cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кугижӓ попугай амадина
Кугижӓ попугай амадина (Erythrura psittacea) — Estrildidae йиш группыш пырышы йыдпел Вануату ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай амадина мырышы кек. Кытшы 11 см якте лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Перу рок тыргӓдӹ
Перу рок тыргӓдӹ (Columbina cruziana) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Чили, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Каталонвлӓ
Каталонвлӓ — Испаништӹш Каталони провинцин тӹнг халыкшы. Йӹлмӹштӹ — каталан йӹлмӹ, тенгеок испанла, французла, итальянла попат. Кугижӓныш статусым каталан йӹлмӹ Андоррышты намалеш. Тӹнг йымы йылашты — католицизм.
Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
Категори:Каталони Категори:Европыштыш халыквлӓ Категори:Халыквлӓ Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Якшар вуян попугай амадина
Якшар вуян попугай амадина (Erythrura psittacea) — Estrildidae йиш группыш пырышы йыдпел У Каледоништӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай амадина мырышы кек. Кытшы 12 см якте лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Йыдвел Норвеги
Йыдвел Норвеги (норвеглӓ Nord-Norge [Bokmål] дон Nord-Noreg [Nynorsk]; йыдвел саамла Davvi-Norga) — Норвегин йыдвел регионжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 462,908 эдем ӹлен. Регионын территорижӹ 112,951 км². Провинцивлӓжӹ (фӱльке) Нурланн, Тромс, Финнмарк.
Категори:Норвеги
Изи рок тыргӓдӹ
Изи рок тыргӓдӹ (Columbina minuta) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 14–16 см, нелӹцшӹ 24–26 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Бальтра
Бальтра ошмаоты (исп. Isla Baltra) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 27 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Якшар нерӓн кӓдӹ
Якшар нерӓн кӓдӹ (Patagioenas flavirostris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–37 см, нелӹцшӹ 230–425 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ньяссахромис
Категори:Цихлидвлӓ
Амадина
Амадина (Amadina) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ амадина улы. Кытшы 12–14 см якте лин кердеш.
Орави рок тыргӓдӹ
Орави рок тыргӓдӹ (Columbina passerina) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 15–18 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 27 см, нелӹцшӹ 26–40 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Пачдымывлӓ
Пачдымывлӓ тенгеок жававлӓ дон мынивлӓ (Anura) — нӹл яланвлӓн группыш пырышы тупӹрдӓн вӹдӹштӹ дӓ мӱлӓндӹштӹ ӹлӹшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 4 800 тӹрлӹ пачдымы мыни улы.
Пачдымывлӓн сек изижӹн (Brachycephalus didactylus, Eleutherodactylus iberia, Stumpffia pygmaea, Sechellophryne gardineri) кытышты 1 см, сек когожын (Conraua goliath) кытышты 35–40 см якте шот.
Лӹмӹн этимологижӹ у латин «an-» (-дымы/-дӹмӹ) дон тошты грек «οὐρά» (пач) шамаквлӓ гӹц лин.
Офтальмотиляпи
Категори:Цихлидвлӓ
Гекко
Гекко (Gekko) — геккон йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 51 тӹрлӹ гекко улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Свазивлӓ
Свазивлӓ (свазила amaSwati ) — банту группыш пырышы свази йӹлмӹлӓ попышы Свазилендиштӹ, йыдвел Кечӹвӓлвел Африкышты дӓ кечӹвӓл-вадывел Мозамбикиштӹ ӹлӹшӹ халык. Свазивлӓ цилажӹ 1 185 000 нарӹн ылыт.
Перу кӓдӹ
Перу кӓдӹ (Patagioenas oenops) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Перу дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 34 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Луды сӹнзӓӓн рок тыргӓдӹ
Луды сӹнзӓӓн рок тыргӓдӹ (Columbina picui) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 18 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ортохромис
Ортохромис (Orthochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы вадывел, покшал, кечӹвӓл дӓ ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ ортохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Еничага
Еничага (турокла Yeniçağa ) — Турцин, покшал Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.162 (пӱэргӹ: 3.930; ӹдӹрӓмӓш: 4.232) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «Чага» ('сола лӹм: Эскичага') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар вуян амадина
Якшар вуян амадина (Amadina erythrocephala) — Estrildidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Кытшы 14 см якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ
Антил кӓдӹ
Антил кӓдӹ (Patagioenas inornata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кого Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Вануату
Вануату (бисламала Ripablik blong Vanuatu, англла Republic of Vanuatu,‎‎ французла République de Vanuatu ; официал лӹмжӹ — Вануату Республика) — Океаништӹш ошмаоты кугижӓнӹш. Ирвелнӹ Австрали, кечӹвӓл-ирвелнӹ У Каледони, ирвелнӹ Фиджи, йыд-вадывелнӹ Соломон ошмаотывлӓ доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 243,304 эдем ӹлен. Территорижӹ 243,304 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Порт-Вила.
Йӹлмӹвлӓ
Вануатушты 110 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Санта-Фе (ошмаоты)
Санта-Фе ошмаоты (исп. Isla Santa Fe) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 24,13 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Пинсон
Пинсон ошмаоты (исп. Isla Pinzón) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 18,15 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Цихлидвлӓ
Цихлидвлӓ (Cichlidae) — Алангы ганьывлӓ (Perciformes) группыш пырышы Африка, Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америка дон Азин вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тыгыды кол йиш. Цихлидвлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 2 000 тенгеок 3 000 тӹрлӹ цихлид улы.
Цихлидвлӓн сек изижӹ 2.5 см (неолампрологус), сек когожы 1 м (буленджерохромис дон цихла).
Тиляпи цихлидвлӓ яратымы качкыш кол.
Систематика
Цихлид йишин (family) лӹвӓл йишвлӓжӹ (subfamily) кӓндӓкшӹ ӓль ӹндекшӹ улы: Astronotinae, Cichlasomatinae, Cichlinae, Etroplinae, Geophaginae, Heterochromidinae, Pseudocrenilabrinae, Retroculinae дон Ptychochrominae.
Отофаринкс
Отофаринкс (Otopharynx) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ отофаринкс улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Кӹрӓн рок тыргӓдӹ
Кӹрӓн рок тыргӓдӹ (Columbina talpacoti) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексикышты, Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 47 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Геновеса
Геновеса ошмаоты (исп. Isla Genovesa) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 14,10 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Астрильд
Астрильд (Estrilda) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ (Сауд Арави дон Йемен) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 17 тӹрлӹ астрильд улы. Кытшы 10–12 см якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ
Инка рок тыргӓдӹ
Инка рок тыргӓдӹ (Columbina inca, Scardafella inca ) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 16.5–23 см, нелӹцшӹ 30–58 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Каарина
Историжӹ
Хала паян историӓн ылеш. Хала статусым Каариналан 1869 ин пингӹдемдӹмӹ. 1930-шы ин Каарина халаштышы церкӹн алтарьжым лӹмлӹ финн скульптор дӓ художествын профессор — Вӓйнӧ Аалтонен рисуен. Каарина хала гӹц корны пачылтеш, кыды Парайнен дон Корппоо халавлӓ гач архипелагын ошмаотывлӓжӹ мыч нангеӓ. Ти корнын кужыцшы — 250 уштыш.
Категори:Финлянди халавлӓ
Гвиана
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Америка
Сӱмӓн рок тыргӓдӹ
Сӱмӓн рок тыргӓдӹ (Columbina squammata, Scardafella squammata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шӧртньӹ геккон
Шӧртньӹ геккон (Gekko badenii, синонимжы Gekko ulikovskii) — геккон йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓлвел Вьетнам, кечӹвӓлвел Лаос дӓ ирвел Камбоджышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Озывлӓн кытышты 18–20 см, ӓвӓвлӓ 13–15 см якте шоэш.
Косавлӓ
Косавлӓ тенгеок Хосавлӓ (косала amaXhosa ) — банту группыш пырышы коса йӹлмӹлӓ попышы кечӹвӓл Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халык. Косавлӓ цилажӹ 7 900 000 нарӹн ылыт.
Вануату провинцивлӓ
Вануату провинцивлӓ — Ти ӹлӹштӓшӹштӹ Вануатун провинцивлӓн (бисламала provins, англла дон французла province ) лӹмвлӓштӹм пумы, кышты 6 провинци улы.
Косавлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Кечӹвӓлвел Африка халыквлӓ
Оксиляпи
Оксиляпи (Oxylapia polli) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел-покшал Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш оксиляпи веле улы. Кытшы 13 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Арави астрильд
Арави астрильд (Estrilda rufibarba) — Estrildidae йиш группыш пырышы Азиштӹ (Сауд Арави дон Йемен) вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 10 см лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Рабида
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Псевдэрантемум
Псевдэрантемум ( Pseuderanthemum ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Токи геккон
Токи геккон тенгеок токей (Gekko gecko) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Озывлӓн кытышты 28–51 см, ӓвӓвлӓ 18–48 см, нелӹцшӹ 150–400 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Тритон
Тритонвлӓ (Pleurodelinae) — пачанвлӓн группыш лачокла саламандра йишвлӓн йыхыш пырышы вӹдӹштӹ дӓ мӱлӓндӹштӹ ӹлӹшӹ шӓкшӓльӹ гань мынивлӓ. Йыдпел Америкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш.
Йишвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Унуненний
Унуненний (Ununnenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 119 атом номерӓн. Uue символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Кужы пачан рок тыргӓдӹ
Кужы пачан рок тыргӓдӹ (Uropelia campestris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 17 см якте шоэш.
Гереде
Гереде (турокла Gerede ) — Турцин, ирвел Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 34.077 (пӱэргӹ: 16.851; ӹдӹрӓмӓш: 17.226) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Паллидохромис
Паллидохромис (Pallidochromis tokolosh) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш паллидохромис веле улы. Кытшы 28 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Аймара рок тыргӓдӹ
Аймара рок тыргӓдӹ (Metriopelia aymara) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 19 см якте шоэш.
Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ
Вӹдвулны цӹреӓн кӓдӹ (Patagioenas plumbea) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–34 см, нелӹцшӹ 170–230 г якте шоэш.
Парахромис
Парахромис (Parachromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ парахромис улы. Кытшы 72 см лин кердеш.
Якшар пачан астрильд
Якшар пачан астрильд (Estrilda caerulescens) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 10 см лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Парахромис
Категори:Цихлидвлӓ
Вольф (Галапагос ошмаотывлӓ)
Вольф ошмаоты (исп. Isla Wolf) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,34 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Корсика тритон
Корсика тритон (Euproctus montanus) — лачокла саламандра йишвлӓн йыхыш пырышы Францин Корсика ошмаотышты кырыквлӓн ӓнгӹрвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кырык тритон. Кытшы 10–13 см якте шоэш.
Категори:Йӓнвлӓ
Сарикӓ мӹшкӹрӓн астрильд
Сарикӓ мӹшкӹрӓн астрильд (Coccopygia melanotis, Estrilda melanotis) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты (Ангола, Кечӹвӓлвел Африка Республика, Зимбабве, Лесото дӓ Мозамбик) вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 9–10 см лин кердеш.
Шим калпакан астрильд
Шим калпакан астрильд (Estrilda atricapilla) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты (Ангола, Бурунди, Камерун, Конго, Конго Демократи Республика, Экваториаль Гвиней, Габон, Кени, Руанда дӓ Уганда) вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 10,5 см лин кердеш.
Сарикӓ мӹшкӹрӓн астрильд
Категори:Орави ганьывлӓ
Шим калпакан астрильд
Категори:Орави ганьывлӓ
Луды астрильд
Луды астрильд (Estrilda troglodytes) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 9–10 см лин кердеш.
Кандт астрильд
Кандт астрильд (Estrilda kandti) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек.
Категори:Орави ганьывлӓ
Паранеэтроплюс
Паранеэтроплюс (Paraneetroplus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ паранеэтроплюс улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Сеймур-Норте
Сеймур-Норте ошмаоты (исп. Isla Seymour Norte) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,9 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Морено рок тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Цевер кӓдӹ
Цевер кӓдӹ (Patagioenas subvinacea) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 170 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шим пачан астрильд
Шим пачан астрильд (Estrilda perreini) — Estrildidae йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ астрильд мырышы кек. Кытшы 11 см лин кердеш.
Категори:Орави ганьывлӓ
Парананохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Сӹнзӓлыкан рок тыргӓдӹ
Сӹнзӓлыкан рок тыргӓдӹ (Metriopelia ceciliae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Аргентина, Боливи, Чили дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 16–17 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кырык тритонвлӓ
Кырык тритонвлӓ (Euproctus) — лачокла саламандра йишвлӓн йыхыш пырышы Ирвел Мӱлӓндӹ лоштыш тангыжыштыш Корсика дӓ Сардини ошмаотывлӓштӹ кырыквлӓн ӓнгӹрвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тритон (шӓкшӓльӹ гань мыни). Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кырык тритон улы. Кытшы 10–15 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Тортуга (Галапагос ошмаотывлӓ)
Тортуга ошмаоты (исп. Isla Tortuga) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,29 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Паратиляпи
Паратиляпи (Paratilapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ паратиляпи улы. Кытшы 28 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Сардини тритон
Сардини тритон (Euproctus platycephalus) — лачокла саламандра йишвлӓн йыхыш пырышы Италин Сардини ошмаотышты кырыквлӓн ӓнгӹрвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кырык тритон. Кытшы 15 см якте шоэш.
Категори:Йӓнвлӓ
Ала ӧрдӹжӓн тыргӓдӹ
Ала ӧрдӹжӓн тыргӓдӹ (Leucosarcia melanoleuca) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 38–40 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ
Лӹмжӹм англи натуралист Алберт Стьюарт Мик (Albert Stewart Meek, 1871–1943) лӹмеш пумы.
Парэтроплюс
Парэтроплюс (Paretroplus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ парэтроплюс улы.
Упшан кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Валгыды Елена кӓдӹ
Валгыды Елена кӓдӹ (Dysmoropelia dekarchiskos †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Валгыды Елена ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ.
Парэтроплюс
Категори:Цихлидвлӓ
Бартоломе (ошмаоты)
Бартоломе ошмаоты (исп. Isla Bartolomé) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,24 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Валгыды Елена кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Смит геккон
Смит геккон (Gekko smithii) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Таиланд, Сингапур, Малайзи, Мьянма, Никобар ошмаотывлӓ ‎‎дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 350 мм якте шоэш.
Категори:Геккон йишвлӓ
Дарвин (ошмаоты)
Дарвин ошмаоты (исп. Isla Darwin) — ӹлӹдӹмӹ Галапагос ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,06 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Галапагос ошмаотывлӓ
Менген
Менген (турокла Mengen ) — Турцин, йыдвел Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.315 (пӱэргӹ: 7.775; ӹдӹрӓмӓш: 7.540) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луды вуян рок кӓдӹ
Луды вуян рок кӓдӹ (Geotrygon caniceps) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш.
Шим шылдыран рок тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹтӹк нерӓн кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шимӓкӓ кӓдӹ
Шимӓкӓ кӓдӹ (Patagioenas goodsoni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24–27 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сумба ыжар кӓдӹ
Сумба ыжар кӓдӹ (Treron teysmannii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сумба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Пельматохромис
Пельматохромис (Pelmatochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пельматохромис улы. Кытшы 11.5–16.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Кӹцкӹ кӓдӹ йишвлӓ
Кӹцкӹ кӓдӹ йишвлӓ (Ptilinopinae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 95 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Йӹлгӹжикӓ рок кӓдӹ
Йӹлгӹжикӓ рок кӓдӹ (Geotrygon chrysia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Багамвлӓ, Куба, Хувентуд, Гаити дӓ кечӹвӓл-вадывел Пуэрто-Рико ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27–31 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Талауд
Талауд ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Talaud) — Индонезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1025,76км². 2010-шы ин тӹштӹ 83 434 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ош лепкӓн рок кӓдӹ
Ош лепкӓн рок кӓдӹ (Geotrygon leucometopia) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Гаити ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ошалгы-якшар шӹргӓн рок кӓдӹ
Ошалгы-якшар шӹргӓн рок кӓдӹ (Geotrygon frenata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28–32 см, нелӹцшӹ 305 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ыжар кӓдӹ йишвлӓ
Ыжар кӓдӹ йишвлӓ (Treroninae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кыбрысджык
Кыбрысджык (турокла Kıbrıscık ) — Турцин, кечӹвӓл Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.040 (пӱэргӹ: 1.997; ӹдӹрӓмӓш: 2.043) эдем ӹлен.
Кап тыргӓдӹ
Кытшы 22 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 28–33 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кыбрысджык
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Кыбрыс» ('Кипр ошмаоты') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лачокла кӓдӹ йишвлӓ
Лачокла кӓдӹ йишвлӓ (Columbinae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ.
Руэлли
Руэлли ( Ruellia ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Пельматоляпи
Категори:Цихлидвлӓ
Пальгата шӹргӓн рок кӓдӹ
Пальгата шӹргӓн рок кӓдӹ (Geotrygon linearis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Колумби, Венесуэла, Тринидад дӓ Тобагышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Фельзума
Фельзумавлӓ (Phelsuma) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскар, Сейшел, Маскарен дӓ Андаман вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 70 тӹрлӹ фельзума улы. Кытшы 6.5–30 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм нидерланди врач Мурк ван Фельзум (Murk van Phelsum, 1732 – 1779) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Себен
Себен (турокла Seben ) — Турцин, кечӹвӓл Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.663 (пӱэргӹ: 3.217; ӹдӹрӓмӓш: 3.446) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
У Каледони ала кӓдӹ
У Каледони ала кӓдӹ (Drepanoptila holosericea) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӹцкӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшар рок кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Убанги
Убанги (англла Ubangi River французла Oubangui) — покшал Африкышты йогы. Кужыцшы 1,060 км. уштыш. Йыл вӹлнӹ техень сӓндӓлӹквлӓ вӓрлӓнӓт: Демократик Конго Республик, Покшал Африка Республик дӓ Конго.
Категори:Йогывлӓ
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹвлӓ
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹвлӓ (Hemiphaga) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Конго (йогы)
Категори:Йогывлӓ
Бангай
Бангай ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Banggai) — Индонезиштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 3165 км². 2010-шы ин тӹштӹ 171 685 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ала рок кӓдӹ
Ала рок кӓдӹ (Geotrygon mystacea) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Arthropoda
Ежӹнгӓн яланвлӓ (Arthropoda) — Ecdysozoa группыш пырышы ялвлӓштӹ ежӹнгӓн икманяр кого, шукы изи тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1 170 000 тӹрлӹ ежӹнгӓн ялан улы.
Классификаци
Категори:Тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ‎
Мудурну
Мудурну (турокла Mudurnu ) — Турцин, вадывел Болу илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.000 (пӱэргӹ: 10.494; ӹдӹрӓмӓш: 10.506) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сангихе
Сангихе ошмаотывлӓ тенгеок Сангир ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Sangir, Kepulauan Sangihe) — Индонезиштӹ Сулавеси тангыжын ирвелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1056 км². 2010-шы ин тӹштӹ 189 676 эдем ӹлен.
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ
У Зеланди кӹцкӹ кӓдӹ (Hemiphaga novaeseelandiae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ. Кытшы 51–55 см, нелӹцшӹ 550–850 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Муна ошмаоты
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Тангыж игуана
Тангыж игуана (Amblyrhynchus cristatus) — игуана йишвлӓн группыш пырышы Галапагос ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1,3 м, нелӹцшӹ 1,5 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Игуана йишвлӓ
Блаесодактилус
Блаесодактилус (Blaesodactylus) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ блаесодактилус улы. Кытшы 6.5–30 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Бутон ошмаоты
Бутон ошмаоты (индон. Pulau Buton) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 4408 км². 2010-шы ин тӹштӹ 447 408 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Кымда упшан рок кӓдӹ
Кымда упшан рок кӓдӹ (Geotrygon versicolor) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Замбези
Категори:Йогывлӓ
Пинду кырык
Пинду кырык (галис. Monte Pindo) — Испаништӹ вӓрлӓнӹшӹ Галисин сек кого дӓ галисивлӓн мифологи кырыкшы. Карнота муниципалитетӹштӹш Атланти океан сирӹштӹ донышы шимӓкӓ валган гранит кӱӓн кырык. Кӱкшӹцшӹ 627 м якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ гойдел кельт виднӹ ирландди гойдел «binn» тенгеок шотланди гойдел «beinn» (пик, кашар кырык вуй) дон «dubh» (шимӓкӓ) шамаквлӓ гӹц лин: «binn dubh» (шим кырык).
Пельвикахромис
Пельвикахромис (Pelvicachromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы вадывел дӓ покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ пельвикахромис улы. Кытшы 12.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Пинду кырык
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Галиси Категори:Кырыквлӓ
Чатем кӹцкӹ кӓдӹ
Чатем кӹцкӹ кӓдӹ (Hemiphaga chathamensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Чатем ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Петени
Петени (Petenia splendida) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш петени веле улы. Кытшы 50 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Пуэрто-Рико рок кӓдӹ
Пуэрто-Рико рок кӓдӹ (Geotrygon larva †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Пуэрто-Рикышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Тымана
Тымана ганьывлӓ тенгеок тыманавлӓ гань ылшывлӓ (Strigiformes) — Afroaves йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йыд кеквлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ тыманавлӓ гань ылшы кек улы.
Тымана ганьывлӓн сек изи кекӹн (Micrathene whitneyi) кытышты 13.5 см, нелӹцшӹ 31 г, сек когожы (Strix nebulosa) 70–84 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 142 (ӓвӓ) —140 (озы) см, 1,290–1,900 кг якте шот. Сек кого ӱнгӹн (Bubo bubo дон Bubo blakistoni) шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2 м якте шоэш. Озы тыманавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Классификацижӹ
Тымана ганьывлӓ отрядын кок йишжы улы: ├─ Tytonidae — Сипуховые └─ Strigidae — Тымана йишвлӓ
Периссодус
Периссодус (Perissodus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ периссодус улы. Кытшы 16.4 см лин кердеш.
Норфолк кӹцкӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Периссодус
Категори:Цихлидвлӓ
Шӱшкӓн тымана
Шӱшкӓн тымана (Otus scops) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Тыманын кӱкшӹцшӹ 19–21 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 47–54 см, нелӹцшӹ 64–135 г якте шоэш.
Категори:Тыманавлӓ
Ош шӹргӓн выльдырцан кӓдӹ
Ош шӹргӓн выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon albifacies) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Мексика (Сан-Луис-Потоси) гӹц йыд-вадывел Никарагуа якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Бунопус
Бунопус (Bunopus) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Покшал Ирвелышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ бунопус улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Кабаена
Кабаена ошмаоты (индон. Pulau Kabaena) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 873 км². 2010-шы ин тӹштӹ 26 535 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Шӱшкӓн тыманавлӓ
Йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Ӓнгӹремшӹ ганьывлӓ
Ӓнгӹремшӹ ганьывлӓ (Arachnida) — ӓнгӹремшӹвлӓ дон трилобитвлӓвлӓн (Arachnomorpha) группыш пырышы ежӹнгӓн ялан изи тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 100 000 тӹрлӹ ӓнгӹремшӹ гань ежӹнгӓн ялан улы.
Петрохромис
Петрохромис (Petrochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ петрохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Якшар пӹлӹшӓн шӱшкӓн тымана
Якшар пӹлӹшӓн шӱшкӓн тымана (Otus gurneyi, Mimizuku gurneyi) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Филиппин ошмаотывлӓштӹ (Минданао, Самар, Динагат дӓ Сиаргао) вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Тыманын кӱкшӹцшӹ 30–35 см, шылдыр кӱкшӹцшӹ 274 (ӓвӓ) 217–242 (озы) мм якте шоэш.
Категори:Тыманавлӓ
Стробилянт
Стробилянт ( Strobilanthes ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Цилӓжӹ 250 йиш нӓрӹ стробилянт улы. Азин тропиквлӓштӹ кушкеш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Шӹнгӹртӹш кошыгек
Шӹнгӹртӹш кошыгек (Dinemellia dinemelli) — кошыгек йишвлӓн йыхыш пырышы Ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 18 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Папуа пел ошмаоты
Категори:Папуа — У Гвиней
Афцели
Лӹмжӹм швеци натуралист Адам Афцелиус (Adam Afzelius, 1750 - 1837) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Пырса йишвлӓ
Ош лепкӓн шӱшкӓн тымана
Ош лепкӓн шӱшкӓн тымана (Otus sagittatus) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Категори:Тыманавлӓ
Кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ
Кӹжгӹ нерӓн кӓдӹ (Trugon terrestris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан кӓдӹ. Кытшы 32–36 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Мадура
Мадура ошмаоты (индон. Pulau Madura) — Индонезиштӹ Кого Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 5,025.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3 622 763 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Чендравасих
Чендравасих (индонезилӓ Semenanjung Doberai, Semenanjung Kepala Burung) — Индонезиштӹ Папуа ошмаотын йыд-вадывелнӹштӹ кого пел ошмаоты. Территорижӹ 55 604 км².
Анжалаш
Категори:Индонези
Чукотка пел ошмаоты
Чукотка пел ошмаоты (Чукотский автономный округ) — Россий Федерациштӹш Чукотка автономи округын пел ошмаоты.
Категори:Россий
Сарикӓ нерӓн шӱшкӓн тымана
Сарикӓ нерӓн шӱшкӓн тымана (Otus icterorhynchus) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Фарингохромис
Фарингохромис (Pharyngochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Замбези) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ фарингохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Коста-Рика выльдырцан кӓдӹ
Коста-Рика выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon costaricensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц вадывел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 320 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӱкӱ
Кӱкӱ - ӹдӹрвлӓн дӓ ӹдӹрӓмӓшвлӓн вуешӹштӹ чимӹ ӹзгӓр. Шамаклан, сӱӓн годым кӱкӱм арвӓтӹ вуешӹжӹ чиӓ.
Категори:Цилӓ
Якшарикӓ тупан выльдырцан кӓдӹ
Якшарикӓ тупан выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon lawrencii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц ирвел Панама якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Петротиляпи
Петротиляпи (Petrochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ петротиляпи улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Панама выльдырцан кӓдӹ
Панама выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon goldmani) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшар вуян кошыгек
Якшар вуян кошыгек (Anaplectes rubriceps) — кошыгек йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 12-15 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Вавонии
Вавонии ошмаоты (индон. Pulau Wawonii) — Индонезиштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 715 км². 2010-шы ин тӹштӹ 28 944 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Тустла выльдырцан кӓдӹ
Тустла выльдырцан кӓдӹ (Zentrygon carrikeri) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексикышты (Тустла кырыквлӓ, Веракрус) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кени шӱшкӓн тымана
Кени шӱшкӓн тымана (Otus ireneae) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Кеништӹ дон Танзаништӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Кытшы 16–17 см, нелӹцшӹ 64–57 г якте шоэш.
Категори:Тыманавлӓ
Парациприхромис
Парациприхромис (Paracyprichromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ парациприхромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Сулавеси пӹцӓлгӹ кӓдӹ
Сулавеси пӹцӓлгӹ кӓдӹ (Cryptophaps poecilorrhoa) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 47 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Плекодус
Плекодус (Plecodus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ плекодус улы. Кытшы 32 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Алор
Алор ошмаоты (индон. Pulau Alor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1839 км². 2010-шы ин тӹштӹ 145 299 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Андаман шӱшкӓн тымана
Андаман шӱшкӓн тымана (Otus balli) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Андаман ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Лӹмжӹм ирланди натуралист Валентайн Болл (Valentine Ball, 1843 – 1894) лӹмеш пумы.
Категори:Тыманавлӓ
Кола пел ошмаоты
Кола пел ошмаоты (Кольский полуостров) — Россий Федерациштӹш Мурманск областьын пел ошмаоты.
Категори:Россий
Якшарикӓ шӱшкӓн тымана
Якшарикӓ шӱшкӓн тымана (Otus rufescens) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Категори:Тыманавлӓ
Чирики выльдырцан кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Куку кошыгек
Куку кошыгек (Anomalospiza imberbis) — кошыгек йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 11–13 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Кӹтӹк пачан кошыгек
Кӹтӹк пачан кошыгек (Brachycope anomala) — кошыгек йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Камерун, Покшал Африка Республика, Конго Республика дӓ Конго Демократи Республика) вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 20–25 см якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Плацидохромис
Плацидохромис (Placidochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 43 тӹрлӹ плацидохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Ямал
Ямал (Ямал) — Россий Федерациштӹш Ямал-Ненец автономи йӹрвелӹн пел ошмаоты.
Категори:Россий
Тунберги
Тунберги ( Thunbergia ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Африкын дӓ Азин тропиквлӓштӹ кушкеш.
Псевдокренилябрус
Псевдокренилябрус (Pseudocrenilabrus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал дӓ ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ псевдокренилябрус улы. Кытшы 8.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Тунберги
Лӹмжӹм швеци натуралист Карл Петер Тунберг (Carl Peter Thunberg, 1743 - 1828) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Уайтфелди
Уайтфелди ( Whitfieldia ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Африкын тропиквлӓштӹ кушкеш. Цилӓжӹ 15 йиш нӓрӹ уайтфелди улы.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Таймыр
Таймыр (Таймыр, Таймырский полуостров) — Россий Федерациштӹш Таймыр Долган-Ненец районын пел ошмаоты.
Категори:Россий
Адонара
Адонара ошмаоты (индон. Pulau Adonara) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 497 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Флорес шӱшкӓн тымана
Флорес шӱшкӓн тымана (Otus alfredi) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Индонезин Флорес ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Кытшы 19–21 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 137–160 мм, пачшы 78 мм якте шоэш.
Лӹмжӹм британ натуралист Альфред Харт Эверетт (Alfred Hart Everett, 1848 – 1898) лӹмеш пумы.
Категори:Тыманавлӓ
Шачмы велем
Королёва Дария, 5 курс, МарГУ Шачмы велем, нелӹ жепӹн шукы ясым тырхенӓт (очерк)
«Тил – тидӹ пел сӹнгӹмäш, нелӹ гӹцäт шукырак». Г. Жуков
Землянкышты
Валгалт кен тыр вацак салымат, Лач сӹнзӓвӹдеток йӓктӹ киш... Дӓ мыралта гармонь мырымат, - Тӹньӹмок со ӓштӓлтӓ изиш.
Тӹнь гишӓнет пӹжгӓлтӓ седок Москва анзылныш ныр мардежӓт. Колат, сӓй, тӹнь юкемӹм сойток: Сылыклана кыце йӓнгемжӓт...
Ӱштӹм монден, гармонь, мыралтал, Мӹндӹр цӓшӹм сӹгӹрӹ тишкӓт: Цат яратымаш, керд ӹрӹктӓл Лым лӹвӓлнӹш землянкынамат!
Категори:Цилӓ
Бахча йӓр
Бахча йӓр - Микрак вел  Ӱл Ямангаш сола донышы Йыл лӹвӓкӹ лишӹ йӓр.
Кырык шӱшкӓн тымана
Кырык шӱшкӓн тымана (Otus spilocephalus) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ (Бутан, Непал, Инди, Малайзи, Тайвань дӓ Таиланд) вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Категори:Тыманавлӓ
Псевдосимохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Флорес ыжар кӓдӹ
Флорес ыжар кӓдӹ (Treron floris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Изи Зонда (Ломбок, Сумбава, Флорес, Солор, Ломблен, Пантар дӓ Алор) ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кого нерӓн кошыгек
Кого нерӓн кошыгек (Amblyospiza albifrons) — кошыгек йишвлӓн йыхыш пырышы Африкын Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 19 см якте шоэш.
Фергуссон
Фергуссон (англла Fergusson Island) — Соломон тангыжышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн Д'Антркасто ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 1436,7 км². 1971-шӹ ин тӹштӹ 13 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Папуа — У Гвиней Категори:Ошмаотывлӓ
Якшар пачан кошыгек
Якшар пачан кошыгек (Histurgops ruficaudus) — орави йишвлӓн йыхыш пырышы Танзаништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 20–22 см якте шоэш.
Категори:Оравивлӓ
Ява шӱшкӓн тымана
Ява шӱшкӓн тымана (Otus angelinae) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Индонезин Ява ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана.
Категори:Тыманавлӓ
Солор ошмаотывлӓ
Солор ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Solor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1.226 км². 2010-шы ин тӹштӹ 106 312 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Ош пачан мызы
Ош пачан мызы ( Lagopus leucura ) — кӹдӹрвлӓн йишӹн цӹвӹлӓ кеквлӓн группыш пырышы кек. Йыдвел Америкышты (вадывел АУШ, Аляска дӓ Канада) тундрышты ӹла. Кӓпшӹ 31—34 см; нелӹцшӹ 1,300 (озы) - 840 (ӓвӓ) г.
Категори:Фазан йишвлӓ
Протомелас
Протомелас (Placidochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ протомелас улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Малай шӱшкӓн тымана
Малай шӱшкӓн тымана тенгеок Раджа шӱшкӓн тымана (Otus brookii) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Борнео дӓ Суматра ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Кытшы 19–21 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 137–160 мм, пачшы 78 мм якте шоэш.
Лӹмжӹм Саравак кугижӓ кымдемӹн раджажы Джеймс Брук (James Brooke, 1848 – 1898) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тыманавлӓ
Пантар
Пантар ошмаоты (индон. Pulau Pantar) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 686,52 км². 2010-шы ин тӹштӹ 39 896 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Фазан кӓдӹ
Фазан кӓдӹ (Otidiphaps nobilis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш (монотипан фазан кӓдӹвлӓ (Otidiphabinae) лӹвӓл йишвлӓн) пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 50 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ментавай шӱшкӓн тымана
Ментавай шӱшкӓн тымана (Otus mentawi) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Индонезин Ментавай] ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд [[тымана.
Категори:Тыманавлӓ
Цӹвӹ дон комбывлӓ
Цӹвӹ дон комбывлӓ (Galloanserae) — Neognathae йыхыш пырышы кеквлӓ.
Классификацижӹ
├─ Anseriformes — Комбы ганьывлӓ └─ Pangalliformes — ├─ Austinornis † — ├─ Gallinuloididae † — ├─ Paraortygidae † — ├─ Quercymegapodiidae † — └─ Galliformes — Цӹвӹ ганьывлӓ
Категори:Кеквлӓ
Солор
Солор ошмаоты (индон. Pulau Solor) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 222 км². 2010-шы ин тӹштӹ 27 058 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Камчатка
Камчатка (Камчатка) — Россий Федерациштӹш Камчатка крайын пел ошмаоты.
Географий
Континент дене ушалтеш кужаш шуйкалышт уштымо аҥысыр 1200 йӱдйымал гыч кечывалвелыш (93 километр марте) перешейке. Кугу кумдыкан (440 марте километр) — сернер Кроноцкий широталаште.
Пелотрон кумдыкшым тӱшка ~ тӱжем 270 км2.
Эрвел серым пӱчкеден чот кужашлам, иксалам руш шолдыра (Авачинский, Кроноцкий, Камчатский, Ер, Карагинский, Корф) да бухто (Авачинский, Караг, Оссор да молат). Теҥыз тора выступатленыт кӱ пелотро (Шипунский, Кроноцкий, Камчатский, Ер).
Цилиндр рӱдӧ крач вончаш пелотро кок ужашлан — эрвел да покшел тупрӱдыжым тупрӱдыжым; нунын кокла Центральнокамчатский лап лиеш, Камчатке шотышто могай энер йоген эрта.
Эн кечывалвел точкыжым пелотро — сернер Пулышсовла — уло 50° 51' 55" с.ш.
Пелотро россий федерацийын субъектшын территорийыштыже верланыше кундем.
Вулкан
Камчатка пелотро вулкан тӱҥ верлан шотлалтын. Тисте да герб сӱрет фигурировать вулкан кундем (ондак — Камчатский область) да петропавловск-камчатский ола, тыгак шуко сувенирым, Камчатке ышталтын.
Вулкан гыч ик шӱкалтыш амал уло активность изи отыл, лач тудлан эн лишыл лийын але деч вулкан. Вулкан вулкан годым ломыжыш лекмаш выбрасываться атмосфера, шлак ден бомба вулкан вулкан — вундым левыктыше мала, тыгак вӱд да газ кугу парат.
Вулкан Камчатке чылаже 300 утла еҥ шотлалтеш. Чолга да чулым вулкан марте 36 28 декет наҥгая гиперушыкан; палыжым да чот ылыж классификационный вулкан шот дене кучылтмо деч шога, эн ондак йӧрышӧ шотлалтеш. Кугу пелотро-влак вулкан — Шивелуч, Ключевский, Ичинский, Корякский, Авачинский, Карышна сопка да кроноцкий.
Направлений туризм
Тӱҥ кеҥеж-шыжын эн вулкан нӧлталтым, экотуризм, сер Авачинский дене круизыш бухто, спорт сонар да кол кучымо, рафтинг, дайвинг, теҥызыште корабль дене каяк, шанче да орнитологический эстоний, гольф.
Тургымышто «теле-шошо» кузе тыгай чулымлыкым турист направлений дене кылдалтше хела-ски, прашка дене пий ден снегоход, курык ече, сноубордым, спорт сонар, ече тӱр, да подледный налме вер термальный йӱштылыт, колым кучат.
Туризм петропавловск-камчатский тоштер дене кылдалтше, ола лишнысе базыжым каске, мӧҥгысӧ да тыныс тептеҥыз миен сер нӧлталтым вулкан (пляжыште Халактырский).
Музейно сылне верыште верланен рӱдола деч посна Усть-Большерецк, Усть-Камчатский, да Мильково Эссот.
Налме вер термальный тӱҥ паратунок селаште верланен. Анавгай этнотуристический эссот событий ден селаште эртаралтын.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Россий
Таракан пырса
Таракан пырса (Vicia faba) — пырса йиш группыш пырышы качкыш кушкыш. Пырсын кӱкшӹцшӹ 0.5–1.8 м якте шоэш.
Категори:Пырса йишвлӓ
Баромби Кото
Баромби Кото (англла Lake Barombi Koto; французла Lac Barombi Koto) — кечӹвӓл-вадывел Камерунышты лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 2.2 км², сек келгӹ вӓржӹ 6.2 м, тангыж гӹц 110 м кушнӹ.
Шӱӓн шӱшкӓн тымана
Шӱӓн шӱшкӓн тымана (Otus bakkamoena) — тыманавлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йыд тымана. Кытшы 23–25 см якте шоэш. Лӹмӹн этимологижӹ сингалала «බකමූණ bakamaūṇa» (кӹрӓн коллоэц ӱнгӹ) шамак гӹц лин.
Категори:Тыманавлӓ
Пижоргы
Пижоргы, тенгеок Пижӧргӹ - телӹм кидеш чимӹ выргем хӓдӹр. Пижоргы кок лаштык гӹц ылеш: иктӹжӹ коговарнялан, кокшыжы вес парнявлӓлӓн. Пижоргы лӹмӹнок кого уштӹвлӓ годым эффектӓн ылеш, тӹдӹ шукырак шокшым коргӹштӹжӹ урда дӓ тенге парнявлӓ ак кӹлмеп. Шӹренжок пижоргым мижӓн шӹртӹ гӹц пидӹт. Пӹтӓртӹш ивлӓн кавашты дон замшы гӹц ыргымы пижоргывлӓӓт шӹренок вӓшлиӓлтӹт. Марынвлӓн первиракшы "марла пижоргы" ылын, кыды пидмӹ йон донжы айыртемалтеш. Пижоргы косирӹн кайжы манын тӹдӹм тӹрлец дӓ апликацивлӓ доно сӹлнештӓрӓт. Пижоргы вӹлӓн халык тӹрлецвлӓмӓт тӹрлӓт.
Категори:Выргемвлӓ
Каля пырса
Каля пырса (Vicia faba) — пырса йиш группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кушкыш. Пырсын кӱкшӹцшӹ 150 см якте шоэш.
Категори:Пырса йишвлӓ
Лембата
Лембата тенгеок Ломблен (индон. Pulau Lembata, Pulau Lomblen) — Индонезиштӹ Солор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1269,7 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Баромби Мбё
Баромби Мбё (англла Lake Barombi Mbo; французла Lac Barombi Mbo) — кечӹвӓл-вадывел Камерунышты лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 5 км², сек келгӹ вӓржӹ 111 м, тангыж гӹц 300 м кушнӹ.
Категори:Камерун Категори:Йӓрвлӓ
Сулавеси кӹцкӹ кӓдӹ
Сулавеси кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula forsteni) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42–52 см, нелӹцшӹ 500 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Птерохромис
Птерохромис (Pterochromis congicus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты (Конго) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш птерохромис веле улы. Кытшы 15.2 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Кого кӹцкӹ кӓдӹвлӓ
Кӹцкӹ кӓдӹвлӓ тенгеок Кого кӹцкӹ кӓдӹвлӓ (Ducula) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, У Гвинейиштӹ, йыдпел Австралиштӹ дӓ Океани ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 34–36 тӹрлӹ кӹцкӹ кӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Птихохромис
Птихохромис (Ptychochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы, йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ птихохромис улы. Кытшы 21–25 см лин кердеш, шӹренжок 12–15 см якте веле.
Вӹдвӓрӓ Шӹдӹр
Вӹдвӓрӓ Шӹдӹр — шӹдӹрвлӓ гӹц иктӹжӹ. Сек яргатажы нӹнӹ логӹц Ригель, Бетельгейзе дӓ Беллатрикс ылыт.
Птихохромис
Категори:Цихлидвлӓ
Вӹдвӓрӓ Шӹдӹр
Шӹдӹрвлӓжӹ
Категори:Шӹдӹрвлӓ
Трогон ганьывлӓ
Трогон ганьывлӓ дон трогон йишвлӓ (Trogoniformes дон Trogonidae) — Cavitaves йыхыш пырышы Америкышты, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 39 тӹрлӹ кӓдӹ улы.
Галиси йӹлмӹ
Галиси йӹлмӹ (галис. galego) — Галисивлӓн йӹлмӹжӹ. Индоевропа йӹлмӹвлӓн роман тӹшкӓн дӓ Испаништӹ вӓрлӓнӹшӹ Галисин кугижӓнӹш йӹлмӹжӹ.
Филиппин кӹцкӹ кӓдӹ
Филиппин кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula poliocephala) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см, нелӹцшӹ 510–560 г якте шоэш.
Трогон ганьывлӓ
Трогонвлӓн сек изижӹн (Harpactes duvaucelii) кытышты 23 см, нелӹцшӹ 40 г; сек когожын (Pharomachrus mocinno) кытышты 40 см, нелӹцшӹ 210 г якте шот.
Галиси йӹлмӹ
Категори:Галиси Категори:Йӹлмӹвлӓ
Филиппин кӹцкӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Гватемала ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Гватемала ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ (Heloderma charlesbogerti, Heloderma horridum charlesbogerti) — ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Гватемалышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Мексика ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Мексика ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ (Heloderma horridum) — ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Мексикышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 57–91 см, нелӹцшӹ 800 г якте шоэш.
Категори:Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Цӹвӹ ганьывлӓ
Цӹвӹ ганьывлӓ тенгеок цӹвӹвлӓ гань ылшывлӓ (Galliformes) — цӹвӹ дон комбывлӓ (Galloanserae) йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 250 тӹрлӹ цӹвӹвлӓ гань ылшы кек (цӹвӹ, ирмызы, выльдырцан дӓ вес кеквлӓ) улы.
Классификацижӹ
├─ Sylviornithidae † — Силвиорнисвлӓ ├─ Megapodiidae — Большеноги ├─ Cracidae — Краксвлӓ └─ Phasianoidea — ├─ Gallinuloididae † — ├─ Odontophoridae — Зубчатоклювые куропатки ├─ Numididae — Цесарковые └─ Phasianidae — Фазан йишвлӓ ├─ Arborophilinae — ├─ Coturnicinae — ├─ Pavoninae — ├─ Gallininae — ├─ Meleagridinae — Немӹццӹвӹвлӓ ├─ Perdicinae — Мызывлӓ (Ирмызы) ├─ Tetraoninae — Кӹдӹр йишвлӓ └─ Phasianinae — Фазанвлӓ
Миндоро кӹцкӹ кӓдӹ
Миндоро кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula mindorensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Миндоро ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 47 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Псевдотрофеус
Псевдотрофеус (Pseudotropheus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал дӓ ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш псевдотрофеус веле улы. Кытшы 25 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Корнан пачан кӹцкӹ кӓдӹ
Корнан пачан кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula radiata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–39 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ала шылдыран кӹцкӹ кӓдӹ
Ала шылдыран кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula carola) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Алор ошмаотывлӓ
Алор ошмаотывлӓ (индон. Kepulauan Alor) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2916 км². 2010-шы ин тӹштӹ 190 026 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Пунгу
Пунгу (Pungu maclareni) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Камерунышты (Баромби Мбё) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш птерохромис веле улы. Кытшы 10 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Буая
Буая (индон. Pulau Buaya) — Индонезиштӹ Алор ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1171 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Ошмаотывлӓ
Птихохромоидес
Птихохромоидес (Ptychochromoides) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы, йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ птихохромоидес улы. Кытшы 24 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Калодактилодес
Калодактилодес (Calodactylodes) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ ‎‎дӓ Шри-Ланкашты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ калодактилодес улы.
Йишвлӓ
Категори:Геккон йишвлӓ
Скаляри
Скаляри (Pterophyllum) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ скаляри улы. Кытшы 18 см лин кердеш.
Аризона ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Аризона ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ (Heloderma suspectum) — ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Америкын Ушымы Штатвлӓжӹштӹ дӓ Мексикышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 35–50 см, нелӹцшӹ 350–700 г якте шоэш.
Скаляри
Категори:Цихлидвлӓ
Аризона ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Ядан пӱӓн шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Инди шӧртньӹ геккон
Инди шӧртньӹ геккон (Calodactylodes aureus) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 8.9 см, пачыжы 8.1 см якте шоэш.
Категори:Геккон йишвлӓ
Риган, Чарльз Тейт
Чарльз Тейт Риган (англла Charles Tate Regan ; 1-шӹ февраль 1878-шӹ и, Дорсет — 12-шы январь 1943-шы и) — британ ихтиолог дӓ Кембридж университетӹн профессоржы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кого Британи персоналивлӓ
Шри-Ланка шӧртньӹ геккон
Шри-Ланка шӧртньӹ геккон (Calodactylodes illingworthorum) — геккон йишвлӓн группыш пырышы Шри-Ланкашты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Геккон йишвлӓ
Симсӹ пачан кӹцкӹ кӓдӹ
Симсӹ пачан кӹцкӹ кӓдӹ (Ducula concinna) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Уоллеси биогеографи регионыштыш изи ошмаотывлӓштӹ дӓ Ару ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 43 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ