cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Гомеза
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Читина
Читина (англла Chitina ; атнала Tsedi Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 248 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 123 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Пинтер, Гарольд
Гарольд Пинтер (англ. Harold Pinter; 10 октябрь 1930, Лондон — 24 декабрь 2008, Лондон) — англи драматург, поэт, режиссёр, актёр, политикыштыш активист; лауреат Нобелевской премии по литературе 2005 года. Кӹзӹтшӹ жепӓш бритвлӓ логӹц ик кого драматургшы.
Британи империн кавалержӹ, Тӧр верц Шалгышывлӓн Орденӹн кавалержӹ, Куатан Легион Орденӹн кавалержӹ, тидӹ гӹц пасна шукы махань-шон литература премивлӓн лауреатшӹ, кыдывлӓ логӹц Шекспирӹн, Кафкан, Пиранделлон, Лоуренс Оливье лӹмӓн театр премин лауреатшы, Европыштыш шукы университетӹн Куатан докторжы. Нобель премим пьесывлӓжӹ гишӓн пумы, кышты Гарольд Пинтер «кечӹйӹдеӓш ӹлӹмӓшӹн йӹштӹлмӓш лӹвалнӹ кишӹ келгӹ урмашым пачеш дӓ пӹзӹрӹшӹ стенӓвлӓ лошкы пыра». Автор пӹтӓриш пӓшӓжӹм 1957-шӹ ин сирен дӓ тӹдӹ Кӹдеж маналтеш. Цилӓжӹ Пинтер 29 пьесым, 27 сценарим, шукы скетчым, радио дӓ телепрограммым, лыдышвлӓ дон эссевлӓм, ик романым дӓ шотлаш лидӹмӹ шукы сирмӓшӹм сирен.
1369 и
1369 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мегалорхис
Мегалорхис (Megalorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
262 и
262 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
261 и
261 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1368 и
1368 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эфате
Эфате (англла Efate, Éfaté) — кечӹвӓлвел Вануатун кечӹвӓлвел Шефа провинциштӹ сек кого ошмаотыжы. Вануатушты кого ошмаотывлӓ ло гӹц 3-шы вӓрӹм нӓлеш. Йыдвелнӹ Шеперд ошмаотывлӓ кечӹвӓл-ирвелнӹ Эроманга доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 444 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 38,000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы дӓ Шефа провинцин вуйхалажы: Порт-Вила.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шефа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Русизи (район)
Русизи (руандала Akarere ka Rusizi ) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Русизилӓн 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 718.9 км². Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Чьянгугу. Районышты луаткӓндӓкшӹ сектор ( imirenge pl / umurenge sg) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Пафиопедилум
Пафиопедилум ( Paphiopedilum ) —  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 80 йиш тӹрлӹ пафиопедилум улы.
Йишвлä
Категори:Орхидейвлӓ
1370 и
1370 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Пистӹ
Пистӹ (Tilia cordata) — мальва йишвлӓн группыш пырышы Европын шукы вӓрежок кушшы пушӓнгӹ Мары Элышты пистӹ цилӓ вӓреок шӓрлен. Пистӹ чехвлӓн халык символ пушӓнгӹ.
П
1371 и
1371 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Пистерлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Гонатостилис
Гонатостилис (Gonatostylis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Гонатостилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӹдӹр монастир (Шур вел)
Категори: Географи Категори: Мары топонимика Категори: Кырык мары топонимика Категори: Солавлӓ
Мегалотус
Мегалотус (Megalotus bifidus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Филиппиништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мегалотус улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Эроманга
Эроманга тенгеок Эрроманго (англла Erromango ) — кечӹвӓлвел Вануатун йыдвел Тафеа провинциштӹ ошмаоты. Территорижӹ 888,1 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 1.950 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого солажы: Потнарвин (Potnarvin).
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 2 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Гониохилус
Гониохилус (Goniochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1372 и
1372 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Тиреболу
Тиреболу (турокла Tirebolu ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.439 (пӱэргӹ: 14.529; ӹдӹрӓмӓш: 14.910) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
264 и
264 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Угарман
Угарман (Нижний Новгород, Алоош, Обран ош) — хала Руш Эл Федерациштӹ, Угарман областьын тӹнг халажы, Йыл кымдемӹштӹш федерал йырвелӹн центржӹ. 1932 и гӹц 1990 и якте хала «Горький» лӹмӹм намалын. Угарманышты 1 250 615 (2010) эдем ӹлен дӓ ти шот доно тӹдӹ Руш Элӹн вӹзӹмшӹ халажы. Угарман виӓнг экономикан, транспортан дӓ кымдан виӓнгшӹ культура дон шӹнцӹмӓш хала. Ти халашты шукы кырык марын тыменеш дӓ ӹлӓ. Руш историографи семӹнь хала вӓрӹштӹ пӹтӓри рушынвлӓ кӓрмӓнӹм шӹнденӹт, но тӹ годӹмок пӓлӹ, Йыл дон Ока тӹрӹштӹ тӹнӓм кырык марынвлӓн дӓ эрзӓвлӓн тьотявлӓн-тьотявлӓштӹ ӹленӹт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Область центрвлӓ Категори:Европын халавлӓ Категори:Россий Федераци халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Сӱлеймание мечеть (Дамаск)
Сӱлеймание мечеть (арабла التكيّة السليمانية ; турокла Şam Süleymaniye Külliyesi) — Сириштӹ Дамаск халан тошты (1554 - 1559 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Сири мечетьвлӓ
265 и
265 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Гакона
Гакона (англла Gakona ; атнала Ggax Kuna’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 158.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 215 эдем ӹлен.
Рутсиро (район)
Рутсиро  (руандала Akarere ka Rutsiro ) — Руандан Вадывел провинцин районжы. Район статусым Рутсиролан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 1157,3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 319 625 эдем ӹлен. Районышты луаткымыт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 62 utugari дӓ 483 сола (imidugudu) улы.
Изи Пӓмйӓл
Изи Пӓмйӓл - Кӹлемар кымдемӹштӹш Кӹмйӓ вел сола.
Рутсиро (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Изи Пӓмйӓл
Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика
Гулкана
Гулкана (англла Gulkana ; атнала C’ulc’e Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 94.6 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 88 эдем ӹлен.
Фрагмипедиум
Фрагмипедиум ( Phragmipedium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ фрагмипедиум улы.
Гулкана
Категори:Аляска
1373 и
1373 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
1374 и
1374 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Ышкал
Ышкал (Bos taurus taurus Тоныш ӱшкӱж группыш пырыш вольыкын ӓвӓжӹ) — кок кӹчӓн, янгыжшы тоны урдымы вольык. пайлан, шӹшерлӓн дӓ каваштылан урдат. Ти группыш пырышы озывлӓм ӱшкӱж, игӹштӹм — презӹ, кастрируйымы ӱшкӱжӹм — вускы ӱшкӱж, презӹм ӹштӹшӹ агыл ышкалашым туна маныт. Ышкалын презӹм намалмӹ периодшы 9 тӹлзӹ шыпшылтеш. Ышкалвлӓ пай, пай-шӹшерӓн дӓ шӹшерӓн йишеш шелӓлтӹт.
Анжалаш
Категори:Вольыквлӓ
Палдиски
Па́лдиски (Paldiski), тошты лӹмжӹ Рогервик (Rågervik), — хала Эстоништӹ, Финн иксӓ тӹрӹштӹ порт.
Географижӹ
Палдиски Харьюмаа уездӹштӹ вӓрлӓнӓ. Таллинн якте 52 уштыш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Эстони халавлӓ
Ӹдӹрмӹ
Категори: Географи Категори: Кӹлемар кымдем топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Солавлӓ
Кӓрш (кек)
Кӓрш (кек) (Crex crex) —Crex йыхыш пырышы кеквлӓ, Кырык дӓ Кожла сирӹштӹ Йыл дӓ Шур алыквлӓштӹ 1980-шы ивлӓ якте шӹренок вӓшлиӓш лиэш ылын. Кӹзӹт ти кекӹн популяцижӹ чӹдемӓш тӹнгӓлӹн. Европа кымдык ти кек пӓлӹ ылеш.
Категори:Тыртня ганьывлӓ
Калипсо (кушкыш)
Калипсо ( Calypso bulbosa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ калипсо улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Коппер-Центр
Коппер-Центр (англла Copper Center ; атнала Tl’aticae’e ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 35.6 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 362 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Грациелантус
Грациелантус (Gracielanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1375 и
1375 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
266 и
266 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ӹдӹр монастир (Арда вел)
Ӹдӹр монастир (Арде вел) - Кӹлемар кымдемӹштӹ Арде лишнӹ ылшы монастир. Йыл лӹвӓкӹ лин. (Ти монастирын историжӹм кӱ пӓлӓ?)
Категори: Географи Категори: Кӹлемар кымдем топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Монастирвлӓ Категори: Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
267 и
267 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Псаммодромусвлӓ
Псаммодромусвлӓ (Psammodromus) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Пиреней пел ошмаотышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ псаммодромус улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1376 и
1376 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
268 и
268 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Граммангис
Граммангис (Grammangis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Граммангис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӹзӓй куп
Ӹзӓй куп, тенгеок Цӹзӓн куп - Пӹзӹкныр велнӹш куп.
Категори: Мары топонимика Категори: Кырык сир топонимика Категори: Географи
Аккра
Аккра (англла ‎‎ Accra ) — Ганан вуйхалажы. Халан территорижӹ: 200 км² (метропол: 894 км² ). 2011-шӹ ин тӹштӹ 3 963 264 эдем ӹлен.
Категори:Гана халавлӓ
Угарман область
Угарман область — Россий Федерации Мары Эл Республикын вадывел пашкуды областьшы.
Кымдецшӹ — 76 900 км².
Ӹлӹзӹ шот — 3340,7 тӹж. эдем (2009). Халазывлӓн шот: 78,9 % (2009). Администраци центр — Угарман хала.
Областьын Шӓрӓнгӓ дон Тоншай районвлӓштӹжӹ кырык марынвлӓ семӹнь попышы вӹтлӓ марынвлӓ ӹлӓт, нӹнӹн шотышты 5000 якте шоэш.
Ӓмӹрт
Ӓмӹрт (Milvus migrans) — вӓрӓш йишвлӓн группыш хир кеквлӓн йыхыш пырышы кек. Кӓпшӹ 50-60 см кыташ, нелӹцшӹ 800-1100 г, шылдыржым шӓрӓлтӹмӹжӹ 140-155 см якте шоэш.
Угарман область
Ажедмӓшвлӓ
У У
Ӓмӹрт
Категори:Кеквлӓ Категори:Хир кеквлӓ
Тазлина
Тазлина (англла Tazlina ; атнала Tezdlen Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 19.4 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 149 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Пифагор (философ)
Пифагор Самос гӹц (кугезӹ греклӓ: Πυθαγόρας ὁ Σάμιος, лат. Pythagoras; 570—490 ивлӓ Х.ш.я.) — Кугезӹ грек философ дӓ математик, создатель Пифагорлан ӹнянӹшӹвлӓн (пифагориецвлӓн) ыдылм-философи школлан негӹцӹм пиштӹшӹ. Пифагор ӹшке пӓшӓвлӓштӹжӹ греквлӓ дон вес халыквлӓм (варварвлӓм) тӓнгӓштӓрен дӓ Геродот годымок Эллинӹн ро-днӓ (пиш кого) философеш (шаныкалышеш) шотлалтын. Пифагорын школыштыжы 600 утла тыменьшӹ философи дон математкым тыменьӹн. Шачашыжы тӹдӹ Самос ошмаотышты шачын дӓ Иони философи школ докы лишӹл ылын.
П П П
269 и
269 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Йӱрлӹквӹтельӹ
Йӱрлӹквӹтельӹ (Numenius arquata) — йымынтӓгӓ йишвлӓн (Scolopacidae) йыхыш пырышы кек. Кӓпшӹ 50 -60 см, нелӹцшӹ 600- 1000 г. дӓ шылдыржын шӓрӓлтӹмӹжӹ 80-100 см якте шоэш.
Категори:Кеквлӓ
1377 и
1377 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Гана
Гана (англла Ghana; официал лӹмжӹ — Republic of Ghana) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Буркина Фасо, вадывелнӹ Кот-д’Ивуар, ирвелнӹ Того, кечӹвӓлвелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 24 233 431эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 238,535 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Аккра.
Графоркис
Графоркис (Graphorkis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Бугесера (район)
Бугесера  (руандала Akarere ka Bugesera ) — Руандан Ирвел провинцин районжы. Район статусым Бугесералан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 1337 км². Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Ньамата. Районышты луатвӹзӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg) улы.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Ирвел провинци (Руанда)
Плотин
Плоти́н (кугезӹ греклӓ: Πλωτῖνος, лат.: Plotinos, шач. 204/205, Ликополь, Египет, Рим импери — колен 270, Минтурн, Кампани) — антик грек философ-идеалист, у платонизмӹн ӓтяжӹ. Платонын триадыжым пӧрттӱ дӓ космос доно кӹлден. Йымын ылмыжы, цилӓ вӓреок сек пӹтӓришӹ ылмы гишӓн пӓлдӹртен. Антик жепӓш политеизмӹм синтезируяш дӓ Ик ӹрдӓн ылмы доно кӹлдӓш цацен. У платонизмӹн сотериологижӹм шанен лыктын. Плотин гишӓн тӹдӹн тыменьшӹжӹ Порфириосын сирен кодымы Эннеадывлӓ пӓшӓжӹ гӹц пӓленӓ.
П П
Чанакчы
Чанакчы (турокла Çanakçı ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.763 (пӱэргӹ: 3.901; ӹдӹрӓмӓш: 3.862) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пичӓнсола
Пичӓнсола (Пичушкино) — Кырык сирӹштӹ, Аказан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Виловат якте 7, Цикмӓ якте 22 уштыш. Важанӓнгӹр тӹрӹштӹш Изи Капан карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Архиввлӓштӹ ти сола гишӓн 1820 сирӓлтеш. Сола лишнӹ Изи Шӹндӹр школ шӹнзӓ. 2001-шӹ ин солашты 42 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Цӹзӓн куп
Цӹзӓн куп, тенгеок Ӹзӓй куп - Пӹзӹкныр велнӹш куп.
Категори: Мары топонимика Категори: Кырык сир топонимика Категори: Географи
Кантвел
Кантвел (англла Cantwell ; атнала Yidateni Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 307.5 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 222 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Алжир псаммодромус
Алжир псаммодромус (Psammodromus algirus) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Алжир, Тунис, Испани, Португали, Итали дӓ Франциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 10–15 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Атнавлӓ
Атнавлӓ (атнала Atnahwt’aene ; англла Ahtna, Ahtena, Atna) — атабаск группыш пырышы атна йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н Аляска штатышты ӹлӹшӹ халык. Атнавлӓ цилажӹ 500 нарӹн ылыт.
Атна географижӹ
Matanuska-Susitna Borough : Лейк-Луиз ( Sasnuu’ Bene’ ), Талкитна ( Dghelaay tahwt’aene ), Суситна ( ? ), Суситна йӓр ( Ben Ce’e ), Суситна йогы ( Sasut Na’ )
Denali Borough : Денали ( Dghelaayce’e ), Кантвел ( Yidateni Na’ )
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Доганкент
Доганкент (турокла Doğankent ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.050 (пӱэргӹ: 3.534; ӹдӹрӓмӓш: 3.516) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
270 и
270 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Лептотес
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мегастилис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Танна (ошмаоты)
Танна (англла Tanna, Tana ) — кечӹвӓлвел Вануатун покшал Тафеа провинциштӹ ошмаоты. Йыдвелнӹ Эроманга кечӹвӓлвелнӹ Анейтьюм доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 550 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Ленакел. Ошмаотышты Тафеа провинцин вуйхалажы: Исангел
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 5 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Тафеа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
1379 и
1379 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
271 и
271 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Гринвуди
Гринвуди (Greenwoodia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Яг мечеть
Яг мечеть (турокла Yağ Camii ) — Турциштӹ Адана халан тошты (1501 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Йымынтӓгӓ
Вӹлец анжалмаш
Ялжы ыжарикӓ кӹтӹк, нержӹпиш кужы дӓ вӹцкӹж. Кӓпшӹ вӹлецӹн кӹрӓникӓ тамгаан, лӹвец ошикӓ. Сӹнзӓжӹ вӹлец шимӓкӓ, сагажок ош корны эртӓт. Кӓп кытшы 26-29 см, шылдырвлӓжӹн шӓрӹмӹжӹ 43-45 см дӓ нелӹцшӹ 70-180 г якте шоэш.
Категори:Кеквлӓ
Явуз Селим мечеть
Явуз Селим мечеть (турокла Yavuz Selim Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1522 ин) мечетьшӹ.
Сад-пакча мечетьыш, i султанын шӧртньӧ тукыж гыч уло вариант-влак селить, 1523 ийыште чоҥен шуктымо лиеш. Восьмиугольный формыжо уло пӧрт да пӧртӧнчыл, панношт сӧрастарат плиткам гыч дизайн шкешотан.
Тӱжвал тӱс
Цистерне дене мечеть воктене ыштышаш лийын аспар террасет, кугу кӱкшыт гыч кум римысе водохранилища. Кугу кудывечыште (авл) гранит да мрамор гыч портик колонно дене тӱрлӧ улыт. Тӱрлӧ тӱсан плитка дене Мечеть сӧрастарыше панно, seca cuerda декорировать техникыште. Нуно окна ӱмбалне пӱчмӧ гай кок могырым полыш деч люнетный панношто камин (Odası Sünnet) ышташ да тиде группылан мастер топкапа иранысе полат гаяк лийшаш докан, кудывечыште ыштыме дипомат-влак. Кок минарет мечеть уло.
Интерьер
Квадрат метр помещенийын кӧргӧ могыржым шке планже дене мечеть кажне тыглай 24,5 пуа, куакш метр кӱкшытыштӧ 32,5 куполым леведыныт. Кузе да годым шнуй сапья лӱм дене, тичмаш ятырлан шагал полушарий купол. Окна гыч панно сӧрастарыме плиткым люнетный cuer.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци мечетьвлӓ
Чисточайна
Чисточайна (англла Chistochina ; атнала Tsiistl’edze’ Na’) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын халажы. Халан территорижӹ: 932 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 93 эдем ӹлен.
Плутарх
Плута́рх Хероне́и гӹц (тошты греклӓ: Πλούταρχος, лат.: Plutarch, иктӓ 45 — иктӓ 127) — Кугезӹ грек философ, биограф, моралист.
Чисточайна
Категори:Аляска
Плутарх
П П
273 и
273 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1380 и
1380 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
274 и
274 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
272 и
272 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Блан псаммодромус
Блан псаммодромус (Psammodromus blanci) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Алжир дӓ Тунисиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм швейцари зоолог Анри Блан (Henri Blanc, 1859 – 1930) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ӹзмен йӓр
Ӹзмен йӓр - Йыл лӹвӓкӹ лишӹ Виловат велнӹш йӓр.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Йӓрвлӓ Категори: Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
1381 и
1381 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Слана
Слана (англла Slana ; атнала Stl’ana’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 657.3 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 124 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Испани псаммодромус
Испани псаммодромус (Psammodromus hispanicus) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испани, Португали дӓ Франциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 14 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Гроби
Гроби (Grobya ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ Гроби улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм англи натуралист Lord Grey de Groby лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йени мечеть
Йени мечеть (турокла Yeni Cami ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1597 - 1665 ивлӓн) мечетьшӹ.
Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «джами» ('мечеть') шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1382 и
1382 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
275 и
275 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Изи парнян псаммодромус
Изи парнян псаммодромус (Psammodromus microdactylus) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Мароккышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кӓпшӹ 112–116 мм, пачшы 72–73 мм якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Эйнесил
Эйнесил (турокла Eynesil ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.739 (пӱэргӹ: 7.223; ӹдӹрӓмӓш: 7.516) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мызымӧр
Мызымӧр (Rubus saxatilis) – шукы иӓш шудыла кушкыш, иктӓ 30 см кӱкшӹцӓн, вӹдӹлтӹш шудыла кушкеш да кытшы 1,5 м якте шоэш. Шӹжеш ти хана гӹц важвлӓм колта.
Ӹлӹштӓшвлӓжӹ цудыриӓн, кым ӹлӹштӓш ик тӹнгӹштӹ. Пеледӹшвлӓжӹ ошывлӓ, изивлӓ, 3-10 изи пеледӹш ик тӹнгӹштӹ лин кердеш. Май –июньӹн пеледеш. Мӧржӹ якшаргы ӓль нарынзы цӹреӓн, кӧргӹштӹжӹ пингӹдӹ тонг. Мӧржӹ июль-августын кӱн шот. Мары Элышты дӓ Руш Федерацин мӱландӹвлӓжӹ мыч шӹренок вӓшлиӓлтеш.
Гросоурди
Гросоурди (Grosourdya ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Гатсибо (район)
Гатсибо  (руандала Akarere ka Gatsibo ) — Руандан Ирвел провинцин районжы. Район статусым Гатсиболан 2 майын 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 1585,3 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 283 456 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Кабароре. Районышты луатнӹлӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 69 utugari дӓ 603 сола (imidugudu) улы.
Мызымӧр
Категори:Мӧрвлӓ
Саймаа йӓр
Саймаа йӓр  (Saimaa, Saimen) — Суомин сек кого йӓржӹ. Сӓндӓлӹкӹн кечӹвал-ирвелнӹжӹ вӓрлӓнӓ. Кымдецшӹ - 4370 км², ти йӓр гӹц ик йогы Вуокси йоген лӓктеш дӓ вӹдшӹм Ладога йӓрӹш намалеш.
Гатсибо (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Ирвел провинци (Руанда)
276 и
276 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1383 и
1383 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мелиорхис
Мелиорхис (Meliorchis caribea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Доминикан Республикиштӹ фоссил вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мелиорхис улы.
Набесна
Набесна (англла Nabesna ; атнала Nabaesna’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 5 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Калянуж
Калянуж (Urtica urens) — нужвлӓн (Urtica) йыхыш пырышы икиӓш кушкыш. Пиш когон пачка, кого нуж гӹц изирӓк дӓ шимӓкӓрӓк ӹлӹштӓшӓн.
Категори:Кушкышвлӓ
277 и
277 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Йени Валиде мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Покансола
Покансола (Покан-Юванькино) — Кырык сирӹштӹ, Аказан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Виловат якте 1, Цикмӓ якте 16 уштыш. Солан кӱшӹл вуйжы Покансола, ӱл вуйжы Юаньсир маналтеш. Архиввлӓштӹ ти сола гишӓн 1795-шӹ ин сирӓлтеш. 2001-шӹ ин солашты 219 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Усола вел солавлӓ
Усола вел солавлӓ.
Усола сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Гулари
Гулари (Gularia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
279 и
279 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ӹндекш ӓн
Ӹндекш ӓн - Пайскырык велнӹш Порандай доныш ныр.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Гуннарелла
Гуннарелла (Gunnarella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1384 и
1384 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
1385 и
1385 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Анейтьюм
Анейтьюм тенгеок Анатом, Кеаму (англла Anatom, Aneityum, Kéamu) — кечӹвӓлвел Вануатун кечӹвӓлвел Тафеа провинциштӹ ошмаоты. Йыдвелнӹ Танна кечӹвӓлвелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 159.2 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 915 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого солажы: Анелкаухат ( Anelghowhat ).
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 1 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Тафеа Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Корган
Корган (турокла Korgan ) — Турцин, вадывел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 33.267 (пӱэргӹ: 16.882; ӹдӹрӓмӓш: 16.385) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Вадывел псаммодромус
Вадывел псаммодромус (Psammodromus occidentalis) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Испани дӓ Португалиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Поленгӓ
Поленгӓ (Полянок) — Виловат сола доно ушнышы сола. Цикмӓ якте 15 уштыш. Первижӹ Аказан мӱлӓндӹш пырен. Сола лишнӹ техень вӓр лӹмвлӓ улы: Йогор лап, Тарьян карем, Кого лидӹ, Пӹркем лидӹ, Алабай пичӹ, кыдым первижӹ Талди карем маныныт. 2001-шӹ ин солашты эдем ӹлен.
Украин черемисвлӓ
Украин черемисвлӓ — кырык марынвлӓн этногруппа, кыдывлӓ 1527-шӹ и гӹц 40 и Черемис вырсывлӓн шыпшылтмы жепӹна Речь Посполитаян украин мӱлӓндӹш ӹлӓш ванженӹт. Украинышты нӹнӹм «чемерис» этноним доно пӓлӓт. Академик Ярослав Дашкевич семӹнь нӹнӹ кырык марын ылмыштым XVIII-шы курым якте шижӹнӹт дӓ тошты мары Йымын йылажылан ыдылыныт. Но Бар халашты ӹлӹшӹвлӓжӹ XIX-шы –курым мычаш якте кырык мареш ӹшкӹмӹштӹм шотленӹт. Ти кырык марынвлӓ пленыш нӓлмӹвлӓ ылыныт дӓ нӹнӹм туан мӱлӓндӹвлӓштӹ гӹц Московин вадывел тӹрӹшкӹжӹ ӹлӓш депортируенӹт, а нӹнӹн ӹлӹмӹ вӓрвлӓшкӹштӹ рушынвлӓм колтенӹт.
Поленгӓ
Ажедмӓш:
Украин черемисвлӓ
1527-шӹ ин Москови гӹц нӹнӹ Ош Руш Эл вашт Волынь мӱлӓндӹш кыргыж шӹлӹнӹт. Кырык марынвлӓн массовый эмиграцин кокшы коэжӹ 40 и нӓрӹ шыпшылтшы Черемис вырсывлӓ жепӹн XVI-шы курымын эртен. XVIII-шы курымын Полтавщиныш Курск губерняш депортируйымы марынвлӓ кыргыжыныт. Нӹнӹ тӹнӓм кырык марла попенӹт. Тӹнгжӹм нӹнӹ Подолин Бар халашкы (1541-1542) ӹлӓш ванженӹт, кышты нӹнӹ «Черемис Бар» лӹмӓн хала районышты ӹленӹт. Подолин мӱлӓндӹвлӓжӹм тадарвлӓ гӹц оролен Украинылан служенӹт, тенгеок Шим тангыж тӹрӹшкӹ весӹвлӓ сага вырсы походвлӓшкӹ каштыныт. Ныр, ӓмвичӹ пӓшӓм ӹштенӹт, вольыкым урденӹт, мӱкшӹм анженӹт дӓ йӓнзӹ (охотник) ылыныт.
Поленгӓ
http://vkontakte.ru/photo-2564602_150218490
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
280 и
280 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Конакри
Конакри (французла ‎‎ Conakry ; сусула ‎‎Kɔnakiri ) — Гвинейин вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1 931 184 эдем ӹлен.
Категори:Гвиней халавлӓ
Украин черемисвлӓ
XVII-шӹ курымын мычашыжы якте марынвлӓ кого тӹшкӓвлӓ доно цымырын ӹленӹт дӓ марын ылмышты раскыдын шижӓлтӹн. Богдан Хмельницкин ирӹк верц кредӓлмӓшыштӹжӹ кого палшык ылыныт, шукынжок тӹнӓм нӹнӹ козаквлӓн монгырышты ылыныт, ӹшке имниэшкӹ частьвлӓштӹ лин ӓль полквлӓштӹ ӹшке отрядвлӓштӹ доно. Тӹ годымок, украинвлӓ марынвлӓ вӹкӹ нерӹштӹм кыптыртен анженӹт дӓ Польшын армиштӹжӹ служышы, дискриминацим шижшӹ тадарвлӓ сага 2000 нӓрӹ сарзӹ Турци, 400 нӓрӹн, Молдави монгырыш ванженӹт. Тӹнг дислокацм вӓрвлӓштӹ Каменец-Подольски дон Бар ылыныт.
1672-1673-шы ивлӓн гетман Петро Дорошенкон йоли лӹвӓлнӹжӹ гетман Михайло Ханенко дон Иван Самойлович дӓ руш арми ваштареш Чигирин хала лишнӹ кредӓлӹнӹт. Тӹнӓмшӹ марӹвлӓ Подолиштӹ цаткыды виӓн ылыныт. 1699-шы ин Подоли гӹц Дунай тӹнгӹш Хотинщинышкы ванженӹт дӓ тӹшец мӹнгеш тошты в-арӹшкӹшток пӓртӹлынӹт, тидӹ паштек нӹнӹм Волошын чемерисвлӓ манаш тӹнгӓлӹнӹт. XIX-шӹ курымын 50-60-шы ивлӓн Барыштыш марынвлӓ Руш Империн чиновниквлӓжӹ ваштареш крепостной правам вашталтымы верц кредӓлӹнӹт. Украиныш ванжышы марынвлӓ кишӓде ямделыт, тидӹ гишӓн ти сӓндӓлӹкӹн топонимикыжы, антропонимикыжы дӓ материальный культурыжы попа. Шамаклан ХХ-шы курымын 20-шы ивлӓжӹ якте пӱэргӹ мыктешкӹвлӓн чемерка лӹмӓн вӹлвӓл выргемӹм кычылтыныт. Мары тӹр дон фольклор элементвлӓм Подолиштӹш украинвлӓ ӹнде ӹшкӹмӹнеш шотлат.
Категори:Украина
1386 и
1386 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Чисана
Чисана (англла Chisana ; атнала Tsetsaan’ Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 224.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 0 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Гуннарорхис
Гуннарорхис (Gunnarorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Гвиней
Гвиней (французла Guinée; официал лӹмжӹ — République de Guinée) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Сенегал, йыдвелнӹ дӓ йыд-ирвелнӹ Мали, ирвелнӹ Кот-д’Ивуар, кечӹвӓлвелнӹ Либери, кечӹвӓл-вадывелнӹ Сьерра-Леоне, йыд-вадывелнӹ Гвиней-Бисау, вадывелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 10 057 975 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 245 857 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Конакри.
Регионвлӓжӹ
Категори:Гвиней
Гӧреле
Гӧреле (турокла Görele ) — Турцин, йыд-ирвел Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.232 (пӱэргӹ: 14.864; ӹдӹрӓмӓш: 15.368) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1387 и
1387 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мендонцелла
Мендонцелла (Mendoncella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
281 и
281 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Мендонцелла
Категори:Орхидейвлӓ
1388 и
1388 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
282 и
282 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ӹндекш логер
Ӹндекш логер - Угарман областьын Шӓрӓнгӓ кымдемӹн Изи Ышта дон Щенник солавлӓ лоштыш карем.
Категори: Географи Категори: Угарман область топонимика Категори: Мары топонимика
Йылдыз Хамидие мечеть
Йылдыз Хамидие мечеть (турокла Yıldız Hamidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1884 - 1886 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Тӹшкӓ шӓкшӓльӹвлӓ
Тӹшкӓ шӓкшӓльӹвлӓ (Takydromus) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 22 тӹрлӹ тӹшкӓ шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Гимнадениопсис
Категори:Орхидейвлӓ
Нуж
Нуж (Urtica) — нужвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. Вурдыжы дон ӹлӹштӓшвлӓжӹ пачкен йылатышы им-ан ылыт. Латинлӓ ūrō «йылатем» лиэш. Ти йыхыш цилӓжӹ 40-45 махань-шон йиш нуж пыра. Шӹренжок юалгырак климатан сӓндӓлӹквлӓштӹ кушкеш (Мӱлӓндӹн Йыдпел велнӹш пелӹштӹжӹ).
Мары Элышты дӓ Руш Элышты шӹренжок кого нуж (Urtica dioica) дон каля нуж (Urtica urens) вӓшлиӓлтӹт. Шошым пышкыды нуж ӹлӹштӓшвлӓм салатыш пиштӓт, тенгеок лем дон соусым ӹштӓт.
Категори:Кушкышвлӓ
Ӹрвӹж карем
Ӹрвӹж карем - Пӧртныр сола доныш карем.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
283 и
283 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ментаста-Лейк
Ментаста-Лейк (англла Mentasta Lake ; атнала Mendaesde ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 790.1 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 142 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
1389 и
1389 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Зал Махмут Паша мечеть
Зал Махмут Паша мечеть (турокла Zal Mahmud Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Эйӱп районын тошты (1551 - 1577 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
284 и
284 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Февраль
Февраль (лат.: Februarius, латин йӹлмӹштӹш februare шамак гӹц, кыды кырык марла «итӹрӓйӓш» ылеш, Februa лӹмӓн итӹрӓйӹмӹ ритуал лӹмеш) — Григориан календарьын кокшы тӹлзӹжӹ. Цезарьын реформыжы якте, тошты Рим календарьышты тидӹ луаткокшы тӹлзӹ ылын. Тӹнӓм календарь март гыц тӹнгӓлӓлтӹн. Ти тӹлзӹ нӹл и вуй гӹц ӹшке шотшым вашталта: кым гӓнӓ тӹдӹ 28 кечӓн, нӹлӹмшӹ ижӹ 29-ӓн. 1930-шы ин Совет Ушемӹштӹ февраль гӹц 30 кечӓнӹм ӹштӹнештӹ ылын, но ти шанымашым ӧрдӹш шӹкӓлӹнӹт. Алык марынвлӓ ти тӹлзӹм пургыж маныт.
Менделтна
Категори:Аляска
Гвиней-Бисау
Гвиней-Бисау (португалла Guiné-Bissau; официал лӹмжӹ — República da Guiné-Bissau) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Сенегал, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Гвиней, вадывелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 647 000 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 36 125 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Бисау.
Категори:Гвиней-Бисау
1390 и
1390 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Бисау
Аккра (французла ‎‎ Dakar‎ ) — Гвиней-Бисаун вуйхалажы. Халан территорижӹ: 77 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 407 424 эдем ӹлен.
Месоглоссум
Месоглоссум (Mesoglossum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ӹсня карем
Ӹсня карем - Сарансола дон Кӱшӹл Пӹзӹкныр лоштыш карем.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Месоглоссум
Категори:Орхидейвлӓ
Парсыншылдыр
Парсыншылдыр (Scardinius erythrophthalmus) — карпвлӓн йыхыш пырышы Европа дон Покшал Азин вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тыгыды кол. .
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Бисау
Категори:Гвиней-Бисау халавлӓ
Гимнохилус
Гимнохилус (Gymnochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Клейстес
Клейстес (Cleistes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 64 йиш тӹрлӹ клейстес улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Зейнеп Султан мечеть
Зейнеп Султан мечеть (турокла Zeynep Sultan Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1769 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Гиноглоттис
Гиноглоттис (Gynoglottis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Кӱртӱн
Кӱртӱн (турокла Kürtün ) — Турцин, йыд-вадывел Гӱмӱшхане илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.702 (пӱэргӹ: 6.400; ӹдӹрӓмӓш: 6.302) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
286 и
286 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
МакКарти
МакКарти (англла McCarthy ; атнала ? ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 384.0 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 42 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Хапалохилус
Хапалохилус (Hapalochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1391 и
1391 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
287 и
287 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Шӹргӹ шӓкшӓльӹ
Шӹргӹ шӓкшӓльӹ (Zootoca vivipara) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 12 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Тимон шӓкшӓльӹвлӓ
Тимон шӓкшӓльӹвлӓ (Timon) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Покшал Ирвелӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ тимон шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Уиттиер
Уиттиер (англла Whittier ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 51.0 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 182 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
288 и
288 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Зейрек мечеть
Зейрек мечеть (турокла Zeyrek Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1118 - 1124 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Ӹсня нер
Ӹсня нер - Пӹзӹкныр велнӹш Ӱл Пӹзӹкныр доныш алык.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
1392 и
1392 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Ӹсня кужы алык
Ӹсня кужы алык - Виловат велнӹш Юаньсир доныш алык.
289 и
289 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1393 и
1393 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Хедероркис
Хедероркис (Hederorkis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Хедерорхисулы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹвлӓ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹвлӓ (Lacerta) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ ыжарикӓ шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1394 и
1394 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Лӧркӓ
Лӧркӓ (Anas platyrhynchos) — лыдывлӓн (Anatidae) йыхын комбывлӓ гань ылышвлӓн (Anseriformes) группа гӹц ылшы кек. Озы лоркӓн кытшы 62 см, ӓвӓжӹн — 57 см, нелӹцӹштӹ 1—1,5 кг якте шоэш. Озыжын вуйжы дӓ шӱжӹ ыжаргы, онгжы шимӓкӓ-кӹрӓн, туп дон мӹшкӹр монгыржы - лудикӓ, тавыкын-тавыкын ала. Авӓжӹн цӹрежӹ кырӓникӓ, шимӓка ала пынвлӓм шӹренок цаклет. Шылдырыштышты симӓка пӹцӓлгы кымда корны кеӓ.
Марла лӹмӹм "Русско-марийский словарь биологических терминов" лӹмдер гӹц нӓлмӹ. Х. Ф. Балдаев, Й-О. 1983.
Категори:Лыды йишвлӓ Категори:Вӹд кеквлӓ
290 и
290 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Помидор
Помидор, вес семӹньжӹ томат, (Solanum lycopersicum) — икиӓш ӓль шукыиӓш кушкыш. Латин Америка гӹц кандымы кавштавичӹ кушкыш. Кӹцкӹжӹм ботаниквлӓ "мӧр" маныт. Помидорым Европыш 1522-шы ин Италиш пӹтӓри кандымы дӓ тӹдӹм качкаш ярдымеш, яданеш, эдемӹм пуштшеш шотленӹт.
Категори:Кавштавичӹ кушкышвлӓ Категори:Продуктывлӓ Категори:Качкышвлӓ
Польша
Польша (Polska), Польша Республика (Rzeczpospolita Polska) — Покшал дӓ Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Германи, кечӹвӓл-вадывелнӹ Чехи, кечывӓлвелнӹ Словаки, кечӹвӓл-ирвелнӹ Украина, ирвелнӹ Белорусси, йыд-ирвелнӹ Литва дӓ Калининград область доно пӹсмӓным кыча.
Вуйхалажы: Варшава, вес кого халавлӓ: Краков , Лодзь
Кымдецшӹ:, ӹлӹзӹ шот: 38,422,346 (2017), кугижӓнӹш йӹлмӹ: поляк, валюта лӹм: злоты — złoty (PLN) Pinta-ala
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европа Ушем кугижӓнӹшвлӓ Категори:Молнамшы соцсӓндӓлӹквлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Кловеси
Кловеси (Clowesia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ кловеси улы.
Ӱч Шерефели мечеть
Ӱч Шерефели мечеть (турокла Üç Şerefeli Cami ) — Турциштӹ Эдирне халан тошты (1438 - 1447 ивлӓн) мечетьшӹ.
Татитлек
Татитлек (англла Tatitlek ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын native ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 18.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 107 эдем ӹлен.
Ӹсня шӹргӹ
Ӹсня шӹргӹ. Ти лӹм доно Кырык сирӹштӹ кок шӹргӹ улы. Иктӹжӹ - Пӹзӹкныр вел Сарансола дон Кӱшӹл Пӹзӹкныр лошты, весӹжӹ -  Виловат велнӹш Юаньсир сола доны.
Ӱч Шерефели мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Татитлек
Категори:Аляска
Кловеси
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӹсня шӹргӹ
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Поствайкин, Евграф Михайлович
Евграф Михайлович Поствайкин — прозаик. 1944 ин 10 вӱдшорышто Мары Эл, Кырык мары районын Парнингӓш солаэш шачын. "Гидропроект" институтын инженержӹ. У Чебоксар халашты ӹлӓ.
П П
Торул
Торул (турокла Torul ) — Турцин, йыд-вадывел Гӱмӱшхане илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.829 (пӱэргӹ: 6.847; ӹдӹрӓмӓш: 6.982) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хелци
Категори:Орхидейвлӓ
292 и
292 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
291 и
291 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹ
Ыжарикӓ шӓкшӓльӹ (Lacerta viridis) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европышты дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 15 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1395 и
1395 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Фатса
Фатса (турокла Fatsa ) — Турцин, йыдвел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 100.303 (пӱэргӹ: 50.259; ӹдӹрӓмӓш: 50.044) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хеллериелла
Категори:Орхидейвлӓ
Месоспинидиум
Месоспинидиум (Mesospinidium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Месоспинидиум улы.
293 и
293 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1396 и
1396 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Толсона
Категори:Аляска
Кохлеантес
Кохлеантес (Cochleanthes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ кохлеантес улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
294 и
294 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Шакирин мечеть
Шакирин мечеть (турокла Şakirin Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын у (7-шӹ май 2009 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Ӓзӹк ныр карем
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
1397 и
1397 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Тувалу
Тувалу (тувалула Fakavae Aliki-Malo i Tuvalu, англла Tuvalu ) — Океаништӹш ошмаоты кугижӓнӹш. 2010-шы ин тӹштӹ 10 472 эдем ӹлен. Территорижӹ 26 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Фунафути.
295 и
295 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Пресли, Элвис
Э́лвис Ааро́н Пре́сли (Elvis Aaron Presley; 8 январь 1935, Тупело, Миссиссипи штат (Tupelo, Mississippi) — 16 август 1977, Мемфис, Теннесси (Memphis, Tennessee) — американ мырызы дӓ актёр. Тӹдӹм Рок-н-роллын кугижӓэш шотлат.
П П
Тонсина
Тонсина (англла Tonsina ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 383.3 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 92 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Ӓлякӓн пичӹ
Ӓлякӓн пичӹ - Усола велнӹш Копонӓнгӹр сола дон  Якшар Йыл велнӹш  Марьясола лоштыш ныр. Ти лӹм донок эче Тамарайсола лишнӹ пичӹ улы.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Фунафути
Категори:Тувалу халавлӓ
Сусувлӓ
Сусувлӓ (сусула Susu ) — манде группыш пырышы сусу йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Сусувлӓ цилажӹ 3,5 млн. нарӹн ылыт.
Ӹлӹмӹ вӓрвлӓштӹ дон шотышты
Категори:Мандевлӓ Категори:Гвиней халыквлӓ Категори:Мали халыквлӓ Категори:Сенегал халыквлӓ Категори:Сьерра-Леоне халыквлӓ
Хелонома
Хелонома (Helonoma ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ Хелонома улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Келкит
Келкит (турокла Kelkit ) — Турцин, кечӹвӓл Гӱмӱшхане илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 41.523 (пӱэргӹ: 20.883; ӹдӹрӓмӓш: 20.640) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1398 и
1398 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Виллоу-Крик
Виллоу-Крик (англла Willow Creek ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын native халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 105.1 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 201 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Шехзаде мечеть
Шехзаде мечеть (турокла Şehzade Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1543 - 1548 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Даревски шӓкшӓльӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Коели
Коели (Coelia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ коели улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Першембе
Першембе (турокла Perşembe ) — Турцин, йыдвел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 32.894 (пӱэргӹ: 16.509; ӹдӹрӓмӓш: 16.385) эдем ӹлен.
296 и
296 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Херписма
Херписма (Herpysma ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мальва йишвлӓ
Мальва йишвлӓ (Malvaceae) — мальва пеледӹшвлӓн группыш пырышы шукиӓш, кокиӓш ӓль икиӓш пеледӹшӓн шудыла кушкышвлӓ, ӹлыштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 4225 тӹрлӹ мальва улы.
Tilioideae
Категори:Кушкышвлӓ
Пушкин, Александр Сергеевич
Пушкин Александр Сергеевич (Москва, 1799 — Петербург, 1837) — кымдан пӓлӹмӹ, Руш Элышты когон яратымы национальный поэт. 1811-1817-шӹ ивлӓн дворян тетявлӓлӓн пачмы Царское Селоштыш лицейӹштӹ тыменьын. 1820-шы ин ”Руслан дон Людмила” лӹмӓн пӹтӓриш поэмыжым сирен. Пушкинӹн кыды-тидӹ пӓшӓжӹм кырык марлаат лыдаш лиэш. Иктӹжӹ нӹнӹ логӹц — ”Евгений Онегин” поэмыжы, кыдым В. Григорьев-Тотир сӓрен.
П П
Мандинкавлӓ
Мандинкавлӓ (мандинкала Mandink'a ) — манде группыш пырышы мандинка йӹлмӹлӓ попышы вадывел Африкышты ӹлӹшӹ мусульман (99.9%) халык. Мандинкавлӓ цилажӹ 13 млн. нарӹн ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мандевлӓ Категори:Буркина Фасо халыквлӓ Категори:Гамби халыквлӓ Категори:Гвиней халыквлӓ Категори:Гвиней-Бисау халыквлӓ Категори:Кот-д’Ивуар халыквлӓ Категори:Либери халыквлӓ Категори:Мали халыквлӓ Категори:Мавритани халыквлӓ Категори:Нигер халыквлӓ Категори:Сенегал халыквлӓ Категори:Сьерра-Леоне халыквлӓ Категори:Чад халыквлӓ
1400 и
1400 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
297 и
297 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1401 и
1401 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
299 и
299 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Хершелианте
Хершелианте (Herschelianthe ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Талкитна (йогы)
Талкитна (англла Talkeetna River ; атнала Taa’i Na’ ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын йогыжы. Кужыцшы 137 км. уштыш.
Йогы лӹмӹн атнала этимологижӹ «taa’i» ('кымыт') дон «na’» ('йогы') шамаквлӓ гӹц лин.
Шемси Паша мечеть
Шемси Паша мечеть (турокла Şemsi Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Ӱскӱдар районын тошты (1580 - 1581 ивлӓн) мечетьшӹ.
Ширан
Ширан (турокла Şiran ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Гӱмӱшхане илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 18.237 (пӱэргӹ: 9.113; ӹдӹрӓмӓш: 9.124) эдем ӹлен.
Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ
Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ (Anatololacerta) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ дӓ Грециштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ Анатоли шӓкшӓльӹ улы.
Коелиопсис
Коелиопсис (Coeliopsis hyacinthosma) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ коелиопсис улы.
Анатоли шӓкшӓльӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Коелиопсис
Категори:Орхидейвлӓ
Шемси Паша мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Тӓрзӹ
Тӓрзӹ — эдем, кыдым тӓрлӹмӹ пӓшӓ ӹштӓш; пӓшӓзӹ.
Employment
Ширан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1402 и
1402 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Мексикоа
Мексикоа (Mexicoa ghiesbreghtiana ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Мексикоа улы.
Синонимвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Улубей (Орду)
Улубей  (турокла Ulubey ) — Турцин, ирвел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 18.263 (пӱэргӹ: 8.971; ӹдӹрӓмӓш: 9.292) эдем ӹлен.
Анатоли шӓкшӓльӹ
Анатоли шӓкшӓльӹ (Anatololacerta anatolica) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Турциштӹ дӓ Грециштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӓкшӓльӹ. Кытшы 24 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Улубей (Орду)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хельтаи, Гашпар
Гашпар Хельтаи (Heltai Gáspár; 1500 (?)—1574) — Кыце реформaци туaн йӹлмӹ доно сирӹмӹ сӹлнӹшaям виӓнгдӓш пaлшен, тидӹм немӹцлӓ попышы Гaспaр Хелтaйын творчествыштыжы ужaш лиэш. Реформaци aгыл ылгецӹ, Хелтaй венгр йӹлмӹм моло тыменеш ылын вӓл? Тӹдӹ венгр йӹлмӓн хaлaшты свӓшеньӹк ылын дӓ Лӱтерӹн шaнымaшвлӓжӹм шӓрен. Тенге тӹдӹ 36 иӓшӹн венгр йӹлмӹм тыменяш тӹнгӓлеш. Хелтaй Колошвaрышты пӓшӓм ӹштен, церкӹштӹ службaвлӓ гӹц пaснa тӹдӹ типогрaфим пaчын. Хелтaй ӹшкежӓт сирен дӓ пецӓтлен шaлген. Тӹдӹн семӹнь текствлӓ эдемлӓн йӹрвӓш ӹлӹмӓшӹм ынгылaш пaлшaт. Тӹдӹ вольыквлӓ гишӓн ямaквлӓм, Бонфинӹн хроникӹм, кaтехезисӹм, молитвӓвлӓм, инквизицин преступленивлӓжӹ дӓ ӓрӓкӓ йӱмӓшӹн вредӓжӹ гишӓн шукы сирен.
Ти пӓшӓвлӓ шӹренжок сӓрӹмӹвлӓ ылыт, но молнaмшы гaньы лaтин гӹц aгыл, a немӹц йӹлмӹ гӹц. Сӓрӹмӹжӹ годым Г. Хелтaй оригинaл текст кӧргӹштӹ веле aк "шӹнзӹ", тӹдӹ текствлӓм венгр рокыш шӹндӓ дӓ венгр хaлыкын овуцaвлӓжӹ гишӓн сирӓ, предложенивлӓмӓт вaштaлтылеш. Седӹндонaт тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹ ӹлӹшӹвлӓ ылыт, туртaнг шӹцшывлӓ aгылеп.
Хелтaй ӹшке жепӹнжӹ юморист дӓ ушемкымдем критик сеӹнь пӓлӹ ылын, тидӹм шaмaклaн "Дворянин дон келтӹмӓш" (A немес емберрӧл éс aз ӧрдӧгрӧл) пӓшӓштӹ ужaш лиэш. техень сӱжетӓн пӓшӓ вес хaлыквлӓн сӹлнӹшaяштaт вӓшлиӓлтеш дӓ тӹштӹ дворянин гишӓн шaйыштaлтеш, кыды кудыложым виктӓрӓш келтӹмӓшӹм тӓрлӓ. Келтӹмӓшӹжӹ дворянинлӓн пaйдaм погaш пaлшaш сӧрӓ, но вӓрешӹжӹ тӹдӹм нӓлшӓшлык, мaм пӹтӓриш вaштaреш толшы келесӓ лиэш. Тидӹ пaштек келтӹмӓш хресӓнь эдемвлӓм пиш тулaш дӓ орлaндaрaш тӹнгӓлеш. Тӹ мӓгӓлӹн пӹтӓриш вaштaреш толшaт кaйын колтa. Тӹдӹжӹ изи ӹдӹрӓш ылеш. ӹдӹр хозaм ужын колтa дӓ шӹдӹ пaржы доно: "Келтӹмӓш тӹньӹм нӓнгеӓ ылгецӓт" - сӹгӹрӓл колтa. Дӓ тенге келтӹмӓш хозaге, вӓтӹге aдыш нӹнӹм нaмaл кеӓ.
Хелтaйын творчествыжым Рaблен доно тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Aвтор рaбство вaштaреш ылын, но тиштӹ ик монгырым пӓлдӹртӹде aк ли- тӹнг шотыштыжы тӹдӹ лaч экономический монгырым веле aнжен, тӹдӹм эффективныеш шотлыде, эдемвлӓм орлaндaрымым тӹдӹ шотыш нӓлде. Хелтaй кыце ӹшке сирен дӓ тенгеок сӓрӹмӹ пӓшӓмӓт aктивно ӹштен. Шукы логӹц Йaнош Хуниaди гишӓн сирӹмӹжӹ кымдaн пӓлӹмӹ лин. Сирӹзӹ семӹнь Хелтaй кӹзӹтӓт лыдмы aвтор ылеш, тӹдӹн фaнтaзижӹ, сирӹмӹ дӓ шaйыштмы стильжӹ кӹзӹтшӹ лыдшылaнaт интеренсе ылыт.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
301 и
301 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Финн-угор сирӹзӹвлӓн конгресс
Финн-угор сирӹзӹвлӓн конгресс — 2010-шӹ ин Финляндиштӹ, Оулу халашты лиэш.
Финн-угор писательвлӓн пӹтӓришӹ Конгресс 1989 ин Мары Элӹштӹ, Йошкар-Олашты, ылын. Тӹдӹн девизшӹ: «Писатели в борьбе за мир, прогресс и взаимопонимание между народами» – «Халыквлӓ лошты келшӹмӓш, тыр, иктӹ-весӹм ынгылымаш дӓ прогресс верц кредӓлмӓштӹ писательӹн вӓржӹ». Российӹн Писатель ушемӹм вуйлатышы Сергей Михалков форумым пачын. Литератур кӹлвлӓм виӓнгдӹмӹ гишӓн шая кен. Николай Рыбаков конгресслӓн негӹцӹм пиштен. Финн-угор писательвлӓн Ассоциацин пӹтӓришӹ президентеш венгр профессор Петер Домокошым айырымы.
Кокшы вӓшлимӓш 1991 ин Финляндиштӹ, Эспо халашты (Хельсинки лишнӹ), «Родной язык – моя Родина» – «Туан йӹлмӹ – мӹньӹн шачмы вӓрем» лӹм доно эртен. Тӹдӹн покровительжӹ Теллерво Койвисто, Финляндин президентӹн пелӓшӹжӹ, ылын.