cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шартял
Скандинавиштӹш Шартял
Кечӹвӓл эртӹмӹкӹ шартял качкышым качкаш шӹнзӹт. Качмы анзыц Библиштӹ Христосын шачмыжы гишӓн увертӓрӹмӹ шамаквлӓм лыдыт. Шартял годым соредӓлӓш ак ли. Соредӓлӓт гӹньӹ, толшаш иэт нелӹ лиэш- шая улы. Ма традици семӹнь Шартял стӧл вӹлнӹ лишӓшлык? Салатвлӓ, винегрет, шӹкштӹмӹ сасна ӓрдӹ, кол качкышвлӓ, падкагыльвлӓ, жаркойвлӓ дӓ фруктывлӓ. Шелӓн пайым кыдыжын качмы ак шо, седӹндонат сасна ӓрдӹм кӹзӹт индейкӹ пай доно вашталтат. Но тӹдӹмӓт пӹтӓри шӹкштӓт. Йӱӓш гӹнь- кӱ сырам йӱэш, кӱ пышкыды якшар ӓрӓкӓм. Шартял стӧл лошты йӱкшӹ лимеш йӱмӓш сулыкеш шотлалтеш. Десертеш кофем йӱт дӓ мӱӓн "Шартял шӹдӹр" лӹмӓн нӹл лыкан шӹдӹр форман изи кагыльвлӓм качкыт. Кофе дон ӓль коньякым, ӓль ликӧрӹм пыйырт подылыт.
Качмы паштек семнявлӓшкӹ ӱштӹ Кугуза пӹрняӓн пӱштӹржӹ дон толеш. Европышты тӹдӹ Санта Клаус ылеш- ош пандашан пуры шонгы тьотя, кыды Лапланди гӹц пучывлӓ дон толеш. ӱштӹ Кугузан палшышывлӓжӹ улы- гномвлӓ, кыдывлӓ пӹрням шӓлӓтӓш палшат. Гномвлӓ халык мифологи гӹц толшы пурым кандышы дӓ пурым шанышы вадыжвлӓ ылыт, кыдывлӓ ӱштӹ Кугузалан, тенгеок эдемвлӓлӓнӓт палшат. Нӹнӹ лач Шартял вадны веле эдемвлӓ докы толыт. Пӹрнявлӓм пумы анзыц тетявлӓ ӱштӹ Кугузалан мырым мырышашлык ылыт. Ик техень кымда пӓлӹмӹ мыры "Гномвлӓн Шартял" маналтеш, кыдым кыце тетявлӓ, тенгеок кого эдемвлӓӓт мыраш яратат.
Шартял кечӹн ирок церкӹвлӓштӹ Шартял мессӹм служат. Ирок качкышеш гномвлӓн шолтен кодымы рис шӹрӓшӹм качкыт. Тӹштӹ ик миндаль пӱкш тонг лишӓшлык. Кӱлӓн тӹдӹ вӓрештеш- тӹдӹ толшаш ин цӓшӓн лиэш. Шартялеш шукы качкышым йӓмдӹлӓтӓт, тӹдӹм кым-нӹл кечӹ вӓк качкыт, семняштӹ шӹнзен, эдемвлӓ иквӓреш яжо мӓгӓлвлӓм эртӓрӓт. Хыналаш моло Шартял кечӹн ак кашеп, тидӹм лач Шартялын кокшы кечӹн, Валгыды Стефанын кечӹн веле ӹштӓт. Молнам имнидир дон хыналаш каштыныт гӹнь, кӹзӹт машинӓ дон кыдалыштыт. Скандинавиштӹ солавлӓ Кырык сирӹштӹш солавлӓ гань шӹрен ак шӹнзеп дӓ пашкуды докы моло кеӓш манын, таманяр уштышым кынамжы кеӓш вӓрештеш. Кӹзӹтшӹ гӹнь, тошты овуцавлӓ гишӓн угӹц ӓшӹндӓрен колтенӹт. Валгыды Стефанын кечӹн имнидирвлӓ дон кыдалыштмашвлӓм эртӓрӓт. Тидӹжӹ гӹнь лӹмӹнок тетявлӓлӓн кымылешӹштӹ ылеш. Имнидирӹм тьӹнгӹл дӓ йӹлгӹжшӹ материалвлӓ доно сӹлнештӓрӓт. Имни кыдалеш дӓ йӹрӹмвӓш тьӹнгӹлвлӓ сусун тьонгат.
Шартял анзыц эдемвлӓ пиш шукы оксам шӓвӓт. Цилӓ тӹдӹ пӹрням нӓлмӓшкӹ кеӓ. Шартял товырам выжалымаш, вес семӹньжӹ, Шартял йӓрмингӓ ноябрьӹнок тӹнгӓлӓлтеш. Тидӹм кого универмагвлӓ гӹц тӹнгӓлӹн, частный эдемӹн изи киосквлӓ якте ужат. Кӹзӹт кид мастарвлӓн пӓшӓвлӓм нӓлмӓш пиш трендикӓс дӓ модышты ылеш: яжо дизайнан сартавлӓ, кож укшвлӓ дон сӹлнештӓрӹмӹ гиацинтвлӓ, коршокеш куштымы якшар тюльпанвлӓ (сар тюльпанвлӓ Когечӹ пеледӹш ылыт), шӧртньӹ шӹдӹрвлӓ, пу гӹц пӹчкеден лыкмы ыжартен шӹндӹмӹ изи кожвлӓ, изи гномвлӓ, якшар онг кеквлӓ дӓ молат. Яжо пӹрняэш тенгеок книгӓвлӓӓт шотлалтыт.
Шартял лишемеш. Тӹдӹ ӹлӹмӓшӹн ӓкшӹ гишӓн шаналташ пыйырт дӓ ӱжеш. Халыквлӓ тӹдӹм ик семӹнь ак аеп гӹнят, цилӓ халыкок ти айом пурым кандышы айоэш шотла. Шартялна пуры лижӹ!
Ажедмӓшвлӓ
Ш Ш
Йӓктӹ
Йӓктӹ (Pinus) — Йӓктӹ йиш (Pinaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ цилӓжӹ 105 - 125 йиш йӓктӹ улы.
Pinus субувтыр
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Аига-и-ле-Таи
Категори:Самоа районвлӓ
Парадизантус
Парадизантус (Paradisanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ Парадизантус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Акеби
Акеби (Akebia) — Lardizabalaceae йыхыш пырышы пеледӹшӓн кушкыш. Лиана семынь вӹдӹлт кушкеш, ти кушкышым садвлӓ дон парквлӓштӹ цеверемдӹшӹ пеледӹш семӹнь культивируят. Пеледӹшвлӓжӹ изиш шоколад пышан ылыт, седӹндонат Акебим англ йӹлмӹ (англ. Chocolate vine) гӹц сӓрӓш гӹнь, "шоколад аваха" манаш лиэш. Кӹцкӹвлӓжӹ качкаш ярал ылыт.
Категори:Кушкышвлӓ
1582 и
1582 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Тире
Тире (турокла Tire ) — Турцин, кечӹвӓл Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 77.015 (пӱэргӹ: 38.067; ӹдӹрӓмӓш: 38.948) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ош логерӓн варан
Ош логерӓн варан (Varanus albigularis) — варан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты (Судан, Джибути, Эфиопи, Сомали, Конго Демократи Республика, Уганда, Руанда, Бурунди, Кени, Танзани, Ангола, Замби, Малави, Зимбабве, Мозамбик, Намиби, Ботсвана ‎‎дӓ Кечӹвӓлвел Африка Республика) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1–1,5 м якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 6–8 (озыжы), 4,5–6,5 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш.
Нил варан
Нил варан (Varanus niloticus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 120–180 см якте шоэш.
459 и
459 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Кофусцинкопусвлӓ
Кофусцинкопусвлӓ (Cophoscincopus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кофусцинкопус улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
460 и
460 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Исфахан мечеть
Исфахан мечеть (персилӓ مسجد جامع اصفهان ) — Иранышты Исфахан халан тошты (8-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Категори:Иран мечетьвлӓ
Нил варан
Категори:Варан йишвлӓ
Каскинен
Каскинен (фин. Kaskinen, швед. Kaskö) — Финляндиштӹ сек изи хала. Ӹлӹзӹ шот - 1500 эдем, Ботнический заливӹштӹ порт. Вадывелӹштӹ вӓрлӓнӓ, Тампере дорц 150 уштыш йыдпелвел-вадывелӹшкӹлӓ.
Халашты целлюлозныый комбинат улы.
Категори:Финлянди халавлӓ
Ош логерӓн варан
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Варан йишвлӓ
Аки Каурисмяки
Аки Каурисмӓки Лӹмлӹ кинорежиссёр, 1957 ин апрельӹн Ориматтила халашты, Финляндиштӹ шачын. Ленинград ковбойвлӓ Америкыш кыдалыт кино паштек шукылан пӓлӹмӹ лин.
Пӓшӓлӹмӹжӹ
Жан-Пьер Мельвиль, Райнер Вернер Фасбиндер дӓ Робер Брессон Аки Каурисмӓкин пӓшӓлӹмӓшӹшкӹжӹ кого кишӓм коденӹт. Каурисмӓкин шукы киноштыжок лиӓлтмӓш Хельсинки халашты кеӓ.
Категори:Суоми персоналивлӓ
1583 и
1583 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Паралофи
Паралофи (Paralophia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Атуа
Атуа  (самоала дӓ англла Atua ) — Самоан ирвел Уполу ошмаотышты дӓ Алеипата дон Нуусафее ошмаотывлӓштӹ районжы. Территорижӹ: 413 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 21 168 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Луфилуфи.
Категори:Самоа районвлӓ
Параптероцерас
Параптероцерас (Parapteroceras ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Каяани
Категори:Финлянди халавлӓ
461 и
461 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Калявӓрӓш
Категори:Кеквлӓ Категори:Хир кеквлӓ
Ваа-о-Фоноти
Ваа-о-Фоноти  (самоала дӓ англла Va'a-o-Fonoti ) — Самоан йыд-ирвел Уполу ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 38 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 1 666 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Самамеа.
Категори:Самоа районвлӓ
Торбалы
Торбалы (турокла Torbalı ) — Турцин, кечӹвӓл Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 121.963 (пӱэргӹ: 61.404; ӹдӹрӓмӓш: 60.559) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Имам мечеть
Имам мечеть (персилӓ مسجد امام) — Иранышты Исфахан халан тошты (1611 - 1629 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Иран мечетьвлӓ
Пектеилис
Пектеилис (Pecteilis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Шур
Категори:Мары Эл йогывлӓ Категори:Руш Федерациштӹш йогывлӓ Категори:Европыштыш йогывлӓ Категори:Йогывлӓ, кого ӓнгӹрвлӓ
Степь варан
Степь варан (Varanus exanthematicus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты (Бенин, Буркина Фасо, Камерун, Покшал Африка Республика, Чад, Конго Демократи Республика, Конго Республика, Гамби, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Кот-д’Ивуар, Либери, Мали, Мавритани, Нигер, Нигери, Сенегал, Сьерра-Леоне, Судан ‎‎дӓ Того) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60–76 см якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
462 и
462 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1584 и
1584 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Алиберти
Алиберти (Alibertia) — Америкышты вӹд лишнӹ Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Камерун
Камерун (французла Cameroun, англла (дэ-факто) Cameroon; официал лӹмжӹ — République du Cameroun) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыд-ирвелнӹ Чад, ирвелнӹ Покшал Африка Республика, вадывелнӹ Нигери, кечӹвӓлвелнӹ Экваториаль Гвиней, Габон дӓ Конго Демократи Республика доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 19 100 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 475 442 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы Яунде дӓ сек кого халажы: Дуала.
Административно-территориальное деление
Категори:Камерун
463 и
463 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Шур вел солавлӓ
Шур вел солавлӓ.
Шур сола согоньыш пырышы солавлӓ, кыдын покшалжы Макарсир ылеш.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Пелатантери
Пелатантери (Pelatantheria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Йемен варан
Йемен варан (Varanus yemenensis) — варан йишвлӓн группыш пырышы Сауд Арави ‎‎дӓ Йемеништӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 115 см якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Байындыр
Байындыр (турокла Bayındır ) — Турцин, кечӹвӓл Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 41.965 (пӱэргӹ: 20.983; ӹдӹрӓмӓш: 20.982) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
465 и
465 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
464 и
464 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Аньяланкоски
А́ньяланко́ски (фин. Anjalankoski) — Коувола хала муниципалитетӹн районжы, кыды Финляндиштӹ Кӱменлааксо провинциштӹ вӓрлӓнӓ. 2009 и якте — пасна хала. 2009 и гӹц Аньяланкоски хала Куусанкоски, Элимӓки, Яала, Валкеала дӓ Коувола пашкуды коммунывлӓ доно ик Коувола муниципалитетӹш ушнен.
Категори:Финлянди халавлӓ
1585 и
1585 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Криптоблефарусвлӓ
Криптоблефарусвлӓ (Cryptoblepharus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 54 тӹрлӹ криптоблефарус улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Пелекси
Пелекси (Pelexia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1586 и
1586 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Векил мечеть
Векил мечеть (персилӓ مسجد وکیل   ) — Иранышты Шираз халан тошты (1751 - 1773 ивлӓн) мечетьшӹ.
467 и
467 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Векил мечеть
Категори:Иран мечетьвлӓ
Мӧскӓвӹлӹш
Мӧскӓвӹлӹш (Verbascum nigrum) —шудыла кушшы шукыиӓш кушкыш.
Ботаник характеристикыжы
Вурдыжы 50—120 см кукшӹцӓш, тӧр шалгышы, ӱлнӹжӹ йӹргешкӹ, кушнӹрӓкшӹ лыкан, ӹлӹштӓшӓн, кынамжы шимӓка-якшар цӹреӓн, цуштыри, кушнӹрӓкшӹ укшвлӓэш шелӓлтеш дӓ ти укшвлӓ вурдын мычашыжы гӹц кӱкшӹрӓквлӓ ак кушеп.
Категори: Кушкышвлӓ
Фаасалелеага
Фаасалелеага  (самоала дӓ англла Fa'asaleleaga ) — Самоан ирвел Савайи ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 266 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 12 949 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Сафотулафаи.
Категори:Самоа районвлӓ
Кӓдӹ
Кӓдӹ (Columba livia) — кӓдӹ йиш кеквлӓн йыхыш пырышы шӹренок вӓшлиӓлтшӹ кек. Эдем ӹшке докыжы пиш первиок эче тымден ылын, седӹндонат тенге манмы тонышы кӓдӹвлӓ шачыныт (Columba livia var. domestica). У материквлӓм пачмы годым эдем хадӹрвлӓ дон пайдажы гӹц пасна кӓдӹвлӓмӓт сагажы нӓнген, тенге нӹнӹ ӹнде мулӓндӹ кымдыкеш шӓрлен кенӹт. Кӓдӹвлӓ гӹц синантро́пвлӓ линӹт, кыдывлӓ халавлӓштӓт, солавлӓштӓт ӹлӓт.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тӹрлӹмӹ варан
Тӹрлӹмӹ варан (Varanus ornatus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты (Гвиней, Сьерра-Леоне, Либери, Гана, Нигери, Камерун, Экваториаль Гвиней, Габон, Покшал Африка Республика, Конго Демократи Республика ‎‎дӓ Бенин) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1,8–2 м якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Гардени
Гардени (Gardenia) — Rubiaceae йыхыш пырышы пеледшӹ пушӓнгӹ. Тӹшкӓ семынят лин кердеш, кытшы доно 1 - 15 м якте шоэш. Цилӓжӹ ти йыхышты 250 йиш нӓрӹ кушкыш улы. Лӹмжӹм шотланд ботаник Александр Гарден (1730–1791) лӹмеш пумы. Ылӹштӓшвлӓжӹ шимака-ыжаргы, пеледӹшвлӓжӹ ошывлӓ ӓль сарывлӓ, тыргата тотлы пышанвлӓ. Океаништӹ кушкеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Йезд мечеть
Йезд мечеть (персилӓ مسجد جامع یزد    ) — Иранышты Йезд халан тошты (14-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Категори:Иран мечетьвлӓ
Феризли
Феризли (турокла Ferizli ) — Турцин, йыдвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.157 (пӱэргӹ: 12.302; ӹдӹрӓмӓш: 11.855) эдем ӹлен.
Пеннилабиум
Пеннилабиум (Pennilabium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Феризли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пеннилабиум
Категори:Орхидейвлӓ
Сан-Томе дӓ Принсипи
Административно-территориальное деление
Категори:Сан-Томе дӓ Принсипи
Сеферихисар
Сеферихисар (турокла Seferihisar ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.945 (пӱэргӹ: 13.807; ӹдӹрӓмӓш: 13.138) эдем ӹлен.
Мӧскӓвыч
Мӧскӓвыч (Angelica) — шӓлӓвуян кушкышвлӓн йыхыш пырышы шудыла кушкыш. Ти кушкышым кынамжы шӹмӓвыч доно яркалат. Мары Элышты цилӓ вӓреок кушкеш.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Шӓлӓвуян кушыкшывлӓ
468 и
468 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1587 и
1587 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Гагаифомауга
Гагаифомауга (самоала дӓ англла Gaga'ifomauga ) — Самоан йыдвел Савайи ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 365 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 4 770 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Аопа.
Галдина
Галдина (Haldina cordifolia) — Rubiaceae йыхыш пушӓнгӹ.
Гагаифомауга
Категори:Самоа районвлӓ
Галдина
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гагаэмауга
Гагаэмауга (самоала дӓ англла Gaga'emauga ) — Самоан йыд-ирвел Савайи ошмаотышты дӓ Уполу ошмаотышты (Саламуму-Уту дон Леауваа солавлӓ) районжы. Территорижӹ: 223 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 7 108 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Салеаула.
469 и
469 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Перистерантус
Перистерантус (Peristeranthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Сан-Томе (хала)
Сан-Томе (португалла ‎‎ São Tomé) — Сан-Томе дӓ Принсипиын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 17 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 56 166 эдем ӹлен.
Категори:Сан-Томе дӓ Принсипи халавлӓ
Каляиӓш
Каляиӓш (Mustela nivalis) — лый йишвлӓн йыхыш пырышы изи хир йӓн. Цилӓ континентӹшток ӹлӓ.
Портретшӹ
Каляиӓш хир йӓнвлӓ логӹц сек изиэш шотлалтеш. Кужырак, вӹцкӹжрӓк кӓпшӹ дӓ каваштыжы доно шимпачым (шим лыйым) ашӹндарӹктӓ. Пачыжы ик цӹреӓн дӓ мычашыштыжы шим тамга уке.
Категори:Хир йӓнвлӓ
Зенджан мечеть
Зенджан мечеть (персилӓ مسجد جامع زنجان ) — Иранышты Зенджан халан тошты (19-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Категори:Иран мечетьвлӓ
Мендерес
Мендерес (турокла Menderes ) — Турцин, кечӹвӓл Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 68.029 (пӱэргӹ: 34.520; ӹдӹрӓмӓш: 33.509) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ваисигано
Ваисигано (самоала дӓ англла Vaisigano ) — Самоан вадывел Савайи ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 178 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 6 643 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Асау.
Категори:Самоа районвлӓ
Арифие
Арифие (турокла Arifiye ) — Турцин, вадывел Сакарья илӹн дӓ Адапазары халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.290 (пӱэргӹ: 18.975; ӹдӹрӓмӓш: 18.315) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
470 и
470 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1588 и
1588 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Моринда
Моринда (Morinda) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
471 и
471 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Перистилус
Перистилус (Peristylus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1589 и
1589 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Эмойвлӓ
Эмойвлӓ (Emoia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Океаништӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Ази ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 78 тӹрлӹ эмой улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Эренлер
Эренлер (турокла Erenler ) — Турцин, вадывел Сакарья илӹн дӓ Адапазары халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 72.621 (пӱэргӹ: 36.366; ӹдӹрӓмӓш: 36.255) эдем ӹлен.
Хармс, Даниил Иванович
Даниил Хармс, лачокла фамилижӹ - Ювачёв, 30 декабрь 1905 и, Санкт-Петербург – 02 февраль 1942, Ленинград, руш сирӹзӹ, поэт.
Даниил Хармс кырык марла
http://tsikma.wordpress.com/ (Мыльон)
Категори:Поэтвлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
472 и
472 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Пескатори
Пескатори (Pescatoria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Эротикосцинк
Эротикосцинк (Eroticoscincus graciloides) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Сцинк йишвлӓ
Ункари
Ункари (Uncaria) — Rubiaceae йыхыш пушӓнгӹ.
Категори:Кушкышвлӓ
Шур сир солавлӓ
Шур сир солавлӓ.
Халык лошты Шур вел солавлӓм эче Шур сир солавлӓэш шелӹт. Ти категориш техень солавлӓ пырат:
473 и
473 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Батуми мечеть
Батуми мечеть (грузинлӓ ბათუმის მეჩეთი batumis mecheti ) — Грузиштӹ Батуми халан тошты мечетьшӹ.
Категори:Грузи мечетьвлӓ
1591 и
1591 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
474 и
474 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Ӧдемиш
Ӧдемиш (турокла Ödemiş ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 128.797 (пӱэргӹ: 63.613; ӹдӹрӓмӓш: 65.184) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
475 и
475 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1592 и
1592 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Эугонгилусвлӓ
Эугонгилусвлӓ (Eugongylus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон ошмаотывлӓштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ эугонгилус улы.
Сатупаитеа
Сатупаитеа (самоала дӓ англла Satupa'itea ) — Самоан кечӹвӓл-вадывел дон кечӹвӓл-ирвел Савайи ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 127 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 5 556 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Гаутаваи.
Категори:Самоа районвлӓ
Эугонгилусвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
476 и
476 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Ӓвӓсирӹштӹш Кырык Мары Шур монастир
Ӓвӓсирӹштӹш Кырык Мары Шур монастир (Козьмодемьянский Михаило-Архангельский (Горно-)Черемисский монастырь) — Кырык мары монастир, Ӓвӓсир солашты вӓрлӓнӓ.
Монастирӹм 1868-шӹ ин чангаш тӹнгӓлмӹ, а ти пӓшӓм ӹштӓш манын шукы документ келӹн. Пумага пашавла доно дӓ халыкланна туан йӹлмӓн монастирӹм пачмы верц шукы пӓшӓм кым луддӹмӹ эдем: Михаил Герасимов (1823—1893), марла тӹдӹм Шонды Михала маныныт, Андрей Никитин (1820—1875) дӓ Иван Захаров (1829—1885) ӹштенӹт.
Монастирӹм 1871-шӹ ин валгыдемдӹмӹ. 1917-шӹ ин ти монастир Азан Епархин Кымшы категори статусан ылын. Йыл тӹрӹштӹш халыквлӓ логӹц лач кырык марынвлӓн веле ӹшке туан йӹлмы доно жеплӹшӹ монастирӹштӹ ылынат, ти монастирӹшкӹ суасламарынвлӓӓт толыныт дӓ тенге тӹдӹ халыквлӓм соты корныш лыкшы институт семӹнь ӹштен. Лӹмӹнжок кырык марынвлӓлӓн ти монастир ӓкӓн дӓ шотеш пиштӹмӹ. Монастирӹштӹ кок храм, косир садвлӓ, яжо корнывлӓ дӓ кырык мары тетявлӓм тымдаш манын, кок классан школ ылын. Тӹштӹ пӹтӓриш кырык мары интеллигенци тыменьӹн, нӹнӹ логӹц пӹтӓриш марла романын авторжы — Игнатьев Никон.
Нур-Астана мечеть
Нур-Астана мечеть (казахла Нұр-Астана мешіті‎  ) — Казахстанышты Нур-Солтан халан у (2008 ин) мечетьшӹ.
Категори:Казахстан мечетьвлӓ
Ӓвӓсирӹштӹш Кырык Мары Шур монастир
Шур монастир паян ылын, тӹдӹн мулӓндӹвлажӹ Азан губерняштӹ, Цикмӓ уездыштӹ дӓ Угарман губернянӓн Шурдӹнг уездӹштӹ ылыныт. Совет кӹлӹм шагалтымы паштек монастирӹм Шурдӹнг уездӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Огнев-Майдан дон Семнӓнӓ (Семьяны) солавлӓ гӹц ылшывлӓ пыдыртенӹт, нӹнӹлӓн Шурдӹнг гӹц мещӓнвлӓ палшенӹт. 1921-шӹ ин монастир портвлӓэш Кырык Мары Педтехникумым пачмы, церкӹвлӓм пыдыртымы, 2006-шы и годшен Шур монастир угӹц ӹштӓш тӹнгӓлӹн.
Ажедмӓш
Категори:Мары Эл монастирвлӓ Категори:Монастирвлӓ
1593 и
1593 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Лигозома сцинк йишвлӓ
Лигозома сцинк йишвлӓ (Lygosominae) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 52 тӹрлӹ лигозома сцинк улы.
Классификацижӹ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Ляркӓ
Ляркӓ (Riparia riparia) — цӹгӓк йишвлӓн йыхыш пырыш изи кек. Австрали дон Антарктида гӹц пасна, цилӓ материкышток вӓшлиӓлтеш. Тенгеок Мары Элыштат ти кекӹм шӹренок ужат.
Категори:Цӹгӓквлӓ
Бейдаг
Бейдаг (турокла Beydağ ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.395 (пӱэргӹ: 6.642; ӹдӹрӓмӓш: 6.753) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Льыртык
Льыртык (Delichon urbicum) — цӹгӓк йишвлӓн йыхыш пырышы изи кек. Европышты, Йыдпел Африкшыты вӓшлиӓлтеш. Тел гачеш Африкыш Сахара гӹц изиш улыкрӓк чонгештӓ. Кого партьывлӓштӹ йогы тӹрвлӓштӹ, алыквлӓштӹ, тура сир дон кырык неркӓвлӓштӹ дӓ порт лишнӓт пӹжӓшӹжӹм опта.
Категори:Цӹгӓквлӓ
Амбарелла
Амбарелла (Spondias dulcis) — Сумах йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Палаули
Палаули (самоала дӓ англла Palauli ) — Самоан кечӹвӓлвел Савайи ошмаотышты районжы. Территорижӹ: 523 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 8 984 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Ваилоа.
Категори:Самоа районвлӓ
Вангери
Вангери (Vangueria) — Rubiaceae йыхыш пырышы пеледшӹ пушӓнгӹ. Африкышты Сахара гӹц кечӹвалвелнӹрак Мадагаскар якте, шӹренжок Кени дон Танзаништӹ кушкеш.
Халеб кого мечеть
Халеб кого мечеть (арабла جامع حلب الكبير ) — Сириштӹ Халеб халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.
Категори:Сири мечетьвлӓ
479 и
479 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Шур школ
Шур школ — Кырык сирӹштӹш школвлӓ логӹц сек тоштывлӓ лошкы пыра дӓ тӹштӹ 1900-шы ивлӓн тӹнгӓлтӹшӹштӹ кырык мары интеллигентвлӓ логӹц шукын тыменьӹнӹтӓт, историжӓт сек паян ылеш. Ти якшар портӹштӹ школ 1 ноябрь 1874-шӹ и годшен ӹштӓ. 1875-шӹ ин школ Халык Тымдымаш Министерство лӹвӓлнӹ ылын, тидӹ паштек тӹдӹм Цикма уездӹн земствышкыжы пыртымы, 1877-шӹ ин Гурий Шумбелкымдемлӓн пумы, 1892-шы ин церкӹ кымдем школ статусым пумы, тидӹ паштек угӹц Гурий Шумбелкымдемлан ванжен. Октябрь революци паштек, Шур монастирӹм питӹрӹмӹкӹ, школышты 1919-1926-шы ивлӓ лошты Кырык Мары Педтехникум ӹштен.1926-шы ин школлан Хресань сӓмӹрӹквлан школ лӹмӹм пумы. 1933-53-шы ивлӓ лошты Шурыштыш тетя портӹштӹш тетявлӓӓт тӹштӹ тыменьӹнӹт. 1953-59-шӹ ивлӓ лошты Шӹмиӓш школ ылын, вара тӹдӹ Кӓндӓкшиӓшӹш вашталтымы, 1989-шӹ ин Ындекшиӓш школ лин. 2000 и годшен Шур тӹнг школ маналтеш.
Ш Ш Ш Ш
Лачокла агамавлӓ
Лачокла агамавлӓ (Agama) — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 46 тӹрлӹ агама улы.
Йишвлä
Категори:Агама йишвлӓ
478 и
478 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1596 и
1596 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
480 и
480 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Леулумоега
Леулумоега (самоала дӓ англла Leulumoega ) — Самоаштыш Аана районын вуйхалажы. 2006-шы ин тӹштӹ 1 290 эдем ӹлен.
1595 и
1595 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Леулумоега
Категори:Самоа халавлӓ
Форингопсис
Форингопсис (Phoringopsis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Кираз
Кираз (турокла Kiraz ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 44.830 (пӱэргӹ: 22.460; ӹдӹрӓмӓш: 22.370) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Афега
Афега (самоала дӓ англла Afega ) — Самоаштыш Туамасага районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
Кайнарджа
Кайнарджа (турокла Kaynarca ) — Турцин, йыд-вадывел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.376 (пӱэргӹ: 11.843; ӹдӹрӓмӓш: 11.533) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1598 и
1598 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Сердиван
Сердиван (турокла Serdivan ) — Турцин, вадывел Сакарья илӹн дӓ Адапазары халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 75.602 (пӱэргӹ: 38.212; ӹдӹрӓмӓш: 37.390) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Арыслан
Арыслан (Panthera leo ) — Африкышты дӓ Азиштӹ вӹд лишнӹ хир йӓн. Кӓпшӹ 170–250 см (озы) / 140–175 см (ӓвӓ), пачшы 90–105 см (озы) / 70–100 см (ӓвӓ).. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 150–250 кг, ӓвӓвлӓн 120–182 кг якте шоэш.
Феладени
Феладени (Pheladenia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Категори:Орхидейвлӓ
Луфилуфи
Луфилуфи  (самоала дӓ англла Lufilufi ) — Самоаштыш Атуа районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
483 и
483 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Мулифануа
Мулифануа  (самоала дӓ англла Mulifanua ) — Самоаштыш Аига-и-ле-Таи районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
Араза
Араза (Eugenia stipitata) — миртвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Кӱкшӹцшӹ 2,5 м якте, 6- 18 см кыташ 3,5-9,5 см кымдыкаш ляпцӓкӓрӓк ӹлӹштӓшӓн. Вӹцкӹж каваштан кӹцкӹжӹ йӹргешкӹ, диаметрӹштӹжӹ 12 см дӓ нелӹцшы 750 г якте. Кӹцкӹ коргӹжӹ сарикӓ паян. Кечӹвӓл Америкышты кушкеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1599 и
1599 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Мабуй сцинк йишвлӓ
Мабуй сцинк йишвлӓ (Mabuyinae) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Америкышты, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 190 тӹрлӹ мабуй сцинк улы.
Классификацижӹ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Сӧгӱтлӱ
Сӧгӱтлӱ (турокла Söğütlü ) — Турцин, йыдвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.193 (пӱэргӹ: 7.131; ӹдӹрӓмӓш: 7.062) эдем ӹлен.
Эвкалипт
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
484 и
484 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1600 и
1600 и — XVI курымын ижӹ. Категори:XVI курымКатегори:Ивлӓ
Самамеа
Самамеа  (самоала дӓ англла Samamea ) — Самоаштыш Ваа-о-Фоноти районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
Кемальпаша
Кемальпаша (турокла Kemalpaşa ) — Турцин, ирвел Измир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 87.147 (пӱэргӹ: 44.346; ӹдӹрӓмӓш: 42.801) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Вертикорди
Вертикорди (Verticordia) — Myrtaceae йыхыш пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1601 и
1601 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
485 и
485 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Элтон Джон
Сэр Э́лтон Геркулес Джон (Elton Hercules John, лачокла лӹмжӹ Ре́джиналд Ке́ннет Дуайт ; 25 март 1947) — англ рок-мырызы, композитор дӓ пианист. Кӹзӹт якте 250 миллион пластинкым лыктын, карьерыжы 40 и гӹц шукырак шыпшылтеш.
Альбомвлӓжӹ
Категори:Мырызывлӓ Категори:Попмырызывлӓ Категори:Рок-мырызывлӓ
Лачокла сцинк йишвлӓ
Классификацижӹ
Категори:Сцинк йишвлӓ
486 и
486 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Сафотулафаи
Сафотулафаи  (самоала дӓ англла Safotulafai ) — Самоаштыш Фаасалелеага районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
1602 и
1602 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Хендек
Хендек (турокла Hendek ) — Турцин, ирвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 74.607 (пӱэргӹ: 37.394; ӹдӹрӓмӓш: 37.213) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
487 и
487 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Коти йишвлӓ
Коти йишвлӓ (Felidae) — коти ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹл качшы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 41 тӹрлӹ коти улы.
Классификацижӹ
Категори:Йӓнвлӓ
Акязы
Акязы (турокла Akyazı ) — Турцин, ирвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 83.747 (пӱэргӹ: 41.712; ӹдӹрӓмӓш: 42.035) эдем ӹлен.
Чигли
Чигли (турокла Çiğli ) — Турцин, Измир илӹн дӓ вадывел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 153.508 (пӱэргӹ: 76.768; ӹдӹрӓмӓш: 76.740) эдем ӹлен.
Акязы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «язы» ('unmanned countryside') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чигли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1604 и
1604 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Бабако
Бабако (Carica pentagona) — Карика йыхыш пырышы кӹцкӓн пушӓнгӹ.
488 и
488 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Бабако
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Питьӹрвонгы
Питьӹрвонгы (Cantharellus cibarius) — сары цӹреӓн понгы. Питьӹрвонгын вӹлвӓлжӹ кукшы, коэштӓтлтшӹ, тӹржӹ пӹтӹрен шӹндӹмӹ тӹрлецӓн вуйта. Кымда вуян агыл, шӹрен веле лу сантиметр гӹц кымдарак лин кердеш. Ялжы вуйжы гӹц ошырак. качкаш ярал понгы. Ти понгын марла вес лӹмвлажӹ улы.
Категори:Понгывлӓ
Салеаула
Салеаула  (самоала дӓ англла Saleaula ) — Самоаштыш Гагаэмауга районын вуйхалажы. 2006-шы ин тӹштӹ 579 эдем ӹлен.
489 и
489 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1605 и
1605 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Гӱзелбахче
Гӱзелбахче (турокла Güzelbahçe ) — Турцин, Измир илӹн дӓ вадывел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.138 (пӱэргӹ: 11.891; ӹдӹрӓмӓш: 10.247) эдем ӹлен.
1606 и
1606 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Гӱзелбахче
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
490 и
490 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Аопа
Аопа  (самоала дӓ англла Saleaula ) — Самоаштыш Гагаифомауга районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
Папайя
Папайя (Carica papaya) — Карика йыхыш пырышы кӹцкӓн пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пи йишвлӓ
Пи йишвлӓ (Canidae) — пи ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹл качшы йӓнвлӓ.
1607 и
1607 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Сасна
Сасна (Sus scrofa domesticus) — ирсаснан родняжы, кыдым эдем 7000 и первиок ӹшке тоныжы урдаш тӹнгӓлӹн. Тӹнгжӹм саснам Вадывел сандалӹквлӓштӹ, Ирвел Азиштӹ дӓ Океаништӹ урдат. Тӹ годымок эдем дорц шӹлшӹ тоны урдымы саснавлӓн йых улы, нӹнӹм рейзорбек маныт, кыдывлӓ Йыдвел Америкышты, Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтӹт. Эдем саснам качкышым дӓ каваштым нӓлӓш урда. Сасна партьышты ӹлӓш ярата. Игыжӹм саснаигӹ маныт. Кого саснавлӓм ӓвӓ сасна дон озы сасна маныт. Озы саснавлӓ яжон кушкышты манын, мыныштым шулыт.
Категори:Вольыквлӓ
Асау
Асау  (самоала дӓ англла Asau ) — Самоаштыш Ваисигано районын вуйхалажы.
Категори:Самоа халавлӓ
491 и
491 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Коджаали
Коджаали (турокла Kocaali ) — Турцин, йыд-ирвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.622 (пӱэргӹ: 12.189; ӹдӹрӓмӓш: 12.433) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «коджа» ('кого') дон «Али» ('a male personal name') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Латин йӹлмӹ
Латин йӹлмӹ (латинлӓ lingua latina тенгеок lingua romana) — Тӹнгжӹм Ватиканышты попат.
Ваилоа
Ваилоа  (самоала дӓ англла Vailoa ) — Самоаштыш Палаули районын вуйхалажы. 2011-шы ин тӹштӹ 770 эдем ӹлен.
Латин йӹлмӹ
Латинлӓ Википеди
Категори:Йӹлмӹвлӓ
Ваилоа
Категори:Самоа халавлӓ
1608 и
1608 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Туанвлӓ
Туанвлӓ - техень эдемвлӓ, кыдывлӓ йыхын вес эдемвлӓлӓн туан ылыт. Кырык марла туан ылмым анжыктышы техень шамаквлӓ улы:
Категори:Туанвлӓ Категори:Йых
Сфеноморфус сцинк йишвлӓ
Сфеноморфус сцинк йишвлӓ (Sphenomorphinae) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 230 тӹрлӹ сфеноморфус сцинк улы.
Классификацижӹ
Категори:Сцинк йишвлӓ
493 и
493 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Пирӹванды
Пирӹванды (Frangula), тидӹмок эче (Rhamnus cathartica) лӹм доно пӓлӓт. Цилӓжы 24 йыхыш пырышы 560 йиш пирӹванды улы. А. А. Саваткован "Кырык мары лӹмдерӹштӹжӹ" ти лӹмӹм пирӹни кушкыш доно самынь иктеш лыкмы.
Категори:Кушкышвлӓ
Бомарей
Бомарей ( Bomarea ) — Alstroemeriaceae йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 йиш тӹрлӹ бомарей улы.
Йишвлӓ
Категори:Пеледӹшвлӓ
492 и
492 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Карапӱрчек
Карапӱрчек (турокла Karapürçek ) — Турцин, кечӹвӓл Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.548 (пӱэргӹ: 6.337; ӹдӹрӓмӓш: 6.211) эдем ӹлен.
Лачокла той шӓкшӓльӹвлӓ
Лачокла той шӓкшӓльӹвлӓ (Anguis) — той шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ той шӓкшӓльӹ улы.
Карапӱрчек
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «пӱрчек» ('lovelock') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лачокла той шӓкшӓльӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Уполу
Уполу (самоала дӓ англла Upolu ) — ирвел Самоан сек кого 2-шы ошмаотышты. Территорижӹ: 1,125 км². 2001-шӹ ин тӹштӹ 134 400 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Апиа.
Категори:Самоа ошмаотывлӓ
494 и
494 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Венедиктов, Арсений Андреевич
Венедиктов, Арсений Андреевич - Мары Эл дон Руш Элын сылен нӓлмӹ артистшӹ. 02 январьын 1935 ин Шур велнӹш Цигӓнсолаэш шачын.
Категори: Артиствлӓ
1610 и
1610 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Фрагморхис
Фрагморхис (Phragmorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Кечӹ (календарь)
Кечӹ – йыд-кечӹн соты жепшӹ. Ӓрняштӹ 7 кечӹ дӓ марла нӹнӹн ӹшке лӹмӹштӹ улы. Кечӹлӓн тӹлзӹштӹ ӹшке номерӹм пуат, тидӹ «дата» маналтеш. Ин сек кужы кечӹжӹ 22-23 июнь дӓ сек кӹтӹк 22-23 декабрьын.
Нарлыдере
Нарлыдере (турокла Narlıdere ) — Турцин, Измир илӹн дӓ вадывел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 59.161 (пӱэргӹ: 30.857; ӹдӹрӓмӓш: 28.304) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
495 и
495 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Лейк-Луиз
Лейк-Луиз (англла Lake Louise ; атнала Sasnuu’ Bene’) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 192.3 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 88 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Фиматидиум
Фиматидиум (Phymatidium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Савайи
Савайи  (самоала дӓ англла Savai'i ) — вадывел Самоан сек кого ошмаотышты. Территорижӹ: 1,694 км². 2006-шы ин тӹштӹ 43,142 эдем ӹлен.
Категори:Самоа ошмаотывлӓ
Чад
Чад (французла‎‎ République du Tchad, арабла‎‎ جمهورية تشاد) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Ливи, ирвелнӹ Судан, кечӹвӓлвелнӹ Покшал Африка Республик, кечӹвӓл-вадывелнӹ Камерун дӓ Нигери, вадывелнӹ Нигер доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 10 329 208 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 1 284 000 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Нджамена.
Административналä деление
Категори:Чад
1611 и
1611 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Викингвлӓ
Викингвлӓ (датчанла vikinger, шведлӓ vikingar, норвегла vikingene, фӓрерлӓ víkingur) — йыдпелвел герман группыш пырышы тошты скандинави йӹлмӹлӓ попышы Скандинавиштӹ ӹлӹшӹ VIII—XI-шӹ курымвлӓн тошты халык.
Анжалаш
Категори:Скандинави
Шереке
Шереке (Шерекей) — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Шалахай кӱкшӹ Шӹндӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Цикмӓ-Шывашар корны лишнӹ. Пӹзӹкныр гӹц 4 уштыш нӓрӹ.
1859-шӹ ин Изи Кожважыштӹ (Шерекештӹ) 56 кудвичӹ ылын (141 пӱэргӹ дӓ 156 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын (128 пӱэргӹ дӓ 124 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 304 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 324 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 287 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 72 кудвичӹ ылын 311 эдем ӹлен(154 пӱэргӹ дӓ 157 ӹдӹрӓмӓш).
2001-шӹ ин Шерекештӹ 65 кудвичӹ ылын 174 эдем ӹлен (90 пӱэргӹ дӓ 84 ӹдӹрӓмӓш).
Истори
1785-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш. Шереке тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Балчова
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гейве
Гейве (турокла Geyve ) — Турцин, кечӹвӓл Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 46.629 (пӱэргӹ: 23.230; ӹдӹрӓмӓш: 23.399) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Дельта-Ривер
Дельта-Ривер (англла Delta River ; атнала Saas Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын йогыжы. Кужыцшы 256 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ
Баиль
Баиль (Aegle marmelos) — Rutaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1612 и
1612 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
496 и
496 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
1613 и
1613 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Шунӓнгӹр
Шунӓнгӹр (Шунангер) — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Вургымла кӱкшӹ Йыл сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Якшарсир, Имнивичы, Вӹдсӹнзӓ карем, Сасна карем дӓ Йӓкӹнер кӱкшӹ лишнӹ. Пӹзӹкныр гӹц 8 уштыш нӓрӹ.
1795-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 17 кудвичӹ ылын.
1859-шӹ ин Шунӓнгӹрштӹ 35 кудвичӹ ылын (87 пӱэргӹ дӓ 106 ӹдӹрӓмӓш).
1897-шӹ ин 49 кудвичӹ ылын (123 пӱэргӹ дӓ 129 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 55 кудвичӹ ылын 298 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 58 кудвичӹ ылын 310 эдем ӹлен.
1923-шӹ ин 52 кудвичӹ ылын.
1925-шӹ ин 308 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 63 кудвичӹ ылын 321 эдем ӹлен.
Истори
1795-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Иерей
Иере́й (греклӓ Ἱερεύς — цӧкӹм пушы, карт), Руш церкӹштӹ — сек ӱл статусан свӓшеньӹкӹн лӹмжӹ. Шамакын этимологижӹ грек йӹлмӹ гӹц, марла тидӹ цӧкӹм пушым анжыкта.
Анжал
Категори:Йымы йылавлӓ Категори:Религи Категори:Православи
Физоцерас
Физоцерас (Physoceras ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
498 и
498 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Рамон Пиньейро Лопес
Авӓжӹ Vicenta López Fernández, ӓтяжӹ Salvador Piñeiro García.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси Категори:Испани персоналивлӓ
499 и
499 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Тӹлзӹ (календарь)
Тӹлзӹ жепӹм шотлымы период, кыды Тӹлзӹн Мӱлӓндӹ йӹр сӓрнӹмӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Тӹлзӹштӹ 28 – 31 кечӹ лин кердеш. Астрономиштӹ таманяр тӹрлӹ тӹлзӹ улы. Ик иштӹ 12 тӹлзӹ. Февраль 28-29 кечӓн. Январь, март, май, июль, август, октябрь, декабрь 31 кечӓн ылыт. Апрель, июнь, сентябрь, ноябрь - 30 кечӓн.
Мангостан
Мангостан (Garcinia mangostana) — Клузия йыхыш пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1615 и
1615 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Нельчина
Нельчина (англла Nelchina ; атнала Xaz Ghae Na’ 'Nelchina River') — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 121.0 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 71 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Байраклы
Байраклы (турокла Bayraklı ) — Турцин, Измир илӹн дӓ йыд-вадывел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 303.816 (пӱэргӹ: 152.280; ӹдӹрӓмӓш: 151.536) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аполима
Аполима (самоала дӓ англла Apolima ) — покшал Самоаштыш Аига-и-ле-Таи районын ошмаотышты. Территорижӹ: 1,4 км². 2006-шы ин тӹштӹ 75 эдем ӹлен.
500 и
500 и — V курымын ижӹ. Категори:V курымКатегори:Ивлӓ
Суситна
Суситна (англла Susitna ; атнала ? ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 411.4 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 37 эдем ӹлен.
Аполима
Категори:Самоа ошмаотывлӓ
Галисиштӹш викингвлӓ
Галисиштӹш викингвлӓ (галис. viquingos en Galicia) — йыдпелвел герман группыш пырышы тошты скандинави йӹлмӹлӓ попышы Скандинавиштӹ, Атланти океанышты дон Мӱлӓндӹ лоштыш тангыжышты ӹлӹшӹ викинг пиратвлӓн IX-шӹ курымын 849 ин август тӹлзӹштӹ Испанин Галиси регионышты вӓрлӓнӹшӹжӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси Категори:Скандинави
Вивальди, Антонио
Анто́нио Лу́чо Вива́льди (Antonio Lucio Vivaldi); 4 март 1678, Венеци — 28 июль 1741, Вена) — итальян композитор, крипицӓзӹ, педагог, дирижёр. Барокко жепӓш кого лӹм. Сек кымдан пӓлӹмӹ композицижӹ - "Ин нӹл жепшӹ" маналаш. Тидӹ гӹц пасна хор музыкым сирен, нӹнӹ логӹц сек пӓлӹмӹжӹ Gloria (RV 589). Эчежӹ лу гӹц шукырак оперым сирен.
Категори:Композиторвлӓ
Физогине
Физогине (Physogyne ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ Физогине улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Галиси хӹрӓш ышкал
Галиси хӹрӓш ышкал (галис. rubia galega, rubia gallega) — Испанин йыд-вадывелӹшӹ Галиси провинциштӹ шӹлӓн ышкал порода. Галиси хӹрӓш ышкалвлӓн туан мулӓндӹжӹ Галиси ылеш. Шӹшержӹ гӹц ӹштӹмӹ тетилья тара галисивлӓн таравлӓжӹ логӹц сек яргатажы дӓ яратымыжы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси Категори:Вольыквлӓ
Бурунди
Бурунди (рундилӓ Republika y'u Burundi, Irepuburika y’Uburundi; французла République du Burundi) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Руанда, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Танзани, вадывелнӹ Конго Демократи Республика доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 10 216 190 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 27,834 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Бужумбура.
Бакупари
Бакупари (Garcinia gardneriana тенгеок Rheedia brasiliensis ) — Клузия йыхыш пушӓнгӹ.
Бурунди
Административное деление
Категори:Бурунди
Бакупари
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
501 и
501 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Имам
Има́м (إمام — вуйлаташ) — исламышты мечеть доно вуйлатышы ӧрт эдем. Имам — тенгеок «весӹвлӓлӓн пример» семӹнь лин кердеш. Молитвӓм лыдмы годым имамым айырат, кыды ти йымы ыдылмы процесс верц вӓшештӓ. Молитвӓ лыдмы годым вуйлатышым айырымашты тӹдӹн иготшым анжат, 8 иӓш ылеш гӹнь тӹдӹ вуйлатышеш айырымы лин кердеш. Турциштӹ имамым мечеть кымдемӹн эдемвлӓжӹ айырат, ислам кушӹл органвлӓ тӹдӹм ярыктат. Имам Йымы йылавлӓ доно кӹлдалтшӹ йори школым тымень пӹтӓрӹшӹ лишӓшлык. Ти школ паштек кадий дон муфтий вӓрым нӓлӓш йӧн лиэш. Имам вуешӹжӹ ош тюрбаным дӓ ош шокшан выргемӹм чиӓ.
Категори:Ислам
Карбоейро монастырь
Карбоейро монастырь тенгеок Сан-Лоренцо-де-Карбоейро монастырь (галис. Mosteiro de San Lourenzo de Carboeiro, Monasterio de San Lorenzo de Carboeiro) — Испанин йыд-вадывелӹшӹ Галиси автономный регионыштыш Рома архитектура монастырьвлӓ логӹц сек тоштывлӓ лошкы пыра.
Сильеда муниципалитетиштӹ Карбоейро (Santa María de Carboeiro) приходышты вӓрлӓнӹшӹ ти монастырь церкӹ X курымын монастырьжы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси
Маноно
Маноно (самоала дӓ англла Manono ) — покшал Самоаштыш Аига-и-ле-Таи районын ошмаотышты. Территорижӹ: 3 км². 2006-шы ин тӹштӹ 889 эдем ӹлен.
Солавлӓжӹ
Категори:Самоа ошмаотывлӓ
1617 и
1617 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
502 и
502 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1618 и
1618 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Суситна (йогы)
Суситна (англла Susitna River ; атнала Sasut Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл Аляска штатын атна халыкын йогыжы. Кужыцшы 256 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ
Каршыяка
Каршыяка (турокла Karşıyaka ) — Турцин, Измир илӹн дӓ йыд-вадывел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 296.031 (пӱэргӹ: 141.364; ӹдӹрӓмӓш: 154.667) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
503 и
503 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Талкитна
Талкитна (англла Talkeetna Mountains ; атнала Dghelaay tahwt’aene ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл  Аляска штатын атна халыкын кырыкжы.
Категори:Аляска кырыквлӓ
Бужумбура
Бужумбура (рундилӓ дӓ французла ‎‎ Bujumbura) — Бурундин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 86.54 км². 1990-шы ин тӹштӹ 235 440 эдем ӹлен.
Категори:Бурунди халавлӓ
Тӓкӓрӓ
Тӓкӓрӓ (Токари) — сола Кырык сирӹштӹ, Ковашын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 27 кудвичӹ ылын (65 пӱэргӹ дӓ 73 ӹдӹрӓмӓш).
Маммей
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Тӓкӓрӓ
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ ин 51 кудвичӹ 271 (135 пӱэргӹ дӓ 136 ӹдӹрӓмӓш)эдем ӹлен.
1915-шӹ ин 73 кудвичӹ ылын 372 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 78 кудвичӹ ылын 392 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин Тӓкӓрӓштӹ 414 эдем ӹлен. 412 - марын, 2 - рушан.
1929-шӹ ин 84 кудвичӹ ылын 376 эдем ӹлен (168 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш). 366 - марын, 10 - рушан.
1940-шӹ ин 100 кудвичӹ ылын, 441 эдем ӹлен.
1943-шӹ ин 87 кудвичӹ ылын, 254 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин 98 кудвичӹ ылын 137 эдем ӹлен (39 пӱэргӹ дӓ 98 ӹдӹрӓмӓш).191 - марын, 3 - рушан, 3 - суасла марын.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Лампрофолисвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Шывашар
Шывашар, тенгеок кӹзӹтшӹ кырык марла Чебаксар (суасламарла: Шупашка́р, Šupaškar, Чебоксары) — Суасламары Республикын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 456 054 эдем ӹлен. Халан этимиолгижӹм шукы верси доно ынгылдарат, сек –нянешӹжӹ марла йӹлмӹн Шӓвӹкшӓнгӹр «деревянный желоб или кадка для воды» шаям шотлаш лиэш. Шывашарышты шукы кырык марын ӹлӓ. Руш историографвлӓ молнам ти халам 1556-шы ин шӹндӹмӹ маныныт, кӹзӹт ти им 1469-шӹш ваштымы. Тӹ годӹмок австри историк Герберштейн Угарман лӹвӓлнӹш кырык марынвлӓм Московин кугижӓжӹ Васили Кымшы 1487-шӹ ин веле сӹнген манеш. Кырык марынвлӓн первиш вуйхалашты, Цепель вӓреш Шурдӹнгӹм (Васильсурскым) 1523-шы ин шӹндӹмӹ гӹнь, Шывашарлан 1469-шӹ ин негӹцӹм пиштӹмӹлӓн когонжок ӹнянӓш ак ли.
Ш Ш Ш Ш
1619 и
1619 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Аль-Фатих мечеть
Категори:Бахрейн мечетьвлӓ
504 и
504 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Пилофиллум
Пилофиллум (Pilophyllum villosum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Пилофиллум улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Икебана
Икеба́на тенгеок икэбана (生け花 аль いけばな икэбана, «икэ» — ӹлӹмӓш, «бана» — пеледӹшвлӓ, кырык марла тидӹ «ӹлӹшӹ пеледӹшвлӓ» лиэш) — Япоништӹ ӹлӹшӹ, кӹрмӹ пеледӹшвлӓ дон укшвлӓ гӹц композицивлӓм ӹштӹмӓш. Ти композицивлӓ пӧрт ӓль кӹдеж доно гармоништӹ лишӓшлык ылыт. Проста, но тӹ годымок цӹревлӓм шотыш нӓлмӓш да яжо цӹре тот икебана негӹцеш вазыныт.
Истори
Икебана Японишты XV курымын шачын дӓ пӹтӓрижӹ йымы ыдылмы церемони доно кӹлдӓлтӹн, ти пеледӹш композицивлӓм йымывлӓлӓн цокеш пумы.
Ажедмашвлӓ
Категори:Япони Категори:Флористика
Катар мечеть
Катар мечеть (арабла المركز ;الثقافي الإسلامي القطري) — Катарышты Доха халан у мечетьшӹ.
1620 и
1620 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Катар мечеть
Категори:Катар мечетьвлӓ
Суши
Су́ши — (sushi, 寿司) — япон халык качкыш, кыдым рис дӓ тангыж продуктвлӓ гӹц йӓмдӹлӓт.
Фотовлӓ
Категори:Качкышвлӓ
Мезуя
Мезуя (Mesua ferrea) — Клузия йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
505 и
505 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Таркан
Тарка́н Теве́толу (Tarkan Tevetoğlu); 17 октябрь 1972, Альцай, Рейнланд-Пфальц, Германи), фанатвлӓжӹ лошты Тарка́н лӹм доно пӓлӹмӹ турок мырызы, мыры автор дӓ продюсер. Турциштӹ «Поп-Музыкын Принцшӹ» лӹм доно пӓлӹ, пиш популярный дӓ яратымы мырызы. 19 миллион дискым лыктын.
Ажедмашвлӓ
http://www.youtube.com/watch?v=zGooVJpVt7k
Категори:Попмырызывлӓ Категори:Турци персоналивлӓ
1621 и
1621 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
506 и
506 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Эсморга
Эсморга (галис. A esmorga) — Эдуардо Бланко Аморын (1897–1979) сек кымдан пӓлӹмӹ романжы. Эсморга Аморын сек яжо романешӹжӹ шотлалтеш. Сек пӹтӓриок 1959 ин Аргентинын вуйхалажы Буэнос-Айрес халашты дӓ вес 1970 ин Испанин йыд-вадывелӹшӹш Галиси провинциштӹ пецӓтлӓлтӹн. Галиси йӹлмӹ дон литературын примервлӓ гӹц яжон пӓлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси Категори:Романвлӓ
Шӹндӹрйӓл
Шӹндӹрйӓл.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Кувейт кого мечеть
Кувейт кого мечеть (арабла المسجد الكبير) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.
Категори:Кувейт мечетьвлӓ
Карабаглар
Карабаглар (турокла Karabağlar ) — Турцин, Измир илӹн дӓ покшал Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 443.159 (пӱэргӹ: 219.422; ӹдӹрӓмӓш: 223.737) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «баглар» ('vineyards') шамаквлӓ гӹц лин.