cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Финн-угор сирӹзӹвлӓн конгресс
«Родная речь, отечественная литература – сегодня» – «Туан шая, отечественный сӹлнӹ шая – тагачы» кымшы Конгресс Венгрин Эгере халашты 1993 ин эртен. Тӹшкӹ Венгрин президентшӹ Арпад Генц толын. Ти конгресс гӹц ИНФ лӹмӓн информационный вестник лӓктӓш тӹнгӓлӹн. Тенгеок Петер Домокошын инициатива доно «Иду к живому брату» финн-угор поэзи антологи венгр, руш дӓ национальный йӹлмӹвлӓ доно лӓктӹн. Эстонин Лохусалу (Таллинн лишнӹ) халашты нӹлӹмшӹ вӓшлимӓш 1996 ин ылын. Тӹдӹн «Мосты» – «Кӹвервлӓ» лӹмжӹ сӓрӹмӹ пӓшӓн керӓллыкшым анжыктен. Арво Валтонын инициатива доно эстон дӓ национальный йӹлмӹвлӓ доно финн-угор поэтессывлӓн антологивлӓм лыкмаш тӹнгӓлӓлтӹн. Тенгеок Арво Валтоным финн-угор писательвлӓн Ассоциацим вуйлатышеш айырымы.
Вӹзӹмшӹ Конгрессӹм Коми Республикӹн тӹнг халажы Сыктывкар 1998 ин вӓшлин. Тӹштӹ «Финно-угорская литература: общность и своеобразие мышления» – «Финн-угр литератур: шанымашын иканьжы дӓ айыртемжӹ» лӹм доно пӓшӓ кен.
Кудымшы Конгресс 2000 ин «Литература. Школа. Будущее» – «Литература. Школа. Анзыклык.» девиз доно Мордовиштӹ, Саранск халашты, эртен. Шукы монгыран хытырымаш ылын, но тӹнг шанымаш: тагачшы нелӹ гӹц анзыкы лӓктӓш кӹчӓлмӹ корны.
«Финно-угорские литературы и языки в контексте глобализации» – «Финн-угр литературывлӓ дӓ йӹлмӹвлӓ глобализациштӹ» финн-угр писательвлӓн шӹмшӹ Конгресс 2002 ин Удмуртиштӹ, Ижевск халашты, эртен. Тӹштӹ кок семинар пӓшӓм ӹштен: «Развитие финно-угорских литератур и языков» дӓ «Юмор и самобытность финно-угорских народов».
«Фольклор. Эпос. Современная литература.» – «Фольклор. Эпос. Кӹзӹтшӹ литература.» лӹм доно кӓндӓкшӹмшӹ Конгресс Ханты-Мансийскиштӹ 2004 ин ылын. Участниквлӓ финн-угр халыквлӓн литературым перегӹмӹ дӓ виӓнгдӹмӹ ядмашвлӓм ланзыленӹт.
Лушы вӓшлимӓш Мары Элӹштӹ, Йошкар-Олашты, 2008 ин «Будущее финно-угорских литератур. Творчество молодых авторов» девиз доно эртӓрӓлтеш.
Ф Ф
Арап мечеть
Арап мечеть (турокла Arap Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (717 ин) мечетьшӹ. Стамбулышты пӹтӓришӹ мечеть.
1404 и
1404 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Бриконамерикус
Бриконамерикус (Bryconamericus) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 78 тӹрлӹ бриконамерикус улы. Бриконамерикусвлӓн сек изижӹ 12см, сек когожы 80 см.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
302 и
302 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1405 и
1405 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
303 и
303 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Ӱлемисте йӓр
Ӱлемисте йӓр (Ülemiste järv) — Таллинн хала лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 9,6 км², сек келгӹ вӓржӹ 6 м, якте, тангыж гӹц 36 м кушнӹ. Хала ти йӓр гӹц XIV курым годшен йӱмӹ вӹдшӹм нӓлеш. 2005 ин ти йӓр гӹц 60 829 м³ вӹдӹм нӓлмӹ дӓ кычылтмы. Йӓр лишнок Таллиннӹн Леннарт Мери аэропортшы вӓрлӓнӓ.
Леннон, Джон
Литература
Категори:Кого Британи персоналивлӓ
Ӱлемисте йӓр
Легенда
Легенда семӹнь Ӱлемисте йӓр кого кӱ маклака вӹлнӹ мӓгӹрен шӹнзӹшӹ Линда лӹмӓн ӹдӹрӹн сӹнзӓвӹдшӹ гӹц шачын, кыды колышы яратымы марыжы Калевшӹм ойхырен. Вес легендышты ик шонгы тьотя гишӓн шайышталтеш, кыды ашкедмӹжӹ годым ваштареш толшывлӓжӹ гӹц: "Таллиннӹм чанген шоктенӹт ма?" манын ядыштеш. Легенда семӹнь иктӓжӹ тӹдӹлӓн "мане" манын келесӓ гӹнь, тӹнӓм ти тьотя Ӱлемистен хала монгырыштыш сиржӹм пачын шуа дӓ тенге Таллиннӹм вӹд доно мышкын кеӓ, седӹндонат ти халам чангымаш нигынамат мычашыш толшашлык агыл.
Ажедмашвлӓ
Категори:Эстони йӓрвлӓ
304 и
304 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1406 и
1406 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Холикачуквлӓ
Холикачуквлӓ (холикачукла Doogh Hit’an [toʁhətʼan] ; англла Holikachuk people ) — атабаск группыш пырышы холикачук йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н вадывел Аляска штатышты ӹлӹшӹ халык. Холикачуквлӓ цилажӹ 2007-шӹ ин тӹштӹ 180 нарӹн ылыт.
Халавлӓжӹ дон солавлӓжӹ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Бомбакс йишвлӓ
Бомбакс йишвлӓ (Bombacoideae) — мальва йишвлӓн группыш пырышы шукиӓш пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 120 тӹрлӹ бомбакс улы.
Классификацижӹ
Категори:Мальва йишвлӓ Категори:Кушкышвлӓ
Кӧсе
Кӧсе (турокла Köse ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Гӱмӱшхане илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.220 (пӱэргӹ: 3.517; ӹдӹрӓмӓш: 3.703) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1407 и
1407 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Кале
Кале :
Бриконелла
Бриконелла (Bryconella pallidifrons) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш бриконелла веле улы. Бриконеллавлӓн озыжы 2.3 см, ӓвӓжӹ 3.5 см.
305 и
305 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Холикачук
Холикачук (англла Holikachuk тенгеок Huligachagat ; холикачукла Xiyighelinghdi ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын холикачук халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ.
Недӹ
Недӹ (Ranunculus acris) — недӹ йишвлӓн йыхыш пырышы пеледӹшӓн кушкыш.
Холикачук
Категори:Аляска
Недӹ
Недӹ — шудыла кушшы шукыиӓш кушкыш, кытшы 20—50 см якте. Пеледӹшвлӓжӹ яргата сарывлӓ, изивлӓ.
Категори:Кушкышвлӓ
Цинглок
Цинглок - Кӹлемар кымдемӹштӹш  Вӹзымйӓр вел сола.
Категори: Географи Категори: Кожласир топонимика Категори: Солавлӓ Категори: Мары топонимика
Пикассо, Пабло
Па́бло Дие́го Хосе́ Франси́ско де Па́ула Хуа́н Непомусе́но Мари́я де лос Реме́диос Сиприа́но де ла Санти́сима Тринида́д Марти́р Патри́сио Руи́с дӓ Пикассо́ (Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Martyr Patricio Ruíz y Picásso; (25.10.1881), (шачмы вӓржӹ Малага, Испани — (колен 08.04.1973), (колымы вӓржӹ Мужен), Франци) — испан артньык, скульптор, график, керамист дӓ дизайнер. Кубизм йогымашлан негӹцӹм пиштӹшӹ.
Категори:Испани персоналивлӓ
1408 и
1408 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
306 и
306 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
307 и
307 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Будак шӓкшӓльӹ
Будак шӓкшӓльӹ (Anatololacerta budaki, Anatololacerta oertzeni budaki) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
1409 и
1409 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Будак шӓкшӓльӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм турк герпетолог Абидин Будак (Abidin Budak, 1943–) лӹмеш пумы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Браунлови йишвлӓ
Браунлови йишвлӓ (Brownlowioideae) — мальва йишвлӓн группыш пырышы шукиӓш пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 68 тӹрлӹ браунлови улы.
Классификацижӹ
Категори:Мальва йишвлӓ Категори:Кушкышвлӓ
Хетэри
Хетэри (Hetaeria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ Хетэри улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Цӧклӹмӹ куп
Цӧклӹмӹ куп - Усола вел Носола дон  Виловат вел Изи Шӹндӹр лоштыш куп.
Джама-Масджид (Дели)
Джама-Масджид (урдула مسجد جھان نمہ; индилӓ जामा मस्जिद, दिल्ली‌‎‎) — Индиштӹ кугезӹ Дели халан тошты (1656 ин) мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Пӹзӹкныр вел солавлӓ
Пӹзӹкныр вел солавлӓ — Пӹзӹкныр сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Цветаева, Марина Ивановна
Мари́на Ива́новна Цвета́ева (26 сентябрь 1892, Москва — 31 август 1941, Алабуга, Татарстан) — руш поэт, прозаик, сӓрӹзӹ, XX-шы курымаш руш поэтвлӓ логӹц ик когожы.
Тетя дӓ сӓмӹрӹк годшаш ивлӓжӹ
Марина Цветаева 26-шы сентябрьын 1892-шы ин Москвашты шачын. Атяжӹ, Иван Владимирович, Москва университетӹн профессоржы, пӓлӹмӹ филолог дӓ кунствлӓм шӹмлӹзӹ ылын. Университет паштек Румянцевӹн музей дон Цевер Кунствлӓн музейлӓн негӹзӹм пиштӹшӹ лин. Ӓвӓжӹ, важвлӓжӹ доно поляк-немӹц йых гӹцӹн ылшы Мария Мейн, пианистка ылын, кыдым шакташ Антон Рубинштейн доны тыменьӹн. Пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм Марина кудиӓш ылмыжы годымок сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ тидӹжӹм рушла гӹц пасна французла дӓ немӹцлӓ сирен. Маринан ашнымашты (воспитаништӹ) ӓвӓжӹ кого рольым мадын, ӹдӹржӹм тӹдӹ музыкантеш ужнежӹ ылын. Ӓвӓжӹ шоды цер доно (туберкулез) доно церлӓнен дӓ 1906-шы ин колен. Тенге Марина дон Анастасия шыжаржы доно ӓтяжӹ сага шалген кодыт. Тетя годшаш ивлӓжӹ Марина Москва дон Тарусышты эртӓрен. Тидӹ гӹц анзыцракшы, ӓважӹм паремдӓш цацымы годым, тӹдӹ Италиштӹ. Швейцариштӹ дӓ Германиштӹ ӹлен. Тӹнгӓлтӹш классвлӓм Москвашты тыменьӹн, варажы Лозанна (Швейцари) дон Фрайбургыштыш (Германи) пансионвлӓштӹ тыменьӹн. Луаткудиӓш ылмыжы годым Парижӹштӹш Сорбонн университетӹштӹ тошты француз литература гишӓн курсым колыштын.
Поэзим сирӓш тӹнгӓлмӹжӹ:
1910-шы ин Марина ӹшке оксаэшӹжӹ «Вады альбом» (Вечерний альбом) лыдыш погемикшӹм лыктеш.
Дэнфорд шӓкшӓльӹ
Дэнфорд шӓкшӓльӹ (Lacerta viridis) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ.
Цветаева, Марина Ивановна
Поэзим сирӓш тӹнгӓлмӹжӹ:
Ц Ц
Грейлинг (Аляска)
Грейлинг  (англла Grayling ; холикачукла Sixno' Xidakagg ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын холикачук халыкын халажы. Халан территорижӹ: 28.3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 174 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Дэнфорд шӓкшӓльӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Чарльз Джордж Дэнфорд (Charles George Danford) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Хетерозеуксине
Хетерозеуксине (Heterozeuxine ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1410 и
1410 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
308 и
308 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
309 и
309 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Бриконексодон
Бриконексодон (Bryconexodon) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ бриконексодон улы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Шиллер, Фридрих
Иога́нн Кри́стоф Фри́дрих фон Ши́ллер (Johann Christoph Friedrich von Schiller; 10 ноябрь 1759, Марбах-Неккаре- вӹлнӹ — 9 май 1805, Веймар) — немӹц поэт, философ, историк, кунст теоретик, драматург, сӹлнӹшаяштыш романтизм| йогымашын яргата фигурыжы, «Сусулан одын» авторжы, кыды Европа Унионын гимнжӹ лин.
Категори:Германи персоналивлӓ
1411 и
1411 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хиппеофиллум
Хиппеофиллум (Hippeophyllum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Пӹзӹлмӹ
Пӹзӹлмӹ (Sorbus) — 100-200 тӹрлӹ йиш лин кердеш. Тӹдӹ пушӓнгӹ ӓль тӹшкӓ семӹнь кушкеш. Маняр йиш пӹзӹлмӹ улы, келесӓш нелӹ дӓ кыце ти сортвлӓм икӹжӓк-иктӹштӹ гӹц айырымыла, ботаниквлӓӓт вӓк, келесен ак кердеп. Пӹзӹлмӹ роза (Rosaceae) кушкышвлӓн йыхыш пыра, тӹдӹ цилӓ Европа кымдык, Йыдпел Америка дон Азин шокшырак вӓрвлӓштӹжӹ кушкеш. Европышты пӹзӹлмӹ Йыдпелӹн 71 градусшы якте шӓрлен.
П
Далмаци шӓкшӓльӹ
Далмаци шӓкшӓльӹ (Dalmatolacerta oxycephala, Lacerta oxycephala) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Хорвати, Босни дӓ Герцеговина дӓ Черногориштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 19–20 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Айбасты
Айбасты (турокла Aybastı ) — Турцин, кечӹвӓл Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 24.935 (пӱэргӹ: 12.344; ӹдӹрӓмӓш: 12.591) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Агрикола, Микаэль
Микаэль А́грикола (Mikael Agricola, 1510 кытлан (Перная) — 9 апрель 1557, (Уусикиркко, кӹзӹт Поляны (Выборг район, Ленинград область) — Суоми Суомишты Реформацим эртӓрӹшӹ, халыклан сотым кандышы, Библим финн йӹлмӹш сӓрӹзӹ.
Категори:Суоми персоналивлӓ
1413 и
1413 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Пӹнгель Кугилӓнсола
Пӹнгель Кугилӓнсола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Изи Пӹнгель ӓнгӹр сирӹштӹ Цикмӓ — Яштуга шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Макарсир якте 3 уштыш.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Хиртси
Хиртси (Hirtzia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Цигӓнсола
Цигӓнсола — Шур сола советӹш пырышы сола. Макарсирӹш 2 уштыш.
Хиртси
Категори:Орхидейвлӓ
Цигӓнсола
Историжӹ
Ц Ц Ц
310 и
310 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1412 и
1412 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
311 и
311 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Шӓрӓнгӓ
Шӓрӓнгӓ (руш. Шаранга) - Угарман областьыштыш Шӓрӓнгӓ кымдемӹн покшалжы, хала сӹнӓн кого сола, кышты 2007 ин 6480 ӹлӹзӹ ылын. Угарман - Вичӹ  кӹртнигорныштыш лишӹл станци Урень якте 75 уштыш. Урень дорц кечӹвӓл-ирвелнӹрӓк вӓрлӓнӓ. Шӓрӓнгӓн кечӹжӹм вӓрӹштӹш халык июльын остатка кукшыгечӹнжӹ ая. Шӓрӓнгӓ вӹтлӓ марывлӓн вӓрӹштӹ ӹштӹмӹ, кӹзӹт тӹштӹ марынвлӓн шот чӹдем миӓ. Вӹргечӹ дон кушыгечӹ йӹде пазар эртӓ.
Категори:Географи Категори: Мары топонимика Категори: Угарман область топонимика Категори: Ӹлемвлӓ
312 и
312 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Чамели
Чамели (турокла Çameli ) — Турцин, кечӹвӓл Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.424 (пӱэргӹ: 10.260; ӹдӹрӓмӓш: 10.164) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чам» ('йӓктӹ') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
313 и
313 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Тангыж
thumb|right|250px| Тангыж thumb|right|250pxy| Тангыж
Тангyыж —
Ӓрӓкӓ нер
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
1414 и
1414 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хиспаниелла
Хиспаниелла (Hispaniella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1415 и
1415 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
314 и
314 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Микрокоели
Микрокоели (Microcoelia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ Микрокоели улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Динар шӓкшӓльӹвлӓ
Динар шӓкшӓльӹвлӓ (Dinarolacerta) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Динар кырыквлӓштӹ (Хорвати, Босни дӓ Герцеговина, Черногори дӓ Албани) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ Динар шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Пӧртныр
Пӧртныр (Пертнуры) — Кого Йынгын шалахай сирӹштӹжӹ кишӹ сола. Ӓнгӹр якте пел уштыш нӓрӹ лиэш. Почта индекс 425326. http://foto.mail.ru/community/gornomany/639/644.html#
Историжӹ
Пӧртныр кырык мары халыкын культура историштӹжӹ кого рольым мадшы сола.
Пӧртнырышты 1828-шӹ ин кырык марынвлӓн погымы оксаэш якшар кӹрпӹц гӹц церкӹм шагалтымы, кыдым 1939-шӹ ин урыктымы. Солан церкӹштӹжӹ Альбинский Андрей Данилович (1790 - 1832(?)) ӹштен. Тӹдӹ 1821-шӹ ин Санкт-Петебургышты кырык марла лыкмы Евангелим сӓрен дӓ тенгеок 1837-шӹ ин Азанышты лыкмы Кырык мары грамматикын авторжы ылеш. 1812-шы ин кырык мары тетявлӓм лыдаш-шотлаш тымдаш манын, тоныжы тӹдӹ школым пачын. Ти сола доно тенгеок Яковлев Гавриил Яковлевичӹн дӓ Моляров Иван Яковлевичӹн ӹлӹмӓшӹшӹштӹ кӹлдӓлтӹн. Пӧртнырышты мары цевер кунстлан негӹзӹм пиштӹшӹ артньык Григорьев Александр Владимирович (1891 - 1961) шачын-кушкын. Ти солашты кымдан пӓлӹмӹ кырык марынвлӓ логӹц теве кувлӓ шачыныт: Баронов Алексей Владимирович (1902 - 1975) медицина пӓлӹмӓшвлӓн доктор, Баронов Алексей Михайлович педагог-организатор, политик, Ленинградыштыш С. М. Киров лӹмӓн вырсы-медицина Академин профессоржы, профессор-историк Крайнов Г.Н. Солашты кужы жеп кӹдӓлаш школ ӹштен, кыдым Эмӓнсолашкы ваштымы. 2001-шӹ ин Пӧртнырышты 98 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ӓткӓндӓр
Ӓткӓндӓр - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йӱксӓр вел Кого Йӓнчӓш сола лишнӹш Камакан куп якте шыпшылтшы шӹргӹ.
Категори: Географи Категори: Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика
1416 и
1416 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
315 и
315 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Манде йӹлмӹвлӓ
Манде йӹлмӹвлӓ — нигер-конго группыш пырышы вадывел Африкышты (Сенегал, Мали, Либери, Гвиней, Буркина Фасо, Кот-д'Ивуар, Бенин, etc.) попышы Мандевлӓн йӹлмӹвлӓ.
Коюконвлӓ
Коюконвлӓ (коюконла Denaakkʼe, Dinaak̲ʼa ; англла Koyukon ) — йыдвел атабаск группыш пырышы коюкон йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н вадывел Аляска штатышты ӹлӹшӹ халык. Коюконвлӓ цилажӹ 300 (?) нарӹн ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
1418 и
1418 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хофмансегелла
Хофмансегелла (Hoffmannseggella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Койукук (хала)
Койукук  (англла Koyukuk ; коюконла Meneelghaadze’ T’oh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 16.3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 91 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Браунлови
Браунлови (Brownlowia) — браунлови йишвлӓн группыш пырышы шукиӓш пушӓнгӹ. Цилӓжӹ 28 тӹрлӹ браунлови улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Леди Браунлоу (Lady Brownlow) лӹмеш пумы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мальва йишвлӓ Категори:Кушкышвлӓ
316 и
316 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Цепель
Цепель ― Шур йогы дон Арпӹнгель ӓнгӹр лоштышы сек кӱкшӹ вӓреш иктӓ кок тӹжем и перви (ӓнят, анзыцыракат) тамахань финн-угр халык Цепель лӹмӓн крепостьым (кӓрмӓнӹм) чанген шӹнден. Тишкӹ толын лӓкмӹкӹштӹ, кырык марынвлӓӓт тӹдӹм тӹнг халаштылан айырен нӓлӹт. Археологвлӓн ынгылдарымы семӹнь тиштӹ ӹлӹшӹ халык ананьинский культурым кычен. Ти вӓр Шурдӹнг доны ылеш.
Цепель стратеги рольым мадын: ти кӱкшӹ кырык вӹлец Шур дон Йыл вес сир мӱлӓндӹштӹ кымдыкеш кайын колта. Тӹнӓм Йыл Кырык сир гӹц палнырак йоген, тӹдӹн тошты йогым вӓржӹм Кукшыйыл маныныт, рушлажы Луков ӓль Лукоянов затон, кӹзӹт ӹнде вӹд пындашты лин шӹнзӹн. Тенге Цепель гӹц Йылыш Шур ӓнгӹр дон Мелепка йӓр (Хмелевский затон) мычкы лӓктӹнӹт. Ваштареш икманяр остров лин, ӱлнӹшӹжӹ Черемисский маналтын. Цепель гӹц иктӓ кым уштышаш вӓрӹштӹ Арпӹнгель сирӹштӹ кырык марынвлӓн Кого Йымыштын “резиденци” лин, кырык марынвлӓ тиш цилӓ вецӹн кымалаш, цӧклӓш каштыныт.
Греци шӓкшӓльӹ
Греци шӓкшӓльӹ (Hellenolacerta graeca, Lacerta graeca) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Грециштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 26 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Цепель
Марковы гӹц мӹндӹрнӹ агыл Когорны дон Йыл лошты ананьинский культура жепӓш Орланер лин. Н.Оглобин сирӹмӹ семӹнь, “отсюда контровали все движение как по воде, так и по суше”. Сэмэнӓнгӹрӹштӹ нӹнӹн ӹшкӹмӹштӹн пристин лин.
Орланер рушлажы “Чертово городище” маналтеш. Ма ӧрӹктӓрӓ, техеньок лӹмӓн вӓрвлӓ Ветлуга хала лишнӹ дӓ Татарстанышты Елабуга лишнӹ линӹт.
Ӹшке Цепель шамакшым тенге ынгылдараш лиэш, хантвлӓн йӹлмӹштӹ тӹдӹ “качы вӹдӓн ӓнгӹр” манмым анжыкта. Цепельӹн курымжы 1523-шы ин кӹрӹлтеш. Тидӹ гишӓн Н.Демидовын “Исторический очерк Васильсурского уезда” книгӓштӹжӹ теве кыце сирӹмӹ: “Основание города относится к XVI столетию, когда в 1523 году в Казани произошло изменническое умертвшление русских купцов, равно предательское умертвшление государева посла Василия Юрьевича Поджогина, царь Василий Иванович с большим войском отправился в поход на Казань в том же году. Сам царь остался в Н.Новгороде, послав воевод на казанские земли. Они опустошили эти земли и, дойдя до устья Суры, основали город, которому дали в честь великого князя имя Васильев-Новгород, впоследствии его стали называть Васильгородом, Васильсурском или просто Василем.
Ц Ц
1417 и
1417 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
318 и
318 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1419 и
1419 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хӧхнеелла
Хӧхнеелла (Hoehneella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Уильям (Кого Британин принц)
Уэльсӹн Уильям Принцшӹ (Prince William of Wales, 21 июнь 1982, Лондон), кужы лӹмжӹ Уильям Артур Филип Луис Маунтбеттен-Виндзор William Arthur Philip Louis Mountbatten-Windsor —Уэльсӹн Чарльз принцӹн дӓ тӹдӹн Уэльсӹн принцесса Дианан пӹтӓриш вӓтӹжӹн кого эргӹштӹ. Тене 29 апрельын Принц Уильям дон Кейт Миддлтонын сӱӓнӹштӹ лишӓшлык.
Хӧхнеелла
Категори:Орхидейвлӓ
Уильям (Кого Британин принц)
Категори:Кого Британи персоналивлӓ
317 и
317 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Койукук (йогы)
Категори:Аляска йогывлӓ
319 и
319 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1421 и
1421 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Аджыпаям
Аджыпаям (турокла Acıpayam ) — Турцин, кечӹвӓл Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 58.560 (пӱэргӹ: 29.267; ӹдӹрӓмӓш: 29.293) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «аджы» ('bitter') дон «паям» ('almond') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Вӓлӓнгӹр
Вӓлӓнгӹр - Эмӓн сола лишнӹш шӹргӹ.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
1422 и
1422 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хофмайстерелла
Хофмайстерелла (Hofmeisterella eumicroscopica ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Хофмайстерелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Аллакакет
Аллакакет (англла Allakaket ; коюконла Aalaa Kkaakk’et ) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал-йыдвел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 11.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 87 эдем ӹлен.
Адансони
Адансони (Adansonia) — бомбакс йишвлӓн группыш пырышы шукиӓш пушӓнгӹ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ адансони улы.
1420 и
1420 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Мандевлӓ
Мандевлӓ — нигер-конго группыш пырышы манде йӹлмӹвлӓлӓ попышы вадывел Африкышты ӹлӹшӹ мусульман халык. Мандевлӓ цилӓжӹ 27 млн. нӓрӹн ылыт.
321 и
321 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Ибери шӓкшӓльӹвлӓ
Ибери шӓкшӓльӹ (Iberolacerta) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ Ибери шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1423 и
1423 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Холмези
Холмези (Holmesia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
320 и
320 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
322 и
322 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Пивырса
Пивырса - пырса йишвлӓ йыхыш пырышы кушкыш.
Динар шӓкшӓльӹ
Динар шӓкшӓльӹ (Dinarolacerta mosorensis, Archaeolacerta mosorensis, Lacerta mosorensis) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Динар кырыквлӓштӹ (Хорвати, Босни дӓ Герцеговина дӓ Черногори) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15–22 см якте шоэш.
Пивырса
Йишвлӓ
150–200 йиш пивырса улы.
Категори:Пырса йишвлӓ
Динар шӓкшӓльӹ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ӓстӓншӹнгӹ
Ӓстӓншӹнгӹ (руш. Астанчурга) - Угарман областьын  Шӓрӓнгӓ кымдемыштӹш сола.
Глен, Марла
Марла Глен (Marla Glen; (03.01.1960), Чикаго) — американ мырызы.
Ӓстӓншӹнгӹ
Категори: Географи Категори: Мары топонимика Категори: Угарман область топонимика Категори: Солавлӓ
Глен, Марла
1998 годшен Германиштӹ ылӓ. Европышты 1993 ин лӓкшӹ Тидӹ Марла Глен (This is Marla Glen) альбомжы паштек пӓлӹмӹ лин.
Ажедмашвлӓ
Категори:Америка персоналивлӓ Категори:Музыкантвлӓ
Гӧлькӧй
Гӧлькӧй (турокла Gölköy ) — Турцин, кечӹвӓл Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 34.554 (пӱэргӹ: 17.184; ӹдӹрӓмӓш: 17.370) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧль» ('йӓр ') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Льосу йӓр
Льосу йӓр - Шур велнӹш Цигӓнсола лишнӹш пӱӓ.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Йӓрвлӓ
Петухов, Виталий Альбертович
Виталий Альбертович Петухов — поэт, прозаик. 1954 ин 9 пургыж тӹлзӹн Кырык мары районын Кого Сӧрманӓнгӹр солаэш шачын. Марий Элын С. Г. Чавайн лӹмеш кугижӓнӹш премин лауреатшы. Кужыӓнгыр районыштыш "Заря" газетӹн тӹнг редакторжы. Лыдышвлӓжӹм 1980-шы и годшен сирӓ. Кужэҥер поселкышты ылӓ. Поэзи гӹц пасна прозым сирӓ. Тӹдӹ мастаран романист ылеш, кыдын кидшӹ лӹвец техень романвлӓ лӓктӹнӹт:"Акрӓм" (1994), "Пӹсӹ пикш, тангыла янгеж" (1998), "Кучкыжвлӓ дӓ курныжвлӓ" (2002), повестьвлӓ - "Цилӓжӓт ик кангӹж", "Шӹжвӹк йумӹ выд","Корны мыч арава кен","Тылваста", "Якшар покан автобус", фэнтези "А мӹнь - ымбак...".
Биографижӹ
«Тагачшы кеч¿» лыдыш циклышты В.Петухов природышты лиäлтшӹ эксӹк гишäн шÿм ясы доно сирä. Шамак толшеш, «Кошкыш кугин мырыжы» лыдышышты куги ӹшке гишäнжӹ дä тäнгвлäжӹ гишäн, нӹнӹн анзыцшы веселä ӹлӹмäшӹштӹ, «шыжге шужген», «йишӹн» кушмышты гишäн попа. Кугилäшкӹ эксӹк толеш – «роэн шумы киä роша, колыш кäпвлä – ошы-ошы». ӹнде куги ойхыра дä шÿм ясыжым эдемвлäлäн лыктеш: Шкетем шалгем мӹнь ял вӹлнем, Тä коленäм, толи ӹлем. Эх, эдемвлä, тä, эдемвлä, Мажым шот дон перегедä?
Иктешлен келесäш гӹнь, В.Петуховын «Со пуры лижӹ!» сборникӹш пырышы лыдышвлä соты кымылан ылыт, каждый эдемӹнок йäнгӹштӹ шачшы шижмäшвлäм раскыдын пачыт, лыдшым ӹлӹмäш корныжы, йӹлмӹ йöнжӹ гишäн шаналташат тäрвäтäт. Виталий Петуховын талантшы поэт-романтик, поэт-философ семӹнь пачылтеш.
«Шачмы вäр» лыдыш Виталий Петуховын «Со пуры лижӹ» сборникӹштӹжӹ «Шачмы вäр» лыдышыжым утларак тӹшлен анжалаш келеш. Лирический герой ӹшкежӹ халашты ӹлä дä пäшäлä, но шӹренок туан солажым äшӹндäрä дä омынешӹжäт каеш. Поэт солам хала доно тäнгäштäрä дä техень шанымашыш шоэш : туан солашты халаштышы гӹц яжорак. Вет тӹштӹ ирӹк, «ялгавалым сиремет шыпшалеш», «нӧргӹ ваштар пулышемӹм ниäлтä». Коли солашты яжо агыл? Свезä воздух, йонгата мардеж, а кäнгӹжӹм моло цилä вäре ыжаргын каеш дä сакой йиш пеледышвлä пеледӹт. А халаштыжы ма улы? «Мӱлäндӹм асфальтыш пӹзӹрӹмӹ», йӹрвäш кого кӹрпӹц пöртвлä, машанет, вуйта воздухшат шӱлäш кодде. Келесаш келеш, поэтлäн шачмы вäржӹ доно халам тäнгäштäрäш сола гишäн сäмӹрӹк годшы äшӹндäрӹмäшвлäжӹ палшат. Поэт сӹлнӹ шая сäрäлтӹшвлäм кӹчäл мон: Лӹпкäтä мардежӹн ыжар утикäштӹ Яратем мӹнь кечӹн äзäлä рӹпшäлтмӹм, Шӹшер йиш тӹтӹрäм пӱäнäн цäшкäштӹ Дä ирӹ рӹмäлгӹн кек юкшын рӹшкäлтмӹм. Лирический герой шачмы вäржӹм, солаштыш ирӹкӹм, пӧртӱм ярата. Тӹдӹ природым ярата веле агыл, ынгыла мӱлäндӹм, дä тӹдӹн йäнгжӹ каршта, кынам халаштыш  асфальт доно мӱдӹмӹ мӱлäндӹм ужеш. Седӹндон яратым солашкыжы толмыкы веле, герой кäнен кердеш. Петухов ӹшке солажы доно когоэшнä, сусу кымыл доно солаштыш пӧртӱм анжыкта, тидӹ гишäн лыдыш патриотический дä пейзажный жанран манаш лиэш. Лыдышын тӹнг шанымашыжым пачаш поэт эпитетвлäм (лӹпкäтä мардеж, нöргӹ ваштар), тäнгäштäрӹмäшвлäм (кечӹн äзäлä рӹпшäлтмӹм, шӹшер йиш тӹтӹрäм, сäрнем тылык тетя ганьы), олицетворенивлäм (щӱмем шӹп агыл, шӱмем ярата), метафорывлäм (йäнг шушырын вӹр кемӹм, шӹшер йиш тӹтӹрäм пӱäнäн цäшкäштӹ)  кычылтеш. Лыдышлан шаныкалымаш сӹнӹм нӹл стопаан амфибрахи пуа. Рифма перекрёстный. Лыдышын формыжы содержанижӹлäн яралеш толеш. Виталий Петуховын «Шачмы вäр» лыдышыжы шӱмештӹм яргата кишäм коден дä ӹшке туан солаэмӹм эче келгӹнрäк яраташ кымылангда.
Этнофутуризм. Тенгеок келесаш келеш: Виталий Петухов ӹшке произведенивлäжӹм остатка жепӹн Кыйыр Витали псевдоним доно сирä. Техень псевдоним доно писатель «Кырык мары литературын «сӹлнӹ шаяжы» дä «худа шаяжы»» лӹмäн статьямат сирен («У сем», №2, 2002). Ти статьяшты постмодернизмын этнофутуризм йогы гишäн попа. Автор манеш: « Тӹдӹ утларак национальный литературывлäлäн келшен толеш дä утларак тӹштӹ виäнгеш». Петухов этнофутуризмын «кума äтяэш» финн профессор Кари Салламаам шотла. Тагачшы этнофутуризмым официально 1994 ин сäмӹрӹк финн-угр сирызывлä Эстоништӹ ӹлӹжтенӹт. Писательӹн шанымы семӹнь, «Этнофутуризм – тидӹ кӹвер. Ик мычащыжы доно тӹдӹ пасна халыкын äкрет годшы туан овуцавлä, религи вӹлнӹ киä, вес мычашыжы доно - улы эдем йыхын цымыр культурышты. Тенге тӹдӹ национальныйым дä интернациональныйым иктыш уша. Ик мычашышты – кырык мары поэзин силлабо-тоникäн сем, кырык марын первишӹ «ош лыдыш», кырык мары фольклорын символвлä, образвлä, персонажвлä. Вес мычашышты – каждый эдемӹн шӱм шижмäш, ыш дä шам. Этнофутуризм – тидӹ кӹвер, кыды цымыр халыкым дä «мӹнь»-ӹм иктӹш уша». «Модерниствлä шижмäшӹм у семӹнь, у йöн доно анжыктат: юк дä букван у кӹлдӹш гач, у йиш шамак кӹлдӹш доно, предложенин у йиш конструкци дä тӹлец молат». Витали Петухов постмодернизмын перкежӹм тенге ынгылдара: 1.	Техень произведенивлä литературный пространствым шошымшы полой годшыла, вес йогывлä корным пачыт, йӹрвäш тäвäт. 2.	Техень произведенивлä кырык мары йӹлмӹм пайдарат, тӹдӹн лывыргыжым, тотшым, кöргӹ вижӹм, потенциалжым анжыктат. Поэт статьяшкы «АВВОХУТЕП» лыдышыжым пыртен. Теве икманяр корны: 5кӹж-кӹжгӹ курым ланзывлäм юкде шäргä, тӹр5-тӹр5, жепӹн пыра3 кид ваштшы 3дыкеш 5тäрä. АВВОХУТЕП - шӹвӹльтäн кынамжы, кынамжы – Йымы, кынам Карка шӹдӹр, Шакте шӹдӹр, Шарды шӹдӹр шайыкы йӹмä. Мам: а) ужеш, б) шижеш, в) колеш – сирä. Ђкрет годшы марынвлäн шӹндä тамгам. Тӹдӹн сирӹмӹ – кошкышы шунын ишкӹпись агыл ханга, агыл иероглиф. тӹдӹн сирӹмӹ – кыралдымы пӹлгомын ик äнгä, симсӹ, сары, якшар шӹдӹр хангвлä. Лыдышын рифмыжы дä ритмжы пыдыргышы, шанымашым трӱкӹшток ынгылашат ак ли. Эче ик айыртем: шамакым сирӹмӹ годым шот шамаквлäм пыртымы. Шамак толшеш, пыракым шамакышты пыра часть паштек 3 цифрым шӹндӹмӹ, вӹцкӹж шамакышты вӹц буквавлä вäреш 5 цифра. АВВОХУТЕП – тидӹ поэт ӹшкежӹ, тенге гӹнь, лыдышышты Петухов ӹшке творческий корныжы гишäн сирä. Иктешлӹмäш. Иктешлен келесäш гӹнь, Виталий Петухов поэзиштӹ со ум кӹчäлеш, кырык мары поэзишкӹ у йöнвлäм, у темывлäм пырта. Поэт этнофутуризм гишäн статьяштыжы сирен: «Мӹнь тӧрӧк келесем, реализм ваштареш ам ыл. Мӹнь «кыпышы пышан» произведенивлä ваштареш ылам». У лыдышвлäжӹ интересный ылыт, но мӹлäм Петуховын «Со пуры лижӹ!» сборникӹш пыртымы романтика сӹнäн, ире шанымашан лыдышвлäжӹ шӱм семешем ылыт.
Категори:Мары сирӹзӹ Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Бриконопс
Бриконопс (Bryconops) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 20 тӹрлӹ бриконопс улы. Бриконопсвлӓн сек изижӹ 3 см, сек когожы 12 см.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Бомбакс
Бомбакс (Adansonia) — бомбакс йишвлӓн группыш пырышы шукиӓш пушӓнгӹ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ бомбакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Мальва йишвлӓ Категори:Кушкышвлӓ
1425 и
1425 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
1424 и
1424 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
323 и
323 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Холопогон
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ибери шӓкшӓльӹ
Ибери шӓкшӓльӹ (Iberolacerta monticola) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Ибери пел ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 21 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Льосу карем
Льосу карем - Шур велнӹш Цигӓнсола лишнӹш карем.
Каяпобрикон
Каяпобрикон (Caiapobrycon tucurui) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш каяпобрикон веле улы. Кытшы 4.5 см лин кердеш.
Категори:Харацинвлӓ
Беягач
Беягач (турокла Beyağaç ) — Турцин, кечӹвӓл Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.304 (пӱэргӹ: 3.678; ӹдӹрӓмӓш: 3.626) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бей» ('бей') дон «агач» ('пушӓнгӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алатна
Алатна (англла Alatna ; коюконла ? ; инюпиакла Alaasuq) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал-йыдвел Аляска штатын коюкон дон инюпиак халыквлӓн ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 94.4 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 35 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Льосу карем
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Бабри мечеть
Бабри мечеть (урдула بابری مسجد ; индилӓ बाबरी मस्जिद) — Индиштӹ Айодхья халан тошты (1527 ин) мечетьшӹ.
Бивер (Аляска)
Алатна (англла Beaver ; коюконла Ts’aahudaaneekk’onh Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын коюкон халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 55.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 84 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Бамбаравлӓ
Бамбаравлӓ тенгеок Баманавлӓ  (бамбарала Bamànanw ) — манде группыш пырышы бамбара (тенгеок бамана) йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты (Мали, Гвиней, Буркина Фасо, Сенегал) ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Бамбаравлӓ цилажӹ 2 700 000 (2005 ин) нарӹн ылыт.
Категори:Мандевлӓ Категори:Буркина Фасо халыквлӓ Категори:Гвиней халыквлӓ Категори:Мали халыквлӓ Категори:Сенегал халыквлӓ
Мальва пеледӹшвлӓ
Мальва пеледӹшвлӓ (Malvales) — Двудольные группыш пырышы шукиӓш, кокиӓш ӓль икиӓш пеледӹшӓн шудыла кушкышвлӓ, ӹлыштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 6000 тӹрлӹ мальва пеледӹшӓн кушкыш улы.
Классификацижӹ
Категори:Кушкышвлӓ
324 и
324 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Рильке, Райнер Мария
Райнер Мария Рильке (немӹцлӓ: Rainer Maria Rilke, кужы лӹмжӹ: René Karl Wilhelm Johann Josef Maria Rilke — Рене Карл Вильгельм Иоганн Йозеф Мария Рильке; 4 декабрь 1875, Прага — 29 декабрь 1926, Вальмонт, Швейцари) — австри поэт.
Биографижӹ
Райнер Мария Рильке 4 декабрьын 1875 ин Прагышты шачын. Атяжӹ, Йозеф Рильке кӹртнигорнышты пӓшӓлӹшӹ чиновник ылын. Авӓжӹ Софи Рильке (шачынжы Энтц). Йыхыштышты лач ик эргӓш ылын. Шачмыкыжы Рене Карл Вильгельм Иоганн Йозеф Мария Рильке лӹмӹм пумы.
Р Р Р
1426 и
1426 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
325 и
325 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Испани шӓкшӓльӹ
Испани шӓкшӓльӹ (Iberolacerta cyreni) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испаништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 18–23 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Carl August Otto Cyrén) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Карлана
Карлана (Carlana eigenmanni) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Никарагуа, Коста-Рика дӓ Панамышты вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш карлана веле улы. Кытшы 5.4 см лин кердеш.
Категори:Харацинвлӓ
1427 и
1427 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
326 и
326 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1428 и
1428 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Чераман мечеть
Чераман мечеть (малаяламла ചേരമാൻ ജുമാ മസ്ജിദ്‌‎‎) — Индиштӹ Кодунгаллур халан тошты (629 ин) мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Хомалопеталум
Хомалопеталум (Homalopetalum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
327 и
327 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Кале (Денизли)
Кале (турокла Kale) — Турцин, вадывел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.006 (пӱэргӹ: 10.876; ӹдӹрӓмӓш: 11.130) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коктуш сола
Коктуш - Кӹлемар кымдемӹштӹш Йылейӓл велнӹш сола.
Категори: Географи Категори: Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Солавлӓ
Хоричи
Хоричи (Horichia dressleri ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Хоричи улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Беттлс
Беттлс (англла Bettles ; коюконла Kk’odlel T’odegheelenh Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыдвел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 4.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 39 эдем ӹлен. Категори:Аляска
Типу Султан мечеть
Типу Султан мечеть (бенгалилӓ টিপু সুলতান মসজিদ) — Индиштӹ Калькутта халан тошты (1832 ин) мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Коктуш ӓнгӹр
Коктуш ӓнгӹр. Кӹлемар кымдемӹштӹ Изиныр сола лишнӹ Кого Какшан йогышкы вургымла гӹц йоген пыра.
Категори: Географи Категори: Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Ӓнгӹрвлӓ
1430 и
1430 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Цератобранхи
Цератобранхи (Ceratobranchia) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ цератобранхи улы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
329 и
329 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
328 и
328 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Ньымыштшы
Ньымыштшы йӓнвлӓ тенгеок Ньымыштшывлӓ (Rodentia) — шӹшер качшы вольыквлӓн группыш пырышы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 2280 тӹрлӹ ньымыштшы улы.
Ньымыштшывлӓн сек изижӹн (Mus minutoides дон Micromys minutus) кытышты 5 см, нелӹцшӹ 5 г, сек когожын (капибара) кытышты 100–130 см, нелӹцшӹ 50–60 кг якте лин кердеш.
Галена (Аляска)
Галена (англла Galena ; коюконла Notaalee Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 62.1 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 612 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Гӱльялы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱль» ('rose') дон «ялы» ('тангыж тӹрӹштӹш пӧрт') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1431 и
1431 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Дьюлавлӓ
Дьюлавлӓ (диула, джула; дьюлала jula) — манде группыш пырышы дьюла йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты (Кот-д’Ивуар дӓ вадывел Буркина Фасо) ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Дуалавлӓ цилажӹ 760,000 (2007 ин) нарӹн ылыт.
Галан шӓкшӓльӹ
Галан шӓкшӓльӹ (Iberolacerta galani) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испаништӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 69,1 (озыжы), 84,4 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Pedro Galán Regalado) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
330 и
330 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Зиярат Шериф мечеть
Зиярат Шериф мечеть (урдула زیارت) — Индиштӹ Уттар-Прадеш штатын тошты мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Халцеус
Халцеус (Chalceus) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ халцеус улы. Халцеусвлӓн сек изижӹ 20 см, сек когожы 25 см.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
1433 и
1433 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
332 и
332 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Хьюс
Хьюс (англла Hughes ; коюконла Hut’odlee Kkaakk’et ) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал-йыдвел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 70 эдем ӹлен.
Бисавлӓ
Бисавлӓ (бисала ?) — манде группыш пырышы биса йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты ӹлӹшӹ мусульман халык. Бисавлӓ цилажӹ 807 000 тӹжем нарӹн ылыт.
Хьюс
Категори:Аляска
331 и
331 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Радугин, Феофан Григорьевич
Радугин Феофан Григорьевич — Совет Ушемӹн Геройжы. 08.11.1912. Камаканыр - 27.12.1993 (Москва?).
Сиватар
Сиватар - Виловат велнӹш Юаньсир доныш ныр.
Радугин, Феофан Григорьевич
1942-шы и пӹтӹшӓшӹн Ф.Г. Радугинӹм советский партизанвлӓм обслуживаяш дӓ тышманын территориштӹпиш керӓл заданивлӓм ӹштӓш сек опытан пилотвлӓн группыш назначат. Фронтын лини гач мӓмнӓн землякнӓн боевой корныжы гишӓн сирӹмӹкнигӓвлӓштӹ, газет статьявлӓштӹ, музейвлӓштӹпӓлӓш лиэш. Халык герой С.А. Ковпакын шаяжы доно пӹтӓришӹ летчиквлӓ лошты Радугин Якшар Знамя орден доно награждаялтеш. Ф.Радугинӹн экипажшы Федоровын, Сабуровын, Балыковын, Яхонтовын дӓ весӹвлӓн соединенивлӓшкӹпєртӹлӹн. Якшар Армин командованижӹн задани доно сек лўддӹмӹдӓ патырвлӓ лошты разведывательный дӓ диверсионный группывлӓм кӹшкен. Тенге мӹндӹркӹчонгештӹлмӓшвлӓжӹ12 - 14 цӓш шыпшылтыныт дӓ кого мастарлыкым тергенӹт.
10-шы гвардейский авиационный дивизин 1-шӹавиатранспортный полкын экипажшын командир, старший лейтенант Ф.Г. Радугин фронтвлӓн дӓ тышманвлӓн тил вӹлнӹ1350 цӓш ылын, нӹнӹлогӹц пелӹжӹм - йыдым, 247 боевой полетым ӹштен, нӹнӹлогӹц 102 гӓнӓ - фашиствлӓн тилыш. Центральный партизанский штабын дӓ Якшар Армин командованижӹн заданивлӓ доно партизанвлӓлӓн 120 тонн боеприпасым, вооруженим, взрывчаткывлӓм, медикаментвлӓм шыпштен. Кого Земляш война веремӓн шушыргышы 395 партизаным шыпштен лыктын. Пӹтӓришӹ классан летчик Ф.Г. Радугин СССР-ын Гражданский Воздушный Флотын Главный управлеништӹшукы и старший инспектор-пилот ылын, сӓмӹрӹк летчиквлӓлӓн ӹшке кого опытшым пуэн шалген. Икманяр и БудапештӹштӹАэрофлотын представительжӹылын, советско-венгерский дружымашыш, кок сӓндӓлӹкӹн иквӓреш пӓшӓлӹмӓшкӹӹшке вижӹм пиштен.
Феофан Григорьевич шукы и Быковский аэродромышты чонгештӹлмӓшвлӓм вуйлатен, коллегӹвлӓжӹлошты шотеш пиштӹмӹылын. Боевой орденвлӓ сага мирный пӓшӓ гишӓн наградывлӓм пуэнӹт. Тӹдӹсоок проста, пуры кымылан ылмыжы, ӹшке пӓшӓжӹм, эдемвлӓм яратымы доно айыртемӓлтӹн. Пуйырымаш Ф.Г. Радугинӹм изи годшы гӹцок туан край гӹц тагынамок айырен. Но тӹдӹтуан шачмы вӓржӹм нигынамат мондыде. Земляквлӓжӹ, пӓшӓзӹколлективвлӓ дӓ осовынок тыменьшӹвлӓ доно кӹлӹм цаткыдын кычен, школвлӓштӹпочетан пионер ылын.
Школьниквлӓлӓн немецко-фашистский захватчиквлӓн зверь пӓшӓм ӹштӹмӹштӹм, советский патриотвлӓн оккупантвлӓ ваштареш лўдде кредӓлмӹштӹм шайыштын. Ф.Г. Радугинӹн патыр корныжым Коммунистический парти дӓ Советский правительство кўкшӹн ӓкленӹт. 23-шы февральын 1948-шӹин Советский Союзын Герой лӹмӹм пумы. Шачмы велӹштӹжӹкаждый ин тӹдӹн лӹмеш соревнованивлӓ эртӓрӓлтӹнӹт. 22 февральын 2003-шы ин Йоласал кӹдӓлӓш школеш Ф.Г. Радугин лӹмеш мемориальный хангам пачмы. Йоласал школын музейӹштӹдӓ Игнатьев лӹмӓн библиотекӹштӹгерой-землякнӓ гишӓн стендвлӓм оформляйӹмӹ. Кырык мары историн музейӹштӓт у пасна экспозици лишӓшлык.
Тавас
Тавас (турокла Tavas ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 51.891 (пӱэргӹ: 25.265; ӹдӹрӓмӓш: 26.626) эдем ӹлен.
Чарминар мечеть
Чарминар мечеть (телугула చార్ మినార్; индилӓ चार मीनार; урдула چار مینار) — Индиштӹ Андхра-Прадеш штатын Хайдарабад халан тошты (1591 ин) мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Пӱкшкаля
Пӱкшкаля ( Muscardinus avellanarius, пӱкшерме урголя) — ургаля йишвлӓн группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ньымыштшы изи йӓн. Кытшы 6–9 см, пачыжы 5.7–7.5 см, нелӹцшӹ 15–40 г якте шоэш.
Категори:Ургаля йишвлӓ
333 и
333 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Патраш карем
Патраш карем. Микрӓк велнӹш  Ямангаш донышы карем.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
1434 и
1434 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
1435 и
1435 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Сонинкевлӓ
Сонинкевлӓ (сонинкелӓ Sooninke ) — манде группыш пырышы сонинке йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты (Мали дӓ Сенегал) ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Сонинкевлӓ цилажӹ 1 (2005 ин) млн. нарӹн ылыт.
Категори:Мандевлӓ Категори:Буркина Фасо халыквлӓ Категори:Гамби халыквлӓ Категори:Гана халыквлӓ Категори:Сенегал халыквлӓ Категори:Мали халыквлӓ Категори:Мавритани халыквлӓ
Сиди Башир мечеть
Сиди Башир мечеть (гуджаратилӓ ઝૂલતા મિનારા) — Индиштӹ Гуджарат штатын Ахмадабад халан тошты (1452 ин) мечетьшӹ.
Категори:Инди мечетьвлӓ
Хормидиум
Хормидиум (Hormidium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гуслия
Гуслия (англла Huslia ; коюконла Ts’aateyhdenaade kk’onh Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын коюкон халыкын солажы. Солан территорижӹ: 44.5 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 264 эдем ӹлен.
334 и
334 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Гуслия
Категори:Аляска
Мартинес-Рика шӓкшӓльӹ
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Juan Pablo Martinez-Rica, 1843–1928) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Харакс
Харакс (Charax) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 16 тӹрлӹ харакс улы. Хараксвлӓн сек изижӹ 3,5 см, сек когожы 12,8 см.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Калтаг
Калтаг (англла Kaltag ; коюконла Ggaał Doh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын коюкон халыкын солажы. Солан территорижӹ: 70.9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 207 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Хорват шӓкшӓльӹ
Хорват шӓкшӓльӹ (Iberolacerta horvathi) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Австри, Итали, Словени дӓ Хорватиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 18 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Гeзa Хорват (Géza Horváth, 1847–1937) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1436 и
1436 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Кпеллевлӓ
Кпеллевлӓ (кпеллелӓ ?) — манде группыш пырышы кпелле йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты (Либери дӓ Гвиней) ӹлӹшӹ христиан дӓ  мусульман халык. Кпеллевлӓ цилажӹ 670 000 нарӹн ылыт.
Ракоци, Ференц
Ференц Ракоци (Rákóczi Ferenc, 1676-1735)
Ференц Ракоци Венгрин халык геройжы, Венгри дон Трансильванин герцогшы веле агыл, тенгеок сирӹзӹ семӹнят пӓлӹмӹ ылеш. Тӹдӹ политика, шӹнцӹмӓш, вырсы дӓ кыце кугижӓнӹшӹм виктӓрӹмӹлӓ, тӹдӹ гишӓнӓт сирен. Тӹдӹ пиш шукым сирен дӓ цилӓ сирӹм пӓшӓжӹм шӹмленӓт вӓк эче шоктымы агыл. Лин кердеш, лыдышвлӓмӓт сирен, но тидӹ гишӓн келесӓш нелӹ. Утла чӹдӹ сведени. Шукы сирӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ логӹц 1716-1719-шӹ ивлӓн сирӹмӹ конфесси (Confessio peccatoris, ad praecepe in corde suo nati Salvatoris vitam suam deflentis...) дон ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹм (Mémores, 1717) гишӓн пӓлдӹртӹмӹлӓ. Конфессивлӓштӹжӹ малын тӹдӹ восстанин вуйлатышы лин, тӹдӹ гишӓн нимат шӹлтӹдеок шайыштеш. Зрини ганьок тӹдӓт лу и нӓрӹ шыпшылтшы вырсын вуйлатышы ылын дӓ тӹдӹн верц ылшы салтаквлӓн сусуштым, халык верц ылмыштым дӓ шӱмӹштӹш ясыштым ужын. Имни вӹлнӹ шӹнзен, тӹдӹ цилӓ тӹдӹм ужын, мам француз коллегыжы Сэн-Симон палатышты шӹнзен ужын.
Конфессивлӓм Ракоци латинлӓ сирен, ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹм французла. Ракоци пиш яжон француз культурым пӓлен. ӹрвезӹ ылмыжы годым тӹдӹ Раблен, Фенелонын, Ла Брӱэрӹн пӓшӓвлӓжӹ доно пӓлӹ ылын дӓ восстаним шин шӓлӓтӹмӹ патек, 1712-1717-шӹ ивлӓн эмиграциштӹ Парижӹштӹ ӹлен. Тӹштӹ конфессивлӓ дон ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹм сирӓш тӹнгӓлӹн. Лӱдвиг XIV-шӹ дон пӓлӹмӹ ылын. ӹшке шомыжы доно Гросбойн камалдолвлӓн мынастирӹштӹ ӹлен. Ти жепӹн Францин культура ӹлӹмӓш доно яжон пӓлӹмӹ лин кердӹн. Шамаклан тӹдӹ Расин дон Мольерӹн пьесывлӓштӹм ужын, француз картин галерейвлӓш шӹренок каштын дӓ Сэн-Симон дон пӓлӹмӹ лин. Тӹдӹжӹ Ракоци гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓмӓт сирен. Мынастирӹштӹ ӹлен, эдемвлӓ дон кӹлвлӓм чӹдемдӓш тӹнгӓлӹн дӓ йансенизм сектӹш пырен. Тидӹ паштек конфессивлӓм сирӓш тӹнгӓлӹн. Сусу дӓ ӹлӹмӓшӹм яратышы ӹрвезӹ эдем гӹц славым яратышы вырсы вуйлатышы лин. Варажы стоик, религи гишӓн ирӹкӹн шаныкалышы эдем дӓ сирӹзӹ.
Политикӹмӓт тӹдӹ совсемешок кодыде, ӹшке ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓштӹжӹ малын восстанижӹ лаксыртымы лин, тӹдӹ гишӓн чӹдӹм агыл сирен. Тӹнг ӓмӓлеш дворянвлӓ дон халык лоштыш ынгылыдымашым лыктеш. Сирӹзӹ нӹнӹ лошты пиш келгӹ карем, манын сирӓ, кыдым нима донат пӹтӓрӓш ак ли. ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹмӹжӹ годым Ракоци махань-шон документвлӓм кычылтын. Йансонизмӹш сӓрнӓлтӹн гӹнят, сирӹзӹ молнам ма ылын, тӹдӹ гӹц ат отказалт, герцог лӹмжӹмӓт ӧрдӹжӹш моло шӹкӓл ак колты.
Р Р Р
1437 и
1437 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хорвати (кушкыш)
Хорвати (Horvatia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Бадшахи мечеть
Бадшахи мечеть (урдула ‏ بادشاہی مسجد) — Пакистанышты Пенджаб провинцин Лахор халан тошты (1671 - 1673 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Пакистан мечетьвлӓ
Хемингуэй, Эрнест Миллер
Эрнест Миллер Хемингуэй (Ernest Miller Hemingway; шачын 21.7.1899, Оук-Парк, шачмы вӓржӹ Иллинойс, АШУ — колен 2.7.1961, Кетчум, Айдахошты, АУШ) — американ сирӹзӹ, лауреат сӹлнӹшаяшты Нобель премин лауреатшы ( 1945). Хемингуэй ӹшке романвлӓ дон новеллывлӓжӹ доно кымдан пӓлӹмӹ лин. Сирӹзӹн стильжӹ XX курымаш сӹлнӹшаяшты келгӹ кишӓвлӓм коден.
Хемингуэй марла
Х Х
Рамстедт, Густав Йон
Ажедмӓшвлӓ
Р Р
335 и
335 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Бабадаг
Бабадаг (турокла Babadağ ) — Турцин, вадывел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.844 (пӱэргӹ: 3.939; ӹдӹрӓмӓш: 3.905) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баба» ('father') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сидуган пичӹ
Сидуган пичӹ - Пӹзӹкныр велнӹш Тӓкӓрӓ сола лишнӹш пичӹ.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
337 и
337 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Цикмӓ (журнал)
Цикмӓ лӹмӓн марла культура дон сӹлнӹшая журнал 1995-шы и годшен Хельсинкишты лӓктеш. 2010-шы ин интернет версиш ванжен.
= Ажедмӓшвлӓ = http://tsikma.wordpress.com/
Категори:Мары йӹлмӹ
1438 и
1438 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
338 и
338 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Хуттонэа
Хуттонэа (Huttonaea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1439 и
1439 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Бозовлӓ
Бозовлӓ (бозола ? ) — манде группыш пырышы бозо йӹлмӹлӓ (диалектвлӓжӹ: Hainyaxo, Tiɛma Cɛwɛ, Tiéyaxo, Sorogaama ) попышы вадывел Африкышты (Мали) ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Бозовлӓ цилажӹ 132 100 нарӹн ылыт.