cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Самоа цӹвӹ кӓдӹ
Самоа цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba stairi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Уоллис дӓ Футуна, Фиджи], [[Тонга, Самоа дӓ Американ Самоа ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Рестрепи
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Арач
Арач (турокла Araç ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.598 (пӱэргӹ: 10.110; ӹдӹрӓмӓш: 10.488) эдем ӹлен.
Кырык ракет пачан попугай
Кырык ракет пачан попугай (Prioniturus montanus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Лусон ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 30 см, нелӹцшӹ 100–140 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Япраклы
Япраклы (турокла Yapraklı ) — Турцин, ирвел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.226 (пӱэргӹ: 5.479; ӹдӹрӓмӓш: 5.747) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кокиӓш
Кокиӓш (алыкмарла кокияш) — кок и ӹлӹшӹ кушкышвлӓ. Охыра, кавшта, морко кокиӓш кушкышвлӓ.
Анжалаш
Категори:Кушкышвлӓ
Сарикӓ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
Сарикӓ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris chiriri) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Парагвай дӓ Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20–25 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Африка страус
Африка страус (Struthio camelus) — страус йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Кеквлӓн сек когожы. Кытшы 270 см, нелӹцшӹ 63–145 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Страус ганьывлӓ
Sarcoramphus papa
Кугижӓ гриф тенгеок саркорамфус (Sarcoramphus papa) — американ грифвлӓн (Cathartidae) йыхыш пырышы кого хир кек. Цилӓжӓт ик йиш саркорамфус веле улы. Мексика дон Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты якте шоэш. Кӓпшӹ 67–81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.2–2 м. Нелӹцшӹ 2.7–4.5 кг якте лин кердеш. Ӓвӓ кугижӓ грифвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кеквлӓ
Мут
Мут (турокла Mut ) — Турцин, покшал Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 63.607 (пӱэргӹ: 31.683; ӹдӹрӓмӓш: 31.924) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Канада тыртня
Канада тыртня (Grus canadensis) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты дӓ Сибирьӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Канада тыртнян кӱкшӹцшӹ 80—150 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 150—180 см, нелӹцшӹ 3—6,5 кг кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тыртнявлӓ
Каттлеелла
Каттлеелла (Cattleyella araguaiensis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ каттлеелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
817 и
817 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шайыл Пӧртныр сола
Цилӓжӹ кым Пӧртныр улы: Церкӹсир Пӧртныр, Вессир Пӧртныр да Шайыл Пӧртныр. Пӧртныр сола лӹм "Пӧрт" дон "ныр" шамаквлӓ гӹц ушналтын. Шайыл Пӧртныр сола Церкӹсир Пӧртныр гӹц йыдвелыш ик уштыш шайылны шӹнза. Седӹндон тӹдӹм Шайыл Пӧртныр манын лӹмденӹт. XVI - XVIII курымвлӓн Акпарсын сотньышкыжы пырен.
1859 ивлӓн солашты 64 тома ылын, нӹллӹ и лошты 72 пӧрт якте кушкын. Тӹштӹ нӹлшуды нӓрӹ эдем ӹлен. 2001 иэш цилӓжӓт 51 томашты 74 пуэргӹ дон 87 ӹдӹрӓмӓш шотлалтыныт.
1929 ин солашты "Трактор" колхозым цымыренӹт, тӹшкӹ пӹтӓри цилӓжӓт шӹм семня пырен. Лу ишты кым сола гӹц Горький лӹмеш колхозым ӹштенӹт. 1980 и гӹц сола "МАССР-лан 60 и" лӹман совхозыш ушналтын, 1996 и гӹц "Эмӓнсола" КДП-ышты шотлалтеш.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Лусон ракет пачан попугай
Лусон ракет пачан попугай (Prioniturus luconensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Лусон дон Мариндуке ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 29 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Пирр (Кечӹвӓлвел Дакота)
Пирр (англла Pierre ) — Америкын ушымы штатвлӓн Кечӹвӓлвел Дакота штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 33.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 13 646 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Кечӹвӓлвел Дакота
Сулавеси цӹвӹ кӓдӹ
Сулавеси цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba tristigmata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Сулавеси ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
Пӹлӹшӓн питта
Пӹлӹшӓн питта (Hydrornis phayrei) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Вьетнам, Камбоджа, Китай, Лаос, Мьянма, Таиланд) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Категори:Питтавлӓ
Кожваж школ
Кожваж школ. Кырык сирӹштӹш Кожваж  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Минданао ракет пачан попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
818 и
818 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нематоцерас
Нематоцерас (Nematoceras) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Зеландиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ нематоцерас улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кондор
Кондор (Sarcoramphus papa) — американ грифвлӓн (Cathartidae) йыхыш пырышы кого хир кек йых. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кондор улы. Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ дон Мексика дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты якте шоэш.
Лӹмӹн этимологижӹ кечуала «kuntur» шамак гӹц лин.
Йыхвлӓжӹ
Категори:Кеквлӓ
Гӱльнар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Икиӓш
Икиӓш (икияш) — ик и ӹлӹшӹ кушкышвлӓ.
Анжалаш
Категори:Кушкышвлӓ
Тегӓй
Тегӓй сола Кого Йынгын шалахай покаштыжы, Сидункырык сола гӹц ӱлнӹрак, шӹргӹ лошты шӹнзӓ. Тӹдӹ Пайскырык сола поселениш пыра. Солам вес йишлӓжӹ эче Копонлык маныт. Когораквлӓн попымы семӹнь: "Пӹтариок сола халык Копон солашты ӹлен, вара тӹшец рушынвлӓ поктен колтенӹт. Тегӓй лӹмӓн пӱэргӹ шӹргӹ лошты яжо вӓрӹм мон, кодшывлӓжӓт тишкӹ толыныт да изи солам ӹштеныт. Тенге Тегӓй сола шачын, тоштым ӓшӹндарен солам эче Копонлык манын лӹмденӹт." 1795 ивлӓн сола Акпарсын сотньышкыжы пырен.Тӹштӹ цилӓжӓт лу тома веле ылын, тӹштӹ вӹцлӹ эдем нӓрӹ ӹлен. 1915 ивлӓн сола 16 томаан якте кушкын, эдем шотшат 64 лин. 2012 ивлан кӓндӓкш тома кодын, кышты 7 ӹдӹрӓмӓш да 5 пӱэргӹ ылӓт. 1935 ивлӓн солашты "Валгынзыш" колхозым ӹштеныт. Вуйлатышыжы Сергей Сергеевич Марков лин. Кого вырсы паштек сола халык Большевик" колхозыш ушнен.
Категори:Мары Эл
Изи Шӹндӹр школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Якшар шылдыран тинаму
Якшар шылдыран тинаму (Rhynchotus rufescens) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 40–41 см, нелӹцшӹ 830 г якте шоэш.
Кызылырмак (хала)
Кызылырмак (турокла Kızılırmak ) — Турцин, ирвел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.914 (пӱэргӹ: 4.380; ӹдӹрӓмӓш: 4.534) эдем ӹлен.
Якшар шылдыран тинаму
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Кызылырмак (хала)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Кызылырмак» ('Кызылырмак йогы') шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар сир
Якшарсир сола доны, кыды Эмӓн поселениш пыра, кок археологи комплекс улы: пӹтӓриш курымаш ӹлӹмӹ вӓр дӓ сагажы кымалмы вӓр. Сола халык тӹдӹм "Керемет нер" манын лӹмден. Тӹдӹ Сумка рекӓш йоген лӓкшӹ изи ӓнгӹрӹн вургымла покаштыжы, сола гӹц кечывӓл-вадывел покашкыла 200 метр ӧрдӹжӹштӹрӓк вӓрлӓнӓ. Керемет нерӹм 1958 ивлӓн мары археологи отряд доно момы, вӓрӹм пыргедмӹ дӓ керӓл семӹнь иктешлӹмӹ.
819 и
819 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Непал питта
Непал питта (Hydrornis nipalensis) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Китай, Инди, Лаос, Мьянма, Непал, дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 25 см якте шоэш.
Категори:Питтавлӓ
Рестрепиелла
Рестрепиелла (Restrepiella ophiocephala) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты (Мексика - Коста-Рика) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ рестрепиелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Дадай
Дадай (турокла Daday ) — Турцин, вадывел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.240 (пӱэргӹ: 4.971; ӹдӹрӓмӓш: 5.269) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Необентами
Необентами (Neobenthamia gracilis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Танзаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ необентами улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Ходжалар
Ходжалар (турокла Hocalar ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11,409 (пӱэргӹ: 5,580; ӹдӹрӓмӓш: 5,829) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ходжа» ('учитель; имам') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коелоглоссум
Коелоглоссум (Coeloglossum viride) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Европышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӓт ик йиш коелоглоссум веле улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Изӓрня школ
Изӓрня школ. Суасламары Моргауш кымдемӹштӹш Изӓрня  когосола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ
Айдынджык (Мерсин)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Су-Фолс
Су-Фолс (англла Sioux Falls ) — Америкын ушымы штатвлӓн Кечӹвӓлвел Дакота штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 145.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 153,888 (metropol: 228,261 ) эдем ӹлен.
Эклектус попугайвлӓ
Эклектус попугайвлӓ (Eclectus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ, Австралиштӹ дӓ  Океаништӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ эклектус попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ вуян ракет пачан попугай
Симсӹ вуян ракет пачан попугай (Prioniturus platenae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Палаван ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 27–28 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ош логерӓн цӹвӹ кӓдӹ
Ош логерӓн цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba xanthonura) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мариана (Гуам, Рота, Агихан, Тиниан, Сайпан) дӓ Яп ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 58.5–140 г якте шоэш.
820 и
820 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Паратмар школ
Паратмар школ - Кырык сирӹштӹш Паратмар  сола школ. Школым 1822-шы ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Миндоро ракет пачан попугай
Миндоро ракет пачан попугай (Prioniturus mindorensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Миндоро ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай.
Категори:Попугайвлӓ
821 и
821 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нотура
Нотуравлӓ (Nothura) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ нотура улы.
Йишвлӓ
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Ризантелла
Ризантелла (Rhizanthella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ ризантелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Танна цӹвӹ кӓдӹ
Танна цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba ferruginea †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Вануатун Танна ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 27 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Компери
Компери (Comperia comperiana) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Турциштӹ, Крымышты, Ливанышты, Иракышты дӓ Иранышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ компери улы.
Категори:Орхидейвлӓ
822 и
822 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Ош мӹшкӹрӓн нотура
Ош мӹшкӹрӓн нотура (Nothura boraquira) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (йыд-ирвел Боливи, вадывел Парагвай дӓ йыд-ирвел Бразилиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 27 см якте шоэш. Категори:Тинаму ганьывлӓ
Кӹрӓн вуян питта
Кӹрӓн вуян питта (Hydrornis oatesi ) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Китай, Лаос, Малайзи, Мьянма, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Питтавлӓ
Грасс, Гӱнтер
Гӱнтер Грасс - немӹц сирӹзӹ. Пӹтарижок Graß. 16 шы октябрь 1927 и Данцинг – 13 апрель, 2015 шы и,Лӱбек. Сӹлнӹшаян Нобель премин сирӹзӹ лауреатшы. 1999 и.
= Грасс кырык марла =
= Пӓшӓвлажӹ =
Verfilmungen
Г Г Г Г
Тосья
Тосья (турокла Tosya ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.930 (пӱэргӹ: 19.916; ӹдӹрӓмӓш: 21.014) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шӹпӓн океан эклектус
Шӹпӓн океан эклектус (Eclectus infectus †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Океаништӹ Тонга, Вануату дӓ Фиджи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Неоконьокси
Неоконьокси (Neocogniauxia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Неоконьокси улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
823 и
823 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Кондилаго
Кондилаго (Condylago rodrigoi) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Колумбиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ кондилаго улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Кызылырмак (йогы)
Кызылырмак (турокла Kızılırmak ) — Турцин сек кужы йогыжы. Кужыцшы 1.355 км. уштыш.
Лӹмжӹ
Йогын лӹмӹн этимологижӹ «кызыл» ('якшар') дон «ырмак» ('йогы') шамаквлӓ гӹц лин.
Историжӹ
йогы лӹмӹн хеттлажӹ Марассанти.
Йожеф, Аттила
Коклышы курымаш венгр сӹлнӹшаяшты лач Аттила Йожеф дон Адин поэзим ик кӱкшӹц доно тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Ти кок поэтӹн ӹлӹмӓш корным анжалаш гӹньӹ, тӹштӹ кого айыртемвлӓм ужаш лиэш, ӓнят тиштӹ нӹнӹн кок йиш персонышты дӓ пуйырымаш рольым мадын? Но эче историн кок факторжым пӓлдӹртӹде ак ли: Ади венгр сӹлнӹшаяшты уэмдӹмӓш пӓшӓм ӹштен, сӹлнӹшаям, лӹмӹнок поэзим кӱшкӹ лӱктӓлӹн гӹнь, Аттила Йожефлӓн тӹдӹм сӹлнештӓрӹмӹ дӓ керӓл кондициш кандышын рольым мадаш вӓрештӹн. Венгрин сӹлнӹшаяш Ади вычыдымы мардеж гань пӹсӹн пырен гӹнь, Аттила Йожеф изин-олен дӓ кӱн шоктышы семӹнь пырен. Седӹндонат тӹдӹн рольжым поздаракын веле ӓклӓш тӹнгӓлмӹ.
Ӹлӹмӓш корнывлӓжӹ
Аттила Йожеф Будапешт тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ ик пӓшӓзӹ кварталыштыжы шачын. Ӓтяжӹ Трансильвани гыц лӓкшӹ шавынь шолтышы, ӓвӓжӹ выргем мышшы. Аттила кымшы тетя ылын. Кымиӓш ылмыжы годым ӓтяжӹ нелӹ ӹлӹмӓшӹм коден, Америкӹш эмигрируен дӓ тӹшец палшаш тӹнгӓлӓм манын. Сӧрӹмӹжӹм тӹдӹ ӹштен кердде дӓ семняшкӹжӓт тӹдӹ нигынамат пӧртӹлтде. Аттила незер ӹлӹмӓшӹн тотшым яжон пӓлен. 1919-шӹ ин тӹдӹн ӓвӓжӹ колен. Тылык эргӓшӹм солашты ӹлӹшӹ ик родня адвокат пакыла куштен дӓ тымден. Пӹтӓриш лыдыш книгӓжӹм Аттила Йожеф Дьула Юхашын палшымы доно луатшӹмиӓшӹнок лыктын кердӹн. Тӹдӹ Шегед университетӹштӹ гуманизм факультетӹштӹ тыменьӹн, варажы Венӹш дӓ Парижӹш тыменяш кен. Парижӹштӹ тыменяш тӹдӹлӓн Лайош Хатвани палшен. Палшыкшы когоок ылде гӹнят, поэтӹн университетӹм кодымыжы шоде. Ти жепӹн тӹдӹ марксизм, пӓшӓзӹ классын организацивлӓ дӓ модерн кунстыштыш йогымашвлӓ доно пӓлӹмӹ лиэш. Лыдышвлӓжӹмӓт сирен, но махань ӓкӓн нӹнӹ ылыт, тидӹм иктӓт тӹнӓм ынгылыде. Политикӹштӹш анжалтыш донжы поэт шалахай велнӹлӓ ылын дӓ тенге 1930-шы ин легальный агыл коммуниствлӓн партиш сирӓлтеш. Партиштӹ пиш активно пӓшӓм ӹштӓ. Революци шӱлӹшӓн лыдышвлӓм сирӓ. Тидӹ гишӓн 1930-шы ивлӓн судыш тӹдӹм пуат. Кымлышы ивлӓнок тӹдӹн теорин анжалтышыжат пингӹдемеш.
Шукыштат агыл, 1930-шы ивлӓн Аттила Йожеф коммунист парти дон сӧредӓлмӓш якте шоэш дӓ принципвлӓ дон анжалтышвлӓжӹ айыртемӓлтӹтӓт, тӹшец курымеш лӓктеш. Постоянне пӓшӓ вӓрӹм тӹдӹ мон кердде. Университетвлӓштӹ тыменьӹн гӹнят, дипломым тӹдӹ нӓлӹн кердде. Поэтлӓн пиш незерӹн ӹлӓш вӓрештӹн. 1932-шы ин Аттила Йожеф "Хала тӹрӹштӹш йыд" (Кӱлжáроси éй) лӹмӓн лыдыш книгӓм лыктеш, но критика тидӹм цаклыдеок кода. Седӹндонат тӹдӹ депрессиш вӓрештеш, "иктӹлӓнӓт мӹньӹн лыдышвлӓэм ак келеп" шанымаш тӹдӹм пишок темден.
Кок иштӹ, 1934-шӹ ин "Мӧскӓн куштымыжы" лыдыш книгӓжӹ дӓ 1936-шы ин поэтӹн сек пӹтӓртӹш лыдыш книгӓэш кодшы "Пиш картшта" (Нагыон фáй) лӓктеш. Тидӹ паштек критиквлӓӓт тӹдӹм цакленӹт дӓ поэт Сзéп Сзóн журналын редакторжы лиэш. Поэтӹм кымдан утла поздан пӓлӓш тӹнгӓлӹт. Сирӹзӹн ӹшке ӹлӹмӓшӹжӓт пиш цӓшдӹмӹ ылын. Тӹдӹ вӓтӹжӹ гӹц айырла дӓ яратымаш гӹц паснаок киэн кодеш. 1934-шӹ ин Совет Ушемӹштӹ эртӓрӹмӹ Сирӹзӹвлӓн конгрессӹшкӹ, тӹдӹм ӱжделытат, тидӹлӓн пиш шӹдешкен. Цилӓ тидӹ шулыкланжы нелӹ кӱ гань вазын дӓ таманяр гӓнӓ психика доно церлӓнӹшӹвлӓн санаториштӹ киӓш вӓрештӹн. Поэт журналышты пӓшӓм ӹштен гӹнят, оксажы шукок ылде дӓ йиждӹмӓш-мӹнгеш пумаш, тӹдӹн кымылжым со валтен- тидӹжӹ гӹнь тетя годшенок пӓлӹмӹ ылын. 1937-шӹ ин нигынамат тӧрлӓнен керддӹмӹжӹм пӓлен, ик шӹжӹ кечӹн поэт Балатон йӓр тӹрӹштӹшӹ солашты поезд лӹвӓк вазеш. Аттила Йожеф гишӓн колымыжы паштек веле кымдан пӓлӓш тӹнгӓлӹт.
Поэт лимӓш
Аттила Йожефӹн лыдышвлӓм сирӓш тӹнгӓлмӹ годым, Венгрин поэзиштӹ яжо поэтвлӓ дефицитеш шотлалтделыт. "Ниугатын" поэтвлӓ кыце кердмӹн лыдышвлӓштӹм сиренӹт, но тӹ годымок уж ӹрвезӹ поэтвлӓ лыдышвлӓм пидӹнӹт. |кспрессионизм, футуризм, сӱрреализм сагаок поэтвлӓ халыкын тошты годшаш мырывлӓ доно экспериментвлӓм ӹштӹлӹнӹт. Поэт семӹнь, Аттила Йожеф когорак коллегӹвлӓн опытыштым шотыш нӓлӹн, но со ӹшкӹмжӹнӹм дӓ ум лыдышвлӓшкӹжӹ пырташ цацен. Модышты ылшы йогымашвлӓм поэт ӧрдӹжӹшкӹ ак шӹкӓл, тӹдӹ халык мырывлӓмӓт у семӹнь интерпретируя, Парижӹш каштын толмыжы паштек, сӱрреализм доно интересуялтеш. Тӹ годшаш ик инетересне лыдышеш "Шӹмлӹмӓш" (Танулмáныфей) шотлалтеш, кышты раскыдын Дьула Йухазын, Дезӧ Костоланин кишӓвлӓштӹ кайыт. Лыдышвлӓм сонет семӹнь сирӹмӹ, кычылтмы атрибутвлӓм вес поэтвлӓн лыдышвлӓштӓт ужаш лиэш, но рӹмӓлгӹштӹ шӹнзӹшӹ корныгешӹн портретшӹ тӹлец якте уждымы фонышты пуалтеш, кыдым эче венгр поэзиштӹ анжыктымы агыл ылын. Ирокшы рӹмӓлгӹштӹ шӹнзӹшӹ эдем гишӓн сирӹмӹжӹ годым, поэт тӹдӹн портретшӹм раскыдын анжыкта дӓ сӹнзӓвлӓш ванжа. Поэт эдем мам шижеш дӓ тӹдӹн пуйырымашыжы гишӓн сирӓ. Ти лыдыш докы Аттила Йожефӹн вес лыдышвлӓжӹ лишӹл ылыт: "Шужымаш" (Éхсéг) дӓ "Янгылышы эдем" (Мегфáрадт ембер). Сирӓш тӹнгӓлмӹжӹ годшен, Аттила Йожефӹн поэзижӹ яжоэм миӓ, но лач 1931-шӹ и кытлан тӹдӹ синтез якте шоэш. Поэт кыце венгр, тенгеок вескид поэтвлӓн творчествыштым яжон пӓлен дӓ синтезӹм ӹштен, ӹшке сӹнӓн, виӓн, келгӹ шанымашан лыдышвлӓм сирен.
Алманов Николай Петрович
Николай Петрович Алманов - художник-оформитель, реставратор ылеш. Тӹдӹ 4 майын 1953 ин Шайыл Пӧртныр солаэш шачын. Пӧртныр кӹдӓлӓш школым тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, ӹшке колхозышты пӓшӓм ӹштӓ. 1980-1983 ивлӓн Йошкар-Олашты художественный училищышты художник-оформителеш тыменеш. Пӹтарӹмӹкӹ, "Волга", "МАССР-лан 60 и" совхозвлӓштӹ оформитель семӹнь пӓшӓм ӹштӓ.Н.П.Алманов мастар художник ылмыжым 1990-шы ивлӓн пӓлдӹртен. Тӹнӓм тӹдӹ картинвлам рисуяш тӹнгӓлӹн дӓ тишты кого мастарлыкыш шон.Тӹдӹн творчествыштыжы кого вӓрӹм сола ӹлӹмӓш нӓлеш. Ӹшке картинвлӓжӹ гач туан Кырык сирӹн сӹлнӹжӹм дӓ цевержӹм, тӹдӹн шытыржым дӓ тыргыжшым мыштен анжыкта.Тӹшток сӹлнӹ пейзаж, сола пӓшӓ, сола айовлӓ кайыт. Художникӹн кӧргӹ вижы паян, йӹр ылшы ӹлӹмӓшӹш ӹшке семӹньжӹ анжа. Пӓшӓвлӓжӹн сӹржӓт да темыжат эдемвлӓлӓн шӱм семеш ылеш. Шӹренок кырык мары нӓрӓтӓн эдемвлӓм анжыкта. Художник остатка ивлӓн церкӹ живопись докы шӱмӓнгӹн. Ӧрдӹж вӓрвлӓштӹ церкӹвлӓн иконвлӓм дӓ коргӹ стенавлӓм реставрируяш палша.Николай Петровичын картинвлӓжӹ мӓмнӓн велӹштӹ веле агыл, вес кого халавлӓштӓт эртӓрӓлтшӹ выствкывлӓшты анжыкталтыт. Соуми мӱлӓндӹштат тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм ужыныт.
Категори:Персоналивлӓ
Арде школ
Арде школ - Кожла сирӹштӹш Арде  сола школ. Школым -шы ин пачмы.
Йожеф, Аттила
Реалитетӹм анжыктымаш
Венгр сӹлнӹшаяшты Аттила Йожеф шаныкалышы поэтеш шотлалтеш. Тӹдӹ ӹлӹмӓшӹн махань ылмыжым анжыктымы гӹц пасна, шаныкала дӓ тенге лыдышвлӓжӹ у шӱлӹшӓнвлӓ лит. Тӹдӹ поэт-философ ылеш, кыды обьективне шанымашыжым анзыкы лыктеш. Поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ "вӓр" кого рольым мадеш: "Тиштӹ йӹлгӹжшӹ кӱ кырык вӹлнӹ шӹнзем", "ӹнде тиштӹ кӹртни завод лишнӹ шалгем". Тӹдӹ шӹренжок техень вӓрӹм айыра, кышец йӹрвӓш анжен шалгаш куштылгырак. Шӹренжок ти вӓр кырык вӹлнӹ, йогын кӱшӹл сирӹштӹжӹ, юран годым поэт пушӓнгӹ лӹвӓлнӹ шалга. Кокшы элемент, кыды Аттила Йожефӹн лыдышвлӓштӹжӹ тӹнгӓн ылеш- тидӹ жеп. Поэт йӹрвӓш техень реаливлӓм ужеш, кыдывлӓм субьективне, кӧргӹштӹш "мӹнь" вашталтен ак керд: хӓдӹрвлӓм, ӹлӹмӓш условим дӓ пӧртӱн законвлӓм. Шамаклан, Тисзазуг лыдышышты вадым леведшӹ бархат гань пышкыды рӹмӓлгӹ вӓржӹм и гань пӹцкемӹш йыдлан пуа. Солан утла тыр ӹлӹмӓшӹжӹм анжалаш гӹнь, поэт тӹштӹ жепӹн шагалмыжым цакла. Йыд пӹлгомышты кымдан шӓрлен вацшы шӹдӹрвлӓн тьӹлгӹжмӹжтӹ, йӹрвӓш шӹп ылмы годым церкӹ цангын юкшы, эртен кешӹ ӹлӹмӓш гӹц ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм кандат- тенге корнышты каштшы ӹрвезӹ эдем ӹлӹмӓшӹштӹ шукыжымок ик вӓр дӓ жеп доно кӹлдӓлтмӹм цакла.
Арде школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кожла сир школвлӓ
Йожеф, Аттила
Конструктивный сӹлнештӓрӹмӓш
Луатӹндекшӹмшӹ курымын сирӹшӹ поэтвлӓ доно коклышы курымын сирӹшӹ поэтвлӓ ӹлӹмӓшӹм воксеокат вес семӹнь ужыт. Кокшывлӓжӹ тӹдӹм кымдан, шукы ежӹнгӓнӹм, пӹтӓришӹвлӓжӹ утла ӓнгӹсӹрӹн дӓ простаракын анжыктат. Дунай лач йоген веле. Кӹцкӹм кандышы весӹвлӓ гишӓнӓт шанышы ӓвӓн онгышты изи тетя гань мадевӹ сусун дӓ ваштылевӹ мӹлӓнем коэвлӓ. Жеп йогымашты нӹнӹ шӹгервлӓ дӓ пыле шӹгер кӱэрвлӓ гань ӹрзӓлтӹнӹт.
Вуйта тамам ужын колтышым, выртышты, тидӹм ӓнят шӱдӹ тӹжем иӓт анженӓм. Лач пытькалтыш веле дӓ- жеп ӹнде циц, шӱдӹ тӹжем тьотявлӓн тьотявлӓнӓн сӹнзӓвлӓштӹ сага.
Ужам, мам нӹнӹ ужделыт, нӹнӹ рокым капаенӹт, пуштыныт, элтӓлӹлнӹт, мам келешӹм ӹштенӹт. Дӓ нӹнӹвлӓ, кыдывлӓ токем толевӹ, ужыт, мам мӹнь ам уж- тидӹм келесӹнем.
(Дунай сирӹштӹ)
Ти пӹтӹдӹмӹ картин тамахань уровеньвлӓ доно пыналтын, кыдывлӓ икӹжӓк иктӹштӹ доно ваштареш ылмышты доно кӹлдӓлтӹт. Тенге ик целам анжалаш гӹнь, яжо лыдыш шачеш, но конструкцижӹ тыштеш кодеш. Кечӹвлӓ пыдыргышы изи окнявлӓ вашт пӹцкемӹш ташкалтыш мыч лывыргы рӹмӓлгӹш валат. Вӓшештемӓ- тӹнь тишец кенет ма? Тишец, кышец ойхын нигышкат кемӹжӹ ак шо, тенге молывлӓ ганьок тӹнят цӓшдӹмӹ лиӓт, кыдывлӓм ти кого жеп эксӹкӹш поктыл пыртен дӓ шӹргӹвлӓштӹштӹ цилӓ пӹрӹнзӹкӹм сотемдӓрӓ? Кӓнет тиштӹ, кышты акшак ханга пичӹ цӹтӹрӓ дӓ ти шык моралян порадкам орола. ӹшкӹметӹм пӓлет? эдем шамвлӓ тиштӹ чанген шагалтымы цевер дӓ гарантиӓн толшаш жепӹм вычат, тенге, кыце лишнӹ ылшы рок ӹлӹмӓш дон циц ылшы кӱкшӹ пӧртвлӓм выча. Лявырӓ лоэш кошкен шӹцшӹ охоницӓ пыдыргывлӓ кашкыш шуды вӹкӹ итӹрӓ сӹнзӓвлӓштӹ дон пӓлӓш цацышыла анжат. Ик выртышты ошма пыдыргы кынам-тинӓмжӹ ошма ара вӹлец ӱлӹк йоген вала...
(Элеги)
Изиш первирӓк сирӹмӹ лыдышвлӓ гӹц ти лыдыш пиш когон айыртемӓлтеш. Ти лыдышышты кычылтмы атрибутика кӹзӹтшӹ жепӓш ылеш, но нӹнӹ первиш мифӹм ӓшӹндӓрӹктӓт. Аттила Йожефӹн лыдышвлӓн элементвлӓжӹ гӹц ӹлӹмӓш вӹкӹ модерн анжалтыш мозаика гӹц вуйта погалтеш. Ти ӹлӹмӓшӹштӹ махань-шон антогонизм, секретӓн мӓгӓлвлӓ вӓшлиӓлтӹт, но тенге гӹнят лыдшы цилӓ тидӹм ынгылен кердеш- ти картинвлӓ микро дӓ макрокосмосын пӹтӹдӹмӹ гӹц шалгат, кышты эдемлӓн ӹшке цӓшӹжӹм кӹчӓлмӹлӓ. Аттила Йожеф шукы лыдышыжымок ирӹкӓн, верлибр лыдыш семӹнь сирен, но 1920-шы ивлӓн мычашышты рифман лыдышвлӓмӓт изиш сирӓ. Но фаворитшӹ сойток ирӹк модан лыдышвлӓ ылыныт.
Эдем ӹлӹмӓшӹн тӹнг ядмашвлӓ
Аттила Йожеф лыдышвлӓштӹжӹ эдем ӹлӹмӓшӹн тӹнг ядмашвлӓжӹм тӹкӓлеш дӓ кынамжы вӓшештӹмӓшӹмӓт ӹшкеок пуа:
Нӹнӹ тенге саслат - кым миллиардын шот гӹц айырем, цилӓ эдем логӹц тӹньӹм, лач тӹньӹм, тӹньӹ, нӹжгӓ шипкӓ, цаткыды шӹгер, ӹлӹшӹ амалым вӓр, ӹдӹрӓмӓш: нӓл ӹшкӹлӓнет, мӹньӹм!...
Кыды лыдышыштыжы поэт эдем ӹлӹмӓшӹм трагический сӹнӓнӹм ужеш, кышты нимат ӹштӓш ак ли дӓ цилӓ эртен веле кеӓ. Дӓ, анешлӓ, кынамжы поэтӹн пын лӹвец техень лыдышвлӓ шачыт, кыдывлӓ ӹлӹмӓшлӓн ӹнянӹмӓшӹм пуат дӓ пиш оптимистично шактат: Шахтышты тӹкӹ пренявлӓ урын кеӓт гӹнь. коридорвлӓ сойток тӹштӹш пайдам переген кодат. Дӓ шахтервлӓ сойток угӹц тӹш валат, тӹшкевек, кышкевек нӹнӹн шӱмӹштӹ шолтка лиэш. Эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹ гишӓн сирен, Аттила Йожеф ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓмӓт ӧрдӹжеш ак коды. Лыдышвлӓштӹжӹ поэт со ирӹкӹм кӹчӓлеш, "эдем со эдемок лишӓшлык"- тидӹ авторын тӹнг шанымашыжы ылеш дӓ тидӹ гӹц пасна ӹлӹмӓшӹштӹш ядмашвлӓм решӹмӓштӹ физический вим кычылтмы ваштареш ылмыжымат лыдышвлӓштӹжӹ цаклаш лиэш: Качкын, йӱн, яратен дӓ кӓнен кердӓт! Тӱнымбалын тӹрлӹ йиш ылмыжым уж! `кын мӹнь нӹнӹм вырсем, кыдывлӓ сӱсӹр вивлӓлӓн служаш цацат. Ик лыдышыштыжы поэт сирӓ: "Шӱмем уке ылшы укшышты шӹнзӓ". Поэт ӹшке тыргыжланымашыжым кынамжы апокалипсисӓн картинвлӓ доно вӓк анжыкта ("Пиш каршта"), но тӹ жепӹнок лыдышвлӓжӹ пиш келгӹ шанымашанвлӓ. Ик критик семӹнь: "Аттила Йожефӹн лыдышвлӓштӹжӹ сӹлнӹ дӓ нӹжгӓ семвлӓ уке ылыныт гӹнь, лыдшывлӓ нӹнӹм акат лыдеп ылын".
Традицивлӓм анзыкыла нӓнгемӓш
Аттила Йожефӹн лыдышвлӓжӹ кыце форма дон, тенгеок техникӹштӹ донат айыртемӓлтӹт. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ халык мыры гань проставлӓ ӓль пиш шукы ежӹнгӓн, рифмӹдӹмӹ композицивлӓ лин кердӹт. Кыды лыдышыжы антик жепӓшлӓ сирӹмӹ, кыдыжы сонетлӓ, сонет сериӓт вӓк вӓшлиӓлтеш. Лыдышвлӓн акустикӹштӹ пиш вашталтшы. Музыкыла шактышы лыдышвлӓн сем кого вӓрӹм йӓшнӓ, лыдышвлӓм ынгылаш палша.
Аттила Йожефӹн поэзижӹлӓн виӓн, келгӹ индивидуализм характерне ылеш. Лыдышвлӓштӹжӹ поэт ӹлӹмӓшӹштӹжӹ мам ӹлен лӓктӹн, тӹдӹ гишӓн шоэн агыл сирӓ. Поэзиштӹжӹ тӹдӹ венгр поэзин традицижӹм шотыш нӓлеш, но тӹнӓмок кого уэмдӹмӓшӹм эртӓрӓ. Тӹдӹ ӹшке жепӓш кунстым яжон ынгылен дӓ тидӹм поэзиштӹжӹ кычылт мыштен. Эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹ гишӓн шаныкален, тӹдӹ эдемӹм жеп дон иквӓреш ашкедӓш ӱжеш, эдем тӱнымбалым ынгылышашлык, тӹштӹ ӹшке вӓржӹм мошашлык дӓ ӹлӹмӓшӹм яжоэмдӓш манын, тӹдӹм вашталташ цацышашлык манеш.
Аттила Йожеф реализмӹн, импрессионизмӹн, сӱрреализмӹн, футуризмӹн элементвлӓжӹм иквӓреш яркален, синтезӹм ӹштен кердӹн дӓ венгр поэзим анзыкыла виӓнгдӹмӓштӹ кого рольым мадын. Налмӹ: Цикмӓ журнал, 2000 № 3
Й Й
Изи нотура
Изи нотура (Nothura minor) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразилиштӹ дӓ Парагвайышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 18–20 см якте шоэш.
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Кого нерӓн цӹвӹ кӓдӹ
Кого нерӓн цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba salamonis †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Макира) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 26 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
824 и
824 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Симсӹ калпакан ракет пачан попугай
Симсӹ калпакан ракет пачан попугай (Prioniturus mindorensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 27 см, нелӹцшӹ 140–160 г якте шоэш.
Анжалаш
Категори:Попугайвлӓ
Анамур
Анамур (турокла Anamur ) — Турцин, вадывел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 63.062 (пӱэргӹ: 31.750; ӹдӹрӓмӓш: 31.312) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӱксӓр школ
Йӱксӓр школ - Арде школ - Кожла сирӹштӹш Йӱксӓр  сола школ. Школым ????-шы ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кожла сир школвлӓ
Симсӓлгӹ-сарикӓ ара
Симсӓлгӹ-сарикӓ ара (Ara ararauna) — попугайвлӓн йиш группыш пырышы ара попугай дӓ яратымы четлык (клетке) кек. Кечӹвӓлвел Америкын тропиквлӓштӹ, Венесуэлышты, йыдпел Перушты, Бразилишӹ, Боливишӹ дӓ Парагвайышты ӹлӓ. Симсӓлгӹ-сарикӓ аран сек изижӹ 76 см, сек когожы 86 см якте шот. Нелӹцшӹ 900–1500 г якте лин кердеш.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тупилӓ «arara» (попугай) дон «una» (шим, шимӓкӓ) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Попугайвлӓ
Бозязы
Бозязы (турокла Bozyazı ) — Турцин, вадывел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 26.732 (пӱэргӹ: 13.429; ӹдӹрӓмӓш: 13.303) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кого питта
Кого питта (Hydrornis caeruleus) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Мьянма, Таиланд, Малайзи, Бруней дӓ Индонези) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 29 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Питтавлӓ
Неофинети
Неофинети (Neofinetia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Китай, Корей, Япони) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ неофинети улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
825 и
825 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Нӹл яланвлӓ
Нӹл яланвлӓн сек изижӹ 7.7 мм (жава Paedophryne amauensis), сек когожы 33 м (симсӹ кит Balaenoptera musculus).
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «τετρα» (нӹл) дон «πόδηs» (ялан) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификацижӹ
├─ Amphibia — Земноводные └─ Amniota — Амниоты ├─ Sauropsida — Завропсиды ├─ Reptilia — Пресмыкающиеся └─ Aves — Кеквлӓ └─ Synapsida — Синапсиды └─ Mammalia — шӹшер качшы вольыквлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Синанпаша
Синанпаша (турокла Sinanpaşa ) — Турцин, вадывел Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43,236 (пӱэргӹ: 21,347; ӹдӹрӓмӓш: 21,889) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кораллориза
Кораллориза (Corallorhiza) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты дӓ Евразиштӹ (C. trifida) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 90 йиш тӹрлӹ кораллориза улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Дарвин нотура
Дарвин нотура (Nothura darwinii) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 26 см якте шоэш.
Лӹмжӹм англи натуралист Чарлз Дарвин (1809 – 1882) лӹмеш пумы.
Ихсангази
Ихсангази (турокла İhsangazi ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.181 (пӱэргӹ: 3.056; ӹдӹрӓмӓш: 3.125) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Колумби (Кечӹвӓлвел Каролина)
Колумби  (англла Sioux Falls ) — Америкын ушымы штатвлӓн Кечӹвӓлвел Каролина штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 346.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 129,272 (metropol: 767,598 ) эдем ӹлен.
Категори:Кечӹвӓлвел Каролина
Ринхолели
Ринхолели (Rhyncholaelia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала, Белиз дӓ Гондурас ) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ ринхолели улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Симсӹ шылдыран ракет пачан попугай
Симсӹ шылдыран ракет пачан попугай (Prioniturus verticalis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓштӹ Тави-Тави ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 35 см якте шоэш.
Йылйӓл школ
Йылйӓл школ - - Кырык сирӹштӹш Йылйӓл  сола школ. Школым -шы ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Кечӹвӓлвел Каролина
Кечӹвӓлвел Каролина (англла South Carolina ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 82,931 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4 625 384 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Кечӹвӓлвел Каролина кымдецшӹ доно 40-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 26-шы ылеш. Штат статусым Кечӹвӓлвел Каролиналан 2 майын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 8-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Колумби.
Фетхие
Фетхие (турокла Fethiye ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 181.415 (пӱэргӹ: 92.126; ӹдӹрӓмӓш: 89.289) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Симсӹ питта
Симсӹ питта (Hydrornis cyaneus) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Бангладеш, Бутан, Камбоджа, Китай, Инди, Лаос, Мьянма, Таиланд дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Питтавлӓ
Эсмералда (кушкыш)
Эсмералда (Esmeralda ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ эсмералда улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Азербайджан халавлӓ
Азербайджан халавлӓ
Категори:Азербайджан халавлӓ
Неомурей
Неомурей (Neomoorea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты (Панама, Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ неомурей улы.
Кого цӹвӹ кӓдӹ
Кого цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba nui †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Кук (Мангаиа) дӓ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Якшарикӓ ара
Якшарикӓ ара (Ara macao) — попугайвлӓн йиш группыш пырышы ара попугай дӓ яратымы четлык (клетке) кек. Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкын тропиквлӓштӹ, кечӹвӓл-ирвел Мексикышты дон Перушты, Боливишӹ, Венесуэлышты дӓ Бразилишӹ ӹлӓ. Якшарикӓ аран сек изижӹ 81 см, сек когожы 90 см якте шот. Нелӹцшӹ 1 кг якте лин кердеш.
Кого цӹвӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Якшарикӓ ара
Лӹвӓл йыхвлӓ
Категори: Попугайвлӓ‎
Пӹнгельйӓл школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Симсӹ пачан питта
Симсӹ пачан питта (Hydrornis cyaneus) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ (Ява дӓ Бали) вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 20–30 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3-4 мыны якте лин кердеш.
Онгылашлуанвлӓ
Онгылашлуанвлӓ (Gnathostomata) — тупӹрдӓнвлӓн группыш пырышы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 60 000 тӹрлӹ онгылашлуан улы.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «γνάθος» (онгылашлу) дон «στόμα» (ышма) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификацижӹ
├─ Pisces — Колвлӓ └─ Tetrapoda — Нӹл яланвлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Ешильырмак
Ешильырмак (турокла Yeşilmak ) — Турцин сек кужы 2-шы йогыжы. Кужыцшы 519 км. уштыш.
Категори:Турци йогывлӓ
827 и
827 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Ала нотура
Ала нотура (Nothura maculosa) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Парагвай, Уругвай дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 24–25 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Туамоту
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Ошмаотывлӓ
828 и
828 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Тьыри
Тьыри (лат.Alauda arvensis) — тьыривлӓн йыхыш пырышы оравим ӓшӹндӓрӹктӹшӹ изи мырышы кек. Тупшы лудикӓ, кынамжы кӹрӓн вӓк, тавыкын-тавыкын сарикӓ, мӹшкӹржӹ ошикӓ. Тьырин вуйжы оравин гӹц изирак, изи кекрек гань улы. Сӹнзӓхалжы ошикӓ.
Тьыри гишан халык шаявлӓ
Тьыри ирокок мыра гӹнь, кечӹ аяран лиэш.
Абалос, Хорхе Вашингтон
Хорхе Вашингтон Абалос (испанилӓ Jorge Washington Ábalos; 20-шы сентябрь, 1915-шӹ и, Ла-Плата – 28-шӹ сентябрь 1979-шӹ и, Кордова) — аргентин таксон сирӹшӹ арахнолог дӓ энтомолог.
Категори:Аргентина персоналивлӓ Категори:Зоологи
Норфолк цӹвӹ кӓдӹ
Норфолк цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba norfolciensis †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Норфолк ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 200 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сакарья (йогы)
Категори:Турци йогывлӓ
Лусон питта
Лусон питта (Erythropitta kochi) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Филиппинвлӓн Лусон ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 116 г якте шоэш.
Категори:Питтавлӓ
Эриаксис
Категори:Орхидейвлӓ
Пальма какаду
Пальма какаду (Probosciger aterrimus) — какадувлӓн йиш группын шим шылдыран какадувлӓ (Microglossinae) лӹвӓл йыхыш пырышы какаду. йыд-ирвел Австрали дон Папуа-У Гвиней ошмаотывлӓштӹ ӹлӓ. Цилӓжӓт ик йиш пальма какаду дон шим шылдыран какаду веле улы.
Пальма какадувлӓн сек изижӹ 55 см, сек когожы 60 см якте шот. Нелӹцшӹ 882–1040 (озыжы), 710–765 (ӓвӓжӹ) г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Неотти
Неотти (Neottia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 160 йиш тӹрлӹ неотти улы.
Маарду
Ма́арду (Maardu) — Эстонин Харьюмаа кымдемӹштӹш хала. Ӹлӹзӹ шот — 16,5 тӹжем эдем (2010), 17,1 тӹжем (2012).
Афшин
Афшин (турокла Afşin ) — Турцин, йыдвел Кахраманмараш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 86.926 (пӱэргӹ: 44.398; ӹдӹрӓмӓш: 42.528) эдем ӹлен.
Чако нотура
Чако нотура (Nothura chacoensis) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Парагвай дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ нотура. Кытшы 24 см якте шоэш.
Буру ракет пачан попугай
Буру ракет пачан попугай (Prioniturus mada) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ йыдпел Буру ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 32 см якте шоэш.
Маарду
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
Буру ракет пачан попугай
Категори:Попугайвлӓ
Чако нотура
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Афшин
Историжӹ
Кугезӹ Греци жепӹн ти вӓрӹштӹ Арабиссос, кыды вара Эфсус дон Ярпуз лӹмвлӓ доно пӓлӹмӹ ылын. 1944 и годшен Афшин маналтеш.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
829 и
829 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн питта
Якшар мӹшкӹрӓн питта (Erythropitta erythrogaster) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓ, Индонези, Папуа-У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Категори:Питтавлӓ
Чай (хала)
Чай (турокла Çay ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 34,943 (пӱэргӹ: 17,219; ӹдӹрӓмӓш: 17,724) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
У Каледони цӹвӹ кӓдӹ
У Каледони цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba longitarsus †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Силламӓэ
Си́лламӓэ (Sillamäe) — Эстонин Ида-Вирумаа кымдемӹштӹш индустри хала.
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
830 и
830 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ
Ошалгы-якшарикӓ тыргӓдӹ (Nesoenas mayeri) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 320–350 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Упшан тинаму
Упшан тинаму (Eudromia elegans) — тинаму йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Чили дӓ Аргентинышты) вӓшлиӓлтшӹ тинаму. Кытшы 39–41 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тинаму ганьывлӓ
Якшар вуян питта
Якшар вуян питта (Erythropitta arquata) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы Малайзи, Бруней дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек.
Категори:Питтавлӓ
831 и
831 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Кӧйджегиз
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кӧй» ('сола') дон «-джегиз» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарикӓ шӱӓн ракет пачан попугай
Сарикӓ шӱӓн ракет пачан попугай (Prioniturus platurus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ эндемик попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 220 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Лэнсинг (Мичиган)
Лэнсинг  (англла Lansing ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мичиган штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 94.8 км². 2010-шы ин тӹштӹ 114 297 (metropol: 464,036 ) эдем ӹлен.
Категори:Мичиган
Мичиган
Мичиган (англла Michigan ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 250,493 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 883 640 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Мичиган кымдецшӹ доно 11-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 8-шӹ ылеш. Штат статусым Мичиганлан 26 январьын 1837 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 26-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Лэнсинг; сек кого халажы: Детройт.
Корелла
Корелла (Nymphicus hollandicus) — какадувлӓн йиш группын кореллавлӓ (Nymphicinae) лӹвӓл йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ какаду. Цилӓжӓт ик йиш корелла веле улы. Кытшы 32 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 73–102 г якте лин кердеш.
Лӹмжӹ
Какаду лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «νύμφη» (нимф) шамак гӹц лин.
Категори:Какадувлӓ
Корцакал
Корцакал (Корчаково) — Кырык сирӹштӹ сола, Изи Шӹндӹр ӓнгыр тырышты вӓрлӓнӓ. Ти сола кырык марынвлӓн Москови лӹвӓк вӓрештмӹ яктеок пӓлӹ ылеш. Аказ лужавуйын мулӓндӹш пырен. 2001-шы ин солашты 75 эдем ӹлен. Виловат якте 3 уштыш.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эмбрееа
Категори:Орхидейвлӓ
Кӹрӓн пӹлӹшӓн ала танагра
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Детройт
Детройт (англла Detroit ) — Америкын ушымы штатвлӓн Мичиган штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 370.4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 713,777 (metropol: 4,296,250 ) эдем ӹлен.
Категори:Мичиган
Мадагаскар тыргӓдӹ
Мадагаскар тыргӓдӹ (Nesoenas picturata, Streptopelia picturata) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мадагаскарышты, Коморвлӓ дӓ Сейшелвлӓ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 320–350 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
832 и
832 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шим калпакан питта
Шим калпакан питта (Erythropitta ussheri) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Малайзин Борнео ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ мырышы кек. Кытшы 13–15.5 см, нелӹцшӹ 50–64 г якте шоэш.
Категори:Питтавлӓ
833 и
833 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шим пӹлӹшӓн ала танагра
Шим пӹлӹшӓн ала танагра (Chlorochrysa nitidissima) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 12–14 см якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Маврикий тыргӓдӹ
Маврикий тыргӓдӹ (Nesoenas cicur †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Маврикий ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Неоттианте
Неоттианте (Neottianthe) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ неоттианте улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим вуян питта
Якшар вуян питта (Pitta sordida) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 16–19 см, нелӹцшӹ 42–70 г якте шоэш.
Категори:Питтавлӓ
Хаапсалу
Ха́апсалу (Haapsalu, (Hapsal, Hapsal) ― Эстонин Лӓӓнемаа кымдемӹштӹш хала. Эстон йӹлмӹ гӹц сӓрӓш гӹнь, тидӹ Шапкилӓм анжыкта.
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
Шим вуян айырлаш лидӹмӹ попугай
Шим вуян айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis personatus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы йыд-ирвел Танзаништӹ дӓ кечӹвӓл-вадывел Кеништӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 15 см, пачыжы 4 см якте шоэш.
Анжалаш
Категори:Попугайвлӓ
Костан Иван
Костан Иван, рушла Иоа́нн Васи́льевич (лӹмденӹт Рӧднӓ Иоа́нн, рушла Иоанн Великий, вараш истографиштӹ Костан Иван, (рушла Ива́н IV Гро́зный); 25 август 1530, Мӧскӓ хала лӹвӓлнӹш Коломенское сола — 18 март 1584, Мӧскӓ хала) — Москови дон Тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ (1533 годшен), цилӓ Тошты Руш Элын кугижӓжӹ (1547 и годшен) (1575—1576 ивлӓ гӹц пасна, кынам тошты Руш Элын рӧднӓ князьжӹ Симеон Бекбулатович ылын. Йыл тӹрӹштӹш халыквлӓ ваштареш колонизаци политикым тӹнгӓлӹн.
К К К
Шлемӓн какаду
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Какадувлӓ
834 и
834 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шухут
Шухут (турокла Şuhut ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40,072 (пӱэргӹ: 19,832; ӹдӹрӓмӓш: 20,240) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Реюньон кӓдӹ
Реюньон кӓдӹ (Nesoenas duboisi тенгеок Alectroenas duboisi †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Реюньон ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Каргы
Каргы (турокла Kargı ) — Турцин, йыдвел Чорум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.583 (пӱэргӹ: 7.996; ӹдӹрӓмӓш: 8.587) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Нефелафиллум
Нефелафиппум (Nephelaphyllum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Индонези, Малайзи дӓ Филиппин) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ нефелафиллум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар пӹлӹшӓн ала танагра
Якшар пӹлӹшӓн ала танагра (Chlorochrysa phoenicotis) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты вӓшлиӓлтшӹ ала танагра. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 21 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Кушмышшуды
Кушмышшуды, тенгеок Ало́э (Aloe). Цилӓжӹ 400 йиш тӹрлӹ кушмышшуды улы. Алоэн лӹмжӹ араб йӹлмӹ гӹц ылеш дӓ тидӹ "качы"-м анжыкта.
Галерей
Категори:Кушкышвлӓ
Симсӹ мӹшкӹрӓн питта
Категори:Питтавлӓ
835 и
835 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Караташ
Караташ (турокла Karataş ) — Турцин, Кечӹвӓл Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 20,972 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «таш» ('stone') шамаквлӓ гӹц лин.
Кострома
Кострома́ — хала Россий Федерациштӹ, Кострома областьын покшалжы. Йыл вӹлнӹш порт хала. 2009-шӹ ин Костромашты 270 475 эдем ӹлен. Мӧскӓ хала гӹц 301 уштыш. Йыл дон Кострома йогывлӓн ушнымы вӓрӹштӹ варлӓнӓ.
= Тӓнг халавлӓжӹ =
Категори:Европын халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Россий Федераци халавлӓ
Шим шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Шим шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis nigrigenis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Замбиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 14 см якте шоэш.
836 и
836 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шим шӹргӓн айырлаш лидӹмӹ попугай
Пӹжӓшӹштӹ 3–5 мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Ситкалидак
Ситкалидак (Sitkalidak Island) — Аляскышты ӹлӹдӹмӹ Кадьяк ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 300 м².
Анжалаш
Категори:Аляска Категори:Ошмаотывлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн кырык танагра
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Зонда ошмаотывлӓ
Зонда ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Sunda; сундала Kapuloan Sunda) — Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ Малайзи, Бруней, Индонези дӓ Ирвел Тимор кугижӓнӹшвлӓн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 1 700 000 км².
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Индонези Категори:Малайзи Категори:Бруней Категори:Ирвел Тимор Категори:Ошмаотывлӓ
Симсӹ шылдыран питта
'''Симсӹ? шылдыран питта''' (Pitta brachyura) — питта йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, капшангы шукш качшы, мырышы кек. Кытшы 15–20 см якте шоэш.
Анжалаш
Категори:Питтавлӓ
Родригес кӓдӹ
Родригес кӓдӹ (Nesoenas rodericana тенгеок Alectroenas rodericana †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Родригес ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ошикӓ какадувлӓ
Классификаци
Категори:Какадувлӓ
Бодрум
Бодрум (турокла Bodrum ) — Турцин, вадывел Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 114.498 (пӱэргӹ: 59.703; ӹдӹрӓмӓш: 54.795) эдем ӹлен. Ти халаш марынвлӓӓт турист семӹнь кашташ яратат.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Юстици
Юстици ( Justicia ) — Acanthaceae йыхыш пырышы кушкыш. Цилӓжӹ 420 йиш нӓрӹ юстици улы. Америкын тропиквлӓштӹ кушкеш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм шотланди ботаник Джеймс Юстици (James Justice, 1698 - 1763) лӹмеш пумы, кыды ти пеледӹшвлӓ гишӓн сирен.
Шим логерӓн кырык танагра
Шим логерӓн кырык танагра (Anisognathus notabilis) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби дӓ Эквадор) вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18,5 см якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Кого кужы пачан кӓдӹ
Кого кужы пачан кӓдӹ (Reinwardtoena reinwardti) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 47–53 см, нелӹцшӹ 210–305 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Лилиан айырлаш лидӹмӹ попугай
Лилиан айырлаш лидӹмӹ попугай тенгеок Ньяса айырлаш лидӹмӹ попугай (Agapornis lilianae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Малави, Мозамбик, Замби, Зимбабве дӓ Танзаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан изи попугай. Кытшы 12–13 см, нелӹцшӹ 28–37 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ӓнгӹремшӹвлӓ
Ӓнгӹремшӹвлӓ (Araneae) — ӓнгӹремшӹ ганьывлӓн (Arachnida) йыхын пырышы тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ‎. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ цилӓжӹ 41 000 тӹрлӹ (махань-шон) ӓнгӹремшӹ улы. Ӓнгӹремшӹвлӓн кӓпӹштӹ кок лаштык гӹц шалга - вуй дӓ шукы ялан мӹшкӹр гӹц.
838 и
838 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Сарычам
Сарычам (турокла Sarıçam < Pinus sylvestris) — Турцин, Покшал Адана илӹн дӓ Адана халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 115,379 (пӱэргӹ: 59,271; ӹдӹрӓмӓш: 56,108) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «чам» ('йӓктӹ') шамаквлӓ гӹц лин. Халашты НАТО-н базыжы (Инджирлик İncirlik ) вӓрлӓнӓ.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
839 и
839 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Ошалгы-якшарикӓ какаду
Ошалгы-якшарикӓ какаду (Eolophus roseicapilla) — какадувлӓн йиш группын ошикӓ какадувлӓ лӹвӓл йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ какаду. Цилӓжӓт ик йиш ошалгы-якшарикӓ какаду веле улы. Кытшы 35 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 270–350 г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
Гагарин, Юрий Алексеевич
Ю́рий Алексе́евич Гага́рин (шачын 09.03.1934, Клушино, Гжатский район — колен 27.03.1968, Киржач хала лишнӹ, (Владимир область)). Летчик-космонавтвлӓ СССР-ЫН, совет союзын герой, кого хрестӹм кавалержӹ рӓдӹ эл, россий дӓ шукы вес гражданинӹн почетный халажы. ВВС СССР Полковник (1963), военный летчик 1 классышты, ссср спорт мастер заслуженный (1961), цк член ВЛКСМ, депутатым ссср-н верховный советыш 7-8 дӓ полкажӹ-созывшо полкажӹ.
1961 ин пӹтӓришӹ мировой 12 апрельӹн историм айда лижӹ юрий гагарин, пространство ӹштӓш космосыш чонгештен. Рӓк-эргӹ «Эрвел» корабль доно «Ирвел-1», бортшымат ылеш. гагарина, кол Байконур космодром гӹц ылмы, казахвлӓ область кызылординский сср сӓрӹмӹ. Ушнымы паштек чонгештӹмӹ минутвлӓ сӹнзенӹт саратовский область 108 гагарин, Энгельсын гӹц мӹндӹрнӓт агыл. 1961 ин космосыш чонгештен ылшы юрий гагарин 12 апрель кечӹн айо — космонавтика Кечӹ.