cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Сарикӓ мӹшкӹрӓн тьолгыжшы попугай
Сарикӓ мӹшкӹрӓн тьолгыжшы попугай (Prosopeia personata) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Вити-Леву ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 47 см, нелӹцшӹ 322 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1197 и
1197 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1198 и
1198 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Пӹлӹшдӹмӹ варан
Пӹлӹшдӹмӹ варан (Lanthanotus borneensis) дон пӹлӹшдӹмӹ варан йишвлӓ (Lanthanotidae) — варан ганьывлӓн группыш пырышы Калимантан ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Цилӓжӓт ик йиш пӹлӹшдӹмӹ варан веле улы. Кытшы 20 см якте шоэш.
Якшар шӹргӓн ыргышы кек
Якшар шӹргӓн ыргышы кек (Orthotomus sepium) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Кӹжгӹ нерӓн ыжар кӓдӹ
Кӹжгӹ нерӓн ыжар кӓдӹ (Treron curvirostra) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Монголи
Монго́ли (Монгол Улс, ) — Покшал Ази кугижӓнӹш. Пӹсмӓнжӹм Руш Эл дӓ Китӓй Халык Республика доно кыча. Кымдецшӹ — 1 564 116 км². 2010-шы ин 2,8 млн эдем ӹлен.
Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
1199 и
1199 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Унунсептий
Унунсептий (Ununseptium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 117 атом номерӓн. Uus символ доно анжыкталтеш.
Ӹнгӹжӓлгӹ цӹреӓн тьолгыжшы попугай
Ӹнгӹжӓлгӹ цӹреӓн тьолгыжшы попугай (Prosopeia splendens) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Кадаву дон Оно ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 45 см, нелӹцшӹ 280 г якте шоэш.
Унунсептий
Категори:Хими элементвлӓ
Ӹнгӹжӓлгӹ цӹреӓн тьолгыжшы попугай
Категори:Попугайвлӓ
Грузи
Гру́зи (საქართველო, Сакартве́ло) — Анзыл Азиштӹ варланӹшӹ кугижанӹш. Вуйхалажы Тбилиси.
Кырык Мары драма театрын актёрвлӓжӹ
Кырык мары драма театрын актёрвлӓжӹ
Грузи
Категори:Грузи
Кырык Мары драма театрын актёрвлӓжӹ
Актервла гишан сирыш шанышылан: Фамили, Лым Атялым (Пекцоркин, Пекцора Пекцорович) формат доно сирымыла.
Симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ
Симсӹ вуян шӹргӹ тыргӓдӹ (Turtur brehmeri) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 90–135 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кырык Мары драма театрын актёрвлӓжӹ
Категори:Артиствлӓ
Сарикӓ шӱӓн амазон
Сарикӓ шӱӓн амазон (Amazona auropalliata) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 35–38 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1200 и
1200 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек
Ош пӹлӹшӓн ыргышы кек (Orthotomus cinereiceps) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Squamata
Сӱмӓнвлӓ (Squamata) — Reptilia (Пресмыкающиеся) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ сӱмӓн йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 9000 тӹрлӹ сӱмӓн йӓн улы.
Сӱмӓнвлӓн сек изижӹн (геккон Sphaerodactylus ariasae) кытышты 16–18 мм, сек когожын (анаконда Eunectes murinus) кытышты 5.21 м якте веле.
Классификация
├─ Lacertilia — Шӓкшӓльӹвлӓ └─ Serpentes — Кӹшкӹвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Адилджеваз
Адилджеваз (турокла Adilcevaz ) — Турцин, йыд-ирвел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.274 (пӱэргӹ: 18.341; ӹдӹрӓмӓш: 16.933) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лачокла тьолгыжшы попугай
Лачокла тьолгыжшы попугай (Prosopeia tabuensis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ Вануа-Леву дон Тавеуни ошмаотывлӓштӹ дӓ Тонгышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 45 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 230–258 см, нелӹцшӹ 280 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Шӓкшӓльӹ
Шӓкшӓльӹвлӓ (Lacertilia) — Squamata (Чешуйчатые) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 5907 тӹрлӹ шӓкшӓльӹ улы.
Шӓкшӓльӹвлӓн сек изижӹн (Sphaerodactylus ariasae) кытышты 16–18 мм, сек когожын (Комодо варан Varanus komodoensis) кытышты 3 м, нелӹцӹштӹ 70 кг.
Классификацижӹ
└─ Сӱмӓнвлӓ (Squamata) └─ икшӹ клада ├─ Dibamidae – Слӧпӧй шӓкшӓльӹ йишвлӓ └─ Gekkota – Геккон ганьывлӓ └─ кокшы клада ├─ Scincomorpha – Сцинк ганьывлӓ └─ лӹмдӹмӹ ├─ Lacertoidea – Лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓ └─ Toxicofera – ├─ Iguania – Игуана ганьывлӓ └─ Anguimorpha – Той шӓкшӓльӹ ганьывлӓ ├─ Anguidae – Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ └─ Pythonomorpha – ├─ Platynota – ├─ Shinisauria – Шинизавр ганьывлӓ └─ Varanoidea – Варан ганьывлӓ ├─ Mosasauroidea † – Мозазавр йишвлӓ ├─ Helodermatidae – Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ ├─ Lanthanotidae – Пӹлӹшдӹмӹ варан йишвлӓ └─ Varanidae – Варан йишвлӓ └─ Ophidia / Serpentes – Кӹшкӹвлӓ
1201 и
1201 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Вӓрӓш нерӓн колибри
Вӓрӓш нерӓн колибри (Eutoxeres) — колибри йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кек. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ вӓрӓш нерӓн колибри улы. Кытшы 12–13 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Колибривлӓ
Унуноктий
Унуноктий (Ununoctium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 118 атом номерӓн. Uuo символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Той ала шӹргӹ тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Черемисино
Черемисино
. Ти лӹм доно техень регионвлӓштӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓ моаш лиэш:
Лыды пачан ыжар кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Армени
Арме́ни (Հայաստան []), — Арме́ни Респу́блика (Հայաստանի Հանրապետություն []) — Шайыл Кавказыштыш кугижӓнӹш. Вуйхалажы Ереван. Армеништӹ 3 027 600 нарӹ ӹлӹзӹ.
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ
Гагаузвлӓ
Гагаузвлӓ — тюрк йӹлмӹлӓ попышы халык. Шотышты — 250 000 эдем нӓрӹ. Тӹнгжӹм Молдавиштӹ дӓ Украинышты ӹлӓт. Гагауз йӹлмӹ тюрк йӹлмӹвлӓн огуз тӹшкӓш пыра. Йымы йылашты доно православим кычат. Молдовашты Гагаузи территори область улы.
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Лачокла паян попугай
Лачокла паян попугай (Polytelis swainsonii) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 133–157 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1203 и
1203 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Унбибий
Унбибий (Unbibium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 122 атом номерӓн. Ubb символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Черемисово
Черемисово - ти лӹм доно техень регионвлӓштӹ ӹлӹмӹ вӓрвлӓ улы:
Черемисово (Курск область) - хала сӹнӓн кого сола Курск областьышты.
Категори:Географи Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Курск область Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹвлӓ (Heloderma) дон ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Helodermatidae) — варан ганьывлӓн группыш пырышы Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, Мексикышты дӓ Гватемалышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ улы.
Якшар лепкӓн амазон
Якшар лепкӓн амазон (Amazona autumnalis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 32–35 см, нелӹцшӹ 310–480 г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Сокорро ошмаоты
Сокорро ошмаоты (испанилӓ Isla Socorro) — ирвел Шӹпӓн океанышты Мексика кугижӓнӹшӹн ошмаотыжы. Территорижӹ 132 км².
1205 и
1205 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Сокорро ошмаоты
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Мексика Категори:Ошмаотывлӓ
Кырык паян попугай
Кырык паян попугай (Polytelis anthopeplus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 153–206 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1206 и
1206 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Покшал Австрали пандашан агама
Категори:Агама йишвлӓ
Бирюлёво
.
Бирюлёво
Пӹтӓрижок сола ылын, вара кӹртнигорным шыпшмыкы, поселок лин. 1960-шы ивлӓн Москва доно ушымы. Москван кечӹвӓл велнӹш районжы. 10-шы октябрьын 2013-шы ин национальный конфликт доно пӓлӹмӹ район, кышты официальныжы "Кавказ гӹц лӓкшӹ" пӱэргӹ, ик 25 иӓш рушыным шырал, пуштын.
Категори:Халавлӓ
Сокорро тыргӓдӹ
Сокорро тыргӓдӹ (Zenaida graysoni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексикышты Сокорро ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26.5–34 см, нелӹцшӹ 190 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Каас, Патрисия
Патри́сия Каа́с кынамжы Патриция Каас (5 декабрь 1966, Форбак, департамент Мозель, Франци) — француз мырызы дӓ актриса. Пӹтӓриш альбомжы "Мадмуазель мыра..." (Mademoiselle chante…) 1988 ин лӓктӹн да тӹ годшен цилӓжӹ 17 миллион дискым выжалымы.
Reptilia
Пресмыкающиеся (Reptilia) — нӹл яланвлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 10000 тӹрлӹ Reptilia улы.
Классификаци
├─ Crocodilia — Крокодилвлӓ ├─ Rhynchocephalia — Клювоголовые ├─ Testudines — Черепахывлӓ └─ Squamata — Сӱмӓнвлӓ ├─ Lacertilia — Шӓкшӓльӹвлӓ └─ Serpentes — Кӹшкӹвлӓ
Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ
Ош онган шӹргӹ тыргӓдӹ (Turtur tympanistria) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 50–85 г якте шоэш.
Сарикӓ ӹнгӹжӓӓн амазон
Сарикӓ ӹнгӹжӓӓн амазон (Amazona barbadensis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы йыдпел Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 33 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
Унбиквадий
Унбиквадий (Unbiquadium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 124 атом номерӓн. Ubq символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1208 и
1208 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Унбигексий
Унбигексий (Unbihexium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 126 атом номерӓн. Ubh символ доно анжыкталтеш.
Ахлат
Ахлат (турокла Ahlat ) — Турцин, йыдвел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.236 (пӱэргӹ: 18.057; ӹдӹрӓмӓш: 17.179) эдем ӹлен.
Унбигексий
Категори:Хими элементвлӓ
Унбиенний
Унбиенний (Unbiennium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 129 атом номерӓн. Ube символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1209 и
1209 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Мозазавр
Мозазавр йишвлӓ (Mosasauridae †) — варан ганьывлӓн группыш пырышы вӹдӹштӹ ӹлӹшӹ вымер шӓкшӓльӹвлӓ.
Владимир
Влади́мир — Владимир областьын покшал варжӹ. Клӓзмӓ йогы сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Москва гӹц 176 уштыш ирвекӹлӓ. Халашты 348 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ.
Категори:Россий Федераци халавлӓ
1210 и
1210 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Унбинилий
Унбинилий (Unbinilium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 120 атом номерӓн. Ubn символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Америка тыргӓдӹвлӓ
Америка тыргӓдӹвлӓ тенгеок Зенайда тыргӓдӹвлӓ (Zenaida) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ Америка тыргӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Александра паян попугай
Александра паян попугай (Polytelis alexandrae) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 34–46 см, нелӹцшӹ 110–120 г якте шоэш.
Лӹмжӹм датчан принцесса Датчан Александра (Alexandra af Danmark, 1844 – 1925) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Муром
Му́ром — хала Владимир областьышты. Халашты 112 609 ӹлӹзӹ.
Этимологи
Халан лӹмжӹ финн-угр йых гӹц ылшы мурома́ халык доно кӹлдӓлтӹн, кыды гишӓн пӹтӓриш гӓнӓ Повесть временных лет-шты 862 ин пӓлдӹртӹмӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Россий
Сенегал кужы шылдыран попугай
Сенегал кужы шылдыран попугай (Poicephalus senegalus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 120–170 г якте шоэш.
Пандашан колибри
Пандашан колибри (Threnetes) — колибри йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кек. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пандашан колибри улы. Кытшы 10.2–11 см, нелӹцшӹ 5-5.8 кг якте шоэш.
Сенегал кужы шылдыран попугай
Сенегал кужы шылдыран попугайвлӓ 50 и нӓрӹ ӹлӓт.
Пандашан колибри
Йишвлӓ
Категори:Колибривлӓ
Сенегал кужы шылдыран попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1211 и
1211 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Корнан тыргӓдӹвлӓ
Корнан тыргӓдӹвлӓ (Geopelia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Австралазиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ изи корнан тыргӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ылгын
Ылгын (турокла Ilgın ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 61.840 (пӱэргӹ: 30.344; ӹдӹрӓмӓш: 31.496) эдем ӹлен.
Унбиуний
Унбиуний (Unbiunium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 121 атом номерӓн. Ubu символ доно анжыкталтеш.
Ылгын
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Унбиуний
Категори:Хими элементвлӓ
Кадынханы
Кадынханы (турокла Kadınhanı ) — Турцин, покшал Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.275 (пӱэргӹ: 18.582; ӹдӹрӓмӓш: 18.693) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кадын» ('ӹдӹрӓмӓш') дон «хан» ('куды' → «ханы» 'кудыжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1212 и
1212 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Черемис вӹд вилмӓшвлӓ
Череми́с вӹд вилмӓшвлӓ (Череми́совские водопа́ды, Черемисівськи водоспади, Köpürliköy şelâleleri, Копюрликой шелялелери)  Кок-Асан кырыкышты Белогорск районышты Крым Республикышты вӓрлӓнӓт. Кырыквлӓ вӹлец йогышы Кучук-Карасу ӓнгӹр ти вӹд вилмӓшвлӓм шачыкта. Кӓнгӹжӹм ти ӓнгӹр кошка, но кынам юрвлӓ юрыт, вӹд шукемеш да пӹсын йогаш тӹнгӓлеш.
Категори:Географи Категори:Крым Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Унбитрий
Унбитрий (Unbitrium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 123 атом номерӓн. Ubt символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Черемис (сола)
«Черемис (сола)» - сола Ковылкин районышты  Мордови Республикышты. Почты индексшы:	431330.
Варан йишвлӓ
Варан йишвлӓ (Varanidae) — варан ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 78 тӹрлӹ варан улы.
Ниамниам кужы шылдыран попугай
Ниамниам кужы шылдыран попугай (Poicephalus crassus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Покшал Африка Республика, Кечӹвӓлвел Судан, Конго Демократи Республика дӓ Чад) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Анггун
Anggun (Анггун) (лачокла лӹмжӹ — Анггун Cӣpta Caсмӣ, Anggun Cipta Sasmi 29 апрель 1974 и) — Индонези электро-данс дӓ поп-мырызы, ди-джей, композитор.
Категори:Индонези Категори:Артиствлӓ Категори:Мырызывлӓ Категори:Поп-мырызывлӓ
Той шӱӓн корнан тыргӓдӹ
Той шӱӓн корнан тыргӓдӹ (Geopelia humeralis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–31 см, нелӹцшӹ 110–140 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹрӓн вуян кужы шылдыран попугай
Кӹрӓн вуян кужы шылдыран попугай (Poicephalus cryptoxanthus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 120–160 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Гӱроймак
Гӱроймак (турокла Güroymak ) — Турцин, ирвел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42.683 (пӱэргӹ: 21.733; ӹдӹрӓмӓш: 20.950) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱр» ('bushy, lush') дон «оймак» ('clan, tribe') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Афрогеко
Афрогеко (Afrogecko) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ афрогеко улы. Кытшы 45–50 мм якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Унбипентий
Унбипентий (Unbipentium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 125 атом номерӓн. Ubp символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Ош нерӓн тыргӓдӹ
Ош нерӓн тыргӓдӹ (Zenaida asiatica) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, Мексикышты, Покшал Америкышты дӓ Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ (Ази агыл) кӓдӹ. Кытшы 29 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Унбиоктий
Унбиоктий (латинский - Unbioctium) —химический элемент в таблице Менделеева. Атомный номер - 128. Обозначение в периодической системе - Ubo.
Стоит в 8м периоде - суперактиноиды.
__ИНДЕКС__ __БЕЗ_ССЫЛКИ_НА_НОВЫЙ_РАЗДЕЛ__
Гейне, Генрих
Христиа́н Иога́нн Ге́нрих Ге́йне (Christian Johann Heinrich Heine, попымы годым Кри́стиан Йохан Ха́йнрихь Ха́йнэ; 13 декабрь 1797, Дӱссельдорф — 17 февраль 1856, Париж) — немӹц поэт, публицист дӓ критик. Еврей семня гӹц ылеш.
Категори: Германи персоналивлӓ Категори: Сирӹзӹвлӓ
Корнан тыргӓдӹ
Корнан тыргӓдӹ (Geopelia striata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20–23 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 24–26 см, нелӹцшӹ 50–60 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Черемискино
Черемискино. Ти лӹм доно техень ӹлӹмӹ вӓрвлӓ улы:
Черемискино (Кострома область) - сола  Красносельски районышты   Кострома областьышты. 53 ӹлӹзӹ. Почты индексшӹ: 157943.
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Кострома область Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Каратай
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «тай» ('foal, colt') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пушӓнгӹ гишӓн пӓлӹвлӓ
Пушӓнгӹ гишӓн пӓлӹвлӓ
1. Вишнёпка ӹлӹштӓш йоген пӹтӹде, хоть маняры лым вацшы — сойток шыла.
2. Шошым кож ялава лиэш — прос шачеш.
3. Куги шужга — юрлан, шӹп мадеш — аярлан.
4. Ломбы ошын кайын пеледеш, тӹнӓм тотлы пышан шолвонгы лӓктеш.
5. Нӧлпӹ ӹлӹштӓш ӓнгӹр вӹдӹш вазеш дӓ ак валы — тел йӹле ак тол.
6. Шӹжӹ тӹнгӓлтӹшӹштӹ олмаву пеледеш — шӹжӹ кужы лиэш.
7. Пӹзӹлмӹ кӹцкӹ шукы — юран шӹжӹлӓн.
9. Шапки ӹлӹштӓш кымыраш окса гань лиэш — охырам шӹндӓш яра.
10. Шӧрвӓ ӹлӹштӓш тум гӹц анзыц шӓрлӓ — кӓнгӹж кукшы дӓ шокшы лиэш, вара шӓрлӓ — мытык дӓ начкы лиэш.
Категори:Цилӓ
Унбисептий
Унбисептий (Unbiseptium) — хими элемент, Д. И. Менделеева таблицы, 127 атом номерӓн. Ubs символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Пӹлӹшӓн тыргӓдӹ
Пӹлӹшӓн тыргӓдӹ (Zenaida auriculata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби гӹц Аргентина дӓ Чили якте Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 112 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Мерам
Мерам (турокла Meram ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 304.570 (пӱэргӹ: 151.741; ӹдӹрӓмӓш: 152.829) эдем ӹлен.
Сарикӓ шӹргӓн кужы шылдыран попугай
Сарикӓ шӹргӓн кужы шылдыран попугай (Poicephalus flavifrons) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Луды вуян кужы шылдыран попугай
Луды вуян кужы шылдыран попугай (Poicephalus fuscicollis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы вадывел, покшал дӓ кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Черемиска (Угарман область)
Черемиска — сола Угарман областьын Лысково районышты. Почта индекс: 606212.
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Угарман область Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Галапагос тыргӓдӹ
Галапагос тыргӓдӹ (Zenaida galapagoensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты Галапагос ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Антил тыргӓдӹ
Ангильян национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сочи
Со́чи — Руш Эл курорт хала, Кавказ кырыквлӓ лишнӹ, Шим тангыж тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Москва якте 1700 уштыш. 2014-шӹ ин ти халашты Тел Олимпиада эртӓрӹмӹ. Халашты 368 011 ӹлӹзӹ (2013).
Категори: Россий Федераци халавлӓ
Афроедура
Афроедура (Afroedura) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Ангола гӹц Кечӹвӓлвел Африкышты якте вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 27 тӹрлӹ афроедура улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Корнан пачан кӓдӹ
Корнан пачан кӓдӹ (Patagioenas fasciata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–40 см, нелӹцшӹ 225–515 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Агама
Агама йишвлӓ (Agamidae) — Iguania группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ кечӹвӓл Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ йиш. Цилӓжӹ 300 (тенгеок 418) тӹрлӹ агама улы. Агамавлӓн сек изижӹ (Phrynocephalus) 8 см, сек когожы (Hydrosaurus) 1 м.
Агамура
Агамура тенгеок Иран ӓнгӹремшӹ геккон (Agamura persica) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Иран, Пакистан дӓ Афганистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Озывлӓн кытышты 35–65 мм, пачыжы 27–59 мм, ӓвӓвлӓн кытышты 42–77 мм, пачыжы 34–59 мм якте шоэш.
Категори:Геккон йишвлӓ
Туз йӓр
Туз йӓр (турокла Tuz gölü) — Турцин, Анкара илӹн, Конья илӹн дон Аксарай илӹн лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 1500 км², сек келгӹ вӓржӹ 1-2 м, якте, тангыж гӹц 905 м кушнӹ.
Категори:Турци йӓрвлӓ
Акшехир йӓр
Акшехир йӓр (турокла Akşehir gölü) — Турцин, Конья илӹн (Акшехир район) дон Афьонкарахисар илӹн лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 353 км², сек келгӹ вӓржӹ 8 м, якте, тангыж гӹц 954 м кушнӹ.
Категори:Турци йӓрвлӓ
Америка тыргӓдӹ
Америка тыргӓдӹ (Zenaida macroura) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 112–170 г якте шоэш.
Черемиска (Свердловск область)
Черемиска, тенгеок Черемисское - сола, Екатеринбург гӹц йыдпел монгырыш 92 уштыш.
Америка тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Черемиска (Свердловск область)
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Свердловск область Категори:Черемис шамак доно кӹлдӓлтшӹ вӓрвлӓ
Чили кӓдӹ
Чили кӓдӹ (Patagioenas araucana) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Чили дӓ Фолкленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–40 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Фешин, Николай Иванович
Фе́шин, Никола́й Ива́нович (26 ноябрь [8 декабрь] 1881, Азан — 5 октябрь 1955, Санта-Моника, Калифорни) ― руш артньык. 1908-шӹ ин вазымы Черемис сӱӓн картинжӹ сек пӓлӹмӹ ылеш.
Категори:Артньыквлӓ Категори:Руш персоналивлӓ
Мутки
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Исабела (ошмаоты)
Исабела ошмаоты (исп. Isla Isabela) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц сек когожы. Кымдецшӹ 4588,12 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2200 эдем ӹлен.
Пандашан агама
Пандашан агама (Pogona) — агамавлӓ йиш группыш пырышы покшал Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ агама шӓкшӓльӹ. Цилӓжӹ 7-8 тӹрлӹ пандашан агама улы. Пандашан агамавлӓн озыжы 40–60 см, ӓвӓжӹ 30–51 см якте шот.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «pogon» (пандаш) дӓ латинлӓ «vittatus» (полосатый) дон «cephalus» (вуй) шамаквлӓ гӹц лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Галапагос ошмаотывлӓ
Галапагос ошмаотывлӓ (исп. Islas Galápagos; официал лӹмжӹ Archipiélago de Colón) — Шӹпӓн ошмаотын ирвелнӹштӹ Эквадор кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Кымдецшӹ 8010 км². 2010-шы ин тӹштӹ 25 124 эдем ӹлен.
Кеннеди, Джон Фицджеральд
Джон Фицдже́ральд «Джек» Ке́ннеди (John Fitzgerald «Jack» Kennedy, эчежы JFK лӹм доно пӓлӹ; 29 май 1917, Бруклайн — 22 ноябрь 1963, Даллас) — 35-й АУШ-ын президентвлӓжӹ Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн 35-шӹ президентжӹ. 20 январь 1961 дон 22 ноябрь 1963 лошты президент ылын. Кеннеди АУШ-ын единственный католик- президент. XX курымын шачшы пӹтӓриш президент. Кеннедин кым и нӓрӹ сӓндӓлӹкӹм вуйлалтымыжы, тӹдӹм лӱэн пуштмы доно кӹрӹлтӹн. Тидӹ паштек Кариби кризис тӹнгӓлӓлтеш, кыды паштек АУШ-ын шим каваштанвлӓлӓн эдем прававлӓштым тӧрлӓш тӹнгӓлмӹ. Кеннеди ӹндекш тетя гӹц шалгышы паян ирланди йыхышты шачын.
Категори:Президентвлӓ
Категори:Политиквлӓ
Тел Олимпиада мадмашвлӓ
Тел Олимпиада мадмашвлӓ - кого спорт тӓнгашӹмӓшвлӓ, кыдым Халыквлӓлоштыш Олимпиада Комитет нӹл ишты ик гӓнӓ эртӓрӓ. Тел Олимпиадывлӓм 1924-шӹ и годшен эртӓрӓт. 1992-шы и якте кыце Кӓнгӹж, тенгеок Тел Олипиадывлӓ ик ин эртӓрӓлтӹнӹт. Тиды паштек, нӹнӹ лошты кок и айыртем улы.
Ирвел Австрали пандашан агама
Ирвел Австрали пандашан агама (Pogona barbata) — агамавлӓ йиш группыш пырышы ирвел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Пандашан агаман озыжы 60 см, ӓвӓжӹ 50 см якте шот.
Тел Олимпиада мадмашвлӓ
Категори:Тел Олимпиада мадмашвлӓ Категори:Олимпиада мадмашвлӓ
Ирвел Австрали пандашан агама
Категори:Агама йишвлӓ
Йӱксӹ
Йӱксӹ (Cygnus) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ вӹд кеквлӓ. Йӱксӹвлӓ кужы шӱӓн, шӹренжок ош пынан вӹд кек ылыт. Цилӓжӹ 6 йиш йӱксӹ улы. Йӱксӹвлӓн кӱкшӹцшӹ 1.5 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 3 м, кого кекӹн нелӹцшӹ 15 кг якте шоэш. Озы йӱксӹвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Конго кужы шылдыран попугай
Конго кужы шылдыран попугай (Poicephalus gulielmi) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26-28 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Корнан пачан Ямайка кӓдӹ
Корнан пачан Ямайка кӓдӹ (Patagioenas caribaea) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Айлуроникс
Айлуроникс (Ailuronyx) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Сейшелвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ айлуроникс улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Алсофилакс
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Вануату ошмаотывлӓ
Вануату ошмаотывлӓ — Вануатушты 83 ошмаоты (бисламала aelan ) улы.
Мейер кужы шылдыран попугай
Мейер кужы шылдыран попугай (Poicephalus meyeri) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 90–130 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Кап кужы шылдыран попугай
Кап кужы шылдыран попугай (Poicephalus robustus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Вадывел Перу тыргӓдӹ
Вадывел Перу тыргӓдӹ (Zenaida meloda) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Эквадорышты дӓ йыдпел Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Санта-Крус (Галапагос ошмаотывлӓ)
Санта-Крус ошмаоты (исп. Isla Santa Cruz) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 985,55 км². 2010-шы ин тӹштӹ 12 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Ош калпакан кӓдӹ
Ош калпакан кӓдӹ (Patagioenas leucocephala) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓ дон Флорида гӹц Панама якте Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кытшы 29–35 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 48–59 см, нелӹцшӹ 150–301 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сельчуклу
Сельчуклу (турокла Selçuklu ) — Турцин, вадывел Конья илӹн дӓ Конья халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 472.436 (пӱэргӹ: 233.908; ӹдӹрӓмӓш: 238.528) эдем ӹлен.
Лачокла рок тыргӓдӹвлӓ
Лачокла рок тыргӓдӹвлӓ (Columbina) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 7–9 тӹрлӹ лачокла рок тыргӓдӹ улы.
Сельчуклу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лачокла рок тыргӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сан-Сальвадор (Галапагос ошмаотывлӓ)
Сан-Сальвадор ошмаоты (исп. Isla San Salvador/Santiago) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 584,65 км².
Алтифилакс
Алтифилакс  (Altiphylax) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ алтифилакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Луан колвлӓ
Луан колвлӓн сек изижӹн (Paedocypris progenetica) кытышты 7,9 мм, сек когожын (Regalecus glesne) кытышты 17 м, сек нелӹцшӹ (Mola mola) 2,3 тонна якте шоэш.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «οστέινος» (лу) дон «ιχθύς» (кол) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификаци
Категори:Колвлӓ
Якшар шӱӓн кӓдӹ
Якшар шӱӓн кӓдӹ (Patagioenas squamosa) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 41 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ранкин пандашан агама
Ранкин пандашан агама (Pogona henrylawsoni) — агамавлӓ йиш группыш пырышы йыд-ирвел Австралиштӹ (Квинсленд) вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Пандашан агаман кытышты 30 см лин кердеш.
Лӹмжӹм австрали натуралист Генри Лоусон (Henry Lawson, 1867 – 1922) лӹмеш пумы.
Категори:Агама йишвлӓ
Якшар онган кужы шылдыран попугай
Якшар онган кужы шылдыран попугай (Poicephalus rufiventris) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см, нелӹцшӹ 140 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Вадывел Австрали пандашан агама
Вадывел Австрали пандашан агама (Pogona minor) — агамавлӓ йиш группыш пырышы вадывел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пандашан агама шӓкшӓльӹ. Пандашан агаман кытышты 38 см лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Кулу
Кулу (турокла Kulu ) — Турцин, йыд-ирвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47.833 (пӱэргӹ: 23.217; ӹдӹрӓмӓш: 24.616) эдем ӹлен.
Рок тыргӓдӹвлӓ
Рок тыргӓдӹвлӓ (Columbininae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ рок тыргӓдӹ улы.
Рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (орави рок тыргӓдӹ) 16,5 см, сек когожы (Claravis mondetoura) 22 см якте шот.
Сӱмӓн кӓдӹ
Сӱмӓн кӓдӹ (Patagioenas speciosa) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см, нелӹцшӹ 290 г якте шоэш.
Татван
Татван (турокла Tatvan ) — Турцин, ирвел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 76.723 (пӱэргӹ: 40.536; ӹдӹрӓмӓш: 36.187) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кол
[[Файл:Lampanyctodes hectoris (Hector's lanternfish).svg|thumb|right|350px|Строение Lampanyctodes hectoris:
1 — жаберная крышка
2 — боковая линия
3 — спинной плавник
4 — жировой плавник
5 — хвостовой стебель
6 — хвостовой плавник
7 — анальный (подхвостовой) плавник
8 — фотофорвлӓ
9 — брюшной плавник (парный)
10 — грудной плавник (парный) ]]
Колвлӓн сек изижӹн (Paedocypris progenetica) кытышты 7,9 мм, сек когожын (китовая акула Rhincodon typus) кытышты 20 м якте шот.
Колвлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – ихтиологи.
Кужы нерӓн изумруд попугай
Кужы нерӓн изумруд попугай (Enicognathus leptorhynchus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Чилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Фернандина
Фернандина ошмаоты (исп. Isla Fernandina) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 642,48 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Норвеги
Норвеги (официал лӹмжӹ Норвеги кугижӓ кымдем; норвеглӓ Norge тенгеок Kongeriket Norge [Bokmål] дон Noreg тенгеок Kongeriket Noreg [Nynorsk]) — Йыдвел Европыштыш дӓ Скандинавиштӹш кугижӓнӹш (сӓндӓлӹк). Вадывелнӹ Швеци, Финлянди дӓ Россий доно пӹсмӓным кыча. 2022-шы ин тӹштӹ 5,488,984 (2023) эдем ӹлен. Сӓндӓлӹкӹн территорижӹ 385,207 км². Вуйхалажы Осло‎.
Изумруд попугай
Изумруд попугай (Enicognathus ferrugineus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Чилиштӹ дӓ Аргентинышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 121–156 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Зулувлӓ
Зулувлӓ (зулула amaZulu) — банту группыш пырышы зулу йӹлмӹлӓ попышы ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Зулувлӓн шотышты 10 000 000 - 11 000 000 лошты.
Категори:Бантувлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ
Сан-Кристобаль (Галапагос ошмаотывлӓ)
Сан-Кристобаль ошмаоты (исп. Isla San Cristóbal) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 730 км². 2010-шы ин тӹштӹ 8400 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Рӱппель кужы шылдыран попугай
Рӱппель кужы шылдыран попугай (Poicephalus rueppellii) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Африкышты покшал Намиби гӹц кечӹвӓл-вадывел Ангола якте вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22–25 см, нелӹцшӹ 121–156г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц зоолог дӓ ботаник Эдуард Рӱппель (Eduard Rüppell, 1794 – 1884) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Метропели рок тыргӓдӹвлӓ
Метропели рок тыргӓдӹвлӓ (Metriopelia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ метропели рок тыргӓдӹ улы.
Кого рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (аймара рок тыргӓдӹ) 19 см, сек когожы (шим шылдыран рок тыргӓдӹ) 22 см якте шот.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого рок тыргӓдӹвлӓ
Кого рок тыргӓдӹвлӓ (Claravis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, якшар сӹнзӓӓн, ошалгы-якшар ялан кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кого рок тыргӓдӹ улы.
Кого рок тыргӓдӹвлӓн сек изижӹ (симсӓкӓ рок тыргӓдӹ) 21 см, сек когожы (кого рок тыргӓдӹ) 22 см якте шот.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Флореана
Флореана ошмаоты тенгеок Санта-Мари (исп. Isla Floreana/Santa María) — Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 640 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Вендавлӓ
Вендавлӓ (вендала Vhavhenda ) — банту группыш пырышы венда йӹлмӹлӓ попышы йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты дӓ кечӹвӓл Зимбабвештӹ ӹлӹшӹ халык. Вендавлӓн шотышты 600 000 - 1 000 000 лошты.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ
Хизан
Хизан (турокла Hizan ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Битлис илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.697 (пӱэргӹ: 20.579; ӹдӹрӓмӓш: 20.118) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гульд амадина
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Британ натуралист Джон Гульдын вӓтӹжӹ Элизабет Гульд лӹмеш пумы.
Категори:Орави ганьывлӓ
Цӓрӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ
Цӓрӓ сӹнзӓӓн кӓдӹ (Patagioenas corensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Венесуэла, Колумби дӓ Нидерланд Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Саамвлӓ
Саамвлӓ - Фенноскандин йыдпелвелнӹжӹ Норвегиштӹ, Швециштӹ, Финляндиштӹ дӓ Руш Элышты курымвлӓ доно ӹлӹшӹ халык. Нӹнӹн ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹм Саамвлӓн Мӱлӓндӹ маныт (саамла: Sápmi). Саамвлӓн шотышты 50 000 - 100 000 лошты. С. 6 айыртемӓлтшӹ йӹлмӹ доно попат, йӹлмӹштӹ Финн-угр йӹлмӹвлӓн тӹшкӓшкӹ пыра.
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ Категори:Финн-угр халыквлӓ
Мэрилин Монро
Мэрилин Монрон биографижӹ
Лачокшы лӹмжӹ дӓ фамилийжӹ: Норма Джин Бейкер Мортенсон.
Мэрилин Монро 1 июньын 1926 ин Лос-Анжелесӹштӹ шачын, 5 августын 1962 ин Брейтвудышты (Калифорни) колен.
Изи годшы жеп
Ӹндекш цӓш ирокын икӹмшӹ июньын 1926 ин Лос-Анжелесӹштӹ шӹдӹр шачын - Норма Джин Бейкер. Шотлалтеш, Норма Джинӹм тӹ веремӓштӹш кок кого актрисы лӹмеш лӹмденӹт. Нормы Толмэдж и Джин Харлоу лӹмеш. Мэрлин Монрон ӓвӓжӹ, Глэдис, кинолабораториштӹ пӓшӓм ӹштен, кадырвлӓм когон тусарен анжен, кышты Норма Толмэдж ылын. Тӹдӹ сусун анжен ти йӹлмӹдӹмӹ киноштышы цолга шӹдӹр вӹк. Дӓ кынам Глэдисӹн ӹдӹржӹ шачын, тӹдӹм яратымы актрисы лӹмеш лӹмдӓш шанен. Но ӹшке кокшы лӹмжӹ доно Норма Джин голливудский шӹдӹр Джин Харлоу лӹмеш лӹмдӹмӹ агыл. Ӹдӹрӹн шачмы жепешӹжӹ актрисын лӹмжӹ Харлин Карпентер ылын. Джин Харлоу лин 1928 ин веле, кынам Норма Джин кок иӓш ылын.
Тӹдӹн папажӹ Ирланди гӹц, тьотяжӹ Шотланди гӹц. Вараш ӓтяжӹ Норвеги гӹц. Ӹдӹрӓшӹм крестенӹт, кынам тӹдӹлан куд тӹлзӹ ылын, кыце Норма Джин Бейкерӹм Евангелий церкӹштӹ, Калифорништӹ. Тӹдӹн ӓвӓжӹ Глэдис Пеарл Монро (ӹдӹр фамилижӹ) Мексикышты 1900 ин шачын. Шачмы свидетельствыжы, Нормын ӓвӓжӹ списокыш ӓтяжӹ семӹнь Маритин Эрвардым Мортенесӹм пыртен. Марывлажӹ Глэдис: Бейкер, вара Мортесон, кыды шуэн тӧрӧк мӹшкӹрӓн ӹлмӹм пӓлӹмӹ ваштек. 1934 ин Глэдис попазен ороды томаш. Шукы веремӓ изижӹ годым Норман тетя томашты эртен. Цилӓ изи годшы фотографиштӹ Норманын ӱпшӹ тӧр дӓ якшарика кӹран цӹреӓн ылын.
19 июньын 1942 ин Норма Джеймс Доэртилан марлан кеен, кыды паштек школым шуен дӓ сагажы ӹлӓш тӹнгӓлӹн. Суӓн паштек ик и эртӹмӹкӹ марыжы пӓшӓм торговӹй флотӹштӹ ӹштӓш тӹнгӓлӹн, а Норма Джин авиационнӹй заводӹш пӓшӓм ӹштӓш кеен, кыды ДПЛА Radioplane OQ-2 лыктын. Таманярӹштӹ карангеш завод гӹц, модель пӓшӓштӹ карьерым ӹштӓш манын. 1944 и пӹтӓртӹшӹштӹ, кынам Норма Джин заводӹштӹ пӓшӓм ӹштен, тӹштӹ ылын армейский фотограф, кыды ядын тӹдӹм позируяш 5 доллареш, и Норма Джин яра манын.
1945 ин, луатӹндекшиӓш модель Норма Джин Доугерти лӹм доно модельвлӓлӓн Blue Book агенствӹштӹ консультируялтӹн, кыды кӓнӹмӹ томаштӹ Ambassador Лос-Анджелесӹштӹ, Калифорништӹ ылын. Ти пурӹ и яжо сӓмӹрӹк модельӹм, кыды цӓрӓн Граф Моран камерӹ анзӹлнӹ 10 $ тӓнгӓэш цӓшеш снимаялтӹн, ӓшӹндӓрӓт Мэрилин Монро лӹм доно. Сильвия Барнхарт пӹтӓриш парихмахер ылын, кыды торемден тӹдӹлӓн ӱпшӹм и сек пӹтӓри крӓсен тӹдӹн ӱпшӹм ошӹш.
Голливудышты карьеры
1946 ин август тӹлзӹн ядӹнӹт кӹлӹм кӹчаш 20th Century Fox киностудии дон, кыдым нӓлӹнӹт тӹш статистикӹ дон. Студиштӹ нӓлӓш лиэш ылын техень лӹмвлӓм - Кэрол Линд, Клэр Норман, Мэрилин Миллер, но шагалӹнӹт лӹмеш, кыдын дон вара лин пӓлӹмӹ, - Мэрилин Монро. Фамилижӹ папажӹн ылын.
Иктаманярӹштӹ, марлан кемӹ паштек Монро тумаяш тӹнгӓлӹн ӹшке карьерӹжӹ гишӓн, кыды паштек сентябрьын 1946 ин марӹжӹ дон айырлен.
1948 ин октябрьын прокатыш лӓктӹн кино «Хористки», кыдым ӹштенӹт киностудишты Columbia Pictures. Тидӹ пӹтӓриш кино ылын, кӹштӹ Мэрилин мырен и попен. Мэрилин Монро нӓлӹн шӹм иэш конрактым 20th Century Fox студи дон дӓ рольым киношты «Асфальтовые джунгли».
Январь тӹлзӹн 1954 ин Мэрилин Монро бейсболистлан Джо Ди Маджолан марлан кен. Кыце вара лин, Ди Маджо Мэрилинӹм когон яратен дӓ шӹрен кидӹм вӹкӹжӹ лӱктӓлӹн. Седӹндон октябрь тӹлзӹн 1954 ин нӹнӹ айырленӹт. Но тиштӹ улы ик кого «но», колымы яктежок Джо Мэрилинӹм яратен дӓ ӹшкетшӹ марыжвлӓ лоштӹ тайӹмӹ кечӹшкӹжӹ толын. Сойтокат Ди Маджо пакылаат Мэрилинлан палшен шалген. Марлан кемӹ паштек Ди Маджо киностудии 20th Century Fox дон мюзиклыш «Нет лучше бизнеса, чем шоу-бизнес» мадаш шӱденӹт.
Март тӹлзӹн 1954 ин Мэрилин нӓлӹн сӹнгӹмӓшӹм «Сек пӓлӹмӹ актрисы». Январьын 1955 ин Мэрлин пӓлемден ӹшке корпорацижӹ гишӓн «Мэрилин Монро Продакшнс», кыдын вара лин кугижӓжӹ дӓ контрольный пакет акцин хозажы.
Февральын 1961 ин, Мэрилин когон янгылен шӹнзӹн. Тӹдӹ айырлен веле Артурт Миллер дон; киножы «Неприкаянные» гишӓн критиквлӓ худӓн попенӹт; дӓ пакылаш карьерыжы кайын худан. Седӹн дон, «тӹдӹ тонӹжӹ пӹцкемӹш комнытышты кодын, амалаш пӓлшышы средствывлӓм йӱн дӓ кӹжгӹцшӹм йамден». Тӹнӓмок тӹдӹм Нью-Йоркышты ороды томаш пиштенӹт.
Ӹшкӹмӹн ӹлӹмӓш
Эче 1950 ин Мэрилин драматург Артур Миллер дон вӓшлин, но вара нӹнӹ айырленӹт и вӓшлинӹт 1955 ин веле. Тӹ веремӓэш тӹдӹ айырлышы ылын, дӓ тӹ вӓтӹжӹ гыц кок тетяжӹ ылын. Цилӓ анзӹлнӹ нӹнӹ сӱӓнӹм ӹштенӹт 29 июньӹн 1956 ин, а кок кечӹ эртӹмӹкӹ еврейский сӱӓнӹм (Артур еврей ылын). Ти мыжырангмаш сек кужы цилӓ гӹц лин, вет лачок, Монро соок ышан пуергы гишӓн тумаен, кыды кердӹн темен тӹдӹн акситӹвлӓжӹм тыменьмӓштӹ. Ти сӱӓн сек цӓшӓн ылын: нӹнӹ иквӓреш нӹл и утла ӹленӹт дӓ 20 январьын 1961 ин айырленӹт. Пакыла жы пӓлӹмӹ лин, Артур иктаманяр ӓрняштӹ ӹшке дневникӹштӹжӹ сирен, кышты келесӹмӹ: «Мӹлӓм чучеш, тӹдӹ мӹньӹн изи тетяем, тидӹм тӹрхенӓт ам керд!». Мэрилин ти сирӹмӹжӹм ужын дӓ ӧрӹн, кыды ваштек нӹнӹ соредӓл шӹнденӹт. Мэрилин тетям ӹштӓш шанен, соок мыжырангмыжы годым мӹшкӹрӓн лиӓш тумаен, но кердде. Артур гӹц мӹшкӹрӓн лин, но мӹшкӹрӓнгмӹжӹ внематочный лин.
Колымыжы
Вадеш 4 августын 1962 ин Мэрилин Монро Питер Лофордлан, британский актёрлан звонен, кыды мыжырангын Пэт дон, президентӹн Джона Ф. Кенндин ӓкӓжӹ дон. Тӹдӹ амалышы юкан ылын, дӓ шайыштмашышты тошнан пӹтен: «Мӹнь вӓрешем Пэт дон, президент дон дӓ ӹшкедонетӓт цеверемдӹ, тӹнь яжо ӹрвезӹ ылат». Иктаманяр цӓшӹштӹ американский экранын секс-символжым ӹшке Лос-Анжелесӹштӹшӹ виллышты колышым моныт. Тӹдӹн цевер кӓпшӹ цӓрӓн амалымы вӓрӹштӹ кымык лицӓ дон киен.
Юнис Марри, Монрон палшен шалгышыжы, келесен, иктӓ 3:30 тӹдӹм кӹдежӹштӹжӹ ужын. Тӹргӹжланаш тӹнгӓлмӹкӹжӹ, тӹдӹ психиатр док йӹнгӹлтӓрен, церлӹшӹлӓн Ральф Гринсонлан, дӓ тӹдӹн ӹшке церлӹшӹлӓн Хайману Энгелбергулан. Гринсон 3:40 толын дӓ Мерлинӹн кӓпшӹм ужын колтен. Иктаманяр минутышты Энегелбург толын, кыды колымыжы гишӓн келесен. Тӹдӹн причиныжы, кыце анжыктен экспертизы лин «отравлени барбирутами, прероральный передозировкы». Оролывлан (полицейскийвлӓн) отчётыштыжы сирӹмӹ ылын - «виднӹ, ӹшке пуштмаш».
Мэрилин Монро ӹшкетшӹ колен, телефон трубкажы кидӹштӹжӹ ылын, йӹдӹм 4 гӹц 5 августӹш 1962 иш, ӹшке томаштыжы brentwoodдышты, 12305 Fifth Helena Drive Brentwood, California. Амалымы вар доны охыр ӓтӹ амалашпалшышы лекӓрцӹ гӹц киен. Луатнӹл вес лекӓрцӹвлӓ йӹд столӹштӹ ылыныт. Мэрилин Монро нимаханять колымы сирмӓшӹм сирен кодыде. Кӓпшӹм моргыш пачаш кандедӹт, кыдым церлӹшӹ Цунетоми Ногучи ӹштен, патолог келесен, Мэрилин Монро наркотикын передозировкы гӹц колен.
Сойтокат ти версиштӹ ваштарешлӹмӓшвлӓ улы, седӹндон пуштмаш гишӓн тумаяш лиэш. Шукы ужшы эдемвлӓ вара ӹшке помымышты гӹц карангыныт. Кыдыланжы алталаш шӱденӹт, нӹнӹн шамакышты доно, Джон Ф. Кеннедим ти йылашкы пырташ агыл манын, и тӹдӹн шоляжым СШАн юстицин министыржым Роберт Кеннедим.
Шая президент дон Монрон кӹлжӹ гишӓн май 1962 и гӹц лӓктӹн – тӹнӓм актрисы 20 тӹжем эдем анзылны, погынышывлӓлӓн Мэдисон-Скуэр-Гарденештӹ яратышы юк доно мырым «Шачмы кечы доно» мырен. Кӹзӹт пӓлӹ, тӹ йӹдӹм нӹнӹ иквӓреш эртӓренӹт Бинг Кросбин Палм-бич томаштыжы, вара эче иктаманяры гӓнӓ ужыныт. Кыце попат, эче анзыц Монро Роберт док лишӹл ылын, кыды ӹзӓжӹ дон вӓшлимӹ гишӓн ваштареш ылын, шана тидӹ когоньӹштӹланат репутациштӹм худаемден кердӹн.
Монрон колымыжым мафи доно ушенӹт, кыдын дон Кеннеди соредӓлӹн. Ӓнят, актрисым карангдымы годым, нӹнӹ тумаенӹт Джордж дон Бобби вӹк лӓктӹт. Но вес верцӹн анжалмыкы, кок остатка тӹлзӹн Монрон телефонжым колыштыныт, кыце юстицин министыржы Роберт Кеннеди, тенгеок Джимми Хоффин.профсоюзын агентвлӓжӹ.
Лачокок актрисы заложницы кугижӓн дӓ шпанан кредӓлмӓштӹ лин? Тидӹ эче лачок агыл, но церлӹшӹвлӓн колымыжы гишӓн келесӹмӹштӹ лӱктӓлеш ядмашвлӓм. Сирӹмӹ, шамак шотеш, тӹдӹ тӧрӧк 47 лекӓрцӹм нембутала нелӹн колтен, хотя тӧрлӹшӹ Энгелберг тӹдӹлӓн 25 пилюльӹм йӱӓш сирен. Монро тенге ӹшкӹмжӹм пуштын гӹнь, желудыкыштыжы лекӓрцӹ гӹц иктамажы кодшашлык. Но нимат ылде. Тидӹм внутривенный передозировкы барбитурат дон ынгылдӓраш лиэш, хотя рецептӹм ампулылан иктӓт сирӹде. Ти уколым ӹшке ӹштӹде ма? Экспертӹн сирӹмӹ семӹнь нимахань пӓлӓт инъекции гӹц кӓпӹштӹжӹ уке, хотя тулӹмӹ пумага, кыдым торлӹшӹ Энгелберг колтен келесӓ, уколым ик кечӹ анзыц колымешкыжы ӹштӹмӹ. Кыды гӹц кодшашлык пӓлӹ ылын, актирсын психоаналитикын Ральф Гринсонын самынялтмыжы, кыды сирен тӹдӹлӓн йӱӓш хлоралгидратӹм нембутал йӱмӹ паштек.
Кӹштӹ лачокшы иктӓт ак пӓлӹ
Тӧрӧк колымыжы паштек актрисын наркотик гӹц передозировкы обсуждӓялтын американский печатьышты, эффект Вертерам ӹштӹмӹ, шукынжок тидӹ паштек примерӹм нӓлӹнӹт.
Категори:Персоналивлӓ
Шим пачан кӓдӹ
Шим пачан кӓдӹ (Patagioenas picazuro) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Аргентина, Боливи, Бразили, Парагвай дӓ Уругвай) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37,5 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Корнан шылдыран рок тыргӓдӹ
Корнан шылдыран рок тыргӓдӹ (Claravis godefrida, Claravis geoffroyi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы south-eastern Бразилиштӹ, ирвел Парагвайышты дӓ йыд-ирвел Аргентинышты (Мисьонес провинци) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Пел парнян гекконвлӓ
Пел парнян гекконвлӓ (Hemidactylus) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мӱлӓндӹн тропиквлӓштӹ, Африкышты дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 90 тӹрлӹ пел парнян геккон улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Лачокла луан колвлӓ
Лачокла луан колвлӓ (Teleostei) — У шылдыран колвлӓн (Neopterygii) группыш пырышы тангыж дӓ йӓр-йогы луан колвлӓ. Цилӓжӹ 26 840 тӹрлӹ лачокла луан кол улы.
Лачокла луан колвлӓн сек изижӹн (Paedocypris progenetica) кытышты 7,9 мм, сек когожын (Regalecus glesne) кытышты 17 м, сек нелӹцшӹ (Mola mola) 2,3 тонна якте шоэш.
Классификаци
Категори:Колвлӓ
Комбы ганьывлӓ
Комбы ганьывлӓ тенгеок комбывлӓ гань ылшывлӓ (Anseriformes) — цӹвӹ дон комбывлӓ (Galloanserae) йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ вӹд кеквлӓ. Цилӓжӹ 150 тӹрлӹ комбывлӓ гань ылшы кек (комбы, лыды, йӱксӹ) улы. Комбы ганьывлӓн сек изижӹн нелӹцшӹ 200–300 г (аргек), сек когожы 13 кг (эхелян йӱксӹ) якте лин кердеш.
Классификаци
Комбы ганьывлӓ отрядын кымыт йишжы улы: ├─ Anhimidae — Паламедейвлӓ ├─ Anseranatidae — └─ Anatidae — Лыды йишвлӓ
Ала шылдыран кӓдӹ
Ала шылдыран кӓдӹ (Patagioenas maculosa) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32–33 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Марчена (ошмаоты)
Марчена ошмаоты (исп. Isla Marchena) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 129,96 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Попугай амадина
Попугай амадина (Erythrura) — Estrildidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, У Гвиней ошмаотывлӓштӹ дӓ йыдпел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 12–13 тӹрлӹ попугай амадина улы.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «ερυθρός» (якшар) дон «ουρά» (пач) шамаквлӓ гӹц лин.
Йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ
Турци пел парнян геккон
Турци пел парнян геккон (Hemidactylus turcicus) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж кугижӓнӹшвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 9-10 см якте шоэш.
Категори:Геккон йишвлӓ
Эспаньола (Галапагос ошмаотывлӓ)
Эспаньола ошмаоты (исп. Isla Española) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 60,48 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Эквадор рок тыргӓдӹ
Эквадор рок тыргӓдӹ (Columbina buckleyi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 18 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тромсӧ
Тромсӧ (норвеглӓ Tromsø; йыдвел саамла Romsa; квенлӓ Tromssa) — Йыдвел Норвегин халажы дӓ Тромс провинцин административ покшалжы. Норвегиштӹ кого халавлӓ логӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2012-шы ин тӹштӹ 71 590 эдем ӹлен. Халан территорижӹ 2,520.11 км².
Хала лӹмӹн этимологижӹ датчанла «Trums» (Тромсӧ ошмаоты) дон «ø» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Норвеги Т Т
Фиджи попугай амадина
Фиджи попугай амадина (Erythrura pealii) — Estrildidae йиш группыш пырышы йыдпел Фиджиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай амадина мырышы кек. Кытшы 10 см, нелӹцшӹ 9–11,5 г якте лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Симсӓкӓ рок тыргӓдӹ
Симсӓкӓ рок тыргӓдӹ (Claravis pretiosa) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика гӹц Аргентина дӓ Тринидад дӓ Тобаго якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20–21 см, нелӹцшӹ 65–72 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Дӧртдиван
Хала лӹмӹн этимологижӹ «дӧрт» ('нӹлӹт') дон «диван» ('диван') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кого рок тыргӓдӹ
Кого рок тыргӓдӹ (Claravis mondetoura) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала, Коста-Рика, Сальвадор, Гондурас, Панама, Колумби, Венесуэла, Эквадор, Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сӧрӓн кӓдӹ
Сӧрӓн кӓдӹ (Patagioenas cayennensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 32–33 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Пинта (ошмаоты)
Пинта ошмаоты (исп. Isla Pinta) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 59,40 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Симсӹ пӹлӹшӓн рок тыргӓдӹ
Симсӹ пӹлӹшӓн рок тыргӓдӹ (Columbina cyanopis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15,5–17 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тсонгавлӓ
Тсонгавлӓ тенгеок Шангаанвлӓ (тсонгала Vatsonga ) — банту группыш пырышы португал дӓ венда йӹлмӹлӓ попышы йыд-ирвел Кечӹвӓлвел Африкышты, кечӹвӓл Зимбабвештӹ дӓ кечӹвӓл Мозамбикиштӹ ӹлӹшӹ халык. Тсонгавлӓ цилажӹ 6 000 000 нарӹн ылыт.
Категори:Бантувлӓ Категори:Зимбабве халыквлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ Категори:Мозамбик халыквлӓ
Тсванавлӓ
Тсванавлӓ (тсванала Batswana ) — банту группыш пырышы тсвана йӹлмӹлӓ попышы Ботсванышты дӓ йыдвел Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Тсванавлӓн шотышты 1 400 000 (Ботсвана) - 3 900 000 (Кечӹвӓлвел Африка) лошты.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ