cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ӓн
Категори:Зоологи
Сумба
Сумба (индонезилӓ Pulau Sumba) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 73-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 11,153 км². 2010-шы ин тӹштӹ 685,186 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Портленд (Мэн)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Мэн
Йӹдым
Йӹдым - кӹлтем шимы вӓр. Тӹштӹ сиремым кольмы доно ижы ирыктен лыктыт, цӓрӓ рок веле кодеш.
Фиджи лори
Фиджи лори тенгеок Фигис (Phigys solitarius) — Psittaculidae йиш группыш пырышы вадывел Фиджиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Цилӓжӓт ик йиш фигис веле улы. Кытшы 20 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Тӱркоглу
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тӱрк» ('турок') дон «оглу» < «огул+у» < «огул» ('эргӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
869 и
869 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Фату-Хива
Фату-Хива (французла Fatu Hiva) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 84 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 587 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Сепанды
Сепанды - кӹлтем шимы ежынгӓн панды. Кужы вурды вуэш иктӓ пел метр кытан нелӹцӓн вес пандым кавашты мычан ялштеныт.
Хива-Оа
Хива-Оа (французла Hiva Oa) — Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 316 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1986 эдем ӹлен.
Шри-Ланка кечӹшӹ попугай
Шри-Ланка кечӹшӹ попугай (Loriculus beryllinus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 13 см якте шоэш.
Хива-Оа
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Шри-Ланка кечӹшӹ попугай
Пӹжӓшӹштӹ 2–3 ош мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
870 и
870 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Флорес ошмаоты
Флорес (индонезилӓ Pulau Flores) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 60-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 13,540 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 831 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Кӹрӓн кымданер
Кӹрӓн кымданер (Corydon sumatranus) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бруней, Камбоджа, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Сингапур, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Чукурова
Чукурова (турокла Çukurova ) — Турцин, Вадывел Адана илӹн дӓ Адана халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 331,421 (пӱэргӹ: 162,360; ӹдӹрӓмӓш: 169,061) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чукур» ('лаксак') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ринхофреати
Ринхофреати (Rhynchophreatia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ ринхофреати улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Брахионидиум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вуйге-пачге
Вуйге-пачге (вуе-вачге) - кыт шӹртӹжӓт дӓ торешыжат. Ӹрдӹ муш гӹц шӹдӹрӹмӹ шӹртӹ гыц комы мӹнер. Тӹдӹ доно тыгырым ыргеныт.
Камигин кечӹшӹ попугай
Камигин кечӹшӹ попугай (Loriculus camiguinensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Камигин ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 93–103 мм якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
871 и
871 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Мары кымдемнӓ шӹргӹ доно паян. Тӹштӹ 70 утла йиш пушӓнгӹ кушкеш. Мары халык ӹшке шачмы вӓржым, ӹшке пӧрттӱжӹм ярата. Шӹргӹм перегӹмӹ гишӓн техень халык шая улы: «Шӹргы шукы-перегӹ, шӹргӹ чӹдӹ-ит ро, шӹргӹ уке- шӹндӹ». 1862 ин Нурминский С.А. «Секта «Кугу сорта» среди черемис Яранского уезда» книгӓштӹжӹ тенге сирен: «Шӹргӹ-черемисвлӓн йозы ӹлӹмӓшӹштӹ. Шӹргӹ доно тӹдӹн шанымашыжы кӹлдӓлтеш. Шӹргӹ халыкым пукшен, тышманвлӓ гӹцӓт переген, тӹдын ӹлӹмӓшӹштӹжӹ кого вӓрӹм йӓшнен. Шӹргӹштӹ пуры дон худа силавлӓ ӹлӓт. Тӹдӹн хозажы улы. Пуры эдем ямеш гӹньӹ, Шӹргы Хоза тӹдӹлӓн корным ажедеш. Пожар гӹцӓт ытара. Художниквлӓ Шӹргӹ Хозам шӹренок шонгы тьотя гач анжыктат.
Кырык марынвлӓ Шӹргӹ Хозалан тенге ыдылыныт: «Пуры Кого Йымы! Тӹньӹм сарвалена. Шӹргӹ пайдаэт доно уланым ӹштӹ!».
Финно-угорский халыкынат шӹрӹ хозаштыы улы. Удмуртвлӓн Шӹргӹ хозашты Нюлес Мурту маналтеш. Охотыш кемы анзыц тӹдӹлӓн ма-шон хӓдӹрӹм канденӹт. Удмуртвлӓн Шӹргӹ Хозашты Нюлес Мурту вуйта тенге манын: «Ма-шон хадӹрым мӹнь лӹмешем ада канды гӹнь, шӹргӹштӹш цилӓ шукшем ӓнгӓшкӹдӓ колтем, цила киндӹдам пӹтарем».
Мары халыкын религижӹм 300 и нӓры шӹмлӓт.17-18 курымын Адам Олеарий тенге сирен: «Черемисвлӓ Кечӹлӓн, Тӹлзӹлӓн, Шӹдӹрвлӓлӓн ыдылыт, а иконвлӓлӓн агыл. Нӹнӹ тенге маныт: «Пӹлгомыштыш кечӹ, шӹдырвлӓ ӹлӹмӓшӹм пуат».Папи-тьотивлӓнӓ ик иштӹ кым гӓна кого цӧклӹмӓшвлӓм (кымалмашвлӓм) эртӓренӹт. Кырык марынвлӓ пӹтариш кымалмаш годым 24 Йымылан ыдылыныт: Пуйырымаш Йымы ӓль Свет Кого Йымылан, Кечӹ Йымылан, Тӹлзӹ Йымылан, Хӹдӹртӹш Йымылан(вара Илья пророк манаш тӹнгӓлӹнӹт), Мардеж Йымылан, Юр Йымылан, Киндӹ перке Йымылан дӓ весӹвлӓланӓт.Кымалмашым Йӓктӓн сола гӹц ӱлнӹрӓк, Олыклидышты, эртаренӹт. 10 нӓрӹ кудыло (общинный) кымалмашым эртӓрымы. Коклышы курымын каждый сола йӹр кымалмы вӓрвлӓ ылыныт. Кӹзӹт часовня вӓр маныт. Цӧклӹмӹ вӓрым марынвлӓ тенге айыренӹт.
Тоны урдымы вольык пӓлӓ, махань вӓрӹштӹ мӱлӓнды гӹц пуры шӱлӹш лӓктеш. Мӹндӹр вӓрӹш кынам ӹлӓш кенӹт, имнивлӓ, ӱшкӱжвлӓ, ышкалвлӓ кӓнӓш вазыт ылын. Ти вӓрым цӧклӹмӹ вӓреш шотленӹт, изиш паланрак ӹлӹшӹм чангенӹт. Тенгеок тонышы вольык ясы лимӹкӹ, шӹргӹш поктыл кеӓт ылын. Вара амалымы варжӹм анжалаш кеӓт. Вольык тӧрлӓнӓ гӹнь, ти вӓрӹш кымалаш кашташ тӹнгӓлӹт.
Каждый эдем ӹшке паштекшӹ пушӓнгӹм кодышашлык, кыдым пӧрт сага шӹндӹшӓшлык.Шӹндӹм пушӓнгӹ кошка гӹнь, эдемжӓт ясы лиэш, маныт. Кымалмы вӓрвлӓштӹ шудалаш, худам шанаш, шӹвӓш, шишкаш, когон ваштылаш ак яры. Пушӓнгӹн ӹшке йӓнгжӹ улы. Кымалмы вӓрыштыш дӓ шӹгерлӓштыш пушӓнгӹм ак роэп: пушӓнгӹш колышын йӓнгжӹ пырен кердӹн.Шонгы пушӓнгӹм тӹкӓлӓш ак яры, тӹдӹ ӹшке вуяок пӹтӹшӓшлык ылеш. Кӱ шонгы пушӓнгӹм роа, ородыш кен кердеш, ясы лиэш, кола. Марынвлӓ тенге попенӹт: «Шӹгерлӓштӹш пушӓнгӹм токы роэн кандет гӹнь, ясы лиӓт, колет, ӓль томаэт йылен кеӓ». Кӹтӧмӓт техень вӓрвлӓштӹ ак кӹтеп: вольык ясы лиэш.
Кугилӓ йӹр пичӹм пиченӹт. Изин-олен пичӹвла пӹтенӹт. Остатка жепӹн сола лишнӹш цӧклӹмӹ вӓрвлӓшты кӹрпӹц мӓнгӹвлӓм ӹштенӹт.
18 курымаш исследовательвлӓ сирӓт: черемисвлӓ куги дон тумлан Йымы вӓреш ыдылыныт. Тумвлӓ чӹдемӹнӹт, седӹндон куги дон пистӹлан ыдылаш тӹнгалӹнӹт.
Куги - мары халыкын сек айымы пушӓнгӹжӹ. Тӹдӹм такеш агыл шилыкыштыш ӓтян стӧл сага шагалтат. Христос верӓш ванжымы паштек пӹзӹлмӹм шагалташ тӹнгалӹнӹт. Коми халыкынат куги Йымын пушӓнгеш шотлалтеш. Алык марынвлӓ кӹзӹтӓт кугим священный пушӓнгеш шотлат. Тӹдӹм «Онапу» маныт. Ти пушӓнгӹ эдемвлӓ дон Йымывлӓ лошты кӹлӹм кыча. Алык марынвлӓ «Онапу» сага стӧлӹм погат: цела киндӹм дӓ меленӓвлӓм шӹндӓт. Ти качкышвлӓм Кӱшыл Йымылан йӓмдӹлӓт. «Онапу»-эш кым метр кӱкшӹцеш ӹштӹм ялштат. Ти ӹштӹм кымалаш кандымы йӓнӹн вӹреш нӧртымӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹшӹ Йымывлалан йӓнвлӓн каваштывлӓм, тыгырвлӓм, савыцвлӓм, полотенцывлӓм сӓкӓт. Амӱлӓндӹ лӹвӓлнӹшӹвлӓлӓн ши оксавлӓм, сырам, лувлӓм рок лӹвӓк таят. Тенге «Онапу» «мировое дерево» маналтеш.
Моту-Ити (Маркиз ошмаотывлӓ)
Моту-Ити (французла Motu Iti) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,2 км².
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Икманяр жепӹштӹ ти вӓрвлӓэш маклакавлӓ кушкыт. Тенге Йымын Куги лин.
Моту-Ити (Маркиз ошмаотывлӓ)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Сӓмӹрӹк мары-вӓтӹн икшӹвӹштӹ уке гӹньӹ, кугим сарваленӹт, тӹдӹлӓн ма-шон хӓдӹрӹм канденӹт. Тенге куги тетяӓн лиаш палшен. Куги укшвлӓ доно сӱӓн поездым цеверемдӓт.
Тройцын - ӹлӹштӓш празднык, колышывлӓм помыньымы кечӹ. Шотлалтеш: колышывлӓ ти кечӹн хыналаш толыт. Тройцын-шошым гӹц кӓнгӹжӹш вашталтмы кечӹ. Куги дон пӹзӹлмӹ укшвлӓн ти кечӹн йозы силашты шукемеш. Куги дӓ пӹзӹлмӹ укшвлӓ доно пӧрт кӧргӹм дӓ пӧртанзылым цеверемдӓт, амасаэш, капкавлӓэш, заборвлӓэш шагалтат. Йымылыкышкы пиштӓт.
Шартял годым ӹдӹрвлӓ куги поленӓ палшымы доно марлан кыды монгырыш кемӹштӹм пӓлен нӓлнештӹ. Куги веньӹкӹн ӹлӹштӓшвлӓжӹм покойньык лӹвӓк оптат. Лидия Тойдыбекован «Йозы шамакат ытара» книгӓштӹ техень йо улы. Монгырым куштылгемдӹмӹ йо: «Шапки ӹлӹштӓш, куги ӹлӹштӓш, йӓктӹ ӹлӹштӓш кыце куштылгын вӹсен кеӓт, тенгеок…..(лӹм)кӓп-кӹлжӓт ик минутышты куштылгемжӹ». Тенгеок кымалмы пушӓнгӹвлӓэш пистӹ, кож дӓ йӓкты шотлалтеш.
Сарапай нырышты шонгы пистӹ шалга. Ти пушӓнгӹ докы шӹренок кымалаш погыненӹт.Пистӹ-кымалмы пушӓнгӹ. Ясы гӹц тӧрлӓнӓш манын, пистӹм сарваленӹт, тӹнгӹшкӹжӹ меленӓм, кагыльым, пуйырым, ӓптӓнӹм канденӹт. Тетя ясы гӹньӹ, выргемжӹм, хрестӹжӹм, кушакшым пистӹ доран коденӹт. Тумаенӹт: выргем сага ясыжат кодеш. Эче техень ӹнянӹмӓш ылын. Изи Сундырь доны, кӹзӹт ти вӓр Чебоксар вӹд лӹвӓкӹ кен, цӧклӹмӹ пистӹ ылын. Семняштӹ тетя уке гӹньӹ, ӹдӹрӓмӓш пистӹ докы йыдым йӹвӹрт кеен, выргемвлӓжӹм кыдашын, укшвлӓ мычкы кузен. Тидӹм кечӹ кузымы якте ӹштӹмӹлӓ ылын. Тенге пистӹ семням цӓшӓнӹм ӹштен. Пистӹ тенгеок эдемӹн аурыжым яжоэмдӓ, давленим тӧрлӓ. Кожат эдемлӓн палшен кердеш. Перви шӹргӹш кеӓтӓт, кож вуйыштыш укшвлӓм ялштатат, попат ылын: «Кеквлӓн шылдырвлӓштӹм дӓ ялвлӓштӹм ялштем, мӹнь докем ӹнжӹштӹ толеп, комбы игӹ дон цӹвӹ игӹвлӓм ӹнжӹштӹ намалеп».
Гӱзельюрт (Йыдвел Кипр, район)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йыдвел Кипр районвлӓ
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Пӹзӹлмӹ-худа сила гӹц перегӹшӹ пушӓнгӹ. Марынвлӓ тӹдӹм первишенок яратат: вес пушӓнгӹвлӓ тӹдӹм ак шоэп. Пӹзӹлмӹм ӓнпичеш, кудывичеш, ӧлицӓэш, шӹгерлӓэш шӹндӓт. Яратенӹт тӹдӹм цевержӹ гишӓн веле агыл. Пӹзӹлмӹ, маныт, ӹлӹшӹм тыл гӹц переген кодаш палша: тӹдӹ ак йылы, шӹкшӓнгеш веле. Шошым, вольыкым пӹтӓриш гӓнӓ кӹтӧш лыкмы годым,пӹзӹлмӹ укш доно ышкалым лыктыт. Худа ак пиж дӓ токы корным моаш тӹнгӓлеш, маныт. Пӧрт гӹц худам поктыл лыкташ манын, чугун коршокеш пӹзӹлмӹ укшым шӹкштенӹт. Цилӓ лыкым шӹкштен лыктыт ылын.
Йӹлгӹжикӓ лори
Йӹлгӹжикӓ лори (Chalcopsitta) — Psittaculidae йиш группыш пырышы вадывел Папуа-У Гвинейиштӹ дон Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ йӹлгӹжикӓ лори улы. Кытшы 31–32 см лин кердеш.
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Кынам у томам чангаш тӹнгӓлӹт, пӹзӹлмӹм важ хӓлӓ капаен толыт. Тӹдӹм ӧлвӓлӓн ӓль кудывичеш рок лӹвӓлӓн таят. Сӱӓн годым шилыкеш шагалтат. Тенгеок ӓрвӓтӹ дон армары пӹзӹлмӹ укшым онгыш пиштӓт: сӹнзӓ ӹнжӹ вац. Корным ямдымык, кок пӹзӹлмӹ укшым хрестӹлӓ пиштӹмылӓ дӓ качыжы ванжымыла. Салтакыш ыжатымы годым пӹзӹлмӹ укшым сола капкан кӱшӹл торешеш ялштенӹт.
Йӹлгӹжикӓ лори
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Пушӓнгӹвлӓн вим халык философиштӹ ынгылдарымаш
Худа шӱлӹшлӓн Келтӹмаш шотлалтын. Когечӹ анзыц, Лазаревский кукшыгечӹн, тӹдӹм сола гӹц поктыл лыктыт ылын. Когарнянок пӹзӹлмӹ пандывлӓм кӹрӹн йӓмдӹленӹт, шож шергиндӹм кӱэштӹныт, тома гӹц вӹц мыны рӓдӹ погенӹт. Ти пӹзӹлмӹ пандывлӓ доно, солан ик вуй гӹц тӹнгӓлӹн, вес вуй якте, ма вӓрештеш, цилӓ лыпшенӹт, шинӹт: амалым вӓрӹм, амасам, паснаок ӹдӹрӓмӓшвлӓм. Нӹнӹжӹ ти кечӹн 2-3 пачашаным чиэнӹт: шимӹ годым когонок ӹнжӹ каршты манын. Кынам келтӹмашвлӓм сола вес вуйыш поктен лыктыт, пӹзӹлмӹ пандывлӓм, кӹрӹн, купыш кӹшкен кодат. Шергиндӹ дон мынывлӓм качкаш тӹнгӓлыт.
Пызӹлмы укшым худам ӹштӹмӓш гӹцӓт кычылтыт. Ясым худам ӹштӹш эдем оксаэш, мынеш, сартаэш дӓ вес хӓдӹрвлӓэшат ӹштен кердӹн. Ти хӓдӹрвлӓм йӓл доран шуэн кодат ылын. Момы хӓдӹрвлӓм шӱкшы йыдалыш пиштӓт, пӹзӹлмӹ укш доно лыпшат дӓ попат: «Кӹчӓл ӹшке хозаэтӹм, ке ӹшке хозаэт докы, ке!» Вара хоза йӹвӹрт, иктӓт ӹнжӹ уж манын, ти йыдалым шуэн кодышы эдемӹн тома докыла шуэн. Кӱ шуэн кодымым ак пӓлӹ гӹнь, корны важикеш кода ылын дӓ манеш: «Хозаэтӹм кӹчӓл, кӹчӓл!»
Вес светӹш пырымы годым колышы эдемӹм костан пивлӓ дӓ кӹшкӹвлӓ вычат. Нӹнӹ гӹц пӹзӹлмӹ дӓ пистӹ укшвлӓ лоно веле ытлаш лиэш. Тӹшток кӹшкӹвлӓ шолыт, кыдывлӓ гӹц лӧчкӓванды укш веле перегӓ. Тенге алык марынвлӓ коропыш пӹзӹлмӹ, пистӹ дӓ лӧчкӓвандӹ укшвлӓм пиштенӹт. Пӹзӹлмӹ тенгеок Советский районын гербыштат вӓшлиӓлтеш.
Христианствыш пырымы доно Пипи празднык (Вербное воскресенье) годым церкӹш пипим нӓнгеӓт дӓ служыктат. Тоны иконвлӓ сага шагалтат.Шошым ти пипи донок вольыкым лыктыт. Межӓэш пиштат, вольыклан пукшат.
Шапки-худа шӱлӹшӓн пушӓнгӹ. Христианский мифологи семӹнь, тӹшӓк Иуда колен. Шапки йӹр худа сила кушта. Стройымы годым тӹдӹм ак кычылтеп. Хӹдӹртӹшӓн годымат лӹвӓкӹжӹ шагалаш ак яры: рашкалтен колта. Эдем худан кола гӹнь, тӹ вӓреш шапки ишкӹм шин кодат. Ясы тетявлӓм шелӹн кешӹ шапки лӹвец лыктыт ылын.
Кырык сирӹштӹ изин-олен пушӓнгӹвлӓн виштӹлӓн ӹнянӹмӓш пӹтен толеш. Алык марынвлӓн 360 нӓрӹ кымалмы вӓрӹм Мары Эл республикы перегӓш тӹнгӓлеш. Кӹзӹтшӹ веремӓн нӹнӹн 60 нӓрӹ кымалмашым эртӓрышӹ карт улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ӓрвӹль
Ӓрвӹль - пишок шукы. Шотлаш лидӹмӹ. Тошты мары шамак.
Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ
Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ (Malaconotidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 45-48 тӹрлӹ тӹшкӓ шапренгӹ улы.
Изи ыжар кымданер
Изи ыжар кымданер (Calyptomena viridis) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Таиланд гӹц Малайзи, Борнео дӓ Суматра якте ) вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 17–20 см якте шоэш.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Пазарджык
Пазарджык (турокла Pazarcık ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 77.371 (пӱэргӹ: 39.090; ӹдӹрӓмӓш: 38.281) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пазар» ('пазар') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ихсание
Ихсание (турокла İhsaniye ) — Турцин, йыдвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30,055 (пӱэргӹ: 14,986; ӹдӹрӓмӓш: 15,069) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ринхостеле
Ринхостеле (Rhynchostele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Керемет
Категори:Мары мифологи
872 и
872 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Барат-Дая
Барат-Дая ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Barat Daya) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 4000 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Корнан кыткылоэц йишвлӓ
Корнан кыткылоэц йишвлӓ (Thamnophilidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, кыткы качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ корнан кыткылоэц улы.
Сунгурлу
Сунгурлу (турокла Sungurlu ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 62.939 (пӱэргӹ: 31.398; ӹдӹрӓмӓш: 31.541) эдем ӹлен.
Корнан кыткылоэц йишвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ
Сунгурлу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сангихе кечӹшӹ попугай
Сангихе кечӹшӹ попугай (Loriculus catamene) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Сангихе ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 12–13,5 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ
Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ  (Laniarius barbarus) — ӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мырызы шапренгӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Флорес кечӹшӹ попугай
Флорес кечӹшӹ попугай (Loriculus flosculus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Флорес ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 11–12 см якте шоэш.
Шӧртньӹ вуян мырызы шапренгӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тӹшкӓ шапренгӹ йишвлӓ‎
Флорес кечӹшӹ попугай
Категори:Попугайвлӓ
873 и
873 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Моту-Оа
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Брахистеле
Брахистеле (Brachystele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 21 йиш тӹрлӹ брахистеле улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
874 и
874 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Кого ыжар кымданер
Кого ыжар кымданер (Calyptomena whiteheadi) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек.
Лӹмжӹм британи шӹмлӹзӹ Джон Уайтхед (John Whitehead, 1860–1899) лӹмеш пумы.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Моту-Оне (Маркиз ошмаотывлӓ)
Моту-Оне (французла Motu One) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Мэриленд
Мэриленд (англла Maryland ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 32,133 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 773 552 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Мэриленд кымдецшӹ доно 42-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 19-шӹ ылеш. Штат статусым Мэрилендлӓн 28 апрельын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 7-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Аннаполис; сек кого халажы: Балтимор.
Лорикет
Лорикет (Chalcopsitta) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ), Уоллеси, Микронези дӓ Меланези ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ лорикет улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Гӱзельюрт (Йыдвел Кипр, хала)
Гӱзельюрт  (турокла Güzelyurt греклӓ Μόρφου ) — Йыдвел Киприн халажы дӓ Гӱзельюрт районын вуйхалажы. 2006-шы ин тӹштӹ 31,116 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱзель» ('beautiful') дон «юрт» ('homeland') шамаквлӓ гӹц лин. Категори:Йыдвел Кипр халавлӓ
Гиацинт ара
Гиацинт ара (Anodorhynchus hyacinthinus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразилишӹ, Боливишӹ дӓ Парагвайышты) вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Кытшы 100 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 120-140 см, нелӹцшӹ 1.2–1.7 кг якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ мӹшкӹрӓн ыжар кымданер
Симсӹ мӹшкӹрӓн ыжар кымданер (Calyptomena hosii) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы мырышы кек. Кытшы 19–20 см, нелӹцшӹ 102–115 г якте шоэш.
Лӹмжӹм британи зоолог дӓ этнограф Чарльз Хосе (Charles Hose, 1863–1929) лӹмеш пумы.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Чаглаянджерит
Чаглаянджерит (турокла Çağlayancerit ) — Турцин, ирвел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.051 (пӱэргӹ: 13.767; ӹдӹрӓмӓш: 13.284) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аннаполис (Мэриленд)
Аннаполис  (англла Annapolis ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мэриленд штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 19.7 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 36,524 эдем ӹлен.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
Категори:Мэриленд
Ринхостилис
Ринхостилис (Rhynchostylis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ ринхостилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Тимор
Тимор (индонезилӓ Pulau Timor; тетум. Timor) — Азин кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ Индонези дон Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн Зонда ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 44-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 30,777 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 3 182 693 эдем ӹлен.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ малай «тимур» (ирвел) шамак гӹц лин.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ирвел Тимор Категори:Ошмаотывлӓ
875 и
875 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Гильдебрандт спрео
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц ботаник Иоганн Гильдебрандт (Johann Hildebrandt, 1847 – 1881) лӹмеш пумы.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Шукшлоэц йишвлӓ
Шукшлоэц йишвлӓ (Conopophagidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, шукш качшы изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ корнан кыткылоэц улы. Кытшы 12–19 см якте шоэш.
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ
Брэми
Брэми (Braemia vittata) – Orchidaceae йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор, Перу, Суринам, Гайана дӓ Француз Гвиана) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ брэми улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц ботаник Гвидо Йозеф Брэм (Guido Jozef Braem, 1944) лӹмеш пумы.
Категори:Орхидейвлӓ
Хатуту
Хатуту (французла Hatutu, Hatutaʻa) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6,4 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Текст
Текст - тидӹ ӹшкӹмӹштӹн шанымашышты доно дӓ грамматический кӹлдӓлтшӹ икманяр ӓль шукы предложений. Текстышты предложенийвлӓ ӓль пачелӓ-пачелӓ, ӓль иктор кӹлдӓлт кердӹт.
Категори:Сӹлнӹшая терминвлӓ
876 и
876 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Серендак
Серендак (Loriculus galgulus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл Мьянма, Таиланд, Малайзи, Сингапур дӓ Индонезиштӹ Суматра, Ява дӓ Борнео ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 13 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 3–4 мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Ямдена
Ямдена (индонезилӓ Yamdena) — Индонезиштӹ Танимбар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2981 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ритионантос
Ритионантос (Rhytionanthos) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ ритионантос улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лефкоша (район)
Лефкоша (турокла Lefkoşa ) — Йыдвел Киприн районжы (илчежӹ). Территорижӹ: 375 км². 2006-шы ин тӹштӹ 84,776 эдем ӹлен. Солавлӓжӹ 30. Вуйхалажы: Лефкоша.
Угурлудаг
Угурлудаг (турокла Uğurludağ ) — Турцин, покшал Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.343 (пӱэргӹ: 4.122; ӹдӹрӓмӓш: 4.221) эдем ӹлен.
Шим шӹнгӹртӹш
Шим шӹнгӹртӹш (Sturnus unicolor) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Испани, Португали, Сицили, Сардини, Корсика дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19–22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 12,8–13,2 см, нелӹцшӹ 80–115 г якте шоэш.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Польша халавлӓ
Польша халавлӓ:
1 январеш 2006-шы иэш Польшышты 889 хала ылын.
100 000 гӹц шукырак ӹлӹзӓн халавлӓ (2004)
Категори:Польша халавлӓ
Сулавеси ыжар кечӹшӹ попугай
Сулавеси ыжар кечӹшӹ попугай (Loriculus exilis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 10,5 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Абзац
Абзац - текстын тӹнг шанымаш доно кылдӓkn шалгышы изирак частьшы. Тӹдӹм соок у корны гыц тӹнгӓлӹн сирӓт.
Абзац, ончыкта шке шотан «цезура», единице уло йыжыҥлалтмаш текст, фразе коклаште вуйлатыше да промежуточный, икгай членан да единице-влакым иктыш служитлен изложений, сита тудо ик тат гыч (теме-влаклан полеклалтше, да сюжетысе т. д.). Акцент дене кылдалтше посна абзац тудым вияҥдаш ойла возаш пуымо. Текстым абзацлан писын да чын умылаш полша.
Тӱҥалтыш абзац — тиде вуймут коклаште кӱварым, идейже да коммерческий подзаголовок, текстыште ончыктымо. Возбуждающий лудмо восприятийыште тудо интерес деке интересым сатуш савырен служитлен.
Абзац — малоисследованный компонент литератур формо уло, композиций, сюжетно-тематических, шӱмшерым автор значений да стиль-влак дене кылдалтын. Ойыртемалтын, мутлан, прозым импрессионистический кӱчык абзацыштыже — раздробленность статистике, афористичность шоненам; але икмыняр кужу марсель пруст лаштык деке пӧртылаш абзацым у мут, стернианский дене кылдалтын, манаш «пӱтыралтыш цикличностьыш» тудо изложений. Андрейым сылне деч поснак ош абзац, тудыжо эсогыл посна ой абзац посна ужашым ойырен, тиде темын кӱлешлыкшым палемден, вияҥаш ойырыман шӱмшерым ужеш.
Тудым луктын абзац деч посна у корно, корно йошкар савыктыш, абзац дене пошкудо улам чакнык вертикальысе ойырыза да/але абзацысе чакнык ышта.
Корным тергаш кече — тиде шекланен шогеныт, манаш лиеш кусарыме годым але корнышто тыгай лаштыкым тӱҥалаш лаштыкым пытартыш абзацым шкет огыл.
Игуана йишвлӓ
Игуана йишвлӓ (Iguanidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты, Антил, Галапагос дӓ Фиджи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ игуана улы.
Игуанавлӓн сек изижӹ (Dipsosaurus dorsalis) 35 см, сек когожы (Iguana iguana) 2 м.
Анд кырык попугай
Анд кырык попугай (Leptosittaca branickii) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумбиштӹ, Эквадорышты дӓ Перушты) вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Кытшы 35 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
877 и
877 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Эиао
Эиао (французла Eiao) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 43,8 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Луды шӹнгӹртӹш
Луды шӹнгӹртӹш (Spodiopsar cineraceus, Sturnus cineraceus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 20–23 см якте шоэш.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Юмурталык
Хала лӹмӹн этимологижӹ «юмурта» ('мыны') дон «-лык» ('a suffix: place of ...') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Оби ошмаоты
Оби ошмаоты тенгеок Обира (индонезилӓ Pulau Obi, Obira) — Индонезиштӹ Оби ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Мӱлӓндӹн сек кого 44-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 2,542 км². 2010-шы ин тӹштӹ 29 642 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Баят (Чорум)
Баят  (турокла Bayat ) — Турцин, вадывел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.485 (пӱэргӹ: 12.335; ӹдӹрӓмӓш: 13.150) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Моту-Нао
Моту-Нао (французла Motu Nao) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,01 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Балтимор
Балтимор (англла Baltimore ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мэриленд штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 238.4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 620,961 (метропол: 2,690,886 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Мэриленд
878 и
878 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нурхак
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Газимагуса (район)
Газимагуса (турокла Gazimağusa ) — Йыдвел Киприн районжы (илчежӹ). Территорижӹ: 745.5 км². 2006-шы ин тӹштӹ 63,603 эдем ӹлен. Солавлӓжӹ 42. Вуйхалажы: Газимагуса.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йыдвел Кипр районвлӓ
879 и
879 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сулавеси якшар калпакан кечӹшӹ попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Мохо-Тани
Мохо-Тани (французла Moho Tani) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 15 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Якшар пачан попугай
Якшар пачан попугай (Pyrrhura) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӹ 24 тӹрлӹ якшар пачан попугай улы. Кытшы 22–30 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим вуян титира
Шим вуян титира (Tityra inquisitor) — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 17 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Сарикӓ логерӓн кечӹшӹ попугай
Сарикӓ логерӓн кечӹшӹ попугай (Loriculus pusillus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Ява дӓ Бали ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 25–30 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Шӱӓшӓн игуана йишвлӓ
Шӱӓшӓн игуана йишвлӓ (Crotaphytidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты (Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ дӓ Мексика) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ шӱӓшӓн игуана улы.
880 и
880 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Титира йишвлӓ
Титиравлӓн сек изижӹн (Iodopleura pipra) кытышты 9.5 см, нелӹцшӹ 10 г; сек когожын (Tityra semifasciata) кытышты 22 см, нелӹцшӹ 88 г якте лин кердеш.
Кӹжгӹ нерӓн ара
Кӹжгӹ нерӓн ара (Rhynchopsitta pachyrhyncha) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ ринхопситта ара попугай. Кытшы 38 см лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Робикети
Робикети (Robiquetia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 25 йиш тӹрлӹ робикети улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Брасси
Брасси (Brassia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 34 йиш тӹрлӹ брасси улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим пачан титира
Шим пачан титира (Tityra cayana) — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ титира. Кытшы 20–22 см, нелӹцшӹ 60–70 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Терихи
Терихи (французла Terihi) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,15 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Африка кымданер
Африка кымданер тенгеок Грауер кымданер (Pseudocalyptomena graueri) — кымданер йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Африкышты (Ангола, Ботсвана, Камерун, Покшал Африка Республика, Конго Республика, Конго Демократи Республика, Кот-д’Ивуар, Габон, Гана, Кени, Либери, Малави, Мозамбик, Намиби, Нигери, Руанда, Сьерра-Леоне, Кечӹвӓлвел Африка Республика, Свазиленд, Танзани, Уганда, Замби, дӓ Зимбабве) вӓшлиӓлтшӹ, мырышы кек. Кытшы 12–14 см, нелӹцшӹ 20–31 г якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 2–3 мыны якте лин кердеш.
Категори:Кымданер йишвлӓ
Амур тангыж шӹдӹр
Амур тангыж шӹдӹр (Asterias amurensis) — тангыж шӹдӹрвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Китай, Корей, Россий дӓ Япони сирвлӓштӹ, южгынам Тасмани, кечӹвӓл Австрали, Аляска, Алеут ошмаотывлӓ, дӓ Европа дӓ Мэн сирвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӹдӹр. Диаметржӹ 30 см лин кердеш.
Категори:Тангыж шӹдӹрвлӓ
Баят (Афьонкарахисар)
Баят  (турокла Bayat ) — Турцин, йыдвел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8,599 (пӱэргӹ: 4,294; ӹдӹрӓмӓш: 4,305) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
882 и
882 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Изи Йоласал
Изи Йоласал (деревня Малые Еласы) — Кого Йынгы ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Кого Йоласал гӹц тӹдӹм карем айырен шалга. Сола лӹм кым шамак гӹц лин: «изи», «Йолас» (солаш пӹтӓри ӹлӓш толшы мары лӹм) дӓ «ал» (сола).
Эрен, Хасан
Хасан Эрен (турокла Hasan Eren; 15-шӹ март 1916-шы и, Видин, Болгари — 26-шы май 2007-шӹ и, Анкара, Турци) — Турок йӹлмӹзӹ, этимолог, дӓ тюрколог, лексикограф, профессор, академик.
Изи Йоласал
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и - 142 кудывичӹ, 388 эдем (175 пӱэргӹ да 213 ӹдӹрӓмӓш).
Эрен, Хасан
Филологи наукын доктор, профессор Хасан Эрен 1942-шы ин шачын.
Имӓн корона (тангыж шӹдӹр)
Имӓн корона (Acanthaster planci) — тангыж шӹдӹрвлӓн йыхыш пырышы Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӹдӹр. Диаметржӹ 50 см лин кердеш.
Эрен, Хасан
Турок дӓ Венгр йӹлмӹвлӓ, языкознани, лингвистика шотышты тӹдӹ шукым пӓлӹшӹ, мастар шӹмлӹзӹ ылеш.
Ош вуян ксенопсарис
Ош вуян ксенопсарис (Xenopsaris albinucha) — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13 см якте шоэш.
Эрен, Хасан
Категори:Турци йӹлмӹзӹвлӓ
Филиппин кечӹшӹ попугай
Филиппин кечӹшӹ попугай (Loriculus philippensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 32–40 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ош вуян ксенопсарис
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Изи Йоласал
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
883 и
883 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Имӓн корона (тангыж шӹдӹр)
Категори:Тангыж шӹдӹрвлӓ
Ринхопситта
Ринхопситта (Rhynchopsitta) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ ринхопситта улы. Кытшы 38–45 см лин кердеш.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «rhynchos» (нер) дон «psitta» (попугай) шамаквлӓ гӹц лин.
Элбейли
Элбейли (турокла Elbeyli ) — Турцин, ирвел Килис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.146 (пӱэргӹ: 3.478; ӹдӹрӓмӓш: 3.668) эдем ӹлен.
Ринхопситта
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Элбейли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Фату-Хуку
Фату-Хуку (французла Fatu Huku) — ӹлӹдӹмӹ Маркиз ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Полинези Категори:Ошмаотывлӓ
Меджитӧзӱ
Меджитӧзӱ (турокла Mecitözü ) — Турцин, ирвел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.199 (пӱэргӹ: 10.128; ӹдӹрӓмӓш: 10.071) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гирне (район)
Гирне (турокла Girne ) — Йыдвел Киприн районжы (илчежӹ). Территорижӹ: 516 км². 2006-шы ин тӹштӹ 61.192 эдем ӹлен. Солавлӓжӹ 42. Вуйхалажы: Гирне.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йыдвел Кипр районвлӓ
Кырык мары йӹлмӹ
Кырык мары йӹлмӹ — ик финн-угр йӹлмӹ, Мары Эл Республикышты алык мары сага — кугижӓншӹ йӹлмӹ. Тӹнг шотышты Кырык мары, Йӱрнӹ, Кӹлемар районвлӓшты.
Кырык мары йӹлмӹ ВУЗ-ышты 1995 и гӹц научный предмет семӹнь тымдалтеш.
Кырык мары йӹлмӹм тымдаш Мары Эл республикӹн конституцижӹ палшен. Конституци государствын сек тӹнг законжы. Мары Эл республикӹн конституциштӹ 15-шӹ статьяшты сирӹмӹ: "Государственными языками в республике Марий Эл являются русский и марийский (горный и луговой)".
Литературный йӹлмӹн сирӹмӹ дӓ попымы формывлӓжӹ улы. Шамакын сирӹмӹ формывлӓжӹм орфографи тыменеш, попымы нормывлӓм - орфоэпи. Литературный йӹлмӹ ӹшке нормывлӓжӹ доно наречи, диалект, говор гӹц айыртемӓлтеш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ Категори:Финн-йыл йӹлмӹвлӓ Категори:Урал йӹлмӹвлӓ Категори:Россий йӹлмӹвлӓ
Лусон
Лусон (тагалогла Luzon, англла Luzon) — Филиппинвлӓн сек кого ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 15-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 109 965 км². 2015-шы ин тӹштӹ 53 336 134 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Шлемӓн игуана йишвлӓ
Шлемӓн игуана йишвлӓ (Corytophanidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Мексика гӹц Эквадор якте Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ шлемӓн игуана улы.
Себу кечӹшӹ попугай
Себу кечӹшӹ попугай (Loriculus philippensis chrysonotus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Себу ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай дӓ Филиппин кечӹшӹ попугайын лӹвӓл йишжӹ. Кытшы 14 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 18 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Манакин йишвлӓ
Манакин йишвлӓ (Pipridae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 60 тӹрлӹ титира улы.
Манакинвлӓн сек изижӹн кытышты 7 см, нелӹцшӹ 8 г; сек когожын кытышты 15 см, нелӹцшӹ 30 г якте лин кердеш.
Марокау
Марокау (французла Marokau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 14,7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 99 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Родригези
Родригези (Rodriguezia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 35 йиш тӹрлӹ родригезиулы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Изи Нужанал
Изи Нужанал (Чермышево Второе) — Кого Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал якте 3 уштыш нӓрӹ лиэш. Нужанал дон Изи Нужанал солавлӓм карем айыра. Сола лӹм «Нужа ӓнгӹр сагашы изи сола» манмым анжыкта. Солам вес семӹнь эче Изисир маныт. XVIII-XX курым тӹнгӓлтӹшӹштӹ сола тенгеок «Заовражные Нуженалы» дӓ «околодок Нуженалы» маналтын.
Истори
Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1921-шӹ ин солашты лыдмы пӧрт пӓшӓлен. 1929-шӹ ин Изи Нужаналышты «Плуг» лӹмӓн колхозым ӹштӹмӹ. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы Н.Е. Шингарёв лин. Кого Вырсы фронтышты Изи Нужанал гӹц 34 эдем кредӓлӹн, коклынжы коленӹт, луатнӹлӹтӹнжӹ пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц ст. сержант Мефодий Алексеевия Ермолаев, рядовой Григорий Филиппович Коротков, ст. матрос Моисей Пантелеймонович Никитин дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и - 19 кудывичӹ;
1897-шӹ и - 31 кудывичӹ (80 пӱэргӹ дӓ 78 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 36 кудывичӹ, 198 эдем;
1921-шӹ и - 34 кудывичӹ, 163 эдем (69 пӱэргӹ дӓ 94 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 156 эдем;
1934-шӹ и - 25 кудывичӹ, 93 эдем (30 пӱэргӹ дӓ 63 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и - 38 кудывичӹ, 92 эдем (44 пӱэргӹ дӓ 48 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Небраска
Небраска (англла Nebraska ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 200,520 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1 826 341 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Небраска кымдецшӹ доно 16-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 38-шӹ ылеш. Штат статусым Небраскалан 1 мартын 1867 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 37-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Линкольн; сек кого халажы: Омаха.
Ыжар тангыж шӱлӹ
Ыжар тангыж шӱлӹ (Strongylocentrotus droebachiensis) — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн дон йыдпел Атланти океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 50 мм лин кердеш, шӹренжок 87 мм якте веле.
Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Бекард
Бекардвлӓ (Pachyramphus) — титира йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 16 тӹрлӹ бекард улы.
Йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Сарикӓ пӹлӹшӓн попугай
Сарикӓ пӹлӹшӓн попугай (Ognorhynchus icterotis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты) вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш сарикӓ пӹлӹшӓн попугай веле улы. Кытшы 42 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 285 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Имамоглу
Имамоглу (турокла İmamoğlu ) — Турцин, Покшал Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 31,052 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «имам» ('имам') дон «огул» ('эргӹ' ; → «оглу» < «огулу» 'эргӹжӹ') шамаквлӓ гӹц лин, тенге ('имамын эргӹжӹ') лиэш.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
884 и
884 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Мусабейли
Мусабейли (турокла Musabeyli ) — Турцин, йыдвел Килис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.561 (пӱэргӹ: 7.234; ӹдӹрӓмӓш: 7.327) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шошымшы кечӹшӹ попугай
Шошымшы кечӹшӹ попугай (Loriculus vernalis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Инди дӓ кечӹвӓл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 14 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ыжар тупан бекард
Ыжар тупан бекард (Pachyramphus viridis) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Кырык мары драма театр
Театрын тӹнгӓлтышӹжӹ
Кырык мары театр историжӹ 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӓлтеш. (Махань ин?) Тӹ ивлӓн Цикмӓ халашты (халанан лӹмжӹм халыкна лачокшымат, лӹмӹнок интеллигецинӓ, тӹнӓм активно йӹлмӹштӹжӹ кычылтын) кырык мары культура шолмылаок шолын манаш лиэш дӓ тидӹлӓнжӹ виржӓт ылын. Тӹнӓм Цикмӓштӹ таманяр техникум ылын дӓ тыштӹ шукы кырык марын тыменьӹн, но культуры да халыкым сотышкыла нӓнгемӹ пашӓм ӹштӹшыцлӓ лошты, шукынжок Педтехникумышты тыменьӹнӹт да Кырык Мары театрын артиствлӓ лоштыжыт, шукынжок студенвла ылыныт. Театр тӹнӓм Кырык мары Колхоз театр лӹмӹм намалын. Театрын ӹлӹмашӹжӹ кужыжок ылде, тӹдӹ 1930-шы ивлӓн тӹнгӓдтӹшӹнок питӹрӹмӹ лин. Театрын репертуаржы 1920-шы ивлӓн: пы нангешӹ -тӓриш гӓнӓ анжышывлӓлӓнжӹ амасажым 1920-шы.
Кырык мары театр угӹц пачылтеш
Сек пӹтӓриш у театр сезоным кырык мары драматург Евграф Поствайкинӹн «Тыр вады» драма доно 4 –шӹ декабрьын1994-шӹ ин Яков Эшпай лӹмӓн культура дворецӹштӹ Цикмӓ халашты пачмы.
Кырык Мары драма театрышты шукы лӹмлӹ режиссёр спектакльвлӓштӹм шӹнденӹт
И.Смирнов С.Лобозеровын «Вот тенге и ӹленӓ»-м, А.Вампиловын «Ма техеньы метранпаж?»-м, Р.Стивенсонын «Остров сокровищ». Е.Гранитова, Москва гӹц – «Не все коту масленица» А.Островскийӹн. Е.Ярденко М.Супонинын «Бука» пӹтӓриш поханя спектакльжым. З.Долгова Г.Каюмын «Пӓлӹмӹ лимӹ бюро»-м. В.Салдушкин Николай Егоровын «Йоласал пазар»-жым. С Кириллова А.Волковын «Арвӓтӹ меленӓ»-жӹм. Кӹзӹтшӹ жепӹн театрышты 13 артист ӹшке мастарлыкыштым халыклан анжыктен шалгат. Наталия Гусянова, Светлана Зотина, Марианна Сильвестрова, Наталия Петрова, Ольга Искоскина театрышты пӹтӓриш и гӹцок пӓшӓлӓт. Артиствлӓ ӹшке профессиональный мастарлыкыштым лӱктен шалгат. Вӹц артист Азан КуГ-ын культуры дон искусствы факультетӹм заочны тымень пӹтӓренӹт, эче кымытын кызыт Йошкар-Ола дон Шавашар халавлӓн университетвлӓштӹ театр факультетвлӓштӹ тыменьӹт. Кырык Мары театрышты «Мары Эл Республикын заслуженный артисткыжы» лӹмӹм сек пӹтӓришӹ артистка – Марианна Сильвестровалан пумы. Ти артистка мадын веле агыл, куштенӓт, мыренӓт мышта. Театрын коллектившӹ дӓ Кырык мары халык техень талантан артисткы доно пиш когоэшнӓ.
Театрын репертуарыштыжы кӹзӹт техень пьесывлӓ
А.Коровкин «Арвӓтӹлӓн поханя», «Яратымаш лишнӹ»,Ф.Буляков «Кыце папивлӓ марлан кенӹт», Х Гюнтер «Носорог и жирафа» дӓ весывлӓӓт. 2009 –шӹ и сезонаш премьерывлӓ: В.Гуркин «Кырык Мары кадриль», Г.Остер «Клочки по закоулочкам» --тетявлалан музыкальный ямак, Нина Садур «Панночка» (Николай Гогольын «Вий» семеш импровизации), рушла шӹндӹмӹ. Кырык Мары драма театрым 2003- шы и годшен Алексей Васканов вуйлата.
Ажедмӓшвлӓ
К К
Изиксола
Изиксола (Изикино) — Когоӓнгӹр (Кого Йынгыш йоген пыра) сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 6 уштыш.
Истори
Сола лӹм кок шамак гӹц лин: «Изик» - солаш пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы мары лӹм дӓ «сола». Архив пумагавлӓштӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ Изиксола гишӓн 1859 ин сирӹмӹ ылын.Сола халык первишенок мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым анжен. 1929-шӹ ин «КИМ» лӹмӓн колхозым ӹштенӹт, 1936-шы ин тӹдӹлӓн «Косарь» лӹмӹм пуэнӹт. Кого Вырсышты ти сола гӹц 38 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц коклынжы коленӹт, луаткӓндӓкшӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: сержантвлӓ Христофор Иванович Оплев, Парфений Кириллович Овчинников, рядовой Иван Гурьевич Изиков дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и - 15 кудывичӹ (37 пӱэргӹ дӓ 37 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и - 30 кудывичӹ (98 пӱэргӹ дӓ 97 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 39 кудывичӹ дӓ 203 эдем;.
1919-шӹ и — 33 кудывичӹ дӓ 164 эдем (78 пӱэргӹ дӓ 86 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 171 эдем;
2001-шӹ и - 25 кудывичӹ, 46 эдем (22 пӱэргӹ дӓ 24 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Минданао
Минданао (тагалогла Mindanao, англла Mindanao) — Филиппинвлӓн Сулавеси тангыжын йыдпелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сек кого кокшы ошмаотыжы. Мӱлӓндӹн сек кого 19-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 104 530 км². 2010-шы ин тӹштӹ 21 968 174 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Симсӹ ара
Симсӹ ара (Cyanopsitta spixii) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ ара попугай. Цилӓжӓт ик йиш симсӹ ара веле улы. Кытшы 56 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 288 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
886 и
886 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Искеле (район)
Искеле (турокла İskele ) — Йыдвел Киприн районжы (илчежӹ). Территорижӹ: 579 км². 2006-шы ин тӹштӹ 21,099 эдем ӹлен. Солавлӓжӹ 43. Вуйхалажы: Искеле.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йыдвел Кипр районвлӓ
885 и
885 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Равахере
Равахере (французла Ravahere) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Линкольн (Небраска)
Линкольн  (англла Lincoln ) — Америкын ушымы штатвлӓн Небраска штатын вуйхалажы дӓ сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 195.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 258,379 (метропол: 302,157 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Небраска
Сакыр кек йишвлӓ
Сакыр кек йишвлӓ (Promeropidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ сакыр кек улы.
Напука
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Сакыр кек йишвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Орави ганьывлӓ Категори:Мырышы кеквлӓ
Рудолфиелла
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Корнан бекард
Корнан бекард (Pachyramphus versicolor) — титира йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ бекард. Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 14 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Титира йишвлӓ‎
Айдынтепе
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн ара
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «orthos» (прямо) дон «psitta» (попугай) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Попугайвлӓ
887 и
887 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Бромхэди
Бромхэди (Bromheadia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океанитӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10-30 йиш тӹрлӹ бромхэди улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Негрос
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Саткансола
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Саткансола Кого Шӹндӹр ӓнгӹрӹн шалахай монгырыштыжы, Пӹзӹкныр сола гӹц 3 уштыш ӧрдӹжыштӹ вӓрлӓнӓ. Сола лӹмжӹ тӹ вӓрӹштӹ пӹтӓриш суртым чангышы Саткан лӹмӓн мары гӹц лин, «сола» шамак веле ушалтын.
Историжӹ
Саткансола пӹтӓриш гӓнӓ 1995 ин 15 суртан ылмыжы доно пӓлдӓрӓлтеш. Тӹ жеп годшен 2001 и якте сурт шот 47 тома якте кушкын. Сола XIX-XX курымвлӓштӹ Козьмодемьянск уездын Паратмар, вара Кожваж-Сигачинск, Виловатовражный волостьвлӓштӹжӹ шотлалтын. 1921 и гӹц Кого Сӧрмӓнӓнгӹр Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышкыжы пырен. 1931 и гӹц Кырык мары районын Кузнецовы сельсоветыш пыраш тӹнгӓлӹн.
Экономика
Сола ӹлӹшӹвлӓ мӱлӓндӹ доно пӓшӓм ӹштенӹт, колым кыченӹт, пушӓнгӹр роаш каштыныт, тенгеок кӹрпӹц ӹштӹмӹ пӓшӓмӓт виктӓрен шалгенӹт. 1880-шы ивлӓн солашты козьмодемьянскыштыш мещанинын, Николай Андреевич Кобылинын, ӹшке ӓпшӓтшӹ вӓрлӓнен, тенгеок изирӓк хӓдӹрвлӓм Степан Митрофанович Сорокин выжален шалген, тӹ веремӓн тӹдӹн окса лӓктӹшӹжӹ иштӹ 300 тӓнгӓ нӓрӹ лин (тӹ жеплӓн кого окса лин). Тенгеок 1913 инисола сага вӹд вӓкш вӓрлӓнен. 1897 ин Саткансолашты церковно-приходской школым пачыныт дӓ 20 августын 1910 ин тӹдӹм земской начальный училищыш ваштенӹт. У чилищын вуйлатышы семӹнь дьяк Александр Иванович Березин ылын, тымдышы – Кузьма Петрович Богданов, оксам пуэн шалген Стефан Митрофанович Сорокин. 1930 ин солашты «Достижение» лӹмӓн колхозым чангымы. 1930 ин, 7 августын улы Кузнецово сельсовет мычкы кого, лӱдӹшлӓ шолемӓн юр лин, дӓ Саткансоламат ӧрдӹжеш кодыде, улы кушкыш лӓктӹшӹм шин, пӹтӓрен коден. 1938 ин Саткансолашты кӹрпӹц ӹштӹмӓш пӓшӓ виӓнгӹн, конюшньы, фермӹ, правлени, вӹд вӓкш вӓрлӓненӹт. Колхозниквлӓ ӹшке пӓшӓштӹм веле агыл, тенгеок война веремӓн пумат фронтыш Йыл мыч йоктарен шалгенӹт…
Инжир попугайвлӓ
Инжир попугайвлӓ (Cyclopsittini) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонези, Папуа-У Гвиней ‎‎дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ инжир попугай улы.
Саткансола
Культура
Саткансола шукы пӓлӹмӹ, шотеш пиштӹмӹ, лачокшы кырымары эргӹвлӓм анжен-куштен. Нӹнӹ лошты Алексей Кузьмич Тадасеевым пӓлемдӹмӹ шоэш (псевдоним – Тӓдӓси 1906-1970). Тӹдӹ поэт, совецкий партин пӓшӓзӹжӹ. фронтовик, полковник лин. Тенгеок Георгий Виссарионович Эсановым келесӹде кодаш ак ли. Тӹдӹ Бельгиштӹ руш посольствышты 1991-1995 ивлӓштӹ пӓшӓм ӹштен шалген.
Инжир попугайвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Саткансола
Транспорт
Автобус линивлӓ: Цикмӓ – Йӹлйӓл, Цикмӓ – Тӓкӓрӓ.
Категори:Солавлӓ
Саккоглоссум
Саккоглоссум (Saccoglossum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ саккоглоссум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Полатели
Полатели (турокла Polateli ) — Турцин, йыдвел Килис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.565 (пӱэргӹ: 2.774; ӹдӹрӓмӓш: 2.791) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Венгри халавлӓ
Венгри халавлӓ Сек кого хала - вуйхала Будапешт, сек изи - Пальхаза, кышты 1114 ӹлӹзӹ (2001). Сек кого сола Solymár (10043 ӹлӹзӹ, 2009). Сек изи солашты 20 эдем ӹлӓ.
Кого халавлӓ
50 000 гыц шукырак ӹлӹзӓн халавлӓ 2008:
Венгри халавла алфавит семынь
Цилажы Венгришты — 3152 ылем, ныны логыц 328 хала (város) да 2824 сола (község) 1 июлеш 2009:
Луды тангыж шӱлӹ
Луды тангыж шӱлӹ (Strongylocentrotus intermedius) — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты, Охотск тангыж дон Япони тангыжвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 30–35 мм лин кердеш.
Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ
Пука-Пука
Пука-Пука (французла Puka Puka) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 271 эдем ӹлен.
Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹ
Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹ (Strongylocentrotus purpuratus) — тангыж шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Шӹпӓн океанышты Йыдпел Америкышты Аляска гӹц Мексика якте вӓшлиӓлтшӹ сӹрт пеледӹш (фиалкы, фиалка) цӹреӓн тангыж шӱлӹ. Диаметржӹ 5–10 см лин кердеш. Фиалкы цӹреӓн тангыж шӱлӹвлӓ 70 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Тангыж шӱлӹвлӓ