cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гагарин, Юрий Алексеевич
Сӓндӓлӹк космосыш сек кого интересӹм лыктеш пыт чонгешта, а ӹшке Юрий Гагарин знаменитость тӱняшкӹ. Общественный организацивлӓ доно сӹгӹрӓл миӓ дӓ тӹ сӓндӓлӹкӹшток вескид правительствыжы 30 нӓрӹ. Кӧргӹштӹжӹ пӹтӓриш космонавт советский союз шукы тенге ылын дӓ постараш. Вот и гагарин видӹмӹ кого общественно-политический, пӓшӓм пӹтӓрӹмӹкӹ Военно-академия н профессор лӹмӹм юж инженержӹ. Е. Жуковскийын, космонавтвлӓм йӓмдӹлӹмӹ дӓ у пӓшӓшкӹ йӓмдӹлӓлтдӓ центр космосыш чонгештен.
1968 ин солашты 27 мартын колышы юрий гагарин новоселово киржачский катастрофа лишӹц авиационный районвлӓжӹ область Владимирский, чонгештен самолетыштат выртеш ӹштӓш учебно-с.в. доно 15ути инструктор серегин ушемӹм вуйлатен.
Филателий дӓ нумизматика
Категори:Космонавтвлӓ
Монтана
Монтана (англла Montana ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 381,156 км². 2010-шы ин тӹштӹ 989 415 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Монтана кымдецшӹ доно 4-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 44-шӹ ылеш. Штат статусым Монтаналан 8 ноябрьын 1889 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 41-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Хелена; сек кого халажы: Биллингс.
Ала кужы пачан кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Султандагы
Султандагы (турокла Sultandağı ) — Турцин, ирвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19,007 (пӱэргӹ: 9,038; ӹдӹрӓмӓш: 9,969) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Одонтонема
Одонтонема ( Odontonema ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Кого Зонда ошмаотывлӓ
Кого Зонда ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Sunda Besar; сундала Kapuloan Sunda Gedé) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ Малайзи, Бруней дӓ Индонези кугижӓнӹшвлӓн Зонда ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 1 500 000 км².
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Малайзи Категори:Бруней Категори:Ошмаотывлӓ
840 и
840 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Куги
Куги (Betula) — кугивлӓн (Betulaceae) йых гӹц ылшы ӹлӹштӓшвлӓм вилӹшӹ пушӓнгӹ ӓль тӹшкӓ. Европыни Йыдпел велнӹжы пиш шӹрен вӓшлиӓлтеш. Мары Элышты тӹдӹ цилӓ варе кушкеш. Цилӓжӹ 120 гӹц утла йиш куги улы.
К К
Аваук пуштмы
Аваук пуштмы (Awa'uq Massacre) — 1784-шы ин 14-шӹ августын Аляскышты Кадьяк ошмаотын кечӹвӓл-ирвелнӹштӹш Ситкалидак ошмаотышты ӹлӹшӹ эскимос алютик (сугпиак) халыкын массовый пуштмыжы.
Руш промышленниквлӓн алютиквлӓм пуштмыжын пӹтӓришӹ рекордержӹ Хенрик Йохан Хольмберг.
Категори:Аляска Категори:Юпиквлӓ
Кӹшедӹк
Кӹшедӹк (Vanellus vanellus ) — вӹд тӹрӹштӹ ӹлаш яратышы кого агыл кек.
Категори:Кеквлӓ
Айзкраукле
А́йзкраукле (Aizkraukle) — Латвиштӹ хала Айзкраукле кымдемӹн административ покшалжы. Ӹлӹзӹ шот - 8,9 тӹжем эдем (2004 и). Рига гӹц 87 уштыш кечӹвӓлвел-ирвелнӹ Даугава йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Айзкраукле кӹртнигорны станци.
Паасонен, Хейкки
Хейкки Паасонен (финнлӓ Heikki Paasonen, 2-шы январь 1865-шӹ и - 24-шы август 1919-шӹ и, Хельсинки) — финн йӹлмӹзӹ, фольклорист дӓ этнолог.
Айзкраукле
Шукыракым лыдаш
Категори:Халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Латви халавлӓ
Нервили
Нервили (Nervilia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Океаништӹ дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ нервили улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Хелена (Монтана)
Категори:Монтана
841 и
841 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Упшан кужы пачан кӓдӹ
Упшан кужы пачан кӓдӹ (Reinwardtoena crassirostris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Бугенвиль гӹц Сан-Кристобаль якте) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Фишер айырлаш лидӹмӹ попугай
Фишер айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis fischeri) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Танзаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 14 см, пачыжы 4 см, нелӹцшӹ 49 (озыжы) 53 (ӓвӓжӹ) г якте шоэш.
Лӹмжӹм немӹц путешественник Густав Адольф Фишер (Gustav Adolf Fischer, 1848 – 1886) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Османджык
Османджык (турокла Osmancık ) — Турцин, йыдвел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 45.052 (пӱэргӹ: 22.258; ӹдӹрӓмӓш: 22.794) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Куги вуйыштет куку мырен шӹнзӓ (мыры)
Куги вуйыштет куку мырен шӹнзӓ — Халык мыры, Ирина Юшкина мыра.
Ажедмӓшвлӓ
http://ololo.fm/search/%D0%98%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0+%D0%AE%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0/%D0%9A%D1%83%D0%B3%D0%B8+%D0%92%D1%83%D0%B9%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%82#
К К
Тӹшкӓ танагравлӓ
Тӹшкӓ танагравлӓ (Chlorospingus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ тӹшкӓ танагра улы.
Йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Какаду-инка
Какаду-инка (Lophochroa leadbeateri) — какадувлӓн йиш группын ошикӓ какадувлӓ лӹвӓл йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ покшал кӱкшӹц какаду. Цилӓжӓт ик йиш какаду-инка веле улы. Кытшы 35 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 270–350 г якте лин кердеш.
Лӹмжӹм британ натуралист Benjamin Leadbeater (1760–1837) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Малуку питта
Малуку питта тенгеок изи симсӹ шылдыран питта (Pitta moluccensis) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел ‎‎дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бруней, Вьетнам, Гонконг, Инди, Индонези, Камбоджа, Китай, Лаос, Малайзи, Мьянма, Сингапур, Таиланд) ‎‎дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 18–20 см якте шоэш.
Категори:Питтавлӓ
Неувиди
Неувиди (Neuwiedia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ неувиди улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ошалгы-якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Ошалгы-якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis roseicollis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 17–18 см, нелӹцшӹ 50 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Краселицӹ
Краселицӹ (Красное Селище) — Шур сир солавлӓш пыра, Ӓвӓсир сола якте 3 уштыш. Солам 1920-шы ивлӓн Йоласал лишнӹш Аманыр сола гӹц толшы Игнатьев, Андрианов дӓ Иванов фамилиӓн хресаньвлӓ ӹштенӹт. Шур поселенин покшалжы — Макарсир якте 20 уштыш. Краселицӹвлӓ Ӓвӓсирӹштӹш Шур школышты тыменьӹт дӓ тӹштӹш лапкавлӓш, почтыш каштыт. Шукынжок коллоэцвлӓ дӓ Шурышты колым кычат, мӱкш анжышывлӓӓт улы. Краселицӹ Шур тӹрӹшток ылешӓт, Шавашар ГЭС-ым колтымы анзыц шукы портшӹмок пыженӹт, а эдемвлӓжӹ Этьвайнырыш дӓ вес вӓрвлӓш ӹлӓш ванженӹт. 2001-шӹ ин солашты 42 эдем ӹлен, нӹнӹ логӹц 15 пуэргӹ да 27 ӹдӹрӓмӓш. Краселицӹштӹ халыкнам сотышкы лыкташ цацышы Григорьев-Эмӓшӹн пӧрт аражы кӹзӹтӓт эче шынзӓ. 1980-90-шы ивлӓн «Краселицӹ» лӹмӓн пристин ылын, кышак Угарман гӹц Курмышыш каштшы «Восходвлӓ» шагалыныт.
Изи Зонда ошмаотывлӓ
Изи Зонда ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepalauan Nusa Tenggara, Kepulauan Sunda Kecil; порт. Pequenas Ilhas da Sonda) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ Индонези дӓ Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн Зонда ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 87 000 км². 2010-шы ин тӹштӹ 14 000 000 эдем ӹлен.
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ирвел Тимор Категори:Ошмаотывлӓ
Тымана йишвлӓ
Тымана йишвлӓ (Strigidae) — тымана ганьывлӓ йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йыд кеквлӓ. Цилӓжӹ 189 тӹрлӹ тымана улы.
Тыманавлӓн сек изи кекӹн (Micrathene whitneyi) кытышты 13.5 см, нелӹцшӹ 31 г, сек когожы (Strix nebulosa) 70–84 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹштӹ 142 (озыжы), 140 (ӓвӓжӹ) см якте шот. Озы тыманавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Классификацижӹ
Тымана йишвлӓн кымыт лӹвӓл йишжы улы: ├─ Striginae — Лачокла тымана йишвлӓ ├─ Asioninae — Пӹлӹшӓн тымана йишвлӓ └─ Surniinae — Изи тымана йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
843 и
843 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Бартолина
Бартолина (Bartholina ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ бартолина улы.
Пахистахис
Пахистахис ( Pachystachys ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Бартолина
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм датчан врач, математик дӓ йымы шамакым намалшы Томас Бартолин (Thomas Bartolinus, 1616 - 1680) лӹмеш пумы.
Пахистахис
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Бартолина
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кымданер йишвлӓ
Кымданер йишвлӓ (Eurylaimidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ ‎‎дӓ шӓкшӓльӹ качшы, цолга цӹреӓн, кымда нерӓн, мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ кымданер улы. Кытшы 14–28 см якте шоэш.
Кудряшов, Михаил Иванович
Михаил Кудряшов — ш. 1959 - к. 2013. Кырык мары прозаик. "У сем" сӹлнӹшая журналын редакторжы. Кырык Сирӹн Сарансолашты шачын. Кынамжы Саран Михала псевдолӹмӹм кычылтеш.
Ссылки
К К
Луды логерӓн тӹшкӓ танагра
Луды логерӓн тӹшкӓ танагра (Chlorospingus canigularis) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 16 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Майотта
Майотта тенгеок Маоре (французла Mayotte, комор. Maore) — Мадагаскарын йыд-вадывелнӹштӹ Инди океаништӹ Комор ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ дӓ Францин тангыж шайылныш регионжы дӓ департаментжӹ. Территорижӹ 374 км². 2012-шы ин тӹштӹ 212 645 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Майотта
844 и
844 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Биллингс (Монтана)
Биллингс  (англла Billings ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 87.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 104,170 (метропол: 158,050 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
845 и
845 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нигрителла
Нигрителла (Nigritella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Европышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 ӓль 26 йиш тӹрлӹ нигрителла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гималайвлӓ
Гималайвлӓ тенгеок Гималай кырыквлӓ (санскр. हिमालय himālayaḥ, хинди हिमालय, непал. हिमालय, кит. 喜馬拉雅山脈) — Азиштӹ вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого кырыквлӓжӹ. Гималайвлӓ Инди, Непал, Китай (Тибет), Пакистан, Бутан территоривлӓштӹ лишнӹш кырыквлӓ. Кӱкшӹцшӹ 8848 м, кымдецшӹ 1 089 133 км².
Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ
Категори:Кырыквлӓ Категори:Инди Категори:Непал Категори:Китай Категори:Пакистан Категори:Бутан
Коллоэц ӱнгӹ
Коллоэц ӱнгӹ (Bubo blakistoni, Ketupa blakistoni) — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Ирвел Азиштӹ (Россий, Китай, Япони дӓ Корей) вӓшлиӓлтшӹ ӱнгӹ. Кытшы 60–72 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 180–190 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 2.95–3.6 (озыжы), 2.95–4.6 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Сарикӓ логерӓн тӹшкӓ танагра
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Эльбистан
Эльбистан (турокла Elbistan ) — Турцин, йыдвел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 131.948 (пӱэргӹ: 67.148; ӹдӹрӓмӓш: 64.800) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Додурга
Додурга (турокла Dodurga ) — Турцин, йыдвел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.909 (пӱэргӹ: 3.883; ӹдӹрӓмӓш: 4.026) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
846 и
846 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Кого попугайвлӓ
Кого попугайвлӓ тенгеок лачокла попугайвлӓ (Psittacidae) — Попугайвлӓ йыхыш пырышы Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Попугайвлӓ яратымы четлык (клетке) кек ылыт. Цилӓжӹ 158 тӹрлӹ попугай улы.
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
847 и
847 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Баскервилла
Баскервилла (Baskervilla) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ баскервилла улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм англичан врач дӓ ботаник Томас Баскервиль (Thomas Baskerville) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кузебай Герд
Кузебай Герд (удм. Кузёбай Герд, лачокла лӹмжӹ — Кузьма Павлович Чайников; 2 (14) январь 1898, Кого Докья сола, Малмыж уезд, Вичӹ губерни - 2 ноябрь 1937 и, Сандармох, Карели). Родна удмурт поэт, этнограф, фольклорист, историк, педагог. 1920-шы ивлӓн удмурт сӹлнӹшаяшты кого фигура ылын. Кӹзӹтшӹ жепӓш удмурт поэзилӓн негӹцӹм пиштӹшӹ.
К К
Мизула (Монтана)
Мизула  (англла Missoula ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 61.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 66,788 (метропол: 109,299 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
Африка ыжар кымданер
Африка ыжар кымданер тенгеок Грауер кымданер (Pseudocalyptomena graueri) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Африкышты (Конго Демократи Республика дӓ Уганда) вӓшлиӓлтшӹ, мырышы кек. Кытшы 10–15,6 см якте шоэш.
У Каледони
У Каледони (французла Nouvelle-Calédonie) — Меланезиштӹ Францин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 18,576 км². 2012-шӹ ин тӹштӹ 268 767 эдем ӹлен.
Африка ыжар кымданер
Лӹмжӹм немӹц зоолог Рудольф Грауэр (Rudolf Grauer, 1870–1927) лӹмеш пумы.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Европа
Европа — Евразин вадывелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ континент. Кымдецшӹ 10 180 000 км², 2013-шы ин тӹштӹ 742 452 000 эдем ӹлен.
Гӧксун
Гӧксун (турокла Göksun ) — Турцин, вадывел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 56.668 (пӱэргӹ: 28.482; ӹдӹрӓмӓш: 28.186) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Несторвлӓ
Несторвлӓ (Nestoridae) — У Зеланди попугайвлӓ йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ нестор улы.
Йыхвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
848 и
848 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Суматра
Суматра (индонезилӓ Sumatra; малай. Sumatera; ачех. Ruja, Sumatra) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого кудымшы ошмаотыжы. Территорижӹ 480,847.74 км². 2010-шы ин тӹштӹ 50 365 538 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
849 и
849 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Корнан пачан куку тыргӓдӹ
Корнан пачан куку тыргӓдӹ (Macropygia unchall) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–40 см якте шоэш.
Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра
Сӹнзӓлыкан тӹшкӓ танагра (Chlorospingus flavopectus тенгеок Chlorospingus ophthalmicus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Нотили
Нотили (Notylia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 йиш тӹрлӹ нотили улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сӧрӓн коллоэц тымана
Сӧрӓн коллоэц тымана (Scotopelia ussheri) — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Вадывел Африкышты (Кот-д’Ивуар, Гана, Гвиней, Либери дӓ Сьерра-Леоне) вӓшлиӓлтшӹ кол качшы тымана. Кытшы 46–51 см якте шоэш.
Категори:Тыманавлӓ
850 и
850 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шим шылдыран айырлаш лидӹмӹ попугай
Шим шылдыран айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis taranta) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл Эритрей гӹц кечӹвӓл-вадывел Эфиопи якте вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай дӓ айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓн сек когожы. Кытшы 16–16.5 см, нелӹцшӹ 53 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 3–4 ош мыны якте лин кердеш.
Шим шылдыран айырлаш лидӹмӹ попугайвлӓ 10–15 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Попугайвлӓ
Калиспелл
Калиспелл (англла Kalispell ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого 3-шы халажы. Халан территорижӹ: 14.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 19,927 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
Луды онган кымданер
Луды онган кымданер (Serilophus lunatus) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Камбоджа, Китай, Инди, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Непал, Таиланд, and Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 16–17 см, нелӹцшӹ 25–35 г якте шоэш.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Рехень
Рехень, тенгеок Рехеньвлӓ, Бриофитвлӓ (Bryophyta) —цилӓжӹ 10 000 тӹрлӹ (махань-шон) рехень улы.
Кожланӓнгӹр
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Кожланӓнгӹр Кого Шӹндӹрӹн шалахай притокыштыжы, Пӹзӹкныр сола гӹц 3 уштыш ӧрдӹжыштӹ вӓрлӓнӓ. Сола сага Цикмӓ-Чебоксар трассы шыпшалт вазын. Сола лӹмжӹ кок шамак гӹц ӹштӓлтӹн: «кожла» – «ельник» + «ӓнгӹр» – «река».
Рехень
Систематика
Классы :
Кожланӓнгӹр
Историжӹ
Пӹтӓриш гӓнӓ Кожланӓнгӹр сола 1717 ин пӓлемдӓлтеш. Тӹнӓм солашты 26 сурт лин. 2001 и якте сурт шот 37 якте кушкын. XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Паратмар, Кожваж-Сигачин, Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышты шотлалтын. 1931 и гӹц кӹзӹт якте Кузнецовы сельсоветыш пыра.
Рехень
Систематика
Категори:Рехеньвлӓ
Кожланӓнгӹр
Экономика
Пӓлӹ: 07.08.1930 ин Кожланӓнгӹр сола гач кого шолемӓн юр эртен кен, дӓ улы лӓктӹшӹм пӹтӓрен. 1930 ин солашты ӹшке колхозым чангымы ылын, веремӓ эртӹмӹ семӹнь сола «Дружба», СПК Кузнецовыш пырен. Колхозын председательжӹ лач Кожланӓнгӹр солашты шачын-кушшы Виталий Иванович Ефимов лин, вара Кузнецовы школ директор лин. Тӹдӹ республикы образованин заслуженный пӓшӓзӹжӹ лин, Трудовой Якшар Знамӹ орденым нӓлӓн.
Транспорт
Автобус линивлӓ:
Категори:Солавлӓ
Луды вуян айырлаш лидӹмӹ попугай
Луды вуян айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis canus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 30–36 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 2–5 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра
Ыжарикӓ тӹшкӓ танагра (Chlorospingus flavovirens) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра.
Категори:Танагравлӓ
Коллоэц тыманавлӓ
Коллоэц тыманавлӓ (Scotopelia) — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кол качшы тыманавлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ коллоэц тымана улы.
Нестор
Нестор (Nestor) — несторвлӓн йиш группыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ нестор улы.
Коллоэц тыманавлӓ
Йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Эмирдаг
Хала лӹмӹн этимологижӹ «эмир» ('эмир') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин, тенге ('эмирин кырыкжы') лиэш.
Нестор
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Эмирдаг
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луайоте
Луайоте (французла Îles Loyauté) тенгеок Лоялти (англла Loyalty Islands) — Меланезиштӹ У Каледонин ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 1,981 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 17 436 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:У Каледони Категори:Ошмаотывлӓ
851 и
851 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Якшар шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis pullarius) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк (Ангола, Бурунди, Габон, Гана, Гвиней, Камерун, Кени, Кечӹвӓлвел Судан, Конго Демократи Республика, Мали, Нигер, Нигери, Руанда, Сьерра-Леоне, Танзани, Того, Уганда, Чад, Экваториаль Гвиней дӓ Эфиопи) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 14–15 см, нелӹцшӹ 38–43 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Оберони
Оберони (Oberonia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Палеарктикышты дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 330 ӓль 400 йиш тӹрлӹ оберони улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Франци Полинези
Франци Полинези (франц. Polynésie française, таит. Pōrīnetia Farāni) — Полинезиштӹ Францин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 4,167 км². 2012-шы ин тӹштӹ 268 270 эдем ӹлен.
Имӓн каваштанвлӓ
Имӓн каваштанвлӓ (Echinodermata) — Deuterostomia группыш пырышы каваштывлӓштӹ имӓн тупӹрдӹдӹмӹ тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 6300–7000 тӹрлӹ имӓн каваштан улы.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἐχῖνος» (шӱлӹ) дон «δέρμα» (кавашты) шамаквлӓ гӹц лин.
Аладжа
Аладжа (турокла Alaca ) — Турцин, кечӹвӓл Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 39.738 (пӱэргӹ: 19.785; ӹдӹрӓмӓш: 19.953) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ала» ('ала') дон «-джа» (suffix: 'similar of ...') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ява
Ява (индонезилӓ Jawa; явала Jawa) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 13-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 138 794 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 143 000 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Нелепситтакус
Нелепситтакус (Nestor) — несторвлӓн йиш группыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ (яраш) попугайвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ елепситтакус улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра
Шим шӹргӓн тӹшкӓ танагра (Chlorospingus inornatus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панама) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Нелӹцшӹ 24 г якте лин кердеш.
Категори:Танагравлӓ
Курув
Курув 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Тӹдӹ Курув-ӓнгӹр сага, Пулави дон Люблин лошты вӓрлӓнӓ. Халык шот.
Истори
Курув 1442 ин 6 январь гӹц 1870 и якте хала ылын. 1923 ин генерал Войцех Ярузельский Курувышты шачын.
Транспорт
К К К
Андырын
Андырын (турокла Andırın ) — Турцин, вадывел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 41.371 (пӱэргӹ: 21.033; ӹдӹрӓмӓш: 20.338) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Украина халавлӓ
Украина халавлӓ. Украинышты,1 январь 2010 ин 459 хала, 885 хала статян сола да 28 471 сола ылын.
Украинын вуйхалыжы — Киев. Сек шукыжокДонецк областьышты — 52, Львов областьышты — 44 да Луган областьышты — 37.
Шукы халаштыжок (63,6 % нары) 10 тыжем гыц 50 тыжем эдем якте — 292 хала.
Сек кого халавлашты, ныныжы 16-ын ылыт Украинын хала агломерацишты 17 млн эдем ыла (сандалыкын ылызывла што гыц 37%-шы).Украинӹштӹ 2014 ин 1-шӹ январеш 460 хала, 885 посёлок дӓ 28 397 сола йиш ӹлем ылын.
Украинӹн сек кого халажы, вуйхала — Киев.
Ӹлӹзӹ шот доно кого халавлӓ
Йори областьвлӓн покшалвлӓштӹм, Крым автономи республикын вуйхалажым дӓ  Севастополь  халам анжыктымы.
2005 и годшаш статистика пуалтеш
Примечания
Категори:Украина
852 и
852 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Коллоэц ӱнгӹвлӓ
Коллоэц ӱнгӹвлӓ (Ketupa, Bubo) — тымана йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол качшы ӱнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ коллоэц ӱнгӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Куприсир
Куприсир — Кокшы Шекмӓн-сола Кырык сирӹштӹ, Микрӓк сола лишнӹ.
Вӓрлӓнӹмӓш
Микрӓк сола якте 3 уштыш, Мукшет ӓнгӹрӹн вургымла велнӹжӹ шыпшылтын.
Инфраструктура дон транспорт
Куприсир якте асфальт вӹлвӓлӓн корны улы. Цикмӓ якте Малиновкы сола гач кыдалаш лиэш, 50 уштыш погына. Солашкы вӹдӹм (вӹдпроводым) 1969-1971-шӹ ивлӓн шоктымы.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Шӓргӓшӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Шӓргӓшӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis swindernianus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 13–15 см, нелӹцшӹ 39–41 г якте шоэш.
Кырык марла шиэш йӓнг (Мыры)
Кырык марла шиэш йӓнг (Мыры).
Авторжы - Владимир Юшкин, Мыра - Ирина Юшкина
Ажедмӓш
К
Бозмен (Монтана)
Бозмен  (англла Bozeman ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого 4-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 32.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 37,280 (метропол: 89,513 ) эдем ӹлен.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм американ исследователь дӓ золотодобытчик Джон Бозмен (John Bozeman, 1835 — 1867) лӹмеш пумы.
Бифренари
Бифренари (Bifrenaria ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ бифренари улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш
Кырык марла сирӹмӹ пӹтариш лыдыш
Кырык марла пӹтӓриш лыдышым 1767-шӹ ин сирӹмӹ. Тидӹ Кого Кӹтьӹри Кугижӓтар лӹмеш сирӹмӹ, кыды тӹнӓм Азанышкы толын ылын. Лыдышым пӹтӓрижок рушла сирӹмӹ, вара тӹдӹм Азаныштыш У Хӹрестӹмӹ школын кырык мары тыменьшӹвлӓжӹ туан йӹлмӹшкӹштӹ саренӹт дӓ кырык марла тидӹ техень ылеш:
Тынь мямнямъ моцъ куце ямше эдемкане. Тынь мямнямъ тумтушецъ куце тынинъ эргецкане. Тынь мямням шицъ кодо шкемя сталан туменена. Тыделянлинъ пуже Юма шулкмъ тлянетъ келесена.
К
Япони префектуравлӓ
Япони префектуравлӓ (японла 都道府県 todōfuken ) — Японин 47 префектура.
Список префектур по алфавиту:
Мызыргышывлӓ
Мызыргышывлӓ (Tardigrada) — Tactopoda группыш пырышы тангыж дӓ йӓр-йогы вӹдвлӓштӹ доно начкы мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ, кӓндӓкшӹ ялан тупӹрдӹдӹмӹ изирӓк йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1150 тӹрлӹ мызыргышы улы.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ латин «tardus» (олен) дон «gradus» (ашкыл) шамаквлӓ гӹц лин.
Санта-Крус ошмаотывлӓ
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Соломон ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
853 и
853 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Перистрофе
Перистрофе ( Peristrophe ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра
Кӹтӹк нерӓн тӹшкӓ танагра (Chlorospingus parvirostris) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Кырык марла книгӓвлӓн иллюстрацивлӓштӹ художниквлӓн мастарлыкышты
Категори:Мары йӹлмӹ
855 и
855 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
854 и
854 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Грейт-Фолс (Монтана)
Грейт-Фолс  (англла Great Falls ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого 5-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 51.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 58,505 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
856 и
856 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сулавеси
Сулавеси (индонезилӓ Sulawesi; тошты лӹмжӹ Целебес Celebes) — Индонезиштӹ Сулавеси тангыжын кечӹвӓлвелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 11-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 174 600 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 18 455 058 эдем ӹлен.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «sula» (ошмаоты) дон «besi» (кӹртни) шамаквлӓ гӹц лин.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ош сӹнзӓхалан тӹшкӓ танагра
Ош сӹнзӓхалан тӹшкӓ танагра (Chlorospingus pileatus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 13,5 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Биноти
Биноти (Binotia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ биноти улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Аладжахӧйӱк
Аладжахӧйӱк (турокла Alacahöyük ) — Турцин, кечӹвӓл Чорум илӹн Аладжа районыштыш сола дӓ хеттвлӓн неркӓжӹ.
Зичиуйфалу
Зичиуйфалу (Zichyújfalu) — Венгриштӹ, Фейер медьежӹштӹ сола. Кымдецшӹ 10.82 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 909 эдем ӹлен.
Аладжахӧйӱк
Аладжахӧйӱк сола
2008-шӹ ин тӹштӹ 1.477 (пӱэргӹ: 722; ӹдӹрӓмӓш: 755) эдем ӹлен.
Зичиуйфалу
Категори:Венгри
Аладжахӧйӱк
Аладжахӧйӱк неркӓ
Сола дӓ неркӓ лӹмӹн этимологижӹ «Аладжа» ('Аладжа район') дон «хӧйӱк» ('неркӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Commons
Категори:Турци солавлӓ
Тангыж шӹдӹр
Тангыж шӹдӹрвлӓ (Asteroidea) — Asterozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ, шӹдӹр кӓпӓн, тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1500–1600 тӹрлӹ тангыж шӹдӹр улы.
Луды онган тӹшкӓ танагра
Луды онган тӹшкӓ танагра (Chlorospingus semifuscus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14,5 см, нелӹцшӹ 18 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
857 и
857 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Мары Талешкӹ кечӹ
Мары Талешкӹ кечӹ - цилӓ мары халыкын геройвлӓжӹм, халыклан соты корным анжыктышвлӓм ӓштӹмы кечӹ. Ти кечӹм 26-шы апрельӹн пӓлдӹртӓт. Айом 1990-шы ивлӓ годшен эртӓрӓш тӹнгӓлмӹ. Школвлӓштӹ, кӱшӹл школвлӓштӹ, библиотекывлӓштӹ, культура пӧртвлӓштӹ, фирмывлӓштӹ халыкнан патырвлӓжӹ гишӓн шайыштыт, туан мӱлӓндӹнӓ гишӓн лыдышвлӓм лыдыт, мырывлӓм мырат, мары халыкын тистӹжӹм лӱктӓлӹт, ӓштемиквлӓ анзыкы дӓ шӹгервлӓштӹ пеледӹшвлӓм пиштӓт ӓль шӹндӓт дӓ мол лиалтмӓшвлӓм эртӓрӓт. Шамаклан Йошкар-Олашты  Сергей Чавайнын ӓштемикшӹ анзылны 18.00 сартавлӓм чуктӓт. Кыдыжы ти кечӹн ирок йымылыкеш сартам чӱктӓт дӓ туан йӹлмӹнӓн толшаш жепшӹ верц ыдылыт.
Категори:Мары халык овуцавлӓ
Болвадин
Болвадин (турокла Bolvadin ) — Турцин, ирвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 45,751 (пӱэргӹ: 22,813; ӹдӹрӓмӓш: 22,938) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кимберли пандашан агама
Кимберли пандашан агама (Pogona microlepidota) — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел Австралиштӹ (Кимберли) вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Кытшы 18 см, пачшы 27 см лин кердеш.
Категори:Агама йишвлӓ
858 и
858 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Бипиннула
Бипиннула (Bipinnula) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ бипиннула улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Тангыж шӱлӹ
Тангыж шӱлӹвлӓ (Echinoidea) — Echinozoa группыш пырышы имӓн каваштан тупӹрдӹдӹмӹ шӱлӹ кӓпӓн тангыж йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 950 тӹрлӹ тангыж шӱлӹ улы.
Бьютт (Монтана)
Бьютт  (англла Butte ) — Америкын ушымы штатвлӓн Монтана штатын сек кого 7-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 1,867.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 34,200 эдем ӹлен.
859 и
859 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Бьютт (Монтана)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Монтана
Тымана попугай
Тымана попугай тенгеок какапо (Strigops habroptilus) — У Зеланди попугайвлӓ йиш группын тымана попугайвлӓ (Strigopidae) лӹвӓл йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд попугайвлӓ. Цилӓжӓт ик йиш тымана попугай веле улы. Кытшы 58–64 см лин кердеш. Попугайвлӓн сек нелӹц. Нелӹцшӹ 0.95–4 кг якте лин кердеш.
Лӹмжӹ
Какапо лӹмӹн этимологижӹ маорилӓ «kākā» (попугай) дон «pō» (йыд) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Попугайвлӓ
Калимантан
Калимантан (индонезилӓ Kalimantan) тенгеок Борнео (малайла Borneo) — Малайзи, Бруней дӓ Индонези кугижӓнӹшвлӓн Кого Зонда ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 3-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 743 330 км². 2010-шы ин тӹштӹ 19 804 064 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Малайзи Категори:Бруней Категори:Ошмаотывлӓ
Такаркуна тӹшкӓ танагра
Такаркуна тӹшкӓ танагра (Chlorospingus tacarcunae) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Панама) вӓшлиӓлтшӹ тӹшкӓ танагра. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 18 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Митчелл пандашан агама
Митчелл пандашан агама (Pogona mitchelli) — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Кытшы 17 см, пачшы 25 см лин кердеш.
Категори:Агама йишвлӓ
Кужы пачан кымданер
Кужы пачан кымданер (Psarisomus dalhousiae) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте шоэш.
Лӹмжӹм шотланди 9-шӹ Дальхузи графжы Джордж Рамсейин (George Ramsay, 9th Earl of Dalhousie, 1786–1839) вӓтӹжӹн (Christina Broun, Графиня Далхаузи) лӹмеш пумы.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Кого тум
Шайыл Пӧртныр сола доны, йыдвелӹшкӹлӓ, 150 ашкыл ӧрдӹжӹштӹ, кого тум шалга. Тӹдӹ цилӓм кого ылмыжы доно дӓ кӹжгӹцшӹ доно цӱдейӹктӓ. Тумын торешӹжӹ кок метр нӓрӹ лиэш,йӹржӹ вӹц кого пӱэргӹ веле элтӓлен нӓлӹн кердӹт. Пушӓнгӹн кӱшӹл мычашыжы кошкен, но покаш шӓрлӹшӹ укшвлӓжы яргата ыжар ӹлӹштӓшвлӓ доно мадыт. Тумым пӧрттӱн цӱдӓжӹ маныт, памятникеш шотлат. Вет тӹдӹ Акпарс ӹлӹмӹ годшен, Иван Грозныйын кугижа ылмы годшен, кушкеш да пакылажат маняр курымым эче ужеш, иктӓт ана пӓлӹ. Перви ти тум доны салтакым ыжатенӹт, мӹнгеш шуок сӓрнен толаш согоньленӹт. Кӹзӹт кого тум докы хынавлӓ, туриствлӓ толаш яратат. Тум йӹр яжо вӓрӹм ӹштен шӹндӹмӹ, ашкед кеӓш итӹрӓ тум ташкалтышым шӓрӹмӹ, кок тӧнгӹлӹм шӹндӹмӹ да аншлагым шагалтымы.
У Зеланди попугайвлӓ
У Зеланди попугайвлӓ (Nestoridae) — Попугай йиш йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ У Зеланди попугайвлӓ улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Попугай танагра
Попугай танагра (Chlorornis riefferii) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ танагра. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 53 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Йыдвел Кипр
Йыдвел Кипр тенгеок Йыдвел Кипр Турок Республика (турокла ‎‎ Kuzey Kıbrıs ; официал лӹмжӹ — Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti) — Вадывел Азиштӹш Кипр ошмаотыыштыш дэ-факто кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж дӓ Турцин, кечӹвӓлвелнӹ Кипр доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 285,356 эдем ӹлен. Территорижӹ 3,355 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Лефкоша.
Москва
Москва (Москва) — Российин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,081 км². 2019-шы ин тӹштӹ 12 630 28 эдем ӹлен. Тидӹ Сергей Собянин Москва Мэр.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Россий Федераци халавлӓ Категори:Вуйхалавлӓ
860 и
860 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Лукианов Станислав Сергеевич
Лукианов Станислав Сергеевич  1961 ин 30 октябрьын Кырык сирнӓн Сарапай солаэш шачын. Пӹтӓри кӓндӓкш и Вӹржӹкӓн школышты, вара Йоласал школышты тыменьӹн. Кого пӓлӹмӓшӹм Мары университетышты историк специальность доно нӓлӹн. Тыменьмы годымок Сарапай сола клубым вуйлатен, «Шанавӹл» халык ансамбльым пачын. 1986-1991 ивлӓн Вӹржӹкӓн школышты тыменьшӹвлӓлӓн музыка уроквлӓм виден, пионервожатый пӓшӓм ӹштен. Тӹдӹ тетявлӓлӓн яжо пример ылын, нӹнӹ доно иквӓреш шукы яжо пӓшӓм ӹштен. Ӹдӹр-ӹрвезӹвлӓ тӹдӹм яратенӹт, шамакшым колыштыныт, шукы кого сӹнгӹмӓшвлӓш шоныт. Станислав Сергеевич нӹнӹм «Ырвезы сем» ансамбльыш цымырен. Ӹшке мастарлыкыштым районышты, республикышты веле агыл, вес вӓреӓт анжыктенӹт. Кӹзӹт Сарапай халык творчествын томаштыжы методист пӓшӓм ӹштӓ. Станислав Сергеевич Лукиановым шукы гӓнӓ грамотывлӓ доно, тау шамаквлӓ доно пӓлемдӹмӹ, Мары Эл культурын заслуженный пӓшӓзӹжӹ лӹмӹм пумы, Кырык мары районын Почетан книгӓшкӹжӹ, «Марийская биографическая энциклопедия» книгӓш лӹмжӹм пыртымы. «Шанавӹл» ансамбльын творчествыжым мӓмнӓн сӓндӓлӹкӹштӹнӓ веле агыл, тӱ сӓндӓлӹквлӓштӓт тӹшлӓт.
Категори:Персоналивлӓ
Маркиз ошмаотывлӓ
Маркиз ошмаотывлӓ (французла Îles Marquises) — Франци Полинезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1,049.3 км². 2012-шы ин тӹштӹ 9 264 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
861 и
861 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Лачин
Лачин (турокла Laçin ) — Турцин, ирвел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.371 (пӱэргӹ: 3.187; ӹдӹрӓмӓш: 3.184) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «лачин» ('Falco peregrinus') шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар онган дакнис
Якшар онган дакнис (Dacnis berlepschi) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 12 см якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Налларбор пандашан агама
Категори:Агама йишвлӓ
862 и
862 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нуку-Хива
Нуку-Хива (французла Nuku Hiva) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 387 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2660 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Шим ялан дакнис
Шим ялан дакнис (Dacnis nigripes) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Бразилиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ дакнис.
Категори:Танагравлӓ
Блети
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Октомери
Октомери (Octomeria) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 йиш тӹрлӹ октомери улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Висай кымданер
Висай кымданер (Eurylaimus samarensis) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓн Висай ошмаотывлӓштӹ (Самар, Лейте дӓ Бохоль) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 14,5–15 см, нелӹцшӹ 50–33,5–41,5 г якте шоэш.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Чобанлар
Чобанлар (турокла Çobanlar ) — Турцин, покшал Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13,389 (пӱэргӹ: 6,680; ӹдӹрӓмӓш: 6,709) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чобан» ('shepherd') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Молох (шӓкшӓльӹ)
Молох (Moloch horridus) — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел дӓ покшал Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 8–11 см, нелӹцшӹ 89 г якте шоэш.
863 и
863 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Молох (шӓкшӓльӹ)
Молох шӓкшӓльӹвлӓ 20 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Агама йишвлӓ
Панама дакнис
Панама дакнис (Dacnis viguieri) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,4 см якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Уа-Пу
Уа-Пу (французла Ua Pou) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 105 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2157 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Жако
Жако тенгеок луды попугай (Psittacus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ жако улы. Кытшы 33 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 46–52 см. Нелӹцшӹ 400 г якте лин кердеш.
Малуку ошмаотывлӓ
Малуку ошмаотывлӓ тенгеок Молукка ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Maluku) — Индонезиштӹ Малуку ( Maluku ) дӓ Йыдпел Малуку ( Maluku Utara ) провинцивлӓштӹ ошмаотывлӓ. Территорижӹ 74 505 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2 500 000 эдем ӹлен.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ араб «جزر» (ошмаотывлӓ) дон «الملوك» (кугижӓвлӓ) шамаквлӓ гӹц лин: «جزر الملوك» (кугижӓвлӓн ошмаотывлӓжӹ)
Диалектвлäм
Диалект — халык лоштышы попымы айыртемлä.
Категори:Диалектологи
Ломбок
Ломбок (индонезилӓ Lombok) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4,514.11 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 3 311 044 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ява кымданер
Ява кымданер (Eurylaimus javanicus) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бруней, Камбоджа, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Сингапур, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Paradisaeidae
Рай кек йишвлӓ (Paradisaeidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎(Папуа дӓ Малуку ошмаотывлӓштӹ), Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ яргата цӹреӓн кого мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 41 тӹрлӹ рай кек улы.
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ Категори:Мырышы кеквлӓ
Экинӧзӱ
Экинӧзӱ (турокла Ekinözü ) — Турцин, покшал Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.635 (пӱэргӹ: 8.000; ӹдӹрӓмӓш: 7.635) эдем ӹлен.
Историжӹ
Ти вӓрвлӓштӹ эдемвлӓ первиш курымынвлӓнок ӹлӓш тӹнгӓлӹнӹт. Экинӧзӱ хала махань-шон кугижӓнӹшвлӓштӹ лин шоктен. XVI-шы курымын Осман империшкӹ ванжен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йыдвел Кипр районвлӓ
Йыдвел Кипр районвлӓ — Ти ӹлӹштӓшӹштӹ Йыдвел Киприн районвлӓн (турокла ilçe = илче ) лӹмвлӓштӹм пумы, кышты 5 ӹлӹзӹ.
865 и
865 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Мэн (штат)
Мэн (англла Maine ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 91,646 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 328 361 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Мэн кымдецшӹ доно 39-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 40-шӹ ылеш. Штат статусым Мэнлӓн 15 мартын 1820 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 23-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Огаста; сек кого халажы: Портленд.
Манн, Генрих
Ге́нрих Манн (Heinrich Mann, Шачмы кечӹжӹ: 27.03.1871, Лӱбек, Германи, — Колымы кечӹжӹ:11.03.1950, Санта-Моника, АУШ) — немӹцла сирӹшӓ сирӹзӹ, ушемкымдем йэн.
Ӹлӹмӓш корныжы
Генрих Манн купец семняштӹ шачын. Ӓтяжы, Томас Иоганн Генрих Манн, 1877 ин Любек халашты окса дӓ хозяйственный пӓшӓвлӓ доно сенатореш айырымы ылын. Генрих паштек семняштӹштӹ эче кым тетя шачыныт — Томас, Карла дӓ Лула. 1884 ин Генрих Санкт-Петербург халашкы толын. 1889 ин гимназим тымень пӹтӓрен дӓ Дрезден халашкы ӹлӓш ванжен, книгӓвлӓм выжалымашышты пӓшӓм ӹштен. Вара, Берлин халаш ванжымыкышты, издательствышты пӓшӓлӓ, тӹ веремӓнок Фридрих Вильгельмын университетӹштӹжӹ тыменеш. 1926 и гыц Прус искусство Академин литературы отделенин акдемик ылын, вара вуйлатышыжы лин. 1933 и гыц Гитлер властьым нӓлмӹкӹжӹ, пӹтӓри Прага халашкы ӹлӓш ванжен, вара Парижӹштӹ, Лос-Анджелесӹштӹ ӹлен. 11 мартын 1950 ин Санта-Моника халашты колен. 1953 и годшен каждый инок Берлин художество академи  Генрих Манн лӹм доно премим пуа.
Пӓшӓвлӓжӹ:
Категори:Сирӹзӹвлӓ
Блетилла
Блетилла (Bletilla )  –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Китай, Тайвань дӓ Япони) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ блетилла улы.
Якшар пачан жако
Категори:Попугайвлӓ
Блетилла
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Огаста (Мэн)
Огаста  (англла Augusta ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мэн штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 150.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 18,560 эдем ӹлен.
Категори:Мэн
Малуку кечӹшӹ попугай
Малуку кечӹшӹ попугай (Loriculus amabilis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Йыдпел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Хальмахера, Бачан дӓ Моротай) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 11 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Кывыл
Кывыл - ти шамакын кырык мары йӹлмӹштӹ 5 семантика пӓлӹкшӹ (омоним) улы. Кывыл (техника) - 1. Сем шактышы ӹзгӓрӹн полдышвлӓжӹ дӓ клавишывлӓжӹ. 2. Имни сбруйыштыш кого полдышвлӓ. 3. Лампыштыш тылын йылышы йӹлмӹжӹ лишнӹш кӹртни хӓдӹр. 4. Компьютер клавишывлӓ. 5. Кывыл (гидрологи) - юр годым вӹд вӹлнӹ шачшы хангвлӓ.
Историй
Видеотерминал ADM-3A — тыгай кылдалтше джой кучылтыда гын, браузерын да т. vi редакторжо ямдылен
Икымше компьютер уке клавиатурын: воштыр пурталтын да механике пангам вераҥдыме уверым але компьютер, перфокарта-гынат полыш гыч (пример — ENIAC). Электрон лектышым кугемдыме шотышто мер-шотлышо машина (ТЕКСТ), а кӱлеш лийме годым поснак командылан шелалтыт пурто режим дене лектын, пашам лугыч ыштыме машина огыл. Лач ик компьютер полшымо дене эртарыме шотышто эксперимент икымше гыч массачусетский технологий институт дене кылым клавиатурын 1956 ийыште лийын. Дуглас Росса[en] темлена компьютер деке ушаш «Whirlwind» возымо машина-влак электричестве «Flexowriter (англ.)», эксперимент сайын шотлен.
Ондак компучыр-влакыште электромеханический уверым кучылтыда телетайп текстан пуртымо, нуным лӱм-влак видеотерминал вара вашталтен. Тудлан клавиатурым терминал тыгай ужашлаш лиеш, эсогыл посна гын корпус шукталте. Кузе ужашын стандарт шотышто нимогай электричестве, состав дене да кумыл полдышым да тыге лийшаш огыл. Курсорым виктарыше деч посна лийын кертеш терминал тыгай полдыш-влакым, але экранын текст сигналым пуымо прокрутка виктарат.
Шочмо дене мини - компьютер дек ушнынежат лач микрокомпьютер да клавиатур керт. Но тиде тыгак огыл чоҥалтше пытарен клавиатурын универсал лийшаш: нуно ушнынеже, амион инструкций гоч але согласующий, компьютер пӧрт, але аза генерироваться клавишлам темдалза, иктаж компьютер программыште ямдылыме клавишлам линк йодышташ жапым муым. Тӱрлӧ компьютерыште кучылтмо шкешотан архитектуржо, йырваш тып-икте-весе дене клавиатурын. Южо компучыр-влак, тӱҥ шотышто одноплатный, кузе тыгай ZX80, клавиатурышто корпус верланеныт, весыште — кабель дене ушыман блок многожильный систем. Южо ашнаш клавиатур клавиш минимум — алфавит-цифрет, да enter-ым икмыняр вуйлата. Вес семын space-cadet[en] лисп ыштеныт-машинам MIT, шуко полдыш виктарен шога, архитектур йӧным пуа. Тыгак клавишлам функциональный лийже лектын, палемдыде ок лий ончылгоч палемдыме. Аккордный кучылтмо шотышто эксперимент клавиатурын эртаралтеш.
Ик клавиатурын стандартым, компьютер стандарт шуко моло оборудований, компьютер дене кылдалтше IBM mari_spell. oxt. Икымше лӱмжӧ mari_spell. oxt версия клавиатурын ibm, маныт «XT-клавиатур» умбакыже кузе койыт деч оптымаш шотышто ойыртемалтеш, да тыге шотышто протокол компьютер дене вашталтеш: тудо лийын клавишлам 83 (10 нунын кокла гыч — функциональный), индикатор уке режимым пуртымо. 1984 ийыште компьютер дене пырля ЧЫН IBM/AT ужын толын да, клавиатурын кумдан шарлен умбакыже стандартым налын — двусторонний протокол вашталтылаш тӱҥалыныт, кум ӱмбалныже вераҥдыме йӧн-влак радам индикатор мо цифровой блокыштыжо светодиодный пуртымо. Оптымаш незначительно йоча-ге гынат вашталтен: SysRq полдышым ешара лийын, цифровой блокыштыжо деч ойыраш тунем буква-влак лийын-цифрет, южо вес верышке кусарен клавишлам лийын. Разъем тӱжвал DIN икгай икгайлык да кучылт гынат, йырваш тып-mari_spell. oxt лиеш да чын у модель дене компьютер ончычсо ibm клавиатурын ibm/XT — южо лӱмын ыштыме пангам тудлан клавиатурым подключение лиеш. 1986 ийыште клавиатурын клавиатурын тыгай представлений дене тӱҥалше пайрем «Model M[en]» уло деч 101 дене локализаций (оптымаш американ) марте 106 (японийыште) клавишлам, стандарт лийын. Умбакыже вияҥден толмо деч модель клавиатур «Model M»: пӧртыштӧ вашталтышым лийын подключение PS/2 USB да, лийын клавишлам меню windows да ешараш, ик — мультимедийный клавишлам. Верланыше ӱшнӱр ойыртемалтше да клавиатур клавиш ноутбук кертеш; южо fn модификатор полдыш полшымо дене лийын кертыт, но шукыж клавиатурын компьютер кучылташ, компьютер дене ibm mari_spell. oxt лиеш, паша деч посна apple да станций деч клавиатурын деч клавиатурын лӱмым, сыным терминал Блумберг.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Техника
Уа-Хука
Уа-Хука (французла Ua Huka) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 83,4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 571 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
866 и
866 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сумбава
Сумбава (индонезилӓ Sumbawa) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 57-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 15,214.13 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 1 391 340 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Армени халавлӓ
Армени халавлӓ Армени Република 10 провинциэш шелӓлтеш, кышты 49 хала дон 953 сола. Сек кого хала, вуйхала Ереван,1 440 000 нӓрӹ эдем ӹлӓ.
Категори:Армени халавлӓ
Богазкале
Богазкале (турокла Boğazkale ) — Турцин, кечӹвӓл Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.342 (пӱэргӹ: 2.683; ӹдӹрӓмӓш: 2.659) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «богаз» ('strait') дон «кале» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис
Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис (Dacnis flaviventer) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Венесуэла, Эквадор, Перу Боливи дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11,3 см якте шоэш.
Кыткылоэц йишвлӓ
Кыткылоэц йишвлӓ (Formicariidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, кыткы качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ кыткылоэц улы. Кытшы 10–20 см якте шоэш.
Сарикӓ мӹшкӹрӓн дакнис
Категори:Танагравлӓ
Кыткылоэц йишвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ
Вопш
Вопш - пӱшӓнгӹштӹш мӱкш пӹжӓш. Перви марынвлӓ мӱкш улявлӓм ӹштӹделыт, тӓкты (дикий)мӱкшвлӓм кӧргӓшӓн пушӓнгӹшток анженыт. А варвжы кӓньыллан коргӓшан пушӓнгы пӹчкӹквлӓм (вопшвлӓм) рок вӹлӓн шагалтеныт,нӹнӹм анжаш куштылгырак лин. Эче кыды вӓрежы кӹзытат техень вопшвлӓм ужаш лиэш.
Исджехисар
Исджехисар (турокла İscehisar ) — Турцин, йыдвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23,804 (пӱэргӹ: 11,910; ӹдӹрӓмӓш: 11,894) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «исдже» ('few sooty') дон «хисар» ('castle') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тахуата
Тахуата (французла Tahuata) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 69 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 671 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Одонторинхус
Одонторинхус (Odontorrhynchus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ одонторинхус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кӱрен пачан жако
Категори:Попугайвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн кымданер
Якшар мӹшкӹрӓн кымданер (Cymbirhynchus macrorhynchos) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Борнео, Таиланд, Лаос, Dél-Вьетнам, Малайзи дӓ Суматра) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Ош мӹшкӹрӓн дакнис
Ош мӹшкӹрӓн дакнис (Dacnis albiventris) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор, Перу дӓ Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ дакнис. Кытшы 11 см, нелӹцшӹ 11 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Гӱзельюрт
Гӱзельюрт :
867 и
867 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шӧртньӹ лепкӓн кечӹшӹ попугай
Шӧртньӹ лепкӓн кечӹшӹ попугай (Loriculus aurantiifrons) — Psittaculidae йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Ӓн
Ӓн - кӹлте коштымы вӓр.