cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Луйк, Вийви
Вийви Луйкын «Шӹмшӹ тыр шошым» романжы
Образвлӓ логӹц лач ик персонаж гишӓн веле ӓшӹндӓрӓлмӹ шоэш- тидӹ библиотекарь Ильвес. Кырык марлаш ти лӹмӹм сӓрӓш гӹнь- Сырмы манаш келеш. Сырмы- эстон халыкын символжы, кеквлӓ логӹц цӹгӓк, йӓнвлӓ логӹц- сырмы. Сырмы- ышан, нелӹ годымат ӹлен лӓктӹн мыштышы, цаткыды, виӓн йӓн. Сирӹзӹ Ильвес дон книгӓм, библиотекӹм со иквӓреш анжыкта. Тӹдӹ эстон интеллигенцин символжы ылеш, кыды книгӓвлӓмӓт сагажок намалыштеш, мӹндӹр вӓрӹштӹ (пӓлӹ агыл кышты, но эстон интеллигенцин пуйырымашыжы шӹренжок Сибирь ылын) тӹдӹ лач книгӓвлӓм лыдын, ӓль лыдышвлӓм ӓшӹндӓрен веле ӹленжӓт лӓктӹн кердӹн. Но книгӓвлӓӓт шукы йиш лин кердӹт, автор пӓлдӹртӹнежӹ.
Романышты лач тӹнг персонаж укеӓт манаш лиэш, ма лиӓлтеш, тӹдӹ изи ӹдӹрӓшӹн шижмӓшӹжӹ, ынгылымашыжы дӓ анжалтышыжы гач пуалтеш. Тӹ жепӓш ӹлӹмӓшӹштӹ ма лиӓлтӹн, тидӹ гишӓн кого эдемвлӓн шайыштмышты гач пӓлен нӓлеш, кынамжы стӧл лӹвӓлнӹ шӹнзӹмӹжӹ годым тидӹм колеш ӓль иктӓ-махань вес ситуациштӹ тидӹ лиӓлтеш.
Вийви Луйкын йӹлмӹжӹ дӓ синтаксисшӹ пиш интересне ылеш. Шӹренок тидӹм глаголвлӓн жепӹм кычылтмашты цаклаш лиэш. Шамаклан: «Аравагорны гач ванжымыла ылын, теве, вургымла монгыреш витӓ дон имни левичӹ кодыт, нӹнӹ охыр ылыт…». Интересне стиль, автор лыдшым сагажы вуйта кандыштеш. Тидӹ иктӹ. Вара весӹ- ванжымыла ылын- тидӹжӹ толшаш жеп, витӓ дон имни левичӹ кодыт- кӹзӹтшӹ. Дӓ техень предложенивлӓ романышты шӹренок вӓшлиӓлтӹт. Эче иктӹм ӓшӹндӓрӓлӓш уты агыл, дӓ тидӹжӹ гӹнь, пиш керӓл ӓшӹндӓрӹктӹмӓш- оригинал текстӹштӹ эстон йӹлмӹн мульги диалект шӹренжок кычылталтеш. Сӓрӹзӹ семӹнь, мӹлӓмӓт ӓнят вӹтлӓмарывлӓн диалектӹм кычылтмыла ылын, но ти пӓшӓ когонжок куштылгы агыл. Тидӹ вӹтлӓмарывлӓн диалектӹм пӓлӹмӓшӹм тергӓ, мӹнь гӹцем веле агыл, тенгеок лыдшывлӓ гӹцӓт. Тенге гӹнят, кыды вӓрежӹ вӹтлӓмары шамаквлӓӓт вӓшлиӓлтӹт. Ынгылыдым шамаквлӓ улы гӹнь, мам нӹнӹ анжыктат, тидӹм А. А. Саваткован лӹмдерӹштӹ моаш лиэш.
Бенд (Орегон)
Бенд  (англла Bend ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 7-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 83.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 76,639 (метропол: 170,705 ) эдем ӹлен.
Луйк, Вийви
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Эстони персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Бенд (Орегон)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
1049 и
1049 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1050 и
1050 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Гадолиний
Гадолиний (Gadolinium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 64 атом номерӓн. Gd символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Энез
Энез (турокла Enez ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.723 (пӱэргӹ: 5.428; ӹдӹрӓмӓш: 5.295) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Моране
Моране (французла Morane) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Мусшенбрук лори-гуа
Мусшенбрук лори-гуа (Neopsittacus musschenbroekii) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 43–55 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Майоров-Шкетан
Майоров-Шкетан (Майоров Яков Павлович, 17 Шыжа 1898 — 16 Ага 1937) — марий драматург дӓ поэт. Ӧршасола кымдемӹштӹ, Тошты Крещен солаышты хресӓнь йыхышты шачын. Драмывлӓжӹ логӹц сек пӓлӹмӹжӹ "Эх, ӓтижӓт-ӓвижӓт!" ылеш. Шкетанын лӹмжӹм Йошкар Олаштыш Мары Национальный театр дӓ бульвар намалыт.
Адмиралти ошмаотывлӓ
Адмиралти ошмаотывлӓ (англла Admiralty Islands) — вадывел Шӹпӓн океанышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн Бисмарк ошмаотывлӓштӹш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 2170 км².
Майоров-Шкетан
1991 ин Тошты Крещен солашты Шкетан лӹмӓн тоштер-пӧртӹм пачмы.
Адмиралти ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Папуа — У Гвиней Категори:Ошмаотывлӓ
Майоров-Шкетан
М М
Россий
Россий (Россия, Российская Федерация) — Европыштыш дӓ Азийыштыш сӓндӓлӹк. Ӹлӹзӹ шот: 143 030 106 нарӹ, кымдецшӹ: 110 993 км². Вуйхалажы — Москва. Официальный Руш йӹлмӹ тидӹ россий
Анжалаш
Категори:Сӓндӓлӹквлӓ Категори:Кугижӓнӹшвлӓ *
Майсир
Майсир (Майский) — сола Кырык сирӹштӹ, Аказ лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ. Виловат якте 7 уштыш. 2001-шы ин солашты 34 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1052 и
1052 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1051 и
1051 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1053 и
1053 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1054 и
1054 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Макарсир
Макарсир — сола Кырык сирӹштӹ. Акпарс мулӓндӹш перви пырен. 2001-шы ин ти солашты 185 эдем ӹлен. Кырык сирӹн вуйхалажы якте 52 уштыш.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Балти тангыж
Балти тангыж - (море Варяжское, Östersjön, Itämeri, Morze Bałtyckie, Ostsee, Läänemeri, Baltijas jūra, Baltijos jūra) — Евразин материк кӧргӹштӹш тангыжшы. Йыдпелвел Европышты вӓрлӓнӓ. Атланти океанын вӹд системышкыжы пыра. Руш Элын, Эстонин, Латвин, Литван, Польшын, Германин, Данин, Швецин да Финляндин сирвлӓжӹм мышкеш.
Мария ошмаоты (Туамоту)
Мария (французла Maria) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км².
Балти тангыж
Категори:Тангыжвлӓ
Мария ошмаоты (Туамоту)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Медфорд (Орегон)
Медфорд (англла Medford ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 8-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 56 км². 2010-шы ин тӹштӹ 74,907 (метропол: 207,010 ) эдем ӹлен.
Категори:Орегон
Шиштӹ изи попугай
Шиштӹ изи попугай (Micropsitta) — Psittaculidae йиш группын Шиштӹ изи попугайвлӓ лӹвӓл йиш группыш пырышы Индонези дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ шиштӹ изи попугай улы. Кытшы 8–10 см лин кердеш.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «mikros» (изи) дон «psitta» (попугай) шамаквлӓ гӹц лин.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Куритиба
Куритиба  (Curitiba) — Бразилиштыш вуйхалажы. Халан территорижӹ: 430.9 км². 2008-шы ин тӹштӹ 1 828 092 (метропол: 3,261,168) эдем ӹлен.
Категори:Бразили халавлӓ
Тербий
Тербий (Terbium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 65 атом номерӓн. Tb символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Сасон
Сасон (турокла Sason ) — Турцин, йыдвел Батман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.295 (пӱэргӹ: 17.176; ӹдӹрӓмӓш: 16.119) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Атолл аплонис
Атолл аплонис (Aplonis feadensis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Кӹрӓн куплагы
Кӹрӓн куплагы (Cinclus pallasii) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ покшал Азин кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, кӹрӓн пынан, мырышы вӹд кек.
Кӹрӓн куплагывлӓ, лачокла куплагывлӓ гӹц когорак ылыт. Кытшы 21–23 см, нелӹцшӹ 87 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 4-6 мыны якте лин
Лӹмжӹм немӹц дӓ руш зоолог, ботаник Петер Симон Паллас (Peter Simon Pallas, 1741–1811) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Куплагывлӓ
1055 и
1055 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ипсала
Ипсала (турокла İpsala ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.655 (пӱэргӹ: 15.844; ӹдӹрӓмӓш: 14.811) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Диспрозий
Диспрозий (Dysprosium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 66 атом номерӓн. Dy символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1056 и
1056 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Спрингфилд (Орегон)
Спрингфилд  (англла Springfield ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 9-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 37.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 59,403 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Хартерт лори-гуа
Хартерт лори-гуа (Neopsittacus pullicauda) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 28–40 г якте шоэш.
Симсӹ вуян ара
Категори:Попугайвлӓ
Хартерт лори-гуа
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Эрнст Иоганн Отто Хартерт (Ernst Johann Otto Hartert, 1859 – 1933) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Кӹрӓн волаан попугай
Кӹрӓн волаан попугай (Psittacella modesta) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 42 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Мадарас волаан попугай
Мадарас волаан попугай (Psittacella madaraszi) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 34–44 г якте шоэш.
Лӹмжӹм венгр орнитолог Дьюла Мадарас (Madarász Gyula, 1858 – 1931) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
1058 и
1058 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1057 и
1057 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Пӹнгель Парнингӓш
Пӹнгель Парнингӓш - Шур вел  Кого Пӹнгель ӓнгӹр тӹрӹштӹш сола. Документвлӓштӹ XVIII-шӹ курымын анжыкталтеш. Акпарс мӱлӓндӹш пырен. 2001-шӹ ин солашты 253 эдем ӹлен. Ти солашты пӹтӓриш мары ӹдӹрӓмӓш профессор Лидия Васикова шачын. Тенгеок профессор Зоя Зорина ти сола гӹц ылеш. Ти солашты кымдан палӹмӹ фермер Андрей Бабушкин ӹлӓ дӓ пӓшӓлӓ.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Корваллис
Корваллис (англла Corvallis ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 10-шы халажы. Халан территорижӹ: 35.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 54,462 эдем ӹлен.
Гольмий
Гольмий (Holmium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 67 атом номерӓн. Ho символ доно анжыкталтеш.
Корваллис
Категори:Орегон
Гольмий
Категори:Хими элементвлӓ
Америка куплагы
Америка куплагы (Cinclus mexicanus) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкын кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, мырышы вӹд кек.
Пӹжӓшӹштӹ 2-4 ош мыны якте лин.
Категори:Куплагывлӓ
Цӹреӓн волаан попугай
Цӹреӓн волаан попугай (Psittacella picta) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 48–60 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Эрбий
Эрбий (Erbium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 68 атом номерӓн. Er символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1061 и
1061 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1060 и
1060 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Максим Горький
Макси́м Го́рький (шачынжок Алексе́й Макси́мович Пешко́в; 16 (28) март 1868, Угарман хала, Руш Эл импери — 18 июнь 1936, Горки, Москва область, СССР) — руш сӹрӹзӹ (кыдыжы важвлӓжӹ эрзӓ халык гӹц ылын маныт), прозаик, драматург. XIX и XX-шы курымвлӓ лошты пиш кымдан пӓлӹмӹ сирӹзӹ, кыды цӓрӓялан эдевмлӓм пӓшӓвлӓштӹжӹ анжыктен. Шукы пӓшӓжок революци шулӹшӓн. Философи анжалтышыжы доно социал-демократвлӓ докы лишӹл ылын. Кугижӓ режимлӓн оппозиштӹ ылын. Тунымбалны кымдан пӓлӹмӹ пролетариат эстетикан сирӹзӹ. Большевиквлӓн революци докы скепсис доно анжен, но большевиквлӓн режим годым культуры пӓшӓм ӹштен шалгенӓт (Петроградышты "Всемирная литература" книгӓ лыкмашты) дӓ вескид сандалӹквлӓ гӹц (Мариенбад, Сорренто), толмыжы паштек, соцреволюци вӹкӹ анжалтышыжым вашталтен. Максим Горьки пӹтӓриш мары сирӹзӹвлӓлӓн кого пример ылын, тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм кырык марлаат сӓрӹмӹ.
Горький кырык марла:
Г Г
1059 и
1059 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Козлук
Козлук (турокла Kozluk ) — Турцин, йыдвел Батман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 62.114 (пӱэргӹ: 31.320; ӹдӹрӓмӓш: 30.794) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «коз» ('walnut') дон «-лук» ('place of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Албани (Орегон)
Албани  (англла Albany ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 11-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 41.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 50,158 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Реннелл аплонис
Реннелл аплонис (Aplonis insularis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон ошмаотывлӓштӹ (Реннелл дӓ Беллона) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Ош вуян куплагы
Ош вуян куплагы (Cinclus leucocephalus) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Боливи, Колумби, Эквадор, Перу дӓ Венесуэлын кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, мырышы вӹд кек.
Категори:Куплагывлӓ
Кешан
Кешан (турокла Keşan ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 77.044 (пӱэргӹ: 39.885; ӹдӹрӓмӓш: 37.159) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Брем волаан попугай
Брем волаан попугай (Psittacella brehmii) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 94–120 г якте шоэш.
Лӹмжӹм немӹц зоолог Альфред Эдмунд Брем (Alfred Edmund Brehm, 1829 – 1884) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1063 и
1063 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Тулий
Тулий (Thulium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 69 атом номерӓн. Tm символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Шудалмы шаявлӓ
Шудалмы шаявлӓ - нормируйымы агыл лексикышты кычылтмы ӱл стилян шаявлӓ. Цилӓ йӹлмӹшток шудалмы шаявлӓ дон фразывлӓ улы.
Кырык мары йӹлмӹштӹ техеньвлӓ вӓшлиӓлтӹт:
Категори:Шудалмы шаявлӓ
Мырызы кымда пачан попугай
Мырызы кымда пачан попугай (Psephotus haematonotus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 27–28 см, нелӹцшӹ 55–85 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Национальный йӓнвлӓн спискӹжӹ
Мӱлӓндӹштӹш сӓндӓлӹквлӓн национальный йӓнвлӓн спискӹжӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Чиӓӓн кымда пачан попугай
Чиӓӓн кымда пачан попугай (Psephotus varius) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы покшал кечӹвӓл Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 50–70 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Сӧрӓн логерӓн куплагы
Сӧрӓн логерӓн куплагы (Cinclus schulzi) — куплагы йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Боливи дӓ Аргентинын кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, мырышы вӹд кек.
Категори:Куплагывлӓ
Тигард (Орегон)
Тигард  (англла Tigard ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 12-шы халажы. Халан территорижӹ: 28.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 47,460 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Гамбье ошмаотывлӓ
Гамбье ошмаотывлӓ (французла Îles Gambier, Archipel des Gambier) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 31 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1337 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Ошмаотывлӓ
Аратинга
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1064 и
1064 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Шим калпакан кымда пачан попугай
Шим калпакан кымда пачан попугай (Psephotus dissimilis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ (Йыдпел территори) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Биак ошмаотывлӓ
Биак ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Biak; англла Schouten Islands, Biak Islands, Geelvink Islands) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотыштыш Чендравасих пел ошмаотын ирвелнӹштӹ ошмаотывлӓ. Кечӹвӓлвелнӹ Япен доно пӹсмӓным кыча.
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
1065 и
1065 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Санзалвлӓ
Санзалвлӓ- Катион дон анионвлӓ гӹц шалгышы хими веществавлӓ. Санзалвлӓ логӹц сек пӓлӹмӹ - качмы санзал.
Вуйжырнер йишвлӓ
Вуйжырнер йишвлӓ (Certhiidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ дӓ Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ, вуйжыр нерӓн, изи пушӓнгӹ мырышы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ вуйжырнер улы.
Пӹжӓшӹштӹ 3-9 (Certhia) ӓль 2-3 (Salpornis) мыны якте лин кердеш.
Турци халавлӓ
Ти ӹлӹштӓшӹштӹ Турцин халавлӓн лӹмвлӓштӹм пумы, кышты ӹлызӹ шот 7000 гӹц шукырк ылеш. (31 декабрь 2007 и)
Иттербий
Иттербий (Ytterbium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 70 атом номерӓн. Yb символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Каракочан
Каракочан (турокла Karakoçan ) — Турцин, йыд-ирвел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.338 (пӱэргӹ: 15.381; ӹдӹрӓмӓш: 14.957) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лагерлӧф, Сельма
Сӹлнӹшая Нобель преми (1909)
Кованджылар
Кованджылар (турокла Kovancılar ) — Турцин, йыд-ирвел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.965 (пӱэргӹ: 18.533; ӹдӹрӓмӓш: 19.432) эдем ӹлен.
1066 и
1066 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Лагерлӧф, Сельма
Се́льма Отти́лия Луви́са Ла́герлӧф (Selma Ottilia Lovisa Lagerlöf; 20 ноябрь 1858, Морбакка, Вӓрмланд — 16 март 1940, тӹшток) — швед ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ. Тӹдӹ ӹдӹрӓмӓшвлӓ логӹц сек пӹтӓри Нобель премим нӓлӹн. Цилӓжӹ ти премим кым ӹдӹрӓмӓшлӓн пумы, тӹдӹ гӹц пасна Нобеле (1909)  Мария Кӱри дон Берта Зуттнер нӓлӹнӹт.
Кованджылар
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кованджы» ('hive maker; hive seller') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лагерлӧф, Сельма
Сельма Лагерлӧф кырык марла
Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Швеци персоналивлӓ
Бешири
Бешири (турокла Beşiri ) — Турцин, покшал Батман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.282 (пӱэргӹ: 16.289; ӹдӹрӓмӓш: 15.993) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Иван куп
Иван куп - Кӹлемар кымдемыштӹш  Йӱксӓр  вел Пӹнжӹдӹр сола лишнӹш куп.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ
Орави попугайвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1067 и
1067 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Лӱтеций
Лӱтеций (Lutetium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 71 атом номерӓн. Lu символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Шӧртньӹ ӹнгӹжӓӓн кымда пачан попугай
Шӧртньӹ ӹнгӹжӓӓн кымда пачан попугай (Psephotus chrysopterygius) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ (Квинсленд дӓ У Кечӹвӓлвел Уэльс) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 56 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Биак ошмаоты
Биак ошмаоты (индон. Pulau Biak) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 1746 км².
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
1068 и
1068 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Монголи имниӧрш
Монголи имниӧрш (Bucanetes mongolicus) — алавирӹк йишвлӓн йыхыш пырышы Турци, Иран дӓ Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы имниӧрш. Кытшы 11,5–13 см якте шоэш.
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
1069 и
1069 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Кырык попугайвлӓ
Кырык попугайвлӓ (Forpus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кырык попугай улы. Кытшы 18–20 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 45 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ходжсон вуйжырнер
Ходжсон вуйжырнер (Certhia hodgsoni) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Лӹмжӹм англи этнолог дӓ натуралист Брайан Хьютон Ходжсон (Brian Houghton Hodgson, 1801–1894) лӹмеш пумы.
Бэнкс шимӓкӓ какаду
Бэнкс шимӓкӓ какаду (Calyptorhynchus banksii) — какадувлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай.
Кытшы 50–61 см, нелӹцшӹ 610–870 (ӓвӓжӹ) 670–910 (озыжы) г якте шоэш.
1071 и
1071 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Иван ӧрдӹж
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Палу
Палу (турокла Palu ) — Турцин, ирвел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.729 (пӱэргӹ: 11.504; ӹдӹрӓмӓш: 11.225) эдем ӹлен.
Континент
Континент — океанвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого мӱлӓндӹ объектжы. Кӹзӹт цилӓжӹ 3-7 континент пӓлӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого континентеш Ази шотлалтеш.
Палу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Арыджак
Арыджак (турокла Arıcak ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.937 (пӱэргӹ: 8.754; ӹдӹрӓмӓш: 8.183) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Иван ныр нер
Иван ныр нер - Микрӓк вел Кӱшӹл Ямангаш сола лишнӹш неркӓ.
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Лӹпӹ
Лӹпӹвлӓ (Lepidoptera ; алыкмарла лыве-влак) — капшангывлӓ йыхыш пырышы сӱмӓн нӹл шылдыран капшангывлӓ. Цилӓжӹ 180000 тӹрлӹ лӹпӹ (160000 когершӹ‎) улы.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «λεπίδος» (сӱм) дон «πτερόν» (шылдыр) шамаквлӓ гӹц лин.
Гафний
Категори:Хими элементвлӓ
1072 и
1072 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ван (хала)
Ван (турк Van ) — Ирвел Турцин халажы. Ван илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 342 139 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӹрӓн вуян шимӓкӓ какаду
Кӹрӓн вуян шимӓкӓ какаду (Calyptorhynchus lathami) — какадувлӓн йыхыш пырышы ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 48–50 см, нелӹцшӹ 400–500 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
1073 и
1073 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1074 и
1074 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Нумфор
Нумфор (индон. Pulau Numfor) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 335 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 336 эдем ӹлен.
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Кырык попугай
Кырык попугай (Psilopsiagon aurifrons) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Аргентинышты, Боливишӹ, Чилишӹ дӓ Перушты) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 18 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 45 г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Америка вуйжырнер
Америка вуйжырнер (Certhia americana) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Кытшы 11.7–13.5 см лин кердеш.
Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Кӹрӓн калпакан кырык попугай
Кӹрӓн калпакан кырык попугай (Psilopsiagon aurifrons) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Аргентинышты, Боливишӹ дӓ Чилишӹ) вӓшлиӓлтшӹ кырык попугай. Кытшы 20 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Иваныр
Иваныр (руш. Ивануры) - Кӹлемар кымдемыштӹш, Кӹлемар лишнӹш сола.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Тубуаи
Тубуаи ошмаотывлӓ (французла Îles Australes, Îles Tubuai) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 148 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 6310 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Ошмаотывлӓ
1075 и
1075 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ивась кугилӓ
Ивась кугилӓ - Вилоат вел Паратмар сола лишнӹш шӹргӹ.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Тантал (элемент)
Тантал  (Tantalum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 73 атом номерӓн. Ta символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Ивась кугилӓ
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Шӹргӹвлӓ
Аладжакая
Аладжакая (турокла Alacakaya ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.412 (пӱэргӹ: 4.354; ӹдӹрӓмӓш: 4.058) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «аладжа» ('алаикӓ') дон «кая» ('кого кӱ') шамаквлӓ гӹц лин.
Хӓмеэнлинна
http://www.hameenlinna.fi/ www.hameenlinna.fi
Категори:Халавлӓ Категори:Финлянди халавлӓ
Супиори
Супиори (индон. Pulau Supiori) — Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓн ошмаотыжы. Территорижӹ 659 км².
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Сарикӓ пачан шимӓкӓ какаду
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Мӱлӓндӹ (планета)
Мӱлӓндӹ (символ: ; Terra) — Кечӹ системын кымшы планетыжы. Кымдецшӹ цилӓжӹ 510 072 000 км²; вӹддӹмӹ кукшы вӓр 148 940 000 км², вӹдӓн вӓр 361 132 000 км².
Категори:Планета
Петюка
Петюка, тенгеок петьонга, питюнга - кырык мары тетя мадыш.
Петюкам пӹркем панды гӹц ӹштӓт. Кӹжгӹцжӹ иктӓ 2-3 сантиметр нӓрӹ. Кытшы - 5 см нарӹ. Ик мычашыжым кашартен шӹндӓт, весӹжӹ - ножовкы дон пӹчмӹ паштек тӧрок кодеш. Тӧр мычаш дон петюкам кӹрпӹц вӹлӓн шӹндӓт. Тӹ кӹрпӹц йӹржӹ нӹл оголан вӓрӹм рокеш панды дон ыдырен шӹндӓт. Тӹ ыдырен анжыктымы вӓр лӹмжӹ "момоца" ыльы векӓт, агыл вӓл? Ам ӓшӹндӓрӹ... Мадшывлӓжӹ эче цаткыды пӹркем пандывлӓм, иктӓ метр кытла, сагашты канденӹт. Мадыш анзыц ик оролым айырат. Кыце айырат? Кужы пандым кидвлӓштӹм вашталтен ик мычаш гӹц вес мычаш якте кычен лыктыт дӓ кун кидешжӹ панды пӹтӓ - тӹдӹ оролышы. Вес рвезӓшвлӓжӹ церот доно пандывлӓштӹм мӹндӹрцрӓк шуэн петюкам кӹрпӹц вӹлвец шин лыкташ цацат. Яжон попазымыкжы петюкаэт пиш мӹндӹркӹ чонгештӓ. Тӹнӓм оролыжы петюка паштек кыргыжеш дӓ "Пе-е-е-етю-ю-ю-юка-а-а-а!!!" - сасла. Ти веремӓнок шин колтыш рвезӓшетжӓт "момоца" шайык кыргыжшашлык ылын (икта 5-7 метӹрӹштӹ тӹшӓк тореш канавам ыдырат ыльы). Тӹ канава шайык шомыкжы шалгалаш дӓ кӓнӓлтӓш лиэш. Силаэт кодын гӹнь дӓ веремӓэтжӓт улы гӹнь - мӹнгеш кыргыжын кердӓт дӓ эче петюкам лывшалташ церотыш шагалаш. Яжон ат чуч гӹнь петюкаэт мӹндӹркӹ ак чонгештӹ, оролыжы тӹдӹм пӹсӹрӓкӹн хватяат мӹнгеш кӹрпӹц вӹлӓн пыртен шӹндӓ. Варажы пиш чӹнь тӹ церотышкок тӹнь анзыцет кыргыж шоаш цаца. Пӹтӓри толеш гӹнь - оролы вашталеш. Ӹнде тӹнь оролет... Кынамжы петюка кӹрпӹц гӹц вел кенвазеш дӓ "момоца" кӧргешок кодеш. Тӹнӓмжӓт оролы вашталтеш. Эчэ, яжон ат чуч гӹнь, петюкаэт иктӓ пелметӹреш вел момоца лишӓн кодеш. Тидӹжӹ когонок худа агыл - кыргыжтеок вычен кердӓт. Сойток иктӓ мастар рвезӓш церотжы шомык петюкаэтӹм мӹндӹркӹрӓк лывшал колта. Тӹнӓм вел цилӓ вычен шалгышы "какляка кидвлӓэт" иквӓреш кыргыжын кердӹт дӓ эчеат мӹнгеш "лыпшалмы" церотыш, оролы анзыц поспеят гӹнь, - шагалыт...
Категори:Мадышвлӓ Категори: Тетя мадышвлӓ Категори:Кырык мары тетя мадышвлӓ Категори:Мары Эл
Йӱвӓскӱлӓ
Йӱвӓскӱлӓ ― Финляндиштӹш хала, Покшал Финлянди регионын вуйхалажы, Пӓйӓнне йӓрӹн йыдвел сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Халашты университет улы. Йӱвӓскӱлӓштӹ 133 448 ӹлӹзӹ.
Категори:Халавлӓ Категори:Финлянди халавлӓ
Пион попугай
Пион попугай (Pionus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ кырык попугай улы.
1077 и
1077 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1078 и
1078 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1076 и
1076 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Кӹтӹк парнян вуйжырнер
Кӹтӹк парнян вуйжырнер (Certhia brachydactyla) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12.5 см, нелӹцшӹ 7.5–11 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Вуйжырнервлӓ
Алайӓрви
А́лайӓрви (Alajärvi) — Финляндин Кечӹвӓлвел Остроботништӹ хала. Муниципалитетӹн кымдецшӹ 1056,75 км².
Ылӹзӹ шот
2012-шы ин халашты 10 268 эдем ӹлен.
Категори:Финлянди халавлӓ
1080 и
1080 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Газиантеп
Газиантеп (турк Gaziantep ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Газиантеп илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 6-шы вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 295 050 эдем ӹлен.
Газиантеп халан центр районвлӓ : Огузели, Шахинбей, Шехиткамиль.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Мандельштам, Осип Эмильевич
Осип Мандельштам ― 15 январьын 1891-шӹ ин Варшавеш шачын. Атяжӹ, Эмилий Вениаминович (Эмиль, Хаскл, Хацкель Бениаминович) Мандельштам (1856—1938), перчаткывлӓм ӹштӹшӹ мастар ылын дӓ Пӹтӓриш гильдин купец статусым намалын, седӹндонат, еврей ылын гӹнят, лач ик вӓрӹштӹ веле агыл ӹлен кердӹн. Авӓжӹ, Флора Осиповна Вербловская, музыкант ылын.
1897шӹ ин Мандельштамвлӓ Петербургыш ӹлӓш ванжат. Осип Тенишевӹн училищештӹжӹ тыменьӹн (1900 - 1907 ивлӓн), кыдым ты жепӓш Петербургышты пиш прогрессиывнӹ тыменьмӹ вӓреш шотлымы. Осип изижӹ годшенок Петербургын архитектурыжым ӧрӹн анжен, тӹдӹм миражанеш шотлен. 1908—1910-шы ивлӓн Мандельштам Сорбонне дон Гейдельберг университетвлӓштӹ тыменьӹн. 1911-шӹ ин Петербург университетӹш пыраш куштылгырак лижӹ манын Мандельштам лӱтеран йымы йылаш ванжа, но тидӹм практикуйыдеок кода. Тӹ инок 10 сентябрьын Петербург университетӹн истори-филологи факультетӹн студенжӹ лин, кышты жепӹн-жепӹн 1917-шӹ и якте тыменьӹн.
Поэзиш толмыжы
Поэзишкӹ М. символист семӹнь толын. Примереш тӹдӹ Поль Верлен дон Фёдор Сологубым дӓ тенгеок Фёдор Иванович Тютчевӹм нӓлӹн. 1912-шы ин акмеиствлӓн группышкы пырен. Акмеизмӹштӹ тӹдӹ хаосын (пӧрттӱн) аполгижӹн гармонически иктӹшкӹ ушнен кердмӹжӹм дӓ яжон организуялтшы космосым (архитектурым) ужын. Символизмым тӹдӹ иррациональныеш, раскыды агыл чиӓӓнеш шотлен. Акмеизм докы мелӹн ылшы Анна Ахматова дон Николай Гумилёв доно яжо тӓнг ылын дӓ ти тӓнглӹмашӹм ӹлӹмӓшӹжӹн цӓшеш вӓк шотлен. Ти периодын поэзиштӹш кӹчӓлмӓшвлӓн кӹцкӹжӹ «Кӱ» (Камень) лӹмӓн пӹтӓриш лыдыш погемикшӹ лин, кыды кым гӓнӓ лӓктӹн: 1913, 1916 дӓ 1922.
Пӹтӓриш Тӱнымбал вырсы дон революцивлӓ годшаш поэзижӹ
1916 – 1920-шы ивлӓ лошты сирӹмӹ лыдышвлӓжӹм поэт 1922-шы ин лӓкшӹ «Tristia» лӹмӓн книгӓшкӹ поген. Ти лӹм латин йӹлмӹ гӹц ылеш, Овидий доно кӹлдӓлтӹн дӓ кырык марла (Ойхӓн лыдышвлӓ) манын сӓраш лиэш. Ти лыдыш погемикӹм поэт «Н. Х.» (Надежда Яковлевна Хазина), вӓтӹжӹ лӹмеш сирен дӓ лыдышвлӓштӹжӹ кыце тӹдӹ акмеизм (рациональный) гӹц ӧрдӹшкӹ, иррациональный монгырыш карангеш, шукы йиш ассоциациӓн поэтикы докыла кемӹжӹм ужына. Иррациональный Мандельштамын поэтикыштыжы соок трагикы доно кӹлдӓлтеш.
1920-шы ивлӓн сирӹмӹ лыдышвлӓштӹжӹ пиш шӹрен махань-шон аллюзивлӓм цакленӓ. 1925 – 1930-шы ивлӓ лошты Мандельштам лыдышвлӓм сирӓш цӓрнӓ, прозым сирӓ. 1923-шы ин сирӹмӹ ӹшке ӹлӹмаш негӹцеш сирӹмӹ «Жепӹн шужгымыжы» (Шум времени) паштек Гогольын мотввлӓэш «Египетӹн маркыжы» (Египетская марка, 1927) лӓктӹн. 1928-шы ин «Лыдышвлӓ«» лӹмӓн книгӓжӹ лӓктӹн. Тенгеок «Поэзи гишӓн» пӓшӓжӓт ти инок сотым ужын.
1930-шы ивлӓ
1930-шы ин Осип Мандельштам угӹц лыдышвлӓ докы пӧртӹлеш, тӹштӹ тӹдӹ демонстративно совет реали дӓ тӹ жепӓш культура традицивлӓм кӹреш дӓ ӹшке вӹкӹжӹ у культурым ӹштӹшӹн миссижӹм нӓлеш, кыдым «ноль» гӹц дӓ «тылгӱ« гӹц тӹнгӓлеш, кыды анзыц ылшы поэтвлӓн пӓшӓвлӓштӹмӓт вӓк, такешеш веле шотла. Культура доно цеверлӓсӹмӹжӹм лыдыш форман программный эссештӹжӹ «Шая Данте доно» (1933) ужына. Тӹштӹ шамаклан, - ужын керддӹмӹ советский официоз дӓ Сталин ваштареш сирӹмӹ эпиграммым: «Мӓ сӓндӓлӹкнӓн туан агыл ылмыжым шижӹн ӹленӓ...» лыдаш лиэш. Тидӹ паштек Мандельштамым Чердынь ссылкыш колтат, тӹшец Воронежӹш ваштат (1934-1937). Воронежӹштӹ ылмыжы годым тодыл шумы шаман дӓ церлӓнӓш тӹнгӓлшӹ поэт мам келесӓш шанен ылен, ӹшке лыдышвлӓштӹжӹ цилӓ келесен шокташ цацен. 1937-шӹ ин майын поэтлӓн Воронеж гӹц кеӓш разрешеним пуат, но ик иштӹ угӹц арестуят дӓ Мӹндӹр Ирвел колтат. Осип Мандельштам 27-шӹ декабрьын 1938-шӹ ин тиф доно Владперпунктышты колен (Владивосток). 1956-шӹ ин реабилитируйымы лин.
За гремучую доблесть грядущих веков, За высокое племя людей, Я лишился и чаши на пире отцов, И веселья, и чести своей. Мне на плечи кидается век–волкодав, Но не волк я по крови своей: Запихай меня лучше, как шапку, в рукав Жаркой шубы сибирских степей... Чтоб не видеть ни труса, ни хлипкой грязцы, Ни кровавых костей в колесе; Чтоб сияли всю ночь голубые песцы Мне в своей первобытной красе. Уведи меня в ночь, где течет Енисей И сосна до звезды достает, Потому что не волк я по крови своей И меня только равный убьёт.
М М
Ыжар орави попугай
Ыжар орави попугай (Nannopsittaca) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ыжар орави попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Вольфрам
Вольфрам (Wolframium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 74 атом номерӓн. W символ доно анжыкталтеш.
Сивридже
Сивридже (турокла Sivrice ) — Турцин, кечӹвӓл Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.420 (пӱэргӹ: 5.078; ӹдӹрӓмӓш: 5.342) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шим лӹпӹ
Шим лӹпӹ (Nymphalis antiopa ; алыкмарла шемлыве) — Nymphalidae йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ лӹпӹ. Кытшы 30–40,5 мм, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 70–90 мм якте шоэш. Шим лӹпӹвлӓ 1 и нӓрӹ ӹлӓт.
Монтана штатын национальный капшангешӹжӹ шотлалтеш.
Категори:Лӹпӹвлӓ
Казахстан халавлӓ
Казахстан халавлӓ ― Казахстанышты 86 хала статусан ӹлем улы. Сандалӹкӹн ӹлӹзӹвлӓ логӹц 56 % халавлӓштӹ ылӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Казахстан халавлӓ
Шӹштӹ когершӹ
Шӹштӹ когершӹ (Galleria mellonella & Achroia grisella ; алыкмарла шыште когарш) — лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы когершӹ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ шӹштӹ когершӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лӹпӹвлӓ
Ош пачан шимӓкӓ какаду
Ош пачан шимӓкӓ какаду (Calyptorhynchus latirostris) — какадувлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 53–58 см, нелӹцшӹ 730 г якте шоэш.
Мӱлӓндӹ (кукшы вӓр)
Категори:Географи
1081 и
1081 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Алавус
А́лавус (Alavus) — Финляндин Кечӹвӓлвел Остроботништӹ хала. Муниципалитетӹн кымдецшӹ 842,73 км², кыды гӹц 52,31 км вӹд кымдец йӓшнӓ.
Ылӹзӹ шот
2012-шы ин халашты 9247 эдем ӹлен.
Экономика
Алавусышты 8,1 % пӓшӓдӹмӹ, пӓшӓм ӹштӹшӹвлӓ - 71 %. Муниципалитетӹштӹ 600 фирмы нӓрӹ.
1082 и
1082 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Манн, Томас
Па́уль То́мас Манн (нем: Paul Thomas Mann, 6-шы июнь 1875, Лӱбек, Германи, — 12-шы август 1955 Цӱрих, Швейцари ) — немӹц сирӹзы, эссеист, прозаик, Сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы 1929.
Важвлӓжӹ дон изи годшашыжы:
Пауль Томас Манн, йыхыштын сек пӓлӹмӹ эдемжӹ. Ти йых сирӹзӹвлӓ доно пӓлӹ. Улан л-бек купец Томас Йоханн Генрих Маннын йыхыштыжы шачын, кыды хала сенаторын должностьыштыжы ылын. Томасын ӓвӓжӹ, Юлия Манн, шачынжы да Сильва-Брунс, Бразили гӹц лӓкшӹ йых гӹц ылын. Маннвлӓн йыхышты кого ылын. Томасын кок шӱмбелжӹ дон шыжаржы ылын. Томасын ӹзӓжӹ Генрих Манн (1871—1950), шоляжы Виктор (1890—1949) дӓ шыжарвлӓжӹ Юлия (1877—1927 дон Карла (1881—1910. Маннвлӓн йыхышты паян ылын седӹндонат Томас Манн нуждам пӓлӹдеок кушкын дӓ тыменьӹн.
Романвлӓжӹ
М М М М
Ош пӹлӹшӓн шимӓкӓ какаду
Ош пӹлӹшӓн шимӓкӓ какаду (Calyptorhynchus baudinii) — какадувлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 400–500 г якте шоэш.
Лӹмжӹм француз путешественник Николя-Тома Боден (Nicolas-Thomas Baudin, 1754 – 1803) лӹмеш пумы.
Категори:Какадувлӓ
Иватин карем
Иватин карем - Виловат вел Немӹцсола лишнӹш карем.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори: Каремвлӓ
Вӓрӓш вуян попугай
Вӓрӓш вуян попугай тенгеок Веерный попугай (Deroptyus accipitrinus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш вӓрӓш вуян попугайвеле улы. Кытшы 33 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 190–280 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Сечуан вуйжырнер
Сечуан вуйжырнер (Certhia tianquanensis) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Китайышты (вадывел Сечуан) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 12 см г якте шоэш.
Хасанкейф
Хасанкейф  (турокла Hasankeyf ) — Турцин, кечӹвӓл Батман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.412 (пӱэргӹ: 3.782; ӹдӹрӓмӓш: 3.630) эдем ӹлен.
Сечуан вуйжырнер
Категори:Вуйжырнервлӓ
Хасанкейф
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Баскиль
Баскиль (турокла Baskil ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 18.221 (пӱэргӹ: 8.958; ӹдӹрӓмӓш: 9.263) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Когершӹ
Когершӹвлӓ (Heterocera ; алыкмарла когарш-влак) — лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы изи лӹпӹвлӓ. Цилӓжӹ 160000 тӹрлӹ когершӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лӹпӹвлӓ
Актеон ошмаотывлӓ
Актеон ошмаотывлӓ (французла Groupe Actéon) — Француз Полинезиштӹ Гамбье ошмаотывлӓн ӹлӹдӹмӹ ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 10,5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 6310 эдем ӹлен.
Кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹвлӓ
Кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹвлӓ (Phapitreron) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Рений
Рений (Rhenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 75 атом номерӓн. Re символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1083 и
1083 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Кӹжгӹ нерӓн попугайвлӓ
Кӹжгӹ нерӓн попугайвлӓ (Bolborhynchus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кӹжгӹ нерӓн попугай улы. Кытшы 16–18 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1085 и
1085 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ваханга
Ваханга (французла Vahanga) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3,8 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Гималай вуйжырнер
Гималай вуйжырнер (Certhia himalayana) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Азиштӹ (Афганистан, Китай, Инди, Казахстан, Кыргызстан, Мьянма, Непал, Пакистан, Таджикистан, Туркменистан дӓ Узбекистанышты) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Категори:Вуйжырнервлӓ
Маннергейм, Карл Густав Эмиль
Карл Густав Эмиль Маннергейм  (финнлӓ Carl Gustaf Emil Mannerheim), 4 июнь 1867, Аскайнен — 27 январь 1951, Лозанна, Швейцари) — барон, финн вырсы эдем. Фельдмаршал (19 май 1933 и гӹц фельдмаршал, 4 июнь 1942 и гӹц Суомин маршалжы, 4 август 1944 и гӹц 11 март 1946 якте Суомин 6-шы президентжӹ.
М М
Япен
Япен (индон. Pulau Yapen; тошты лӹмжӹ: Japen, Jobi) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотыштыш Чендравасих пел ошмаотын ирвелнӹштӹ ошмаоты. Йыдпелнӹ Биак ошмаотывлӓ (Биак, Супиори дӓ Нумфор) доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 2278 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Кого ошикӓ упшан какаду
Кого ошикӓ упшан какаду (Cacatua alba) — какадувлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел Малуку (Тидоре, Бачан, Тернате, Оби дӓ Хальмахера) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 46 см, нелӹцӹштӹ 400 (ӓвӓвлӓ), 800 (озывлӓ) г якте шоэш. Озы какадувлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Какадувлӓ
1086 и
1086 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ӱӓрня
Ӱӓрня — тошты овуца доно кӹлдӓлтшӹ айо, кыдын тӹнг элементжӹ меленӓм качмаш доно кӹлдӓлтӹн. Ти айом марынвлӓ гӹц пасна вес халыквлӓӓт айат. Кыце кырык дӓ кожла марынвлӓ Ӱӓрням эртӓрӓт?
Категори:Айовлӓ
Миос Нум
Миос Нум (индон. Pulau Mios Num) — Индонезиштӹ ошмаоты.
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Кучкыж попугайвлӓ
Кучкыж попугайвлӓ (Psittrichasiidae) — Попугайвлӓ йыхыш пырышы У Гвиней дӓ Инди океан ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кучкыж попугай улы.
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Джиханбейли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тенараро
Тенараро (французла Tenararo) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Непал вуйжырнер
Категори:Вуйжырнервлӓ
1087 и
1087 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Нӓрпиӧ
Нӓрпиӧ (Närpiö) — Финляндин Кечӹвӓлвел Остроботништӹ хала. Муниципалитетӹн кымдецшӹ 2334,17 км², кыды гӹц 7,96 км² вӹд кымдец дӓ тангыж 1349,05 км² йӓшнӓт.
Ӹлӹзӹ шот
2012-шы ин халашты 9 383 эдем ӹлен. 87 % нарӹ швед йӹлмӓнвлӓ, молыжы финнлӓ ӓль вес йӹлмӹлӓ попышывлӓ.
Экономика
Халам Финляндиштӹ кавштавичӹ кушкышвлӓш культвируйышы центр семӹнь пӓлӓт. Халашты ыжар продукцим лыкшы шукы фирмы улы. Хала изи гӹнят, Суомиштӹ куштымы помидор гӹц 60 %-жым дӓ охырец гыц 35 %-жым тиштӹ куштат. Теплицӹ кымдец цилӓжӹ муниципалитетӹштӹ 77 га йӓшнӓ. 1200 эдем нӓрӹ теплицӹ кудыло пӓшӓм ӹштӓт.
Осмий
Осмий (Osmium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 76 атом номерӓн. Os символ доно анжыкталтеш.
Нӓрпиӧ
Экономика
Категори:Финлянди халавлӓ
Осмий
Категори:Хими элементвлӓ
1088 и
1088 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Гиресун
Гиресун (турокла Giresun ) — Йыдвел Турцин халажы. Гиресун илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 116.310 (пӱэргӹ: 57.818; ӹдӹрӓмӓш: 58.492) эдем ӹлен.
Кого шӹштӹ когершӹ
Кого шӹштӹ когершӹ (Galleria mellonella) — лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Йыдпел Америкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӹштӹ когершӹ. Шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 30–41 мм якте шоэш.
Категори:Лӹпӹвлӓ
1089 и
1089 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1090 и
1090 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Цуштыривуян попугай
Цуштыривуян попугай (Deroptyus accipitrinus) — кучкыж попугайвлӓ йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш цуштыривуян попугай веле улы. Кытшы 46 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 680–800 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Челтик
Челтик (турокла Çeltik ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.549 (пӱэргӹ: 5.706; ӹдӹрӓмӓш: 5.843) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1091 и
1091 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ивашкан карем
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Изи сарикӓ упшан какаду
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Юм вуйжырнер
Юм вуйжырнер (Certhia manipurensis) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Инди, Мьянма дӓ Лаос) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Лӹмжӹм англи орнитолог Аллан Октавиан Юм (Allan Octavian Hume, 1829 – 1912) лӹмеш пумы.
Категори:Вуйжырнервлӓ
Ыжар кӓдӹвлӓ
Ыжар кӓдӹвлӓ (Treron) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 29 тӹрлӹ ыжар кӓдӹ улы.
Ыжар кӓдӹвлӓн сек изижӹн (изи ыжар кӓдӹ) кытышты 22 см, сек когожын (кого ыжар кӓдӹ) кытышты 35 см якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Март
Март (латинлӓ: mensis Martius) — Ӓкрет Римыштыш вырсы йымы Марс (мифологи)) лӹмеш — Григориан календарьын кымшы тӹлзӹжӹ, Ӓкрет Римӹштӹ ти тӹлзӹ им тӹнгӓлӹн. Ӓкрет Римышты март вырсывлӓм тӹнгӓлӓш ашнен маныныт. Ти тӹлзӹштӹ 31 кечӹ. Алык марынвлӓ ти тӹлзӹлӓн уӓрня лӹмӹм пуэнӹт. Кырык мары йӹлмӹшкӹ «март» руш йӹлмӹ гӹц, а тӹшкӹжӹ Византи гач толын. Ӓкрет Руш Элышты XV курым якте ин пӹтӓриш тӹлзешӹжӹ шотленӹт, 1700 и годшен кымшы ылеш.
Герджӱш
Герджӱш (турокла Gercüş ) — Турцин, кечӹвӓл Батман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.111 (пӱэргӹ: 13.123; ӹдӹрӓмӓш: 12.988) эдем ӹлен.
Кого сарикӓ упшан какаду
Кого сарикӓ упшан какаду (Cacatua galerita) — какадувлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Индонезиштӹ Вадывел Папуа дон Кечӹвӓлвел Малуку (Ару) ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай.
Кытшы 45–55 см, нелӹцшӹ 815–975 г якте шоэш. Австрали лӹвӓл йыхвлӓжӹ, У Гвиней лӹвӓл йыхвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Сӹнзӓлыкан какаду
Категори:Какадувлӓ
Иридий
Иридий (Iridium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 77 атом номерӓн. Ir символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Кӹрӓн логерӓн вуйжырнер
Кӹрӓн логерӓн вуйжырнер (Certhia discolor) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Бутан, Китай, Инди, Лаос, Мьянма, Непал дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек.
Категори:Вуйжырнервлӓ
Саркантопсис
Саркантопсис (Sarcanthopsis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ саркантопсис улы.
1092 и
1092 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ваза попугай
Ваза попугай (Coracopsis) — кучкыж попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мадагаскар дон вадывел Инди океан ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ ваза попугай улы. Кытшы 35–50 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 480 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Кужы пачан аплонис
Кужы пачан аплонис (Aplonis magna) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ Биак ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 28–41 якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
1093 и
1093 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1094 и
1094 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Малуку какаду
Малуку какаду (Cacatua moluccensis) — какадувлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Кечӹвӓлвел Малуку ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ какаду попугай. Кытшы 46-52 см, нелӹцшӹ 775–935 г якте шоэш.
Категори:Какадувлӓ
Чумра
Чумра (турокла Çumra ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.786 (пӱэргӹ: 31.843; ӹдӹрӓмӓш: 32.943) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ
Аметист кӹрӓн кӹцкӹ кӓдӹ (Phapitreron amethystinus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош сӹнзӓӓн аплонис
Ош сӹнзӓӓн аплонис (Aplonis brunneicapillus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Папуа-У Гвинейиштӹ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Изи шӹштӹ когершӹ
Изи шӹштӹ когершӹ (Achroia grisella) — лӹпӹвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Европышты, Азиштӹ, Америкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӹштӹ когершӹ. Шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 16-24 мм якте шоэш.
Категори:Лӹпӹвлӓ
Гӱмӱшхане
Гӱмӱшхане (турк Gümüşhane ) — Йыдвел Турцин халажы. Гӱмӱшхане илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 26 238 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сонимакы
Сонимакы (Alcea rosea, сонимаке) — мальва йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кокиӓш пеледӹшӓн шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 80–250 см лин кердеш.
Мары Элышты, лӹмӹнок Кырык сирӹштӹ цилӓ вӓреок вӓшлиӓлтеш. Цӹрежӹ доно ошы, якшаргы, ошикӓ-якшаргы дӓ сары лин кердеш.
Категори:Кушкышвлӓ
Кеа
Кеа (Nestor notabilis) — У Зеланди попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ хир нестор попугай. Кытшы 48 см, нелӹцшӹ 0.8–1 кг якте лин кердеш.
Лӹмӹн этимологижӹ маорилӓ «kea» шамак гӹц лин.
Категори:Попугайвлӓ
Тенарунга
Тенарунга (французла Tenarunga) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,2 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Акамару
Акамару (французла Akamaru) — Шӹпӓн океанышты Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 11 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Лачокла вуйжырнервлӓ
Лачокла вуйжырнервлӓ (Certhiinae дӓ Certhia) — вуйжырнер йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ, вуйжыр нерӓн, изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ вуйжырнер улы.
Дербент (Турци)
Дербент (турокла Derbent ) — Турцин, покшал Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.796 (пӱэргӹ: 2.820; ӹдӹрӓмӓш: 2.976) эдем ӹлен.
Иво карем
Иво карем - Пӹзӹкныр вел Кого Сӧрмӓнӓнгӹр сола лишнӹш карем.
Дербент (Турци)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Иво карем
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
1095 и
1095 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Кыткы
Кыткывлӓ (Formicidae ; алыкмарла кутко-влак) — Hymenoptera йыхыш пырышы капшангывлӓ. Цилӓжӹ 22 000 тӹрлӹ кыткы улы.
1096 и
1096 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Комоксвлӓ
Комоксвлӓ (комокслӓ Qʼómox̣ʷs тенгеок ɬəʔamɛn ; англла Comox, Comox-Sliammon, Komox, Komoks) — салиш группыш пырышы комокс йӹлмӹлӓ попышы вадывел Канадышты ӹлӹшӹ халык. Комоксвлӓ цилажӹ 850 (1983) нарӹн ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ Категори:Канада
Платина
Категори:Хими элементвлӓ
Марсельеза (мыры)
Марсельеза (La Marseillaise — «марсель ӹдӹр») — Рӧднӓ француз революцин сек пӓлӹмы мырыжы, кыды гӹц пӹтӓрижӹ революционервлӓн гимнӹштӹ, варажы цилӓ сӓндӓлӹкӹн гимнжӹ лин. Лач пӹтӓрижок М. Рейн армин вырсы маршыжы маналтын. Ти маршым 25-шӹ апрельӹн 1792-шы ин вырсы инженер Клод Жосеф Руже де Лиль сирен, лач тӹ кечӹвлӓн манаш лиэш, кынам революциштӹ шолшы Франци Богеми дон Венгрин кугижӓлӓнжӹ вырсым увертарен. Тӹ инок 30-шы июльын ти мыры доно доброволецвлӓ гӹц шалгышы Марсель батальон Парижӹш маршируен пырен.