cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Агростофиллум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
606 и
606 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Бол (Чад)
Мусоро (французла ‎‎ Bol ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Лак регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 11 120 эдем ӹлен.
1717 и
1717 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Бол (Чад)
Категори:Чад халавлӓ
1718 и
1718 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Протоцерас
Протоцерас (Protoceras ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1719 и
1719 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Амбрелла (кушкыш)
Амбрелла  (Ambrella longituba ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Амбрелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Василла
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аляска
609 и
609 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
610 и
610 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Бонобо
Бонобо тенгеок Изи шимпанзе (Pan paniscus) — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Категори:Приматвлӓ
Арыслан маймыл
Арыслан маймыл (Leontopithecus) — Америкышты вӹд лишнӹ маймыл.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Айваджык (Чанаккале)
Айваджык (турокла Ayvacık ) — Турцин, кечӹвӓл Чанаккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шы ин тӹштӹ 30.409 (пӱэргӹ: 15.347; ӹдӹрӓмӓш: 15.062) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «айва» ('айва') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Нектарин
Нектарин ( Prunus persica var. nectarina ) — Rosaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
608 и
608 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1720 и
1720 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Кумра
Кумра (французла ‎‎ Koumra ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Мандуль регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 38 220 эдем ӹлен.
Филиппин сцинквлӓ
Филиппин сцинквлӓ (Brachymeles) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Таиланд, Филиппинвлӓштӹ дӓ Калимантан ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 38 тӹрлӹ Филиппин сцинк улы.
Псевдакоридиум
Псевдакоридиум (Pseudacoridium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
611 и
611 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1721 и
1721 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Пекуи
Пекуи ( Caryocar brasiliense ) — Caryocaraceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Сарх
Сарх (французла ‎‎ Sarh ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Покшал Шари регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 108 061 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
612 и
612 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1722 и
1722 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Шимпанзе
Шимпанзе (Pan troglodytes) — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Бонобо тенгеок изи шимпанзе (Pan paniscus).
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Халцидвлӓ
Халцидвлӓ (Chalcides) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ халцид улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Ампароа
Категори:Орхидейвлӓ
Эшпай, Андрей Яковлевич
Андрей Яковлевич Эшпай (15-шӹ майын 1925-шӹ ин шачын) — мары композитор. Ленин премин лауреатшы. СССР Композитор Ушемӹн членжӹ 1952 и годшен. Цикмӓштӹ шачын. Ӓтяжӹ композитор Яков Андреевич Эшпай, ӓвӓжӹ, Валентина Константиновна руш йӹлмӹ дон литературым тымдышы. Йыхышты 1928 ин Москваш ӹлӓш ванжен.
Ам-Тиман
Ам-Тиман (французла ‎‎ Am Timan ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Саламат регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 30 443 эдем ӹлен.
Эшпай, Андрей Яковлевич
Москваштышы Национал+ноствлён портӹн лӹмлӹ композитор Андрей Яковлевич Эшпайын 85 и темӹмӹ лӹмеш книгём лыктын, "Слово о Почётном президенте Землячества" маналтеш.
СССР-ын халык артист, Кугижёншӹ дё Ленинский премин лауреат, Москваштышы кугижёншӹ консерваторин куатан профессоржы.
Андрей Яковлевичӹн творчествыжы цилё свет вӹлнӹ пиш яжон пёлӹмӹ ылеш. Тӹдӹ цилё йиш жанран музыкым сирен — балет, симфони, сюита, концерт, эстрадный мырывлём. Андрей Яковлевич оркестрын цилё инструментлёнжӹ концертвлём сирен, тенгелё тӹдӹ свет вӹлнӹжёт уникал+ный ылеш. 62 творческий и мычкы тӹдӹ 300 тӹрлӹ опусым сирен.
Музыкы гӹц пасна Андрей Яковлевич общественный пёшёлён кого вниманим айырен. Госдумын пӹтёриш легендарный созывышты депутат лин, композиторвлён Ушемӹн правлеништӹ шукы и ылын. Москваштышы Мары Элӹн ушем тӹдӹлён лӹмнерён президентшӹ лӹмӹм пуэн.
Фильмографижӹ
Э Э Э
1723 и
1723 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Ондокузмайыс
Ондокузмайыс (турокла Ondokuzmayıs ) — Турцин, йыдвел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 24.338 (пӱэргӹ: 11.989; ӹдӹрӓмӓш: 12.349) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «он докуз» ('19') дон «майыс» ('май') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Питайя
Питайя ( Hylocereus ) — Cactaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Гелада
Гелада (Theropithecus gelada) — Африкышты (Эфиопи) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Амезиелла
Амезиелла (Amesiella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Филиппиништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ Амезиелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кенай (Аляска)
Кенай  (англла Kenai) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 92.0 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 7 686 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Аляска
1724 и
1724 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Амфигена
Амфигена (Amphigena ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Лаи
Лаи (французла ‎‎ Laï ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Танджиле регионын вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 21 300 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Псевдокранихис
Псевдокранихис (Pseudocranichis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Псевдоцентрум
Псевдоцентрум (Pseudocentrum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Псевдоцентрум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1725 и
1725 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1726 и
1726 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Псевдоэуристилес
Псевдоэуристилес (Pseudoeurystyles ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1727 и
1727 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Масакори
Масакори (французла ‎‎ Massakory ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Хаджер-Ламис регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 16 237 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Терме
Терме (турокла Terme ) — Турцин, ирвел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 74.912 (пӱэргӹ: 36.918; ӹдӹрӓмӓш: 37.994) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Горилла
Горилла (Gorilla) — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Сибирь
Сибирь — Россий Федерациштӹш регион. Кымдецшӹ: 12,6 млн км².
Халыквлӓжӹ
Категори:Россий
1728 и
1728 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Фейлинивлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Масенья
Масенья (французла ‎‎ Laï ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Шари-Багирми регионын вуйхалажы.
Категори:Чад халавлӓ
Юаньсир
Юаньсир (Паратмары-Юванькино) — Шижӓнгӹрӹн шалахай сирӹштӹжӹ Паратмар лишнӹ киӓлта. Виловат якте 3, Цикмӓ якте 18 уштыш. Сола Кушӹл вуй дон ӱл каремеш шелӓлтеш. Перви ти сола техень лӹмвлӓ доно ӹлен: Юаньсир, Кыдиксир, Кубаксир, Кудыксир, Юӓньсир. Архиввлӓштӹ Аказан мулӓндӹш пырышы ти сола гишӓн 1795-шӹ ин пӓлдӹртӹмӹ. 2001-шӹ ин солашты 144 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Салак
Салак ( Salacca edulis ) — Arecaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Дрил
Дрил (Mandrillus leucophaeus) — Африкышты (Нигери, Экваториаль Гвиней) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Категори:Приматвлӓ
Синагога
Синаго́га (συναγωγή, «погынымаш»; בֵּית כְּנֶסֶת, бейт кне́сет — «погынымаш пӧрт»; שול, шул — «школ»). Синагога иудаизмӹм виӓнгдӹмӓштӹ дӓ еврейвлӓн ӹлӹмӓшӹштӹштӹ пиш кого рольым мадын. Синагога йымылан ыдылмы вӓр веле агыл, тенгеок школ семӹнят ӹштӓ.
Категори:Религи Категори:Иудаизм Категори:Синагогывлӓ
1729 и
1729 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1730 и
1730 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Агнес Mo
Агнес Моника (лачокла лӹмжӹ Агнес Моника Мульёто Agnes Monica Muljoto; 7-шӹ июль 1989-шӹ и) — индонези поп мырызы дӓ художник.
Категори:Индонези Категори:Артиствлӓ Категори:Мырызывлӓ Категори:Поп-мырызывлӓ
Фада
Фада (французла ‎‎ Fada ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Эннеди регионын вуйхалажы.
Категори:Чад халавлӓ
Псевдорхис
Псевдорхис (Pseudorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Псевдогудйера
Псевдогудйера (Pseudogoodyera ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты дӓ Кубаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 ӓль 3 йиш тӹрлӹ Псевдогудйера улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сантол
Сантол ( Sandoricum koetjape ) — Meliaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Анцистроринхус
Анцистроринхус (Ancistrorhynchus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ Анцистроринхус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Анзыл Ази
Анзыл Ази — Азин кечӹвӓл-вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ регион.
Категори:Ази
Псилохилус
Псилохилус (Psilochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Рамбай
Рамбай ( Baccaurea motleyana ) — Phyllanthaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Курым ыжаргы, олен кушшы, кытшы доно 9-12 м якте, кроныжы кымда дӓ шӹре, ӹлӹштӓшвлӓжӹ спираль ганьывлӓ, кытышты доно 15-33 см да торешӹштӹ доно 7,5-15 см якте шот. Кӹцкӹжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ, 2,5-4,5 см кытан, авахаан, вӹцкӹж сарикӓ- кӹрӓникӓ бархат гань пышкыды каваштан. Кун шомыкыжы пӹрӹнзӹкӓн лиӓш тӹнгӓлеш. Рамбай шӹргӹштӓт дӓ садыштат кушкеш, кушмы вӓржӹ Индонезиштӹ, Калимантан дӓ Ява ошмаотывлӓштӹ. Рамбайым свезанек дӓ пӹрейыктен качкыт. Тидӹ гӹц алкоголь йумӹмӓт ӹштӓт.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Канар ошмаотывлӓ
Канари ошмаотывлӓ (Las Islas Canarias) — Атланти океанышты Испанин автономный регионжы дӓ ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 7447 км². 2012-шы ин тӹштӹ 2 118 344 эдем ӹлен.
Салыпазары
Хала лӹмӹн этимологижӹ «салы» ('Tuesday') дон «пазар» ('пазар' «пазары» 'пазаржы' ) шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1733 и
1733 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Гоз-Бейда
Гоз-Бейда (французла ‎‎ Goz Beïda ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Сила регионын вуйхалажы.
Категори:Чад халавлӓ
Якшар пачан сиргек
Якшар пачан сиргек (Oenanthe xanthoprymna) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14 см якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Мандрил
Мандрил (Mandrillus sphinx) — Африкышты (Камерун, Габон дӓ Заир) вӹд лишнӹ кого маймыл.
Категори:Приматвлӓ
Капуцин (маймыл)
Капуцин (Cebus) — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 31-56 см, пачшы 30-56 см.
Гонгиломорфус
Гонгиломорфус (Gongylomorphus bojerii) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Маскарен ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 5 см якте шоэш.
Капуцин (маймыл)
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Гонгиломорфус
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм чеш натуралист Венцеслас Боер (Wenceslas Bojer, 1795 – 1856) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Абди
Абди (французла ‎‎ Abdi ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Ваддай регионын департамен.
Категори:Чад халавлӓ
Психопсиелла
Психопсиелла (Psychopsiella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Андрокорис
Андрокорис (Androcorys ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ Андрокорис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кадьяк (Аляска)
Кадьяк тенгеок Кодьяк (англла Kodiak ; алютиклӓ Sun’aq) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓлвел Аляска штатын Кадьяк ошмаотышты эскимос алютик (сугпиак) халыкын халажы. Халан территорижӹ: 12.10 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 6 228 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Аляска
Бардаи
Категори:Чад халавлӓ
1734 и
1734 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Псигморхис
Псигморхис (Psygmorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1736 и
1736 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Коата
Коата (Ateles) — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 38-63 см, пачшы 50-90 см.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Кого Сейшел сцинк
Кого Сейшел сцинк (Pamelaescincus gardineri) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Сейшел ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм британи натуралист Джон Стэнли Гардинер (John Stanley Gardiner, 1872–1946) лӹмеш пумы.
Чаршамба
Чаршамба (турокла Çarşamba ) — Турцин, ирвел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 137.362 (пӱэргӹ: 68.039; ӹдӹрӓмӓш: 69.323) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сиргеквлӓ
Сиргеквлӓ (Oenanthe) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 23 тӹрлӹ сиргек улы.
Юан нер
Мӓмнӓн Кырык мары сӓндӓлӹкӹштӹ первишӹ эдемвлӓ гишӓн, кыдывлӓ Йыл тӹрӹштӹшӹ шӹргӹвлӓшкӹ толыныт, нӹнӹн ӹлӹмӹ вӓрӹштӹ сакой йиш хӓдӹрвлӓм капаен лыкмы гӹц, летописьвлӓ, преданивлӓ, легендывлӓ, тошты мырывлӓ дӓ ямаквлӓ гӹц пӓленӓ.
Юан кырык Волна сола гӹц кечӹвӓл-вадывелнӹ, Алыктӹр дӓ Марьясола гӹц йыдвел-ирвелнӹ ылеш.
Предани семӹнь ти кырык гач Костан Иван войскажы Азан нӓлӓш телӹм, 1547-1548, 1549-1550 ивлӓн кеен, кыдым кугижӓ Иван IV-шӹ ӹшке вуйлалтен. Но яжонжок йӓмдӹлен шоктыделытат, ти походвлӓ годым Казаньым нӓлӹн кердделыт. 1552 ин эче ик гӓнӓ руш войскавлӓ, царь Иван IV вуйлатымышты доно, Казаньыш поход доно кенӹт. Шур йогы якте толын шоныт.
“От той реки шли мы с войском восемь дней, шли полями дикими и дубравами, иногда и лесами. А сел живущими населением очень мало, потому что у них села поставлены за крепкими крепостными оградами и не сразу заметны даже людям, ходящим близко. Тут мы проезжая той стороной, накупили хлеба и скота” (А.Курбский. Сказания. Издание Н.Устрякова. Петербург. 1868 г. стр. 14-15. “Живой камень”. “Русские писатели о Марийском крае” стр. 16).
Предани семӹнь руш войскавлӓ ти кырык якте шоныт дӓ кӓнӓлтӓш шагалыныт. Тӹ лишнӹ ӹлӹшвлӓ рушын салтаквлӓлӓн (воинвлӓлӓн) киндӹм, мӱм, ӱм, пайым дӓ весӹвлӓмӓт пуэнӹт, выжаленӹт. Тӹ годшен ти кырыкыш кырык марынвлӓ Юан нер (кырык) манаш тӹнгӓлӹнӹт, а рушлажы - Иоанова гора.1956-шы ин Мары археологический экспедицим (МАЭ) ӹштӹмӹ паштек, кырык мары районыштышы первишӹ эдемвлӓн ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ раскопкывлӓм ӹштӓш тӹнгӓлӹнӹт. 1958 ин МАЭ Юанский кырыкышты первишӹ вӓрӹм капаен, тӹшлен. 1960-шы ин Г.А. Архипов вуйлатымы доно Юанский кырыкышты 284 кв. метр рокым капайымы. Тӹштӹ тагынамшы ананьинский вӹц шун коршок лаштыквлӓм момы.
Ю Ю
1738 и
1738 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1737 и
1737 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Ангрекопсис
Ангрекопсис (Angraecopsis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ Ангрекопсис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кавак
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тамарилло
Тамарилло ( Cyphomandra betacea ) — Solanaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Изи пушӓнгӹ дӓ тӹшка семӹнь кушкеш. Фруктыжы тотшы доно помидор тотанрак, качкаш ярал. Кыдыжы тамариллон тотшы ярен шӹндӹмӹ дыня дон пӧчӹ пӧчӹн тотыштым ӓшӹндӓрӹктӓ маныт. Кӹцкӹжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ форман 2 - 8 см кытан, авахашты кушкеш. Пушӓнгӹн кытшы 6 м якте лин кердеш. Кӹлмӹм ак тырхы. Пӧртуштӹ Перушты, Чилиштӹ, Эквадорышты, Боливиштӹ кушкеш. Тамариллом Аргентинышты, Австралштӹ, Бразилиштӹ, Колумбиштӹ, Кеништӹ, Ушымы Штатвлӓштӹ дӓВенесуэлышты культивируят.
Эстон мары сӹлнӹшая кӹлвлӓ
Эстон мары сӹлнӹшая кӹлвлӓ
Кок халык лоштыш культура кӹлвлӓм виӓнгдӹмӓштӹ литература пиш кого рольым мадеш. Кок литература лоштыш кӹлвлӓ сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ гач ӹштӓлтӹт дӓ чангалтыт. Нӹнӹ вуйта кок халык лоштыш культура кӹвервлӓ ылыт. Кыце эстон сӹлнӹшая марла йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹмӹ, тӹдӹм пӹтӓри анжалына. Марынвлӓ дон эстонвлӓ лошты пӹтӓртӹш 15 и жепӹштӹ кӹлвлӓ пиш интенсивный дӓ цаткыды ылыт, но ӹжӓл, тидӹ гишӓн анзыцрак жеп гишӓн келесӓш ак ли. Вӓк тӹнӓмӓт, кынам Мары Эл дон Эстони политикӹштӹш ик системӹштӹ ылыныт, кӹлвлӓм фрагментарныеш веле шотлаш лиэш.
Мары сӓрӹзӹвлӓ эстон литература докы 1960-шы ивлӓн анжалтышыштым шуат. Эстоништӹ, аспирантурышты тыменьшӹ, кӹзӹт профессор Иван Григорьевич Иванов эстон йӹлмӹ гӹц сӓрӹшӹвлӓ логӹц пӹтӓришӹ ылеш. 1960-ы ивлӓнок Геннадий Матюковский Элен Нийтӹн "Пӹзӹлмӹ" лыдышыжым кырык марлангда, кыдым "Ончыко" журналеш пецӓтлӹмӹ. Тидӹ паштек 1970-1980-шы ивлӓн сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓм шукыжымок ат уж.
1990-шӹ ивлӓн сӓрӹмӓш пӓшӓ когогорнышкы лӓктӹн, тӹнӓм кыце авторвлӓн шот кушкын дӓ жанрвлӓӓт кымдаэмӹнӹт. Ти ивлӓн кыце кырык марла, тенгеок алык марлаат сӓрӹмӹ. Сӓрӹмӹ пӓшӓм ӹштӓш манын 1980-90-шы ивлӓн "Саман" журнал кого импульсым пуэн, шукым сӓрӹшӹвлӓ логӹц Владимир Козловын лӹмжӹм пӓлдӹртӹмӹлӓ. 1990-шы ивлӓн кырык марлангдымы пӓшӓвлӓм "У сем" журналышты лыдаш лиэш.
Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓм анзыкы виӓнгдӹмӓштӹ кого рольым "Цикмӓ" журнал мадын, тӹдӹн пӹтӓриш номержӹ 1995-шӹ ин лӓктӹн. Ти журнал мары культурын феноменжӹ, кыды ӹшке йӹржӹ махань-шон хытырымашвлӓм тӓрвӓтен. Кыдывлӓжӹ ти журналым вырсат, ылмыжым ак реагируеп, а весӹвлӓжӹ, анешлӓ тӹдӹ вӹкӹ симпати доно анжат дӓ мары культурышкы тӹдӹ у, йонгата шьлӹшӹм канден, маныт. Мам ит попы, тене журналын 10 иӓш юбилейжӹ дӓ тенеш номержӹ шӹжӹм лӓкшӓшлык.
"Цикмӓ" журнал эстон авторвлӓлӓн пӹтӓриш номержӹ гӹцок кымда вӓрӹм пуэн. Тенге марла лыдшывлӓ Яан Каплинскин, Пауль-Ээрик Руммон, Ане Калеппӹн, Валериа Рӓӓнникӹн дӓ Вийви Луйкын "Тыр жепӹн шӹмшӹ шошымжы" романжы доно пӓлӹмӹ линӹт. Ти роман пӹтӓриш марлангдымы роман ылеш. Тидӹ гӹц пасна 1999-шӹ ин эчеӓт ик у историштӹш факт лиӓлтӹн - Эстоништӹ пӹтӓриш гӓнӓ историштӹ марла книгӓ лӓктӹн, тидӹ - Эндель Ниркӹн "Эстон сӹлнӹшая"-жы. Кӱ пӓлӹнежӹ, тиштӹ 1999-шы и якте марлашкы дӓ анешлӓ, эстонышкы сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓн лӹмӹштӹм пумы.
2000-шы ивлӓн кок сӹлнӹшая лоштыш кӹлвлӓ кого ашкылым анзыкы ӹштенӹт манына гӹнь, ана самынялт. Ти ивлӓн мам сӓрӹмӹ? Марла эстон авторвлӓн пӓшӓвлӓштӹм "Марий Эл" газет, "Кугарня" дӓ "Жерӓ" газетвлӓштӹ, "Ончыкошты", "У семӹштӹ" пецӓтлӹмӹ. Ма яжожы, эстон литературым сӓрӹмӹ нырышты ӹнде у лӹмвлӓӓт кайыт, иктӹжӹ нӹнӹ логӹц, Тарту университетӹн философи факультетшӹм тымень пӹтӓрӹшӹ Юлия Куприна, кыды 2004-ӹ ин Элен Нийтӹн "Изи ӹдӹр Пилли-Ри" ("Сарта" книгӓ лыкмаш, 2004) тетя книгӓм кырык марлангден. Ти пӓшӓӓт эстон дӓ мары культура кӹлвлӓм виӓнгдӹмӓштӹ историэш кодеш- тидӹ пӹтӓриш эстон книгӓ, кыдым марлангдымы дӓ книгӓ семӹнь лыкмы. Тау Юлия, пӓшӓэт ашныжы дӓ виэт ситӹжӹ! Тӹньӹм анжен, весӹвлӓӓт сӓрӹмӹ пӓшӓшкӹ пижӹштӹ. "Изи ӹдӹр Пилли Ри" книгӓн презентацижӹ Эстон-Мары Ушемӹн луатвӹциӓш юбилей кечӹн эртӓрӓлтеш. Книгӓм Эстон Культура Капитал (Eesti Klultuurikapital) фонд дон Суомиштӹш М. А. Кастрен Ушем (M.A. Castrénin Seura) лыкташ палшенӹт. Нӹнӹлӓнӓт тау.
2005-шӹ ин марла эче ик книгӓ лӓкшӓшлык, тидӹ - Антон Хансен-Таммсаарен (Anton Hansen-Tammsaare, 1878-1940) миниатюрывлӓ, новеллывлӓ, "Шонгывлӓ дон ӹрвезӹвлӓ" кӹтӹк роман дӓ "Юдит" дон "Кугижӓ кӹлмӓ" драмывлӓ. Кыце ужына, эстон дӓ мары литература кӹлвлӓ ӹнде яжо кӹцкӹвлӓм кандат дӓ ти садышты цеверрӓк пеледӹшвлӓ пеледӹштӹ дӓ кӹцкӹвлӓ кушкышты манын, тӹштӹш йӹштӹлшӹ дӓ пӓшӓм ӹштӹшӹвлӓжӹ веле шукемӹштӹ.
Эстонвлӓм анжалаш гӹнь, нӹнӹ XIX-шӹ курымынок марынвлӓ докы интересӹм лыктыныт. Йохан Вейдеманнын 1866-шы ин Лондонышты кырык марла латиница доно сирӹмӹ Матфей гӹц Евангелим нигыцеӓт пӓлдӹртӹде кодаш ак ли. Весин ти книгӓн лӓкмӹжӹ годшен 140 и шоэш дӓ ти лӹм доно, шанем, Эстон-Мары Ушем мары сӓрӹзӹвлӓлӓн Эстоништӹ семинарым организуен кердеш. Вара вес лӹм, кыды литература доно кӹлдӓлтӹн, тидӹ Азан университетӹн профессоржы Михкель Веске, кыды 1880-шы ивлӓн кырык мары йӹлмӹлӓн "ӹ" буквам шанен лыктын.
Лач мары сӹлнӹшая доно кӹлдӓлтшӹ пӓшӓвлӓм эстонвлӓ 1930-шы ивлӓн сирӓш тӹнгӓлӹнӹт. Тарту университетӹн эстон литература кафедрӹн профессоржы Юлиус Мӓги мары литературым шӹмлен дӓ совет арми Эстоним оккупируйымы паштек, Швециштӹ эмиграциштӹ ылмыжы годым мары литература гишӓн шӹмлӹмӓш пӓшӓвлӓм сирен. Пӹтӓриш сӓрӹмӓш пӓшӓвлӓ 1950-шӹ ивлӓн пецӓтлӓлтӹнӹт. Совет жепӹн марла йӹлмӹ гӹц сӓрӹмӹ сек кого пӓшӓвлӓ лошкы Ким Васинӹн "Онарын мӱлӓндӹштӹ" (Onari maal) лӹмӓн книгӓ пыра, кыдым Матти Пийримаа сӓрен.
Мары литературым сӓрӹзӹ Тию Кокла сек шукым сӓрен. 1990-шы ивлӓн эстон йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ пӓшӓ ӹлӹж кен, тидӹм Арво Валтон доно сӓрӹмӹ нӹл поэтессӹн лыдыш книгӓжӓт анжыкта. Лыдыш книгӓн лӹмжӹ "Neli marilannat" маналтеш дӓ тӹшкӹ Альбертина Иванован,Светлана Есаулован, Валентина Изилянован дӓ Надежда Никитинан лыдышвлӓштӹ пыренӹт.
Кадьяк (ошмаоты)
Кадьяк  (англла Kodiak ; алютиклӓ Qikertaq ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓлвел Аляска штатын эскимос алютик (сугпиак) халыкын дӓ Кадьяк ошмаотывлӓн сек кого ошмаотыжы. Территорижӹ: 9,311.24 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 13 740 эдем ӹлен. Сек кого халажы: Кадьяк
Эстон мары сӹлнӹшая кӹлвлӓ
Ы#нянӹмӹ шоэш, толшашышты эстон сӹлнӹшая докы сӓмӹрӹк мары поэтвлӓ дӓ сирӹзӹвлӓ интересӹм лыктыт дӓ сӓрӓшӓт ак лӱдеп лиэш. Вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹшӹвлӓлӓн Эстоништӹ махань-шон палшыкым, грантвлӓ дон стипендивлӓм пуат, семинарвлӓ дон курсвлӓм эртӓрӓт. Иктӹ пӓлӹ, ти пӓшӓм ӹштӓш манын, иктӓт мӓ докына ядын ак тол, мӓмнӓн мары авторвлӓ ӹшке инициативӹм лыкшашлык ылыт дӓ ти шотышты ядмашвлӓдӓ моло лит гӹнь, Эстон-Мары Ушемӹшкӹ ӓль Фенно-Угришкӹ, ӓль "Цикмӓ" журналышкы сирен колтен кердӹдӓ. Кишӹ кӱ лӹвӓкӹ вӹд ак йогы манын, халык попа, тидӹжӹ гӹнь лачокат тенге - ӹшке ана тӓрвӓнӹл гӹнь, тӹнӓм культурыштат шукы пӓшӓ ӹштӹдеок кодеш.
М М
Антосифон
Антосифон (Anthosiphon ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Птерихис
Птерихис (Pterichis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ Птерихис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1739 и
1739 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Изи Сейшел сцинквлӓ
Изи Сейшел сцинквлӓ (Janetaescincus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Сейшел ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ изи Сейшел сцинк улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Шим шӱӓн сиргек
Шим шӱӓн сиргек (Oenanthe finschii) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Анзыл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 15–16 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Категори:Сиргеквлӓ
1741 и
1741 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1740 и
1740 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Фалса
Фалса ( Grewia asiatica ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Фалса — ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ, кытшы 4,5 м якте шоэш. Ылӹштӓшвлӓжӹ кытышты доно 20 см, торешӹштӹ доно 16,25 см якте лин кердӹт. Кӹцкӹвлӓжӹ йӹргешкӹ, диаметрӹштӹ доно 1,25 - 1,6 см нӓрӹ ылыт. Цӹрежӹ доно кумыкӹжӹ слива ганьырак, кынамжы шимӓкӓрӓк лиэш. Индиштӹ дӓ Кечӹвӓлвел-ирвел Азиштӹ портуштӹ кушкеш. Пазарышты выжалаш манын, ти кӹцкӹм Пенджаб дон Бомбей йӹр куштат. Шукердӹ агыл Филиппиныш кушташ ваштымы. Кӹцкӹвлӓжӹм качкаш яра.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Лангур
Лангур (Presbytis) — Азиштӹ вӹд лишнӹ изи маймыл.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Куштышы сиргек
Куштышы сиргек (Oenanthe isabellina) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Палеарктика регионышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 15–16.5 см якте шоэш.
Сабал
Сабал ( Sabal ) — Arecaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Куштышы сиргек
Категори:Сиргеквлӓ
Сабал
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1742 и
1742 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Меланосепсвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1743 и
1743 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Антилла
Антилла (Antilla ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Антилла улы.
Антилланорхис
Антилланорхис (Antillanorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Атакум
Атакум (турокла Atakum ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 123.904 (пӱэргӹ: 61.493; ӹдӹрӓмӓш: 62.411) эдем ӹлен.
Антилланорхис
Категори:Орхидейвлӓ
Атакум
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Ата» ('Ататӱрк') дон «кум» ('sand') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Секвойя
Секвойя ( Sequoia sempervirens ) — Cupressaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Макак
Макак (Macaca) — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-76 см, нелӹцӹштӹ 2,5 - 18 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Птероцерас
Птероцерас (Pteroceras ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 25 йиш тӹрлӹ Птероцерас улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Джибути
Джибути (французла‎‎ République de Djibouti; арабла‎‎ جمهورية جيبوتي) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Эритрей, вадывелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Эфиопи, ирвелнӹ Якшар тангыж, кечӹвӓл-ирвелнӹ Эфиопи доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 864 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 23 200 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Джибути.
Птероглоссаспис
Птероглоссаспис (Pteroglossaspis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1744 и
1744 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Каури (пушӓнгӹ)
Каури ( Agathis australis ) — Araucariaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Палмер (Аляска)
Палмер  (англла Kodiak ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓлвел Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 9.7 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 4 533 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аляска
Пустыня сиргек
Пустыня сиргек (Oenanthe deserti) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Палеарктика регионышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5–15,5 см, нелӹцшӹ 17–23 г якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Лусака
Лусака (англла ‎‎ Lusaka ) — Замбин дӓ Лусака провинцин дон Лусака районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 70 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 742 979 эдем ӹлен.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
Категори:Замби халавлӓ Категори:Лусака (провинци)
Джаник
Джаник (турокла Canik ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 91.052 (пӱэргӹ: 46.061; ӹдӹрӓмӓш: 44.991) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мирики
Мирики (Brachyteles) — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 45-78 см, пачшы 65-80 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 12-15 кг, ӓвӓвлӓн 9,5-11 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
1745 и
1745 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Птеростемма
Птеростемма (Pterostemma ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Нессивлӓ
Нессивлӓ (Nessia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Шри-Ланкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ несси улы.
Кипр сиргек
Кипр сиргек (Oenanthe cypriaca) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Кипр, Судан дӓ Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14–15 см, нелӹцшӹ 18–20 г якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Аорхис
Аорхис (Aorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Аорхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Птеригодиум
Птеригодиум (Pterygodium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1746 и
1746 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Испани сиргек
Испани сиргек (Oenanthe hispanica) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж кугижӓнӹшвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 13.5-15.5 см, нелӹцшӹ 15–22 г якте шоэш.
Шим вуян сиргек
Категори:Сиргеквлӓ
Воллеми
Воллеми ( Wollemia nobilis ) — Araucariaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Испани сиргек
Категори:Сиргеквлӓ
1747 и
1747 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1748 и
1748 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Апода-прорепенти
Апода-прорепенти (Apoda-prorepentia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мирикина
Мирикина (Aotus trivirgatus) — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 27-37 см, пачшы 30-40 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 0,8 кг, ӓвӓвлӓн 0,7 кг якте шоэш.
Категори:Приматвлӓ
Пигмэорхис
Пигмэорхис (Pygmaeorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш.
Ош ӹштӓн сиргек
Ош ӹштӓн сиргек (Oenanthe leucopyga) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Сахара гӹц Сауд Арави дӓ Ирак якте вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 17–18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26,5–32 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Пигмэорхис
Категори:Орхидейвлӓ
Ош ӹштӓн сиргек
Категори:Сиргеквлӓ
Бетел
Бетел (англла Bethel ; юпиклӓ Mamterilleq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 126.5 км². 2006-шы ин тӹштӹ 6 356 эдем ӹлен.
Бетел юпиквлӓн культура центрӹштӹ ылеш.
Линквлӓ
Категори:Аляска
Орангутан
Орангутан (Pongo) — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 1,25-1,5 м. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 50-90 кг, ӓвӓвлӓн 30-50 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
1749 и
1749 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Параконтиасвлӓ
Параконтиасвлӓ (Paracontias) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ параконтиас улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1750 и
1750 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Ош пачан сиргек
Ош пачан сиргек (Oenanthe leucura) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Пиреней пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 16-18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26–29 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Пирорхис
Пирорхис (Pyrorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Просцелотесвлӓ
Просцелотесвлӓ (Proscelotes) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ просцелотес улы.
Павиан
Павиан (Papio) — Африкышты вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ 40-110см, пачшы 80 см.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Рангэрис
Рангэрис (Rangaeris ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Илкадым
Илкадым (турокла İlkadım ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (илчежӹ). Вадывелнӹ Атакум, йыдвелнӹ Шим тангыж ирвелнӹ Джаник, кечывӓлвелнӹ Кавак доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 315.089 (пӱэргӹ: 156.252; ӹдӹрӓмӓш: 158.837) эдем ӹлен.
1751 и
1751 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Илкадым
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Теккекӧй
Теккекӧй (турокла Tekkeköy ) — Турцин, покшал Самсун илӹн дӓ Самсун халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 49.302 (пӱэргӹ: 24.534; ӹдӹрӓмӓш: 24.768) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «текке» ('Ханака') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Апоростилис
Категори:Орхидейвлӓ
Кангал
Кангал (турокла Kangal ) — Турцин, кечӹвӓл Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 25.907 (пӱэргӹ: 13.043; ӹдӹрӓмӓш: 12.864) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аракамуни
Аракамуни (Aracamunia liesneri ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Венесуэлаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Аракамуни улы.
1753 и
1753 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Аракамуни
Категори:Орхидейвлӓ
1752 и
1752 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Агатис
Агатис ( Agathis ) — Araucariaceae йыхыш пырышы ӹлӹштӓш гань имӓн пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 20 йиш агатис улы. Нӹнӹн ареалышты Австрали, Малакка, Малай архипелаг дон Полинези. Материал семӹнь цаткыды ылешӓт, ти пушӓнгӹм шамаклан, мебель дон гитарын кӹрӓшым ӹштӹмӓштӹ кычылтыт.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1754 и
1754 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Араукари
Араукари ( Araucaria ) — Araucariaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пиреней пел ошмаоты
Пиреней пел ошмаоты тенгеок Ибери пел ошмаоты, , , Península Ibérica, Iberiar penintsula, Peninsula Iberica, península Ibèrica, península Ibérica, péninsule Ibérique, Iberian Peninsula, Iberia Paeninsula) — Европын сек кого кымшы пел ошмаотыжы. Территорижӹ 600 000 км².
Саймири
Саймири (Saimiri) — Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 26-36 см, пачшы 35-43см. Нелӹцӹштӹ 0,7 - 1,1 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Ранухиелла
Ранухиелла (Rauhiella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ Ранухиелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Арахнитес
Арахнитес (Arachnites ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Архинеотти
Архинеотти (Archineottia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1755 и
1755 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Архинеотти
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар Йыл вел солавлӓ
Якшар Йыл вел солавӓ.
1756 и
1756 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Якшар Йыл вел солавлӓ
Якшар Йыл (Кулаковы) сола согоньыш пырышы солавӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Псевдоаконтиасвлӓ
Псевдоаконтиасвлӓ (Pseudoacontias) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ псевдоаконтиас улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Пигомелесвлӓ
Пигомелесвлӓ (Pygomeles) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ пигомелес улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Подокарп
Подокарп ( Podocarpus ) — подокарпвлӓн (Podocarpaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ямангаш
Истори
Ямангаш школым 1889-шӹ ин пачмы.
Ссылки
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Райкаденко
Категори:Орхидейвлӓ
Ядарова, Валентина Егоровна
Валентина Егоровна Ядарова — 1951 ин 9 февральын Микрӓк солаэш шачын. 1971 ин Йошкар-Олаштышы Палантай лымеш музыкальный училищым тымень пытарен да 35 и Виловат искусство школышты тетявлам карш доно шакташ тымда. Ышкежы каршым шакташ изинекок тыменяш тынгалын, Микрак музыкальный школышты Ягельдина Тамара Андреевна доны палымашым налын.
Валентина Егоровна ышан-шотан, тергышы да тетявлам яратышы тымдышы. 35 и лошты тыды шукы ыдырым карш шакташ тымден шоктен. Ик гана веле агыл ныны республикыштына эртаралтшы конкурсвлашты участвуеныт. 1989 ин — 3 варым, 1994 ин — 3 варым, 1996 ин — 2 варым, 2002 ин — 3 варым налыныт, а 2005 ин нынылан Дипломым пуэныт.
Валентина Егоровна музыкым ярата, тыды Виловат солан мырышы да куштышы халык ансамбльын участникшы ылеш. Тыды шотеш пиштымы, самырык тымдышывлалан палшен шалгышы эдем ылеш.
4. Иктешлымаш. Халыкна мастар каршызывла доно паян ылеш. Нынын мастарлыкышты ылалшы гыц самырыклан курым вашток ванжен миа да царныде шолын лакшы выдла тьырге йога.
Лачокат, карш — мары халыкын сек когон яратымы семым шактымы хадыржы ылеш…. Каршын сылны семжым йонгалтарыде, ик концертат Кырык сирыштына ак эрты. И йыдеок эртаралтшы Пеледыш айоштат, мыры конкурсвлаштат каршын сылны семвлажым колаш лиэш.
Карш доно шактымы марла семвла вес сандалыквлаштат икана агыл йонгалтыныт. «Мари памаш» ансамбльын каршызывлажы Голландишты, Чехословакишты, Венгришты, Югославишты, Австришты каршым шактен халыкым сусуэмденыт.
Тек анзыкылажымат каршын тянгыра юкшы сирыпын улы кымдем мыч рышкалтеш, у мастарвла тек кушкыт да шачмы варнам лымлештарат! Ынян доно шумемжы темын: Ма яжо, сылны — ак мондалт! Шакталты, каршна, ныжга семым Да угыц йырым-ваш йонгалт! (А.Макееев) Мыры «Карш».
Шамакшы Г.Микайын, семжы Палантайын.
Я Я Я
Саки (маймыл)
Саки (Pithecia) — Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 30-55 см. Нелӹцӹштӹ 1,5 - 3 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
1758 и
1758 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Арелди
Арелди (Areldia dressleri ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Арелди улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Ндола
Ндола (англла ‎‎ Ndola ) — Замбин сек кого кымшы халажы дӓ Коппербелт провинцин дӓ Ндола районын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 774,757 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Замби
Замби (англла‎‎ Zambia; официал лӹмжӹ — Republic of Zambia) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Конго Демократи Республика, йыд-ирвелнӹ Танзани, ирвелнӹ Малави, вадывелнӹ Ангола, кечӹвӓлвелнӹ Мозамбик, Зимбабве, Ботсвана дӓ Намиби, доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 12 935 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 752 618 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Лусака.
Райхенбахантус
Райхенбахантус (Reichenbachanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Замби
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Замби
Райхенбахантус
Категори:Орхидейвлӓ
Арави пел ошмаоты
Арави пел ошмаоты (شبه الجزيرة العربية)— Анзыл Азиштӹ пел ошмаоты. Территорижӹ 3 250 000 км².
Кугижӓнӹшвлӓжӹ
Категори:Ази
Шим тупан сиргек
Шим тупан сиргек (Oenanthe lugens) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Покшал Ирвелӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26–27,5 см, нелӹцшӹ 19–25 г якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Акмопиле
Акмопиле ( Acmopyle ) — подокарпвлӓн (Podocarpaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ренантерелла
Ренантерелла (Renantherella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1757 и
1757 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1759 и
1759 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1760 и
1760 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Рестрепиопсис
Рестрепиопсис (Restrepiopsis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Январь
Янва́рь — Григориан календарьын пӹтӓриш тӹлзӹжӹ. Кугезӹ Римышты ти тӹлзӹ луатикшӹ ылын. Юлий Цезарьын реформыжы якте, кынам и март гӹ тӹнгӓлӓлтӹн. Ти тӹлзӹ Янус йымын лӹмжӹм намалеш, кыдым Кугезӹ Римын Нум Помпили пуэн. Январьын пӹтӓриш пелӹжӹ Кесӹ, весӹжӹ Вӹд намалшын пӓлӹкӹштӹ лӹвалнӹ ылеш. Европыштыш шукы йӹлмӹштӹжок янаврьын лӹмжӹ латин йӹлмӹ негӹзеш ылеш, но кыдӹтидӹ йӹлмӹштӹжӹ ӹшке семӹнь тидӹм дӹмдӓт:
Лачокла сцинквлӓ
Лачокла сцинквлӓ (Scincus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африка гӹц Пакистан якте вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ лачокла сцинк улы.
Китве
Китве тенгеок Китве-Нкана (англла ‎‎ Kitwe, Kitwe-Nkana) — Замбин сек кого кокшы халажы дӓ Китве районын вуйхалажы. 2007-шӹ ин тӹштӹ 547,700 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Сиаманг
Сиаманг (Symphalangus syndactylus) — Азиштӹ вӹд лишнӹ кого маймыл. Кӓпшӹ BEDENİ 75-90 см. Нелӹцӹштӹ 8-13 кг якте шоэш.
Уткиагвик
Барроу  (англла Barrow ; инюпиакла Utqiaġvik тенгеок Ukpiaġvik ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыдвел Аляска штатын эскимо инюпиак халыкын халажы. Халан территорижӹ: 55.2 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 4 581 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Аляска
Арави сиргек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Сиргеквлӓ
1761 и
1761 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Рэстери
Категори:Орхидейвлӓ
Пӓрну (хала)
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
Целогина
Целогина (Coelogyne) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 200 йиш тӹрлӹ целогина улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Дакридиум
Дакридиум ( Dacrydium ) — подокарпвлӓн (Podocarpaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Армодорум
Армодорум (Armodorum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Дакридиум
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Армодорум
Категори:Орхидейвлӓ
1762 и
1762 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Ридлейелла
Ридлейелла (Ridleyella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1763 и
1763 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Ридлейелла
Категори:Орхидейвлӓ
Игбовлӓ
Игбовлӓ (игбола Ndị Igbọ ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Игбовлӓвлӓн шотышты 15–30 млн. нӓрӹ.
Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
Категори:Нигери халыквлӓ
Палутов, Георгий Васильевич
Георгий Васильевич Палутов - истори шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат. 06 май 1905 и, Арйынгывуй солаэш шачын.
Категори:Мары Эл персоналивлӓ Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Историк-шӹнцӹзӹвлӓ
Гейглин сиргек
Гейглин сиргек (Oenanthe heuglini) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 13-14 см якте шоэш.
Сколекосепсвлӓ
Сколекосепсвлӓ (Scolecoseps) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Танзани дӓ Мозамбикӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ сколекосепс улы.
Гейглин сиргек
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц зоолог Теодор Гейглин (Theodor von Heuglin, 1824 – 1876) лӹмеш пумы.
Сколекосепсвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Гейглин сиргек
Лӹмжӹ
Категори:Сиргеквлӓ
Гӱрӱн
Гӱрӱн (турокла Gürün ) — Турцин, кечӹвӓл Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 21.283 (пӱэргӹ: 10.746; ӹдӹрӓмӓш: 10.537) эдем ӹлен.
Игалавлӓ
Игалавлӓ (игалала ? ) — кечӹвӓл-ирвел Нигериӹштӹ ӹлӹшӹ халык. Игалавлӓн шотышты 2 млн. нӓрӹ.
Гӱрӱн
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Игалавлӓ
Категори:Нигери халыквлӓ
1765 и
1765 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Янтемир, Михаил Николаевич
Категори:Мары персоналивлӓ
Тамарин
Тамарин (Saguinus) — Покшал дӓ Кечӹвӓл Америкышты вӹд лишнӹ изи маймыл. Кӓпшӹ 18-31 см, пачшы 25-44см. Нелӹцӹштӹ 300-600 кг якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Коилостилис
Коилостилис (Coilostylis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ коилостилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шӧртньӹ пачан сиргек
Шӧртньӹ пачан сиргек (Oenanthe chrysopygia) — Muscicapidae йишвлӓн группыш пырышы Турци гӹц Непал якте Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ сиргек. Кытшы 14,5 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 26 см якте шоэш.
Категори:Сиргеквлӓ
Арнотти
Арнотти (Arnottia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Уналашка (хала)
Уналашка  (англла Unalaska ; алеутла Iluulux̂ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын алеут халыкын халажы. Халан территорижӹ: 549.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4 376 эдем ӹлен.
Юханнус айо
Юханнус — финнвлӓн кӓнгӹжӓш сек кого айошты. Ти айо календарьын сек кужы кечӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Финнлӓ: Juhannus маналтеш.
Рамфоринхус
Рамфоринхус (Rhamphorhynchus тенгеок Aspidogyne mendoncae) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш.
Категори:Орхидейвлӓ
Юханнус айо
Финнвлӓн ӹлӹмӓшӹштӹштӹ кок айо сек когоэш шотлалтыт, иктӹжӹ Шартял, кыдым 24 декабрьӹн аят дӓ весӹжӹ Юханнус, кырык марла тидӹм Иванкечӹ манаш лиэш, кыдым июнь тӹлзӹн кымшы ӓрня мычашын аят. Тене ти кечеш 20-шы июнь лин.
Анжалаш гӹнь, кок айоге календарь доно кӹлдӓлтӹнӹт — пӹтӓришӹжӹ ин сек кӹтӹк, весӹжӹ ин сек кужы кечӹ доно. Первижӹ гӹнь Юханнусым лач 23-шӹ июньын айенӹт, но календарь семӹнь ти кечӹ пӓшӓ кечӹнӓт лин кердешӓт, ти айом июньын кымшы ӓрнян кукшыгечӹшкӹ ваштенӹт.
Цилӓ айоок ӹшке овуцаан, ти шотышты, Юханнусынат ӹшке традицивлӓжӹ улы. Тенгежӹ гӹнь кыце тидӹм аят? Айо кого тӹвӹлӓйӹмӓш гӹц тӹнгӓлӓлтеш: пӧрт окнявлӓм мышкыт, цилӓ кӹдежӹм тӹвӹлӓйӓт, пеледӹшвлӓ доно сӹлнештӓрӓт.
Финнвлӓн марынвлӓн гань кудвичӹвлӓштӹ уке, солавлӓштӓт иктӓт вольыкым ак урды, а качкаш цилӓ лач лапка гӹц веле нӓлӹт. Цӹвӹвлӓмӓт, вӓк, тоны ак урдеп. Седӹ техень ӹлӹмӓшӓт ылын, кынам солаштыш цилӓ пӧрт, цилӓ хутор натуральный сола кудыло ӹлӹмӓш доно ӹлен, но тидӹ цилӓ историэш кодын, кӹзӹтшӹ солашты ӹлӹшӹ финн халазы доно нима донат ак айыртемӓлт.
Мӓмнӓн гань, финнвлӓн ӓнвичӹштӓт уке, цилӓ кавштавичӹ кушкышым нӹнӹ лапкашты нӓлӹт. Кудвичӹштӹ тӹвӹлӓн дӓ косирӹн кайжы манын, газонвлӓм сален лыктыт, пеледӹшвлӓм лапка гӹц нӓлӹн толыт.
Тидӹ паштек стӧл вӹлвӓл гишӓн шанаш тӹнгӓлӹт. Стӧл вӹлвӓлӹн «короныжы» свезӓ тури лишӓшлык, тидӹм эче молода тури манына. Тидӹ уке гӹнь, Юханнус айо семняштӹ айо агыл. Свезӓ турим шолтат, тӹшкӹ укропым пиштӓт дӓ шокшынек селедкы доно качкыт. А селедкыжы махань йиш вӓл уке? Селедкы укроп соусышты, селедкы горчицы соусышты, ыжар лук доно дӓ молат.
Тенегжӹ финнвлӓ водкым когонжат ак йӱэп, но свезӓ тури дӓ селедкы доно тенге манмы «шнапсым» подылыт — традици семӹнь. Седӹ, стӧл вӹлнӹ тури дон селедкы веле агыл, а махань-шон шукы йиш тотлы качкыш лишӓшлык.
Мӓ, кырык марынвлӓ, кагыльвлӓм когон яратенӓ гӹнь, финнвлӓ тидӹм шоэн веле качкыт. Тенгеок меленӓвлӓмӓт. Сек тотлы сыкыреш нӹнӹ шим сыкырым шотлат дӓ тӹдӹ вӹлӓн ӱм шӹрӓл качкыт. Незер пӧртӹштӓт вӓк иктӓт сыкырым ÿ гӹц пасна ак кач.
Кырык сирӹштӹ пӹтӓртӹш жепӹн айо стӧл вӹлнӹ пиццым пиш модный качкышеш шотлат гӹнь, кыце Суомиштӹ, тенгеок Европышты тидӹм «сӱк качкышеш» шотлат, седӹндоно кого айовлӓ дӓ шергӓкӓн хынавлӓм хыналыктымы годым пиццам пукшашымашым намысеш шотлат.
Юханнус айо стӧл вӹлнӹ кыце кол качкышвлӓ, тенгеок пай качкышвлӓ лишӓшлык ылыт. Мӓ донышнаш ош колвлӓ дон карасвлӓм финнвлӓ, тӧрӹм келесӓш гӹнь, «сӱк колеш» шотлат, нӹнӹм акат кычеп вӓк. Но вот судак дон алангы филем ӱэш ыжарен, мелӹнок качкыт. Саназалтен коштымы колымат ти сӓндӓлӹкӹштӹ ак качеп. Тидӹ гӹц пасна, пӓленӓ, Суоми шукы йӓрӓн дӓ тангыжан сӓндӓлӹк дӓ тӹштӹ форель йыхан шукы йиш кол улы. Ти колвлӓм марынвлӓ якшар кол манын классифицируенӓ.
Кол качкыш доно ош кукшы ӓрӓкӓм, а пай качкышвлӓ доно якшар ӓрӓкӓм йӱт. Финляндиштӹ ӹшке ӓрӓкӓвлӓштӹ укеӓт, цилӓ тидӹм вес сӓндӓлӹквлӓ гӹц кандат. Лапкашты ти ӓрӓкӓвлӓжӹ сек шулдыжы 6 евро нӓрӹ ылыт, а шергӹвлӓжӹн ӓквлӓн пӹсмӓнӹштӹм келесӓш нелӹ, но шукы финнжок 8-10 евроаш ӓрӓвкӓвлӓм йӱт. Пингӹдӹ ӓрӓкӓ, водка, ти сӓндӓлӹкӹштӹ 11 евро кытлаш, пел литӹржӹ.
Седӹ, Юханнус айо годым, сек шукыжым сырам йӱт, кыдын ӓкшӹ лапкашты евро гӹц изиш шукырак. Финнвлӓ санзалан качкышым ак качеп, санзал вӹр давленим кузыкта дӓ махань-шон йӓнг ясывлӓм шачыкта.
Уналашка (хала)
Линквлӓ
Категори:Аляска
Юханнус айо
Качмы-йӱмӹ гӹц пасна Юханнусым айымы традицишкӹ тенгеок момоца пыра. Момоцам финнвлӓ сауна маныт. Шанымем доно момоца марынвлӓ дон финнвлӓм ушышы элемент ылеш, но кыце пӓленӓ, мӓ донна момоца нигынамат айо овуца доно ак кӹлдӓлт. Келесӓш келеш, мӓ донышна гань момоцавлӓм Суомиштӹ шоэн веле ӹнде вӓшлиӓт, пиш шоэн техень момоцавлӓм моат, кышкы вӹдӹм ведӹрӓ доно намалмыла. Но тӹ годымок, лач техень момоцавлӓм аутентичныеш шотлат дӓ шотеш пиштӓт. Тӹ годымок, урбанизуялтшы дӓ сӓмӹрӹк финнвлӓлӓн техень момоцавлӓ утла примитивныйла кайыт.
Овуца семӹнь Юханнус доно сӓндӓлӹкӹн флагшым лӱктӓлмӓт кӹлдӓлтеш. Ти церемоним когарнян 18.00 часын эртӓрӹмӹлӓ дӓ тӹшкӹ айошкы толшы цилӓ халык погынышашлык. Флагым, кырык марынвлӓ тидӹм тистӹ манына, лӱктӓлмӹ годым тӹдӹм кидӹштӹ кычымыла, тӹдӹн ик лыкшат рокым тӹкӓлшӓшлы агыл дӓ тистӹм мактымы мырым мырат.
Хулок
Йишвлӓ
Категори:Приматвлӓ
Фалькатифолиум
Фалькатифолиум ( Falcatifolium ) — подокарпвлӓн (Podocarpaceae) йыхыш пырышы курым ыжар пушӓнгӹ, кӱкшӹцшӹ 36 м якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Юханнус айо
Тистӹм лӱктӓлмӹ паштек Юханнусын «короныжы» — тылотым пижӹктӹмӓш дӓ тӹдӹ йӹр сусун жепӹм эртӓрӹмӓш. Тылоты ӓкрет годшы, христианский агыл религи доно кӹлдӓлтӹн, тиды гишӓн иктӓт когонжат ак шаны, но факт семӹнь тиды тенге ылеш. Тылоты кӹзӹтшӹ финнлӓн лач Юханнусын символжы веле. Ти айо годым, шукы вӓреок махань-шон фестивальвлӓм эртӓрӓт.
Иджовлӓ
Категори:Нигери халыквлӓ
Юханнус айо
Категори:Айовлӓ
1766 и
1766 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Римакола
Римакола (Rimacola ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1767 и
1767 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Игбиравлӓ
Категори:Нигери халыквлӓ
Арпофиллум
Арпофиллум (Arpophyllum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ