cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Вӧрӧшмарти, Михай
Михай Вӧрӧшмарти (Vörösmarty Mihály, 1800. 12. 01—1855. 10. 19.)
Жеп эртӹмӹкӹ Вӧрӧшмарти ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹм дӓ молнам сирӹмӹ шанымашвлӓжӹм иквӓреш поген, «Сӓрнӓлтмем гишӓн шайыштмаш» (Megtérésem históriája) лӹмӓн книгӓм сирӓ. Ти книгӓм сирӹмӹжӹ годым Вӧрӧшмарти образец семӹнь Борнемицан традицивлӓжӹм шотыш нӓлӹн. «Сӓрнӓлтмем гишӓн шайыштмаш» венгр сӹлнӹшаяшты кок семӹнь у корны доно кемӓш анжыктышы пӓшӓэш шотлалтеш: тидӹ ӹшкевуяок (самостоятельне) пӓшӓ дӓ эче барокко стиль доно сирӹмӹ пӹтӓриш проза пӓшӓ ылеш.
Вӧрӧшмарти эдемӹн шам кӧргӹштӹш кредӓлмӓшвлӓм келтӹмӓшӹн аздарымешеш ак шотлы- тидӹ эдемӹн льыскыды ылмы дӓ пӓлӹдӹмӹ гишӓн лиӓлтеш, манын сирӹзӹ пӓлдӹртӓ. Ти книгӓм сирӹмӓштӹ молнам сирӹмӹ ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹ кого палшыкым пуэнӹт дӓ тенге тӓнгвлӓжӹ доно перви ма гишӓн хытырен, тӹдӹ гишӓн сирен. Кыды-кынамжы гӹнь, ти хытырымашвлӓ пиш драматическилӓ кайыт: тӓнгвлӓ икӹжӓк-иктӹштӹ вӹкӹ шӹдешкӓт, соредӓлӹт, кыдыжы «шӹвӓлеш дӓ ашкедеш» вӓк дӓ курымеш тӓнг ылмыжым монда. Ти пӓшӓштӹ пиш интересне сӱжет улы, кышты церкӹ хор гишӓн сирӓлтеш. Хорын мырызывлӓ цилӓн ӹшке семӹньӹштӹ ӹлӹмӓш вӹкӹ анжат дӓ икӹжӓк-иктӹштӹ доно дискутируят. Но сагажы шалгышы мырызы мам вӓшештӓ иктӓт ак колышт, лач попат веле. Барокко жепӓш эдемвлӓн характервлӓм анжыктымашты Вӧрӧшмарти яжо кӱкшӹцӹш шон. Тидӹм эдемвлӓ хытырымашвлӓм анжыктымашты ужаш лиэш.
Links
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
Доцимодус
Доцимодус (Docimodus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса дӓ Маломбе йӓрвлӓ) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ доцимодус улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Гиацинт аравлӓ
Гиацинт аравлӓ (Anodorhynchus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ гиацинт ара улы. Кытшы 70–100 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Вӹржӹкӓн
Вӹржӹкӓн — сола Кырык сирӹштӹ, Эмӓн сола согоньын территориштӹжӹ. Солан эче вес лӹмжӹ улы, тидӹм Ошкан маныт. Лач первижок Вӹржӹкӓн Акпарс лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. Эмӓн якте 3 уштыш. Вӹржӹкӓнӹштӹ поэт В. Алёшкин, псевдолӹмжӹ Ошкан дон 1930-шы ивлӓн репресси гӹц Сибирьӹш шӹлшӹ Е. И. Алёшкин шачыныт. Кокшыжы Красноярскышты партин крайкомын 2-шы секретарьжы ылын. 2001-шӹ ин солашты 91 эдем ӹлен.
Историжӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1932 и
1932 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Вӹржӹкӓн школ
Вӹржӹкӓн школ — Кырык сирӹштӹш Вӹржӹкӓн  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
653 и
653 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
654 и
654 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Хатай (ил)
Хатай (турокла Hatay ili ) — Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1 480 571 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
1933 и
1933 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Петуланос
Петуланос (Petulanos) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Шингу, Никери дӓ Эссекибо йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ петуланос улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Кым цӹреӓн кошыгек
Кым цӹреӓн кошыгек (Ploceus tricolor) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Леканорхис
Леканорхис (Lecanorchis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ леканорхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бальзак, Оноре де
Оноре́ де Бальза́к (фр. Honoré de Balzac [ɔnɔʁe də balˈzak]; 20 май 1799, Тур — 18 август 1850, Париж) — француз сирӹзӹ. Шачынжок — Оноре Бальзак; дворян класс гӹц ылмым анжыктышы «де» префиксӹм 1830-шы и годшен кычылтын. "Гобсекӹн" авторжы.
Б Б
Байрампаша
Байрампаша (турокла Bayrampaşa ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 269.481 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓ (Turtur) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы.
Шӹргӹ тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (той ала шӹргӹ тыргӓдӹ) 20 см, сек когожы (симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ) 25 см якте шот.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
655 и
655 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Симсӓкӓ андигена
Симсӓкӓ андигена (Andigena hypoglauca) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби, Эквадор дӓ Перу Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 46–48 см, нелӹцшӹ 244-370 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Абия (штат)
Абия (англ. Abia State ) — кечӹвӓл-ирвел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2006-шы ин тӹштӹ 2 833 999 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 6,320 км². Вуйхалажы Умуахия. Сек кого халажы Аба.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Питкэрн ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Питкэрн ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ботаника
Ботаника (botanica) — биологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Кушкышвлӓм шӹмлӹшӹ биологи.
Трихосалпинкс
Трихосалпинкс (Trichosalpinx) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 107 йиш тӹрлӹ трихосалпинкс улы.
Шим лепкӓн кошыгек
Шим лепкӓн кошыгек (Ploceus velatus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Ритиодус
Ритиодус (Rhytiodus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ ритиодус улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
656 и
656 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Япон морен
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
Диплотаксодон
Диплотаксодон (Diplotaxodon) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ диплотаксодон улы. Кытшы 10-30 см лин кердеш.
Бойсе (Айдахо)
Бойсе (англла Boise ) — Америкын ушымы штатвлӓн Айдахо штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. территорижӹ: 165.8 км². 2010-шы ин тӹштӹ 205 671 эдем ӹлен.
Адамава (штат)
Адамава (англ. Adamawa State ) — йыд-ирвел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 3,737,223 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 36 917 км². Вуйхалажы Йола.
Категори:Нигери штатвлӓ
Каш
Каш (турокла Kaş ) — Турцин, вадывел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 18,854 эдем ӹлен.
Кужы пачан кӓдӹвлӓ
Кужы пачан кӓдӹвлӓ (Reinwardtoena) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ ‎‎дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кужы пачан кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Хендерсон ошмаоты
Хендерсон ошмаоты (англла Henderson Island) — Питкэрн ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 37.3 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Питкэрн ошмаотывлӓ
Чанаккале (ил)
Чанаккале (турокла Çanakkale ili ) — Йыд-вадывел Турцин илжӹ. 2009-шӹ ин тӹштӹ 477 735 (озы: 243 643; ӓвӓ: 234 092) эдем ӹлен.
Абиссини морен
Абиссин морен ( Lepus habessinicus ) — Африкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 55 см кыташ лин кердӹт. Массышты 3 кг якте шоэш.
657 и
657 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Аква-Ибом (штат)
Аква-Ибом (англ. Akwa Ibom State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 4,805,451 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 7,081 км². Вуйхалажы Уйо.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Делавэр
Делавэр (англла Delaware ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 6 452 км². 2010-шы ин тӹштӹ 897 934 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Делавэр кымдецшӹ доно 49-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 45-шы ылеш. Штат статусым Делавэрлӓн 7 декабрьын 1787 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 1-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Довер; сек кого халажы: Уилмингтон.
Де-Мойн (Айова)
Де-Мойн (англла Des Moines ) — Америкын ушымы штатвлӓн Айова штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. территорижӹ: 200.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 203,433 эдем ӹлен.
Вейнс кошыгек
Вейнс кошыгек (Ploceus weynsi) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Демре
Демре тенгеок Кале (турокла Demre, Kale) — Турцин, вадывел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25,076 (пӱэргӹ: 12,691; ӹдӹрӓмӓш: 12,385) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ибибиовлӓ
Ибибиовлӓ (ибибиола ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Ибибиовлӓн шотышты 5 млн. нӓрӹ.
Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
Категори:Нигери халыквлӓ
Луды нерӓн туканет
Луды нерӓн туканет (Aulacorhynchus coeruleicinctis) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Боливи дӓ Перу кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 38–43 см, нелӹцшӹ 173–257 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Бабич, Михай
Ми́хай Ба́бич (венг. Babits Mihály, 26 ноябрь 1883, Сексард — 4 август 1941, Будапешт) — венгр поэт, сирӹзӹ дӓ сарӹзӹ.
Ӹлӹмӓшӹжӹ
Бабич тошты Паннониан виноград садвлӓ доно леведӓлтшӹ кырыквлӓ лоштыш Сексард лӹмӓн изи халашты шачын. Ӓтяжӹ классический ӓшнӹмӓшӹм(воспитаним) нӓлшӹ судья ылын. ӹшкежӹ гӹц тымдышы лин. Будапешт университетӹштӹ тыменьмӹжӹ годым лыдышвлӓм сирӓш тӹнгӓлеш. Пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм Холнап (Иргод) лӹмӓн антологиэш пецӓтлен. Варарак тӹдӹ Буда-пешт лӹвӓлнӹш изи халашты тымдышын пӓшӓм ӹштен дӓ Ныугат журналеш пецӓтлӓлтӹн.
Пӹтӓриш Тӱнымбал вырсы жепӹн антимилитаризм тематикӓн лыдышвлӓм сирӹмӹжӹ гишӓн тӹдӹм судыш пумы ылын. Бабич нигынамат пролетариат монгырышты ылде, антиреволюци (социализм революци) жепӹн тӹдӹ пролетариат ваштареш нимат шӹлтӹдеок, вишок ӹшке шанымашвлӓжӹм пӓлдӹртен. Вес монгыр гӹц анжалаш гӹньӹ, тӹдӹ Хортин правительствыжы ваштарешӓт ылын. Лыдшывлӓ лошты тӹдӹ яратымы поэт ылын. 1927-шӹ и гӹц колымешкӹжӹ тӹдӹ Баумгартен Фондын кураторжы ылын. (Ти фондым Венгриштӹ шачшы немӹц эстетик Ференц Баумгартен пачын дӓ венгр сирӹзӹвлӓлӓн премивлӓм пайылен). 1929-шӹ ин тӹдӹ Ныугат-ын тӹнг редакторжы лин. 1937-шӹ ин логер рӓк доно церӓн ылмыжы пӓлӹ лиэш. Таманяр гӓнӓ операцим ӹштӹмӹ ылын. Цержӹ тӹдӹм пиш ясландарен дӓ сек мычашешӹжӹ тӹдӹ воксеокат апай лин. Бабич 1941-шӹ ин колен. Колымыжы паштек Ныугат-ат лӓктӓш цӓрнӓ.
Лирик дӓ декадент
Бабичӹн творчествыштыжы культурывлӓм пӓлӹмӓш пиш келгӹ кишӓм коден. Тӹдӹн поэзиштӹжӹ курымвлӓн вашталтмы жепӓш декадентствын, эстетизмӹн, эклектикӹн, йугендӹн, импрессионизмӹн инфлуэнс цаклалтеш. Вескид сӹлнӹшаявлӓ гӹц образец семӹнь Бабичлӓн Эдгар По (1809-1849), Бодлер дӓ Суйнберн (1837-1909) лин кердӹнӹт. Пӹтӓриш лыдышвлӓштӹжок тӹдӹ классицизмӹн элементвлӓм кычылтеш дӓ антик жепӓш поэзи гишӓн пурын сирӓ. Поэтӹн лыдышвлӓлӓнжӹ символизмӹн элементвлӓ характерне ылыт: пӓлӹквлӓ кого рольым мадыт, лыдышвлӓн кӧргӹм тӧрӧк ынгылаш ак ли, тидӹм ӹштӓш манын лыдшы нӹнӹм интерпретируен кердеш. "Кечӹ (аяр агыл) чиӓвлӓ доно мадшы артньык", "шимӹ ӹшке кӧргӹштӹжӹ рокым урда"... Бабичӹн лыдышвлӓштӹжӹ Адин доно тӓнгӓштӓрӓш гӹньӹ, трагизм укеӓт манаш лиэш. Поэт семӹнь "кечӹйӹдеӓш ӹлӹмӓшӹштӓт пиш шукы цевер мӓгӓл улы, поэт тидӹм ужын мыштышашлык дӓ лыдшывлӓлӓн тидӹм ужаш палшышашлык." Тидӹм ӹштӹмӓштӹ, Бабич романтик-поэтвлӓлӓ бравур доно, "шӱлештӹл дӓ ойхырен" рифман лыдышвлӓм ак сирӹ, тӹдӹн лыдышвлӓжӹ вес кӱкшӹцӓн ылыт. Сонетывлӓжӹм сирӹмӹ годым поэт пӓлдӹртӓ: поэзи "ювелирӹн пӓшжӹ" ылеш дӓ цилӓ поэт ӹшке "миниатюран алтарьжым" ӹштӓ. (Езек хидег сзонеттек "Ти кӹлмӹ сонетвлӓ"). Модерн хала ӹлӹмӓшӹн шукы сӹржӹм, сӱсӹр ойхын цӹрежӹм, ӹшке ӧртӹм ямдаш тӹнгӓлмӓшӹм ӓль хала тӹрӹштӹ лявырген шӹцшӹ пӧртӹм вашталтылмы формывлӓ доно анжыктен, поэт келья кӧргӹштӹжӹ ӹлӹшӹ кӹдӓлӓш курымвлӓн ӹлӹшӹ иконым сирӹшӹ аскет дон ӹшкӹмжӹм кӹлдӓ, идентифицируя.
Ик йых ылына, кого ӹзӓм, тӹнь семӹнеток, шӱкшӹ выргемӓн тамам вазыкалем тӹнгӓлмӹ пӓшӓэтӹм пакыла нӓнгеен. Ма мӹнь ылам? Пырак: лач вазымаш веле курымаш. Мӹнят курымеш кен колтымем гӹц анзыц ӓшӹндӓрӓш коден кердӓм ылгецӹ, тӹдӹм, мам ужын кердӓм, мам весӹвлӓт анжал кердӹт яратат лиэш, тӹнӓм ладнанок сӹнзӓэм, питӹрен кердӓм курымок лӹмдӹмӹ ылам Пиктор Игнотус. (Пиктор Игнотус)
Бабичӹн поэзижӹ шукы чиӓӓн: чонгештӓш шанен шӹндӹшӹ церкӹ гишӓн лыдыш, тидӹ данаидвлӓн курымаш сулыкышты гишӓн миф (А Данаидáк), кыды вады жерӓштӹ ӹдӹрӓмӓшӹн кӓпӹн сотын йылымыштыжы каеш (Сугáр, Жерӓ). Мӹндӹр ландшафтвлӓ ваштареш реалиштӹ ылшы ныгыды ыжар цӹреӓн Дуанантулин кырыквлӓ шалгат. Тӹдӹ сулыкан сытонан, Бодлер стилян одым сирен. Экспериментвлӓжӹм ӹштӹлмӹжӹ годым Бабич "мӹнь веле" форман лыдышвлӓштӹ тама ак ситӹ ылмым цаклен колта. Тӹдӹ пӹтӓриш лыдыш книгӓжӹн пӹтӓртӹш лыдышыштыжы сирӓ:
Лач мӹнь ӹшке вел лыдышвлӓэмӹн герой ылам, мырывлӓштем пӹтӓришӹ дӓ мычашышты: лыдышвлӓштем тамамат сиренӓм, лач ӹшке гӹцем мӹндӹркӹ веле вӓрештделам.
Интеллект дон философиӓн шанымашвлӓ техень мужед шӹндӹмӹ йӹргец гӹц ытарен кердӹт, Бабич шана. Тидӹм философи шанымашан (Хадйáрат а семмибе, Нигышкат кандышы агыл вырсы) кужы лыдышышты цаклаш лиэш.
Ушемкымдем вӹкӹ анжалтышыжы
Бабич ушемкымдемӹштӹш лиӓлтмӓшвлӓ вӹкӓт ӓмӹш вуйым шуэн анжыде. 1912-шы инок тӹдӹ пӓшӓзӹвлӓн кого демонстраци ("вӹрӓн изӓрня") годым поэт семӹнь веле агыл шанымашвлӓжӹм лыдшывлӓ анзыкы лыктын. 1912-шы ин эртӹшӹ пӓшӓзӹвлӓн демонстраци, "вӹрӓн изӓрня" паштек тӹдӹ ӹшке юкшым вашталтен. Тӹнӓм тӹдӹ "Коклы кымшы майын Ракошпалатышты" (Мáйус хусзонхáром Рáкоспалотáн) лӹмӓн лыдышыжым сирен:
Толжы алталышы ӹлӹмӓшӹм пуштшы тӧр. ӧлицӓ мыч сӓрнӹшӹ колымашым анжалдок: цилӓ ӹнде сойток! тангыж цилӓ вӓре коэштӓлток! кӓпем гӹц шӱ йогок! Революци толок! Варварвлӓ толдок! цилӓ алталымаш дӓ ямдарымаш паштек, тӧр хыть толма!
Тенге Бабич трагеди паштекшӹ картинӹм ужын, сӹгӹрӓл-сӹгӹрӓл, сирӓ. Пролетариатын кредӓлмӹжӹм анжыктымы годым, лыдыш формыжым антик жеп гӹц поэт нӓлӹн. Ти кредӓлмӓш гишӓн сирен гӹнят, кредӓлшӹвлӓ дон поэт солидарнй агыл. Эче Пӹтӓриш тӱнымбал вырсы годымок интеллектуал, гуманист дӓ культура аристократ Бабич кого юкын келесен: "Тӹрвӹвлӓэмӓт вӓк кышкедӹштӹ, тенге гӹнят... Мӹнь сӹнгӹшӹ гишӓн мыраш ам тӹнгӓл... лач тӹдӹ гишӓн мырынем, кыды пӹтӓриш гӓнӓ "Ситӓ!" келесӓ!" Вырсы гишӓн сирӹмӹ лыдышвлӓ паштек, Бабич ушемкымдем гишӓн шӹренрӓк сирӓ. Вырсышты кычылтмы кӹзӹтшӹ жепӓш вооружени эдемвлӓм дӓ культура ӓквлӓм ямдаш палша. Седӹндонат Бабич ум кӹчӓлӓш цӓрнӓ дӓ эртӹш жепӹн гуманизмӹн моральжы докы пӧртӹлеш.
Варвар толеш, лыман шошым гань кидеш лыпшым нӓлӹн; мырат вӓк пӧрт левӓш лӹвӓк шӹлеш; дӓ Яжорак веле кӱ тидӹм ак ынгылы дӓ жеп гӹц вараэш кодеш
Тенге Бабич 1920-шы ивлӓн шачаш тӹнгӓлшӹ фашизм гишӓн сирӓ.
Пӧрт хоза пӧрт йӹржӹ пичӓ
Ти жепӹн Бабичӹн лыдышвлӓжӹ ирӹкӓнрӓквлӓ дӓ куштылгыраквлӓ лит. Поэт "серьезне дӓ цевер кырыквлӓлӓн музыкым шакташ ирӹкӹм пуа, тыр кӓнгӹж кечӹн ирок гӹц вады якте тыр мӓгӓлвлӓм кӹчӓлеш дӓ нӹнӹм ужеш. Шошым кечӹштӹ тӹдӹ курымаш уэмдӹмӓшӹм моэш. Ин нӹл жепӹштӹжӹ "ин ритмжӹ, Йымы поэзин ритмжӹ" конкретизируялтеш. Первишӹрӓк антик стиль доно сирӹмӹ, нелӹрӓк шӱлӹшӓн лыдышвлӓ ӧрдӹжеш кодыт дӓ вӓрешӹштӹ ӹлӹмӓш докы лишкӹрӓк ылшы лыдышвлӓ сирӹмӹ лит. Лыдышвлӓн стильӹм вашталтымашышты Бабичӹн цержӓт ӹшке рольжым мадын. Лыдышвлӓжӹ эмоциональневлӓ дӓ, ӓнят, кынамжы утла реальне шанымашвлӓм пӓлдӹртӹшӹвлӓ ылыт. Тӹдӹ 1910-шы ивлӓн сирӹмӹ стильжӹ докы мӹнгеш пӧртӹлеш. "Балас- йозы" лыдышыштыжы поэт ик валгыдым (свӓтойым) сарвала, кыдын логержӹм худа вивлӓ пӹчкӹн шуэнӹт.
Йонашын книгӓжӹ
1939-шӹ ин Бабич Йóнáс кӧныже (Йонаышн книгӓ) поэмӹм сирӓ. Ти пӓшӓм сирӓш манын, кого инспирацим классицизм дон интересуялтмаш пуэн. Тидӹ гӹц пасна эче у вырсын лин кердмӹжӹ. Пӓлдӹртӓш келеш, Бабитс поэзиштӹжӹ вырсы ваштареш шӹренок сирен. "Йонашын книгӓштӹ" пророк гишӓн сирӓлтеш, кыды Йымын шамакшым ак колышт, ӹлӹмӓшӹн лявӹрӓн дӓ сулыкым шачыктышы монгырвлӓжӹм ужаш ӹнжӹ ли манын, ӹшкетшӹ ӹлӓш тӹнгӓлеш. Бабитс Йонаш дон пресонифицируялтеш, но тӹ годымок ӹшке геройжы гишӓн ирони дон сирӓ. Йонаш тангыж штормам пӓлӓ, тӹдӹ кит колын мӹшкӹрӹшкӹжӹ вӓрештеш. Пӹтӓрижӹ тӹдӹн пророк лимӹжӹ ак шо, но ӹлӹмӓш гӹц шӹлӹн, ӹшкет ӹлен, пуйырымаш гӹц шӹлӓш ак ли- тидӹм тӹдӹ ынгыла. "Йымы мӓмнӓм цилӓ вӓре ужеш" шанымаш дон агыл Йонаш пӓшӓш пижеш, тӹдӹ ӹшке ынгылен шоэш: "преступниквлӓ лошты апай ӹшкежӓт преступник ылеш".
Проза дон сӓрӹмӓш пӓшӓжӹ
"Ош цӓрлӓнгӹвлӓн калиф" (А гóлыакалифа, 1913) романыштыжы Бабитс ти жепӹн сирӹмӹ поэзиштӹжӹлӓок ӹлӹмӓшӹн дисгармонижӹ гишӓн шаям анзыкыла нӓнгеӓ. Ти романышты "примерӹм нӓлӓш лимӹ ӹрвезӹ эдемӹн" ӹлӹмӓш дон колымашыжы гишӓн сирӓлтеш. Ти годымок автор югенд (у халык романтизм) дӓ символизм шӱлӹшӓн новеллӹм чӹдӹм агыл сирӓ. 1920-шы ин сирӹмӹ "Карта гӹц хала" (Кáртыжáр) романышты автор изи халашты капитализмӹн виӓнгмӹжӹ дӓ тӹштӹш ӹлӹмӓш вашталтмашвлӓ гишӓн сирӓ. "Колымашын эргӹвлӓжӹ" (Халáлфиаи, 1927) Бабитсӹн сек пӓлӹмӹ романжы ылеш. Тидӹ йых роман семӹнь сирӹмӹ дӓ венгр халык махань ылеш, тӹдӹм яжон дӓ келгӹн анжыктымы. Бабич яжо образованим нӓлшӹ сирӹзӹ, дӓ тидӹ тӹдӹн поэтикӹ дон философиштӹжӓт цаклалтеш. Тидӹ гӹц пасна тӹдӹ яжо эссеист ылеш. Тӹдӹ венгр сӹлнӹшая гишӓн, туан халыкын культурышты кого рольым мадшы эдемвлӓ гишӓн шукым сирен. Тенге гӹнят, тӹдӹ Европын сӹлнӹшаявлӓм соок шотыш нӓлӹн дӓ 1936-шы ин "Европын сӹлнӹшая истори" (Аз еурóпаи иродалом тӧртéнете) книгӓм сирен.
Сӓрӹмӓш пӓшӓжӹ. Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ доно Бабич венгр сӹлнӹшаям анзыкыла виӓнгдӓш палшен. Пӹтӓри тӹдӹ оригинал текстӹштӹ мам сирӹмӹ, тӹдӹм викок сӓрен, варажы тӹдӹ лыдышвлӓн шанымашым анзыкы лыкташ цацен, лыдышвлӓн формым пӓлдӹртен. Тӹдӹ антик жепӓш авторвлӓ гӹц тӹнгӓлӹн, Шекспир якте сӓрен. Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ логӹц сек яжон пӓлӹмеш Дантен Дижина цоммедиан шотлалтеш. Ти сӓрӹмӓш пӓшӓ гишӓн Сан Ремо- премим тӹдӹлӓн пумы.
Бабич лӹмӹнжок венгр сӹлнӹшаяштыш буржуазный анжалтышан авторвлӓ лошты кого авторитет ылын. Тӹдӹ декадент агыл, анешлӓ, сӹлнӹшаяшты тӹдӹ порадка дон дисциплинӹм моаш цацен. Тӹдӹ тошты дон у лошты кӹверӹм чангышеш шотлалтеш. Лыдышвлӓм сирӹмӹ стильжӹ доно Бабич Т. С. Элиот докы лишӹл.
Ешилхисар
Ешилхисар (турокла Yeşilhisar ) — Турцин, кечӹвӓл Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 17.002 (пӱэргӹ: 8.359; ӹдӹрӓмӓш: 8.643) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йешил» ('ыжаргы') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Финикс
Финикс (англла Phoenix ) — Америкын ушымы штатвлӓн Аризона штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. территорижӹ: 1,344.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 445 632 эдем ӹлен.
Категори:Аризона
659 и
659 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Изи гиацинт ара
Изи гиацинт аравлӓ 30–50 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Попугайвлӓ
Америка лачокла кӓдӹвлӓ
Америка лачокла кӓдӹвлӓ (Patagioenas) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ Америка лачокла кӓдӹ улы. Кытшы 40–50 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Псеуданос
Псеуданос (Pseudanos) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Ориноко дӓ Амазонка йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ псеуданос улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Хайрат
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эклектохромис
Эклектохромис (Eclectochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ эклектохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Усола
Усола (Усола) — сола Кырык сирӹштӹ, Яныгит мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Документвлӓштӹ 1889-шӹ ин анжыкталеш.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ ин Усолаштӹ 39 кудвичӹ ылын (50 пӱэргӹ дӓ 50 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 39 кудвичӹ 174 эдем доно ӹлен.
1919-шӹ ин 20 кудвичӹ 137 эдем доно ӹлен.
1925-шӹ ин 157 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин Усолаштӹ 32 кудвичӹ ылын (73 пӱэргӹ дӓ 72 ӹдӹрӓмӓш), марынвлӓ - 139, рушанвлӓ - 6 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин 88 кудвичӹ ылын (108 пӱэргӹ дӓ 157 ӹдӹрӓмӓш).
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Хендерсон ала кӓдӹ
Хендерсон ала кӓдӹ (Ptilinopus insularis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Барток, Бела Виктор Янош
Бела Барток (Béla Viktor János Bartók, 25 март 1881, Надьсентмиклош, Трансильвани — 26 сентябрь 1945, Нью-Йорк) — венгр композитор, пианист, музыкым шӹмлӹзӹ фольклорист. Мары халыкын музыкыжым келгӹн шӹмлен.
Б Б
Кугижӓ амазон
Кугижӓ амазон (Amazona guildingii) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Сент-Винсент ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шукы цӹреӓн кого амазон попугай. Кытшы 40 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Сент-Винсент дӓ Гренадинвлӓн национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Категори:Попугайвлӓ
660 и
660 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Охлобыстин, Иван Иванович
Иван Иванович Охлобыстин (22-шы июльын, 1966-шы и, Поленово, СССР) — театр дӓ кино актёр.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Киноактёрвлӓ
661 и
661 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Вӹтлӓмары
Вӹтлӓмары (рушла Еникеево)  — сола Кырык мары кымдемӹн Йыл ымбалныжы.
Марынвлӓн ӹлем семӹнь В. XVI-шы курым годшен пӓлӹ ылеш. Токсубай шӱдӹвуйын мӱлӓндӹш пырен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Вӹтлӓ
Вӹтлӓ (алык марла Вӱтла, рушла Ветлуга) — йогы Мары Элышты, тӓнгӓлтӹшӹжӹм Вичӹ областышты нӓлеш. Кытшы 889 уштыш. Йогын бассейн кымдецшӹ 39 400 км². Вӹдӹм ямдымаш (Йӱрнӹ лишнӹ): 255 м³/с. Шалахай сиржӹ лап, вургымлажы кукшӹ(100 якте), мергелиӓн дӓ ошмаан. Йогымыжы пиш олен кеӓ, коашан йогы. Вӹтлӓш шалахай гӹц: Ней, Кого Какша, Уста, Йӱронга дӓ вургымла гӹц Вохма дон Лӱнда йоген пырат. Вӹдшӹм лым гӹц пога. Ноябрь дон апрель лошты шалга. Шӹргӹм йоктарымы йогы. Йӱрнӹ дорц 700 уштышым тылвыш доно кузаш лиэш. Вӹтла сирӹштӹ Кузьмасола дон Вӹтлӓмарывӹтлӓмары солавлӓ дӓ Шарья дон Вӹтла хала, хала сӹнӓн поселкывлӓ Варнавино, Ветлужский, Якшар Бакы,Воскресенское, Йӱрнӹ вӓрлӓнӓт.
Ажедмӓшвлӓ
Й Й Й Й
Литл-Рок (Арканзас)
Литл-Рок  (англла Little Rock ) — Америкын ушымы штатвлӓн Арканзас штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 302.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 193 524 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «little» ('изи') дон «rock» ('кӱ') шамаквлӓ гӹц лин.
Оривеси
О́ривеси (Orivesi или тошты формы — Orihvesi) — Финляндиштӹ Пирканмаа провинциштӹш хала.
Ӹлӹзӹ шот - 9 616 эдем (2010). Халан кымдецшӹ - 960,08 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 160,53 км² нӓлеш. Ӹлӹзӹ плотность — 12,03 эдем/км².
Ажедмӓшвлӓ
Викискладышты Оривеси темы доно медиафайлвлӓ улы www.orivesi.fi (сайт) (фин.)
Категори:Финлянди халавлӓ
Чанкыры (ил)
Чанкыры (турокла Çankırı ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 176.093 (пӱэргӹ: 87.914; ӹдӹрӓмӓш: 88.179) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Дерби туканет
Дерби туканет (Aulacorhynchus derbianus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби дӓ Боливи Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 36–42 см, нелӹцшӹ 173–257 г якте шоэш.
Бейкоз
Бейкоз (турокла Beykoz ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 244.137 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «коз» ('walnut') шамаквлӓ гӹц лин. Территория Бейкоза покрыта лесами, в которых произрастают каштан, дуб, липа, бук лесной, ольха, фундук и другие деревья.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Канада сырмы
Канада сырмы ( Lynx canadensis ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ сырмывлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Сек коговлӓжӹ 48 - 56 см кыташ лин кердӹт. Массышты 8 - 11 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Хир йӓнвлӓ
Атна йӹлмӹ
Атна йӹлмӹ (атнала Atnakenaege’ ; англла Ahtna, Ahtena, Atna) — йыдвел атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Атнавлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска  штат попат.
Словарик
Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
Финике
Финике (турокла Finike ) — Турцин, вадывел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 46,520 (пӱэргӹ: 23,374; ӹдӹрӓмӓш: 23,146) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Трихотоси
Трихотоси  (Trichotosia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 78 йиш тӹрлӹ трихотоси улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ (Nesoenas) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты дӓ Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ улы.
Сартор
Сартор (Sartor) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ ирвел Амазонка йогышты вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ сартор улы.
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сартор
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Холикачук йӹлмӹ
Холикачук йӹлмӹ (англла Holikachuk language, Dishkaket language ) — Йыдвел атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Холикачуквлӓ (холикачукла Doogh Hit’an) лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска штат попат.
Линквлӓ
Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
1934 и
1934 и — XX курымын ижӹ.
Категори:XX курым Категори:Ивлӓ
Анамбра (штат)
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Чайкара
Чайкара (турокла Çaykara) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Трабзон илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 16.939 (пӱэргӹ: 8.482; ӹдӹрӓмӓш: 8.457) эдем ӹлен.
Кошы оравивлӓ
Кошы оравивлӓ (Plocepasser) — орави йишвлӓн йыхыш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кошы орави улы.
Чайкара
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кошы оравивлӓ
Йишвлӓ
Категори:Оравивлӓ
Танагра
Танагравлӓ ӓль танагра йишвлӓ (Thraupidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ яргата цӹреӓн изи мырышы кеквлӓ.
Танагравлӓн сек изижӹн (Conirostrum leucogenys) кытышты 9 см, нелӹцшӹ 7 г; сек когожын (Conirostrum leucogenys) кытышты 28 см, нелӹцшӹ 76 г (Sericossypha albocristata 114 г); якте лин кердеш.
Император амазон
Император амазон (Amazona imperialis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Доминикышты вӓшлиӓлтшӹ кого амазон попугай. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 900 (озыжы), 650 (ӓвӓжӹ) г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
1935 и
1935 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Хендерсон кӹцкӹ кӓдӹ
Хендерсон ала кӓдӹ (Ducula harrisoni †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тригонидиум (кушкыш)
Тригонидиум (Trigonidium ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ тригонидиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гайдов, Софроний Семёнович
Софроний Семёнович Гайдов — кырык мары поэт, 1947-шӹ ин Пайскырык велнӹш Лидӹвуй солашты шачын. Туан велӹм яратымы шулӹшӓн лыдышвлӓм сирӓ. Кок книгажӹм лыкмы: Кышты амала шыжвык (1994), Ир лыпш шыпшалмеш.
662 и
662 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Гайдов, Софроний Семёнович
Ӓ, ӓ, Ӧ, ӧ, Ӹ, ӹ, Ӱ, ӱ
Ажедмӓшвлӓ
Г Г Г
Чарлстон (Вадывел Виргини)
Чарлстон  (англла Charleston ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вадывел Виргини штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 84.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 51 400 эдем ӹлен.
Тепуи туканет
Тепуи туканет (Aulacorhynchus whitelianus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Гвиана кырыквлӓштӹ (тепуи) вӓшлиӓлтшӹ тукан.
Категори:Тукан йишвлӓ
Бахтин, Александр Геннадьевич
Александр Геннадьевич Бахтин (ш. 1960) — истори шӹнцӹмӓшвлӓн докторжы. МарПедИ-н Ӓтямулӓндӹ кафедрын профессоржы. Акпарс гишӓн сирен.
Б Б Б
Шайенн (Вайоминг)
Шайенн (англла Cheyenne ) — Америкын ушымы штатвлӓн Вайоминг штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 121 км². 2010-шы ин тӹштӹ 59 466 эдем ӹлен.
1936 и
1936 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Байельса (штат)
Байельса (англ. Bayelsa State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 1,998,349 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 10,773 км². Вуйхалажы Йенагоа.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
663 и
663 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Эфиопи лагы
Эфиопи лагы (Turdus abyssinicus) — лагы йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ лагы. Кытшы 22 см якте шоэш.
Категори:Лагы йишвлӓ
Басквлӓ
Басквлӓ (баскла: euskaldunak, исп. vascos, фр. Les Basques) Бискай тангыж иксӓн Йыдвел Испаништӹш Баски сӓндӓлӹк дӓ Йыдвел Наварра дон Францин Аквитани регионвлӓштӹжӹ ӹлӹшӹ халык. Нӹнӹн шотышты 2 800 000 нӓрӹ.
= Баск йӹлмӹ: =
Йӹлмӹ шотышты баск йӹлмӹлӓн ик вес родньык йӹлмӹ уке. Лин кердеш, индо-европеецвлӓн толмышты якте баск йӹлмӹ докы лишӹл йӹлмӹвлӓ доно попышы халыквлӓ ылыныт, но варажы вес халыквлӓ лоэш ярлалт кенӹтӓт, йӹлмӹштӹмӓт ямденӹт. Кынамжы басквлӓ ибери йӹлмӹ доно попышы халыквлӓн ӹлӹшеш кодшы халык маныт, кынамжы нӹнӹм этрусквлӓ доно кӹлдӓт.
Б Б Б
Хендерсон тошты кӓдӹ
Хендерсон тошты кӓдӹ (Bountyphaps obsoleta †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
1937 и
1937 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Тыргӓдӹвлӓ
Тыргӓдӹвлӓ (Streptopelia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Тыргӓдӹвлӓн туан мулӓндӹжӹ Африка ылеш. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ тыргӓдӹ улы.
Япоништӹ рок ӹрзӓлтмӓш (2011)
Япоништӹш рок ӹрзӓлтмӓш (2011), кыды 11-шы мартын 2011-шы ин 14:46 (Мары Элышты 8:46) Хонсу ошмаотышты лиӓлтӹн. Эпицентржӹ Сендай хала гӹц 130 уштыш ирвелнӹрӓк дӓ Токио гӹц 373 уштыш ылын. Рок ӹрзӓлтмӓш паштек цунами лыпшалын, кыды Сендай аэропортым мышкын кен. Лин кердеш, ти рок ӹрзӓлтмӓш эче тӹлзӹ нӓрӹ шыпшылтеш.
Категори:Рок ӹрзӓлтмӓшвлӓ
Гонолулу
Гонолулу (англла Honolulu ) — Америкын ушымы штатвлӓн Гавайи штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 272.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 374 658 эдем ӹлен.
664 и
664 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Дернекпазары
Дернекпазары (турокла Dernekpazarı ) — Турцин, ирвел Трабзон илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 4.305 (пӱэргӹ: 2.113; ӹдӹрӓмӓш: 2.192) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чорум (ил)
Чорум (турокла Çorum ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 545.444 (пӱэргӹ: 270.107; ӹдӹрӓмӓш: 275.337) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Беляев, Константин Иванович
Константин Иванович Беляев (21-шӹ декабрь 1910-шы и, Йынгы Кушыргы — 1964 и, Цикмӓ) — кырык марысирӹзӹ, поэт, композитор.
Б Б Б
Баучи (штат)
Баучи  (англ. Bauchi State ) — йыдвел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2006-шы ин тӹштӹ 4,653,066 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 49,119 км². Вуйхалажы Баучи.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Изи тыргӓдӹвлӓ
Изи тыргӓдӹвлӓ (Spilopelia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ изи тыргӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ыжар логерӓн танагра
Ыжар логерӓн танагра (Tangara argyrofenges) — танагра йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Боливи, Эквадор дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ танагра.
Категори:Танагравлӓ
Элмалы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «элма» ('олма') дон «-лы» ('having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Вӹцпистӹ
Вӹцпистӹ — сола Кырык сирӹштӹ, Шур монгырышты. Макарсир якте 9 уштыш нӓрӹ. Цикмӓ доно автобус лини доно кӹлдӓлтӹн, кыды пашкуды Яштуга якте каштеш. Вӹцпистӹштӹ лапка уке, нӹнӹн лишӹл лапкашты — Яштугашты. Кӱшӹл Пӹнгель школым питӹрӹмӹ паштек вӹцпистӹ тетявлӓ Пайскырык школышкы тыменяш каштыт.
Хендерсон цӹвӹ кӓдӹ
Хендерсон цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba leonpascoi †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшар пачан туканет
Якшар пачан туканет (Aulacorhynchus haematopygus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Эквадор, Колумби дӓ Венесуэла Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 141–232 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Трифора
Трифора (Triphora) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ трифора улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бенуэ (штат)
Бенуэ (англ. Benue State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 5,181,642 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 34,059 км². Вуйхалажы Макурди.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Шизодон
Шизодон (Schizodon) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Парана, Парагвай дӓ Уругвай йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 16 тӹрлӹ шизодон улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Баронов, Алексей Михайлович
Алексей Михайлович Баронов  — педагог-организатор, политик. Ӓндӓлӹкӹштӹ.
А. М. Баронов 1882 ин Пӧртныр солашты хресӓнь семняэш шачын. Портныр кок классан училищӹм яжон тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, 1897 ин Азан учительский семинариш тыменяш кеӓ. Тӹдӹм 1901 ин тымень пӹтӓрӓ дӓ ӹшке шачмы велӹшӹкӹжӹ, Портныр солашкы, кок классан училищӹшкӹ тымдаш толеш. Тӹштӹ сӓмӹрӹк тымдышы революци пӓшӓш пижеш: прокламаци дон листовкывлӓм шӓрӓ, хресаньвлӓ лошты революци агитацим эртӓрӓ. Тидӹ гишӓн тӹдӹм кугижӓн правительство 1906 ин тюрьмӓш шӹнда дӓ вара семняге Вологда губерняш, Великий Устюг халаш, ссылкыш колта. Ссылкышты тӹдӹ нӹл и лиэш. Мӹнгеш портылмыкыжы, школышты тымдымы пӓшӓш нигышкат нӓлделӹт. Седӹндон тӹдӹ вара музыка пӓшӓш пижеш. 1911 ин Цикмӓ халашты нӹл хор гӹц мырызывлӓм иктӹш ушен, академический хорым поген. Ик иштӹ Наполеон армим шин шӓлӓтӹмлӓн 100 и темӹ дӓ полак интервентвлӓм поктен колтымылан 300 и темӹ лӹмеш А. М. Баронов халашты М. И. Глинкын «Иван Сусанин» оперыжым шӹндӓш йӓмдӹлӓлтеш. Оперын премьерыжы 1913 ин лин. Тӹдӹ тӹ жепӹн мӓмнӓн кымдемыштӹнӓ кого лиӓлтмӓш ылын. Октябрь революцим А. М. Баронов улы кымылын вӓшлиэш дӓ цилӓ палӹмӓш дон мыштымашыжым кымдемыштӹнӓ халык тымдымашым луктӹмӓшкы пуа. Пӹтӓри тӹдӹм халашты тымдыш комиссареш шагалтеныт, остатка ивлӓн уездӹштӹ халык образовани шотышты инструктор семӹнь пӓшӓм ӹштен. Тенгеок шачмы йӹлмӹ доно учебниквлӓм лыкташ кого шытырым пиштен. 1924 ин С. Г. Эпин доно коктын «Марла букварь. Марла лыдаш, сирӓш тымдымы пӹтӓриш книгӓ» — м пецӓтлен лыктыныт. 1920 ин 21 июньын Цикмӓ уездӹштӹшӹ школышты тымдышывлӓ 3 съездышкы погыненӹт. Тӹшкӹ цилӓжӹ 117 делегат толын, но нӹнӹ лошты «школьный инспектор, заслуженный пӓшӓзӹ» А. М. Баронов ылде, тӹдӹ тӹ кечӹн колен. А. М. Бароновын тетявлӓжӓт ӓтяжӹн корным ташекенӹт, шотеш пиштӹмӹ эдемвлӓ ылыныт. Нӹл ӹдӹр логӹц кымытынжы тымдышы линӹт, ик ӹдӹржӹ — агроном. А сек кого эргӹжӹ — Владимир — лӹмлӹ профессор, медицинский наукын докторжы лин.
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ
Балашши, Балинт
Балинт Балашши (венг. Balassi Bálint, 1554-1594).
Ӹлӹмӓшӹжӹ дӓ ӹшке сӹнӓн ылмыжы
Б. Балашшиин поэзиштӹжӹ венгр ренессaнсын кӹцкӹвлӓжӹ сек яжон кaйыт. Тӹдӹ Йыдвел Венгриштӹ aристокрaт семняштӹ шaчын дӓ aшнымaшыжым (воспитaним) пӹтӓри гувернервлӓ пуэнӹт. Школышкы Нӱрнбергӹштӹ кaштын дӓ вaрa Гермaнин университетвлӓштӹ тыменьӹн. Б. Бaлaшшин толшaш жепшӹ пиш йӹлгӹжшӹ лин кердӹн, но политикa тидӹм лоэштӓрен.
Тӹ жепӹн Кугижӓ Мaксимилиaн вуйлaтен дӓ поэтӹн ӓтяжӹ бaрон Йaнуш Бaлaшшим кугижӓ вaштaреш секретӓн ушемӹштӹ вуйтa ылмыжы гишӓн шaя лӓктӹн кеӓ. Тидӹ пaштек ӓтяжӹм тюрмӓш шӹндӓт, a семняжӹ Польшышкы шӹлеш. Иктӓ-мaнярышты бaрон тюрмӓ гӹц кыргыжеш. ӹшке лӹмжӹм итӹрӓйӓш мaнын, Й. Бaлaшши Трaнсильвaни вaштaреш кредӓлӓш сaлтaквлӓм поген кердӹн дӓ комaндуяш эргӹжӹм шaгaлтa. Но тӹдӹ трaнсильвaнвлӓн пленӹш вӓрештеш дӓ герцог Иштвaн Бaтори дорaн кудвичешӹжӹ кодеш. Тaмaняр тӹлзӹштӹ Бaторим Польшaн кугижӓэш aйырaт дӓ тенге Бaлaшшиӓт Польшыш кеӓ. Но 1577-шӹ ин ӓтяжӹн церлӓнӹмӹжӹ гишӓн увер толеш, Бaлaсси кугижӓ кудвичӹм кодa дӓ токыжы лӓктӹн кеӓ. Эргӹжӹ толмешкӹ ӓтяжӹ колa дӓ семняжӹ Бaлaссим нимaдеок кодa.
Тенге 24 иӓш шукы йӹлмӹ доно попен мыштышы ӹрвезӹ эдем служым вӓрдеок, йолт шaлген кодеш. Лaч ти ивлӓн тӹдӹ ӹшкежӹ гӹц тaмaняр иэш когорaк Aннa Лозонци доно пӓлӹмӹ лиэш. Aннaн шукы тетяжӹ ылын, мaрыжы, Крисоф Унгнaди кугижӓнӹш кого чиновник ылын. Тӹдӹлӓн пиш шӹрен корнывлӓштӹ сӓрнӹмӹлӓ ылын дӓ вӓтӹжӹ тоныжы ӹшкетшӹ шӹнзен. Сӓмӹрӹк Балашши дон Aннa лошты шукыштaт aгыл шокшы ярaтымaш пижӹн кеӓ. Тидӹ Балашшилӓн лыдышвлӓм сирӓш кого импульсым пуэн дӓ тенге "Aннa" лыдышвлӓ шaчыныт. Но "охыр кӹшӓн" проблемӹм решӓш тыл гaнь кого ярaтымaшaт пaлшен кердде, седӹндонaт поэт лейтенaнт лӹм доно |гер хaлaшкы служaш кен колтa.
Бaлaшши яжо сaлтaк ылын, но йырсaул гaнь ӹлӹмӹжӹ гишӓн тӹдӹм увольнӓйӓт. 1584-шӹ ин декaбрьын тӹдӹ тылык вӓтӹ Кристинa Добо доно aлтaрь aнзыкы толыт дӓ Шaрошпaтaк дворецӹштӹ ӹлӓш тӹнгӓлӹт. Тенге у скaндaл шaчеш дӓ тидӹ гӹц пaснa вӓтӹжӹ дон коктын мӹндӹр роднявлӓ ылмышты пӓлӹ лиэш. Ти ивлӓ лошты Балашши Aннa Лозонци донaт кӹлжӹм совсемешок кӹрде дӓ поэтӹн техень йырсaул ылмaшеш нерaт лишӹ Aннa поэт вaштaреш шaгaлеш. Но Балашшиӓт мӓкш гӹц aгыл- тӹдӹ Aннa верц пыт шaлгa дӓ лӹмешӹжӹ шукы лыдышым сирӓ (Юлия лыдышвлӓ). Дӓ цилӓ тaкеш веле, тылык вӓтеш шaлген кодшы (тӹнӓм мaрыжы колен) ӹдӹрӓмӓшӹн шӱмжӹм нӹнӹ ӹрӹктӹделыт.
Ярaтымaшыжы дон юл ылмыжы
Балашши пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм коклы иӓшӹн иктӓ 1575-шӹ и кытлaн сирен. Нӹнӹ перегӓлт кодыныт. Ти лыдышвлӓштӹ Петрaркaн стильжӹ шижӓлтеш, но тенге гӹнят эче яжон ембӹлӹмӹвлӓжок нӹнӹ aгылеп. Лу иштӹ сирӹмӹ лыдышвлӓжӹ воксеокaт вес кӱкшӹцӓн ылыт: тӹнӓм Балашшин кидӹш Пaриж гӹц колтымы Мишель Мaруллус, Херонимус Aнгериaнус дӓ Йaнуш Секундусын Поетaе трес елегaнтиссими лыдышвлӓштӹ вӓрештӹнӹт. Тенге поэт кыце лыдышвлӓм сирӹмӹлӓ, ренессaнс поэзин прaвилывлӓжӹ дон терминвлӓ гишӓн шукым пӓлен нӓлеш. Вaрa поэт сирӹмӹ стильӹшкӹжӹ шукы ум пыртa, йӹлмӹжӹ шукы ежӹнгӓн лиэш, лиӓлтмӓшвлӓм aнжыктымы годым шукы чиӓм кычылтеш, тӓнгӓштӓрӹмӓшвлӓ шӹренок вӓшлиӓлтӹт: когоэшнӹшӹ имниэшкӹ, пикш гaнь пӹсӹ пи, ӹрвезӹ эдемвлӓн лӱддӹмӹ пaртьы- aт уж мa кыце ти сӓндӓлӹк цевер пеледӹшвлӓ доно йолгыжеш?- мaнын поэт ядеш.
"Сaлтaк мыры", цaнтио милитaрис Балашшин сек пӓлӹмӹ лыдышыжы ылеш. Тӹдӹ тенге тӹнгӓлӓлтеш: Сaлтaквлӓ, мa лиэш (Житéзек, ми лехет, 1589). Сирӹмӹ стиль пиш интенсивне, гимнлa тӹнгӓлӓлтеш, сaлтaквлӓн ӹлӹмӓш гишӓн шaйыштеш, пӧртӱн цевержӹм aнжыктымaшкы вaнжa дӓ вaрa цеверлӓсӹмӓш aнжыктaлтеш. Кредӓлмӓш ирок гӹц вaды якте шыпшылтеш. Ирок вырсы тӱтӱтвлӓ сaлтaквлӓм сӹгӹрӓт, имнивлӓ тырын шaлген aк тырхеп дӓ вaдеш янгылен шӹцшӹ имниэшкӹ, мытык йыд вaшт кӓнӓлтӓш, лaгерьӹш пӧртӹлеш. Aрaб имнивлӓ шокшы вӹрӓнвлӓ куштaт, тӱтӱтвлӓ кӓнӓлтӓш ӱжӹт: имниэшкӹвлӓ рок вӹкӹ тӹргештӓт, пaтыр сaлтaквлӓ, жерӓ кузымешкӹ цилӓн лaднaн кӓнӓлтӹдӓ.
Юлия гишӓн лыдышвлӓжӹ
Балашшин лыдышвлӓжӹ кым периодеш шелӓлтӹт. Пӹтӓришӹжӹ Aннa Лозонци доно пӓлӹмӹ гӹц тӹнгӓлӓлтеш. Тӹнӓм тӹдӹ "Мӱ гӹцӓт мӱӓн шaмaквлӓ, нӹжгӓ шыпшaлмaшвлӓ" (Мéзнéл éдесб сзеп сзóк, ӧржендетес цсóкок) помым сирен, кыды Юлия серилӓн тӹнгӓлтӹшӹм пуa. Лыдышвлӓлӓн идейӹм поэт "Поетaе трес елегaнтиссими" книгӓ гӹц нӓлӹн, дӓ седӹ, Балашши ренессaнсын сек яжо поэт Петрaркaн лыдышвлӓжӹмӓт пӓлен.
Юлия венгр сӹлнӹшaяшты пӹтӓриш ӹлӹшӹ ӹдӹрӓмӓш обрaз, кыды кaштеш, куштa, йӹрӓ, шӹдешкӓ, сусу ылеш, кынaмжы токыжы ӱжшӹ, кынaмжы поктышы, кынaмжы пуры, кынaмжы шӹдӓн. Юлия гишӓн лыдышвлӓм лыдaт дӓ вуйтa фотогрaфивлӓм aнжет: тӹдӹ шaлгa, шӹнзӓ, вaштылеш, мӓгӹрӓ, сусу ылеш, сирмӓшӹм сирӓ- ярaтымaшaт тенгеок ӹштӓ...
Балашши дон Aннa Лозонци лоштыш ярaтымaш йӧрен ылын гӹнят, поэт ярaтымaш гишӓн сирӓш цӓрнӹде. Aннa Сaркaнди лӹмеш сирӹмӹ лыдышвлӓжӹ вес йишвлӓ ылыт, тӹштӹ чӹдӹрӓк эмоци, но ӹлӹмӓшӹм ынгылышы ярaтышын шaявлӓ ӹнде aнзыкы лӓктӹт.
Балашшин творчествыжы гишӓн сирӓш гӹньӹ, йымы ыдылмы поэзижӹ гишӓнӓт пӓлдӹртӓш келеш. Шaмaклaн, тӹдӹ Тошты Согоньын пслaмвлӓжӹм венгр йӹлмӹшкӹ сӓрен.
Поэт гӹц пaснa тӹдӹ дрaмaтурaт яжо ылын. Тӹдӹ дрaмывлӓм лaтин йӹлмӹ гӹц сӓрен дӓ пӓленок тидӹм ӹштен. Тӹ жепӹн венгр сӹлнӹшaяшты дрaмывлӓм эче сирӹмӹ aгыл ылын дӓ ти жaнрым виӓнгдӓш мaнын, Балашши ӹшке вижӹм пиштен. Венгри сӹлнӹшaяшты ти aвторын поэзижӹ шукым aнжыктa, Балашшин туaн хaлыкын поэзижӹм ренессaнс корнышкылa aжедшӹн слaвыжы вaзеш. Тӹдӹ кыце поетa доцтус (поэзин теорим яжон пӓлӹшӹ), тенгеок шӱм донaт поэт ылын, кыды ӹшке виӓн индивидуaльне монгырвлӓжӹм лыдышвлӓштӹжӹ aнжыктен кердӹн. Балашши венгр сӹлнӹшaяшты пӹтӓриш клaссикеш шотлaлтеш.
1938 и
1938 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
665 и
665 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Монтгомери (Алабама)
Монтгомери  (англла Montgomery ) — Америкын ушымы штатвлӓн Алабама штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 404.53 км². 2010-шы ин тӹштӹ 224119 эдем ӹлен.
Галлен-Каллела, Аксели Вальдемар
Аксели Вальдемар Галлен-Каллела (финнлӓ Akseli Gallen-Kallela (Axél Waldemar Gallén) ш. 26-шы апрель 1865-шӹ и, Пори хала, Суоми – к. 7-шӹ март 1931-шӹ и, Стокгольм) — халыквлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ финн артньык. Вазымы стильжӹ: XIX-шӹ курымаш халык романтизм дон реализм. Сек пӓлӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ: Эргаш дон карак (1884), Папа дон коти (1885), Démasquée (1888), Паанайӓрсолан кӹтозӹжӹ (1892), Symposion ӓль Проблема (1894), Сампом таптымаш (1893), Ad Astra (1894), Сампо верц кредӓлмӓш (1895), Куллервон шудалмыжы (1906-08), Лемминкӓйненӹн ӓваӓжӹ (1897) дӓ тенгеок Алексис Кивин «Шӹм шумбел» романжылан иллюстрацивлӓ.
Г Г
1939 и
1939 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Охлобыстина, Оксана Владимировна
Оксана Владимировна Охлобыстина (24-шы апрельын, 1973-шы и, Москва, СССР) — театр дӓ кино актриса, сценарист.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Киноактёрвлӓ
Тӱри
Тӱри (Türi) — хала Эстоништӹ Йӓрвамаа уездӹштӹ. Пӓрну йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Таллинн — Вильянди лиништӹш кӹртнигорны станци.
Категори: Эстони халавлӓ
Ыжар вуян танагра
Ыжар вуян танагра (Tangara seledon) — танагра йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Перу дӓ Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ танагра. Кытшы 11,5–13 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 13.5 см якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Борно (штат)
Борно  (англ. Borno State ) — йыд-ирвел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 4,588,668 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 70,898 км². Вуйхалажы Майдугури.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Ош шӱӓн лагы
Ош шӱӓн лагы (Turdus albicollis) — лагы йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ лагы. Кытшы 20,5–26 см, нелӹцшӹ 40–77 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лагы йишвлӓ
666 и
666 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Эйӱп
Эйӱп (турокла Eyüp ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 338.329 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Канал нерӓн тукан
Канал нерӓн тукан (Ramphastos vitellinus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 300-430 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Дег-хитан йӹлмӹ
Дег-хитан йӹлмӹ (дег-хитанла Deg Xinag ; англла Deg Xinag, Deg Hitʼan, Kaiyuhkhotana, Ingalik ) — атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Дег-хитанвлӓ (Deg Hitʼan) лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска штатын Шагелук (Łeggi Jitno’) дӓ Анвик (Gitr’ingithchagg) халавлӓшты попат.
Линквлӓ
Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
Енигматохромис
Енигматохромис (Enigmatochromis lucanusi) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Гвиней) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш енигматохромис веле улы. Кытшы 4.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Гарсиа Лорка, Федерико
Федери́ко Гарси́а Ло́рка (Federico García Lorca, 1898—1936) — испан поэт, драматург, тенгеок музыкант дӓ артньык-график семӹнь пӓлӹ. «27 ишӹ пылвуйкымдем» группын тӹнг фигурыжы, XX-шы курымаш испан культурыштыш сек раскыды эдемжӹ. Испаништӹш граждан Вырсы жепӹн пуштмы.
Г Г
1940 и
1940 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Чаршыбашы
Чаршыбашы (турокла Çarşıbaşı ) — Турцин, йыд-вадывел Трабзон илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 15.954 (пӱэргӹ: 7.985; ӹдӹрӓмӓш: 7.969) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарикӓ сӹнзӓхалан туканет
Сарикӓ сӹнзӓхалан туканет (Aulacorhynchus huallagae) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Перу Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 37–44 см, нелӹцшӹ 250–278 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Шанлыурфа (ил)
Шанлыурфа (турокла Şanlıurfa ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. Турциштӹ кого илвлӓ ло гӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.574.224 (пӱэргӹ: 788.278; ӹдӹрӓмӓш: 785.946) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Изи тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Трисетелла
Трисетелла (Trisetella) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 22 йиш тӹрлӹ трисетелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бирмингем (Алабама)
Бирмингем  (англла Birmingham ) — Америкын ушымы штатвлӓн Алабама штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 244.46 км². 2010-шы ин тӹштӹ 212 237 эдем ӹлен.
667 и
667 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1941 и
1941 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Мариуполь
Мариуполь (Маріуполь) – Украинын хала, ӹлӹзӹ шот 487 тӹжем.
Синатполемус
Синатполемус (Synaptolaemus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Ориноко, Касикьяре дӓ Амазонка йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ синатполемус улы.
Мариуполь
Категори:Украина
Синатполемус
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
1942 и
1942 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Бӱньян
Бӱньян (турокла Bünyan ) — Турцин, покшал Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 33.704 (пӱэргӹ: 16.878; ӹдӹрӓмӓш: 16.826) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эретмодус
Эретмодус (Eretmodus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ эретмодус улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Камю, Альбер
Альбе́р Камю́ (фр. Albert Camus, 7 ноябрь 1913 — 4 январь 1960) — француз сирӹзӹ, философ, пӓшӓвлӓштӹжӹ экзистенциализмӹм культивируен. 1957-шӹ ин сӹлнӹшая Нобель премим пумы.
Adaptations théâtrales
Albert Camus adapta différentes pièces de théâtre étrangères.
Хилодусвлӓ
Хилодусвлӓ (Chilodontidae) — Харацин йиш (Characiformes) группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ. Хилодусвлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ хилодус йиш улы. Хилодусвлӓн сек изижӹ 6,5 см, сек когожы 16 см якте шот.
Камю, Альбер
Adaptations théâtrales
En 1975, le régisseur et acteur Nicou Nitai, a traduit et adapté pour "one man show" " La chute" qu'a été joué sur les scènes du Théàtre de la Simta et Théàtre Karov à Tel Aviv, plus de 3000 fois.
668 и
668 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Хилодусвлӓ
Кол лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «cheilos» (тӹрвӹ) дон «odous» (пӱ) шамаквлӓ гӹц лин.
Камю, Альбер
Notes et références
Jean-Luc Moreau : CAMUS l'intouchable,Polémiques et complicités, Éditions Écriture-Ed. Neige, janvier 2010 - ISBN 978-2909240961
Ажедмӓшвлӓ
К К
Гомбе (штат)
Гомбе (англ. Gombe State ) — йыд-ирвел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2006-шы ин тӹштӹ 2,353,000 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 18,768 км². Вуйхалажы Гомбе.
Халыквлӓжӹ
Категори:Нигери штатвлӓ
Симсӹ сиали
Симсӹ сиали (Sialia currucoides) — лагы йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сиали. Кытшы 16–20 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Категори:Лагы йишвлӓ
669 и
669 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Ыжар танагра
Ыжар танагра (Tangara gyrola) — танагра йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Коста-Рика, Панама, Эквадор, Боливи, Бразили дӓ Тринидад дӓ Тобаго) вӓшлиӓлтшӹ танагра. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 19.5 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Коюкон йӹлмӹ
Коюкон йӹлмӹ (коюконла Denaakkʼe, Dinaak̲ʼa ; англла Koyukon, Unakhotana) — Йыдвел атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Коюконвлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска  штат попат.
Лӹмдер
Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
1943 и
1943 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Ала тыргӓдӹ
Ала тыргӓдӹ (Spilopelia chinensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27,5 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шырнак (ил)
Шырнак (турокла Şırnak ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 430.109 (пӱэргӹ: 219.187; ӹдӹрӓмӓш: 210.922) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ