cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Маврикий фуди
Маврикий фуди тенгеок Маскарен фуди (Foudia rubra) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Маврикий ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ фуди. Кытшы 14 см якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Думлупынар
Думлупынар (турокла Dumlupınar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.301 (пӱэргӹ: 1.629; ӹдӹрӓмӓш: 1.672) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «думлу» (archaic word «дум» 'cold water' «-лу» 'suffix: having of') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Еврази шӱлӹвлӓ
Еврази шӱлӹвлӓ (Erinaceus) — шӱлӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ шӱлӹ улы. Кытшы 14–30 см, нелӹцшӹ 0,4–1,1 г якте шоэш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шӱлӹвлӓ
Агата Кристи
Б Б
Мерӓ
Халык Мерӓ (Рушан: Меря) ыльы тошты годшы Йыл-финнугрвлӓ. Ти кытлашты тӹдӹ ӹрдӹ ирвел Россий ылеш: Ярослав, Кострома, Иванов, Владимир обдастьвлӓшты. Тӹштӹ Пиш шукы археологи предметвлӓм рок гӹц мон лыктыныт.
Пӹтäришe шая вӓшлиеш гот Йордан доно. Тӹдӹ халыкым "мерен" лӹмдеш ыльы. Археологвлӓ маныт мерен вуйхалажы Сар-городище Неройӓр сиршты Ростов доно ыльы. Ярославль-хала тоштын мерен хала ыльы.
Мерӓн йылмы финн-угр йылмы ылеш, тембӓл весӹ йылмывлӓлӓн: марын, муром, эрзӓ, мещера дӓ вепс. Лӹмлӹ версия улы ма мерӓн вадывел марӹн(марен) укш ыльы.
References
М Категори:Финн-угр халыквлӓ
Volga Finns
Хьюстон
Хьюстон (англла Houston ) — Америкын ушымы штатвлӓн Техас штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,558 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2,099,451 (метропол: 5,946,800 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Техас
1828 и
1828 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Айдынджык (Йозгат)
Айдынджык (турокла Aydıncık ) — Турцин, йыдвел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.558 (пӱэргӹ: 6.357; ӹдӹрӓмӓш: 6.201) эдем ӹлен.
Куусамо
Ку́усамо — йыдпелвел-ирвел Финляндиштӹ вӓрлӓнӓ. Койллисмаа районышты кок общины ло гӹц иктӹжӹ.
Айдынджык (Йозгат)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Куусамо
Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 17 003 эдем.
Спорт
Куусамо — телшӹ йиш спортын кого центыржы, и мычкы тӹштӹ иктӓ ик миллион турист ылыт.
История
XVII курым якте Куусамо территориштӹ саамвлӓ вӓрлӓненӹт. 1673 и гӹц тӹнгӓлӹн финн халык ти вӓрвлӓштӹ ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Силиври
Силиври (турокла Silivri ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 134,660 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Якшар нерӓн шӹнгӹртӹш
Якшар нерӓн шӹнгӹртӹш (Sturnus sericeus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Китай, Гонконг, Япони, Кечӹвӓлвел Корей, Филиппинвлӓ, Тайвань дӓ Вьетнамышты вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 21–24 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 118 см якте шоэш.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Платистеле
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ
Ишкӹ пачан ыжар кӓдӹ (Treron sphenurus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Сейшел фуди
Сейшел фуди (Foudia sechellarum) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Сейшел ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ фуди.
Стеллилабиум
Стеллилабиум (Stellilabium) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ стеллилабиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сейшел фуди
Категори:Кошыгеквлӓ
1829 и
1829 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Кужы пачан кырык кӓдӹ
Кужы пачан кырык кӓдӹ тенгеок Буру кырык кӓдӹ (Gymnophaps mada) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ (Буру) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 33–33–39 см якте шоэш.
Чине
Чине (турокла Çine ) — Турцин, Кечӹвӓл Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 53,694 (пӱэргӹ: 26,823; ӹдӹрӓмӓш: 26,871) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сексӹ
Сексӹ тенгеок колвӓрӓш (Pandion haliaetus) — вӓрӓш йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ хир кек. Кытшы 50–66 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 127–180 см, нелӹцшӹ 0.9–2.1 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кеквлӓ
Хисарджык
Хисарджык (турокла Hisarcık ) — Турцин, вадывел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.840 (пӱэргӹ: 7.338; ӹдӹрӓмӓш: 7.502) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хисар» ('кӓрмӓн') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Галисивлӓ
Галисивлӓ (галис. pobo galego) — Испанин Галиси провинциштӹ ӹлӹшӹ халык. Шотышты — 10 млн. эдем якте. Ик миллион нӓрӹжӹ Америкышты ӹлӓ (Аргентинышты, Бразилиштӹ, Венесуэлышты, Уругвайышты, Мексикышты, Кубышты, АУШ-ты). Йӹлмӹштӹ — галиси. Религиштӹ — католицизм. Ӹшкӹмӹштӹм галего маныт. Провинцин вуйхалажы — Сантьяго де Компостела.
Пӓлӹмӹ галисивлӓ
Категори:Галиси Категори:Европыштыш халыквлӓ Категори:Халыквлӓ Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Аргани
Аргани ( Argania spinosa ) — сапота йишвлӓн группыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Сапота йишвлӓ
Ациантус
Ациантус (Acianthus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Ирвел Австралиштӹ, У Зеландиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 21 йиш тӹрлӹ ациантус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Чекерек
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Айлант
Айлант ( Ailanthus ) — Simaroubaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Венгрвлӓн важвлӓштӹ дӓ кугезӹ курымаш поэзиштӹ
Венгрвлӓн важвлӓштӹ дӓ кугезӹ курымаш поэзиштӹ
Венгриш толмаш
Венгрвлӓ кӹзӹтшӹ территориштӹштӹ, Карпат кырыквлӓ лишнӹ, тӹжем иӓт утла ӹлӓт. 896—900-шӹ ивлӓ лошты икӹжӓк-иктӹштӹ доно цаткыды кӹлвлӓм кычышы имни кӹтӧзӹ племенӓвлӓ, йыхвлӓ ти территориш ӹлӓш ванженӹт, кыдывлӓм Вадывел Европа хрониквлӓ хунгарус лӹм доно лӹмденӹт. Кӹтен ӹлӹшӹ печенегвлӓ нӹнӹн мӱлӓндӹвлӓш толын, нӹнӹм шӹкен лыктыныт дӓ хунгарвлӓлӓн Днепр дон Днестр лоштыш территорим кодаш дӓ вадывекӹлӓ тӓрвӓнӓш вӓрештӹн. Тенге гӹнят нӹнӹн корнышты доно первирӓк, 300-шы ивлӓн ти мӱлӓндӹвлӓ мычкы гуннвлӓ дӓ 600-шы ивлӓн аварвлӓ эртенӹт. Венгрвлӓ, вес толшы халыквлӓ доно тӓнгӓштӓрен, цӓшӓнрӓквлӓ ылыныт. Первирӓк ирвец толшы племенӓвлӓ Европылан кого лӱдӹшӹм сагашты канденӹт, но ӹшке виӓнгмӹ доно алнзылнырак ылшы халыквлӓ ваштареш кредӓлӹн, нӹнӹлӓн халык семӹнx ямаш пуйырен ылен. Венгрвлӓжӹ гӹньӹ, у мӱлӓндӹш толмыкышты, тӹштӹ у семӹнь ӹлӓш тыменяш цаценӹт. Тенге нӹнӹ Европыштыш мӱлӓндӹ кычылтмы дӓ мӱлӓндӹн хоза ылмы системеш тымень кердӹнӹт. Тидӹ ӹшке кугижӓнӹш дон халык культурым виӓнгдӓш палшен.
Кейзар Отто Икшӹн яжон организуйымы феодальный дӓ виӓнгшӹ техникӓн армижӹ венгрвлӓн анзыкыла кемӹштӹм шагалтен кердӹн. Венгрвлӓн мыктешкӹ армиштӹ пӹсӹ ылын, но худан вооружаялтшы, седӹндонат тӹдӹ 995-шӹ ин аусбург лӹвӓлнӹ шин шӓлӓтӹмӹ лин. Тидӹ паштек венгр йыхвлӓн лужавуйвлӓштӹ халыкланышты кыце ӹлен лӓктӓш лиэш, шанаш тӹнгӓлӹнӹт. Нӹнӹ семӹнь Дунай дон Тиса-йогывлӓн территоривлӓэш ӹлӓш кодаш гӹньӹ, тӹнӓм тиштӹш культурывлӓмӓт, феодальный ушемкымдем организацимӓт шотыш нӓлмӹлӓ дӓ у семӹнь ӹлӓш тыменьмӹлӓ — тидӹм нӹнӹ ынгыленӹт. Седӹндонат герцог Геза (Гéза) дӓ тӹдӹн Иштван (Истжáн) эргӹжӹ хырестӓлтӹт дӓ X-шы курымын венгр халыкат хӹрестӹмӹ лин. Тиштӹ ик моментӹм пӓлдӹртӹде ак ли, нӹнӹ Рим (католицизм) ыдылмы овуцам айыренӹт, а Константинопольын православим агыл. Тидӹ гӹц пасна тӹ жепӹн Венгриштӹ частный кидӹштӹ пайдам кычылтмыланат негӹцӹм пиштӹмӹ. Тенге Венгрин кугижӓнӹш шачын.
Первиш поэзи
У мӱлӓндӹш толмы жепӹн венгрвлӓн ӧрт культурышты лач ышма доно попымы (устный) традициӓн веле ылын. Тидӹм эче халык поэзи лӹм доно лӹмдӓш лиэш. Шамаквлӓн «тистӹ, буква» (бетӱ) дӓ «сирӓш» (ир) тошты ылмышты пиш первиок сирен мыштымы гишӓн попат. Ти сирен мыштымашыжы кужы текствлӓм сирӹмӹм эче ак анжыкты. Тидӹ кӹтӹк информацим пумы гишӓн пӓлдӹртӓ — пу вӹлӓн пӹчкеден ӓль кӱ вӹлӓн ыдырен анжыктымы текствлӓм. Тӹ жепӹн венгрвлӓ 200 и нӓрӹ Византи донат кӹлвлӓм кыченӹт, кыды венгржы лин кердеш грек (православный) ыдылмы овуцамат жеплен дӓ седӹндоно грек алфавит донат пӓлӹмӹ ылын. Рифмӓн-сирӹмӓш стиль шаманизм анжалтышан культурышты дӓ ӹлӹмӓшӹштӹ ситен ылын. Кугезӹ годшаш венгр халык поэзи оригинальный формыжы доно перегӓлт кодде, но варарак сирӹмӹ документвлӓм анжаш гӹньӹ, халык поэзиштӹш пиш первишӹ элементвлӓм моаш лиэш. У мӱлӓндӹш ванжымы жепӹн поэзи музыка, куштымаш дӓ драма доно цаткыдын кӹлдӓлтӹн — тидӹм шӹренжок шаман ӹштен шалген.
В В В
Япони ыжар кӓдӹ
Япони ыжар кӓдӹ (Treron sieboldii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Плейоне
Плейоне (Pleione) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ плейоне улы.
Йиш гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Финлянди халавлӓ
2008-шӹ ин сандалӹкӹштӹ 113 хала ылын.
Ф
Тавшанлы
Тавшанлы (турокла Tavşanlı ) — Турцин, йыдвел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 99.592 (пӱэргӹ: 49.313; ӹдӹрӓмӓш: 50.279) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тавшан» ('морен') дон «-лы» ('suffix: having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1831 и
1831 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Стени
Стени (Stenia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 22 йиш тӹрлӹ стени улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мерсин (ил)
Мерсин (турокла Mersin ili ; тошты [-2002] лӹмжӹ: Ичель İçel) — Кечӹвӓл Турцин илжӹ. Турциштӹ кого илвлӓ ло гӹц 10-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 1.647.899 (пӱэргӹ: 819.515; ӹдӹрӓмӓш: 828.384) эдем ӹлен.
Лачокла шӹнгӹртӹш
Лачокла шӹнгӹртӹш (Sturnus vulgaris) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Евразиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 18,7–21,2 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 38,7 см, нелӹцшӹ 75 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Мерсин (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Руанда халавлӓ
Нигери (руандала Imijyi y’u Rwanda, англла Cities in Rwanda ) — Руандан халавлӓжӹ.
Пазарлар
Пазарлар (турокла Pazarlar ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.529 (пӱэргӹ: 3.200; ӹдӹрӓмӓш: 3.329) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пазар» ('пазар') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гомфихис
Гомфихис (Gomphichis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ гомфихис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вадывел Европа шӱлӹ
Вадывел Европа шӱлӹ (Erinaceus europaeus) — Еврази шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Вадывел дӓ Йыдпел Европышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓн. Кытшы 20–30 см, пачыжы 3 см, нелӹцшӹ 700–800 г якте шоэш.
Категори:Шӱлӹвлӓ
Стеноптера
Стеноптера (Stenoptera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ стеноптера улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Караджасу
Караджасу (турокла Karacasu ) — Турцин, Ирвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21,089 (пӱэргӹ: 10,406; ӹдӹрӓмӓш: 10,683) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Родригез фуди
Родригез фуди (Foudia flavicans) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Родригес ошмаотышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ фуди. Кытшы 12–13 см якте шоэш.
1832 и
1832 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Тайвань ыжар кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шӱлӹ
Шӱлӹ тенгеок Ирвел Европа шӱлӹ (Erinaceus roumanicus ; алыкмарла шоҥшо) — Еврази шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Ирвел Европышты дӓ Мары Элышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓн. Кытшы 17–28 см якте шоэш.
Категори:Шӱлӹвлӓ
Бутаре
Бутаре (руандала дӓ англла Butare ) — Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 4-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2002-шы ин тӹштӹ 77,000 эдем ӹлен.
Категори:Руанда халавлӓ
Стеноринхос
Стеноринхос (Stenorrhynchos ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ стеноринхос улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Реюньон фуди
Категори:Кошыгеквлӓ
Ӓрдӹ
Ӓрдӹ - пылвуй дон кӹдӓл лоштыш эдем, вольык ӓль кеквлӓн органышты.
1833 и
1833 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ӓрдӹ
Категори:Анатоми
Ала шӹнгӹртӹш
Ала шӹнгӹртӹш (Gracupica contra) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ Gracupica. Кытшы 21–24 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Шапхане
Хала лӹмӹн этимологижӹ «шап» ('alum, квасцы') дон «хане» ('пӧрт') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гитарама
Гитарама (руандала дӓ англла Gitarama) — Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 5-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2002-шӹ ин тӹштӹ 84,669 эдем ӹлен.
Гедиз
Гедиз (турокла Gediz ) — Турцин, кечӹвӓл Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 52.834 (пӱэргӹ: 25.867; ӹдӹрӓмӓш: 26.967) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1834 и
1834 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Адвент
Адве́нт (лат. adventus — толмаш) — Шартял анзыц кычымы пост, кыдым Вадывелнӹш церкӹвлӓштӹ — католиквлӓ дон лӱтеранвлӓ эртӓрӓт. Адвент — Христосын Шачмыжым вычымы жеп, кынам йымылан ӹнянӹшӹвлӓ постым тергӓт дӓ кого айошкы йӓмдӹлӓлтӹт. Кырык марлашкы сӓрӓш гӹнь, адвент "толмашым" анжыкта, грек йӹлмӹштӹ тидӹ тенге сирӓлтеш: (греклӓ παρουσίας (1 Фес. 2:1).
Адвент 27-шӹ ноябрь дон 3-шы декабрь лоштыш рушӓрняэш вӓрештеш, кыды гӹц Шартял якте 4 рушӓрня кодеш. Адвент гӹц тӹнгӓлӹн, костёлвлӓ дон кирхавлӓштӹ Шартял доно кӹлдӓлтшӹ литургивлӓм эртӓрӓт, нӹнӹн темышты Христосын мӱлӓндӹ вӹкӹ толмыжы доно кӹлдӓлтӹн. Литургим лыдмы годым церкӹвлӓм фиолет цӹре доно сӹлнештӓрӓт, но пӹтӓриш рушӓрняжӹ ошы лишӓшлык. Адвент паштек 12 кечӹ шыпшылтшы Шартял жеп толеш. Лютеранвлӓ дон католиквлӓн Шартялышты 24-шӹ декабрьын кечӹвӓлӹн тӹнгӓлӓлтеш маныт. Адвент гӹц церкӹ и тӹнгӓлӓлтеш.
Адвент рушӓрнявлӓн ӹшке лӹмӹштӹ улӹ дӓ нӹнӹ техень ылыт - пӹтӓриш рушӓрня: сулыквлӓм ыдылмаш (лат. Adventus humiliationis), кынам Христосын толмыжы гишӓн шайышталтеш, лӹмнерӹм лӱктӹшӹ адвент (лат. Adventus glorificationis), ӧртӹм кӓндӓрӹшӹ адвент  (лат. Adventus spiritualis), ти кок рушӓрнян Тошты Согонь гӹц У Согоньыш ванжымы гишӓн попалтеш, нӹлӹмшӹ - Валгыды адвент рушӓрнян (лат. Adventus sanctificationis) Валгыды Мария дон Хӹрестӹшӹ Иоанн доно шая кеӓ. Адвентӹн адвент пӧрт кӧргӹм адвент ӓршӓш доно сӹлнештӓрӓт, календарьым пачыт (тӹштӹ цилӓжӹ 24 кечӹм анжыктышы окня) дӓ тӹшӓкен тетявлӓлӓн мӓнивлӓм пиштӓт дӓ кечӹ йӹде иктӹм пуат.
А А
Флорида
Флорида (англла Florida ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 170,304 км². 2010-шы ин тӹштӹ 18,801,310 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Техас кымдецшӹ доно 22-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 4-шӹ ылеш. Штат статусым Техаслан 3 мартьын 1845 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 27-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Таллахасси; сек кого халажы: Джэксонвилл.
Аностомус
Аностомус (Anostomus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Амазонка дӓ Ориноко йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ качкыш кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ аностомус улы. Кытшы 20 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Ошмаоты
.
Ошмаоты - цилӓ монгыр гӹц вӹд доно ӓрен нӓлмӹ мӱлӓндӹ лаштык. Мары Элышты ошмаотывлӓ коговлӓ агылеп, шӹренжок нӹнӹ Йыл дон Шур йогывлӓ лишнӹ ылыт дӓ ылыныт. Тангыжвлӓ дон океанвлӓштӹ ошмаотывлӓ коговлӓ ылыт. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого ошмаотеш Гренлади шотлалтеш.
Колен
Колымаш — йӓнг шӱлӓш цӓрнӓ.
Категори:Цилӓ
Лап йӓр
Лап йӓр - Эмӓн вел Эпӓй сола лишнӹш лапаташтыш йӓр.
1835 и
1835 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар нерӓн кошыгеквлӓ
Якшар нерӓн кошыгеквлӓ (Quelea) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ якшар нерӓн кошыгек улы.
Йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Лап сӓрӓн
Лап сӓрӓн - ти лӹм доно Кырык сирӹштӹ кок карем улы. Иктӹжӹ Кугилӓнсола велнӹш ти Кугилӓнсола лишнӹ, весӹжӹ  Эмӓн вел Лыксола доны.
Эмет
Эмет (турокла Emet ) — Турцин, покшал Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.892 (пӱэргӹ: 11.643; ӹдӹрӓмӓш: 12.249) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мугла (ил)
Мугла (турокла Muğla ili ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 791.424 (пӱэргӹ: 405.079; ӹдӹрӓмӓш: 386.345) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Изи Ази шӱлӹ
Изи Ази шӱлӹ (Erinaceus concolor) — Еврази шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Изи Ази (Турци) дон Кавказ ( Грузи, Армени, Азербайджан), Иран, Сири дӓ Израиль мӱлӓндӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓн. Кытшы 22–30 3 см, нелӹцшӹ 1000 г якте шоэш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шӱлӹвлӓ
Рухенгери
Гитарама (руандала дӓ англла Ruhengeri ) — Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 2-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 117.487 эдем ӹлен.
Категори:Руанда халавлӓ
Сассафрас
Сассафрас ( Sassafras ) — Lauraceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Куюджак
Куюджак (турокла Kuyucak ) — Турцин, Ирвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29,891 (пӱэргӹ: 14,741; ӹдӹрӓмӓш: 15,150) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кую» ('well') дон «-джак» ('suffix of dimunitive') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1836 и
1836 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Каддафи, Муаммар
Муаммар бен Мухаммед Абу Меньяр Абдель Салям бен Хамид аль-Каддафи (معمر القذافي, Muʿammar al-Qaḏḏāfī, ; 7 июнь 1942) — ливи кугижӓнӹш дӓ вырсы йенг ; Революцин лидержӹ, (де-факто) Ливин вуйлатышыжы (1969 и годшен). 2011 шы ин февральын Ливи халык ваштарешӹжӹ шагалын, халыкын пайдажым ӹшке кӹшӓнӹшкӹжӹ веле опта манын, постшы гӹц карангаш тергӓ.
Якшар нерӓн кошыгек
Якшар нерӓн кошыгек (Quelea quelea) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 11–13 см, нелӹцшӹ 15–20 г якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Гнатодолус
Гнатодолус (Gnathodolus bidens) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Венесуэлаышты Ориноко дӓ Касикьяре йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӓт ик йиш гнатодолус веле улы.
Категори:Аностомусвлӓ
Вена
Вена (Wien, бав. Wean, Vindobona) — Австрин федерал вуйхалажы. Венышты 1,68 млн эдем ӹлӓ (2008); хала йӹр ӹлемвлӓ доно ӹлӹзӹ шотшы 2,3 млн (Австрин ӹлӹзӹ шот гӹц 25 % гӹц шукырак ). Европа Ушемӹн 9-шӹ кого халажы. Австрин культура, экономика, финанс дӓ политика покшалжы. Вена университетӹштӹ мары йӹлмӹ курсвлӓм лыдыт. 2007-шӹ ин кырык мары йӹлмӹм тыменьшӹ группа ылын.
Серам кырык кӓдӹ
Серам кырык кӓдӹ (Gymnophaps stalkeri) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ (Серам) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Лым ӹдӹр
Лым ӹдӹр
Истори
Лым ӹдрӹн образжы руш халыкын овуцаштыжы пӓлемдӹмӹ агыл. Тӹдӹн велдӹк руш фольклорышты тӹдӹ лым гӹц ӹштӹмӹ ӹдӹр семӹнь пӓлӹмӹ ылеш, кыды лым гӹцок ӹлӹжӹн. Лым ӹдӹр гишӓн ямаквлӓм Афанасьев ӹшке пӓшӓжӹн «Поэтические воззрения славян на природу» (1867 и) кокшы томыштыжы тӹшлен. 1873 ин А. Н. Островский, Афанасьевӹн шанымашвлӓжӹ семӹнь, “Лым ӹдӹр” пьесым сирӓ. Пьесышты тӹдӹм Ӱштӹ Кугуза дон Шошымын ӹдӹрӹштӹ семӹнь анжыктымы, кыды кӓнгӹжшӹ Ярило Йымылан кымалмы овуца годым кола. Лым ӹдӹр цевер, ош лицӓӓн, соталгы ӱпӓн ылеш, ошикӓ-кловой выргемӹм чиэн. Пӹтӓриок, пьесы анжышывлӓлӓн шӱм семеш ылде. 1882 и Н.А. Римский-Корсаков пьесы семӹнь оперым шӹнден, кыды кого кӱкшӹцӹм нӓлӹн. Пакылажы Лым ӹдӹрӹн образжы тымдышывлӓн пӓшӓштӹ 19 – 20 курымвлӓ годым виӓнгӹн, кыдывлӓ сценарим тетявлӓлӓн У и айоэш йӓмдӹленӹт. Революци якте Лым ӹдӹр мадышвлӓм кожыш сӓкенӹт, ӹдӹрвлӓ Лым ӹдӹр выргемӹм чиэнӹт, ямак гӹц, Островскийын пьесыжы ӓль оперы гӹц нӓлмӹ лаштык гӹц изи сценкывлӓм шӹнденӹт. Ти веремӓн видӹшӹ рольышты Лым ӹдӹр ылде. Ӹшке кӹзӹтшӹ образшым Лым ӹдӹр Советский союзышты 1935 ин У и айом эртӓрӹмӹ официал разрешени паштек нӓлӹн. У и айом эртӓрӹмӹ гишӓн книгӓвлӓштӹ Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза доно иктӧр кеӓ, тӹдӹн ыныкажы дӓ тетявлӓ лошты кӹлӹм кычышы палшыкшы семӹнь анжыкталтеш. Ӱштӹ Кугуза дон Лым ӹдӹр пӹтӓриш гӓнӓ иквӓреш 1937 и тӹнгӓлтӹшӹн Москваштыш Союз пӧртӹштӹ У и айом эртӓрӹмӹ годым кайыныт. Пӹтӓриок Лым ӹдӹр советский картинвлӓштӹ шук ы годымжок изи ӹдӹр гань анжыкталтын, кого ӹдӹр семӹнь поздаракын веле лӓктӓш тӹнгӓлӹн. Война паштекшӹ веремӓ годым Лым ӹдӹр Ӱштӹ Кугуза сага цилӓ айовлӓш кашташ тӹнгӓлӹн. У и айоэш Лым ӹдӹрӹм театрал ВУЗын студентвлӓжӹ дӓ актрисывлӓ мадыныт. Сценкывлӓштӹ мадаш Лым ӹдӹр вӓреш соталгы ӱпӓн когорак ӹдӹрвлӓм, ӹдӹрӓмӓшвлӓм нӓлӹнӹт.
Категори:Тел
Якшар вуян якшар нерӓн кошыгек
Якшар вуян якшар нерӓн кошыгек (Quelea erythrops) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 12 см якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Стереосандра
Стереосандра (Stereosandra) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ стереосандра улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Амур шӱлӹ
Амур шӱлӹ (Erinaceus amurensis) — Еврази шӱлӹвлӓн йыхыш пырышы Россий (Амур дӓ Приморье крайвлӓ), Китай (Маньчжури) дӓ Корейӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓн. Кытшы 18–26 см, пачыжы 16–28 мм, нелӹцшӹ 600–1000 г якте шоэш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Шӱлӹвлӓ
Доманич
Доманич (турокла Domaniç ) — Турцин, йыдвел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.429 (пӱэргӹ: 8.493; ӹдӹрӓмӓш: 8.936) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гисеньи
Категори:Руанда халавлӓ
Муш (ил)
Муш (турокла Muş ili ) — Ирвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 404.309 (пӱэргӹ: 207.270; ӹдӹрӓмӓш: 197.039) эдем ӹлен.
Стевениелла
Стевениелла (Steveniella satyrioides) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ стевениелла улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Кӧшк
Кӧшк (турокла Köşk ) — Турцин, Йыдвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27,168 (пӱэргӹ: 13,679; ӹдӹрӓмӓш: 13,489) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Изи Цӓкнӓ
Изи Цӓкнӓ - Виловат вел Важынӓнгӹр сола дон  Кого йӓр лоштыш йӓр. Кӹзӹт Йыл вӹд лӹвӓкӹ лин. Категори:Йӓрвлӓ Категори:Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ Категори:Кырык сир топонимика
Венгрвлӓн гуманизм дон реформаци жепӓш сӹлнӹшая
Венгрвлӓн гуманизм дон реформаци жепӓш сӹлнӹшая
Проза
Венгрин мынастиврлӓштӹ кӹдӓлӓш курымвлӓн документвлӓн копивлӓм ӹштенӹт, типографивлӓштӹ Мохачи кредӓлмӓш паштекшӹ вырсы гишӓн вескид сӓндӓлӹквлӓштӹ (Краковышты дӓ Венышты), Бенедек Комйати доно сӓрӹмӹ Рим ӓтян сирмӓшвлӓм (Сзент пáл лежелеи магыар ныелжен, 1533) дон Габор Пештин венгрӓнгдӹмӹ (венгр йӹлмӹш сӓрӹмӹ) зопын ямаквлӓм (1536) венгрла пӹтӓриш пӓшӓвлӓм пецӓтленӹт.
Роттердам расмусын тыменьшӹжӹ Габор Пешти (Гáбор Пести) сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ доно венгрлаат сӹлнӹшаям латин ганьок сирӓш лимӹм анжыктен кердӹн. Сӓрӹмӓш пӓшӓм тӹдӹ пӓленок тӹнгӓлӹн: "Йӹлмӹ гӹц йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӓш, ӧрӓт веле, халыквлӓ лошты шӹренок вӓшлиӓлтеш"- тӹдӹ анзыл шаяштыжы сирӓ дӓ шанымашыжым пакыла виӓнгдӓ "дӓ седӹндоно мӹнят, ӓтявлӓнӓн ӓтявлӓштӹн йӹлмӹштӹм тошты ышан шанымашвлӓ доно пайдарынем."
Ӹшке пӓшӓжӹ вӹкӹ эче серьезнерак Краковышты тыменьшӹ Йанош Сӱльвестер (Йáнос Сылжестер) анжен. Тӹдӹ шукы филологи текстӹм пецӓтлен, шамаклан, пӹтӓриш "Сӓрӹзӹн латин-венгр лӹмдерӹм" моло тыменьмӹжӹ годымок сирен. Сӱльвестрӹн ӹлӹмӓшӹжӹ тӧр корнан ылде, но филолог семӹнь тӹдӹ Вена университетӹн профессоржы якте кушкын кердӹн. Пӓшӓжӹ яжон кежӹ манын, тӹдӹлӓн Тамаш Надошди лӹмӓн паян протежежӹ палшен. Йанош Сӱльвестрӹм сек когонжок Грамматица Хунгаро-латина (1530) лӹмӓн пӹтӓриш венгр йӹлмӹ грамматикӹм сирӹшӹ семӹнь пӓлӓт. анзыл шаяштыжы тӹдӹ туан йӹлмӹн шукы яжо монгыржы гишӓн сирӓ дӓ пӓлдӹртӓ: "Книгӓвлӓм сирӹмӹнӓ годымат туан халыкнан йӹлмӹжӹм, ти пайдам кычылтына гӹньӹ, кыдым мӓ гӹцӹннӓ шӹлтен шӹндӹмӹ ылын дӓ кыдым мӓ ӹнде капаен лыктынна, тенге мӓ шукыштат агыл незервлӓ гӹц паянвлӓ лин кердӹнӓ."
У Согоньым Сӱльвестер 1541-шӹ ин сӓрен. Тӹдӹ лыдышла евангелим сирӹшӹ семӹнь пӓлӹ ылеш. Тенге венгрвлӓ лошты классический метрӹм тӹдӹ пӹтӓри кычылташ тӹнгӓлӹн. Дӓ результатвлӓжӓт яжовлӓ ылыныт. Ти ивлӓн реформаци сирӹзӹвлӓӓт ӹшкӹмӹштӹм анжыкташ тӹнгӓлӹнӹт. Шукынжок нӹнӹ церкӹ дӓ сӹлнӹшая историэ]ӓт ӹшке лӹмвлӓштӹм коденӹт, но тенге гӹнят, нӹнӹн пӓшӓвлӓштӹ шукыжымок теологи докы, сӹлнӹшая докы агыл, лишӹл ылыт. седӹндонат нӹнӹ гишӓн шукыжымок анат сирӹ.
Ти авторвлӓ лошкы Марти Лӱтерӹн пӹтӓриш венгр тыменьшӹжӹ, 1530-шы ивлӓн реформатор Матиаш Девай Биро (Мáтыáс Дéжаи Биро, кол. 1545), Венгрин кальвинист церкӹлӓн негӹцӹм пиштӹшӹ Петер Мелиус Йухаз (Пéтер Мелиус Йухáсз, 1536-1572) дӓ Венгрин униат церкӹн тӹнг вижӹ, философшы, Трансильвани венгр Ференц Давид (Ференц Дáжид, к. 1579) пырат. Венгрла пӹтӓриш гӓнӓ цилӓ Библим 1590-шы ин Гӧнциштӹ пецӓтлен лыкмы. Сӓрӹзӹжӹ Гаспар Кароли (Гáспáр Кáролыи, 1530-1591) ылеш.
Реформаторвлӓ истори дон мораль вӹкӹ ӹшке семӹньӹштӹ анженӹт. Нӹнӹн анжалтыш доно венгрла пӹтӓриш Тӱнымбал историм сирӹмӹ, кыдын авторжы Иштван Секели (Истжáн Сзéкелы). Тӹдӹн пӓшӓжӹ "Ти тӱнымбалны сек кого лиӓлтмӓшвлӓн хроника" (Цхроница ез жилáгнак йелес долгаирóл, 1559) маналтеш, кыдым реформацин анжалтыш доно сирӹмӹ. Ти пӓшӓвлӓ гӹц пасна Иштван Мадьарын (Истжáн Магыар, к. 1605) "Сӓндӓлӹквлӓ шукы самыньвлӓ гишӓн орланат" (аз орсзáгокбан жало сок ромлáсокнак окаиро´л, 1602) пӓшӓ гишӓн сирӓлтӹмӹлӓ, кышты автор вуйлатышывлӓн вуйнаматышты гишӓн веле агыл сирӓ, тӹдӹ кыце яжорак лижӹ манын тидӹ гишӓн программывлӓмӓт лыктеш. Сек тӹнгжӹм тӹдӹ "йымыдымы" католиквлӓ ваштареш кредӓлӓш дӓ ушемкымдемӹштӹш нелӹцвлӓм сӹнгӓш ӱжеш.
Реформаци жепӓш драматурги
Вес драма, кыды гишӓн сирӓлтӓш лиэш "Дебрецен диспут" (Дебрецени диспута, 1572) маналтеш. Тиштӓт тӹнг темӹ ыдылмашвлӓ лоштыш конкуренци доно кӹлдӓлтӹн, ӹндежӹ Венгрин кальвинист вуйлатышы Петер Малиус Йухаз дон коллега Ференц Давид лоштыш диспут гишӓн шая кеӓ. Ти драмын йӹлмӹжӹ пиш паян дӓ ӹлӹшӹ, сатира йӧн активно кычылталтеш. Тидӹжӹ кыце авторын мастарлыкшым, тенгеок венгр драматургин виӓнгмӹжӹмӓт анжыкта.
Яжо йӹлмӹ доно тенгеок пӓлӹдӹмӹ авторын "комеди Менихарт Балассин алталымыжы гишӓн" (Цомесиа Баласси Меныхáрт áрултатáсáрóл, 1569) пӓшӓжӹ сирӹмӹ. Тиштӹ ӹнде политика ядмашвлӓ анзыкы лыкмы ылыт. М. Баласси пӓлӹмӹ вырсывуйлатышы ылын. Политикӹштӹ сӹнгӓш манын, ти драмышты тӹдӹм алталышы эдем семӹнь анжыктымы.
Таллахасси
Таллахасси (англла Tallahassee ) — Америкын ушымы штатвлӓн Флорида штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 267.029 км². 2010-шы ин тӹштӹ 181,376 (метропол: 367,413 ) эдем ӹлен.
Венгрвлӓн гуманизм дон реформаци жепӓш сӹлнӹшая
Реформаци жепӓш драматурги
В В В
Таллахасси
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Флорида
Эрфелек
Эрфелек (турокла Ayancık ) — Турцин, йыдвел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.027 (пӱэргӹ: 5.963; ӹдӹрӓмӓш: 6.064) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пальгата кырык кӓдӹ
Пальгата кырык кӓдӹ (Gymnophaps solomonensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон ошмаотывлӓштӹ (Бугенвиль ошмаоты гӹц Гуадалканал дӓ Малаита ошмаоты якте) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лап Йӓктерлӓ
Лап Йӓктерлӓ - Усола велнӹш сола.
Пальгата кырык кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Лап Йӓктерлӓ
Культура ӹлӹмӓш
Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Солавлӓ Категори:Мары топонимика
Ӓрдӹлу
Категори:Анатоми
Freestyle Script
Freestyle Script – шрифт мӓ пуйырен доно Мартин Веит в 1981. Полужирное версия логӹц Freestyle Script пуйырен в 1986. Савыктыше ак Adobe, ITC, Letraset. Ты 4 версийетжӹ: Regular, Bold, SH Reg Alt, SB Reg Alt.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:шрифт
Руханго
Руханго (руандала дӓ англла Ruhango) — Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 6-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 74.731 эдем ӹлен.
Категори:Руанда халавлӓ
Кардинал кошыгек
Кардинал кошыгек (Quelea cardinalis) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 11 см якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Ешильюрт (Малатья)
Ешильюрт (турокла Yeşilyurt) — Турцин, кечӹвӓл Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.229 (пӱэргӹ: 18.160; ӹдӹрӓмӓш: 17.069) эдем ӹлен.
Невшехир (ил)
Невшехир (турокла Nevşehir ili ) — Покшал Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 281.699 (пӱэргӹ: 139.025; ӹдӹрӓмӓш: 142.674) эдем ӹлен. Ти регионышты ЮНЕСКО-н документӹшкӹжӹ пыртымы Гӧреме Халык парк вӓрлӓнӓ.
Ешильюрт (Малатья)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йешиль» ('ыжаргы') дон «юрт» ('туан вел') шамаквлӓ гӹц лин.
Невшехир (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Ешильюрт (Малатья)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гипомастикус
Гипомастикус (Hypomasticus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йогы кол. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ гипомастикус улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Каланхоэ
Каланхоэ (Kalanchoe ) — толстянковыйвлӓ йыхыш пырышы кушкыш. 200 утла йишвлӓ пӓлӹмӹ ылыт, кыдывлӓ тропик дӓ Кечӹвӓлвел Африкы, Кечӹвӓлвел Ази дӓ Кечӹвӓлвел Америкы тропиквлӓштӹ кушкыт. Кушкыш лӹм — китай йӹлмӹ гӹц нӓлмӹ ылеш. Шукы каланхоэ йишвлӓм пӧрт кӧргӹ окня анзылны куштат.
Каланхоэ йишвлӓ
Категори:Суккулентвлӓ Категори:Толстянковыйвлӓ Категори:Пӧртӹштӹ кушшы йишвлӓ Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Бӱйӱкчекмедже
Бӱйӱкчекмедже  (турокла Büyükçekmece ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 171,222 эдем ӹлен.
Гонгора
Гонгора (Gongora) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 65 йиш тӹрлӹ гонгора улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
18 и
18 и — возраст, кынам эдемӹн, закон семӹнь, у тергӹмӓшвлӓжӹ дӓ обязанностьвлӓжӹ лӓктӹт.
Категори:Цилӓ
Буйвол кошыгеквлӓ
Буйвол кошыгеквлӓ (Bubalornis) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ буйвол кошыгек улы. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 65 г якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Ешильюрт (Токат)
Ешильюрт (турокла Yeşilyurt) — Турцин, йыдвел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.817 (пӱэргӹ: 5.892; ӹдӹрӓмӓш: 5.925) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йешиль» ('ыжаргы') дон «юрт» ('туан вел') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тайни
Тайни (Tainia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 37 йиш тӹрлӹ Тайни улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Нигде (ил)
Нигде (турокла Niğde ili ) — Кечӹвӓл Турцин илжӹ. Попымы годым "Нийде" манмыла. 2008-шӹ ин тӹштӹ 338.447 (пӱэргӹ: 169.377; ӹдӹрӓмӓш: 169.070) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Бьумба
Бьумба (руандала дӓ англла Byumba ) — йыдпел Руандан халажы. Руандышты кого халавлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 74.670 эдем ӹлен.
Категори:Руанда халавлӓ
1837 и
1837 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Пивӧчӹж
Пивӧчӹж (Arctostaphylos) — тӹшкӓлӓ кушшы йӓнгӓршуды йишвлӓ йыхыш пырышы арктика дӓ субарктика климатышты кушшы кушкыш.
Ареалжы
Йыдвел Америка, Йыдвел Европа, Сибирь, Покшал Америкын кырыквлӓ.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Флора
Шӱлӹвлӓ
Шӱлӹ ганьывлӓ дон шӱлӹ йишвлӓ (Erinaceomorpha дон Erinaceidae) — Laurasiatheria йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы изи йыд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 43 тӹрлӹ шӱлӹ улы.
Герзе
Герзе (турокла Gerze ) — Турцин, йыдвел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.187 (пӱэргӹ: 9.747; ӹдӹрӓмӓш: 10.440) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Фелахие
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Иматра
Иматра (Imatra) — Российӹн цикӹш сек лишӹл хала, цилӓжӓт 7 уштыш веле Иматрам руш Светогорск хала гӹц айырат. Санкт-Петербург гӹц 210 уштыш, а Хельсинки якте 230 уштыш. Халашты ӹлӹшӹ шукы агыл, цилäжäт 32 тӹжем веле. Хала статусым 1971 ин нäлӹн, но историжӹ пиш келгӹ, тагынамшы курымвӓшкок важым колта. Хала лишнӹ Вуокса äнгӹр дä Саймаа йӓр вäрлäнäт. Иматра — Финн Карелин шӧртньӹ пӹрцӹкшӹ, кыдым шукы поэт шке лыдышвлӓштӹштӹ мактат. Руш туриствлӓ Иматра халам пиш когон яратат.
Категори:Финлянди халавлӓ
1838 и
1838 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Бейликдӱзӱ
Бейликдӱзӱ (турокла Beylikdüzü ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 185.633 (пӱэргӹ: 92.277; ӹдӹрӓмӓш: 93.356) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Акостэа
Акостэа (Acostaea ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 6 йиш тӹрлӹ акостэа улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Акчадаг
Акчадаг (турокла Akçadağ ) — Турцин, вадывел Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.431 (пӱэргӹ: 16.973; ӹдӹрӓмӓш: 16.458) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «акча» ('ошикӓ') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1839 и
1839 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Цымыни ганьывлӓ
Цымыни ганьывлӓ (Soricomorpha) — Laurasiatheria йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹл, капшангы качшы изи йыд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 476 тӹрлӹ цымыни гань йӓн улы.
Цымыни ганьывлӓн сек изижӹн (Suncus etruscus) кытышты 3.5 см, нелӹцшӹ 2 г, сек когожын (Solenodon cubanus) кытышты 32 см, нелӹцшӹ 1 кг якте лин кердеш.
Тетрамикра
Тетрамикра (Tetramicra) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ тетрамикра улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эсеньюрт
Эсеньюрт (турокла Esenyurt ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 373.017 (пӱэргӹ: 191.646; ӹдӹрӓмӓш: 181.371) эдем ӹлен.
1840 и
1840 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Эсеньюрт
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аржан кӓдӹвлӓ
Аржан кӓдӹвлӓ (Caloenas) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар, У Каледони ‎‎дӓ Тонга ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӱжӹ аржан кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ аржан кӓдӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Юанкоски
Ю́анкоски (Juankoski, Strömsdal) — Финляндиштӹ Йыдпелвел Саво провинциштӹш хала.
Халык - 5 204 эдем (2010); площадь - 586,35 км² ,кыды ло гӹц вӹдӓн вӓрӹн площадьшы — 120,99 км². Халыкын плотностьшы — 11,18 чел./км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Теушери
Теушери  (Teuscheria) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Теушери улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Лэмолита
Лэмолита (Laemolyta) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Ориноко дӓ Амазонка йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ лэмолита улы.
Франци Гвиана
Франци Гвиана (франц. Guyane Française, La Guyane) — Кечӹвӓлвел Америкын Атланти океан сирӹштӹш Гвиана регионышты Францин тангыж шайылныш департаментжӹ. Территорижӹ 91 тӹжем км²; вӹддӹмӹ кукшы вӓр 89 150 км², вӹдӓн вӓр 1850 км². 2014-шӹ ин тӹштӹ 250 377 эдем ӹлен.
Дикмен
Дикмен (турокла Dikmen ) — Турцин, ирвел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.811 (пӱэргӹ: 3.332; ӹдӹрӓмӓш: 3.479) эдем ӹлен.
Лэмолита
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Франци Гвиана
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Франци Гвиана
Дикмен
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Акролофи
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1841 и
1841 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Гваделупа
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гваделупа
Авджылар
Авджылар (турокла Avcılar ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 348,635 эдем ӹлен.
Район лӹмӹн этимологижӹ «авджы» ('hunter') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ямак сӓрӓн
Ямак сӓрӓн - Йоласал велнӹш Цермӹшал сола лишнӹш сӓрӓн.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Топонимика
1842 и
1842 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Айги, Геннадий Николаевич
Генна́дий Никола́евич Айги́ (лачокла фамилижӹ — Ли́син; (суасламарла Геннадий Николаевич Айхи (Лисин); 21 август 1934, Шаймурзино, Батыр район, Суасламары Республика — 21 февраль 2006, Москва) — суасламары поэт.
Цымыни
Цымыни йишвлӓ (Soricidae ; алыкмарла чывыни) — цымыни ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӹл, капшангы качшы изи йыд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 385 тӹрлӹ цымыни улы.
Айги, Геннадий Николаевич
1960-70-шы ивлӓн совет сӓндӓлӹкӹштӹш авангард кунстын лидервлӓ логӹц иктӹжӹ. Суасламары поэзиштӹ сӱрреализмлӓн негӹцӹм пиштӹшӹ. Тӱнымбалны суасламары поэзим шӓрӹмӓштӹ пиш кого п-ашӓм ӹштен. Андрей Белый премин (1987), Пастернак премин (2000, пӹтӓриш лауреатшы), Франци Академи премин (1972), Петрарка лӹмӓн премин лауреатвлӓжӹ.
Цымыни
Цымынивлӓн сек изижӹн (Suncus etruscus) кытышты 3.5 см, нелӹцшӹ 2 г, сек когожын (Suncus murinus) кытышты 15 см, нелӹцшӹ 100 г якте лин кердеш.
Айги, Геннадий Николаевич
Биографижӹ
Шаймурза суасламары солашты шачын. Изи годшенжок лыдышвлӓм туан йӹлмӹлӓжӹ сирен. 1953-шы ин Литература институтыш тыменяш пырен. тӹнӓм алык мары поэт Валентин Колумб доно пӓлӹмӹ линӹт. Поэт Борис Пастернак доно лишӹл кӹлвлӓм кычымыжы дӓ «соцреализмӹн негӹцвлӓжӹм пыдыртымы дӓ тышман шӱлӹшӓн книгӓм лыкмыжы» гишӓн Айгим институт гӹц лыктын колтат. Тӹ годымок, Пастернакын шаяжы паштек, Айги лыдышвлӓжӹм рушла сирӓш тӹнгӓлеш, но тӹ годымок туан йӹлмӹшкӹжӹ пиш ӓкӓн «Францин поэтвлӓжӹ», «Венгрин поэтвлӓжӹ», «Польшын поэтвлӓжӹ» пиш ӓкӓн антологивлӓм сӓрен дӓ пецӓтлен лыктын. Суасламары поэзим вес сӓндӓлӹквлӓштӹ пропагандируйымы рольжы Айгин пиш кого. Вес йӹлмӹвлӓшкӹ Айгин пӓшӓвлӓжӹм 1960-шы ивлӓ годшен сӓренӹт дӓ тенге суасламары халык дӓ тӹдӹн поэзижӹ гишӓн вес сӓндӓлӹквлӓштӓт пӓленӹт.
Категори:Суасламары персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Даренде
Даренде (турокла Darende ) — Турцин, вадывел Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.341 (пӱэргӹ: 17.740; ӹдӹрӓмӓш: 17.601) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Текостеле
Текостеле (Thecostele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ текостеле улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Дураган
Дураган (турокла Durağan ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.508 (пӱэргӹ: 11.251; ӹдӹрӓмӓш: 11.257) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лепореллус
Лепореллус (Leporellus) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Сан-Франсиску, Парагвай дӓ Парана йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ лепореллус улы.
Йишвлӓ
Категори:Аностомусвлӓ
Айплатов, Геннадий Николаевич
Геннадий Николаевич Айплатов (ш.1937) — истори шӹнцӹмӓшвлӓн докторжы. МарКУ-н Ӓтямулӓндӹ кафедрын профессоржы. Акпарс гишӓн сирен.
А А А
1844 и
1844 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Вӹдкаля
Вӹдкаля (Neomys ; алыкмарла вӱдколя) — цымыни йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ выд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 3 вӹдкаля цымыни улы. Кытшы 7–10 см, пачыжы 4,5–8 см, нелӹцшӹ 12–18 г якте шоэш.
Айо
Айо - кого лиӓлтмӓш, кыдым иктӓ-ма ӓль иктӓ-ку лӹмеш аят. Шамаклан, кырык дӓ кожла марынвлӓ Пеледӹш айом шӱм ваштышты аяш яратат. Шачмы кечӹӓт айоэш шотлалтеш, лӹмӹнок юбилейвлӓм кымдан дӓ сусун эртӓрӓт.
Шымлызе-влакын пайремышт кум типшым ойыраш:
Нергелымаш принцип да молат лийын кертыт, мутлан::
Лӱмгече — кугу пайрем, пайрем ора шотла, куржын, тӱжемий. Шукыж годым тыгай амал дене интернет чылт лӱмгече: шочмо кече, сӱан кечын, тӱҥ фирмыже, идалык тӱҥалтыш пашаже. Тиде амал дене ӱжмашым налын да юбилярым саламлен да пӧлекым дене пайремым эртарат.
Важ-влак
Айовлӓ
Лачокла кошыгеквлӓ
Лачокла кошыгеквлӓ (Ploceus) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 63–65 тӹрлӹ лачокла кошыгек улы.
Йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Кулунджак
Кулунджак (турокла Kuluncak ) — Турцин, йыд-вадывел Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.457 (пӱэргӹ: 4.673; ӹдӹрӓмӓш: 4.784) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кулун» ('colt, foal') дон «-джак» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ада (кушкыш)
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Оцона
Оцона (польск. jarmark, нем. Jahrmarkt — пазар) — и йӹде ма-шоным выжалмаш, кынамжы ик йишӹм веле (шамаклан: мӱм, ӓрӓкӓм, тӹрлӹ (ма-шон) качкышвлӓм) ӓли темеш (примереш: православный оцона).
Категори:Цилӓ
Мартиника
Мартиника (франц. Martinique) — Йыдпел Америкын Кариб тангыжышты Изи Антил ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ ‎‎дӓ Францин тангыж шайылныш регионжы дӓ департаментжӹ. Территорижӹ 1128 км². 2012-шы ин тӹштӹ 388 364 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Мартиника
Ялаш важик карем
Ялаш важик карем - Виловат велнӹш Изи Сӧрмӓнӓнгӹр лишнӹш карем.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Топонимика
1847 и
1847 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Кӱчӱкчекмедже
Кӱчӱкчекмедже  (турокла Küçükçekmece ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 987,815 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарайдӱзӱ
Сарайдӱзӱ (турокла Saraydüzü ) — Турцин, кечӹвӓл Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.508 (пӱэргӹ: 11.251; ӹдӹрӓмӓш: 11.257) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сарай» ('кӱпалат') дон «дӱз» ( 'лапата' ; «дӱзӱ» 'лапатажы') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1848 и
1848 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ӧршан кошыгеквлӓ
Ӧршан кошыгеквлӓ (Sporopipes) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ ӧршан кошыгек улы.
Йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Акозын
Акозын — сола Аламнер лишны вӓрлӓнен. 1980-шы им Шывашар ГЭС-ым колтымыкы, ӹлӹзӹвлӓм эвакуируйымы. Виловат якте 10 уштыш. 1980-шы ин солашты 14 пӧрт ылын. Кӹзӹт Акозын сола вӓр гӹц Йыл тӹрӹш 500 м.
Категори:Йыл вӹд пындашеш кодшы солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Бахчелиэвлер
Бахчелиэвлер (турокла Bahçelievler ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 576,799 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Lady Gaga
Lady Gaga (Лэйди Гага) (лачокла лӹмжӹ — Стефани Джоанн Анджелина Джерманотта, Stefani Joanne Angelina Germanotta 28 март 1986 и — американ электро - данс- дӓ поп-мырызы, ди-джей, композитор. дебют альбомжы The Fame (2008) лӹмӓн ылын дӓ 2010 ин августеш 13,4 миллион экземпляр доно тунӹмбал мыч шӓрлен кен. Стефани из годшенжок музыкым яратен, 4 иӓш ылмжы годым ӹшкевуяжы фортепиано фортепианом шакташ тыменьӹн дӓ Майкл Джексон дон Синди Лауперӹн мырывлаштӹм тетя магнитофоныш сираш тӹнгалӹн. Атяжӓт музыкант ылын. Луатикиаш Стефани Convent of The Sacred Heart школыш тыменяш пырен, кышты, тӹдӹ гӹц пасна Хилтон шыжарак-ӓкӓк дон Кэролайн Кеннеди тыменьӹнӹт. Стефанин шайыштмыжы семӹнь, весӹвлӓ гань чидеӓт, школышты тӹдӹм ваштылыныт. Тенге гӹнят, луддӹмӹ ӹдӹр ылынам дӓ кӹзӹтӓт, яклешт кем гӹнят, сойток ял вӹкем кӹньӹлам манын, Лэйди Гага ӹшке гишӓнжӹ пӓлдӹртӓ.
Яман алык
Яман алык - Виловат велнӹш Паратмар доныш алык.
Lady Gaga
Категори:Америка персоналивлӓ Категори:Артиствлӓ Категори:Мырызывлӓ Категори:Поп-мырызывлӓ
Яман алык
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Топонимика
Ӧзватан
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ӧз» ('principal; self') дон «ватан» ('country, ethnic land') шамаквлӓ гӹц лин.
Джэксонвилл (Флорида)
Джэксонвилл  (англла Jacksonville ) — Америкын ушымы штатвлӓн Флорида штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 2,292.15 км². 2010-шы ин тӹштӹ 821,784 (метропол: 1,525,228 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Флорида
Магноли
Магноли ( Magnolia ) — магноливлӓн (Magnoliaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Видвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Керава
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Шӱлӹ-кол
Шӱлӹ-кол йишвлӓ (Diodontidae) — Tetraodontiformes группыш пырышы тропикивлӓ дон субтропиквлӓштӹ вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӱлӹ гань тангыж колвлӓ. Цилӓжӹ 20 тӹрлӹ шӱлӹ-кол улы.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «di-» (кокты) дон «odont-» (пӱ) шамаквлӓ гӹц лин.
Ош нерӓн буйвол кошыгек
Ош нерӓн буйвол кошыгек (Bubalornis albirostris) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Категори:Кошыгеквлӓ
Гудйера
Гудйера (Goodyera ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 800 йиш тӹрлӹ гудйера улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Боябат
Боябат (турокла Boyabat ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42.978 (пӱэргӹ: 21.300; ӹдӹрӓмӓш: 21.678) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1849 и
1849 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Йӓрӓн куп
Йӓрӓн куп - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр дорц 7 уштыш ӧрдӹштӹш куп.
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ
1851 и
1851 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Шӧртньӹ
Шӧртньӹ - (Aurum) пышкыды металл. Хими элементвлӓн таблицыштыжы тӹдӹ 79 номер доно ылеш, кыдым Au пӓлӹк доно анжыктат. Тидӹ латин йӹлмӹштӹш aurum гӹц ылеш, кыдым марла "йӹлгӹжшӹ жерӓ" семӹнь сӓрӓш лиэш. Ти металл пӧрттӱштӹ йӓмдӹ семӹнь моалтеш. Шӧртньӹ шергӓкӓн металлеш шотлалтеш.
Характеристикыжы
Шӧртньӹ материал семӹнь йӹлгӹжшӹ, сарикӓ цӹреӓн, пышкыды, кыдылан махань-шон формывлӓм пуаш лиэш. Куштылгын электричествым колта.
Категори:Металлвлӓ Категори:Хими элементвлӓ
Яма карем
Яма карем - Виловат велнӹш Ӱл Шактемваж дон Покшал Шактемваж солавлӓ лоштыш карем.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Топонимика
Телимитра
Телимитра (Thelymitra) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ телимитра улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Назилли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лайал Аббуд
Вӹлвӓл ссылкывлӓ
Категори:Мырызывлӓ
Якшар нерӓн буйвол кошыгек
Якшар нерӓн буйвол кошыгек (Bubalornis niger) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 65 г якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
1850 и
1850 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Хекимхан
Хекимхан (турокла Hekimhan ) — Турцин, йыдвел Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.479 (пӱэргӹ: 12.600; ӹдӹрӓмӓш: 12.879) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «хеким» ('doctor') дон «хан» ('куды') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аржан кӓдӹ
Аржан кӓдӹ (Caloenas nicobarica) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Никобар ошмаотывлӓ гӹц Филиппинвлӓ ‎‎дӓ У Гвиней ошмаотывлӓ якте вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40 см якте шоэш. Ӓвӓ аржан кӓдӹвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Император пингвинвлӓ
Кого пингвинвлӓ (Aptenodytes) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Антарктидышты дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пингвинвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кого пингвин улы. Кытышты 90–122 см, нелӹцшӹ 16–37 кг якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «απτηνο-» (шылдырдымы) дон «δυτης» (ныряльщик) шамаквлӓ гӹц лин.
Йишвлӓ
Категори:Пингвинвлӓ
Шим шылдыран йора
Шим шылдыран йора тенгеок лачокла йора (Aegithina tiphia) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Инди пел ошмаоты дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йора. Кытшы 12–15 см, нелӹцшӹ 59–89 г якте шоэш.
Телишиста
Телишиста (Thelyschista ghillanyi) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ телишиста улы.
Категори:Орхидейвлӓ
1853 и
1853 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Малкара
Малкара (турокла Malkara ) — Турцин, ирвел Текирдаг илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 56.308 (пӱэргӹ: 28.944; ӹдӹрӓмӓш: 27.364) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шим шылдыран ала кӓдӹ
Шим шылдыран ала кӓдӹ (Ptilinopus cinctus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38–44 см, нелӹцшӹ 450-570 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Руанда йӹлмӹ
Руанда йӹлмӹ тенгеок киньяруанда (руандала Ikinyarwanda тенгеок Ururimi rw’Ikinyarwanda ) — Банту йӹлмӹ. Руандавлӓ (: хутувлӓ, тутсивлӓ, твавлӓ) лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Руандышты попат.
Руандала сирӹмӹ йӧн
¹ c = ч
Руандала Википеди
Категори:Банту йӹлмӹвлӓ Категори:Руанда