cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ванга йишвлӓ
Ванга йишвлӓ (Vangidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Мадагаскарышты дӓ Коморвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ ванга улы.
Кого инжир попугайвлӓ
Кого инжир попугайвлӓ (Psittaculirostris) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонези ‎‎дӓ Папуа-У Гвиней вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кого инжир попугай улы.
Сомбатхей
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Венгри халавлӓ
Каролин попугай
Категори:Попугайвлӓ
Якшар тангыж шӱлӹ
Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Антарктида тангыж шӱлӹ
Антарктида тангыж шӱлӹ (Sterechinus neumayeri) — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Антарктида сирвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ якшарикӓ дӓ ошалгы-якшар цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ шӹренжок 5 см якте шот.
Ош тымана
Ош тымана (Bubo scandiacus) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ ӱнгӹвлӓ йыхыш пырышы йыдпел Европышты, йыдпел Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сарикӓ сӹнзӓӓн, шим нерӓн, ошикӓ-ала пынан йыд тымана. Ош тыманан кӱкшӹцшӹ 52–71 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 125–150 см, нелӹцшӹ 1.6–3 кг якте шоэш.
Шачмы
Категори:Кечӹвлӓ
894 и
894 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар ӹнгӹжӓӓн ара
Якшар ӹнгӹжӓӓн ара (Diopsittaca nobilis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэлышты, Гайанышты, Боливишӹ дӓ Бразилишӹ) вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш карлик ара веле улы. Кытшы 30–35 см лин кердеш.
Саркохилус
Саркохилус (Sarcochilus ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 25 йиш тӹрлӹ саркохилус улы.
Вираншехир
Вираншехир (турокла Viranşehir ) — Турцин, ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 154.423 (пӱэргӹ: 76.727; ӹдӹрӓмӓш: 77.696) эдем ӹлен.
Анолис йишвлӓ
Анолис йишвлӓ (Dactyloidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 378 тӹрлӹ анолис улы.
Ануанураро
Ануанураро (французла Anuanuraro) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,2 км².
Тиран ганьывлӓ
Тиран ганьывлӓ (Tyranni) — орави ганьывлӓ группыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 1 000 тӹрлӹ тиранвлӓ гань ылшы кек улы.
Миняшкин
Ӹлӹзӹ шот
1915-шӹ и — 35 кудывичӹ, 146 эдем;
1926-шы и — 161 эдем;
Ольокансир
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и - 5 кудывичӹ (15 пӱэргӹ дӓ 17 ӹдӹрӓмӓш);
Шӓргӓшӓн шукшвлӓ
Лӹмӹн этимологижӹ латин «anellus» (изи шӓргӓш) шамак гӹц лин.
Гелий
Категори:Хими элементвлӓ
901 и
901 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Акиаки
Акиаки (французла Akiaki) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Акчакале
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Харран
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӹл
Йӹлвлӓн сек изижӹ 10 мкм, сек когожы (Megascolides australis) 3 м якте шот.
906 и
906 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Санук
Санук (Сануково) — Кого Йынгын шалахай притокшы Когоӓнгӹр сага вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 6 уштыш. Сола лӹм тишкӹ пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы мары лӹм («Санук») гӹц лин. XVIII-XIX курымвлӓн сола тенгеок «Садуков», «Цануков», «Санюков» лӹмвлӓ дон пӓлӹмӹ ылын.
Катандуанес
Катандуанес (таг., англла Catanduanes) — Филиппинвлӓн сек кого луаткокшы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,492.16 км². 2015-шы ин тӹштӹ 260 964 эдем ӹлен.
Гоплоцеркус йишвлӓ
Гоплоцеркус йишвлӓ (Hoplocercidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 14-16 тӹрлӹ гоплоцеркус улы.
Имни цӹвӹтӓн
Имни цӹвӹтӓн (Haemopis sanguisuga) — цӹвӹтӓнвлӓн йыхыш пырышы цӹвӹтӓн. Кытшы 6–10 см лин кердеш.
Халфети
Халфети (турокла Halfeti ) — Турцин, вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.747 (пӱэргӹ: 20.213; ӹдӹрӓмӓш: 20.534) эдем ӹлен.
Хильван
Хильван (турокла Hilvan ) — Турцин, йыдвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.776 (пӱэргӹ: 20.359; ӹдӹрӓмӓш: 20.417) эдем ӹлен.
Гебзе
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
915 и
915 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Кӓрш
Кӓрш — мары сем ӹзгӓр.
Чӓкчем
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ
916 и
916 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
1957-шӹ ин тӹлзӹшкӹ пӹтӓриш ракетӹм колтымы. Кого сӓндӓлӹк кого сӹнгӹмӓшӹм айя. 1960-шы ивлӓн поэтвлӓнӓ жеп гӹц ак кодеп, нӹнӹ у геройым моныт, космический эдемӹм, кыдылан туан сӓндӓлӹкӹштӹжӹ, мӱлӓндӹ вӹлнӹжӓт вӓк тор, тӹдӹ космосыш кырма дӓ шӹдӹрвлӓ тӹдӹлӓн пытькалтат. Тидӹ совецкий поэзиштӹ воксеокат у агыл - тидӹ гишӓн Балти тангыж гӹц Сахалин якте сиренӹт. 1960-шы ивлӓ советский культурышты "лым шылымы" ӓль "и шылымы" ивлӓ семӹнь пӓлӹмӹ ылыт. Пиш ӹжӓл, мӓмнӓн культурыштына, тенгеок сӹлнӹшаяштынаат ти ивлӓ келгӹ кишӓвлӓжӹмок кодыделыт. Но поэтвлӓнӓн лыдышвлӓштӹштӹ лиризм раскыдыракын каеш, эдемвлӓм вӹлецӹн веле анжыктат гӹнят, халыкнан характержӹм, сӹлнӹжӹм пейзаж дон кӹлден, анжыктымы.
Тури
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Кавштавичӹ кушкышвлӓ
Европа Унионышкы пырышы кугижäнӹшвлä
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европыштыш кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европа Ушем кугижӓнӹшвлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Углерод
Категори:Хими элементвлӓ
Тӓмӓкӓн
Историжӹ
Пӹтӓриш гӓнӓ сола 1795 иштӹшӹдкыментвлӓштӹ анжыкталтеш. 1898 ин солашты 10 сурт лин, эдем шотшы – 59; 1915 ин – 14 сурт, эдем шотшы – 74!; 1919 ин – 25 сурт, эдем шот – 90; 1929 ин – 22 сурт, эдем шот – 88!; 1943 ин – 25 сурт, эдем шот – 84; 2001 ин – 13 сурт, эдем шот – 41! XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Паратмар, Кожваж-Сигачин, Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышты шотлалтын. 1931 и гӹц кӹзӹт якте Кузнецовы сельсоветыш пыра.
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Pelecaniformes : Threskiornithidae : Ибис
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: Ибис йишвлӓ
Falconiformes : Pandionidae : Сексӹ
Order: Вӓрӓш ганьывлӓ Family: Сексӹ йишвлӓ
Falconiformes : Accipitridae : Вӓрӓш, Ӓмӹрт, Кучкыж, Кыльы, Шӓлӓнгӹ
Order: Вӓрӓш ганьывлӓ Family: Вӓрӓш йишвлӓ
Шӹвӹр
Категори:Сем шактымы хӓдӹрвлӓ
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Charadriiformes : Recurvirostridae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Шилоклювые]
Charadriiformes : Alcidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Чистиковые]
Passeriformes : Alaudidae : Тьыри
Order: Орави ганьывлӓ Family: Тьыри йишвлӓ
Passeriformes : Paridae : Кӹсиӓ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Кӹсиӓ йишвлӓ
Бурхание
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тематанги
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Шуды изи попугай
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Дериндже
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микишкӓнсола
Транспорт
Категори:Солавлӓ
Трентон (Нью-Джерси)
Трентон  (англла Trenton ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Джерси штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 21.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 84,913 эдем ӹлен.
Туреиа
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Фтор
Фтор (Fluorum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 9 атом номерӓн. F символ доно анжыкталтеш.
Тяньцзинь концессий
Историм тӹшкӓ
Китай якте пӓшӓм ӹштӓш ирӹкӹм пумыкем веле, ӹшке властьышты вӓрӹштӹ европейский торговойвлӓ xix курымын пӓлдӹртӹмӹ, пӓлен указ императорский. Шукы ӧрдӹжӹшкӹ ак ли иностранецвлӓ власть, ӹмӹл семӹнь ылыт аль тӹ шӱмеш решоткан изи казнен. Держава виӓнгдӓш тӹнгӓлӹт годым европейский шылтыкше ӹшкетшӹ агыл — техень положеништӹш тӱсаш, дипломат дӓ нӹнӹм ядеш гарантий торговойвлӓ ӹштен тӹнгӓлӹн, миссионер, дипломат дӓ путешественник. Исключени ганьывлӓ тенге гӹнят системе китай государственный ӹлӓш ирӹкӹм ак пу, седӹндон изин-олен ӹштем ылын, кыдын вӓреш пиштен учреждениэмӹн придаваться европейский статусым дипломат, власть дон китай имперский независимый.
Неон
Категори:Хими элементвлӓ
Кечӹгек
Кечӹгек (Luscinia svecica; алыкмарла кечыгайык) — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн дон шӹжвӹквлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Аляскышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 13–14 см, нелӹцшӹ 16–18 кг якте шоэш.
Шим шылдыран царамак
Шим шылдыран царамак (Oriolus nigripennis) — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бенин, Габон, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Камерун, Кечӹвӓлвел Судан, Конго Демократи Республика, Конго Республика, Кот-д’Ивуар, Либери, Нигери, Покшал Африка Республика, Сьерра-Леоне, Того, Уганда дӓ Экваториаль Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Натрий
Категори:Хими элементвлӓ
Европа Унионын лӹмжӹ гишäн
=Манстрихтӹштӹ ярыктымы договор – 1993= Сола хозяйство политика дон fинанс ядмашвлäм дä кынам ик вал@тым, евром кычылташ тӹнгäлмӹ гишäн пäлдӹртӹмӹ. Вескид сäндäлӹквлä доно кӹлӹм кычымашты дä безопасность ядмашышты ик лини доно кеäш дä национальный армивлäн ӹшке операцивлäштӹм иквäреш эртäрен кердмӹ гишäн пäлдӹртӹмӹ. Правосуди дон полицилäн икань правилывлäм сирӹмӹ. Медицинӹштӹ, потребительвлäн политикӹштӹ, культурышты, виäнгäш цацышы сäндäлӹквлäлäн окса палшыкым дä пäшä ви политикышты иквäреш пäшäм ӹштäш лимӹ гишäн пäлдӹртӹмӹ. Манстрихтӹштӹш договор парламентлäн Комиссин Генеральный секретарьжы гӹц керäл годым импечмент ядмашвлäм анзыкы лыктын комиссим шäлäтен шуаш правам пуэн.
Якшар шӱӓн шӹжвӹк
Якшар шӱӓн шӹжвӹк (Luscinia calliope) — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн дон шӹжвӹквлӓн йыхыш пырышы Сибирьӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Телӹм Сибирьӹштӹ дон Таиланд, Инди дӓ Индонезиштӹ эртӓрӓ. Кытшы 14,5–16 см якте шоэш.
Категори:Шӹжвӹквлӓ
Мадагаскар игуана йишвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Симсӹ шылдыран царамак
Симсӹ шылдыран царамак (Oriolus brachyrynchus) — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бенин, Габон, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Камерун, Кени, Конго Демократи Республика, Конго Республика, Кот-д’Ивуар, Либери, Нигери, Покшал Африка Республика, Судан, Сьерра-Леоне, Танзани, Того, Уганда дӓ Экваториаль Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Пертюк
Ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ и — 81 кудывичӹ (254 пӱэргӹ, 248 ӹдӹрӓмӓш);
Эклектус
Эклектус (Eclectus roratus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ, Индонезиштӹ (Сумба дон Кечӹвӓлвел Малуку ошмаотывлӓштӹ), Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Австралиштӹ (Кейп-Йорк) вӓшлиӓлтшӹ кого попугай. Кытшы 35–40 см, нелӹцшӹ 440–620 г якте шоэш.
Яндарсир
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Яндарсир сола кужы кырык неркӓ вӹлнӹ, Пӹзӹкныр центр гӹц 1 уштыш ӧрдӹжӹштӹ вӓрлӓнен. Кӹзӹтшӹ жепӹн ти сола уке ылеш, сола ӹлӹшӹвлӓ Кӱшӹл Пӹзӹкнырыш кузенӹт, томавлӓ вӓреш йӓмвлӓ веле киэн кодыныт. Сола лӹмжӹ пӹтӓриш суртым чангышы марын лӹмжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Пӹтӓриш гӓнӓ сола 1890 иштӹшӹ документышты пӓлемдӓлтеш. . XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Пӹзӹкныр районышты шотлалтын. 1931 и гӹц Пӹзӹкныр сельсоветыш пыра. 1925 ин тӹштӹ 38 эдем ӹлен. 1940 ин – 27 эдем, 7 сурт. 1955 ин Яндарсир «Акпарс» колхозышты ӓшӹндӓрӓлтеш. 1956 ин сола списык гӹц лӓктӹн вазын, сола пӹтен.
Фосфор
Фосфор (Phosphorus) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 15 атом номерӓн. P символ доно анжыкталтеш.
939 и
939 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Бейтӱшшебап
Бейтӱшшебап (турокла Beytüşşebap ) — Турцин, йыд-ирвел Шырнак илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 17.537 (пӱэргӹ: 8.925; ӹдӹрӓмӓш: 8.612) эдем ӹлен.
Цӹгӓк статян попугай
Лӹмжӹм британ орнитолог Джон Лэтэм (John Latham, 1740 — 1837) лӹмеш пумы.
Сола цӹгӓк
Кытшы 14,6–19,9 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 31,8–34,3 см, нелӹцшӹ 17–20 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цӹгӓквлӓ
Мецкӓныр
Ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ и — 23 кудывичӹ (66 пӱэргӹ, 68 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и — 25 кудывичӹ, 67 эдем (28 пӱэргӹ, 39 ӹдӹрӓмӓш).
Ненгоненго
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Лейозавр йишвлӓ
Лейозавр йишвлӓ (Leiosauridae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 32 тӹрлӹ лейозаурус улы.
Параоа
Параоа (французла Paraoa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км².
Вайгео
Вайгео (индон. Pulau Waigeo) — Индонезиштӹ Раджа-Ампат ошмаотывлӓн нӹл кого ошмаоты гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 3155 км².
Картепе
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кар» ('snow') дон «тепе» ('hill') шамаквлӓ гӹц лин.
Кымда пачан попугай
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ара попугайвлӓ
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Кӹжгӹнер
Кӹжгӹнер (Coccothraustes coccothraustes) — алавирӹк йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 16.5–18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 29–33 см, нелӹцшӹ 48–62 г якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 5 мыны якте лин кердеш.
Европа Унионыштыш гражданвлäн тӹнг прававлäштӹ
II ИРӸКВЛÄ
10 §. Шанаш, ӹшке шанымашвлäм келесäш дä йымым ыдылаш права: 1. Цилäнок шанаш, ӹшке шанымашвлäм йäллäн келесäш, тӱнымбакы ӹшке семӹнь анжаш дä йымым ыдылаш правашты улы. Эдемӹн религин конfессивлäм вашталташ, мненижӹм индивидуально äль эдемвлäн группа лӹм доно келесäш, церкӹшкӹ кашташ, религин законвлäжӹм тыменяш праважы улы. 2. Тӱнымбакы анжалтыш äмäл доно армиштӹш служба гӹц отказалташ цилäнок правашты улы дä тидӹ кугижäнӹшвлäн закон семӹнь компетенци доно лишäшлык.
Кудын ныр
Кудын ныр - Пӹзӹкныр вел Кукшылидӹ сола донышы ныр.
Аралык
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Акӧрен
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Маврикий
Маврикий (англла Mauritius, французла Maurice; официал лӹмжӹ — Маврикий Республика Republic of Mauritius, République de Maurice) — Африкын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ ошмаоты кугижӓнӹш дӓ Маскарен ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. 2014-шӹ ин тӹштӹ 1 261 208 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 2,040 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Порт-Луи.
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Маврикий
Пальтикӓнӓнгӹр
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ Пальтикӓнӓнгӹр гишӓн 1859-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1892-шы ин солашты кӹрпӹц завод дӓ вӹд вӓкш ылыныт. 1930-шы ин сола халык Буденный лӹмӓн кохозым ӹштен. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы П.И.Симолов ылын. Кого Вырсышты Пальтикӓнӓнгӹр гӹц 28 эдем кредӓлӹн, луатӹндекшӹнжӹ коленӹт, а ӹндекшӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц Кого Вырсын II степенян дӓ боевой медальвлӓ дон пӓлемдӓлтшӹ рядовой Герман Андреевич Назаров, мл. сержант Ипполит иванович Симолов, ст. лейтенант Клавдий Иванович Яропольский дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 23 кудывичӹ, 60 эдем (21 пӱэргӹ, 36 ӹдӹрӓмӓш).
Латви
Ла́тви, Ла́тви Респу́блика, (Latvija, Latvijas Republika) — Балти тангыж сирӹштӹш кугижӓнӹш. Ылӹзӹ шот — 2 217 053 эдем, (2012 и), вуйхала — Рига (721 000, 2006). Европын Ушемӹш дӓ НАТО-ш 2004-шӹ ин пырен. Шенген визын зонышты ылеш. Ышкевуяжы ти сӓндалӹк 1918 гӹц 1940-шӹ и якте виӓнгӹн. 1990-шӹ и якте совет кӹл лӹвӓлнӹ ылын, тидӹ паштек угӹц ӹшкевуяжы виӓнгеш.
Куги кӓзӓля
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Латви
Тӱжвал политика
1991 ий сентябрь гыч 17 шыжа латвий член лийыныт, тыгак лӱмым, ЙЫЛМЕ, европын каҥашыже, организаций-влак дене пырля европын да лӱдыкшыдымылык, МВФ, ВТО, йӱдвел теҥыз банк инвестиций да кугыжаныш советын пагытын кумшо. Лиге нацийын членже улеш (1921-1940).
Сарзе вий
Операций почеш операцийым участвоватлен да лӱдыкшыдымылык йӧн латвий тыныстарыше. Специалист-влакым тыгак граждан латвийысе миссий изи огыл надырым пыштен.
5500 армийыштат военный чот возеныт, резерв — 10 000 еҥ. Батальон ден батальон армийыш налыныт 18 2 пехотный Земессардзе — военизированный добровольческий чумырен, миноборонылан структура пура.
Ажедмӓшвлӓ
Л Л Л Л
Никандр Ильяков, "Эдемвла да ивла" роман гишан изиш.
Сек анзыц Н. Ильяков Йоласал школышты тыменьӹн. Ӹшкӹмжӹм яжо велдӹк гӹц веле анжыктен. Теве Россий Федераци школын заслуженный учительжӹ Г. В. Костатаев тенге сирен: «Тӹштӹ ик ӹрвезӹ мӹлӓм йӓнгешем келшен, тӹнгвлӓ лошты ӹшкӹмжӹм пиш пурын виден. Цилӓ ядмашеш келесен шоктен. Мӹнят тӹ ученик лишкӹрӓк миэнӓм. Тӹдӹ Никандр ылын, фамилижӹ дон Ильяков. Ӹрвезӹ тапката, тореш пулышан, вӹлнӹш выргемжӓт ӹшке кӓпӹштӹшӹжӹлӓ ак чуч».
Школым тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Козьмодемьянск халан педтехникумыш таменяш пыра, но церлӓнен колтымыкы, 1929 ин мӹнгеш токыжы пӧртӹлеш. Тӹ веремӓн мары кымдемӹштӹ колективизаци тӹнгӓлеш. Н. Ильяков, ти пӓшӓн керӓл ылмыжым шижӹн, колхозыш пыраш халыкым агитируйымашкы шагалеш.
Родригес ошмаоты
Родригес ошмаоты (англла Rodrigues Island, французла Île Rodrigues) — Африкын ирвелнӹштӹ Инди океаништӹ Маврикий дӓ Маскарен ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 108 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 41 669 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Маврикий Категори:Маскарен ошмаотывлӓ
Изумруд попугайвлӓ
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Реюньон
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Реюньон
Челикхан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Саваштепе
Хала лӹмӹн этимологижӹ «саваш» ('war') дон «тепе» ('hill') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ванадий
Категори:Хими элементвлӓ
Йора
Йора йишвлӓ (Aegithinidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ йора улы. Кытшы 11.5–15.5 см якте шоэш. Озы йоравлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Кӓзӓля
Кӓзӓля (Spinus spinus; алыкмарла казыля) — алавирӹк йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 11–12.5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 20–23 см, нелӹцшӹ 10–18 г якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 2–6 мыны якте лин кердеш.
Лидӹмбал
Лидӹмбал (Алдайкино) — сола Кырык сирӹштӹ, Виловат сола согоньышты, кыды якте 8 уштыш лиэш. Ти солашты кого мӧр куштышы халык ӹлӓ дӓ тидӹ доно бизнесӹм ӹштӓ. Лидӹмбалны сирӹзӹ Пекпатыр (Андрей Григорьевич Алёшкин, 1915—1939), марынвлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ журналист Николай Михайлович Еропов (1951—1996), мырывлӓн авторжы Иван Иванович Светлов шачыныт.
Пырастай
Ӹлӹзӹ шот
1717-шӹ и — 33 кудывичӹ (79 пӱэргӹ, 128 ӹдӹрӓмӓш);
Каукура
Каукура (французла Kaukura) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 11 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 542 эдем ӹлен.
Марганец
Марганец (Manganum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 25 атом номерӓн. Mn символ доно анжыкталтеш.
966 и
966 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Пыйылмы
Категори:Капшангывлӓ
Шим шылдыран якшарикӓ лори
Шим шылдыран якшарикӓ лори (Eos cyanogenia) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Биак, ‎‎Нумфор дӓ Миос Нум ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 30 см якте шоэш.
967 и
967 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Изи Пистерлӓ
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 10 кудывичӹ (23 пӱэргӹ, 22 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 13 кудывичӹ (32 пӱэргӹ, 28 ӹдӹрӓмӓш);
1919-шӹ и — 17 кудывичӹ, 71 эдем (35 пӱэргӹ, 36 ӹдӹрӓмӓш);
Никель
Никель (Niccolum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 28 атом номерӓн. Ni символ доно анжыкталтеш.
969 и
969 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Соломон колгучкыж
Пӹжӓшӹштӹ 2 мыны якте лин кердеш.
Сарикӓ вуян лорикет
Категори:Попугайвлӓ
Мускус лорикет
Мускус лорикет (Glossopsitta concinna) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Мускус лорикетвлӓн сек когожы улы. Кытшы 22 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 60–90 г якте лин кердеш.
Кечиборлу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Карнавал Рио-де-Жанейро
Категори:Культура Категори:Бразили
973 и
973 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Вӹдсӹнзӓйӓл
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 61 кудывичӹ, 193 эдем (110 пӱэргӹ, 83 ӹдӹрӓмӓш).
Сейшел симсӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Маврикий симсӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тоау
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Гӧнен (Ыспарта)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Изиӓнгӹр
Изиӓнгӹр (деревня Колумбаево) ― Когоӓнгӹрӹн (перви Пекоза маналтын) тура вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ, кок монгыр гӹцӹнӓт Изиӓнгӹр йоген пырымы вӓрӹштӹ. Усола гӹцӹн 4 уштыш. Солашты Анан карем, Важынӓнгӹр карем, Оринӓн сирем, Эстык нер каремвлӓ, Ониквал вӹдсӹнзӓ улы. Сола лӹм «изи» дӓ «ӓнгӹр» шамаквлӓ гӹц лин дӓ «изи ӓнгӹр сагашы сола» манмым анжыкта.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Валгыды Патрикӹн кечӹжӹ
Фотографивлӓ
Категори:Культура Категори:Халык традицивлӓ Категори:Ирланди
Минданао лорикет
Минданао лорикет тенгеок Джонстон лорикет (Trichoglossus johnstoniae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Минданао ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 20 см, якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Когоныр
Когоныр (деревня Мидяково) Когоӓнгӹрӹн (перви Пекоза маналтын) вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Усола гӹц 5 уштыш. Сола лишнӹ техень карем, вӹдсӹнзӓ дӓ нырвлӓ улы: Кӱ Керемет ныр (Цоклымы вӓр, Оты), Ошай карем, Когилӓн карем, Пакты карем, Капан карем, Конюх нер, Урналь ӓнгӹр, Улсола вал, Колсады лап. Сола лӹм «кого» дӓ «ныр» шамаквлӓ гӹц лин.
Мышьяк
Категори:Хими элементвлӓ
Кепсут
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ош ӹнгӹжӓӓн колгучкыж
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Колгучкыжвлӓ
Лори-гуа
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Линна, Вӓйнӧ
Кырык марла тӹдӹн "Пӓлӹдӹмӹ салтак" романжым сӓрӹмӹ.
Аратика
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Родюк
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 11 кудывичӹ (21 пӱэргӹ, 24 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 7 кудывичӹ, 37 эдем;
Альбукерке
Альбукерке (англла Albuquerque ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Мексико штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 469.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 545,852 (метропол: 887,077 ) эдем ӹлен.
Криптон
Категори:Хими элементвлӓ
Кокласола
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 39 кудывичӹ, 110 эдем (38 пӱэргӹ, 72 ӹдӹрӓмӓш).
Рио-Ранчо
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Нью-Мексико
Иттрий
Категори:Хими элементвлӓ
Ява майна
Категори:Майнавлӓ
Иван Горный. Сценари.Автор - Микрякова О.С.
Цӱдейӓлӹн анжаш ти рӹжлетшӹм Тенеӓт талашен тольым тиш.
Ӹвӹртӓлӹн анжем цеверетшӹм, Сотем кешӹ туан Кырык сир! Шукем мижӹ манын пайдаэтшӹ, Тымень шом перегӓш тӹдӹм ир.
5 лыдшы. Козьмодемьянск Иван Горныйын пӓшӓ корныштыжы тӹнг вӓрӹм нӓлеш. Тыдӹ районный газетӹн тӹнг редакторжы шукы веремӓ ылын, седӹндонок поэт яратымы халажы гишӓн сӹлнӹ гӹц сӹлнӹ шамаквлӓм келесен.
«Акпарс мӱлӓндӹ» лыдыш. 4 лыдшы. Кого кымда сӓндӓлӹкнӓ вылнӹ техеньжӹ Сек яратымы, лишӹлнӓ, ик тӹньӹ вел, Мӓмнӓн шӱмнӓм ӹрӹктет лач шошымшы кечӹ, О Акпарсын мӱлӓндӹ – туан шачмы вел.
Эгирдир йӓр
Категори:Турци йӓрвлӓ
Валентин Колумблан 65 и. Сценари. Автор - Микрякова О..С.
Валентин Колумблан – 65 и.
Сценари.
1 лыдшы. Туан мары йӹлмӹм яжон пӓлӓш, сӹлнӹжӹм шижӓш, мировоззренижӹм кымдаэмдӓш ӓвӓжӹ гӹц дӓ папажы гӹц тыменьӹн. Вет Прасковья Николаевна ямаквлӓм мастарын шайышт мыштымыжы доно айыртемӓлтӹн. Мӹнь келесен ам керд, Кыце кымылангын Сирӹшӹм сек первый Лыдышемжӹм вӓк. Но газет гӹц, ӓштем, Мырым пӹчкӹн нӓльӹм: «Тӹкнӓ вӓшлиӓш гӹнь…» Шактен ойхынрак.
«Комсомольский билет» мыры йонгалтеш.
12 лыдшы. Шачмы мӱлӓндӹ, туан сола, цевер пӧртӱ поэтӹм соок кымылангден шалгенӹт, у образвлӓм шачыкташ йӧнӹм ӹштенӹт. Кыце тьыри ӹшке шачмы вӓржӹм мактен мыра, тенге каждый эдем ӹшке шачмы вӓржӹм лӹмлештӓрӹшӓшлык.
Кугижӓ попугай
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шартял ошмаоты
Категори:Ошмаотывлӓ
Лист, Ференц
Лист XIX-шӹ курымын рӧднӓ (пиш кого)пианист-шӹ. Ти жеп пианизм концерт-влӓн пеледмӹ курымеш шотлалтеш. Кого талантан Лист ти процессвлӓн авнгардыштыжы лин. Тӹдӹ кого виртуоз ылын дӓ тидӹ кӹзӹтшӹ пианиствлӓлӓн ориентир семӓнь ылеш. Концертвлӓжӹм Лист 1848-шӹ и якте мадын. Композитор семӹнь музыкыш шукы ум пыртен: гармоним, мелодикым, формым дӓ фактурым. Инструментвлӓ доно мадмашты у жанрвлӓм - рапсоди дон симфони поэмым шанен лыктын. Лист кунствлӓн синтезым пропогандируен дӓ «ире кунстын» жепшӹ эртен манын попен, седӹндонат артньыквлӓн, архитекторвлӓн дӓ сирӹзӹвлӓн пӓшавлаштӹм музыкыштыжы кычылтын. Кунст эдемвлӓ лоштыш шӹдӹ ваштареш кредӓлӓш палша манын ӹнянен.
Октябрьсир
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 98 кудывичӹ, 319 эдем (156 пӱэргӹ, 163 ӹдӹрӓмӓш).
Рарака
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Технеций
Категори:Хими элементвлӓ
Сӱтчӱлер
Сӱтчӱлер (турокла Sütçüler ) — Турцин, покшал Ыспарта илӹн кечӹвӓл (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.532 (пӱэргӹ: 3.215; ӹдӹрӓмӓш: 3.317) эдем ӹлен.
Рутений
Рутений (Ruthenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 44 атом номерӓн. Ru символ доно анжыкталтеш.
Рубин ӹдӹр лори
Лӹмжӹм немӹц натуралист Куль Генрих (Heinrich Kuhl, 1797 - 1821) лӹмеш пумы.
Симсӹ ӹдӹр лори
Симсӹ ӹдӹр лори (Vini peruviana) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Француз Полинезиштӹ Туамоту дӓ Кука (Перу агыл!) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см якте шоэш.
Луды майна
Луды майна (Acridotheres cinereus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Индонези дӓ Тимор ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 26 якте шоэш.
Мишкӓнсола
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 20 кудывичӹ (62 пӱэргӹ, 57 ӹдӹрӓмӓш);
Шайыл Пӧртныр
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1859-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. Южшы олма садым куштенӹт, мӱкшӹм анженӹт. 1921-шӹ ин Шайыл Пӧртнырышты лыдмы пӧрт ылын. 1929-шӹ ин сола халык «Трактор» лӹмӓн колхозым ӹштен. Кого Вырсы фронтышты ти сола гӹц 60 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц кымлы кок эдемжӹ колен, а коклы кӓндӓкшӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: ефрейтор Филипп Егорович Горбунов, сержантвлӓ Арсений Георгиевич Герасимов, Леонид Михайлович Дмитриев, Василий Максимович Тораев дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 64 кудывичӹ (143 пӱэргӹ, 185 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 72 кудывичӹ (201 пӱэргӹ, 196 ӹдӹрӓмӓш);
Шӱӓшӓн майна
Категори:Майнавлӓ
Кливленд (Огайо)
Кливленд  (англла Cleveland ) — Америкын ушымы штатвлӓн Огайо штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 213.4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 396,815 (метропол: 2,250,871 ) эдем ӹлен.
Кадмий
Кадмий (Cadmium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 48 атом номерӓн. Cd символ доно анжыкталтеш.
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
Россий Fедераци гӹц Старсбургын судышкы сек шукы иск дон ядмаш толеш. Статистикӹм анжалаш гӹнь, пӹтäртӹш ивлäн толшы делавлäн техень диаграммым ужат:
Бали майна
Бали майна (Leucopsar rothschildi) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ Бали ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 25 якте шоэш.
Кечӹвӓлвел Тепото
Кечӹвӓлвел Тепото тенгеок Тепото Суд (французла Tepoto Sud) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,6 км².
Мӓмӹке
Ӹлӹзӹ шот
1929-шӹ и — 20 кудывичӹ, 103 эдем (53 пӱэргӹ, 50 ӹдӹрӓмӓш);
1018 и
1018 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Печ (Венгри хала)
Печ (Pécs — хала Венгриштӹ, Мечек кырык лапышты. Баранья административ медьен покшалжы. Тӹштӹ 156 576 эдем ӹлӓ (2005). Эссен дӓ Стамбул доно Печ 2010 ин Европын культура вуйхалажы ылеш.
Аплонис
Аплонис (Aplonis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 25 тӹрлӹ аплонис улы.
Дьӧр
Дьӧр (Győr, Raab, Ráb) — Венгрин йыпел-вадывелнӹш халажы, Будапешт дон Вена (хала) лошты вӓрлӓнӓ. Рабан Дунайыш йоген пырымы ӓнгӹштӹжӹ шыпшылт вазын. Дьӧр-Мошон-Шопрон медьен вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот 127 594 (2005 и).
Ксенон
Ксенон (Xenon) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 54 атом номерӓн. Xe символ доно анжыкталтеш.
Якшар шылдыран попугайвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим шӓдӓнгӹ
Шим шӓдӓнгӹ (Fagopyrum esculentum; алыкмарла шемшыдаҥ) — шим шӓдӓнгӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ, нӱшмӹжӹ шӓдӓнгӹ гань икиӓш кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 20–60 см лин кердеш.
Категори:Шим шӓдӓнгӹ йишвлӓ
Тявӓк
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 22 кудывичӹ (35 пӱэргӹ, 47 ӹдӹрӓмӓш);
1027 и
1027 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Мӹрзӓнӓй
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓктерлӓ
Ӹлӹзӹ шот
1915-шӹ и — 34 кудывичӹ, 183 эдем;
Такуме
Такуме (французла Takume) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5 км².
Якшар шылдыран попугай
Категори:Попугайвлӓ
Орегон
Орегон (англла Oregon ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 255,026 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3,831,074 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Орегон кымдецшӹ доно 9-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 28-шӹ ылеш. Штат статусым Орегонлан 14 февральын 1859 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 33-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Сейлем; сек кого халажы: Портленд.
1032 и
1032 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Лантан
Лантан (Lanthanum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 57 атом номерӓн. La символ доно анжыкталтеш.
Мӹрзӱш лап
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
У Гвиней
У Гвиней тенгеок Папуа (индонезилӓ Pulau Papua, Pulau Irian; англла New Guinea; ток-писинлӓ Niugini) — вадывел Шӹпӓн океанышты Индонези дон Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшвлӓн ошмаотыжы. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого кокты ошмаотеш У Гвиней шотлалтеш. Территорижӹ 786 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 500 000 эдем ӹлен.
Церий
Церий (Cerium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 58 атом номерӓн. Ce символ доно анжыкталтеш.
Монне, Жан
Тӱнӹмбалныш Пӹтӓриш вырсы 1914—1918-шӹ ивлӓн Германи ваштареш кредӓлмӓштӹ коалициштӹ ылшы Франци дон Англи лоштыш льыскыдемшӹ кӹлӹм Монне раскыдын ужын. Каналын кок сирӹштӹжӓт икӹжӓк-иктӹ вӹкӹ ӹнянӹде анженӹт дӓ лач шоэн вӓшлиӓлтшӹ эдемвлӓ веле пашкудын йӹлмӹлӓжӹ попен мыштен.
Жан Монне кого опытан коммерсант ылын дӓ кыце шукыштат агыл пашкуды сӓндӓлӹквлӓ, вырсы ивлӓм ӹлен лӓктӓш дӓ халыкыштым пукшен лыкташ манын киндӹ дон вес керӓл продуктывлӓм аран-аран нӓлӓш тӹнгӓлӹт, анзыцок ужын. Киндӹ шӹренжок монополиствлӓн кидӹштӹ ылын, седӹндонат коалицишкӹ ушнышы сӓндӓлӹквлӓ тидӹм шергӓш ӓк доно нӓлӓш тӹнгӓлӹт ылын.
Болоньӓсир
Истори
Сола XVII курым мычашты шачын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1893-шы ин солашты кым мардеж вӓкш ылын. 1876-шы дӓ 1783-шы ин кок ӱ заводым пачмы. 1922-шы ин 2 мардеж вӓкш пӓшӓм ӹштен. 1930-шы ин Болонихӓштӹ «У корны» лӹмӓн колхозым пачмы. Кого Вырсышты сола гӹц 72 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц кымлы ӹндекшӹнжӹ коленӹт, а кымлы кым эдем токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовой Василий Фёдорович Сомихин, капитан Геннадий Андрианович Дунин, мл. лейтенант Константин Александрович Горбунов дӓ молат.
Грешам (Орегон)
Категори:Орегон
Болоньӓсир
Ӹлӹзӹ шот
1925-шӹ и — 289 эдем;
Сыра
Сыра — алкоголян йӱмӹ. Сырам руэш шӹндӓт дӓ кузыктат, вуйыш кузыжы манын, ымыла доно шолтат. Тӱнымбалны йумӹвлӓ логӹц вӹд дон чӓй паштек кымшы вӓрӹштӹ ылеш. Сырам Христосым хӹрестӹмӹ анзыцок эче эдемвлӓ шолташ тыменьӹнӹт.
Категори:Сыра
Якшар лепкӓн косир лори
Якшар лепкӓн косир лори (Charmosyna rubronotata) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) дӓ Биак ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 30–35 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Прометий
Прометий (Promethium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 61 атом номерӓн. Pm символ доно анжыкталтеш.
Гавреньӓсир
Ӹлӹзӹ шот
1717-шӹ и — 5 кудывичӹ (28 пӱэргӹ, 31 ӹдӹрӓмӓш);
1045 и
1045 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Буру косир лори
Буру косир лори (Charmosyna toxopei) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Буру ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 16 см якте шоэш.
Ракет пачан попугай
Ракет пачан попугай (Prioniturus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓ дон Индонезиштӹ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ ракет пачан попугай улы.
Европий
Европий (Europium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 63 атом номерӓн. Eu символ доно анжыкталтеш.
Куплагы
Куплагы тенгеок Вӹдлагы (Cinclus cinclus; алыкмарла куплого, вӱдлого, вӱдсарси) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, ош логерӓн, мырышы вӹд кек.
Луйк, Вийви
Вийви Луйкын «Шӹмшӹ тыр шошым» романжы
Пӹтӓриок келесӹмӹ шоэш, Вийви Луйк (шач. 1946 ин) кӹзӹтшӹ эстон сӹлнӹшаяшты кымдан пӓлӹмӹ сирӹзӹ ылеш. Тидӹ гӹц пасна, вес йӹлмӹвлӓш сӓрӹзӹвлӓ тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм шӹренок айырат. Луйкын пӓшӓвлӓжӹм Европын цилӓ йӹлмӹшкок сӓрӹмӹ манаш лиэш. Теве ӹнде, ти интересне сирӹзӹн пӓшӓжӹ доно кырык мары лыдшывлӓӓт пӓлӹмӹ лин кердӹт.
Романым ынгылымашты кого рольым символвлӓ мадыт. Нӹнӹ логӹц сек шӹрен туан мӱлӓндӹм, Эстоним анжыктышы символвлӓ вӓшлиӓлтӹт: «Алык тӹреш шагальым дӓ лапышкыла анжаш тӹнгӓльӹм. Тӹдӹ мыч мӹнь тиш толынам. Тӹдӹн цилӓ монгырыштыжы мӹндӹр шӹргӹ шалген дӓ тӹдӹм кӱкшӹ пӹлгом леведӹн. Ялвлӓэм кӹлмен шӹнзӹнӹт, кидвурдывлӓэм цӹвӹшӹл нӓлӹн шӹнден. Шоэ дӓ йӹргешкӹ тӹшкӓӓн, проклинайымы, шуэн кодымы, кредӓлмӹ паштек нӓлмӹ мӱлӓндӹм анзылнем ужынам. Цӹгӓквлӓ кӱшкӓт-пӹлгом докыла, ӱлӹкӓт-рок докыла кузен-вален, пӹсӹн чонгештӹлӹнӹт. Цӹгӓквлӓ шимӹвлӓ ылыныт дӓ нӹнӹ шайылны ылшы пӹлгом пӹтӹдӹмӹ дӓ курымаш. Алык дон пӹлгом иквӓрешӹжӹ тамахань гӹнят охоницӓ гӹц ӹштӹмӹ картинлӓок кайыныт. Ти цевер картинӹн рамжы нуж тӹшкӓвлӓ дон лӱлпер ылын, кыдывлӓ лошты ӹрдӓнг шӹцшӹ пышкылшы кӹртниваштырвлӓ киэнӹт дӓ тамахань пичӹ мӓнгӹвлӓ вочык шалгенӹт.»
Романым ынгылаш манын, тенгеок «метсавеннад» (шӹргӹ шӱмбелвлӓ) гишӓн пӓлдӹртӹмӹлӓ. Нӹнӹ оккупаци ваштареш лу и нӓрӹ активно шалгенӹт, шӹргӹвлӓштӹ ӹленӹт. Фольклор гӹц нӓлмӹ аллюзи «шӹргӹ ужеш, шӹргӹ колеш» романышты воксеокат вес ӓкӓн ылеш, тиштӹ тидӹ конкретизируялтеш. Шӹргӹ шӱмбелвлӓ, лачокшымат ужын дӓ колын кердӹнӹт.
Эче ик символический мӓгӓл, романыштыш лиӓлтмӓшвлӓ патькыш патькымы жепӹн пӹтӓт дӓ сӓрӹмӹ пӓшӓмӓт лач техень годымок пӹтӓрӹмӹ. Хельсинкиштӹ романыштыш ганьок шошымшы кечӹ анжыш дӓ халан парквлӓштӹжӹ шошымшы пеледӹшвлӓн кӹрӓникӓ-ыжар пӓртнявлӓштӹ лӓктӓш тӹнгӓлӹнӹт. Шошым толеш. XXI-шӹ курымын пӹтӓриш шошымжы.
Мусшенбрук лори-гуа
Лӹмжӹм голланди физик, создатель Питер ван Мушенбрук (Pieter van Musschenbroek, 1692 – 1761) лӹмеш пумы.
Танимбар аплонис
Танимбар аплонис (Aplonis crassa) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Малуку (Танимбар) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Симсӹ вуян ара
Симсӹ вуян ара (Primolius couloni) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Перушты, Боливишӹ дӓ Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40–42 см лин кердеш.
Америка куплагы
Кытшы 16.5 см, нелӹцшӹ 46 г якте шоэш.
Реннелл аплонис
Категори:Аплонисвлӓ
Аратинга
Аратинга (Aratinga) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ шиштӹ изи попугай улы.
1062 и
1062 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Орави попугайвлӓ
Орави попугайвлӓ (Forpus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ орави попугай улы. Кытшы 10–15 см лин кердеш.
Ходжсон вуйжырнер
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Бэнкс шимӓкӓ какаду
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
1070 и
1070 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Иван ӧрдӹж
Иван ӧрдӹж - Шур вел Макарсир сола лишнӹш карем.
Иван ныр нер
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Гафний
Гафний (Hafnium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 72 атом номерӓн. Hf символ доно анжыкталтеш.
Аладжакая
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хӓмеэнлинна
Хӓмеэнли́нна (Hämeenlinna, шведлӓ: Та́вастеху́с Tavastehus) — Финлянди хала, Канта-Хӓме провинциштӹш хала. Ылӹзӹ шот: 47 899 эдем.
Сарикӓ пачан шимӓкӓ какаду
Сарикӓ пачан шимӓкӓ какаду тенгеок Трауран какаду (Calyptorhynchus funereus) — какадувлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 55–65 см, нелӹцшӹ 750–900 г якте шоэш.
Маден
Маден (турокла Maden ) — Турцин, кечӹвӓл Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.447 (пӱэргӹ: 8.153; ӹдӹрӓмӓш: 8.294) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пион попугай
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1079 и
1079 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Вольфрам
Категори:Хими элементвлӓ
Ош пачан шимӓкӓ какаду
Категори:Какадувлӓ
Мӱлӓндӹ (кукшы вӓр)
Мӱлӓндӹ — Мӱлӓндӹн кукшы вӓржӹ, шӹренжок континент дон ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 148 940 000 км².
Алавус
Экономика
Категори:Финлянди халавлӓ
Актеон ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
1084 и
1084 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Джиханбейли
Джиханбейли (турокла Cihanbeyli ) — Турцин, йыд-ирвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.070 (пӱэргӹ: 31.258; ӹдӹрӓмӓш: 32.812) эдем ӹлен.
Непал вуйжырнер
Непал вуйжырнер (Certhia nipalensis) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Бутан, Китай, Инди, Мьянма дӓ Непал) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Гиресун
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ивашкан карем
Ивашкан карем - Пӹзӹкныр вел Кого Сӧрмӓнӓнгӹр сола лишнӹш карем.
Изи сарикӓ упшан какаду
Изи сарикӓ упшан какаду (Cacatua sulphurea) — какадувлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Ирвел Тиморышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 33–35 см, пачшы 11 см, нелӹцшӹ 500 г якте шоэш.
Герджӱш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сӹнзӓлыкан какаду
Сӹнзӓлыкан какаду тенгеок Симсӹ сӹнзӓӓн какаду (Cacatua ophthalmica) — какадувлӓн йыхыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ (У Британи) дӓ Бисмарк архипелагышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 50 см, нелӹцшӹ 500–570 г якте шоэш.
Саркантопсис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лачокла вуйжырнервлӓ
Пӹжӓшӹштӹ 3-9, шӹренок 5-6 мыны якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Платина
Платина (Platinum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 78 атом номерӓн. Pt символ доно анжыкталтеш.
Игнатин ӓнгӓ
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
1098 и
1098 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Инди ала вуйжырнер
Инди ала вуйжырнер (Salpornis spilonotus) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 13–15 см, нелӹцшӹ 16 г якте шоэш.
Дербент (Дагестан)
Дербент ( Дарбанд, Кьвевар, Dərbənd, , , Дарбант) — хала Дагестанын кечӹвӓл-ирвел велнӹжӹ.
Ирвел рок попугай
Категори:Попугайвлӓ
Соломон ошмаотывлӓ
Соломон ошмаотывлӓ (англла Solomon Islands) — вадывел Шӹпӓн океанышты Соломон ошмаотывлӓштӹ кугижӓнӹш. Ирвелӹ Папуа-У Гвиней доно пӹсмӓным кыча. 2014-шӹ ин тӹштӹ 523 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 28 400 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Хониара.
Африка ала вуйжырнер
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Диярбакыр
Диярбакыр халан центр районвлӓ : Баглар, Каяпынар, Сур, Енишехир.
Бозӱйӱк
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луайоте шуран попугай
Категори:Попугайвлӓ
Соломон какаду
Категори:Какадувлӓ
Филиппин какаду
Категори:Какадувлӓ
Изӓр карем
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
И
Категори:Календарь Категори:Астрономи
Амур цӹлдӹр
Категори:Цӹлдӹрвлӓ
Коговуйванды
Коговуйвандывлӓ (Odonata ; алыкмарла имывор, вӱдшырчык, вӱдагытан, ӱпкӱршӧ, пелтевуй, кужувоч) — капшангывлӓ йыхыш пырышы нӹл шылдыран кого капшангывлӓ. Цилӓжӹ 5700 тӹрлӹ коговуйванды улы.
Европын Согоньжы
Европын халыквлä лошты экономикӹштӹш дä социальный ядмашвлäштӹ прогрессӹм кандышы кӹлвлäм, пуры идеалвлäм цаткыдемдӹмäш дä виäнгдӹмäш. Ти цельвлäшкӹ шоаш манын Европын Согоньын органвлäжӹ махань-шон конвенцивлäм пингӹдемденӹт, кыдывлä экономикӹм, социальный ӹлӹмäшӹм, культурым, шӹнцӹмäшӹм (наука), юридикӹм, администрвтивный сферӹвлäм дä эдемвлäн прававлäштӹм тӹкäлӹт. Европын Согоньжы эдемвлäн прававлäштӹм шотеш пиштӹмӹм сек тӹнг пäшäэшӹжӹ шотла.
= СТРУКТУРЫЖЫ =
1990-шы ивлäн Москва Европа Согоньын членӹшкӹ пырымым сек приоритетäнеш, пиш керäлеш шотлен. Тенге 28-шӹ февральын 1996-шы ин Рф Европын Согоньышкыжы пырен дä 30-шы мартын 1998-шӹ ин эдемӹн прававлäжӹ дä тӹнг ирӹкшӹм ӹшӹклӹмӹ (перегӹмӹ) гишäн Европын Конвенци ратифицируйымы лин. Тенге Россий Федераци гуманизм дон демократин принципвлäжӹм ӹлӹмäшӹшкӹ пырташ йäмдӹ ылмыжым анжыктен дä ӹшке законвлäжӹм Конвенцин тергӹмӹжӹ семӹнь, тöрлäш шаям пуэн. ЕС-ӹш ушнен, Рф законодательствыжы дон политикӹштӹш системӹжӹм Европыштыш нормывлäм шотышкы нäлӹн, сирäш сöрен. Кокшы гäнä Чечняшты вырсы пижмӹ паштек, Россий Федерацим ЕС гӹц лыкмы гишäн ядмашым шӹндӹмӹ. Лыкташыжы лыкмы агыл, но санкцивлä семӹнь Европын Согоньын Парламентӹн Ассамблейӹн депутатвлä юкыштым ямденӹт. Тидӹ 2000-шӹ ин ылын. Россий Федерацин член лимӹжӹ паштек, вес сäндäлӹквлä ти сäндäлӹкӹм эдемӹн праважым пыдыртымыжы дä шотышкы нäлдӹмӹжӹ, ~ечняштӹш вырсы, демократин принципвлäжӹм äнгӹсӹремдӹмӹ дä масс-медиам (прессым) пӹзӹрӹмӹ гишäн критикуенӹт. ЕСПА Россий гӹц смертный казньым вашталтымым тергä, кӹзӹт якте Европышты лач ик сäндäлӹк, Рф веле кодын, кышты наказани семӹнь, эдемӹм пуштын кердӹт. 28-шӹ февральын 2006-шӹ ин Россий Федерацин Европын Согоньыштыжы ылмыжылан 10 и шон. ЕС Российӹм критикуя гӹнят, ти организациштӹ ылмыжы годшен, Российӹштӹ яжо монгырышкат вашталтмашвлä цаклалтыт. Ти жепӹштӹ Россий Федераци Европын Согоньын 40 нäрӹ конвенцижӹм ратифицируен (эдемвлäн прававлäштӹ, прававлä негӹцеш пäшäм иквäреш ӹштӹмäш, терроризм дон преступность ваштареш кредäлмäш, культурышты дä социальный ядмашвлäм решӹмäш). Российӹн гражданвлäжӹ активно Европын судышкыжы ядмашвлä дä исквлä доно лäктӹт, ти ядмашвлä шӹренжок эдем прававлä доно кӹлдäлтӹнӹт. Европын Судын тергӹмӹжӹ семӹнь, Российӹн законодательствышкыжы кыды-тидӹ вашталтмашвлäм пыртымы, шӹренок нӹнӹ уголовно-испольнительный системӹм тӹкäлӹт, кӹзӹт судопроизводствын дä судвлäн решеним лыкмы процессвлäм реформируйымы пäшä кеä. Европын Согоньжы «иквäреш пäшäм ӹштӹмӹ программывлäн» рамкышты Европын Унионжы гӹц Российӹлäн палшаш финансированим ядын кердеш. Россий Федерацин представительвлäжӹ Парламент Ассамблейӹштӹ дä Европын Вäрӹштӹш дä регионвлäштӹш политиквлäн Конгрессӹштӹ активно пäшäм ӹштäт.
Изи ваза попугай
Изи ваза попугай (Coracopsis nigra) — кучкыж попугайвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскар, Майотта дӓ Коморвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 315 г якте шоэш.
Европын Согоньжы
Тидӹм анжен, тӹнäм Россий Федераци ӹшке вӹкӹжӹ техень обязательствывлäм нäлӹн:
— уголовный пäшäштӹ правовой палшыквлäм пумы гишäн, преступный доходвлä дä нӹнӹм мышмы ваштареш конвенцим ратифицируйымаш (ӹштäлтӹн), ик сäндäлӹкӹштӹ суйымывлäм вес сäндäлӹклäн пумы гишäн конвенци (ратификаци йäмдӹлäлтеш);
— ФСБ гишäн законодательствым Европыштыш стандартвлä докы лишемдäш, шамаклан, ФСБ-м ӹшке следственный изоляторвлäм кычымашым лишаяш (пӹтäртӹш пункт ӹштäлтӹн);
Ти Кого Европа тагачы ушнышы сäндäлӹквлäн куатышты лин кердеш, тӹдӹн потенциалжым тӱнымбалны нимахань вес регионвлä доно ат тäнгтäштäрӹ, кыды ӹшке ӹшкӹлäнжӹ безопасностьым гарантируен кердеш. Тӹдӹн (Кого Европын) негӹцешӹжӹ цилä халыкын культурный, национальный, исторический традицивлäштӹ вазыт. Кого Европа докы нäнгешӹ корны кужы дä куштылгыжок ак ли. Но тӹдӹн доно кеäш — цилä европеецӹн интересшӹ. Россий Федерациäт ти пäшäшкӹ ӹшке вижӹм пиштä.»
ЕСПА Россий Федерациштӹш ситуаци гишäн мониторингӹм пакыла нäнгеäш керäл ылмы гишäн пäлдӹртен. ЕСПА Россий Федерацим критикуя гӹнят, ти сäндäлӹкӹн представительвлäжӹ «политикӹштӹш дискуссивлä лач тонг сӱк веле ылыт, кыдывлä вӹкӹ когонжат анжаш ак кел» манын попат. Россий федраци дон Европын Согонь лоштыш иквäреш пäшäштӹ Российӹштӹш дä Европыштыш законодательствым гармонизируйымашым тӹнгеш шотлаш лиэш. Халыквлäлоштыш ядмашвлä доно пäшäм ӹштӹшӹ Госдумын ЕСПА-н делегацижӹм вуйлатышыжы Константин Косачев 23. 06. 2005-шӹ ин «Ти организаци гӹц лäкмäш, Россий Федерацилäн кого поражени лиэш» манын пäлдӹртен.
Пазарьери
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Европын Согоньжы
КУВА, Марынвлä Страсбургышты
Шуды изи попугайвлӓ
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Макира-Улава
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Соломон ошмаотывлӓ
Каухава
Каухава (Kauhava) — Финляндин йыдпелвел-вадывелнӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 17 326 эдем (2011 и). Кымдец — 1 313,74 км².
1122 и
1122 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Астрид Линдгрен лӹмäн преми
Седӹ, техень кого конкурсышты ик сӹнгӹшӹм веле айырат, но тенге гӹнят конкурсышкы документвлäштӹм колтат лиэш.
Мария ошмаотывлӓ (Тубуаи)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Крылов, Александр Иванович
Категори:Мары сирӹзӹвлӓ Категори:Мары поэтвлӓ
Виола Реджио Калабри
Viola Reggio Calabria — Италиштӹ Реджо-ди-Калабри халыштыш профессиональный озы баскетбол команда. Цӹревлӓжӹ шим дон нарынзалгы. Президентжӹ Гиусва Бранка.
Актиний
Актиний (Actinium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 89 атом номерӓн. Ac символ доно анжыкталтеш.
Шӧртньӹ мӹшкӹрӓн шуды изи попугай
Категори:Попугайвлӓ
Кансанши
Кансанши (Kansanshi) — Замбин Йыдпелвел-Вадывел провинциштӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Халык тӹнг шотышты вӹргеньӹ шахтывлӓштӹ пӓшӓлӓ. Ӹлӹзӹ шот — 55 954 эдем (2012 и).
Сӧрӓн шылдыран аплонис
Сӧрӓн шылдыран аплонис (Aplonis zelandica) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон дӓ Вануату ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
1127 и
1127 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Казаков Миклай
Ӹлӹмӹжӹ годым 36 книгӓм лыктын шоктен.
Штутгарт
Штутгарт (немӹцлӓ Stuttgart ) — Германин 6-шы сек кого халажы. Халан территорижӹ: 207.36 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 601,646 эдем ӹлен.
Аалто, Алвар
Аалтон архитектурыжы
Категори:Архитекторвлӓ
Кристинехамн
Категори:Швеци
Бранка, Гиусва
Джузеппе Валерио Бранка тенгеок Гиусва Бранка (итал. Giuseppe Valerio Branca, Giusva ; 10-шы январь 1967-шӹ и) — итальян журналист, блоггер дӓ спорт менеджер. Кӹзӹт Виола Реджио Калабри баскетбол командажын президентжӹ
Лори (попугай)
Лоривлӓ (Loriinae) — Попугайвлӓ йишӹн Psittaculidae йыхыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ лори попугай кеквлӓ. Цилӓжӹ 61 тӹрлӹ попугай улы.
Кайсери
Измир халан центр районвлӓ : Хаджылар, Инджесу, Коджасинан, Меликгази, Талас.
Гӧлпазары
Гӧлпазары (турокла Gölpazarı ) — Турцин, йыдвел Биледжик илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.809 (пӱэргӹ: 5.905; ӹдӹрӓмӓш: 5.904) эдем ӹлен.
1137 и
1137 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1138 и
1138 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кермадек якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай
Кермадек якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus novaezelandiae cyanurus) — якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Кермадек ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 29 см, нелӹцшӹ 80–90 г якте шоэш.
Карабӱк
Карабӱк (турокла Karabük) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Карабӱк илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 106 148 эдем ӹлен.
1139 и
1139 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Алдиар Крисам
Сирӓш селькор семӹнь 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. Вара шайыштмашвлӓм, очерквлӓм сирен. «Йӓрӓ кӹшкӓр» шайыштмашыштыжы Крисам Алдиар солаштышы у пӓшӓзӹ эдемӹм анжыкташ цацен. Революционный романтика творчествыштыжы кого вӓрӹм йӓшнен. Статьья дӓ фельетонвлӓжӹм тӹдӹ Аяр, Аяр Ялпай псевдонимвлӓ дон сирен. Юж источникӹштӹ 1937 ин Крисам Алдияр «Патыр» лӹмӓн романым сирен пӹтӓрӓ ылын манын сирӹмӹ. Но 34 иӓш литератор-журналистӹм репресси жепӹн 1937 ин шӹжӹм кычен кеӓт дӓ 10 иэш казематыш шӹндӓт. Романын рукописьшӹ перегӓлт кодде. Реабилитаци документвлӓ семынь, Крисам Алдиар 1939 ин октябрьын Улан-Удэ тюрьмӓ больницеш колен.
Мары йӹлмӹштӹш глагол
3. 2-шы спряжениӓн глаголым пӓлӓш.
6. Правилышты келесӹдӹмӹ шамакым пӓлӓш.
«Икшӹ эртӹшӹ жеп 1 спряжеништӹш глаголвлӓэш лицӓ мычашвлӓм, а 2 спряжеништӹш глаголвлӓэш _____________ суффиксӹм ушымы доно ӹштӓлтеш.»
11. Айырымы глаголын жепшӹм пӓлӓш.
12. Айырымы глаголын жепшӹм пӓлӓш.
Кужы упшан турако
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тураковлӓ
Плутоний
Категори:Хими элементвлӓ
Фокстрот
Фокстрот - (ӹрвӹж ашкыл) — 1912-шы ин АУШ-ты пӹсӹн агыл танцуйымы ванстеп куштымаш гӹц шачшы танец. Этимологижӹ англ йӹлмӹштӹш foxtrot шамак доно кӹлдӓлтӹн, кыдым кырык марлашкы "ӹрвӹж сырмы" семӹнь сӓрӓш лиэш. Вес верси семӹнь фокстротым Гарри Фокс 1913-шы ин Нью-Йоркыштыш программыжылан шанен лыктын. Пӹтӓриш Тӱнымбал вырсы паштек фокстрот Европыш ванжен.
Мары Эл Республик
<templatestyles src="NavFrame/style.css" />
Интраструктур
Республикыште вес республик ушен шогышо 1 аэропорт уло. Тидын деч посна кӱртньыгорно вокзал, кок аптовокзал улыт, 14 кӱртньыгорно станций, 51 корнызо аптостанций, пурла Йыл сирыштӹ Цӹкмӓ халаште эҥерпорт, 4 верысе порт да баржавлакым ястараш тӱрлӧ ӱзгарлык.
Пуш-карап коштымаш Йылыштӹ да Вӹтлӓштӹ.
Йӧнозанлык
Тӱҥ йӧнозанлык рӱдер-влак — Йошкар-Ола, Юлсер-Ола, Цӹкмӓ, Провой.
Суматра барбус
Категори:Карпвлӓ
Рапа-Ити
Рапа-Ити (французла Rapa Iti) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 40 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 482 эдем ӹлен.
1145 и
1145 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Филадельфи
Филадельфи (англла Philadelphia ) — Америкын ушымы штатвлӓн Пенсильвани штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 369.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,526,006 (метропол: 6.1 мил.) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Пенсильвани