cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мары литературын пытариш роман
Тенге гӹнят, кечеш 10 копекӓшӹм ровотаенӓм гӹнь, пелӹжӹмок книгӓ нӓлмӓшкӹ шӓвенӓм, нӹнӹм мӹнь толкучкышкы нӓлӹнӓм. Книгӓм лыддымы ик кечӓт ылде!.
Демиркӧй
Демиркӧй (турокла Demirköy ) — Турцин, йыд-ирвел Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.054 (пӱэргӹ: 4.829; ӹдӹрӓмӓш: 4.225) эдем ӹлен.
Боздоган
Боздоган (турокла Bozdoğan ) — Турцин, Ирвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 36,463 эдем ӹлен.
Эврен
Эврен (турокла Evren ) — Турцин, Кечӹвӓл-ирвел Анкара илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.513 (пӱэргӹ: 2.253; ӹдӹрӓмӓш: 2.260) эдем ӹлен.
Варшава
Варша́ва (Warszawa) — Польшын вуйхалажы. Польшын сек кого халажы дӓ тӹдӹн вуйхалажы 1596-шы и годшен. Первижӹ Польшын вуйхалажы Краков ылын. Халашты Висла йогы йога.
Кудлу вӓтӹ карем
Кудлу вӓтӹ карем - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр вел Алатай сола лишнӹш карем.
Сивекинги
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Хафик
Хафик (турокла Hafik ) — Турцин, йыдвел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 8.895 (пӱэргӹ: 4.484; ӹдӹрӓмӓш: 4.411) эдем ӹлен.
Доганшар
Доганшар (турокла Doğanşar ) — Турцин, йыдвел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 2.939 (пӱэргӹ: 1.407; ӹдӹрӓмӓш: 1.532) эдем ӹлен.
Сертифера
Сертифера (Sertifera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ сертифера улы.
Кого нер (кырык)
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Кырыквлӓ
Васикова, Лидия Петровна
Профессор Л.П. Васикова - МАССР дон Российїн наукывлӓн заслуженный деятель. Тӹдӹлӓн Эстонин “Маарьямаан Крест” орденӹм пуэнӹт. А Кого Отечественный вырсы жепӹн колхозышты пыт пӓшӹлӹмӹжӹ гишӓн “За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941 - 1945 гг.” медаль доно пӓлемденӹт.
Кӹшкӹ
Кӹшкӹ йыжнен каштшы тупӹрдӹдӹмӹ сӱмӓн йӓн. Кӹшкӹвлӓ эдемлӓн дӓ вольыквлӓлӓн эксӹкдӹмӹ дӓ эксӹкӹм кандышывлӓ лин кердӹт. Кыдыжын пырылмышты эдемӹм пуштын вӓк кердеш. Мары Элышты вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹвлӓ логӹц кымыжвуй эксӹкдӹмӹ, той кӹшкӹ дон шим кӹшкӹ эксӹкӹм кандышы ылыт. Кӹшкӹ шӹмлӹмӓшӹм серпентологи маныт.
Скептростахис
Скептростахис (Skeptrostachys) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ скептростахис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Пахифиллум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йӓдӹрнӓ
Географи, вӓрлӓнӹмӓш
Йӓдӹрнӓ Шур йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Москва – Азан автомагистраль гӹц 8 уштыш ордӹштӹ ылеш. Цикмӓ гӹц Йӓдӹрнӓ якте шоссе корны мыч... уштыш, Шавашар гӹц 77 уштыш.
Йыл
Йылын когорак укш-йогывлӓжӹ: Керженец, Ока, Шур, Вӹтлӓ, Кого Какшан, Вичӹ (Кама).
Собрали
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Алтындаг
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӓкӹныр
Йӓкӹныр — сола Кого Йынгы ӓнгӹр сирӹштӹ. Йоласал якте 4 уштыш, Пистерлӓш 2 уштыш. Тетявлӓ Пистерлӓ школыш тыменяш каштыт. Почта номер 425 311, кыды Пистерлӓштӹ вӓрлӓнӓ. 2001-шӹ ин солашты 221 эдем ӹлен. Йӓкӹнырышты кырык мары мырывлӓлӓн семвлӓм пушы композитор Македон Семёнович Атласкин шачын.
Зара
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӹртнилӱлӹшвлӓ
Кӹртнилӱлӹшвлӓ (Polypodióphyta) — Кӹртнилӱлӹш йиш кушкшывлӓ лошкы кыце ӹшке кӹртнилӱлӹшвлӓ, тенгеок 400 млн и нӓрӹ перви кушкаш тӹнгӓлшӹ  кӹртнилӱлӹшвлӓм ӓшӹндарӹктӹшӹ кушкышвлӓ пырат.
Йӱксӓр
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кожламары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Мунк, Эдвард
М М
Кушадасы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Арвӓтӹ
Арвӓтӹ - кӓпеш шошы ӹдӹр, марлан кеӓш йӓмдӹлӓлтшӹ ӹдӹр ӓль ӹдӹрӓмӓш. Шаян этимологижӹ кок шая гӹц шалга: "ары" - йӱкшӹ агыл, соты вуян дӓ кокшы формантжы "вӓтӹ" шамак гӹц.
Пӹрӓ
Пӹрӓ — тетя мадыш, кышты мадшывлӓ логӹц иктӹлӓн сӹнзӓм ялштат дӓ тӹдӹ весӹвлӓм, питӹрен шӹндӹмӹ сӹнзӓвлӓ доно, кычышашлык. Эче пӹрӓ мадышын вес лӹмжӹ улы — увре.
Спатоглоттис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Чанкая
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эрух
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мамарихӓ
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Чичекдагы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӓгӓ
Йӓгӓ - пум кид доно пӹчкедӹмӹ инструмент. Шӹренжок тореш йӓгӓм кычылтыт.
Изитыманавлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Айдынлар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Туан йӹлмӹ кечӹ
Мÿлäндӹ вӹлнӹ попымы йӹлмӹвлä логӹц эмоцинäм, йӹрвäш ма ылмым, лиäлтмӹм, тÿнымбалым ынгылаш палшымашты мäлäннä изи годшеннäок попаш тӹнгäлмӹ йӹлмӹнä сек керäл. Ти йӹлмӹ доно äтя дон äвäнä, семня дон тäнгвлäнä попенӹт, тидӹм мä школышты тыменьӹннä. Ти йӹлмӹ шÿмешнä дä характерешнä келгӹ кишäм коден, тӹдӹ мäлäннä тетя годшеннäок туан семнянä дон ушемкымдем лоштыш пӹтäриш кӹлвлäм кычаш палшен.
Сармансола
Сармансола - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 85 эдем ӹлен.
Балышейх
Балышейх (турокла Balışeyh ) — Турцин, йыдвел Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.851 (пӱэргӹ: 4.488; ӹдӹрӓмӓш: 4.363) эдем ӹлен.
Львов
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Европын халавлӓ Категори:Украина халавлӓ Категори:Халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Камака карем
Камака карем - Пӹзӹкныр вел Кожланӓнгӹр сола лишнӹш карем.
Камакан куп
Камакан куп - Йӱксӓр вел Изи Йӓнчӓш сола дорц Старожильск якте шыпшылтшы куп.
Нарва
Категори:Эстони халавлӓ
1823 и
1823 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Мемфис (Теннесси)
Мемфис  (англла Memphis ) — Америкын ушымы штатвлӓн Теннесси штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 763.4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 646,889 (метропол: 1,305,946 ) эдем ӹлен.
Аянджык
Аянджык (турокла Ayancık ) — Турцин, йыд-вадывел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.845 (пӱэргӹ: 11.259; ӹдӹрӓмӓш: 11.586) эдем ӹлен.
Яхшихан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Цорамайсола
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Турци регионвлӓ
Турцин регионвлӓ (турокла Bölge 'регион', Bölgeler  'регионвлӓ', Bölgesi  'регионжы', Bölgeleri  'регионвлӓжы' ) 7.
Турцин регионвлӓ :
8-шӹ март
Пӱэргӹвлӓ ти кечӹн яратымы ӹдӹрвлӓлӓнӹштӹ, вӓтӹштӹлӓн ӓль ӓвӓштӹлӓн тюльпанвлӓм, нарциссвлӓм, розавлӓм ӓль мимозывлӓм пӹрнялевӹ (подаревӹ). Попашат уке, 8-шӹ март яжо, соты дӓ сусу айо. Пӹтӓриш шошым айо. Лӹмӹнок ти айо Российӹштӹ шергӓкӓн, вет ти кечӹ кӓнӹмӹ кечӹ, Европышты ти кечӹ обычный пӓшӓ кечӹ.
Венгр барокко сӹлнӹшая
Вaрaшы ренессaнс
Вaрaшы ренессaнс жепӹн кaтолицизм дон протестaнство лошты кычедӓлмӓшвлӓ тӹнгӓлӓлтӹт. Венгриштӹ езуитвлӓн ушемвлӓӓт вaжым колтaш цaценӹт. 1610-шы ивлӓн тидӹм ӹштен кердӹнӹт дӓ езуитвлӓн коллегиумым пaчыныт, a 1635-шы ин ти коллегиум гӹц университетӹм ӹштенӹт. Езуитвлӓ кaтолицизмӹн ик йӓшлӓжӹ ылыт дӓ шукыштaт aгыл цилӓ кaтолик лошты нӹнӹ aвторитетӓн линӹт. Вуйлaтышывлӓштӹ лошты кымдaн пӓлӹмӹ эдемвлӓ ылыныт, иктӹжӹ нӹнӹ логӹц поэт дӓ Эстергомын aрхиепископ Петер Пaзмaни ылын. Пaзмaни дӓ тӹдӹн коллегывлӓжӹ кӹтӹк жепӹштӹ шукы виктӓрӹмӹ вӓрвлӓм йӓшнӓш тӹнгӓлӹт, монгырышкышты шукы aристокрaт семня вaнжa. Нӹнӹн ӹшке лозунгышты ылын: цуиус регио, еиус религио. Тенге ЬЖИИ-шӹ курымын тӹнгӓлтӹшӹшток кaтолицизм угӹц кымдa территориштӹ шӓрлен кен кердӹн.
Венгр мыры лирика XVI-шы курымын
Лирика
XVI-шы курымын тӹнгӓлтӹшӹштӹжӹ яратымаш лирикӹмӓт сирӹмӹ, но тӹдӹ вӹкӹ туарн эче анжымы ылын, седӹндонат пӹтӓриш техень пӓшӓвлӓ перегӓлт кодын кердделыт. Но варажы яратымаш гишӓн сирӹмӹ лыдышвлӓмӓт сирӓш тӹнгӓлмӹ. ЬЖИ-шы курымын сек яжон пӓлӹмӹ поэт Балинт Баласси ылеш.
Кыршехир (ил)
Кыршехир (турокла Kırşehir ili ) — Покшал Турцин илжӹ. 2007-шӹ ин тӹштӹ 223 170 эдем ӹлен.
Шӹдӹр (сола)
Шӹдӹр (руш. Звезда) - Когосола велнӹш ямшы сола. Пӧртныр якте 2 уштыш ылын.
Брама шӹнгӹртӹш
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Акриопсис
Акриопсис (Acriopsis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ акриопсис улы.
Питифиллум
Питифиллум (Pityphyllum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ питифиллум улы.
Аностомоидес
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Ациантера
Йишвлӓ
Бразилиштӹ йишвлӓжӹ :
Категори:Орхидейвлӓ
Чандыр
Чандыр (турокла Çandır ) — Турцин, кечӹвӓл Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.103 (пӱэргӹ: 2.982; ӹдӹрӓмӓш: 3.121) эдем ӹлен.
Акрорхис
Акрорхис (Acrorchis roseola ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Коста-Рикышты дӓ Панамышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ акрорхис улы.
Карпузлу
Хала лӹмӹн этимологижӹ «карпуз» ('арбуз') дон «-лу» ('having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Бакыркӧй
Бакыркӧй (турокла Bakırköy ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 219.145 эдем ӹлен.
Платантера
Платантера (Platanthera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ платантера улы.
Суматра ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Хельсинки
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Якшар фуди
Якшар фуди (Foudia madagascariensis) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Комор, Реюньон, Маврикий, Родригес, Сейшел ошмаотывлӓ, Чагос, Амирант ошмаотывлӓ дӓ Св. Елены ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ фуди. Кытшы 12,5 см, нелӹцшӹ 14–19 г якте шоэш.
Тылык
Тылык — эдем, кыдын ӓвӓжӹ ӓли ӓтяжӹ колен кен. Правилы семӹнь, ти терминӹм кычылтыт, тӹ эдем докы, кыдылан эче 18 и темде.
Агата Кристи
Агата Мэри Кларисса Маллоуэн, DBE (англ. Agatha Mary Clarissa, Lady Mallowan)(15 сентябрь 1890 — 12 январь 1976), шачынжы Миллер (англ. Miller), шукыжок тӹдӹ пӹтӓриш марыжын Агата Кристи фамили доно пӓлӹ. Детективвлӓм сирӹшӹ автор, мулӓндӹ вӹлнӹ сек кымдан пӓлӹмӹ сирӹзеш шотлалтеш, публикуйымы книгӓ шотым анжашаш гӹнь, тӹдӹн пӓшӓвлажӹ торок Библи дон Шекспир паштек ылыт. Агата Кристи цилӓжӹ 60 гӹц шукырак детектив романым, 6 психологи романым (Мэри Уэстмэкотт псевдолӹм доно), 19 новелла погемикӹм сирен. 16 пьесыжым Лондонышты шӹндӹмӹ. Ик иштӹ 2 миллиард экземпляр книгӓжӹ лӓктеш. Тенгеок тӹдӹн пьесывлӓжӹмат шӹндӹмӹ доно Агата Кристи рекордым нӓлеш.
Куусамо
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Платистеле
Платистеле (Platystele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 95 йиш тӹрлӹ платистеле улы.
Кужы пачан кырык кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Хисарджык
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1830 и
1830 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Чекерек
Чекерек (турокла Çekerek ) — Турцин, йыдвел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.799 (пӱэргӹ: 14.456; ӹдӹрӓмӓш: 14.343) эдем ӹлен.
Айлант
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Венгрвлӓн важвлӓштӹ дӓ кугезӹ курымаш поэзиштӹ
Венгриш толмаш
У мӱлӓндӹвлӓш ванжымы паштек, венгрвлӓ ӹнде организуйыдымы тотемист племенӓвлӓ гӹц шалгышы халык ылделыт, нӹнӹ номадист-феодальный кӱкшӹцӹш виӓнг шоктенӹт ылын. Молнам ти мӱлӓндӹштӹ ӹлӹшӹ славян племенӓвлӓ толшывлӓ лоэш шылен кенӹт дӓ ныр пӓшӓвлӓ доно пӓлӹмӹм ӹштенӹт. Вадывел Европышкыла кемӹ ваштареш венгрвлӓм нимат шагалтен кердде. Тӹ курымвлӓн халыквлӓн вӓр гӹц вӓрӹш каштмы жепвлӓм ӹлӹмӹ. Рушла тидӹ (Великое переселение народов маналтеш). Тӹнӓм, кынам датчанвлӓ англилӓн тырын ӹлӓш ирӹкӹм пуделыт, норманнвлӓ Мӱлӓндӹлоштыш тангыж (Средиземное море) якте шоныт дӓ герман племенӓвлӓ слявянвлӓм Одер-йогы тӹр гӹц ирвекӹрӓк шӹкен лыктыныт, венгрвлӓ кӹзӹтшӹ австри, Бавари, Швейцари, Йыдвел Итали дӓ Франци территоривлӓштӹ кредӓлӹнӹт. Венгрвлӓ пиш кого аравлӓ доно сӓрненӹт дӓ седӹндонат тӹ курымвлӓн шая лӓктӹн: «лӹвӓлнӹштӹ мӱлӓндӹ шелӹн ак ке дӓ вӹкӹштӹ пӹлгом урын ак вац гӹньӹ, нӹнӹм нимат шгалтен ак керд». Тенге Прӱми абат Решнон сирмӓшӹштӹжӹ сирӓлтеш.
Первиш поэзи
Шӹведӹлмӓшвлӓм, мужедмӹ шаявлӓм шаманвлӓ попенӹт, мыренӹт дӓ иктӓ-мам импровизируенӹт. 1488—1578-шӹ ивлӓ кытлан фольклор материалвлӓм погаш дӓ сирӓш интерес лӓктӹн, но шаманын мырывлӓжӹ тидӹ якте ямынат шоктенӹт. Но, шамаклан, пӓшӓ мырывлӓм ӓкрӓн жепӹнӓт мырымы гишӓн шукы документ улы. |пичный поэзин виӓн ылмыжы гишӓн латин йӹлмӓн хрониквлӓштӹш герой мырывлӓ гач пӓлен нӓлӓш лиэш. Герой мырывлӓм герцогвлӓ дӓ вырсы вуйлатышывлӓ лишнӹ ылшы регӧшвлӓ (регӧс) (нӹнӹ шаманын функцижӹм ӹштен шалгенӹт) мыренӹт. Таманяр курымвлӓ доно мырымы легендывлӓ логӹц коктым пӓлдӹртӓш лиэш. Иктӹжӹ- «Йозы шарды» (а цсодасзаржас) лӹмӓн ылеш. Тидӹ кымдан пӓлӹмӹ ылын дӓ венгрвлӓн тошты тотем вольыкышты гишӓн шайыштын. Тидӹ гӹц пасна у мӱлӓндӹш ванжымы гишӓн шайыштшы легенда «Ош имни» (а фехéр) дӓ Ь-шы курымвлӓн вырсы мырывлӓ гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ улы. Латинлӓ сирӹмӹ эпичный поэзи оригинал йӹлмӹ гӹц пиш когон айыртемӓлт кердеш. Тидӹ гӹц пасна кугезӹ годшаш геройвлӓ гишӓн мырывлӓм варарак шачшы балладывлӓштӓт кычылтмым цаклаш лиэш (шамаклан «Исак Керекешӹн балладыжы», Керекес Изсáк Балладайа). Кугезӹ годшаш халык поэзим анжалаш гӹньӹ, тӹштӹ анзыл, шайыл агыл рифма ылын.
Мерсин (ил)
Районвлӓ (Илчевлӓ)
Мерсин халан центр районвлӓ : Акдениз, Мезитли, Торослар, Енишехир.
Караджасу
Хала лӹмӹн этимологижӹ «караджа» ('blackish') дон «су» ('water') шамаквлӓ гӹц лин.
Родригез фуди
Категори:Кошыгеквлӓ
Тайвань ыжар кӓдӹ
Тайвань ыжар кӓдӹ (Treron formosae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Япони, Тайвань дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Реюньон фуди
Реюньон фуди (Foudia delloni †) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Реюньон ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ фуди.
Шапхане
Шапхане (турокла Şaphane ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.554 (пӱэргӹ: 3.633; ӹдӹрӓмӓш: 3.921) эдем ӹлен.
Гитарама
Категори:Руанда халавлӓ
Лап йӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Йӓрвлӓ
Ошалгы-якшар шӹнгӹртӹш
Ошалгы-якшар шӹнгӹртӹш (Pastor roseus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан шӹнгӹртӹш. Кытшы 19–22 см, нелӹцшӹ 59–89 г якте шоэш.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Лап сӓрӓн
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Каддафи, Муаммар
Категори:Ливи Категори:Политиквлӓ
Вена
Шӱмбел-тӓнг халавлӓ
Категори:Европын халавлӓ Категори:Вуйхалавлӓ
Гисеньи
Гисеньи (руандала дӓ англла Gisenyi) — Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 3-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 113 022 эдем ӹлен.
Муш (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Венгрвлӓн гуманизм дон реформаци жепӓш сӹлнӹшая
Реформаци жепӓш драматурги
Реформаци годшаш рокеш венгрла сирӹмӹ драматургиӓт важшым колтен. Но сек пӹтӓриш драма Трацтус стеллае 1090 и донок эче датируялтеш. ЬЖИ-шы курымын пӓлӹмӹ драматургеш Михали Старай (Михáлы Сзтáраи) шотлалтеш, кыды лӱтеран пастор ылын. Тӹдӹн драмывлӓжӹ реформаци пропаганда шӱлӹш доно сирӹмӹ ылыт дӓ яжон тымдымы протестант пасторвлӓ католик попвлӓ гӹц яжорак ылмышты гишӓн тӹштӹ шайыштыт. Шамаклан, тидӹм "Лачокла пастор гишӓн" (аз игаз папсáгнак тӱкӧре, 1559) драмышты ужаш лиэш.
Мычашеш реформаци годшаш кок прозаик-драматург гишӓн пӓлдӹртенӓ дӓ нӹнӹлӓн шукырак вӓрӹм айыренӓ.
Ӓрдӹлу
Ӓрдӹлу (femur, os femoris) — пыч гань кого йӹргешкӹ, изиш анзыкырак какляка лу, шайыл вӹлвӓлжӹ, шӹлӹм кычаш манын, ягылгы агыл. Ӱлӹкӹлӓ лу кымдаэмеш.
Бӱйӱкчекмедже
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шӱлӹвлӓ
Шӱлӹ ганьывлӓн сек изижӹн (Hylomys suillus) кытышты 10–15 см, нелӹцшӹ 40-60 г, сек когожын (Echinosorex gymnura) кытышты 26–45 см, нелӹцшӹ 1-1.4 кг якте лин кердеш.
Фелахие
Фелахие (турокла Felâhiye ) — Турцин, йыдвел Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 7.136 (пӱэргӹ: 3.530; ӹдӹрӓмӓш: 3.606) эдем ӹлен.
Акролофи
Акролофи (Acrolophia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ акролофи улы.
Гваделупа
Гваделупа (франц. Guadeloupe) — Йыдпел Америкын Кариб тангыжышты Францин тангыж шайылныш регионжы дӓ департаментжӹ. Территорижӹ 1628,43 км². 2012-шы ин тӹштӹ 403 314 эдем ӹлен.
1843 и
1843 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ада (кушкыш)
Ада (Ada) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ ада улы.
1845 и
1845 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
1846 и
1846 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ӧзватан
Ӧзватан (турокла Özvatan ) — Турцин, йыдвел Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 4.993 (пӱэргӹ: 2.422; ӹдӹрӓмӓш: 2.571) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Керава
Керава (фин. Kerava, швед. Kervo) — Кечӹвӓлвел Финляндиштӹ хала дӓ муниципалитет, Уусимаа регион. Ӹлӹзӹ шот — 32 466 эдем, кымдец — 30.86 км², кыды ло гӹц 0.11 км² - вӹдӓн вӓр. Официал йӹлмӹ — финн.
Назилли
Назилли (турокла Nazilli ) — Турцин, Йыдвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 143,627 (пӱэргӹ: 71,045; ӹдӹрӓмӓш: 72,582) эдем ӹлен.
Лайал Аббуд
Лайал Аббуд (ليال عبود, ; шачын 15 майын 1982) толын ливанский поп-мырызы, халык музыка, артиствлӓ, саунд-поэт-лирик, концерт, кӱ, модель, мусульман гуманитарный дӓ бизнес-леди.
1852 и
1852 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Шим шылдыран йора
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Йора йишвлӓ
1854 и
1854 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ала аржан кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Багджылар
Багджылар (турокла Bağcılar ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 738.809 эдем ӹлен.
Султанхисар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Венгр сӹлнӹшая кӹдӓлӓш курымвлӓн
Историм сирӹмӓш
Попашат уке, геставлӓм анонимус гӹцӓт анзыц сиренӹт. Лин кердеш, пӹтӓриш геставлӓм 1060, 1100 дӓ 1170-шы ивлӓ кытлан сирӹмӹ. Ти гестывлӓ кугижӓн династижӹ, кугижӓн привилегивлӓжӹ гишӓн шайыштыт дӓ мам кугижӓ ӹштӓ, цилӓ тӧр ӹштӓ-шанымашвлӓм анзыкы лыкмы.
Светский сӹлнӹшая
Кыды-гынамжы светский литература пӓшӓвлӓм церкӹ тематика донат келшӹштӓрӹмӹ, тидӹм, шамаклан «Валгыды Ласло гишӓн мырышты» (Ének Szent László királyról) ужаш лиэш. Изи дӓ кӹдӓлӓш дворянвлӓн анжалтыш доно Ференц апатын 1523-шы ин сирӹмӹ Cantiléna лыдышыштыжы ушемкымдемӹн сословивлӓ гишӓн сирӓлтеш. Ти лыдыш Венгрим туроквлӓ доно шин шӓлӓтӹмӹ анзыц сирӹмӹ ылын, седӹндонат автор сатира йӧнӹм кычылт, туан сӓндӓлӹкӹн тӹ жепӓш ӹлӹмӓшӹжӹм анжыкта. авторын критика лӹвӓкӹ церкӹ эдемвлӓ, паян дворянвлӓ дӓ хресӓньвлӓ вӓрештӹнӹт.
Изи пингвинвлӓ
Изи пингвинвлӓ (Eudyptula) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пингвинвлӓ. Цилӓжӹ 1-2 тӹрлӹ изи пингвин улы.
Йишвлӓ
Категори:Пингвинвлӓ
Акпарс салат
Категори:Качкышвлӓ
Рвамагана
Категори:Руанда халавлӓ
Триксспермум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эрантес
Эрантес (Aeranthes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 48 йиш тӹрлӹ эрантес улы.
Говени
Говени (Govenia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 23 йиш тӹрлӹ говени улы.
Кибунго
Кибунго (руандала дӓ англла Kibungo ) — ирвел Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 12-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 48.910 эдем ӹлен.
1861 и
1861 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Кибуйе
Кибуе (руандала дӓ англла Kibuye ) — вадывел Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 13-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 47.885 эдем ӹлен.
Ыжар капшангы
Ыжар капшангы (Cetonia aurata ; алыкмарла ужаргопшаҥге) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы. Кытшы 14–20 мм лин кердеш.
Орду (ил)
Орду (турокла Ordu ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 719.183 (пӱэргӹ: 358.386; ӹдӹрӓмӓш: 360.797) эдем ӹлен.
Тылшукш
Категори:Капшангывлӓ
Енипазар (Биледжик)
Енипазар (турокла Yenipazar ) — Турцин, Йыдвел Биледжик илӹн районжы (илчежӹ). 2000-шӹ ин тӹштӹ 4916 эдем ӹлен.
Шаркӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «шар» < «шехир» ('хала') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Ади, Эндре
Мифвлӓм шачыктышы символизм
Венгри гишӓн шайыштшы миф ти тематикӓн мифвлӓ логӹц иктӹжӹ. Ади лыдышвлӓштӹжӹ тенгеок оксан лӱдӹктӹмӹ фетишӓн образжы гишӓн сирӓ. Лирический символизмӓн шыпшалмаш дон йӓнг йылымаш эдем доно виктӓрӓт, поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ вӓшлиӓлтшӹ Ледан образжат "лач ӹдӹрмӓш тӹжем вес ӹдӹрӓмӓшвлӓ логӹц" агыл, тӹдӹ ӹлӹмӓшӹм виктӓрӓ, ӹлӹмӓшӹм ӹлен лӓктӓш палшышы кымылым лӱктӹшӹ дӓ икмахатян ӹдӹрӓмӓш ылеш. Вес семӹньрӓк манаш гӹньӹ, тӹдӹ техень образ ылеш, кыды шӱмӹштӹ ойхым шачыкта, но нигынамат йӓнгӹм дӓ кӓпӹм ладнангдарен ак керд, тӹдӹ со пӓлӹдӹмӹ дӓ икмахатян ылеш.
Эдемӹм шотеш пиштӹмӓш
А А
Пицца
Историжӹ
Категори:Качкышвлӓ
Выльдырцан кӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Черкезкӧй
Черкезкӧй (турокла Çerkezköy ) — Турцин, ирвел Текирдаг илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 147.239 (пӱэргӹ: 76.583; ӹдӹрӓмӓш: 70.656) эдем ӹлен.
Бертранд кошыгек
Бертранд кошыгек (Ploceus bertrandi) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Церкӹ
Церкӹ (Κυριακη (οικια) — Йымы пӧрт) — архитектур ансамбль, кышты йымы ыдылмы процессвлӓм эртӓрӓт. "Церкӹ" шамакым православи, католицизм дӓ протестант (лӱтеран) религи гишӓн попымы годым кычылтыт.
1873 и
1873 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
М. Шкетан лӹмӓн Мары драма театр
Категори:Театрвлӓ Категори:Культура объектвлӓ
Алдайсола
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Кого пингвин
Кого пингвин (Eudyptes robustus) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Кечӹвӓлвелнӹш Тини-Хеке ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 50–70 см, нелӹцшӹ 2.5–4 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Пингвинвлӓ
Хагсатера
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Симсӹ вуян рок кӓдӹ
Симсӹ вуян рок кӓдӹ (Starnoenas cyanocephala) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 225 г якте шоэш.
Бейоглу
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
1876 и
1876 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Самсун (ил)
Самсун (турокла Samsun ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1.252.693 (пӱэргӹ: 620.015; ӹдӹрӓмӓш: 632.678) эдем ӹлен.
Надежда Кучер
Надежда Кучер (Надежда Анатольевна Кучер, Минск, СССР) — мырызы. Категори:Мырызывлӓ
Кырык мары сӹлнӹшая
Категори:Культура Категори:Мары культура Категори:Кырык мары культура Категори:Сӹлнӹшая
Ошалгы-якшар пеликан
Ошалгы-якшар пеликан (Pelecanus onocrotalus) — пеликан йишвлӓн йыхыш пырышы Мӱлӓндӹ лоштыш тангыжын ирвелнӹ гӹц Индокитай дон Малакка пел ошмаоты якте ‎‎дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан пеликан. Кытшы 1.40–1.75 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.45–2.95 м, нелӹцшӹ 10–11 кг якте шоэш.
Калайоки
Истори
Финляндин тошты волостьшы. Пӹтӓриш ӓштӹмӓш 16 курымышток ылын. Киш выжалым центр — 19 курымын. Хала статусы 2002 ин нӓлӹн.
Моротай
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Трихоцентрум
Трихоцентрум (Trichocentrum) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ Трихоцентрум улы.
Аликов, Валерий
Ажедмӓшвлӓ
А А А
Йыдпел упшан пингвин
Йыдпел упшан пингвин (Eudyptes moseleyi) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Атланти океаныштыш Тристан-да-Кунья дӓ Гоф ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ пингвин.
Пӹсмӓн ӓнгӹр (вӓр)
Пӹсмӓн ӓнгӹр (вӓр) - Йоласал вел Йынгы Кушыргы сола донышы шӹргӹ лоштышы вӓр.
Котка
Котка (Kotka) — Кечӹвӓлвел Финляндиштӹ хала, Финский заливӹн сир тӹрӹштӹжӹ. Халан лӹмжӹ, вес йӹлмӹ гӹц сӓрен, «кучкыж» маналтеш. Котка хала 1878 ин шачын, но перви тӹ вӓрӹшток швед хала Роченсальм вӓрлӓнен (фин. Ruotsinsalmi).
Матьӧ, Мирей
Тетя годшаш ивлӓжӹ
Мирей Матьӧ 22 июль 1946 Авиньон Авиньонышты кӹрпӹц оптышын йыхышты шачын. Семняштӹ луатнӹл тетя ылын, нӹнӹ баракышты пиш незерӹн ӹленӹт. Школышты пиш худан тыменьӹн, лач "коктывлӓм" веле канден. Тӹдӹ шалахай кид доно сирен, но тымдышыжы тӹдӹм вургымла доно тыменяш тымдаш цацен дӓ кид мычкыжы линейкы доно лыпшен. Тидӹ Мирейлан кого травмым канден дӓ 13 иӓшӹн тӹдӹ школым пырахен дӓ конверт фабрикыш пӓшӓш кен. 15 иӓш ылмыжы годым семняштӹ кугижанӹш доно субсидируйымы вӹц кӹдежӓн ватерӹм нӓлеш, тӹштӹ ванна ылын. "Мӹнь пӹтӓриш гӓнӓ ванныш пыренӓм!" манын мырызы ти мӓгӓл гишӓн ӓшӹндӓрӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мырызывлӓ Категори:Франци персоналивлӓ
Херминиум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Аляска
Аляска (англла Alaska ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 717 854 км². 2010-шы ин тӹштӹ 710 231 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аляска кымдецшӹ доно 1-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 48-шӹ ылеш. Штат статусым Аляскалан 3 январьын 1959 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 49-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Джуно; сек кого халажы: Анкоридж.
Зиле
Зиле (турокла Zile ) — Турцин, вадывел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 67.224 (пӱэргӹ: 33.266; ӹдӹрӓмӓш: 33.958) эдем ӹлен.
Уштыш
Уштыш - Киломе́тр шамакын синонимжӹ.
Пӹсмӓн карем
Пӹсмӓн карем – Картук вел Эрексир сола лишнӹш карем.
Кеуруу
Ке́уруу (Keuruu, Keuru) — Финляндиштӹ Покшал Финлянди провинциштӹш хала (Кески-Суоми).
Ӹлӹзӹ шот - 10 676 эдем (2010), площадь - 1 430,62 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 172,32 км² нӓлеш. Халык плотность — 8,48 эдем/км².
Форсса
Лӓктӹшвлӓ дӓ информаци
Категори:Финлянди халавлӓ
Амстердам
Амстердам Голландин сек кого халажы, 2006-шы ин халашты 743 905 ӹлӹзӹ ылын. Вес семӹнь манаш гӹнь нидерландвлӓ гӹц 20 %-шӹ Кого Амстердам регионышты ӹлӓ, кыдын ӹлӹзӹ шотшы 1 450 000 эдем якте шоэш. Амстердам Йыдвел Голландин Амстел лӹмӓн куперӹштӹ вӓрлӓнӓ. Хала гишӓн пӓлдӹртӹмӹ.
Чатем пингвин
Категори:Пингвинвлӓ
Австрали пеликан
Категори:Пеликан йишвлӓ
Каллот морен
Каллот морен ( Lepus callotis ) — Мексикышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Proeulagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 50 см кыташ лин кердӹт.
У Британи
У Британи (англла New Britain) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 35144,6 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 500 000 эдем ӹлен.
Артова
Артова (турокла Artova ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.770 (пӱэргӹ: 5.510; ӹдӹрӓмӓш: 5.260) эдем ӹлен.
1887 и
1887 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Симавышты рок ӹрзӓлтмӓш (2011)
Симавыштыш рок ӹрзӓлтмӓш (2011) (турокла 2011 Simav depremi ) — кыды 19-шӹ майын 2011-шы ин 23:15 UTC (Мары Элышты ?) вадывел Турцин Кӱтахья илӹштӹ лиӓлтӹн. Гипоцентржӹ 9,1 уштыш келгӹцӹштӹ Симав хала лишнӹ ылын.
Сарыз
Сарыз (турокла Sarız ) — Турцин, ирвел Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.290 (пӱэргӹ: 6.185; ӹдӹрӓмӓш: 6.105) эдем ӹлен.
Мексикан штатвлӓжӹ
Мексикан штатвлӓжӹ — Мексикышты 31 штат (испанилӓ estados) дӓ 1 федераль округ (исп. Distrito Federal) административ шеледӹмаш.
Америка кӹрӓн пеликан
Луизиана штатын дӓ Сент-Китс ошмаотын национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Венгриштӹ ренессанс жепӓш сӹлнӹшая
Ренессанс Венгриштӹ
XV-шӹ курымын шачшы ренессанс период Венгриштӹ сек пӹцкемӹш дӓ трагедивлӓм кандышы ылын.
Реформаци
Реформаци годым халык культурым виӓнгдӹмӓштӹ яжо монгырвлӓӓт ылыныт. Реформаторвлӓ шӱдӹвлӓ доно школвлӓм пачыныт дӓ тӹштӹ уланвлӓн веле агыл, тенгеок незервлӓнӓт тетявлӓштӹ тыменьӹнӹт. а лыдын-сирен мыштышы эдемвлӓлӓн книгӓвлӓм лыкмыла ылын. Тӹнӓм венгр культура дон сӹлнӹшаям шӓрӹшӹвлӓ кальвиниствлӓ доно пачмы частне гимназивлӓ ылыныт (Дебреценӹштӹ, Сароснатакышты, Колошварышты дӓ мол вӓреӓт). Туан сӓндӓлӹкӹштӹ университетвлӓ уке ылмы велдӹк, гимназим пӹтӓрӹшӹвлӓлӓн Веныш, Краковыш, Падоваш дӓ шӹренжок Виттенбергӹш тыменяш кеӓш вӓрештӹн. Венгриштӹ частне эдемвлӓ изин-олен типографивлӓмӓт пачаш тӹнгӓлӹнӹт дӓ нӹнӹ шӹренжок йымы ыдылмы книгӓвлӓмӓт лыктыныт. Тенге гӹнят, сӹлнӹшая книгӓвлӓмӓт лыкташ кычыкым пуэн кердӹнӹт.
Гуманиствлӓн истори гишӓн текствлӓштӹ
Ти историн авторжы тӹ жепӓш политикӹштӹ ылшы группировкывлӓ гӹц ӧрдӹжӹштӹ шалга дӓ седӹндонат мол авторвлӓн пӓшӓвлӓ доно тӓнгӓштӓрен, тӹдӹн пӓшӓжӹ сек яжоэш шотлалтеш. Форгач тышманвлӓ ваштареш нимат ӹштӹдӹмӹ гишӓн туан сӓндӓлӹкӹн сек кӱшнӹш вуйалтышывлӓм критикуя, нӹнӹ ӧркӹвлӓ, ышдымывлӓ ылыт, манын сирӓ дӓ тенге цилӓ туан сӓндӓлӹкӹм выжален колтен кердӹт, тӹдӹ пӓлдӹртӓ. Венгрвлӓ икӹжӓк-иктӹлӓн палшымы доно веле ял вӹкӹ кӹньӹл кердӹт, йӓл гӹц палшыкым вычен шӹнзӓш уке- техень шанымашым Форгач анзыкы лыктеш, кыдым варарак Миклош Зрини пакыла виӓнгден.
Атлас капшангы
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Капшангывлӓ
У Ганновер
У Ганновер тенгеок Лавонгай (англла New Hanover Island, Lavongai) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 957 км². 2002-шы ин тӹштӹ 17 160 эдем ӹлен.
Коувола
Музыка
Тидӹ гӹц пасна, Коувола техень лӹмлӹ финский рок-группывлӓн мӱлӓндӹжӹ ылеш: Viikate, Peer Günt, To/Die/For, Raivopäät, Mistreat дӓ Maho Neitsyt.
Ӹрӓн
Махань ылмыжы
Важтӹнг ӹлӹштӓшӹн кытшы 60 см якте шоэш, кужикӓ, ик тӹнгӓн; ӱл ӹлӹштӓшӹжӹ – пын ганьырак; покшалжы – кужикӓ ӓль вӹцкӹж; кӱшӹлвлӓжӹ – тӧр, вӹцкӹжвлӓ.
Эмблик
Эмблик ( Phyllanthus emblica, Emblica officinalis ) — Phyllanthaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Слон капшангы
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Капшангывлӓ
Перу пеликан
Категори:Пеликан йишвлӓ
Шим мӹшкӹрӓн кошыгек
Шим мӹшкӹрӓн кошыгек (Ploceus melanogaster) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Шӓшкӹ
Категори:Йӓнвлӓ Категори:Ир вольыквлӓ
Холотрикс
Холотрикс (Holothrix) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 74 йиш тӹрлӹ холотрикс улы.
Ош шылдыран пингвин
Категори:Пингвинвлӓ
Цитарексилум
Цитарексилум  ( Citharexylum ) — Verbenaceae йыхыш пушӓнгӹ.
622 и
622 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Анцистрохилус
Анцистрохилус (Ancistrochilus ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ анцистрохилус улы.
Кавштавичӹ кушкышвлӓ
К К
Тӹшкӓ морен
Тӹшкӓ морен ( Lepus saxatilis ) — Кечӹвӓл Африкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Proeulagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 65 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 - 4,5 кг якте шоэш.
Шиле
Шиле (турокла Şile ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 28.325 эдем ӹлен.
Адели пингвин
Адели пингвин (Pygoscelis adeliae) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Антарктидышты (Аделин Мӱлӓндӹжӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 46–71 см, нелӹцшӹ 3.6–6 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Симплокос
Симплокос ( Symplocos ) — Symplocaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Курым ыжаргы. Цилӓжӹ 200 - 300 нарӹ йиш симплокос улы.
624 и
624 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Огузлар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аманыр
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Цифотиляпи
Цифотиляпи (Cyphotilapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ цифотиляпи улы.
Кӹсиӓ кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Кид кӹтӹк
– Тӹкӓлнежӓт, кидшӹ кӹтӹк, – манеш (Н.Игнатьев. Вурс мардеж. Т.1. 1995: 44). – Все равно мы не боимся милиционера, – говорит [брат].
Йӓр
Йӓр - погынышы кого кымдецӓн вӹд вӓр, кыды тангыж доно ак кӹлдӓлт. Эдем кид доно пӱэн ӹштӹмӹ кымда вӹдӓн вӓрым йӓр агыл, пӱӓ маныт. Кырык- дӓ Кожла сирӹштӹ шукы йӓржок Йыл лӹвӓлӓн кодыныт. Мары Элышты цилӓжӹ 2000 нӓрӹ йӓр улы.
Астана
Категори:Казахстан халавлӓ А А А А
Принсипи кошыгек
Принсипи кошыгек (Ploceus princeps) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты Принсипи ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Кап кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Кугижӓ кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Кола (пушӓнгӹ)
Кола ( Cola acuminata ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Хунтлей
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1900 и
1900 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ӓпшӓт-пелӓк
1717-шӹ ин 57 кудвичӹ/ӹлем ылын (174 пуэргӹ дӓ 155 ӹдӹрӓмӓш). 1859-шӹ ин 44 кудвичӹ ылын (98 пуэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш). 1897-шӹ ин 40 кудвичӹ ылын (112 пуэргӹ дӓ 100 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин 47 кудвичӹм шотлымы (71 пуэргӹ дӓ 72 ӹдӹрӓмӓш).
Галапагос пингвин
Категори:Пингвинвлӓ
Венгри
Турoквлӓн тoлмышты
1526 -шы ин aвгустын Дунaй сирӹштӹ Мoхaч ын aлык лaпышты Сулимaн Кoкшы н aрмижӹ вeнгрвлӓм шин шӓлӓтeн. Кугижӓ Лaйoш Кoкшы крeдӓлмӓштӹ вуйжым пиштeн. Тидӹ пaштeкшӓт улы Вeнгри aрмим турoквлӓ вaштaрeш крeдӓлмӓштӹ aгыл кычылтмы — тӹ жeпӹн вeнгрвлӓ лoшты кoрoнa вeрц крeдӓлмӓш тӹнгӓлӓлтӹн. ӹшкe лoштыш крeдӓлмӓш луaткoк и шыпшылтын. 1538-шӹ ин ик шaнымaшкы тoлын, Йaнoш Икшӹ м кугижӓэш aйырaт, нo тӹдӹм шукыштaт aгыл пуштыт дӓ кӹл вeрц крeдӓлмӓш угӹц тӹнгӓлӓлтeш. Тeнгe 1541 -шӹ ин турoквлӓ куштылгынoк Будa двoрeцӹм рoaлтeн нӓлӹт. 1526—1541-шӹ ивлӓ лoшты вырсы кeн гӹнят, культурa сoйтoк виӓнг кeрдӹн. Шaмaклaн, 1526-шы ин сӓндӓлӹкӹн пaрлaмeнтжӹ лютeрaнствым eрeтиквлӓн рeлиги мaнын, увeртӓрeн. Тeнгe гӹнят лютeрaнствo ямдe дӓ мӹнгeшлӓ, тӹдӹн пoзицивлӓжӹ цaткыдeмӹнӹт вeлe дӓ туaн йӹлмӹлӓ шукырaк книгӓвлӓм лыктaш цaцымы. Рeнeссaнс дoкы кымылaн ылшы у aристoкрaти ӹшкe интeрeсвлӓжӹм шeклӓнӹдeoк дӓ пиш aктивнo aнзыкылa лыктын шaлгeн, туaн хaлыкын культурыжым виӓнгдӓш цaцeн. Сӹлнӹшaяшты тӹ жeпӹн пoэт Бaлинт Бaлaсс (Báliant Balass) кымдaн пӓлӹмӹ лин. Тӹ жeпӹн изoбрaзитeльный кунстын ӹшкe aйыртeмвлӓжӹ улы: тӹдӹ виӓнгӹн гӹнят, рeфoрмaци гoдым кaртинвлӓм нaмысдымeш шoтлeнӹт дӓ йымы вaштaрeш ылeш мaныныт, сeдӹндoнaт [[кӹдӓлӓш курымaш кунст пӓшӓвлӓ шoэн вeлe пeрeгӓлт кoдын кeрдӹнӹт. Ти шoтышты книгӓвлӓнӓт тeхeньoк пуйырымaшoк ылын, кoдшывлӓжӹмӓт вaрa 150 иштӹ турoквлӓн oккупaци жeпӹн укeм ӹштӹмӹ.
Вeнгри дoн Гaбсбургвлӓ
Хaлыкын тырхымыжы пӹтӹмӹкӹ, тӹдӹ 1678-шӹ ин тeнгe мaнмы курук (kuruc) крeдӓлмӓшкӹ кӹньӹлӹн. Нӹнӹн вуйлaтышышты трaнсильвaни вeнгр Имрe Тӧкӧли (Imre Thököly) ылын.
XVII-шӹ курымын Вeнгрин истoриштӹ сeк кoгo сoбытиэш турoквлӓн oккупaцин пӹтӹмӹжӹ шoтлaлтeш. 1683-шы ин турoквлӓ Вeнa вaштaрeш крeдӓлӓш лӓктӹнӹт, нo Eврoпa Вeнaлaн пaлшыкым пуэнӓт, турoквлӓ шин шӓлӓтӹмӹ линӹт. 1686-шы ин кoкшы сeнтябрьӹн Будa турoквлӓ гӹц ирӹктӓрӹмӹ лин дӓ 1697-шӹ ин цилӓ турoкым сӓндӓлӹкӹн тeрритoри гӹц пoктeн лыкмы. Ти вырсы пaштeк Трaнсильвaним Гaбсбургвлӓн кугижӓнӹшкӹ ушымы. Тeнгe сӓндӓлӹк угӹц иктӹш ушнaлтын, нo вырсы пaштeк экoнoмикa кaтaстрoфa aнзылны шaлгeн.
Кӹшкӓр
http://www.google.fi/search?q=Runko&hl=fi&prmd=ivns&tbm=isch&tbo=u&source=univ&sa=X&ei=c4HaTfqDFMuLswaU1vDtAg&ved=0CD0QsAQ&biw=1343&bih=733
Туамоту ала кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ӓнгӹрвуй карем
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Стамбул (ил)
Стамбул (туркла İstanbul ili ) — Йыд-вадывел Турцин илжӹ. Турциштӹ кого илвлӓ ло гӹц 1-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 12 915 158 (пӱэргӹвлӓ: 6 498 997; ӹдӹрӓмӓшвлӓ: 6 416 161) эдем ӹлен.
Районвлӓ (Илчевлӓ)
Стамбул халан центр районвлӓ : Авджылар, Багджылар, Бахчелиэвлер, Бакыркӧй, Байрампаша, Бешикташ, Бейоглу, Фатих, Газиосманпаша, Гӱнгӧрен, Кадыкӧй, Кягытхане, Кӱчӱкчекмедже, Шишли, Ускюдар, Зейтинбурну
Альварадоа
Лӹмжӹм испан конкистадор Педро де Альварадо (1485 - 1541) лӹмеш пумы.
1903 и
1903 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
633 и
633 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Арлекин той шылдыран кӓдӹ
Арлекин той шылдыран кӓдӹ (Phaps histrionica) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Кулаковы
Кулаковы — Мары Эл Республикӹн Кырык мары районыштышы сола. Красноволжский сола поселениш пыра дӓ тӹдӹн административный центржӹ ылеш. Тӹштӹ 580 эдем ӹлӓ (2014 и).
Истори
1899 ин апостол доно тӧр ылшы святой кугижӓ Константин дон тӹдӹн ӓвӓжӹ Елена лӹмеш пу церкӹм чангымы, приходым ӹштӹмӹ. 1939 ин церкӹм питӹрӹмӹ, тӹдӹм хозанлык керӓлеш кычылташ тӹнгӓлмӹ, варарак йылатымы.
Владимир Сузы
1941 ин 22 июньын вырсы тӹнгӓлмӹ паштек, Владимир Павлович йӹлеок тӹшкы кен колтен. Вырсы паштек капитан звани доно, орден дон медальвлӓм пижӹктен, арми гыц сӓрнен толын.
В. Сузы лач ик «Вакш янгышта» шайыштмашыжым, иктӹм веле сирен гӹнят, Мары литературын историшкӹжӹ пыра ылын» - манеш Н. П. Егоров.
Лӱдиквлӓ
Лӱдиквлӓ, лӱдик каре́лвлӓ, тенгеок Лю́диквлӓ (lyydilaizet) — карелвлӓн кым кого субэтнос гӹц иктӹжӹ. Лишӹл субэтнос ливвиквлӓ (liygilaizet) ылыт, кыдывлӓ карелвлӓ гӹц культурышты дӓ йӹлмӹштӹ доно (алфавитӹштӹ донат вӓк) айыртемӓлтӹт. Людиквлӓ Карелин Онега йӓр лишнӹрӓкшӹ, ирвел дӓ йыпелвел сирӹштӹжӹ ӹлӓт.
Категори:Финн-угр халыквлӓ
Водьвлӓ
Водьвлӓ (водск. vaďďalain), рушла вадьякко, водь, шоэн вожане) — Балти тангыж тӹрӹштӹш чӹдӹ шотан финн-угр халык. Цилӓнжӓт нӹнӹ кӹзӹт 80 эдем веле ылыт. ӹлӹмӹ вӓрӹштӹ Ленинград областьын Кингисепп районышты Краколье (Jõgõperä / Йыгыпэра) и Лужицы (Luuttsa /Лууттса) солавлӓштӹ. Тенгеок Петербургышты дӓ Москвашты ӹлӓт, Эстоништӹ 9 водь ӹлӓ.
Лачокла пӹрцӹ тымана лӹпӹ
Лачокла пӹрцӹ тымана лӹпӹ (Apamea sordens) — тымана лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы Палеарктика регионышты, Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓдӓнгӹ, ыржа, шож, шӹльӹ дӓ кукуруза качшы лӹпӹ. Шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 36–42 мм якте шоэш.
Ӱлдӹк кӓдӹ
Кытшы 32–34 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 63–70 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 303–365 (озыжы), 286–290 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш.
Аштавай
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Исохилус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сарикӓ калпакан кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
1908 и
1908 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
1909 и
1909 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Купани
Купани ( Cupania ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
1910 и
1910 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Хамели
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Яхьялы
Яхьялы (турокла Yahyalı ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 38.223 (пӱэргӹ: 19.106; ӹдӹрӓмӓш: 19.117) эдем ӹлен.
Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ
Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ (Streptopelia semitorquata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Трабзон (ил)
Трабзон (турокла Trabzon ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2007-шӹ ин тӹштӹ 1 024 901 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Сент-Маттиас ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Папуа — У Гвиней Категори:Ошмаотывлӓ
Ихтиологи
Ихтиологи (ichthyologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Колвлӓм дон онгылашлудымывлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἰχθύς» (кол) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
Касаси
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Колубрина
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Айо амазон
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Вольыквлӓн прававлӓштӹ
В В
Миангас
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
1921 и
1921 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Шим вуян кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Кӧлленштайни
Кӧлленштайни (Koellensteinia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ кӧлленштайни улы.
1922 и
1922 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Мадагаскар кошыгек
Мадагаскар кошыгек (Ploceus sakalava) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Трихоглоттис
Трихоглоттис (Trichoglottis) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ трихоглоттис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
645 и
645 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Вӓрӓшӓнгӹр
Вӓрлӓнӹмӹжӹ
Варашангыр сола Пистерла сола гыц 4 уштыш нарышты варлана. Пашкуды солавла: Пертюк, Санук, Илдар, Цотай да Изик. Сола шайылны Пынгел ангырын тынгалтышыжы. Мындырны агыл кого Казоной манмы шыргы варлана.
Креодантус
Креодантус (Kreodanthus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ креодантус улы.
Шим шӱӓн морен
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
Ушак (ил)
Ушак (турокла Uşak ili ) — Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 334 115 эдем ӹлен.
Кужы нерӓн ала кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Аксу, Сезен
Музыкыжы
Sezen Aksu - Ne Kavgam Bitti Ne Sevdam
Хамамӧзӱ
Хамамӧзӱ (турокла Hamamözü ) — Турцин, Йыд-вадывел Амасья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 4,991 эдем ӹлен.
Шартял ошмаоты (Австрали)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Австрали Категори:Ошмаотывлӓ
648 и
648 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Бирма морен
Категори:Моренвлӓ
Кого Кудежйӓ
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Сомали кошыгек
Сомали кошыгек (Ploceus spekei) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Вулны
Вулны (лат. Stannum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 50 атом номерӓн. Куштылгы металл группыш пыра. Проста условиштӹ — йӹлгӹжшӹ, ши дон ошы ярелӓ цӹреӓн, куштылгын шӹрӓнӹш йиш.
Ссылкывлӓ
Олово Webelements
Олово в Популярной библиотеке химических элементов Б. Я. Розен. Соперник серебра. М., «Металлургия», 1984
Фокс кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Лакэна
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лелиокаттлей
Категори:Орхидейвлӓ
Мерзифон
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Вӧрӧшмарти, Михай
Реформаци ваштареш шалгымы жепӹн, 1604-шӹ ин Нӱйтран епископшы ик католик пасторым арестуяш дӓ тӹдӹм тюрмӓш шӹндӓш шӱдӓ. Ти пасторжы Михай Вӧрӧшмарти ылын. Тюрмаштӹ шӹнзӹмӹжӹ годым тӹдӹ лач езуитвлӓн пропаганда шаяштым веле лыдын кердӹн. а пастор пиш лыдаш яратен. Кыце реформаторвлӓ (протестантвлӓ) католицизмӹм критикуенӹт ылын, ти книгӓвлӓштӹ нӹнӹн методвлӓ донок ӹнде протестант церкӹм критикуйымы ылын. Вӧрӧшмарти религи гишӓн шукы шанен дӓ изин-олен тӹдӹ католицизм монгырыш пурын анжаш тӹнгӓлӹн. Тӹнӓмок кӹтӹкӹн ӹшке шанымашвлӓжӹмӓт сирен.
Вӹржӹкӓн школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ В
Питкэрн ошмаотывлӓ
Питкэрн ошмаотывлӓ (англла Pitcairn Islands; питкэрнлӓ Norfuk Ailen) — Шӹпӓн океанышты Кого Британи кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ дӓ заморские территорижӹ. Территорижӹ 47 км². 2013-шы ин тӹштӹ 56 эдем ӹлен.
Трихосалпинкс
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Япон морен
Япон морен ( Lepus brachyurus ) — Японишты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 40 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2 кг якте шоэш.
Диплотаксодон
Категори:Цихлидвлӓ
Шим нерӓн андигена
Симсӓкӓ андигена (Andigena nigrirostris) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла, Колумби, Эквадор дӓ Перу Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 46–50 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Каш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кужы пачан кӓдӹвлӓ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист Каспар Георг Карл Рейнвардт (Kaspar Georg Karl Reinwardt, 1773 – 1854) лӹмеш пумы.
Чанаккале (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Абиссини морен
Категори:Моренвлӓ
Вейнс кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
658 и
658 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Бабич, Михай
Пӧрт хоза пӧрт йӹржӹ пичӓ
Бабичӹн поэзиштӹжӹ кок тенденци икӹжӓк-иктӹштӹ дон кредӓлӹт: эдемлӓн пурым кандышы ӹшке тӱнымбалым чангаш цацымаш дӓ ушемкымдемӹн проблемӹвлӓжӹ верц шытырланымаш. Ик программный лыдыш циклын лӹмжӹ "Пӧрт хоза пӧрт йӹржӹ пичӓ" (А газда бекерíти а хáзáт). Ти циклышты Бабич лыдшывлӓжӹм шокируя, тӹдӹ туан Венгрижӹм незер, ородыш кешӹ ӹдӹрӓмӓш дон тӓнгӓштӓрӓ, кыды йыдым ашкедеш дӓ ма улы пайдажым лявӹрӓш кӹшкен кеӓ. Тӹ жепӹн, кынам официальный Венгри Петӧфин шӱдӹиӓш юбилейжӹм аен дӓ революционне поэт гӹц самынь образым ӹштен, Бабитс сӓндӓлӹкӹн сӓмӹрӹк эдемвлӓм Петӧфи ганьок революци шӱлӹшӓн лиӓш ӱжӹн. (Лыдышвлӓжӹ "Бриллиантвлӓм сӓкен каштшы ӹдӹрӓмӓш", А гыéмáнтсзóрó ассзоны, "Петӧфин ӓршӓшвлӓ", Петӧфи косзорúи). Тӱнымбал вырсы паштек Бабич ум кӹчӓлӓш цӓрнен гӹнят, сойток тӹдӹ сӹлнӹшаяшты ма у улы, тӹдӹ паштек тӹшлен, тӹдӹн поэзиштӹжӹ импрессионизмӹн кишӓвлӓӓт раскыдын кайыт. Тидӹ лыдышвлӓн структурышты, тематикӹштӹ, лексикӹштӹ дӓ шамаквлӓм кычылтмашты шижӓлтеш. Бабич экспрессионизм эдемӹм анжыкта, кыды кого буква дон сирӓлтеш, кыдым христианско-гуманный идеалан эдем доно кӹлдӓ. Бабитс ӹлӹмӓш вӹкӹ оптимист семӹнь анжа. Ти жепӹн сирӹмӹ шукы лыдышыжымок аллегори семӹнь, пичен нӓлмӹ пӧрт доно тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Поэт поэзин стихийӹжӹм кода, вольтериянец семӹнь ӹшке садывичӹшкӹжӹ пыра. Тӹшец гуманист дӓ эстет семӹнь ӹлӹмӓш вӹкӹ анжаш тӹнгӓлеш.
Йонашын книгӓжӹ
Эпический вӓрвлӓштӹ Бабич Тошты Согоньын чиӓвлӓжӹм кычылтеш, ирони дон цаткыды шамакан стильжӹм иквӓреш яра. Йонаш мам шанен шӹндӓ, тӹдӹ шӹренжок ӹлӹмӓшӹштӹ лин ак шокты, но тенге гӹнят поэт тидӹм ак ойхыры, тӹдӹ ваштылеш вӓк. Поэт лач икӓнӓ веле Йонашын йӹлмӹжӹ доно попа, тидӹ поэмын мычашыштыжы лиӓлтеш. Йонаш молитвӓм лыдеш дӓ "курымеш кит колын мӹшкӹрешӹжӹ пӹцкемӹшеш яммы анзыц" тӹдӹ у шамаквлӓм моаш Йымым сарвала.
Проза дон сӓрӹмӓш пӓшӓжӹ
Б Б
Изи гиацинт ара
Изи гиацинт ара (Anodorhynchus leari) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Кытшы 70–75 см, нелӹцшӹ 950 г якте шоэш.
Хайрат
Хайрат (турокла Hayrat ) — Турцин, ирвел Трабзон илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 11.930 (пӱэргӹ: 5.911; ӹдӹрӓмӓш: 6.019) эдем ӹлен.
Дерби туканет
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Анамбра (штат)
Анамбра  (англ. Anambra State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2006-шы ин тӹштӹ 4,055,048 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 4,844 км². Вуйхалажы Авка.
Басквлӓ
Испаништӹ басквлӓлӓн административный дӓ политикыштыш виктӓрӹмӓштӹ, халык ядмашым решӹмӓшты кымда ирӹкӹм пумы, баск йӹлмӹм тетя пичӹ гӹц тӹнгӓлӹн университет кушӹц якте тымдат. Баски мӱлӓндӹн вуйхалажы Бильбао хала.
Тыргӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Элмалы
Элмалы (турокла Elmalı ) — Турцин, вадывел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 38,077 эдем ӹлен.
Вӹцпистӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Балашши, Балинт
Ӹлӹмӓшӹжӹ дӓ ӹшке сӹнӓн ылмыжы
Йылышы йӓнгжӹм лӹплӓндӓрӓш мaнын, Балашши имним кышкыжеш дӓ Польшыш кыдaлеш. Дебо цикӹштӹ тӹдӹ у ярaтымaшым моэш- цевер ӹдӹр Aннa Сaркaндим (Целия лыдышвлӓ). Ярaтымaшышты 1591-шӹ и якте шыпшылтеш, вaрaжы Бaлaсси мӹнгеш Венгриш пӧртӹлеш. Ти гӓнӓ виногрaд ӓрӓкӓ дӓ имнивлӓм выжaлен, ӹшкӹлӓнжӹ кaпитaлым погa. Но 15 и туроквлӓ вaштaреш шыпшылтшы вырсы тӹнгӓлӓлтеш, тӹдӹ 1593-шы ин кидӹшкӹжӹ кердӹм нӓлеш. Вырсышты пaтырын кредӓлӹн. 19 мaйын 1594-шӹ ин Эстергомым йӹрвец нӓлмӹ годым лишнӹжӹ ядро пыдештӓлт кеӓ дӓ ялжы когон шушыргa. Оперaциӓт пaлшыде дӓ тӹдӹ 30 мaйын колa. Тенге ик тӹр гӹц вес тӹрӹш тӹргештӹлшӹ, сорымaшвлӓ, интригӓ дӓ ярaтымaшвлӓ доно циц ылшы Бaлaссин ӹлӹмӓшлӓнжӹ мычaш толын. Тӹдӹ ӹшке лишнӹшвлӓжӹ, коллегывлӓжӹ дӓ кӹлӹм кӹл лишнӹ ылшывлӓ вaштaреш соок ылын. Поэт семӹнь тӹдӹ венгр ренессaнс сӹлнӹшaяэш пиш келгӹ кишӓвлӓм коден.
Юлия гишӓн лыдышвлӓжӹ
Б Б
Чаршыбашы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чаршы» (базар) дон «баш» (вуй ; «башы» вуйжы) шамаквлӓ гӹц лин.
Изи тыргӓдӹ
Изи тыргӓдӹ (Spilopelia senegalensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26–28 см, нелӹцшӹ 100–120 г якте шоэш.
Кант, Иммануил
К К
Дельта (штат)
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Зейтинбурну
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓ
Айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓ (Agapornithinae) — Попугайвлӓ йишӹн изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 23 тӹрлӹ попугай улы.
Замфара (штат)
Замфара  (англ. Zamfara State ) — йыд-вадывел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 3,602,356 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 39,762 км². Вуйхалажы Гусо.
Роколма лап
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Симсӹ дакнис
Симсӹ дакнис (Dacnis cayana) — танагра йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 12.7 см, нелӹцшӹ 13 г якте шоэш.
Кавалл амазон
Кавалл амазон (Amazona kawalli) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Кытшы 35–37 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
671 и
671 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Бешикдӱзӱ
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кечӹвӓлвел Африка тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
673 и
673 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Ирвел сиали
Ирвел сиали (Sialia sialis) — лагы йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сиали. Кытшы 16–21 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25–32 см, нелӹцшӹ 27–34 г якте шоэш.
Ошалгы-якшар вуян ала кӓдӹ
Ошалгы-якшар вуян ала кӓдӹ (Ptilinopus jambu) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Таиланд, Малайзи, Бруней дӓ Индонезиштӹ (Калимантан, Суматра дӓ Ява) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23–27 см, нелӹцшӹ 42 г якте шоэш.
Хилодус
Йишвлӓ
Категори:Хилодусвлӓ
Таксон
Анжалаш
Категори:Биологи
Цитаринусвлӓ
Цитаринусвлӓ (Citharinidae) — Харацин йиш (Characiformes) группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ. Цитаринусвлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ Цитаринус йиш улы. Кытшы 84 см, нелӹцшӹ 18 кг якте лин кердеш.
Горбачёв, Михаил Сергеевич
Михаил Сергеевич Горбачёв (шачын 02.03.1931 - 30.08.2022) — совет прeзидeнтжӹ (1985-1991) дӓ политик.
Сан-Паулу
Сан-Паулу (португалла São Paulo ) — Бразилиия Сан-Паулу штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,523.8 км². 2011-шы ин тӹштӹ 13,651,000 (метропол: 21,300,000 ) эдем ӹлен.
Симсӹ логерӓн туканет
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Гог, Винсент ван
Литература
Г Г
Руш йӓктӹ
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Кӓдӹвлӓ
Кӓдӹ ганьывлӓ дон кӓдӹ йишвлӓ (Columbiformes дон Columbidae) — Columbimorphae йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 300 тӹрлӹ кӓдӹ улы.
Боб Дилан
Traveling Wilburys
Категори:Музыкантвлӓ
Фиолетовый логерӓн туканет
Категори:Тукан йишвлӓ
680 и
680 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ