cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Эмӓнсола церкӹ
Эмӓнсола церкӹн историжы
Остаткаэш церкӹ доран вӹц эдем веле шагал кодын: Малышев Никифор Евдокимович, Балтийский матрос (нӹл патронан пистолетшы ылын); Кузнецов Иван Тимофеевич, церкӹ коргеш кодшы салтакын шоляжы (оружижӓт ылде); Архип Иван, красноармеец; Гордеев Георгий Дмитриевич, военный фельдшер, Эпӓй. Спекулянтвлӓ церкӹ оролым мот, церкӹм пачыктат, эдемӹм кӹчӓлаш тӹнгӓлыт, вара карнизеш мот. Тӹдӹн вӹк кок ганӓ шӱш да кок гӓнӓ кидӹш лӱӓт. Вара толшы эдемвлӓ Эмӓн сола мычкы краваш, балуяш кеӓт. Амасавлӓм царгеныт, окнявлӓм пыдыртенӹт. Пӹцкемӹшалтмӹ якте лӱлмӹ юкышты вес солашкат шактен. Кузнецов Архип, церкы вуеш кодшы салтак, торок колыде. Шушыргышы салтак токыжы, Эпӓй солаш, нӓнгемӹ годым колен.
Йӱрнӹ гӹц спекулянтвлӓ толмыкы, Эмӓн солаштышы мары Суворов Поликарп халаш чекиствлӓ докы мыктен чӹнь кыдалеш. Икманяр веремӓшты чекиствлӓ катер доно Карамушаш кузат, но Йӱрнӹштӹш отряд уже мӹнгеш ванжен кен ылын.
Жеп шукы эртен, Эмӓн солаштыш церкӹ вӓржӓт кодде. Лач шонгы эдемвлӓ веле тидӹ гишӓн ӓшӹндӓрӓт.
Категори: Церкӹвлӓ
Шекмӓн
Шекмӓн, тенгеок Куприсир - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 63 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
1304 и
1304 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эрзинджан
Эрзинджан (турокла Erzincan ) — Ирвел Турцин халажы. Эрзинджан илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 135.511 (пӱэргӹ: 69.325; ӹдӹрӓмӓш: 66.186) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
190 и
190 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Эпарматостигма
Категори:Орхидейвлӓ
Татарстан Республика
Татарстан Республика — Мары Элын ирвел пашкуды Республика.
191 и
191 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Чамаш
Чамаш (турокла Çamaş ) — Турцин, покшал Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 10.534 (пӱэргӹ: 5.227; ӹдӹрӓмӓш: 5.307) эдем ӹлен.
1305 и
1305 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Чамаш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Канар шӓкшӓльӹвлӓ
Канар шӓкшӓльӹвлӓ (Gallotia) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ Канар шӓкшӓльӹ улы.
Классификацижӹ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
192 и
192 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Нунапитчук
Категори:Аляска
Миронов, Алексей Иванович
Алексей Миронов - мары сем мастар. 22 ноябрьын 1965 ин Арде вел Кускансолашты шачын. Шукы мары мырылан викӹм пуэн.
Категори: Композиторвлӓ
Лавал
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Эфиппиантус
Эфиппиантус (Ephippianthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
193 и
193 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Путин, Владимир Владимирович
Владимир Владимирович Путин (7-шӹ октябрь, 1952-шӹ и, Ленинград) — руш кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Россий Фeдeрацин кымшы Прeзидeнтжӹ, кыдым (26-шы мартын 2000-шӹ — 2-шы мартын 2008-шӹ) 4-шы мартын 2012-шӹ ин айырымы.
Путинӹн важвлӓжӹ
7-шӹ октябрьын 1952-шӹ ин Ленинградышты шачын.
Линквлӓ
П П Категори:Президентвлӓ
Савала
Савала — лемӹм, вишкӹдӹ качкышвлӓм дӓ десертӹм качмы годым кычылтмы хадӹр. Савала тенгеок лашаш дон песокым (сакыр ошма) дӓ лашаш гань продуктывлӓм кычылтмы годым керӓл. Савала кӹртни, пу дӓ пластмасс гӹц лин кердеш.
Категори:Качмы годым кычылтмы хӓдӹрвлӓ
Essbesteck
1307 и
1307 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мурадие
Мурадие (турокла Muradiye ) — Турцин, йыдвел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 51.894 (пӱэргӹ: 26.385; ӹдӹрӓмӓш: 25.509) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эпибатор
Эпибатор (Epibator ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Першуткин, Евгений Романович
Евгений Романович Першуткин — кырык мары сирӹзӹ, поэт. 4-шӹ декабрьын 1928-шӹ ин Пайскырык вел Порандай солашты шачын. Лыдышвлӓжӹм 1950-шӹ и годшен сирен.
П П П Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Кушкыш
Кушкышвлӓ
Кушкышвлӓм шӹмлӹшӹ биологи – ботаника.
1308 и
1308 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Атланти шӓкшӓльӹ
Атланти шӓкшӓльӹ (Gallotia atlantica) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 28,5 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Колиганек
Колиганек (англла Koliganek ; юпиклӓ Qalirneq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 32.4 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 182 эдем ӹлен.
Вая
Вая - Угарман область Шӓрӓнгӓ кымдемӹштӹ  Вӹтлӓ йогыш йоген пырышы ӓнгӹр.
Категори:Географи Категори:Угарман область топонимика Категори:Йогывлӓ Категори:Ӓнгӹрвлӓ
Атик Али Паша мечеть
Атик Али Паша мечеть (турокла Gazi Atik Ali Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1496 - 1497 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1309 и
1309 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мота-Лава
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 1 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
195 и
195 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Чалдыран
Чалдыран (турокла Çaldıran ) — Турцин, йыд-ирвел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 65.663 (пӱэргӹ: 34.179; ӹдӹрӓмӓш: 31.484) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Макрадени
Макрадени (Macradenia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
196 и
196 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Шардымуды
Шардымуды (Vaccinium uliginosum) — Вакциниум группын Йӓнгӓршуды йыхыш пырышы кушкыш. Качкаш лимӹ мӧрвлӓм кушта.
Категори:Кушкышвлӓ
Лироглосса
Лироглосса (Lyroglossa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Лироглосса улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1310 и
1310 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эрзурум
Эрзурум (турокла Erzurum ) — Ирвел Турцин халажы. Эрзурум илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 316 002 эдем ӹлен.
Эрзурум халан центр районвлӓ : Паландӧкен, Азизие, Якутие.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Эрицина
Эрицина (Erycina ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Эрицина улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Котлик
Котлик (англла Kotlik ; юпиклӓ Qerrulliik ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 12.0 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 641 эдем ӹлен.
Бурмалы Минаре мечеть
Бурмалы Минаре мечеть (турокла Burmalı Mescit Camii тенгеок Burmalı Minare Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1550 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Вӓкш вӹлвӓл кырык
Вӓкш вӹлвӓл кырык - Усола вел Изиӓнгӹр сола лишнӹш карем.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
198 и
198 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Мота (ошмаоты)
Мота (англла Mota ) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ Банкс ошмаотывлӓн сек кого 6-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 9,5 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 683 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого солажы: Веверао.
Солавлӓжӹ
Ошмаотышты 7 сола улы:
Кого ӓнгӹр ымбал
Кого ӓнгӹр ымбал - Куилӓнсола вел Кӓтӓ Шошмар сола лишнӹш ныр.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Эпиблема (кушкыш)
Эпиблема (Epiblema ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
197 и
197 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1311 и
1311 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эпиблема (кушкыш)
Категори:Орхидейвлӓ
1312 и
1312 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Гран-Канари кого шӓкшӓльӹ
Гран-Канари кого шӓкшӓльӹ (Gallotia stehlini) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Гран-Канари) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 80 см якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Явузели
Явузели (турокла Yavuzeli ) — Турцин, йыд-ирвел Газиантеп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.128 (пӱэргӹ: 10.593; ӹдӹрӓмӓш: 10.535) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Явуз» (ӹндекшӹмшӹ Осман Икшӹ султан: 'Селим I' ) дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Таммсааре, Антон Хансен
Анто́н Ха́нсен Та́ммсааре (Anton Hansen Tammsaare, 30.0.1878, волость Альбу, Эстони — 1.03.1940, Таллин, Эстонии) — реализм йӧн доно сирӹшы эстон сирӹзӹ.
Тетя годшаш дӓ сӓмӹрӹк ивлӓжӹ
Антон Хансен 30-шы январьын 1878-шы ин Таммсааре-Пыхья хуторышты Альбу волостьышты хресӓнь семняэш шачын. Тидӹ гӹц анзыцшы ӓтяжӹ дон ӓвӓжӹ ти хуторым оксам йижден нӓлӹнӹт ылын. Лачокла фамилижӹ Хансен, Таммсааре — тиды сирӹзӹн псевдонимжӹ. Хансенвлӓн семняштӹ кого ылын, тӹштӹ луаткок тетя ылын, нӹнӹ логӹц коктыжы изиштӹ годымок коленӹт. Антон нӹлӹмшӹ тетя ылын. Атя дон ӓвӓштӹ йымым ыдылшывлӓ ылыныт дӓ тидӹм тетявлӓлӓнӹштӓт тымденӹт, лӹмӹнок лыдмаш-сирымӓшлӓн дӓ музыкым пӓлӹмӓшӹм пуаш цаценӹт. Антонын ӓвӓжӹ мыраш яратен дӓ юкшат яжо ылын. Тетявлӓштӹм кӓршӹм (кантельӹм) шакташ тымденӹт. Эргӓш музыкым яратен дӓ кӓршӹм шактен мыштенӓт, ӓтяжӹ тӹдӹлӓн крипицӓм нӓлӹн пуэн. Толшаш сирӹзӹ профессионал музыкантат ик жепшӹ лиӓш шанен шӹнден ылын. Кӓндӓкш иӓшӹн Т. лу уштыш ӧрдӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ Примӱли хуторыштыш школыш тыменяш кеӓ. Тымдышыжы пиш талантан ылын (Антс Тисс) дӓ улы пӓлӹмӓшӹжӹм тыменьшӹвлӓлӓнжӹ пуаш цацен. Антон Хансен тӹ ивлӓнок лыдышвлӓжӹм сирӓш тӹнгӓлӹн. 1892-шы ин Антон Вӓйке Марья церкӹсолашты волость кӱкшӹцӓн школышкы тыменяш пырен. Ти школым поэт дӓ сӓрӹзӹ Якоб Тамм вуйлатен. Антон ӹшке тымдышыжын лыдышвлӓжӹм наизусть тыменьӹн да согоньвлӓжӹм курымжы ӓшӹндӓрен: простан, лыдаш лижӹ манын, пӹтӹркӓлен шӹндӹмӹ агыл йӹлмӹ доно сирӹмӹлӓ. Вӓйке Марьяшты Антон Хасен вес сирӹзӹвлӓ донат пӓлӹмӹ лин, тенге шӱмӹштӹжӹ сӹлнӹшая докы кого интерес понгыжалташ тӹнгӓлӹн. 1898-шӹ ин школым пӹтӓрӓ да пакыла тыменяш шанен шӹндышет, тӹдӹ Тартушкыкеӓ дӓ Хуго Треффнер лӹмӓн гимназишкӹ тыменяш пыра. Ти гимнази ӹшке семӹньжӹ пӓлӹмӹ ылын: тӹштӹ кыце незервлӓн, тенгеок паянвлӓн тетявлӓштӹ иквӓреш тыменьӹнӹт дӓ эчежӹ иготвлӓмӓт анжымы агыл, тӹштӹ ик классышток изивлӓ дон коговлӓ шӹнзенӹт дӓ ик курсымок эртенӹт. Гимнази тӓреш тӱлӓш манын, Антон тонышы тымдышын пӓшӓм ӹштен. Аттестатым нӓлаш манын, Антон Хансен 1903-шы ин Нарваштыш гимназиштӹ экзаменвлӓм кычен. Ти жепӹн тӹдӹн кидшӹ лӹвец 20 нӓрӹ шайыштмашын авторжы ылын.
Таммсааре кырык марла
Кугижӓ дон шӹжвӹк книгӓ 2005 и: Миниатюрывлӓ, новеллывлӓ, «Шонгывлӓ дон ӹрвезӹвлӓ» кӹтӹк роман, «Юдит» дон «Кугижӓ кӹлмӓ» драмывлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Т Т Т Т
Макроклинум
Макроклинум (Macroclinium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Эмир Султан мечеть
Эмир Султан мечеть (турокла Emir Sultan Camii ) — Турциштӹ Бурса халан Йылдырым районын тошты (14th century) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Кечӹ ӱжеш (книгӓ)
Кечӹ ӱжеш. 1988 ин Йошкар-Олашты "Мары книгӓ лыкмашты" лыкмы книгӓ. Тӹшкӹ повестьвлӓм, шайыштмашвлӓм, поэмывлӓ дон лыдышвлӓм пыртымы. Книгӓштӹ техень авторвлӓн пӓшӓвлӓштӹм лыдаш лиэш: Геннадий Матюковский, Аркадий Канюшков, Евграф Поствайкин, Виталий Ерошкин, Виталий Петухов да Геннадий Харитонов.
Категори: Книгӓвлӓ Категори:Мары Эл
Эртугрул Текке мечеть
Эртугрул Текке мечеть (турокла Ertuğrul Tekke Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1887) мечетьшӹ.
Эпилина
Эпилина (Epilyna ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Эртугрул Текке мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Бенетице
Бенетице (чехлӓ Benetice) сола Чехиштӹ Светла-над-Сазавоу хала сага Высочина кымдемӹштӹ вӓрлӓнӓ. Бенетицештӹ 30 эдем нӓрӹ ӹлӓ. 1980-шы ин сола Светла-над-Сазавоу хала доно ушнен. Ти солам 2005 и годшен Сола Согонь вуйлата. Бенетице сола гӹц Липнице кӓрмӓн монгырышкыла пиш косир дӓ цевер ландшафт пачылтеш.
Эпилина
Категори:Орхидейвлӓ
Бенетице
Галерея
Категори:Солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ Категори:Чехи
Тверь
Тверь (1931—1990 ивлӓн. — Кали́нин) — Йыл тӹрӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала Россий Федерациштӹ. Халалан негӹцӹм пиштӹмӹ иэш 1135-шӹ и шотлалтеш. 1247-шӹ ин Тверь лужавуй кымдемӹн вуйхалажы. Монгол-тадарвлӓ годым пыт нӹнӹ ваштареш шалген, 1327-шӹ ин халыкын ял вӹкӹ шагалмыжы ылын. Мӧскӓ хала доно руш мӱлӓндӹвлӓн вуй хала ылмы верц кредӓлӹн. 1304-шы и дон 1327-шӹ ивлӓ лошты руш мӱлӓндӹвлӓн вуйхалажы ылын. 1485-шӹ ин Московишкӹ ушымы лин. 1796-шы и гӹц 1929-шӹ и якте Тверь губернин покшалжы. 1935-шӹ ин Калинин областьын цетржы лин, ти лӹмӹм 1990-шы ин Тверь областьышкы вашталтымы. 1941-шӹ ин немӹсвлӓ ти халам нӓлӹнӹт. 2010-шы ин халашты 410 400 эдем ӹлен.
Т Т Т
199 и
199 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кокханок
Категори:Аляска
Эскишехир
Эскишехир (турокла Eskişehir ) — Вадывел Турцин халажы. Эскишехир илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 617.215 (пӱэргӹ: 305.999; ӹдӹрӓмӓш: 311.216) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «эски» ('кугезӹ') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Эскишехир халан центр районвлӓ : Одунпазары, Тепебашы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Йӓнгӓршуды
Йӓнгӓршуды (Calluna vulgaris) — Йӓнгӓршуды йыхыш пырышы кушкыш.
Шӓрлӹмӹжӹ
Европышты, Азишты, Атланти океан тӹрӹштӹ Йыдвел Америкышты, Гренландиштӹ, Йыдвел Африкышты дӓ Азор ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтеш.
Категори:Кушкышвлӓ
Макроподантус
Макроподантус (Macropodanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Тойдемар, Павел Степанович
Павел Степанович Тойдемар — пӹтӓриш профессиональный кӓршӹзӹ, Мары АССР-ын халык артистшы. Тӹдӹ 1899 ин Моркы районын Кожлаер солаэш шачын. Кӓршӹм шакташ 1924 ин мары передвижной театрышты тӹнгӓлӹн. Палантай доно пӓлӹмӹ лимӹ паштек, тӹдӹн кӓнгӓшӹжӹ семӹнь, Тойдемар Москвашты музыкальный училищӹм тымень пӹтӓрӓ.
1940 ин февральын Маргосфилармоништӹ пӹтӓриш профессиональный кӓрш ансамбль пачылтын. Вуйлатышышты Тойдемар лин. Вырсы жепӹн тӹдӹ фронтовой бригадым цымырен дӓ фронтышты концертвлӓ доно каштын. Цилӓжӹ ти бригада 1165 концертым анжыктен. Шукы артистшӹмок грамотывлӓ, медальвлӓ доно награждаенӹт, а П.Тойдемарлан Якшар Шӹдӹр орденым пуэныт.Кӓрш ансамбль сӓндӓлӹкнӓн шукы халавлӓштӹ выступаен, вес сӓндалӹквлӹштӓт ӹшке мастарлыкшы доно халыкым сусуэмден.
Павел Тойдемар 1958 ин 18 апрельӹн колен. Тӹдӹн пӓшӓжӹм пакыла тыменьшывлӓжӹ нӓнгеӓт.
Ссылки
Т Т Т
Эриксонелла
Эриксонелла (Ericksonella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мӱкш
Мӱкш (лат. Apidae) - мӱм кандышы капшангы. Цилӓжӹ 20 000 махань-шон мӱкш йиш улы.
Пеледӹш айо
Пеледӹш айо
И йӹдеок, шошымшы ныр пӓшӓвлӓ паштек, июньын, Кырык сирӹштӹ пиш яргата, цевер «Пеледӹш айо» традиционный празньык эртӓрӓлтеш. 2002-шы ин мӓмнӓн кымдемнӓн культурын историштӹ у страница пачылтын. Кырык мары районын цевер лыкышты, Когосола поселенин Сухин сола сага вӓрлӓнӹшӹ сӓрӓнӹштӹ, кышты мӹндӹрнӹ агыл Кого Йынгы ӓнгӹр Йылышкы йоген пыра, мыры празньык эртен. Тӹдӹ цилӓм цӱдейӹктен. Пӹтӓришӹ гӓнӓ хынавлӓ, анжаш толшывлӓ, «Пеледӹш айо»-н участниквлӓ кого хорым ужыныт. Тӹдӹ 700 нӓрӹ самодеятельный исполнительӹм иквӓреш поген. Ти хорым Мары Эл Респулика культурын заслуженный пӓшӓзӹжӹ Татьяна Толстова вуйлатен. Культура, печать дӓ национальностьвлӓн пӓшӓ шотышты министр М. З. Васютин ти мыры празньыкышты участвуен дӓ тӹдӹм кӱкшӹн ӓклен: «Впечатлени пиш кого. Мероприятим яжон организуйымы, тӹдӹ районный гӹц региональный уровеньӹш лӓктӹн». Пӹтӓришӹ мыры празньыкышты лач районна гӹц веле художественный коллективвлӓ участвуенӹт гӹнь, кокшышкы 600 нӓрӹ эдем республикӹнӓн вес районвлӓ гӹц дӓ пашкуды Суасламары Республика гӹц толыныт. А цилӓм мыры иквӓреш поген. Мыры празньык цилӓн шӱмӹш вазын. 2003-шы ин тӹдӹ республиканский мыры празньык лин.
Каждый ин ти празньыкеш у сценари сирӓлтеш, анжышывлӓлӓн интересно лижӹ манын, со у йӧнвлӓ пырталтыт. Тенге 2006 ин «Сола» кудывичӹ конкурсым, а 2007-шӹн ти конкурсышкок «Мыры — халыкын шӱмжӹ» вес конкурсым пыртымы. 2007-шӹ ин пӹтӓришӹ гӓнӓ ти празньыкышты халык мадмашвлӓ ылыныт. Каждый ин традици семӹнь 3 тӹнг сцена пачылтеш. Тидӹн гӹц пасна вес площадкывлӓ ровотаят: спортивный, тетялык, шахматный тӓнгӓшӹмӓш дӓ молат. Сӓмӹрӹк семнялан — пасна площадка. Нӹнӹ доно район администраци договорым ӹштӓ. Ти празньыкеш йӓмдӹлӓлтмӓш и мычкы кеӓ. Шӹжӹм — планируят. Вара поселенивлӓштӹ — репетицивлӓ. Тидӹн паштек кустовой, зональный, районный сводный — кого репетицивлӓ танцевальный коллективвлӓ доно Эшпай лӹмӓн культура дворецӹштӹ. «Пеледӹш айо» мыры празньыкын ӹшке символика дӓ атрибутикажы улы. Тидӹ РФ, Мары Эл Республикӹн, Кырык мары районын гимнвлӓ, флагвлӓ, фестивальын тыл чӱктӹмӓш (тӹдӹм мӹндӹр Эстони гӹц кандымы), буклетвлӓ, творческий делегацивлӓлӓн дӓ хынавлӓлӓн программывлӓ, календарьвлӓ, празньыкын символика доно футболкывлӓ, видеодисквлӓ выжалымашты ылыт. Каждый ин ти мыры айошты цилӓ сола поселени гӹц хоровой коллективвлӓ участвуят. Нӹнӹ логӹц сек активныйвлӓ Эмӓнсола, Виловат, Пайскырык, Пӹзӹкныр, Микрӓк, Йоласал, Шур СКК-влӓ ылыт. Палшыкым «Пеледӹш айо» празньыкым эртӓрӹмӓштӹ халык творчествын Республиканский научно-методический центр дӓ культура министерство пуа. «Кырык мары муниципальный район администрацин культура отдел» МУ «Пеледӹш айо» мыры празньыкым эртӓрӓш палшышы творческий группым: сценарист Магдалина Ильинична Егоровам, сводный танцевальный коллективӹм вуйлатышы Любовь Алексеевна Ивановам, оркестрӹн руководитель Александр Яковлевич Сосновым, сценарист дӓ режиссер Валентина Александровна Тархановам, сводный хоровой коллективӹн руководитель Татьяна Константиновна Толстовам, И. С. Палантай лӹмӓн музыкальный дӓ халык художественный творчество" номинациштӹ 2006—2007-шӹ иӓш Мары Эл Республикӹн Государственный премилӓн выдвигаен.
Категори:Культурын историжӹ
Огузели
Огузели (турокла Oğuzeli) — Турцин, кечӹвӓл Газиантеп илӹн дӓ Газиантеп халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.561 (пӱэргӹ: 15.157; ӹдӹрӓмӓш: 15.404) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
200 и
200 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1314 и
1314 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
202 и
202 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
201 и
201 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Эритродес
Эритродес (Erythrodes ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. кечӹвӓл-ирвел дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 йиш тӹрлӹ Эритродес улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1315 и
1315 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Иерро кого шӓкшӓльӹ
Иерро кого шӓкшӓльӹ (Gallotia simonyi) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Иерро) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Кипнук
Кипнук (англла Kipnuk ; юпиклӓ Qipneq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 50.8 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 644 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Эритрорхис
Эритрорхис (Erythrorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
203 и
203 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Шахинбей
Шахинбей (турокла Şahinbey ) — Турцин, кечӹвӓл Газиантеп илӹн дӓ Газиантеп халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 700.056 (пӱэргӹ: 351.531; ӹдӹрӓмӓш: 348.525) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
204 и
204 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1316 и
1316 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эски Имарет мечеть
Эски Имарет мечеть (турокла Eski İmaret Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1081- 1087 ивлӓн) мечетьшӹ.
Мере-Лава
Мере-Лава (англла Merelava, Mere Lava, Star Island; мерлавла Mwerlap [ŋʷɞrlap]) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ кечӹвӓлвел Банкс ошмаотывлӓн сек кого 5-шӹ ошмаотыжы. Территорижӹ 18,0 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 647 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого солажы: Tasmate.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 1 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Йӹнгӹл юкан шӱмем (книгӓ)
Йӹнгӹл юкан шӱмем - поэт Владислав Самойловын остатка лыдыш книгӓжӹ. Йошкар-Ола, 2007 и. Ти книгӓштӹш лыдышвлӓ ложы гӹц таманярыжым сӓрӹзӹ Юлия Куприна дон Вилле Роппонен финн йӹлмӹш сӓренӹт.
Категори: Книгӓвлӓ Категори: Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
Мере-Лава
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Эриодес
Эриодес (Eriodes barbata ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Эриодес улы.
1317 и
1317 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мӱктӹ
Мӱктӹ (Leuciscus leuciscus) — карпвлӓн йыхыш пырышы кол.
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Шимшӓдӓнгӹ
Шимшӓдӓнгӹ (Fagopyrum esculentum) — (Polygonaceae) йыхыш пырышы, пӹрцӹ культура.
Историжӹ
Лӓктынжы шимшӓдӓнгӹ Инди гӹц ылеш, кышты тӹдӹм шим рис маныт. 5000 и перви годшен качкыш семӹнь пӓлӹ.
Категори:Кушкышвлӓ
Гомера кого шӓкшӓльӹ
Гомера кого шӓкшӓльӹ (Gallotia bravoana) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Гомера) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Telesforo Bravo) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Фенари Иса мечеть
Фенари Иса мечеть (турокла Fenari İsa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (908 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Мадисонани
Мадисонани (Madisonania ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ялова
Ялова (турокла Yalova ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Ялова илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 107.609 (пӱэргӹ: 53.099; ӹдӹрӓмӓш: 54.510) эдем ӹлен.
Ваштарсир Эмиль тек соок ӹлӓ (книгӓ)
Категори: Книгӓвлӓ Категори: Сӹлнӹшая
Эуанте
Эуанте (Euanthe sanderiana ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Филиппиништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Эуанте улы.
Категори:Орхидейвлӓ
205 и
205 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1318 и
1318 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Шехиткамиль
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гӱль мечеть
Гӱль мечеть (турокла Gül Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (10-шы тенгеок 11-шӹ century) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Эриопсис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Маллеола
Категори:Орхидейвлӓ
Эукоси
Эукоси (Eucosia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1319 и
1319 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Алдыр Шӹдӹр
Алдыр Шӹдӹр, тенгеок Карка Шӹдӹр, Кого Мӧскӓ Шӹдӹр — Алдыр Шӹдӹр шӹм шӹдӹр гӹц шалга, кыды каркам ӓшӹндӓрӹкта. Сек яргатажы нӹнӹ логӹц Алиот дон Дубхе ылыт.
Категори:Шӹдӹрвлӓ
Пальма кого шӓкшӓльӹ
Пальма кого шӓкшӓльӹ (Gallotia auaritae) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Пальма) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Халык этимологи
Халык этимологи — шая этимологи.
207 и
207 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Карка Шӹдӹр
Карка Шӹдӹрӹн шӹдӹрвлажӹ
Карка Шӹдӹр. Анжы Алдыр Шӹдӹр.
Шим шӹнгӓлык лӹвӓлнӹ (книгӓ)
Шим шӹнгӓлык лӹвӓлнӹ - сирӹзӹ-прозаик Михаил Кудряшовын книгӓжӹ. Йошкар-Ола, Мары книгӓ лыкмаш, 2009 и. Ти книгӓшкӹ "Шим шӹнгӓлык лӹвӓлнӹ" дон "Сирмӓш поран" повестьым дӓ 17 шайыштмашым пыртымы.
Категори: Сӹлнӹшая Категори: Книгӓвлӓ Категори:Мары Эл
208 и
208 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1321 и
1321 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
1320 и
1320 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Кларкс-Пойнт
Кларкс-Пойнт (англла Clark's Point ; юпиклӓ Saguyaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 10,5 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 75 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Эренгер (роман)
Эренгер - Шкетанын романжы.
Ажедмӓшвлӓ
http://www.mari-el.name/library/shketan.pdf
Категори:Романвлӓ Категори:Мары Эл
Эуриблема
Эуриблема (Euryblema ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Маргеллианта
Маргеллианта (Margelliantha ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
209 и
209 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Нурдагы
Нурдагы (турокла Nurdağı ) — Турцин, вадывел Газиантеп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 37.878 (пӱэргӹ: 19.030; ӹдӹрӓмӓш: 18.848) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «нур» ('religious light') дон «даг» ('кырык' ; «дагы» 'кырыкжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хырами Ахмет Паша мечеть
Хырами Ахмет Паша мечеть (турокла Hırami Ahmet Paşa Mescidi ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (11-шӹ тенгеок 12-шы century) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Тыртнявлӓ
Тыртня йишвлӓ (Gruidae) — тыртня ганьывлӓ йыхыш пырышы Азиштӹ Африкышты, Европышты дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ тыртня ӓль тырня улы. Тыртнявлӓн кӱкшӹцшӹ 176 см, нелӹцшӹ 12 кг якте шоэш.
Классификаци
Balearicinae — Gruinae — Лачокла тыртня йишвлӓ
Эурикаулис
Эурикаулис (Eurycaulis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Календерхане мечеть
Календерхане мечеть (турокла Kalenderhane Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (12-шы century) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
210 и
210 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Тенерифе кого шӓкшӓльӹ
Тенерифе кого шӓкшӓльӹ (Gallotia goliath †) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Тенерифе) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
1322 и
1322 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Тбилиси
Тбили́си (груз. თბილისი, кырык марлашкы сӓрӓш гӹнь, ти лӹм «ливӹ вӹдкӹл» лиэш) — Грузин вуйхалажы. Мтквари йогын (Кура) сирӹштӹ шыпшылт вазын. Халашты 1213 000 эдем ӹлӓ. (2005 и).
Категори:Европын халавлӓ Категори:Грузи
Кого Мӧскӓ Шӹдӹр
Кого Мӧскӓ Шӹдӹр
Кого Мӧскӓ Шӹдӹр. Анжы Алдыр Шӹдӹр.
Йыван Кырла
Йыван Кырла тӹдок Иванов, Кирилл Иванович, тӹдок Мустафа — поэт, киноактёр. 1909 ин 16 мартын Шернур кымдемӹштӹ Купсолаэш шачын. 03 июльын 1937-шӹ ин Уралышты колен. Пӹтӓриш юкан «Ӹлӹмӓшӹшкӹ путёвка» лӹмӓн фильмӹштӹ Мустафан рольжым мадын. Тӹштӹ тӹдӹ Ой, лый мадеш, лый мадеш мырым алык марла мыра.
Кого Октябрь революци сынгымыкы, атяжы комбедышты пашален, паянвла ваштареш ылын. 1921 ин атяжым кулаквла пуштыт. Тылыкеш кодшы, Совет власть жепын Йыван Кырла ышке корныжым мон: шымиаш школым пытарымыкыжы, Азаныштыш госрабфакыш тыменяш пырен. Азанышты 1926 и гыц 1929 и якте тыменьын.
Кинематографи техникумым тымень пытарымыкы, Йыван Кырла Москваэш ылаш кодеш. Тыды «Восток-фильм» студишты пашам ыштен, 1934 ин «Наместник Будды» киношты снимаялтын.
Йыван Кырла — поэт-лирик, ышке ылымашыжым, шум шижмашыжым лыдышвлаштыжы анжыктен. Тенге тыды социализмым стройымы жепым улы кымлжы доно мактен.
Сернур школышты тыменьмыжы годымок (1927 ин) Йыван Кырля сылны шамакан литературым пиш яратен, тыдын шумжым айыртемынок поэзии шыпшын. Вара ышкеат лыдышвлам сираш тынгалын. 1931 ин «Ма ударный ылына» лыдыш сборникым Олык Ипай доно иквареш пецатлен лыктыт, 1932 ин — «Революцин юкшы доно мынь мыралтем ывыртем» лыдыш сборник, 1935 ин — «Шачмы кечы» лыдыш сборник. Цила сборниквлажым Москвашты пецатлалт лактыт.
22 иаш цилалан палымы эдем лин гынят, 28 и теммыкы, ылымаш гыц ордыжеш шагал кодын, а эче куд ишты совсемок ылымашым шуэн коден.
1937 ин Йыван Кырля Йошкар-Олашкы мынгеш толеш, Мары государственный театрышты пашам ышташ тынгалеш. Семня ылымашыжат пыжлен, ватыжы доно — Тамара Мельникова — айырлен.
Апрель тылзын 1937 ин Йыван Кырля «Онар» ресторанышты ылын. Тышты шиэдалмашыш участник семынь попазен. Шиэдалмыжы гишан тыдылан «За хулиганство» статьям пуэн кердыт ылын. Акситешыжы, аракам йумы велдык тыды юкын шамаквлам хытырен, кыдывлам ты вереман шайышташ ак яры ылын, седындон икманяр кечышты, йыдым, тыдын докы НКВД гыц эдемвла толыныт да контрреволюционный националистический организацин членжы семынь кычен кеныт. Йыван Кырлялан 10 им пуэныт, тыды 10 им Белобалтлагерьышты эртарышышлык ылын.
1323 и
1323 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Йыван Кырла
Кызытшы кечывла якте 111 страницан «дела» «на врага народа» документ перегалт кодын.
Лагерьышты Йыван Кырля мӱлӓндӹм капаен, шыргым йорен, угольым роэн. 3 июльын 1943 ин Йыван Кырля сталин лагереш колен.
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Киноактёрвлӓ Категори:Сталинӹн репресси годым колышы мары культура йенг
Цирропеталум
Цирропеталум (Cirrhopetalum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 йиш тӹрлӹ цирропеталум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йоропишуды
Йоропишуды (Hypericum) — (Hypericaceae) йыхыш пырышы кушкыш.
Галерея
Категори:Кушкышвлӓ
1324 и
1324 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
212 и
212 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кок кӹчӓн вольыквлӓ
Кок кӹчӓн вольыквлӓ (Artiodactyla) — шӹшер качшы вольыквлӓн группыш пырышы йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 220 тӹрлӹ кок кӹчӓн вольык улы.
Ислахие
Ислахие (турокла İslahiye ) — Турцин, вадывел Газиантеп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 65.218 (пӱэргӹ: 32.766; ӹдӹрӓмӓш: 32.452) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кок кӹчӓн вольыквлӓ
Кок кӹчӓн вольыквлӓн сек изижӹн (Tragulidae) кытышты 45 см, нелӹцшӹ 1,5 кг; сек когожын (Hippopotamus amphibius) кытышты 5 м, нелӹцшӹ 4,5 тонн якте лин кердеш.
Классификацижӹ
Категори:Йӓнвлӓ
Мекоподум
Мекоподум (Mecopodum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Каздаглы мечеть
Каздаглы мечеть (турокла Kazdağlı Camii ) — Турциштӹ Карабӱк илӹн Сафранболу районын тошты (1779 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1325 и
1325 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
213 и
213 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кечӹвӓлвел Судан
Кечӹвӓлвел Судан (англла South Sudan; арабла‎‎ جنوب السودان‎‎; официал лӹмжӹ — Republic of South Sudan) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Судан, ирвелнӹ Эфиопи, кечӹвӓлвелнӹ Кени, Уганда дӓ Конго Демократи Республика, вадывелнӹ Покшал Африка Республика доно пӹсмӓным кыча. 2008-шӹ ин тӹштӹ 8,260,490 эдем ӹлен. Территорижӹ: 619,745 км². Вуйхалажы: Джуба.
Халыквлӓжӹ дон Йӹлмӹвлӓжӹ
Категори:Кечӹвӓлвел Судан
Кефели мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Англ йӹлмӹ
Англ йӹлмӹ (англла English, English language) — англвлӓн йӹлмӹжӹ. Индоевропа йӹлмӹвлӓн герман тӹшкӓн дӓ Кого Британин, Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн, Австралин дӓ весвлӓн кугижӓнӹш йӹлмӹжӹ.
Англичан йылмыште гаяк шочмо йылмыже англосаксонский тукым тугак ончо вашкет, мане англосакс. Тудо шочмо калыкшылан шуко великобританийыште лийын, а капше дене британ империй шарлен кундемысе азийыште, африкыште, америкыште, африкыште, и австралийыште. Британийысе англичан йылмым шочмо йылме але утаралт кодаш обретением деч вара колонийыште калыкын кугу ужашыже (сша, канада, Австралий, у зеландийыште лийын), але йылме кокла гыч иктыже (Индий, Нигерий). Шуко йот эл тунемме учреждений семын англичан йылмым тунемыт.
Школыштыжак англичан йылмым ик ий гыч ссср тунемме программыш пуртымо шотышто министр каҥашын пунчалже 1961-1962 1961 ий 27 майыште ссср деч тӱҥ йылме семын № 468 «саемдыме нерген йот йылмым тунемына».
Возыктыш
Кылверым тиштын акрет тиште лиеш; латин тиштер негызеш vii курым гыч иленыт (кучылталтше ешартыш тиште эр тугак ончо, но нуно мондалтыныт). Кызытсе 26-шо тиште тиштер-влакыште английысе.
Англичан йылмым тунемше-влак кокла гыч ик эн нелын ыштен индоевропысо чынвозышым шотлалтеш. Чынак ойлат каҥашым жапыштыже английысе таҥастарен ончыктымо, тудо ялт ом келше британец кызытсе кутырымо ой, американ, австралиец вес йылме да нумалыт. Кугу буквам возымаш чӱкташ вид-влак мут чот, ит лӱд годым каласалтеш, да, мӧҥгешла, шуко уло, график огеш эквивалент йӱк шокта. Тыге лӱмден «правилым лудаш» процент кӱшыл посна тыгай шыгыремдымын, тӱрлӧ шонен мо практический йомдарышым. Кажне гаяк тунемше лудын але возен логалеш у мутым шымла, кажныже мо дене кылым транскрипций ончыктымо мутым мутерыште налын. Чынвозышым мюллер манын пале йылмызе Макс английысе «кугыжаныш пуламыр».
Англичан йылмыште орфографий нормо вич — британийысе (тыгак «Конкурс орфографий»), британийысе оксфордский, американ, австралийысе да канадысе.
Правиллам системыш пуымо текстым руш лӱм дене палемдалтын да англоязычный лӱм-влак нелыжат ситышын, фонетике ден орфографий системе коклаште компромисс дене лӱдыктышӧ, лончыш «Англо-руш транскрипцийым кучылтмаш». Шукын лӱмдыш лӱм ден, но, йӱла почеш пуалтеш, кугыжаныш, тиде правилым противоречий тичмаш але изи ужашан.
Эспириту-Санто
Эспириту-Санто (англла Espiritu Santo, Santo) — Вануатун йыд-ирвел Санма провинциштӹ ошмаоты. Вануатушты кого ошмаотывлӓ ло гӹц 1-шӹ вӓрӹм нӓлеш. Территорижӹ 3,955.5 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 10,738 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Луганвилл.
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Санма Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Англ йӹлмӹ
Англла Википеди
Категори:Индо-Европа йӹлмӹвлӓ Категори:Йӹлмӹвлӓ
Эурицентрум
Эурицентрум (Eurycentrum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Папуа — У Гвинейиштӹ дӓ Вануатушты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Эурицентрум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Санкт-Петербург
Санкт-Петербург, хала Руш Федерациштӹ. 5 400 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ (2002 и). Руш историографи семынь халалан негӹцӹм 1703 ин Роднӓ Петӹр Кугижӓ пиштен. Тӹ годымок вес фактвлӓ семӹнь, хала вӓрӹштӹ Швеци кугижӓ кымдемӹш пырышы финн коллоэцвлӓн ӹлем ылын, кыды Морен (Заячий ошмаотышты) вӓрлӓнен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Россий Федераци халавлӓ
Бӧтгер шӓкшӓльӹ
Бӧтгер шӓкшӓльӹ (Gallotia caesaris) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Иерро дӓ Гомера) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 10 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм Сезар Рудольф Бӧтгер (Cesar Rudolf Boettger) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
214 и
214 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1326 и
1326 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Низип
Низип (турокла Nizip ) — Турцин, ирвел Газиантеп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.018 (пӱэргӹ: 65.186; ӹдӹрӓмӓш: 66.832) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пимба
Пимба (Fringilla coelebs) — мырышы кек.
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Тум
Тум (Quercus robur) — Европышты кымдан шӓрлен. Мары Элышты лӹмӹнок Кырык мары районышты вӓшлиӓлтеш. Кырык марынвлӓн пушӓнгӹ символышты.
Т
Цисшвейнфи
Категори:Орхидейвлӓ
215 и
215 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Эурихоне
Эурихоне (Eurychone ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Аргус варан
Аргус варан (Varanus panoptes) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ дӓ У Гвиней ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1,6 м, нелӹцшӹ 7 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Варан йишвлӓ
216 и
216 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Кылыч Али Паша мечеть
Кылыч Али Паша мечеть (турокла Kılıç Ali Paşa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1580 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1328 и
1328 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эуристилес
Эуристилес (Eurystyles ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Тыргыж жеп (книгӓ)
Тыргыж жеп ― А. М. Канюшковын лыдыш книгӓжӹ. Йошкар Олашты 2006 ин лӓктӹн.
Эуристилес
Категори:Орхидейвлӓ
Крукид-Крик
Крукид-Крик (англла Crooked Creek ; юпиклӓ Tevyaraq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын солажы. Халан территорижӹ: 281 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 137 эдем ӹлен.
Тенерифе шӓкшӓльӹ
Тенерифе шӓкшӓльӹ (Gallotia galloti) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Канар ошмаотывлӓштӹ (Тенерифе дӓ Пальма) эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 44 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Гигант варан
Гигант варан (Varanus giganteus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 2.5 м, нелӹцшӹ 15 кг якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
218 и
218 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1330 и
1330 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
219 и
219 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
1329 и
1329 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Арабан
Арабан (турокла Araban ) — Турцин, йыд-ирвел Газиантеп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.770 (пӱэргӹ: 15.721; ӹдӹрӓмӓш: 16.049) эдем ӹлен.
Кӹсиӓ
Кӹсиӓ (Parus major) — Кӹсиӓвлӓн йыхыш пырышы кек. Мары Элышты сек шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кек. Европышты, Азиштӹ, Йыдпел-Вадывел Африкышты ӹлӓс. Шӹренжок шӹргӹвлӓштӹ, корны тӹрӹштӹ, вӹд лишнӹ вӓшлиӓлтеш. Ик иштӹ кок гӓнӓ мынза дӓ игӹвлӓжӹм лыктеш. Пӹжӓшжӹм ыражан пушӓнгӹвлӓштӹ, махань-шон ражвлӓштӹ, халашты кынамжы окня лӹвӓлнӹш кӹртни листӹ лӹвӓлнат оптен кердеш.
Тунтутулиак
Категори:Аляска
Кӹсиӓ
Ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кӹсиӓвлӓ
1331 и
1331 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Мало (ошмаоты)
Мало  (англла Malo ) — Вануатун кечӹвӓлвел Санма провинциштӹ сек кого 2-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 180 км². 1979-шӹ ин тӹштӹ 2,312 эдем ӹлен.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 1 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Санма Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Икӓна Опанас
Икӓна Опанас - кырык марла сирӹшӹ сирӹзӹ Ондрин Валькан книгӓжӹ, кышкы масаквлӓ, шайыштмашвлӓ дӓ монологвлӓ пыренӹт. Йошкар-Ола, 2007 и.
Категори: Книгӓвлӓ Категори: Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
Маарианхамина
Маарианхамина тенгеок Мариехамн (Mariehamn, Maarianhamina) — Аландский острововын тӹнг хала, Финляндиш пыра. Архипелаг тангыжын ик сек тӹнг портшы. Мариехамнышты министрвлӓн Кабинет дӓ Аландский острововлӓн парламент, халашты архипелагын пелӹ утла ӹлӹзӹ ӹлӓ. Мариехамн — швед йӹлмӓн хала (швед йӹлмӹ 91 % халыклан туан йӹлмӹ ылеш).
Хала ӹшке лӹмжӹм Российӹ император Александр II вӓтӹжӹ, Мария Александровна, лӹмеш нӓлӹн. Мариехамн 1861 ин шачын. Веремӓ эртен, хала шӓрлен дӓ ӹшке докыжы Йомала территорим ушен. Хала сир лаштыкышты вӓрлӓнӓ дӓ тӹдӹн кок портшы улы — вадывел дӓ ирвел сир тӹрвлӓштӹ. Вадывел порт (Västerhamn) кого международный ӓкӓн ылеш.
Халашты Аландский островын кок газетшӓт лӓктеш (Ålandstidningen и Nya Åland), икманяр радиостанци ровотая дӓ халан телевизионный канал (TV Åland).
Кӓнгӹж веремӓн халаш шукы турист толеш, тенгеок гостиницы, ресторан и барвлӓ улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Тот, Арпад
Арпад Тот (венгрла: Tóth Árpád, шачын 14-шӹ апрельӹн 1886 ин, Арад-колен 7-шӹ ноябрьын 1928 ин, Будапешт) — тетя годшы ивлӓжӹм консервативный, тошты халык традицивлӓм шотеш пиштӹшӹ Дебрецен халашты эртӓрен. Тӹдӹн ӓтяжӹ йӓмдӹлӓлт шоктыдымы скульптор ылын. ӹшкежӹ поэт изи годшенжок шоды цер доно церлӓнен. Тӹдӹ Будапешт университетӹн философи факультетӹшкӹжӹ тыменяш пырен, но финанс доно нелӹ ылынат, тӹдӹм пӹтӓрен шоктыде. Тидӹ паштек тӹдӹ журналистӹн пӓшӓм ӹштен дӓ лыдышвлӓжӹм "Ниугат" журналышты пецӓтлен. 42 иӓш поэт шоды цер доно санаториштӹ колен. Арпад Тотын поэзижӹ "Ниугат" журналын поэзижӹ доно цаткыдын кӹлдӓлтӹн. Сӓрӹзӹ семӹнь тӹдӹ Пон (Пое), Уальдын (Вилде), Верленӹн (Жерлаине), Саменӹн (Самаин), Рилкен (Рилке), Шеллин (Схеллеы), Китсӹн (Кеатс) дӓ варарак Бодлерӹн (Бауделаире) лыдышвлӓштӹм венгрлӓнгден. Ти поэтвлӓн эстетика анжалтышышты Тотлан пиш лишӹл ылыныт дӓ нӹнӹн сирӹмӹ стильӹштӹ венгр поэтлӓн ӹшке корныжым моаш палшенӹт. Тӹ годымок нӹнӹлӓн подражаен сирен, манаш ак ли. Арпад Тотын лыдышвлӓштӹжӹ янгылен шӹцшӹ дӓ ойхан йук шакта, кыды пӹцкӓтӓ гӹц йонгаташ лӓкнежӹ. Тӹ годымок поэт изи детальвлӓлӓнӓт, кӹтӹк выртвлӓлӓнӓт ӹлӹмӓшӹм пуа: ӹшкетем ылам. ӹшкетем. Сӹнзӓвӹдӓт толын колта. Толжыш. Стӧл вӹлнем стӧлешньӹк. ӧркӓнен мырывлӓм чангем, ӧркӹ, йыкырака эдем, мӹнь. Мӹнь, мӹнь. Ылам ӹлӹмӓштӹ ӹшкетӹн. (Меддӧ óрáн, Охыр вырт) Кыце ужына, поэт ӹшке лыдышыштыжы стӧлешньӹк гишӓнӓт вӓк сирӓлтӓш ак монды. Урбанизируялтшы поэтвлӓм ӹлӹмӓшӹштӹ кычылтмы хӓдӹрвлӓ интересуенӹт дӓ тидӹм ӹшке лыдышвлӓштӹштӹ анжыктенӹт. Тотын поэзиштӹжӹ ик интересне монгыр улы- тӹдӹ хала ӹлӹмӓшӹм анжыктымыжы годым, шӹренок антонимвлӓм кычылтеш: ирокшы хала тӹдӹн лыдышвлӓштӹжӹ лявӹрӓн дӓ тӹтӹрӓн ылеш, эдем кымылым валтышы пӓшӓш ашкедеш, но лач ти мӓгӓлӹн кечӹ анжаш тӹнгӓлеш дӓ соты дон шокшым канда. Поэт шӹренок янгылымашым анжыктышы шамаквлӓм кычылтеш дӓ, анешлӓ, чиӓвлӓм кычылт, ӹлӹмӓшӹн сусу монгырвлӓжӹ гишӓн сирӓ. Махань-шон ассоциацивлӓ, вуртуоз семӹнь сирӹмӹ лыдышвлӓ ӹлӹмӓшӹм яраташ ӱжӹт, но поэт сусу ӹлӹмӓш гишӓн веле агыл сирӓ. Поэт семӹнь гармониӓн дӓ цӓшӓн ӹлӹмӓшӹм лач кунстышты веле моашыжат лиэш. Тот эдемвлӓм пиш ярата дӓ нӹнӹм шотеш пиштӓ, но нигынамат нӹнӹ лошты агыл, тӹдӹ эдемвлӓ гӹц со ӧрдӹжтӹрӓк лиӓш цаца. Поэт лӹмӹнок ӹрвезӹ эдемвлӓ гишӓн шытырлана. Тидӹм, шамаклан, "Вуйым пиштӹшӹ ӹрвезӹм ӓшӹндӓрӹмӹ элеги" (Елéгиа егы елесетт ифйú емлéкéре) дӓ "Уалалан элеги" (Елéгиа егы рекеттыебокорхоз) лыдышвлӓштӹжӹ ужаш лиэш, кыдым Пӹтӓриш Тӱнымбал вырсы жепӹн сирен. Ти лыдышвлӓ элеги маналтыт гӹнят, тӹштӹ патетика дон мактен сирӹмӓшӹм ат мо.
"Ниугатын" вес поэтвлӓ семӹньок, Арпад Тот сӓрӹмӓш пӓшӓм соок ӹштен шалген. Сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ логӹц Шеллин "Вадывел мардежлӓн оды" гишӓн пӓлдӹртӓш келеш, кыдым Бабич сек яжо венгр лыдышеш шотлен. Дьула Юхаз дон Арпад Тот гӹц пасна "Ниугат" журналышты поэтвлӓ Милан Фӱст (1888-1967), Золтан Шомлот (1882-1937), Золтан Надь (1884-1945), Симон Кемень (1883-1945) дӓ прозаиквлӓ Маргит Каффка (1880-1918) дӓ Анна Лежнай (1885-1968) ӹшке пӓшӓвлӓштӹм пецӓтленӹт.
Ниугат журнал йӹр импрессиониствлӓ, йугенд стиль дон сирӹшӹвлӓ, символиствлӓ погыненӹт ылын. Но тенге гӹнят, нӹнӹ итӹрӓ "иствлӓ" агылеп. Ти авторвлӓ стильвлӓм яркаленӹт дӓ шамаклан, кыды поэтӹн творчествыштыжы лач Рилькен, ӓль вес пӓлӹмӹ поэтӹн кишӓвлӓжӹ, тидӹ гишӓн келесӓш куштылгыжок агыл. Кыды поэтшӹ декадент семӹнь сирӓш тӹнгӓлӹн, но ивлӓ эртӹмӹкӹ ладнангын дӓ ӹлӹмӓшӹштӹ у мӓгӓлвлӓм мон. Революци яктешӹ венгр сӹлнӹшаяшты "Ниугат" журнал пиш кого рольым мадын, тӹдӹ у стильвлӓм, темӹвлӓм канден дӓ у корнывлӓм ажедшӹ гань ылын, кыды сӹлнӹшаям утла провинциальне ылмыжы гӹц лыкташ палшен.
Каркамыш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Серендже (район)
Серендже (англла Serenje District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 132 836 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Серендже.
220 и
220 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Серендже (район)
Категори:Покшал провинци (Замби)
Юадаров, Клим Германович
Клим Германович Юадаров - мары историк, йӹлмӹзӹ, кырык мары халыкын важвлӓжӹм шӹмлӹшӹ дӓ кымдан пӓлӹшӹ. 16 декабрь 1946 и, Цигӓнсола.
1332 и
1332 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
221 и
221 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Серендже
Серендже (англла Serenje ) — Замбин Серендже районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Покшал провинци (Замби)
1333 и
1333 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Эвотелла
Эвотелла (Evotella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Коджа Мустафа Паша мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Турку
Турку (шведлӓ Åbo) — хала Суомиштӹ. Аура йогын кок сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Хала семӹнь 1200 ивлӓнок пӓлдӹртӹмӹ, седӹндонат тидӹм сӓндӓлӹкӹн сек тошты халаэшӹжӹ шотлат. Турку 1809-1812- шӹ ивлӓн Суомин вуйхалажы ылын. Кӹзӹт Туркушты 176 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ. Халазывлӓ финн дӓ швед йӹлмӓн ылыт. Финнвлӓ ӹшке университетӹштӹ, швед йӹлмӓнвлӓ ӹшкӹмӹштӹнӹштӹ туан йӹлмӹштӹ доно тыменьӹт. Турку университетӹштӹ шукы мары филолог стажировкым эртен.
222 и
222 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Турку
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ Т Т
Цӹлдӹр
Цӹлдӹр (Bombycilla garrulus; алыкмарла шелде, ильывуй, чуркатвуй) — цӹлдӹр йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кек. Кытшы 19–23 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32–35.5 см, нелӹцшӹ 55 г якте шоэш. Вуйыштыжы раскыдын цаклаш лимӹ кекрек улы, партьывлӓ доно сӓрнӓ, пӹсӹн чонгештӓ. Пӹжӓшӹжӹм шоэнрӓк кушшы шӹргӹ пушӓнгӹвлӓ вӹлнӹ опта. Кӹцкӹ дон пӓртнявлӓм качкын ӹлӓ. Пӹжӓшӹштӹ 3–7 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цӹлдӹрвлӓ
Качиньский, Лех
Лех Алекса́ндр Качи́ньский (Lech Aleksander Kaczyński; 18 июнь 1949, Варшава, Польша — 10 апрель 2010, Смоленск, Руш Федераци) ― Польшын президентжӹ. Авиакатастрофышты колен.
Тунунак
Тунунак (англла Tununak ; юпиклӓ Tununeq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 157.2 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 325 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Кож кӓзӓля
Кож кӓзӓля (Regulus) — изи кек.
Йишвлӓ
Категори:Кож кӓзӓлявлӓ
224 и
224 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Ире вӹдет йогалта (книгӓ)
Категори: Книгӓвлӓ Категори: Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
Фернандези
Фернандези (Fernandezia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Вышгород (Киев область)
Вышгород (Вишгород) –  Украинӹштӹ хала. Киев областьын покшал вӓржӹ. 2019-шӹ ин 29 913 эдем ӹлен.
В В Категори:Украина халавлӓ
1335 и
1335 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Розенберг варан
Розенберг варан (Varanus rosenbergi) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1.5 м якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц зоолог дӓ этнограф Герман фон Розенберг (Hermann von Rosenberg, 1817 – 1888) лӹмеш пумы.
Категори:Варан йишвлӓ
223 и
223 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
225 и
225 и — III курымын ижӹ. Категори:III курымКатегори:Ивлӓ
Чамолук
Чамолук (турокла Çamoluk ) — Турцин, кечӹвӓл Гиресун илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.822 (пӱэргӹ: 3.913; ӹдӹрӓмӓш: 3.909) эдем ӹлен.
Тулуксак
Тулуксак (англла Tuluksak ; юпиклӓ Tuulkessaaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 8.1 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 428 эдем ӹлен.
Чамолук
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чам» ('йӓктӹ') дон «олук» ('groove') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тулуксак
Категори:Аляска
Джуба
Джуба (англла South Sudan; арабла ‎‎ جوبا‎‎‎‎ ‎‎ ‎‎‎‎ ) — Кечӹвӓлвел Суданын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 250,000 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Кечӹвӓлвел Судан халавлӓ
1336 и
1336 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Кӱчӱк Меджидие мечеть
Кӱчӱк Меджидие мечеть (турокла Küçük Mecidiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бешикташ районын тошты (1843 - 1848 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Имӓн пачан варан
Имӓн пачан варан (Varanus acanthurus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 70 см якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Медиокалкар
Медиокалкар (Mediocalcar ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ Медиокалкар улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Оба (ошмаоты)
Амбае тенгеок Аоба, Оба (англла Ambae, Aoba, Leper's Island ) — Вануатун йыдвел Пенама провинциштӹ сек кого ошмаотыжы. Территорижӹ 608 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 10.000 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Saratamata.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 2 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ферруминари
Ферруминари (Ferruminaria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Оба (ошмаоты)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пенама Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Ферруминари
Категори:Орхидейвлӓ
Мыралтенӓ-кушталтенӓ (книгӓ)
Мыралтенӓ-кушталтенӓ. Ти книгӓшкӹ кырык мары мырывлӓ дон частушкывлӓм погымы. Йӓмдӹлӹшӹжӹ Николай Еропов. Цикмӓ, 1991 и.
Пайлот-Стейшен
Пайлот-Стейшен (англла Pilot Station ; юпиклӓ Tuutalgaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 5.9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 596 эдем ӹлен.
Мыралтенӓ-кушталтенӓ (книгӓ)
Категори: Книгӓвлӓ Категори: Мырывлӓ Категори:Мары Эл
Пайлот-Стейшен
Категори:Аляска