cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Луды бекард
Луды бекард (Pachyramphus rufus) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Искилип
Искилип (турокла İskilip ) — Турцин, вадывел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.916 (пӱэргӹ: 20.050; ӹдӹрӓмӓш: 20.866) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Камаканыр
Камаканыр (Камакануры) Когоӓнгӹр (Кого Йынгышкы йоген пыра) туре вӓрлӓнӓ, Йоласал гӹц 3 уштыш. Сола лӹм «Камака» - сек пӹтӓришӹ ти вӓрӹш ӹлӓш толшы эдем лӹм дӓ «ныр» шамаквлӓ гӹц лин.
Кӹтӹкӹн пачан папугай
Кӹтӹкӹн пачан папугай (Graydidascalus brachyurus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумбиштӹ, Боливишӹ, Эквадорышты дӓ Перушты) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш кӹтӹкӹн пачан папугай веле улы. Кытшы 24 см лин кердеш.
Камаканыр
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ документвлӓштӹ Камаканыр 1859-шӹ ин пӓлемдӓлтеш. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1930-шы ин солашты колхозым ӹштенӹт. Колхоз вуйлатышы И.Г.Вассанов лин. Кого Вырсы фронтышты ти сола гӹц 32 эдем кредӓлӹн, луатвӹзӹтӹнжӹ коленӹт, а луатшӹмӹтӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц капитан Никодим Яковлевич Егоров, рядовойвла Аверьян Ефимович Федоров, Любовь Лукинична Суворова дӓ молат. Камаканыр солашты кымдан пӓлӹмӹ лётчик, подполковник, Совет Союзын Герой Феофан Григорьевич Радугин (1912-1993) шачын.
Кӹтӹкӹн пачан папугай
Категори:Попугайвлӓ
Камаканыр
Ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ и - 24 кудывичӹ ылын (77 пуэргы дӓ 59 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 30 кудывичӹ, 162 эдем;
889 и
889 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Камаканыр
Ӹлӹзӹ шот
1919-шӹ и - 36 кудывичы, 201 эдем (121 пӱэргӹ дӓ 80 ӹдыӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 171 эдем;
2001-шӹ и - 19 кудывичӹ, 22 эдем (10 пӱэргӹ дӓ 12 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
888 и
888 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Йыдпел Тепото
Йыдпел Тепото (французла Tepoto Nord) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 44 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Сакколабиум
Сакколабиум (Saccolabium ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Йыдвел Кипр президентвлӓ
Йыдвел Кипр президентвлӓ
Изи инжир попугайвлӓ
Изи инжир попугайвлӓ (Cyclopsitta) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонези, Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ изи инжир попугай улы.
Омаха (Небраска)
Омаха  (англла Omaha ) — Америкын ушымы штатвлӓн Небраска штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 307.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 408,958 (метропол: 865,350 ) эдем ӹлен.
Изи инжир попугайвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Омаха (Небраска)
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Омаха халык лӹмеш пумы.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Небраска
Хамелеон
Хамелеон йишвлӓ (Chamaeleonidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты, кечӹвӓл-вадывел Европышты (Испани, Португали, Итали, Греци) дӓ кечӹвӓл-вадывел Азиштӹ (Турци, Кипр, Сири, Ливан, Иордани, Израиль, Сауд Арави, Пакистан, Инди дӓ Шри-Ланка) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ хамелеон улы.
890 и
890 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Мексика бекард
Мексика бекард (Pachyramphus major) — титира йишвлӓн группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Симсӹ мӹшкӹрӓн попугай
Симсӹ мӹшкӹрӓн попугай (Triclaria malachitacea) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Бразилишӹ дон Аргентинышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш симсӹ мӹшкӹрӓн попугай веле улы. Кытшы 28 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Кандыра
Кандыра (турокла Kandıra ) — Турцин, йыдвел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47.041 (пӱэргӹ: 23.882; ӹдӹрӓмӓш: 23.159) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лузин
Лузин (деревня Лузино) Кого Йынгы ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ, шӹргӹ тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 3 уштыш нӓрӹ.
Истори
Солам Кыльыкал сола гӹц тишкӹ ӹлӓш ванжышы кресӓньвлӓ ӹштенӹт. Лӹмжӹ ӹлӓш толшывлӓлӓн мӱлӓндӹм пайылышы землемерӹн фамили (Лузин) гӹц лин. 1930-шы ин сола халык «Сарла» колхозым ӹштен. Пӹтрӓришӹ колхоз вуйлатышы И.М.Горбунцов лин. Кого Отечественный Вырсышты Лузин сола гӹц 12 эдем кредӓлӹн, кӓндӓкшӹнжӹ коленӹт, нӹлӹтӹн токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц иктӹжӹ — кымдан пӓлӹмӹ кырык мары сирӹзӹ Никандр Филиппович Ильяков.
Ӹлӹзӹ шот
1933-шы и - 52 эдем;
2001-шӹ и - 17 кудывичӹ, нӹнӹ логӹц ӹндекшӹжӹ охыр, 14 эдем (4 пӱэргӹ дӓ 10 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ош лепкӓн комбы
Ош лепкӓн комбы (Anser albifrons) — лыды йишвлӓн комбывлӓ йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты кого кек. Ош лепкӓн комбын кӱкшӹцшӹ 64–81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 130–165 см, нелӹцшӹ 1.93–3.31 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Комбывлӓ
Кого инжир попугайвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Сомбатхей
Сомбатхей(Szombathely, Steinamanger, Sambotel, Sombotel, Kamenec) - хала вадывел Венгриштӹ. Ваш областьын администраци покшалжы. Йошкар-Олан шӱмбел-тӓнг халажы. 80 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ. (2005).
Джейхан
Джейхан (турокла Ceyhan ) — Турцин, Кечӹвӓл-ирвел Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 158,729 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Салпистеле
Салпистеле (Salpistele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ салпистеле улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
891 и
891 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Бругтони
Бругтони (Broughtonia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ бругтони улы.
Хромосома : 2n=40
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Палаван
Палаван (таг., англла Palawan) — Филиппинвлӓн сек кого вӹзӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 64-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 12,189 км². 2010-шы ин тӹштӹ 430 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Гӧкалп, Зия
Зия Гӧкалп (турокла Ziya Gökalp; 23-шы март 1875-шӹ и, Чермик — 25-шӹ май 1924 4-шӹ и, Стамбул) — турок поэт, сирӹзӹ дӓ социолог.
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори:Турци социологвлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Макатеа ошмаоты
Макатеа (французла Makatea) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 24 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 61 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Каролин попугай
Каролин попугай (Conuropsis carolinensis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Йыдпел Америкышты (Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ) вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш каролин попугай веле улы. Кытшы 32 см лин кердеш.
Демирӧзӱ
Демирӧзӱ (турокла Demirözü ) — Турцин, вадывел Байбурт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8,651 эдем ӹлен.
Шим калпакан бекард
Шим калпакан бекард (Pachyramphus marginatus) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Демирӧзӱ
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шим калпакан бекард
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Якшар тангыж шӱлӹ
Якшар тангыж шӱлӹ (Strongylocentrotus franciscanus) — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты Йыдпел Америкышты Аляска гӹц Мексика (Кӱшӹл Калифорни) якте вӓшлиӓлтшӹ якшар цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ шӹренжок 19 см якте веле. Имӓнвлӓн кытышты 8 см лин кердеш.
892 и
892 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Антарктида тангыж шӱлӹ
Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Ош тымана
Категори:Тыманавлӓ
Игуана ганьывлӓ
Игуана ганьывлӓ (Iguania) — Toxicofera группыш пырышы тропикивлӓ дон субтропиквлӓштӹ, Америкышты, Африкышты, кечӹвӓл Европышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ.
Классификацижӹ
Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Херехеретуэ
Херехеретуэ (французла Hereheretue) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 58 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Шачмы
Шачмы — рушӓрня дон кышкыжмы лоштыш кечӹ. Кугезӹ римлянвлӓ дон германвлӓн йӹлмӹштӹ тидӹ Тӹлзӹ доно кӹлдӓлтӹн (фр. lundi, нем. Mon(d)tag = тӹлзӹ кечӹ). Шукы сӓндӓлӹкӹшток шачмын пӓшӓ ӓрня тӹнгӓлӓлтеш дӓ тетявлӓ школыш кеӓт. Ислам сӓндӓлӹквлӓ дон Израильӹштӹ ти кечӹ ӓрнян кокшы пӓшӓ кечеш шотлалтеш.
Якшар логерӓн бекард
Якшар логерӓн бекард (Pachyramphus minor) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Кого инжир попугай
Кого инжир попугай (Psittaculirostris desmarestii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 108–126 г якте шоэш.
Якшар логерӓн бекард
Категори:Титира йишвлӓ‎
Кого инжир попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
893 и
893 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сиверек
Сиверек (турокла Siverek ) — Турцин, йыд-ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 204.638 (пӱэргӹ: 102.122; ӹдӹрӓмӓш: 102.516) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бульбофиллум
Бульбофиллум (Bulbophyllum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Америкышты, Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1803 йиш тӹрлӹ бульбофиллум улы.
Синонимвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Виреон йишвлӓ
Виреон йишвлӓ (Vireonidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 43 тӹрлӹ виреон улы.
Виреонвлӓн сек изижӹн кытышты 10 см, нелӹцшӹ 8 г; сек когожын кытышты 17 см, нелӹцшӹ 40 г якте лин кердеш.
Панай
Панай (таг., англла Panay) — Филиппинвлӓн сек кого кудымшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 65-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 12,011 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 477 247 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Кырык мары поэтвлӓ
Кырык мары поэтвлӓ:
К К К
Якшар ӹнгӹжӓӓн ара
Категори:Попугайвлӓ
Маркиз куку тыргӓдӹ
Маркиз куку тыргӓдӹ (Macropygia heana †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маркиз ошмаотывлӓштӹ (Уа-Хука) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан бекард
Упшан бекард (Pachyramphus validus) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
895 и
895 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Дебрецен
Де́брецен (Debrecen, Debrezin, Debreczyn, Debreţin, Debrecín) — хала Венгрин ирвелнӹжӹ, Будапешт паштек кокшы хала, Хайду-Бихарын меде, административ покшалжы. Халашты — 206 225 ӹлӹзӹ (2009).
Категори:Венгри халавлӓ
Тангыж лили
Тангыж лиливлӓ (Crinoidea) — Crinozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ лили кӓпӓн тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 620 тӹрлӹ тангыж лили улы.
Саркохилус
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Хуахине куку тыргӓдӹ
Хуахине куку тыргӓдӹ (Macropygia arevarevauupa †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ (Хуахине) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Айвалык
Айвалык (турокла Ayvalık ) — Турцин, вадывел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 61,730 (пӱэргӹ: 30,757; ӹдӹрӓмӓш: 30,973) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «айва» ('айва') дон «-лык» ('place of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
896 и
896 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Вираншехир
Хала лӹмӹн этимологижӹ «виран» ('руина') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Невада
Невада (англла Nevada ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 286,367 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2 700 551 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Невада кымдецшӹ доно 7-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 35-шӹ ылеш. Штат статусым Невадалан 31 октябрьын 1864 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 36-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Карсон-Сити; сек кого халажы: Лас-Вегас.
Денкташ, Рауф
Рауф Денкташ (турокла Rauf Raif Denktaş, 27-шӹ январь 1924-шы и, Баф, Кипр - 13-шы январь 2012-шы и Левкоша, Йыдвел Кипр ) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, сирӹзӹ, Йыдвел Киприн 1-шӹ президентжӹ, кыдым 15-шӹ ноябрьын 1983-шы ин айырымы.
Категори:Йыдвел Кипр президентвлӓ Категори:Йыдвел Кипр политиквлӓ Категори:Йыдвел Кипр персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Гваруба
Гваруба (Guaruba guarouba) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш карлик ара веле улы. Кытшы 34 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Эдвардс инжир попугай
Эдвардс инжир попугай (Psittaculirostris edwardsii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 105 г якте шоэш.
Лӹмжӹм француз орнитолог Альфонс Мильн-Эдвардс (Alphonse Milne-Edwards, 1835 – 1900) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Ямайка бекард
Ямайка бекард (Pachyramphus niger) — титира йишвлӓн группыш пырышы Ямайкышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Категори:Титира йишвлӓ‎
Ануанураро
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Миндоро
Миндоро (таг., англла Mindoro) — Филиппинвлӓн сек кого шӹмшӹ ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 74-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 10,571.8 км². 2015-шы ин тӹштӹ 1 331 473 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
897 и
897 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сальвадори инжир попугай
Сальвадори инжир попугай (Psittaculirostris salvadorii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ (Папуа) эндемик вӓшлиӓлтшӹ изи попугай. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 118 г якте шоэш.
Лӹмжӹм итальян орнитолог Томмазо Сальвадори (Tommaso Salvadori, 1835 – 1923) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Тиран ганьывлӓ
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ
Гӧльджӱк
Гӧльджӱк (турокла Gölcük ) — Турцин, кечӹвӓл Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 136.513 (пӱэргӹ: 70.423; ӹдӹрӓмӓш: 66.090) эдем ӹлен.
Лейте
Лейте (таг., англла Leyte) — Филиппинвлӓн сек кого кӓндӓкшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 7,367.6 км². 2015-шы ин тӹштӹ 2 388 518 эдем ӹлен.
Гӧльджӱк
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧль» ('йӓр') дон «-джӱк» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лейте
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Маржанбулак
Маржанбулак (казахла Маржанбұлақ) —  Казахстанышты Ақтөбе облысын Алға районын солажы.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Казахстан‎
Миняшкин
Миняшкин (Миняшкино) — Кого Йынгы ӓнгӹр шалахай сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц ик уштыш. Сола лӹм тишкӹ пӹтӓришӹ ӹлӓш толшывлӓ логӹц ик марын лӹм «Миняш»/ «Дмитрий» гӹц лин. Сола лишнӹ Тьопонер, Когонер, Йылын карем, Онисин карем, Якон острок каремвлӓ ылыт.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӹмӹ. Тӹнӓм сола «Выселок Дмитриев» маналтын. Солашты первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштенӹт, вольыкым урденӹт. 1929-шӹ ин «Кыралшы» колхозым ӹштенӹт. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы Д.Андреев лин. Кого Вырсышты Миняшкин гӹц 44 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц луаткоктынжы коленӹт, кымлы коктынжы пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: майор Арсений Иванович Ихонькин, гв. сержант Иван Иванович Соловьёв, рядовой Георгий Михайлович Никифоров дӓ молат. Ти сола цӱдӓ вӹдсӹнзӓ доно лӹмлӹ ылеш. 1923-шы ин юр паштек сола вуйышты Кого Йынгы ӓнгӹр доны у вӹдсӹнзӓ пачылтын. Вӹд ире, но сарикӓ ылын. Качкаш шолташ ярыде. Сола хресӓнь Василий Соловьёв тидӹ гишӓн участковый врач Николай Николаевич Кондрашовлан шайыштын. Вӹдӹм тергенӹт. Тидӹ железистый минеральный вӹд ылын. Цӱдӓ вӹд гишӓн шая йӹле шӓрлен, дӓ Миняшкиныш суасвлӓ, суасламарывлӓ, Пермь хала гӹц моло эдемвлӓ лицӓлтӓш толыныт. 1937-шӹ ин Лузин сола лишнӹ «Миняшкиский источник» санатори пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн. Кӹзӹт вӹдсӹнзӓ ямын.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и - 9 кудывичӹ;
1859-шӹ и - 22 кудывичӹ (62 пӱэргӹ дӓ 64 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 32 кудывичӹ (74 пӱэргӹ дӓ 90 ӹдӹрӓмӓш);
1919-шӹ и — 34 кудывичӹ, 182 эдем (81 пӱэргӹ дӓ 101 ӹдӹрӓмӓш);
Карсон-Сити (Невада)
Карсон-Сити  (англла Carson City ) — Америкын ушымы штатвлӓн Невада штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 435 км². 2010-шы ин тӹштӹ 52,547 эдем ӹлен.
Миняшкин
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 34 кудывичӹ, 75 эдем (36 пӱэргӹ дӓ 39 ӹдӹрӓмӓш).
Карсон-Сити (Невада)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Невада
Миняшкин
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Патагони попугай
Патагони попугай (Cyanoliseus patagonus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Аргентинышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш Патагони попугай веле улы. Кытшы 45 см лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ольокансир
Ольокансир (Алёхино) Когоӓнгӹр (Кого Йынгышкы йоген пыра) ӓнгӹр лишнӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 5 уштыш. Сола лӹм тишкӹ пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы эдем лӹм «Ольока» дӓ «сир» шамаквлӓ гӹц лин.
Истори
Сола гишӓн документвлӓштӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ 1859-шӹ ин сирӹмӹ. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен дӓ вольыкым анжен. Ӓтя-ӓвӓвлӓ ӹшке тетявлӓштӹлӓн пӓлӹмӓшӹм пуаш цацен. 1867-шӹ ин кырык мары йӹлмӹшкӹ икманяр псаломым сӓрӹшӹ грамотан хресӓнь Тимофей Фёдорович Алёхин сола тетявлӓм Фёдор Ефимовын пӧртӹштӹжӹ тымдаш тӹнгӓлӹн. Ти школыш пашкуды солавлӓ гӹцӹнӓт тетявлӓ каштыныт, цилӓжы 23 тетя тыменьӹн. Вараракшы нӹнӹ Пистерлӓ школышты пӓлӹмӓшӹм погенӹт. Кого Вырсышты ти сола гӹц 9 эдем кредӓлӹн, иктӹ колен, кӓндӓкшӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: сержант Владимир Михайлович Алёхин, старшина Алекс Ефремович Петров, рядовой Николай Кириллович васильев дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1919-шӹ и — 13 кудывичӹ, 56 эдем (24 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и — 7 кудывичӹ, 12 эдем (4 пӱэргӹ дӓ 8 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Шӓргӓшӓн шукшвлӓ
Шӓргӓшӓн шукшвлӓ (Annelida) — Lophotrochozoa группыш пырышы тангыж дӓ йӓр-йогы вӹдвлӓштӹ доно начкы мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓргӓш-шӓргӓш кӓпӓн тупӹрдӹдӹмӹ изирӓк йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 18 000 тӹрлӹ шӓргӓшӓн шукш (йӹл, цӹвӹтӓн) улы.
Шӓргӓшӓн шукшвлӓн сек изижӹ (Dinophilus gyrociliatus) 50 мкм, сек когожы (Megascolides australis) 3 м якте шот.
898 и
898 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Акпарс ош ӓрӓкӓ
Акпарс ош ӓрӓкӓ — ти водкым Мары Элыштыш Фокинышты лыктыт. 40%-ан ӓрӓкӓ.
Категори:Качкышвлӓ
Нарынзы онган инжир попугай
Нарынзы онган инжир попугай (Cyclopsitta gulielmitertii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи попугай. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 28–35 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Талат, Мехмет Али
Мехмет Али Талат (турокла Mehmet Ali Talat, 6-шы июль 1952-шы и, Гирне, Кипр) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Йыдвел Киприн 2-шы президентжӹ, кыдым 24-шы апрельын 2005-шы ин айырымы.
Категори:Йыдвел Кипр президентвлӓ Категори:Йыдвел Кипр политиквлӓ Категори:Йыдвел Кипр персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Джейланпынар
Джейланпынар (турокла Ceylanpınar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 71.272 (пӱэргӹ: 35.399; ӹдӹрӓмӓш: 35.873) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «джейлан» ('Джейран', 'Gazella subgutturosa') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
899 и
899 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Тӹшкӓ анолис йишвлӓ
Тӹшкӓ анолис йишвлӓ (Polychrotidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ тӹшкӓ анолис улы.
Караисалы
Караисалы (турокла Karaisalı ) — Турцин, Вадывел Адана илӹн дӓ Адана халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 28,199 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим ') дон «Иса» (male name: 'Jesus') дӓ «-лы» ('tribal name maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ануанурунга
Ануанурунга (французла Marokau) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Акпарс мӱлӓндӹм мактенӓ
Акпарс мӱлӓндӹм мактенӓ -кырык марынвлӓн сек яратымы лозунгна, но тамалын доко тӹдӹм шӹренжок рушла веле рекламируят.
Категори:Цилӓ
Аарон
Аарон (هارون, ивритлӓ אַהֲרֹן) — Моисейӹн ӹзӓжӹ, Израиль халыкын пӹтӓришӹ священникшӹ, священник йыхлан тӹнгӓлтӹшӹм пушы.
Категори:Библи
Саркоглоттис
Саркоглоттис (Sarcoglottis )  –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 45 йиш тӹрлӹ саркоглоттис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мишкольц
Ми́школьц (Miskolc) — хала Венгрин йыдпел-ирвел велнӹжӹ. Боршод-Абауй-Земпленӹн медежӹ. Тӹштӹ 178 950 ӹлӓ (2006), Венгрин ӹлӹзӹ шот доно кымшы халажы. Мишкольц Шайо тӹрӹштӹ, Бюкк кырык ӓнгӹштӹ шыпшылт вазын. Хала виӓнгшӹ индустри покшал семӹнь пӓлы.
= Географи =
= Историжӹ =
= Экономика =
= Транспорт, инфраструктура =
= Туризм =
= Культура ӹлӹмӓш =
= Шӱмбел-тӓнг халавлӓ =
Категори:Венгри халавлӓ
Нукутепипи
Нукутепипи (французла Nukutepipi) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,6 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
900 и
900 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Эроглу, Дервиш
Дервиш Эроглу (турокла Derviş Eroğlu, 1938-шы и, Магуса, Кипр) — турок кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Йыдвел Киприн 3-шы президентжӹ, кыдым 23-шы апрельын 2010-шы ин айырымы.
Категори:Йыдвел Кипр президентвлӓ Категори:Йыдвел Кипр политиквлӓ Категори:Йыдвел Кипр персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
Кырык мары халык качкышвлӓ
Кырык мары халык качкышвлӓ:
К
Лас-Вегас (Невада)
Лас-Вегас  (англла Las Vegas ) — Америкын ушымы штатвлӓн Невада штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 340.0 км². 2010-шы ин тӹштӹ 583,756 (метропол: 1,951,269 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Невада
Акпарс банк
Акпарс банк - Йошкар-Ола банк. Кӹзӹт питӹрӹмӹ? Акпарс банк - Йошкар-Ола банк. Кӹзӹт питӹрӹмӹ?
А
Гелий
Гелий (Helium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 2 атом номерӓн. He символ доно анжыкталтеш.
Сусурлук
Сусурлук (турокла Susurluk) — Турцин, йыдвел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42,528 (пӱэргӹ: 21,052; ӹдӹрӓмӓш: 21,476) эдем ӹлен.
Карамӱрсель
Карамӱрсель (турокла Karamürsel ) — Турцин, кечӹвӓл Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 49.719 (пӱэргӹ: 24.708; ӹдӹрӓмӓш: 25.011) эдем ӹлен.
Сусурлук
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сусур» (< «су сыгыры» Water Cattle 'Bubalus bubalis') дон «-лук» ('place of') шамаквлӓ гӹц лин.
Карамӱрсель
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сусурлук
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Акпарс радиостанци
Акпарс радиостанци - кырык марла попышы радиостанци, кыды цила муландӹ вӹлнӹ лач иктӹ веле. Цикмӓштӹ вӓрлӓнӓ.
=Историжӹ=
=Кӹзӹтшӹ кечӹжӹ=
=Ажедмӓшвлӓ=
А Категори:Цикмӓ
Шим вуян аратинга
Шим вуян попугай тенгеок шим вуян аратинга (Aratinga nenday, Nandayus nenday) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Боливишӹ, Бразилишӹ, Парагвайышты дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Цилӓжӓт ик йиш Nandayus веле улы. Кытшы 32–37 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 140 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Себу
Себу (таг., англла Cebu, себ. Sugbo) — Филиппинвлӓн сек кого ӹндекшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 4468 км². 2015-шы ин тӹштӹ 4 632 359 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Йыгева
Йы́гева (Jõgeva, Laisholm) — Ирвел Эстоништӹ хала, Педья йогын вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Йыгевамаа уездӹн административ покшалжы. Ӹлӹзӹ шот: 6 тӹжем эдем нӓрӹ. Пӹтӓриш гӓнӓ полак хроникышты1599 шы ин Ягива лӹм доно пӓлдӹртӹмӹ.
Поэтесса Бетти Альвер шӹжӹ йӹде «Шӹдӹран жеп» поэзи фестиваль эртаралтеш.
Шумбел-тӓнг халавлӓ
Категори: Эстони халавлӓ
Акиаки
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Кырык мары кымдем
Кырык мары кымдем (Курыкмарий кундем, Горномарийский район) — Вуйхалажы Цикмӓ.
Вургымла Йыл сир: Ӓвӓсир, Виловат, Йоласал, Йылйӓл, Картук, Кӱшӹл Пӹнгель, Кого сола, Макарсир, Микрӓк, Носола, Пайскырык, Пӹзӹкныр, Шактенваж, Кӓтӓ Шошмар, Шӹндӹрйӓл, Эмӓн, Яштуга.
Шалахай Йылсир: Вӹтлӓмары.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ Категори:Районвлӓ
902 и
902 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Акпарс хоккей команда
Акпарс хоккей команда - Кокшы лигышты мадшы Юл-Олаштыш (Волжск) хоккей команда.
=Историжӹ=
=Ажедмӓшвлӓ=
А
Саркостома
Саркостома (Sarcostoma ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Малайзиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ саркостома улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Песерӓл
Песрерал (Писералы) — Кого Йынгы ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 1 уштыш. Сола лӹм «Песер» (ти солаш пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы эдем лӹм) дӓ «ал» / «йӓл» (сола) шамаквлӓ гӹц лин.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ Песерал сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӓлтеш. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым анжен. Архив пумагавлӓштӹ 1898-шӹ ин солашты часовня ылмы гишӓн палдӹртӹмӹ. 1921-шӹ ин лыдмы пӧрт ылын. 1928-шӹ ин Песералышты «У ӹлӹмӓш» ТОЗ-ым ӹштӹмӹ, 1929-шӹ ин тӹдӹ техеньок лӹмӓн колхозыш сӓрнӓлтӹн. Пӹтӓришӹ вуйлатышы И.Я.Ефимов лин. Ти сола гӹц Кого Вырсышты 33 эдем кредӓлӹн, луатӹндекшӹнжӹ коленӹт, луатнӹлӹтӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц сержантвлӓ Алексей Иванович Андреев, Вадим Константинович Сидоров, рядовой Вячеслав Ипполитович Романов дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и - 30 кудывичӹ;
1958-шӹ и - 23 кудывичӹ (49 пӱэргӹ дӓ 62 ӹдӹрӓмӓш);
1919-шӹ и - 32 кудывичӹ 167 эдем (81 пӱэргӹ дӓ 86 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 144 эдем;
2001-шӹ и — 17 кудывичӹ, 34 эдем (12 пӱэргӹ дӓ 22 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Дронго йишвлӓ
Дронго йишвлӓ (Dicruridae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк ялан шимӓкӓ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ дронго улы.
Сӹнзӓ
Сӹнзӓ - (oculus) — Эдемӹн дӓ вольыквлӓн анжышы системыштын сенсор органышты, кыды электромагнит коэвлӓм шижеш дӓ ужмы процессым реализуя. Сӹнзӓ гач 90 % информаци толеш.
Категори:Эдем анатоми Категори:Эдемӹн органвлӓжы
Сарикӓ мӹшкӹрӓн амазон
Сарикӓ мӹшкӹрӓн амазон (Alipiopsitta xanthops) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Боливишӹ дӓ Бразилишӹ) вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Цилӓжӓт ик йиш сарикӓ мӹшкӹрӓн амазон веле улы. Кытшы 27 см лин кердеш.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «xanthos» (сар) дон «ops» (цӹре) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Попугайвлӓ
Ваираатеа
Ваираатеа (французла Vairaatea) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 66 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Шӧртньӹ ӧрдӹжӓн инжир попугай
Шӧртньӹ ӧрдӹжӓн инжир попугай (Cyclopsitta diophthalma) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи попугай. Кытшы 13–16 см, нелӹцшӹ 42–55 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Тропидурус йишвлӓ
Тропидурус йишвлӓ (Tropiduridae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 117 тӹрлӹ тропидурус улы.
Акчакале
Акчакале (турокла Akçakale ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 79.728 (пӱэргӹ: 40.173; ӹдӹрӓмӓш: 39.555) эдем ӹлен.
Литий
Литий (Lithium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 3 атом номерӓн. Li символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ Категори:Металлвлӓ
Акчакале
Хала лӹмӹн этимологижӹ «акча» ('ошикӓ') дон «кале» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Харран
Харран (турокла Harran ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 61.520 (пӱэргӹ: 30.643; ӹдӹрӓмӓш: 30.877) эдем ӹлен.
Йӹл
Йӹлвлӓ (Lumbricina + Moniligastrida) — шӓргӓшӓн шукшвлӓн группыш пырышы мӱлӓндӹвлӓштӹ (южгынам вӹдвлӓштӹ) вӓшлиӓлтшӹ тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 6000 (Мӱлӓндӹштӹ шӹренок 150) тӹрлӹ йӹл улы.
Классификаци
Категори:Шӓргӓшӓн шукшвлӓ
Бохоль
Бохоль (таг., англла Bohol) — Филиппинвлӓн сек кого лушы ошмаотыжы. Территорижӹ 3269 км². 2015-шы ин тӹштӹ 1 313 560 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Сӹлнештӓрӹмӹ попугай
Сӹлнештӓрӹмӹ попугай (Pionopsitta pileata) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразилишӹ, Аргентинышты дӓ Парагвайышты ) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш сӹлнештӓрӹмӹ попугай веле улы. Кытшы 22 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
903 и
903 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Масбате
Масбате (таг., англла Masbate) — Филиппинвлӓн сек кого луатикшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 3,268 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Той дронго
Той дронго (Dicrurus aeneus) — Дронго йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ дронго.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Голди лорикет
Голди лорикет (Psitteuteles goldiei) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 45–60 г якте шоэш.
Лӹмжӹм шотланди коллекционер Эндрю Голди (Andrew Goldie) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Чайырова
Чайырова (турокла Çayırova ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 78.430 (пӱэргӹ: 40.157; ӹдӹрӓмӓш: 38.273) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чайыр» ('meadow') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӱрегир
Йӱрегир (турокла Yüreğir ) — Турцин, Кечӹвӓл Адана илӹн дӓ Адана халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 568,021 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
905 и
905 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
904 и
904 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Ванавана
Ванавана (французла Vanavana) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Испани йӹлмӹ
Испани йӹлмӹ (español, idioma español) — Испани йӹлмӹжӹ.
Категори:Йӹлмӹвлӓ
Симсӹ пӹлӹшӓн лорикет
Симсӹ пӹлӹшӓн лорикет (Psitteuteles iris) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎дӓ Ирвел Тиморышты вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 20 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Вуйжырнер
Вуйжырнер (Certhia familiaris; алыкмарла вӱржнер) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12–13 см, нелӹцшӹ 7.0–12.9 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Таткансола
Таткансола (Тятькино) — Йоласал гӹц пел уштышышты вӓрлӓнен. Кӹзӹт тӹдӹ Йоласалешок шотлалтеш. Сола лӹм «Татка» (пӹтӓри ӹлӓш толшы мары лӹм) дӓ «сола» шамаквлӓ гӹц лин. Солам Кого Шудермар гӹц ӹлӓш ванжышывлӓ ӹштенӹт.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1859-шӹ ин сирӹмӹ ылын. 1889-1891, тенгеок 1897-шӹ дӓ 1898-шӹ ивлӓштӹшӹ мӱлӓндӹ дӓ хозяйствы описанивлӓштӹ Йоласал дӓ Таткансола пасна анжыкталтыт. 1921-шӹ ин пасна сола семӹнь пӓлемдӓлтеш. 1925-шӹ ин Йоласал дон Таткансола ик сола семӹнь анжыкталтыт.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Санук
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӹмӹ ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. Солашты олма садвлӓ, чельниквлӓ ылыныт. 1909-шӹ ин ломбы, пӹзӹлмӹ укшвлӓ гӹц стӧлвлӓм, пӧкенвлӓм дӓ молы хӓдӹрӹмӓт 5 кудывичӹштӹ ӹштенӹт. 1922-шы ин солашты ӓпшӓткуды ылын. 1931-шӹ ин «Радио» колхозым ӹштӹмӹ. Кого Вырсышты Санук гӹц 27 эдем кредӓлӹн, луатшӹмӹтӹнжӹ коленӹт, лун токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц гв. старшина Филимон Архипович Южаков, рядовойвлӓ Зоя Михайловна Васютина, Лаврентий Григорьевич Поликарпов дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и - 13 кудывичӹ;
1859-шӹ и - 40 кудывичӹ (65 пӱэргӹ дӓ 60 ӹдӹрӓмӓш);
1898-шӹ и — 33 кудывичӹ (87 пӱэргӹ дӓ 95 ӹдӹрӓмӓш);
1907-шӹ и - 193 эдем;
1919-шӹ и — 37 кудывичӹ, 187 эдем (88 пӱэргӹ дӓ 99 ӹдӹрӓмӓш);
1928-шӹ и - 181 эдем;
2001-шӹ и - 31 кудывичӹ, 78 эдем (28 пӱэргӹ дӓ 50 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Нью-Гэмпшир
Нью-Гэмпшир (англла New Hampshire ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 24,217 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 316 470 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Нью-Гэмпшир кымдецшӹ доно 46-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 41-шӹ ылеш. Штат статусым Нью-Гэмпширлӓн 21 июньын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 9-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Конкорд; сек кого халажы: Манчестер.
Ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай (Pionites) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан ара попугай. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай улы. Кытшы 23 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 150–170 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Биреджик
Биреджик (турокла Birecik ) — Турцин, вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 85.921 (пӱэргӹ: 42.490; ӹдӹрӓмӓш: 43.431) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бериллий
Бериллий (Beryllium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 4 атом номерӓн. Be символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ Категори:Металлвлӓ
907 и
907 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
908 и
908 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Цӹвӹтӓн
Цӹвӹтӓнвлӓ (Hirudinea ; алыкмарла чывытан-влак) — шӓргӓшӓн шукшвлӓн группыш пырышы йӓр-йогы дон тангыж вӹдвлӓштӹ дӓ мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 700 тӹрлӹ цӹвӹтӓн улы: йӓр-йогы (510 йиш), тангыж (100 йиш), мӱлӓндӹ (90 йиш).
Сӹнзӓвын
Сӹнзӓвын (Cilia) — эдемӹн дӓ вольыквлӓн сӹнзӓштӹ йӹр кушшы мытык пын. Эдемӹн сӹнзӓвынжы 90 кечӹ нӓрӹ ӹлӓ. Сӹнзӓ кушнӹ 150 - 250 сӹнзӓвын, улнӹжӹ - 50 - 150. Кушӹл сӹнзӓвынвлӓн кытышты 10 мм якте, улнӹшвлӓн 7 мм якте шоэш. Сӹнзӓвын сӹнзӓш пыраклан дӓ ма-шон изи шӹнгӓлӓн пыраш ӓптӹртӓ.
Категори:Эдем анатоми Категори:Эдемӹн органвлӓжӹ
Вахитахи
Вахитахи (французла Vahitahi) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 83 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Катандуанес
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Кӱӓныр
Кӱӓныр (руш. Горемцы) - Угарман областьын Тоншай кымдем  Кӹвервуй вел сола.
Категори:Угарман область топонимика Категори:Солавлӓ
Сатириум (кушкыш)
Сатириум (Satyrium ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 91 йиш тӹрлӹ сатириум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бор (элемент)
Бор  (Borium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 5 атом номерӓн. B символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
909 и
909 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Конкорд (Нью-Гэмпшир)
Конкорд  (англла Concord ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Гэмпшир штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 174.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 42,695 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Нью-Гэмпшир
Дарыджа
Дарыджа (турокла Darıca ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.966 (пӱэргӹ: 69.005; ӹдӹрӓмӓш: 66.961) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Имни цӹвӹтӓн
Категори:Цӹвӹтӓнвлӓ
910 и
910 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Муруроа
Муруроа (французла Moruroa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Кужы шылдыран попугайвлӓ
Кужы шылдыран попугайвлӓ (Poicephalus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ кужы шылдыран попугай улы. Кытшы 22 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 120 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Халфети
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Медицин цӹвӹтӓн
Медицин цӹвӹтӓн (Hirudo medicinalis) — цӹвӹтӓнвлӓн йыхыш пырышы цӹвӹтӓн. Кытшы 15 см лин кердеш.
Категори:Цӹвӹтӓнвлӓ
Басилан
Басилан (таг., англла Basilan) — Филиппинвлӓн сек кого луаткымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,145.29 км². 2010-шы ин тӹштӹ 293 322 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
911 и
911 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Ишкӹ пачан лорикет
Ишкӹ пачан лорикет (Psitteuteles versicolor) — Psittaculidae йиш группыш пырышы йыдпел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 19 см г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 2–4 ош мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Хильван
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Каладени
Каладени (Caladenia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Малайзи, Индонези) дӓ Океаништӹ (У Каледони, У Зеланди, Австрали) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 243 йиш тӹрлӹ каладени улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим йӹлгӹжикӓ лори
Шим йӹлгӹжикӓ лори (Chalcopsitta atra) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 32 см якте шоэш.
912 и
912 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Шим йӹлгӹжикӓ лори
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Гебзе
Гебзе (турокла Gebze ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 288.569 (пӱэргӹ: 147.184; ӹдӹрӓмӓш: 141.385) эдем ӹлен.
Мариндуке
Мариндуке (таг., англла Marinduque) — Филиппинвлӓн сек кого луатнӹлӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 952.58 км². 2015-шы ин тӹштӹ 234 521 эдем ӹлен.
Сейхан
Сейхан (турокла Seyhan ) — Турцин, Кечӹвӓл-вадывел Адана илӹн дӓ Адана халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 1,064,341 эдем ӹлен.
Мариндуке
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Сейхан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Нукутаваке
Нукутаваке (французла Nukutavake) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 170 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
913 и
913 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Азот
Азот (Nitrogenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 7 атом номерӓн. N символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Гӧмеч
Гӧмеч (турокла Gömeç ) — Турцин, вадывел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11,581 (пӱэргӹ: 5,765; ӹдӹрӓмӓш: 5,816) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
914 и
914 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Пинаки
Пинаки (французла Moruroa) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Бусуанга
Бусуанга (таг., англла Busuanga) — Филиппинвлӓн сек кого луатвӹзӹмшӹ ошмаотыжы ‎‎дӓ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 890 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 73 849 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Манчестер (Нью-Гэмпшир)
Манчестер  (англла Manchester ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Гэмпшир штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 174.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 90.4 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Нью-Гэмпшир
Бозова
Бозова (турокла Bozova ) — Турцин, йыд-вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 58.575 (пӱэргӹ: 28.789; ӹдӹрӓмӓш: 29.786) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «боз» ('луды') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Водород
Водород (Hydrogenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 1 атом номерӓн. H символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Шӹльӹ
Шӹльӹ - (Avena) шуды йиш йыхыш пырышы кушкыш, кыды пӧрттӱштӹ Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел- Вадывел Африкаышты вӓшлиалтеш. Ти йыхышты 25 нӓрӹ тӹрлӹ йиш улы. Культивируйымы шӹльӹвлӓ логӹц сек кымдан пӓлӹмӹ ныр шӹльӹ (Avena sativa) ылеш.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Культивируйымы кушкышвлӓ
Амазон
Амазон (Poicephalus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ амазон улы. Кытшы 25–45 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ромашка
Ромашкы (Matricaria recutita ) — пеледӹш йыхыш пырышы кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Мешӓк
Мешӓк— пышкыды матери гӹц ыргалтеш, шукы йиш форман дӓ   ялштышан лин кердеш. Мешӓкеш стройымы материалым, качкаш ярал продуктым дӓ молымат оптат. Кынамжы пингӹдӹ, цаткыды матери, пумага ӓль кавашты гӹц ыргалтеш.
Айыртемвлӓжӹ: пӹтӹрӓл пиштӹмӹ мешӓк шукы вӓрӹм ак нӓл дӓ куштылгы ылеш.
Ситӹдӹмӓшвлӓжӹ: оптен шӹндӹмӹ мешӓкӹм худа намалаш дӓ куштылгын кышкедӓлт кердеш. Кок кӹлӹм привайымыкы, мешӓк сумка вӓреш кычылталт кердеш.
Категори:Цилӓ
Пукаруа
Пукаруа (французла Pukarua) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 207 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Кӓрш
Кӓрш шамак тӹрлӹ йӹлмӹ доно
К Категори:Музыка
Холо
Холо (таг., англла Jolo) — Филиппинвлӓн сек кого луаткудымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 869 км². 2010-шы ин тӹштӹ 447 700 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ангола цӹгӓк
Ангола цӹгӓк (Hirundo angolensis) — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Ангола, Бурунди, Габон, Кени, Замби, Конго Демократи Республика, Малави, Намиби, Руанда, Танзани, Уганда) вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк.
Категори:Цӹгӓквлӓ
Чӓкчем
Чӓкчем (Erithacus rubecula; алыкмарла чечкемыш) — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, вадывел Сибирьӹштӹ дӓ йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12.5–14.0 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 20–22 см, нелӹцшӹ 16–22 кг якте шоэш.
Кардинал йӹлгӹжикӓ лори
Кардинал йӹлгӹжикӓ лори (Chalcopsitta cardinalis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ дон Папуа-У Гвинейиштӹ (Табар, Лихир, Танга, Фени) вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 220–250 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
917 и
917 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
Кырык мары поэзин антологи халыкнан культура историштӹжӹ пӹтӓришӹ ылеш. Ти антологиш 80 иштӹ сирӹмӹ лыдышвлӓм, поэмӹвлӓ гӹц лаштыквлӓм дӓ кыды авторжын мырывлӓжӹмӓт айырен нӓлмӹ. Тишкӹ цилӓжӹ... поэтӹн лыдышвлӓштӹм пыртымы.
Ош пачан цӹгӓк
Ош пачан цӹгӓк (Hirundo megaensis) — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 11 г якте шоэш.
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
Антологи нӹл кӹдежеш шелӓлтеш: "У ӹлӹмӓшлӓн ӹнянӹшӹвлӓ", "Якшар шӹдӹр лӹвӓлнӹ. Идеалвлӓм ямдышывлӓ", "30-шы ивлӓн традицивлӓм ӧрдӹжеш кодышывлӓ", "У корнывлӓм кӹчӓлшӹвлӓ". Тидӹ гӹц пасна 1767-шӹ ин Казаньышты тыменьшӹ пӓлӹдӹмӹ кырык мары авторын лыдышыжы дон лыдшывлӓ пӓлӹмӹ лин кердӹт.
Ош пачан цӹгӓк
Категори:Цӹгӓквлӓ
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
Антологишкӹ кердмӹ семӹнь шукырак авторын лыдышвлӓм пыртымы. Ти авторвлӓ логӹц кыдыжы кӹзӹт якте виӓнг толшы поэзиштӹнӓ кого фигуреш шотлалтыт (Никандр Ильяков, А. Канюшков , Г. Матюковский). Нӹнӹ пролетарский эстетикӓн поэзим кердмӹштӹ семӹнь виӓнгденӹт. Пиш продуктивный поэтвлӓ ылыныт, лыдышвлӓ гӹц пасна шукы поэмӹм сиренӹт. Кырык мары поэзиштӹ ик традици улы: ӹлӓлшӹрӓк, опытан поэт вес поэтӹм тымдышашлык. Ик статянжы тидӹ худа овуца агыл, но вес монгыр гӹц анжалмыкы, тенге ылмы годым тымдымы поэт тымдышыжын эстетика анжалтышыжым, сирӹмӹ стильжӹмӓт вӓк ӹшкӹлӓнжӹ нӓлӹн, дӓ вара ӹшкӹмжӹн индивидуальностьшым ямден кердеш. Иван Горный, Егоров Николай, Першуткин Евгений., Володькин Николай анзыцырак пӓлдӹртӹмӹ поэтвлӓн лиништӹм анзыкыла нӓнгенӹт дӓ лыдышвлӓштӹ доно туан поэзинӓм пайдаренӹт.
Поэзинӓ шачынжок пролетариатын поэзижӹ семӹнь шачын. 1920-30-шы ивлӓн сирӹшӹ, у ӹлӹмӓшлӓн ӹнянӹшӹ поэтвлӓ незер халыкым понгыжтарымы лыдышым шукым сиренӹт, кынамжы моральный пӹсмӓнвлӓмӓт ванженӹт. Ти лыдышвлӓ мӓмнӓн поэзилӓн негӹцӹм пиштенӹт.
Уланрак класс гӹц ылшы поэтвлӓ мӓмнӓн поэзиштӹнӓ уке. Тидӹм тенге ынгылдараш лиэш: Революци якте лыдын-сирен мыштышы кырык марынвлӓ ылыныт гӹнят, ӓнят, нӹнӹ шукынжок туан йӹлмӹлӓ шукыракым сирӓш келмӹ гишӓн шаныделыт. Вара революци лин дӓ ти ядмаш пиш актуальный ылын. Попашат уке, революци туан йӹлмӹлӓнӓ сирӓш тӹнгӓлмӹлӓн пиш кого импульсым пуэн. Но тӹ годымок, социализм ушемкымдемӹм чангымы годым, тӹдӹ ик анжалтышым веле тырхен.
Туан поэзиштӹнӓ 1980-шы ивлӓн мычаш якте эдем эдем семӹнь анжыктымы агыл - тӹдӹ тамахань абстрактный сучщества ылеш. Н. Игнатьев тӹдӹ гӹц коммунистӹм ӹштӓ дӓ ӹшкежӹ дон вӓк персонифицируя. Тӹдӹ у, соты ӹлӹмӓш верц ылеш, у ӹлӹмӓшлӓн ӹнянӓ, тошты дон кредӓлеш. Кредӓлмӹжӹ годым ваштареш шалгышыжын вӹржӹ йога гӹнят - ӹжӓл агыл, тӹдӹм пушташат йӓмдӹ. Н. Игнатьев абстрактный эдем гишӓн сирӹмӹжӹ паштек Ленин гишӓн сирӹмӓшкӹ ванжа. Ӹнде герой Ленин ылеш - кыды пӓшӓм ӹштӹшӹ халыкын кого тӓнгжӹ. Ленин колымы паштек нэп, вара коллективизаци тӹнгӓлӓлтӹт. Тидӹжӹ Никон Васильевичлӓн дӓ тӹдӹн доно тымдымы поэтвлӓлӓн кого импульсым пуа.
Кымлышы ивлӓн "халык тышманвлӓ" ваштареш кредӓлмӓшӹн пӹтӓриш коэжӹ лыпшалеш. Ти коэ Москвашты дӓ Ленинградышты когонжок ӹшкежӹ гишӓн пӓлдӹртӓ: Вл. Маяковский ӧрӹктӓрӹшӹ колымаш доно кола, С. М. Киров пуштмы лиэш, пролетаривлӓн сек яратымы сирӹзӓт, Максим Горькийӓт ти коээш ямеш. Тӹ ивлӓнок Сталинлӓн пӹтӓриш одывлӓ шачыт. Пӹтӓри руш, вара кырык мары авторвлӓӓт сирӓш тӹнгӓлӹт. Сталин гишӓн 1950-шӹ ивлӓ якте сирӹмӹ. Тӹдӹ гишӓн сирӹмӹ лыдышвлӓ сирӓш тӹнгӓлшӹ поэтвлӓлӓн поэзиш пропуск вуйта ылыныт: тӹдӹ гишӓн сирен мыштет - поэзи нырыш пырен кердӓт, агыт - тӹнӓм кеок тишец.
Кымлышы ивлӓн поэзиштӹнӓ Сталин гӹц пасна "туан кого сӓндӓлӹк - вескид сӓндӓлӹк" темӹ ситӓлык тӹкӓлмӹ. Вескид сӓндӓлӹк со кроза дӓ "цӓшӓн дӓ сулыкдымы" СССР вӹкӹ шыралташ йӓмдӹ. Тӹ ивлӓнок эдемвлӓ миллионвлӓ дон ГУЛАГвлӓшкӹ колтымы ылыт, халыквлӓ географин карта гӹц ямыныт, поэтвлӓ "халыквлӓн кого тӓнглӓн" одывлӓм сиренӹт. Кырык марынвлӓ веле агыл, весӹвлӓӓт. Дӓ, келесӓш келеш, мӹнь кӹзӹт нӹнӹм вуйнаматеш ам лык. Мораль гишӓн веле ӓшӹндӓрӹктӓлнем.
Кокшы тӱнымбал вырсы поэзилӓннӓ кого импульсым пуэн. Поэтвлӓнӓ ӹнде ӱлнӹшрӓк профильӹм айыренӹт - герой салтак гишӓн сиренӹт. Но тенге гӹнят ик корныш пырен, клишевлӓ доно, Сталинӹмӓт макталташ мондыделыт. Г. Матюковскин творчествыжым моло анжалаш гӹньӹ, фронт тематика 1990-шы ивлӓ яктеок якшар шӹртӹ доно шыпшылтеш. Тидӹ худам шаныдеок пӓлдӹртӹмӹ ли.
Сталинӹн колымыжы паштек, тӹдӹ гишӓн лыдышвлӓм сирӓш цӓрнӹмӹ. Вӓрешӹжӹ советский романтизм шӱлӹшӓн лыдышвлӓм сирӹмӹ, кышты цӓшӓн колхоз ӹлӹмӓш, цӓшӓн яратымаш дӓ вырсы гӹц сӓрнен толшы геройвлӓ анжыкталтыт. Лишнӹш, пашкудыштыш кулак ӓль середняк тышманымат кымлышы ивлӓнок мӹндӹр вӓрӹш поктыл колтымы. Цӓшӓн ӹлӹмӓшӹм чангаш ӹнде иктӓт дӓ нимат ак ӓптӹртӹ. 1940-шӹ ивлӓн неволя СССР-ыш ушымы сӓндӓлӹквлӓштӹш халыквлӓӓт (Вадывел Украинышты, Вадывел Ош Русиштӹ, Молдавиштӹ, Балти сӓндӓлӹквлӓштӹ) поэтвлӓнӓн лыдышвлӓштӹ цӓшӓн ӹлӹмӓшӹм ӹлӓш тӹнгӓлӹнӹт.
1960-шы ивлӓ эртенӹт дӓ 1970-шӹи толшашлык. Ти ин Ленинӹн шӱдӹ иӓш юбилейжӹ ылын. Ти лӹм доно мӓмнӓн цилӓ поэток, манаш лиэш, лыдышым сирен. Таманяр иэш мондымы Ленинӹн образжы поэзиштӹнӓ угӹц ӹлӹжӹн. Лениана гӹц пасна 1970-шы ивлӓн поэзиштӹнӓ цӓшӓн колхоз ӹлӹмӓш пакыла анжыкталтеш, космический эдем ӹнде изин-олен мондалтын, тӹдӹ нырыш дӓ фермӹш толын, халаш кен, стройкышты дӓ заводышты пӓшӓлен, Сибирьӹш, БАМыш кыдалыштын. 1930-40-шӹ ивлӓн сирӓш тӹнгӓлшӹ поэтвлӓнӓ 1970-шӹ ивлӓн, яжо ӓпшӓтлӓ ӹшкӹмӹштӹм анжыктенӹт дӓ шукы лыдышым таптенӹт. Лыдышвлӓм таптымашты нӹнӹн мастарлыкышты, лӹмӹнок, 1980-шы ивлӓн тӹнгӓлтӹшӹштӹ цаклалтеш. Йыл пӱмӹ лин, Цикмӓ (Козьмодемьянск) хала 1984-шӹ ин 400 им темен. Ти лӹм доно поэтвлӓнӓ поэзин ӓпшӓткудыштыш вахтыш вуйта шагалыныт, сарла дон молот вӓреш пыным кидӹш нӓлӹн, шокшым кӓргӓлтен - вуйта нӹнӹ ӹшке лоштышты соцсоревнованим тӹнгӓлӹнӹт. Халана дӓ тенгеок вӹдеш ямшы Йылна гишӓн сек яжон сирӹшӹлӓн преми пуалтеш. Пумы ӓль агыл - тидӹм ам пӓлӹ. Тидӹ гишӓн агыл шая, а поэзи гишӓн.