cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сетувлӓ
Сету кугижӓн айо юмор шӱлӹшӓн
Седӹ, мӱлӓндӹ вӹлнӹ сетувлӓн нимахань кугижӓнӹшӹштӓт, кугижӓштӓт уке, но тенге гӹнят нӹнӹ юмор шӱлӹш доно ти фестивальым шӱм ваштышты аят. Кок кечеш, кынам айо эртӓрӓлтеш, айо вӓрӹшкӹ нӓнгешӹ когогорнеш Кугижӓнӹшӹн пӹсмӓн оролывлӓм шагалтат, кыдывлӓ хынавлӓм иктӓ-махань сусу дӓ пӹсӹ шая доно вӓшлит, пурештӓт дӓ ядмаш моло улы гӹнь, кышты дӓ ма- ынгылдарат. Айо вӓрӹшкӹ кемӹ годым махань-шон киосквлӓм эртет, сек пӹтӓришӹштӹ туан йӹлмӹ доно лыкмы книгӓвлӓм, газетвлӓм, открыткывлӓм, брошюрывлӓм выжалат. Пиш когон символически- тенге сетувлӓ туан йӹлмӹ доно лыкмы продукци вес хӓдӹрвлӓ гӹц шергӓкӓн ылмым пӓлдӹртӓт. Сетувлӓ туан йӹлмӹштӹ доно книгӓвлӓм, кайы, мелӹнок нӓлӹт. Книгӓ ӓквлӓ кырык мары окса доно 400 тӓнгӓ якте моло шот. Сетувлӓ чӹдӹн ылытат, седӹ шукы книгӓжок ак лӓк, ик иштӹ иктӓ 8-10 книгӓ веле. Кырык марынвлӓ сетувлӓ гӹц 5 пачаш шукынрак ылына, но мӓмнӓн 3-4 книгӓ лӓктеш. Тене сек пӹсӹн выжалымы книгӓэш тетявлӓн ӹшке рисуйымы тетявлӓлӓн адресуйымы книгӓ лач шокшы калацлаок выжалалты.
Книгӓ киоск сагаок пӓлӹмӹ сету поэтесса Ӱлле Кауксим цаклышым дӓ, седӹ, шокшын элтӓлен, икӹжӓк-иктӹнӓм вӓшлинӓ. Ӱлле куд и перви Кырык сирӹштӹ, Салымсола музейӹштӹ эртӓрӹмӹ этнофутуризм семинарышты ылын дӓ Марий Эл гишӓн пурын ӓшӹндӓрӓ. Кыце тӹштӹ, тӓ донда этнофутуризм важвлӓжӹм колтен манын ядылдальы. Мӹньжӹ Марий Элышты этнофутуризмӹн важвлӓжӹ кошкаш тӹнгӓлӹнӹт манын келесӹшӹмӓт, тӹдӹ ойхырал колтыш. Этнофутуризм кӹзӹт Удмурти дон Мордовиштӹ пиш шотышты ылыт манын келесӹшӹм. Ӓнят мӓ доннаат угӹц ӹлӹж кеӓ, кышец пӓлет? Сӓмӹрӹк сирӹзӹвлӓн, поэтвлӓн, артньыквлӓн интересӹштӹ веле токыжы лиштӹ. Ӹнянӓш келеш. Ӹшкежӹ оптимист ыламат, ӹнянем.
Книгӓ киоск гӹц пакыла сетувлӓн ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ мам ӹштӓт, тӹдӹм выжалевӹ: 20 кронаш (40 тӓнгӓӓш) момоца веньӹквлӓм, пу гӹц ӹштӹмӹ махань-шон хӓдӹрвлӓм, сувенирвлӓм, таравлӓм, коптьымы соктавлӓм, шашлыкым, иӓн кремӹм (морожныйым) дӓ седӹ шокшы кечӹн халык йӱде ӹнжӹ ясланы манын, вӓрӹштӹш “Вӓрска” лӹмӓн минерал вӹдӹм дӓ сырам.
Махань критери доно Кугижӓм айырат?
Пӹтӓриок Фестивальым эртӓрӹмӹ комитетӹш кӱ кугижӓ лиӓш шана, тӹдӹ ӹшке лӹмжӹм колта. Ти список пиш кужы лин кердеш. Комиссиштӹ эдемвлӓн туан сету халыклан куатан пӓшӓм ӹштӹмӹштӹм анжат- шӹренжок тӹшкӹ культура эдемвлӓ, тымдышывлӓ, вӓрӹштӹш политиквлӓ дӓ ӹнде, остатка жепӹн, фермервлӓ дон бизнесменвлӓӓт ӹшке кандидатурыштым шӹкӓлӹт. Сек мычаш туреш 3 кандидатурым кодат. Принципӹштӹжӹ, ти кым эдем лошты нимахань кого конкуренцижӓт уке, кым сельсовет гӹц, шамаклан, ылытат, тӹшец толшы эдемвлӓ нӹнӹ верц юкыштым пуат. Седӹ, пӹтӓри нӹнӹ ӹшкештӹ гишӓн айон седӹрӓжӹ (сценыжы) гӹц шайыштыт, куштымы-мырымы мастарлыкыштым анжыктат дӓ толшаш иэш халыклан мам пурым дӓ куатаным ӹштен кердӹт, ынгылдарат. Тидӹжӹ, кугижӓм айырымашты тӹнг критери ылеш- туан халыклан пурым ӹштӹмӓш, тӹдӹн культурыжым, традицижӹм, йӹлмӹжӹм виӓнгдӹмӓшкӹ энергим пиштӹмӓш.
Вара программым виктӓрӹшӹ, тене тӹдӹ сетувлӓн пӱэргӹ хорым вуйлатышы ыльы, кугижӓм айырымы жеп толын манын увертӓрӹшӓт, кандидатвлӓ кым кӹжгӹ тангата вӹкӹ кузен кевӹ дӓ мыраш-кушташ тӹнгӓлевӹ. Кандидатвлӓ лошты кок ӹдӹрӓмӓш дӓ ик пӱэргӹ ыльы. Изин-олен халык кым лаштыкеш шӓлӓнӹш дӓ кым тангата докыла эдемвлӓ доно ӹштӹмӹ кым кужы пач шыпшылт вазы. Нӹнӹ ӹшке юкыштым кандидатыштылан пуэнӹт. Ти юквлӓм ӹнянен пумы эдемвлӓ шотлен лӓктевӓт, 10 минутышток у кугижӓн лӹмжӹм увертӓревӹ. “Махань функциӓн ти кугижӓ?” лыдшы манын ядын кердеш. Тӹдӹ политикӹштӹ рольым ак мад, но культура форумвлӓштӹ дӓ мероприятивлӓштӹ тӹдӹн мненижӹм колыштыт. Тидӹ веле агыл, тӹдӹн доно регионыштыш политиквлӓ согоньвлӓм кычат дӓ кыце, махань корнывлӓ доно культурым, йӹлмӹм виӓнгдӹмӹлӓ, кӓнгӓшӓт. Тидӹжӹ, шанем, мӓлӓннӓ пишок керӓл. Мӓ донна политиквлӓ культура эдемвлӓ доно кӓнгӓшӓш воксеокат мондыделыт вӓл?
У Кугижӓ лӹмеш парад
Седӹ, у кугижӓм айырымы гӹнь, кугижӓжӹм шотеш пиштӹшӹ халык парадымат эртӓрӹшӓшлык. Тенегок сетувлӓ донат. Парадышты маскан мыктешкӹ, тошты “Запорожецеш“ чӓлен шӹндӹмӹ ракета, машинӓ ак кыдал, тӹдӹм мотоцикл шыпшеш, ышкалвлӓм анжыктышы маскывлӓ, принцессывлӓ, ямак персонажвлӓ, кого кердӓн сӓрзӹвлӓ, кочеркӓм, таварым, шеньӹкӹм, крӓплям намалшы хресӓньвлӓ, кого падым намалшы сыра шолтышывлӓ, поварвлӓ дӓ шукы молы комический сӹнӓн эдемвлӓ! Сетувлӓн семвлӓэш анзыкыла ашкедӹт дӓ у кугижӓштӹм мактат. Сусужы маняр йӹрвӓш! Имни аравашты бургомистрвлӓ дон министрвлӓ кыдалыт... Халык музыкым шакта, мыра, кушта! А вадын корона семӹнь, VIP-персонывлӓлӓм кугижӓн стӧл докы ӱжмӹ. Ти корнывлӓм сирӹшӓт тӹштӹ ылын дӓ тотлын качкын-йӱн лӓктӹн. Стӧл вӹлнӹ махань-шон салатвлӓ, вӓрӹштӹш ошы дӓ шим киндӹ, таравлӓ, якшар кол, ош кол, коптьымы сокта, ветчина, кагыльвлӓ дӓ молы тотлы качкыш ыльы. Йӱмӓшӹм анжалаш гӹнь, ош дӓ якшар вино, ош ӓрӓкӓ, сыра, минерал вӹд, соквлӓ ылевӹ. Дӓ седӹ, кугижӓн стӧл вӹлнӹ десертӓт лишӓшлык- тӹштӹжӹ кок йиш цевер торт дӓ махань-шон изи кексвлӓ ылевӹ.
Изи солан имдижӹм культура вашталтен кердеш
Микитамӓе гӹц Обиницашкы, кыды сетувлӓн культура центреш шотлалтеш, автобус доно коклы минут нӓрӹ кыдалат. Жеп иктӓ лу час эртен. Рӹмӓлгӓш тӹнгӓлӹн гӹнят эче сотынок каеш: ӹшкетӹн-ӹшкетӹн шӹнзен кешӹ хуторвлӓ, итӹрӓ нырвлӓ, итӹрӓ ӓнпичӹвлӓ, цилӓ пӧрт сагаок сауна (момоца), цилӓ кудвичӹмок ирен тӹвӹлӓен шӹндӹмӹ, пеледӹшвлӓм шӹндне-шӹндӹмӹ. Ӹлӹ дӓ ӹлӹ техень пӧртӹштӹ! Эстон пӓшӓ мастар кидвлӓ ӹшке пӧрт йӹр косирӹм дӓ тӹвӹлӹм яратат. Тидӹм ӹштӓш манын, иктӓт нӹнӹм ак поктыл, ӹшкеок тидӹм ӹштӓт. Вет хоза ак ӹштӹ гӹнь, тӹнӓм кӱ вӓрешӹжӹ кудвичӹжӹм дӓ ӹлӹмӹ вӓржӹм тӹвӹлӓен кода? Мӓӓт сӓй, Кырык дӓ Кожла марынвлӓ тенгеок? Косир пӧртвлӓштӹ ӹлӹшӹ эстонвлӓ халашкат моло когонжок лӓктӹн кемӹштӹ ак шо- халык воляшты, йонгата вӓрӹштӹ ӹлӓш тыменьӹн.
Вадеш мӓмнӓм, кок кырык марыным, мӹньӹм дӓ корны артелем Украинышты ӹлӹшӹ бизнесмен Миклай Палутовым Фестивальын организаторвлӓжӹ, Аре дон Риека Хырнвлӓ Обиницан халык пӧртӹшкӹ чӓй йӱӓш ӱжевӹ. Шукыштат агыл тӹшкок Казань гӹц йори сетувлӓн фестивальым анжалаш толшы кок тадар вӓтӹ толевӹ. Стӧл лошты шӹнзӹмӹнӓ годым, тене мӓ Казаньышты “Сетувлӓн культура кечӹвлӓм” эртӓрӹненӓ манын, келесевӹ. Техень шаяланжы ӧрдежӓт шӹм тырхы. Тадарвлӓ дӓ сетувлӓ! 15 миллионан халык 10 тӹжемӓн халыкын культурыжы доно интересуялтеш? Ӧрӹмӓт, вара ӹшкежӹ шаналтышым. Сетувлӓн культурым йӹрвӓш, ти шотышты вес халыквлӓ лоштат шӓрӓш манын, маняр шукы специалистӹштӹ, маняр шукы культура менеджерӹштӹ улы? Дӓ сек тӹнгжӹ, техень виӓн ансамбльвлӓ, кыдывлӓ ӹнде у семӹнь халык вӹкӹштӹ анжат. Сӓмӹрӹквлӓжӹ моло гӹнь рок дон джазым вӓк шакталтен колтен кердӹт! Тидӹ, седӹ, вес халыквлӓ лоштат интересӹм лыктеш. Дӓ тидӹ гӹц пасна сету йӹлмӹ доно яжон виӓнгӓш тӹнгӓлшӹ литература, кыдым акцептируят, кыдым вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӓт дӓ ӹшкежӓт нӹнӹ сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓм ӹштӓт. Сетувлӓн толшашышты яжон тымден лыкмы, туан культурыштым келгӹн пӓлӹшӹ, виӓнгдӓш цацышы дӓ вескид йӹлмӹвлӓ доно попен мыштышы сӓмӹрӹквлӓн кидӹштӹ.
Сетувлӓ ӹшке культурышкышты шукы инвестицим пиштӓт, тидӹжӹ халык кӱшӹцӹнок тӹнгӓлӓлтеш: туан йӹлмӹ доно книгӓвлӓм, сету артньыквлӓн пӓшӓвлӓштӹм халык кымылын нӓлеш, концертвлӓшкӹ, театрышкы каштеш - тидӹм вет цилӓ инвестициэш шотлаш лиэш. Кугижӓнӹшӓт культурышкышты оксам ситӓлӹк пиштӓ. А вара эче меценатвлӓ. Тевеш, Обиница солаштыш халык пӧртӹм ик бизнесмен Сету Культура Фондлан нӓлӹн пуэн. Тӹштӹ молнам совхозын пӧртшӹ ылын, а кӹзӹт культура вацак, кышты музей дон кӓнгӹж театр активно пӓшӓм ӹштӓт. Ти пӧртӹн кудвичӹштӹжӹ 600 вӓрӓн театр седӹрӓ. Пӧкенвлӓжӹ моло махань солидныйвлӓ! Толатат, шӹнзӹлдӓлмет веле шон колта. Техень принцип доно Салымсолаштыш Никон Игнатьевӹн литерарура музйенӓ пӓшӓм ӹштӓ ылгецӹ, кыце ти сола ӹлӹж кенежӹ ылнежӹ.
Обиница солашток ик артньык дон поэтесса галлерейӹм пачыныт, тенге Обиницан сола имиджшӓт яжо монгырышкыла вашталтын, тӹштӹ культурым шотеш пиштӹмӓш кого шотышты. Тидӹжӹ туриствлӓмӓт тӹшкӹ шыпшеш - тенге вӓрӹштӹш инфраструктура виӓнгеш, солаштыш эдемвлӓлӓн ӧрдӹж гӹц оксам канда. Седӹ, иктӓт миллионер тидӹн доно ак ли, но ӹлен-лӓктӓш сойток окса лиэш.
Цеверӹн Сету мӱлӓндӹ, Сетумаа
Туриствлӓлӓн йори ӹштӹмӹ, цилӓ комфортан пӧртӹштӹ амален лӓкмӹкӹ, цевер йонгата ирок пеледӹшӓн кудвичӹштӹ шокшы чӓйӹм йӱлдӓлмӹкӹ, Опель Кадет автошкы шӹнзӹн Выру халашкы кыдалына. Тӹшец корны мӓмнӓм университетӓн Тартушкы выча. Тӹшкӹ тагачы Москва гӹц кок кырык мары ӹдӹр толшашлык ылыт. Мӓмнӓм у вӓшлимӓшвлӓ вычат, кыце Эстоништӹш марынвлӓ доно, тенгеок пуры эстон тӓнгвлӓ доно. А кӹзӹт цеверӹн “Сету мӱлӓндӹ!” манмы шоэш. Вес гӓнӓ ужмешкӹ! Ӹнянӹмӹ шоэш, Эстонин ти цевер лыкшым анжал лӓктӓш, шукы кырык дӓ кожла марын толыт. Вет мам ит попы, шӱмбел халыкым яжоракын пӓлӓш манын, тӹдӹн докы хыналалашат келдӓлмӹлӓ. А корны? 1 300 уштыш кӹзӹтшӹ жепӹн уштышвлӓ ма? Кок йыд поездеш ӓль автобусеш. Москваты Эстонин посольствышты визым нӓлӓт. Турист виза донат толаш лиэш. Мам ит попы, вес халыквлӓн ӹлӹмӹштӹм, культурыштым ужын, мӓ ӹшкежӓт ӹшке вӹкӹнӓ вес семӹньрӓк анжалына. Дӓ тидӹ охыр шая агыл. Тидӹ лачокат! Кӱн сетувлӓ доно пӓлӹмӹ лимӹжӹ шон, нӹнӹ докы кыце сӓрнен толаш лиэш, пӓлӹнежӹ гӹнь, информацим tsikmavaleri@hotmail.com гач пӓлен нӓлӹн кердӹдӓ. Дӓ корны паштек ик шанымаш шачы: ӓнят мӓлӓннӓ, кырык марынвлӓлӓнӓт сетувлӓн гань фестивальым шанен лыкташ. Тевеш, Мыры айом мӓ донна эртӓрӓтӹш. Пӓледӓ кышец тӹдӹ толын? Седӹ, шӱмбел Эсоништӹ тӹдӹн важвлӓжӹ. Тенгежӹ гӹнь, малын сетувлӓн примерӹм нӓлӹн, культура ӹлӹмӓшӹшкӹнӓ у фестивальым пырташ агыл? Ти шотышты мӹньӹн кандидатуремӓт улы. Пӹтӓриш кырык марынвлӓн кугижӓ Марий Элышты кымдан пӓлӹмӹ поэт Николай Егоров лин кердеш ыльы. Но кугижӓм айырымашты, демократи принцип лишӓшлык дӓ тӹдӹм сетувлӓ семӹньок, вӓрӹштӹ айырымыла. Лижӹ мӓмнӓн халыкнан у айожы!
С Категори:Финн-угр халыквлӓ С
Хаапавеси
Ха́апавеси (Haapavesi) — Оулу губерништӹ Йыдпелвел Остроботни провинциштӹ хала.
Ӹлӹзӹ шот - 7 395 эдем (2010); площадь - 1 873,38 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 36,57 км² нӓлеш. Халык плотность — 7,04 эдем /км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Караджабей
Караджабей (турокла Karacabey ) — Турцин, вадывел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 79.224 (пӱэргӹ: 39.491; ӹдӹрӓмӓш: 39.733) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алавирӹк
Алавирӹк (Fringilla montifringilla) — тьыри ганьӹрак изи мырышы кек. Телӹм озы алавирӹкӹн вуйжы, шӱжӹ дӓ анзыл тупшы кӹрӓникӓ -лудалгы цӹреӓн. Онгжы соок нарынзы. Пач мычашышты ош пынан. Ӓвӓ алавирӹкӹн цӹрежӹ яргата агыл. Вуйышты кӹрӓникӓ, сек мычашыштыжок шимӓкӓ корнывлӓ. Тупшат кӹрӓн. Онгжы нарынзы, но озын гӹц цӹредӹмӹрӓк. Пӹшӓшӹжӹм Скандинави гӹц тӹнгӓлӹн, Сибирь якте опта, тел гачеш Вадывел Европыш дӓ эче шокшырак вӓрвлӓш: Турциш, Ираныш, Китайыш дӓ Корей дон Япониш кеӓ.
40 и
40 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
39 и
39 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Алавирӹк
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
38 и
38 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Мбала (район)
Мбала (англла Mbala District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 149 634 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мбала.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Цефалантеропсис
Цефалантеропсис (Cephalantheropsis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ цефалантеропсис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Крокодеиланте
Крокодеиланте (Crocodeilanthe ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
41 и
41 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Пантанодон
Пантанодон (Pantanodon) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кеништы, Танзаништы дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ пантанодон улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Пеннанти йишвлӓ
Пеннанти йишвлӓ (Pennantiaceae) — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы У Зеландиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 3-4 тӹрлӹ пеннанти улы.
42 и
42 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Михайлов, Кирилл Андреевич
Кирилл Михайлов — ирвел (Башкир) мары ечӹзӹ, кыды Ванкуверыштӹш тел Паралимпиадышты (2010) 3 шӧртньӹ медальым сӹнген нӓлӹн. Руш Эл Федерацин Премьер-министржӹ Путин Владимир тӹдӹлӓн кымылангдымы сирмӓшӹм колтен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Истори эдемвлӓ Категори:Спрортсменвлӓ
Мбала
Мбала (англла Mbala ) — Замбин Мбала районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Гудньюс-Бей
Гудньюс-Бей (англла Goodnews Bay ; юпиклӓ Mamterat ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 8.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 231 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Шонавлӓ
Шонавлӓ (шонала AmaShona) — банту группыш пырышы шона (chiShona) йӹлмӹлӓ попышы Зимбабвештӹ дӓ Мозамбикиштӹ ӹлӹшӹ халык. Шонавлӓ цилажӹ 13 000 000 нарӹн ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Зимбабве халыквлӓ Категори:Мозамбик халыквлӓ
Алавӹтельӹ
Алавӹтельӹ (Haematopus ostralegus) — нарынзы цӹреӓн кужы нерӓн, шимӹ дӓ ош пынан кого вӹтельӹ. Шӹренжок тангыж тӹрӹштӹ ӹлӹшӹ алавӹтельӹвлӓ (лат. Haematopodidae) вӓшлиӓлтӹт. Вадывел Европышты, Покшал Азиштӹ, на Камчаткышты дӓ Китайышты ӹлӓ. Тенгеок кор-гӹштӹш кого вӹдвлӓштӓт вӓшлиӓлтеш. Вӹтельӹ гань ылмыжы гишӓн марла тӹдӹм алавӹтельӹ маныт. Фӓрер ошмаотывлӓн национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Категори:Кеквлӓ
Мицкевич, Адам Бернард
А́дам Берна́рд Мицке́вич (полакла: Adam Bernard Mickiewicz; 24 декабрь 1798, Заосье Новогрудок лишнӹ, Литва губерни, кӹзӹт Ош Руш Эл — 26 ноябрь 1855, Константинополь) — полак дӓ ош руш поэт-романтик, халыкым ирӹкӹш лыкташ цацышы йенг. Полак дӓ ош руш сӹлнӹшаявлӓм виӓнгдӹмӓштӹ кого рольым мадын.
43 и
43 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Мицкевич, Адам Бернард
М М М М
44 и
44 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Кроссоглосса
Кроссоглосса (Crossoglossa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мпика (район)
Мпика (англла Mpika District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 146 196 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мпика.
Кроссоглосса
Категори:Орхидейвлӓ
Мпика (район)
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
46 и
46 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
1217 и
1217 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
45 и
45 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Алангышуды
Алангышуды (Pulsatilla) — недӹшуды йыхыш пырышы 5-40 см кыташ шукиӓш кушкыш. Вурдыжы, ӹлӹштӓшвлӓжӹ дӓ пеледӹш тӹрвӹвлӓжӹ мижӓн ылыт. Пеледӹшвлӓжӹ щукы цӹреӓн лин кердеш. Апрель-майын пеледеш.
Криптохилус
Криптохилус (Cryptochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мпика
Мпика (англла Mpika ) — Замбин Мпика районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 29 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Мпорокосо (район)
Мпорокосо (англла Mporokoso District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 73 929 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мпорокосо.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
47 и
47 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Питтоспорум йишвлӓ
Питтоспорум йишвлӓ (Pittosporaceae) — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Афротропика, Индомалай, Океани дӓ Австралази регионвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 200-240 тӹрлӹ питтоспорум улы.
48 и
48 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Инегӧль
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мпорокосо
Мпорокосо (англла Mpika ) — Замбин Мпорокосо районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 3 491 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Йыдвел ндебелевлӓ
Йыдвел ндебелевлӓ (йыд. ндебелелӓ amaNdebele ) — банту группыш пырышы йыдвел ндебеле (isiNdebele) йӹлмӹлӓ попышы Зимбабвештӹ ӹлӹшӹ халык. Йыдвел ндебелевлӓ цилажӹ 4.5 млн. нарӹн ылыт.
49 и
49 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Йыдвел ндебелевлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Зимбабве халыквлӓ
51 и
51 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
50 и
50 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
52 и
52 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
1218 и
1218 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Сибелиус Жан
Жан Сибелиус (Jean Sibelius, шачын 8-шӹ декабрь 1865-шӹ и, Хӓмеенлинна хала, колен 20-шы сентябрь 1957-шӹ и, Айнола, Йӓрвенпӓӓ) тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ финн композитор. Сек пӓлӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ Шӹмшӹ симфонижӹ, симфониӓн лыдышвлӓжӹ дӓ виолончельлӓн концертшӹ ылыт.
С С
Мпулунгу (район)
Мпулунгу (англла Mpulungu District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 67 602 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мпулунгу.
Мунгви (район)
Мунгви (англла Mungwi District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 112 977 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мунгви.
Патраш Василий
Патраш Васли (Вас Патраш), лачокла лӹмжӹ Василий Петухов — кырык мары сирӹзӹ.
Мунгви (район)
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Патраш Василий
Васили Патрашын ӹлӹмӓш корныжы:
Вас. Патрашын пӓшӓ корныжы:
Пецӓтлӓлтшӹ книгӓвлӓжӹ:
Вас. Патрашын творческий корныжы:
Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Криптопилос
Криптопилос (Cryptopus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
53 и
53 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Енишехир (Бурса)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «шехир » ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Chondrichthyes
Нӧргӹ колвлӓ (Chondrichthyes) — Тупӹрдӓнвлӓн Gnathostomata группыш пырышы океанвлӓн дӓ тангыжвлӓн вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж колвлӓ. Цилӓжӹ 1 180 тӹрлӹ нӧргӹ кол улы.
Тупӹрдӓнвлӓ
Тупӹрдӓнвлӓ (Vertebrata) — хордавлӓ (Chordata) группыш пырышы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 64 000 тӹрлӹ тупӹрдӓн улы.
Chondrichthyes
Нӧргӹ колвлӓн сек изижӹ 20 см (Etmopterus perryi), сек когожы 14 м (Rhincodon typus). Нелӹцшӹ 12 тонн якте лин кердеш.
Тупӹрдӓнвлӓ
Тупӹрдӓнвлӓн сек изижӹ 7.7 мм (жава Paedophryne amauensis), сек когожы 33 м (симсӹ кит Balaenoptera musculus).
Chondrichthyes
Лӹм
Кол йишӹн лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «χονδρ-» (нӧргӹ) дон «ἰχθύς» (кол) шамаквлӓ гӹц лин.
Тупӹрдӓнвлӓ
Классификацижӹ
├─ Agnatha — Онгылашлудымывлӓ └─ Gnathostomata — Онгылашлуанвлӓ ├─ Pisces — Колвлӓ └─ Tetrapoda — Нӹл яланвлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ Категори:Вольыквлӓ
Криптопус
Криптопус (Cryptopus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты, Маврикийиштӹ дӓ Реюньонышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ Криптопус улы.
Мпулунгу
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Маникаленд
Маникаленд (англла ‎‎ Manicaland Province) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Мутаре. Провинцин территорижӹ: 36 459 км². 2002-шы ин тӹштӹ 1.6 млн. эдем ӹлен.
Кукумери
Кукумери (Cucumeria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мунгви
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Фаллихтис
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Мутаре
Мутаре (англла ‎‎ Mutare ) — Зимбабвен халажы дӓ Маникаленд провинцин вуйхалажы. 2002-шы ин тӹштӹ 170 106 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
55 и
55 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
1219 и
1219 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Наконде (район)
Наконде (англла Nakonde District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 75 135 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Наконде.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Йӓктӓнсола
Йӓктӓнсола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе вӹлнӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 104 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
56 и
56 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Италия
Италия (Italia) ― Европыштыш кугижӓнӹш. Accountирле счет: 60 645 988 кеше, км: 344 550 км². Рәсми италиялеләр - италиялеләр.
Категори:Европа
Алашиштӹ
Галерея
Категори:Кеквлӓ
1220 и
1220 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
57 и
57 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
58 и
58 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Когосола (Микрӓк вел)
Когосола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 111 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Наконде
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Алашоэ
Алашоэ, тенгеок Алалыды (Bucephala clangula) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы кого йыргешкӹ вуян, мытык нерӓн дӓ шимӹ -ош контраст пынан вӹд кек.
59 и
59 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Гӓда, Сигитас
Сигитас Зигмас Гӓда (Sigitas Zigmas Geda; 4 февраль 1943, Патярай сола, Лаздияй район — 12 декабрь 2008 и, Вильнюс) — лиетува поэт, драматург, критик, эссеист, сӓрӹзӹ. Вильнюс униврситетӹм пӹтӓрен. Лыдыш погымвлӓн авторжы. Немӹц, полак дӓ руш йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрен. С.Гӓдан лыдышвлӓжӹ марлашкы пӹтӓриш гӓнӓ сӓрӓлтӹт.
Г Г Г
Манокотак
Манокотак (англла Manokotak ; юпиклӓ Manuquutaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 96.5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 405 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Сигачков, Зосим Африканович
Зосим Африканович Сигачков – кырык мары поэт. 27 январьын 1955 ин Кырык мары районын Ӓршиксолаэш шачын. Кожваж кӓндӓкшиӓш, Виловат кӹдӓлӓш школвлӓштӹ тыменьӹн. Шавашарыштыш сельхозинститутым тымень лӓктӹн, инженер-механик специальностьым нӓлӹн. «Сила» колхозышты пӓшӓлен. Венгриштӹ служен. Арми паштек мӹнгешок туан колхозышты инженер по сельхозмашинам лиэш. Кок иштӹ Кырык мары цӹвӹ фабрикыш ванжа, кӹзӹтӓт тӹштӹ пӓшӓлӓ.
Лыдышвлӓм школышты тыменьмӹжӹ годымок сирӓш тӹнгӓлӹн. Сӹлнӹшаяшты тӧр корным моаш тӹдӹлӓн поэт Н.П. Егоров палшен. 1996 ин «Пӹзӹлмӹ ӓршӓш» пӹтӓриш книгӓжӹ лӓктӹн. Тиштӹ лыдышвлӓм, поэмывлӓм, масакла шайыштмашвлӓм лыдаш лиэш. Лыдышвлӓжӹ ласко поэзи шулӹшӓн ылыт, масакла шайыштмашвлӓжӹ кӹзӹтшӹ ӹлӹмӓшӹн пылештӓлтмӹжӹм койырен анжыктат. Пушкин, Лермонтов, Есенин руш кого поэтвлӓн лыдышвлӓштӹм кырык марлаш мыштен сӓрен.
С С С
60 и
60 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Фаллоцерос
Фаллоцерос (Phalloceros) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Уругвай, Парагвай, Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ фаллоцерос улы. Фаллоцеросвлӓн сек когожы 6 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Кугилӓнсола (Микрӓк вел)
Кугилӓнсола - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 165 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
1221 и
1221 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Jostia
Категори:Орхидейвлӓ
Лагы
Лагы — лагывлӓн группыш оравивлӓн йыхыш пырышы кек. Кӹзӹт цилӓжӹ 62 тӹрлӹ лагы йиш пӓлӹ. Рок мыч шӹнзӹлдӓл тӹргештӹл кеӓт. Европышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтӹт. У Зеландиштӹ кандымы кеквлӓэш шотлалтыт. Тел гачеш, кого араш погынен, шокшы вӓрӹш чонгештӓт. Пӹжӓшвлӓштӹм пушӓнгӹвлӓ, тӹшкӓвлӓ дӓ рок вӹлнӓт вӓк, лач мыжырынат дӓ кого партьыштат оптат. Пӹжӓшвлӓштӹ кукшы шуды гӹц якшар рок яре оптымы ылыт. Кӓнгӹж гач 1-2 гӓнӓ игӹвлӓштӹм лыктыт. Пӹжӓшӹштӹ 3-7 мыны якте лин кердеш. Шукшвлӓм, капшангывлӓм, ӓнгӹремшӹвлӓм, йӹлвлӓм качкын ӹлӓт.
Комор ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Ошмаотывлӓ Категори:Коморвлӓ Категори:Майотта
Куитлаузина
Куитлаузина (Cuitlauzina ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Сеферис, Йоргос
Йоргос Сеферис (греклӓ: Γιώργος Σεφέρης), (13-шы мартын 1900, Урла, Измир лишнӹ — 20-шы сентябрь 1971, Афины) — лачокла фамилижӹ Сефериадис (греклӓ: Γιώργος Σεφεрιάδης) — кӹзӹтшӹ жепӓш кого поэт.
Биографижӹ
У грек йӹлмӹшкӹ сек яжон сӓрӹшӹ университет пофессорын эргӹжӹ. Поэт Парижӹштӹш Сорбонн университетӹштӹ юриспруденцим тыменьӹн. 1922-шы ин Смирным (кӹзӹт ти хала Измир лӹмӓн) туроквлӓн оккупируйымышты паштек, йыхышты Афиныш ӹлӓш ванжа. Варажы туан сӓндӓлӹкшӹм шукы иэш кода дӓ лач 1950 -шӹ ин веле мӹнгеш по-ртӹлеш. Дипломат-профессионал семӹнь шукы сӓндӓлӹкӹштӹ Грецилӓн служен. 1957 —1962-шы ивлӓн Кого Британи штӹ Грецин посолжы ылын. Сеферислӓн 1963 -шы ин сӹлнӹшая Нобель премим пумы.
Традицивлӓм ушышы Йоргос Сеферис
Поэт 1900-шы ин Изи Азиштӹ, Смирна (кӹз. Турци, Измир) халашты шачын. 1920-шы ивлӓн ти хала туроквлӓн кидӹш ванжа дӓ поэтӹн йыхшылан тӹдӹм кодаш вӓрештеш. Дипломат пӓшӓм ӹштен дӓ тӹ годымок лыдышвлӓм сирен. Сеферисӹн поэзиштӹжӹ кымда вӓрӹм реминисценци дон аллюzивлӓ йӓшнӓт, тӹдӹ антик мифологиштӹш персонажвлӓ гишӓн сирӓ дӓ нӹнӹм кӹзӹтшӹ жеп доно кӹлдӓ, тӹ годымок халык поэзин элементвлӓ шӹренок вӓшлиӓлтӹт. Сирӹмӹ стильжӹ доно Сеферис Т.С. Элиот докы лишӹл ылеш. Тидӹм Mythistorima (1935) лыкмы поэма книгӓштӹжӹ раскыдын цаклаш лиэш. Ти книгӓн лӹмжӹ кок шамак гӹц шалга: миф дӓ истори. Поэт тидӹм ӹшкежӹ тенге ынгылдара: "Сирӹмем годым пӓлӹмӹ мифвлӓ дон историштӹш ма лиӓлтмӓшвлӓм иквӓреш кӹлденӓм." Ти поэмӹ 24 лыдыш гӹц шалга. Поэт йориок ти шотым кычылтын- "Гомерыштат" цилӓжӹ 24 книгӓ. ӹренжок, аллюзивлӓжӓт ти эпос дон кӹлдӓлтӹнӹт. Но поэт мӹндӹр историшкӹ ак ке, тӹдӹ со ӹшке годшаш ӹлӹмӓшӹштӹжӹ сӓрнӓ. Mythistorima-м Джейм Джойс (Joyse) "Одиссейӹжӹ" дон тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Сеферисӹн лыдышвлӓжӹ логӹц анализлӓн сек нелеш "Лагы кек" лӹмӓн лыдышыжы шотлалтеш, кышты пиш шукы аллюзи вӓшлиӓлтеш. Ти лыдышым 1946-шы ин поэтӹн отпускышты ылмыжы годым сирӹмӹ. Сеферис вырсы ивлӓн министерствӹштӹ пӓшӓм ӹштен, а Грецин правительствӹжӹ вырсы годым эммиграциштӹ ылын. Поэт ӹнде кужын вычымы отпускышкы кен дӓ тангыж тӹрӹштӹ кӓнен. Кӓнӹмӹ вӓрӹштӹжӹ вырсы годым "Лагы" лӹмӓн тылвыш вален кен ылын. Ти лыдыш вырсы гишӓн дӓ вырсы ваштареш. Поэт вырсым изи кеквлӓ вӹкӹ лӱлӹлмӹ доно тӓнгӓштӓрӓ: "Лачокшымок гӹнь, йӓнзӹ (охотник) кӓнгӹж гачеш толшы кеквлӓм веле ужеш,/ кынамжы акат уж. Мӹнь годымемжӹ доко шукым ужын,/ шукы вӹкок пульывлӓ тӹкненӹт."
Ти лыдышым аналиzируяш манын, Сеферис ик ӹшке сирмӓшӹштӹжӹ Одиссей ӹн 10 дӓ 11-шӹ мырывлӓжӹм кычылташ келеш манеш: Циклоп дӓ Лаистригонвлӓ паштек Одиссей Киркен пӧртӹштӹжӹ пӹтӓриш кӓнӹм вӓржӹм моэш. Тӹштӹ тенге сирӓлтеш: "Ти пӧрт гишӓн нимат ам пӓлӹ, нӹнӹн ӹшке халыкышты улы, но ам пӓлӹ махань ылыт. Пӹтӓрижӹ нӹнӹ увлӓ ылыт, иzи тетявлӓ гань аярын шокшышты садывичӹштӹ мадыт, окня ыражвлӓм тӹрлецвлӓ дон тӹрлӓт дӓ йӹлгӹжшӹ амасавлӓштӹ вады векӹлӓ". Шукышты агыл Одиссей кӓнен нерат лиэш дӓ угӹц корнышкы лӓкнежӹ, но кынам-гӹнят ӹшке пӧртшӹм, Итакым моаш манын, тӹдӹ рок лӹвӓлнӹш тӱнымbакы, хатышкы (адыш) валышашлык.
Т.С. Элиотын Одиссейжы корным сока (слӧпӧй) Тейресиа гӹц ядеш. Сеферисӹн лыдышыштыжы Сократын юкшы шакта, тидӹжӹм Апологи мычаш гӹц цитаты семӹнь анжаш лиэш: Вырсы паштекшӹ тӱнымbалны тӧрӹм, Одиссейштыш гӹцӓт моаш нелӹрӓк.
Скорпионын йӓнгжӹ ваzалын, эдем кӧргӹштӹш тиран тагыш шӹлӹн, дӓ тангыжын ӹдӹрвлӓжӹ, вӹдиӓвлӓ шонг гӹц шачшы йӹлгӹжмӓш докы талашат: кыды нигынамат яратыде, но яратымыла тӹдӹм сотышты: дӓ ылат шукы окняан кого пӧртӹштӹ кышец пӹтӓри анжалмыла, тидӹм пӓлӹде кӹдеж гӹц кӹдежӹш кыргыжталат.
Седӹ, лыдышым ынгылаш манын цилӓ аллюzи дон реминисценцижӹм пӓлӓшӓт ак кел. Тӹнгжӹ- лыдшы ти лыдышым мелӹн лыдеш. Лыдыш вӓрӹштӹжӹ яжон шӹнzӓ гӹнь, тӹнӓм символвлӓӓт ынгылымы лит, мифологиӓт кӹzӹтшӹ жеп дон кӹлдӓлт кердеш дӓ цилӓ тидӹм ынгылаш йӹлмӹ палша. Сеферисӹн пӓшӓвлӓжӹ:
Проза
С С С
Суасламары конгресс национальный
Национальный суасламарывлӓ конгресс ("'ЧНК"'; Чăваш конгресĕ наци) — россий межрегиональный общественный организацивлӓ, национальный ушымы-автономийын культурный, ассоциация да иктешлымаш, кыдын вӓреш ылшы компактный суасламарывлӓ, вес эл дӓ россий федераций регио, общественный объединениш, частный дӓ кугижӓншӹ предприятивлӓм пӓшӓ коллектив, президент доно, тенге суасламары республика физический лицӓ.
Текман
Текман (турокла Tekman ) — Турцин, кечӹвӓл Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.190 (пӱэргӹ: 15.755; ӹдӹрӓмӓш: 15.435) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Суасламары конгресс национальный
Историм
Тыменьшӹвлӓ съездӹштӹ пӹтӓришӹ ЧНК (1992 ин октябрьын 8-9) чебоксарышты, суасламары республикӹн дӓ верховный советӹштӹ халыквлӓ дон хурал решеннӓ эртӓрӓш, мышмашеш парти суасламарывлӓ. Съезд документӹшкӹжӹ пыртымы ылын, тӹдӹм пӓлӹмӹлӓ дӓ правовой чнк статусым идеология, кӓнгӓш кого президент доно айырен нӓлмӹ. Суверенитет конгресс кугижӓншӹ задачым шӹнденӹт тӹрӹс реализуя. .
Ссылкывлӓ
Категори:Суасламары
Цианикула
Цианикула (Cyanicula ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Кӓрӓш
Кӓрӓш - мӱкшвлӓн шӹштӹ гӹц ӹштӹмы пӹжӓшӹштӹ, кышты ӹлӹмӹ гӹц пасна, тенгеок мӱм оптат. Мӱкш кӓрӓш куд лыкан призма форман ылеш.
Категори:Мӱкш анжымаш
Фаллоптихус
Фаллоптихус (Phalloptychus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Парагвай, Уругвай, Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ фаллоптихус улы.
64 и
64 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Фаллоптихус
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Сидукова, Тамара
Тамара Сидукова (18 апрельӹн 1978-шӹ ин Тышнал солашты шачын) — Йӓнгӹсола дон Виловат школвлӓм пӹтӓрен. Школышты тыменьмӹжӹ годым пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм сирен. Мары Кугижӓншӹ Университетӹм пӹтӓрен. Йошкар-Олашты ӹлӓ. Лыдышвлӓжӹм финн йӹлмӹш сӓрӹмӹ.
С С
Скаммон-Бей
Категори:Аляска
Ортаджа
Ортаджа (турокла Ortaca ) — Турцин, кечӹвӓл Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.649 (пӱэргӹ: 20.490; ӹдӹрӓмӓш: 20.159) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
65 и
65 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Альсевосми йишвлӓ
Альсевосми йишвлӓ (Alseuosmiaceae) — астра пеледӹшвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ, У Каледони дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ альсевосми улы.
Сола (Вануату)
Сола (бисламала, англла дон французла Sola ) — Вануатун ирвел Вануа-Лава ( Vanua Lava ) ошмаотыышты Торба провинцин вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 1065 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату халавлӓ
1222 и
1222 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
66 и
66 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Изник
Изник (турокла İznik ) — Турцин, йыд-ирвел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 44.524 (пӱэргӹ: 22.073; ӹдӹрӓмӓш: 22.451) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Покшал Машоналенд
Покшал Машоналенд (англла ‎‎ Mashonaland Central Province ) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Биндура. Провинцин территорижӹ: 28 347 км². 2002-шы ин тӹштӹ 998 265 эдем ӹлен.
Кӓзӓварня
Кӓзӓварня - (digitus minumus) — эдемын дӓ кыды вольыкын вызымшы кид ӓль ялварняжы. Вес парнявлӓ дон тӓнгӓштӓрен, кӓзӓварня сек мытык.
Категори:Эдемӹн анатомижӹ
Паландӧкен
Паландӧкен (турокла Palandöken ) — Турцин, кечӹвӓл Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 150.638 (пӱэргӹ: 76.875; ӹдӹрӓмӓш: 73.763) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «палан» ('donkey saddle') дон «дӧкен» ('sheder, pourer') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Моляров, Иван Яковлевич
Иван Яковлевич Маляров (1843 и, Сухин сола – XX-шы курымын тӹнгӓлтӹш, варжӹ пӓлӹ агыл).
=Биографижӹ= Ӹшкедурешӹжӹ лыдаш-сирӓш тыменьӹн. 1860-шы ивлӓн Пӹзӹкнырышты школым пачмыкы тетявлӓм тымдаш тӹнгӓлӹн, рушла гӹц кырык марла сӓрен, туан халыкын овуцавлӓжӹ докы келгӹ интересӹм лыктын. Махань-шон артикльвлӓм сирен дӓ Азан епархин журналыштыжы пецӓтлен. Кырык марынвлӓ доны экспедици доно каштшы А. Хейкель дон А. Рейнхольм финн шӹмлӹзӹвлӓлӓн материалвлӓм погаш палшен. И. Н. Смирнов тӹдӹ гишӓн тенге сирен коден: «марынвлӓ логӹц тӹдӹ пӹтӓришӹ эдем, кыды ӹшке халыкын историжӹ доно интересуялтеш». Ма яжожы, Маляров шукыжымок рушла веле сирен гӹнят, тенгеок марлаат сирен дӓ шайыштмаш тексвлӓжӹмпецӓтлен лыкташ йам-дӹ ылыныт. Марла сирӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ пецӓтлӹмӹ лит ылын ылгецӹ, тӹдӹм пӹтӓриш мары сирӹзеш шотленӓ ыльы дӓ кырык мары литературын шачмыжымат XIX-шӹ курымыш ваштенӓ ыльы.
М М
67 и
67 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Суоненйоки
Cу́оненйоки (Suonenjoki) — Финляндиштӹ йыдпелвел Саво провинциштӹ хала.
Ӹлӹзӹ шот - 7 598 эдем (2010), площадь 862,35 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр - 148,77 км². Халык плотность — 10,65 эдем/км².
Биндура
Биндура (англла ‎‎ Bindura ) — Зимбабвен халажы дӓ Покшал Машоналенд провинцин вуйхалажы. 2006-шы ин тӹштӹ 39 000 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Суоненйоки
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Цибебус
Цибебус (Cybebus grandis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Эквадорышты дӓ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Цибебус улы.
68 и
68 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Маршалл (Аляска)
Маршалл (англла Marshall ; юпиклӓ Masserculleq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 12.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 378 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Фаллоторинус
Фаллоторинус (Phallotorynus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Аргентина, Парагвай) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ фаллоторинус улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Покшалварня
Покшалварня (digitus III, digitus medius) — эдем ӓль кыды вольыкын кид ӓль ялжын покшал парняжы. Эдем кидӹштӹ покшалварня сек кужы. Шӓрӓлтӹмӹ коговарня дон покшалварня лоштыш кытым кырык марла шит маныт. Жестикулируйымы годым покшалварням анжыктымаш негативный пӓлӹкан ылеш.
Категори:Эдем анатоми
Платаплохилус
Платаплохилус (Plataplochilus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ платаплохилус улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
69 и
69 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Якутие
Якутие (турокла Yakutiye ) — Турцин, покшал Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 170.698 (пӱэргӹ: 85.974; ӹдӹрӓмӓш: 84.724) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1224 и
1224 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Инюпиак йӹлмӹ
Инюпиак йӹлмӹ тенгеок Инюпик йӹлмӹ (Inupiaq) — Аляскышты дӓ Канадышты ӹлӹшӹ инюпиаквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ инуит йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Цифолорон
Цифолорон (Cypholoron ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Цератостилис
Цератостилис (Ceratostylis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 (ӓль 145) йиш тӹрлӹ цератостилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гванда
Гванда (англла ‎‎ Gwanda ) — Зимбабвен халажы дӓ Кечӹвӓлвел Матабелеленд провинцин вуйхалажы. 1982-шы ин тӹштӹ 4 874 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
70 и
70 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Даламан
Даламан (турокла Dalaman ) — Турцин, вадывел Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.367 (пӱэргӹ: 16.565; ӹдӹрӓмӓш: 15.802) эдем ӹлен.
Аргофиллум йишвлӓ
Аргофиллум йишвлӓ (Argophyllaceae) — астра пеледӹшвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ, У Зеландиштӹ, Лорд-Хау, У Каледони дӓ Рапа-Ити ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ аргофиллум улы.
Лупане
Лупане (англла ‎‎ Lupane ) — Зимбабвен халажы дӓ Йыдвел Матабелеленд провинцин вуйхалажы.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Кӹвервуй
Кӹвервуй - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 5, Ямангаш якте 1 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 1 пӧрт ылын. Йыл вӹд лӱктӓлмӹ гишӓн эдемвлӓ тӹшец карангыныт.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Цифохилус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
71 и
71 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Циртидиорхис
Циртидиорхис (Cyrtidiorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Платипанхакс
Платипанхакс (Platypanchax modestus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Африкышты (Демократик Конго Республик дӓ Уганда) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш платипанхакс веле улы.
Категори:Пециливлӓ
1225 и
1225 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Моргауш район
Моргауш район (Муркаш районĕ, Моргаушский район) — Суасламарыштыш район, Кырык мары кымдемӹн кечӹвалвел пашкудыжы. Административ центржы: когосола Муркаш.
Географижӹ
Кырык мары кымдем гӹц пасна Моргауш район Суасламарыштыш техень районвлӓ доно йӹгӹре ылеш: Шавашар район, Аликово дӓ Йӓдӹрнӓ. Районын кымдецшӹ:.
Ӹлӹзӹвлӓ
1 январеш 1999 иэш 37,5 тӹж. эдем дӓ 2005 иэш — 36,8 тӹж. эдем шотлалтын. Район сола район ылеш. Районышты цилӓжӹ 177 сола дӓ ӹлем. Кырык мары солавлӓ доно тӓнгӓштӓрен, нӹнӹ когорак ылыт, икпоратка шотшы 200 эдем гӹц шукырак. 98%-жы- суасламарынвлӓ ылыт.
Сидушкина, Анна Романовна
Сидушкина Анна Романовна — лӹымлӹы кӓршӹзӹ, мырызы, композитор, педагог, Мары АССР искусствын заслуженный пӓшӓзӹжӹ.
73 и
73 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Сидушкина, Анна Романовна
Тӹдӹ 1915 ин 22 январьын Микрӓк вел Важйӓл Митрусир солаэш шачын. 1981-шӹ ин колен. Микрӓк вел солавлӓштӹ перви кӓршӹм цилӓ ӹдӹрок шактен мыштен. Шактен мыштыдымыжы шоэ веле ылын. Семняштӹжӹ цилӓнок кӓршӹм шактенӹт, седӹндон изи Аня шӹм иӓшӹнок кӓрш докы шумӓнгӹн дӓ шакташ тыменьӹн.
Моргауш район
Ӹлӹзӹвлӓ
Категори:Суасламары кымдемвлӓ Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ Категори:Районвлӓ
Сидушкина, Анна Романовна
Музыкым яратымыжы тӹдӹм Йошкар-Олашкы, Искусство техникумыш канда, сӓмрӹык ӹдӹр тиштӹ дирижереш тыменеш. Тӹнӓмок А.И.Искандаровын вуйлатымы хоровой капеллышты мыра, концертвлӓштӹ кӓршӹм шакта. Музыкальный училищӹм тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Москваштышы государственный консерваторин дирижерско-хоровой факультетӹн студентшӹ лиэш. Война тӹнгӓлмӹкӹ, Йошкар-Олаш пӧртӹлеш, Маргосфилармоништы хорышты мыраш дӓ кӓршӹм шакташ тӹнгӓлеш.
1946 ин Москваштышы консерваторим тымень пӹтӓрӓ. Вара Йоласалышты, Марпединститутышты кӓрш ансамбльвлӓм цымыра, шукы и Маргосфилармони сагашы кӓрш ансамбльын вуйлатышыжы лиэш. Шӹренок концертвлӓштӹ шакта, республиканский, всероссийский художественный конкурсвлӓштӹ ӹшке мастарлыкшым анжыкта. Тӹнӓмок И.С.Палантай лӹмӓн музыкальный училищӹштӹ, культпросветучилищӹштӹ хоровой дисциплиным тымда дӓ кӓрш классым пачеш, Марпединститутын музыка, мырымы дӓ изобразительный искусство кафедрын старший преподавательжӹ лиэш.
Тӹдӹ ӹшкежӹт мырывлӓм сирен. 1958 ин «Кырык мары халык мырывлӓ» сборникӹм пецӓтлен.
Гверу
Гверу (англла ‎‎ Gweru) — Зимбабвен халажы дӓ Мидлендс провинцин вуйхалажы. 2002-шы ин тӹштӹ 141.260 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
74 и
74 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Цирторхис
Цирторхис (Cyrtorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Пецилиопсис
Пецилиопсис (Poeciliopsis) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ пецилиопсис улы. Пецилиопсисвлӓн сек изижӹ 3 см, сек когожы 13 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Масвинго (хала)
Масвинго (англла ‎‎ Masvingo ) — Зимбабвен халажы дӓ Масвинго провинцин вуйхалажы. 2002-шы ин тӹштӹ 58 000 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Хамэгастроди
Хамэгастроди (Chamaegastrodia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ хамэгастродия улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Азизие
Азизие (турокла Aziziye ; тошты лӹмжӹ: Ылыджа Ilıca ) — Турцин, вадывел Эрзурум илӹн дӓ Эрзурум халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 52.403 (пӱэргӹ: 26.585; ӹдӹрӓмӓш: 25.818) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Датча
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ындыр
Ындыр (Castor fiber) — вӹд лишнӹ ньымыштшывлӓн группыш пырыш йӓн. Мары Элышты шӹренок вӓшлиалтеш. Кырык мары йӹлмыштӹш ындыр шамак, суасламары хынтыре шамак докы лишӹл.
Категори:Ньымыштшы йӓнвлӓ
Мекорйук
Мекорйук (англла Mekoryuk ; нунивак чупиклӓ Mikuryarmiut, аляска юпиклӓ Mikuryaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын Нунивак ошмаотышты эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 19.1 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 210 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
1226 и
1226 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Замби халавлӓ
Замби халавлӓ (англла Cities in Zambia) — Ти ӹлӹштӓшӹштӹ Замбин халавлӓн лӹмвлӓштӹм пумы, кышты ӹлызӹ шот 73 гӹц шукырк ылеш.
Циртози
Циртози (Cyrtosia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Орхангази
Орхангази (турокла Orhangazi ) — Турцин, йыдвел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 74.120 (пӱэргӹ: 37.078; ӹдӹрӓмӓш: 37.042) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Орхан» (пӱэргӹ лӹм: 'Орхан I' кокшы османский султан) дон «гази» ('гази') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чинхойи
Чинхойи (англла ‎‎ Chinhoyi ) — Зимбабвен халажы дӓ Вадывел Машоналенд провинцин вуйхалажы. 2002-шы ин тӹштӹ 56 794 эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Сугпиак йӹлмӹ
Сугпиак йӹлмӹ тенгеок Алютик йӹлмӹ (Sugpiaq, Alutiiq) — Аляскышты ӹлӹшӹ алютиквлӓ (сугпиаквлӓ) халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ Аляскышты попышы юпик йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Кӹцкӹнер
Кӹцкӹнер -  Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 3 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 30 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
76 и
76 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Калимпонги
Калимпонги (Kalimpongia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Марондера
Чинхойи (англла ‎‎ Marondera ) — Зимбабвен халажы дӓ Ирвел Машоналенд провинцин вуйхалажы. 2002-шы ин тӹштӹ 46 000 эдем ӹлен.
Ӹвӹрӓ
Ӹвӹрӓ (Simuliidae) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы вӹр йушӹ изи шӹнгӓ.
Кӹзӹт якте 500 йиш ӹвӹрӓ пӓлӹ. Ти шӹнгӓвлӓ Антарктида гӹц пасна цилӓ континетӹшток ӹлӓт.
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Ашкале
Хала лӹмӹн этимологижӹ «аш» ('food') дон «кале» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Амур шигол
Амур шигол (Silurus asotus) — шиголвлӓн йиш группыш пырышы Ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шигол. Кытшы 1 м, нелӹцшӹ 6-8 кг якте лин кердеш. Амур шиголвлӓн сек изижӹ 30 см.
Ашкале
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Амур шигол
Категори:Шиголвлӓ
78 и
78 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
ABBA
ABBA (марла АББА) ― тӱнымбалны пиш кымдан пӓлӹмӹ ансамбль. Шачынжы тӹдӹ Швеци гӹц.
Альбомвлӓ
Категори:Попмырызывлӓ Категори:Швеци
Нарынзывуй
Нарынзывуй тенгеок ынгыр пеледӹш (Trollius europaeus; алыкмарла нарынчывуй, моклакавуйчача, ӱшшудо, ушшудо, полдышшудо, чодырамаке) — Ranunculaceae йишвлӓн группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш нарынзалгы пеледӹшӓн шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 60 см лин кердеш
Категори:Кушкышвлӓ
Чома (район)
Чома (англла Choma District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 74 890 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чома.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
79 и
79 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Муса Джалиль
Муса Джалиль (тадарла: Муса Җәлил, Musa Cəlil, موسا ﺟﮫليل‎) — лачокла лӹмжӹ Муса Мустафович Залилов (тат.: Муса Мостафа улы Җәлилев, Musa Mostafa ulı Cəlilev; 2 (15) февраль 1906, Мустафино, кӹзӹт Оренбург область — 25 август 1944, Берлин) — тадар совет поэт, Совет Ушемӹн геройжы (1956).
Д Д Д
1228 и
1228 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Мордови Республика
Мордови Республика, Мордови — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыл федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. Республикым ӹштӹмӹ кечӹ: 10-шы январь 1930-шы и. Вуйхалажы – Саранск. Пӹсмӓнвлӓжӹм йыдвелнӹ Угарман область, йыдвел-ирвелнӹ Суасламары Республика, ирвелнӹ Ульяновск область, кечӹвӓлвелнӹ Пенза область дӓ вадывелнӹ Рязань область доно кыча.
Вӓрлӓнӹмӓшӹжӹ, географижӹ
Ирвел-Европын тӧр вӓрӹн ирвелнӹжӹ вӓрлӓнӓ. Вадывел лаштыкшы Ока-Донын тӧр вӓрӹштӹжӹ, покшал дон ирвел районжы Йыл лишнӹш Кӱкшикӓштӹжӹ шыпшылт вазыныт. Республикын сек кӱшӹл варжӹ - 324 м тангыж гӹц кӱшнӹрӓк. Мордовиштӹ 114 йогы йога. Мокша дон Шур нӹнӹ логӹц сек коговлӓ ылыт. Республикышты 500 йӓр нарӹ улы. Нӹнӹ логӹц Инерка дон Татарка сек коговлӓ.
Климат
Континент кӧргӹштӹш климат, январьын кӹдӓлӓш температурыжы −11 °C, июльын +19 °C. Иӓш юр дон лым ≈450-500 мм.
Истори
16-шы июльын 1928-шӹ ин Мордови йӹрвелӹм ӹштӹмӹ, кыдым 10-шы январьын 1930-шы ин Мордовин Автономи областьыш сӓртӹмӹ. 20-шы декабрьын 1934-шӹ ин Мордови АССР-ым ӹштӹмӹ, 1991-шӹ и годшен Мордови ССР, 1993-шӹ и гӹц тӹдӹ — Мордови Республика лӹмӹм намалеш.
Ӹлӹзӹ шот, халыквлӓ
2002-шы ин эрзавлӓ дон мокшавлӓн шот 283 861 (31,9 %), рушынвлӓн - 540 717 (60,8 %), тадарвлӓн - 46 261 (5,2 %), украинвлӓн - 4 801 (0,5 %), молывлӓн -13 126 (1,5 %) ылын. Халазывлӓн шот: 60,3 % (2009) (59,2 % — 2006, 58,9 % — 2005).
Ажедмӓшвлӓ
М
Ула
Ула (турокла Ula ) — Турцин, покшал Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.219 (пӱэргӹ: 12.205; ӹдӹрӓмӓш: 12.014) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чома (Замби)
Чома (англла Choma ) — Замбин Чома районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 46 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Якшарсӹнзӓ
Якшарсӹнзӓ (Rutilus rutilus) — карпвлӓн (Cyprinidae) йыхыш пырышы кого агыл кол. Мары Элышты шӹренок вӓшлиӓлтеш. Европышты ти кол сӱкӓн, качкаш ярдымы колеш шотлалтеш.
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Цисторхис
Цисторхис (Cystorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 21 йиш тӹрлӹ Цисторхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
81 и
81 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Солдатов шигол
Солдатов шигол (Silurus soldatovi) — шиголвлӓн йиш группыш пырышы Мӹндӹр ирвелиштӹ (Амур йогы, Уссури йогы дӓ Ханка йӓрӹштӹ) вӓшлиӓлтшӹ шигол. Кытшы 4 м, нелӹцшӹ 40 кг якте лин кердеш.
Категори:Шиголвлӓ
Каурорхис
Каурорхис (Kaurorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мухин, Николай Семёнович
Шӱм-кылетым, йылметым Саклен тылат пӱрышет. Нӧлтал, марий, чонетым, Илышаш уло ош кечет. Кынел, кынел, ош марий, Шордо гане куштылем! Чонет улы, йылдырий, ”Теве мыйын,- ман,- корнем”.
М М
Гвембе (район)
Гвембе (англла Gwembe District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 34 133 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Гвембе.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
1229 и
1229 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Хейростилис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бива шигол
Бива шигол (Silurus biwaensis) — шиголвлӓн йиш группыш пырышы Япоништӹ (Бива йӓриштӹ) вӓшлиӓлтшӹ шигол. Кытшы 2.4 м лин кердеш, шӹренжок 1.18 см якте веле. Нелӹцшӹ 140 кг лин кердеш, шӹренжок 17 кг якте лин кердеш.
Категори:Шиголвлӓ
Чат
Чат (турокла Çat ) — Турцин, вадывел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.756 (пӱэргӹ: 10.595; ӹдӹрӓмӓш: 10.161) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гвембе
Гвембе (англла Gwembe ) — Замбин Гвембе районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Ирвел Машоналенд
Ирвел Машоналенд (англла ‎‎ Mashonaland East Province ) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Марондера. Провинцин территорижӹ: 32 230 км². 2002-шы ин тӹштӹ 1.1 млн. эдем ӹлен.
82 и
82 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Дактилорхис
Дактилорхис (Dactylorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Йӓргӹльӹ
Категори:Кеквлӓ