cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Кашубвлӓ
Кашубвлӓ (кашубла Kaszëbi; Kaszubi; нем. Kaschuben) ― вадывел славян группыш пырышы йӹлмӹ доно попышы халык Польшышты. 2002-шӹ ин кашубла попышывлӓн шотышты 53 000 эдем ылын. Тӹ годымок нӹнӹн шотыштым 500 000 яктеӓт анжыктат. Польшын ирвел-йыдпелвелнӹжӹ Балти тангыж тӹрӹштӹ ӹ Померани регионышты ӹлӓт. Вуйхалаштӹ Картузы хала. Сек кого хала, кышты кашубвлӓ ӹлӓт, Гдыня маналтеш. Кашубвлӓ первирӓкшӹ коллоэц халык ылын, кӹзӹт нӹнӹ туризм бизнесӹштӹ шукынжок ылыт. Кашуб халыкын дӓ йӹлмӹн интересвлӓжӹм Кашуб-Померани Ушем ӹшӹклӓ дӓ анзыкыла шӹкӓ. Кыды йӹлмӹзӹжӹ кашуб йӹлмӹм полак йӹлмӹн диалкетешӹжӹ шотла, кыдыжы тӹдӹ йӹлмӹ ылеш, манеш. Кымдан пӓлӹмӹ кашубвлӓ Польшын Премьер-министржы Дональд Туск, историк Герард Лабуда (ш.1916), Генрик Мушинский дӓ сирӹзӹ Гӱнтер Грасс ылыт.
К К К
Пфример якшар пачан попугай
Пфример якшар пачан попугай (Pyrrhura pfrimeri) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Никарагуа
Категори:Никарагуа
Дьӧндьӧши, Иштван
Иштван Дьӧндьӧши (Gyöngyösi István, 1629—1704).
Зрини паштекшӹ яжо лыдышвлӓм сирӹшӹвлӓ лошкы Иштван Дьӧндьӧши пыра. Тӹдӹ кугижӓн кудвичӹжӹ докы лишӹл ылын дӓ поэзиштӹжӓт реальне эдемвлӓ гишӓн сирен: шӹренжок дворянвлӓ дӓ нӹнӹн ӹдӹрӓмӓшвлӓштӹ гишӓн. Но нӹнӹн героизмӹштӹ гишӓн агыл, шӹренжок яратымаш секретвлӓ гишӓн. Тӹдӹн поэмывлӓжӹ барокколан типичне, стенӓш сӓкӓлтӹмӹ картинвлӓ гань ылыт, кышты йӹргешкӹ, таза херувимвлӓ усадьбы ӓль кӱ палатын (дворецӹн) хозажы дӓ Рубенсӹн гань ӹдӹрӓмӓшвлӓ лошты шӹнзӓт.
Кӹтӹк жепӹн ма лиӓлтмӹм анжыктымашты Дьӧньдӧши венгр сӹлнӹшаяшты новатореш шотлалтеш. Тӹдӹн лыдышвлӓжӹ пиш динамичне ылыт:
Кокӓнӓ кокӓнӓ сирмӓшет кид гӹцем сӹсӹргӹш, лыдмем годымжы ойхем кушкеш веле; шӱлӓлтем, сӹнзӓвӹдем йога: ӹнде тенге курымеш мӓ айырленӓ ма?
Афьонкарахисар
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Дьӧндьӧши, Иштван
Пылвуйыштемӓт ыльы, тӹшецӓт кенвазы, виӓн мардеж пуальы, пӹлгомышкыла шуэн колтыш, пӹлгом яктеок шоэш ыльы, а шӱмемжӹ шелеш машанышым, но мадшы кек гань тӹдӹ токемлӓ мӹнгеш валаш тӹнгӓльӹ.
Кычынем ыльы, кокӓнӓ тӹдӹм, кымшы гӓнӓ веле ли роалташ, эчеӓт пылвуйышкем пиштем, ам колты большы, тидӹ шӱмлӓнем ойхы, шамем ямда. Дьӧньдӧшин политика анжалтышыжы кӱлӓн служен, тенге вашталт миэн. Шукы лыдышыжым тӹдӹ йых, семнявлӓ, пӓлӹмӹ эдемвлӓ гишӓн сирен, кыдывлӓм махань-шон вадывлӓм эртӓрӹмӹ годым лыдмы. Конкретне эдемвлӓ гишӓн сирӹмӹжӹ годым, поэт анализвлӓмӓт ӹштӓш цацен. Шамаклан, тидӹм «Пырак гӹц кӹньӹлшӹ Феникс» (Porábúl megéledett Főnix, 1665—1670) поэмышты ужаш лиэш. Тиштӹ Трансильванин герцог Йанош Кемени гишӓн кого кымыл доно сирен, мораль дӓ политика ядмашвлӓм тӹкӓлӹн. Но тидӹ поэтлӓн утла пингӹдӹ пӱкш ылын, тӹкӓлмӹ ядмашым пачын пуаш тӹдӹн вижӹ ситӹде дӓ тенге поэма утла проста схема доно сирӹмӹ лин: герцог Кемени туроквлӓ ваштареш кӹньӹлнежӹ ылын, а Габсбургвлӓ тӹдӹлӓн кычыкым пуделыт.
Пыжар
Пыжар — пум пыжарен пӹчкедӹмӹ инструмент. Пыжарымы годым пу материал яклака дӓ вӹцкӹжрӓк лиэш. Тенгеок пыжарен, пулан маъань-шон лаксаквлӓм дӓ формывлӓм пуаш лиэш. Пум пыжарын пӹсӹ тӹрӓн кӹртни лаштыкшы пӹчкедӓа, маъань келгӹцӹм нӓлӓш, тӹдӹм регулируяш лиэш. Пыжар эдем доно шанен лыкмы тошты инструмент, кыдым пӹтӓри Помпейӹштӹ момы, но шӹренжок 15-16 курымвлӓн кычылташ тӹнгӓлмӹ. Кӹзӹтшӹ жепӹн шӹренжок электропыжарвлӓм кычылтыт.
Кольмы
Кольмы — кид доно капайымы, рокым ӓль вес материалым итӹрӓйӹмӹ, комы, намалмы пӓшӓ хӓдыр. Кольмвылӓ формышты доно таманяр йиш лин кердӹт.
Пыжар
Категори:Пӓшӓ инструментвлӓ
Кольмы
Категори:Пӓшӓ инструментвлӓ
Газипаша
Газипаша (турокла Gazipaşa ) — Турцин, ирвел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 48,675 (пӱэргӹ: 24,680; ӹдӹрӓмӓш: 23,995) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
717 и
717 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кажар карем
Кажар карем - Шур вел Вӹцпистӹ сола донышы карем.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Алашехир
Алашехир (турокла Alaşehir ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 98.543 (пӱэргӹ: 49.541; ӹдӹрӓмӓш: 49.002) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ала» ('ала') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Гетеротиляпи
Гетеротиляпи (Heterotilapia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ гетеротиляпи улы. Кытшы 30.8 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Георгина
Георгина ( Dahlia ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы шукиӓш кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
718 и
718 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Якшар вуян якшар пачан попугай
Пфример якшар пачан попугай (Pyrrhura rhodocephala) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Венесуэлышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Шим тупан альбатрос
Шим тупан альбатрос (Phoebastria immutabilis) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Шӹпӓн океаныштыш Подветренные Гавайские острова ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 81 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 195–203 см, нелӹцшӹ 2.4–4.1 кг якте шоэш.
Категори:Альбатросвлӓ
Кулион
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Ошалгы-якшар калпакан ала кӓдӹ
Ошалгы-якшар калпакан ала кӓдӹ (Ptilinopus regina) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Селмӓ
Селмӓ - кӹртни гӹц ӹштӹмӹ качкышым йӓмдӹлӹмӹ ӓтӹдер.
Категори:Ӓтӹдервлӓ
Цӹвӹ
Категори:Фазан йишвлӓ
Байбурт
Байбурт (турк Bayburt ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Байбурт илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 32 020 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
719 и
719 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Киви (кек)
Киви ганьывлӓ дон киви йишвлӓ (Apterygiformes дон Apterygidae) — Palaeognathae йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ киви улы. Кививлӓн кӱкшӹцшӹ 35–65 см якте шоэш
У Зеландин национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Классификаци
└─ икшӹ клада ├─ A. haastii └─ A. owenii └─ кокшы клада ├─ A. australis ├─ A. rowi └─ A. mantelli
Карем
Карем - ландшафтын формыжы, кыдын тӹржӹ туран, кынамжы накысын пӹчкӹлт шӹнзӹн. Каремвлӓ юр дӓ шылышы лым вӹдеш шачыт, кыды сага эррозиэш рок масса ӱлӹкӹлӓ, лапаташкы мышкылт вала. Кырык сир кукшӹ эррози зонышты ылеш. Каремвлӓ ӹнжӹштӹ когоэмеп, кымдаэмеп манын, тӹрешӹштӹ пушӓнгӹвлӓ дон тӹшкӓвлӓм шӹндӓт. Пиш ӹжӓл, ти пӓшӓ пӹтӓртӹш ивлӓн Кырык сирӹштӹ ак ӹштӓлт доно иктӹ.
Валгыды нерӓн арасари
Валгыды нерӓн арасари (Pteroglossus erythropygius) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Эквадор (вадывел Эсмеральдас гӹц Эль-Оро якте) гӹц йыд-вадывел Перу (ирвел Тумбес) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 40,5–43 см якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Липарис (кушкыш)
Липарис (Liparis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 200 йиш тӹрлӹ липарис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Болгари
Болгари (Болгарла България), Болгари Республика (Болгарла Република България) — Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Румыни, вадывелнӹ Серби да Македони, кечывӓлвелнӹ Греци да Турци, ирвелнӹ Шим тангыж доно пӹсмӓным кыча.
Вуйхалажы: София, вес кого халавлӓ: Пловдив , Варна
Кымдецшӹ:, ӹлӹзӹ шот: 7,202,198 (2015), кугижӓнӹш йӹлмӹ: болгар, валюта лӹм: лев  (BGN).
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европа Ушем кугижӓнӹшвлӓ Категори:Молнамшы соцсӓндӓлӹквлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Демирджи
Демирджи (турокла Demirci ) — Турцин, йыд-ирвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 50.539 (пӱэргӹ: 24.570; ӹдӹрӓмӓш: 25.969) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «демир» ('iron') дон «-джи» ('suffix: -er') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бенин
Бенин (французла‎ Bénin, йорубала Benin; официал лӹмжӹ — французла République du Bénin, йорубала Orílẹ̀-èdè Olómìnira ilẹ̀ Benin) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Буркина Фасо дӓ Нигер, вадывелнӹ Того, ирвелнӹ Нигери, кечӹвӓлвелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 8,791,832 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 112,622 км². Штатын вуйхалажы: Порто-Ново; сек кого халажы: Котону.
Регионвлӓжӹ
Категори:Бенин
Гватемала
Гватемала (испанилӓ Guatemala; официал лӹмжӹ — Гватемала Республика испанилӓ República de Guatemala) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ дӓ вадывелнӹ Мексика, кечӹвӓл-вадывелнӹ Шӹпӓн океан, йыд-ирвелнӹ Белиз, ирвелнӹ Кариб тангыж, кечӹвӓл-ирвелнӹ Гондурас дӓ Сальвадор доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 13,276,517 эдем ӹлен.
Категори:Гватемала
Егоров, Николай Петрович
Николай Петрович Егоров ( 25 ноябрь, 1936, Шурмар) — кырык мары поэт.
=Биографижӹ=
Пайскырык школ паштек 1955 ин Цикмӓ Педучилищеш тыменяш пырен, кыды паштек Йоласал райкомышты пӓшӓлен. 1962 ин Н. К. Крупская лӹмӓн Мары КуПед институтыш тыменяш пырен. Олык Ипай лӹмӓн премин лауреатшы. Поэзи дон прозым сирӓ, Уильям Шекспирӹн Макбетшӹм кырык марлангден. Цикмӓштӹ ӹлӓ.
Е Е Е Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Той кӹшкӹ
Той кӹшкӹ (Coronella austriaca; алыкмарла тойгишке) — Colubridae йиш группыш пырышы Европышты дон вадывел Азиштӹ (Турци, Азербайджан, Армени дӓ Иран) вӓшлиӓлтшӹ эксӹкдӹмӹ кӹшкӹ. Кытшы 60–75 см лин кердеш, шӹренжок 83–92 см якте веле.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӹшкӹвлӓ
Порто-Ново
Порто-Ново (французла Porto-Novo ) — Бенинин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 110 км². 20*5-шӹ ин тӹштӹ 234,168 эдем ӹлен.
Категори:Бенин
Хоплархус
Хоплархус (Hoplarchus psittacusa) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Колумби дӓ Венесуэла) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш хоплархус веле улы. Кытшы 35 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Понерорхис
Понерорхис (Ponerorchis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ понерорхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
720 и
720 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Хант йӹлмӹ
Хант йӹлмӹ тенгеок остӓк йӹлмӹ (хантла ханты ясаӈ ) — хантвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓн угр тӹшкӓн йӹлмӹжӹ.
Лӹмдер
хантла-кырыкмарла изи лӹмдер (Ирвел ханты Сургут диалект):
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Эрменек
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гӧлмармара
Гӧлмармара (турокла Gölmarmara ) — Турцин, покшал Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.014 (пӱэргӹ: 7.867; ӹдӹрӓмӓш: 8.147) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Котону
Категори:Бенин
Кӹрӓн пӹлӹшӓн арасари
Кӹрӓн пӹлӹшӓн арасари (Pteroglossus castanotis) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 43–46 см, нелӹцшӹ 230–310 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Сальвадор
Сальвадор (испанилӓ El Salvador; официал лӹмжӹ — Сальвадор Республика испанилӓ República de El Salvador) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Гватемала, йыдпелнӹ дӓ ирвелнӹ Гондурас, кечӹвӓлнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 6,134,000 эдем ӹлен.
Категори:Сальвадор
Елинек, Эльфрида
Эльфри́да Е́линек (нем. Elfriede Jelinek; 20 октябрь 1946, Мӱрццушлаг (Mürzzuschlag), Штири (Steiermark), Австри) — немӹцлӓ сирӹшӹ еврей йых гӹц ылшы австри сирӹзӹ, драматург, поэт дӓ сӹлнӹшая критик, 2004 ин сылнышая Нобель премин лауреатшы, тенгеок Генрих Бӧлль премин (Кӧльн, 1986), Георг Бӱхнер премин (1998), Генрих Гейне премин (2002), дӓ Чехиштӹш Франц Кафка премин (2004) лауреатшы.
Листера
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Балыкесир
Балыкесир (турк Balıkesir ) — Вадывел Турцин халажы. Балыкесир илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 247 072 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
721 и
721 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
2006 и
2006 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Нанду
Нанду ганьывлӓ дон нанду йишвлӓ (Rheiformes дон Rheidae) — Palaeognathae йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ нанду улы. Нандувлӓн нелӹцшӹ 15–25 кг якте шоэш
Кӱ якшар пачан попугай
Категори:Попугайвлӓ
Гӱндогмуш
Гӱндогмуш (турокла Gündoğmuş ) — Турцин, ирвел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9,246 (пӱэргӹ: 4,539; ӹдӹрӓмӓш: 4,707) эдем ӹлен.
Маршалли
Маршалли ( Marshallia ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
Шим сӹнзӓхалан альбатрос
Шим сӹнзӓхалан альбатрос (Thalassarche melanophris) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Фолкленд, Чили дӓ Кечӹвӓлвел Георги ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 80–95 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–240 см, нелӹцшӹ 2.9–4.7 кг якте шоэш.
Догубаязыт
Догубаязыт (турокла Doğubayazıt ) — Турцин, Ирвел Агры илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 111,640 эдем ӹлен.
Йыдвел Каролина
Йыдвел Каролина (англла North Dakota ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 139,581 км². 2010-шы ин тӹштӹ 9 535 483 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Йыдвел Каролина кымдецшӹ доно 28-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 11-шӹ ылеш. Штат статусым Йыдвел Каролиналан 21 ноябрьын 1789 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 12-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Роли; сек кого халажы: Шарлотт.
Догубаязыт
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луизиада ошмаотывлӓ
Луизиада ошмаотывлӓ (англла Louisiade Archipelago) — Папуа пел ошмаотын ирвелнӹштӹ Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 1790 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Папуа — У Гвиней Категори:Ошмаотывлӓ
Ыжарикӓ арасари
Ыжарикӓ арасари (Pteroglossus viridis) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Гвиана) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 30–40 см, нелӹцшӹ 110–160 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
722 и
722 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Хипсофрис
Хипсофрис (Hypsophrys) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ хипсофрис улы. Кытшы 12 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Есенин, Сергей Александрович
Сергей Есенин — руш поэт. 21 сентябрь (3 октябрь) 1895, Константиново сола, Рязань губерня — 28 декабрь 1925, Ленинград) — XX-шы курымын рӧднӓ дӓ кымдан пӓлӹмӹ руш поэт, кыдым марынвлӓӓт яратат.
2007 и
2007 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Доминика
Доминика (англичанла Dominica; официал лӹмжӹ — Commonwealth of Dominica) — Покшал Америкыштыш, Изи Антил ошмаотывлӓштӹш кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 72,660 эдем ӹлен.
Алабат
Алабат (таг. Pulong Alabat, англла Alabat Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 192 км². 2010-шы ин тӹштӹ 41 822 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Хозат
Хозат (турокла Hozat ) — Турцин, вадывел Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.349 (пӱэргӹ: 5.524; ӹдӹрӓмӓш: 2.825) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Роли (Йыдвел Каролина)
Роли (англла Raleigh ) — Америкын ушымы штатвлӓн Йыдвел Каролина штатын вуйхалажы дӓ сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 375 км². 2010-шы ин тӹштӹ 403,892 эдем ӹлен.
Категори:Йыдвел Каролина
Валлонвлӓ
Валлонвлӓ — француз дӓ валлон йӹлмӹлӓ попышы Бельгиштӹ ӹлӹшӹ халык. Валлонвла цилажӹ 3 500 000 нарӹн ылыт. Кугезӹ годшаш валлонвлӓ кельт йӹлмӹла попенӹт, христианизацим кандымы велдӹк йӹлмӹштӹм француз йӹлмӹш вашталташ тӹнгӓлӹнӹт. Французла попат гӹнят, Франциштӹш французвлӓ доно ӹшкӹмӹштӹм ак идентифицируеп. Сыра шолтышы дӓ сырам йуӓш яратышы халык.
В В В
Шӓргӓшӓн попугайвлӓ
Шӓргӓшӓн попугайвлӓ (Psittacula) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 15–16 тӹрлӹ шӓргӓшӓн попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим кӹшкӹ
Шим кӹшкӹ (Vipera berus; алыкмарла шемгишке) — шим кӹшкӹ йишвлӓн йиш группыш пырышы Европышты Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ эксӹкӹм кандышы кӹшкӹ. Кытшы 60–90 см, нелӹцшӹ 50–180 г якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӹшкӹвлӓ
2008 и
2008 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
723 и
723 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кэмпбелл альбатрос
Кэмпбелл альбатрос (Thalassarche impavida) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Кэмпбелл ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 88 см, нелӹцшӹ 3.21 кг якте шоэш.
Категори:Альбатросвлӓ
Интерохромис
Интерохромис (Interochromis loocki) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш интерохромис веле улы. Кытшы 10.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
724 и
724 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Локхарти
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Страус ганьывлӓ
Страус ганьывлӓ дон страус йишвлӓ (Struthioniformes дон Struthionidae) — Palaeognathae йыхыш пырышы Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ страус улы.
Бартын
Бартын (турк Bartın ) — Йыдвел Турцин халажы. Бартын илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 52 470 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сантарен якшар пачан попугай
Сантарен якшар пачан попугай (Pyrrhura amazonum) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ дӓ Боливиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
2009 и
2009 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Блюмей
Блюмей ( Blumea ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Категори:Астра йишвлӓ
Сантарен якшар пачан попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Балабак
Балабак (таг. Pulong Balabac, англла Balabac Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Гӧрдес
Гӧрдес (турокла Gördes ) — Турцин, йыдвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.500 (пӱэргӹ: 15.782; ӹдӹрӓмӓш: 16.718) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Барбадос
Барбадос (англла Barbados) — Покшал Америкыштыш, Изи Антил ошмаотывлӓштӹш кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 284,589 эдем ӹлен.
Категори:Барбадос
Арпачай
Арпачай (турокла Arpaçay ) — Турцин, йыдвел Карс илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.962 (пӱэргӹ: 10.651; ӹдӹрӓмӓш: 10.311) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сорбвлӓ
Сорбвлӓ тенгеок Лужича́нвла, (Sorben, Serby, Serbja, Serbski lud, Serbski lud), ве́ндвлӓ, лугивлӓ — Ирвел Германиштӹ ӹлӹшӹ славян халык. Кӹзӹт Лужица лӹман областьышты ӹлӓт, кыды кӹзӹтшӹ Германин территориэшӹжӹ шотлалтеш. Лужица ӹшке монгыржы гӹц Алык Лужицаэш (Dolna Łužyca, Niederlausitz) — йыдпелвелнӹ, Бранденбург регионышты дӓ Кырык Лужицаэш (Hornja Łužica, Oberlausitz) — кечӹвалвелнӹ, Саксони регионышты, пайылалтеш. Туан йӹлмӹшты доно попат. Шотышты 50 000 - 60 000 лошты.
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Белиз
Белиз (англла Belize) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Мексика, кечӹвӓлнӹ дӓ вадывелнӹ Гватемала, ирвелнӹ Кариб тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 333,200 эдем ӹлен.
Куба аратинга
Куба аратинга (Psittacara euops, Aratinga euops) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кубышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 90 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Йодотрофеус
Йодотрофеус (Iodotropheus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ йодотрофеус улы. Кытшы 10.8 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Уагадугу
Уагадугу (французла Ouagadougou ) — Буркина Фасон вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 219.3 км². 2006-шы ин тӹштӹ 1,475,223 (метропол: 1,727,390 ) эдем ӹлен.
Категори:Буркина Фасо
Пахлава
Пахлава тенгеок баклава (baklava — туроквлӓн десерт качкышышты.
Категори:Турци качкышвлӓ Категори:Качкышвлӓ
Буркина Фасо
Буркина Фасо (французла‎‎ Burkina Faso) — Вадывел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Мали, ирвелнӹ Нигер, кечӹвӓл-ирвелнӹ Бенин, кечӹвӓлвелнӹ Того дӓ Гана, кечӹвӓл-вадывелнӹ Кот-д’Ивуар доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 15,746,232 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 274,200 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Уагадугу.
Категори:Буркина Фасо
725 и
725 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Фазанвлӓ
Фазанвлӓ (Phasianinae) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 53 тӹрлӹ фазан улы.
Фазанвлӓн сек когожын (Pavo cristatus павлин) кытышты 230 см, нелӹцшӹ 10 кг якте лин кердеш. Озы фазанвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Классификацижӹ
Категори:Фазан йишвлӓ
2011 и
2011 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Лӧфгрениантус
Лӧфгрениантус (Loefgrenianthus blanche-amesiae) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ лӧфгрениантус улы.
Ташлычай
Ташлычай (турокла Taşlıçay ) — Турцин, Ирвел Агры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23,421 эдем ӹлен.
Лӧфгрениантус
Категори:Орхидейвлӓ
Ташлычай
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
726 и
726 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Гербера
Гербера ( Gerbera ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Категори:Астра йишвлӓ
Мариана ала кӓдӹ
Мариана ала кӓдӹ (Ptilinopus roseicapilla) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Мариана дӓ Гуам ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 24 см якте шоэш.
Багамвлӓ
Багамвлӓ (англла The Bahamas; официал лӹмжӹ — Commonwealth of The Bahamas) — Покшал Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 330,000 эдем ӹлен.
Мариана ала кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Багамвлӓ
Категори:Багамвлӓ
Ибрады
Ибрады (турокла İbradı ) — Турцин, ирвел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3,979 (пӱэргӹ: 2,011; ӹдӹрӓмӓш: 1,968) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
2012 и
2012 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Ош логерӓн ала кӓдӹ
Ош логерӓн ала кӓдӹ (Ptilinopus rivoli) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23,5–26 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
727 и
727 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Бантайан
Бантайан (таг. Pulong Balabac, англла Bantayan Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 110.71 км². 2010-шы ин тӹштӹ 136 960 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Неотропика
Неотропика (Oecozona neotropica) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Колумби якшар пачан попугай
Колумби якшар пачан попугай (Pyrrhura viridicata) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ираноцихла
Ираноцихла (Iranocichla hormuzensis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Иранышты (Ормуз пролив) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш ираноцихла веле улы. Кытшы 10 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Понтиева
Понтиева (Ponthieva) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 84 йиш тӹрлӹ понтиева улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ош калпакан альбатрос
Ош калпакан альбатрос (Thalassarche cauta) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Тасмани дӓ Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90–99 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 220–256 см, нелӹцшӹ 4.1 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Альбатросвлӓ
Антигуа дӓ Барбуда
Антигуа дӓ Барбуда (англла Antigua and Barbuda) — Покшал Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2010-шы ин тӹштӹ 86,754 эдем ӹлен.
Категори:Антигуа дӓ Барбуда
Швеци халавлӓ
Шведлӓ "хала" шаян (швед. stad) кым значенижы улы:
Тиштӹ ти критеривлӓлӓн вӓшештӹшӹ Швецин хала лӹмвлӓ пуалтыт:
Ажедмашвлӓ
Категори:Швеци халавлӓ Ш Ш Ш
Ангрекум
Ангрекум (Angraecum ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 220 йиш тӹрлӹ ангрекум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вӹд кымыжвуй
Вӹд кымыжвуй (Natrix tessellata) — Colubridae йиш группыш кымыжвуй йыхыш пырышы кечӹвӓл Европышты дӓ вадывел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол дӓ пачдымывлӓ (жава, мыни дӓ ӱшвуй) качшы эксӹкдӹмӹ вӹд кӹшкӹ. Кытшы 1.0–1.3 см лин кердеш. Ӓвӓ вӹд кымыжвуйвла, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Кӹшкӹвлӓ
Пертек
Пертек (турокла Pertek ) — Турцин, кечӹвӓл Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.079 (пӱэргӹ: 7.000; ӹдӹрӓмӓш: 6.079) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сусуз
Сусуз (турокла Susuz ) — Турцин, йыдвел Карс илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.160 (пӱэргӹ: 6.687; ӹдӹрӓмӓш: 6.473) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Батман (хала)
Батман (турк Batman ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Батман илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 298 342 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Финш аратинга
Финш аратинга (Psittacara finschi, Aratinga finschi) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Гватемала, Сальвадор, Никарагуа, Коста-Рика дӓ Панама) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 90 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
728 и
728 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Валери, Поль
Поль Валери́ (фр. Paul Valéry; лачокла лӹмжӹ Амбруа́з Поль Туссе́н Жюль Вале́ри (фр. Ambroise Paul Toussaint Jules Valéry); 30 октябрь 1871, Сет, деп. Эро — 20 июль 1945, Париж) — француз поэт, эссеист, философ. Поль Валери лыдышвлам, прозым, кунст, истори, литература дӓ музыка гишӓн эссевлӓ дон афоризмвлӓм сирен.
Поль Валерин поэзи вӹкӹ анжалтышыжы
Поль Валери Мӱлӓндӹлоштыш тангыж тӹрӹштӹ Сетӹштӹ шачын. Символист Стефан Малларме (Стéпхане Маллармé) дон пӓлӹмӹ лиӓш манын, тӹдӹ Парижӹш ӹлӓш ванжа. Валери университетӹштӹ юриспруденцим тыменьӹн дӓ дипломым нӓлмӹжӹ паштек пӹтӓри вырсы министерствышты, варажы, 1900-1922-шы ивлӓн увервлӓн агенствышты пӓшӓлен. 1937-шӹ и гӹц колымыжы якте Цоллéге де Франце институтышты поэзин профессоржы ылын.
Поль Валери модернист ылеш, но темы дӓ техника, стиль шотышты агыл модернист: тӹдӹлӓн классический форман, символан дӓ антик тематикӓн лыдышвлӓ лишӹл ылыныт. ӹшкӹмжӹм тӹдӹ архитектор гань ылшы поэтеш шотлен, шамаквлӓ дон темпельӹм (храмым) чанген. Тидӹм, шамаклан, Еупалинос оу л´арцхитецте (Эупалинос ӓль архитектор,1921) лыдышыштыжы ужаш лиэш. Валерин лыдышвлӓжӹ пиш интеллектуальневлӓ ылыт. Малларме гишӓн сирӹмӹжӹ годым ("Сур Маллармé", Морцеауь цхоисис, 1930) тӹдӹ сӱрреалистлӓ лыдышвлӓм сирӹмӹ гишӓн пӓлдӹртӓ: "Трансышкы пыртышы дӓ яжо мастар гань тӹрдӹмӹ цевер лыдышвлӓм сирӹмешкӹ, пӓлӹмӓш дон информацим кымдан кычылт, йориок дӓ пӓленок яжо кӱкшӹцӓн агыл пӓшӓм шукым сирӹнем."
Лыдышвлӓм сирӹмӹ вӹкӹ Поль Валери "Сӱрреализмӹн манифестӹм" сирӹшӹ Андре Бретон (Андрé Бретон, 1896-1966) гань ак анжы. Кокшыжы ӹшке манифестӹштӹжӹ тенге сирӓ: "Иктӓ вӓрӹшкӹ йӓнгӹм кӓндӓрен шӹцзӹмӹдӓ годым, кынам шанымашвлӓдӓм концентрируен кердӹдӓ, тӹнӓм кердмӹдӓ семӹнь иктӓ-мам сирӹдӓ. <...> Сирӹдӓ пӹсӹн, темы гишӓнӓт шанаш акат кел, тенге пӹсӹн- сирӹмӹ паштек нимахань шанымашат ӹнжӹ код дӓ угӹц тӹдӹм лыдаш ӹшкӹмӹм орландараш ӹнжӹ ли."
Валери лыдышвлӓштӹжӹ тӱнӹш реалитетлӓн пӹсмӓнӹм шӹндӓ. Тӹдӹ шижмӓшвлӓм, пышвлӓм дӓ сентиментвлӓм утла когонжок ак кычылт. Лыдыш махань лишӓшлык, тидӹ гишӓн тӹдӹ "Ла Литтéратуре" (Морцеауь цхоисис, 1930) артикльӹштӹ тенге сирӓ: "Лыдыш шамын айожы лишӓшлык. Тидӹ гӹц пасна нимат линжӓт ак керд. Айо- тидӹ мадмаш, но айо шӱлӹшӓн мадмаш, тӹдӹн правилывлӓ дон функцижӹ лишӓшлык ылыт. Тӹдӹ техень ӹлӹмӓшӹм анжыкта, кыды лачокыштыжы укеӓт, ритмывлӓ дон иктӓ-махань состояни дон кымдецӹм (пространствым) анжыктымаш. Ти кымдецӹштӹш иктӓ-махань вӓрӹм йӓшнен аят ӓль тӹдӹн ире дон цевер ылмыжым анжыктат. <...> Кынам айо эртӓ, тӹдӹ гӹц нимат кодшашлык агыл. Йӹрвӓш лач ломыж дӓ ташкен шӹндӹмӹ серпантинвлӓ веле кодыт."
1892-шы ин Поль Валери Маллармен йӹргецшӹм кода дӓ келгӹ депресси дон кризисӹш вӓрештеш. Тидӹ паштек воксьокат поэзим кодаш шана. Коклы и нӓрӹ тӹдӹ ик лыдышымат ак публикуйы, но тенге гӹнят сӹлнӹшая ӹлӹмӓш паштек со тӹшлӓ. Ти ивлӓн тӹдӹ математика дон махань-шон анализвлӓм тергӹшӹ шӹнцӹмӓшвлӓ (наукывлӓ) дон интересуялтын. 1892-1917-шӹ ивлӓ лошты сирӹмӹ пӓшӓвлӓ логӹц техеньвлӓм пӓлдӹртӓш лиэш: Интродуцтион á ла мéтходе де Леонард де Жинци (Леонард да Винчин методышкыжы пыртымаш, 1895), кышты кунст, шӹнцӹмӓш дӓ мыштымаш лоштыш кӹлвлӓ гишӓн шая кеӓ. Вес пӓшӓжӹ Ла соирéе ажец Монсиеур Тесте (Вады мсйӧ Тестен сага,1896) маналтеш. Ти пӓшӓштӹ мсйӧ Тестенӹн интеллектшӹ, шижмӓшвлӓжӹ дӓ шанымашвлӓжӹ гишӓн шая кеӓ. 1894-1945-шӹ ивлӓ лошты Поль Валери ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓм, шанымашвлӓм, эссевлӓм сирен. Нӹнӹм 29 томан альбомвлӓшкӹ (Цахиерс, "Альбомвлӓ"). 1941-шӹ ин лыкмы альбом Тел Яуел (Техень махань ылат) маналтеш дӓ ти лӹмӹм 1960-шы ивлӓн сӹлнӹшаям шӹмлӹшӹ ик группа вӓк намалын.
1917-шӹ ин александриин лыдыш стиль дон Валери Ла Йеуне Паряуе (ӹрвезӹ Парка) лӹмӓн поэмӹм сирӓ, кыды нелӹ йӹлмӹ дон сирӹмӹ лин гӹнят, пиш кымдан пӓлӹмӹ дӓ яжон вӓшлимӹ лин. Тенге поэтӹн лӹмжӓт шӓрлен кен. Ти поэмӹштӹ эдемвлӓлӓн ма пуйырен, тӹдӹм шӹртӹвлӓ дон пынен шӹнзӹшӹ сек изи дӓ ӹрвезӹ Пуйырымаш йымы гишӓн шая кеӓ. Грек мифологиштӹ техень йымы кымыт улы. Ла Йеуне Паряуе-штӹ сӓмӹрӹк ӹдӹр гишӓн сирӓлтеш, кыдын кӧргӹштӹ шомаш дон шижмӓшвлӓ понгыжалтыт. ӹдӹрӹн шамыштыжы сулыкдымы ылмаш дӓ пӓлӹдӹмӹ у шижмӓшвлӓ икӹжӓк-иктӹштӹ дон кредӓлӹт. Лӹвӓлшижмӓшӹштӹ ма лиӓлтеш, поэт тӹдӹм шӹнцӹмӓшӹн анжалтыш гач поэмӹштӹ ынгылдара. Ти вашталтмашвлӓ ик йыдым лиӓлтӹт, кынам Парка омын паштек трӱкок понгыжалт кеӓ.
Тӓнгвлӓжӹ ядмы паштек 1920-шы ин Валери ӹрвезӹ годшаш лыдышвлӓжӹм иквӓреш Албум де жерс анциенс (Тошты лыдышвлӓн альбомышкы) поген. Ти лыдышвлӓштӹ поэт Малларме гань итӹрӓ лыдышвлӓм сирӓш цацен. Кок иштӹ лыкмы лыдыш книгӓжӹн Цхармес (Шарм) лӹмжӹ ик семӹньжӹ латин йӹлмӹштӹш "цармина" (лыдыш) шамак дон, вес семӹньжӹ мужедмӓш, йозы, аздарымаш дӓ цевер дон кӹлдӓлтӹн. Лач ти книгӓ гӹц Валерин сек пӓлӹмӹ Ле Циметиéре марин, (Шӹгерлӓ тангыж сирӹштӹ, 1920) лыдышыжы ылеш. Тӹдӹ классический рифман, соты, раскыды, кечӹвӓлвел тангыж гань симсӹ дӓ мрамор гань ошы. Тиштӹ Сетен доны тангыж тӹрӹштӹ кишӹ шӹгерлӓ гишӓн сирӓлтеш, кышак, жеп эртӹмӹкӹ, поэтӹм ӹшкӹмжӹмӓт тайымы. Лыдышышты эдемӹн кӹтӹк курымжы дӓ пӧртӱн курымаш ылмыжы, ӹлӹмӓшӹн динамикӹжӹ дӓ ӹлӹшӹ агыл тӓрвӓнӹдӹмӓш икӹжӓк-иктӹштӹ ваштареш шалгат. Шайыштшы колымаш гишӓн шаныкален дӓ шӹгерлӓштӹ кӓнен кишӹвлӓн партьышкы кеӓш сӹгӹрӹмӹ юкым колеш. Но тӹдӹ понгыжалт кеӓ дӓ ӹлен анжаш дӓ тӹдӹм пӓлен нӓлӓш келмӹм ынгыла.
Цхармес лыдышвлӓ паштек Валерим пиш шотеш пиштӓш тӹнгӓлӹт дӓ тӹдӹ французвлӓн ӧртӹм, французвлӓн шанымашым дӓ шӱлӹшӹм есприт францаис-ым анжыктышы поэтеш шотленӹт. Тӹдӹм поэзи, шӹнцӹмӓш, кунст дӓ философи гишӓн шайыштшы докладвлӓм ӹштӓш, эссевлӓ дон артикльвлӓм сирӓш ядыныт. Техень кӹтӹк жанран сирӹмӹ пӓшӓвлӓжӹм 1924-шӹ и годшен Жариéтé (Ма-шонвлӓ) лӹм доно книгӓвлӓшкӹ погымы. Цилӓжӹ 5 техень книгӓ погынен (И 1924, ИИ 1929, ИИИ 1936, ИЖ 1938, Ж 1944). 1925-шӹ ин Поль Валерим Францин Академин членешӹжӹ айырат. Тӹдӹн лӹмжӹ сӹлнӹшая дон эстетикӹм шӹмлӹшӹвлӓ лошты пиш кого авторитетӓн ылеш. Автор дон текст гишӓн шаныкален, Поль Валери автор дон текстӹм нигынамат идентифицируяш ак ли дӓ литературне йӹлмӹ кечӹйӹде кычылтмы йӹлмӹ гӹц айырлалтеш, манын.
Нӓлмӹ: "Цикмӓ" журнал, 2000 № 3
Пӓшӓвлӓжӹ
В В
Трагопан
Трагопанвлӓ (Tragopan) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ трагопан улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Лӱддемани
Лӱддемани (Lueddemannia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла - Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 3 йиш тӹрлӹ лӱддемани улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эммануэль Макрон
Эммануэль Макрон (Emmanuel Macron, [emanɥɛl ʒɑ̃ miʃɛl fʁedeʁik makʁɔ̃]) — 1977 елның 21 декабрьында туган - олы Франция дәүләт хезмәткәре. Ул 2017 - 2022 елларда Франция Республикасы президенты иде.
Категори:Франци персоналивлӓ
Кого вуян кымыжвуй
Кого вуян кымыжвуй (Natrix megalocephala) — Colubridae йиш группыш кымыжвуй йыхыш пырышы Турци, Грузи, Азербайджан дӓ Российиштӹ (Кавказиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ тритон, пачдымывлӓ (жава, мыни дӓ ӱшвуй), кол дӓ каля качшы эксӹкдӹмӹ вӹд кӹшкӹ. Кытшы 90–120 см лин кердеш.
Июнь
Июнь (Iunius ) — Григориан календарьын кудымшы тӹлзӹжӹ. Июнь 30 кечӓн тӹлзӹ.
Кого вуян кымыжвуй
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кӹшкӹвлӓ
Неарктика
Неарктика (Oecozona nearctica) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Шарлотт (Йыдвел Каролина)
Шарлотт (англла Charlotte ) — Америкын ушымы штатвлӓн Йыдвел Каролина штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 771 км². 2010-шы ин тӹштӹ 731,424 эдем ӹлен.
Категори:Йыдвел Каролина
Катри
Катри (Katria katria) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел-покшал Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш катри веле улы. Кытшы 13 см лин кердеш.
Кӹрӓн калпакан попугай
Кӹрӓн калпакан попугай (Pyrilia haematotis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты, кечӹвӓл-ирвел Мексика гӹц йыд-вадывел Колумби якте вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 21 см, нелӹцшӹ 165 г якте шоэш.
Мазгирт
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Астерискус
Астерискус ( Asteriscus ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
Билиран
Билиран (англла Biliran Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 555.4 км². 2000-шы ин тӹштӹ 140 274 эдем ӹлен.
Чылдыр (хала)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Билиран
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
729 и
729 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Тинаму
Тинаму ганьывлӓ дон тинаму йишвлӓ (Tinamiformes дон Tinamiformes) — Palaeognathae йыхыш пырышы Мексикышты, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи качкыш кеквлӓ. Цилӓжӹ 47 тӹрлӹ тинаму улы. Кытшы 14–49 см, нелӹцшӹ 43 г – 1,8 кг якте лин кердеш.
Классификаци
├─ Nothurinae (Rhynchotinae) — Степные тинаму └─ Tinaminae — Лесные тинаму
Чатем альбатрос
Чатем альбатрос (Thalassarche eremita) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Чатем ошмаотывлӓштӹ (Tarakoikoia) эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90 см, нелӹцшӹ 3.1–4.7 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Альбатросвлӓ
Палеарктика
Палеарктика (Oecozona palaearctica) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Сарикӓ логерӓн ала кӓдӹ
Сарикӓ логерӓн ала кӓдӹ (Ptilinopus solomonensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Монал
Моналвлӓ (Lophophorus) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ монал улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
730 и
730 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Мексика
Мексика (испанилӓ México; официал лӹмжӹ — Estados Unidos Mexicanos) — Йыдпел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, кечӹвӓлнӹ дӓ вадывелнӹ Шӹпӓн океан, кечӹвӓл-ирвелнӹ Гватемала, Белиз дӓ Кариб тангыж, ирвелнӹ Gulf of Mexico доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 112,322,757 эдем ӹлен.
Категори:Мексика
Тургутлу
Тургутлу (турокла Turgutlu ) — Турцин, кечӹвӓл Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 139.897 (пӱэргӹ: 70.135; ӹдӹрӓмӓш: 69.762) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Тургут» ('a male name') дон «-лу» ('tribe maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
2014 и
2014 и — XXI курымын ижӹ.
Ти ин февральын Сочиштӹ Тел Олипмпиады эртен дӓ мартын Руш Эл Украинын Крым ошмаоты нержӹм аннексируен. Майын Кырык Мары район вуйлалтышеш Сеюш Васлим шагалтымы. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Араб пирӹ
Араб пирӹ ( Canis lupus arabs ) — Араб полуостровышты вӹд лишнӹ пивлӓн йыхыш пырышы пирӹ. Сек коговлӓжӹ 66 см кыташ лин кердӹт. Массышты 18 - 20 кг якте шоэш.
Ангулоа
Ангулоа (Anguloa ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ ангулоа улы.
Араб пирӹ
Категори:Пивлӓ
Ангулоа
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Жанна д’Арк
Жанна Д’Арк (Jeanne d'Arc, 1412 кытлан — 30 май 1431) — Францин халык патыржы, Шӱдӹиӓш вырсы годым Францин армижӹм вуйлатышы. Бургундвлӓн кидӹшкӹштӹ вӓрештмӹкӹжӹ, тӹдӹм англичанвлӓлӓн пуат дӓ тидӹ паштек еретик семӹнь тӹдӹм тылеш йылатен пуштыт. Жеп эртӹмӹкӹ реабилитируят дӓ Католик церкӹн Валгыды кукшӹцӹм пуат.
Ж
Ыжар аратинга
Ыжар аратинга тенгеок Мексика аратинга (Psittacara holochlorus, Aratinga holochlora) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала, Сальвадор, Никарагуа, Коста-Рика, Гондурас дӓ Панама) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 27-31 см, пачшы 14 см якте шоэш. Пӹжӓшӹштӹ 3-4 мыны якте лин кердеш.
Категори:Попугайвлӓ
Июль
Июль (Iulius ) — Григориан календарьын шӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Июль 31 кечӓн тӹлзӹ.
Патнос
Патнос (турокла Patnos ) — Турцин, Кечӹвӓл Агры илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 140,490 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
2015 и
2015 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
731 и
731 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кони
Кони (Konia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы вадывел Камерунышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ кони улы. Кытшы 9.3-11.2 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Канада
Канада (англла дӓ французла Canada) — Йыдпел Америкыштыш кугижӓнӹш. Кечӹвӓлнӹ Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ, ирвелнӹ Атланти океан, вадывелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 34,454,000 эдем ӹлен.
Категори:Канада
Бальзамориза
Бальзамориза ( Balsamorhiza ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Гарри Поттер
Га́рри Дже́ймс По́ттер (Harry James Potter) — англи ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ Дж. К. Роулингӹн Гарри Поттер гишӓн шайыштшы романвлӓн сериштӹн тӹнг персонажшы. Гарри Поттерӹм йозывлӓм ӹштен мыштышы семӹнь пӓлӹ ылеш, кыды Волан-де-Морт Шим магым сӹнген кердӹн.
Г
Figuren der Harry-Potter-Romane
Шим калпакан попугай
Шим калпакан попугай (Pyrilia caica) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Бразилиштӹ, Франци Гвиана, Гайана Суринам дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Сэльвин альбатрос
Сэльвин альбатрос (Thalassarche salvini) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш У Зеландин Баунти дӓ Вадывел Чаин ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.56 см, нелӹцшӹ 3.3–4.9 кг якте шоэш.
Салихли
Салихли (турокла Salihli ) — Турцин, кечӹвӓл Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 156.689 (пӱэргӹ: 77.325; ӹдӹрӓмӓш: 79.364) эдем ӹлен.
Сэльвин альбатрос
Категори:Альбатросвлӓ
Салихли
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Салих» ('a male name') дон «-ли» ('tribal maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Жерӓ газет
Жерӓ газет — кырык дӓ кожла марынвлӓн тӹнг газетӹштӹ.
1926 ин 24 январь годшен лӓктеш. Тӹнӓм лӹмжӹ «Кыралшы» ылын, а 1930-шы ин ноябрь гӹц -«Ленин корны». Кынам райгазетвлӓн редактор Н. М. Еропов ылын, 1993-шы ин 18 апрель гӹц «Жерӓ» кырык марла сирӹмӹ статьявлӓ доно пасна газет семӹнь лӓктӓш тӹнгӓлӹн.
Кырык мары йӹлмӹ Мары Элӹн Госсобранин сессиштӹ пингӹдемдӹмӹ закон семӹнь государственный статусым нӓлӹн. Тенге мӓ, кырык марынвлӓ дон кожла марынвлӓ, ӹшке праванам тӹрӹснек кычылт кердӹнӓ. А пӹтӓришӹ кырык марла газет 1919 ин 17 январьын Казань халашты пецӓтлӓлт лӓктӹн — «Незерӹн шамакшы», 1920 ин 11 сентябрь гӹц — «ТӦр», 1931—1935-шӹ ивлӓн сӓмӹрӹквлӓлӓн — «Комсомол юк». Йоласал район годым — «Большевик корны» (1937—1953 ивлӓн), «Ленин знамя» (1953—1958 ивлӓн).
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Цилӓ
Гваделупа аратинга
Гваделупа аратинга (Psittacara labati, Aratinga labati †) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Гваделупа) вӓшлиӓлтшӹ вымерший аратинга попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Пӹлӹшӓн фазан
Пӹлӹшӓн фазанвлӓ (Crossoptilon) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ пӹлӹшӓн фазан улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Биледжик
Биледжик (турк Bilecik ) — Вадывел Турцин халажы. Биледжик илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 39 453 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ефимов, Измаил Варсонофьевич
Биографижӹ
Кӱшӹл Пӹнгель школышты, Азаныштыш артьнык училищештӹ дӓ Москваштыш В. И. Суриков лӹмӓн Артньык институтышты тыменьӹн. Мары Эл Президетӹн Тӹнг герольдмейстержӹ. Артньык семӹнь Ефимов ӹшке пӓшӓвлӓжӹм реалист семӹнь вазаш тӹнгӓлӹн дӓ 1990-шы ивлӓ годшен этнофутуризм шӱлӹшӓн пӓшӓвлӓм сирӓ. Пӓшавлӓжӹ шукы анжыктымашышыты ылыныт. Вескид сӓндӓлӹквлӓштӹ: Венгриштӹ (1993 - 1996 ивлӓштӹ), Суомиштӹ (2000 и) дӓ 2008-шӹ ин Эстоништӹ.
Артньыкын корным кӹчӓлмӓш
Измаил Ефимовын пӓшӓвлӓжӹ кунстын (искусствын) шукы йӹжӹнгжӹм ӓвӓлтӓ: монументӓн кунст, тӹрлӹ (шукы йиш) жанран картинвлӓ, пейзаж дон натюрмортвлӓ, портретвлӓ, графика дӓ геральдика. В. И. Суриков лӹмӓн Артньык институтышты тыменьмӹжӹ годымок эче Измаил Ефимов туан халыкнан ӹлӹмӓшӹжӹм диплом пӓшӓ картинжӹ "Мыры айо" (1977 и) гач кымдан анжыктен моштен.
Соцреализм дӓ И. Ефимов
Ефимов-артньык, ӹшке кредожым соцреалист семӹнь виӓнгден, тидӹжӹм пӹтӓриш картинвлӓштӹжӹ: "Фронтыш ыжатат" (1979), "Айо кечӹн" (1980), "Тьотямын кудыжы" (1984), "Эртӹшӹ кечӹ" (1984), "Пашкудылан пӧрт" (1985), "Мӓмнӓн спутникнӓ" (1986), "Нелӹ корны" (1991).
Ажедмӓшвлӓ:
Категори:Марывлӓ
Якшар шӹргӓн аратинга
Якшар шӹргӓн аратинга (Psittacara mitrata, Aratinga mitrata) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэлы, Эквадор, Перу дӓ Колумби) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 34–38 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Манитоба пирӹ
Категори:Пивлӓ
Тринидад дӓ Тобаго
Тринидад дӓ Тобаго (англла Trinidad and Tobago; официал лӹмжӹ — Republic of Trinidad and Tobago) — Йыдпел Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2011-шӹ ин тӹштӹ 1,310,000 эдем ӹлен.
Категори:Тринидад дӓ Тобаго
Бугсук
Бугсук (англла Bugsuk Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 119 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Кажар лидӹ
Кажар лидӹ - Микрӓк вел Петуксола лишнӹш лидӹ.
Голарктика
Голарктика (Oecozona holarctica) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Якшар логерӓн ала кӓдӹ
Якшар логерӓн ала кӓдӹ (Ptilinopus viridis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
733 и
733 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Назымие
Назымие (турокла Nazımiye ) — Турцин, ирвел Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.624 (пӱэргӹ: 2.082; ӹдӹрӓмӓш: 1.542) эдем ӹлен.
Кыргельӹ
Кыргельӹ (Falco subbuteo) — вӓрӓш йиш кеквлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи хир кек. Кыргельӹн кӱкшӹцшӹ 29—36 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 74—84 см, нелӹцшӹ 175—285 г якте шоэш.
Афротропика
Афротропика (Oecozona afrotropica) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Кыргельӹ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кеквлӓ Категори:Хир кеквлӓ
Афротропика
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Кажар нер (алык)
Кажар нер - Шур вел Вӹцпистӹ лишнӹш алык.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Алыквлӓ
Лофура
Лофуравлӓ (Lophura) — фазан йишвлӓн группыш пырышы ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фазанвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ лофура улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Гватемала аратинга
Гватемала аратинга (Psittacara rubritorquis, Aratinga rubritorquis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Гватемала, Сальвадор, Никарагуа дӓ Гондурас) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Куба
Куба (испанилӓ Cuba; официал лӹмжӹ — República de Cuba) — Йыдпел Америкыштыш ошмаоты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 11,239,363 эдем ӹлен.
Категори:Куба
Саруханлы
Саруханлы (турокла Saruhanlı ) — Турцин, вадывел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 58.149 (пӱэргӹ: 28.955; ӹдӹрӓмӓш: 29.194) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Сарухан» ('a male name') дон «-лы» ('tribe maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Брахилена
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
Анектохил
Анектохил (Anoectochilus ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ анектохил улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Букас Гранде
Букас Гранде (англла Bucas Grande) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 124,45 км². 2015-шы ин тӹштӹ 22 314 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
734 и
734 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Порроглоссум
Порроглоссум (Porroglossum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Колумби, Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 28 ӓль 41 йиш тӹрлӹ порроглоссум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Аярлӹпӹ
Аярлӹпӹ тенгеок Выри-вырвыр (Coccinella septempunctata) — аярлӹпӹвлӓн йиш группыш дӓ шӱшкӓн тыманавлӓ йыхыш пырышы Палеарктикышты, Европышты, Азиштӹ дӓ йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы. Аярлӹпӹн кӱкшӹцшӹ 5,2–8 мм лин кердеш.
Категори:Капшангывлӓ
Юлидохромис
Юлидохромис (Julidochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ юлидохромис улы. Кытшы 7–15 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Сакраменто (Калифорни)
Сакраменто (англла Sacramento ) — Америкын ушымы штатвлӓштӹ Калифорни штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 257.0 км². 2019-шӹ ин тӹштӹ 489 676 эдем ӹлен.
Индомалай
Индомалай (Oecozona indomalaya) — Мӱлӓндӹн биогеографи регионвлӓн гӹц иктӹжӹ.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Географи
Сакраменто (Калифорни)
Категори:Калифорни
Октябрь
Октябрь (October ) — Григориан календарьын лушы тӹлзӹжӹ. Октябрь 31 кечӓн тӹлзӹ.
Никарагуа аратинга
Никарагуа аратинга (Psittacara strenuus, Aratinga strenua) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Никарагуышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай.
Сиваслы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Никарагуа аратинга
Категори:Попугайвлӓ
735 и
735 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кроби
Кроби (Krobia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кроби улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Калифорни
Калифорни (California) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 423,970 км². 2010-шы ин тӹштӹ 37 253 956 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Йыдвел Каролина кымдецшӹ доно 3-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 1-шӹ ылеш. Штат статусым Йыдвел Каролиналан 9 сентябрьын 1850 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 31-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Сакраменто; сек кого халажы: Лос-Анджелес.
Зорина, Зоя Георгиевна
Кӱшӹл школышты тыменьмӓш
1966-1971-шӹ ивлӓ лошты МарКугПедИ-штӹ векид йӹлмӹвлӓн факультетӹштӹтыменьӹн.
Шӹнцӹмаш пӓшӓвлӓжӹ
1972-шы и годшен МарКугУ-шты пӓшӓлӓ. 1980-1982-шы ивлӓн Ленинграл университетӹн аспирантурыштыжы тыменьӹн. Профессор, МарКУ-н вескид йӹлмӹ факультетӹн деканжы.
З З З
Нарынзы шӹргӓн попугай
Нарынзы шӹргӓн попугай (Pyrilia barrabandi) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты, Боливиштӹ, Бразили, Колумби, Эквадор Перу дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Буриас
Буриас (англла Burias Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 417,4 км². 2010-шы ин тӹштӹ 555 573 эдем ӹлен.
Андыж
Андыж (Inula helenium ) — Asteraceae йыхыш пырышы покшал дон кечӹвӓл Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пеледшӹ шуды. Андыжын кӱкшӹцшӹ 90–150 см лин кердеш
Категори:Кушкышвлӓ
736 и
736 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Пософ
Пософ (турокла Posof ) — Турцин, йыдвел Ардахан илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9,215 (пӱэргӹ: 4,564; ӹдӹрӓмӓш: 4,651) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кула
Кула (турокла Kula ) — Турцин, ирвел Маниса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 48.009 (пӱэргӹ: 23.727; ӹдӹрӓмӓш: 24.282) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ