cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Муданья
Муданья (турокла Mudanya ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ йыд-вадывел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 52.325 (пӱэргӹ: 25.650; ӹдӹрӓмӓш: 26.675) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Изи Паратмарыштыш Валгыды Гурий Шӱмбел кымдемӹн школ
Изи Паратмарыштыш Валгыды Гурий Шӱмбел кымдемӹн школ 1869-шӹ ин пачмы школ. Тымдышы Ф. Семёнов ылын. 1887-шӹ ин Виловатыш ваштымы. И
Модернизм
Модернизм (фр.: modernisme, лат.: modernus ”кӹзӹтшӹ жепӓш”) — XX-шы курымын тӹнгалтӹшӹн культура аренышкы толшы йогымаш. Ти жепӹм культурын историштӹжӹ (”измвлӓн”) жеп семӹнь пӓлӓт: импрессионизм, экспрессионизм, дадаизм, футуризм, сӱрреализм дӓ молат. Модернизм ӹлянӓшӹжӹ, 1860-шы ивлӓнок ӹлянен, кынам француз поэт Шарль Бодлер (Charles Baudelaire, 1821-1867) ”Модерн ӹлӹмӓшӹн артньыкшы” (Le Peintre de la vie moderne) артикльжым сирен, кыды модерниствлӓн манифeстӹшкӹштӹ сӓрнӓлтӹн. Но кымдан шӓрлен кеӓш манын, Модернизмлӓн XX-шы курым тӹнгӓлтӹш дӓ ”измвлӓн” культуры нырышкы толмышты якте вычаш варештӹн.
Модернизм вӹкӹ шукы семӹнь анжат. Техника монгырым анжаш гӹнь модернизм шӱлӹшӓн кунст пашӓвлӓ симультантан, тӓнгӓштӓрӹмӓшӓн да маxань-шон монтажан ылыт, тӹ годымок модернизмӓн пӓшӓвлӓштӹ ӹлӹмӓш вӹкӹ парадоксын тӹгӹржӹ вашт анжат, нӹнӹ проставлӓ агылеп, лачоклам анжыктымаш ӹмӹлеш кодеш, дегуманизаци шижӓлтеш. Модернизм йӧн доно сирӹмӹ cӹлнӹшаяшты традициштӹ ылшы шайыштмы структура пыжгаялтын, сирӹмӹ пӓшӓн тӹнг элементвлӓжӹ махань-шон аллюзивлӓ, вес семьӹньжӹ йиждӹмашвлӓ, мифвлӓн архетипвлӓ дӓ символвлӓ гӹц шалгат. Модерн сӹлнӹшая нарраторлан (шайыштмашым нӓнгешӹлӓн) хронологи дон фактвлӓмӓт лыгаш ирӹкӹм пуа.
Немӹцлӓ сирӹшӹ модерниствлӓ
Немӹцлӓ сирӹшӹ модерниствлӓ логӹц сек палӹмӹвлӓ поэт Райнер Мариа Рильке (Rilke Rainer (René) Maria, 1875-1926), прозаиквлӓ Франц Кафка (Franz Kafka, 1883-1924), Томас Манн (Thomas Mann, 1875-1955), Роберт Мусил (Robert Musil, 1880-1942) дӓ драматург Бертольт Брехт (Bertolt Brecht, 1898-1956) ылыт. Кокшы Тунымбал вырсы паштекшӹ авторвлӓ логӹц Генрих Болльым (Heinrich Böll, 1917-1985), Зигфрид Ленцӹм (Siegfried Lenz, 1926) дӓ Гунтер Грассым (Günter Grass, 1927) пӓлдӹртӹмӹлӓ.
Модернизм тӱнымбал культурышты
Модернизм тӱнымбал культуреш, лӹмӹнок сӹлнӹшаяэш пиш келгӹ кишавлӓм коден. Финн-угр литературывлӓм анжалаш гӹнь Модернизм йӧнӹм эстон, финн дӓ венгр сӹлнӹшаявлӓштӹ эче 1920-шы ивлӓнок кычылташ тӹнгӓлмӹ. Эстон модерниствлӓ логӹц Мариа Ундерӹм (Marie Under, 1883-1980), Хенрик Виснапуум (Henrik Visnapuu, 1890-1951) Уку Маасингым (Uku Maasing, 1909-1985), Яан Каплинским (Jaan Kaplinski, ш. 1943), финнвлӓ логӹц шведлӓ сирӹшӹ поэтесса Эдит Сӧдерграным (Edith Södergran, 1892-1923), Катри Валам (Katri Vala, 1901-1944), Ууно Кайласым (Uuno Kailas,1901-1933 ) Пентти Саарикоским (Pentti Saarikoski, 1937-1983), шведлӓ сирӹшӹ Клас Андерссоным (Claes Andersson, ш. 1937), венгрвлӓ логӹц Эндре Адь (Ady Endre, 1877-1919) дон Аттила Йожефӹм (Attila József, 1905-1937) пӓлдӹртӹмӓн. Кӹзӹтшӹ гӹнь ти литературывлӓштӹ кыцe прозаиквлӓ, тенгеок поэтвлӓӓт лач Модернизм йӧн доно веле сирӓт
Модернизм мары сӹлнӹшаяшты
Мары сӹлнӹшаяшты Модернизм вӹкӹ кужы жеп тӹрӹн анженӹт, тенге гӹнят тӹдӹ туан литературыштына ӹлянен да виӓнгеш. Кырык мары сӹлнӹшаяшты модернизмӹн кишӓвлӓжӹм раскыдын поэзиштӹ, лӹмӹнок Ондрин Валькан (ш.1954), этнофутурист Валери Микорын (1960-2016) дӓ Владислав Самойловын (ш.1963) лыдышвлӓштӹштӹ ужына. Прозаиквлӓ логӹц модернизм йӧн доно Петухов Витали (ш.1954) сирӓ. Алык мары поэзиштӹ сек яргата модернистеш Валентин Колумбым (1937-1974) шотлат. Тӹдӹ гӹц пасна Иванова Альбертина (ш. 1954) дон Зоя Дудинан (ш. 1963) лыдышвлӓштӹ модернизм шулӹшӓн ылыт.
Руш модернизм
Руш сӹлнӹшаяшты модернизм 1900-1917-шӹ ивлӓн пеледӹн, но революци паштек пӹснен дӓ совет кӹлӹн урын валымыкыжы руш сирӹзӹвлӓ угӹц Модернизм йӧнӹм активно кычылтыт.
М М
84 и
84 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
83 и
83 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Куприанов, Владислав Порфирьевич
Куприанов, Владислав Порфирьевич (12 май, 1936 и, Йошкар-Ола – 1989, тӹшток) – лӹмлӹ мары композитор, сем мастар. =Биографижӹ= Атяжӹ, Порфирий Куприанов Йошкар Олаштыш музыка училищештӹ директор ылын, Кого вырсышкы кен дӓ тӹшты –ямын.
http://www.fumus.ru/index.php?option=com_k2&view=item&id=754:%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2-%D0%BA%D1%83%D0%BF%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2-%E2%80%93-%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B9%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9-%D1%8D%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B9-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B8-1936-1989&Itemid=795&lang=ru
К
Милас
Милас (турокла Milas ) — Турцин, йыд-вадывел Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 123.501 (пӱэргӹ: 62.270; ӹдӹрӓмӓш: 61.231) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Итежи Тежи (район)
Итежи Тежи (англла Itezhi-Tezhi District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 43 111 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Итежи Тежи.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Дактилоринхус
Дактилоринхус (Dactylorhynchus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мӱллер, Герта
Ге́рта Мӱллер (нем.: Herta Müller, 17 август 1953, Ницкидорф (Nitzkydorf), Банат, Румыни) — немӹц сирӹзӹ, ушемкымдем йенг. Сӹлнӹшаян Нобель премин сирӹзӹ лауреат, премим пумы годым тӹдӹ гишӓн тенге келесӹмӹ: «поэзиштӹжӹ концентраци доно, прозыштыжы шӱмжӹ вашт мерцен ӹлӹшӹвлӓ гишӓн сирӓ».
Сирӹзӹ гишӓн
М М М М М
Пазарьёлу
Пазарьёлу (турокла Pazaryolu ) — Турцин, йыд-вадывел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.281 (пӱэргӹ: 2.618; ӹдӹрӓмӓш: 2.663) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1231 и
1231 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Кефальвлӓ
Кефальвлӓ (Mugilidae) — Кефаль ганьывлӓ (Mugiliformes) группыш пырышы тропический дӓ субтропический тангыжвлӓштӹ вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж колвлӓ. Цилӓжӹ 70-80 тӹрлӹ кефаль улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Колвлӓ
Итежи Тежи
Гвембе (англла Itezhi-Tezhi ) — Замбин Итежи Тежи районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 8 216 эдем ӹлен.
Цигӓнсолаштыш земский училище
Цигӓнсолаштыш земский училище
1884-шӹ ин пачмы. Законвлӓм Я. Г. Чудовичев тымден, тымдышы И. Талантов ылын. Ц
Мумитрольвлӓ
Мумитрольвлӓ
Мумитрольвлӓ гишӓн ӹнде марлаат лыдаш лиэш
Шергӓкӓн лыдшы, кыце изивлӓ, тенгеок коговлӓжӓт! Мумитрольвлӓ гишӓн пӹтӓриш книгӓм сирӹмӹ годшен ӹнде 60 иӓт шон колтен. Ти книгӓштӹ тӓмдӓм Мумитроль дӓ тӓнгвлӓжӹ доно пӓлӹмӹ лиӓш ӱжӹнӓ. Нӹнӹ сага махань-шон пӓлӹдӹмӹ корнывлӓшкӹ кедӓ дӓ верцӹнӹштӹ шытыр лидӓ. Тенгеок цевер Мумилап доно пӓлӹмӹ лидӓ, кышты соок ӓнгӹр ладнан йога, пӹлгом симсӹн каеш, аяр сек сотын анжа, сек цевер пеледӹшвлӓ пеледӹт дӓ сек яжо тӓнгвлӓ ӹлӓт. Тӹштӹ соок хынавлӓм вычат дӓ нӹнӹжӹ пуры ылыт гӹнь, стӧл лошкат шӹндӓт, левӓшӹмӓт пуат дӓ толшашышты яжо тӓнг лит. Ти книгӓштӹ кышты лачок, кышты ямак, тидӹм пӓлен нӓлӓш манын, тӓмдӓм, шергӓкӓн лыдшывлӓ, лыдаш ӱжӹнӓ. Лыдмы жепдӓ кӓньӹл лижӹ дӓ пуры шанымашвлӓ дон ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм кандыжы! Тене декабрь тӹлзӹн спонсорвлӓн палшымы доно, кыдывлӓн лӹмӹштӹм книгӓштӹ анжыктымы, “Комета толеш“ лӹмӓн книгӓм лыкмы, кышкы техень книгӓвлӓм пыртымы: “Мумитрольвлӓ дон полой вӹд”, “Комета толеш“ дӓ “Йозы шляпӓ”. Книгӓштӹ цилӓжӹ 374 ӹлӹштӓш. Книгӓм “Сарта” книгӓ лыкмаш лыктын.
Оригинал текствлӓ дон иллюстрацивлӓ: Tove Jansson, Småtrollen och den stora översvӓmningen, 1945, Kometen kommer, 1946 (1968), Trollkarlens hatt, 1948.
Туве Янссон (Tove Jansson)
Анжы: Туве Янссон
Туве Янссон (1914-2001) артньыквлӓн семняштӹ шачын. ӓтяжӹ, Виктор Янссон, Суомиштӹш швед, профессижӹ доно скульптор ылын. ӓвӓжӹ артньык дӓ иллюстратор Сигне Хаммарстен-Янссон. Тувен кок шоляжы ылын - Пер Улоф дон Ларс. Тетя годшаш богема артньыквлӓн семняштӹ кыце Хельсинкиштӹ ӹлен, тидӹ гишӓн сирӹзӹ Bildhuggarens dotter (Скульпторын ӹдӹржӹ,1968) пӓшӓштӹжӹ сирен. янссонвлӓн семняштӹ кӓнгӹжӹм и йӹдеок архипелагышты эртӓрен. Туве тангыжым пиш яратен дӓ тидӹ Мумилапыштат мондымы агыл.
Туве изижӹ годшенок артньык линежӹ ылын. Школым тӹдӹ луатвӹциӓшӹн пӹтӓрен дӓ рисуяш Стокгольмышты, Хельсинкиштӹ дӓ Парижӹштӹ тыменьӹн. Европа мыч шукы сӓрнен. 1930-40-шӹ ивлӓн кымдан пӓлӹмӹ “Гарм” газетӹштӹ пӓшӓлен дӓ тӹ жепӓш Финляндин политика доно кӹлдӓлтшӹ карикатурывлӓм вазен.
Мумитрольвлӓ гишӓн шайыштшы книгӓвлӓ тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹвлӓ ылыт. Кырык марла лаштыкын-лаштыкын, 1990-шы ивлӓнок сӓрӹмӹ ылыт, но книгӓ семӹнь лач кӹзӹт веле лӓктӹт. Кӹзӹт якте ти книгӓвлӓм 40 нӓрӹ йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ. Мумитроль книгӓ серин пӹтӓриш пӓшӓжӹ “Изи трольвлӓ дон полой вӹд” (Småtrollen och den stora översvӓmningen, 1945) маналтеш. Ик иштӹ 1946-шы ин вес книгӓ “Комета толеш“ (Kometjakten) лӓктеш, кыдым автор 1968 ин угӹц сирӓ. Кырык марла сӓрӹмӹ пӓшӓ книгӓн кокшы версижӹ. Тидӹ паштек техень лӹмӓн книгӓвлӓ лӓктӹнӹт: “Йозы шляпӓ” (Trollkarlens hatt, 1948), “Мумиӓтян пуры пӓшӓжӹ” (Muminpappas bravader, 1950), “Кыце тидӹ лиӓлтӹн?” (Hur gick det sen?, 1952), “Лӱдӹшлӓ Кӓнгӹж ӹрды” (Farlig midsommar, 1954), “Мумитрольвлӓн тел” (Trollvinter, 1957), “Кӱ вӓл Кним ӹжӓлӓя#леш?” (Vem ska trösta knyttet?, 1960), “Ужаш лидӹмӹ тетя” (Det osynliga barnet, 1962), “Мумилап ноябрьын” (Sent i november, 1970) дӓ “Лӱдӹшлӓ рейс“ (Den farliga resan, 1977).
Янссонын персонажвлӓжӹ махань-шон лиӓлтмӓшвлӓшкӹ вӓрештӹт, лӱдӹшвлӓм эртӓт, иквӓреш лин, нӹнӹм сӹнгӓт дӓ соок соты корнышкы лӓктӹт. Сирӹзӹн геройвлӓжӹ цилӓнок мӓ логӹцӹннӓ, эдемвлӓ логӹцӹн ылыт: иктӹвлӓжӹ соок пурывлӓ, весӹвлӓ шаныкален каштшывлӓ, юморанвлӓ, кымшывлӓ туркавлӓ, нерӓнвлӓ, нӹлӹмшӹвлӓ эгоиствлӓ, вӹзӹмшӹвлӓ наивныйвлӓ, кудымшывлӓ шыквлӓ дӓ ӹшкӹлӓнӹштӹ келгӹ лаксакым капайышывлӓ... Дӓ седӹ, кыце пуры ямаквлӓштӹ лишӓшлык- пуры соок худам сӹнгӓ.
Шанем, кырык марла лыдшы “Комета толеш“ книгӓм мелӹнок лыдаш тӹнгӓлеш дӓ тӹдӹн персонажвлӓжӹ сага корнышкы лӓктеш, а тӹштӹ ма вӓл уке? Тангыж дон тӓрлидӹ гӹц тӹнгӓлӹн, махань-шон лиӓлтмӓшвлӓӓт вычат.
Категори:Цилӓ
Наукан юпик йӹлмӹ
Наукан юпик йӹлмӹ — Российӹштӹ Чукотка пел ошмаотышты ӹлӹшӹ наукан юпиквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ Российӹштӹ попышы юпик йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
1232 и
1232 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Наукан юпик йӹлмӹ
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Шурыштыш Михала — Архантьыл монастир сагашы училище
Шурыштыш Михала — Архантьыл монастир сагашы училище.
Шурышты Михала - Архантьыл пӱэргӹ монастир сага Валгыды Гурий Шӱмбел кымдем1874-шӹ ин училищем пачын. Кӹзӹт тӹштӹ Шур школ ӹштӓ.
Категори:Школвлӓ
Смирнов, Иван Николаевич
Смирнов Иван Николаевич (1856-1904) — Историк, этнограф, Азан университетӹн профессоржы. Лужавуй Акпарс гишӓн сирен.
Нилӱфер
Нилӱфер (турокла Nilüfer ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ вадывел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 285.269 (пӱэргӹ: ; ӹдӹрӓмӓш: 143.160) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Смирнов, Иван Николаевич
C C С С
Вадывел Машоналенд
Вадывел Машоналенд (англла ‎‎ Mashonaland West Province ) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Чинхойи. Провинцин территорижӹ: 57 441 км². 2002-шы ин тӹштӹ 1.2 млн. эдем ӹлен.
Имӓн агама
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Каваклыдере
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Африка агама
Африка агама (Agama africana) — агама йишвлӓн группыш пырышы Либериштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Кожваж церкӹ
Кожваж церкӹ Ти церкӹм 1819 ин пачмы. Свӓщенникшӹ А. А. Троицкий, дьӓкӹнжӹ А. Е. Рождественский, псалмывлӓм мырышы П. П. Алатов ылын. К
Никольский, Николай Васильевич
Никольский Николай Васильевич (1878—1961) — Историк, этнограф, истори шӹнцӹмӓшвлӓн докторжы, профессор.
Лужавуй Акпарс гишӓн сирен.
Категори:Персоналивлӓ
1233 и
1233 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Нунивак
Нунивак (англла Nunivak ; нунивак чупиклӓ Nuniwar, аляска юпиклӓ Nunivaaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос чупик халыкын ошмаотыжы. Ошмаотын территорижӹ: 1631.97 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 210 эдем ӹлен.
Категори:Аляска Категори:Ошмаотывлӓ
Дактилосталикс
Дактилосталикс (Dactylostalix ringens ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Дактилосталикс улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Каломо
Каломо (англла Kalomo ) — Замбин Каломо районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 12 485 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Испир
Испир (турокла İspir ) — Турцин, йыд-вадывел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.622 (пӱэргӹ: 8.611; ӹдӹрӓмӓш: 9.011) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Каломо (район)
Каломо (англла Kalomo District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 169 503 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Каломо.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
BAPS Шри Сваминараян Мандир
BAPS Шри Сваминараян Мандир - Канадаштӹ Торонто (Онтарио) халажӹштӹ Индуизмын мандир (храм).
Лачокла агама
Лачокла агама (Agama agama) — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 13–30 см якте шоэш.
BAPS Шри Сваминараян Мандир
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Религи
Лачокла агама
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Саваланер
Саваланер — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы кужы кымда нерӓн вӹдкек. Еврази дон Йыдпел Америкышты цилӓ вӓреок пӹжӓшӹжӹм опта. Тел гачеш шокшы вӓрвлӓш чонгештӓ.
Категори:Лыды йишвлӓ Категори:Вӹд кеквлӓ
Масвинго (провинци)
Масвинго  (англла ‎‎ Masvingo Province) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Масвинго. Провинцин территорижӹ: 56 566 км². 2002-шы ин тӹштӹ 1 300 000 эдем ӹлен.
Санма (провинци)
Санма  (бисламала Sanma Provins, англла Sanma Province,‎‎ французла Province Sanma ) — Вануатун йыд-вадывел провинцижӹ. йыдвел дӓ йыд-ирвелнӹ Торба, ирвелнӹ Пенама, кечӹвӓлнӹ Малампа провинцивлӓ доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 32,340 эдем ӹлен. Территорижӹ 4,248 км². Вуйхалажы: Луганвилл.
Лӹмжӹ
Провинци лӹмӹн этимологижӹ «San» (< 'Santo') дон «Ma» (< 'Malo') шамаквлӓ гӹц лин.
Османгази
Османгази (турокла Osmangazi ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ покшал Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 764.944 (пӱэргӹ: 381.748; ӹдӹрӓмӓш: 383.196) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Осман» (пӱэргӹ лӹм: 'Осман I' Осман Икшӹ султан) дон «гази» ('гази') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Казунгула (район)
Казунгула (англла Kazungula District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 68 265 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Казунгула.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Изи Шӹндӹр церкӹ
Изи Шӹндӹр церкӹ
Церкӹм 1829-шӹ ин пачмы. Свӓщенньӹкшӹ В. П. Гурьев, дьӓкӹнжӹ И. П. Ласточкин дӓ псалмывлӓм мырышы С. Н. Нурминский ылын. Ти церкӹ кӹзӹт Йыл тӹрӹштӹ охыр шӹнзӓ.
И
Носола
Носола — Мары Эл Республикин Кырык мары кымдемин урвуйхалажы.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
86 и
86 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Ятаган
Ятаган (турокла Yatağan ) — Турцин, йыдвел Мугла илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 46.103 (пӱэргӹ: 23.065; ӹдӹрӓмӓш: 23.038) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сиреник юпик йӹлмӹ
Сиреник юпик йӹлмӹ — Российӹштӹ Чукотка пел ошмаотышты ӹлӹшӹ сиреник юпиквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ Российӹштӹ попышы юпик йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Аншиета агама
Аншиета агама (Agama anchietae) — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист (José Alberto de Oliveira Anchieta (1832 – 1897) лӹмеш пумы.
Категори:Агама йишвлӓ
Кӧпрӱкӧй
Кӧпрӱкӧй (турокла Köprüköy ) — Турцин, ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 18.700 (пӱэргӹ: 9.450; ӹдӹрӓмӓш: 9.250) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тропик имӓн агама
Тропик имӓн агама (Agama armata) — агама йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Категори:Агама йишвлӓ
Казунгула
Казунгула (англла Kazungula) — Замбин Казунгула районын вуйхалажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Синухе
«Синухе» роман 1945-шӹ ин лӓктӹн. Мика Валтари роман негӹцеш фараон Эхнатон жепӓш Египетӹштӹшӹ лиӓлтмӓшвлӓм нӓлеш. Но тенге гӹнят нӹнӹжӹ кӹзӹтшӹ жепӹн лиӓлтӹт, машанымыла. Романышты ммутатис мутандис, угӹц дӓ угӹц «эдемӹн выргемжӹ вашталтеш гӹнят, тӹдӹ ӹшкежӹ ак вашталт» шанымаш анзыл вӓрӹм йӓшнӓ. Романышты шукы тема анзыкы лӓктеш: гуманизм, меркантилӓн ылмаш, вырсывла, кугижӓншӹ кӹл, религи, кунст дӓ культура.
Персонажвлӓ
Персонажвлӓ логӹц гуманист тӹнг герой Синухе ылеш. Тӹдӹн Каптах слугажы оксам яратышы, капиталым ӹштӓш цацышы дӓ тидӹм ӹштен мыштышы персонаж. Вырсывлӓм, вӹрӹн йогымыжым анжаш яратышы дӓ престол докы кырмаш цацышы семӹнь Хоремхебӹм анжыктымы. Религин рольжы гишӓн романышты шукы сирӓлтеш, тӹдӹ эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹм дӓ кугижӓншӹ институтым цилӓ монгыр гӹц ӓвӓлтӓ. Йымывлӓн лӹм доно романышты вырсывлӓм тӹнгӓлӹт, престолвлӓм урыктат, халыквлӓм икӹжӓк-иктӹштӹ ваштареш шагалтат дӓ, икань йымылан ак ыдылепӓт, шӱмбелвлӓӓт вӓк тышманвлӓ лит. Самынь йымылан ӹнянӹмӓш яратымашымат мондаш шӱдӓ колымашын урмаш анзыкыжы канден шагалта. Тидӹм Минеан образжы гач ужына.
Романыштыш темывлӓ
Роман критически шанаш тымда. Тидӹжӹм кыце ушемкымдемӹштӹшӹ, тенгеок кунстын ядмашвлӓмӓт тӹкӓлеш. Культурывлӓ лоштышы кӹлвлӓ, икӹжӓк-иктӹ гӹц айыртемӓлтшӹ культурывлӓм анжыктымаш – Мика Валтарин яратымы темывлӓжӹ логӹц шӱмешӹжӹ сек лишӹл. Тидӹжӹм «Синухе» романышты тӧрӧк цаклаш лиэшю Автор ӹшкежӹ ти романым сирӹмӹжӹ годым Египетӹшкӹ каштдеӓт дӓ, пӓшӓжӹм сирӓш манын, вӹдкӹл семӹнь историн материалвлӓм кычылтын. Кужы жеп тӹдӹ Берлинӹштӹш антик музейӹштӹ лиӓш яратен. Автор фараонвлӓн жепӓш Египетӹм, тӹштӹшӹ халыквлӓм, нӹнӹн овуцавлӓштӹм дӓ лиалтмӓшвлӓм мастарын анжыктен кердӹн. Кыце культурывлӓ икӹжӓк-иктӹштӹ вӹкӹ анжат, мам ӹшкӹлӓнӹштӹ керӓлӹм нӓлӹт, а мам ӧрдӹжеш кодат, вес культурывлӓм тырхат ӓль агеп – тидӹ гишӓн Мика Валтари романыштыжы шаныкала. Мика Валтари гуманист-сирӹзӹ. Халыквлӓ дӓ эдемвлӓ лоштышы конфликтвлӓм тӹдӹ физический вим пиштӹдеок, вырсывлӓ гӹц паснаок решӹмӹ верц ылеш. Романыштыжы «малын вырсывлӓ келӹт?» ядмашат кого вӓрӹм йӓшнӓ. Ти ядмашеш фараонын Интеб шонгы сӓрзӹжӹ вӓшештӓ.
Индивидумын ирӹкӓн ылмыжы, ӹшке шанымашвлӓжӹм келесен кердмӓш, эдемӹн эдем ылмыжы гишӓн шанымашвлӓ Мика Валтарин цилӓ романыштыжок якшар шӹртӹ доно шыпшылтыт. Автор семӹнь кунст эдемӹн йӹрвӓш анжалтышыжым формируя. Эдемӹн шанымашвлӓжӹ, пӧрттӱм дӓ йӹрвӓш ма лиӓлтмӹм ынгылаш цацымыжы шӧрӓш лидӹмӹ йӱмӹ шомаш гань ылыт, кыдым нигынамат темӓш ак ли. Кыце эдемӹн шанымашвлӓжӹ, тенгеок кунстат со вашталт миӓт, у формывлӓм кӹчӓлӹт. Жеп эртӹмӹ семӹнь романыштышы персонажвлӓн шанымашвлӓштӹ вашталтыт гӹнят, автор нӹнӹм йоли гань ылшым, кышец мардеж ӹфӹлӓлеш, тӹшкӹлӓ кемӹ характерӓн эдемвлӓм ак яратат, векӓт, нӹнӹм акат анжыкты. Цилӓ персонажок ӹшке айырымы корнышты мыч ӹнян, шанештӹлдеок кеӓт.
Синухе вес йӹлмӹвлӓ доно
Кӹзӹт якте Мика Валтарин «Синухе» романжым 30 утла йӹлмӹш сӓрӹмӹ. Кырык марла сӓрӹмӹ годымок латыш дӓ румын йӹлмӹвлӓш сӓрӹмӹ пӓшӓ кен. Мика Валтарин пӓшӓвлӓжӹм кӹзӹт якте кырык марлашкы сӓрӹмӹ агыл. Европа йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрӹмӹ романвлӓ логӹц «Синухе» пӹтӓришӹ ылеш.
Романын стильжӹ
Романын нарратив (шайыштмы) стильжӹ кугезӹ годшы шайыштмы стиль докы лишӹл, седӹндонат сӓрӹмӹ годымат тидӹм шотыш нӓлмӹ. Лексикӹм анжалаш гӹнь, кыды вӓрежӹ тошты ӓль шоэн кычылтмы шамаквлӓм пыртымы дӓ, мам нӹнӹ анжыктат, кок пашкар лоэш ынгылдарымашым пумы. Шамаклӓн, «р-однӓ» (пиш кого, пиш цаткыды). Кырык марлашкы сӓрӹмӹ годым иктӓ кым неологизмӹм пумы. Тидӹ, шамаклан, «кугижӓтар», кыды кугижӓн в-атӹжӹм анжыкта, «йымытар» (рушла богиня).
Категори:Мары йӹлмӹ
Сӓвсӹль
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Йыдвел Матабелеленд
Йыдвел Матабелеленд (англла ‎‎ Matabeleland North Province) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Лупане. Провинцин территорижӹ: 75 025 км². 2002-шы ин тӹштӹ 700 000 эдем ӹлен.
Кулаковы церкӹ
Кулаковы церкӹ
Церкӹм 1899-шӹ ин пачмы. Свӓщеньӹкшӹ М. Ф. Карамышев, псалмывлӓм мырышыжы В. И. Самохвалов ылын.
К
Пайскырык церкӹ
К
Нырйӓл
Нырйӓл — Кого Йынгы ӓнгӹрӹн шалахай сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓнсола якте 7 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 146 эдем ӹлен. Нырйӓлӹштӹ шӹмлӹзӹ Сергей Гаврилович Эпин (1886—1937) шачын. Ти солашты Мары Элын пӹтӓриш президентжӹ Владислав Максимович Зотин ӹлӓ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Деирегине
Деирегине (Deiregyne ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ Деирегине улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Малазгирт
Малазгирт (турокла Malazgirt ) — Турцин, ирвел Муш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 60.086 (пӱэргӹ: 31.404; ӹдӹрӓмӓш: 28.682) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӱксӓр церкӹ
Йӱксӓр церкӹ.
Ти солаштӹ церкӹм 1879-шӹ ин пачмы. Свӓщенникшӹ П. А. Яблонский, псалмывлӓм мырышыжы Н. И. Аникин ылын.
Й
Ливингстон (район)
Ливингстон (англла Livingstone District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 103 288 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Ливингстон (Марамба).
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Шимшӱӓн тыкты
Шим шӱӓн тыкты (Gavia arctica) — тыкты йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тыкты. Вес тыктывлӓ логӹц сек шӹрен вӓшлиӓлтеш. Шим шӱӓн тыктын кӱкшӹцшӹ 58–77 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 100–130 см, нелӹцшӹ 2–3.4 kg кг якте шоэш.
Категори:Тыкты ганьывлӓ
Луганвилл
Луганвилл (бисламала, англла дон французла Luganville ) — Вануатун кечӹвӓл-ирвел Эспириту-Санто ( Espiritu Santo ) ошмаотыышты Санма провинцин вуйхалажы. Вануатушты кого халавлӓ ло гӹц 2-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шы ин тӹштӹ 13,167 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Санма Категори:Вануату халавлӓ
89 и
89 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Деморхис
Категори:Орхидейвлӓ
90 и
90 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Нужанал
Нужанал — Йоласал сола кӓнгӓшыш пыра. Йоласал якте 5 уштыш.
Историжӹ
Нужанал цепошка мастарвлӓ.
Тошты марын кудыло пӓшӓжым куштылгемдӓш манын, ма-шон …-влӓм кӹртни гӹц йӓмдӹлен. 1696-шы ин Кугижӓ указым лыктын: нимат кӹртни гӹц йӓмдылӓш ак яры, айыртемӹнок изи халыквлӓн мастарлыкышты пӹслӓнӓш тӹнгӓлеш.
19-шӹ курымын кокшы пелӹнжӹ промысел семӹн6 ювелир хӓдӹрвлӓм мыштышы мастарвлӓ лӓктӹн миэнӹ. Айыртемӹнок мастарвлӓ цепошкавлӓм йӓмдӹленӹт.
Изи пробан Алпак манмы шим цепошкам ӹштӹмӓштӹ кычылтыныт, материаллан ши оксам шылатен, чыканленӹт. Цепошкавлӓм, кидшолвлӓм дӓ вес тӹрлӹ ювелирны хӓдӹрвлӓм Угарман йӓрмингӓштӹ выжаленӹт, тенгелӓ кырык марын мастарвлӓн кидпӓшӓштӹ Кавказ якте шӓрлен.
Кырык марынвлӓ ши ювелир хӓдӹрвлӓм пиш ӓклӓт дӓ шукынжынок шӱндӹк пындашышты реликви семӹн6 урдат.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Акантозаврвлӓ
Акантозаврвлӓ (Acanthosaura) — агама йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ акантозавр улы.
Йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
1234 и
1234 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
91 и
91 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Озьорка вел солавлӓ
Озьорка вел солавлӓ — Озьорка сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Оврашныр
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Озьорка вел солавлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Карачобан
Карачобан (турокла Karaçoban ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.755 (пӱэргӹ: 12.999; ӹдӹрӓмӓш: 12.756) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «чобан» ('shepherd') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мазабука (район)
Мазабука (англла Mazabuka District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 203 219 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мазабука.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
1235 и
1235 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Кечӹвӓлвел Матабелеленд
Кечӹвӓлвел Матабелеленд (англла ‎‎ Matabeleland South Province) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Гванда. Провинцин территорижӹ: 54 172 км². 2002-шы ин тӹштӹ 650 000 эдем ӹлен.
Девогели
Девогели (Devogelia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Гемлик
Гемлик (турокла Gemlik ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ йыдвел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 92.765 (пӱэргӹ: 47.182; ӹдӹрӓмӓш: 45.583) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сибирь юпик йӹлмӹ
Сибирь юпик йӹлмӹ — Аляскышты (Остров Святого Лаврентия) дӓ Российӹштӹ Чукотка пел ошмаотышты ӹлӹшӹ Сибирь юпиквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ Аляска дон Российӹштӹ попышы юпик йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Буланык
Буланык (турокла Bulanık ) — Турцин, ирвел Муш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 84.430 (пӱэргӹ: 43.428; ӹдӹрӓмӓш: 41.002) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Охыра
Охыра (Allium cepa) — шуды йиш кушыкышвлӓн охыра йишвлӓн (Alliaceae) йыхыш пырышы кокиӓш кушыкыш. Охыра диаметржӹ доно 15 см якте лин кердеш, шӹренжок сӱмжӹ сарикӓ-якшаргы, тӹ годымок ошы дӓ фиолет цӹреӓн лин кердеш.
Категори:Охыра йишвлӓ
Мазабука
Мазабука (англла Mazabuka ) — Замбин Мазабука районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 130 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Апакаев, Пётр Андреевич
Пётр Андреевич Апакаев (02 август, 1936, Оръямычаш сола, Калтаса район, Башкортостан) - педагог шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат, профессор. Йошкар-Олашты ӹлӓ.
Категори: Мары персоналивлӓ
Поропанхакс
Поропанхакс (Poropanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ поропанхакс улы. Поропанхаксвлӓн сек изижӹ 2 см, сек когожы 5 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Окасола
Окасола — Тышнал доны вӓрлӓнӹшӹ первишӹ сола, кыды гӹц 1950-шӹ ивлӓн вӓржӹ веле кодын. Ылӹзӹвлӓ тӹшец Поленгӓ солашкы ӹлӓш ванженӹт. Аказ лужавуйын мулӓндӹшкӹжӹ пырен. 1890-шы ин солашты 39 эдем ӹлен, 9 порт шӹнзен.
Историжӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
92 и
92 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Микряков, Вениамин Романович
Микряков, Вениамин Романович (12 март, 1936 и, Пырастай) - биологи пӓлӹмӓшвлӓн докторжы. Ярославль областьышты ӹлӓ.
Диадениум
Диадениум (Diadenium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Микряков, Вениамин Романович
Категори: Мары персоналивлӓ Категори:Биологи
94 и
94 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Диадениум
Категори:Орхидейвлӓ
93 и
93 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Нужголвлӓ
Нужголвлӓ (Esocidae) — Нужгол ганьывлӓ (Esociformes) группыш пырышы Йыдпел полушарин Палеарктика дӓ Неарктика регионвлӓштӹ (Йыдпел Америкын, Евразӹн дӓ Африкын) вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы колвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ нужгол улы. Нужголвлӓн сек изижӹ 40 см, сек когожы 1,80 м.
Вадывел Канада инуит йӹлмӹ
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Варто
Варто (турокла Varto ) — Турцин, йыд-вадывел Муш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.986 (пӱэргӹ: 17.119; ӹдӹрӓмӓш: 16.867) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Амфиболурусвлӓ
Амфиболурусвлӓ (Amphibolurus) — агама йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2-3 тӹрлӹ амфиболурус улы.
Йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Накнек
Категори:Аляска
Брейвик, Андерс Беринг
Андерс Беринг Брейвик (норв. Anders Behring Breivik ; 13-шы февраль 1979-шӹ и Осло - ) — норвег террорист дӓ организатор.
Категори:Норвег террориствлӓ
Октябрьский вел солавлӓ
Октябрьский вел солавлӓ — Октябрьский солар согоньыш пырышы солавлӓ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
95 и
95 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
1237 и
1237 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Приапелла
Приапелла (Priapella) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы кечӹвӓлвел Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ приапелла улы. Приапеллавлӓн сек когожы 7 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Диафананте
Диафананте (Diaphananthe ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
96 и
96 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Пӹлӹшдӹмӹ агамавлӓ
Амфиболурусвлӓ (Aphaniotis) — агама йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пӹлӹшдӹмӹ агама улы.
Йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Мидлендс
Мидлендс (англла ‎‎ Midlands Province) — Зимбабвен провинцижӹ. Вуйхалажы: Гверу. Провинцин территорижӹ: 49 166 км². 2002-шы ин тӹштӹ 1.5 млн. эдем ӹлен.
Милорадова, Надежда Леонидовна
М Категори:Биологи
Дицератостеле
Дицератостеле (Diceratostele ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1238 и
1238 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Дицератостеле
Категори:Орхидейвлӓ
97 и
97 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Коркут
Коркут (турокла Korkut ) — Турцин, кечӹвӓл Муш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.856 (пӱэргӹ: 13.586; ӹдӹрӓмӓш: 13.270) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1239 и
1239 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Васюков, Анатолий Иванович
Васюков, Анатолий Иванович (01 январь, 1940, Шӹндӹрвал, Пӹзӹкныр вел ) - биологи пӓлӹмӓшвлӓн кандидатшы.
В Категори:Биологи
Армары
Армары - ӹдӹрӹм налшӓшлык пӱэргӹ, млоец. Этимологижӹ "ары" "мары" шамаквлӓ гӹц шалга. Перви марынвлӓн сӱӓнӹштӹ армары дон арвӓтӹ алкогольым изишӓт йӱделӹт.
Категори:Сӱӓн
Пенама (провинци)
Пенама (бисламала Penama Provins, англла Penama Province,‎‎ французла Province Penama ) — Вануатун йыд-ирвел провинцижӹ. Йыдвелнӹ Торба, вадывелнӹ Санма, кечӹвӓлнӹ Малампа провинцивлӓ доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 28,960 эдем ӹлен. Территорижӹ 1,198 км². Вуйхалажы: Саратамата.
Лӹмжӹ
Провинци лӹмӹн этимологижӹ «Pen» (< 'Pentecost'), «A» (< 'Ambae') дон «Ma» (< 'Maewo') шамаквлӓ гӹц лин.
Гӱрсу
Гӱрсу (турокла Gürsu ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ ирвел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 55.131 (пӱэргӹ: 27.729; ӹдӹрӓмӓш: 27.402) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱр» ('тӹшкӓ') дон «су» ('вӹд') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
98 и
98 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
99 и
99 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Ирвел Канада инуит йӹлмӹ
Ирвел Канада инуит йӹлмӹ тенгеок Инуктитут йӹлмӹ  — Канадышты ӹлӹшӹ инюпиаквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ инуит йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Монзе (район)
Монзе (англла Monze District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 163 578 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Монзе.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
100 и
100 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Брахизавр
Брахизавр (Brachysaura minor) — агама йишвлӓн группыш пырышы Бангладеш, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ.
Категори:Агама йишвлӓ
Монзе
Мазабука (англла Monze ) — Замбин Монзе районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 60 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Приапихтис
Приапихтис (Priapichthys) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Коста-Рика, Панама дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ приапихтис улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Сауз-Накнек
Сауз-Накнек (англла South Naknek ; юпиклӓ Qinuyang ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 252.6 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 137 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Бабушкина, Ирина Аверкиевна
Бабушкина, Ирина Аверкиевна (19 декабрь, 1963 и, Пӹнгель Парнингӓш,  Шур вел) – биологи шӹнцӹмӓшвлӓн кандидатшы.
Б Б
Дицеростилис
Дицеростилис (Dicerostylis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
101 и
101 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1240 и
1240 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Прокатопус
Покатопус (Procatopus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы покшал дӓ вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ покатопус улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Махоткин, Алексей Гаврилович
М М
Хыныс
Хыныс (турокла Hınıs ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 31.479 (пӱэргӹ: 15.753; ӹдӹрӓмӓш: 15.726) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1241 и
1241 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
102 и
102 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Намвала (район)
Намвала (англла Namwala District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 82 810 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Намвала.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Шуран агамавлӓ
Шуран агамавлӓ (Ceratophora) — агама йишвлӓн группыш пырышы Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ шуран агама улы.
Намвала
Намвала (англла Namwala ) — Замбин Намвала районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 4 537 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Хелонистеле
Хелонистеле (Chelonistele) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ хелонистеле улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ильменёв, Степан Иванович
Ильменёв, Степан Иванович (26 сентябрь, 1900, Петуксола – 26 с ентябрь 1961) – сола кудыло шӹнцӹмӓшвлӓн докторжы, профессор. Полтавыштыш сола кудыло институтышты пӓшӓлен.
И И
103 и
103 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1242 и
1242 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Хаскӧй
Хаскӧй (турокла Hasköy ) — Турцин, кечӹвӓл Муш илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.134 (пӱэргӹ: 14.982; ӹдӹрӓмӓш: 15.152) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Диктиофилари
Диктиофилари (Dictyophyllaria dietschiana ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Бразилииштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Диктиофилари улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Олмаву
Олмаву (Malus) — Роза йыхыш пырышы ӹлӹштӓшӹм вилӹшӹ пушангӹ дон тӹшкӓвлӓ. Олмавлӓ йӹргешкӹ ӓль кужикӓ-йӹргешкӹ форман шапы, шапикӓ-мӱӓкӓ дӓ мӱӓн лин кердӹт. Олмаву йыхыш цилӓжӹ 36 йиш пыра (1976 и), сек шӹренжок тоны куштымы (Malus domestica) олмаву вӓшлиӓлтеш, кыдын сортвлӓжӹ мулӓндӹ вӹлнӹ сек шӹрен вӓшлиӓлтӹт, шамаклан китай олмаву (Malus prunifolia) дон лап олмаву (Malus pumila).
Йишвлӓ
О
Хорасан (Эрзурум)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ньянджавлӓ
Ньянджавлӓ тенгеок Чевавлӓ (ньянджала ?) — банту группыш пырышы ньянджа тенгеок чева (Chicheŵa тенгеок Chinyanja) йӹлмӹлӓ попышы Замбиштӹ, Малавиштӹ, Мозамбикиштӹ дӓ Зимбабвештӹ ӹлӹшӹ халык. цилажӹ 9.3 млн. нарӹн ылыт.
Кугижӓнӹшвлӓ
Категори:Бантувлӓ Категори:Замби халыквлӓ Категори:Малави халыквлӓ Категори:Мозамбик халыквлӓ Категори:Зимбабве халыквлӓ
Асмэра
Асмэра (тигриньяла ኣስመራ ; арабла ‎‎ أسمرة ) — Эритрейин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 12,158.1 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 649 000 эдем ӹлен.
Категори:Эритрей халавлӓ
Псевдопецили
Псевдопецили (Pseudopoecilia) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Колумби, Эквадор дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ псевдопецили улы. Псевдопециливлӓн сек изижӹ 2 см, сек когожы 4,5 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
1243 и
1243 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Виноградов, Владимир Никитич
Виноградов, Владимир Никитич (14 октябрь, 1935, Лицкӹнер) – сола кудыло шӹнцӹмашвлӓн кандидатшы. В В
106 и
106 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1244 и
1244 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
105 и
105 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кинтана
Кинтана (Quintana atrizona) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кубышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш кинтана веле улы. Кинтанавлӓн озыжы 2–2,5 см, ӓвӓжӹ 4 см.
Категори:Пециливлӓ
107 и
107 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кеферштайни
Кеферштайни (Kefersteinia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 68 йиш тӹрлӹ Кеферштайни улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Пӹзӹлмӹгож
Пӹзӹлмӹгож ( Abies ) — курым ыжар пушӓнгӹвлӓн йыхын йӓктӹ йишвлӓн (Pinaceae) группыш пырышы кушкыш. Вес имӓн пушӓнгӹвлӓ доно тӓнгӓштӓрен, пӹзӹлмӹгожын эхельвлӓжӹ кӱшкӹлӓ кушкыт. Пӹзӹлмӹгож мебель ӹштӹмаштӹ дӓ пу пӹчкедӹмӹ индустриштӹ утла укшан ылмыжы гишӓн проблеман материалеш шотлалтеш, но косир ылмыжы гишӓн, декоративӓн пушӓнгӹ семӹнь шӹндӓт. Пӹтӓртӹш жепӹн шартял дӓ у и кож вӓреш шӹренок сӹлнештӓрӓт.
Пӹзӹлмӹгож йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Аддис-Абеба
Аддис-Абеба (амхарала ‎‎ አዲስ አበባ ) — Эфиопиин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 530.14 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 3 384 569 (urban: 3 384 569; метропол: 4 567 857 ) эдем ӹлен.
Категори:Эфиопи халавлӓ
1245 и
1245 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Саратамата
Саратамата (бисламала, англла дон французла Saratamata ) — Вануатун ирвел Оба (Амбае, Аоба) ошмаотышты Пенама провинцин вуйхалажы.
Категори:Пенама Категори:Вануату халавлӓ
Рексипанхакс
Рексипанхакс (Rhexipanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ рексипанхакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Караязы
Караязы (турокла Karayazı ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.623 (пӱэргӹ: 16.941; ӹдӹрӓмӓш: 16.682) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кара» ('шим') дон «язы» ('unmanned area') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сиавонга
Сиавонга (англла Siavonga ) — Замбин Сиавонга районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 18 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Сиавонга (район)
Сиавонга (англла Siavonga District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 58 864 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Сиавонга.
108 и
108 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сиавонга (район)
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
110 и
110 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Ази кырык агамавлӓ
Ази кырык агамавлӓ (Laudakia) — агама йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 (тошты 23) тӹрлӹ Ази кырык агама улы.
Тошты йишвлӓжӹ
Категори:Агама йишвлӓ
Сомеро
Со́меро (Somero) — Лачокла Финлянди провинциштӹ хала.
Сколихтис
Сколихтис (Scolichthys) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы вадывел Гватемалышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ сколихтис улы. Сколихтисвлӓн сек изижӹ 3,5 см, сек когожы 5 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Сомеро
Ӹлӹзӹ шот - 9 340 эдем (2010), кымдец 697,69 км², кыды ло гӹц вӹдӓн вӓр 29,78 км² нӓлеш. Халык плотность — 13,98 эдем/км².
Категори:Финлянди халавлӓ
Деринкую
Деринкую (турокла Derinkuyu ) — Турцин, кечӹвӓл Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.118 (пӱэргӹ: 10.968; ӹдӹрӓмӓш: 11.150) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «дерин» ('deep') дон «кую» ('well') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хупер-Бей
Хупер-Бей (англла Hooper Bay ; юпиклӓ Naparyaarmiut ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 22.7 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1,014 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
112 и
112 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1247 и
1247 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Синазонгве (район)
Синазонгве (англла Sinazongwe District ) — Замбин Кечӹвӓлвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 80 455 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Синазонгве.
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Дидактилус
Категори:Орхидейвлӓ
Тарту
Тарту (Tartu) ― Эстонин кокшы кого халажы (102 817 ӹлӹзӹ 2009). Тарту Кечӹвӓлвел Эстонин покшалжы, Тартумаа уездӹн вуйхалажы. Тарту университет хала, кышты мары студентвлӓӓт тыменьӹт.
1248 и
1248 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Хилоглоттис
Хилоглоттис (Chiloglottis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ хилоглоттис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Узундере
Узундере (турокла Uzundere ) — Турцин, йыдвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.209 (пӱэргӹ: 4.533; ӹдӹрӓмӓш: 4.676) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «узун» ('кужы') дон «дере» ('ӓнгӹр') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пекин
Пекин — (китайла 北京) Китайышты хала. Халашты 21 450 000 ӹлӹзӹ (2018).
Синазонгве
Синазонгве (англла Sinazongwe ) — Замбин Синазонгве районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 11 528 эдем ӹлен.
Пекин
П П
Синазонгве
Категори:Замби халавлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Томеурус
Томеурус (Tomeurus gracilis) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш томеурус веле улы. Томеурусвлӓн сек когожы 7 (озыжы) 8 (ӓвӓжӹ) см лин кердеш, шӹренжок 3,5 см якте веле.
Категори:Пециливлӓ
113 и
113 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Дидицией
Дидицией (Didiciea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Андаман тангыж
Андаман тангыж — Азиштӹ инди океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш изи тангыж.
Андаман тангыж тӹрӹштӹш сандалӹквлӓ: Мьянма, Таиланд дӓ Инди (Андаман ошмаотывлӓ).
Категори:Тангыжвлӓ Категори:Инди океанын бассейнӹш пырышы тангыжвлӓ
111 и
111 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1249 и
1249 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Ксенодекси
Ксенодекси (Xenodexia ctenolepis) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Гватемалышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш ксенодекси веле улы. Ксенодексивлӓн озыжын сек изижӹ 2,8 см, сек когожы 4,8 см, ӓвӓжӹн сек изижӹ 6 см, сек когожы 9 см.
Категори:Пециливлӓ
Якшар тангыж
Якшар тангыж — Африкышты дӓ Азиштӹ инди океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш изи тангыж.
Якшар тангыж тӹрӹштӹш сандалӹквлӓ: Азиштӹ Сауд Арави дӓ Йемен; Африкышты Египет, Судан дӓ Эритрей.
Категори:Тангыжвлӓ Категори:Инди океанын бассейнӹш пырышы тангыжвлӓ
Чилилабомбве (район)
Чилилабомбве (англла Chililabombwe District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 67 533 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чилилабомбве.
Категори:Коппербелт
Лакаторо
Лакаторо (бисламала, англла дон французла Lakatoro ) — Вануатун йыд-покшал Малекула ошмаотышты Малампа провинцин вуйхалажы.
Варан
Варан (Varanus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 78 тӹрлӹ варан улы.
Лакаторо
Категори:Малампа Категори:Вануату халавлӓ
Стеллион
Стеллион (Stellagama stellio, Laudakia stellio) — агама йишвлӓн группыш пырышы Греци, Турци, Анзыл Азиштӹ дӓ йыд-вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 35 см якте шоэш.
Варан
Варанвлӓн сек изижӹн кытышты 20 см, сек когожын (Комодо варан) кытышты 3 м якте лин кердеш.
115 и
115 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Стеллион
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Дидимоплексиелла
Дидимоплексиелла (Didymoplexiella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Чилилабомбве
Чилилабомбве, Чилилабомбуе (англла Chililabombwe ) — Замбин Чилилабомбве районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Коппербелт провинциш пырышы Замбин йыдпелвелнӹжӹ вӓрлӓнӹшӹ хала.
Малампа (провинци)
Лӹмжӹ
Провинци лӹмӹн этимологижӹ «Mal» (< 'Malakula'), «Am» (< 'Ambrym') дон «Pa» (< 'Paama') шамаквлӓ гӹц лин.
Чилилабомбве
Хала лым «жававла саслымы вӓр» манмым анжыкта. 1964 и якте Банкрофт маналтын. Ӹлӹзӹ шот — 75 747 эдем (2010 и). Хала гач Конгош нӓнгешӹ кӹртнигорны эрта.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
1250 и
1250 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Тортум
Тортум (турокла Tortum ) — Турцин, йыдвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.435 (пӱэргӹ: 11.732; ӹдӹрӓмӓш: 11.703) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Исуткан
Исуткан солаш Пайскырык гӹц карем гач ванжен кемӹкӹ вӓрештӓш лиэш.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Хилопогон
Хилопогон (Chilopogon) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ хилопогон улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
1251 и
1251 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Ӱргӱп
Ӱргӱп (турокла Ürgüp ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.909 (пӱэргӹ: 16.612; ӹдӹрӓмӓш: 17.297) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ксенофаллус
Ксенофаллус (Xenophallus umbratilis) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Никарагуа дӓ Коста-Рикышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш ксенофаллус веле улы. Ксенофаллусвлӓн озыжын сек когожы 4 см, ӓвӓжӹн сек когожы 6 см.
Категори:Пециливлӓ
Чингола (район)
Чингола (англла Chingola District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 172 026 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чингола.
Диглифоса
Диглифоса (Diglyphosa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Напакиак
Напакиак (англла Napakiak ; юпиклӓ Naparyarraq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 13.0 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 354 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
117 и
117 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
116 и
116 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Рыбаков, Николай Фёдорович
Миклай Рыбаков (алык марла Рыбаков Вöдыр Миклай, 4 февраль 1932 и, Пӧртанур, Йылсир кымдем, Мары Эл - Йошкар-Ола.) — мары прозаик, драматург, кугижӓнӹш пӓшӓ йенг. Йошкар-Олаштыш музык-театр училищем (1952), Ленинградыштыш театр институтым (1957) тымень пӹтӓрен. 1990-шы ивлӓн Мары Элын Кугижӓнӹш Согонь пушы ылын.
Ссылки
Р Р
Селмӓгиндӹ
Селмӓгиндӹ - селмӓэш кӱэштӹм кинды. Индигриентвлӓжӹ: ош лашаш, санзал, сакыр, дрожжи, мыны. Кӱэшт лыкмы селмӓгиндӹм шӹренжок у доно шӹрӓт. Кырык марынвлӓн стӧл вӹлнӹ селмӓгиндӹ махань-шон айовлӓ годым лишӓшлык. Хыналаш –дӓ ӹдӹр йӱаш кемӹ годымат вӓк молнам селмӓгиндӹде каштделыт.
1252 и
1252 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Арафура тангыж
Арафура тангыж — Азиштӹ дӓ Океаништӹ инди океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш изи тангыж.
118 и
118 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Арафура тангыж
Арафура тангыж тӹрӹштӹш сандалӹквлӓ: Индонези, Папуа-У Гвиней дӓ Австрали.
Категори:Тангыжвлӓ Категори:Инди океанын бассейнӹш пырышы тангыжвлӓ
Агрор агама
Агрор агама (Laudakia agrorensis) — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Инди дӓ Пакистанышты (Агрор) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Брамохаракс
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Хардвар агама
Хардвар агама (Laudakia dayana) — агама йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ (Хардвар) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм англ ихтиолог Фрэнсис Дэй (Francis Day, 1829 –1889) лӹмеш пумы.
Категори:Агама йишвлӓ