cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шӱштӹ кечӓш
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Султанбейли
Султанбейли (турокла Sultanbeyli ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 286,622 эдем ӹлен.
Кулаковы
Географи
Цикмӓ — Шывашар корнын вургымла велнӹжӹ вӓрлӓнен, райцентр (Козьмодемьянск хала) гӹц кечӹвӓлвекӹлӓ 12 уштыш вӓрӹштӹ ылеш. Сола гӹц вадывекӹлӓ 1,5 уштыш вӓрӹштӹ Изи Йынгы ӓнгӹр йога.
Истори
Икшӹ гӓнӓ ти сола гишӓн Юль Кушыргы гӹц лӓкшӹ 23 ӹлемӓн Кулаков почингӓ семӹнь 1795 ин сирӹмӹ. Тӹдӹ Казань губерништӹшӹ Козьмодемьянск уездӹн Кого Йынгы волостьышкыжы пырен.
Казань губерништӹшӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓм анжыктышы 1859 и годшы спискӹштӹ солам Юль-Кушарга лӹм доно сирен кодымы. Халык лошты Кулаковы маныныт. Москва почта корныш нӓнгешӹ Козьмодемьянск – Казань почта корнышты «лӹмдӹмӹ вӹдважвлӓ сага» вӓрлӓнен манын пӓлдӹртӹмӹ. 1877 и гӹц Кулаковы манмы сола Козьмодемьянск волость гӹц айырлышы Кулаковы волостьын центржӹ лин.
1919 и гӹц сола сельсоветӹн центржӹ лиэш. I ступенян школым пачмы. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантон Красноволжский сельсоветӹн центржӹ. Икманяр веремӓ сола Красноволжье маналтын.
1930 ин Кулаковы солашты «Маяк» лӹмӓн колхозым ӹштӹмӹ, кым и гӹц тӹдӹм Цатныр солаштышы «Якшар партизан» колхоз доно ушымы. Вырсы паштек сола К.А. Тимирязев лӹмеш когоэмдӹмӹ колхозыш, варарак В.П. Мосолов лӹмеш колхозыш ушнен.
Султанбейли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кулаковы
Истори
1954–1965 ивлӓ лошты Красноволжский сельсоветӹм пӹтӓрӹмӹ ылын, Кулаковы сола Четнаевский (1954—1960 ивлӓ) дӓ Усола (1960—1965 ивлӓ) сельсоветвлӓшкӹ пырен. 1970 ивлӓн солашты кого чангымы пӓшӓ кен, тӹнӓмок тӹдӹн докы андакшы Цатныр солам ушымы.
Кӹзӹтшӹ жеп
Солашты сола поселенин администрацижӹ, Мосолов лӹмеш племзавод-колхозын правленижӹ, Красноволжский кӹдӓлӓш общеобразовательный школ, социально-культурный комплекс (андак – культура пӧрт), библиотека, почта отделени, фельдшер-акушер пункт дон ветеринар участкы вӓрлӓненӹт. АТС дон лапка улы. Халык ӹшке чангымы дӓ шукы квартирӓн пӧртвлӓштӹ ӹлӓ. Солашкы газым пыртымы.
Киломберо кошыгек
Киломберо кошыгек (Ploceus burnieri) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Танзаништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Кулаковы
Кӹзӹтшӹ жеп
Культура пӧрт анзылны Кугу Отечественный вырсеш колышывлӓ лӹмеш памятникӹм шагалтымы.
Владимир Сузы
Владимир Сузы (Владимир Павлович Семёнов) 1913 ин Кырык Мары район Сарапай сола незер хресань семняэш шачын. Изижы годымок атяжӹ гӹц тылык кодын, ӹлӹмашӹжӹ нелӹ ылын. Тӹдӹ кӹтомат кӹтен, кӹченат каштын. Но тылык ӹрвезӹлан Советский кӹл, у ӹлӹмаш палшен.
Кулаковы
Кӹзӹтшӹ жеп
Категори:Кырык мары солавлӓ
Владимир Сузы
1927 ин В. Сузы кырыкКырык мары педтехникумыш тыменяш пыра да 1930 ин Цикм ӓ педтехникумым тымень пӹтара. Тыменьмӹ годым шайыштмашвлам сираш тӹнгалеш, Кӹтозӹ дон Вараш атя пӹтариш шайыштмашвлажӹм тӹдӹ 1929 ин сирен.
Владимир Павловичын пӹтариш шайыштмашвлаштыжок из годшы ӹлӹмашӹжӹм яргатан анжыктымы.
Педтехникум паштек тӹдӹ редакци дон издательствышты пашам ӹштен. Сирӹмӹ пашавлажӹм Кыралшы (кӹзӹт Жерӓ газетеш) да У сем журналеш пецӓтлен.
1934 до 1936 ивлӓн В. Сузын шайыштмашвлажӹн погемиквла, 1937 ин Таган Стьопан повестьшӹ Москвашты лӓктӹнӹт. 1936 ин Мӓ пеледӹнӓ альманахеш Салтак мыры поэмыжы пецӓтлӓлтӹн.
1957 ин Ылӹмӓш корны погемикшы лактӹн. Вӓкш янгышта шайыштмашыжым, векӓт, мары халык лошты пӓлӹдӹмӹжӹ иктӓт уке: тӹдӹм 7-шы классаш учебникӹш пыртымы.1965 ин «Ылымӓш тымда» погемикшӹ пецатлалт лактӹн.
Владимир Павлович учебниквлам лыкмы шотышты шукы пашам ӹштен. Пӹтартӹш жепӹн тыды ясыланен, но тидӹм иктӹланат палдӹртӹде, седок Ленин корны газет редакциштӹ пашален. В. Сузы, 60 ижӹ яктеат кым тӹлзӹм ӹлен шоктыде, 1973 ин 16 апрельын трукок колен. Тӹдӹн сирен кодымы повесть дон шайыштмашвлажы ма паштекнаат ӹлаш тӹнгалӹт.
В. П. Сузы эче шукы сирен кердеш ыльы. Тенге гӹнят Сарапай сола лымлы марына тулетан пашам ӹштен коден, самырык сирышӹвламат творчество корнышкы лыктын, виктарен. Ныны логӹц кыдыжы ош светӹштӹ укеат ылыт, а ашӹндарӹмашвлаштӹ кодыныт.
Сирӹзӹвлӓ икӹжӓк – иктӹштӹм паленыт, а В. Сузым 50-60-70 ивлӓн ышке тымдышешышты шотленыт, седындон яжо ашындарымашвлӓ веле В. Сузы гишӓн кодыныт.
В В В
Кӧльрейтери
Кӧльрейтери ( Koelreuteria ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1905 и
1905 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Амыж кошыгек
Амыж кошыгек (Ploceus castanops) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Микушкансир
Микушкансир - Шур вел сола,  Макарсирӹш 3 уштыш. Кого Пӹнгель ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Этимологижӹ "Микуш" (ти вӓрӹш ӹлӓш ванжышы пӹтӓриш эдемӹн лӹмжӹ) дон "сир" гӹц лин. 2001 ин солашты 10 эдем ӹлен.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Эфиопи кырык морен
Эфиопи кырык морен ( Lepus starcki ) — Эфиопиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Eulagos лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн.
Категори:Моренвлӓ
Водьвлӓ
В Категори:Финн-угр халыквлӓ В
Данакили
Данакили (Danakilia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы йыд-ирвел Африкышты (Эфиопи дӓ Эритрей) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ данакили улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Текирдаг (ил)
Текирдаг (турокла Tekirdağ ili ) — Йыд-вадывел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 798 109 (озы: 406 744; ӓвӓ: 391 365) эдем ӹлен.
1906 и
1906 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Дублин мечеть
Дублин мечеть (англла Dublin Mosque ) — Ирландиштӹ Дублин халан тошты (1884 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ирланди мечетьвлӓ
Текирдаг (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Додонаэа
Додонаэа ( Dodonaea ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Аштавай пӱэргӹ монастир
Аштавай пӱэргӹ монастир - Кого Йынгы ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнен. Паратмар якте 5, Виловат якте 8 уштыш. Аказ лужавуйын мӱлӓндӹштӹжӹ ылын. Монастирӹм 1907-шы ин ти Аштавай сола вӓрӹштӹ шӹндӹмӹ. Монастирын Йозым Ӹштӹшӹ Миколай лӹмеш пу церкӹжӹ ылын. Октябрь революци паштек монастирӹн пайдажым конфискуйымы дӓ национализируйымы.
А А
Санджактепе
Санджактепе (турокла Sancaktepe ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 229.093 (пӱэргӹ: 117.584; ӹдӹрӓмӓш: 111.509) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Лачокла пӹрцӹ тымана лӹпӹ
Категори:Тымана лӹпӹвлӓ
Ӱлдӹк кӓдӹ
Ӱлдӹк кӓдӹ (Columba oenas) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Аштавай
Аштавай (выс. Октябрьский) — Кого Йынгы ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнен. Паратмар якте 5, Виловат якте 8 уштыш. Аказ лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. Сола семӹнь 1907-шы инок ышке статусшым ямден, лач тынӓм лишнӹжӹ Аштавай пӱэргӹ монастирӹм ти вӓрӹштӹ шӹндӹмӹ. Монастирын Йозым Ӹштӹшӹ Миколай лӹмеш пу церкӹжӹ ылын. Октябрь революци паштек монастирӹн пайдажым конфискуйымы дӓ национализируйымы. Тӹ годымок монастир лишнӹш пӧртвлӓштӹ 2001 якте эче ӹлӹшӹвлӓ ылыныт.
Исохилус
Исохилус (Isochilus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 (ӓль 39 ) йиш тӹрлӹ исохилус улы.
Пекеттӧрем
Пекеттӧрем - Шур вел сола,  Макарсирӹш 4 уштыш. Кого Пӹнгель ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Этимологижӹ "пекет" (оролы) дон "тӧрем" (тӧр вӓр) гӹц лин. 2001 ин солашты 19 эдем ӹлен.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Купаниопсис
Купаниопсис ( Cupaniopsis ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1907 и
1907 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Ахтисаари, Мартти
Мартти Ахтисаари (Martti Oiva Kalevi Ahtisaari) (ш. 23-шы июнь-ын 1937-шӹ ин, Viipuri, (марла Выборг)) — Финлянди (Суоми) Республикын 10-шы президентжӹ (1994-2000). Президент лимӹжӹ якте Вескид пӓшӓ министерствышты дипломат пӓшӓм ӹштен, Ушымы Халыквлӓн Организациштӹ (англла UN, рушла ООН) палшыкалышы секретарь ылын. Тырым шагалтымы Нобельӹн премижӹм пумы гишӓн 10.10.2008 увертӓрӹмӹ дӓ ти премим 10.12.2008 Норвегин вуйхалаштыжы, Ослошты тӹдӹлӓн кычыктымы. Тидӹ гӹц пасна ти инок Мартти Ахтисаарилӓн октябрь тӹлзӹн ЮНЕСКО-н (англла UNESCO) премижӹм пумы.
Ахтисаарин халыквлӓлоштыш пӓшӓжӹ:
Мартти Ахтисаари халыквлӓлоштыш организацивлӓштӹ пӓшӓм 1960-шы ивлӓ годшен ӹштен. Шукы вижӹм гражданский вырсы тервен нерат лишӹ Намибим тыр дӓ демократи йӧн доно виӓнгмӹ корныш колтымашкы пиштен. Ти виӓнгмӹ корнын тӹнг негӹцшӹ у школ системӹм айырымаш ылын. Ахтисаари семӹнь, кугижӓнӹш у корнывлӓ доно виӓнгнежӹ гӹнь, тӹдӹ пӹтӓриок, у школ системӹм ӹшкӹлӓнжӹ айырышашлык, вет такеш агыл, сӓмӹрӹквлӓ кугижӓнӹшӹн толшашыжы ылыт манын попат. Намиби гӹц пасна, Мартти Ахтисаари тенегок Филиппинышты икӹжӓк-иктӹштӹ ваштареш кредӓлшӹ этнический кланвлӓ лошты тыр лижӹ манын, кого пӓшӓм ӹштен. Тенгеок Косово проблемӹм решӹмӓштӓт нобелист кого рольым мадын.
Нобель премим айымы традици
Традици семӹнь, Нобельӹн премижӹм кок вӓре пайылат: тыр шагалтымы премим Ослошты хими, физика, эконмика дӓ литература премим Стокгольмышты пуат. Нобелист Ахтисаари лӹмеш, Осло хала мэриштӹ кого айо эртен, кышты Норвегин кугижӓжӹ Гаральд ылын. Традици семӹнь нобелист лӹмеш кого концертӹм пуат. Нобелистӹм кымылангдаш толшывла Осло мэри анзыкы погыненыт, нӹнӹ лошты Норвегиштӹ эмиграциштӹ ӹлӹшӹ шукы косовец ылын. Кидӹштӹштӹ нӹнӹ Косовон йолажым вӹльгӹжтӓрен шалгенӹт. Мартти Ахтисаари мэрин балконжы гӹц халыкым пурештен.
Стокгольмыштат Нобель айом Хала пӧртӹштӹ (мэриштӹ) эртӓрӓт. Ослошты ти церемони 10-шы декабрьын эртӓ гӹнь, Швецин вуйхалаштыжы тидӹм 12-шы декабрьын эртӓрӓт. Нобелиствлӓ гӹц пасна ти айошты 1000 утла хына ылын. Хынавлӓ лошты традици семӹнь Швецин кугижӓжӹ Карл Густав, кугижӓтар Сильвия, принцесса Виктуриа, принцесса Мадлен дӓ принц Карл Филипп, сӓндӓлӹкӹн политика, шӹнцӹмӓш (наука) дӓ культура элитыжы ылын. Айон хозажы – Нобель Комитет. 2008-шы ин Нобель премим пумы программышты кым чӓсӓк пелӓк шыпшылтшы айо вады качкыш паштек концерт дон танцывлӓ ылыныт. Вады качкышын ӓкшӹ 170 евро. Шергӓш агыл гӹнят, ти айошкы вӓрештӓш куштылгы агыл. Нобелиствлӓ сагашты 46 эдемӹм канден кердӹнӹт (роднявлӓм, лишӹл тӓнгвлӓм, коллегӹвлӓм), нӹнӹ гӹц пасна тышты 200 нӓрӹ студент ылын. Нобельӹн лауреатвлӓ гишӓн шукыракым интернетышты Nobel prise лӹм доно пӓлен нӓлӹдӓ.
А А Категори:Президентвлӓ
Сарикӓ калпакан кошыгек
Сарикӓ калпакан кошыгек (Ploceus dorsomaculatus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Альбатрос
Альбатрос йишвлӓ (Diomedeidae) — Буревестник ганьывлӓ йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Шӹпӓн океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого тангыж кеквлӓ. Цилӓжӹ 21 тӹрлӹ альбатрос улы.
Сарикӓ тупан кошыгек
Сарикӓ тупан кошыгек (Ploceus dicrocephalus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Эфиопи, Кени дӓ Сомалиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
634 и
634 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Купани
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Сарикӓ ялан кошыгек
Сарикӓ ялан кошыгек (Ploceus flavipes) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Конго Демократи Республикышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Чекмекӧй
Чекмекӧй (турокла Çekmeköy ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 147.352 (пӱэргӹ: 75.251; ӹдӹрӓмӓш: 72.101) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кӹрӓн кӓдӹ
Кӹрӓн кӓдӹ (Columba eversmanni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, сарикӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ. Кытшы 26,5 см, нелӹцшӹ 200–250 г якте шоэш.
Царамак кошыгек
Царамак кошыгек (Ploceus galbula) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Токат (ил)
Токат (турокла Tokat ili ) — Йыдвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 617 158 (озы: 306 757; ӓвӓ: 310 401) эдем ӹлен.
Кӹрӓн кӓдӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист, ботаник, зоолог дӓ энтомолог Эдуард Александрович Эверсман (Eduard Friedrich Eversmann, 1794 – 1860) лӹмеш пумы.
Царамак кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Вермонт
Вермонт (англла Vermont ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 24 923 км². 2010-шы ин тӹштӹ 625 741 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Вермонт кымдецшӹ доно 45-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 49-шӹ ылеш. Штат статусым Вермонтлан 4 мартын 1791 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 14-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Монтпилиер; сек кого халажы: Бӧрлингтон.
Токат (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Кӹрӓн кӓдӹ
Лӹмжӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
635 и
635 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Килва кого мечеть
Килва кого мечеть (англла Great Mosque of Kilwa ) — Танзанииштӹ Килва-Кисивани ошмаотын тошты (10-шы курымаш) мечетьшӹ.
Ларабанга мечеть
Ларабанга мечеть (англла Larabanga Mosque) — Ганышты Ларабанга халан тошты (17-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Килва кого мечеть
Категори:Танзани мечетьвлӓ
1911 и
1911 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Ларабанга мечеть
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Гана мечетьвлӓ
Хамели
Хамели ( Hamelia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Симсӹ шылдыран ара
Симсӹ шылдыран ара (Primolius maracana) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Бразилишӹ, ирвел Парагвай, йыд-ирвел Аргентина дӓ ирвел Боливишӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 36–43 см якте шоэш.
Симсӹ шылдыран аравлӓ 50–60 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Попугайвлӓ
636 и
636 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Азым лӹпӹ
Азым лӹпӹ (Agrotis segetum ; алыкмарла озым лыве) — тымана лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы Палеарктика регионышты, Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ сакырушман, кечӹвуй, кукуруза дӓ прос качшы лӹпӹ. Шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32–42 мм якте шоэш.
Категори:Тымана лӹпӹвлӓ
Ӱ
Ӱ — патыл ӓль шир патыл гӹц вазыктымы качмы продукт. Шӹренжок ӱм ышкал шӹшер гӹц ӹштӓт. Ышкал ӱ гӹц пасна, мӱлӓндӹ вӹлнӹ тенгеок кесӹ, шарык, як, буйвол шӹшер гӹцӓт ӱм вазыктат. Качкыш семӹнь ӱм марынвлӓ первишен пӓлӓт. У тотанрак лижӹ манын, тӹшкӹ шӹренжок санзалым пиштӓлӓлӹт. Тенгеок вес тотанат ӱ лин кердеш. Шӱшмӱй — дисперсий (дисперс системын тӱрлӧ ойыртемже) шотлалтеш, тыште вӱд дисперс фазылан шотлалтеш, а коя-дисперсий средства. Коя оптышышто дисперс фазе, а вӱд — дисперсий средства.
2004-шӹ ин тӱнымбалны техень сандӓлӹквлӓ сек шукы ӱм ӹштенӹт. Инди – 2 500 тӹж. тонн., Пакистан – 557 тӹж. тонн, АУШ – 525 тӹж. тонн, У Зеланди – 473 тӹж. тонн, Германи – 440 тӹж. тонн, Франци – 420 тӹж. тонн, Руш Эл – 262 тӹж. тонн, Польша – 180 тӹж. тонн.
Комментарий
Категори:Качкышвлӓ
Ош калпакан ала кӓдӹ
Ош калпакан ала кӓдӹ (Ptilinopus dupetithouarsii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз тангыж офицер Абель Обэр Дӱпети Туар (Abel Aubert Dupetit Thouars, 1793 – 1864) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош вуян ала кӓдӹ
Ош вуян ала кӓдӹ (Ptilinopus eugeniae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
1912 и
1912 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Ош вуян ала кӓдӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Франци императрица Евгени (Eugénie de Montijo, 1826 – 1920) лӹмеш пумы.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Дикроссус
Дикроссус (Dicrossus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ дикроссус улы. Кытшы 4–7 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Кырык туканвлӓ
Кырык туканвлӓ тенгеок андигена туканвлӓ (Andigena) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ туканвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кырык тукан улы.
Кырык туканвлӓн сек изижӹн (Andigena hypoglauca) кытышты 43–48 см сек когожын (Andigena nigrirostris) кытышты 46–50 см якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Яхьялы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Яхья» (male name: 'John') дон «-лы» ('tribe maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тыргӓдӹ
Тыргӓдӹдӹ (Streptopelia turtur) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кытшы 24–29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–55 см, нелӹцшӹ 85–170 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшар сӹнзӓӓн тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Гӧйнӱджек
Гӧйнӱджек (турокла Göynücek ) — Турцин, Кечӹвӓл Амасья илӹн дӓ Амасья халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12,341 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧйнӱк» ('drop-down field burning in the forest') дон «-джек» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Голанд кошыгек
Голанд кошыгек (Ploceus golandi) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Кеништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
637 и
637 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Ош пачан морен
Ош пачан морен ( Lepus townsendii ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Eulagos лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 3 - 4 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
Йылйӓл
Йылйӓл (Юльялы) — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Документвлӓштӹ 1717-шӹ ин анжыкталеш.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Йыл гӹц 2 уштыш. 1717-шӹ ин Йылйӓлштӹ 45 кудвичӹ ылын (172 пӱэргӹ дӓ 154 ӹдӹрӓмӓш).
1795-шӹ ин Кого Йылйӓлштӹ 30 кудвичӹ ылын, Атьйӓлӹштӹ - 15, Итюкышты - 26, Высокой - 17, Шунӓнгӹрштӹ - 17.
1898-шӹ ин Йылйӓлштӹ 53 кудвичӹ ылын (153 пӱэргӹ дӓ 147 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин ти солашты 69 пӧрт ылын, кыдын логӹц шӹмӹтшӹ охыр. 157 ӹлӹзӹ (65 пӱэргӹ да 92 ӹдӹрӓмӓш) ӹлен. Нӹнӹ логыц: марынжы - 153 эдем, рушынжы - 4 эдем.
Экономика
Солашты лапка улы.
Виргини
Виргини (англла Virginia, Commonwealth of Virginia ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 110 785 67 км². 2010-шы ин тӹштӹ 8 001 024 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Виргини кымдецшӹ доно 35-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 12-шы ылеш. Штат статусым Виргинилӓн 25 июньын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 10-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Ричмонд; сек кого халажы: Вирджини-Бич.
Йылйӓл
Транспорт
Цикмӓ — Йылйӓл автобус каштеш.
4.50, 6.20, 7.40, 10.40, 12.00, 13.40, 18.05
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Геттарда
Геттарда ( Guettarda ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1913 и
1913 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Кӹрӓн калпакан кошыгек
Кӹрӓн калпакан кошыгек (Ploceus insignis) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Жумеллей
Жумеллей (Jumellea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 (ӓль 58) йиш тӹрлӹ жумеллей улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Туканет
Туканетвлӓ (Aulacorhynchus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи туканвлӓ. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ туканет улы. Кытышты 30–44 см лин кердеш.
638 и
638 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Туканет
Йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
1914 и
1914 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Картал
Картал (турокла Kartal) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 432.199 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «картал» (кучкыж) шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пирӹголтык
Пирӹголтык (руш. Ценибеково) - Шур вел сола,  Макарсирӹш 9 уштыш. Солам 1925-шӹ ин Вӓрӓшӓнгӹр дон Эмӓн сола гӹц ӹлӓш ванжышывлӓ ӹштенӹт. Солан лӹмжӹм "пирӹвлӓ лошты ӹлӹшӹвлӓ" семӹнь ынгылаш лиэш. Сола 1960-шы ивлӓн мычашты пӹтен.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Сент-Маттиас ошмаотывлӓ
Сент-Маттиас ошмаотывлӓ (англла St Matthias Islands, Mussau Islands) — Папуа-У Гвинейиштӹ Бисмарк ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ.
Цефалантус
Цефалантус ( Cephalanthus ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
639 и
639 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Джексон кошыгек
Джексон кошыгек (Ploceus jacksoni) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
1915 и
1915 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Эфиопи алык морен
Эфиопи алык морен ( Lepus fagani ) — Эфиопиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Sabanalagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 54 см кыташ лин кердӹт.
Категори:Моренвлӓ
Тусон
Тусон (англла Tucson ) — Америкын ушымы штатвлӓн Аризона штатын халажы. Халан территорижӹ: 505.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 520,116 (метропол: 980,263 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аризона
Вольтер
Вольте́р (фр. Voltaire; 21 ноябрь 1694, Париж — 30 май 1778, тӹшток; шачынжы Франсуа-Мари Аруэ, фр. François Marie Arouet; Voltaire — анаграмма «Arouet le j(eune)» — «Аруэ изирӓкшӹ») — XVIII курымаш кого француз филосовлӓ лошкы пыра, философ-сотым кандышы, поэт, прозаик, сатирик, историк, публицист, прававлӓ верц шалгышы; вольтерьянствылан негӹцӹм пиштӹшӹ.
В В В
Пӹнгельмычаш
Пӹнгельмычаш -  Шур вел сола,  Макарсирӹш 3 уштыш. Кого Пӹнгель ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Этимологижӹ "Пӹнгель" (ӓнгӹрӹн лӹмжӹ) дон "мычаш" гӹц лин. 2001 ин солашты 88 эдем ӹлен. Ти солашты музыкант  Юшкин Лаемӹр ӹлӓ.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
640 и
640 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1916 и
1916 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Касаси
Касаси ( Casasia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Тогиан ошмаотывлӓ
Тогиан ошмаотывлӓ (индонезилӓ Pulau Togian) — Индонезиштӹ Покшал Сулавеси ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 700 км². 2010-шы ин тӹштӹ 40 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Йӹлмӹм тӹгӓтӓш
Йӹлмӹм тӹгӓтӓш ‘чесать [трепать, трещать, молоть] языком; Заниматься пустой болтовней, пустословить’.
[Савикӹн ӓвӓжӹ старшиналан:] – Заводвлӓштӹ вӹц и нӓрӹ ямын каштшы эргемӹн улы-уке оксажы доно нӓлӹннӓ [имним] ылнежӹ... Пожалысты...
[Старшина:] – Уке, уке... Кым кечӹштӹ ада пу гӹнь [лӹм-оксам], выжаленӓ. Савик ик юкымат ӹш лык. Ӓвӓжӹлӓн веле сарвалаш ӹш шӱдӹ:
– Ӓви, йӹлметӹм ит тӹгӓтӹ, – манеш [Савик] (Н.Игнатьев. Савик. Т.2. 1995: 25). [Мать Савика старшине:] – Мы купили [лошадь] за те деньги, которые заработал мой сын, пропадавший на заводе около пяти лет... Пожалуйста. [Старшина:] – Нет, нет... Если не отдадите [подать], через три дня продадим. Савик ни слова не сказал, только мать попросил не умолять. – Мама, не трепи языком, – сказал [Савик].
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Володькин, Николай Николаевич
Николай Николаевич Володькин — поэт, 2 декабрьын 1932-шы ин Кырык мары районын Сарапай солаэш шачын. Йоласал школым пӹтӓрен. 1954-1959-шӹ ивлӓн Н.К. Крупская лӹмӓн МКПИ-н физика-математика факультетӹштӹжӹ тыменьӹн. Поэтӹн пынжы лӹвец техень лыдыш книгӓвлӓ лӓктӹнӹт: «Ялгорны», «Цӱӓ-цӱӓ», «Шошымлана шӹжӹ». Тенгеок тӹд ӹ В.Кокэн псевдолӹм доно сирен.Кудлушы ивла… Кырык Мары сирышывла лош тынам «У коэ» пырен кеа. Шумыштышты шолшым, ужмым да шижмым тиды йых тугӹ пырхалтенок лыкташ цацен. Мане, ныны логӹц циланок поэзи корныш цат шагал шоктыделыт. Но Иван Горныйын, Николай Егоровын, Евгений Першуткинӹн, Мстислав Саватеевӹн, Авенир Апатеевӹн, Анатолий Атюловын, Геннадий Харитоновын ты жеп лыдшывла докы шомы жеп лин. Да тиды радышток Николай Николаевич Володькин шалга. «Кок эн» - ӹшкӹмжӹн да атяжӹн лӹм гӹц пӹтариш буквавлам налын, ышкыланжы псевдонимым шанен лыктын.
Тек В.Кокэн ӹлӹм курымышты шукы книгам сирен кодыде, цилажат кым сборник веле сотыгечым ужын, но Мары литературышты тӹдӹн кишажӹ раскыдын палдӹрна, тӹдӹ сӹлнӹшаяш ум пыртышы лин. Тӹдӹн творчествыжы да талантшы – шукы шоран.
Лач ты жепӹн интеллигенци лошты, газет ӹлӹшташвлаштӹ дисскуси ӹлӹж кен: «Ку кӹзӹт кералрак – физиквла аль лириквла?» Кокэнӹн ӹлӹмаштӹ ти кок монгыр иктӹш цат пыналтын. Тӹнг пашажӹ доно физикым да математикым тымдышы тӹдӹ поэт семӹнь нӹжгата юкан лирик лин. «Мыры, мыры, Вады тырын Ырвезӹ шум гӹц ядылдал: Ыдӹр тангӹн Ире йангжӹ Малын тенге сылык вал?» Ти мырым ку колде? Мырын авторжы – В.Кокэн. Тыдын вес кого айыртемжы – басньывла. Опкаленрак палдырташ варештеш, кызыт яктеат Мары литературышты тиды жанр эче прамой вианг шоде. Но Кокэнын творчествышты ныны кого варым йашнат. Самой тишты поэтын шамак доно мастарын пашален мыштымы раш пачылтеш. Лыдат басньым да ужат, тыды шамаквла доно, лач жонглер мячиквла доно, мадеш. «Арашынга» лыман басньым налшаш: «Пынгден, ынгден, нератым ыштен хоть-кумат. Умат, мумат, виш кодаш Лиде нимамат. Чонгештыл сарнен мунген, лач унгы…»
Мане, Кокэнланат, мастарлык якте шоаш, ашкедаш да ашкедаш варештеш. Поэзишты тыдын корныжы «Ялгорны» гыц тынгалалтын, тенге маналтеш поэтын пытариш книгажы, кыды 1965 ин сотыгечым ужын. Кудлушы ивла - пылгом йонгаташ корным такыртымы жеп. Эдем сулыкан Мӱлӓндӹ гыц пакырак анжалтышыжым шуэн керды. В. Кокэнат 1992 ин лакшы сек остатка «Шошымлана шыжы» лыман книган ик кыдежшым «Космосын шипкашты» манын. Анят, книгавлажы шукыракат лит ыльы, но… Кыце тыды сирен: «Ылымашым ылен лакташ – Ныр гач агыл йоштке вашкаш…» Тыдынат ылымашыжы куштылгын лакде, ылымаш шырты куктаналтын, пукшемалтын. Но нимам анжыде, Кокэн лыдышвлам сира. «Ам керд ылен – мыры келеш» строчкыжы лач девизшок лиэш. Кырык мары литературышты поэма жанр ынде кымдан шарлен шон. Тенге гынят В. Кокэнын «Ымылкаэм доно хытырымаш» поэма – у ашкыл. Тыды вычыде, самынь колен. Но поэзижы тагачат ыла да эче пакыла шукы шукы жеп ылаш тынгалеш. Поэтын корнывлажы вес эдемвлалан анзыкы ажедшы шыдыр постол лит: «Ит талашы, тангем, Ит талашы Соты свет гыц Ушты шыгерлаш. Хоть-кыце ылашет Лижы ясы, Йанглан шолтке шиаш Кок пай цаш…»
В В
Остеоспермум
Остеоспермум ( Osteospermum )  —  Asteraceae йыхыш пырышы кушкыш.
Гибридвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Катанга кошыгек
Катанга кошыгек (Ploceus katangae) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Конго Демократи Республика дӓ Замбиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Маньяр кошыгек
Маньяр кошыгек (Ploceus katangae) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
1917 и
1917 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Колубрина
Колубрина ( Colubrina ) — Rhamnaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Айо амазон
Айо амазон (Amazona festiva) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Колумби, Эквадор, Боливи, Гайана, Перу дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 35 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
641 и
641 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Арасари
Арасаривлӓ (Pteroglossus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Неотропика регионышты (Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты ) вӓшлиӓлтшӹ туканвлӓ. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ арасари улы.
1918 и
1918 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Арасари
Йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Вольыквлӓн прававлӓштӹ
Вольыквлӓн прававлӓштӹ — ынгылымаш, кыды семӹнь вольыквлӓн интересыштым, шамаклан карштымашым пӓлыде ылӓш интересым шотыш нӓлмӓн. Ти ынгылымаш семӹнь, вольыквлӓ вӹкӹ лач качкышым пушы, пӓшӓ ви, шӹмлӹмӓш дӓ сусум кандышы объект семӹнь веле агыл анжымыла. Ти шотышты мораль дон этика ядмашат анзылны лишӓшлык ылыт.
Малтепе
Малтепе (турокла Maltepe ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 427.041 (пӱэргӹ: 213.523 ; ӹдӹрӓмӓш: 213.518) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «мал» ('cattle') дон «тепе» ('hill, peak') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Кегелиелла
Кегелиелла (Kegeliella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты (Никарагуа дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ кегелиелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Каракелонг
Каракелонг (индонезилӓ Pulau Karakelong) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 846 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Белорусси
Белорусси тенгеок Ош Руш эл (ош рушла Беларусь; официал лӹмжӹ — Белорусси Республика [ош рушла Рэспубліка Беларусь]) — Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Йыд-ирвелнӹ Россий, кечӹвӓлвелнӹ Украина, вадывелнӹ Польша, йыд-вадывелнӹ Литва дӓ Латви доно пӹсмӓным кыча. 2015-шӹ ин тӹштӹ 9 481,1 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 207 595 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Минск.
1919 и
1919 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
642 и
642 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Махаон
Махаон (Papilio machaon) — Papilionidae йыхыш пырышы Палеарктика регионышты, Европышты, Азиштӹ, Йыдпел Африкышты дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ Зонтичные качшы лӹпӹ. Шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 65–86 (озы) 74–95 (ӓвӓ) мм якте шоэш.
Качкышвлӓжӹ
Махаонын лӹпӹшукшын качкышвлӓжӹ: палдыран (Heraclium), морко (Daucus), укроп (Anethum), петрушка (Petroselinum), шӹмӓвыч (Angelica), бутень (Chaerophyllum), горичник (Peucedanum), прангос (Prangos), фенхель (Foeniculum), порезник (Libanotis), гирча (Selinum), гирчовница (Thyselium), сельдерей (Apium), цӓнгӓвыч (Carum), бедренец (Pimpinella), резак (Falcaria).
Категори:Лӹпӹвлӓ
Африка саванна морен
Африка саванна морен ( Lepus microtis ) — Африкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Sabanalagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 60 см кыташ лин кердӹт. Массышты 3 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Димидиохромис
Димидиохромис (Dimidiochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ димидиохромис улы. Кытшы 23 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
1920 и
1920 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Протея
Протея ( Protea ) — Proteaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Финн кошыгек
Финн кошыгек (Ploceus megarhynchus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ дӓ Непалышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм британ орнитолог Фрэнк Финн (Frank Finn, 1868 – 1932) лӹмеш пумы.
Категори:Кошыгеквлӓ
Миангас
Миангас (индонезилӓ Pulau Miangas) — Индонезиштӹ Талауд ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3,2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 797 эдем ӹлен.
Лачокла туканвлӓ
Лачокла туканвлӓ (Ramphastos) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты Неотропика регионышты вӓшлиӓлтшӹ туканвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ туканет улы. Кытышты 42–61 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Байкал
Байкал — тӱнымбалныш сек келгӹ йӓр, Ирвел Сибирьышты, Иркутск областьышты вӓрлӓнӓ. Келгӹцшӹ 1642 м.
Б
643 и
643 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Фишер ала кӓдӹ
Фишер ала кӓдӹ (Ptilinopus fischeri) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц путешественник Густав Адольф Фишер (Gustav Adolf Fischer, 1848 – 1886) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сарикӓ шӱӓн ара
Сарикӓ шӱӓн ара (Primolius auricollis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 38 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Навахо йӹлмӹ
Навахо йӹлмӹ (навахола Diné bizaad ) — кечӹвӓлвел атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Наваховлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аризона, Нью-Мексико, Юта дӓ Колорадо штатвлӓ попат.
Линквлӓ
Категори:Навахо йӹлмӹ Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
Шим вуян кошыгек
Шим вуян кошыгек (Ploceus melanocephalus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Тунджели (ил)
Тунджели (турокла Tunceli ili ) — Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 86.449 (пӱэргӹ: 49.709; ӹдӹрӓмӓш: 36.740) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
644 и
644 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Хайнань морен
Хайнань морен ( Lepus hainanus ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Indolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 40 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Казах йӹлмӹ
Казах йӹлмӹ — турк йӹлмӹ. Кучылтымо казах коклаште, тынг шотышты Казахстан Республик.
Возыктыш
Категори:Тӱрк йӹлмӹвлӓ Категори:Казахстан
Кӧлленштайни
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гӱмӱшхаджыкӧй
Гӱмӱшхаджыкӧй (турокла Gümüşhacıköy ) — Турцин, йыд-вадывел Амасья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 24,351 эдем ӹлен.
Байрон, Джордж Гордон
Джордж Гордон Байрон, 1798-шы и годшен 6-шы барон Байрон, лорд Байрон лӹм доно пӓлӹ (англ. George Gordon Byron, 6th Baron, англ. Lord Byron; 22 январь 1788, Лондон — 19 апрель 1824, Миссолунги, Греци) — англ поэт-романтик.
Гӱмӱшхаджыкӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱмӱш» ('silver') дӓ «хаджы» ('хаджи') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Байрон, Джордж Гордон
Б Б
Гӱмӱшхаджыкӧй
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Маломбе
Маломбе (англла Lake Malombe) — кечӹвӓл (Малавиштӹ лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 450 км², сек келгӹ вӓржӹ 250 м кушнӹ.
Категори:Йӓрвлӓ
Оутокумпу
О́утокумпу (Outokumpu) — Финляндиштӹ хала дӓ муниципалитет, Йыдпелвел Карели провинциштӹ. Ӹлӹзӹ шот — 7492 (31 декабрь 2009 ин). Муниципалитет Куусиярви (фин. Kuusjärvi) лӹм доно пӹтӓриок лӹмлӹ ылын. 1968 ин муниципалитетышты вӹргеньӹ рудникым момы паштек, Оутокумпу лӹмӹм намалаш тӹнгӓлӹн. Хала статусан 1977 ин лин. Официальный йӹлмӹ — фин.
Ссылкывлӓ
Town of Outokumpu — Официальный сайт
Категори:Финлянди халавлӓ
Мадагаскар кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Грей ала кӓдӹ
Грей ала кӓдӹ (Ptilinopus greyii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон, Санта-Крус, Банкс, У Каледони дӓ Пен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Висконсин
Висконсин (англла Wisconsin ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 169 639 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 686 986 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Висконсин кымдецшӹ доно 23-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 18-шӹ ылеш. Штат статусым Висконсинлӓн 29 май ын 1848 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 30-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Мэдисон; сек кого халажы: Милуоки.
Аламогордо
Аламогордо (англла Alamogordo ) — Америкын ушымы штатвлӓн кечӹвӓл-покшал Нью-Мексико штатын сек кого 8-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 50.1 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 35,757 эдем ӹлен.
Категори:Нью-Мексико
Сулавеси тангыж
Сулавеси тангыж тенгеок Целебес тангыж (индон. Laut Sulawesi, таг. Dagat Selebes) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ изи тангыж. Йыдпелнӹ Филиппинвлӓн Минданао дӓ Сулу ошмаотывлӓ, ирвелнӹ Индонезин Сангихе ошмаотывлӓ, кечӹвӓлвелнӹ Сулавеси, вадывелнӹ Калимантан доно пӹсмӓным кыча. Кымдецшӹ 453 000 км².
Категори:Тангыжвлӓ Категори:Индонези Категори:Филиппинвлӓ
Вӓрӓшӓнгӹр
Вӓрӓшӓнгӹр — сола Кырык сирӹштӹ, Йоласал сола согоньышты. Йоласал-Пайскырык шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал якте 8 уштыш нӓрӹ. 2001-шӹ ин Вӓрӓшӓнгӹрӹштӹ эдем ӹлен.
Историжӹ
Варашангыр сола историшты пытариш гана 1800 ивлан ашандаралтеш. Ти солашты кид-мастарвла ыленыт, шукы эдем вуйыштым пиштеныт Кого Отечественный вырсышты, курым сола халык ныр пашам пашала. Колхоз вереман пырцым коштымы вар ылын ти солашты.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Симсӹ вуян амазон
Симсӹ вуян амазон (Amazona versicolor) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Сент-Люси ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 43 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
1923 и
1923 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Балатон
Балатон- (венг. Balaton, нем. Plattensee, словацк. Blatenské jazero, словен. Blatno jezero, лат. Pelso)- йӓр вадывел Венгриштӹ. Покшал Европын сек кого йӓржӹ. Сирвлӓштӹжӹ шукы курорт улы, кышты минерал дӓ терминал вӹдкӹлвлӓ лыпшат. Кол доно паян. Тылвышвлӓ каштын кердӹт.
Категори:Венгри йӓрвлӓ
646 и
646 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Селенидера
Селенидера туканвлӓ (Selenidera) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ туканвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ селенидера улы. Кытышты 30-35 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
1924 и
1924 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Креодантус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим шӱӓн морен
Шим шӱӓн морен ( Lepus nigricollis ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Indolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 2 - 3 кг якте шоэш.
Ушак (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Кужы нерӓн ала кӓдӹ
Кужы нерӓн ала кӓдӹ (Ptilinopus huttoni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Рапа-Ити ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Аскоцентрум
Аскоцентрум (Ascocentrum ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ аскоцентрум улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
647 и
647 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Карцинологи
Карцинологи (carcinologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Рӓк ганьывлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «καρκίνος» (рӓк) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
Аксу, Сезен
Сезен Аксу (турокла Fatma Sezen Yıldırım; шач. 13 июль 1954) — турци поп-мырызы, продюсер дӓ мырывлӓн авторышты. Кыце Турцишты, тенгеок вес сӓндӓлыквлӓштӓт пӓлӓт. Сезен Аксу Измирӹштӹ шачын.
Дискографи
Сезен Аксу 23 альбомым лыктын.
Музыкыжы
sezen aksu perişanım şimdi
Udo Lindenberg - Sezen Aksu - Messer In Mein Herz
Sezen Aksu - Kaybolan Yıllar (Live)
Ажедмӓшвлӓ
http://www.youtube.com/watch?v=I8HzIkd_L5U
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Мырызывлӓ
1925 и
1925 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Хамамӧзӱ
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хамам» ('хамам') дон «ӧз» ('stream, creek' ; «-ӱ» '-жы/-жӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сан-Томе кошыгек
Сан-Томе кошыгек (Ploceus sanctithomae) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты Сан-Томе дӓ Принсипи ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Аташехир
Аташехир (турокла Ataşehir ) — Турцин, Ирвел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 351.046 (пӱэргӹ: 175.963; ӹдӹрӓмӓш: 175.083) эдем ӹлен.
Диванду
Диванду (Divandu albimarginatus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты (Конго дӓ Габон) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш диванду веле улы. Кытшы 12.1 см лин кердеш.
Аташехир
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Ата» ('Ататӱрк') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Диванду
Категори:Цихлидвлӓ
Аташехир
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шартял ошмаоты (Австрали)
Шартял ошмаоты (англла Christmas Island) — Инди океанышты вӓрлӓнӹшӹ Австралин ошмаотыжы. Территорижӹ 135 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 2072 эдем ӹлен.
649 и
649 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Кухлхасселти
Кухлхасселти (Kuhlhasseltia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ кухлхасселти улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лепоринус
Лепоринус (Leporinus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 92 тӹрлӹ лепоринус улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
1926 и
1926 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
1927 и
1927 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Бирма морен
Бирма морен ( Lepus peguensis ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Indolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 60 см кыташ лин кердӹт. Массышты 3 кг якте шоэш.
Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ
Ыжар шылдыран рок кӓдӹвлӓ (Chalcophaps) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ыжар шылдыран рок кӓдӹ улы. Кытшы 24–26 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого Кудежйӓ
Кого Кудежйӓ - Кӹлемар кымдемӹштӹш ӓнгӹр, кыды Кым Рӹде доны Ӹрдӹ (Рӹде) ӓнгӹрӹш йоген пыра.
Трихопили
Трихопили (Trichopilia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ трихопили улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Пиетарсаари
Пиетарсаари (Pietarsaari), Якобстад (Jakobstad) — Вадывел Финляндин хала дӓ муниципалитет, Балтикы велнӹш Ботнический мӱлӓндӹш пырышы вӹд лаштык тӹрӹштӹшӹ, Остроботни провинци. Якобстадышты ӹлӹзӹ шот — 19 673 эдем (июль 2007). 56% ӹлӹшӹлӓн швед йӹлмӹ туан, 40% — фин йӹлмӹ.
Хала 1652-шы ин ӹшке уставшым нӓлӹн, кынам Швециштӹ Кристина королева вуйлатен
Категори:Финлянди халавлӓ
Сомали кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Атабаск йӹлмӹвлӓ
Атабаск йӹлмӹвлӓ (англла Athabaskan / Athabascan / Athapascan / Athapaskan languages) — Йыдпел Америкышты ( АУШ дӓ Канадышты) на-дене группыш пырышы йӹлмӹвлӓ.
1928 и
1928 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Гавайи
Гавайи (англла State of Hawaii, гавайилӓ Moku`a-ina o Hawai ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 169 639 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 360 301 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Гавайи кымдецшӹ доно 43-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 42-шы ылеш. Штат статусым Гавайилӓн 21 августын 1959 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 50-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Гонолулу.
Хаккяри (ил)
Хаккяри (турокла Hakkâri ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. 2009-шӹ ин тӹштӹ 256 761 (озы: 135 884; ӓвӓ: 120 877) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Вулны
Историжӹ
Эдемвлӓ вулным IV тӹжем ивлӓнок пӓленӹт. Ти металлым шергӓш, моаш пиш нелӹ ылын — рим дӓ грек изделивлӓ ло гӹцӓт шоэн веле вӓшлиӓлтӹт. Библиштӓт, Моисейӹн Нӹлӹмшӹ Книгӓштӹ вулны гишӓн таманяр шамак улы. Вулны, вӹргеньӹ ганьок, бронзын ик компонентшы ылеш.
Лӹмӹм нӓлмӓш
Латин лӹм stannum, санскрит шамак доно кӹлдӓлтеш, кыды цаткыды, пингӹдӹ ылмым анжыкта, пӹтӓрижок ши дон свинец сплавыш пыртенӹт, а вара вес имитатор сплавыш, кышты 67 % вулны ылын, а IV курымеш ти шамак доно итӹрӓ вулным манаш тӹнгӓлӹнӹт.
Вулны — славян шамак, балтик йӹлмӹ докы лишӹл (тӓнгӓштӓрӓш лит.alavas, alvas — "вулны", прусск. alwis — «свинец»).
Пӧрттӱштӹ момаш
Вулны — шоэн шӓрлӹшӹ элемент, 47-шӹ вӓрӹм мӱлӓндӹ комышты вӓрлӓнӹмӓш доно нӓлеш.
Ссылкывлӓ
Олово — иллюстрированная научно-популярная статья на periodictable.ru
Демонстрационные ролики: «Оловянная чума» на PeriodicTable.ru
Категори:Хими элементвлӓ Категори:Металлвлӓ
Ыжар шӹргӓн амазон
Ыжар шӹргӓн амазон (Amazona viridigenalis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 31–35 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
Тапа (Эстони)
Та́па (Tapa) — хала Эстоништӹ, Тапа велӹн административ покшалжы. Кӹртнигорны ялштыш. Ӹлӹзӹ шот — 5693 эдем. (2014 шӹ и). Халан кымдецшӹ 16 км².
Пингвин
Пингвин ганьывлӓ дон пингвин йишвлӓ (Sphenisciformes дон Spheniscidae) — Austrodyptornithes йыхыш пырышы Антарктидышты, кечӹвӓл Африкышты, кечӹвӓл Австралиштӹ дӓ кечӹвӓл Америкышты тӹрвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ коллоэц тангыж кеквлӓ. Цилӓжӹ 18–20 тӹрлӹ пингвин улы.
Тапа (Эстони)
Категори:Эстони халавлӓ
Пингвин
Пингвинвлӓн сек изижӹн (Eudyptula minor) кытышты 40 см, нелӹцшӹ 1 кг; сек когожын (Aptenodytes forsteri) кытышты 1.1 м, нелӹцшӹ 35 кг якте шот.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ уэльслӓ «pen» (вуй) дон «gwyn» (ош) шамаквлӓ гӹц лин: «pengwyn» (шылдырдымы гагарка Pinguinus impennis).
Башакшехир
Башакшехир (турокла Başakşehir ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 207.542 (пӱэргӹ: 105.220; ӹдӹрӓмӓш: 102.322) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «башак» ('spike of wheat') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Луды вуян ала кӓдӹ
Луды вуян ала кӓдӹ (Ptilinopus hyogastrus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Моротай, Хальмахера, Бачан, Тидоре дӓ Тернате) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
650 и
650 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1929 и
1929 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Китай морен
Китай морен ( Lepus sinensis ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Sinolagus  лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Массышты 2 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
651 и
651 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Фокс кошыгек
Фокс кошыгек (Ploceus spekeoides) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Угандышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Лакэна
Лакэна (Lacaena) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты (Мексика - Панама) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ лакэна улы.
1930 и
1930 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
652 и
652 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Куку тыргӓдӹвлӓ
Куку тыргӓдӹвлӓ (Macropygia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ ‎‎дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ куку тыргӓдӹ улы. Кытшы 27–45 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Лелиокаттлей
Лелиокаттлей (×Laeliocattleya) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы гибрид (лелия дӓ каттлея) пеледшӹ кушкыш.
Мерзифон
Мерзифон (турокла Merzifon ) — Турцин, Йыд-вадывел Амасья илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 75,000 эдем ӹлен.
Шим вуян андигена
Шим вуян андигена (Andigena cucullata) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Боливи дӓ Перу Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 45–48 см якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
1931 и
1931 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Пӧрт
Пӧрт - эдемӹн ӹлӹмӹ суртшы. Пӧртӹм шӹренжок пу, кӱ, кӹрпӹц дӓ кыды вӓрежӹ шун рок гӹц оптат. Пӧртӹштӹ окнявлӓ дӓ амаса улы. Тенгеок веранды дон балконан пӧртвлӓ лин кердӹт. солавлӓштӹ шӹренжок ик пачашан, халавлӓштӹ шукы этажан пӧртвлӓ ылыт.
Шуко элын конституцийыштыже айдемын частный илышыжлан да тудым тӱкаш лийдыме илыме вер нерген ойлалтеш.
Практике функций, илыме вер символике рольым шукта-тӱжвал койыш-шоктыш деч аралалт кодшо айдеме культур кумдыкын идейжым еш але тукым деч ончычсо тукым-влак дене кылым куча. Тидын шотышто илыме вер шот дене чынжым манаш гын, илыме вер чоҥыш веле огыл, кумда умылымашан илем, тидын шотыштак илем, элым, ойкуменым тӱрыснек умылыман. Илыме вер йымалне эреак илыме пачер пӧрт-влак, пашам ыштыме але тунемме годым, унагудышто кӱчык илыме годым илаш тӱшкагудо умылалтыт. Пачер пӧрт - влак деке унагудо типан пӧрт да шоҥго-влаклан интернат-пӧрт-влак пурат. Тӱжвал тӱс, пырдыж да кӧргысӧ чоҥышлык материал пеш тӱрлын (материал дене пушеҥге, брезент, кӱ, бетон, мланде, кермыч, вурс, эсогыл янда, лум але лум) лийын кертеш.
Шуко пачеран пӧрт-влак
Шуко пачеран пӧрт-влак акрет Римыште икымше гана лектыныт.
Шуко пачеран аренда пӧртым чоҥымо практике XVII курым кыдалне шочын. Пачерым арендын акше тугай этаж деч шога, могайыштыже нуно кӱкшырак улыт, тунар шулдо.
XIX курым тӱҥалтыште капиталист кылым пеҥгыдемдымаш тареш пуымо пачер дене пайдале пӧртым чоҥаш кумылаҥден.
XIX курымысо кокымшо пелыштыже пашазе-ВЛАКЛАН шуко пачеран пӧрт-ВЛАК деч ПОСНА кыдалаш класслан да кӱшыл класслан аренде пачер дене пӧрт-влак толаш тӱҥалыныт. 1880-ше ийлан тыгай техникым шочыктымылан кӧра тиде типан илемын лифт гай куштылгылыкшо ятырлан кушкын.
Германийыште Икымше тӱнямбал сар деч вара шулдакан чоҥаш кӱлеш, но тыгодым писын кушшо пашазе-влаклан компорт илыме вер ситышын уло, шуко пачеран пӧрт-влакын архитектурыштышт у корным ончыктымашке конден, тидыже кугу школым да художественный конструктированийым пропагандироватлалтын, буаус семын палыме.
Пачер-илыме помещенийын ик але икмыняр йыгыре пӧлемысе ик видше, южо годым посна тӱжвал лекмаш дене пӧртын посна ужашыжым ыштыше.
Россий Федерацийын илыме вер тӧртыкшотшо почеш, пачер-структур дене ойыралт шогышо помещений, тыгай пӧртыштӧ тӱшкан пайдаланыме помещенийлашке вигак пураш йӧным пуышо да ик але икмыняр пӧлем гыч улшо, тыгак тыгай помещенийыште нунын илыме верышт дене кылдалтше озанлык да илыш-касыш да моло нужналыкым шуктышашлан ышталтше ешартыш кучылтмо вер. Пачер шкежак кажне гражданинын шке малпогыжлан але служымо илыме вержылан шотлалтыт. Пачер оза общеоступный коридор, тошкалтыш але моло пӧрт але оралте-влак дек пураш лиеш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пӧртвлӓ
Симсӹ калпакан амазон
Симсӹ калпакан амазон (Amazona finschi) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30–35 см, нелӹцшӹ 220–330 г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
Ярканд морен
Ярканд морен ( Lepus yarkandensis ) — Азиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Tarimolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Дендробиум
Дендробиум (Dendrobium ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1200 йиш тӹрлӹ дендробиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Нигерин штатвлӓжӹ
Нигерин штатвлӓжӹ.