cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1116 и
1116 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Цӹрцӹккек
Цӹрцӹккек (Luscinia luscinia; алыкмарла шырчыккайык, шӱвырчыгайык) — Sylviidae йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 14,5–16 см якте шоэш. Телӹм ирвел Африкышты эртӓрӓ.
Категори:Орави ганьывлӓ
1117 и
1117 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Каннус
Каннус (Kannus) — йыдпелвел-вадывел Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 5 717 эдем (2011 и). Кымдец — 470,65 км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Эрыкан Алексей
Эрыкан Алексей - алык марла сирӹшӹ сирӹзӹ. 1912 - 1957. "Кучедалме тулеш" романын авторжы.
Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Радон
Радон (radon) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 86 атом номерӓн. Rn символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Тейид йишвлӓ
Тейид йишвлӓ (Teiidae) — лачокла шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 230 тӹрлӹ тейид улы.
1118 и
1118 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шуды изи попугайвлӓ
Шуды изи попугайвлӓ (Pezoporini) — Попугайвлӓ йишӹн розеллывлӓ йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ попугай улы.
Вӹцкӹж нерӓн попугайвлӓ
Вӹцкӹж нерӓн попугайвлӓ (Brotogeris) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ вӹцкӹж нерӓн попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Сейшел ваза попугай
Сейшелвлӓ ваза попугай (Coracopsis barklyi) — кучкыж попугайвлӓн йыхыш пырышы Сейшелвлӓштӹ Праслен ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ монотипан попугай. Кытшы 30 см, нелӹцшӹ 315 г якте шоэш. Сейшелвлӓ ваза попугайвлӓ, изи ваза попугайвлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Гамбург
Гамбург (немӹцлӓ Hamburg ) — Германин 2-шы сек кого халажы. Халан территорижӹ: 755 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,783,975 (метропол: 4,300,000 ) эдем ӹлен.
Сейшел ваза попугай
Пӹжӓшӹштӹ 1–3 ош мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Темоэ
Темоэ (французла Temoe) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
1119 и
1119 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кымдапач
Кымдапач (Cettia cetti) — Sylviidae йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 13–14 см якте шоэш. Кытшы 11,5–13 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3–5 мыны якте лин кердеш.
Лӹмжӹм итали натуралист Франческо Четти (Francesco Cetti, 1726 – 1778) лӹмеш пумы.
Категори:Орави ганьывлӓ
Симсӹ шылдыран шуды изи попугай
Симсӹ шылдыран шуды изи попугай (Neophema chrysostoma) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Тасмаништӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 33–60 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Макира-Улава
Макира-Улава (англла Makira-Ulawa Province) — Соломон ошмаотывлӓштӹ провинци. Территорижӹ 3 188 км². 1999-шӹ ин тӹштӹ 40 419 эдем ӹлен. Провинцин административный покшалжы дӓ сек кого халажы: Киракира.
Карьяа
Карьяа (фин. Karjaa, швед. Karis) – Уусимаа провинциш пырышы Финляндиштӹшӹ хала. 1 январь 2009 и гӹц Раасепори ушымы коммуныш пыра. Ӹлӹзӹ шот — 9 155 эдем (2008 и). Кымдец — 214,76 км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Франций
Франций (Francium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 87 атом номерӓн. Fr символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Мӱнхен
Мӱнхен (немӹцлӓ München ) — Германин 3-шы сек кого халажы. Халан территорижӹ: 310.43 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,330,440 эдем ӹлен.
1120 и
1120 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Каухайоки
Каухайоки (Kauhajoki) ― йыдпелвел-вадывел Финляндиштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот - 14 281 эдем (2011 и). Кымдец — 1 315,56 км².
Руш-финн вырсы годым ти халашты Финляндин Парламентшӹ вӓрлӓнен.
Категори:Финлянди халавлӓ
Каухава
Категори:Финлянди халавлӓ
Ала пачан попугайвлӓ
Ала пачан попугайвлӓ (Touit) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ ала пачан попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Лачокла розеллывлӓ
Лачокла розеллывлӓ'' (Platycercini) — Попугайвлӓ йишӹн розеллывлӓ йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 35–40 тӹрлӹ попугай улы.
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Тӹрлӹмӹ шуды изи попугай
Тӹрлӹмӹ шуды изи попугай (Neophema elegans) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел дӓ кечӹвӓлвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 40–51 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Астрид Линдгрен лӹмäн преми
Астрид Линдгрен лӹмäн преми Тӱнямбал мыч кымдан пäлӹмӹ тетя сирӹзӹ Астрид Линдгренӹн (1907-2002) лӹмжӹм кырык мары тетявлääт пäлäт. Туан йӹлмӹнä доно тӹдӹн «Ваштарсир Эмиль» дон «Кужы Цылкаан Пеппижӹ» гишäн шайыштшы книгäвлäм лыдын кердӹт.
Ти сирӹзӹн книгäвлäжӹ пиш популярный ылыт, нӹнӹм 50 нäрӹ махань-шон йӹлмӹвлäшкӹ сäрӹмӹ. Сирӹзӹ ӹшке авторский прававлäжӹм ик Фондлан пуэн коден. Книгäвлäн тиражвлäштäт коговлä ылытат, ти Фонд и йӹде тетявлäлäн письменный культурыштым виäнгдӹшӹ верц ылшывлäлäн премим пайыла.
Премин суммыжы 530 000 евро, кок миллион нäрӹ дä тӹдӹм тетя сирӹзӹвлä дон тетявлä лошты лыдмаш культурым шäрӹшӹвлäлäн пуат. Тене премим нäлäш шанышывлä лошты 140 нäрӹ кандидат дä нӹнӹ 60 сäндäлӹк гӹц ылыт.
Шанем, ти престижный премим нäлäш цацышывлä лошты мары автор дон марла йӹлмӹвлä доно лыдмаш культурым тетявлä лошты шäрäш цацышы организацивлääт лит. Тенгежӹ гӹнь нӹнӹ весин ӹшке кандидатурывлäштӹм шӹкäл кердӹт.
Астрид Линдгренӹн Фонджы гишäн информацим Internet-штӹ пäлен нäлӹдä.
Категори:Цилӓ
1121 и
1121 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Сӧгӱт
Сӧгӱт (турокла Söğüt ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Биледжик илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.277 (пӱэргӹ: 9.638; ӹдӹрӓмӓш: 9.639) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сӧгӱт» ('ӱэ') шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тотегегие
Тотегегие (французла Totegegie) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,1 км².
Орай Дмитрий
Орай Дмитрий - алык марла сирӹшӹ сирӹзӹ, журналист, ушекымдем йенг. Лачокла лӹмжӹ Д. Ф. Богословский. 1901 - 1950. Пӹтӓриш повестьшӹ "Йотештше" (Ӧрдӹштӹ шалгышы) 1930 ин сирӹмӹ. Вара "Тура кузымаш" дон "Тӹтӹрӓ вашт" романым сирен.
Тотегегие
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Орай Дмитрий
Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
1123 и
1123 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кӧльн
Кӧльн (немӹцлӓ Köln ) — Германин 4-шӹ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 405.15 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 998,105 эдем ӹлен.
Радий
Радий (Radium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 88 атом номерӓн. Ra символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Макира аплонис
Макира аплонис (Aplonis dichroa) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Соломон ошмаотывлӓштӹ (Макира) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Мария ошмаотывлӓ (Тубуаи)
Мария (французла Îles Maria) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,3 км².
Измит
Измит (турокла İzmit ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Коджаэли илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 287 970 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӱ шуды изи попугай
Кӱ шуды изи попугай (Neophema petrophila) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 44–67 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1124 и
1124 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Измир
Измир (турокла İzmir) — Вадывел Турцин халажы. Измир илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 3-шы вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 2 758 707 эдем ӹлен.
Измир халан центр районвлӓ: Балчова, Байраклы, Борнова, Буджа, Чигли, Газиэмир, Гӱзелбахче, Карабаглар, Каршыяка, Конак, Менемен, Нарлыдере.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Кокемӓки
Кокемӓки (Kokemӓki, Kumo) — Финляндиштӹшӹ Сатакунта провинциш пырышы хала. Ӹлӹзӹ шот — 7 988 эдем (2010 и). Кымдец — 531,34 км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Крылов, Александр Иванович
Александр Иванович Крылов, псевдолӹмжӹ Ток Александр. Шачын 1907 колен 1970. Алык марла сирӹшӹ поэт-новатор. Поэзиштӹжӹ Владимир Маяковскин сирӹмӹ стильжӹм цаклена. Тӹдӹ ти поэт доно Азанышты вӓшлиӓлтӹн ылын.
Виола Реджио Калабри
Категори:Итали
1125 и
1125 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ток Александр
Ток Александр. Анжы: Крылов, Александр Иванович.
Категори:Мары поэтвлӓ
Актиний
Категори:Хими элементвлӓ
Шӧртньӹ мӹшкӹрӓн шуды изи попугай
Шӧртньӹ мӹшкӹрӓн шуды изи попугай (Neophema chrysogaster) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Мадагаскарышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 41–51 г якте шоэш.
1126 и
1126 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кансанши
Категори:Замби
Тукан
Тукан йишвлӓ (Ramphastidae) — шиштӹ ганьывлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹцкӹ качшы кого нерӓн кеквлӓ. Цилӓжӹ 46 тӹрлӹ тукан улы.
Туканвлӓн сек изижӹн (Pteroglossus inscriptus) кытышты 29 см, нелӹцшӹ 130 г; сек когожын (Ramphastos toco) кытышты 63 см, нелӹцшӹ 680 г якте лин кердеш.
Франкфурт-Майн-вӹлнӹ
Франкфурт-Майн-вӹлнӹ (немӹцлӓ Frankfurt am Main) — Германин 5-шӹ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 248.31 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 671,927 эдем ӹлен.
Лори попугайвлӓ
Лори попугайвлӓ (Loriinae) — Попугайвлӓ йишӹн Psittaculidae йыхыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 67 тӹрлӹ попугай улы.
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ шуды изи попугай
Симсӹ шуды изи попугай (Neophema pulchella) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 35–46 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Казаков Миклай
Казаков Миклай (Николай Иванович Казаков, 15 Шорыкйол 1918 — 12 Пургыж 1989) — алык марла сирӹшӹ поэт. Кутюк-Кинер солашты Морко кымдемӹштӹ хресань семняштӹ шачын.
1939 ин Мары тымдышывлӓн институтым, 1955 Москвашты Литература институтым пӹтӓрен.
"Ямде лий" газетӹштӹ журналист пӓшӓм ӹштен. Кого Ӓтямӱлӓндӹ вырсышты ылын.
Книгӓвлӓжӹ
1951 ин "Поэзия - любимая подруга" книгӓжӹ гишӓн Сталин лӹмӓн кугиж премим пуэнӹт.
1960 ий гӹц Мары Элын Халык сирӹзӹжӹ.
Орден трудового красного знамени, 1951 и.
Знак почета 1965 и.
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Мары сирӹзӹвлӓ Категори:Мары Элын Халык сирӹзӹжы Категори:Сталин лӹмӓн кугижӓнӹш премин лауреатшы
Раиваваэ
Раиваваэ (французла Raivavae) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 16 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 905 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
1128 и
1128 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ю (Швеции)
Ю (Hjo, юж картышты Йо) — Веттерн йӓр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Вестергётланд провинциштӹшӹ изирӓк швед хала. Ӹлӹзӹ шот — 8 809 эдем (2009 и). Ю хала статусым эче 1413 инок нӓлӹн. Швецин у закон семӹнь хала статусым 10 000 эдемӓн ӹлӹмӹ вӓрлӓн веле пуат, но Ю кӹзӹтӓт халаэш шотлалтеш. Халашты тӹнг шотышты пу томавлӓ. Ю Экшё да Нура халавлӓ дон «Кым пу хала» лӹмӓн туристический маршрутыш пырат (Tre trästäder).
Категори:Швеци
Эмиргази
Эмиргази (турокла Emirgazi ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.246 (пӱэргӹ: 5.040; ӹдӹрӓмӓш: 5.206) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Скорпион
Скорпионвлӓ (Scorpiones) — ӓнгӹремшӹ ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ ежӹнгӓн ялан тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 1750 тӹрлӹ скорпион улы.
Скорпионвлӓн сек изивлӓн (Typhlochactas mitchelli) кытышты 9 мм, сек когожы (Hadogenes troglodytes) 20 см якте шот.
Скорпионвлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – арахнологи.
Мары йӹлмӹ
Мары йӹлмӹ (Марий йылме) — ик финн-угр йӹлмӹвлӓ гыц. Кучылтымо марывлӓ коклаште, тӹнг шотышты Мары Элыштӹ да Пошкырт Элыштӹ.
Финн тӱшкемыш (балтофинн, саам, мордва, удмурт да коми йӹлмӹвлӓ доно иквареш) пыра. Мары Эл гыц пасна тенгеок Вичӹ вӹдкымдемӹштӹ да ирвел монгырышты, Урал якте шарлен. Мары йӹлмӹштӹ кок тынг йӹлмӹ улы: кырык мары, тӹнг шотышты Йылын Кырык сирӹштӹ да кожла сирӹштӹ шарлен, да алык мары, алык сирӹштӹ веле (Йошкар-Ола лишнӹ) шарлен; алык мары йӹлмӹш тенгеок ирвел хытыртышвла пырат.
Линквлӓ
Категори:Йӹлмӹвлӓ Категори:Финн-юлысе йӹлмӹвлӓ Категори:Урал йӹлмӹвлӓ Категори:Российысе йӹлмӹвлӓ
Йозгат
Йозгат (турокла Yozgat ) — Покшал Турцин халажы. Йозгат илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 71 768 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Турако
Турако ганьывлӓ дон турако йишвлӓ (Musophagiformes дон Musophagidae) — Otidimorphae йыхыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ куку гань когорак кеквлӓ.
Цилӓжӹ 18–20 тӹрлӹ турако улы. Кытшы 36–75 см якте шоэш. Тураковлӓн сек когожы (Corythaeola cristata) 70–75 см якте шот. Пӹжӓшӹштӹ 2–3 мыны якте лин кердеш.
1129 и
1129 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Аалто, Алвар
Алвар Аалто - (Hugo Alvar Henrik Aalto, 3 февраль 1898, Куортане — 11 май 1976, Хельсинки) — финн архитектор дон дизайнер, кӹзӹтшӹ жепӓш дизайнлан негӹцӹм пиштӹшӹ.
Биографижӹ
Алвар Аалтон ӓтяжӹ Юхан Генрик Аалто, мӱлӓндӹм висӹшӹ, ӓвӓжӹ Сельма Матильда Аалто почтыштыш клерк ылын. 1916-шы ин Алвар Йӱвӓскӱлӓштӹш лицейӹм пӹтӓрен, кыды паштек Хельсинки Политехника институтыш архитектурым тыменяш пырен. Тыменьмӹжӹ годым Суомиштӹ Граждан вырсышты кредӓлӹн. 1921-шӹ ин архитекторын дипломжым нӓлӹн. Аалто Хельсинкиштӹ пӓшӓм мон керддеӓт, Йӱвӓскӱлӓшкӹ кен дӓ тӹштӹ 1923-шы ин ӹшке архитектура бюрожым пачын.
Корнан аплонис
Корнан аплонис (Aplonis striata) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Торий
Торий (Thorium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 90 атом номерӓн. Th символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Якшар онган шуды изи попугай
Якшар онган шуды изи попугай (Neophema splendida) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 19 см, нелӹцшӹ 36–44 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1130 и
1130 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кристинехамн
Кристиненхамн (Kristinehamn) — Швециштӹшӹ хала, Верманд лен Кристинехамн коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 17 836 эдем. Кристиненхамн 1642 ин хала лин.
Кунгсбакка
Кунгсбакка (Kungsbacka) — Швециштӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 17 184 эдем. Хала гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XV курымынок сирен кодымы ылын. 1846 ин тӹштӹ пожар ылын, шукы пӧрт йылен. XIX курым мычашты Кунгсбакка изи хала ылын, 1888 ин тӹдӹ гач кӹртнигорным пиштӹмӹкӹ, халашты эдем шот кушкаш тӹнгӓлӹн.
Категори:Швеци
1131 и
1131 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Риматара
Риматара (французла Rimatara) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8,6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 785 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Кого симсӹ турако
Кого симсӹ турако (Corythaeola cristata) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Конго Демократи Республикышты вӓшлиӓлтшӹ симсӹ пынан кого кек. Кытшы 70–76 см, нелӹцшӹ 800–1,231 г якте шоэш.
Категори:Тураковлӓ
1132 и
1132 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Эрегли
Эрегли (турокла Ereğli ) — Турцин, ирвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.161 (пӱэргӹ: 67.022; ӹдӹрӓмӓш: 68.139) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Протактиний
Протактиний (Protactinium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 91 атом номерӓн. Pa символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Кермадек
Кермадек (англла Kermadec Islands) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты У Зеланди кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 33 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:У Зеланди Категори:Ошмаотывлӓ
Тылан Мӱлӓндӹ (ошмаоты)
Тылан Мӱлӓндӹ тенгеок Исла-Гранде (исп. Isla Grande de Tierra del Fuego ) — Атланти океанӹштӹ Чили дон Аргентина кугижӓнӹшвлӓн ошмаотыжы дӓ Тылан Мӱлӓндӹ ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 47 992 км². Тӹштӹ 133 902 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Чили Категори:Аргентина
Император скорпион
Император скорпион (Pandinus imperator) — Scorpionidae йиш группыш пырышы Вадывел Африкышты (Бенин, Буркина Фасо, Кот-д’Ивуар, Гамби, Гана, Гвиней, Гвиней-Бисау, Того, Либери, Мали, Нигери, Сенегал дӓ Сьерра-Леоне) вӓшлиӓлтшӹ скорпион. Мӱлӓндӹн сек кого кокшы скорпионжы. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Император скорпионвлӓ 6–8 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Скорпионвлӓ
Руруту
Руруту (французла Rurutu) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 32,75 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2088 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Бранка, Гиусва
Категори:Итали персоналивлӓ
Лори (попугай)
Классификаци
Категори:Попугайвлӓ
1133 и
1133 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1134 и
1134 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кайсери
Кайсери (турокла Kayseri ) — Покшал Турцин халажы. Кайсери илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 9-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 911 984 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Тасман аплонис
Тасман аплонис (Aplonis fusca †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Норфолк дӓ Лорд-Хау ошмаотывлӓштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Айзенворт Анатолий
Айзенворт Анатолий (Деревяшкин Анатолий Карпович)1910 ин 6 мартын Советский район Шуарсолаэш тымдышывлӓн йишеш шачын. Оршанка кокшы ступенян школ паштек Азан халаштышы Восточно-педагогический институтыш тыменяш пырен. 1931 ин тӹдӹм тымень пӹтӓрен. МарНИИ-штӹ пӓшӓлен, мары йӹлмӹ дӓ сӹлнӹшаям шӹмлен. «Марий коммуна», «Марийская правда» газетвлӓ дон кӹлӹм кычен шалген. 1937 и гӹц Н.К.Крупская лӹмеш Марпединститутышты мары сӹлнӹшая курсым виден. Сӹлнӹшая пӓшӓжӹм 1926 ин тӹнгӓлӹн. Анзыц руш йӹлмӹ дон лыдышвлӓм сирен. 30-шы ивлӓн мары сола гишӓн шукы шайыштмаш шачын. 1935-1937 ивлӓн «Вӹц лӱддӹмӹ» («Пятеро смелых») тетявлӓлӓн повестьӹм сирен. 1942 и тӹнгӓлтӹшӹн Деревяшкинӹм Якшар Армиш нӓлӹнӹт. 1942 ин 25 декабрьын тӹдӹ Сталинград верц кредӓлмӓштӹ колен. Волгоград кымдемӹштӹш Клычково сола лишнӹ тайымы. Повестьшӹм сирен пӹтӓрӹде.
1135 и
1135 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Тылан кыткы
Тылан кыткывлӓ (Solenopsis) — кыткывлӓн йыхыш пырышы Америкышты дӓ Европышты ӹлӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кыткывлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ тылан кыткы улы.
Тасман аплонис
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Крым скорпион
Крым скорпион (Euscorpius tauricus) — Euscorpiidae йиш группыш пырышы Крымышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ скорпион. Кытшы 35–40 мм якте шоэш.
Категори:Скорпионвлӓ
Тылан кыткы
Категори:Кыткывлӓ
Айзенворт Анатолий
Категори:Мары сирӹзӹ
Уран (элемент)
Уран  (Uranium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 92 атом номерӓн. U символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1136 и
1136 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай
Якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus novaezelandiae) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 27 см, нелӹцшӹ 50–113 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Тубуаи ошмаоты
Тубуаи (французла Tubuai) — Шӹпӓн океанышты Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 45 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2050 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Гӧлпазары
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧл» ('йӓр') дон «пазар» ('пазар' ; «пазары» 'пазаржӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сад
Сад — эдем кид доно шӹндӹмӹ территори, кышты кӹцкӹм кандышы пушӓнгӹвлӓ дон тӹшкӓвлӓ кушкыт. Сад цеверрӓкын кайжы, сӹнзӓлӓн сусум кандыжы манын, шӹренжок тӹштӹ пеледӹшвлӓм шӹндӓт. Кырык сирӹштӹ садвлӓ ӓнвичӹштӹ ылыт дӓ лишнӹштӹ кавштавичӹ вӓрлӓнӓ. Пӹтӓртӹш ивлӓн марынвлӓ садывичӹвлӓштӹм пиш сӹлнӹштӹ кычат, у йиш кушкышвлӓ дон пеледӹшвлӓм шӹндӓш цацат. И йӹде эртарӹмӹ Кырык сирӹн сек яжо порт дон ӓнвичӹ конкурсат тидӹлӓн кого импульсым пуа. Садвлӓ ма-шон йиш лин кердӹт:
Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай (Pionites melanocephalus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Колумби, Эквадор, Франци Гвиана, Гайана, Перу, Суринам дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 130–170 г якте шоэш.
Шим вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугайвлӓ 40 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Попугайвлӓ
Норфолк аплонис
Норфолк аплонис (Aplonis fusca fusca †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Норфолк ошмаотыштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20 якте шоэш.
Категори:Аплонисвлӓ
Рувензори турако
Рувензори турако (Ruwenzorornis johnstoni) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Покшал Африкыштыш Рувензори кырыквлӓштӹ (Уганда, Конго Демократи Республика, Бурунди дӓ Руанда) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш (ӹлӹштӓш дон ӓзӓлык) качшы кого кек. Кытшы 70–76 см, нелӹцшӹ 800–1,231 г якте шоэш.
Категори:Тураковлӓ
Нептуний
Нептуний (Neptunium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 93 атом номерӓн. Np символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Ала скорпион
Ала скорпион (Mesobuthus eupeus) — Buthidae йиш группыш пырышы Азиштӹ (ирвел Турци, Армени, Азербайджан, Грузи, кечӹвӓлвел Россий, йыдпелвел Сири, ирвел Ирак, Иран, Афганистан, Пакистан, Туркменистан, Узбекистан, Кыргызстан, Таджикистан, Казахстан, кечӹвӓлвел Монгол Эл дӓ йыдпелвел Китай) Палеарктика регионышты шӹренок вӓшлиӓлтшӹ скорпион. Кытшы 4–5 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Скорпионвлӓ
Кермадек якшар лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай
Категори:Попугайвлӓ
Сӧрӓн вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Сӧрӓн вуян ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай (Pionites leucogaster) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Османели
Османели (турокла Osmaneli ) — Турцин, йыдвел Биледжик илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.094 (пӱэргӹ: 10.570; ӹдӹрӓмӓш: 10.524) эдем ӹлен.
Тылан кӓзӓля
Тылан кӓзӓля (Spinus cucullata) — алавирӹк йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Колумби дӓ Венесуэла дон Тринидад ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ кӓзӓля. Кытшы 9,5 см, нелӹцшӹ 12 г якте шоэш.
Османели
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Осман» (пӱэргӹ лӹм: 'Осман I' пӹтӓришӹ османский султан) дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Тылан кӓзӓля
Пӹжӓшӹштӹ 3 ыжарикӓ ош мыны якте лин кердеш.
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Османели
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Карабӱк
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пенсильвани
Пенсильвани (англла Pennsylvania ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 119,283 км². 2010-шы ин тӹштӹ 12,702,379 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Пенсильвани кымдецшӹ доно 33-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 6-шы ылеш. Штат статусым Пенсильванилӓн 12 декабрьын 1787 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 2-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Харрисбург; сек кого халажы: Филадельфи.
Алдиар Крисам
Алдиар Крисам (Смирнов Хрисанф Николаевич) Мары Эл республикӹн Моркы районыштышы Осипсолаэш 1903 ин 4 мартын хресань йишеш шачын. Нужда ылынытат, сола школышты веле тыменьӹн, вара ӹшке семӹньжӹ пӓлӹмӓшӹм поген. 1920 ин комсомолыш пырен. Сӓмӹрӹквлӓн движенин активист 1921 ин Пӹтаришӹ мары областной конференциштӹ ылын. 1925 ин тӹдӹм Моркы кантком РЛКСМ-ын секретареш айыренӹт. Коллективизаци пӓшӓ гӹц ӧрдӹжеш кодде, шачмы кымдемӹштӹжӹ икманяр сельхозартельӹм пачын. Комсомол пӓшӓм виктӓрӹмӹжӹ годым икманяр агитационный брошюрым сирен. 1933 и гӹц 1937 и якте Крисам Алдияр «Марий коммуна» газет редакциштӹ пӓшӓлен.
Категори:Персоналивлӓ
Гаррисберг (Пенсильвани)
Гаррисберг  (англла Harrisburg) — Америкын ушымы штатвлӓн Пенсильвани штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 26.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 49,528 (метропол: 528,892 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Пенсильвани
1140 и
1140 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Амфисбена йишвлӓ
Амфисбена йишвлӓ (Amphisbaenidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты дӓ Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 160 тӹрлӹ амфисбена улы.
Тылан барбус
Тылан барбус (Pethia conchonius) — карпвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Кытшы 6–8 см лин кердеш, шӹренжок 14 см якте веле.
Категори:Карпвлӓ
Маротири
Маротири (французла Marotiri, îlots de Bass) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Тубуаи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,04 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Мары йӹлмӹштӹш глагол
Мары йӹлмӹштӹш глагол 1. 1-шӹ спряжениӓн глаголым пӓлӓш.
1. Лыдаш 2. Сирӓш 3. Темӹмӹлӓ 4. Кеӓш
2. 1-шӹ спряжениӓн глаголым пӓлӓш.
1. Тыменяш 2. Ыштӹмӹлӓ 3. Мыраш 4. Чӱктӓш
1. Вазымыла 2. Вацмыла 3. Мышкаш 4. Качкаш
4. 2-шы спряжениӓн глаголым пӓлӓш.
1. Анжаш 2. Пырымыла 3. Тӹнгӓлӓш 4. Кыдалаш
5. Правилышты келесӹдӹмӹ шамакым пӓлӓш.
«Кӹзӹт лиӓлт шалгышы ӓль анзыкыла лишӓшлык действим анжыктышы глаголвлӓн формышты иканьок ылеш, седындон техень форман глаголвлӓм ____________ жеп маныт.»
7. Правилышты келесӹдӹмӹ шамакым пӓлӓш.
«Кокшы эртӹшӹ жеп 1 спряжени глагол важеш - ын, ( -ӹн), - н, 2спряжени глагол важеш _____________ суффиксвлӓм ушымы доно ӹштӓлтеш.»
Скара
Скара (Skara) – Швецин вадывелнӹжӹ Вестергётланд провинциштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Халам ӹштӹмӹ и — 988. Ӹлӹзӹ шот - 18 518 эдем.
Мары йӹлмӹштӹш глагол
8. Таблицышты махань шамак ак ситӹ?
Скара
Категори:Швеци
Мары йӹлмӹштӹш глагол
Кӹз. - анз. ж. Кокшы эрт. ж.+_____________________ = шукы ежӹнгӓн (составной эртӹш жеп
9. Айырымы глаголын жепшӹм пӓлӓш.
Полковник Урмановын частьшы ти жепӹн Мотомари халашты шалген.
1.	Кӹзӹтшӹ - анзыкылашы 2.	1-шӹ эртӹшӹ 3.	2-шы эртӹшӹ 4.	Шукы ежӹнгӓн эртӹшӹ
10. Айырымы глаголын жепшӹм пӓлӓш.
Шӹргӹ тӹнгӹн, кӹлмен шагалын, пингӹдӹн – пингӹдӹн амала.
1. Кӹзӹтшӹ – анзыкылашы 2. 1-шӹ эртӹшӹ 3. 2-шы эртӹшӹ 4. Шукы ежӹнгӓн эртӹшӹ
Витя дон Галя молнам ӓвӓштӹ сага ӹлӓт ыльы.
Тетрадьым анжен – анжен, Григорий Петрович янгылыш.
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Категори:Мары йӹлмӹ
1141 и
1141 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кужы упшан турако
Кужы упшан турако (Tauraco livingstonii) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Африкышты (Бурунди, кечӹвӓл Танзани, ирвел дӓ кечӹвӓл Малави, ирвел Зимбабве, Мозамбик дӓ Кечӹвӓлвел Африка Республика) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 45 см, нелӹцшӹ 262–380 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм шотланди миссионер Давид Ливингстонын шӱмбелжӹ Чарлз Ливингстон (Charles Livingstone, 1821–1873) лӹмеш пумы.
Плутоний
Плутоний (Plutonium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 94 атом номерӓн. Pu символ доно анжыкталтеш.
1142 и
1142 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Фокстрот
Категори:Танцывлӓ Категори:Куштымашвлӓ
Лорд-Хау аплонис
Лорд-Хау аплонис (Aplonis fusca hulliana †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Австралиштӹ (Лорд-Хау ошмаотыштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 18 якте шоэш.
Категори:Аплонисвлӓ
Хирот йишвлӓ
Хирот йишвлӓ (Bipedidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3–4 тӹрлӹ амфисбена улы. Кытшы 17–24 см якте шоэш.
Мары Эл Республик
Мары Эл Республика (Марий Эл Республик, Республика Марий Эл) — Россий Федерацин лаштыкшы, Тӹдӹ Йылкымдемӹн Федерал йӹрвелӹш пыра.
Вуйхала — Йошкар-Ола (Якшар-Хала). Киров, Угарман областьвлӓ, Татарстан дӓ Суасламары Республикывлӓ доно йӹгӹре ылеш.
Географи вӓрлӓнӹмӓш
Мары Эл Ирвел-Европысо тӧрвӓрын ирвел монгырыштыжы, Йылын покшал йогыныштыжы вӓрлӓнӓ.
Республикын когорак лаштыкшы Йылын шалахай сирӹштӹжӹ ылеш.
Сарикӓ пачан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Сарикӓ пачан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай (Pionites xanthurus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Мары Эл Республик
Географи вӓрлӓнӹмӓш
Шалахай сирӹн вадывел лаштыкшым купан Мары лапвӓр нӓлеш. Республикин вадывел монгырыштыжы Йылышкы кого йогы Вӹтлӓ йоген пыра. Лапвӓрын ирвел монгырыштыжы Йылын шалахай вел гӹц йоген пырышы ӓнгырвлӓ ылыт, нӹны шокшывел тайыл гӹц, Виче арка гӹц йоген эртат: Изи Какшан, Изи Кундыш да Кого Ошла ӓнгырялвлӓ доно, Кого Какшан, Кого Кундыш дӓ Ӹрде ӓнгырялвлӓ доно. Нӹнӹн вӓрланӹмӹ кымдыкышты шукы шӹргӹ дон йӓр.
Сарикӓ пачан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Категори:Попугайвлӓ
Мары Эл Республик
Географи вӓрлӓнӹмӓш
Республикин ирвел монгыржы Виче арка (кӱкшыц 275 м якте) тураште вӓрлӓнӓ. Тӹштӹ мӱлӓндӹ порволымо вершӧрын тӱрысшӧ ылыт, адакшым млӓндӱмбал ӓнгырвлӓ лопкыт дӓ корем доно шелышталтын. Нӹнӹн лошты Вичӹ вӹдкымдем ӓнгӹрвлӓ: Немда, Лаж, Талман, Шӱкшан дӓ молы ӓнгӹрялвлӓ доно, адакшым Пувӱд, Вӱрзӹмвӹд, Шошма; Йыын шалахай монгыр гӹц йоген пырышыЭлнет ӓнгырял, Шора, Йыр дӓ Ӱшӱт ӓнгӹрялвлӓ доно.
Йылын вургымла сирӹштӹжӹ 14 гӹц республикын лач ик районжы, Кырык мары район, вӓрлӓнӓ. Тӹдӹ Йылвел кӱкшӹ вӓрӹн йыдвел тӹрӹм налеш. Тӹштӹ Юлыш Шур, Сумка, Йынгы, Арйынгы, Шӹндӹр ӓнгӹрялвлӓ йоген пырат.
Йылышты республикы кӧргӹштӹ Шывашар дон Куйбышев вӹдаралымвӓрвлӓ вӓрлӓнӓт.
Халавлӓ
Вуйхала: Йошкар-Ола. Халавлӓ: Юлсер-Ола, Провой, Цикмӓ (Чыкма).
Халык шот: 716,9 тӹж. эдем (2005, 2002 ин 725,0 тӱж.). Чак ӹлымаш: 30,9 эдем/км² (2005), хала халык шот: 63,1 % (2005).
Йошкар-Олашты, Юлсер-Олашты, Йошкар-Ола сага вӓрланӹшӹ икманяр солашты дӓ республикын вадывелӹштӹжӹ рушвлӓ шукырак ылыт. Соласе вӓршӧрлаште марынвлӓ шукынрак ӹлат, Кырык мары районышты — йӹлмӹ да урат (культура) шотышты алык марывлӓ гӹц айыртемӓлтшӹ кырык марывлӓ. Провой кымдемӹштӹ икманяр суасламары сола улы. Тадарвлӓ тӹнгжӹм Йошкар-Олашты, Юлсер-Олашты, тенгеок Поранча дӓ Марий Тӱрек районвлӓштӹ ӹлат.
Эртӹмгорны
Финн-угр полкошамыч ӓкрет годсек кызытсе касвел, йӱдвел дӓ покшел Российын ужаштыштыже вӓрлӓнен ылеве. Марий Эл вӓрлӓныме вӓрыштыже шуко ӓкрет годсо арвервлак кодыныт, кудо икымше тӱжемийлашке мӓмннӓ курымашлык (Кристос шочмо) деч ончыч пурат. Шке лодкален возымо тиштым йомдарымылан да суас акрет годсо кагазвлак Озаҥ кучымаш жапыште пытарымылан кӧра шукырак увервлак покшел Юлышто руш курымсерышвлак дене кылдалтын.
Марийшамычым эн ондак VI курымышто лишне гот калыкын эртымгорнызо Иордан Merens семын палемден. Вара X курымышто казар курымсерышче марийшамычым Ц-р-мис семын палемден. Тыге рушвлак нунын дек ончыл (касвел) марийшамычым (мӓрӹ) «меря», шеҥгел (эрвел) марийшамычым (марий) «черемис» лӱмден тӱҥалыныт. Тыгак суасшамыч марийкалыкым «сярмысь» але «чирмеш» лӱмденыт. Тиде жапыште марийвлак пошкудо Йыл Суас Кугижаныш (Волжская Булгария) дене, кудо кызытсе Татарстан олмышто верланен ыле, лишыл кылым кученыт. Тудым 1236 ийыште Бату-онын саркалык кырен шалатен. Тиддеч вара Шӧртньӧ Урда лиймеке марийвлак нунын дене сай кылым кученыт. XIII—XV курым коклаште марийшамыч Шӧртньӧ Урдаш да Озаҥ онлыкыш пуреныт.
IX курым гыч марий калык эрвелыш кайыше Кийып Рушысо славяншамыч дене кылдалт шогат. Нуно марий мландыш пуреныт да икмыняр ожно марий ола олмылаште илаш тӱҥалыныт (Галич Мерский, Ростов), тыгак у олам шынденыт: Ярославль, Суздаль, Владимир, Нижний Новгород (Угарман). Эркын-эркын касвел марий Кристиан тыныш пурымеке славянлаҥдат, Кристос тыныш пуртымаш ваштареш шогышо еҥвлак куржат эрвелыш, марий мландын кӧргыш. Кокла курымлаште марий кундемыште руш-суас вашпижмаш (руш ден суас калыкын вашпижмашыже) чӱчкыдын лиеда (тыглай паша лиеш). Тидегунам марий калык суас велне лиеш. Кужу жап суас ден марий калыкшамыч сеҥышыш лектыт, варажым Шучко Йыван ончылгоч шонен пыштыме да руалтен налме сарым тӱҥалеш: 1546 ийыште курыкмарий калыкын мландыже (Юлын пурла серже) Моско йымак логалеш, 1552 ийыште Чар саркалык Озаҥ-олам налыт, да олыкмарийвлак йозакым Москолан тӱлаш тӱҥалыт. Варажым шонен пыштыме колонизаций тӱҥалеш: тыге 1557 ийыште негызым пыштыме Шавашар олалан, 1583 ийыште — Цӹкмӓлан, 1584 ийыште — Царлалан (кызытсе Йошкар-Ола). Марий мландыште тиде жапыштак Шанцара, Яраҥ, Вӱрзым, Малмыж руш карманвлакыш савырненыт. 1552 иймучаш гыч марий мландыште тушман ваштареш утарыше кредалмаш ылыжын. Руш курымсерышчешамыч тиде 30 ий наре шуйнышо кредалмашым «черемис-влакын сарышт» лӱмденыт. Тунам шуко марий тӧратушка да тыглай калыкын пелыштыже марий калыкын эрык верч пытен. Шуко онвлаклан Тӱркийыш да Крымыш куснаш логалын.
Кристиан тынеш виеш пуртымылан кӧра марийшамыч суртым-ялым коден вес верыш лектын каят да тушто илаш тӱҥалыт. Пӧтыр Икымше годым марий калыкым саркызматыш (армийыш) налаш тӱҥалыт, вер-шӧрын шанче шымлымаш эртаралтеш, марий йылмын икымше кириллик йӱкпале негызеш возымаш лектеш. Икымше кириллице негызеш марий йылмылончым Вениамин Пуцек-Григорович 1792 ийыште савыкта. Марий калыкын илышыже пеш неле кодеш, садлан шукырак марийшамыч Пугачовын шогымашым эҥертыныт.
1872 ийыште Озаҥ халаште туныктышо семинарий почылтеш, кушто Йыл кундемысе чыла калыкым, тидын шотышто марий калыкымат, туныкташ шонен пыштыме ыле. Тиде марий калыкын илышыштыже кугу ошкылым ончыко ышташ полшен. Марий школвлак почылтыт, марий кнагавлак савыкталтыт, тидын шотышто тунемме кнагавлакат. 1917 ийысе Пургыж революций кугыжан кучемым сӱмырен. Ынде марий калыкланат моло ден тӧр кертыжан (равноправный) лияш, шке вийым чумырен, эрыкыш, волгыдо илышыш лекташ корно почылтын. 1917 ий Сорла тылзыште Ӱпӧ губернийын Пӱрӧ халаштӹже икымше Марий Погын эртен. 4 Кылме тылзын 1920 ий ийыште Марий аптоном вел ышталтын. 5 Чатлама тылзын 1936 ийыште Марий АССР-ыш савырыме. 1990 ий гыч Марий Эл Республик лиеш. 1920 ийлаште кок иктӧркертыжан йылме шырым шынденыт: олыкмарий йылме да курыкмарий йылме. Тыгодым марий йылмыште тыгак кугу кундемойвлак уло (касвел-йӱдвел, малмыж, эрвел) да шуко верысе кутыртыш. 1930 ийлаште, моло калык республиквлак дене тӧр, чыла марий интеллигентвлакым пытарен улыт. Эркын-эркын марийвлак республикыште шагалемын толеш, марий йылме политик пызырымашлан кӧра руш йылме дене вашталтыме.
Йӧнозанлык
Тӱҥ йӧнозанлык укшвлак — машиным чоҥымаш да кӱртньым келыштарымаш (тӱрлӧ ӱзгар да арвервлак, аптоматизаций йӧнык да чодыра келыштарыме арвервлак, сатулымаш да кочмывер арвервлак, машинавлак вольык ончашлан да кочкаш ямдылашлан, чодра, пум келыштарыме да челлулоз-кагаз йӧндартыш, куштылго да йӧрвар (шыл-шӧр) йӧндартыш. Эн кугу ыштыквервлак: ТАУ «Йошкар-Оласе шылкомбинат», Марий машинчоҥышо завод, Пелвӱдышӧ ӱзгар завод, Йошкар-Оласе чодыра озанлыклан машинам чоҥышо заводвлак, механик завод (велосипедвлак; Йошкар-Ола), завод «Электроавтоматика» (Йошкар-Ола), Марий челлулоз-кагаз комбинат (Юлсер-Ола), АУ «Марбиофарм» (эм), Шке ыштыме коваште завод.
1143 и
1143 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Антипод ошмаотывлӓ
Антипод ошмаотывлӓ (англла Antipodes Islands) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты У Зеланди кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 22 км².
Шим ялан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Шим ялан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай (Pionites xanthomerius) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Антипод ошмаотывлӓ
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:У Зеланди Категори:Ошмаотывлӓ
Шим ялан ошикӓ мӹшкӹрӓн попугай
Категори:Попугайвлӓ
Кырык аплонис
Кырык аплонис (Aplonis santovestris) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Вануатун Эспириту-Санто ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Суматра барбус
Суматра барбус (Puntigrus tetrazona) — карпвлӓн йыхыш пырышы Малакка пел ошмаоты, Суматра дӓ Борнео ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Кытшы 7–10 см лин кердеш, шӹренжок 13 см якте веле.
Джаз
Джаз (jazz) — XIX курым мычашышты XX курым тӹнгӓлтӹшӹштӹ АУШ-ты шачшы музыка йогымаш, кыдын негӹцешӹжӹ африка дон европа музыка семвлӓ вазыныт. Джазын тӹнг элементжӹ ипровизаци дон полиритми ылыт. Джаз виӓнгмӹжӹ семӹнь шукы корнывлӓ доно кеӓш тӹнгалӹн, кыды халыкшы ӹшке джазыштым вӓк, халык сем негӹцеш виӓнгденӹт. Кырык сирӹштӹ джаз ансамбльвлӓ эче уке, тӹ годымок 1990-шы ивлӓн Аяр ансамбль кыды-тидӹ мырыштыжы джаз элементвлӓм кычылтын. Кӹзӹтшӹ мары музыкышты джазым мырызы Агата Смирнова кычылтеш.
Джаз йишвлӓ Авангард джаз - Азербайджан джаз - Бибоп - Диксиленд - Классик джаз - Кул - Семӓн джаз - Латиноамерикан джаз - Свинг - Смус-джаз - Соул-джаз - Фри-джаз - Фьюжн - Хард-боп - Цигӓн джаз - M-Base - Third Stream. Категори:Музыка
Рапа-Ити
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тубуаи Категори:Ошмаотывлӓ
Лулео
Лулео (Luleå) — Швецин йыдпелвел-ирвелнӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала дӓ порт. Ӹлӹзӹ шот — 57 679 эдем (2008 и). Халам ӹштӹмӹ и — 1621. 1887 ин халашты кого пожар ылын, дӓ шукы пӧртшок йылен кен. Седӹндон тӹдӹм угӹц чангаш вӓрештӹн.
Категори:Швеци халавлӓ
1144 и
1144 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Орави ганьывлӓ
Орави ганьывлӓ тенгеок оравивлӓ гань ылшывлӓ (Passeriformes) — попугай дон оравивлӓ (Psittacopasserae) йыхыш пырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 000 тӹрлӹ оравивлӓ гань ылшы кек улы.
Инхисар
Инхисар (турокла İnhisar ) — Турцин, ирвел Биледжик илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.503 (пӱэргӹ: 1.711; ӹдӹрӓмӓш: 1.792) эдем ӹлен.
Орави ганьывлӓ
Орави ганьывлӓн сек изижӹ 6.5 см (Myiornis ecaudatus), сек когожы 64 см Corvus crassirostris (пачан 120 см райская птица) якте шот. Нелӹцшӹ 4.2 г (M. ecaudatus), 1.5 кг (C. crassirostris) якте лин кердеш.
Инхисар
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ин» ('cave') дон «хисар» ('castle') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Орави ганьывлӓ
Классификаци
Орави ганьывлӓ отрядын кымыт подотряджы улы: ├─ Acanthisitti — У Зеланди крапивник ├─ Tyranni — Тиран ганьывлӓ └─ Passeri — Мырышы кеквлӓ
Караман
Караман (турокла Karaman ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Караман илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 127 192 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алингсос
Алингсос (Alingsås) — Швециштӹшӹ хала, Вестра-Гёталанд ленын Алингсос коммуныжын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 22 919 эдем. Севеон ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Алингсос Кальмар вырсы паштек чангалтын, 1619 ин хала статусым нӓлӹн.
Категори:Швеци
Хохштеттер тӹргештӹлшӹ попугай
Хохштеттер тӹргештӹлшӹ попугай тенгеок Райшек какарики (Cyanoramphus hochstetteri) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Антипод ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Хохштеттер тӹргештӹлшӹ попугайвлӓ, Антипод тӹргештӹлшӹ попугайвлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹмжӹм австри географ дӓ геолог Фердинанд фон Хохштеттер (Ferdinand von Hochstetter, 1829 – 1884) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Шим нерӓн турако
Категори:Тураковлӓ
1146 и
1146 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Арбуга
Арбуга (Arboga) — Швециштӹшӹ хала, Вестманланд ленын Арбуг коммуныжын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 10 369 эдем (2005 и). Арбуг хала гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XIII курымынок сирен кодымы. Хала лӹм кок шамак гӹц лин: Ar "ӓнгӹр" да bughi "ӓйӹк".
Категори:Швеци
Бланус йишвлӓ
Бланус йишвлӓ (Blanidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж кугижӓнӹшвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ бланус улы.
1147 и
1147 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шим барбус
Шим барбус (Pethia nigrofasciata) — карпвлӓн йыхыш пырышы Шри-Ланкышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Кытшы 6–8 см лин кердеш.
Категори:Карпвлӓ
Буу
Категори:Швеци
Америций
Америций (Americium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 95 атом номерӓн. Am символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Антипод тӹргештӹлшӹ попугай
Антипод тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus unicolor) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Антипод ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Анисимов Эврик
Анисимов Эврик Васильевич 1938 ин 21 июльын Моркы район Волаксолаэш шачын. Шӹмиӓш школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Весшӱргӹ кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн. 1956 ин Н.К.Крупская лӹмеш МГПИ-ш истори дӓ филологи факультетӹш тыменяш пырен. Дипломым нӓлмӹкӹ, 12 и сола школышты пӓшӓлен. Тымдышы, завуч, школ вуйлатышы ылын. 1973 ин журналист пӓшӓш ванжен. «Марий коммуна» газетӹштӹ труен. Сӹлнӹшая пӓшӓжӹм 1953 ин тӹнгӓлӹн. Лач тӹ ин 3 февральын лӓкшӹ «Марий коммуна» газетеш тымдышы ӓтяжӹ сирӓш шӱдӹмӹ «Телӹм ирок» пӹтӓриш лыдышыжы пецӓтлӓлтӹн. Вара автор В.Колумб дӓ А.Степанов доно пӓлӹмӹ лин. Тӹнг шотышты Эврик Анисимов пӧртӱ, шачмы кымдемжӹ, сола пӓшӓзӹвлӓ гишӓн сирен. Лыдышвлӓжӹм «Рвезе коммунист» редакциш колтен миэн. Институтыушты тыменьмӹжӹ годым сӓмӹрӹк поэт сӹлнӹшая кружокын активиствлӓ логӹц иктӹжӹ ылын, у тӓнгвлӓм воен — Семен Николаевым, Алексей Александровым дӓ молымат. Тӹ жепӹн институтышты творческий ӹлӹмӓш шолын шалген, Эврик Анисимов дӓ молы сӓмӹрӹк сирӹзӹвлӓ вуйта иктӹ-весӹштӹ дон тӓнгӓшен сиренӹт. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ шӹренок газетвлӓштӹ, «Ончыко» журналышты лӓктӹнӹт, радио донат йонгалтаралтыныт. «Ӹлӹмӓш ви» пӹтӓришӹ лыдыш сборникшӹ 1968 ин лӓктӹн. Э.Анисимов тетявлӓлӓнӓт сирен. «Мары коммуныш» пӓшӓлӓш ванжымыкыжы, газет материал сирӓш шукы веремӓжӹ кеӓш тӹнгӓлӹн. Цилӓжӹ Эврик Анисимов шӹм поэтический сборникӹм лыктын. Пасна вӓрӹм поэзиштӹжӹ нелӹ вырсы жеп дӓ вырсы паштекшӹ тетя жеп гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ нӓлӹт. «Сола покшалны» (1977) сборник лач ти темым ӓвӓлтӓ. Ти книгӓ гӹц шукы лыдышыжок руш йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ ылыт, нӹнӹ «Опаленное утро» (1988) лӹмӓн пасна изданиш пырталтыныт. Эврик Анисимовын сек яжо лыдышвлӓэшӹжӹ мары композиторвлӓ семӹм пиштенӹт.
Антипод тӹргештӹлшӹ попугай
Кытшы 30 см якте шоэш. Антипод тӹргештӹлшӹ попугайвлӓ, Хохштеттер тӹргештӹлшӹ попугайвлӓ гӹц когорак ылыт.
Анисимов Эврик
Категори:Марывлӓ
Антипод тӹргештӹлшӹ попугай
Категори:Попугайвлӓ
Попугай дон оравивлӓ
Попугай дон оравивлӓ (Psittacopasserae) — Eufalconimorphae йыхыш пырышы кеквлӓ.
Классификаци
└─ Australaves ├─ Cariamiformes └─ Eufalconimorphae ├─ Falconiformes (= Falconidae, калявӓрӓш) └─ Psittacopasserae ├─ Psittaciformes — Попугай ганьывлӓ └─ Passeriformes — Орави ганьывлӓ
Шӧртньӹ кол
Шӧртньӹ кол (Carassius auratus) — карпвлӓн йыхыш пырышы ирвел Азиштӹ ӹлӹшӹ яратымы аквариум карас.
Категори:Карпвлӓ
1148 и
1148 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ротума
Ротума (фиджилӓ, англла Rotuma) — Шӹпӓн океанышты Фиджи ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 43 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2002 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Фиджи Категори:Ошмаотывлӓ
Ур
Ур (Sciurus vulgaris) — Ньымыштшывлӓ йыхын урвлӓ йишвлӓш пырышы Европышты дӓ йыдпел Азиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ изи йӓн. Кытшы 19–23 см, пачшы 15–20 см, нелӹцшӹ 250–340 кг лин кердеш.
Категори:Ньымыштшы йӓнвлӓ
Мексика орави попугай
Мексика орави попугай (Forpus cyanopygius) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы вадывел Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Орави попугай
Орави попугай (Forpus passerinus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Венесуэла, Тринидад дӓ Тобаго, Франци Гвиана, Гайана дӓ Бразили) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Летка йенка
Ле́тка йе́нка (фин. letkajenkka; англ. letkis аль letkiss) — финн танец, кыдым керемла шагалын, пачелӓ-пачелӓ кок ялге иквӓреш кычен, анзыкыла тӹргештӹл, куштат. Шагалмыкы, ялвлӓм вургымлаш-шалахайыш шуат, вара эчеӓт анзыкы тӹргештӓт.
Танцын музыкыжы
Летка йенкылан семӹм 1960-шы ивлӓн финн композитор Рауно Лехтинен шанен лыктын. 1960-70-шы ивлӓн ти куштымаш мӱлӓндӹ вӹлнӹ шӓрлен кен дӓ кымдан пӓлӹмӹ ылын.
Орави попугай
Кытшы 12 см, нелӹцшӹ 23 г якте шоэш.
Летка йенка
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Танцывлӓ Категори:Куштымашвлӓ
Карс
Карс (турокла Kars ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Карс илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 75 291 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Блюз
Блюз (blues от blue devils) тенгеок Блӱз — XX курымын 20-шы ивлажӹн кымдан шӓрлен кешӹ музыка жанр, кыдын негӹцешӹжӹ афроамерикан культура вазын. Шачынжок блюз «пӓшӓ мыры» (work song), «спиричуэлс» дӓ холер (Holler) семӹнь шачын. Кӹзӹтшӹ жепӓш, лӹмӹнок «поп», «джаз», «рок-н-ролл» музыкеш пиш келгӹ кишӓвлӓм коден. Блюзын тӹнг айыртемжӹ «блю ноутс» йӧн ылеш, кыды шӹренжок «ядмаш — вӓшештӹмӓш» структура доно чангалтеш. Блюзышты шукы импровизаци вӓшлиӓлтеш. Кырык сирӹштӹ блюзым шактышывлӓ эче уке.
Кадеа йишвлӓ
Кадеа йишвлӓ (Cadeidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Куба ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кадеа улы. Кытшы 26 см якте шоэш.
Блюз
Категори:Музыка
Буден (Швеция)
Буден (Boden) — Швецин Норботтен ленӹштӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 18 680 эдем (2005 и). Буден гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ эче XVI курым тӹнгӓлтӹшӹнок сирен кодымы. Хала статусым 1919 ин нӓлӹн. Халашты швед армин сек кого гарнизонжы вӓрлӓнӓ.
Категори:Швеци
1150 и
1150 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1149 и
1149 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Берклий
Берклий (Berkelium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 97 атом номерӓн. Bk символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Бурлӓнге
Бурлӓнге (Borlänge) — Швецин Даларна ленжӹн вуйхалажы, Даль-Эльвен ӓнгӹр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Бурлӓнге сола гишӓн 1390-шы инок сирен кодымы. Хала статусым 1944-шӹ ин нӓлӹн. Ӹлӹзӹ шот - 48 185 эдем.
Категори:Швеци
Малай аплонис
Малай аплонис (Aplonis panayensis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Инди дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Мары йӹлмӹштӹш лексика
Мары йӹлмӹштӹш лексика
1. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
2. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
3. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
4. Айырымы шамак махань значени доно кычылталтын?
5. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимым пӓлӓш.
6. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш.
7. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш.
8. Пумы шамаквлӓ логӹц омонимӹм пӓлӓш.
10. Антоним мыжырым палаш.
11. Антоним мыжырым пӓлӓш.
12. Антоним мыжырым пӓлӓш.
13. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
14. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
15. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
16. Кыды шамак синонимвлӓ лошкӹ ак пыры, анжыкташ.
Якшар упшан турако
Якшар упшан турако (Tauraco erythrolophus) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты (вадывел Ангола) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40 см лин кердеш.
Мары йӹлмӹштӹш лексика
18. Пумы шая сӓрӓлтӹшвлӓ логӹц фразеологизмым палаш.
Якшар упшан турако
Анголан национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Категори:Тураковлӓ
Мары йӹлмӹштӹш лексика
19. Фразеологизм махань значени доно кычылталтын?
19. Фразеологизм махань значени доно кычылталтын? 20. Йӹлмӹштӹ шамаквла малын тоштемӹт?
21. Тоштемшӹ шамакым пӓлӓш.
22. Тоштемшӹ шамакым пӓлӓш.
23. Махань шамакым неологизм маныт?
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, пумы).
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мары йӹлмӹ
Шӧртньӹ карас
Шӧртньӹ карас (Carassius carassius) — карпвлӓн йыхыш пырышы Европышты ӹлӹшӹ карас. Кытшы 15 см, нелӹцшӹ 1.5 кг якте шоэш.
Ош упшан турако
Ош упшан турако (Tauraco leucolophus) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк (Нигери, Камерун, Покшал Африка Республика, Конго Демократи Республика, Уганда, Судан, Кечӹвӓлвел Судан дӓ вадывел Кени) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40 см лин кердеш. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 200–225 г, ӓвӓвлӓн 198–226 г якте шоэш.