cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ади, Эндре
Эдемӹм шотеш пиштӹмӓш
Нӓлмӹ: Цикмӓ журнал 2000 № 3
Кугижӓ пингвин
Кугижӓ пингвин (Aptenodytes patagonicus) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Субантарктика, Тылан Мӱлӓндӹ дӓ Фолкленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого пингвин. Кытшы 70–100 см, нелӹцшӹ 11–16 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Пингвинвлӓ
Доганшехир
Доганшехир (турокла Doğanşehir ) — Турцин, кечӹвӓл Малатья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43.856 (пӱэргӹ: 22.222; ӹдӹрӓмӓш: 21.634) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ловичӹ (карем)
Ловичӹ (карем) - Кырык сирӹштӹ ти лӹм доно кок вӓр улы - иктӹжӹ Кого Шошмар, весӹжӹ Лосола лишнӹ. Кок солаге Кугилӓнсола велнӹ ылыт.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Каремвлӓ
Алатайсола
Алатайсола
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Алатайсола Кӹлемар кымдемӹштӹ Йӱксӓр гӹц 10 уштыш кечӹвӓл-вадывелнӹ вӓрлӓнӓ. Tи солa гишӓн XVIII-шӹ курымын пӓлдӹртӹмӹ.
Транспорт
А А А А
Шим пӹлӹшӓн кошыгек
Шим пӹлӹшӓн кошыгек (Ploceus baglafecht) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Шавынь
Шавынь - вӹдеш ярлалтшы мышмы масса (пингӹдӹ лаштык ӓль ныгыды масса). Тенгеок каваштым мышмы дӓ итӹрӓйӹмӹ косметика средства семӹнь кычылталтеш. Кырык да Кожла сирыштӓт сувенир шавыньым ӹштӓш лиэш дӓ шавынь вӹлӓн, опталмы формым йӓмдӹлен, "Шӓлӓ Кырык сир", "Шӓлӓ туан вел", "Салымсола шавынь", "Кожла сир" дӓ мол текствлӓмӓт марла сирӓш лиэш.
Категори:Косметика Категори:Пӧртӹштӹ кычылтмы хӓдӹрвлӓ
Аккышла
Аккышла (турокла Akkışla ) — Турцин, йыдвел Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 8.120 (пӱэргӹ: 4.065; ӹдӹрӓмӓш: 4.055) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «кышла» ('winter-land, place of spending the winter') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1867 и
1867 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Османие (ил)
Османие (турокла Osmaniye ili ) — Кечӹвӓл Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 464.704 (пӱэргӹ: 232.118; ӹдӹрӓмӓш: 232.586) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Ловичӹ ӓнгӹр
Ловичӹ ӓнгӹр - Кугилӓнсола вел Кого Шошмар лишнӹ Чуайсола пӱӓшкӹ йоген пыра. Кышец йоген лӓктеш?
Категори:Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Ӓнгӹрвлӓ
Пицца
Пи́цца (pizza) — итальян халык качкыш. Вӹлецӹнжӹ пицца марла аварцым ӓшӹндӓрӹктӓ, кыды вӹлӓн помидорым, моцарелла тарам дӓ вес махань-шон ингридиентвлӓм пиштен кердӹт, кыдывлӓм прфессионалвлӓ топпинг (topping) лӹм доно пӓлӓт. Тӱнымбалны сек кымдан шӓрлен кешӹ дӓ пӓлӹмӹ качкыш.
Историжӹ
Пиццам ӓшӹндӓрӹктӹшӹ киндӹм пытӓрижок антик жепӓш салтаквлӓ качкыныт. Помидорым 1522-шы ин Европыш, Неапольыш кандымы велдӹк, ти кавштавичӹ кушкышым аварцы гань киндӹ вӹлан пиштен, камакашты кӱктӓш тӹнгалӹнӹт дӓ тӹшкы махань-шон специвлӓм оптенӹт. Шӹренжок тидӹ базилика ылын. Помидорым пӹтӓри эдемвлӓ качделыт, тӹдӹм яданеш шотленӹт дӓ эдемӹм пуштын кердеш, шаненӹт.
Выльдырцан кӓдӹвлӓ
Выльдырцан кӓдӹвлӓ (Zentrygon) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ выльдырцан гань ылшы кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ выльдырцан кӓдӹ улы.
Черкезкӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «черкез» ('черкез') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Агачӧрен
Агачӧрен (турокла Ağaçören ) — Турцин, Йыдвел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 9,400 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «агач» ('пушӓнгӹ') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ӱэ карем
Ӱэ карем - Якшар Йыл вел Кӱкшыныр дон  Картук вел Цартак солавлӓ лоштышы лидӹ.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Тара
Тара (туара) — шапышы шӹшер гӹц ӹштӹмӹ пингӹдӹ массан качкыш. Пиш ӹжӓл, марла мӓ "тара" шамакым кымда значени доно ана кычылт, тидӹлӓн мӓ руш йӹлмӹ гӹц пырышы "сыр" шамакым кычылтына. Вес йӹлмӹвлӓштӹ "тара" шамак цилӓ йиш сырым анжыкта.
Историжӹ
Тарам качкыш семӹнь, эдем киндӹ гыцӓт ирӹрӓк пӓлӓ. Тӹ тарам, кыдым марынвлӓ качкаш тыменьӹнӹт, камакашты куктӓт. Тӹ годымок таравлӓн куктӹмӹ технологиштӹ шукы йиш лин кердеш. Шамаклан, тара массым кужы жеп шӹнзӹктымӓшӓт таран куктымӹжы доно кӹлдӓлтеш. Пӹтӓриш проста агыл таравлӓм шӹшкӹлмӹ вольыквлӓн, шӹренжок патявлӓ дон презывлӓн мӹшкӹрвуштышты моныт. Шӹшкӹлмӹ паштек, мӹшкӹрвуштывлӓм коштенӹт дӓ тенге тотлы тотан таравлӓм качкыныт. Кӹзӹт таравлӓм йӓмдӹлӹмӓштӹ у технологивлӓм кычылтыт. Таравлӓн качкаш йӓмдӹ ылмы кондициштӹм шотыш нӓлӹн, нӹнӹ пышкыдеш дӓ пингӹдеш пайылалтыт. Тарам качмы годым, сагажы виноград гӹц ӹштӹмӹ кукшы якшар ӓрӓкӓм пуат.
Тернате
Тернате (индонезилӓ Ternate) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 111.39 км². 2010-шы ин тӹштӹ 185,705 эдем ӹлен.
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ӓштемик
Ӓштемик (тенгеок ӓштемӹк) - эдемвлӓм, историштӹш лиӓлтмӓшвлӓм, кынамжы вольыквлӓм, литература да киногеройвлӓм ӓшӹндӓрӹктӹшӹ скульптура дон монумент форман хӓдӹр.
Категори:Монументвлӓ
1868 и
1868 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Луды морен
Луды морен (Lepus europaeus) — Евразиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Eulagos лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 50 - 70 см кыташ лин кердӹт. Массышты 2,5 - 6,5 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Сома
Сома (турокла Soma ) — Турцин, йыд-вадывел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 100.240 (пӱэргӹ: 50.390; ӹдӹрӓмӓш: 49.850) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Султангази
Султангази (турокла Sultangazi ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шы ин тӹштӹ 444.295 (пӱэргӹ: 227.643; ӹдӹрӓмӓш: 216.652) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Рок кӓдӹвлӓ
Рок кӓдӹвлӓ (Geotrygon) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ рок кӓдӹ улы.
Актусола
Актусола — сола Кырык сирӹштӹ
Рок кӓдӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Актусола
Пайскырык поселенин Актусола исторический вӓрвлӓ доно паян ылеш. Актуш — ти солалан негӹзӹм пиштен, седӹндон сола тенге маналтеш. А XVI—XVIII курымвлӓн тӹдӹм «Малая Емангаши» маныныт. Актусолан ӱл частьшӹн 200 метр ӧрдӹжӹштӹ кӱкшӹ вӓрӹштӹ пӹсманӹм анжыктышы штолмы шалга. Молнам тӹдӹ Азан дон Угарман губенрнявлан пысманыштым айырен. Ти стелалан 100 и утла. Тӹдӹм молнам тиштӹ эртӹшӹ Москва (Кӹтӹри Кугижӓн) тракт сага шагалтымы. Тӹшец пиш цеверӹн цилӓ портту йӹрвӓш, Ямангаш вел кайыт. Кӹзӹт ти стела-пирамида форман, жеп ӹшкӹмжӹнӹм нӓлӹн: стенӓвлӓжӹ кӓтлен шӹнденӹт, сек кӱшӹл лаштыкшы (тӹштӹ кугижӓ кӹлӹн символжы — кок вуян курныжым анжыктымы ылын) урын вален. 19-шӹ курымын Москва тракт Кырык сирӹштӹ 68 уштышыш шыпшылтын дӓ Ямангаш, Виловат, Кожваж, Тошты Шӹндӹр гач эртен. Тӹдӹ грунтовой ылын, но пасна лаштыквлӓжӹ, лымынок кырык вӹкӹ кузымы годым кӱэрвлӓ доно шӓрӹмӹ ылын. Актусолам валымы годым ӱлнӹ техень кӱэр доно шӓрӹмӹекатерининский трактын участкыжы перегӓлт кодын. Тидӹцӱдӓлӓ чучеш. Вет ти корны мычкы тӹжем заключенный, каторжан ссылкыш Сибирьӹш кенӹт, вольный ӓль вольный агыл путешественниквлӓ эртенӹт. Ти корны арестованныйвлӓн этапный корнышты ылын. Нӹнӹм Москва гӹц Владимир гач Сибирьӹш колтенӹт. Седӹндон эче ти корным «Кандальный» маныныт. Ти корны мычкы Екатерина II эртен. Седӹндон эче ти корны государственный ылын. Седӹндон тӹдӹм халык эче «екатерининский» манын. Тӹдӹ пиш керӓлеш шотлалтын: Кырык сирӹм Йыл доно дӓ Йыл кымдемӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ вес халавлӓ доно ушен. 1854 ин ти тракт мычкы кӹвервлӓм тӧрленӹт.
1869 и
1869 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Актусола
Ти вӓрӹштӓт кок кӹверӹм ӹштенӹт. Мамалай ӓнгӹр гач — пун кӹверӹм, а Пактай гач — кӱ пычвлӓм пиштенӹт. 1920-шы и якте марынвлӓн мулӓндӹм Угарман, Азан, Вичӹ губернивлӓ лошты пайылымы ылын. А пӹсмӓн мӓнгӹ гӹц мӹндӹрнӹ агыл лапышты «Дворики» сола вӓрлӓнен. Кӹзӹт тӹ вӓрӹштӹ нимат уке. Шӹм метр нӓрӹ кӱкшӹцӓн мӓнгӹ-стела кӹзӹт шӹверемӓн лач кокты веле кодын: Щурово солашты (Рязан дон Москва губернивлӓ лошты) дӓ кокшы — Актусолашты. Тидӹ архитектурный памятникӹш сӓрнӓлтӹн. Актусолашток первишӹ часовня перегӓлт кодын.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ризе (ил)
Ризе (турокла Rize ili ) — Йыд-ирвел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 319.410 (пӱэргӹ: 157.650; ӹдӹрӓмӓш: 161.760) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
1870 и
1870 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Бертранд кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Аксай кырык
Аксай кырык - Ӱл Цотнай сола лишнӹш кырык. Кулаковы монгырышты.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Кырыквлӓ
Мармара Эреглиси
Мармара Эреглиси (турокла Marmara Ereğlisi ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Текирдаг илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.061 (пӱэргӹ: 13.283; ӹдӹрӓмӓш: 11.778) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Мармара» ('Мармара тангыж') дон «Эрегли» ('сола лӹм' «Эреглиси» 'Эреглижӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ридген пингвин
Ридген пингвин (Aptenodytes ridgeni †) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого плиоцен пингвин. Кытшы 90–100 см якте шоэш.
Категори:Пингвинвлӓ
Акациелла
Акациелла (Acaciella) — пырса йиш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пушӓнгӹ. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ акациелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Пырса йишвлӓ
Гимнадени
Гимнадени (Gymnadenia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 22 йиш тӹрлӹ гимнадени улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Толумни
Толумни  (Tolumnia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 29 йиш тӹрлӹ толумни улы.
Кыркагач
Кыркагач (турокла Kırkağaç ) — Турцин, йыд-вадывел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 41.964 (пӱэргӹ: 21.341; ӹдӹрӓмӓш: 20.623) эдем ӹлен.
Толумни
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кыркагач
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кырк» ('нӹллӹ') дон «агач» ('пушӓнгӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Церкӹ
''merge Кирха?
Томзанони
Томзанони (Tomzanonia filicina) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ томзанони улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Той шылдыран кӓдӹвлӓ
Той шылдыран кӓдӹвлӓ (Phaps) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 33–35 см, нелӹцшӹ 300 г якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
1871 и
1871 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Вӹцкӹж нерӓн кошыгек
Вӹцкӹж нерӓн кошыгек (Ploceus pelzelni) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек.
Эскил
Эскил (турокла Eskil ) — Турцин, Вадывел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 26,073 эдем ӹлен.
Вӹцкӹж нерӓн кошыгек
Категори:Кошыгеквлӓ
Эскил
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шуран капшангы
Шуран капшангы (Oryctes nasicornis ; алыкмарла тӱканкопшаҥге) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Палеарктика регионвлӓштӹ (Европа Йыдпел Африка дӓ Ази) вӓшлиӓлтшӹ капшангы. Кытшы 20–40 мм лин кердеш, шӹренжок 47 мм якте веле.
Категори:Капшангывлӓ
Аксан карем
Аксан карем - Пӹзӹкныр вел Вес сир Йылйӓл сола лишнӹш карем.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Кырыквлӓ
Газиосманпаша
Газиосманпаша (турокла Gaziosmanpaşa ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 461,230 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Айова
Айова (англла Iowa ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 145 743 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3 046 355 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Айова кымдецшӹ доно 26-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 30-шы ылеш. Штат статусым Айовалан 28 декабрьын 1846 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 29-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Де-Мойн.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Айова халык лӹмеш пумы.
Штатын сек кого халавлӓжӹ
Категори:Айова
Эксуя
Эксуя - Йӱрнӹ кымдемӹштӹш  йӓр. Йӧрӹнгтӹнг велнӹ вӓрлӓнӓ.
Категори:Йӓрвлӓ Категори:Географи Категори:Топонимика
Албани
Албани (Shqipëria, официал лӹмжӹ — Респу́блика Алба́ния, Republika e Shqipërisë ) — Балкан кугижӓнӹшвлӓ, Адриатика дон Иони тангыж тӹрӹштӹ. Сӓндӓлӹкӹн лӹмжӹ иллири йӹлмӹштӹш olba шамак гӹц лин, кыды «ӹлемӹм» анжыкта. Халык тидӹм Shqipëria лӹм доно попа, кыды «Курныжын мулӓндӹжӹ» (курныж албанла shqiponjë ) лиэш. 12 ноябрь 1912 и годшен ӹшкевуя виӓнгшӹ сӓндӓлӹк семӹнь ылеш. Албаништӹ 3 659 616 ӹлӹзӹ. Вуйхалажы - Тирана ( 376 642 ӹлӹзӹ).
Категори:Албани Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
1872 и
1872 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Хабенари
Хабенари (Habenaria) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 600 (яке 800) йиш тӹрлӹ хабенари улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кажам
Кажам - Кӹлемар кымдемӹштӹш ӓнгӹр. Арде ӓнгӹрӹш вургымла монгыр гӹц йоген пыра.
Категори:Географи Категори:Ӓнгӹрвлӓ Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика
Акхисар
Акхисар (турокла Akhisar ) — Турцин, йыдвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 158.455 (пӱэргӹ: 78.394; ӹдӹрӓмӓш: 80.061) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӹжгӹ нерӓн пингвин
Кӹжгӹ нерӓн пингвин (Eudyptes pachyrhynchus) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Кечӹвӓлвелнӹш (Фьордленд) дон Стьюарт (Ракиура) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 60 см, нелӹцшӹ 2–5.95 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «παχυ-» (кӹжгӹ) дон «ρύγχος» (нер) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Пингвинвлӓ
Решадие
Решадие (турокла Reşadiye ) — Турцин, ирвел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42.952 (пӱэргӹ: 21.727; ӹдӹрӓмӓш: 21.225) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӹтӹк шылдыран кошыгек
Кӹтӹк шылдыран кошыгек (Ploceus nigricollis) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кошыгек. Кытшы 16 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ
Папуа той шылдыран кӓдӹвлӓ (Henicophapss) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней дӓ У Британи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ той шылдыран кӓдӹ улы. Кытшы 37–41 см якте шоэш.
Йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
М. Шкетан лӹмӓн Мары драма театр
'''М. Шкетан лӹмӓн Мары драма театр''' — мары халыкын тӹнг театржы. Йошкар-Олашты ӹшта. 1919 ин29 февраль годшен пачмы. Сек пӹтариш спектакльжы Тыныш Осып Тыныш Осыпын "Закон шӱмлык" маналтын. Кӹзӹт театрын репертуаржы шукы монгыран.
Тревори
Тревори (Trevoria) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ тревори улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сакарья (ил)
Сакарья (турокла Sakarya ili ) — Йыд-вадывел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 851.292 (пӱэргӹ: 426.366; ӹдӹрӓмӓш: 424.926) эдем ӹлен.
Районвлӓ (Илчевлӓ)
Адапазары (Sakarya merkezi) халан центр районвлӓ : Арифие, Эренлер, Сердиван
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Алдайсола
Алдайсола — анжы: Лидӹмбал.
Алгасир
Алгасир — Кугилӓсола гӹц 1 уштышышты изи ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. «Алга» лӹмӓн эдем ти солашкы пӹтӓри ӹлӓш ванжен ылын. Солан эче вес лӹмжӹ улы: «Кымшы Шошмар». Акпарс лужавуйын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырен. Ӹлем семӹнь XVI-шы курым годшен пӓлӹ. 2001-шӹ ин Алгасӹрӹштӹ 30 эдем ӹлен.
Историжӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Колорадо капшангы
Колорадо капшангы (Leptinotarsa decemlineata) — Chrysomelidae йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ тури качшы капшангы. Кытшы 7–10 мм лин кердеш, шӹренжок 15 мм якте веле.
Лӹмжӹм АУШ штатшы Колорадо лӹмеш пумы.
Категори:Капшангывлӓ
Аганиси
Аганиси (Aganisia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Тринидад, Бразили, Колумби, Венесуэла, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ аганиси улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сарыгӧл
Сарыгӧл (турокла Sarıgöl ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.983 (пӱэргӹ: 17.769; ӹдӹрӓмӓш: 18.214) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «гӧл» ('йӓр') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хагсатера
Хагсатера (Hagsatera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ хагсатера улы.
Симсӹ вуян рок кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Данилова, Галина Эдуардовна
Галина Эдуардовна Данилова (2-шы майын, 1968-шы и, Йошкар-Ола, СССР) — театр дӓ кино актриса.
Кылвервлӓ
Категори:Киноактёрвлӓ
Олеся Журакивська
Олеся Викторовна Журакивська (Олеся Вікторівна Жураківська, 13-шы август, 1973-шы и, Киев, СССР) — театр дӓ кино актриса.
Категори:Киноактёрвлӓ
1874 и
1874 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ханкоки
Ханкоки (Hancockia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш.
Категори:Орхидейвлӓ
1875 и
1875 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Башчифтлик
Башчифтлик (турокла Başçiftlik ) — Турцин, ирвел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.610 (пӱэргӹ: 2.734; ӹдӹрӓмӓш: 2.876) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('head, principal') дон «чифтлик» ('farm') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӧпрӱбашы (Маниса)
Кӧпрӱбашы (турокла Köprübaşı ) — Турцин, покшал Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.031 (пӱэргӹ: 4.935; ӹдӹрӓмӓш: 5.096) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кӧпрӱ» ('кӹвер') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алабама (штат)
Алабама  (англла Alabama ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 135 765 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4 779 736 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Алабама кымдецшӹ доно 30-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 23-шы ылеш. Штат статусым Алабамалан 14 декабрьын 1819 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 22-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Монтгомери; сек кого халажы: Бирмингем.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Алабама халык лӹмеш пумы.
Бейоглу
Бейоглу (турокла Beyoğlu ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 248.084 эдем ӹлен.
Гӱлагач
Гӱлагач (турокла Gülağaç) — Турцин, Ирвел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2000-шӹ ин тӹштӹ 26,874 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱл» ('роза') дон «агач» ('пушӓнгӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Самсун (ил)
Районвлӓ (Илчевлӓ)
Самсун халан центр районвлӓ : Атакум, Джаник, Илкадым, Теккекӧй.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Трияс (кушкыш)
Трияс (Trias ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ трияс улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Верагуа рок кӓдӹ
Верагуа рок кӓдӹ (Leptotrygon veraguensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коста-Рика гӹц Эквадор якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кого упшан пингвин
Кого пингвин (Eudyptes sclateri) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Баунти дӓ Антипод ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 50–70 см, нелӹцшӹ 2.5–6 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм британи зоолог Филип Латли Склейтер (Philip Lutley Sclater, 1829 – 1913) лӹмеш пумы.
Категори:Пингвинвлӓ
Адмирал (лӹпӹ)
Адмирал (Vanessa atalanta) — Nymphalidae йыхыш пырышы Йыдпел Африкышты, Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лӹпӹ. Шылдыржы 45–50 мм, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 50–65 мм якте шоэш. Адмирал лӹпӹвлӓ 1 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Лӹпӹвлӓ
Американ ош морен
Американ ош морен ( Lepus americanus ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Poecilolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 41 - 52 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,5 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
Амитостигма
Амитостигма (Amitostigma) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ амитостигма улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1877 и
1877 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Хальмахера
Тернате (индонезилӓ Pulau Halmahera) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ дӓ сек кого ошмаотыжы.Территорижӹ 17,780 км². 2010-шы ин тӹштӹ 449 938 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Хапалорхис
Хапалорхис (Hapalorchis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ хапалорхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Куннингтони
Куннингтони (Cunningtonia longiventralis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика йӓр) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш куннингтони веле улы. Кытшы 14 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Алдушкин, Сергей Сергеевич
Сергей Сергеевич Алдушкин - ӓтяжӹнӓт лӹмжӹ Серге. 1967-шӹ ин Латансолаэш шачын. Руш Элышты кымдан пӓлӹмӹ акварель стиль доно сирӹшӹ реалист артьнык.
Биографижӹ
Ямангаш школышты тыменьӹн, тидӹ паштек Йошкар-Олашты Кунст (художественный) училищӹм пӹтӓрен дӓ талантан ылынат Москвашкы, Иван Суриков лӹмӓн Кунст Академишкӹ тыменяш кен, кыдым 1996-шы ин пӹтӓрен. Мастарлыкшым лӱктӓш манын, Европыштыш вес сӓндӓлӹквлӓштӹ шӹренок ылын: Франциштӹ, Венгриштӹ, Италиштӹ, Шим Кырык Элышты, Сербиштӹ, Германиштӹ. Туан Латансолаштыжы ӹлӓ.
Пӓшӓвлӓжӹ
Серген пӓшӓвлӓштӹжӹ кымда вӓрӹм пейзажвлӓ йӓшнӓт, тидӹ паштек портретвлӓ дон натюрмортвлӓ кеӓт. Картинвлӓм вазымы стильжӹн важвлӓжӹ 19-шӹ курымаш руш реалиствлӓн пӓшӓвлӓшкӹ нӓнгеӓт. Артньыкын пӓшӓвлажӹ Левитанын, Репинӹн, кынамжы Шишкинӹн дӓ Кустодиевӹнӹм дӓ седӹ кырык мары артнтньык Владимир Григорьевӹнӹм ӓшӹндӓрӹктӓт. Ма яжожы, Серге ти мастарвлӓн пӓшӓвлӓштӹм яжон пӓлӓ дӓ реалист семӹнь пӓшӓлӓ гӹнят ак копируйы, тӹдӹн ӹшке индивидуальный вазымы стильжӹ улы.
Ажедмӓшвлӓ
А А
Упшан той шылдыран кӓдӹ
Упшан той шылдыран кӓдӹ (Ocyphaps lophotes) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 31–36 см, нелӹцшӹ 150–250 г якте шоэш.
1878 и
1878 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Упшан той шылдыран кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Алмус
Алмус (турокла Almus ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.136 (пӱэргӹ: 14.627; ӹдӹрӓмӓш: 14.509) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӧпрӱбашы (Трабзон)
Кӧпрӱбашы (турокла Aslanapa ) — Турцин, ирвел Трабзон илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 5.755 (пӱэргӹ: 2.885; ӹдӹрӓмӓш: 2.870) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кӧпрӱ» ('кӹвер') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Кырык мары сӹлнӹшая
Кырык мары сӹлнӹшая - кырык марла сирӹмӹ сӹлнӹшая. Кириллица йӧн дон пӹтӓриш кырык мары текстӹм 1767-шӹ ин сирӹмӹ. Ти текстым Кырык марла сирӹмӹ пӹтӓриш лыдыш гӹц пӓлен нӓлӹдӓ.
Кӧпрӱбашы (Трабзон)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Упшан пингвин
Упшан пингвин (Eudyptes chrysocome) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Шӹпӓн дӓ Инди океанвлӓштӹш Субантарктика ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 45–58 см, нелӹцшӹ 2–3.4 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Пингвинвлӓ
Ошалгы-якшар пеликан
Категори:Пеликан йишвлӓ
1879 и
1879 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
615 и
615 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Упшан кӹцкӹ кӓдӹ
Упшан кӹцкӹ кӓдӹ (Lopholaimus antarcticus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кого кӓдӹ. Кытшы 40–46 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Палтога
Палтога — сола Вологда областьышты. 2002-шы ин тӹштӹ 295 эдем ӹлен.
Категори:Россий Федераци солавлӓ Категори:Солавлӓ
Калайоки
Калайоки (Kalajoki) — Вадывел Финляндиштӹ, Оулу регионышты, 131 уштуш Оулу хала гӹц вӓрлӓнӓ. 12 541 — ӹлӹзӹ шот.
Истори
Категори:Финлянди халавлӓ
Антилопа морен
Американ ош морен ( Lepus alleni ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Macrotolagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 45 - 60 см кыташ лин кердӹт. Массышты 5 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Шишли
Шишли (турокла Şişli ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 317.337 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Моротай
Моротай (индонезилӓ Pulau Morotai) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 1,800 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 119 063 эдем ӹлен.
Гӱзельюрт (Турци)
Гӱзельюрт  (турокла Güzelyurt ) — Турцин, Ирвел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2000-шӹ ин тӹштӹ 16,836 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱзель» ('beautiful') дон «юрт» ('homeland') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хемипили
Хемипили (Hemipilia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ хемипилияс улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эрбаа
Эрбаа (турокла Erbaa ) — Турцин, йыдвел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 96.059 (пӱэргӹ: 47.462; ӹдӹрӓмӓш: 48.597) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ арабла «эрбаа أربعة » ('нӹлӹт') шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1880 и
1880 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Трихоцентрум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Анакамптис
Анакамптис (Anacamptis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ анакамптис улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сивас (ил)
Сивас (турокла Sivas ili ) — Покшал Турцин илжӹ. 2009-шӹ ин тӹштӹ 633.347 (пӱэргӹ: 318.905; ӹдӹрӓмӓш: 314.442) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Аликов, Валерий
Валерий Никандрович Аликов (псевдолӹмжӹ Валери Микор; 1-шӹ январьын, 1960, Ӓвӓсир – 11-шӹ сентябрьын, 2016, Хельсинки) — Поэт, сӓрӹзӹ, сӹлнӹшая критик. Шур школ паштек Угарманышты техникумышты, Тарту дӓ Хельсинки университетвлӓштӹ тыменьӹн. Тарту университетӹн философи факультетшӹм пӹтарен, кымдан пӓлӹмӹ семиотик Лотман Юрий Михайловичӹн лекцивлӓжӹм колыштын. Хельсинкиштӹ лӓкшӹ Цикмӓ журналын редакторжы. «Шӓла тигрвлӓн мӱлӓндӹлӓн» лыдыш книгӓ (1999 и) дон «Пӧрт Шур сирӹштӹ» новелла-эссе книгӓм (2004 и) сирен. Лыдышвлӓжӹм англ, немӹц, коми, руш, удмурт, финн, француз дӓ эстон йӹлмӹвлӓш сӓрӹмӹ.
Ази шуран капшангы
Ази шуран капшангы (Oryctes rhinoceros) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Азиштӹ (Бангладеш, Камбоджа, Китай, Индонези, Лаос, Малайзи, Мьянма, Пакистан, Филиппинвлӓ, Шри-Ланка]], Тайвань]], Таиланд]] дӓ Вьетнам) вӓшлиӓлтшӹ кого капшангы. Кытшы 30–50 мм лин кердеш.
Категори:Капшангывлӓ
Ошалгы-якшар тупан пеликан
Ошалгы-якшар тупан пеликан (Pelecanus rufescens) — пеликан йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Сейшелвлӓ дӓ Арави пел ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ монотипан пеликан. Кытшы 1.25–1.32 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.65–2.9 м, нелӹцшӹ 3.9–7 кг якте шоэш.
Категори:Пеликан йишвлӓ
Ирвел упшан пингвин
Ирвел упшан пингвин (Eudyptes chrysocome filholi) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Шӹпӓн дӓ Инди океанвлӓштӹш Субантарктика ошмаотывлӓштӹ (Принс-Эдуард, Крозе, Кергелен, Херд, Маккуори, Кэмпбелл, Окленд дӓ Антипод) вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 60–65 см, нелӹцшӹ 3,35 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Пингвинвлӓ
Танзани регионвлӓ
Танзани регионвлӓ (англла Regions of Tanzania, суахилилӓ Mikoa ya Tanzania) — Танзаништӹ 26 регион тенгеок область (англла region, суахилилӓ mkoa sg/mikoa pl) административ шеледӹмаш.
Пӹсмӓн ӓнгӹр
Пӹсмӓн ӓнгӹр – солавлӓ Йоласал вел Йынгы Кушыргы сола лишнӹ  Кожваж  ӓнгӹрӹш шалахай монгыр гӹц йоген пыра.
Танзани регионвлӓ
1 Составляют автономный Занзибар
Пӹсмӓн ӓнгӹр
Категори:Ӓнгӹрвлӓ Категори:Географи Категори:Топонимика
Танзани регионвлӓ
2 Область Маньяра выделена в 2002 году из области Аруша.
Алхониеми Алхо
Алхо Алхониеми (финнлӓ Alho Alhoniemi) — фенно-угристикын эмиритус-профессоржы. Über die Funktionen der Wohin-Kasus im Tscheremissisischen (Мары йӹлмӹн «кышкы» анжыктышы падежӹн функцижӹ гишӓн)лӹмӓн доктор диссертацижӹм 1967-шӹ ин Турку университетӹштӹ ӹшӹклен. 1971-шӹ и гӹц 1996-шы и якте, пенсишкӹ лӓкмешкӹжӹ ти университетӹштӹ финн-угр йӹлмӹвлӓм шӹмлӹшӹ профессоржы ылын. 1971 — 1979-шӹ ивлӓн Финн Йӹлмӹ Ушемӹн вуйлатышыжы ылын. Алхониемин тӹнг шӹмлӹмӹ йӹлмӹвлӓжӹ мары дӓ мордва йӹлмӹвлӓ ылыныт, тенге тӹдӹ 1985-шӹ ин Марӹ йӹлмӹм тыменьмӹ книгӓм лыктын, кышты кырык мары йӹлмӹн грамматикыжымат анжыктымы. Алхониемин инициативыжы доно Турку университетӹштӹ шукы мары лингвист стажировкым эртен, нӹнӹ логӹц сек пӹтӓришӹжӹ профессор Андуганов Юрий Владимирович ылын.
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори:Суоми персоналивлӓ Категори:Фенно-угриствлӓ
Йыдпел упшан пингвин
Категори:Пингвинвлӓ
Арктика морен
Арктика морен ( Lepus arcticus ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Lepus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 55 - 70 см кыташ лин кердӹт. Массышты 4 - 5,5 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
1881 и
1881 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
У Гвиней той шылдыран кӓдӹ
У Гвиней той шылдыран кӓдӹ (Henicophaps albifrons) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–41 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Турхал
Турхал (турокла Turhal ) — Турцин, йыд-вадывел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 87.826 (пӱэргӹ: 43.291; ӹдӹрӓмӓш: 44.535) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алык мары йӹлмӹ
Алык мары йӹлмӹ (Олыкмарий йылме) — ик финн-угр йӹлмӹ, Мары Эл Республикӹшты кырык мары сага — кугижӓнӹш йӹлмӹ. Тӹнг шотышты шалахайла Йыл сирӹштӹ.
Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ Категори:Финн-йыл йӹлмӹвлӓ Категори:Урал йӹлмӹвлӓ Категори:Российыштыш йӹлмӹвлӓ
Япони шуран капшангы
Япони шуран капшангы (Allomyrina dichotoma) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Азиштӹ (Ирвел Китай, Корей, Япони, Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ кого капшангы. Озыжы 82 мм, ӓвӓжӹ 39–47 мм якте шот.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Капшангывлӓ
616 и
616 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Луды пеликан
Луды пеликан (Pelecanus philippensis) — пеликан йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ монотипан пеликан. Кытшы 1.27–1.52 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.5 м, нелӹцшӹ 5 кг якте шоэш.
Категори:Пеликан йишвлӓ
1882 и
1882 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Пӹсмӓн ӓнгӹр (вӓр)
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Географи
Вепсвлӓ
Вепсвлӓ (вепслӓ: vepsä, bepsä; тошты лымышты — чудь) — Балти тангыж тырыштыш финн-угр группыш пырышы йылмӓн халык, кыдывлӓ Карелишты Онега дон Ладога йӓр тырышты, тенгеок Вологда дон Ленинград областьвлӓшты ылӓт. 2006 шы ин апрельын ныным Йыдвелыштыш, Сибирь дон Мындыр Ирвелныш тыгыды халыквлӓн регистрыш пыртымы, кыды нынылӓн махань-шон привилегивлӓм пуа, шамаклан вепс эргӓшвлӓлӓн Армиш ышке шанет гынь веле, неволя кеӓш ак кел. Билингввлӓ ылыт. Кыце туан йылмышты, тенгеок рушлаат попен мыштат. Йылмышты доно вепсвлӓ кым группеш шелӓлтыт. Цилӓжы 8 000 гыц утларак ылыт.
Котка
Тӹнг церкӹ XIX курым мычашты строялтын. Халашты тенгеок Свято-Никольский православный церкӹ улы, кыды XVIII курым мычашты строялтын.
Вепсвлӓ
В Категори:Финн-угр халыквлӓ В
Котка
Ӹлӹзӹ шот 54 769 эдем (31 мартеш 2010 и).
Александр III Коткышты
Александра III интересвлӓжӹ проста дӓ лачокшы ылыныт. Тӹдӹ йӓнг вашт охота дӓ кол кычымаш доно увлекаялтын. Кӓнгӹж йӹде кугижӓн семня финн шхервлӓш шӹренок каштын. Тиштӹ, цевер дикий природы лошты, кугижӓн семня йӓл ганьок дӓ цӓшӓн ылын. Нӹнӹ тиштӹ шукы кӓненӹт, колым кыченӹт дӓ пышеш катаенӹт.
Ссылкывлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Ару ошмаотывлӓ
Моротай (индонезилӓ Kepulauan Aru) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 8563 км². 2010-шы ин тӹштӹ 84.138 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Матьӧ, Мирей
Матьӧ, Мирей (Mireille Mathieu; 22 июль 1946, Авиньон) — француз мырызы.
Ажедмӓшвлӓ
http://www.youtube.com/watch?v=rla8QExKaLU
Кягытхане
Кягытхане (турокла Kâğıthane ) — Турцин, Покшал Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шӹ ин тӹштӹ 416.515 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Аматисола
Аматисола (Федоткино) — Изи Пӹнгель ӓнгӹр сирӹштӹ шыпшылт вазын. Шур сола согоньын центржы — Макарсир якте 3 уштыш. Перви ти сола Акпарсын мулӓндӹшкӹжӹ пырен. 2001-шӹ ин Аматисолашты 60 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Пермӓк пичӹ
Пермӓк пичӹ - Йоласал велнӹшӹ Микрӓк карем вуй донышы шӹргӹ лоштышы ныр.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Херминиум
Херминиум (Herminium) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 30 йиш тӹрлӹ херминиум улы.
Лапуа
Ла́пуа (Lapua; Lappo; Lapponia Bothniensis) — Финляндин Вадывел Похьянмаа провинциштӹшӹ хала.
Ӹлӹзӹ шот - 14 435 эдем (2010). Халан йӓшнӹмӹ площадьшы 750,81 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 19,58 км² нӓлеш. Халык плотность — 76,25 эдем/км².
Тенгеок анжы
Лапуаский движени
Ссылывлӓ
Викискладышты Лапуа темы доно медиафайлвлӓ улы www.lapua.fi (сайт) (фин.)
Категори:Финлянди халавлӓ
Ортакӧй (Аксарай)
Ортакӧй (турокла Ortaköy ) — Турцин, Йыдвел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40,477 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «орта» ('покшал') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пӹсмӓн ӓнгӹр (карем)
Пӹсмӓн ӓнгӹр (карем) – Усола вел Алыктӹр дон Вӹдсӹнзӓйӓл солавлӓ лоштыш карем.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Каремвлӓ Категори:Географи
Тундра морен
Тундра морен ( Lepus othus ) — Аляскышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Lepus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 70 см кыташ лин кердӹт. Массышты 7 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
У Британи той шылдыран кӓдӹ
У Британи той шылдыран кӓдӹ (Henicophaps albifrons) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк ошмаотывлӓштӹ (У Британи) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 38 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Хексалектрис
Хексалектрис (Hexalectris) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ хексалектрис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Симсӹ шӹргӓн амазон
Симсӹ шӹргӓн амазон (Amazona dufresniana) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Гайана дӓ Франци Гвиана) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 34 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹмжӹм француз орнитолог дӓ таксидермист Луи Дюфрен (Louis Dufresne, 1752 – 1832) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Аляска
Халыквлӓжӹ
Alaskan natives 5 main culture grup:
Микрӓк карем вуй
Микрӓк карем вуй - Йоласал вел Йынготы сола гӹц 2 уштыш ордӹштӹш кукшы карем.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Зиле
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1883 и
1883 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Сулусарай
Сулусарай (турокла Sulusaray ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 67.224 (пӱэргӹ: 33.266; ӹдӹрӓмӓш: 33.958) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сулу» ('watery') дон «сарай» ('кӱпалат') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кыйыр пеликан
Кыйыр пеликан (Pelecanus crispus) — пеликан йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Европа гӹц Инди дон Китай якте вӓшлиӓлтшӹ монотипан пеликан. Кытшы 1.60–1.80 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.70–3.20 м, нелӹцшӹ 10–12 кг якте шоэш.
Категори:Пеликан йишвлӓ
Ош морен
Американ ош морен ( Lepus timidus ) — Йыдвел Евразиштӹ вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Lepus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 44 - 65 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,6 - 4,5 кг якте шоэш.
Категори:Моренвлӓ
Шлегел пингвин
Шлегел пингвин (Eudyptes schlegeli) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Маккуори ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 65–76 см, нелӹцшӹ 3–8 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Герман Шлегель (Hermann Schlegel, 1804 – 1884) лӹмеш пумы.
Категори:Пингвинвлӓ
Венгрлӓ вараш барокко сӹлнӹшая
Венгрлӓ вараш барокко сӹлнӹшая
Акарологи
Акарологи (acarologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Пыйивлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἄκαρι, ἀκαρί» (пыйи) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
Венгрлӓ вараш барокко сӹлнӹшая
Аристократин поэзижӹ
XVII-шӹ курымын кугижӓн ӓль герцогын кудвичӹ докы лишӹл ылшы поэтвлӓ чӹдӹнжок ылделыт. Шукы аристократ ӹшкежӓт лыдышвлӓм сирӓш цаценӹт дӓ Балассилӓн подражаен сиренӹт. Нӹнӹ логӹц техень лӹмвлӓм пӓлдӹртӓш лиэш: граф Балинт Баласса (Бáлинт Баласса, 1626—1684) поэт Б. Баласси тӹдӹлӓн таманяр пылвуй гач родняжы лиэш, Ласло Листи (Listi László, 1628—1663) (мошеннӹк дӓ фальшивомонетчик ылын гӹнят, венгр сӹлнӹшаяэшӓт кишӓжӹм коден), паян дворянин, музыкын кого тӓнгжӹ Пал Эстерхази (Pál Esterházy, 1635—1712), философин доктор Иштван Кохарилла (István Kohárylla, 1649—1731).
Барокко стиль доно сирӹшӹвлӓ лошты ӹдӹрӓмӓшвлӓӓт ылыныт, Шамаклан, Эржебет Ракоци (Erzsébet Rákoczi), Магдолна Эстерхази (Magdolna Esterházy), Кристина Чаки-Берчений (Krisztina Csáky-Bercsányi) дӓ Мариа Сечи (Mária Széchy). Тӹ жепӓш сек яжо поэтессеш Ката Сидониа Патрӧчи (Kata Szidónia Petrőczy, 1662—1708) шотлалтеш. Тӹдӹ 50 нӓрӹ лыдышым сирен, Шукыжок нӹнӹ логӹц йымылан ӹнянӹмӓш гишӓн ылыт. Но тӹдӹн яратымаш гишӓн лыдышвлӓжӹ пиш виӓнвлӓ ылыт. Лыдышвлӓ гӹц марыжы тӹдӹм алталымы гишӓн пӓлен нӓлӓш лиэш, тенге ойхырышы, яратышы, шӹдӓн, ревнуйышы поэтесса техень лыдышвлӓм сирен. ӓтямӱлӓндӹ гишӓн сирӹмӹ лыдышвлӓжӹ Габсбургвлӓ ваштареш ылыт, ик лыдышыжы Ракоцин маршым ӓшӹндӓрӹктӓ.
Рококо поэзи
Итӹрӓ вӹрӓн рококо поэтеш венгр сӹлнӹшаяшты Ласло Амаден (Lászlo Amadén, 1703—1764) шотлалтеш. Косир млоца ӹшке карьерӹжӹм Италиштӹ гусар офицер семӹнь тӹнгӓлӹн, австрин армиштӹ служен дӓ ти гедонистӹн ӹлӹмӓшӹжӹ Мариа Терезан кугижӓ кудвичӹштӹ пӹтен. Тӹдӹлӓн поэт лиӓш вуйта йымок пуйырен, тӹдӹ пиш яжон цевер формывлӓм кычылтеш дӓ ма цевер ылеш-тидӹм пиш яжон ынгылен. Тӹдӹ эстет ылын.
Ӹшке жепӹнжӹ поэт венгр поэзиштӹ кого дӓ керӓл пӓшӓм ӹштен: поэзин йӹлмӹжӹм уэмден дӓ модернизируен кердӹн. Курымвлӓ эртӹмӹкӹ юклызы (композитор) Золтан Кодай ти поэтӹн лыдышвлӓэш викӹм сирен дӓ тенге нӹнӹ кымдан пӓлӹмӹ линӹт. Поэт семӹнь амаде итӹрӓ вӹрӓн рококо поэт ылеш. Тӹдӹн лыдышвлӓштӹжӹ элегантность дӓ ӹлӹмӓшӹн сусужы анзыкы лӓктӹт, нӹнӹ шӹренжок мырыла шактат.
1740-шӹ ивлӓн тӹнгӓлтӹшӹштӹ Римӹштӹ Петр церкӹштӹ ик поп служен дӓ махань-шон текствлӓм венгр йӹлмӹшкӹ сӓрен. Ти попын лӹмжӹ Ференц Фалуди (Ferenc Faludi, 1704—1779) ылын. Туан сӓндӓлӹкӹшкӹ пӧртӹлмӹкӹжӹ, тӹдӹ кыце ӹшкӹмӹм об]ествышты кычен мыштымыла, техень книгӓм сӓрен, кыды шокшы кӱ вӹкӹ вӹдӹм опталмы ганьы, пӹсӹн выжалымы лин. Жеп эртӹмӹкӹ Фалуди «Тел йыдвлӓ» (Téli éjszakák, 1778) новелла книгӓм лыктеш. Езуитвлӓн организациштӹ шӓлӓнен кемӹ паштек 1773-шы ин Фалуди Вадывел Венгришкӹ ӹлӓш ванжа, дворянвлӓн усадьбывлӓштӹ ӹлен, лач светский поэзим веле сирӓ дӓ тенге Венгрин пӹтӓриш модерн лыдышвлӓ шачыт. Поэтлӓн реальне ӹлӹмӓш лишӹл ылын, дӓ тенге тӹдӹ рококон пӹсмӓнжӹ гӹц лӓктӓш цаца. Шамаклан тӹдӹн кӹтӧзӹвлӓжӹ дворянвлӓ логӹц лӓкшӹ цевер ӹдӹрвлӓ агылеп- нӹнӹ акшак яланвлӓ, халык выргем дон каштшывлӓ, молцавлӓ кӹтӧзӹн панды вӓреш таварым намалыштшы хресӓнвлӓ ылыт. Фалудин лыдышвлӓжӹ халык мырывлӓ докы лишӹл ылыт. Ти яжо поэтӹн лыдышвлӓжӹм вес поэтвлӓ кужы жеп эче образец семӹнь анженӹт.
Ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹмӓш
XVII-шӹ курымын ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹмӓш пиш популярне ылын. Тидӹ авторвлӓлӓн ирӹкӹм пуэн кердӹн. Ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹмӹштӹ годым нӹнӹ религи, политика дӓ ушемкымдем мам терген, тидӹ гӹц ӧрдӹжӹштӹ лин кердӹнӹт дӓ пӓшӓвлӓштӹштӹ ӹшке шанымашыштым, мнеништӹм келесен кердӹнӹт. Ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹмӹ годым авторвлӓ махань-шон сӹлнӹшая элементвлӓм, кӹтӹк лиӓлтмӓшвлӓм, анекдотвлӓм, шайыштмашвлӓм кычылтыныт дӓ тидӹжӹ гӹнь сирӓш яратышывклӓлӓн, лачокат, ирӹкӹм пуэн. Ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ логӹц кымдан Трансильванин герцогшы Йанош Кеменин (János Kemény, 1607—1662) «ӹлӹмӓшем гишӓн» (onéletírás, 1658) лӹмӓн пӓåӓжӹ ӓкӓн ылеш, кышты Бахчисарайышты, тадарвлӓ доны пленӹштӹ ылмыжы гишӓн сирӓлтеш. ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм шукынок сиренӹт дӓ тӹ жепӹн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм сирӹшӹвлӓ логӹц Михай Верешмарти кымдан пӓлӹмӹ лин.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
Австрали шуран капшангы
Австрали шуран капшангы (Xylotrupes ulysses) — Scarabaeidae йыхыш пырышы Бисмарк архипелаг дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шим капшангы. Кытшы 35–60 мм лин кердеш.
Категори:Капшангывлӓ
Шипраге
Шипраге (Šiprage) - местное сообщество в Боснии и Герцеговине, Европа.
617 и
617 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Уштыш
1 уштыш = 1 км = 1000 м = 0,621 миль = 1094 ярд = 3281 фут.
Категори:Цилӓ
Пӹсмӓн ӓнгӹр (Сад карем)
Пӹсмӓн ӓнгӹр (Сад карем) - Усола вел Кокласола дон Мецӓкныр сола лоштыш карем.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Географи Категори:Каремвлӓ
Ливвлӓ
Ли́ввлӓ (līvlizt, либь) — финн-угр халык, первижӹ балти халыквлӓн толмешкӹштӹ кӹзӹтшӹ Латвин территориштӹжӹ ӹлен. Балти тангыж тӹрӹш финн-угр халыквлӓ (ты годым племенӓвлӓ) 3000 и прерви Х.ш.я ирвел дӓ йыдпел-ирвел гӹц толыныт. Ливвлӓлӓн сек лишӹл родньык халык эстонвлӓ ылыт, кыдывлӓ доно  XX курым якте цаткыды кӹлвлӓм кыченӹт, лӹмӹнжок Сааремаа ошмаоты коллоэцвлӓ доно.
Категори:Финн-угр халыквлӓ Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Пӹсмӓн карем
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Топонимика Категори:Географи
Пынарбашы (Кайсери)
Пынарбашы  (турокла Pınarbaşı ) — Турцин, йыд-ирвел Кайсери илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 30.340 (пӱэргӹ: 15.181; ӹдӹрӓмӓш: 15.159) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Амишвлӓ
Амишвлӓ (Amish) — цилӓжӹ 200 000 нӓрӹн ылыт дӓ Ушымы Штатвлӓн Пенсельвени, Охайя, Индиана штатвлӓштӹ ӹлӓт. Религиштӹ доно амишвлӓ анабаптиствлӓ ылыт.
Историштӹ
Сек первижок амишвлӓ менонит сектанвлӓ ылыныт, нӹнӹм 1600-шы ивлӓн Европышты поктылыныт, тырын ӹлӓшӹштӹ ирӹкӹм пуделыт дӓ тенге изин-олен Америкышкы эмигрируяш тӹнгӓлӹнӹт. Шукынжок тӹшкӹ 1700-шы ивлӓн кен колтенӹт. Шӹренжок амишвлӓ важвлӓштӹ доно Швецарин немӹцвлӓ ылыт. Туан йӹлмӹштӹ немӹц сӹнӓн тошты герман йӹлмӹ, кыдым кӹзӹтӓт кычылтыт, тидӹ гӹц паснажы англ дон немӹцлӓӓт попат. Амиш лӹм сектылан негӹцӹм пушы, квакер Якоб Амманын лӹмжӹ гӹц толеш.
Традициштӹ, ӹлӹмӓш ӓквлӓштӹ
Сек тӹнгжӹм амишвлӓ Библиштӹ мам сирӹмӹ, цила ти законвлӓ доно ӹлӹшӓшлык ылыт, эдемӹм изижӹ годым агыл, а кушмыкыжы веле хӹрестӓт. Ушемкымдем гӹц амишвлӓ изолируялтыныт дӓ ӹшке законвлӓштӹ доно ӹлӓт. Тӹнгжӹм нӹнӹ тоштӹ семӹнь ӹлӹмашӹм шотеш пиштӓт, модерн техникӹм: автовлӓм, тракторвлӓм, телевизорым, телефоным, электричествым ак кычылтеп дӓ кыце 1700-шы ивлӓн эдемвлӓ ӹленӹт, тенге ӹлӓш дӓ ныр пӓшӓвлӓштӹмӓт ӹштӓш цацат. Амишвлӓ шӹренжок имни арававлӓ доно кыдалыштыт. Техникы эдемӹм утла когоэшнӹшӹм ӹштӓ манын амишвлӓ шанат. Изолируялтынытат, амишвлӓлӓн махань-шон характерный цервлӓ улы, кыдывлӓ генывлӓштӹ доно кӹлдӓлтӹн, кынамжы мӹшкӹрӓнвлӓ жеп шодеок колышы тетявлӓм ӹштӓт, но тенге гӹнят семнявлӓштӹ коговлӓ, шӹренжок 8-10 тетяӓнвлӓ. Амишвлӓ самолет, поезд дӓ автобус донат ак кыдалышеп, мӹндӹр корнышкы моло лӓктӓш келеш гӹнь, нӹнӹ церкӹштӹ разрешеним ядшашлык ылыт. Амишвлӓ чиӓшӹжӓт тошты семӹнь чиӓт, но школвлӓшкӹ каштыт, нӹнӹн ӹшке школ системӹштӹ улы.
Ажедмӓшвлӓ
А
Анаталлис
Анаталлис (Anathallis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ анаталлис улы.
Кеуруу
Категори:Финлянди халавлӓ
Анаталлис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Аризона
Аризона (англла Arizona ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 1 295 254 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6 392 017 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Аризона кымдецшӹ доно 6-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 20-шы ылеш. Штат статусым Аризоналан 14 февральын 1912 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 48-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Финикс.
Калифорни морен
Калифорни морен ( Lepus californicus ) — Йыдвел Америкышты вӹд лишнӹ шӹшерӹм качшы морен йыхыш Proeulagus лӹвӓл йыхыш пырышы йӓн. Сек коговлӓжӹ 61 см кыташ лин кердӹт. Массышты 1,4 - 2,7 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Моренвлӓ
Сиирт (ил)
Караман (турокла Siirt ili ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 291.528 (пӱэргӹ: 150.628; ӹдӹрӓмӓш: 140.900) эдем ӹлен.
Пазар (Токат)
Пазар (турокла Pazar ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Токат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.261 (пӱэргӹ: 7.621; ӹдӹрӓмӓш: 7.640) эдем ӹлен.
Сиирт (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Пазар (Токат)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шӧртньӹ ӱпӓн пингвин
Шӧртньӹ ӱпӓн пингвин (Eudyptes chrysolophus) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Субантарктика гӹц Антарктида якте вӓшлиӓлтшӹ пингвин. Кытшы 70 см, нелӹцшӹ 5.5 кг якте шоэш. Озы пингвинвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Пингвинвлӓ
1884 и
1884 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Форсса
Форсса (Forssa) — кечӹвӓл-вадывел Финляндиштӹ промышленный хала, кыды Хӓме провинциштӹ вӓрлӓнен. Ӹлӹзӹ шот - 17 900 тӹж.эдем (2008), халык плотность - 72 эдем/км².
Истори
Форсса халан историжӹ 1846 и гӹцок тӹнгӓлеш, кынам Швециштӹ шачшы Аксель Вильгельм Варэн Лоймийоки ӓнгӹр сир тӹреш хлопчатобумажный фабрикым строен. Промышленность пеледӹн дӓ халажат кушкын дӓ виӓнгӹн сагажы. Заводвлӓ гӹц пасна, Варэн шукы ӹлӹшӹм строен, больницым, библиотекым, торгейӹм вӓрвлӓм дӓ школым пачын. Форсса 1923 ин хала поселкы лин, а 1964 ин Форсса хала статусым нӓлӹн. Тӹ веремӓнок Турку, Пори дӓ Хельсинки якте шоссем пиштӹмӹ ылын, тидӹжӹ халалан шӓрлӓш эче когорак стимулым пуэн.
Серпухов халашты ӧлицӓ улы, кыдым Форсса хала лӹмеш пумы.
Йӹлмӹвлӓ
Форсышты шукыжымок финн йӹлмӹ шӓрлен. Но 1990 и гӹц финн йӹлмӹ доно попышывлӓ 99,4% гӹц 97,6% якте чӹдемӹнӹт.
Лӓктӹшвлӓ дӓ информаци
http://www.forssa.fi/?pageid=SUpAduFHDRlTtwo&parent0=VNeAterwLaAwsw9 http://fi.wikipedia.org/wiki/Forssa
Амстердам
Амстердам (Amsterdam) — Нидерландвлӓн (Голландин) вуйхалажы.
А А А А
Хексисей
Хексисей (Hexisea ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ Хексисей улы.
Видъёс
Категори:Орхидейвлӓ
1885 и
1885 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Чатем пингвин
Чатем пингвин (Eudyptes warhami †) — пингвин йишвлӓн йыхыш пырышы Чатем ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ пингвин.
Ориматтила
О́риматтила (Orimattila) — Финляндиштӹ Пӓйӓт-Хӓме провинциштӹ хала.
Ӹлӹзӹ шот - 14 911 эдем (2010), кымдец 616,97 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 8,5 км² нӓлеш. Ӹлӹзӹ плотность — 24,51 эдем/км².
Ажедмӓшвлӓ
Викискладышты Ориматтила темы доно медиафайлвлӓ улы www.orimattila.fi (сайт) (фин.)
Категори:Финлянди халавлӓ
Сарыяхши
Сарыяхши (турокла Sarıyahşi ) — Турцин, Йыдвел Аксарай илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 7,250 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «яхши» ('beautiful') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пӹсмӓн куп
Пӹсмӓн куп – Кӹлемар кымдем Йӱксӓр вел Алатайсола (Кожла сир) донышы куп.
Категори:Кожла сир топонимика Категори:Топонимика Категори:Географи