cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шебинкарахисар
Шебинкарахисар (турокла Şebinkarahisar ) — Турцин, кечӹвӓл Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.335 (пӱэргӹ: 11.062; ӹдӹрӓмӓш: 11.273) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1337 и
1337 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Алжир (хала)
Алжир (арабла ‎‎ الجزائر‎ ) — Алжирин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 273 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 1,519,570 (метропол: 5,000,000 ) эдем ӹлен.
Категори:Алжир халавлӓ
226 и
226 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Уайт имӓн пачан варан
Уайт имӓн пачан варан (Varanus baritji) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 72 см якте шоэш.
Кечӹ (астрономи)
Кечӹ (символ: )
Категори:Планета
Пентекост
Пентекост (англла Pentecost ) — Вануатун кечӹвӓлвел Пенама провинциштӹ сек кого 2-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 490 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Saratamata.
Солавлӓжӹ
Ошмаотышты 11 кого сола улы:
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 2 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пенама Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Лӓл Паша мечеть
Лӓл Паша мечеть (турокла Lâl Paşa Camii ) — Турциштӹ Мерсин илӹн Мут районын тошты (1444 ин) мечетьшӹ.
1338 и
1338 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
227 и
227 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Сирӹшӹ финикий
"'Финикийский сирмӓш"' — первый системӹштӹ ик пӓлдӹртен человечество историжӹ гӹц письмо фонетический. Лектеш нӓрӹ керӹлтмӹжӹ оперы xv курым дӓ шукы кӹзӹтшӹ родоначальница алфавитдӓ вес сирмӓшвлӓштӓт ик системӹштӹ ных. Улы консонантный принцип, тӹдӹндон согласный юк веле сирӓлтӓ ылын, шамаквлӓм кычылтыныт. Гласный значенижӹм ынгылымаш кодаш лӱдӹш, тидӹ негӹцӹм пиштӹмӹ ылын ынгылы, кыцелӓ шӹлтӓш фон, цымыр ӹлӹмӓш опытнаат улы, тӹдӹм кычылтмы сирӹмӓш тидӹ кужы. Возыктыш Текст вургымла налево.
Цаштыра улы гӹнь, мам анжыкта буквавлӓм кычылтмаш тӹнг шот цифрвла шотыш.
Историй
Финикийский гӹц пӹтӓри ик толшы сирмӓш алфавитных сӓндӓлӹкӹштӹ сирет, лач тенгеок сиры пумы тӹнгӓлтӹшӹн икманяр алфавит финикийский укш сирӓт, цилӓ сӓндӓлӹкӹштӹ алфавит практически сирӓш дӓ тагачы кечӹ (японла гӹц пасна каным дӓ, ӓнят, письмо корей ) сирмӓшвлӓштӓт лӹмжӹм ылшы финикийский важвлӓжӹ. Вес сирен, структуран ылеш алфавит — клинопись древнеперсидский дӓ сирмӓшвлӓштӓт мероитский — ивлӓнок ӹлянен.
Алфавит понятивлӓ гишӓнок
"'Алфавит сирӹмӓш"' — тидӹм сирен, кышты знакым иктӓ ик юкым пумы, га логографический дӓ идеографический сирмашвлӓдӓм, кышты келшен толеш йӹде эртарӹмӹ знакым поняти ӓль морфемым. Сирӹшӹ слоговой шотлалтеш алфавит сирмӓшӹм тенге ам керд, тенге каждый пасна силлабарий семӹнь келшышы знаквлӓм слогулы, но юкшы ак.
Теория египет
Э распространенный теория ик семӹнь, письма алфавит Египет. Ти темывлӓжӹ ылыныт теория Франсуа Ленорман ярымлаш дӓ Эммануэль Руж де дон 1874 иулы. Правилы семӹнь, кым группеш шелӓлтыт египет сторонникшӹ теорий. Теорий пӹтӓриш группыш, ма ӹштӓлтӹн сирмӓшвлӓштӓт алфавит доно письмо иероглифический, тидӹ теория сторонникшӹ лиэш Жанет-Франсуа Шампольон, вес ленорман франсуа дӓ учёный. Кок сирмӓш группыш ученыйвлӓн шачмыжы гишӓн версия алфавит доно письмо иератический, тидӹ версия сторонникшӹ лиэш Тейлор Исаак, Пьер Монт теория др. дӓ Кымшы, ситӓ, шотлен сирмӓш гӹц шачын алфавит письмо демотический, тенге гӹнят тидӹ теория кел, тенге толшы сирмӓш демотический алфавит семӹнь перви. Тидӹ теория сторонникшӹ лиэш.
Теорий подвергая тенге критиквлӓ египет, кого тамгаштым тӹрленӹт числа формыштым улы тенге кыце техень (у 700) гӹц пасна пернаш финикийский знакым сирмӓшвлӓштӓт тангаштараш. Тӹлец пасна, пӓленӓ кычылталтшы шая частьым лым односогласный изначально двусогласный иероглифический египет дӓ сирмашвлӓдӓм, вара тенге гӹнят сек изи шумешок знакым односогласный знакым идеографический, ышкымым шот доно нигынамат ак кычылталт причем практически односогласный знак. Тенге ик юкым ик тамга уке алфавитӹштӹ улы, - тӹдӹн значенижӹм ак вашталт, тӹ жепӹн кыце ӹшке тамгаштым тӹрленӹт египет ик сирмӓшвлӓм юкын лин кердеш. Лачокшым гӹнь ли ылмы алфавит египет, кытышты негӹцеш сирӹмӹ лывалан б у кычылташ ак ли ылмы иероглифический курымын эче икманяр кого, дӓ, варажы таманярышты курым алфавит приоритет эртымеке, сирӹмӹ дӓ упрощая иератический иероглифический.
Синай теория
Келесымаш 1916 идон Гардинер Ӓлӓннӓ дӓ Курт Зет мычкы ходыш шымлӓш тыменьмӓш древнесинайский сирӹмӓш, виш 1904—1905 гг. Флиндерс Питри (50 нӓрӹ улы сирен кодымы, кыды ло гӹц лаштык жеп моаш лиэш 1927 дӓ 1935 иами) ӹштӓш манын, сирмӓш толын викӹм сирен дӓ лошты египет иероглифика синай звено алфавит. Тенге гӹнят, шошым дешифровка синай сирен, иктӹм веле сирен гӹнят, ӓль у дешифровка уверенно гишӓн попаш лиэш, ӓвӓжӹн лӹмжӹ отождествление алатна Ба' (синайск. ). Тенге гӹнят, письмат уке доказательство алфавит гӹц синай шотыш шачшы, а ик ӹшке сирмӓшвлӓжӹм сирмӓшвлӓ семӹнь опытыштым шотыш гӹц синай тошты семӹнь ӹштӓт алфавит.
Вӓшештӹмӹ ӹшкежӹ гишӓн тенге сирмӓшвлӓштӓт древнесинайский гардинер дешифровка: «ӹжӓл, сӓрӓшӓт ак лӱдеп данный мӹнь иктӓ-махань вес шамак, лӹм гӹц пасна алатна Ба'; тӹдӹ тергӓ дӓ коден дешифровка неподдающийся гипотеза».
Теория «монографивлӓлӓнжӹ звено»
Теорий согласны «монографивлӓлӓнжӹ звено», схема Гардинер теория, викӹм сирен дӓ сирен нӓлдӓ лошты северносемитский синай положенинӓ, - манеш древнеханаанейский, анжыктен ылшы памятникӹм Израиль. Ти памятник луатикшӹ сирен кодымы, ныным кым группышкы пайылаш лиэш:
Пӹтӓриш группа — мон 1929 икелесымаш вурдан гӹц Гезер, моаш 1937 итаганым кӱ Шхема гӹц кинжалым сирӹмӹ дӓ Лахиш, а, монам 1934 и, тенге гӹнят тӹдӹн ылмыжым цаклымаш дӓ сирӓш веле публикуен 1937 иулы. Датироваться сирӹмӓш пумы группын керӹлтмӹжӹ оперы xvi курым
Вурдан гӹц кок группа докы нӓнгеӓ, анжыктымаш 1891 имон дӓ 1932 идон коршокеш. Кымшы тӹшкӓ тенге гӹнят тидӹ докы нӓнгеӓ лиэш остракон дон Бейт-Шемеш, а, монам 1930 иулы. Ти группы доно сирӹмӹ датироваться керӹлтмӹжӹ оперы xiv курым
Кымшы гӹц таманяр группыш лахиш сирӹшӹ: кувшин сирӹмӓн, моаш 1934 икелесымаш, карка сирӹмӓн, вим поздан и, курильница питӹртӹш доно сирӹмӹ, моаш 1936 идӓ «цӓшкӓвлӓ гӹц Лахиш девятый 2», 1934 и моныт. Ти сирӹмӓш датироваться кокшы пелӹжӹм керӹлтмӹжӹ оперы xiii курым группыш тенге анжат, тидӹ гӹц колцам шӧртньӹ Мегиддо, кыды тӹдӹм мон, британский археологвлӓ гг. датировать 1300-1200 керӹлтмӹжӹ оперы группыш ушнен кертеш негӹцеш знакым кӱ тенге кымшы Иерусалим пӧрт.
Теорий «монографивлӓлӓнжӹ звено» учёный палшык шукы улы, кыце техень Уильям Олбрайт, Гастер Мозес дӓ молы, тенге гӹнят тидӹ рӓдӹ сомнени фактор доно правомерность теория казахстанысе шындалтеш: тенге, тидӹ семӹнь теория, знаквлӓдон дӓ сирмӓш синай финикийский отождествляться древнеханаанейский гӹнят, нӹнӹм акат анжыкты гӹнят ӹшке тождество факт. Тӹлец пасна, пӓлем дӓ тидӹ отождествление лыдмаш пасна шукы и толеш, ынгылдарен отождествление ил гӹц шукырак лишӓшлык, анна теория «монографивлӓлӓнжӹ звено», икань шукы годым знакым лыдмыкы веле лиэш финикийский йогы.
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер. Йошкар-Ола. 2003 и. Пофессор Лидия Петровна Васикова да коллегывлӓжӹ доно погымы лӹмдер. Цилӓжӹ 3480 вӓр лӹмӹм пыртымы.
Категори: Лӹмдервлӓ
Руанда секторвлӓ
Руанда секторвлӓ тенгеок Умуренге (руандала Imirenge y’u Rwanda ; англла Sectors of Rwanda ; французла Secteurs du Rwanda) — Руандаышты 416 сектор ( imirenge [pl] / umurenge [sg]) улы.
Intara  (провинцивлӓ)
Фимброрхис
Фимброрхис (Fimbrorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1339 и
1339 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Тогиак
Тогиак (англла Togiak ; юпиклӓ Tuyuryaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 591.7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 821 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
228 и
228 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Фимбриелла
Категори:Орхидейвлӓ
229 и
229 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Алуджра
Алуджра (турокла Alucra ) — Турцин, кечӹвӓл Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.032 (пӱэргӹ: 4.571; ӹдӹрӓмӓш: 4.461) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Триполи
Триполи (арабла ‎‎ طرابلس الغرب‎ ) — Ливин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 400 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,025,244 эдем ӹлен.
Категори:Ливи халавлӓ
Каир
Каир (арабла ‎‎ القاهرة‎ ) — Египетин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 453 км². 2006-шы ин тӹштӹ 6,758,581 (метропол: 19,439,541 ) эдем ӹлен.
Категори:Египет халавлӓ
Кӹтӹк пачан варан
Кӹтӹк пачан варан (Varanus brevicauda) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60 см якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
1340 и
1340 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Аверки вӓтӹ урмаш
Аверки вӓтӹ урмаш - урмаш, Виловат вел Эсӓн сола доны.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
Клейсостома
Клейсостома (Cleisostoma) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 89 йиш тӹрлӹ клейсостома улы.
Видъёс
Категори:Орхидейвлӓ
230 и
230 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Вена университет
Венский университетӹштӹ (Wien Universität, ) — кугижӓншӹ университетӹн, сӓрӹмӓш Вена, Австри.
C университет гӹц 331 311-программым палшымы доно студентвлӓ университетӹн вашталтымашвлӓжӹ партнервлӓ Венский (ERASMUS/SOKRATES). 10000 студентвлӓ университетӹн курс эл гӹц 130 у темывлӓм лекция миэн.
Рабат
Рабат (арабла ‎‎ الرباط ) — Мароккон вуйхалажы. Халан территорижӹ: 108,877 км². 2010-шы ин тӹштӹ 650 000 (метропол: 1,787,307 ) эдем ӹлен.
Категори:Марокко халавлӓ
Ауффенберг варан
Ауффенберг варан (Varanus auffenbergi) — варан йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ Роти ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм американ биолог Уолтер Ауффенберг (Walter Auffenberg, 1928 – 2004) лӹмеш пумы.
Категори:Варан йишвлӓ
Тенерифе
Тенерифе (Tenerife) — Канар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 2057 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 889 936 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Испани Категори:Ошмаотывлӓ
231 и
231 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Маэво
Маэво (англла Maewo, Maéwo, Aurora Island) — Вануатун йыдвел Пенама провинциштӹ сек кого 3-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 303 км². 1979-шӹ ин тӹштӹ 1.822 эдем ӹлен.
Зигосепалум
Зигосепалум (Zygosepalum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Зигосепалум улы.
Маэво
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 4 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Пиразиз
Пиразиз (турокла Piraziz ) — Турцин, ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.834 (пӱэргӹ: 7.355; ӹдӹрӓмӓш: 7.479) эдем ӹлен.
Маэво
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пенама Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Гатунда
Гатунда (руандала Umurenge wa Gatunda) — Руандан Ньагатаре районын секторжы.
Категори:Руанда секторвлӓ Категори:Ирвел провинци (Руанда)
Пиразиз
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Фрондари
Фрондари (Frondaria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Фрондари улы.
1342 и
1342 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Фрондари
Категори:Орхидейвлӓ
Тышнал
Тышнал — сола Кырык сирӹштӹ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Малтепе мечеть
Малтепе мечеть (турокла Maltepe Camii ) — Турциштӹ Анкара халан Чанкая райоништӹ у (1954 - 1959 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Молла Челеби мечеть
Молла Челеби мечеть (турокла Molla Çelebi Camii тенгеок Fındıklı Camii  ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1570 -  1584 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Аврам карем
Аврам карем - Пӹзӹкныр велнӹш Ангӹрвуй сола лишнӹш карем.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
Ловииса
Ловииса (Loviisa, Lovisa) — Финляндиштӹ хала, Финский заливӹн сир тӹрӹштӹжӹ.
Ловийса Коувола, Лапинъярви, Мюрскюля, Порвоо и Пюхтяа муниципалитетвлӓ доно кӹлӹм кыча. Ловийса дон Лапинъярви иквӓреш субпровинцим ӹштӓт (фин. Loviisan seutukunta). 2010-шы иэш Ловийса хала муниципалитет докы Перная, Лильендал дӓ Руотсинпюхтяа муниципалитетвлӓ ушненӹт.
Ушнымы паштек халашты ӹлӹзӹ шот - 15 565 эдем (2010), площадь - 1 751,58 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 25,83 км² нӓлеш, а 906,13 км² - сир тӹрӹштӹш вӹд.
Хала кок йӹлмӓн: 56 % халык финн йӹлмӹ доно шайыштеш, 43 % — швед.
Кӧргӹштӹ
1 Истори 2 Экономика 3 Достопримечательностьвлӓ 4 Интересные фактвлӓ 4.1 Лӹмлӹ эдемвлӓ 5 Ӹзӓк-шоляк халавлӓ 6 Примечанивлӓ 7 Ажедмӓшвлӓ
Истори
XVIII курымышты хала пеледӓш тӹнгӓлӹн дӓ кӱкшӹцӹм нӓлӹн. Тенге гӹнят, цилӓ тошты халам 1855 ин сӹмӹрен шумы.
Экономика
Ловийсашты морской выжалышы порт Валко улы. Хястхолмен островышты кокты ло гӹц иктӹжӹ финн атомный электростанци вӓрлӓнӓ — АЭС Ловийса (фин.)
Достопримечательностьвлӓ
Ловиисӹштӹ Росен дӓ Унгерн бастионвлӓ перегӓлт кодыныт. Нӹнӹ ло доно Кугижӓ корны эртен.
Ловисский заливӹш пырымы годым островышты Свартхольм швед крепостьын руинывлӓжӹ кодыныт. Крепостьыш кӓнгӹжӹм вӓрештӓш лиэш. Ловиисан покшал пристаньжы дорц островыш расписани доно катер каштеш.
Интересный фактвлӓ
1858 ин Ловийса лӹмеш Петербургышты Ловизский переулок Выборгский покашты лӹмдӓлтӹн.
Примечанивлӓ
↑ Loviisan liitos onnistui kolmannella kerralla, 12.6.2008 (фин.) ↑ Kuntien asukasluvut kuukausittain aakkosjärjestyksessä 31.1.2010. Väestörekisterikeskus ↑ Ловийсашты у реактор гишӓн шанат
Ажедмӓшвлӓ
Ловиисашты Росен дӓ Унгерн бастионвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Гахини
Категори:Руанда секторвлӓ Категори:Ирвел провинци (Руанда)
232 и
232 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
233 и
233 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Алеутвлӓ
Алеутвлӓ тенгеок Унанганвлӓ (алеутла Unangax̂ sg, Unangax dual, Unangan тенгеок Unangas pl) — эскимос-алеут группыш пырышы алеут йӹлмӹлӓ попышы Алеут ошмаотывлӓштӹ, йыд-ирвел Россиштӹ (Алеут район, Камчатка край) дӓ кечӹвӓл-вадывел Аляскышты (АУШ) ӹлӹшӹ халык. Алеутвлӓ цилӓжӹ 17 000 (АУШ) - 700 (Росси) нӓрӹн ылыт.
Жуковски (кушкыш)
Жуковски (Zhukowskia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1344 и
1344 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мурат Паша мечеть
Мурат Паша мечеть (турокла Lâl Paşa Camii ) — Турциштӹ Анталья халан Муратпаша районын тошты (1570 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Фуертесиелла
Фуертесиелла (Fuertesiella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Будапешт университет
"'Этвеш университетӹштӹ лоранд лӹм"' (Tudományegyetem Eötvös Loránd, ELTE) ӓль "'Будапештский университетӹштӹ"' — кого университетӹштӹ Венгри тӹдӹ ӹрдӹ Будапеште. ӹшке гӹцтӓ иктӓ лӹмжӹм намалеш профессор, физика Этвеш Лоранд. 1500 нӓрӹ студентвлӓ университетӹн тымдышы пашам ышташ тыменеш да кӹзӹтшӹ жепӹн 30 000 гыц утларак. 2010 и статус доно шӹмлӹшӹ улы. Ассоциация университетӹштӹ пырышы европышты «вӓпш Утрехтский».
Ӓвӓк шайыл
Ӓвӓк шайыл - Виловат велныш Ӓлдисола дон Немӹцсола лоштыш лапата.
234 и
234 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Шӧрвӓ
Шӧрвӓ (Fraxinus) — Маслинӓн (Oleaceae) кушкышвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кырык сирӹштӹ шӹренок вӓшлиӓлтеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Тунис (хала)
Тунис  (арабла ‎‎ تونس‎ ) — Тунисин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 212.63 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 728,453 (метропол: 2,412,500 ) эдем ӹлен.
Категори:Тунис халавлӓ
1345 и
1345 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Цӹгӓк
Цӹгӓквлӓ ӓль цӹгӓк йишвлӓ (Hirundinidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Австралиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 83 тӹрлӹ цӹгӓк улы. Кытшы 10–24 см, нелӹцшӹ 10–60 г якте шоэш.
Цӹгӓк качкашыжы шӹнгӓвлӓм чонгештӹмӹжы годым кыча. Цӹгӓквлӓн пачышты кужы дӓ вӹцкӹж. Ялышты пиш изи, седӹндоно рокышкы моло вӓрештӹт гӹнь, чонгештен кузашышты пиш нелӹ. ӱштӹм ак тырхеп дӓ кӓнгӹж мычашышток кечӹвӓл векӹ чонгештӓш манын, аравлӓшкӹ погынаш тӹнгӓлӹт.
Цӹгӓк Эстони халыкын символжы, эстонвлӓн сек яратымы кекӹштӹ.
Йишвлӓ
Категори:Цӹгӓквлӓ
Хартум
Категори:Судан халавлӓ
Пилбара варан
Категори:Варан йишвлӓ
Буш варан
Буш варан (Varanus bushi) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ (Пилбара) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм австрали натуралист дӓ герпетолог Брайан Гордон Буш (Brian Gordon Bush, 1947 – 2004) лӹмеш пумы.
Гомера
Гомера (La Gomera) — Канар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 378 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 23 076 эдем ӹлен.
Буш варан
Лӹмжӹ
Категори:Варан йишвлӓ
Гомера
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Испани Категори:Ошмаотывлӓ
Ортакӧй мечеть
Ортакӧй мечеть (турокла Ortaköy Camii тенгеок Büyük Mecidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1853 - 1854 ивлӓн) мечетьшӹ.
Гамбург университет
"'Гамбургский университетӹштӹ"' (Hamburg Universität) — академический центр гӹц ик кого Германин. Тенге гӹнят, ма Гамбургский университет гӹц толеш ӹрвезӹ э ик германин университетвлӓштӹ, научный дӓ университетӹн профессоржы выпускниквлӓлӓн темӓш пачаш дӓ, тӹдӹн гӹц вӹц — нобелевский премин лауреатшы — пырышы историм.
236 и
236 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1346 и
1346 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Шодышуды
Шодышуды (Artemisia absinthium) — шукы иӓш ши цӹре ӹлӹштӓшӓн цаткыды качы пышан шудыла кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Лоймаа
Ло́ймаа (Loimaa) — Лачокла Финлянди провинциштӹ хала дӓ коммуна (Varsinais-Suomi), Вадывел Финлянди губерни
Географи
Лоймаа Финляндин кечӹвӓл-вадывел лаштыкыштыжы вӓрлӓнен, Турку дорц 66 уштышышты йыдпелвел-ирвелӹшкӹлӓ. Халашкы тенгеок йӹр ылшы сола районвлӓ пырат. Хала кымдец - 852 км². Ӹлӹзӹ шот — 17.115 эдем (1 декабрь 2008 и). Халык плотность - 20,2 чел./км². Лоймаа хала гач Лоймийоки ӓнгӹр йога.
Истори
Лоймаа XIV курым гӹц поздан шачде. Пӹтӓриш сирӹмӓш 1439 и шотлалтеш. Покшал курымвлӓн входило Сакатунта регионыш пырен. ХХ курым тӹнгӓлтӹш яктеӓт Лоймаа ӹлӹзӹвлӓн тӹнг пӓшӓштӹ сола хозяйство ылын. 1876 ин хала докы кӹртнигорным кандымы ылын. 1969 ин Лоймаа хала кӱкшӹцӓн лин.
Категори:Финлянди халавлӓ
Пет Першут
Пет Першут (Петр Григорьевич Першуткин, 1909 и 20 Сӧрла — 1943) — Кырык мары поэт. Икымше ийыште веле ''Пет. Першут псевдонимым кучылтын, а вараже эре 'П. Першут'''.
XX курымын 30-шо ийлаштыже марий поэзийым у кӱкшытыш кок у почеламутчо нӧлталын: Олык Ипай ден Петр Першут. Моло-влак ты марте тӱҥ шотышто такмак семын возеныт: кажне корнышто – 7-8 слог, ныл хорей стопа. Кок почеламутчо, руш почеламутчо-влак семын, тӱрлӧ ритмым да у рифмым кумдан кучылтын, сай почеламутым, поэмым возен. Илышышт кӱчык лийын, но марий поэзийым нуно чотак вияҥденыт.
Илышгорно
Першут 1909 ий 20 Сӧрла кечын Курыкмарий кундем, Пайскырык ялысе кресаньык ешыште шочын. Тудлан сылнымутчо лияш П.Эмяш полшен: Першутым 1926-1929 ийлаште Сурский шымияш школышто, 1929-1932 ийлаште Козьмодемьянскысе педтехникумышто туныктен. Ондакше П.Эмяш Унчо школышто С.Чавайным, вара Н.Мухиным поэзий корныш луктын.
Школышто возымыжым Першут «Мӱкш» рукописный журналеш вераҥден, педтехникумысо литкружокышто шуко моло писатель дене пырля кушкын. 1930 ийыште Марий книга издательствын курык марий филиалжым почмо да «У сем» журналым лукташ тӱҥалме. 1931 ийыште (3-шо №) журналыште тыге возымо: «Пет.Першутым шукын лыдыт. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ «У сем» журналым сӹлнештӓрӓт».
Педтехникум деч вара 1932-1936 ийлаште поэт совпартшколышто марий йылмым да сылнымутым туныктен, шуко гана почётный грамота да премий дене палем- далтын. Тиде ийлаште ятыр почеламутым возен: «Лыдышвлӓ» (1935) сборникым, «Йымыдымын мырыжы» поэмым луктын. Вес кугу поэмыже – «Незер гӹч уланыш» (1934): икымше ужашыште йорло Павылын йӧсланен илымыжым сӱретлыме, кокымшо – революций да граждан сар годсо илыш нерген. Поэмым тӱрлӧ ритм дене возымо, у рифма-влак сылнештарат. Тыге возаш тудо С.Чавайн да Н.Игнатьев деч тунемын.
Икымше печатлыме почеламутшо – «Понгыжалт» («Кыралшы» газет, 1929 ий 29 ноябрь). Тудо марий кресаньыкым у семын пашам ышташ да илаш ӱжеш.
Ӓвӓсир кырык
Ӓвӓсир кырык - Кӹлемар кымдемӹштӹ Арде гӹц Тумерӹш валымы вӓр.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
Пет Першут
Илышгорно
Моло поэт семын Першут ондак калык муро да такмак семын возен, почеламутшо-влакым «муро» манын: «У муро», «Моктымо муро», «У ӱдырамаш муро», «Куштымо сем».
1936 ийыште «Ленин корны» газетыште (12 октябрь) поэт тыге каласен: «Сола мары мырывлӓ шукы улы. Лыдышат мыры лыдыш статьян ылеш. Тӹшец ӹне формыжым лыдышлан нӓлмӹлӓ? Мӹнь тӹшецок нӓльӹм. Пӓлӹм эдемвлӓ П.Г.Григорьев дон С.Г.Эпин тенгеок ӹштӓш шӱдевӹ».
Тыге тудо «Иквӓреш пӱкш погаш» мыры семеш «Иквӓреш клубышкы», «Ирӹ жерӓн шактӓ» семеш «Пӧртӹш ашкед пырышымат» у «муро-влакым» возен. 1940-1941 ийлаште, МарНИИ-ште пашам ыштыме жапыште, шуко мурым, калыкмутым поген. Нуно институтын архивыштыже аралалтыт – «Кырык мары халык мырывлӓ» (2005) кугу книгаш, «У сем» журналеш (1992) савыктеныт.
Поэтын программыже «У сусу» почеламутышто коеш: Эх, ӹлӹмӓш, ӹлӹмӓш, Тӹньӹм мактен мырем! У сусу дон ӹвӹртӓш Мӹнь кредӓлӓш пырем.
«Йошкар кутко-влак» (1933) почеламутыштыжо ончыкылык поэмын тӱсшӧ палдырна: Кыткывлӓ шӱнгӓштӹм Цилӓн кычен аралат. Колхозвлӓ пӓшӓтӹм Цилӓн ӹштӓш талашат.
1937 ийыште кугу репрессий лийын, Першутымат вурсеныт – «буржуазный националист- влаклан» полшенат маныныт. Поэт ӧрдыжыш кораҥын утлен: музыкальный техникумышто тунемше К.Беляев дене илен – «Кыткы сӱӓн» поэмым возен. 1939 ийыште эрык шукырак лийын – Першут «Пеледшӹ сӓндӓлӹк» альманахым редактироватла, тушан (3-шо №) «Кутко сӱан» поэмыжым савыкта. 1940 ийыште тудым Писатель ушемыш пуртымо, тунам характеристикыште тыге возеныт: «Поэма в массах читателей имеет огромный успех». М.Казаков тыге каласен: «Першутын «Кутко сӱан» поэмыже марий литературын шӧртньӧ фондешыже курымешлан кодеш».
Тыште поэтын талантше раш коеш. Калык мурын, калык йылмын тӱрлӧ оҥай таҥастарымашым, эпитетым, оҥартыш мутым кучылтын, Першут сӱан сценым пеш сай сӱретлен: теве кузе сӱан калык ӱдырым налаш кудалеш, теве кузе сӱаныште мурат да куштат, мом чиен шогалыныт. Тыштыже марий калыкын тӱсшым, койышыжым чын да шинчаш койшын почын пуымо. Лудмет годым тыге чучеш, пуйто тый мо лиймым шкеак ужат да шкеак колат. Поэмын геройжо-влак чыла шотыштат сай улыт: нуно пашам йӧратат, мураш-кушташ пеш кертыт, икте-весе дене келшен илат, чыла пырля ыштат, неле жапыште тушман ваштареш лӱдде кредалыт. Качымарий ден оръеҥ икте-весыштым чот йӧратат – нуным нимо ойырен ок керт, йӧсӧ годым икте-весыштым огыт кудалте. Тиде мужыр шкенжым калык деч ок ойыро, калыкат тудым пагала, тушман деч утара.
Поэмыште сайын ончыктымо: мо тыгай пиалан илыш. Сюжетлан материалым калык илыш да калык йомак гыч налме, шуко мурым да такмакым, калыкмутым кучылтмо. Садлан тиде йӧратыме поэма лийын. Першут Пушкин да Ершов семын у йомакым шонен луктын, илышым чын да мастарын сӱретлен кертын.
Кушкын шушо моло писатель семын Першут возаш тӱҥалше-влаклан пеш кугу полышым пуэн шоген. 1939 ийыште нуным поэт Йоласал райцентрыш поген, сылнымут паша нерген ойлен, поэмыжым лудын. Тушто ончыкылык поэт-влак Г.Матюковский, А.Канюшков лийыныт, поэмым шулен, чот куанен колыштыныт. Тидын нерген шарнен, варажым А.Канюшков тыге возен: «Ме, талантшылан ӧрын, пеш куанен колыштынна, шкат тыге возаш тӱҥалаш шоненна».
Н.Ильяков «Пет. Першут» очеркыштыже (III т., 1994) поэтын пашажым, туныктымыжым оҥайын сӱретлен: «Мӹнь шукы гӓнӓ тоныжы ӹлынам. Поэзи гишӓн попаш тӹнгӓлеш гӹнь, веремӓ эртӹмӹм викок мондет. Тӹдӹ мӹлӓнем стихотворенийы правилывлӓм простан, пӓлӓш лимӹлӓ ынгылдарен: – «Аш-аш, эш-эш» шамак мычашвлӓ рифмымӓк ӹштен. Рифма остатка ударный слогеш вацшашлык.
Эн сай почеламутшо-влакым Першут 1940 ийыште «Пеледмӓш» книгаш печатлен. Тыште Шочмо эл, йӧратымаш нерген, сатирика, политика лирикым, йоча-влаклан возымым савыктыме. Южо поче- ламутшым калык йӧратен мурен: «Йӧратыме ӱдыр», «Таҥжым ӱдыр ужата» да молат.
Кугу сар тӱҥалмек, поэт элнам герой семын аралаш ӱжын возен: Партинӓ сӹнгӓш виктӓрӓ, Кенӓ паштекшӹ кышкак! ӓлдӓ фашиствлӓм пӹтӓрӓш, Тӓнгвлӓ, цилӓн иктӹ гань!
Тудо умылен: сар неле да кужу лиеш, садлан чылалан чот тыршаш кӱлеш: Фашист цуцалан шором пуаш Пиш шукы келеш танк дӓ пушка. Снабжаяш арминӓм соок Труенӓ тилӹштӹ йӓнг пыток! Сӹнгенӓ врагвлӓм соикток! Тудын возымыжым «Фашизм ваштареш» коллективный сборникыш савыктыме. Поэт сарыште артиллерист лийын, герой семын кредалын, сусыргенн, элна верч вуйжым пыштен.
П П П Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Фикус
Фи́кус ( Ficus ) — Тутовый йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Галеотти
Галеотти (Galeottia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Галеотти улы.
Буланджак
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Фикус
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пушӓнгӹвлӓ
237 и
237 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Каронги (район)
Каронги (руандала Akarere ka Karongi) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Районышты луатнӹлӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 88 utugari  дӓ 538 сола (imidugudu) улы.
Секторвлӓжӹ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Тьопай
Тьопай (Тепаево) — Изи Шӹндӹр ӓнгыр тӹрӹштӹш карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пашкуды солажы — Шӹндӹрйӓл. Аказа лужавуйын мулӓндӹшкӹжӹ пырен. Докуменвлӓштӹ пӹтӓриш гӓнӓ 1859-шӹ ин анжыкталтеш. Тӹнӓм 74 эдем тӹштӹ ӹлен. 2001-шӹ ин 47 эдем ӹлен. Виловат якте ? уштыш.
Пертевниял Валиде Султан мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Тьопай
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1347 и
1347 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Малекула
Малакула тенгеок Малекула (англла Malakula, Malekula ) — покшал Вануатун вадывел Малампа провинциштӹ ошмаоты. Территорижӹ 2069 км². 2010-шы ин тӹштӹ 25 000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы дӓ Малампа провинцин вуйхалажы: Лакаторо.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 27 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Малампа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Иерро (ошмаоты)
Иерро (El Hierro) — Канар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 277 км². 2010-шы ин тӹштӹ 10 960 эдем ӹлен.
Кӹршӱнгӹш
Кӹршӱнгӹш (Aquila clanga) — вӓрӓшвлӓн группыш пырышы кек, кӓпшӹ 65-73 см кыташ, нелӹцшӹ 1,6 — 3,2 кг нӓрӹ. Авӓ кеквлӓжӹ озывлӓ гӹц когораквлӓ ылыт.
Иерро (ошмаоты)
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Испани Категори:Ошмаотывлӓ
Кӹршӱнгӹш
Категори:Кеквлӓ Категори:Хир кеквлӓ
1348 и
1348 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
1349 и
1349 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
239 и
239 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
238 и
238 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Галеоттиелла
Галеоттиелла (Galeottiella sarcoglossa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты дӓ Гватемалаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Галеоттиелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Зеленкоа
Зеленкоа (Zelenkoa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Ӓвӓсир (сир)
Ӓвӓсир - Шур йогын вургымла сиржӹ, кыды Шуркушыргы сола паштек Шурдӹнг якте шыпшылтеш.
Ӓвӓсир шӹргӹ
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
Ӓвӓсир (сир)
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
240 и
240 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Аккуш
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «куш» ('кек') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тьотянсола
Тьотянсола (Тетяново) — Молнам Аказан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола, Виловат якте 3, Цикмӓ якте 18 уштыш. Солашты кым лык улы, кыдывлӓ тенге маналтыт: ик неркӓштӹ — Лаптьансола, вес кок неркӓштӹ — Мыкай кырык вӹлвӓл дон Белов кырык вӹлвӓл. Архиввлӓштӹ ти сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӓлтеш. 2001-шӹ ин солашты 80 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ипсилофус
Ипсилофус (Ypsilopus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1350 и
1350 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
241 и
241 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Сонимакывлӓ
Сонимакывлӓ (Alcea) — мальва йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш, кокиӓш ӓль икиӓш пеледӹшӓн шудыла кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 60–70 тӹрлӹ сонимакы улы.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Рум Мехмет Паша мечеть
Рум Мехмет Паша мечеть (турокла Rum Mehmet Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1469 - 1471 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Когоургаля
Когоургаля тенгеок Лудыургаля ( Glis glis, луды урголя) — нерӹшвлӓн йыхыш пырышы ньымыштшы изи йӓн. Сек коговлӓжӹ 13 - 18 см кыташ лин кердӹт. Массышты 150 - 180 г якте шоэш. Европышты шукы вӓре, тенгеок Мары Элыштат вӓшлиӓлтеш.
Категори:Ургаля йишвлӓ
1351 и
1351 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Нджамена
Нджамена (французла ‎‎ N'Djamena ; арабла ‎‎ نجامينا‎ ) — Чадын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 993,492 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Гарая
Гарая (Garaya ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Пальма (ошмаоты)
Пальма (La Palma) — Канар ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 708 км². 2013-шы ин тӹштӹ 85 225 эдем ӹлен.
Аглӓр
Аглӓр - Шошмар велнӹш Лосола дон Марковы лоштыш ныр.
Категори:Географи Категори: Мары топонимика
Амбрим
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 5 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Чайбашы
Чайбашы (турокла Çaybaşı ) — Турцин, вадывел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 14.207 (пӱэргӹ: 7.088; ӹдӹрӓмӓш: 7.119) эдем ӹлен.
Амбрим
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Малампа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Чайбашы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1352 и
1352 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Сӹрт пеледӹш
Сӹрт пеледӹш (Viola) — Violaceae йыхыш пырышы йыдпелвел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш, южгынам икиӓш изи шудыла кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 525–600 тӹрлӹ сӹрт пеледӹш улы.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
242 и
242 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Гавиллеа
Гавиллеа (Gavilea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Рӱстем Паша мечеть
Рӱстем Паша мечеть (турокла Rüstem Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1469 - 1471 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Айдавать лӹвӓл
Айдавать лӹвӓл - Кырык сирӹштӹ Паратмар сола доныш алык.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
Нгорореро (район)
Нгорореро (руандала Akarere ka Ngororero ) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Нгорореролан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 679 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 309 663 эдем ӹлен. Районышты луаткымыт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 73 utugari  дӓ 419 сола (imidugudu) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Сабанджы Центр мечеть
Сабанджы Центр мечеть (турокла Sabancı Merkez Camii ) — Турциштӹ Адана халан у (1988 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1354 и
1354 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
244 и
244 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кешап
Кешап (турокла Keşap ) — Турцин, йыдвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.847 (пӱэргӹ: 10.129; ӹдӹрӓмӓш: 10.718) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1353 и
1353 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Геесинкорхис
Геесинкорхис (Geesinkorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Пырташтымана
Пырташтымана (Aegolius funereus) - тыманавлӓн йыхыш пырышы шӹрен вӓшлиӓлтшӹ тымана. Европышты кымдан шӓрлен кен.
Категори:Тыманавлӓ
243 и
243 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кадама
Кадама (Gobio gobio) — карпвлӓн йыхыш пырышы Мары Элышты дӓ Европышты (кечӹвӓлвел дон йыдпел монгыр гӹц пасна) шырен вӓшлиӓлтшӹ кол. Кытшы 22 см лин кердеш, шӹренжок 15 см якте веле. Аран-аран каштшы кол. Ти колын эче вес лӹмжӹ улы, кыды вӓрежӹ тидӹм ошмагол маныт.
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Тӹгӓйсола
Тӹгӓйсола (Симулино) — Шошмар Кугилӓсола лишнӹш сола, Пӹнгельӹш йоген пырышы изи ӓнгӹр тӹрӹштӹ. 2001-шӹ ин солашты 35 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Нуакшот
Нуакшот (арабла ‎‎ نواكشوط) — Мавританин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 1,000 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 881,000 эдем ӹлен.
Категори:Мавритани халавлӓ
Кускоквим
Кускоквим (англла Kuskokwim River ; юпиклӓ Kusquqvak ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын йогыжы. Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн сек кужы ӹндекшӹмшӹ йогыжы. Кужыцшы 1,130 км. уштыш.
У
У (Новый) — ти солам Аказан мӱландешӹжӹ 1977-шӹ ин шӹндӹмӹ. Виловат якте 2,5, Цикмӓ 18 якте уштыш. Кырык мары цӹвӹфабрикын конторыжы У солашты вӓрлӓнӓ. 2001-шӹ ин тиштӹ 143 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Джибути (хала)
Джибути  (арабла ‎‎ جيبوتي‎ ) — Джибутин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 1,000 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 567,000 эдем ӹлен.
Категори:Джибути халавлӓ
Яглыдере
Яглыдере (турокла Yağlıdere ) — Турцин, покшал Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.281 (пӱэргӹ: 9.686; ӹдӹрӓмӓш: 9.595) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «яглы» ('fatty, oily') дон «дере» ('river') шамаквлӓ гӹц лин.
Гран-Канари
Гран-Канари (Gran Canaria) — Канар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 1532 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 850 391 эдем ӹлен. Курорт дӓ туризм ошмаоты семӹнь пӓлӹ ылеш.
Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ
Категори:Испани Категори:Ошмаотывлӓ
246 и
246 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Акас вӓкш лык
Акас вӓкш лык - Виловат велнӹш Юаньсир сола доны алык.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика
245 и
245 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
247 и
247 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ксерорхис
Ксерорхис (Xerorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Ксерорхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Акас лидӹ вуй
Акас лидӹ вуй - Вессир Портнӹр лишнӹш лидӹ.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика Категори: Кырык сир топонимика
1355 и
1355 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Паама
Паама (англла Ambrym; паамала Voum) — покшал Вануатун кечӹвӓлвел Малампа провинциштӹ сек кого 2-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 32,3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2.000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого слажы: Liro.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 1 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Малампа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
1357 и
1357 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
1356 и
1356 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Вӹдцӹвӹ
Вӹдцӹвӹ (Fulica atra) — кого кӓпӓн агыл вӹд кек, Евразиштӹ, Йыдпел Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Ош нержӹ дӓ лепкӓштӹш ош кого тамгажы доно пӓлӹ ылеш. Вӹдцӹвӹ шукы жепшӹмок вӹдӹштӹ эртӓрӓ. Кӓпшӹ доно кого агыл лыды ганьырак — кытшы 36-38 см, нелӹцшӹ 500—1000 г. якте лин кердеш.
Банжул
Банжул (англла ‎‎ Banjul) — Гамбин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 93 км². 2003-шы ин тӹштӹ 34,828 (urban: 357,238) эдем ӹлен.
Итӹн
Итӹн (Linum) — итӹнвлӓн йыхыш пырышы икиӓш кушкыш, кыдым эдем культивируя. Итӹн гӹц мӹнерӹм коат.
Категори:Кушкышвлӓ
Икиздже
Икиздже (İkizce) — Турцин, вадывел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 20.543 (пӱэргӹ: 10.381; ӹдӹрӓмӓш: 10.162) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
249 и
249 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Геннари
Геннари (Gennaria diphylla ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Макаронезиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Геннари улы.
Синонимвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Санджактар Хайреттин мечеть
Санджактар Хайреттин мечеть (турокла Sancaktar Hayrettin Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (3-шы тенгеок 4-шӹ century) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Фуэртевентура
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Испани Категори:Ошмаотывлӓ
Геноплесиум
Геноплесиум (Genoplesium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Юкон (йогы)
Юкон (англла Yukon River ; юпиклӓ Kuigpak ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн покшал Аляска штатын дӓ йыд-вадывел Канадын Британ Колумби провинцин йогыжы. Аляскын сек кужы йогыжы. Кужыцшы 3,190 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ Категори:Канада йогывлӓ
Эпи
Эпи (тошты лӹм Тасико ; англла Epi, Épi, Tasiko, Volcano Island ) — кечӹвӓлвел Вануатун йыдвел Шефа провинциштӹ сек кого 2-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 444 км². 1986-шы ин тӹштӹ 3 035 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого солажы: Ringdove (Rovo)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шефа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
250 и
250 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1360 и
1360 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
248 и
248 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ньабиху (район)
Ньабиху  (руандала Akarere ka Nyabihu ) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Нгорореролан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 521,5 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 289 210 эдем ӹлен. Районышты луаткокты сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 73 utugari  дӓ 474 сола (imidugudu) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Геобласта
Категори:Орхидейвлӓ
1359 и
1359 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Акмазик
Акмазик - Вичӹ (Киров) областьышты, Йӓрӓн кымдемӹштӹш сола.
Категори:Географи Категори: Мары топонимика
251 и
251 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Акпарс алык
Акпарс алык - Пӹзӹкныр вел Кого Сӧрмӓнӓнгӹр сола доныш алык.
Кӹне
Кӹне (Cannabis) — кӹневлӓн йыхыш пырышы икиӓш кушкыш. Кӹне гӹ мӹнерӹм коӓт, тӹдӹм тенгеок медицинӹштӹ дӓ качкышвлӓм ӹштӹмӹ промышленностьыштӹ кычылтыт. Кӹне наркотизируйышы ылеш, тӹдӹ гӹц марихуана дон гашишӹм ӹштӓт.
Нушагак
Нушагак (англла Nushagak River ; юпиклӓ Iilgayaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын йогыжы. Кужыцшы 450 км. уштыш.
Кӹне
Категори:Кушкышвлӓ
Нушагак
Халавлӓжӹ
Категори:Аляска йогывлӓ
Лансароте
Лансароте (Lanzarote) — Канар ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 795 км². 2012-шы ин тӹштӹ 142 132 эдем ӹлен.
Ӱнье
Ӱнье (турокла Ünye ) — Турцин, йыд-вадывел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 114.408 (пӱэргӹ: 56.596; ӹдӹрӓмӓш: 57.812) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1361 и
1361 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Муромский язык
Йӹлмӹ муромский — колен пӹтенӹт йӹлмӹвлӓ финн-йыл группыш финно-угор йӹлмӹвлӓ, кыдывлӓ доно попышы халыквлӓ муром, ӓкрет кӹзӹтшӹ территориштӹштӹ ӹлӹмӓш Муромский районвлӓ Владимирский область Россий. Тидӹ гишӓн йӹлмӹвлӓ пиш чӹдӹ пӓлен, векӓт, тенге гӹнят, тӹдӹ кок йӹлмӹлӓ мордвавлӓ докы лишӹл ылеш: эрзя дӓ мокша. Луымшо курым пӹтышӓш йӹлмӹвлӓ кытлаш, c племя келыштарымаш процессӹштӹ — тьотя мары дӓ мокшанин.
Селимие мечеть
Селимие мечеть (турокла Selimiye Camii ) — Турциштӹ Эдирне халан тошты (1568- 1574 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Ньамашекe (район)
Ньамашекe  (руандала Akarere ka Nyamasheke ) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Нгорореролан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 1,174 км². Районышты луатвӹзӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 68 utugari дӓ 588 сола (imidugudu) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
252 и
252 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Эспие
Эспие (турокла Espiye ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.262 (пӱэргӹ: 15.537; ӹдӹрӓмӓш: 15.725) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гамби
Гамби (англла‎‎ The Gambia; официал лӹмжӹ — Republic of The Gambia) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Сенегал, вадывелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 705 000 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 10 380 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Банжул.
Айвишак
Айвишак (англла Ivishak River ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн йыдвел Аляска штатын йогыжы. Кужыцшы 153 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ
Цамавач
Цамавач (Rumex confertus) — шим шӓдӓнгӹ йишвлӓн йыхыш пырышы шукиӓш кушкыш. Этимологижӹ «цаман пачыжы» доно кӹлдӓлтӹн.
Категори:Шим шӓдӓнгӹ йишвлӓ
253 и
253 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Аксайсола
Аксайсола (тенгеок Аксай сола) - Когосола велнӹш сола.
Категори: Географи Категори: Солавлӓ Категори: Кырык сир солавлӓ
Эрзя йӹлмӹ
Эрзя йӹлмӹвлӓ (эрзя тенгеок-мордва; марынвлӓ — эрзянь кель) — финн-угор йӹлмӹвлӓ финн-йыл группыш подгруппы мордва, йӹлмӹ эрзянин, кӱ республикӹн ик кугижӓншӹ йӹлмӹжӹ дон Мордовия, лугыч дон мокша дӓ рушла.
Кугижӓнӹшвлӓн гербвлӓ
Кугижӓнӹшвлӓн гербвлӓ
Я
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ
У Туан шая
У «Туан шая» книгӓ
Лишӹл тӓнгнӓ - туан йӹлмӹнӓ. Туан йӹлмӹ – хоть-махань халыкынат сек шергӹ пайдажы. Туан мары йӹлмӹм тетя сек пӹтӓриок семняштӹ колеш. Тӹдӹ ӓтя-ӓвӓн, тьотя-папан шотан шаяштым ышышкы нӓлеш, нӹжӹлгӹ шаяштым шўмӹш пиштӓ.Тӹнгӓлтӹш школын ӹштӹшӓшлык тӹнг пӓшӓжӹ иктӹ: тетявлӓм марла самыньдеок лыдаш, итӹрӓн сирӓш тымдаш. Лыдын-сирен мыштымаш – куштылгы пӓшӓ агыл, ӹлӹмӓшӹштӹ тӹдӹн вӓржӹ кымдарак. Туан йӹлмӹжӹм яжон пӓлӹшӹ тетя рушлаат, марлаат кымдаракын йӹлмӹм пӓлӓш тӹнгӓлеш.
Керӓл шамаквлӓм кычылтын, предложеним тӧр дӓ мастарын чанген келесет ӓль сирет гӹнь веле, сагаэт шалгышы тӓнгетлӓн шанымашет раш пӓлӹ лиэш. Сирӹмӓштӓт предложеништӹш шамаквлӓ керӓл семӹнь ак кычылталтеп гӹнь, лыдшылан мам сирӹмӹм ынгылаш нелӹ. А кынам шанымаш рӓд доно, иктӹ-весӹ доно цат кӹлдӓлт пачылтеш, пӹсӹн дӓ куштылгын ынгылаш йӧн лиэш. Цилӓ тидӹ мары йӹлмӹ дӓ лыдмы урокышты ӹштӹшӓшлык пӓшӓ.
Мары халык цилӓ нелӹм сӹнген, ӹшке йӹлмӹжӹн ирежӹм переген коден кердӹн. Кӹзӹт мары йӹлмӹлӓн виӓнгӓш цилӓ йӧн улы. Тагачы кечӹн тетявлӓ тетя сад гӹцок мары йӹлмӹм тыменяш тӹнгӓлӹт. Школышкы кемӹкӹ икшӹ класс гӹцок тетявлӓм тӧр йӹлмӹ доно попаш, сирӓш тымдат, шачмы йӹлмӹ докы кымылангдат, яратымашым шижтӓрӓт.
Остатка ивлӓн Мары правительство палшымы доно шукы кырык марла учебник пецӓтлӓлт лӓктӹнӹт. Иктӹжӹ нӹнӹ логӹц – нӹлӹмшӹ классышты тыменьшӹвлӓлӓн «Туан шая»учебник.
2008 ин 4 классышты тыменьшӹвлӓлӓн лыкмы кырык марла «Туан шая» учебник Россий кӱкшӹцӓн конкурсышты участвуен. Ти луӓткӓндӓкшӹмшӹ конкурс Санкт-Петербургышты «АСКИ» ассоциаци вуйлатымы доно эртӓрӓлтӹн. Цилӓжӹ конкурсышты 41 регион гӹц 236 книгӓ издательствын 855 книгӓ кӓнгӓшенӹт. Москваштышы кугижӓн печатьын университет, Москваштышы кугижӓн культурын дӓ искусствын университет, Российын кугижӓн библиотекын, Российын кугижӓн тетялык библиотекын дӓ вес кўкшыцӓн организацивлӓшты пӓшӓлӹшӹ экспертвлӓ 2008 ин Российышты лӓкшӹ цилӓ книгӓ логӹц сек яжовлӓм айырен нӓлӓш погыненӹт. Ти кого пӓшӓм эртӓрӹмӹ паштек, экспертвлӓ дӓ конкурсым вуйлатышывлӓ сӹнгӹшӹвлӓм дӓ лауреатвлӓм пӓлемденыт. «Сек яжо тыменьмӹ книга» номинациштӹ лауреатвлӓ логӹц иктӹжӹ – 4 класслан кырык мары йӹлмӹ доно лӓкшӹ «Туан шая» учебник.
Тымдымашын сек керӓл монгыржы – нӓлмӹ пӓлӹмӓшӹм ӹлӹмӓштӹ, хытырымы – сирӹмӹ – лыдмы годым, тӧр, мастарын кычылташ тымдымаш. Тидӹжӹм шокташ угӹц лӓкшӹ учебниквлӓ тымдышылан кого палшыкым пуат. Мары эдем школышты мары йӹлмӹ предмет доно келгӹ пӓлӹмӓшӹм нӓлеш гӹнь веле, анзыкылажы туан йӹлмӹ доно ирен попен кердеш. Тӹшецӹнок йӹлмӹм яратымашыжат лӓктеш.
Категори:Мары йӹлмӹ
Синан Паша мечеть
Синан Паша мечеть (турокла Sinan Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1554 - 1555 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1362 и
1362 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Геодорум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
254 и
254 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Сенегал
Халыквлӓжӹ дон Йӹлмӹвлӓжӹ
Категори:Сенегал
У сем журнал
Категори:Мары йӹлмӹ
255 и
255 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кумру
Кумру (турокла Kumru ) — Турцин, вадывел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 32.311 (пӱэргӹ: 16.187; ӹдӹрӓмӓш: 16.124) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шеперд ошмаотывлӓ
Шеперд ошмаотывлӓ ( англла Shepherd Islands) — кечӹвӓлвел Вануатун покшал Шефа провинциштӹ ошмаотывлӓ. Йыдвелнӹ Эпи кечӹвӓлвелнӹ Эфате доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 88 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 3 634 эдем ӹлен. 11 ошмаоты (бисламала aelan ) улы. Вуй-ошмаоты: Тонгоа.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шефа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Пачтамга
Пачтамга (coccyx), пачтамга лу (os coccygis) — эдем тупӹрдӹн иквӓреш кушкын шӹцшӹ кым-вӹц рудимент ӹрдӹ гӹц ылшы ӱлнӹш лаштыкшы. Тошты греклӓ тидӹ (κόκκυξ — куку) маналтеш.
Глоссоринха
Глоссоринха (Glossorhyncha ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
256 и
256 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ксеноси
Ксеноси (Xenosia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1364 и
1364 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Ладыншуды
Ладыншуды (Asarum europaeum) — Ладыншудывлӓ группыш пырышы кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
1365 и
1365 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Соколлу Мехмет Паша мечеть
Соколлу Мехмет Паша мечеть (турокла Sokollu Mehmed Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1571 - 1572 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1366 и
1366 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
257 и
257 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
258 и
258 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
259 и
259 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ӹдӹр лык
Ӹдӹр лык, тенгеок Янук лык - Кырык сир Когосола велнӹш вӓр.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Ксеникофитон
Ксеникофитон (Xenikophyton ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Дакар
Дакар (французла ‎‎ Dakar‎ ) — Сенегалын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 82.38 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 1,030,594 (метропол: 2 452 656 ) эдем ӹлен.
Категори:Сенегал халавлӓ
Султан Алааддин мечеть
Султан Алааддин мечеть (турокла Sultan Alaeddin Camii ) — Турциштӹ Анкара халан Алтындаг районын тошты (1211 - 1236 ивлӓн) дӓ Анкарашты пӹтӓришӹ мечетьшӹ.
Гӱдже
Гӱдже (турокла Güce ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.839 (пӱэргӹ: 4.424; ӹдӹрӓмӓш: 4.415) эдем ӹлен.
Султан Алааддин мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Гӱдже
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тешвикие мечеть
Тешвикие мечеть (турокла Teşvikiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Шишли районын тошты (1794 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Рубаву (район)
Рубаву  (руандала Akarere ka Rubavu) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Рубавулан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 388.3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 303 549 (пӱэргӹ: 171 046; ӹдӹрӓмӓш: 132 503) эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Гисеньи. Районышты луаткокты сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 80 utugari дӓ 525 сола (imidugudu) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
1367 и
1367 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Ӹдӹр йӓр
Ӹдӹр йӓр. Кырык сирӹштӹ ти лӹм доно кок йӓр ылын. Иктӹжӹ - Цикмӓ хала лишнӹ, весӹжӹ Виловат велнӹ Йыл лишнӹ. Кок йӓрге Шавашар ГЭСым колтымыкы, Йыл лӹвӓк линӹт.
Категори: Йӓрвлӓ Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Куку
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Куку йишвлӓ Категори:Кеквлӓ
A
A (capitale : A, minuscule : a) est la première lettre de l'alphabet latin. Elle peut faire référence à :
Гомеза
Гомеза (Gomesa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Гомеза улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм португал натуралист Bernardino António Gomes (1743 - 1828) лӹмеш пумы.