempunyai dinamo yang berterusan untuk sebahagian signifikan dalam hayatnya, sementara yang kurang pula mungkin lengai dari segi bentukan geologinya. Dinamo planet mewujudkan medan magnet kuat yang mungkin selalunya perlu untuk hidupan berkembang dan terus hidup kerana ia melindungi planet daripada angin suria dan sinaran kosmos. Spektrum pancaran elektronik bintang boleh digunakan untuk mengenal pasti bintang-bintang yang berkemungkinan menempatkan planet-planet yang boleh didiami seperti Bumi. Setakat tahun 2020, dipercayai bahawa radionuklid dihasilkan oleh proses-proses najam yang nadir seperti pergabungan bintang neutron. Ciri-ciri geografi tambahan pula boleh dijadikan faktor utama dalam kebolehdiaman jasad samawi semula jadi, lebih-lebih lagi yang mungkin membentuk medan magnet dan haba jasad berkenaan, ada di antaranya yang tidak diketahui atau kurang difahami dan sedang dicerakin oleh penggiat-penggiat bidang sains planet, geokimia, dan lain-lain.
Geokimia
Secara umumnya diandaikan bahawa sebarang hidupan luar bumi yang mungkin wujud akan didasarkan pada biokimia asas yang sama dengan yang terdapat di Bumi, kerana empat unsur yang paling mustahak untuk kehidupan, iaitu karbon, hidrogen, oksigen, dan nitrogen, juga merupakan unsur-unsur reaktif kimia yang paling umum didapati di alam semesta. Sesungguhnya sebatian-sebatian biogenik yang sederhana, misalnya asid amino yang ringkas sekali seperti glisin, telah dijumpai dalam meteorit dalam medium antara najam. Empat elemen ini merangkumi lebih 96% daripada jumlah biojisim Bumi. Unsur karbon mempunyai kemampuan tanpa tandingan untuk menjalin ikatan sesama karbon lalu membentuk susunan struktur yang rumit dan berbagai-bagai, maka karbon adalah bahan yang ideal untuk mekansime kompleks yang membentuk sel hidup. Hidrogen dan oksigen dalam bentuk air membentuk bahan pelarut di mana berlakunya proses-proses biologi, dan di mana berlakunya tindak-tindak balas pertama yang menjurus kepada kemunculan kehidupan. Tenaga yang dilepaskan dalam pembentukan ikatan kovalen yang utuh antara karbon dan oksigen, yang didapati dengan mengoksidakan sebatian-sebatian organik, merupakan 'bahan api' bagi segala hidupan kompleks. Keempat-empat elemen ini bersama-sama membentuk asid amino yang menjadi bahan-bahan asas penghasilan protein, iaitu zat tisu hidup. Selain daripada itu, tidak kurang penting juga kehadiran sulfur (yang diperlukan untuk pembentukan protein) mahupun fosforus (yang diperlukan untuk pembentukan DNA, RNA, dan fosfat-fosfat adenosin yang penting untuk metabolisme).
Kelimpahan relatif unsur-unsur di angkasa tidak semestinya mencerminkan kelimpahan berbeza-beza dalam planet; sebagai contoh, daripada empat unsur kehidupan, hanya oksigen yang hadir pada sebarang takat kelimpahan di dalam kerak Bumi. Ini boleh dijelaskan sedikit sebanyak oleh hakikat bahawa kebanyakan elemen tersebut seperti hidrogen dan nitrogen, di samping sebatian-sebatiannya yang paling ringkas dan umum seperti karbon dioksida, karbon monoksida, metana, amonia, dan air, hadir dalam bentuk gas di suhu panas. Di kawasan panas yang hampir dengan Matahari, sebatian-sebatian meruap ini tidak mungkin memainkan peranan signifikan dalam bentukan geologi planet, tetapi sebaliknya terperangkap sebagai gas di bawah kerak-kerak yang baru dibentuk, yang rata-ratanya terdiri daripada sebatian-sebatian batuan yang tidak meruap seperti silika (sebagian silikon dan oksigen yang menerangkan kelimpahan relatif oksigen). Pembentukan atmosfera planet seharusnya disumbangkan oleh peluahgasan sebatian meruap melalui gunung-gunung berapi terawal. Eksperimen Miller–Urey menunjukkan bahawa sebatian-sebatian tak organik yang ringkas yang terdedah kepada atmosfera primordial (paling asal), apabila dikenakan tenaga, dapat bertindak balas untuk menghasilkan asid amino.
Sungguhpun begitu, peluahgasan gunung berapi tidak mungkin menjelaskan jumlah air di lautan Bumi. Sebahagian besar air (dan mungkin juga karbon) yang diperlukan untuk kehidupan seharusnya didatangkan dari pinggiran sistem suria, jauh dari haba Matahari, di mana ia dapat kekal pepejal. Air barangkali didatangkan dalam jumlah yang amat besar daripada hujanan komet yang menimpa Bumi di awal usia sistem suria, beserta sebatian-sebatian meruap yang lain yang diperlukan oleh hidupan di Bumi yang muda untuk melangsungkan asal-usul hayat.
Oleh itu, biarpun ada sebab untuk percaya bahawa empat "unsur kehidupan" seharusnya sudah tersedia di tempat lain, namun sistem yang boleh didiami juga mungkin memerlukan bekalan jasad berorbit jangka panjang untuk menyemai unsur tersebut pada planet-planet di dalamnya. Tanpa komet, mungkin tidak akan wujudnya hidupan di Bumi seperti yang kita kenali.
Mikropersekitaran dan ekstremofil
Penemuan hidupan di keadaan ekstrem telah merumitkan definisi kebolehdiaman, tetapi juga merangsang kalangan pencerakin untuk memperluas lagi julat keadaan yang diketahui di mana hidupan berdaya hidup. Misalnya, planet yang tidak dapat menampung atmosfera semata-mata kerana keadaan suria di lingkungannya, sebaliknya boleh berbuat demikian di dalam rekahan berbayang yang dalam ataupun gua gunung berapi. Begitu juga, rupa bumi yang berkawah-kawah juga dapat melindungi hidupan primitif. Kawah Lawn Hill telah dikaji sebagai analog (kawasan perbandingan) untuk tujuan astrobiologi, di mana para penyelidik berpendapat bahawa sebuah mikropersekitaran yang terlindung untuk mikroorganisma terbentuk daripada isian mendapan deras; keadaan-keadaan seumpanaya telah terjadi sepanjang sejarah geologi Marikh.
Persekitaran-persekitaran di Bumi yang tidak dapat menampung kehidupan masih menimba pengetahuan ahli astrobiologi untuk menentukan had-had ketahanan organisma. Kehidupan nampaknya sukar ditampung di tengah-tengah gurun Atacama yang umum dianggap tempat paling kontang di Bumi; oleh yang demikianlah tempat itu menjadi bahan kajian oleh pihak NASA and ESA keran ia menyediakan analog Marikh, dan gradien-gradien kelembapan di sepanjang pinggirnya amat sesuai untuk mengkaji sempadan antara ketandusan dan kesuburan (kebolehdiaman). Gurun Atacama dijadikan bahan kajian pada tahun 2003 yang sedikit sebanyak mengulangi eksperimen-eksperimen dari misi penjelajahan Viking di Marikh pada 1970-an, di mana tiadanya DNA yang diperoleh daripada dua sampel tanih, malah eksperimen-eksperimen pengeraman untuk biopenunjuk tidak membuahkan hasil yang bermakna.
Sistem bintang alternatif
Dalam menentukan kebolehjadian hidupan luar angkasa, para ahli astronomi selama ini menumpukan perhatian kepada bintang-bintang yang setaraf dengan Matahari. Akan tetapi, sistem-sistem planet yang menyerupai Sistem Suria kita terbukti jarang didapati, maka mereka pun mula menerokai kemungkinan wujudnya hidupan di sistem-sistem yang jauh berbeza daripada sistem kita.
Sistem bintang ganda
Sering dianggarkan bahawa lebih 50% daripada semua sistem najam adalah sistem bintang ganda, tetapi mungkin sebahagiannya bias pensampelan kerana bintang-bintang yang serba cerah dan masif (berjisim amat besar) selalunya ditemui dalam bentuk ganda (binary) dan oleh itu paling mudah dicerap dan dikatalogkan; analisis lebih jitu membayangkan bahawa sistem bintang malap-malap yang lebih umum ditemui adalah berbintang tunggal, dan sebanyak dua pertiga daripada semua sistem najam yang ada adalah berbintang tunggal.
Jarak antara bintang dalam sistem ganda mungkin dalam kurang dari satu hingga ratusan unit astronomi (UA, purata jarak antara Bumi dan Matahari). Bagi yang jaraknya ratusan UA, kesan gravitinya tidak akan ketara pada planet yang mengorbit bintang yang sesuai, maka potensi kebolehdiaman tidak akan terjejas melainkan orbitnya terlebih sipi (contohnya Nemesis). Jika jaraknya terlalu dekat pula, maka orbit yang stabil mustahil terbentuk. Jika jarak planet dengan bintang utamanya melebihi satu perlima jarak terdekatnya dengan bintang yang lain, maka kestabilan orbit tidak terjamin. Tidak jelas sama ada planet boleh terbentuk dalam sistem bintang ganda kerana daya gravitinya mungkin mengganggu pembentukan planet. Hasil teori oleh Alan Boss di Carnegie Institution menunjukkan bahawa gergasi gas boleh terbentuk di keliling bintang dalam sistem bintang ganda sama seperti sistem bintang tunggal.
Satu kajian terhadap Alpha Centauri, iaitu sistem najam yang paling dekat dengan Matahari kita, mengusulkan bahawa bintang ganda tidak semestinya disingkirkan dalam pencarian planet yang boleh didiami. Planet-planet Centauri A dan B mempunyai jarak paling dekat 11 UA (min 23 UA), dan kedua-duanya pun haruslah mempunyai zon boleh didiami yang sesuai. Kajian kestabilan orbit jangka panjang secara simulasi planet dalam sistem menunjukkan bahawa sebarang planet dalam sekitar 3 UA dari mana-mana bintang mungkin kekal cukup stabil (iaitu paksi semimajor menyisih kurang dari 5% sepanjang 32 000 kala ganda). Zon boleh didiami berterusan (ZBDT untuk 4.5 bilion tahun) bagi Centauri A diberi anggaran konservatif dalam 1.2 hingga 1.3 UA, dan Centauri B pula 0.73 hingga 0.74—kedua-duanya di dalam kawasan cukup stabil.
Sistem kerdil merah
Menentukan kebolehdiaman bintang kerdil merah mungkin boleh membantu dalam menentukan betapa mungkin meluasnya hidupan di alam semesta, kerana kerdil merah merangkumi 70 hingga 90 peratus daripada semua bintang di galaksi.
Saiz
Selama bertahun-tahun lamanya, bintang kerdil merah diketepikan oleh ahli astronomi sebagai calon habitat hidupan. Betapa kecilnya kerdil merah (0.08 hingga 0.45 jisim suria) bermakna tindak balas nuklearnya teramat perlahan, malah cahaya yang dipancarkan pun amat sedikit (dari setakat 3% hingga sekecil 0.01% daripada Matahari). Sebarang planet yang mengitari kerdil merah seharusnya terletak sangat dengan bintang induknya untuk mencapai suhu permukaan seakan Bumi, iaitu dari 0.3 UA (baru di dalam orbit Utarid) bagi bintang seperti Lacaille 8760, hingga sekecil 0.032 UA bagi bintang seperti Proxima Centauri (dunia seumpamanya akan mengalami setahun 6.3 hari sahaja). Pada jarak-jarak sedemikian, graviti bintang akan menyebabkan pasang surut air terkunci. Sebelah planet menghadap bintang selamanya, sementara sebelah lagi sentiasa menghadap ke belakang. Masih ada beberapa cara untuk hidupan berpotensi mengelak keadaan terlampau panas atau sejuk, iaitu jika planet mempunyai atmosfera yang cukup tebal untuk memindahkan haba bintang dari sebelah siang ke sebelah malam, ataupun jika terdapat gergasi gas dalam zon boleh didiami, dilengkapi bulan boleh didiami yang mengitari planet berkenaan untuk membolehkan taburan sinaran yang lebih sama-rata di merata planet. Sudah sekian lama dianggap bahawa atmosfera setebal itu akan menghalang cahaya suria daripada mencapai permukaan, oleh itu tidak terjadilah fotosintesis.
Namun begitu, harapan baharu didatangkan oleh usaha penyelidikan. Hasil kajian Robert Haberle dan Manoj Joshi di Pusat Penyelidikan Ames kelolaan NASA di California menunjukkan bahawa atmosfera sesebuah planet (dengan anggapan bahawa juga terdapat gas-gas rumah hijau CO 2 dam H2O) hanya perlu mencapai ukuran 100 mb supaya haba bintang dapat disampaikan ke sebelah malam. Keadaan ini cukup memadai untuk fotosintasi, tetapi airnya akan kekal beku di sebelah malam dalam sesetengah model (contoh simulasi) mereka. Martin Heath dari Greenwich Community College telah menunjukkan bahawa air laut juga dapat diedarkan secara berkesan tanpa membeku jadi pepejal jika lembangan lautnya cukup dalam untuk membolehkan aliran bebas di bawah litupan ais sebelah malam. Kajian selanjutnya, termasuk pengambilkiraan jumlah sinaran aktif fotosintesis, mengusulkan bahawa planet-planet yang terkunci pasang surutnya di sistem kerdil merah mungkin boleh didiami setidak-tidaknya oleh tumbuhan paras tinggi.
Rintangan lain
Walaupun begitu, saiz bukan satu-satunya faktor yang menjadikan kerdil merah kurang sesuai untuk hidupan. Di planet kerdil merah, fotosintesis mustahil berlaku di sebelah malam kerana ia tidak akan melihat matahari. Di sebelah siang pula, oleh sebab matahari tidak terbit atau terbenam, maka kawasan-kawasan dalam bayangan gunung pun tidak dapat subur buat selamanya. Fotosintesis yang kita fahami akan dirintangi oleh hakikat bahawa kerdil merah menghasilkan kebanyakan sinarannya dalam inframerah, sedangkan di Bumi prosesnya bergantung pada cahaya nyata. Senario sebegini mungkin ada kebaikannya; pelbagai ekosistem bumian bergantung pada kemosintesis (sebagai pengganti fotosintesis, misalnya) yang mungkin berlaku dalam sistem kerdil merah. Kedudukan bintang utama yang statik menidakkan keperluan tumbuhan untuk menghalakan daun-daun ke arah matahari, berhadapan dengan peralihan cerah gelap, ataupun bertukar dari fotosintesis ke menyimpan tenaga malam hari. Disebabkan ketiadaan kitaran siang malam, termasuklah cahaya malap subuh dan senja, akan diperolehnya jauh lebih banyak tenaga pada tahap sinaran yang tertentu.
Kerdil merah amat banyak berubah dan bergolak daripada bintang-bintang besar yang stabil. Ia kadang-kadang dilitupi tompokan bintang yang boleh memalapkan pancaran cahaya sebanyak 40 peratus selama berbulan-bulan sekali, dan kadang-kadang juga memancarkan suar raksasa yang boleh menggandakan kecerahan dalam masa beberapa minit. Keberubahan sebegini amat berbahaya untuk hidupan kerana bukan sahaja ia akan memusnahkan sebarang molekul organik kompleks yang membentuk hidupan terawal, malah ia juga akan memadamkan sebahagian besar atmosfera planetnya.
Untuk menampung kehidupan, planet yang mengitari kerdil merah akan mengehendaki medan magnet yang berputar dengan deras supaya terlindung dari suar suria. Planet yang terkunci pasang surut berputar dengan amat perlahan, dan oleh itu tidak dapat menghasilkan geodinamo di terasnya. Tempoh suar kencang dalam kitaran hayat kerdil merah dianggarkan hanya selama kira-kira 1.2 bilion tahun pertama kewujudannya. Jika planet terbentuk jauh dari kerdil merah untuk mengelak dari pasang surut terkunci, kemudian berhijrah ke zon boleh didiami bintang selepas tempoh awal yang bergelora ini, ada kemungkinan hidupan berpeluang untuk berkembang. Namun demikian, pada usia yang diberi 7–12 bilion tahun, Bintang Barnard jelas lebih tua daripada Matahari dan sekian lama dianggap tenang dari segi aktiviti najam. Akan tetapi pada tahun 1998, ahli astronomi digemparkan oleh pemerhatian suar najam yang ganas dari Bintang Barnard, menunjukkan bahawa ia setua-tua mana pun tetap bintang bersuar.
Panjang hayat dan kekerapan
Bintang kerdil merah ada satu kelebihan selaku kediaman hidupan berbanding bintang-bintang lain, iaitu hayatnya yang jauh lebih lama. Diambil masa 4.5 bilion tahun sebelum manusia muncul di Bumi, dan hidupan yang kita kenali akan terus menikmati keadaan sesuai selama 1 hingga 2.3 bilion tahun lagi. Kerdil merah pula mampu berhayat bertrilion-trilion tahun kerana reaksi nuklearnya jauh lebih perlahan daripada bintang besar-besar; ertinya, sebarang hidupan di situ dapat berkembang dan bermandiri lebih lama.
Biarpun kebarangkalian menemui planet dalam zon boleh didiami sebarang kerdil merah adalah tipis, namun jumlah amaun zon boleh didiami di sekitar semua kerdil merah adalah bersamaan dengan jumlah amaun sekitar bintang seakan Matahari kerana kerdil merah terdapat dalam jumlah yang amat banyak di merata-rata alam semesta. Lebih-lebih lagi, jumlah amaun zon boleh didiami ini akan kekal lebih lama kerana kerdil merah berhayat ratusan bilion tahun ke atas dalam jujukan utama. Namun demikian, setelah diambil kira kekurangan di atas, kemungkinan besar bintang kerdil merah lebih lama boleh didiami mikrob, sementara kerdil kuning yang pendek hayat seperti Matahari akan lebih lama boleh didiami haiwan.
Bintang masif
Walau bagaimanapun, terdapat satu lagi kemungkinan cara sistem bintang masif dapat mencetuskan kehidupan, iaitu melalui letupan supernova si bintang masif di pusat sistem, di mana supernova ini akan menyebarkan unsur-unsur yang berat ke seluruh kawasan sekelilingnya, tercipta dalam fasa ketika bintang masif beranjak dari jujukan utama, dan sistem-sistem bintang berjisim rendah (yang masih di dalam jujukan utama) di dalam bekas sistem bintang masif boleh diperkaya dengan bekalan unsur berat yang cukup banyak dalam jarak yang begitu dekat dari letupan supernova. Namun begitu, ini tidak memberikan petunjuk tentang planet jenis apa yang terbentuk daripada bahan supernova, apatah lagi sejauh mana ia dapat didiami hidupan.
Empat kelas planet boleh didiami berdasarkan air
Dalam mengkaji faktor-faktor yang penting untuk perkembangan planet sebesar Bumi yang boleh didiami, Lammer dan rakan-rakan kerjanya mengusulkan klasifikasi empat jenis habitat yang bergantung pada air:
Kejiranan galaksi
Di samping ciri-ciri planet dan sistem najamnya, seluruh persekitaran galaksi mungkin juga mengesani kebolehdiaman. Para saintis mengambil kira kemungkinan bahawa sesetengah kawasan tertentu lebih sesuai didiami daripada kawasan-kawasan lain dalam sesebuah galaksi; Sistem Suria yang kita diami, yang terletak di Lengan Orion, di tepian galaksi Bimasakti, dianggap berada dalam kawasan yang sesuai untuk kehidupan:
Oleh yang demikian, sebarang sistem najam yang hendak menampung hidupan haruslah terletak di kawasan yang cukup terpencil dari sistem-sistem lain dalam galaksi. Andaikan Matahari terhimpit di kalangan sistem-sistem lain, maka kemungkinan terlalu hampir dengan punca sinaran berbahaya akan meningkat secara mendadak. Lebih-lebih lagi, jiran-jiran terdekat mungkin akan mengganggu kestabilan pelbagai jasad berorbit seperti objek-objek awan Oort and lingkaran Kuiper, dan ini akan mengundang malapetaka jika berlaku di tengah Sistem Suria.
Hidupan di planet sukar terbentuk bukan sahaja jika planetnya terletak berhimpit dengan bintang-bintang lain, bahkan juga jika letaknya terlalu jauh terpencil. Bintang yang sekaya logam dengan Matahari tidak mungkin terbentuk di kawasan yang paling jauh di pinggiran Bimasakti disebabkan penurunan dalam kelimpahan relatif logam serta kurangnya pembentukan bintang. Oleh itu, lokasi "pinggir kota" seperti yang dinikmati Sistem Suria kita, adalah lebih baik daripada kawasan pusat mahupun jangkauan terjauh sesebuah galaksi.
Biokimia alternatif
Biarpun kebanyakan penyelidikan terhadap hidupan luar bumi bermula dengan anggapan bahawa hidupan maju haruslah mempunyai keperluan hidup yang serupa dengan Bumi, namun terdapat hipotesis wujudnya jenis-jenis biokimia yang lain, membayangkan kemungkinan hidupan berkembang melalui mekanisme metabolisme yang berbeza. Dalam buku Evolving the Alien, ahli biologi Jack Cohen dan ahli matematik Ian Stewart berhujah bahawa ilmu astrobiologi yang berasaskan hipotesis Bumi Langka adalah terbatas dan kurang imaginasi. Sebaliknya, mereka mengusulkan bahawa planet-planet seakan Bumi sungguhpun amat jarang ditemui, tetapi mungkin adanya hidupan kompleks yang tidak berasaskan karbon di jenis-jenis persekitaran yang lain. Alternatif karbon yang paling kerap disebut ialah hidupan berasaskan silikon; ada kalanya juga disebut akan amonia and hidrokarbon sebagai pelarut alternatif bagi air. Ahli astrobiologi Dirk Schulze-Makuch dan lain-lain telah mengusulkan Indeks Kebolehdiaman Planet, dan antara kriterianya termasuk "potensi menampung bahan pelarut cecair" yang tidak semestinya terhad kepada air.
Banyak lagi idea spekulatif yang tertumpu pada jasad-jasad yang berbeza sama sekali daripada planet seakan Bumi. Ahli astronomi Frank Drake, seorang penyokong terkemuka kepada usaha pencarian hidupan luar bumi, membayangkan kehidupan di atas bintang neutron, iaitu "molekul-molekul nuklear" submikroskopik (lebih kecil daripada mikroskopik sehingga terlalu halus untuk dilihat melalui mikroskop) bercantum-cantuman untuk membentuk makhluk dengan kitaran hidup yang berjuta-juta kali lebih cepat daripada hidupan Bumi. Diulas "penuh imaginasi dan kelakar", idea itu telah mencetuskan kisah-kisah cereka sains. Carl Sagan, serang lagi optimis berkenaan hidupan luar bumi, menulis dalam kertas kerja 1976 telah akan kemungkinan wujudnya organisma yang hidup sepanjang hayat di udara di dalam atmosfera tinggi Musytari. Cohen dan Stewart turut mewawaskan kehidupan dalam persekitaran bersuria dan juga atmosfera gergasi gas.
"Musytari baik"
"Musytari baik" (good Jupiter) merupakan gergasi gas seumpama Musytari dalam Sistem Suria kita, yang mengitari bintangnya dalam orbit bulat yang cukup jauh dari zon boleh didiami supaya tidak terganggu, tetapi cukup dekat untuk "melindungi" planet bumian dalam lingkungan dengan dua cara yang kritikal:
Akan tetapi, buktinya tidak begitu jelas. Kajian menunjukkan bahawa peranan Musytari dalam menentukan sekerap mana objek melanda Bumi adalah jauh lebih rumit daripada yang disangkakan terdahulu.
Peranan Musytari dalam sejarah awal Sistem Suria pula lebih mantap dan kurang dipertikaikan. Di awal sejarah Sistem Suria, dipersetujui bahawa Musytari memainkan peranan penting dalam penghidratan (pengairan) Bumi kita kerana ia meningkatkan kesipian orbit-orbit lingkaran asteroid dan membolehkan banyak asteroid untuk melintasi orbit Bumi dan membekalkan zat-zat meruap yang penting untuk Bumi seperti air dan karbon dioksida. Sebelum Bumi mencapai setengah daripada jisim masa kini, jasad-jasad berais dari kawasan Musytari-Zuhal dan jasad-jasad kecil dari lingkaran asteroid primordial membekalkan air ke Bumi disebabkan taburan graviti dari Musytari, dan juga Zuhal tetapi tidak begitu banyak. Oleh itu, gergasi gas biarpun kini pelindung yang berguna, tetapi dahulu pembekal bahan-bahan yang penting untuk kebolehdiaman.
Sebaliknya, jasad sebesar Musytari yang mengorbit bukan di dalam tetapi terlalu dekat dengan zon boleh didiami (seperti di 47 Ursae Majoris), ataupun yang mempunyai orbit terlampau bujur yang melintasi zon boleh didiami (seperti 16 Cygni B), amat menyukarkan wujudnya planet berdikari seakan Bumi dalam sistem. (Rujuk perbincangan dalam bahagian Zon boleh didiami yang stabil di atas.) Akan tetapi, dalam proses penghijrahan ke dalam zon boleh didiami, sebuah planet sebesar Musytari mungkin akan mencekup sebuah planet bumian untuk dijadikan bulan. Meskipun planet sedemikian pada mulanya tidak terikat ketat dan menelusuri orbit dengan sangat cenderung, namun interaksi graviti dengan bintang boleh menstabilkan bulan baru itu ke dalam orbit bulat yang rapat dan sesatah dengan orbit planet di keliling bintang.
Impak hidupan terhadap kebolehdiaman
A supplement to the factors that support life's emergence is the notion that life itself, once formed, becomes a habitability factor in its own right. An important Earth example was the production of molecular oxygen gas by ancient cyanobacteria, and eventually photosynthesizing plants, leading to a radical change in the composition of Earth's atmosphere. This environmental change is called the Great Oxygenation Event. This oxygen proved fundamental to the respiration of later animal species. The Gaia hypothesis, a scientific model of the geo-biosphere pioneered by James Lovelock in 1975, argues that life as a whole fosters and maintains suitable conditions for itself by helping to create a planetary environment suitable for its continuity. Similarly, David Grinspoon has suggested a "living worlds hypothesis" in which our understanding of what constitutes habitability cannot be separated from life already extant on a planet. Planets that are geologically and meteorologically alive are much more likely to be biologically alive as well and "a planet and its life will co-evolve." This is the basis of Earth system science.
Peranan peluang
In 2020 a computer simulation of the evolution of planetary climates over 3 billion years suggested that feedbacks are a necessary but not a sufficient condition for preventing planets from ever becoming too hot or cold for life, and that chance also plays a crucial role. Related considerations include yet unknown factors influencing the thermal habitability of planets such as "feedback mechanism (or mechanisms) that prevents the climate ever wandering to fatal temperatures". -->
Hârtiești
Hârtieşti merupakan sebuah komun yang terletak di wilayah Argeș, Romania.
Air Hitam, Sadu
Air Hitam (Laut) merupakan sebuah desa yang terletak dalam (daerah) kecamatan Sadu, Kabupaten Tanjung Jabung Timur, Provinsi Jambi, Indonesia.
Poskod
Poskod yang digunakan di Air Hitam (Laut) adalah 36773. Terdapat 9 buah desa di dalam daerah kecamatan Sadu.
Mina (siri TV)
Mina ialah sebuah drama Korea Selatan yang disiarkan menerusi saluran KBS2 pada tahun 2001.
Plot
Park Mi-na, penyanyi yang sangat terkenal yang berjaya menawan hati banyak peminat, mengalami kemalangan kereta ketika keretanya berpusing untuk mengelakkan kenderaan yang akan datang. Kereta itu, yang jatuh ke parit, meletup dan menyebabkan Mi-na mengalami luka bakar tahap kedua, ketiga dan keempat di badannya.
Landshut
Landshut ialah sebuah bandar utama dalam wilayah Lower Bavaria, di negeri Bavaria, Jerman.
Mina (siri TV)
Plot
Pengurus Mi-na, Kang Joon-seo kebetulan menemui Kim Soo-ryun, yang seiras dengan Mi-na. Joon-seo pada mulanya meminta Soo-ryun untuk mengambil tempat Mi-na untuk jangka masa yang pendek sehingga penyanyi sebenar muncul. Soo-ryun bersetuju dengan cadangan itu kerana dia sangat memerlukan wang untuk kos pembedahan ibunya dan pelajaran kakaknya. Setelah menjalani latihan yang ketat dari Joon-seo, Soo-ryun muncul sebagai replika Mi-na yang hampir sempurna. Namun, Soo-ryun jatuh cinta dengan teman lelaki Mi-na, iaitu Jung Tae-hoon dan menjadi terpikat dengan kemasyhuran dan kekayaan.
Sementara itu, Mi-na yang sebenar telah kembali, tetapi pakar bedah plastik tidak dapat mengembalikan penampilan asalnya. Joon-seo, memikirkan bahawa peminat tidak akan menerima wajah barunya, enggan membenarkan Mi-na meneruskan karier nyanyiannya. Mi-na pergi ke televisyen untuk mengungkapkan identiti sebenarnya, dan ketika Tae-hoon mula menyiasat, Soo-ryun dan Joon-seo merasa terancam.
Girls Always Happy
Girls Always Happy (柔情史) merupakan filem drama China tahun 2018 yang diarahkan oleh Yang Mingming. Ia telah ditayangkan dalam seksyen Panorama di Festival Filem Antarabangsa Berlin ke-68.
Valuéjols
Valuéjols ialah komun di jabatan Cantal di selatan-tengah Perancis.
Mina (siri TV)
Plot
Mi-na kemudian mengetahui bahawa Soo-ryun adalah saudara kembarnya yang sama, dan mereka telah ditinggalkan di rumah anak yatim Katolik setelah dilahirkan.
Benji (filem 2018)
Benji merupakan filem drama kekeluargaan Amerika Syarikat tahun 2018 yang ditulis dan diarahkan oleh Brandon Camp, serta diterbitkan oleh Blumhouse Productions. Filem ini merupakan pembikinan semula filem tahun 1974 dengan judul yang sama, yang diarahkan oleh ayak kepada Camp, Joe.
Mina (siri TV)
Plot
Soo-ryun meminta Tae-hoon untuk memaafkannya, tetapi dia menolaknya ketika dia menyedari bahawa Joon-seo dan Soo-ryun bersubahat untuk menghalang Mi-na yang sebenarnya daripada kembali.
Benji (filem 2018)
Filem ini dibintangi oleh Gabriel Bateman dan Darby Camp.
Přimda
Přimda merupakan sebuah bandar yang terletak di daerah Tachov, wilayah Plzeň, Republik Czech.
Benji (filem 2018)
Ia telah ditayangkan pada 16 Mac 2018 oleh Netflix.
Příbor
Příbor merupakan sebuah bandar yang terletak di daerah Nový Jičín, wilayah Moravia-Silesia, Republik Czech.
Benji (filem 2018)
Produksi
Pada 21 Mei 2016, Blumhouse Productions mengumumkan pembikinan semula filem Benji (1974) yang diarahkan oleh Brandon Camp dan dibintangi oleh Gabriel Bateman.
Mina (siri TV)
Plot
Rasa tertekan, Soo-ryun mencuba untuk membunuh diri. Tetapi Joon-seo menghentikannya tepat pada waktunya dan menyuruhnya menyiapkan persembahan terakhirnya sebagai Mi-na.
Benji (filem 2018)
Pengambaran
Pengambaran filem ini bermula pada Oktober 2016.
Mathabhanga
Mathabhanga ialah sebuah bandar dan perbandaran dalam daerah Koch Bihar di negeri Bengal Barat, India.
Demografik 2001
Menurut bancian India pada tahun 2001, Mathabhanga memiliki bilangan penduduk seramai 21,110. Dari jumlah tersebut, kaum lelaki membentuk 51% dari jumlah keseluruhan populasi dan wanita seramai 49%.
Pendidikan 2001
Menurut bancian India pada tahun 2001 Mathabhanga memiliki kadar pendidikan (kebolehan membaca) 76%, melebihi kadar purata kebangsaan 59.5%; dengan 54% lelaki dan 46% wanita mampu membaca. 11% dari populasi berusia di bawah 6 tahun. (2001)
Qashqay, Iran
Qashqay, Iran merupakan sebuah kawasan yang terletak di Iran.
Sekolah Kebangsaan Assunta Convent (M)
Sekolah Kebangsaan Assunta Convent (M) atau nama ringkasnya SK Assunta Convent (M), merupakan sebuah Sekolah Kebangsaan yang terletak di Jalan Tg. Muhammad, Alor Akar.
Pada 2009, Sekolah Kebangsaan Assunta Convent (M) memiliki 0 pelajar lelaki dan 622 pelajar perempuan, menjadikan jumlah keseluruhan murid seramai 622 orang. Ia mempunyai seramai 41 orang guru.2009
Izvoru
Izvoru merupakan sebuah komun yang terletak di wilayah Argeș, Romania.
Tunggulpayung
Tunggulpayung merupakan sebuah desa yang terletak dalam (daerah) kecamatan Lelea, Kabupaten Indramayu, Provinsi Jawa Barat, Indonesia.
Poskod
Poskod yang digunakan di Tunggulpayung adalah 45261. Terdapat buah desa di dalam daerah kecamatan Lelea.
PPG
Kereta kebal kecil PPG (Подвижное пулемётное гнездо, Podvizhnoye pulemyotnoye gnezdo, harafiahnya "sarang mesingan bergerak"), juga dikenali dengan nama prototaip Obiekt 217, merupakan kereta kebal kecil Soviet yang dihasilkan untuk pertempuran di Finland. Kenderaan ini tidak pernah menyertai pertempuran.
Tentera infantri Soviet mengalami korban yang besar ketika menyerang kubu Finland semasa Perang Musim Sejuk. Bagi mengimbanginya, mereka kadang kala menyerangnya menggunakan lunsur berperisai yang ditunda oleh kereta kebal. Kereta kebal kecil PPG merupakan usaha bagi mencipta pengangkut infantri bagi memenuhi peranan ini. Sekitar seratus dihasilkan di Kilang Kirov di Leningrad pada tahun 1940 dan dihantar ke baris hadapan, tetapi tidak sempat sampai ke Finland untuk kegunaan dalam pertempuran.
Kereta kebal kecil PPG memiliki penutup separa perisai setebal 5 hingga 8 mm melindungi hadapan dan sisi, bagi dua infantri menunggang dalam kedudukan membongkok. Ia bersenjata dengan dua mesingan DT 7.62mm. Kereta kebal kecil mendapat kuasa oleh enjin motorsikal dua puluh lima kuasa kuda yang membenarkannya mencecah kelajuan sekitar 25 km/j, dan berat sekitar 2.5 tan.
Sekolah Kebangsaan Andek Mori
Sekolah Kebangsaan Andek Mori atau nama ringkasnya SK Andek Mori, merupakan sebuah Sekolah kebangsaan yang terletak di Serkat.
Pada 2009, Sekolah Kebangsaan Andek Mori memiliki 116 pelajar lelaki dan 114 pelajar perempuan, menjadikan jumlah keseluruhan murid seramai 230 orang. Ia mempunyai seramai 23 orang guru.2009
Qaysh Qur Shaq
Qaysh Qur Shaq merupakan sebuah kawasan yang terletak di Iran.
Velzic
Velzic ialah komun di jabatan Cantal di selatan-tengah Perancis.
Lapangan Terbang Egal
Lapangan Terbang Egal adalah sebuah lapangan terbang yang terletak di bandar Egal, Somalia.
Lapangan Terbang Egal terletak pada kedudukan Latitud N09* 29.2667', Longitud E44* 05.2500' pada ketinggian 1347.83 meter dari aras laut..
Kampung Batu Ara
Kampung Batu Ara merupakan sebuah kampung yang terletak di Langkawi, dalam negeri Kedah Darul Aman, iaitu negeri di utara di Malaysia, dan yang bersempadan dengan negara Thailand di timur lautnya, dan bersempadan dengan negeri Perak di tenggara, Pulau Pinang di barat daya dan Perlis di bahagian utara.
Negeri Kedah merupakan sebuah negeri yang terkenal sebagai sebuah negeri pertanian yang maju di Malaysia, terutamanya sebagai pengeluar padi terbesar, menghasilkan 70% pengeluaran hasil padi.2017. Salah satu makanan tradisi istimewanya adalah laksa Kedah.
Poskod
Poskod yang digunakan di Kampung Batu Ara, Langkawi, Kedah adalah 07000.
Kopřivnice
Kopřivnice merupakan sebuah bandar yang terletak di daerah Nový Jičín, wilayah Moravia-Silesia, Republik Czech.
Perampasan pesawat
Perampasan pesawat ialah penyitaan sesebuah pesawat, baik oleh seorang perorangan mahupun oleh sekumpulan orang. Dalam kebanyakan kes, juruterbangnya dipaksa terbang mengikut arahan perampas. Bagaimanapun, terdapat juga kes bahawa perampas sendiri memandu pesawat. Dalam sekurang-kurangnya satu kes, sebuah pesawat dirampas oleh juruterbang rasmi sendiri.