cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кырык мары поэзин антологижӹ 2005
1985-шӹ ин перестройка, уэмдӹмӓш процесс тӹнгӓлӓлтӹн. Тӹ годшен шукы вашталтын, политикӹштӓт, ӹлӹмӓшӹштӓт, моральыштынаат. Ӓнят утлаок шукы - эдемӹн шамжы ти вашталтмашвлӓ паштек тӹшленӓт вӓк ак шокты. Тошты идеалвлӓм ӧрдӹшкӹ шӹкӓлмӹ, вӓрешӹштӹ увлӓ толыныт. Молнам сирӹшӹ поэтвлӓ, лин кердеш, лыдышвлӓнӓ ӹнде ак келеп манын кердӹт, ӓль мӹнгешлӓ - шӹдӹ пар доно шукырак веле сирӓш цацат. Мам ит попы, вет нӹнӹ мадын колтышывлӓ ылыт. Нӹнӹн идеалвлӓштӹ охоницӓ гань лаштыквлӓэш шӓлӓнен кенӹт.
Тенгежӹ гӹнь, поэзиштӹнӓжӹ ма кодын? Поэзиштӹнӓ 1980-шы ивлӓнок у корнывлӓ каяш тӹнгӓлӹнӹт, у лӹмвлӓ толыныт дӓ 1920-30-шы годшаш поэзин традицивлӓм ӧрдӹжӹш шӹкӓлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц В. Григорьевӹн, Петухов, Виталий Альбертовичӹн, Самойлов Владиславын, Ондрин Валькан лӹмвлӓштӹм пӓлдӹртӹмӹлӓ. 1980-шы ин поэзишкӹнӓ пӹтӓриш поэтесса ашкылтен. Лӹмжӹ Диана Маликеева.
1990}}-шы ивлӓ поэзишкӹнӓ пиш шукы ум канденӹт. Пӹтӓриок тидӹм "У сем" журнал доно кӹлдӓш келеш, кыды 1990-шы ин лӓктӓш тӹнгӓлӹн. Вара идеологидӹмӹ шӱлӹш. Тидӹ велдӹк поэтвлӓ, нелӹ гӹнят, ӹшке вӓк тӱлен, книгӓвлӓштӹм лыкташ цацат. Тенге ӹштӹмӹштӹлӓн таум келесӹмӹ шоэш. Кырык мары поэзиштӹ лач ти ивлӓн веле лачокла поэзим сирӓш тӹнгӓлмӹ, манына гӹнь, самынь ана ли. Ти поэтвлӓн лыдышвлӓштӹм лыдат дӓ йӓнгетӹм кӓндӓрет. Лачокла поэзи техень и лишӓшлык агыл ма - идеологидӹмӹ, иктӹлӓнӓт ярал лиӓш цацышы агыл, ирӹк шӱлӹшӓн, вычыдымы шанымашвлӓм анзыкы лыкшы, туан йӹлмӹнӓ верц шалгышы, экспериментвлӓм ӹштӹлшӹ, вес халыквлӓн поэзи вӹкӓт анжышы. Тенге сирен, анзыцырак сирӹшӹ поэтвлӓм худаэш моло лыкта шанымаш уке. Нӹнӹ ӹшке жепӹштӹм ӹленӹт дӓ махань тӹ ивлӓ ылыныт - тидӹм пӓленӓ. Но кӹзӹт сирӹшӹ поэтвлӓлӓннӓ, мам ит попы, нелӹрӓк лин. Нӹнӹ лыдышвлӓм сирӓт, шукынжок яжо лыдышвлӓм, но книгӓ семӹнь лыкташ йӧн уке. Тидӹжӹ нӹнӹн кымылыштым валтен кердеш. Тенгежӹ, ӓнят, лыдышвлӓм хыть копи семӹнь лыктын, лыдшывлӓ лошты шӓрӹмӹлӓ? Дӓ оксам поген, ти антологи гань модерн кырык мары поэзи антологим лыкташ дӓ и йӹде сек яжо поэтлӓн грантым пуаш? Тенге сирен, нимат ум шӹм пӓлдӹртӹ - тенге вес халыквлӓ ӹштӓт дӓ ти корны донок мӓлӓннӓт кеде ак ли. Ӹнянӹмӹ шоэш, толшаш жепӹн кырык мары поэзи гишӓн вес вӓреӓт пӓлӓш тӹнгӓлӹт дӓ кӱ пӓлӓ, ӓнят иктӓ поэтнӓ иктӓ-махань престижӓн премимӓт вӓк нӓлеш лиэш. Сирӓш веле келеш, лыдышвлӓм дӓ яжовлӓм.
Антологим лыкташ спонсорвлӓ палшенӹт: Суомиштӹш М. А. Кастрен Ушем, Кырык сирӹштӹшӹ кыды-тидӹ коммерсант, вара вес вӓре ӹлӹшӹ кырык марынвлӓ дӓ мары культурын тӓнгвлӓжӹ: Суасламарыштыш Мары Культура Центр, Эстон-Мары Ушем, Валерий Аксаков - Шупашкар, Валериан Аликов - Таллинн, Галина Аликова - Витебск, Андрей Богомолов - Санкт-Петербург, Эха Вилуоя -Таллинн, Юлия Куприна - Вантаа, Яак Прозес - Таллинн, Геннадий Трофимов - Таллинн, Виталий Яшмолкин - Таллинн.
Ажедмӓшвлӓ
К К М
Хӹрхӓ
Хӹрхӓ - микропӹрцӹк ара. Хӹрхӓ ӹшкежӹ пӱэргӹ тӹнгӓлтӹшӓн гаметофит ылеш, кыды микро пырак лошты виӓнгеш дӓ ӹдӹрӓмӓш тӹнгӓлтӹшӓн гаметофитӹм кӹцкӓндӹшӹ рольым мадеш.
Категори:Ботаника
Тьӹмӓнсола
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Тьӹмӓнсола Пӹзӹкныр школ ваштfреш, трассы тӹрӹштӹ, Пӹзӹкныр сола гӹц шӱдӹ метр ордӹжӹштӹ вӓрлӓнӓ. Сола мычашыжы школ вӹкӹ анжа, а мычашыжы каремӹшкӹлӓ, кышты изи, сӹлнӹ ӓнгӹр йога. Сола лӹмжӹ, мол сола лӹмвлӓ ганьок, пӹтӓриш суртым чангышы лӹмӓн мары лӹм гӹц чангалтын: «Тьӹмӓн» + «сола».
Историжӹ
Пӹтӓриш гӓнӓ сола 1859 иштӹшӹ документвлӓштӹ анжыкталтеш. Тӹ жепеш солашты 18 сурт ылын, тӹ жеп годшен 2001 и якте сола 23 тома якте кушкын. XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Паратмар, Кожваж-Сигачин, Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышты шотлалтын. 1931 и гӹц кӹзӹт якте Кузнецовы сельсоветыш пыра.
Экономика
Молы солавлӓ ганьок Тьӹмӓнсолаштышы халык мӱлӓндӹ доно пӓшӓм ӹштен, колым кычен, пушӓнгӹм роэн, кӹрпӹцӹм ӹштӹмӹ пӓшӓм виктӓрен шалген, вольыкым урден. 1930 ин «Красный боец» колхозым чангымы ылын. Председательжӹ Смирнов лин.
Культура
Молы солавлӓ ганьок, Тьӹмӓнсолашты язычниквлӓ ӹленӹт, седӹндонок христиан пӓшӓм виктӓрӓш Тьӹмӓнсолан ик эргӹжӹ, Матвей Гаврилов, пижӹн. Тенгеок Валерий Филиппович Свешниковын лӹмжӹм келесен кодыде ак ли. Тӹдӹ Пӹзӹкныр школын пӹтӓриш медалистшӹ лин, вара технический наукын кандидатшы, научно-исследовательский институтын пӓшӓзӹжӹ лин.
Транспорт
Автобус линивлӓ: Цикмӓ – Тӓкӓрӓ, Цикмӓ – Йӹлйӓл.
Категори:Солавлӓ
Амазонка
Амазонка (испанла дон португалла Amazonas) — Кечӹвӓлвел Америкын йогыжы. Кужыцшы 6,437 км уштыш. Йыл вӹлнӹ техень сӓндӓлӹквлӓ вӓрлӓнӓт: Бразили, Колумби, Перу.
Категори:Йогывлӓ
Тошты Тарашныр
Тошты Тарашныр (Старые Тарашнуры) кок карем лошты вӓрлӓнӓ. Карем пындашты Сазан ӓнгӹрӹш (Кого Йынгыш шалахай вецӹн йоген пыра) йоген пырышы ӓнгӹрвлӓ йогат. Йоласал гӹц 8 уштыш. Сола лӹм «тошты» (старый) дӓ «тарашныр» (разделённое поле) шамаквлӓ гӹц лин. Эчежӹ сола лӹм тишкӹ сек пӹтӓри ӹлӓш толшы эдем — Тараш — лӹм гӹц лин маныт. Попат, вуйта перви ти вӓрӹштӹ кого шӹргӹ ылын. Тараш лӹмӓн кресӓнь ти шӹргӹм роэн дӓ ныр покшалан ӹшке пӧртшӹм чанген. Вара ти вӓрӹш молывлӓӓт толын миэнӹт дӓ пӧртӹм шӹнденӹт. Ӹлӹмӹ вӓрӹштӹм «Тарашныр» - «Тарашын ныржы» манаш тӹнгӓлӹнӹт.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӹмӹ ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1898-шӹ ин солашты киндӹ лапка ылын. 1867-1871-шӹ ивлӓн Тошты Тарашнырышты кресӓнь тетявлӓ школышты тыменьӹнӹт. Тымдышы грамотан кресӓнь Степан Павлов ылын. Школ Василий Осиповын пӧртӹштӹ вӓрлӓнен. Варарак, 1910-шы ин, солашты тӹнгӓлтӹш училище пачылтын. 1929-шӹ ин Тошты Тарашныр I ступенян школышты Тошты да У Тарашныр, Йӓкӹныр солӓвлӓ гӹц 32 ӹдӹр дон ӹрвезӹ пӓлӹмӓшӹм погенӹт. 1925-шӹ и гӹц солашты Басковский ӱ ӹштӹмӹ артель пӓшӓлен. 1921-шӹ ин солашты I ступенян школ, лыдмы пӧрт, мардеж вӓкш ылыныт. 1929-шӹ ин солашты «Наука» колхозым ӹштенӹт. Пӹтӓришӹ вуйлатышы Л.Бычков лин. Кого Вырсы фронтышты ти сола гӹц 63 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц коклы ӹндекшӹнжӹ коленӹт, а кымлы нӹл эдем токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц ст. лейтенант Павел Степанович Ермолаев, рядовойвлӓ Данил Захарович Белов, Василий Феофанович Краковский дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и - 23 кудывичӹ;
1859-шӹ и - 55 кудывичӹ (133 пӱэргӹ, 156 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и - 46 кудывичӹ (126 пӱэргӹ дӓ 126 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 56 кудывичӹ, 284 эдем;
У Тарашныр
У Тарашныр (Новые Тарашнуры) — Тарашныр шӹргӹ тӹрӹштӹ, Пӹнгель ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 5 уштыш. Сола лӹм «у» (новый) дӓ «тарашныр» (разъединенное поле) шамаквлӓ гӹц лин.
Тошты Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
1919-шӹ и - 52 кудывичӹ, 128 эдем (65 пӱэргӹ дӓ 63 ӹдӹрӓмӓш);
У Тарашныр
Истори
Архивный данныйвлӓ семӹнь сола 1880-шӹ ин шачын. Сек пӹтӓри ти вӓрӹштӹ Тошты Тарашныр гӹц ванжышы мары кресӓнь ӹлӓш тӹнгӓлӹн. Сола халык мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. Солашты садвлӓ дӓ чельньӹквлӓ ылыныт. 1921-шӹ ин лыдмы пӧрт пӓшӓлен. 1929-шӹ ин «Тӹлзӹ» ("Луна") лӹмӓн колхозым ӹштӹмӹ. Пӹтӓришӹ колхоз вуйлатышы С.Яковлев лин. Кого Вырсышты сола гӹц 45 эдем кредӓлӹн, луаткӓндӓкшӹнжӹ коленӹт, коклы шӹмӹтӹн токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц ст. лейтенант Георгий Михайлович Смирнов, ефрейтор Трифон Андреевич Никифоров, рядовой Агафия Константиновна Тихомирова дӓ молат.
Тошты Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
1925-шӹ и — 312 эдем;
У Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
1897-шӹ и - 31 кудывичӹ (70 пӱэргӹ дӓ 83 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 41 кудывичӹ, 180 эдем;
Тошты Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и - 67 кудывичӹ, 136 эдем (66 пӱэргӹ дӓ 70 ӹдӹрӓмӓш).
У Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
1919-шӹ и — 45 кудывичӹ, 188 эдем (79 пӱэргӹ дӓ 109 ӹдӹрӓмӓш);
Тошты Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
У Тарашныр
Ӹлӹзӹ шот
1926-шы и — 194 эдем;
2001-шӹ и — 49 кудывичӹ, 85 эдем (40 пӱэргӹ дӓ 45 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Кӱрен йӹлгӹжикӓ лори
Кӱрен йӹлгӹжикӓ лори (Chalcopsitta duivenbodei) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 31 см, нелӹцшӹ 130 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Тури
Тури (Solanum tuberosum ) — Паслён (Solanum) йыхыш пырышы кушкыш, кыды сек тӹнг качкыш ылеш.
Европа Унионышкы пырышы кугижäнӹшвлä
Европа Унионышкы пырышы кугижäнӹшвлä
Euroopan unioni
Диловасы
Диловасы (турокла Dilovası ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43.974 (пӱэргӹ: 22.486; ӹдӹрӓмӓш: 21.488) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «дил» ('йӹлмӹ') дон «ова» ('лапата' ; «овасы» 'лапатажы') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Таблас
Таблас (таг., англла Tablas) — Филиппинвлӓн сек кого луатшӹмшӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 839.156 км². 2015-шӹ ин тӹштӹ 164 012 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
918 и
918 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Кояіке
Кояіке (испанилӓ  Coyhaique) — Чилин вуйхалажы.
Категори:Чили халавлӓ
Углерод
Углерод (Carboneum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 6 атом номерӓн. C символ доно анжыкталтеш.
Реао
Реао (французла Reao) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 360 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
919 и
919 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Мырышы кеквлӓ
Мырышы кеквлӓ (Passeri, син. Oscines) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Тошты дӓ У Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4000 тӹрлӹ мырышы кек улы.
Мырышы кеквлӓн сек когожын (курныгучкыж Corvus corax) кытышты 60–70 см, нелӹцшӹ 1147–1254 г якте лин кердеш.
Тӓмӓкӓн
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Тӓмӓкӓн сола кок карем неркӓ лошты, йӹлъял корны сага, Пӹзӹкныр гӹц 1 уштыш палны вӓрлӓнӓ. Солан ик велӹштӹжӹ Ӓпшӓт-Пелӓк, вес велнӹжӹ Микишкӓнсола вӓрлӓнӓт. Сола лӹмжӹ, молы солавлӓ ганьк, пӹтӓриш суртым чангышы мары лӹм доно кӹлдӓлтӹн.
Экономика
1930 ин солашты «Красный стрелок»колхозым чангымы. Председательжӹ Иван Иванович Краснов лин. Вара, веремӓ эртӹмӹкӹ, Кузнецово СПК пырен. Сола ӹлӹшӹвлӓ мӱлӓндӹ доно пӓшӓм ӹштенӹт, колым кыченӹт, пушӓнгӹ роаш каштыныт, тенгеок кӹрпӹц ӹштӹмӹ пӓшӓмӓт виктӓрен шалгенӹт.
Транспорт
Автобус линивлӓ: Цикмӓ – Йӹлйӓл, Цикмӓ – Тӓкӓрӓ.
Категори:Солавлӓ
Ошикӓ-якшарикӓ изи попугай
Ошикӓ-якшарикӓ изи попугай (Neopsephotus bourkii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш ошикӓ-якшарикӓ изи попугай веле улы. Кытшы 19 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 45 г якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
920 и
920 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Пунта Аренас
Пунта Аренас (испанилӓ  Punta Arenas) — Чилин вуйхалажы.
Нью-Джерси
Нью-Джерси (англла New Jersey ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 22,608 км². 2010-шы ин тӹштӹ 8 791 894 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Нью-Джерси кымдецшӹ доно 47-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 9-шӹ ылеш. Штат статусым Нью-Джерсилӓн 18 декабрьын 1787 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 3-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Трентон; сек кого халажы: Ньюарк.
Пунта Аренас
Категори:Чили халавлӓ
Якшар лепкӓн йӹлгӹжикӓ лори
Якшар лепкӓн йӹлгӹжикӓ лори (Chalcopsitta sintillata) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎(Ару) дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 31 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Кӱшӹл Пӹнгель школ
Кӱшӹл Пӹнгель школ — Вуйсылкаштыш школ, кӹзӹт питӹрӹмӹ. Вӓрешӹжӹ Ӹдӹр монастирӹм пачмы.
К К
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ — Руш Федерациштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓн спискӹштӹ. Кӹзӹт цилӓжӹ 780 тӹрлӹ кек йиш пӓлӹ. Нунын коклаште эндемике уло: дикуш, йошкар пусак, шем турня, турня, оняка, пычалзе, сурлудо да ломыжалгырак, кугу, пӱсӧ почан, колшӱр, ошшинча-кугу, изи киса, кугывӱтеле, сибирь кугыгиса, лого, сибирь яшмык, лого сибирь пӧртат. Колен йомаш Россий территорий гыч 7 видше-влак, нунын коклаште йошкар йолан иисус (элын территорийыштыже пытартыш видшым Тарман областьыште Амурысо 1990 ийыште Амурысо эҥер аҥыште Пеш Кугу Искак, стеллер-шамыч баклан да молат.
Российын кайык фауно (тӱрлӧ кайыквусым шотыш налын, 1334 географий формыжым чӱкта. Кызытсе пыжашысе фауным 657 вид наре ыштат. 110 тӱрлӧ видео сезон миграций дене але зимовкышто вашлийше чоҥештен пурышо чоҥештен кайыше чоҥештен кайыше кайык-влакым ыштен шогат. Ончычсо СССР-ын орнитофонжо 2014 ийлан рашемдыме шотышто 912 видым ышта.
Тиде списке Россий федерацийын территорийыштыже серыме лийын да литератур публикацийлаште шымлыше тудын посна таксон ден видше-влакым ушен шога. Лӱмер руш лӱм да биненов гыч шога (кок тӱрлӧ лӱм мут, тукым ден лӱм-влакым шотыш налме). Лӱмер пашаште негызлалтын «фауно тошто СССР-ын чекше кӧргыштӧ. "(Вӱльӧ, Архипов; 2014), ончыктымо огыл гын моло источник-влак. Отряд-влак кызыт Тӱнямбал ушем мут орнитолог-Влакым лукмо систем радам почеш верланеныт (IOC Wist v 9.1).
Gaviiformes : Gaviidae : Тыкты
Order: Тыкты ганьывлӓ Family: Тыкты йишвлӓ
Podicipediformes : Podicipedidae : Вишкӹр
Order: Вишкӹр ганьывлӓ Family: Вишкӹр йишвлӓ
Procellariiformes : Diomedeidae : Альбатрос
Order: [Буревестникообразные] Family: Альбатрос йишвлӓ
Procellariiformes : Procellariidae
Order: [Буревестниковые] Family: [Буревестники]
Procellariiformes : Hydrobatidae
Order: [Буревестниковые] Family: [Качурковые]
Pelecaniformes : Pelecanidae : Пеликан
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: Пеликан йишвлӓ
Pelecaniformes : Sulidae
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: [Олушевые]
Татакото
Татакото (французла Tatakoto) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 227 эдем ӹлен.
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Pelecaniformes : Phalacrocoracidae
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: [Баклановые]
Татакото
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Pelecaniformes : Fregatidae : Фрегат
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: Фрегат йишвлӓ
Pelecaniformes : Ardeidae : Мыгыльонг
Order: Пеликан ганьывлӓ Family: Мыгыльонг йишвлӓ
Ciconiiformes : Ciconiidae : Цӓрлӓнгӹ
Order: Цӓрлӓнгӹ ганьывлӓ Family: Цӓрлӓнгӹ йишвлӓ
Phoenicopteriformes : Phoenicopteridae : Фламинго
Order: Фламинго ганьывлӓ Family: Фламинго йишвлӓ
Anseriformes : Anatidae : Лыды, Комбы, Йӱксӹ
Order: Комбы ганьывлӓ Family: Лыды йишвлӓ
Falconiformes : Falconidae : Кыргельӹ
Order: Вӓрӓш ганьывлӓ Family: Кыргельӹ йишвлӓ
Galliformes : Tetraonidae : Кӹдӹр, Сузы, Ош мызы
Order: Цӹвӹ ганьывлӓ Family: Кӹдӹр йишвлӓ
Galliformes : Phasianidae : Фазан, Мызы, Выльдырцан
Order: Цӹвӹ ганьывлӓ Family: Фазан йишвлӓ
Gruiformes : Gruidae : Тыртня
Order: Тыртня ганьывлӓ Family: Тыртня йишвлӓ
Шӹвӹр
Шӹвӹр — мары халыкын тошты годшы яратымы сем шактымы хӓдӹржӹ. Ик сӱӓнӓт, ик айоат шӹвӹр гӹц пасна эртӹде. Сакой овуцам эртӓрӹмӹ годымат шӹвӹрӹм кычылтыныт. Перви техень хӓдӹр доно алык марывлӓӓт, кырык марывлӓӓт шукы шактенӹт, кӹзӹт гӹнь алык мары лошты веле шактымым ужаш лиэш.
Руш Федерациштӹш кеквлӓн спискӹштӹ
Gruiformes : Rallidae : Кӓрш, Вӹдцӹвӹ, Куп цӹвӹ
Order: Тыртня ганьывлӓ Family: Rallidae
Gruiformes : Otididae :
Order: Тыртня ганьывлӓ Family: [Дрофиные]
Charadriiformes : Turnicidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Трёхпёрстки]
Charadriiformes : Jacanidae : Якана
Order: [Ржанкообразные] Family: Якана йишвлӓ
Charadriiformes : Rostratulidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Цветные бекасы]
Charadriiformes : Haematopodidae : Алавӹтельӹ
Order: [Ржанкообразные] Family: Алавӹтельӹ йишвлӓ
Charadriiformes : Burhinidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Авдотковые]
Charadriiformes : Glareolidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Тиркушковые]
Charadriiformes : Charadriidae : Кӹшедӹк
Order: [Ржанкообразные] Family: [Ржанковые]
Charadriiformes : Scolopacidae : Курмызак, Йымынтӓгӓ, Йӱрлӹквӹтельӹ
Order: [Ржанкообразные] Family: Курмызак йишвлӓ
Charadriiformes : Stercorariidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Поморниковые]
Charadriiformes : Laridae : Колшӹре
Order: [Ржанкообразные] Family: Колшӹре йишвлӓ
Charadriiformes : Sternidae
Order: [Ржанкообразные] Family: [Крачковые]
Pterocliformes : Pteroclidae
Order: [Рябкообразные] Family: [Рябковые]
Columbiformes : Columbidae : Кӓдӹ
Order: Кӓдӹ ганьывлӓ Family: Кӓдӹ йишвлӓ
Cuculiformes : Cuculidae : Куку
Order: Куку ганьывлӓ Family: Куку йишвлӓ
Strigiformes : Tytonidae
Order: Тымана ганьывлӓ Family: [Сипуховые]
Strigiformes : Strigidae : Тымана
Order: Тымана ганьывлӓ Family: Тымана йишвлӓ
Caprimulgiformes : Caprimulgidae : Шырлачы
Order: Шырлачы ганьывлӓ Family: Лачокла шырлачы йишвлӓ
Apodiformes : Apodidae : Вӹрзи
Order: Вӹрзи ганьывлӓ Family: Вӹрзи йишвлӓ
Trochiliformes : Trochilidae : Колибри
Order: Колибри ганьывлӓ Family: Колибри йишвлӓ
Trogoniformes : Trogonidae : Трогон
Order: Трогон ганьывлӓ Family: Трогон йишвлӓ
Coraciiformes : Alcedinidae : Коллоэц кек
Order: Ыжар карак ганьывлӓ Family: [Коллоэц кек йишвлӓ]
Coraciiformes : Meropidae : Мӱкшкек
Order: Ыжар карак ганьывлӓ Family: Мӱкшкек йишвлӓ
Coraciiformes : Coraciidae : Ыжар карак
Order: Ыжар карак ганьывлӓ Family: Ыжар карак йишвлӓ
Coraciiformes : Upupidae
Order: Ыжар карак ганьывлӓ Family: [Удодовые]
Piciformes : Picidae : Шиштӹ
Order: Шиштӹ ганьывлӓ Family: Шиштӹ йишвлӓ
Passeriformes : Hirundinidae : Цӹгӓк
Order: Орави ганьывлӓ Family: Цӹгӓк йишвлӓ
Passeriformes : Motacillidae : Вӹтлӓнгӹ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Вӹтлӓнгӹ йишвлӓ
Passeriformes : Campephagidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Личинкоедовые]
Passeriformes : Pycnonotidae : Бӱльбӱль
Order: Орави ганьывлӓ Family: Бӱльбӱль йишвлӓ
Passeriformes : Regulidae : Кож кӓзӓля
Order: Орави ганьывлӓ Family: Кож кӓзӓля йишвлӓ
Passeriformes : Bombycillidae : Цӹлдӹр
Order: Орави ганьывлӓ Family: Цӹлдӹр йишвлӓ
Passeriformes : Cinclidae : Куплагы, Вӹдлагы
Order: Орави ганьывлӓ Family: Куплагы йишвлӓ
Passeriformes : Troglodytidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Крапивниковые]
Passeriformes : Prunellidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Завирушковые]
Passeriformes : Turdidae : Лагы
Order: Орави ганьывлӓ Family: Лагы йишвлӓ
Passeriformes : Muscicapidae : Арашӹнгӓлоэц, Шӹжвӹк, Тылгек, Сиргек, Ӱдӹмгек
Order: Орави ганьывлӓ Family: Арашӹнгӓлоэц йишвлӓ
Passeriformes : Sylviidae : Амыжгек, Амашкек, Ӓпшӓткек, Цӹрцӹккек
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Славковые]
Passeriformes : Monarchidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Веерохвостки]
Passeriformes : Paradoxornithidae : Пандашан кӹсиӓ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Пандашан кӹсиӓ йишвлӓ
Passeriformes : Aegithalidae : Кужы пачан кӹсиӓ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Кужы пачан кӹсиӓ йишвлӓ
Passeriformes : Sittidae : Цуня
Order: Орави ганьывлӓ Family: Цуня йишвлӓ
Passeriformes : Tichodromidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Tichodromidae]
Passeriformes : Certhiidae : Вуйжырнер
Order: Орави ганьывлӓ Family: Вуйжырнер йишвлӓ
Passeriformes : Remizidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Ремезовые]
Passeriformes : Zosteropidae : Ошсӹнзӓ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Ошсӹнзӓ йишвлӓ
Passeriformes : Oriolidae : Царамак
Order: Орави ганьывлӓ Family: Царамак йишвлӓ
Passeriformes : Laniidae : Шапренгӹ
Order: Орави ганьывлӓ Family: Шапренгӹ йишвлӓ
Passeriformes : Dicruridae : Дронго
Order: Орави ганьывлӓ Family: Дронго йишвлӓ
Passeriformes : Corvidae : Карак, Цӓнгӓ, Курныгучкыж, Шагыртем
Order: Орави ганьывлӓ Family: Карак йишвлӓ
Passeriformes : Sturnidae : Шӹнгӹртӹш
Order: Орави ганьывлӓ Family: Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Passeriformes : Parulidae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Лесные певуны]
Passeriformes : Emberizidae : Алык орави, Шурнывач, Изигек, Поран кек
Order: Орави ганьывлӓ Family: Алык орави йишвлӓ
Passeriformes : Icteridae
Order: Орави ганьывлӓ Family: [Кассиковые]
Passeriformes : Fringillidae : Алавирӹк, Ыжарвирӹк, Пимба, Важыкнер, Цӓцӓля, Кӓзӓля, Имниӧрш, Кӹжгӹнер
Order: Орави ганьывлӓ Family: Алавирӹк йишвлӓ
Passeriformes : Passeridae : Орави
Order: Орави ганьывлӓ Family: Орави йишвлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кеквлӓ Категори:Россий
Симсӹ цӹгӓк
Симсӹ цӹгӓк (Hirundo atrocaerulea) — цӹгӓк йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ цӹгӓк. Телӹм Уганда дӓ Кеништӹ эртӓрӓ. Кытшы 18–25 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3 мыны якте лин кердеш.
Категори:Цӹгӓквлӓ
Шӹжвӹквлӓ
Шӹжвӹк (Luscinia) — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ шӹжвӹк улы. Кытшы 13–16 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 18 см, нелӹцшӹ 16–22 кг якте шоэш.
Суруч
Суруч (турокла Suruç ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Шанлыурфа илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 102.109 (пӱэргӹ: 51.138; ӹдӹрӓмӓш: 50.971) эдем ӹлен.
Кислород
Кислород (Oxygenium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 8 атом номерӓн. O символ доно анжыкталтеш.
Лукыманьык
Лукыманьык — лицӓ мышкаш вӹдӹм колтышы хӓдӹр.
Кислород
Категори:Хими элементвлӓ
Лукыманьык
Категори:Цилӓ
Суруч
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бурхание
Бурхание (турокла Burhaniye ) — Турцин, вадывел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 49,380 (пӱэргӹ: 24,952; ӹдӹрӓмӓш: 24,428) эдем ӹлен.
921 и
921 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Анна Нетребко
Анна Нетребко (Анна Юрьевна Нетребко, Кранодар, СССР) — мырызы. Категори:Мырызывлӓ
Динагат ошмаоты
Динагат ошмаоты (таг., англла Dinagat Island) — Филиппинвлӓн сек кого 18-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 802.12 км². 2000-шы ин тӹштӹ 106 951 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
922 и
922 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Тематанги
Тематанги (французла Tematangi) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7,7 км².
Ыжар вуян царамак
Ыжар вуян царамак (Oriolus chlorocephalus) — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (Кени, Малави, Мозамбик дӓ Танзани) вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Категори:Царамаквлӓ
Шуды изи попугай
Шуды изи попугай (Neophema) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ шуды изи попугай улы. Кытшы 20–22 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 40–60 г якте лин кердеш.
Кӓтӓ Шошмар
Кӓтӓ Шошмар — сола Кырык сирӹштӹ. Цикмӓ якте 67 уштыш. Ти соламок эче Кого Шошмар маныт. Сола лишнӹ Ловичӹ карем, Изисола карем, Кок ӓнгӹр ло карем лӹмӓн вӓрвлӓ ылыт. Первижок шошмарвлӓ Лысково лишнӹш Шоша ӓнгӹр дорцынла кӹзӹтшӹ вӓрӹш ӹлӓш ванженӹт. Седӹндоно солан лӹмжӓт Шоша лӹм доно кӹлдӓлтӹн. Шошмар XVI-XVIII-шы курымвлӓн Акпарс лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. 2001-шӹ ин Шошмарышты 187 эдем ӹлен.
+ Поташкансир
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Имниӧрш
Имниӧрш (Pyrrhula pyrrhula) — кымдыкеш пӓлӹмӹ шӹргӹ кек, тӹдӹм эче якшаронг маныт. Имниӧрш ӹлӓ шӹргӹштӹ, но тенгеок тӹдӹм вӓшлиӓш лиэш садвичӹштӹ.
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Шӓдӓнгӹ
Шӓдӓнгӹ - (Triticum) — икиӓш дӓ кокиаш шудыла кушкыш, кыдын пӹрцӹжӹм янгыштен, лашашым ӹштӓт. Кырык марла шӓдӓнгӹ лашашым эче ош лашаш маныт. Лашашым качкышвлӓм ӹштӹмӓштӹ кычылтыт. Мулӓндӹ вӹлнӹ сек шукы шӓдӓнгӹ куштышы сандалӹквлӓ Китай, Инди, АУШ дӓ Россий Федераци ылыт. Мары Элыштат шӓдӓнгӹм культивируят. Шӓдӓнгӹм эдем 10 000 и перви кушташ тӹнгалын. Вегетаци жепшӹ минимум 100 кечӹ.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Качкышвлӓ
Дериндже
Дериндже (турокла Derince ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 121.504 (пӱэргӹ: 61.225; ӹдӹрӓмӓш: 60.279) эдем ӹлен.
923 и
923 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Идиль
Идиль (турокла İdil ) — Турцин, вадывел Шырнак илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 69.090 (пӱэргӹ: 34.214; ӹдӹрӓмӓш: 34.876) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микишкӓнсола
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Микишкӓнсола (вес статянжы халык эче Митишкӓ манеш) Цикмӓ-Тӓкӓрӓ корны гӹц шалахай велӹштӹжӹ, Пӹзӹкныр центр гӹц 1 уштыш ӧрдӹжӹштӹ вӓрлӓнӓ, сагажы Тьӹмӓнсола. Сола лӹм пӹтӓриш гӓнӓ суртым чангышы мары лӹм доно кӹлдӓлтӹн.
Историжӹ
Пӹтӓриш гӓнӓ сола 1859 иштӹшӹ документӹштӹ пӓлемдӓлтеш. Тӹнӓм солашты 12 сурт, 38 эдем линӹт. 1898 ин – 20 сурт, 69 эдем; 1925 ин – 85 эдем; 1929 ин – 18 сурт, 87 эдем; 1940 ин – 17 сурт, 73 эдем; 2001 ин – 13 сурт, 24 эдем. Митишкӓ анзыцок Кузнецово приходыш пырен. XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Паратмар, Кожваж-Сигачин, Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышты шотлалтын. 1931 и гӹц кӹзӹт якте Кузнецовы сельсоветыш пыра.
Экономика
1930 ин «Красный боец» колхоз чангалтын. Вара СПК Кузнецовыш пыраш тӹнгӓлӹн. Сола ӹлӹшӹвлӓ мӱлӓндӹ доно пӓшӓм ӹштенӹт, колым кыченӹт, пушӓнгӹр роаш каштыныт, тенгеок кӹрпӹц ӹштӹмӹ пӓшӓмӓт виктӓрен шалгенӹт. Войнаш сола гӹц 15 эдем кен, 11 коленӹт, 4 мӹнгеш пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ лошты Егор Ефисович Малинов, Александр Фёдорович Матвеев, Пимен Пертович Николаев дӓ молат.
Транспорт
Автобус линивлӓ: Цикмӓ – Тӓкӓрӓ, Цикмӓ – Йӹлйӓл.
Паталца
Паталца — рок вӹлнӹ ӓли тӧр агыл вӓрӹштӹ погынен шӹцшӹ жидкость, шукыштыжок тидӹ вӹд. Примереш, палтаца юр паштек ӓли лым шылымы годым лиэш дӓ ик цӓш гӹц таманяр сутка якте кодын кердеш, пока ак ям.
Категори:Цилӓ
Маскан игуана йишвлӓ
Маскан игуана йишвлӓ (Leiocephalidae) — игуана ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 28-29 тӹрлӹ маскан игуана улы.
Трентон (Нью-Джерси)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Нью-Джерси
Туреиа
Туреиа (французла Tureia) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 311 эдем ӹлен.
Динагат ошмаотывлӓ
Динагат ошмаотывлӓ (таг. Kapuluang Dinagat, англла Dinagat Islands) — Филиппинвлӓн ошмаотывлӓжӹ дӓ провинцижӹ. Территорижӹ 1,036.34 км². 2010-шы ин тӹштӹ 126,803эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Рок попугай
Рок попугай (Pezoporus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ рок попугай улы. Кытшы 25–30 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
924 и
924 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Фтор
Категори:Хими элементвлӓ
925 и
925 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Манак попугай
Манак попугай (Myiopsitta monachus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 48 см, нелӹцшӹ 100 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Покшал Африка Республика
Покшал Африка Республика (французла République centrafricaine; санго Ködörösêse tî Bêafrîka) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Чад, йыд-ирвелнӹ Судан, ирвелнӹ Кечӹвӓлвел Судан, кечӹвӓлвелнӹ Конго Демократи Республика дӓ Конго Республика, вадывелнӹ Камерун доно пӹсмӓным кыча. 2014-шӹ ин тӹштӹ 4 709 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 622 984 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Банги. Категори:Покшал Африка Республик
Тяньцзинь концессий
Тяньцзиньский концессий — концессионный халан территорижӹ Тяньцзинь, власть дон виктӓрӹмӹ великий держава цин династий пумы.
Историм тӹшкӓ
Выжалымаш покшал международный тяньцзинь xix курым пачаш, а вара, тӹдӹлӓн пекинӹштӹ кӹртни корны ушымы гань ылшы (1897 и) дон дӓ маньчжурия шаньхайгуань вашт, рошт тӹнгӓлтӹшӹн тӹдӹм европейский торговойвлӓ количество кушкеш гӹнь, предприниматель, дипломат. Нападенижӹ европеецӹн шӹреэмӹт дӓ конфликтвлӓ риск чӹдемдӓш шачмы манын, правам пуэн ӓнгӓ рӓдӹвлӓ дон китай тяньцзинь управлени мисси дипломат.
Сек пӹтӓришӹ ылыт, британский тяньцзинь концессий Французла. Япон 1895-1900 пызырыма и ты, дӓ россий герман, государствывлӓмӓт даже концессий, вес вӓрӹштӹ ак ли концессий Шылтыкше — Австро-Венгриштӹ, италиштӹ дӓ Бельгия. Концессий каждый ӹшке школ ылын, тюрьмашкы больницӹштӹ казарма ылеш. 8 кмдан сеттльмент Хайхэ ӓнгӹр мычкы европейский шыпшылтшы.
Цинский тӹнгӓлмӹ процесс дӓ власть деч вара ӹшке парти дӓ пӹтӓрӹмӓшешӹжӹ неравноправный шылтыкше гоминьдан династий суверенитет договор шукемдӓт. Кынам гражданвлӓ сарла дон коммунистический партийыш шылтыкше власть толеш гӹнь, тӹдӹн лӹвӓлнӹ ӹлӓш вӓрештӹн йолажы конфискуят власть жепын кодеш.
Концессий Австро-венгерский (1901-1917)
Австро-венгриштӹ держава пырышы канден альянс, восстани 1899-1901 Ихэтуаньский, ӹшке владениш наградывлӓ гишӓн дӓ территоривлӓ тяньцзинь правам нӓлӹн. Австро-Венгерский концессий 0,61 площадь нӓлмӹ км2, мам шукыракым концессий келесымаш итальян, но шагалӹнӹт, бельгийский дечем. Концессий школышты ӹшке ылын, тюрьмашкы больницӹштӹ казарма ылеш. А ти австро-венгерский консульство, австро-венгерский законвлӓм подчиняйӓлтӹт гражданинӹн австро-венгриштӹ агыл, а Шылтыкше.
Изи гӹнят войскы шалга, Австро-венгриштӹ кыча, тӹдӹ икшӹ мировой война и подконтрольный йӓнгдӹмӹ территори лиэш. Тидӹн паштек, Центральный держава семӹнь вырсым увертарен Шылтыкше 1917 ин август 14, шылтыкше концессий территорижӹ сӓрӹмӹ ылыт, сарла, а вара концессий Итальян ушымы ылыныт. 1919 ин 10 сентябрьын Австри права гӹц концессий Официально (Сен-договор Жерменский), Венгри а — 1920 и (договор Трианонский).
Мытык жепӹшток ӹшке ӹлӓ гӹнят, Австро-Венгерский концессий хала ӹшке сӹнжӹм пырташ вклад формируялтын.
Концессий Бельгийский (1902-1931)
1902 и ирвел сир ӓнгӹрвлӓ Хайхэ бельгийский концессий ӹштен. Бельгийский правительствыжы нимат, нимат бизнес-инвестиций концессий виӓнгдӓш сообщество ак ӹштеп, седӹндон тӹдӹ кишӓвлӓм кодышы ак архитектурный тяньцзинь сӹнӹм.
1904 и гӹц подписӓйӹмӹ Шылтыкше контрактым Бельгия дӓ "et de de Tientsin Compagnie d'Tramways Eclairage", системыштым да ӹштӓш правам пумы дӓ цепжӹ трамвай компания эксклюзивный электричествым управлени 50 и жеп. 1906 ин пӹтӓриш трамвай шаля тяньцзинь шылтыкше электрический тӹнгӓлӹн.
Концессий британский (1860—1943)
Ӓвӓсир лапкавлӓштӹ хала концессий хайхэ британский китай, площадь нӓлмӹ 0,81 км2. Концессий муниципальный кӓнгӓш виктӓрӓ.
Концессий французла (1860—1946)
Концессий французла 100 и нӓрӹ ылын, дӓ шукы пӧртшок шалгышы кӹзӹт якте тӹдӹ тяньцзинь: консульство француз, кӓнгӓш Муниципальный, Французла клуб, Кафедральный собор француз поэт тиштӹ пӓлӹмӹвлӓ ылыт дӓ т. м, драматург дӓ религиозный Клодель Поль Писатель.
Концессий Герман (1899—1917)
1870 кытышты ӹлӓш тӹнгӓлӹн герман шылтыкше-х ижӹ. 1880 мычашышты-х тӹнгӓлӓлтеш беспорядкывлӓ, военный обеспечени дӓ вӹдӹшкӹ колтенӹт ли ылмы корвет герман китай "Luise". Кынам германиштӹ нӓлмӹ концессий цзяо 1898 и-Чжоу, дӓ паштек германи переговор концессий тяньцзинь пуымо нерген. 1899 и лошты дӓ германин территориэшӹжӹ ӓнгӹр гӹц кечӹвӓлвел нӓлмӹ управлени концессий япон хайхэ британский.
Тидӹн паштек, икшӹ мировой война годым концессий Шылтыкше Герман территорижӹ семӹнь сӓрӓш лиэш, американский герман казармывлӓштӹ вӓрлӓнӓ 15-ше пехотный полк толеш.
Концессий итальян (1901-1947)
1901 ин италиш тяньцзинь 7 сентябрьын концессий ӹшке правам нӓлӹнӹт. Икшӹ мировой война паштек тӹдӹ докы территорим ушен ылшы Австро-Венгерский концессий, мӓ тӹдӹм пачаш площадь когоэмдӓш; концессий итальян территориштӹ вӓрлӓнӹшӹ "Redenta Legione", сибирьӹш большевиквлӓ ваштареш кредӓлӹн.
Территорижӹ 600 эдем гӹц иш кок концессий мировой войнаш гарнизонжы вӓрлӓнӓ. 10 сентябрь 1943 и, кынам сукалтен анзылны ӹшкӹмӹн союзниквлӓ италиш, Япониш концессий армим Императорский территорижӹ оккупируйымы. Вара республикӹн правительствӹжӹ дон китай марионеточный концессий социальный итальян мӹнгеш нӓлдӓ.
1947 и пумаш формально итальян китай концессий ылшы республика, Итали подписатлымаш мирный договор паштек весӹ.
Концессий Япон (1888-1945)
1888 и-япон тяньцзинь концессий ылын. 1931 ин тӹдӹм ӹлӹмӓш дон территоривлӓжӹ император пуи 1924 шылтыкше айсиньгеро сӱмырен.
Концессий Россий (1903—1920)
Ӓнгӓ кок сир ӓнгӹрвлӓ ирвел россий вӹкӹжӹ нӓлеш концессий Хайхэ. Бэйянский республикынан правительствыжы дон китай концессий рсфср 1920 ин нӓлӹн. 1924 и гӹц ссср-ыш концессий китай отказен.
Концессий Американский
Тяньцзинь келесымаш Формально экстерриториальный сшан праважы уке. 1921 и гӹц тошты герман гарнизонын вӓрлӓнӹмӹжӹ американский январьын концессий тяньцзинь территория (1938 и якте — 15-ше пехотный полк, 8 декабрьын дон 1938 1941 и — тангыж пехота).
926 и
926 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Неон
Неон (Neon) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 10 атом номерӓн. Ne символ доно анжыкталтеш.
Полильо
Полильо (таг., англла Polillo) — Филиппинвлӓн сек кого 19-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 628.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 64,802 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Факахина
Факахина (французла Fakahina) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 131 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Кӧрфез
Кӧрфез (турокла Körfez ) — Турцин, вадывел Коджаэли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 129.110 (пӱэргӹ: 64.964; ӹдӹрӓмӓш: 64.146) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гӱчлӱконак
Гӱчлӱконак (турокла Güçlükonak ) — Турцин, вадывел Шырнак илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 9.576 (пӱэргӹ: 4.964; ӹдӹрӓмӓш: 4.612) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эдремит (Ван)
Эдремит (турокла Edremit ) — Турцин, вадывел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24,463 (пӱэргӹ: 12,317; ӹдӹрӓмӓш: 12,146) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Томилӓнсола
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Томилӓнсола Кого Шӹндӹр ӓнгӹрӹн шалахай велӹштӹжӹ, Пӹзӹкныр центр гӹц 2 уштыш ӧрдӹжӹштӹ вӓрлӓнӓ, сагажы Саткансола. Сола лӹм пӹтӓриш гӓнӓ суртым чангышы мары лӹм доно кӹлдӓлтӹн.
Историжӹ
Пӹтӓриш гӓнӓ сола 1859 иштӹшӹ документӹштӹ пӓлемдӓлтеш. Тӹнӓм солашты 18 сурт, 93 эдем ӹленӹт. 1898 ин – 20 сурт, 104 эдем; 1915 ин – 20 сурт, 112 эдем; 1919 ин – 24 сурт, 116 эдем; 1929 ин – 30 сурт, 124 эдем; 1940 ин – 28 сурт, 109 эдем; 2001 ин – 20 сурт, 47 эдем. Томилӓнсола анзыцок Кузнецово приходыш пырен. XIX-XX курымвлӓштӹ сола Козьмодемьянск уездын Паратмар, Кожваж-Сигачин, Виловатовраж волостьвлӓш пырен. 1921 и гӹц Козьмодемьянск кантонын Кузнецово районышты шотлалтын. 1931 и гӹц кӹзӹт якте Кузнецовы сельсоветыш пыра.
Экономика
1930 ин сола «Достижение» колхозыш пырен. Вара СПК Кузнецовыш пыраш тӹнгӓлӹн. Сола ӹлӹшӹвлӓ мӱлӓндӹ доно пӓшӓм ӹштенӹт, колым кыченӹт, пушӓнгӹр роаш каштыныт, тенгеок кӹрпӹц ӹштӹмӹ пӓшӓмӓт виктӓрен шалгенӹт. Войнаш сола гӹц 26 эдем кен, 11 коленӹт, 15 мӹнгеш пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ лошты Серафим Анисимович Антонов, Максим Степанович Павлов, Еор Фёдорович Сидулов дӓ молат.
Транспорт
Автобус линивлӓ: Цикмӓ – Тӓкӓрӓ, Цикмӓ – Йӹлйӓл.
Категори:Солавлӓ
Родригес попугай
Родригес попугай (Necropsittacus rodricanus †) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Родригес ‎‎ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 50 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
928 и
928 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Трупиал йишвлӓ
Трупиал йишвлӓ тенгеок Америка царамаквлӓ (Icteridae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ царамак гань ылшы мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 98 тӹрлӹ трупиал улы.
Ӓвӓ трупиалвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт. Трупиалвлӓн сек изижӹн кытышты (Dolichonyx oryzivorus) 18–20 см, сек когожы (Psarocolius viridis) 42–45 см якте лин кердеш.
927 и
927 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Тави-Тави
Тави-Тави (таг., англла Tawi-Tawi) — Филиппинвлӓн сек кого 20-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 1,087.40 км². 2010-шы ин тӹштӹ 390 715 эдем ӹлен.
Ньюарк (Нью-Джерси)
Ньюарк  (англла Newark ) — Америкын ушымы штатвлӓн Нью-Джерси штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 67.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 277,140 (метропол: 18,818,536 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Нью-Джерси
Тави-Тави
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
929 и
929 и — X курымын ижӹ. Категори:X курымКатегори:Ивлӓ
Кечӹгек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Шӹжвӹквлӓ Категори:Орави ганьывлӓ
Шим царамак
Шим царамак (Oriolus hosii) — царамак йишвлӓн йыхыш пырышы Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Лӹмжӹм британи зоолог дӓ этнограф Чарльз Хосе (Charles Hose, 1863–1929) лӹмеш пумы.
Категори:Царамаквлӓ
Гергер
Гергер (турокла Gerger ) — Турцин, Ирвел Адыяман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25,769 (пӱэргӹ: 12,509; ӹдӹрӓмӓш: 13,260) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кырык сирӹштӹшӹ корнывлӓ
Первишӹ корнывлӓ
Архивӹштӹ пыргед шӹнзен, Цикмӓ (Козьмодемьянск) уездӹштӹшӹ корнывлӓ гишӓн теве техень материалым момы (ЦГА РМЭ ф.3, оп. 1, д.54). Пӓлдӹртӹмӹлӓ, нӹнӹм перви тракт маныныт. Ынгылдарымашым пуэнӓ: "Тракт - улучшенная грунтовая дорога, соединяющая важные населенные пункты; имела станции (постоялые дворы и верстовые столбы). По тракту шли регулярные перевозки пассажиров, грузов и почты (почтовые тракты с почтовыми станциями)". Уезд мычкы губерня статусан техень трактвлӓ эртенӹт: Москва почтовый, Москва-Вичӹ (Вятка) торговый дӓ Йӓдӹрнӓ. Ти корны-трактвлӓ гишӓн ынгылдарымашым пуде ак ли. Москва почтовый тракт эче вес семӹньжӹ Кого Азан корны, Сибирь тракт лӹмвлӓм намалын, марлажы тӹдӹм эче Кӹтьӹригорны маныныт. Лачокшым гӹнь, Кӹтьӹригорны Йыл тӹр мычкы эртен: Шурдӹнг – Ямангаш – Похросола – Цикмӓ, варажы Юркинӓ слобода гӹц алык тӹр мычкы кеен. Но ти корны гишӓн эче шукыжымок ана пӓлӹ. Шамак толшеш, Омыклидӹштӹ постоялый двор лин, тӹдӹ ти корны доно кӹлдӓлтӹн ылын вӓл? Вара Сумкашкы пырен ӓль Лап Ямангаш гӹц тӧрӧк Похросолаш эртен. Кыштырак ылын почтовый станци? Кырык сир гӹц Йӱрнӹш кышецӹнрӓк почтым Йыл гач ваштенӹт? Вет тӹдӹ Шурдӹнг уездӹш пырен. Теве Похросола гӹц Цикмӓш телӹм тӧрӧк Йыл мычкы каштыныт.
Юркина слобода гӹц алык тӹр мычкы корны кышкевек шыпшылтын: Шӹндӹрлап якте, ӓль палнырак кырык вӹкӹ кузен.
Ти корнывлӓ гишӓн энциклопедический словарьыштат нимат сирӹмӹ агыл, лач пӓлдӹртӹмӹ: Сибирь трактым “Владимирка” лӹм доно XVIII курым мычашты ӹштӓш тӹнгӓлмӹ. Векӓт, иктӓ XIX курым тӹнгӓлтӹшӹн когогорным Йыл тӹр гӹц паланрак ӹштӹмӹ, тӧремдӹмӹ, тенге тӹдӹ Цикмӓ гӹц палнырак эртен, Виловатышты почта станци лин, тишецӹн Цикмӓ дон Йӓдӹрнӓ трактвлӓ тӹнгӓлӓлтӹнӹт, кок векӹлӓ почтым, эдемвлӓм, грузым шыпштенӹт. Тишкок Москва-Вичӹ торговый тракт ушнен, тенге Вичӹ (Киров) вецӹн грузым, эдемвлӓм дӓ уездный центр гӹц Кумьяш, почтым шыпштенӹт. Эче вес трактвлӓ линӹт: Цикмӓ- Цӓрлӓ, Цӓрлӓсанчур – Шавашар, тӹдӹ Чебоксарский маналтын дӓ Кӹлемар, Мадар, Куплонга дӓ Йӓнчӓш (Ермучаш) солавлӓ гач эртен. Нӹнӹн значеништӹ изирӓк лин. Пӓлдӹртӹмӹлӓ, Йыл тӹр солавлӓ гӹц Цикмӓш тошты семӹньок Кӹтьӹригорны мычкы каштыныт. Хала лишнӹшӹ солавлӓн корнышты кӹзӹтшӹ гӹц когонжок айыртемӓлтде, пасна корнывлӓ линӹт гӹнят, кӹзӹт нӹнӹ гишӓн ӓшӹндӓрӹшӹжӓт чӹдӹ. Лач теве Сӧрмӓнӓнгӹр лишнӹшӹ “аламӓнгӹ“ веле ӓшӹндӓрен пуа - тишецӹн перви тракт эртен. Е.Королеван шая семӹнь, Паратмар гӹц педучилище якте ялгорны шыпшылтын дӓ кӹзӹтшӹ этнографический музей лишӹц эртен. Теве Кого Йынгы волостьыш пырышы солавлӓн уездӹн ӹрдӹ халаш кашташ пасна ӹшке корнывлӓштӹ линӹт. Тенге Пӹнгельмычаш, Порандай дӓ Пайскырык велнӹшӹ солавлӓ гӹц Вӹржӹкӓн дӓ Нырйӓл гач Пӧтныр (перви тенге попенӹт дӓ сиренӹт) лапыш валенӹт, Москва тракт дон Кого Йынгы гач Йолобканыш ванженӹт, тӹшецӹн Сосновка гач Цикмӓ трактыш лӓктӹнӹт. Пырастай дӓ Йынгы Парнингӓш гӹцӓт Сосновка гачок каштыныт. Кырык сирӹштӹ Козьмодемьянск уездӹн сек мӹндӹр вӓржӹ Цигӓнсола йӹр ылшы сола кымдемвлӓ ылыныт дӓ халаш кашташ тӹдӹн ӹшке корныжы ылын, кыды Сивигорны маналтын, тӹдӹм рушлажы Сумский манашат лиэш - вет тӹдӹ пӹтӓри Каширкӓ (рушлажы Сумка) ӓнгӹрӹн шалахай сиржӹ, Цигӓнсола шайыцын, эртен. Изивӓкш доны вургымла сирӹш ванжен дӓ Парнингӓш векӹлӓ лап мычкы шыпшылтын, Пӹнгель гач Микорсола ванжен, Пӹнгельйӓл дорцын Якшарсирӹш кузен, пакылажы Копон, Похросола, Троицкий Посад гач Цикмӓ трактыш лӓктӹн. Телӹм халашкы Похыросола гӹцӹн тӧрӧк Йыл мычкы каштыныт. Сивигорны Шур лап дон Пӹнгельйӓлӹм ушен, эче эртӹшӹ курымын 60-шы ивлӓнӓт Пӹнгельйӓл гӹц Шурыш каштыныт, шудым шыпштенӹт. Иктӹм пӓлдӹртӹмӹлӓ, плотинӓм пӱмӹ доно Сивигорнын лаштыкшы вӹд лӹвӓлнӹ лин шӹнзӹн. Макарсир дон Парнингӓш гӹц ти корны донат, Пайскырык гачат каштыныт. Пӓлӹмӓн, ти корнывлӓ гӹц пасна весӹвлӓӓт линӹт. Шамак толшеш, Шошмар гӹц Йоласалыш корны Цигӓнсола, Макарсир, Аматисола, Исуткан дӓ Шӱдермӓр гач эртен. Теве Пайскырык гӹц Шурдӹнгӹш корны Аматисола, Макарсир, Цигӓнсола, Тӹгӓйсола гач Кого Шошмар лишӹцӹн Агыля ӓнгӹр дон Агыля ныр дӓ шӹргӹ гач Москва тракт когорныш лӓктӹн. Кыце трактвлӓм, тенгеок мол корнывлӓмӓт сола обществывлӓ анженӹт: лаксывлӓм дӓ урмашвлӓм тӧрленӹт, кӹвер дон ванжаквлӓм, ӓнгӹр гач ванжаш сирӹм, ӓнгӹргорным кашташ яралым ӹштенӹт, ялын ванжаш вӹдеш когорак кӱвлӓм пиштенӹт, тура сиреш ташкалтышвлӓм капаен ӹштенӹт. Халык шошым йӹде ӹшке солаштыжат корным тӧрлен, урмашыш ма-шоным кӹшкен, рок доно мӱден шӹнден, ӧлицӓмӓт тӹвӹлӓн кычен. ӹлӹмӓш анзыкыла кеӓ, тенге тошты годшы ялгорнывлӓӓт, имнигорнывлӓӓт мондалтыт дӓ ямын миӓт.
= Ажедмӓшвлӓ =
http://www.panoramio.com/photo/28370634
К К
Шим шылдыран царамак
Категори:Царамаквлӓ
Фангатау
Фангатау (французла Fangatau) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 121 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Ош Пандаш
Ош Пандаш - Вӹтла тӹрӹштӹш мары мӱлӓндӹвлӓн лужавуйышты. Тӹдӹ 1300-шӹ ивлӓн (XIV курымын) ӹлен. Кынам шачын, пӓлӹ агыл. 1345-шӹ ин ӹдӹржӹм руш лужавуй Андрей Галицкийлӓн пуэн. 1385-шӹ ин колен.
Нӓлмӹ вӓр
Морохин Н.В. Гусиная дорога. - Киев: Киевский эколого-культурный центр, - 2003.
Категори:Мары халыкын лужавуйвлӓжӹ
Барнард попугай
Барнард попугай (Barnardius zonarius) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӓт ик йиш Барнард попугай веле улы. Кытшы 33–37 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 121–126 г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Натрий
Натрий (Natrium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 11 атом номерӓн. Na символ доно анжыкталтеш.
Европа Унионын лӹмжӹ гишäн
Европа Унионын лӹмжӹ гишäн
Европыштыш иквäреш пäшäм ӹштӹмӹ организаци ӹшке лӹмжӹм таманяр гäнä вашталтен. Ти иквäреш пäшäм ӹштӹмäш кӱ шӱ дä кӹртни ресурсвлäм координируйымы пäшä гӹц 1951-шӹ ин шачын. 1957-шӹ ин Римӹштӹш договор паштек ти пäшä кымдаэмӹн, тӹнäм атом энерги отрасльышты иквäреш пäшäм тӹнгäлмӹ, тидӹ паштек организацилäн ЕЕЦ (Еуропеан Ецономиц Цоммуниты, ЕЭУ) лӹмӹм пумы. 1967-шӹ ин кым договорым иктӹшкӹ ушымы дä тенге Европышты Иквäреш Пäшäлӹмäш (ЕИП) лӹмäн организаци лин. 1993-шӹ ин Манстрихтӹштӹ пингӹдемдӹмӹ договор семӹнь организацилäн ЕУ, Европын Унион (Европа Ушем) лӹмӹм пумы. `ридика монгырым анжалаш гӹнь, кыце ЕИП, тенгеок Европан Унион улы. Иквäреш пäшäм ӹштӹмӹ областьвлäшкӹ сола хозяйство дä выжалымаш, кöргӹштӹш маркетинг дä ик вал@та доно ЕИП пäшäм ӹштä. Европа Унионын сfерӹшкӹжӹ сäндäлӹквлä лоштыш иквäреш пäшäлӹмӹ кӹлвлä, шамаклан вескид сäндäлӹквлä доно кӹл кычымы политика, безопасность, полици дä эмиграци доно кӹлдäлтшӹ махань-шон ядмашвлä пырат. Ти шотышты техень документвлäм ярыктымы дä пингӹдемдӹмӹ.
=Римӹштӹ пингӹдемдӹмӹ договор -1958= Европан Экономика Ушнымашым (ЕЭУ) ӹштӹмӹ. Ти договор семӹнь сола хозяйство политика, таможньывлä, нӹл ирӹк (товарвлäн, сервизӹн, капиталын дä пäшä вин сäндäлӹк гӹц сäндäлӹкӹшкӹ каштын кердмäш) дä конкуренци политика (fирмӹвлä лоштыш äквлä гишäн анзыцок хытырен нäлмӹ ваштареш, кугижäнӹшӹн монополи дä кугижäнӹшӹн субсидивлä ваштареш) ядмашвлäм ярыктымы.
=Иквäреш пäшäм ӹштӹмӹ документвлä – 1987=
=Амстердамышты ярыктымы договор – 1999= Тырын ӹлäш лимӹ, демократи, гражданвлäн дä эдемвлäн прававлäштӹ гишäн ядмашвлäм анзыкы лыкмы, тӹ сäндäлӹквлä, кыдывлä нӹнӹм шотышкы ак нäлеп, кыце наказымы лин кердӹт, пäлдӹртӹмӹ. ЕУ сäндäлӹквлä лоштыш пӹсмäн контрольым ликвидируйымы. Эмигрант дä беженецвлäн ядмашвлäм униfицируйымы. Пäшä вäрвлäм кӹчäлмäштӹ иквäреш пäшäм тӹнгäлмӹ. Экологи ядмашым анзыкы дä пиш керäлеш лыкмы. Гражданвлäлäн ЕУ-н ярыктымы документвлäжӹ доно пäлӹмӹ лиäш прававлäм пумы. Парламентлäн Генеральный секретарьын лӹмжӹм пингӹдемдäш äль тӹдӹм яралеш лыкташ правам пумы.
=Ниццышты ярыктымы договор – 2003= 25 сäндäлӹкäн ЕУ-ш йäмдӹлäлтӹн, у законвлäм пингӹдемдӹмӹ. Сäндäлӹквлäн прокуратурывлä лошты иквäреш пäшäм ӹштäш манын, Еуройуст лӹмäн органым ӹштӹмӹ. Иктä-махань сäндäлӹкӹштӹ эдемӹн прававлäжӹм пыдыртымашты кого акситӹвлäм цаклымы паштек, тӹ сäндäлӹклäн субсидивлä дон @кым пуаш праважым ямдымы гишäн пäлдӹртӹмӹ.
Категори:Европа
Джизре
Джизре (турокла Cizre ) — Турцин, кечӹвӓл Шырнак илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 117.429 (пӱэргӹ: 59.114; ӹдӹрӓмӓш: 58.315) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Цермӹшал
Цермышал (деревня Первое Чермышево) ― Изи Йынгы ӓнгӹр шалахай сирӹштӹ вӓрлӓнӓ. Йоласал гӹц 4 уштыш. Солаштышы ӧлицӓвлӓ: Утялык, Опанаслык, Торешлык, Пекшуклык. Сола йӹр Ошкан оты, Кож лидӹ, Йӓнӓк лидӹ карем дон лидӹвлӓ улы. Сола лӹм «Цермыш»/ "Чермыш" (пӹтӓришӹ ти вӓрӹш ӹлӓш толшы пӱэргӹ лӹм) дӓ «ал» (сола) шамаквлӓ гӹц лин. XVIII-XX-шы курым тӹнгӓлтӹшӹштӹ ти сола тенгеок "село Христорождественское, Чермышево тож, "село Старое Чермышево, околодок "Старое Чермышево", "деревня Старое Чермышево" маналтын.