cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шим нерӓн турако
Шим нерӓн турако (Tauraco schuetti) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк (Конго Демократи Республика, Уганда, вадывел Кени, Бурунди, Руанда дӓ Кечӹвӓлвел Судан) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 199–272 г якте шоэш.
Буу
Буу (Boo) — Швециштӹшӹ хала, Стокгольм гӹц мӹндӹрнӹ агыл вӓрлӓнӓ. Ӹлӹзӹ шот - 21 776 эдем.
Кӱрий
Кӱрий (Curium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 96 атом номерӓн. Cm символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Попугай дон оравивлӓ
Классификаци
Категори:Кеквлӓ
Орави попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Мары йӹлмӹштӹш лексика
9. Антоним мыжырым пӓлӓш.
17. Пумы шая сӓрӓлтӹшвлӓ логӹц фразеологизмым пӓлӓш.
Шӧртньӹ карас
Категори:Карпвлӓ
1151 и
1151 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Рнинеура йишвлӓ
Рнинеура йишвлӓ (Rhineuridae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Флорида пел ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӓт ик йиш рнинеура веле улы
Руанда
Провинцивлӓ
Intara  (провинцивлӓ) →  Uturere  (районвлӓ) →  Utugari  →  Imirenge  →  Imidugudu  (солавлӓ)
Вадстена
Категори:Швеци
1154 и
1154 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Литва халавлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Литва Категори:халавлӓ
Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ
Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ (Macropygia amboinensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытышты 35–37 (У Гвиней лӹвӓл йишвлӓ) 40–43 (Австрали лӹвӓл йишвлӓ) см якте шоэш.
Симсӹ шылдыран орави попугай
Кытшы 12 см якте шоэш.
Варберг (Швеция)
Варберг (Varberg) — Швецин кечӹвӓлвел-вадывелнӹжӹ Халланд ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Сек пӹтӓрижок (XIV курымын) Йетачер (швед. Getakär) маналтын, но XV курым тӹнгӓлтӹшӹн тӹдӹн гӹц мӹндӹрнӹ агыл вӓрлӓнӹшӹ Варберг крепость лӹм доно Варберг манаш тӹнгӓлӹнӹт. Ӹлӹзӹ шот — 56 673 эдем (2009 и).
Индонези куку тыргӓдӹ
Индонези куку тыргӓдӹ (Macropygia emiliana) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
1157 и
1157 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кахраманмараш
Кахраманмараш (турокла Kahramanmaraş ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Кахраманмараш илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 511.887 (пӱэргӹ: 258.871; ӹдӹрӓмӓш: 253.016) эдем ӹлен.
1160 и
1160 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Пи ганьывлӓ
Пи ганьывлӓ тенгеок пи гань йӓнвлӓ (Caniformia, Canoidea) — шӹл качшывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого, покшал дӓ изи йӓнвлӓ.
Полинези аплонис
Полинези аплонис (Aplonis tabuensis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Полинезиштӹ, Америка Самоа, Самоа, Фиджи, Ниуэ, Тонга, Санта-Крус дӓ Уоллис дӓ Футуна ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Хадым
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарикӓ цӹреӓн орави попугай
Категори:Попугайвлӓ
Бояринова Вера
Бояринова Вера Ильинична (29.07.1924 — 21.03.1996) У Торъял район Кемсолашты хресӓнь йишеш шачын. Тошты Торьял кӹдӓлӓш школышты пӓлӹмӓшӹм поген. 1942-шы ин тымдышывлӓм йӓмдӹлӹмӹ курсышты тыменьӹн дӓ кок и школышты мары йӹлмӹм дӓ сӹлнӹшаям тымден. 1944-шӹ ин Н.К.Крупская лӹмеш Марпединститутыш тыменяш пырен. Театральный студиш каштын. Икманяр жеп актриса ылын. Институтым пӹтӓрӹмӹкӹ, школышты, мары книгӓ издательствышты, радиошты пӓшӓлен.
1166 и
1166 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Мӧскӓ ганьывлӓ
Мӧскӓ ганьывлӓ тенгеок мӧскӓ гань йӓнвлӓ (Arctoidea) — пи ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого, покшал дӓ изи йӓнвлӓ.
Рапла
Рапла (Rapla) — хала Вадывел Эстоништӹ, Рапламаа уездӹн административ покшалжы.
Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ
Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ (Treron vernans) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Мьянма, Таиланд, Сингапур, Вьетнам, Малайзи, Индонези дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Халкапынар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мауке аплонис
Категори:Аплонисвлӓ
Тасмани
Тасмани (англла Tasmania) — Австрали кугижӓнӹшӹн штатжы дӓ ошмаотыжы. Территорижӹ 90 758 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 514 700 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Хобарт.
Малерб тӹргештӹлшӹ попугай
Категори:Попугайвлӓ
Элнет Сергей
Краснов С.А. Сергей Элнет псевдонимӹм 1923-шы и гӹц кычылташ тӹнгӓлӹн. Южнамжы кӹтӹкӹн С.Эл., С.Элн., С.Красн, К.Э. веле сирен. Моркы районыштышы Азъял кӹдӓлӓш школ тӹдӹн лӹмжӹм намалеш.
Харьков
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Украина халавлӓ Категори:Халавлӓ
Генч
Генч (турокла Genç ) — Турцин, кечӹвӓл Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.565 (пӱэргӹ: 18.974; ӹдӹрӓмӓш: 18.591) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микрокоэӓн камака
Коҥга деч ойыртем классикше (мутлан, руш коҥгаш але духовкыш), разогрев кочкышыш свч-коҥгам ӱмбач капым ырыкташ веле огыл лийын, но тудым кугыт шот денат, йӱдвелыште молекула (мутлан, вӱдым), радиотолкын пура да кочкыш продуктым пуымо частоташте кузе тыге иктаж поглощаться 1,5 — 2,5 см келгыт шотышто шӱдырнен. Кочкыш разогрев тиде жап кӱчыкемшаш; писылык кокла шуаралтын свч-коҥгам возен 0,3—0,5 °С секундышто.
Халык шаявлӓ
4. Кӹшедӹк чонгештен толеш - пачешӹжӹ вӹдӹм канда.
Ямайка шим нерӓн амазон
Ямайка шим нерӓн амазон (Amazona agilis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Кытшы 25 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Цӓрӓгек
Цӓрӓгеквлӓ тенгеок цӓрӓгалявлӓ (Chiroptera) — Mammalia группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы (70%) дӓ ӓзӓлык (30%) качшы чонгештӹлмӓш изи йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1 240 тӹрлӹ цӓрӓгек улы.
Черепаха
Черепахывлӓн сек изижӹн (Homopus signatus) кытышты 8 см, нелӹцӹштӹ 140 г; сек когожын (Dermochelys coriacea) кытышты 200 см, нелӹцӹштӹ 900 кг.
Той шӓкшӓльӹ ганьывлӓ
Классификацижӹ
├─ Anguioidea (Diploglossa) – ├─ Anguidae – Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ ├─ Anniellidae – Ялдымы шӓкшӓльӹ йишвлӓ ├─ Xenosauridae – Ксенозавр йишвлӓ └─ Pythonomorpha – ├─ Platynota – ├─ Shinisauria – Шинизавр ганьывлӓ └─ Varanoidea – Варан ганьывлӓ ├─ Dolichosauridae † – ├─ Necrosauridae † – ├─ Mosasauroidea † – Мозазавр йишвлӓ ├─ Helodermatidae – Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ ├─ Lanthanotidae – Пӹлӹшдӹмӹ варан йишвлӓ └─ Varanidae – Варан йишвлӓ └─ Ophidia / Serpentes – Кӹшкӹвлӓ
Конго Демократи Республика
Конго Демократи Республика (французла République démocratique du Congo) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Конго Республика, Покшал Африка Республика дӓ Кечӹвӓлвел Судан ирвелнӹ Уганда, Руанда, Бурунди дӓ Танзани, кечӹвӓлвелнӹ Замби дӓ Ангола, вадывелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2021-шӹ ин тӹштӹ 100 000 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 2 345 410 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Киншаса.
Андаман ыжар кӓдӹ
Андаман ыжар кӓдӹ (Treron chloropterus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Андаман ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
1190 и
1190 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шапка вуян розелла
Шапка вуян розелла (Platycercus adscitus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы йыд-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 30 см, нелӹцшӹ 95–120 г якте шоэш.
Шим нерӓн куку тыргӓдӹ
Шим нерӓн куку тыргӓдӹ (Macropygia nigrirostris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓ дӓ Д'Антркасто ошмаотывлӓ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Одесса
Оде́сса (, Одеса, אַדעס ) — хала Украинышты. Одесса областьын административ покшалжы. 2014-шӹ ин май тӹлзӹн Одессышты 1 015105 эдем ӹлен.
Филиппин ыжар кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Флеровий
Категори:Хими элементвлӓ
Яйладере
Яйладере (турокла Yayladere ) — Турцин, йыд-вадывел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.853 (пӱэргӹ: 1.183; ӹдӹрӓмӓш: 670) эдем ӹлен.
Московий
Московий (Moscovium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 115 атом номерӓн. Mc символ доно анжыкталтеш.
Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ
Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ (Turtur chalcospilos) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 50–71 г якте шоэш.
Черемисино
Черемисино
сола.
Категори:Солавлӓ
Лыды пачан ыжар кӓдӹ
Лыды пачан ыжар кӓдӹ (Treron curvirostra) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
1202 и
1202 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
1204 и
1204 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Покшал Австрали пандашан агама
Покшал Австрали пандашан агама (Pogona vitticeps) — агамавлӓ йиш группыш пырышы покшал Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Пандашан агаман кытышты 250 мм, пачшы 300 мм лин кердеш.
Каас, Патрисия
Категори:Франци персоналивлӓ Категори:Франци
Reptilia
Рептиливлӓн сек изижӹн (геккон Sphaerodactylus ariasae) кытышты 16–18 мм, сек когожын (Crocodylus porosus) кытышты 6.7 м, нелӹцӹштӹ 2 000 кг.
Анжалаш
Категори:Йӓнвлӓ
1207 и
1207 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ахлат
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Черемис (сола)
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Мордови Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Унбиоктий
Электронная конфигурация: 1s2 2s2 2p6 3s2 3p6 4s2 3d10 4p6 5s2 4d10 5p6 6s2 4f14 5d10 6p6 7s2 5f14 6d10 7p6 8s2 5g8
Каратай
Каратай (турокла Karatay ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 253.745 (пӱэргӹ: 127.146; ӹдӹрӓмӓш: 126.599) эдем ӹлен.
Пушӓнгӹ гишӓн пӓлӹвлӓ
8. Тополь мамыкым йоктара — шуды ӹштӓш кеӓш жеп.
Мерам
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Антил тыргӓдӹ
Антил тыргӓдӹ (Zenaida aurita) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓ дӓ Юкатанышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–30 см якте шоэш.
Мутки
Мутки (турокла Mutki ) — Турцин, вадывел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.288 (пӱэргӹ: 18.065; ӹдӹрӓмӓш: 17.223) эдем ӹлен.
Исабела (ошмаоты)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Кеннеди, Джон Фицджеральд
Категори:АУШ-ын президентвлӓ
Йӱксӹ
Йишвлӓ
Категори:Лыды йишвлӓ Категори:Вӹд кеквлӓ
Алсофилакс
Алсофилакс (Alsophylax) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Покшал Азиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ алсофилакс улы.
Сан-Сальвадор (Галапагос ошмаотывлӓ)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Луан колвлӓ
Луан колвлӓ (Osteichthyess) — колвлӓн группыш пырышы вӹд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 28 000 тӹрлӹ луан кол улы.
Кулу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Рок тыргӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сӱмӓн кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кол
Колвлӓ (Pisces) — онгылашлуанвлӓ группыш пырышы тупӹрдӓн, шылдыран, сӱмӓн вӹд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 32 834 тӹрлӹ кол улы.
Гульд амадина
Гульд амадина (Chloebia gouldiae, Erythrura gouldiae) — Estrildidae йиш группыш пырышы йыдпел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай амадина мырышы кек. Кытшы 130–140 мм лин кердеш.
Мэрилин Монро
Ӹшкӹмӹн ӹлӹмӓш
1961 ин Мэрилин Джон Кеннеди дон пӓлемдӓлтӹн, кыды вара СШАн президентшӹ лин. Шамак каштын нӹнӹн вӓшлимӹштӹ гишӓн, тенегеок вуйта Мэрилин тӹдӹн шоляжы дон вӓшлин, тӹдӹн дон Мэрилин яжон кӹлӹм кычен. Но ти шайыштмашвлӓ шая веле.
Колымыжы
Тумайӹмаш, кӱ Монрон колымлан палшен, шукы. Лин кердеш, халык вӹк лыкташ агыл манын, кок кого эдем кымда америкы сӓндӓлӹкӹн ик политический роды гӹц сӱӓн якте Монро дон пижедӹлмӹм таяш? Али Роберт, айӹрлаш цацышы актрисы дон, Мэрилинӹм колымаш шоктен? Иктаманяр кечӹ анзыц колымыжы якте вуйта Монро писательлан Реберт Слацерулан попен «Бобби мӹньӹм ак цаклы». «Мӹнь кердӓм пресс-конференцим ӹштен дӓ тидӹ гишӓн шайышт пуаш». Ӹшке биографиштӹжӹ кинон шӹдӹржӹ Слацер тумая, ти шӹтӹр йӹдӹн тӹдӹн док толын юстицин министыржы, вара эртӓрӹшӹ йӹдӹм вингӹжӹн томаштыжы, Питер Лофорд дон, но тӧр тидӹ ӓли агыл? Сеймур Херш ӹшке биографический книгӓштӹжӹ «Тёмная сторона Камелота» пумагавлӓ попымы семӹнь, Кеннеди Монрон ӓвӓжӹлӓн кого рентым ӹштен, ӹдӹржӹн шӹп лимӹжӹм нӓлӓш. Хотя ти пумагавлӓ алаталымаш ылеш.
Тӹдӹм стенӓн склепӹшкӹ тайенӹт. 8 августын 1062 ин Westwood мыгилӓштӹ 1218 Glendon Авеню, Westwood Калифорништӹ Мэрилин Монрон тайымаш кечӹ лин.
Лачокла луан колвлӓ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «τέλεος» (тӹрӹс, циц) дон «ὀστέον» (лу) шамаквлӓ гӹц лин.
Дӧртдиван
Дӧртдиван (турокла Dörtdivan) — Турцин, покшал Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.100 (пӱэргӹ: 3.387; ӹдӹрӓмӓш: 3.713) эдем ӹлен.
Ньяссахромис
Ньяссахромис (Nyassachromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ ньяссахромис улы. Кытшы 25 см лин кердеш.
Амадина
Йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ
Пачдымывлӓ
Классификаци
Категори:Йӓнвлӓ
Офтальмотиляпи
Офтальмотиляпи (Ophthalmotilapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ офтальмотиляпи улы. Кытшы 20 см лин кердеш.
Свазивлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ
Каарина
Ка́арина (фин. Kaarina швед. S:t Karins) — Вадывел Финлянди губерништӹ Турку хала лишнӹ Лачокла Финлянди провинциштӹш хала. Балти тангыж тӹрӹштӹшӹ паян дӓ пӹсӹн виӓнгшӹ изи хала.
Гвиана
Гвиана (Guyana, Guyane, Guayana) — Кечӹвӓлвел Америкышты регион.
Шӧртньӹ геккон
Категори:Геккон йишвлӓ
Рабида
Рабида ошмаоты (исп. Isla Rábida) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4,99 км².
Кужы пачан рок тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Аймара рок тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Луды астрильд
Категори:Орави ганьывлӓ
Морено рок тыргӓдӹ
Морено рок тыргӓдӹ (Metriopelia morenoi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентинышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 30–58 г якте шоэш.
Парананохромис
Парананохромис (Parananochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ парананохромис улы.
Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ
Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ (Microgoura meeki †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Шуазёль) эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 31 см якте шоэш.
Луды вуян рок кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шим шылдыран рок тыргӓдӹ
Шим шылдыран рок тыргӓдӹ (Metriopelia melanoptera) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили, Колумби, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ
Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ (Patagioenas nigrirostris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц якте Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26.5 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш.
Кап тыргӓдӹ
Кап тыргӓдӹ (Oena capensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкын Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк дӓ Мадагаскарышты, южгынам Сауд Арави, Иордани, Израиль дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ.
Лачокла кӓдӹ йишвлӓ
Анжалаш
Категори:Кӓдӹвлӓ
Пельматоляпи
Пельматоляпи (Pelmatolapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ пельматоляпи улы. Кытшы 30 см лин кердеш, шӹренжок 17,5 см якте веле.
Якшар рок кӓдӹ
Якшар рок кӓдӹ (Geotrygon montana) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 19–28 см якте шоэш.
Конго (йогы)
Конго (англла Congo River) — покшал Африкышты йогы. Кужыцшы 4,700 км. уштыш. Йыл вӹлнӹ техень сӓндӓлӹквлӓ вӓрлӓнӓт: Конго Демократи Республика дӓ Конго Республика.
Arthropoda
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἄρθρον» (ежӹнг) дон «ποδός» (ял) шамаквлӓ гӹц лин.
Сангихе
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Муна ошмаоты
Муна ошмаоты (индон. Pulau Muna) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 2889 км². 2010-шы ин тӹштӹ 268 140 эдем ӹлен.
Замбези
Замбези (англла Zambezi) — кечӹвӓл Африкышты йогы. Кужыцшы 2,574 km км. уштыш. Йыл вӹлнӹ техень сӓндӓлӹквлӓ вӓрлӓнӓт: Ангола, Мозамбик, Замби дӓ Зимбабве.
Пинду кырык
Флора
Кырыкын сирӹштӹ ӹлӹштӓш гань имӓн пушӓнгӹвлӓ (Pinus pinaster, Pinus radiata дӓ Pinus sylvestris йӓктӹвлӓ) дон ӹлыштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹвлӓ (Quercus lusitanica тум) кушкеш.
Норфолк кӹцкӹ кӓдӹ
Норфолк кӹцкӹ кӓдӹ (Hemiphaga novaeseelandiae spadicea †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралин Норфолк ошмаотыштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ.
Шӱшкӓн тыманавлӓ
Шӱшкӓн тыманавлӓ (Otus) — тыманавлӓн йиш группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тымана йых. Цилӓжӹ 50 тӹрлӹ шӱшкӓн тымана улы. Сек когожын кытышты 28 см, нелӹцшӹ 50–300 г якте шоэш. Озы тыманавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Ӓнгӹремшӹ ганьывлӓ
Ӓнгӹремшӹ ганьывлӓм (пыйивлӓ агыл) шӹмлӹшӹ зоологи – арахнологи.
Папуа пел ошмаоты
Папуа пел ошмаоты (англла Papuan Peninsula) — Папуа-У Гвинейиштӹ У Гвиней ошмаотын кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ пел ошмаоты.
Афцели
Афцели (Afzelia) — пырса йиш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пушӓнгӹ. Цилӓжӹ 10-14 тӹрлӹ афцели улы.
Сарикӓ нерӓн шӱшкӓн тымана
Категори:Тыманавлӓ
Чирики выльдырцан кӓдӹ
Чирики выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon chiriquensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц вадывел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–30 см, нелӹцшӹ 295 г якте шоэш.
Шачмы велем
Тӹньӹ ылат мӹндӹрнӹ чоте - Лоштынажы лым партыш пӱлӓ. Токет шоаш мӹлӓнем - кым тел, Шӹгерлӓшкӹ - кым ашкыл цилӓ...
Бахча йӓр
Категори:Йӓрвлӓ Категори:Йыл лӹвӓк лишӹ вӓрвлӓ
Псевдосимохромис
Псевдосимохромис (Pseudosimochromis curvifrons) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал дӓ ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш псевдосимохромис веле улы. Кытшы 14 см лин кердеш.
Флорес ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого нерӓн кошыгек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Камчатка
Вулкан
Юнеско тӱнямбал наследийын Камчатке вулкан чӱкташ.
Баромби Кото
Категори:Камерун Категори:Йӓрвлӓ
Гватемала ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Категори:Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Пура ошмаоты
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ретрокулюс
Категори:Цихлидвлӓ
Реганохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Таити кӹцкӹ кӓдӹ
Таити кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula aurorae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 51 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Финш кӹцкӹ кӓдӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Барбур фельзума
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм американ герпетолог Томас Барбур (Thomas Barbour, 1884 – 1946) лӹмеш пумы.
Категори:Геккон йишвлӓ
Турци президентвлӓ
President de Turquia
Фиджи кӹцкӹ кӓдӹ
Фиджи кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula latrans) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40–48 см якте шоэш.
Африка ыжар кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Демирель, Сӱлейман
Категори:Турци президентвлӓ Категори:Турци политиквлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Шим шӱӓн кӹцкӹ кӓдӹ
Шим шӱӓн кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula mullerii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонези, ‎‎Папуа-У Гвиней дӓ Австрали ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–41 см, нелӹцшӹ 540–650 г якте шоэш.
Волаан тупан фельзума
Категори:Геккон йишвлӓ
Тениохромис
Тениохромис (Taeniochromis holotaenia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш тениохромис веле улы. Кытшы 22 см лин кердеш.
Эврен, Кенан
Кенан Эврен (турокла Kenan Evren, 17-шӹ июль 1917-шӹ и, Алашехир, Маниса, Турци) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Турцин 7-шӹ Прeзидeнтжӹ, кыдым 9-шӹ ноябрьын 1982-шы ин айырымы.
Категори:Турци президентвлӓ Категори:Турци политиквлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Баяр, Джелаль
Категори:Турци президентвлӓ Категори:Турци политиквлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Занзибар ошмаоты
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Танзани Категори:Ошмаотывлӓ
Папуа кырык кӓдӹ
Папуа кырык кӓдӹ (Gymnophaps albertisii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–36 см г якте шоэш.
Тениолетринопс
Категори:Цихлидвлӓ
Хойш фельзума
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц Удо Хойш (Udo Hoesch, 1941 – 2002) лӹмеш пумы.
Тиляпи
Тиляпи (Tilapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ тиляпи улы. Кытшы 23.5 см лин кердеш. Тиляпи цихлидвлӓ яратымы качкыш кол.
Ирланди
Ирланди (официал лӹмжӹ Ирланди Республик; ирландла Éire тенгеок Poblacht na hÉireann ; англла Ireland тенгеок Republic of Ireland ) — Йыдвел  Европыштыш ошмаоты кугижӓнӹш (сӓндӓлӹк). 2014-шӹ ин тӹштӹ 4,609,600 эдем ӹлен. Сӓндӓлӹкӹн территорижӹ 70,273 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Дублин‎.
Филиппинвлӓ
Филиппинвлӓ (тагалогла Republika ng Pilipinas, англла Republic of the Philippines) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹш кугижӓнӹш. 2015-шӹ ин тӹштӹ 101 514 100 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 300 000 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Манила.
Категори:Филиппинвлӓ
Анкер, Петер
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Норвеги персоналивлӓ
Инӧнӱ, Исмет
Категори:Турци президентвлӓ Категори:Турци политиквлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Симсӹ пачан фельзума
Лӹмжӹ
Категори:Геккон йишвлӓ
Наллыхан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тилохромис
Тилохромис (Tylochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты (Конго йогы) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы-йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 18 тӹрлӹ тилохромис улы. Кытшы 43.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Занзибар фельзума
Занзибар фельзума (Phelsuma dubia) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты, Танзаништӹ Занзибар ошмаотышты дӓ Комор‎ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Уару
Категори:Цихлидвлӓ
Тираннохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Трофеопс
Трофеопс (Tropheops) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ трофеопс улы. Кытшы 14 см лин кердеш.
Трофеус
Трофеус (Tropheus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ трофеус улы. Кытшы 16.5 см лин кердеш.
Ньютон фельзума
Ньютон фельзума (Phelsuma edwardnewtoni †) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Родригес ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Микрорасбора
Микрорасбора (Microrasbora) — карпвлӓн йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Таиланд, Мьянма, Китай) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ микрорасбора улы.
Псевдорасбора
Категори:Карпвлӓ
Модеста фельзума
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Маламакибо фельзума
Маламакибо фельзума (Phelsuma malamakibo) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты (Аноси) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 12,3 см якте шоэш.
Аматитлани
Аматитлани (Amatitlania) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ аматитлани улы.
Аномалохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Америкын Ушымы Штатвлӓн штатвлӓжӹ
Америкын Ушымы Штатвлӓн (АУШ) штатвлӓжӹ.
Йӓган пачан фельзума
Йӓган пачан фельзума (Phelsuma serraticauda) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 13–16 см якте шоэш.
Сейпп фельзума
Сейпп фельзума (Phelsuma seippi) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Батибат
Батибат (Bathybates) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ батибат улы.
Бенитохромис
Бенитохромис (Benitochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Африкышты (Камерун дӓ Экваториаль Гвиней) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ бенитохромис улы.
Стэндинг фельзума
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Херберт Фокс Стэндинг (Herbert Fox Standing) лӹмеш пумы.
Халинохромис
Халинохромис (Chalinochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ халинохромис улы.
Хампсохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Конгохромис
Конгохромис (Congochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ конгохромис улы.
Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж вӹцкӹж парнян геккон
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм австри ботаник Теодор Кочи (Karl Georg Theodor Kotschy, 1813 – 1866) лӹмеш пумы.
Акантохаракс
Акантохаракс (Acanthocharax microlepis) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Гайанышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы кол. Цилӓжӓт ик йиш акантохаракс веле улы. Кытшы 8.5 см лин кердеш.
Ацинохейродон
Категори:Харацинвлӓ
Кого Антил ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Кого Антил ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Астианакс
Категори:Харацинвлӓ
Афиодита
Афиодита (Aphyodite grammica) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Гайанышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш афиодита веле улы.
Афиохаракс
Категори:Харацинвлӓ
Барио
Барио (Bario steindachneri) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ дӓ Перушты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш барио веле улы. Кытшы 9 см лин кердеш.
Циррилабрус
Циррилабрус (Cirrhilabrus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тангыж дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 49 тӹрлӹ циррилабрус улы.
Бодианус
Бодианус (Bodianus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Атланти, Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тангыж дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 44 тӹрлӹ бодианус улы. Кытшы 55 см лин кердеш.
Лабропсис
Лабропсис (Labropsis) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ лабропсис улы.
Офтальмолепис
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Нотолабрус
Нотолабрус (Notolabrus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанышты (Австрали дӓ У Зеланди) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тангыж дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ нотолабрус улы. Кытшы 60 см лин кердеш.
Австролабрус
Австролабрус (Austrolabrus maculatus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Инди океанышты (кечӹвӓл Австрали) вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Цилӓжӓт ик йиш австролабрус веле улы. Кытшы 12.6 см лин кердеш.
Ктенолабрус
Ктенолабрус (Ctenolabrus rupestris) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Атланти океанышты (Мӱлӓндӹ лоштыш дӓ Шим тангыжвлӓштӹ) вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Цилӓжӓт ик йиш ктенолабрус веле улы. Кытшы 18 см лин кердеш, шӹренжок 11 см якте веле.
Хологимносус
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Псевдодакс
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Семикоссифус
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Таутога
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Ксеноюлис
Категори:Тӹрвӓн колвлӓ
Ксифохейлус
Ксифохейлус (Xiphocheilus typus) — тӹрвӓн колвлӓн йиш группыш пырышы Шӹпӓн океанышты вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Цилӓжӓт ик йиш ксифохейлус веле улы. Кытшы 12 см лин кердеш.
Карак йишвлӓ
Карак йишвлӓ (Corvidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Мӱлӓндӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 120 тӹрлӹ карак улы. Караквлӓн сек изижӹ 20–23 см (Cyanolyca nanus), сек когожы 60–70 см (Corvus corax).
Ошкол
Категори:Колвлӓ
Холакантус
Холакантус (Holacanthus) — суксы колвлӓн йиш группыш пырышы вадывел Атланти дон ирвел Шӹпӓн океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ холакантус улы. Кытшы 45 см лин кердеш.
Salmonidae
Лососьвлӓ (Salmonidae) — Лосось ганьывлӓ (Salmoniformes) группыш пырышы Йыдпел полушарин вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ. Лососьвлӓ йӓр-йогы дӓ пел тангыж кол ылыт. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ лосось улы. Лососьвлӓн сек изижӹ 13 мм, сек когожы 2 м.
Белонезокс
Белонезокс (Belonesox belizanus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш белонезокс веле улы. Кытшы 10 (озы) 20 (ӓвӓ) см лин кердеш
Пециливлӓ
Пециливлӓ (Poeciliidae) — Карппӱ йиш (Cyprinodontiformes) группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкын дон Африкын вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тыгыды дӓ изирӓк колвлӓ. Пециливлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 344 тӹрлӹ пецили улы. Пециливлӓн сек изижӹ 1,5 мм, сек когожы 22 см.
Карпвлӓ
Кадама, карас, лавал, мӱктӹ, парсыншылдыр, пӓрдӓш, сильди, таты, шӓрӓнгӹ дӓ якшарсӹнзӓ карпвлӓн йыхвлӓ логӹц сек яратымыжы.
Коговал
Коговал - Пайскырык велнӹш сола. Пӹнгель ӓнгӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Пайскырык якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 95 эдем ӹлен.
Ньагатаре (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Ирвел провинци (Руанда)
Кавашты Шурмар
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмӓшӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Пактайсола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Лидӹвуй
Лидӹвуй - - Пайскырык велнӹш сола. Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Пайскырык якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 26 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Мидӓшкӓнсола
Мидӓшкӓнсола - Пайскырык велнӹш сола. Пайскырык якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 104 эдем ӹлен.
Кыркларели
Кыркларели (турокла Kırklareli ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Кыркларели илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 84.868 (пӱэргӹ: 44.298; ӹдӹрӓмӓш: 40.570) эдем ӹлен.
Эдемӹн анатомижӹ
Hippokrates oli merkittävä anatomian ja lääketieteen kehittäjä. Hippokrates ymmärsi lihasten ja luiden välisen yhteistyön ja liitti sen ihmisen kykyyn liikkua. Hippokrates antoi myös monille elimille selityksen niiden toiminnasta. Herophilos ja Erasistratus olivat ensimmäisiä, jotka tutkivat ja paloittelivat ihmisruumita ja laajensivat tietämystä kuolleiden ruumiin avauksilla.
Мары йӹлмӹштӹш наречи
6. Тишкӹ, анзылны, лӹвӓц, тӱцӹн, мӹндӹркӹ, вӹлкӹ, наречивлӓ махань разряд ылыт?
9. Суффикс доно ӹштӓлтшӹ наречим пӓлӓш. 1) рӱшӓрня    2) иӓн 3) рушла    4) таман
10. -н, -ла, -нек, -шен,-ге. суффиксвлӓ махань шая лаштыкым ыштӓт?
Мары йӹлмӹштӹш шот шамак
Б. 11 гӹц 19 якте дӓ лум, шӱдӹм анжыктышы шот шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт.
9. Проста шот шамакым пӓлӓш.
1.	кокшӱдӹ 2.	кокшӱдӹшӹ 3.	кокшы 4.	шӱдӹ кокты
Мары йӹлмӹштӹш наречи
Пӓлдӹртӹмӹ наречин разрядшым пӓлӓш.
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
Мары йӹлмӹштӹш шот шамак
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мары йӹлмӹ
Порандай
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Камоньи (район)
Камоньи  (руандала Akarere ka Kamonyi ) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Камоньилӓн 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 655.5 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 265 365 эдем ӹлен. Районышты луаткокты сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 59 utugari дӓ 317 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы: Рукома.
Кӱтахья
Кӱтахья (турк Kütahya ) — Вадывел Турцин халажы. Кӱтахья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 226.931 (пӱэргӹ: 113.692; ӹдӹрӓмӓш: 113.239) эдем ӹлен.
Марамба
Марамба тенгеок Ливингстон  (англла ‎‎ Livingstone, Maramba ) — Замбин сек кого кӓндӓкшӹмшӹ халажы дӓ Ливингстон районын вуйхалажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 110 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби
Алтынъяйла (Сивас)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ылтын» ('шӧртньӹ') дон «яйла» ('plateau') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коэӓн ваштар
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ладенберги
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Падкагыль
П П
Ньанза (район)
Ньанза  (руандала Akarere ka Nyanza ) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Ньанзалан 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 671,2 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 225 209 эдем ӹлен. Районышты лу сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 51 utugari дӓ 420 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Ньанза.
Ньаругуру (район)
Ньаругуру (руандала Akarere ka Nyaruguru) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Ньаругурулан 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 1,010 км². Районышты луатнӹлӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 72 utugari дӓ 332 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Кибехо.
Руханго (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Маниса
Маниса (турк Manisa ) — Вадывел Турцин халажы. Маниса илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 329.675 (пӱэргӹ: 165.491; ӹдӹрӓмӓш: 164.184) эдем ӹлен.
Кӱтӹмӓк
Кӱтӹмӓк тенгеок тарык — шапышы шӹшер гӹц ӹштӹмӹ продукт. Кӱтӹмӓк гӹц марынвлӓ шукы йиш качкышым ӹштӓт.
Ньаругенге (район)
Секторвлӓжӹ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кигали
Буджак
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Орави
Категори:Оравивлӓ
Калабо
Калабо (англла Kalabo) — Замбин Вадывел провинцин вуйхалажы дӓ Калабо районын сек кого халажы.
Лиекса
Интересный фактвлӓ
1658 ин Пер Браг хала ӹштӓлтмӹлӓн негӹцӹм пиштен. 400 и первишӹлӓок ти халан экономикыштыжы шӹргӹ пушӓнгӹвлӓм йӓмдӹлӹмӓш икшӹ вӓрӹм нӓлеш. И гӹц иш Лиексашты коллоэцвлӓн кӓнгӓшӹмӓшвлӓм ӹштӓт.
Чавдыр
Чавдыр (турокла Çavdır ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.246 (пӱэргӹ: 6.500; ӹдӹрӓмӓш: 6.746) эдем ӹлен.
Невшехир
Невшехир (турокла Nevşehir ) — Покшал Турцин халажы. Невшехир илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 114.691 (пӱэргӹ: 57.057; ӹдӹрӓмӓш: 57.634) эдем ӹлен.
Лукулу
Лукулу (англла Lukulu ) — Замбин Лукулу районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 3 000 эдем ӹлен.
Мары йӹлмӹштӹш местоимени
Мары йӹлмӹштӹш местоимени
1.	лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак 2.	глагол, лӹм шамак 3.	пӓлӹк шамак, лӹм шамак 4.	лӹм шамак
Мӓлӓннӓ—мест.,т.ф.—мӓ,, мн. ч.,1 л., д. п., -нӓ притяжательный суффикс, дополнени.
Матюковский, Геннадий Иванович
Коклы утла книгӓн авторжы, Мары АССР-ын халык поэтшӹ (1980), Мары АССР-ын Государственный премин лауреатшы (1972), РСФСР культурын заслуженный пӓшӓзӹжӹ (1986). 1926 ин 14 февральын Кырык мары районыштышы Кыльыкал солашты хресӓнь семняэш шачын.
Биографижӹ
•	1942 и – пединститутыш тыменяш пыра •	1943-1947 ивлӓ – армиштӹ служымаш •	1944 и – «Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» романым сирӓ •	1947-1950 ивлӓ - пединститутышты пакыла тыменеш •	Г. Матюковский Литературный институт сагашы •	высший литературный курсышты 1965-1967 ивлӓн тыменьӹн •	1950 ин Мары научно-исследовательский институтышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн •	1968 ин Мары АССР писательвлӓн ушемӹн ответственный секретарьжы лин, 1970 ин – правленин председатель •	1953 и гӹц – профессиональный писатель •	«Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» романым 1945, 1983, 1984 ивлӓн сирӹмӹ. Тӹнг геройвлӓ - Мишук Ошпатров дӓ Нина. Действи война тӹнгӓлмӹ кечӹн сӱӓн доно тӹнгӓлеш, фронтышты, партизанский отрядышты кредӓлмӓш, тылыштышы ӹлӹмӓш, война паштекшӹ колхоз ӹлӹмӓш анжыкталтеш. •	Пӹтӓриш мары опера - «Акпатыр» опера (1963) Оперын авторжы – композитор Эрик Сапаев. Либреттом сиренӹт: Геннадий Матюковский, Михаил Якимов, Осмин Йыван.
Мырывлӓжӹ
•	«Война веремӓн кого палшыкым К. Беляев пуш: «Родина верц» альманахын редактор семӹнь мӹньӹн шукы сирӹмемӹм тӹшкӹ пыртыш, «Сӹнгӹмӓшӹн корны дон» пӹтӓриш сборникым лыкты».
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Маюк-Егоров, Алексей Иванович
Маюк-Егоров Алексей Иванович (19-шӹ февраль 1905-шӹ и - 1938) — пӹтӓриш мары режиссёр. Изи Шӹндӹр солаэш шачын. Мары Национальный театрышты тӹнг режиссер ылын. Репрессируйымы лин.
М М
Кырык мары Википеди
Категори:Википеди Категори:Кырык мары йӹлмӹ
Шангомбо
Шангомбо (англла Shangombo ) — Замбин Шангомбо районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 70 049 эдем ӹлен.
Уусикарлепӱӱ
Уусикарлепӱӱ (Uusikaarlepyy), Нӱкарлебӱ (Nykarleby) — Финляндиштӹ изи хала. Ӹлӹзӹ шот - 7500 эдем, 90 % халыкшым финн шведвлӓ ӹштӓт. Нюкарлебю ӹшке статусшым 1620 ин нӓлӹн.
Уусикаупунки
Тангыж гач кашшы кок паром Швеци доно кӹлӹм кычат. Уусикаупунки тенгеок туристический хала ылеш.
Альбинский, Андрей Данилович
Андрей Данилович Альбинский (1790 – кышты дӓ кыце колен, пӓлӹ агыл) ― халыкланна сотым кандышы, Черемисская грамматикын авторжы.
Ӱл Пӹнгельйӓл
Ӱл Пӹнгельйӓл - Пайскырык велнӹш сола. Пайскырык якте 5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 104 эдем ӹлен.
Ницше, Фридрих Вильгельм
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори:Шанызывлӓ Категори:Философвлӓ Категори:Германи персоналивлӓ
Мичелла
Мичелла ( Mitchella )  —  Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Катете (район)
Катете (англла Katete District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. Районын территорижӹ: 3.989 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 189 250 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Катете.
Лусака (провинци)
Лусака  (англла ‎‎ Lusaka Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Лусака. Провинцин территорижӹ: 21 896 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 391 329 эдем ӹлен.
Аянсола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Нертера
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Мары халыкын историжӹ
Кырык мары дон алык мары
1920 ин 20–24 июль. Мары коммуниствлӓн пӹтӓришӹ Всероссийский конференци эртен, кышты Мары автономный областьым ӹштӓш тӹнгӓлмӹ гишӓн шая кеен.
Вӹсӓнер
Вӹсӓнер - Микрӓк велнӹш ямшы сола. Сола вӓр гӹц Микрӓк якте 3 уштыш. 1969-шӹ ин солавлӓн регистрышты ти сола уке. Латансола доно ушнен.
Мары халыкын историжӹ
Кырык мары дон алык мары
1920 и 4 ноябрь. Мары автономный областьым ӹштӹмӹ гишӓн декрет лӓктӹн.
Черемису нагорную нижнюю, Разорило, пленило, рассеяло... И тогда Черемиса нагорная Признала самодержца Московского...
Пӓлдӹртӓш келеш: кырык марынвлӓ дон алык марынвлӓ икӓнӓ-иктӹ гӹц каждый ӹшке семӹньӹштӹ ӹленӹт. Шамак толшеш, кымалмы овуцамат иквӓреш эртӓрӹделыт. 1524 ин марынвлӓ Йылышты 150 тӹжемӓн руш флотым сӹнген нӓлӹнӹт. ӓнят, ти кого кредӓлмӓшӹжӹ Чертово городище (Орланер) кырык доны, военный форпост гӹц изиш ӱлнӹрӓк, лиӓлтӹн.
Тенге Мары республикӹштӹ кок культурный центр ылын: Йошкар-Ола алык марынлан дӓ Козьмодемьянск кырык марынлан. Но 1953 ин Йошкар-Олашты декабрь тӹлзӹн Мары научно-исследовательский институтышты йӹлмӹ шотышты эртӓрӓлтшӹ конференциштӹ ик литературный йӹлмӹм ӹштӹмӓш гишӓн решеним лыкмы. 1954 и гӹц Козьмодемьянск халашты кырык мары йӹлмӹ доно «Ленин корны» газет веле лӓктӹн. Тидӹжӹмӓт руш йӹлмӹ доно лӓкшӹ «Ленинский путь» газет гӹц веле сӓренӹт.
Революци якте халык дӓ тӹдӹн йӹлмӹ шотышты «население» дӓ «наречие» шамаквлӓм кычылтыныт. Украин йӹлмӹм «малороссийское наречие великорусского языка» маныныт.
«Хрущевский оттепель» манмы жеп гӹц эдемвлӓлӓн изиш ирӹк лиэш, общественный ӹлӹмӓшӹштӹ демократизаци тӹнгӓлӓлтеш. Паспортым нӓлмӹкӹ, эдем пӓшӓм дӓ ӹлӹмӹ вӓрӹм ӹшке айырен кердӹн. 1960-шы ивлӓ гӹц кырык мары халык логӹц Саратов дӓ Волгоград областьвлӓш киндӹм цымыраш кашташ тӹнгӓлӹт. Тенгеок Чебоксарышты, Горькиштӹ дӓ вес халавлӓн махань-шон предприятивлӓштӹ пӓшӓленӹт. Тӹшӓкок ӹлӓш кодыныт. Ти жеп гӹц кырык марынвлӓ угӹц алык марынвлӓ доно ярлаш тӹнгӓлӹт, пӓшӓ вӓрӹм кӹчӓлӹн, Йошкар-Олаш, Медведевский, Оршанский дӓ вес районвлӓш ӹлӓш ванжат. Йошкар-Олаштышы институт дон техникумвлӓм пӹтӓрӹшӹвлӓмӓт алык мары солавлӓш пӓшӓм ӹштӓш колтат. Нӹнӹжӹ тӹштӹ семням воят, соэшок ӹлӓш кодыт.
Кырык мары дон алык мары лоштышы вӓш кӹл дӓ иктӹ-весӹ доно ярлымаш ӹнде тӹжем и утла шыпшылтеш. Тенге гӹнят кӹзӹт яктеӓт нӹнӹн лошты цилӓ шотыштат кӹл перегӓлт кодын. Ма ӧрӹктӓрӓ, Кырык сир гӹц алык марыш ӹлӓш ванжышывлӓ алык марынвлӓм кырык марын докы лишӹлемденӹт, тӹнӓмок Кырык сирӹштӹшӹ марынвлӓ алык мары гӹц пакыла айырлен миэнӹт: выргем вашталтын, йӹлмӹштӹштӹ тошты шамаквлӓ йӹле мондалтыныт, овуцавлӓмӓт вес семӹнь эртӓренӹт. Шамак толшеш, йӹлмӹштӹнӓ алфавитӹштӹ анжыктыдымы кок юк перегӓлт кодын, нӹнӹм условно тенге анжыктенӓ (рушлажы – гортанная смычка): кк (ӹк-кӹ – ане; ок-ку ӹштӓш – кӱш тетям лӱктӓлӓш); губной вибрант – vr (vr ӱкӓ, vr ӱки – ышкал, vr ӱӓ, vr ӱи – шӹшер). Техень кырык мары айымашвлӓм алык марынвлӓ акат пӓлеп: шукш вилмӹ кечӹ (30 март), киндӹ спас (1 август), тылым айымы кечӹ (10 август).
Самсун
Самсун (турокла Samsun ) — Йыдвел Турцин халажы. Самсун илӹн вуйхалажы. 2007-шӹ ин тӹштӹ 423 859 эдем ӹлен.
Эйно Лейно
Категори: Поэтвлӓ Категори: Суоми персоналивлӓ
6 и
6 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Констанци
Категори:Орхидейвлӓ
7 и
7 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Орханели
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Орхан» (пӱэргӹ лӹм: 'Орхан I' кокшы османский султан) дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гетерандри
Гетерандри (Heterandria) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Гватемала дӓ Мексикышты) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ гетерандри улы. Гетерандривлӓн озыжы 2 см, ӓвӓжӹ 3,6 см.
Катасетум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Яковлев, Гавриил Яковлевич
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Халыкланна сотым кандышывлӓ
Сивас
Сивас (турокла Sivas ) — Покшал Турцин халажы. Сивас илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 338.728 (пӱэргӹ: 171.092; ӹдӹрӓмӓш: 167.636) эдем ӹлен.
Ихотьсола
Ихотьсола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 39 эдем ӹлен.
Кедров, Иван Михайлович
Иван Михайлович Кедров (1844 – кышты дӓ кынм колен, пӓлӹ агыл). Пӹтӓриш мары букварьын авторжы. XIX-шӹ курымын алыкнам соты корышкы лыкташ цацышывла логӹц иктӹжӹ. =Биографижӹ= Ӓ тяжӹ, Михаил Кедров дьӓкӹн, варажы свӓщенник ылын. И. М. Кедров 1865 ин Азан духовный семинарим тымень пӹтӓрен, кыды паштек Цермӹшӓл сола училищештӹ тымдышын пӓшӓм ӹштен.Тымдымыжы годым кырык марла тымдымы книгӓн керӓл ылмыжым ынгылен, седӹндонӓт кид доно сирӹмӹ тымдымы книгӓм сирӓш пижӹн дӓ ӹшке уроквлӓштӹжӹ кычылтын. Букварьым лыкмашты палшыкым М. А. Рождественский дон Г. М. Яковлев пуэнӹт. Ти букварь 3 ноябрьын 1867-шӹ ин лӓктӹн дӓ Упрощённый способ обучения чтению черемисских детке горного населени маналтын. Лин кердеш, ти кечӹм толшашышты, Кедровын пӓшӓжӹм шотеш пиштен, мӓ Кырык марла сирӹмӹ кечӹ семӹнь пӓлдӹртӓш тӹнгӓлӹна. Букварь 1200 экземпляр доно лӓктӹн, тӹдӹ 17 ӹлӹштӓшӓн ылын, алфавитӹштӹ 33 буква, тӹшкӹ пӹтӓри «ӧ» дон «ӱ» буквам пыртымы, «ӓ» дон «ӹ» буквавлам вара веле пыртымы лиэш, «ӹ» букважым эстон йӹлмӹзӹ Веске Михкель пыртен. Букварьышты халык шая дон тыштывлӓм материал семӹнь кычылтмы, арифметика упражненивлӓ дон йымын йылы текствлӓ улы. Ма ӹжӓлжӹ, Кедров ӹшкежӹ, книгӓн лӓкмӹжӹ инок школ гӹц карангеш – йыхшым пукшен лыкташ манын, 3-шы октябрьын 1867 ин тӹдӹ Пошкырт (Суасламарыштыш Изи Карачка сола) церкӹшкӹ причечникеш пырен. Кок тӹлзӹштӹ Рождественский тӹдӹм Изи Шӹндӹр церкӹшкӹ ӹшке докыжы дьӓкӹнеш ӱжеш. Тӹнӓмок школыштыт ӹнде тымден. К К
Чавума
Чавума  (англла Chavuma ) — Замбин Чавума районын вуйхалажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен.
Кемалие
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микеш, Келемен
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
Каулартрон
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Касемпа
Касемпа  (англла Kasempa ) — Замбин Касемпа районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2010-шы ин тӹштӹ 11 700 эдем ӹлен.
Лаврентьев, Зосим Фёдорович
Лаврентьев Зосим Фёдорович (06 апрель, 1933, Эсӓнсола (Усола вел) – мары артньык, книгӓвлӓн иллюстратор. Л
Пентас
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Замбези (район)
Халыквлӓжӹ дон Йӹлмӹвлӓжӹ
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Портланди
Портланди ( Portlandia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Митюк, Игнатий Трофимович
М М
25 и
25 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
29 и
29 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Кашарварня
Категори: Эдем анатоми
Миккели
Культура ӹлӹмӓш
Миккелиштӹ театр, хала оркестр, Кунст музей ӹштӓт. Кӓнгӹжӹм классик музыкын фестивальым, шӹжӹм Миккельӹн балет айом дӓ телӹм Пӓшӓзӹ халыкын театр кечӹвлӓм эртӓрӓт. Ти театр кечӹвлӓм пӹтариш гӓнӓ 1976-шы ин эртӓрӹмӹ. Халашты вады йӹде ӹштӹшӹ техникум улы, кышты фотографвлӓм йӓмдӹлӓт. Тел Вырсы паштек Совет Ушемлӓн кодымы территоривлӓштӹш церкӹ документвлӓ Миккелин архив-штӹ перегӓлтӹт.
31 и
31 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Капута
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Микрӓк музыка школ
Микрӓк музыка школым — 1962 ин пачмы. Ты ин Йошкар-Ола гӹц Микрӓкӹш пӓшӓлӓш Тамара Андреевна Ягельдина толын. Тӹдӹ ӹшкежӹ Куженгер районеш шачын-кушкын. Кӓршӹм шакташ Йошкар-Олаштыш музыка училищӹштӹ тыменьӹн. Тымдышыжы А.Р.Сидушкина лин. Тӹдӹ ӹшкӹмжӹн тыменьшӹжӹм, Ягельдинам, Микрӓк солашкы тетявлӓм кӓрш доно шакташ тымдаш колтен. Ягельдинан вуйлатымы Микрӓк музыка школын кӓрш ансамбльжы пӹтӓри изирӓк ылын, вара и гӹц иш кушкын, шукемӹн дӓ шукы и Микрӓк велӹм лӹмлештӓрен. 1970-шы ин Т.А.Ягельдиналан «Заслуженный работник культуры Марийской АССР», а 1993 ин – «Заслуженный работник культуры России» кӱкшӹ лӹмвлӓм пуэнӹт. Тамара Андреевна Ягельдина кӹзӹтӓт яратымы пӓшӓжӹм Йошкар-Олаштыш 1 ӓ-ан Марий искусство школ-интернатышты ӹштӓ. Тӹдӹн тымень-шӹвл-ажӹ сандалыкна мычкы шӓрленӹт дӓ вес сӓндӓлӹквлӓштӓт ӹлӓт. Шукы жеп Микрӓк музыка школышты тетявлӓм кӓрш доно шакташ Т.А.Ягельдинан тыменьшӹжӹ Веткина Юлия Алексеевна тымден.
Зимбабве
Административно-территориальное деление
Категори:Зимбабве
Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы
Категори:Мары йӹлмӹ
Улвила
Истори
Категори:Финлянди халавлӓ
1215 и
1215 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Сетувлӓ
Сету кугижӓн кечӹжӹ гишӓн
Пӱэргӹвлӓӓт техеньӹрӓкӹмок намалыштыт. Вуешӹштӹ шляпӓм чиӓт. Корнан миж материал гӹц ялаш дӓ кужы концан шим кем. Цилӓ итӹрӓ, цилӓ утюжен шӹндӹмӹ. Цилӓнок сусу, пуры, соты анжалтышанвлӓ. Шӹдӓнвлӓ ӹш каеп. Утла тӹр гач сусувлӓӓт уке ылевӹ. Ма ӧрӹктӓрӹш, ик йӱкшӹмӓт ужаш ӹш ли. Шокшы ылят, шӹренжок минерал вӹдӹм ӓль лимонадым йӱшӹ эдемвлӓ веле каевӹ. Сырамат выжалевӹ, но тӹ киоск доно потемӹш пӹжӓш гань погынен шагалшы ара ӹш кай. Шаналталдадоко! Фестиваль 10 час ирок тӹнгӓлӓлтеш дӓ 10 час вадеш пӹтӓ дӓ ик йӱкшӹмӓт ужаш ӹш ли! Тидӹжӹ мӓлӓннӓ пример семӹнь лин ак керд вӓл? Айо шӹргӹ тӹрӹштӹ кишӹ Микитамӓе сола школын стадионышты эртӹш. Халык шангок ыльы- тӹжемвлӓ доно сӓрнен дӓ ти халык лошты лач ик полицейский машинӓм ужым. Корректный лиӓш манын, полицейскийвлӓ машинӓштӹштӹ веле шӹнзевэы, халык паштек тӹшлен, оролен ӹш кашеп. Тидӓт мӹньӹм ӧрӹктӓрӹш дӓ кым и перви Виловатышты Сӓмӹрӹквлӓн фестиваль ӓшӹшкӹ вазы. Тӹштӹ, векӓт, ик хыналан ик милиционер вӓрештӹн. Тӹнӓм тӹштӹ Кырык марышты кымдан пӓлӹмӹ кинорежиссер Анатолий Амельченком вӓшлим, милиционервлӓн шот тӹдӹмӓт ӧрӹктӓрӹш.
Лувингу
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
1216 и
1216 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Алангышуды
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Инегӧль
Инегӧль (турокла İnegöl ) — Турцин, ирвел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 213.100 (пӱэргӹ: 106.961; ӹдӹрӓмӓш: 106.139) эдем ӹлен.
Булавайо
Булавайо (англла ‎‎ Bulawayo ) — Зимбабвен провинцижӹ дӓ сек кого кокшы халажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 1 500 000 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Мпулунгу (район)
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Енишехир (Бурса)
Енишехир (турокла Yenişehir ) — Турцин, ирвел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 51.687 (пӱэргӹ: 25.626; ӹдӹрӓмӓш: 26.061) эдем ӹлен.
54 и
54 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Мпулунгу
Мпулунгу (англла Mpulungu ) — Замбин Мпулунгу районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Криптопус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мармарис
Мармарис (турокла Marmaris ) — Турцин, кечӹвӓл Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 76.820 (пӱэргӹ: 41.982; ӹдӹрӓмӓш: 34.838) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мунгви
Мунгви (англла Mungwi ) — Замбин Мунгви районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Торричелли йишвлӓ
Торричелли йишвлӓ (Torricelliaceae) — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ торричелли улы.
Фаллихтис
Фаллихтис (Phallichthys) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кубышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ фаллихтис улы. Фаллихтисвлӓн озыжын сек изижӹ 2,5 см, сек когожы 5 см, ӓвӓжӹн сек изижӹ 4 см, сек когожы 9 см.
Йӓктӓнсола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Алашиштӹ
Алашиштӹ (Dendrocopos major) — Шиштӹ йиш йыхыш пырышы кек.
Наконде
Наконде (англла Mungwi ) — Замбин Наконде районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 10 652 эдем ӹлен.
Алашоэ
Категори:Лыды йишвлӓ Категори:Вӹд кеквлӓ
61 и
61 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Зимбабве провинцивлӓ
Зимбабве провинцивлӓ (англла Provinces of Zimbabwe) — Зимбабвештӹ кӓндӓкшӹ провинци дон кокты провинци-хала улы.
Jostia
Jostia (Jostia teaguei ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Jostia улы.
Лагы
Йишвлӓ
Категори:Лагы йишвлӓ
Комор ошмаотывлӓ
Комор ошмаотывлӓ (комор. Komori; جزر القمر, Les Comores) — Мадагаскарын йыд-вадывелнӹштӹ Инди океаништӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 2238 км². 2010-шы ин тӹштӹ 900 000 эдем ӹлен.
Куитлаузина
Категори:Орхидейвлӓ
62 и
62 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
63 и
63 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ