cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Лачокла изи попугайвлӓ
Лачокла изи попугайвлӓ (Psittaculinae) — Попугайвлӓ йишӹн изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ.
Санта-Марта туканет
Категори:Тукан йишвлӓ
Пучы
Пучывлӓ (Cervidae) — кок кӹчӓн вольыквлӓн йыхыш пырышы шӹшер качкын кушшы йӓнвлӓ логӹц сек когожы.
Хаджылар
Хаджылар (турокла Hacılar ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл Кайсери халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.598 (пӱэргӹ: 6.234; ӹдӹрӓмӓш: 6.364) эдем ӹлен.
Чикаго
Мечетьвлӓжӹ
Категори:Иллинойс
Виника
Виника (Winika cunninghamii) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ виника улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Кужы пачан ала кӓдӹ
Кужы пачан ала кӓдӹ (Ptilinopus magnificus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–45 см якте шоэш.
Май капшангы
Май капшангы (Melolontha) — Scarabaeidae йиш группыш пырышы Палеарктика регионвлӓштӹ (Европа дӓ Ази) вӓшлиӓлтшӹ капшангы.
1961 и
1961 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Атланта (Джорджи)
Категори:Джорджи
Когогӓды
Когогӓды (Columba palumbus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Европышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–43 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 68–77 см якте шоэш.
1963 и
1963 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Амур нужгол
Амур нужгол ( Esox reicherti ) нужголвлӓн йыхыш пырышы хир кол. Кытшы шӹрнжок 110 см дӓ нелӹцшӹ 16 кг якте лин кердеш.
Йомра
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар калпакан ала кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Диядин
Диядин (турокла Diyadin ) — Турцин, Ирвел Агры илӹн районжы (илчежӹ). 2000-шӹ ин тӹштӹ 40,768 эдем ӹлен.
Меликгази
Меликгази (турокла Melikgazi ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл Кайсери халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 452.990 (пӱэргӹ: 227.934; ӹдӹрӓмӓш: 225.056) эдем ӹлен.
1964 и
1964 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
688 и
688 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Гефирохромис
Гефирохромис (Gephyrochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ гефирохромис улы.
Коркутели
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Араклы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кеклик
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Талас
Талас (турокла Talas ) — Турцин, Кайсери илӹн дӓ кечӹвӓл-ирвел Кайсери халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 452.990 (пӱэргӹ: 227.934; ӹдӹрӓмӓш: 225.056) эдем ӹлен.
Вичӹ область
Вичӹ область - Россий Федерациштӹш область, Мары Элын йыдпелвел пашкудыжы. Кымдецшӹ 120,4 тӹж. км². Ӹлӹзы шот - 1396,8 тӹжем эдем. Административ покшал — Вичӹ хала, рушла Киров. Вичӹ областьышты 39 000 нӓрӹ марын ӹлӓ (2002).
Бретонвлӓ
Бретонвлӓ (брет. Brezhoned, фр. Bretons) — кельт группыш пырышы йӹлмӹ доно попышы Йыдпел-вадывел Франциштӹш халык. Кӹзӹтшӹ мӱлӓндӹвлӓшкӹштӹ IV курымын Британи (шукынжок Уэльс) гӹц ванженӹт. Тӹшец нӹнӹм англо-саксвлӓ шӹкенӹт. IX-шы курымын бретонвлӓн мӱлӓндӹштӹ Луара йогы тӹнг гӹц йыдпелвелнӹрӓк ылшы Мон-Сен-Мишель (Mont Saint-Michel)бухта якте шыпшылтын. Кок йӹлмӹ доно попышы халык (билингввлӓ)- туан йӹлмӹштӹ гӹц пасна, французла попат. Йымы йылашты доно католиквлӓ ылыт.
Кросс-Ривер (штат)
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Сарикӓ онган ала кӓдӹ
Сарикӓ онган ала кӓдӹ (Ptilinopus occipitalis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 13–15 см якте шоэш.
Пави карем
Пави карем - Пӹзӹкныр вел Кого Сормӓнӓнгӹр сола донышы карем.
Бӧрлингтон (Вермонт)
Бӧрлингтон  (англла Burlington ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вермонт штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 40.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 42,417 эдем ӹлен.
Ош сӹнзӓӓн аратинга
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Борнемисса, Петер
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
1970 и
1970 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Сирӹшӹ арасари
Сирӹшӹ арасари (Pteroglossus inscriptus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Бразили, Колумби, Боливи, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 29 см, нелӹцшӹ 130 г якте шоэш.
Нигер (штат)
Категори:Нигери штатвлӓ
Тӹрлӹмӹ ала кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Анкара
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Вуйхалавлӓ
Мэдисон (Висконсин)
Категори:Висконсин
1973 и
1973 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Шӱӓшӓн арасари
Шӱӓшӓн арасари (Pteroglossus torquatus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика гӹц Перу якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 39–41 см, нелӹцшӹ 190-275 г якте шоэш.
Мадейра ошмаоты
Мадейра ошмаоты (порт. Ilha da Madeira) — Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 740,7 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 262 302 эдем ӹлен.
Кренухус
Категори:Кренухусвлӓ
Зоотрофион
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Герихтис
Категори:Кренухусвлӓ
Грамматотри
Категори:Цихлидвлӓ
Гримм шӱмбелвлӓ
Ханау халашты шачыныт. Кужы жеп Кассель халашты ӹленӹт.
Зигопеталум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лыды йишвлӓ
Лыды йишвлӓ (Anatidae) — Комбы ганьывлӓ йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ вӹд кеквлӓ. Цилӓжӹ 300 тӹрлӹ лыды йиш (комбы, лыды, йӱксӹ) улы.
Гринвудохромис
Гринвудохромис (Greenwoodochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ гринвудохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Кепез
Кепез (турокла Kepez ) — Турцин, покшал Анталья илӹн дӓ Анталья халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 387,904 (пӱэргӹ: 196,199; ӹдӹрӓмӓш: 191,705) эдем ӹлен.
Кокако
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:У Зеланди шӹнгӹртӹшвлӓ
Шукы корнан арасари
Шукы корнан арасари (Pteroglossus pluricinctus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел йыд-ирвел Колумби гӹц кечӹвӓлвел Венесуэла, йыд-ирвел Перу дӓ Бразили (йыд-вадывел Амазон низменность) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 43–45 см, нелӹцшӹ 215–302 г якте шоэш.
Группа 47
Группа 47 (нем. Gruppe 47) — немӹцлӓ сирӹшӹ авторвлӓн ушемӹшты, кыдылан негӹцшӹм сирӹзӹ Ханс Вернер Рихтер (Hans Werner Richter)пиштен. Ти группа (1947-1967) ивлӓ лошты активно пӓшӓжӹм ӹштен. Кокшы Тунымбал Вырсы паштекшӹ немӹц йӹлмӓн сӓндӓлӹквлӓштӹ сек кымдан пӓлӹмӹ литература ушем.
Кастрен, Матиас Александр
Матиас Александр Кастре́н (финнлӓ Matias Aleksanteri Castrén, шведлӓ Matthias Alexander Castrén; 2 декабрь 1813 — 7 май 1853) — финн йӹлмӹзӹ, фенно-угрист.
Гутенберг, Иоганн
Ио́ганн Генсфляйш цур Ладен цум Гу́тенберг (нем. Johannes Gensfleisch zur Laden zum Gutenberg, 1397 и дон 1400 и лошты, Майнц — 3 февраль 1468, Майнц) — немӹц кӹртни пӓшӓ мастар, ювелир, книгӓм пецӓтлӹмӹ станым шанен лыкшы.
Риверс (штат)
Категори:Нигери штатвлӓ
Эбоньи (штат)
Эбоньи  (Ebonyi State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 4,339,136 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 5,530 км². Вуйхалажы Абакалики.
Подохилус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Брюссель
Брюссель — Бельгин да Европа Ушемын вуйхалажы (Bruxelles [bʁysɛl], голл. Brussel [brʏsəl], немӹц. Brüssel) — Брюссельӹштӹ фламанла (голландла) дӓ французла попышывлӓ ӹлӓт. Кок йӹлмӹге официальный статусан ылыт. Кырык марла ти халам тӧрӹнжок Брӱссель манын попымыла дӓ сирӹмӹлӓ. Брӱссельӹштӹ НАТО дон Европа Ушемӹн штаб-квартирывлӓштӹ вӓрлӓнӓт. Ти халашты 2.7 мил. ӹлӹзӹ.
Диккенс, Чарльз
Чарльз Джон Гаффам Диккенс (англ. Charles John Huffam Dickens; 1812—1870) — англ сӹрӹзӹ, XIX-шы курымаш англ прозаиквлӓ логӹц кымдан пӓлӹмӹ. Дэвид Копперфильд дон Оливер Твист романвлӓн авторжы.
Д Д
Будапешт
Категори:Вуйхалавлӓ Категори:Европын халавлӓ Категори:Венгри халавлӓ Категори:Халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ирис
Категори:Качкышвлӓ
Экити (штат)
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Каукси, Ӱлле
Кӹтӹкӹн выру (сету) йӹлмӹ гишӓн. Ти йӹлмӹм кымдан шӓрӓш, тӹдӹм пропогандируяш манын, 1988-шӹ ин выру йӹлмӹн дӓ культурын Фондым ӹштӹмӹ (Võro Keele ja Kultuuri Fond). Ти фонд ӹшке вӹкӹжӹ техень пӓшӓм нӓлӹн:
Оваджык (Тунджели)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ова» ('лапата; алык') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Энугу (штат)
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Хемитениохромис
Хемитениохромис (Hemitaeniochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ хемитениохромис улы. Кытшы 10 см лин кердеш.
Дойль, Артур Конан
= Конан Дойль кырык марла: =
Орны нэрс Дэлхийн улс
З
Замбия
П
Пасна левӓш
У
Украина - Йыдвел Ирландия дӓ Великобритания
Я
Япони Категори:Кугижӓнӹшвлӓ
1991 и
1991 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Цуня
Цуня (Sitta europaea ; алыкмарла чуня) — цуня йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кек. Кытшы 12–14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 22,5–27 см, нелӹцшӹ 20–25 кг якте шоэш.
Агератум
Агератум ( Ageratum ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Каламиан ошмаотывлӓ
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Кӹрӓн аргек
Категори:Лыды йишвлӓ
708 и
708 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Лагы йишвлӓ
Лагывлӓ ӓль лагы йишвлӓ (Turdidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹл, капшангы дӓ фрукт качшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 150 тӹрлӹ лагы улы. Лагывлӓн сек когожын (Turdus fuscater) кытышты 33 см, нелӹцшӹ 178 г якте лин кердеш.
Африка
Африка — Атланти дон Инди океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ континент.
Вала, Катри
Поэзин корныштыжы
Катри Вала лыдышвлӓм 1920-шы ивлӓн сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ тенге 1924-шӹ ин ”Мӹндӹр садывичӹ” лӹмӓн пӹтӓриш лыдыш погемикшӹ (сборникшӹ) лӓктеш. Лыдышвлӓжӹ лӓктӹн веле шоктат, кыце Катри Вала финнлӓ сирӹшӹ поэтвлӓ лошты сек кымдан пӓлӹмӹ дӓ сек яратымы автор лиэш. Тидӹ паштек шукыштат агыл, кок ишток ”Симсӹ амаса” книгӓжӹ сотым uжеш. Пӹтӓриш погемикшӹ ӹлӹмӓшӹм яратымы лыдышвлӓ доно циц ылеш дӓ тидӹлӓн ӧрӓшӹжӓт ак кел. Семинарим тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Катри сола дӓ изи школвлӓштӹ тымден, а тӹштӹ ӹлӹмӓш халаштыш гӹц айыртемӓлтӹн, утла ик ладын дӓ касланен шӹцшӹлӓ кайын, поэтессылан ирӹк келӹн. Тидӹ гӹц пасна лыдышвлӓжӹм пиш сӓмӹрӹкӹн сирен, тӹдӹн кӧргӹштӹжӹ энергин дӓ ӹлӹмӓшӹн тылжы салымлаок йылен. Поэтессын кокшы книгӓштӹжӹ ладнарак лыдышвлӓм лыдына. 1928-шӹ ин поэтесса шоды цер, туберкuлез доно церлӓнӓ, ма гишӓн тымдышын пӓшӓжӹм кода. Махань-шон пансионатвлӓштӹ тӧрлӓнӓш цацен гӹнят, шулыкшым тӧрлен кердде. 1930-шы ин ”Мӱлӓндӹн пристинжӹ” лӹмӓн кымшы погемикӹштӹжӹ Катри Вала мӱлӓндӹн сусу мӓгӓлвлӓжӹм ак анжыкты, тӹштӹ ойхы семвлӓ кайыт: ”ӹлӹмӓш дон колымаш лоштыш цӹтӹрӹшӹ шӹртӹ” – тенге тӹдӹн ик лыдышыштыжы лыдына.
Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ
Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ (Meleagris ocellata) — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Юкатан пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 90–100 см, кӱкшӹцшӹ 71–92 см, нелӹцшӹ 3,25–4 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кӱкшӹцшӹ 65–69 см, нелӹцшӹ 1,9–2 кг якте шоэш.
711 и
711 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Бубивлӓ
Бубивлӓ (бубилӓ ?) — банту группыш пырышы буби йӹлмӹлӓ попышы Экваториаль Гвинейиштӹ (Биоко ошмаоты) ӹлӹшӹ халык. Бубивлӓ цилажӹ 60,000 нарӹн ылыт.
Категори:Бантувлӓ Категори:Экваториаль Гвиней халыквлӓ Категори:Камерун халыквлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн якшар пачан попугай
Якшар мӹшкӹрӓн якшар пачан попугай (Pyrrhura perlata) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см якте шоэш.
Герос
Категори:Цихлидвлӓ
Чемишгезек
Чемишгезек (турокла Çemişgezek ) — Турцин, вадывел Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.572 (пӱэргӹ: 4.479; ӹдӹрӓмӓш: 4.093) эдем ӹлен.
Фукси
Пеледӹшвлӓжӹ сергӓ форман, кок цӹрӓан ылыт, кытышты доно 4-5 см якте лин кердӹт.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц ботаник Леонарт Фукс (Leonhart Fuchs, 1501–1566) лӹмеш пумы.
Йыдвел Дакота
Йыдвел Дакота (англла North Dakota ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 183,272 км². 2010-шы ин тӹштӹ 672,591 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Йыдвел Дакота кымдецшӹ доно 19-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 47-шӹ ылеш. Штат статусым Йыдвел Дакоталан 2 ноябрьын 1889 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 39-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Бисмарк; сек кого халажы: Фарго.
Кук ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Ошмаотывлӓ
Кашак, Лайош
Лайош Кашак (венгрлӓ: Lajos Kassák, шачын 21-шӹ мартын 1887-шӹ ин – колен 22-шы июльын 1967-шӹ ин) — венгр поэт, прозаик, артньык, эссеист, редактор, венгр авангардизмӹн теореткшӹ дӓ шукы вес йиш модерн йогымашвлӓн ӓтяштӹ.
Ахметли
Ахметли (турокла Ahmetli ) — Турцин, кечӹвӓл Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.166 (пӱэргӹ: 8.039; ӹдӹрӓмӓш: 8.127) эдем ӹлен.
Кагыль нер куп
Кагыль нер куп - Кӹлемар кымдем Тумер посёлкы донышы Орехов Яр лишнӹшӹ куп. Кӹзӹт Йыл лӹвакӹ лин.
2002 и
2002 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Никарагуа
Никарагуа (испанилӓ Nicaragua; официал лӹмжӹ — Никарагуа Республика испанилӓ República de Nicaragua) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Гондурас, кечӹвӓлнӹ Коста-Рика, вадывелнӹ Шӹпӓн океан, ирвелнӹ Кариб тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 5,891,199 эдем ӹлен.
Дьӧндьӧши, Иштван
Поэтӹн «Марсым яратышы Мурани Венера» (Marsal Társalkodo Muranyi Venus, 1664) тӹнг пӓшӓштӹжӹ поэт кок пӓлӹмӹ аристократын яратымаш гишӓн шайыштеш, кыды мыжырангмаш докы нӓнгеӓ. Ти поэмышты приключенивлӓ дон «пышкылмашланат» вӓрӹм момы. автор лыдышвлӓштӹжӹ пейзажым пиш мастарын анжыкта; тидӹм ӹштен, бароккон пӹсмӓн гӹц вӓк лӓктеш. Тӹдӹн лыдышвлӓштӹжы кыце пӹцкемӹш кӹньӹлӓш тӹнгӓлшӹ жерӓ гӹц шӹлеш, тӹдӹ гишӓн сирӓлтеш, кӹтӧзӹвлӓ омештӹлӹт дӓ ойхыштым ир жерӓ годым мондат, ышкалвлӓ лавыжыт дӓ кеквлӓ мырат. Тенге эдем нелӹ жепӹнӓт ӹлӹмӓшӹштӹжӹ сусу мӓгӓлвлӓм мон кердеш!
Афьонкарахисар
Афьонкарахисар тенгеок Афьон-Карахисар (турк Afyonkarahisar ) — Вадывел Турцин халажы. Афьонкарахисар илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 163 207 эдем ӹлен.
Дьӧндьӧши, Иштван
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
2003 и
2003 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Алашехир
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гондурас
Гондурас (испанилӓ Honduras ; официал лӹмжӹ — Гондурас Республика испанилӓ República de Honduras) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Гватемала, кечӹвӓл-вадывелнӹ Сальвадор, кечӹвӓл-ирвелнӹ Никарагуа, кечӹвӓлнӹ Шӹпӓн океан, йыдпелнӹ Кариб тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 8,249,574 эдем ӹлен.
Кулион
Кулион (англла Culion Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 499.59 км². 2015-шы ин тӹштӹ 20 139 эдем ӹлен.
Цӹвӹ
Цӹвӹ - (Gallus gallus, кынамжы — Gallus gallus domesticus эчежӹ Gallus domesticus.
2004 и
2004 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Эрменек
Эрменек (турокла Ermenek ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.341 (пӱэргӹ: 15.742; ӹдӹрӓмӓш: 15.599) эдем ӹлен.
2005 и
2005 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Котону
Котону (французла Cotonou ) — Бенинин сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 761,137 эдем ӹлен.
Елинек, Эльфрида
Ажедмӓшвлӓ
Е Е Е Е
Листера
Листера (Listera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ листера улы.
Кӱ якшар пачан попугай
Кӱ якшар пачан попугай (Pyrrhura rupicola) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Перушты, Боливиштӹ дӓ Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Гӱндогмуш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шим сӹнзӓхалан альбатрос
Категори:Альбатросвлӓ
Догубаязыт
Хала лӹмӹн этимологижӹ «догу» ('ирвел') дон «Баязыт» ('Байазид-хан') шамаквлӓ гӹц лин.
Есенин, Сергей Александрович
Е Е
Доминика
Категори:Доминика
Локхарти
Локхарти (Lockhartia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 33 йиш тӹрлӹ локхарти улы.
Белиз
Категори:Белиз
2010 и
2010 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Ташлычай
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ташлы» ('stony') дон «чай» ('Ручей/Stream') шамаквлӓ гӹц лин.
2013 и
2013 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Мазгирт
Мазгирт (турокла Mazgirt ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.408 (пӱэргӹ: 5.142; ӹдӹрӓмӓш: 4.266) эдем ӹлен.
Катри
Категори:Цихлидвлӓ
Кӹрӓн калпакан попугай
Категори:Попугайвлӓ
Чылдыр (хала)
Чылдыр (турокла Çıldır ) — Турцин, ирвел Ардахан илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11,800 (пӱэргӹ: 6,070; ӹдӹрӓмӓш: 5,730) эдем ӹлен.
Канада
Премьер-Министр: Джастин Трюдо
Бальзамориза
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
732 и
732 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Ефимов, Измаил Варсонофьевич
Измаил Варсонофьевич Ефимов — финн-угр тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ артньык. 14.11.1946-шы ин Порандайышты шачын.
Манитоба пирӹ
Манитоба пирӹ ( Canis lupus griseoalbus ) — Канадышты вӹд лишнӹ пивлӓн йыхыш пырышы пирӹ.
Гваделупа аратинга
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Жан-Батист Лаба (Jean-Baptiste Labat, 1663 – 1738) лӹмеш пумы.
Кажар лидӹ
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Лидӹвлӓ
Голарктика
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Сентябрь
Сентябрь (September ) — Григориан календарьын ӹндекшӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Сентябрь 30 кечӓн тӹлзӹ.
Назымие
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Саруханлы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Брахилена
Брахилена ( Brachylaena ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Сиваслы
Сиваслы (турокла Sivaslı ) — Турцин, ирвел Ушак илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.658 (пӱэргӹ: 10.778; ӹдӹрӓмӓш: 10.880) эдем ӹлен.
Зорина, Зоя Георгиевна
Зоя Георгиевна Зорина, (1-шӹ ноябрьын 1946-шы ин Пӹнгель Парнингӓш солашты шачын).
Буриас
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Тӱркс дӓ Кайкос
Ошмаотывлӓ
Категори:Тӱркс дӓ Кайкос
737 и
737 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Индошӹпӓнокеани
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
739 и
739 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Боливи
Боливи (испанилӓ Bolivia, кечуала Buliwya Achka nasyunkunap Mamallaqta, аймарала Wuliwya Suyu, гуаранилӓ Tetã Volívia; официал лӹмжӹ — Estado Plurinacional de Bolivia) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ дӓ ирвелнӹ Бразили, кечӹвӓлвелнӹ Парагвай дӓ Аргентина, вадывелнӹ Чили дӓ Перу доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 10,907,778 эдем ӹлен.
Ӓптӓн
Категори:Фазан йишвлӓ
Луизи
Луизи (Luisia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 йиш тӹрлӹ луизи улы.
Коди, Радмилла
'''Радмилла А. Коди''' (англла Radmilla A. Cody ) — навахо модель дӓ мырызы.
Линквлӓ
Категори:Наваховлӓ Категори:Музыкантвлӓ
Сальвадор шиштӹ изи попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Гвиана селенидера
Категори:Тукан йишвлӓ
Упшан кӹсиӓ
Категори:Кӹсиӓвлӓ
Колумби
Категори:Колумби
751 и
751 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кашутин, Роберт Венедиктович
Кашутин Роберт Венедиктович. Кашутин Роберт Венедиктович 1935 ин Кыткыныр солаэш шачын. Каршым да вес музыкальный инструментвлам ышташ тыды тетя годымок атяжы, Кашутин Венедикт Степанович, гыц тыменьын. Тыды Волжск халаштыш ремесленный училищым тымень пытарен. Москва, Усинск халавлашты ылен да пашам ыштен. Шачмы варыш портылмыкыжы, атяжын пашажым пакыла ыштен. Цилажы 100 утла у каршым ыштен да пиш шукым торлен. Ышке мыштымашыжым самырыквлалан тымден кодаш цацен. Кызытшы жепын республикыштына каршым ыштышы ик мастар веле улы. Тиды – Виловат вел Сатсолашты ылышы Изинкин Андрей.
Сиаргао
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Буллер альбатрос
Буллер альбатрос (Thalassarche bulleri) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Чатем (Мотухара дон Систерс), Тини-Хеке дӓ Соландер ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 76–81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–213 см, нелӹцшӹ 2,05–3,35 кг якте шоэш.
Эхинацей
Эхинацей ( Echinacea ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Иванов, Ананий Герасимович
И И И
Сибуту
Сибуту (англла Sibutu Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 144,4 км². 2015-шы ин тӹштӹ 30 387 эдем ӹлен.
Лихнохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Наттерер селенидера
Наттерер селенидера (Selenidera nattereri) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Колумби дӓ кечӹвӓлвел Венесуэла гӹц йыд-вадывел Бразили якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 148–165г якте шоэш.
Дерик
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Яйладагы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Франкфорт (Кентукки)
Франкфорт  (англла Frankfort ) — Америкын ушымы штатвлӓн Кентукки штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 38.8 км². 2010-шы ин тӹштӹ 25 527 эдем ӹлен.
Шавшат
Шавшат (турокла Şavşat ) — Турцин, ирвел Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 18,058 (пӱэргӹ: 8,956; ӹдӹрӓмӓш: 9,102) эдем ӹлен.
Лимбохромис
Категори:Цихлидвлӓ
755 и
755 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Зрини, Миклош
Зринин прозыжы
З З З
Улар
Уларвлӓ (Tetraogallus) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Монголи дӓ Китай якте Азиштӹ кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ улар улы. Озы уларвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Дональд Дак
Категори:Фильмвлӓ
Когечӹ
Когечӹ сӹлнӹшаяшты
К К
Финш шиштӹ изи попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Сикихор
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Самандаг
Хала лӹмӹн этимологижӹ «саман» ('Hay; Сено') дон «даг» ('кырык' ) шамаквлӓгӹц лин.
Лимнотиляпи
Лимнотиляпи (Limnotilapia dardennii) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш лимнотиляпи веле улы. Кытшы 18 см лин кердеш.
Енисей йӹлмӹвлӓ
Енисей йӹлмӹвлӓ — Покшал Сибирьӹштӹ дене-енисей группыш пырышы йӹлмӹвлӓ.
Мазыдагы
Мазыдагы (турокла Mazıdağı ) — Турцин, йыдвел Мардин илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.576 (пӱэргӹ: 17.145; ӹдӹрӓмӓш: 16.431) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «мазы» ('Плосковеточник') дон «даг» ('кырык' ; «дагы» 'кырыкжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Турачвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Фазан йишвлӓ
Шим шӱӓн йӱксӹ
Шим шӱӓн йӱксӹ (Cygnus melancoryphus) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӱксӹ. Йӱксӹн кӱкшӹцшӹ 102–124 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 135–177 см, нелӹцшӹ 3.5–6.7 кг якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Вуйым валташ
[Автор:] Ма керӓлӹм нӓлӓш оксаштат [колхозын] уке ылын. Колхозниквлӓ вуйым кымык сӓкӹделыт (Н.Игнатьев. Изи Йынгы. Т.1. 1995: 317). [Автор:] Не было денег [у колхоза] купить даже самое необходимое, но колхозники не отчаивались.
Колорадо
Колорадо (англла Colorado ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 269,837 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 029 196 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Колорадо кымдецшӹ доно 8-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 22-шӹ ылеш. Штат статусым Колорадолан 1 августын 1876 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 38-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Денвер.
Изимӧр
Мӧрвлӓ
Кӱре
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ломыж кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Мырышы йӱксӹ
Мырышы йӱксӹ (Cygnus cygnus) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӱксӹ. Йӱксӹн кӱкшӹцшӹ 140–165 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 205–275 см, нелӹцшӹ 7.4–14 кг якте шоэш.
Упшан турач
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Мерита
Йишвлӓ
Категори:Арали йишвлӓ
764 и
764 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Максиллари
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Абана
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луды вуян пион попугай
Луды вуян пион попугай (Pionus seniloides) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30 см якте шоэш.
Аспаси
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вепс йӹлмӹ
Вепс йӹлмӹ (вепслӓ vepsän kel' ) — вепсвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
У Гвиней вӹд питон
Лӹмжӹм голландец коллектор K. W. J. Boelen лӹмеш пумы.
Сӹнзӓм кӓрӓш
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Кырыкхан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алоизи
Категори:Кушкышвлӓ
Валкеакоски
Лӹмлӹ эдемвлӓ
Вейкко Хакулинен Мика Кальио Пентти Линкола Айрис Сихвонен Эмиль Викстрем
Тӱл ажедмӓшвлӓ
Валькеакоский халан официал сайт
Категори:Финлянди халавлӓ
Бурдьӧ, Пьер
Пьер Бурдьӧ тенгеок Бурдьё Пьер - (Pierre Bourdieu, 1 август 1930 — 23 январь 2002) — француз социолог дон философ, постструктурализмын социальный теорижӹм виӓнгдӹшӹ, габитус теорилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.
Комбы
Комбывлӓ (Anser anser domesticus) — лыды йишвлӓн йишӹн комбывлӓ йыхыш пырышы пӧрт кек.
Тепуи ыжар орави попугай
Тепуи ыжар орави попугай (Nannopsittaca panychlora) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Бразилиштӹ, Гайана дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Авиценни
Авиценни ( Avicennia ) — Acanthaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Раквере
Ра́квере (Rakvere), немӹцлӓ лӹмжӹ Везенберг (Wesenberg) — хала йыдпел Эстоништӹ,  Лӓӓне-Вирумаа, кымдемӹн администраци покшалжы. Ӹлӹзӹ шот доно Эстонин кудымшы халажы. Ракверештӹ 16 580 ӹлӹзӹ (2010).
Ала питон
Ала питон (Antaresia maculosa) — питонвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 100–140 см якте шоэш.
Танимбар
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Игнатьев, Никон Васильевич
Никон Васильевич Игнатьев (01 апрель 1895, Салымсола — 06.03.1941, Биробиджан лагерь, Мӹндӹр Ирвел). Пӹтӓриш марла романын авторжы.
Рейханлы
Линквлä
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кечӹвӓл Осети
Кечӹвӓл Осети (осетлӓ Хуссар Ирыстон ) — Азиштӹш дэ-факто кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Россий, вадывелнӹ, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Грузи доно пӹсмӓным кыча. 2007-шӹ ин тӹштӹ 72,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Цхинвали.
Сапаруа
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ош комбы
Ош комбы (Chen caerulescens, Anser caerulescens) — лыды йишвлӓн йишӹн комбывлӓ йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изирӓк комбы. Ош комбын кӱкшӹцшӹ 64–79 (Изи) 79 (Кого) см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 135–165 см, нелӹцшӹ 2.05–2.7 (Изи) 3.2–4.5 (Кого) кг якте шоэш.
Абукаев-Эмгак Вячеслав
1975 ин МарКУ-н истори да филологий факультетӹш тыменяш пырен.
1990 ин Олык Ипай лӹмӓн кугижӓнӹш премин лауреатшы лин.
Фламинго ганьывлӓ
Фламинго ганьывлӓ тенгеок фламинговлӓ гань ылшывлӓ (Phoenicopteriformes) — Mirandornithes йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого вӹд кеквлӓ.
775 и
775 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Куопио
Религи
Куопион Кафедральный соборышты епископын кафедры вӓрлӓнӓ. Православи
Яжо вӓрвлӓ
Куопиошты «Пуййо Башньы» вӓрлӓнӓ. Ти строенин кӱкшӹцшӹ 75 метрым шоэш. Тиштӓкенок, хала покшалны, Православи архиепископын резиденцинцижӹ вӓрлӓнӓ. Куопиошты когон шукы храм улы. Примереш, Кафедральный собор, Святой Йоханнесын часовня, Святой Николайын церкӹ. «Раухалахтиштӹ» шум тӧрлӓш лиэш. Тидӹ термальный центр.
Марокко
Марокко (арабла المغرب‎‎; официал лӹмжӹ — ‎‎المملكة المغربية) — Йыдвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж дӓ Атланти океан, вадывелнӹ Атланти океан, ирвелнӹ Алжир кечӹвӓлвелнӹ Western Sahara доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 32,200,000 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Рабат.
Афеландра
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Ӧмерли
Ӧмерли (турокла Ömerli ) — Турцин, покшал Мардин илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.767 (пӱэргӹ: 8.108; ӹдӹрӓмӓш: 7.659) эдем ӹлен.
Бик, Анатолий
Б Б
Росс комбы
Росс комбы (Chen rossii, Anser rossii) — лыды йишвлӓн йишӹн комбывлӓ йыхыш пырышы Аляскышты дӓ Канадышты вӓшлиӓлтшӹ изирӓк комбы. Росс комбын кӱкшӹцшӹ 53–66 см, нелӹцшӹ 1,2–1,6 кг якте шоэш.
Категори:Комбывлӓ
Кӹрӓн вӹд питон
Категори:Питонвлӓ
Батон-Руж (Луизиана)
Категори:Луизиана
Кет йӹлмӹ
Латиница
1930 ивлӓн
Кожерлӓ
Кожерлӓ — сола Кырык сирӹштӹ Изи Шӹндӹр ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹш кӱкшикӓ неркӓштӹжӹ шыпшылт вазын. Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 98 эдем ӹлен.
Бугенвиль ошмаоты
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз мореплаватель Луи Антуан де Бугенвиль (Louis Antoine comte de Bougainville, 1729 – 1811) лӹмеш пумы.
Симсӹ лепкӓн ала пачан попугай
Симсӹ лепкӓн ала пачан попугай (Touit dilectissimus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Панама гӹц Перу якте Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Рамсей питон
Рамсей питон тенгеок вома (Aspidites ramsayi) — питонвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд кӹшкӹ. Кытшы 1.5 м лин кердеш, шӹренжок 2,7 м якте веле.
Лӹмжӹм австрали орнитолог Эдвард Пирсон Рамсей (Edward Pierson Ramsay, 1842 – 1916) лӹмеш пумы.
Кокшы Ӹнгӹжсир
Кокшы Ӹнгӹжсир — Кугилӓнсола гӹц 3 уштыш ордӹштӹ. Перви ти сола Угарман губернян Шурдӹнг уездӹн Ямангаш волостьыш пырен. 2001-шӹ ин Кокшы Ӹнгӹжсирӹштӹ 39 эдем ӹлен.
Клӓт
Категори:Цилӓ
Мидьят
Мидьят (турокла Midyat ) — Турцин, йыд-ирвел Мардин илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 113.960 (пӱэргӹ: 57.613; ӹдӹрӓмӓш: 56.347) эдем ӹлен.
Лачокла фламинго
Категори:Фламинго йишвлӓ
Наантали
Галерей
Категори:Финлянди халавлӓ Категори:Халавлӓ
Негрос цӹвӹ кӓдӹ
Негрос цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba keayi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Негрос дӓ Панай ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25 см якте шоэш.
Нанохромис
Нанохромис (Nannacara) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ нанохромис улы.
Малаита ошмаоты
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Соломон ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Эстон-Мары Ушем
Эстон-Мары Ушем ― Ушемӹм 1990-шы ин июньын Таллиннӹштӹ ӹштӹмӹ. Тӹнгжӹм Марий Эл дон Эстони лоштыш кӹлвлӓм кычымылан виӓнгмӓшӹм пуэн.
Кого Сӧрмӓнӓнгӹр
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Кого Сӧрмӓнӓнгӹр Изи Шӹндӹр Ангӹрӹн вургымла велӹштӹжӹ, Пӹзӹкныр сола гӹц 4 уштыш палны вӓрлӓнӓ. Ти кого сола кок сирӓн ылеш, нӹнӹм келгӹ карем дӓ изи ӓнгӹр айыра., седӹндонок «Кого Сӧрмӓнӓнгӹр» сола лӹмжӓт тишецок лӓктӹн: «кого» + «сиремӓн» + «ӓнгӹр». Шукердӹ перви ти каремӹштӹ кугилӓ лин, кышты марынвлӓ кымалтышвлӓм ӹштенӹт.
Кӹрӓн ӹнгӹжӓӓн ала пачан попугай
Кӹрӓн ӹнгӹжӓӓн ала пачан попугай (Touit stictopterus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 17–18 см якте шоэш.
Тарсус
Тарсус (турокла Tarsus ) — Турцин, ирвел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 312.573 (пӱэргӹ: 155.297; ӹдӹрӓмӓш: 157.276) эдем ӹлен.
Неолампрологус
Неолампрологус (Neolamprologus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр, йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 50 тӹрлӹ неолампрологус улы.
Ардзынба, Владислав Григорьевич
Владислав Григорьевич Ардзынба тенгеок Ардзинба (абхазла Владислав Григори-иҧа Арӡынба , 14-шӹ май 1945-шӹ и, Эшера, Абхази — 4-шӹ март 2010-шы и, Москва) — абхаз кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Абхазин 1-шӹ президентжӹ, кыдым 26-шы ноябрььын 1994-шӹ ин айырымы.
790 и
790 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Башмакчы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Видеман, Фердинанд Иоганн
Категори:Эстони персоналивлӓ Категори:Фенно-угриствлӓ
La vida es sueño
Шонгын ом концепций кыце ӹлӹмӓш пиш, ссылкывлӓ шанен ылын, индус, мистикыжы перс, мораль, буддийский, традици иудео-христиан дӓ грек философ келесымаш. Седӹндон ак ончаш темла литератур
Джиде
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бига
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Буварди
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Козан
Козан (турокла Kozan ) — Турцин, Йыдвел Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 141,023 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ош нерӓн тыкты
Ош нерӓн тыкты (Gavia immer) — тыкты йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тыкты. Ош нерӓн тыктын кӱкшӹцшӹ 76–97 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 135–160 см, нелӹцшӹ 4–6.4 кг якте шоэш.
Миндоро цӹвӹ кӓдӹ
Миндоро цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba platenae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Миндоро ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Нимбохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Гуадалканал
Гуадалканал тенгеок Исатабу (англла Guadalcanal) — Соломон кугижӓнӹшӹн Соломон ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5352,9 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 109 382 эдем ӹлен.
Изи фламинго
Категори:Фламинго йишвлӓ
Маркиз цӹвӹ кӓдӹ
Маркиз цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba rubescens) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ (Хатуту дӓ Фату-Хуку) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Бремен хала музыкантвлӓ
Текст: http://tsikma.wordpress.com/2014/10/19/%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D1%85%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B2%D0%BB%D3%93/ Категори:Ямаквлӓ Категори:Сӹлнӹшая
Аладаг
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
796 и
796 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Анселли
Анселли (Ansellia africana) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ анселли улы.
Йоласал вел солавлӓ
Ажедмӓшвлӓ
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Эвджилер
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Байрамӧрен
Хала лӹмӹн этимологижӹ «байрам» ('байрам') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин.
Тирика
Тирика (Brotogeris tirica) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
799 и
799 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Пайскырык школ
Пайскырык школ. Кырык сирӹштӹш Пайскырык сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Луды тыртня
Категори:Тыртнявлӓ
Кого Шошмар школ
Кого Шошмар школ. Кырык сирӹштӹш Кого Шошмар (Кӓтӓ Шошмар) сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Черкеш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ташкӧпрӱ
Хала лӹмӹн этимологижӹ «таш» ('кӱ') дон «кӧпрӱ» ('кӹвер') шамаквлӓ гӹц лин.
Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай
Категори:Попугайвлӓ
Пертюк школ
Пертюк школ. Кырык сирӹштӹш Пертюк  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Орта
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ханӧнӱ
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хан» ('куды') дон «ӧнӱ» < «ӧн» ('анзылны') шамаквлӓ гӹц лин.
Енишехир (Мерсин)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «шехир » ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
808 и
808 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Йоласал школ
Школын историжӹ
Козьмодемьянск уездӹштӹ Кого-Йынгы волостьышты 1843-шы ин Цермышал приход училищӹм пачеш. Йоласал сола семӹнь эче тӹнӓм ылде ӓт. Цермышал приходыш тӹнӓм кым кого сола - Тятькан сола (Кого Йоласал), Изи Йоласал дӓ Цермышал сола пыренӹт. Тыменьшӹвлӓ кым группы погыненӹт.
Пӹзӹкныр школ
Пӹзӹкныр школ. Кырык сирӹштӹш Пӹзӹкныр  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Кужы пачан шӓргӓшӓн попугай
Кужы пачан шӓргӓшӓн попугай (Psittacula longicauda) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Малайзи, Сингапур, Индонези гӹц Никобар дӓ Андаман ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см, пачыжы 25 см, нелӹцшӹ 125 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Папирус (кушкыш)
Тошты египтянвлӓ папирус гӹц сирӓш материалым ӹштенӹт, тидӹжӹм тӹнгеок папирус маныт.
813 и
813 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Мирмекофила
Мирмекофила (Myrmecophila) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ мирмекофила улы.
Шимӓкӓ какаду
Шимӓкӓ какаду (Calyptorhynchus) — какадувлӓн йиш группын шимӓкӓ какадувлӓ лӹвӓл йыхыш пырышы какаду. Австрали дон Тасмани ошмаотывлӓштӹ ӹлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ шим какаду улы.
Эспоо
Музыка
Категори:Финлянди халавлӓ
Рестрепи
Рестрепи (Restrepia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 49 йиш тӹрлӹ рестрепи улы.
Арач
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
816 и
816 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Sarcoramphus papa
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «σάρξ / σαρκο-» (шӹл) дон «ῥάμφος» (crooked beak of bird of prey) шамаквлӓ гӹц лин.
Шайыл Пӧртныр сола
Кого вырсын тылыштыжы Шайыл Пӧртныр гӹц 60 эдем кредӓлын, нӹнӹ логӹц 28 веле мӹнгеш сӓрнен толыныт. Сола халык Шайыл Пӧртныреш шачын-кушшы капитан Архип Иванович Лужайкин, художник Николай Петрович Алманов, Мары Элын Верховный судын председательжӹ Александр Сергеевич Давыдов, хирург Владимир Иванович Гордеев доно когоэшнӓ.
Сулавеси цӹвӹ кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Минданао ракет пачан попугай
Минданао ракет пачан попугай (Prioniturus waterstradti) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Минданао ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай.
Гӱльнар
Гӱльнар (турокла Gülnar ) — Турцин, вадывел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 28.551 (пӱэргӹ: 14.221; ӹдӹрӓмӓш: 14.330) эдем ӹлен.
Изи Шӹндӹр школ
Изи Шӹндӹр школ - Кырык сирӹштӹш Изи Шӹндӹр  сола школ. Школым 28:шӹ январьын 1822-ши ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ. Вес солаш ваштымы.
Айдынджык (Мерсин)
Айдынджык  (турокла Aydıncık ) — Турцин, вадывел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 11.885 (пӱэргӹ: 6.031; ӹдӹрӓмӓш: 5.854) эдем ӹлен.
Су-Фолс
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Кечӹвӓлвел Дакота
Ош логерӓн цӹвӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Грасс, Гӱнтер
"Цикмӓ" журнал, 2007, "Камбала" роман гӹц лаштык.
Кызылырмак (йогы)
Колвлӓжӹ
Категори:Турци йогывлӓ
Йожеф, Аттила
Аттила Йожеф (József Attila; 11 апрель 1905, Будапешт — 3 декабрь 1937, Балатонсарсо) — венгр поэт.
Конструктивный сӹлнештӓрӹмӓш
Икӹжӓк-иктӹнӓм сусу дон ойхы гань пӓленӓ. Мӹньӹн эртӹшем дӓ кӹзӹтшем нӹнӹн ылеш. Сиренӓ лыдышым - нӹнӹ пынем кидӹшкӹштӹ нӓлӹт дӓ тенге мӹнь нӹнӹм шижӓм дӓ ӓштем.
Эдем ӹлӹмӓшӹн тӹнг ядмашвлӓ
(Махань кӱкшӹ ылеш ти ирокшы пӹлгом!		Металлвлӓ йӹлгӹжӹт, кого соты		пожар гань сӹнзӓм йылата.		Шанем колем, эртӹш жеп ылам.		Кого шужгымашым, пыдештмӓшӹм колам 		дӓ кыце йӓнгемжӓт вет шиэш...)
Нӹл яланвлӓ
Нӹл яланвлӓ (Tetrapoda) — онгылашлуанвлӓ группыш пырышы тупӹрдӓн йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 26 700 тӹрлӹ нӹл ялан улы.
Дарвин нотура
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Симсӹ шылдыран ракет пачан попугай
Категори:Попугайвлӓ
Неомурей
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
826 и
826 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Пӹнгельйӓл школ
Пӹнгельйӓл школ - Кырык сирӹштӹш Кӱшӹл Пӹнгельйӓл  сола школ. Школым -шы ин пачмы.
Симсӹ пачан питта
Категори:Питтавлӓ
Ешильырмак
Йогын лӹмӹн этимологижӹ «йешиль» ('ыжаргы') дон «ырмак» ('йогы') шамаквлӓ гӹц лин.
Туамоту
Туамоту ошмаотывлӓ (французла Îles Tuamotu, Archipel des Tuamotu) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 850 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 15 510 эдем ӹлен.
Тьыри
Тьыри гишан халык шаявлӓ
Категори:Тьыри йишвлӓ
Якшар калпакан пачан попугай
Якшар калпакан пачан попугай (Prioniturus flavicans) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ йыдпел Сулавеси дон Тогиан ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 37 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Сакарья (йогы)
Сакарья йогы (турокла Sakarya ırmağı тенгеок Sakarya nehri) — Турцин сек кужы 3-шы йогыжы. Кужыцшы 824 км. уштыш.
Эриаксис
Эриаксис (Eriaxis rigida) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ эриаксис улы.
Пальма какаду
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ латинлӓ «proboscis» (long thin nose) дон «-ger» (carry) дӓ «ater» (шим) шамаквлӓ гӹц лин.
Неотти
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кӧйджегиз
Кӧйджегиз (турокла Köyceğiz ) — Турцин, покшал Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.347 (пӱэргӹ: 16.182; ӹдӹрӓмӓш: 16.165) эдем ӹлен.
Эмбрееа
Эмбрееа (Embreea rodigasiana) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ эмбрееа улы.
Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра
Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра (Chlorochrysa calliparaea) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12,7 см, нелӹцшӹ 17 г якте шоэш.
Хаапсалу
2012-шы ин халашты 10165 ӹлӹзӹ ылын.
Шим вуян айырлаш лидӹмӹ попугай
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 (южгынам 8–9) мыны якте лин кердеш.
Шлемӓн какаду
Шлемӓн какаду (Callocephalon fimbriatum) — какадувлӓн йиш группын ошикӓ какадувлӓ лӹвӓл йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ какаду. Цилӓжӓт ик йиш шлемӓн какаду веле улы. Кытшы 35 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 210–340 г якте лин кердеш.
Симсӹ мӹшкӹрӓн питта
Симсӹ мӹшкӹрӓн питта (Pitta steerii) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ (Минданао, Бохоль, Лейте) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Караташ
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра
Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра (Anisognathus igniventris) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 27 г якте шоэш.
837 и
837 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Ошикӓ какадувлӓ
Ошикӓ какадувлӓ (Cacatuini) — какадувлӓн йиш группын лачокла какадувлӓ (Cacatuinae) лӹвӓл йыхыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ какадувлӓ. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ ошикӓ какаду улы.
Юстици
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Африка питта
Африка питта (Pitta angolensis) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Африкыштыш вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 17–22 см, нелӹцшӹ 45–98 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Питтавлӓ
Гагарин, Юрий Алексеевич
Яммаш ылеш доно увертӓрӹмӓш советский союз кӹлӹм трауран общенациональный гагарин (пӹтӓриш ссср-шты эдемвлӓн историй нерген шарнымаш, государство и вуй кайын). Пӹтӓриш космонавт ылына земля лӹмӹнок переименовывать рӓдӹ лӹм (шачын-кушмы хала тӹдӹм чӱктӹш — Гжатск), проспектвлӓ дӓ туна маныт. Гагарин сӓндӓлӹкнӓн шукы халавлӓштӹ ылшы памятникӹм тӹрлен шӹндӹмӹ.
Ала кужы пачан кӓдӹ
Ала кужы пачан кӓдӹ (Reinwardtoena browni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Шим шӹргӓн кырык танагра
Шим логерӓн кырык танагра (Anisognathus melanogenys) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см, нелӹцшӹ 41г якте шоэш. Категори:Танагравлӓ
Султандагы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «султан» ('султан') дон «даг» ('кырык' ; → «дагы» 'кырыкжы') шамаквлӓ гӹц лин, тенге ('султанын кырыкжы') лиэш.
Паасонен, Хейкки
Категори:Суоми персоналивлӓ
Хелена (Монтана)
Хелена (англла Helena ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын вуйхалажы дӓ сек кого 6-шы халажы. Халан территорижӹ: 36.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 28,190 (метропол: 74,801 ) эдем ӹлен.
842 и
842 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Краселицӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ошикӓ какаду
Ошикӓ какаду (Cacatua) — какадувлӓн йиш группын ошикӓ какадувлӓ лӹвӓл йыхыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ какадувлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ ошикӓ какаду улы.
Йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра
Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра (Chlorospingus flavigularis) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 15 см, нелӹцшӹ 26 г якте шоэш.
Еврази
Еврази — Атланти, Инди дӓ Шӹпӓн океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого континентжӹ. Кымдецшӹ 54 759 000 км². Европа пел континентӹн кымдецшӹ 10 180 000 км², Ази пел континентӹн кымдецшӹ 43 820 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4,947 млрд эдем ӹлен.
Категори:Континентвлӓ
Корнан пачан куку тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Эмирдаг
Эмирдаг (турокла Emirdağ ) — Турцин, ирвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43,706 (пӱэргӹ: 21,880; ӹдӹрӓмӓш: 21,826) эдем ӹлен.
Украина халавлӓ
Ӹлӹзӹвла гӹц 69 % халавлаштӹ ӹла (2014 и).
Шӓргӓшӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Бозмен (Монтана)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
Санта-Крус ошмаотывлӓ
Санта-Крус ошмаотывлӓ (англла Santa Cruz Islands) — Меланезиштӹ Соломон ошмаотывлӓн ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 747 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 11 000 эдем ӹлен.
Попугайвлӓ
Попугайвлӓ (Psittacoidea) — попугай ганьывлӓн йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 350 тӹрлӹ попугай улы.
Налларбор пандашан агама
Налларбор пандашан агама (Pogona mitchelli) — агамавлӓ йиш группыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ (Налларбор) вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Кытшы 14 см, пачшы 20 см лин кердеш.
Блети
Блети (Bletia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел (Флорида), Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 35 йиш тӹрлӹ блети улы.
Бали
Бали (индонезилӓ Bali) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 5 780 06 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 4 225 384 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Диалектологи
Диалектологи [грек. dialektos наречи + logos наука] — йӹлмӹ наукын ик лаштыкшы, кыды диалектвлäм шӹмлä.
Жако
Йыхвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
864 и
864 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар пачан жако
Якшар пачан жако (Psittacus erithacus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ жако попугай. Кытшы 33 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–52 см, пачшы 8 см. Нелӹцшӹ 400 г якте шоэш.
Кӱрен пачан жако
Кӱрен пачан жако (Psittacus timneh) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ жако попугай. Кытшы 28–33 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 275–375 г якте лин кердеш.
868 и
868 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Портленд (Мэн)
Портленд  (англла Portland ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мэн штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 136.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 66,194 (метропол: 516,826 ) эдем ӹлен.
Тӱркоглу
xxx (турокла Türkoğlu ) — Турцин, кечӹвӓл Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.980 (пӱэргӹ: 33.056; ӹдӹрӓмӓш: 31.924) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сепанды
Категори:Инструментвлӓ
Брахионидиум
Брахионидиум (Brachionidium) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 72 йиш тӹрлӹ брахионидиум улы.
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Тӹдӹ пӹлгомыштышы, мӱлӓнды вӹлнӹшӹ дӓ мӱлӓндӹ лӹвӓлнӹшӹ ӹлӹмӓшвлӓлӓн ташкалтыш лиэш. Кугим тенгеок ӹдӹрӓмӓш скульптурыш кынамжы сӓртенӹт. Кугим ӹдӹрӓмӓш доно тӓнгӓштӓрен, вуй, онг дӓ мӹшкӹр туре клинвлӓм шинӹт.
Гӱзельюрт (Йыдвел Кипр, район)
Гӱзельюрт  (турокла Güzelyurt ) — Йыдвел Киприн районжы (илчежӹ). Территорижӹ: 284,969 км². 2006-шы ин тӹштӹ 29,264 эдем ӹлен. Солавлӓжӹ 30. Вуйхалажы: Гӱзельюрт.
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Ажедмӓшвлӓ
Литература.
Керемет
Керемет - перви худам ӹштӹшӹ йымым тенге маныныт.
Корнан кыткылоэц йишвлӓ
Корнан кыткылоэцвлӓн сек изижӹн (Myrmotherula brachyura) кытышты 8 см, нелӹцшӹ 7 г; сек когожын (Batara cinerea) кытышты 45 см, нелӹцшӹ 150 г якте лин кердеш.
Моту-Оа
Моту-Оа (французла Motu Oa) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,3 км².
Гильдебрандт спрео
Гильдебрандт спрео (Lamprotornis hildebrandti) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн группыш пырышы ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹлгӹжикӓ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 57 г якте шоэш.
Лефкоша (район)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йыдвел Кипр районвлӓ
Угурлудаг
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Юмурталык
Юмурталык (турокла Yumurtalık ) — Турцин, Кечӹвӓл Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 18,732 эдем ӹлен.
Нурхак
Нурхак (турокла Nurhak ) — Турцин, ирвел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.461 (пӱэргӹ: 7.883; ӹдӹрӓмӓш: 7.578) эдем ӹлен.
Сулавеси якшар калпакан кечӹшӹ попугай
Сулавеси якшар калпакан кечӹшӹ попугай (Loriculus stigmatus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси, Бутунг, Муна дӓ Тогиан ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 15 см якте шоэш.
Титира йишвлӓ
Титира йишвлӓ (Tityridae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 30 тӹрлӹ титира улы.
881 и
881 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Изи Йоласал
Истори
Сола гишӓн архив пумагавлӓштӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ 1795шӹ ин пӓлдӹртӹмӹ ылын. Солашты халык первишенок мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым анжен. Коллективизаци жепӹн «МЮД» лӹман колхоз ӹштӓлтӹн. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы священник С.Троицкий лин. 1934-шӹ и гӹц солашты радио дӓ телефон ровотаяш тӹнгӓлӹнӹт. 1936-шы ин Йоласалышты МТС пачылтын. Кого Вырсы фронтышты Изи Йоласал гӹц 23 эдем кредӓлӹн. Нӹнӹ логӹц луатиктӹнжӹ коленӹт, луаткоктынжы токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: сержант-минометчик Михаил Владимирович Скворцов, разведчица Манефа Пантелеевна Тамараева, рядовой Никандр Георгиевич Троицкий дӓ молат.
Кырык мары драма театр
Кырык мары драма театр
Симсӹ ара
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «kuanos» (симсӹ) дон «psitta» (попугай) шамаквлӓ гӹц лин.
Напука
Напука (французла Napuka) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 271 эдем ӹлен.
Рудолфиелла
Рудолфиелла (Rudolfiella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамышты дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ рудолфиелла улы.
Айдынтепе
Айдынтепе (турокла Aydıntepe ) — Турцин, йыдвел Байбурт илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 6.272 эдем ӹлен.
Якшар мӹшкӹрӓн ара
Якшар мӹшкӹрӓн ара (Orthopsittaca manilatus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш якшар мӹшкӹрӓн ара веле улы. Кытшы 46 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 300 г якте лин кердеш.
Негрос
Негрос (тагалогла Negros, англла Negros) — Филиппинвлӓн сек кого нӹлӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 63-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 13,328.4 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 414 131 эдем ӹлен.
Пука-Пука
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Самар
Самар (таг., вар., англла Samar) — Филиппинвлӓн сек кого кымшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 63-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 13,079 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 783 690 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ