cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Пасинлер
Пасинлер (турокла Pasinler ) — Турцин, покшал Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.267 (пӱэргӹ: 17.175; ӹдӹрӓмӓш: 16.092) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Дигнате
Дигнате (Dignathe ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Дилохи
Дилохи (Dilochia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Комодо варан
Комодо варан (Varanus komodoensis) — варан йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ Комодо, Ринка, Флорес дӓ Джили Мотанг ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ дӓ варанвлӓн сек когожы. Кытшы 3 м, нелӹцшӹ 70 кг якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Калулуши (район)
Калулуши (англла Kalulushi District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 75 806 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Калулуши.
Категори:Коппербелт
Коперник, Миколай
Микола́й Копе́рник (Mikołaj Kopernik, Nikolas Koppernigk, Nicolaus Copernicus; 19 февраль 1473, Торунь — 24 май 1543, Фромборк) — поляк астроном, математик, экономист, каноник.
Категори:Польша персоналивлӓ
1254 и
1254 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Цынга
Цынга – лӓшкӓ докы лишӹл качкыш, но тӹдӹн руашыжым ак пӹчкедеп, кид ӓль савала доно тарват. Ц
Калулуши
Калулуши (англла Kalulushi ) — Замбин Калулуши районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 69 720 эдем ӹлен.
Текирдаг
Текирдаг (турокла Tekirdağ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Текирдаг илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 137 962 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Калулуши
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Олык Ипай
Олык Ипай (лачокла лӹмжӹ Ипатий Степанович Степанов, 24 март 1912, Тойметсола, Морко кымдем -1937) — алык мары поэт.
Мары литературын ярагата шӹдӹржӹ, кыце пӹсӹн пӹлгомышты кайын колтен, тенгеок пӹсӹн тӹдӹ йӧрен. Ти поэт мары поэзим модернизируен, лыдышвлӓн формышты дон ритмикыштым ваштлатен, тӹдӹ сонетвлӓм, триолетвлӓм, октавывлӓм, терцинывлӓм сирен. Литературыштыш процессвлӓм тӹдӹ яжон пӓлен, кыце руш тенгеок вадывел авторвлӓн пӓшӓвлӓштӹмӓт лыдын. Модернист манын сирӹшӹм гӹнят, Олык Ипайын лыдышвлӓжӹ агитаци дӓ пропаганда шӱлӹшӓн ылыт, тидӹ гишӓн Рая Бартенсӓт ӹшке книгӓштӹжӹ пӓлдӹртӓ. Тӹ годымок, ти поэт мары халыкын историжӹмӓт келгӹн пӓлен дӓ ӹшке семӹньжӹ ынгылен, ”Пирӹ” дон ”Айдар” лӹмӓн кок поэмым сирен.
Олык Ипай ӹшке годшаш реаливлӓ гишӓн шӹренок сирен дӓ ”колхоз” тематика поэзиштӹжӹ кымда вӓрӹм йӓшнӓ, тӹ годымок ти тематика доно сирӹмӹ лыдышвлӓштӹжӹ критиквлӓ тӹдӹлӓн алтазыкымат и моныт. Шамаклан ик лыдыштыжы ныр гишӓн сирӹмӹжӹ годым, “шӹжӹ ныр охырын шалга” манын сирен. Тидӹм критиквлӓ муссируяш тӹнгӓлӹнӹт дӓ поэт йориок колхоз нырым охырым анжыкта манын, шӹдӹн сиренӹт. Техеньӹрӓкок эче вес фактым моаш лиэш. Вес лыдышыштыжы поэт халык мырым кычылт, ”кечӹ лӓктӹ шӧртньӹ гань, той гань лиӓт, валышат” сирен. Критиквлӓ тидӹм поэт совет кӹлӹм ваштылеш дӓ Кого Революцин шӧртньӹ цӹрежӹм той цӹрешкӹ вашталтен манын сиренӹт.
Тенге Олык Ипайым 10-шы августын 1937-шы ин кычен кеӓт. Авторын 8 тетрадьшым дӓ 126 ӹлӹштӓшӓн машинкы доно пецӓтлӹмӹ текстшӹм конфискуят. Рая Бартенс Олык Ипайын ”Мланде пеледеш” поэма гӹц лаштыкым, ”Шӹжӹ тӱс”, ”Тел”, ”И. Т. Трофимофлан”, ”Шӹжӹ кечӹн”, ”Ошвуйвеледӹшӹм тӹнь кӹрӹц…”, ”Мыры дон мырызы гишӓн” дӓ ”Поэт С. Г. Чавайнлан” лыдышвлӓжӹм сӓрен.
Мане, тӹ ивлӓ годшен 70 и утла эртен. Ти нӹл сирӹзӹн ӹлӹмӓш корныштым анжал, кӹзӹтшӹ сӹлнӹшая нырыштына пӓшӓлӹшӹвлӓ махань иктешлӹмӓшвлӓм ӹштен кердӹнӓ?
Седӹ, ти шотышты шукы йиш ядмаш дӓ анжалтыш лин кердеш, но мӹнь ӹшкежӹ гӹнь кок мӓгӓлӹм анзыкы лыкнем: вес эдем вӹкӹ мокшым йылатыде анжымашым дӓ туан сӹлнӹшаянам уэмдӓш, модернизируяш цацымашым.
Ӹнянӹмӹ шоэш, марынвлӓ изин-олен вес марынын иктӓ-махань кӱкшӹцӹшкӹ шомыжылан сусу лиӓш тымень шона, тӹдӹ иктӓ-кышкы шон гӹнь, тӹдӹн лӹвӓлнӹ кишӹ ковержым ял лӹвецӹнжӹ шыпшыл ана нӓл, шайыцын толын, тупышкыжы кӹзӹм ан шырал пу дӓ ӧрдӹштӹ лин, худа пи гань вӹкӹжӹ ана опты, анзылныжат, коктешлен, иронивлӓ доно ана попыл.
Шамак толшеш, мӹнь ӹшкежӹ журналист Айзенворт гань йӓл мам чиӓт дӓ мам качкыт, тидӹ паштек оролышы лимем ак шо. Эдемӹн техень качествыжы йӹрнӹктӓрӓ вӓк.
Тӹ годымок, Олык Ипай вӹкӹ ӹшке жепӹнжӹ ик семӹнь анжыделыт, тӹдӹм критикуенӹт гӹнят, тӹдӹн мары литературым уэмдӓш цацымыжы мӹлӓнем импонируя. Кӹзӹтшӹ жепӹн мары литературыштына шукырак модернист, шукырак сӓмӹрӹк лӹм лиэш ылгецӹ, кыце туан сӹлнӹшаяна ӹлӹж кеӓ ыльы!
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
120 и
120 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Керигомни
Керигомни (Kerigomnia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Осипсола
Осипсола (Осипкино) — Аказын мулӓндӹштӹжӹ кишӹ сола, Виловат якте 1 уштыш. 2001-шы ин Осипсолашты 38 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Нарман
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тимор тангыж
Тимор тангыж — Азиштӹ дӓ Океаништӹ инди океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш изи тангыж.
Тимор тангыж тӹрӹштӹш сандалӹквлӓ: Индонези, Ирвел Тимор дӓ Австрали.
Саву ошмаоты
Саву ошмаоты (индон. Pulau Sawu) — Индонезиштӹ Изи Зонда ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 420 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 62 000 эдем ӹлен.
121 и
121 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Хилосхиста
Хилосхиста (Chiloschista) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ хилосхиста улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Британихтис
Британихтис (Brittanichthys) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ британихтис улы. Кытшы 5.5 см лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Софокл
Софо́кл (, 496 -406 Христосын шачмыжы якте) — кымдан пӓлӹмӹ афин трагик.
Февральын 495 Хр. ш. я. ин Афины хала лишнӹ Колонышты шачын. Софиллын улан йых гӹц ылын, яжо тыменьмӓшӹм нӓлӹн.
Категори:Кугезӹ Греци персоналивлӓ
1255 и
1255 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Стамбул
Стамбул тенгеок Истанбул (турокла İstanbul ) — Йыд-вадывел Турцин сек кого халажы, сӓндӓлӹкӹн экономика, индустри, выжалымаш, культура дон шӹнцӹмӓш покшалжы. Стамбул илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 1-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 12 782 960 эдем ӹлен.
Стамбул халан центр районвлӓ : Авджылар, Багджылар, Бахчелиэвлер, Бакыркӧй, Байрампаша, Бешикташ, Бейоглу, Фатих, Газиосманпаша, Гӱнгӧрен, Кадыкӧй, Кягытхане, Кӱчӱкчекмедже, Шишли, Ӱскӱдар, Зейтинбурну.
Эссен дӓ Печ доно Стамбул 2010 ин Европын культура вуйхалажы ылын.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Напаскиак
Категори:Аляска
Китве (район)
Китве (англла Kitwe District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 376 124 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Китве.
Шимӓкӓ агама
Шимӓкӓ агама (Laudakia melanura) — агама йишвлӓн группыш пырышы Иран, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Ондрин Валька
Ондрин Валька (лачокла лӹмжӹ Валентин Андреевич Афанасьев, 27 февраль 1954-шӹ и, Йынгы-Кушыргы) — 1971-шӹ ин Йоласал школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ Ленинградыш кен, тӹштӹ техникеш тыменьӹн. Кӱшӹл пӓлӹмӓшӹн дипломым Волгоградыштыш юридический институтышты нӓлӹн. Йошкар Олашты ӹлӓ.
Сирӓш 1970-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн, лыдышвлӓ дон кӹтӹк прозым сирӓ. Пӓшӓвлӓжӹм «Йӓмдӹ ли», «Жерӓ», «Кугарня»,«Марий Эл», «Молодежный курьер» газетвлӓштӹ дӓ «У сем», «Пачемыш» дӓ «Ончыко» журналвлӓштӹ пецӓтлӹмӹ. Сек яжо лыдыш книгӓжӹ Шамак маналтеш (1996). Масакан «Икӓнӓ Опанас…» книгӓжӓт лыдшывлӓ лошты интересӹм понгыжтарен. Ондрин Валькан лыдышвлӓжӹм комилӓ, рушла дӓ финнлӓ сӓрӹмӹ.
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Уэльсвлӓ
Mary Jones • Уильям Джонс • Kelly Jones • Бертран Рассел • Gwyneth Jones • Эньюрин Бивен • Оуайн Глиндур William Rees • Gareth Edwards • Ruth Jones • Дэвид Ллойд Джордж • Родри Морган • Ричард Бартон • Кэтрин Зета-Джонс]]
Уэльсвлӓ — Уэльс ( Кого Британиштӹ) ӹлӹшӹ кельт халык, ӹшкӹмӹштӹм нӹнӹ "кимрвлӓ" маныт. Ти халык лӹм доно Англиштӹ Камбри область лӹмжӹм намалеш. Уэльсвлӓн шотышты 16 миллион якте шоэш, кыдывлӓ логӹц кым миллионжы Уэльсӹштӹ ӹлӓ.
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Шефа (провинци)
Шефа (бисламала Shefa Provins, англла Shefa Province,‎‎ французла Province Shefa ) — Вануатун покшал-кечӹвӓл провинцижӹ. Йыдвелнӹ Малампа, кечӹвӓлнӹ Тафеа провинцивлӓ доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 45,280 эдем ӹлен. Территорижӹ 1.455 км². Вуйхалажы: Порт-Вила.
Лӹмжӹ
Провинци лӹмӹн этимологижӹ «Sh» (< 'Shepherd ') дон «Efa» (< 'Éfaté') шамаквлӓ гӹц лин.
1256 и
1256 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
122 и
122 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Рабле, Франсуа
Франсуа́ Рабле́ (François Rabelais; 1494, Шинон —, ) — француз сирӹзӹ, Ренессанс жепӓш европын рӧднӓ сатирикшӹ, гуманистшӹ «Гаргантюа дон Пантагрюэль» романын авторжы.
Пӓшӓвлӓжӹ
Р Р
1257 и
1257 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Луаншья (район)
Луаншья (англла Luanshya District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 147 908 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Луаншья.
Категори:Коппербелт
Союз МС
Союз МС — космический корабль. Союз корабльын остака модификаци.
Истори
Союз МС-ым 2015 ин РКК «Энергия»-шты ӹштӓш тӹнгӓлӹнӹт. МС - модернезированные системы. Ти модификациштӹ шукы у системым шӹнденӹт. Например:
Чонгешӹмäшвлä
{| class="wikitable mw-collapsible" !Эмблемы !Космонавт !Должность !Чонгештӹмӓш !Чонгештӹмӓш тӹнгӓлӹн !Чонгештӹмӓш
пӹтен !Колтышы организаци !Вел ! colspan="8" |
Эртӹшӹ чонгешӹмӓшвлӓ
(стартышты) (шӹцмӹштӹ) (стартышты) (шӹцмӹштӹ) (стартышты) (шӹцмӹштӹ) (стартышты) (шӹцмӹштӹ)
Кӹзӹтшӹ чонгештӹмӓшвлӓ:
(стартышы) (стартышты) (шӹцмӹштӹ) участник (шӹцмӹштӹ) участник
У чонгештӹмӓшвлӓ:
(стартышты) участник (стартышты) участник (шӹцмӹштӹ) бортинженер Ванде Хай
(шӹцмӹштӹ) боринженер
Категори:Астрономи
Осло
Осло — Норвегин вуйхалажы. Халашты 580 229 (2009) ӹлӹзӹ, нӹнӹ логӹц 25 % (139 878) вес сӓндӓлӹквлӓ гӹц толшы эмигрантвлӓ ылыт. Осло Норвегин политика, экономика дӓ культура покшалжы.
Категори:Норвеги О О О О
124 и
124 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Лакшадвип тангыж
Лакшадвип тангыж тенгеок Лаккадив тангыж — Азиштӹ инди океанын бассейнӹшкӹжӹ пырыш изи тангыж.
Категори:Тангыжвлӓ Категори:Инди океанын бассейнӹш пырышы тангыжвлӓ
Токат
Токат (турокла Tokat ) — Йыдвел Турцин халажы. Токат илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 124 496 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тимор варан
Тимор варан (Varanus timorensis) — варан йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ Тимор, Роти Саву ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 61 см, нелӹцшӹ 100–350 г якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
54 Network радиостанци
54 Network радиостанци (Radio Studio 54 Network) — итальян FM-радиостанци. 1985-ин лӓктӹн.
Тошты лым: перви маналтеш DJ Club Studio 54.
Тӹштӹ пӓшӓм ӹштӓш: Алекс Албано, Энцо диЧиара, Паоло Сиа, Деметрио Малгери, Франко Сицилиано.
Рекламный лозунгвлӓ: "Il bello della musica è che quando ti colpisce non senti dolore" (Боб Марли).
Программа сутка шуйнен.
Категори:Радио
125 и
125 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Пакистан агама
Пакистан агама (Laudakia pakistanica) — агама йишвлӓн группыш пырышы Пакистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
1259 и
1259 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Ала варан
Ала варан (Varanus varius) — варан йишвлӓн группыш пырышы ирвел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 2 м, нелӹцшӹ 14 кг якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Козаклы
Козаклы (турокла Kozaklı ) — Турцин, йыдвел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.090 (пӱэргӹ: 7.890; ӹдӹрӓмӓш: 8.200) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хрисосикнис
Хрисосикнис (Chrysocycnis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ хрисосикнис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Луфаньяма (район)
Луфаньяма (англла Lufwanyama District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 163 185 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Луфаньяма.
Категори:Коппербелт
1260 и
1260 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Брикон
Брикон (Brycon) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 43 тӹрлӹ брикон улы. Бриконвлӓн сек изижӹ 12см, сек когожы 80 см.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Шенкая
Шенкая (турокла Şenkaya ) — Турцин, йыд-ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 22.520 (пӱэргӹ: 11.280; ӹдӹрӓмӓш: 11.240) эдем ӹлен.
Капшангы
Капшангывлӓ (Insecta ) — ежӹнгӓн яланвлӓн (Arthropoda) йыхыш пырышы тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ цилӓжӹ 1 000 000 тӹрлӹ (махань-шон) капшангы улы.
Капшангывлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – энтомологи.
Луфаньяма
Луфаньяма (англла Lufwanyama ) — Замбин Луфаньяма районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2004-шӹ ин тӹштӹ 4 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
126 и
126 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Порт-Вила
Порт-Вила (бисламала, англла дон французла Port Vila ) — Вануатун дон Шефа провинцин кечӹвӓлвел Эфате ошмаотыышты вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2007-шӹ ин тӹштӹ 40,000 ӹлен.
Категори:Шефа Категори:Вануату халавлӓ
Киншаса
Киншаса (французла ‎‎ Ville de Kinshasa ) — Конго Демократи Республикын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 9 965 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 10 076 099 эдем ӹлен.
Категори:Конго Демократи Республика халавлӓ
1261 и
1261 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Раума
Ра́ума (Rauma, [ˈrɑumɑ], Raumo) — вадывел Финляндиштӹ хала, Ботнический заливӹн сир тӹрӹштӹжӹ.
Масаити (район)
Масаити (англла Masaiti District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 95 581 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Масаити.
Категори:Коппербелт
Раума
Хала статусым 17 май 1442 ин нӓлӹн.
Категори:Финлянди халавлӓ
Олту
Олту (турокла Oltu ) — Турцин, йыд-ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.218 (пӱэргӹ: 16.551; ӹдӹрӓмӓш: 15.667) эдем ӹлен.
Расин, Жан Батист
Жан Бати́ст Раси́н (Jean-Baptiste Racine, 21 декабрь 1639 — 21 апрель 1699) — француз драматург,  XVII  курымаш виӓн  француз драматургвлӓ логӹц иктӹжӹ. Тӹнӓм тенгеок Корнель дон Мольер сиренӹт.
Пӓшӓвлӓжӹ
Р Р
Андерсен, Ганс Христиан
Ханс Кристиан Андерсен (дат. Hans Christian Andersen, 2 апрель 1805, Оденсе, Дани — 4 август 1875, Копенгаген) — датчан сирӹзӹ дӓ поэт.
128 и
128 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Андерсен, Ганс Христиан
Лыдаш
https://web.archive.org/web/20110718132400/http://mariuver.info/mari/news/culture/2005/11/01.htm
Категори:Дани персоналивлӓ
Ремарк, Эрих Мария
Э́рих Мари́я Рема́рк, шачынжы Эрих Пауль Ремарк (Erich Maria Remarque, Erich Paul Remark, 22 июнь 1898, Оснабрӱк — 25 сентябрь 1970, Локарно) — 20-шы курымаш немӹц сирӹзӹвлӓ логӹц сек кмдан пӓлӹмӹ.
Пӓшӓвлӓжӹ
Р Р
1262 и
1262 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Кионофитон
Кионофитон (Kionophyton ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 - 5 йиш тӹрлӹ Кионофитон улы.
Масаити
Масаити (англла Masaiti ) — Замбин Масаити районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Кионофитон
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Питкас-Пойнт
Питкас-Пойнт (англла Pitkas Point тенгеок Pitka’s Point ; юпиклӓ Negeqliim Painga ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 3.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 125 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
129 и
129 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кашмир агама
Кашмир агама (Laudakia tuberculata) — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Пакистан, Инди, Непал дӓ Тибетиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Трабзон
Трабзон (турокла Tokat ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Трабзон илӹн вуйхалажы. 2010-шӹ ин тӹштӹ 234 063 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лафонтен, Жан де
Жан де Лафонте́н (Jean de La Fontaine; 8 июль 1621, Шато-Тьерри — 13 апрель 1695, Париж) — кымдан пӓлӹмӹ басньывлӓм сирӹшӹ француз сирӹзӹ.
Охонянсола
Охонянсола (Афонькино) — Изи Шӹндӹр ӓнгӹрӹн шалахай сирӹштӹжӹ, Аказ лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ шыпшылт вацшы сола. Виловат якте … уштыш. 2001-шы ин солашты 65 эдем ӹлен. Охонясолашты журналист Зосим Петрович Марьтянов шачын.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Лафонтен, Жан де
Категори:Франци сирӹзӹвлӓ Категори:Франци персоналивлӓ
Гаити
Категори:Гаити
Тейлор, Элизабет
Дама Эли́забет Ро́узмунд Те́йлор (Elizabeth Rosemond Taylor, 27 февраль 1932, Лондон — 23 март 2011, Лос-Анджелес — англо-американ актриса. Голливудын кугижӓтаржы. Элизабет Тейлорлан кок гӓна сек яжо ӹдӹрӓмӓш рольым мадмыжы гишӓн «Оскарым» пумы. Пӹтӓриш актриса, кыдын гонораржы миллион долларым эртен.
Фильмографи
Категори:Актёрвлӓ
131 и
131 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1264 и
1264 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Ӱнгӹ
Ӱнгӹ (Bubo bubo) — тымана йиш группыш пырышы хир кек.
Характеристикыжы
Тыманавлӓ лошты сек коговлӓ гӹц иктыжӹ. Латинлӓ ти лӹмӹм "тыманавлӓн тыманашты" манын сӓрӓш лиэш. Шылдыр шӓрӓлтӹшӹжӹ 2 м дӓ нелӹцшӹ 4 м якте шоэш. Ӱнгӹм пӓлӓш нелӹ агыл, тӹдӹн вуйжы пын пӹлӹшӓн ылеш. Чонгештӹмӹжӹ годым шылдырвлӓжӹ юкымат ак лыкеп.
Категори:Тыманавлӓ
Lepisosteidae
Леписостеусвлӓ (Lepisosteidae) — Леписостеус йиш (Lepisosteiformes) группыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты дон Антил ошмаотывлӓштӹ вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы (южгынам тангыж) колвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ леписостеус улы. Леписостеусвлӓн сек изижӹ 88 см, сек когожы 3 м.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Колвлӓ
Ӱэ
Ӱэ (Salix) - Мары Элышты шӹренок вӓшлиӓлтшӹ пушӓнгӹ. Иквӓреш шукын кушшы ӱэм "ӱэлӓ" маныт. Ӱэ вӹдӓнрӓк дӓ лывргы вӓрӹм ярата.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Олур
Олур (турокла Olur ) — Турцин, йыд-ирвел Эрзурум илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.327 (пӱэргӹ: 4.112; ӹдӹрӓмӓш: 4.215) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мпонгве (район)
Масаити (англла Mpongwe District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 64 371 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мпонгве.
Категори:Коппербелт
130 и
130 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Литва сӹлнӹшая
Литва сӹлнӹшая - литва йӹлмӹ доно сирӹмӹ литва халыкын сӹлнӹшаяжы. Анжал: Мицкевич Адам, Донелайтис Кристионас, Гӓда, Сигитас.
Категори:Европа сӹлнӹшаявлӓ
132 и
132 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Хисис
Хисис (Chysis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ хисис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Тафеа (провинци)
Тафеа (бисламала Tafea Provins, англла Tafea Province,‎‎ французла Province Tafea ) — Вануатун кечӹвӓлвел провинцижӹ. Йыдвелнӹ Шефа провинци, кечӹвӓлнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 33.301 эдем ӹлен. Территорижӹ 1.628 км². Вуйхалажы: Исангел.
Лӹмжӹ
Провинци лӹмӹн этимологижӹ «T» (< 'Tanna '), «A» (< 'Aniwa'), «F» (< 'Futuna'), «E» (< 'Erromango') дон «A» (< 'Aneityum') шамаквлӓ гӹц лин.
1265 и
1265 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Мпонгве
Мпонгве (англла Mpongwe ) — Замбин Мпонгве районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 9 035 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
133 и
133 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Ами
Ами (Amia calva) — амивлӓн (Amiidae) йиш группыш пырышы Йыдпел Америкышты (Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ дӓ Канадышты) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы кол. Амивлӓн озыжын сек изижӹ 50 см, сек когожы 65 см, ӓвӓжӹн сек изижӹ 65 см, сек когожы 70 см. Кытшы 109 см лин кердеш, шӹренжок 50 см якте веле. Нелӹцшӹ 9.75 кг якте лин кердеш.
Категори:Амивлӓ Категори:Колвлӓ
Милäускайте, Нийоле
Милäускайте, Нийоле (ш. 1950-2002) ― лиетува поэтесса. "Уршуле С.-ӹн омынжы" (1985) лӹмäн пӹтäриш лыдыш погымыжым поздаракын, кынам уж Лиетувашты модернизм поэзи цаткыдын ял вӹлнӹжӹ шалгымы годым веле лыктын гӹнят, тӹдӹн лыдышвлäжӹ тӧрӧк сӹнзäшкӹ керӹлтӹнӹт. Ти потессӹн поэзижӹ эмоциональне, но тенге гӹнят эмоцивлäм кидӹштӹ кычымы, поэтикӹн образвлäжӹ лыдшым карштарен вäк кердӹт- нӹнӹ äшӹштӹш шäлäтен шумы охоницä пыдыргывлä вуйта ылыт. Лыдышвлäжӹ кыце ӹдӹрäш гӹц ӹдӹрäмäш кушкеш- тидӹ гишäн шайыштыт. Ти ӹдӹрäмäш- äшӹндäрӹмäш, äшӹндäрӹмäшӹжӹ- цäрäн кыдаш шумы ӹшкет ылмаш дä иктӹлäнäт, нималанат ӹнян уке ылмаш, техень годым карштымашымат вäк шижäш цäрнет. Лыдышвлäштӹ паузывлä, кӹрӹлтмäшвлä ӹшке рольыштым мадыт, нӹнӹ ӹшке семӹньӹштӹ тӱнымбалым ынгылаш палшат- пӹлӹшӹштӹ тьонгымешкӹ, йӹрвäш колыштын. Пӹтäртӹш жепӹн тӹдӹн творчествыштыжы инди эротика поэзин элементвлä цаклалтыт.
Категори:Литва персоналивлä Категори:Литва сирӹзӹвлä
Аджыгӧл
Аджыгӧл (турокла Acıgöl ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.475 (пӱэргӹ: 10.769; ӹдӹрӓмӓш: 10.706) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сент-Мерис (Аляска)
Сент-Мерис  (англла St. Marys ; юпиклӓ Negeqliq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 130 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 500 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
1266 и
1266 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Вимгӹ
Вимгӹ - нерв шӹртӹ, нейрон, вимгӹ системӹн функционируйышы иктӹжӹ.
Категори:Анатоми
Конантси
Конантси (Konantzia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
135 и
135 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кигали провинци
Кигали (руандала Umujyi wa Kigali ; англла Kigali City; французла Kigali Ville) — Руандан сек изи провинцижӹ. Вуйхалажы: Кигали. Провинцин территорижӹ: 730 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 965 398 эдем ӹлен.
Кыва карем
Кыва карем - Микрӓк вел Йӓктӓнсола лишнӹш карем. Перви тӹштӹ кымалмы вӓр ылын.
Кигали провинци
Линквлӓ
Категори:Кигали
Кыва карем
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Эстон сӹлнӹшая
Эстон сӹлнӹшая - тӹнгжӹм эстонла сирӹмӹ эстон халыкын сӹлнӹшаяжы. Эстон сӹлнӹшаям первижӹ тенгеок латинлӓ дӓ немӹцлӓ сирӹмӹ. Анжал:Веске Михкель, Видеман, Фердинанд Иоганн, Таммсааре, Антон Хансен, Каплинский Ян, Луйк Вийви, Каукси Ӱлле.
Э
1267 и
1267 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Муфулира (район)
Муфулира (англла Mufulira District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 143 930 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Муфулира.
Категори:Коппербелт
136 и
136 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Исангел
Исангел (бисламала, англла дон французла Isangel ) — Вануатун кечӹвӓл-вадывел Танна ошмаотышты Тафеа провинцин вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 200 эдем ӹлен.
Категори:Тафеа Категори:Вануату халавлӓ
Туркестан агама
Туркестан агама (Paralaudakia lehmanni, Laudakia lehmanni) — агама йишвлӓн группыш пырышы Афганистан, Туркменистан, Узбекистан, Таджикистан дӓ Киргизиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 37 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм руш путешественник Александр Леман (Heinrich Kuhl, 1797 – 1821) лӹмеш пумы.
Категори:Агама йишвлӓ
Диломилис
Диломилис (Dilomilis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кого Антильвлӓштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ Диломилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Одунпазары
Одунпазары (турокла Odunpazarı ) — Турцин, йыд-вадывел Эскишехир илӹн дӓ Эскишехир халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 344.720 (пӱэргӹ: 169.769; ӹдӹрӓмӓш: 174.951) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «одун» ('wood') дон «пазары» (< «пазар» 'пазар') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хитроглосса
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӱэлӓ лап
Ӱэлӓ лап - Пӹзӹкныр вел Сарансола лишнӹш лапата.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Ндола (район)
Ндола (англла Ndola District ) — Замбин Коппербелт провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 374 757 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Ндола.
Категори:Коппербелт
1269 и
1269 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Джордж Оруэлл
Джордж Оруэлл (George Orwell, лачокла лӹмжӹ — Эрик Артур Блэр (Eric Arthur Blair; Мотихари, инди 1903— Лондон 1950) — англ сирӹзӹ дӓ публицист. 1907-шӹ ин Англиш ӹлӓш ванжен дӓ Этонышты школышкы каштын. 1922-28-шӹ ивлӓн Бирмашты армиштӹ служымыжы годым антимилитаризм дӓ антиипериализм ваштареш шалгышы лин.
Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Кого Британи персоналивлӓ
Хаджыбекташ
Хаджыбекташ (турокла Hacıbektaş ) — Турцин, вадывел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12.532 (пӱэргӹ: 6.115; ӹдӹрӓмӓш: 6.417) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кестель
Кестель (турокла Kestel ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ ирвел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 38.028 (пӱэргӹ: 18.971; ӹдӹрӓмӓш: 19.057) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тунджели
Тунджели (турокла Tunceli ) — Ирвел Турцин халажы. Тунджели илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.316 (пӱэргӹ: 19.526; ӹдӹрӓмӓш: 13.790) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
138 и
138 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Ошкан Васли
Ошкан Васли (Василий Яковлевич Симолкин) — 1920 ин 4 апрельӹн Вӹржӹкӓн солашты хресӓнь семняэш шачын. Андак Сарапай солашты тӹнгӓлтӹш, вара Пӧртныр шӹмиӓш дӓ Йоласал школвлӓм тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Цикмӓ халаштышы педтехникумыш тыменяш кеӓ. Педтехникумышты тӹнӓм Ф.Д. Данилов (Важмар) вуйлатымы доно сӹлнӹшая йӹргец ыштен. Йӹргецӹш каштшывлӓ лыдышвлӓм, шайыштмашвлӓм, очерквлӓм сирӓш тыменьӹнӹт. Пӹтӓри нӹнӹ ӹшкӹмӹштӹн пӓшӓвлӓвлӓштӹм «Тылип» лӹман кид доно сирӹмӹ журналеш лыктыныт, а варажы «Комсомол юк» газетеш, «У сем» журналеш пецӓтлӓш тӹнгӓлӹнӹт. Шукынжок ти йӹргецӹш каштшы ӹрвезӹвлӓ вараракшы пӓлӹмӹ литераторвлӓ линӹт. Нӹнӹ лошты Василий Симолкинӓт ылын.
Педтехникумым тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, тӹдӹ Ямангаш солаш толеш, школын директор семӹнь пӓшӓм ӹштӓ. Но сӓмӹрӹк ӹрвезӹ, шукырак пӓлӹмӓшӹм нӓлӓш дӓ яжорак специалист лиӓш шанен, 1939 ин Мары Кугижӓнӹш пединститутыш тыменяш пыра. Шанымыжым веле ӹштен ак шокты – Кого Ӓтямӱлӓндӹ вырсы ӓптӹртӓ. Кокшы курсышты тыменьшӹ студентӹм, токыжы анжалаш толын шоктыдеок, вес тангвлажӹ доно иквӓреш фронтыш нӓнгенӹт. 1941 ин, вырсын пӹтӓриш кечӹвлӓнок, лӱдӹшлӓ кредӓлмӓштӹ тӹдӹн курымжы кӹрӹлтӹн.
О О О Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
139 и
139 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Чиенги (район)
Ндола (англла Chiengi District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 83 824 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чиенги.
Категори:Луапула
Руанда провинцивлӓ
Руанда провинцивлӓ тенгеок Интара (руандала Intara y’u Rwanda ; англла Provinces of Rwanda; французла Provinces du Rwanda) — Руандаышты нӹлӹт провинци ( intara ) дон иктӹ провинци-хала ( umujyi ) улы.
Gadidae
Трескавлӓ (Gadidae) — Треска йиш (Gadiformes) группыш пырышы Йыдпел полушарин (ик йыхшы Кечӹвӓлвел полушарин) вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж колвлӓ. Цилӓжӹ 21 - 23 тӹрлӹ треска улы. Трескавлӓн сек изижӹ 15 см, сек когожы 2 м.
Руанда провинцивлӓ
Intara  (провинцивлӓ)
Gadidae
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Колвлӓ
Криптостома
Криптостома (Kryptostoma ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Димерандра
Димерандра (Dimerandra ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ Димерандра улы.
Ечӹ
Ечӹ лым мыч кашташ куштылта. Ечӹм ялеш чиӓт, тӹдӹ ӹшкежӹ кок кужы вӹцкӹж ханга постол ылеш, кушкӹлӓ ӓйӹмы кашар мычашан. Шачашыжы ечӹ Европа гӹц ылеш, шамаклан Йыпелвел Америкышты ечӹ вӓреш лым мыч кашташ манын лым ялвлӓм кычылтыт. Ечӹ лым мыч йыжна. Ечӹвлӓ шукы йиш лин кердӹт: ӓнгӹсӹр ечӹвлӓм тел спортышты, кымда ечӹвлӓм пышкыды лым мыч дӓ шӹргӹ лошты кашташ кычылтыт.
Ече курык — ече видше ойыртемалтше, курык тайыл вола да спорт дене кучылташ каске.
Спорт ече дене курык гыч волат полужесткий вӱчӧ ондак тыглай кучылталтеш. Тиде фильмыште ужаш лийын чапле пример «Серенада россий да кечан». Эркын-эркын ече модифицироваться. Икымше модификаций тӱргандыран тӱҥалше-влак кокла гыч иктыже — ечым пижыктышым анысыр тӱр дене заподлицо ӱлыч (мом 4-5) кӱртньӧ корно. Тиде, эн ончыч, пушеҥге чаракым ече фирн стачивание нерген (пешкыде пешкыдем лӱм, могай курыклаште чӱчкыдын лийын, тыгыде кристалл энґер коклаште чот дене), а кокымшо, лач ече дене виктараш йӧным пуа.
Умбакыже, спорт дене вияҥаш каске, курык ече, ечыгӱч муыт шке вариантшым, йолвундаш-влак дене пеҥгыде, да ботинкыжым лум.
Найтмьют
Категори:Аляска
140 и
140 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Гульд варан
Гульд варан (Varanus gouldii) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 140 см, нелӹцшӹ 6 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Варан йишвлӓ
Абажйӓр
Абажйӓр - Вӹтлӓ дон Ӹрде йогывлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 13,7 га нӓлеш. Йӓрӹн этимологижӹ Абаша пуэргӹ лӹм дӓ йӓр шамак доно кӹлдӓлтӹн.
Чиенги
Чиенги (англла Chiengi ) — Замбин Чиенги районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Абажйӓр
Категори: Йӓрвлӓ
Алпу
Алпу (турокла Alpu ) — Турцин, йыдвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.884 (пӱэргӹ: 6.915; ӹдӹрӓмӓш: 6.969) эдем ӹлен.
1270 и
1270 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Кого сӱмӓн агама
Кого сӱмӓн агама (Laudakia nupta) — агама йишвлӓн группыш пырышы Ирак, Иран, Афганистан дӓ Пакистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Тепебашы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тепе» ('кырык') дон «башы» (< «баш» 'вуй') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алма-Ата
Алма-Ата — (каз. Алматы) Казахстанышты хала. Халашты 1 977 011 ӹлӹзӹ (2021).
141 и
141 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Алма-Ата
Танылган кешеләр
Радионова Светлана Росприроднадзор җитәкчесе А А А
Ньюток
Ньюток (англла Newtok ; юпиклӓ Niugtaq ) —  Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 2.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 321 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Галкин, Иван Степанович
=Биографижӹ=
И. С. Галкин 16 сентябрьын 1930 У Ронгы кымдемӹн Рошня солаэш шачын. Ронгы кӹдӓлӓш школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Петроской университетӹштӹ финн-угр филологим тыменьӹн, кыдым пӹтӓрӹмӹкӹ Тарту университетӹн аспиратурышкыжы ванжен. 1956-шы и годшен МарНИИ-штӹ йӹлмӹ секторышты пӓшӓлен. Шукы жеп ти институтын директоржы ылын. 1972-шы ин Мары кугижӓнӹш университетӹм пачмыкы, тӹштӹ мары филологи кафедрын пӹтӓриш вуйлатышыжы ылын. 1991-шӹ ин доктор пӓшӓжӹм ӹшӹклен.
Категори: Мары персоналивлӓ
Диморфорхис
Диморфорхис (Dimorphorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Тангыж нужгол
Тангыж нужгол (Molva molva) — трескавлӓн йиш группыш пырышы ирвел Атланти океанышты (южгынам Ньюфаундленд) дон Мӱлӓндӹ лоштыш тангыжышты вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Тангыж нужголвлӓн кытышты 2 м лин кердеш, шӹренжок 1,8 м якте веле. Нелӹцшӹ 40 кг якте лин кердеш.
Категори:Трескавлӓ Категори:Колвлӓ
Циррхей
Циррхей (Cirrhaea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Циррхей улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӱэ лидӹ
Ӱэ лидӹ - Йоласал вел Йӓкӹныр сола лишнӹш лидӹ.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
143 и
143 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Мертенс варан
Мертенс варан (Varanus mertensi) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 1,3 м якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц герпетолог Роберт Мертенс (Robert Mertens, 1894 – 1975) лӹмеш пумы.
Категори:Варан йишвлӓ
1271 и
1271 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Нуристан агама
Нуристан агама (Laudakia nuristanica) — агама йишвлӓн группыш пырышы Пакистан дӓ Афганистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Ушак
Ушак (турокла Uşak ) — Вадывел Турцин халажы. Ушак илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 209.912 (пӱэргӹ: 104.519; ӹдӹрӓмӓш: 105.393) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лелиопсис
Категори:Орхидейвлӓ
Кавамбва
Кавамбва (англла Kawambwa ) — Замбин Кавамбва районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 20 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Гӱлшехир
Гӱлшехир (турокла Gülşehir ) — Турцин, вадывел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.654 (пӱэргӹ: 12.338; ӹдӹрӓмӓш: 13.316) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ирвел провинци (Руанда)
Ирвел провинци (руандала Intara y’Iburasirazuba ; англла Eastern Province ; французла Province de l'Est ) — Руандан сек кого икшӹ провинцижӹ. Вуйхалажы: Рвамагана. Провинцин территорижӹ: 9,813 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2 141 174 эдем ӹлен.
Кавамбва (район)
Кавамбва (англла Kawambwa District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 102 503 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Кавамбва.
Бриконациднус
Бриконациднус (Bryconacidnus) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ бриконациднус улы.
Кавамбва (район)
Категори:Луапула
Бриконациднус
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Роллан, Ромен
Роме́н Ролла́н (Romain Rolland; 29 январь 1866, Кламси — 30 декабрь 1944, Везле) — француз сирӹзӹ, ушемкымдем йенг, Нобель премин лауреатшы сӹлнӹшаяшты (1915).
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори:Франци персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Махмудие
Махмудие (турокла Mahmudiye ) — Турцин, покшал Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.202 (пӱэргӹ: 4.575; ӹдӹрӓмӓш: 4.627) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1272 и
1272 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
142 и
142 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Арде (ӓнгӹр)
Арде - изи ӓнгӹр. Мадар йӓр гӹц йоген лӓктеш дӓ Йылышкы ушна. Ти ӓнгӹр лишнӹ техень солавлӓ вӓрлӓнӓт: Арде, Ардедӹр, Ардеымбал, Кырыктӹр. Ик вӓре Арде ӓнгӹр кымдан шӓрлен кеӓ, йӓр гань лин колта. Ти вӓрӹм Арде йӓр маныт. Этимологижӹ доно ти топоним пермь йӹлмӹштӹш "ардо" (лукӓ, купышты ылшы йӓр, тӓвӹ) лӹм доно кӹлдӓлӹнт. (К. Юадаров?)
Категори: Мары Эл йогывлӓ
Йылдырым
Йылдырым (турокла Yıldırım ) — Турцин, Бурса илӹн дӓ ирвел Бурса халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 617.108 (пӱэргӹ: 308.607; ӹдӹрӓмӓш: 308.501) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Токсук-Бей
Токсук-Бей (англла Toksook Bay ; юпиклӓ Nunakauyaq ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимо юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 191.7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 534 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Динклагеелла
Динклагеелла (Dinklageella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Малларме, Стефан
Стефа́н Малларме́ (Stéphane Mallarmé) (18 март 1842, Париж — 9 сентябрь 1898, Вальвен, Фонтенбло лишнӹ ) — француз поэт, пӹтӓрижӹ «Парнас» группа докы лишӹл ылын («Кӹзӹтшӹ Парнасышты» пецӓтлӓлтӹн), варажы символиствлӓн виктӓрӹшӹштӹ лин. Поль Верлен тӹдӹм вырсымы, шудалмы да проклинайымы поэтвлӓ лошкы шӹнден.
Пӓшӓвлӓжӹ
В В
144 и
144 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Шымкент
Шымкент — (каз. Шымкент) Казахстанышты хала. Халашты 1 200 000 ӹлӹзӹ (2020).
145 и
145 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Спенсер варан
Спенсер варан (Varanus spenceri) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 120 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм англо-австрали зоолог дӓ антрополог Уолтер Болдуин Спенсер (Walter Baldwin Spencer, 1860 – 1929) лӹмеш пумы.
Категори:Варан йишвлӓ
Вергезӓ
Вергезӓ - Ӹрде (Рӹде) ӓнгӹрӹн шалахай укш-ӓнгӹржӹ. Кытшы .... уштыш.
Категори: Мары Эл йогывлӓ
1273 и
1273 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Манса (район)
Манcа (англла Mansa District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 179 749 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Манса.
Категори:Луапула
Бриконаденос
Бриконаденос (Bryconadenos) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ бриконаденос улы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
146 и
146 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1274 и
1274 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Раахе
Раахе (Raahe; Финлянди ирӹкӹм нӓлмешкӹ Брагестад, Brahestad) — Финляндиштӹ Оулу губерништӹ хала, Ботнический заливӹн сир тӹрӹштӹжӹ. Ӹлӹзӹ шот - 22,4 тӹжем эдем (2007).
Брагестад 1649 ин граф Пером Браге палшымы доно вӓрлӓнен. Пӹтӓри хала пун ылын, дӓ кӹзӹтӓт тӹдӹн исторический центр — лу сек тошты пун финн халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ. 1810 ин цилӓ нӓнгешӹ пожар паштек Брагестад вес пачаш у план мычкы строялтын.
Раахышты Финляндин международный порт вӓрлӓнӓ, кышты нефтяной терминалат улы. Тиштӹ тенгеок «Раутаруукки» металлургический завод улы, кыды российӹн «Северсталь» доно цат кӹлӹм кыча.
Категори:Финлянди халавлӓ
Дипландорхис
Дипландорхис (Diplandrorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Гӱрпынар
Гӱрпынар (турокла Gürpınar ) — Турцин, кечӹвӓл Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 44.096 (пӱэргӹ: 22.570; ӹдӹрӓмӓш: 21.526) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱр» ('тӹшкӓ') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
147 и
147 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Хаккяри
Хаккяри (турокла Hakkâri ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Хаккяри илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 83.423 (пӱэргӹ: 45.398; ӹдӹрӓмӓш: 38.025) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Торрес ошмаотывлӓ
Торрес ошмаотывлӓ (англла Torres Islands ) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ ошмаотывлӓ. 7 ошмаоты (бисламала aelan ) улы. 2004-шӹ ин тӹштӹ 950 эдем ӹлен.
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
148 и
148 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сократ
Тидӹмӓт анжал
С С С C
1275 и
1275 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
149 и
149 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Диплоцентрум
Диплоцентрум (Diplocentrum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Вӹргӹзю
Вӹргӹзю - кок Вӹргӹзю улы. Коктыге укш-ӓнгӹрӹн лӹмӹштӹм анжыкта. Иктӹжӹ - Ӹрде (Рӹде) ӓнгӹрӹн вургымла укш-ангӹрӹн, весӹжӹ Арде ӓнгӹрӹн вургымла укш-ӓнгӹржӹм. Этимологижӹ доно пермь йӹлмӹшвлӓштӹш "вӧркась" (сырмы) дӓ "ю" (йогы) шамаквлӓ доно кӹлдӓлтӹн. Тенгежӹ ти шамак "сырмын ӓнгӹржӹм" анжыкта.
Категори: Мары Эл йогывлӓ
Ланкестерелла
Ланкестерелла (Lankesterella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1276 и
1276 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Михалгази
Михалгази (турокла Mihalgazi ) — Турцин, йыдвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.952 (пӱэргӹ: 1.932; ӹдӹрӓмӓш: 2.020) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йыдвел провинци (Руанда)
Йыдвел провинци  (руандала Intara y’Amajyaruguru ; англла Northern Province ; французла Province du Nord ) — Руандан сек кого нӹлӹмшӹ провинцижӹ. Вуйхалажы: Бюмба. Провинцин территорижӹ: 3,293 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 650 704 эдем ӹлен.
Районвлӓжӹ
Категори:Йыдвел провинци (Руанда)
Миленге
Миленге (англла Milenge ) — Замбин Миленге районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 4 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Сармаго, Жосе
Жозе́ де Со́за Сарама́го (José de Sousa Saramago ; 16 ноябрь 1922, Азиньяга, Рибатежу, Португали — 18 июнь 2010 Тиас, Лас-Пальмас, Канари ошмаоты, Испани) — шалахай анжалтышан португали сирӹзӹ дӓ поэт, сӹлнӹшаян Нобель премин лауреатшы (1998). Португали халыкын культурыжым переген кодымы фронтлан негӹцӹм пиштӹшӹ.
С С
Миленге (район)
Миленге (англла Milenge District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 28 790 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Миленге.
Категори:Луапула
Чатак
Чатак (турокла Çatak ) — Турцин, кечӹвӓл Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 25.716 (пӱэргӹ: 13.349; ӹдӹрӓмӓш: 12.367) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Антил ошмаотывлӓ
Антил ошмаотывлӓ тенгеок Кариб ошмаотывлӓ (Antilles, Antilles, Antillas, Antillen) — Кариб тангыжышты ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 228 662 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 42 000 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Антил ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Пайскырык
Пайскырык — сола Кырык сирӹштӹ. Пайскырык велнӹш солавлӓн центр. Почта индекс 425 318. Солашты кӹдӓлӓш школ, библиотека, лапкавлӓ, Культура пӧрт дӓ церкӹ улы. Цикмӓ — Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Пайскырыкышты поэт Пет Першут шачын.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1277 и
1277 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Михалыччык
xxx (турокла Mihalıççık ) — Турцин, йыд-ирвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.158 (пӱэргӹ: 5.486; ӹдӹрӓмӓш: 5.672) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Икшӓ
Икшӓ - Вӹтлӓ йогын шалахай укш-ӓнгӹржӹ. Тенгеок эче Йӱрнӹ кымдемӹштӹ Икшӓ йӓр улы. Рушынвлӓ ти топонимӹм Икша маныт. Икша лӹм доно чӹдӹ агыл вӓр улы. Иктӹжӹ нӹнӹ логӹц - Москва областьышты Икша хала сӹнӓн кого сола. Ти шамак этимиологижӹ доно "иксӓ" шамак доно кӹлдӓлтӹн.
Категори: Йогывлӓ
Аванос
Аванос (турокла Avanos ) — Турцин, ирвел Невшехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.230 (пӱэргӹ: 17.276; ӹдӹрӓмӓш: 17.954) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Диплолабеллум
Диплолабеллум (Diplolabellum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Найпол, Видиадхар Сураджпрасад
Видиадхар Сураджпрасад Найпол (Sir Vidiadhar Surajprasad Naipaul) (ш. 17 август, 1932, Тринидад) — англла сирӹшӹ Индиштӹш важан сирӹзӹ. Сӹлнӹшаян Нобель премин лауреатшы. Ислам ваштареш критика доно шагалын.
Н Н
Чанаккале
Чанаккале (турокла Çanakkale ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Чанаккале илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 90 653 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Чан» (хала лӹм 'Чан') дон «Аккале» (сола лӹм 'Аккале') шамаквлӓгӹц лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ташкент
Ташкент — (узб. Toshkent) Узбекистанышты хала. Халашты 2 694 400 ӹлӹзӹ (2021).
Т Т Т
Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Кечӹвӓлвел провинци (руандала Intara y’Amajyepfo ; англла Southern Province ; французла Province du Sud) — Руандан сек кого кокшы провинцижӹ. Вуйхалажы: Ньанза. Провинцин территорижӹ: 6,118 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2,266,124 эдем ӹлен.
Районвлӓжӹ
Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Мвенcе (район)
Мвенcе (англла Mwense District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 105 759 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мвенcе.
Категори:Луапула
152 и
152 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1278 и
1278 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Леаоа
Леаоа (Leaoa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Кнут (ош мӧскӓ)
Кнут (5 декабрь 2006 — 19 март 2011) Берлин зоопар (Zoologischer Garten Berlin), Берлин тунымбал мыч кымдан пӓлӹмӹ ош мӧскӓ. 20 иӓш ӓвӓ ош мӧскӓ Кнутын дон тӹдӹн йӹгӹр шумбелжӹм шачмышты паштек тӧрӧк ӧрдӹш шӹкӓлын. Кнут 44 кечӹ спецаппарат лӹвӓлнӹ ылын дӓ ӹлен лӓктӹн. Тидӹ паштек тӹдӹ пиш популярный мӧскӓ лин. Ма гишӓн Кнут колен, эче пӓлӹ агыл.
Категори:Мӧскӓвлӓ
1279 и
1279 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Кӹрӓн мӧскӓ
Кӹрӓн мӧскӓ - — Европышты сек кого хир йӓн. Перви ти йӓн кымда территориштӹ ӹлен, Европышты йыдвел ареалжы Англи, кечӹвӓл велнӹ Африка дӓ ирвелнӹ Сибирь дон Китай яктеӓт вӓк шон ылын. Аляска гач мӧскӓ Йыдвел Америкыш иктӓ 40 000 и перви ванжен.
Дипломерис
Дипломерис (Diplomeris ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
153 и
153 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Пайскырык вел солавлӓ
Пайскырык вел солавлӓ.
Пайскырык сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Диплопрора
Диплопрора (Diploprora ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Лембоглоссум
Лембоглоссум (Lemboglossum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Мвенcе
Мвенcе (англла Mwense ) — Замбин Мвенcе районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 4 498 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Минск
Минск — (бел. Мінск) Белорусышты хала. Халашты 2 009 786 ӹлӹзӹ (2021).
М М М
Сарыджакая
Сарыджакая (турокла Sarıcakaya ) — Турцин, йыдвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.511 (пӱэргӹ: 2.665; ӹдӹрӓмӓш: 2.846) эдем ӹлен.
154 и
154 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сарыджакая
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пӓрдӓш
Пӓрдӓш - (Leuciscus idus) — карп йишвлӓн группыш пырышы кол. Кытшы 70 см, нелӹцшӹ 2-3 кг якте шоэш. Кынамжы тидӹ гӹцӓт когораквлӓ вӓшлиӓлтӹт. Мары Элышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кол. Европышты ти колым сукӓн колеш шотлат.
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Вадывел провинци (Руанда)
Вадывел провинци  (руандала Intara y’Uburengerazuba ; англла Western Province ; французла Province de l'Ouest ) — Руандан сек кого кымшы провинцижӹ. Вуйхалажы: Кибуйе. Провинцин территорижӹ: 5,882 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2 008 319 эдем ӹлен.
Нчеленге (район)
Нчеленге (англла Nchelenge District ) — Замбин Луапула провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 111 119 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Нчеленге.
Вадывел провинци (Руанда)
Районвлӓжӹ
Категори:Вадывел провинци (Руанда)
Нчеленге (район)
Категори:Луапула
Чифтлик
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хиу
Хиу (англла Hiw, Hiu) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ Торрес ошмаотывлӓн ошмаоты. Территорижӹ 51 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 270 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого кырыкшы: Mount Wonvara (366 м).
Солавлӓжӹ
Ошмаотышты 3 main сола улы:
others villages:
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Стокгольм
Стокгольм (Stockholm, [stɔkːɔlm], Holmia) — Швецин вуйхалажы, сӓндӓлӹкӹн сек кого халажы. Мӓларен йӓрӹн ирвел монгырыштыжы шыпшылт вазын. 2009-шӹ ин халашты 842 376 эдем ӹлен. Стокгольмышты Швеци кугижӓн резиденцижӹ, Министрвлӓн Согоньышты (правительство) дӓ Риксдаг (Парламент, Кугижӓн Погыныш) вӓрлӓнӓт. Стокгольмын халыквлӓлоштыш аэропортшы Арланда маналтеш. Кого Стокгольм регионышты 1 252 020 (2005), а халан агломерациштӹжӹ 1 949 516 эдем ӹлен. Стокгольм луатныл ошмаоты (остров) гӹц шалга. Хала лӹмӹн этимологижӹ «сток» (преня) дон «холм» (изи ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин. Хроникышты пӹтариш гӓнӓ 1252-шы ин ӓшӹндӓрӓлтеш.
Категори:Швеци C C C С
Чанкыры
Чанкыры (турокла Çankırı ) — Йыдвел Турцин халажы. Чанкыры илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 79.511 (пӱэргӹ: 40.158; ӹдӹрӓмӓш: 39.353) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Метома
Метома (англла Metoma тенгеок Ovale Island ) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ Торрес ошмаотывлӓн ошмаоты. Территорижӹ 3,0 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 13 эдем ӹлен. Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Яйцов, Арсений Арсеньевич
Арсений Яйцов - Мары Элын лӹмлӹ дӓ кырык марынвлӓн яратымы гармонистӹштӹ. 25 апрельӹн 1954 ин Йынгы Парнингӓштӹ шачын. Йошкар Олашты И. С. Палантай лӹмӓн музыкы училищӹм пӹтӓрен. Цикмӓштӹ ӹлӓ.
Категори: Мары Эл персоналивлӓ
1281 и
1281 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Диптерантус
Диптерантус (Dipteranthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
156 и
156 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ