cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1152 и
1152 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ош упшан турако
Категори:Тураковлӓ
Норфолк тӹргештӹлшӹ попугай
Норфолк тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus cooki) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Норфолк ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Бурос
Бурос (Borås) — Швецин вадывелнӹжӹ, Вестра-Гёталанд ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот - 101 487 эдем. Халашты Эльфсборг лӹмӓн футбол клуб улы.
Категори:Швеци
Руанда
Руанда (руандала Rwanda; официал лӹмжӹ — Руанда Республик руандала Repubulika y’u Rwanda) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Конго Демократи Республика, йыдвелнӹ Уганда, ирвелнӹ Танзани, кечывӓлвелнӹ Бурунди доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 11 055 976 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 26 338 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Кигали.
Провинцивлӓ
Административное деление Руанды:
Категори:Руанда
Ши карас
Ши карас (Carassius gibelio) — карпвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты ӹлӹшӹ карас. Кытшы 10–35 см, нелӹцшӹ 2 кг якте шоэш.
Категори:Карпвлӓ
Сиртаки
Сирта́ки ( — тӹкӓлмӓш) — кымдан пӓлӹмы грек куштымаш, кыдым 1964 ин «Грек Зорба» фильмлӓн шанен лыкмы ылын. Ти куштымаш халык танец агыл, но пай выжалышывлӓн тошты хасапико куштымашын элементвлӓжӹм коргӹшкӹжӹ нӓлӹн. Сиртаки куштымашлан семжӹм грек композитор Микис Теодоракис сирен. Кынамжы ти куштымашым «Зорбан куштымыжы» лӹм доно маныт. Фильм лӓкмӹ паштек сиртаки сек кымдан пӓлӹмӹ грек куштымаш дӓ тӹдӹ гӹц Грецин символжы лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Танцывлӓ Категори:Куштымашвлӓ
1153 и
1153 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шоды
Шоды (pulmo, πνεύμων) — эдемӹн дӓ шӹшер качкын кушшы цилӓ вольыкын, рок мыч аваляныл каштшы йӓнвлӓн, кеквлӓн, тенгеок кыды колжын шӱлӹмӹ органышты.
Категори: Анатоми‎ Категори:Эдемӹн анатомижӹ
Вадстена
Вадстена (Vadstena) — Швециштӹшӹ хала, Веттерн йӓр тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Ӹлӹзӹ шот - 7 475 эдем. Халашты Вадстена Слот крепость улы.
Малуку аплонис
Малуку аплонис (Aplonis mysolensis) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Кӹтӹк пачан аплонис
Кӹтӹк пачан аплонис (Aplonis minor) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Индонезиштӹ дӓ Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Кастамону
Кастамону (турокла Kastamonu ) — Йыдвел Турцин халажы. Кастамону илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 80 946 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Норфолк ошмаоты
Норфолк ошмаоты (англла Norfolk Island; норфук питкэрнлӓ Norfuk Ailen) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты Австрали кугижӓнӹшӹн изи ошмаотыжы. Территорижӹ 34.6 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 2 302 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Австрали Категори:Ошмаотывлӓ Категори:Полинези
Литва халавлӓ
Литвашты кым йиш ӹлем тип улы: халавлӓ, Изи ӹлӹмӹ вӓрвлӓ (изи халавлӓ) дӓ солавлӓ Хала статусым Литва Республикын Сеймжӹ пуа. Кыды ӹлӹмӹ вӓржӹ курорт статусан. Литван Статистика Департамент семӹнь 2009-шӹ ин 103 хала ылын.
Карта
Легенда карты:
По алфавиту
{| |valign="top" width=25% |
Ош пӹлӹшӓн турако
Ош пӹлӹшӓн турако (Tauraco leucotis) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Африкышты (Эритрей, Эфиопи дӓ Кечӹвӓлвел Судан) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 43 см, нелӹцшӹ 200–315 г якте шоэш.
Категори:Тураковлӓ
Ошалгы-якшар онган куку тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Калифорний
Калифорний (Californium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 98 атом номерӓн. Cf символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Симсӹ шылдыран орави попугай
Симсӹ шылдыран орави попугай (Forpus xanthopterygius) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Колумби, Эквадор, Перу, Аргентина дӓ Парагвай) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Варберг (Швеция)
Категори:Швеци
1155 и
1155 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Алитус
Али́тус, Алиту́с (Alytus, Olita, Олита) — Литван кечӹвӓлвелнӹ Дзукияшты хала. Алитус кымдем администртив покшал. Литвашты кудымшы кого хала.
Вӓрлӓнӹмӹжӹ дон хала характеристикы
Категори:Литва
1156 и
1156 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Трогонофис йишвлӓ
Трогонофис йишвлӓ (Trogonophidae) — амфисбена ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты, Арави дӓ Иранышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ трогонофис улы. Кытшы 24 см якте шоэш.
Индонези куку тыргӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Едису
Едису (турокла Yedisu ) — Турцин, йыдвел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.188 (пӱэргӹ: 1.789; ӹдӹрӓмӓш: 1.399) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йеди» ('шӹмӹт') дон «су» ('вӹд') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Иглесиас, Энрике
Энрике́ Миге́ль Игле́сиас Пре́йслер (Enrique Miguel Iglesias Praysler; 8 май 1975 Мадрид, Испани) — испан мырызы, мырывлӓн авторышты, продюсер дӓ актёр. Иглесиас карьерыжым «Энрике Мартинез» (Enrique Martìnez) псевдолӹм доно тӹнгӓлӹн. Кӹзӹт Энрике латиноамерикан музыкым кычылтшывлӓ логӹц тӱнымбалны сек кымдан пӓлӹмӹ ылеш. Энрике 40 синглым дӓ 9 студи альбомым лыктын, кыдывлӓ 116 гӓнӓ платинан, 227 линӹт. Цилӓжӹ тӹдӹн 65 млн экземпляр дискым выжалымы.
Категори:Мырызывлӓ Категори:Испани персоналивлӓ
Карас
Карасвлӓ (Carassius) — карпвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты ӹлӹшӹ колвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ карас улы.
Йишвлӓ
Категори:Карпвлӓ
Акаа
А́каа (Ака; фин. Akaa) — Финляндиштӹшӹ сек сӓмӹрӹк хала, кыды 1-шӹ январьын 2007 ин лин, кынам Тойяла дӓ Вийала халавлӓм иктӹш ушенӹт. Тидӹ изи хала Пирканмаа провинциштӹ, 200 км Хельсинки халан йыдпелвелнӹ, вадывел Финляндин губерништӹ вӓрлӓнӓ. Халашты 13 795 (2007) ӹлӹзӹ.
Фотовлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Симсӹ упшан турако
Симсӹ упшан турако (Tauraco hartlaubi) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы ирвел Африкышты (Кени, Танзани дӓ Уганда) вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40–45 см, нелӹцшӹ 200–300 г якте шоэш.
Лӹмжӹм немӹц врач дӓ зоолог Карл Иоганн Густав Хартлауб (Gustav Hartlaub, 1814 – 1900) лӹмеш пумы.
Категори:Тураковлӓ
Эйнштейний
Эйнштейний (Einsteinium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 99 атом номерӓн. Es символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Кахраманмараш
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Япони карас
Япони карас (Carassius cuvieri) — карпвлӓн йыхыш пырышы Япоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ карас.
Категори:Карпвлӓ
Микронези аплонис
Микронези аплонис (Aplonis opaca) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Микронезиштӹ, Йыдпел Мариана дӓ Палау ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лый йишвлӓ
Лый йишвлӓ (Mustelidae) — лый ганьывлӓ (Musteloidea) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ покшал дӓ изи йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 59 тӹрлӹ йӓн улы. Лый йишвлӓн сек изижӹ 11 см (каляиӓш), сек когожы 1.7 см (Бразили ама).
Микронези аплонис
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
Лый йишвлӓ
Классификацижӹ
Лый йишвлӓн кокты лӹвӓл йишжы улы: Mustelinae (Подсемейство Куньи) дон Lutrinae (Подсемейство Выдровые).
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
Сӹнзӓлыкан орави попугай
Сӹнзӓлыкан орави попугай (Forpus conspicillatus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Панама дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 12–13 см, нелӹцшӹ 30 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Понапе аплонис
Понапе аплонис (Aplonis pelzelni) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Понпеи ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 19 якте шоэш.
Категори:Аплонисвлӓ
1158 и
1158 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Фермий
Фермий (Fermium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 100 атом номерӓн. Fm символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Лый ганьывлӓ
Лый ганьывлӓ тенгеок лый гань йӓнвлӓ (Musteloidea) — пи ганьывлӓ группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ покшал дӓ изи йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 86 тӹрлӹ йӓн улы.
Классификация
Категори:Йӓнвлӓ
Эфиопи турако
Эфиопи турако (Tauraco ruspolii) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Эфиопиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 200–290 г якте шоэш. Категори:Тураковлӓ
1159 и
1159 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Каткова Зинаида
Каткова Зинаида Федоровна (07.10.1922 — 08.06.2004) Куженер район Верхушут солашты хресӓнь йишеш шачын. Школым пӹтӓрӹмӹкӹ, Йошкар-Олаштышы педучилищӹш тыменяш пырен, но оска уке гишӓн тӹдӹм вӓшке шуаш вӓрештӹн. 1940-шӹ ин Мӹндӹр Ирвел (Дальний Восток) кыдалын, элкӧгрӹ пӓшӓ отделышты труен. 1949-шӹ ин журналист пӓшӓш ванжен. 1954-шӹ ин Йошкар-Олаш пӧртӹлӹн дӓ Медведево район газет редакциш пӓшӓш пырен. Вара МАССР культура Министерствышты методист ылын, радиошты пӓшӓлен.
Пӹтӓришӹ «Тымаша веле» лӹмӓн шайыштмашыжы 1958-шӹ ин «Ончыко» журналеш пецӓтлӓлт лӓктӹн. Тӹ инок «Вырсы ак ли ыльы гынь...» повестьшӹ лӓктӹн. 1965-шӹ ин - «Кышты ылат, цӓшем?» роман. Зинаида Каткова тетявлӓлӓнӓт шукы сирен. «А вуй вӹлнӹ ире пӹлгом» драмыжы Мары театрын сценыжы вӹлнӹ шӹндӓлтӹн. З.Каткова мары да руш йӹлмӹ дон произведенивлӓм сирен. Сирӹзӹ Курмузак Зервика псевдонимӹм кычылтын.
Категори:Персоналивлӓ
Сӧрӓн куку тыргӓдӹ
Сӧрӓн куку тыргӓдӹ (Macropygia mackinlayi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон дӓ Вануату ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм шотланди натуралист (Archibald Mackinlay, 1850–1924) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шим нерӓн орави попугай
Шим нерӓн орави попугай (Forpus modestus) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Боливи, Колумби, Эквадор, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Украина
Украина (Україна) — Ирвел Европыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Белорусси, вадывелнӹ Польша, Словаки дӓ Венгри, кечӹвӓлвелнӹ Румыни, Молдави дӓ Шим тангыж, ирвелнӹ Россий доно пӹсмӓным кыча. 2022-шӹ ин тӹштӹ 40 997 699 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 603 549 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Киев.
Гӱнейсыныр
Гӱнейсыныр (турокла Güneysınır ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.788 (пӱэргӹ: 5.294; ӹдӹрӓмӓш: 5.494) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱней» ('кечӹвӓл') дон «сыныр» ('border') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Килис
Килис (турокла Kilis ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Килис илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 78 698 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лессон орави попугай
Лессон орави попугай (Forpus coelestis) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Эквадор дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 10–14 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Чатем тӹргештӹлшӹ попугай
Чатем тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus forbesi) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Чатем ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ломберский Илья
Ломберский Илья (Токмурзин Илья Михайлович) 20 июнь 1896-шы ин Оды (Удмурти) кымдемӹн Каракулин районыштыжы Ныргында солашты хресӓнь йишеш шачын. Шачмы сола школжым тымень пӹтӓрӹмӹкӹ, Пошкырт кымдемӹштӹш Николо-Берёзовка сола второклассный школыш тыменяш пырен. 1915-шӹ ин Азан учительский семинариш пырен. Тӹдӹм пӹтӓрӹмӹкӹ, И.Ломберскийӹм армиш нӓлӹнӹт. 1918-шӹ ин тӹшец пӧртӹлӹн. 1919-шӹ и гӹц школышты пӓшӓлӓш тӹнгӓлӹн.
Сӹлнӹшая пӓшӓм 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. 1929-шӹ ин тӹдӹн пӹтӓришӹ «Улы сола доно» лӹмӓн сборникшӹ лӓктӹн. 1930-шы ивлӓн И.Ломберский «Миллион-влак» («Миллионвлӓ») романым сирен. Тӹдӹ сирӹзӹн колымыжы паштек веле 1959-шӹ ин пасна книгӓ дон лӓктӹн. Эргӹжӹ Р.Токмурзин попымы семӹнь, Илья Ломберский романын кокшы книгӓжӹм сирен, тӹдӹн рукописьшӹм Йошкар-Олаш колтен, но тӹдӹ тагыш-ӓнят ямын. Сирӹзӹ тенгеок ик кӹдежӓн пьесывлӓм, очерквлӓм сирен. 1920-шы ивлӓн Ломберын, Ломбер, Менчла марий, Токмырзан псевдонимвлӓ дон сирен.
Категори:Персоналивлӓ
1161 и
1161 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Чатем ошмаотывлӓ
Чатем ошмаотывлӓ (англла Chatham Islands; мориорилӓ Rekohu; маорилӓ Wharekauri) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты У Зеланди кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ (архипелаг). Территорижӹ 966 км². 2013-шы ин тӹштӹ 600 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:У Зеланди Категори:Ошмаотывлӓ
Менделевий
Менделевий (Mendelevium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 101 атом номерӓн. Md символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Баннерман турако
Баннерман турако (Tauraco bannermani) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Камерунышты вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40–45 см, нелӹцшӹ 200–250 г якте шоэш. Категори:Тураковлӓ
Пи ганьывлӓ
Классификация
Категори:Йӓнвлӓ
Полинези аплонис
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
1163 и
1163 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ровно
Ровно (Рівне) –  Украинӹштӹ хала. Ровно областьын покшал вӓржӹ. 2005-шӹ ин 247 870 эдем ӹлен.
Категори:Украина халавлӓ
Йыхви
Йы́хви (Jõhvi) — Эстонин йыдпел-ирвелнӹш хала, Ида-Вирумаа кымдемӹн покшалжы.
Таллинн гӹц 160 дӓ Нарва гӹц 50 уштыш нӓрӹ. Статистикы семӹнь 2014-шӹ ин халашты 12 355 эдем ӹлен.
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
Хольмберг, Хенрик Йохан
Хенрик Йохан Хольмберг (финнлӓ дон шведлӓ Henrik Johan Holmberg, немӹцлӓ Heinrich Johann Holmberg; 3-шы январь 1818-шӹ и, Кӧӧкари – 23-шӹ декабрь 1864-шӹ и, Уусимаа) — финн натуралист, геолог (минералог) дӓ алютик дон тлингит дӓ вес Аляскын культурывлӓн этнографжы, Аваук пуштмын (руш промышленниквлӓн алютиквлӓм пуштмыжы) пӹтӓришӹ рекордержӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Суоми персоналивлӓ
1162 и
1162 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Карлыова
Карлыова (турокла Karlıova ) — Турцин, йыд-ирвел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.569 (пӱэргӹ: 16.502; ӹдӹрӓмӓш: 16.067) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «карлы» ('snowy') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хадым
Хадым (турокла Hadim тенгеок Hadım) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.505 (пӱэргӹ: 7.659; ӹдӹрӓмӓш: 7.846) эдем ӹлен.
1164 и
1164 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Кусаие аплонис
Кусаие аплонис (Aplonis corvina †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кусаие дӓ Каролин ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20–25.4 якте шоэш.
Сарикӓ цӹреӓн орави попугай
Сарикӓ цӹреӓн орави попугай (Forpus xanthops) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кусаие аплонис
Категори:Аплонисвлӓ
Сарикӓ цӹреӓн орави попугай
Кытшы 14–15 см, нелӹцшӹ 35 г якте шоэш.
Маккуори ошмаоты
Маккуори ошмаоты (англла Macquarie Island) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты Австрали кугижӓнӹшӹн Тасмани штатжын ошмаотыжы. Территорижӹ 5 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Тасмани Категори:Ошмаотывлӓ
Нобелий
Нобелий (Nobelium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 102 атом номерӓн. No символ доно анжыкталтеш.
Раротонга аплонис
Раротонга аплонис (Aplonis cinerascens †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кук ошмаотывлӓштӹ (Раротонга) вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Нобелий
Категори:Хими элементвлӓ
Иглесиас, Хулио
Ху́лио Хосе́ Игле́сиас де ла Куэ́ва (Julio José Iglesias de la Cueva; 23 сентябрь 1943, Мадрид) — испан мырызы.
Категори:Мырызывлӓ Категори:Испани персоналивлӓ
Конья
Конья (турокла Konya ) — Покшал-вадывел Турцин халажы. Конья илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 7-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1 067 055 эдем ӹлен.
Конья халан центр районвлӓ : Каратай, Мерам, Сельчуклу.
Категори:Турци халавлӓ
Фишер турако
Фишер турако (Fischer's turaco) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Сомали, Кени, дӓ Танзаништӹ вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40 см, нелӹцшӹ 230–269 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тураковлӓ
Бояринова Вера
Вера Бояринован пӹтӓришӹ лыдышвлӓжӹ 1943-шы ин «Марий коммуна» газетеш дӓ «Родина верч» альманахеш пецӓтлӓлтӹнӹт. Шукы лыдышешӹжӹ композиторвлӓ семӹм пиштенӹт. Творчествыштыжы тӹнг вӓрӹм фольклор нӓлӹн шалген. Тенге «Окачи», «Ош йӱксӹ», «Йой ӹрвӹж дӓ ышан орави» поэма-ямаквлӓ, «Овда» повесть-ямак шачыныт. Прозымат сирен. Сек яжо шайыштмашвлӓжӹ 1971-шӹ ин «Сӹнзӓлӓн кайдымы цӓш" лӹман пасна книгӓэш лӓктӹнӹт. Маргостеатрын сценыштыжы «Ош йӱксӹ» (1965) дӓ «Овда» (1979) пьесывлӓэш спектакльвлӓм шӹндӹмӹ. Вера Бояринован шукы произведенижӹм руш йӹлмӹш сӓрӹмӹ, икманяр лыдышыжы суасламары, мордва, венгр, финн йӹлмӹвлӓш сӓрӹмӹ ылыт.
Категори:Персоналивлӓ
Маккуори тӹргештӹлшӹ попугай
Маккуори тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus erythrotis †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Маккуори ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Мӧскӓ ганьывлӓ
Классификацижӹ
Категори:Йӓнвлӓ
Аляска юпик йӹлмӹ
Аляска юпик йӹлмӹ тенгеок юппик йӹлмӹ (Yup'ik) — Аляскышты ӹлӹшӹ Аляска юпиквлӓ халыкын эскимос-алеут йӹлмӹ дӓ Аляскышты попышы юпик йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Диалектвлӓжӹ
Аляска юпик йӹлмӹн диалектвлӓжӹ :
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Анд кӹжгӹ нерӓн попугай
Анд кӹжгӹ нерӓн попугай (Bolborhynchus orbygnesius) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 17 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Кого нерӓн царамак
Кого нерӓн царамак (Oriolus crassirostris) — царамак йишвлӓн йыхыш Сан-Томе дӓ Принсипи ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ царамак.
Категори:Царамаквлӓ
1167 и
1167 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Рапла
Категори:Эстони халавлӓ
Адаклы
Адаклы (турокла Adaklı ) — Турцин, йыдвел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.603 (пӱэргӹ: 5.677; ӹдӹрӓмӓш: 4.926) эдем ӹлен.
Ошалгы-якшар шӱӓн ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Халкапынар
Халкапынар (турокла Halkapınar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.559 (пӱэргӹ: 2.738; ӹдӹрӓмӓш: 2.821) эдем ӹлен.
Адаклы
Хала лӹмӹн этимологижӹ «адак» ('oblation') дон «-лы» ('having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Халкапынар
Хала лӹмӹн этимологижӹ «халка» ('ring') дон «сыныр» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Мауке аплонис
Мауке аплонис (Aplonis mavornata †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Кук ошмаотывлӓштӹ (Мауке) вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 19 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 32 см якте шоэш.
Хуахине аплонис
Хуахине аплонис (Aplonis diluvialis †) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Острова Общества ошмаотывлӓштӹ (Хуахине) вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Лоуренсий
Лоуренсий (Lawrencium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 103 атом номерӓн. Lr символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Гвиней турако
Гвиней турако (Tauraco persa) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кек. Кытшы 40–43 см, нелӹцшӹ 230–290 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тураковлӓ
1168 и
1168 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1165 и
1165 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Корнан пачан ыжар кӓдӹ
Корнан пачан ыжар кӓдӹ (Treron bicinctus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди субконтинент дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 25,5–30 см, якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Резерфордий
Резерфордий (Lawrencium) тенгеок Курчатовий (Kurchatovium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 104 атом номерӓн. Rf тенгеок Ku символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Тасмани
Категори:Ошмаотывлӓ
Катерина кӹжгӹ нерӓн попугай
Катерина кӹжгӹ нерӓн попугай (Bolborhynchus lineola) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Боливи дӓ Перу) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 16 см, нелӹцшӹ 42–52 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1169 и
1169 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Малерб тӹргештӹлшӹ попугай
Малерб тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus malherbi) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ Кечӹвӓлвел ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Лӹмжӹм француз любитель натуралист Альфред Малерб (Alfred Malherbe, 1804 – 1865) лӹмеш пумы.
Сандвикен
Сандвикен (Sandviken) — Швецин Евлеборг ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 22 574 эдем (2005 и). Халашты вурсым ӹштӹмӹ предприятивлӓ улы.
Категори:Швеци
Шри-Ланка ыжар кӓдӹ
Шри-Ланка ыжар кӓдӹ (Treron pompadora) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Шри-Ланкышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хӱйӱк
Хӱйӱк (турокла Hüyük ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.700 (пӱэргӹ: 10.159; ӹдӹрӓмӓш: 10.541) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шри-Ланка ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
1170 и
1170 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Байгуза Юрий
Байгуза Юрий (Байгузин Юрий Владимирович) (07.09.1959 - 28.04.2004 ) Пошкырт кымдем Мишкӓн районыштышы Торгымтӱр солашты хресӓнь йишеш шачын. Кӹдӓлӓш школым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, 1977-шӹ ин МарКУ-н истори дӓ филологи факультетӹшкӹжӹ тыменяш пырен. 1978-1983-шы ивлӓн Москвашты А.М.Горький лӹмеш Сӹлнӹшая институтышты пӓлӹмӓшӹм поген. Комсомол обкомышты библиотекарь семӹнь труяш тӹнгӓлӹн. 1984-шӹ ин январьын «Йӓмдӹ ли» газет редакциш ванжен. 1984-1986-шы ивлӓн армиштӹ служен. Пӧртӹлмӹкӹжӹ, газетӹшток пӓшӓм ӹштен. 1991-шӹ ин «Кугарня» газет редакциштӹ труен. 1992-шы и гӹц тӹнгӓлӹн, ӹлӹмӓшӹжӹ М.Шкетан лӹмеш театр доно кӹлдӓлтӹн, тӹдӹ тӹштӹ режиссерын палшышыжы ылын.
Юрий Байгуза школышты тыменьмӹжӹ годымок сирӓш тӹнгӓлӹн. Пӹтӓришӹ лыдышвлӓжӹ, статьявлӓжӹ «Йӓмдӹ ли», «Ленинец» (Уфа) газетвлӓштӹ пецӓтлӓлтӹнӹт. МарКУ-шты дӓ Сӹлнӹшая институтышты тыменьмӹжӹ годым лыдышвлӓм сирен, халык ямаквлӓм руш йӹлмӹш сӓрен. 1990-шы ин «Саман» альманахеш тӹдӹн «Эмукан вӹдсӹнзӓ» шайыштмашыжы лӓктеш. Юрий Байгуза драматург семӹньӓт кымдан пӓлӹмӹ ылеш. «Шӧртньӹ лыды» (В.Пектеев дон сиренӹт), «Парсын утикӓ», «Кумаӹдӹр» дӓ молы пьесывлӓжӹ М.Шкетан лӹмеш театрын сценышты шӹндӓлтӹнӹт. Театрлан кымдан пӓлӹмӹ вескид сирӹзӹвлӓн пьесывлӓштӹм сӓрен.
Категори:Персоналивлӓ
Элнет Сергей
Элнет Сергей (Краснов Сергей Архипович) (27.08.1903 — январь 1937) — Моркы район Азъял солашты хресӓнь йишеш шачын. Революци якте двухклассный школым тымень пӹтӓрен. 1919-шӹ ин шачмы кымдемӹштӹжӹ сек пӹтӓришӹ комсомолыш пырен. 1925-шӹ ин «Йошкар кече» газет редакциштӹ пӓшӓлен. 1926-1927-шӹ ивлӓн Москвашты Журналистика кугижӓншӹ институтышты пӓлӹмӓшӹм поген, но тӹдӹм тымень пӹтӓрӹде. 1929-шӹ ин шачмы солаштыжы «Патыр» лӹмӓн колхозым ӹштен, тӹдӹн пӹтӓришӹ председательжӹ лин. 1930-шы ин тӹдӹн вуйлатымыжы доно «Колхоз йӱк» район газет лӓктӓш тӹнгӓлӹн, пӹтӓришӹ редактор тӹдӹ ӹшкежок лин. 1931-шӹ ин «Марий коммуна» газетӹш пӧртӹлӹн, 1933-1934-шӹ ивлӓн тӹдӹн тӹнг редакторжы ылын. 1935-шӹ ин Сергей Архиповичӹм Моркы медрабфакын вуйлатышеш шагалтенӹт, 1936-шы и гӹц Шиньша солаштышы «Ушнымаш» колхозым вуйлатен.
Сӹлнӹшая пӓшӓм 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлӹн. «Йошкар кече» газетӹш сола ӹлӹмӓш гишӓн селькор семӹнь шукы очеркӹм, статьям сирен. Шайыштмаш дон лыдышвлӓжӹ газетвлӓштӹ, «У вий», «Арлан ден Кестен» журналвлӓштӹ лӓктӹнӹт. 1936-шы ин сирӹзӹн «У вий» журналеш «Ӹлӹмӓш шолеш» повестьшӹ пецӓтлӓлт лӓктӹн. Но повесть сирӓлт пӹтӓрӹдӹмӹ кодын. 1937-шӹ ин декабрьын сирӹзӹм контрреволюци пӓшӓм видӓ манын кычен нӓнгенӹт дӓ вес ин январьын лӱэн пуштыныт.
Категори:Марывлӓ
1171 и
1171 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Оскарсхамн
Оскарсхамн (Oskarshamn) — Швецин Кальмар ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Оскарсхамн коммунын вуйхалажы. Тӹдӹ сек пӹтӓрижок Дёдерхультсвик лӹмӓн сола ылын. Хала статусым 1856 ин нӓлӹн дӓ Оскарсхамн маналташ тӹнгӓлӹн.
Категори:Швеци
Сарикӓ лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай
Сарикӓ лепкӓн тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus auriceps) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1172 и
1172 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
У Каледони тӹргештӹлшӹ попугай
У Каледони тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus saisseti) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Якшар лепкӓн кӹжгӹ нерӓн попугай
Якшар лепкӓн кӹжгӹ нерӓн попугай (Bolborhynchus ferrugineifrons) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби) вӓшлиӓлтшӹ кӹтӹк пачан попугай.
Кытшы 18 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Харьков
Ха́рьков (Ха́рків) —  Украинын кокшы кого халажы,  Харьков областьын административ покшалжы. 2014-шӹ ин халашты 1 451 132 ӹлӹзӹ ылын.
Катринехольм
Катринехольм (Katrineholm) — Швециштӹшӹ хала, Сёдерманланд ленӹштӹш Катринехольм коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 21 386 эдем. Хала статусым 1917-шӹ ин нӓлӹн.
Категори:Швеци
Лачокла тураковлӓ
Лачокла тураковлӓ (Tauraco persa) — турако йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кушкыш качшы кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 14 тӹрлӹ лачокла турако улы. Кытшы 35–45 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тураковлӓ
Пармы
Пармы йишвлӓ (Tabanidae ; алыкмарла пормо) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы кого шӹнгӓвлӓ. Цилӓжӹ 4 500 тӹрлӹ пармы улы.
Йишвлӓ
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Дубний
Дубний (Dubnium) тенгеок Нильсборий (Nielsbohrium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 105 атом номерӓн. Db тенгеок Ns символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Микрокоэӓн камака
Микрокоэӓн камака — качкышым пӹсӹн ӹрӹктӹмӹ электроприбор(шӹренжок 2450 МГц). Тиде промышленностьышто кучылталтше коҥгаш коштена, разморозка, пластмасс шолтен, разогрев клей, керамика да т. д. икмыняр вашталтышым чӱчкыдылык коҥгаште йӱлатышым колтен кертыда йӧнозанлык (англ тыге манам. frequency microwave variable, VFM).
Паша принципше
Диэлектрический коҥга шуаралтын лийше вещества, шордышӱдыр молекула ашнат. Молекула компонента писемда электричестве электромагнит толкын тарванен, тат дипольный ойыртемалтеш, а кыл пеҥгыдылыкым да шупшшаш веществаш кондышо электромагнит межмолекулярный температур кужемда.
Шукыжо бытовой свч-коҥгам мгц 2450 частоташте пашам ыштеныт, а южо сша кӱлешан модель-влак — 915 МГц частоташте. Жылан ойырен да кучылтмо шотышто арын чӱчкыдылык:
Кӱ коҥга
Илыш куатым свч-коҥгам деч ончыч 2500 к диапазонын 500 варьироваться да кукшо. Чыла пайдаланыше-влаклан йӧным пуаш бытовой коҥга тӧрлаш куатше, разогрев кучылташ. Шулдо коҥга тиде модель ырыктыше (магнетрон), куатым значенийже палемдыме почеш, жапын-жапын кумкален, кыдалаш чот вийым пуаш вашталташ (тыгаяк йӧн нагревательный тыгак шуко вес прибор кумдан кучылталтеш, мутлан, утюг, ырыктыше).
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пӧрт кӧргӹштӹш техника
Кристианстад
Кристианстад (Kristianstad) — Швецин кечӹвӓлвелнӹжӹ, Сконе ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала. Ӹлӹзӹ шот — 35 711 эдем (2010 и). Халалан негӹцӹм 1614-шӹ ин Даниил Кристиан IV кугижӓ пиштен.
Категори:Швеци
Айзпуриетэ, Аманда
Аманда Айзпуриетэ (Amanda Aizpuriete,, Юрмала) – латви поэтесса.
Биографижӹ
Ригышты 1956-шӹ ин Юрмалышты, Рига лишнӹ шачын. Латви унивeрситeтӹн философи факультeтӹштӹ тымень пӹтäрeн. Риган унивeрситeтӹн философи факультeтшӹм пӹтäрeн. Москвашты Сӹлнӹшая институтышты (Литературный институт) тыменьӹн.
Сӹлнӹшая пäшäжӹ
Ӹшке лирикӹжӹ гӹц пасна, тенгеок Ахматован, Тракльын,  Бродскин лыдышвлäштӹм, Кафкан, В. Вулфын,  К.Кизин, Дж.Апдайкын прозыштым латыш йӹлмӹш сäрен.
Лыдышвлäжӹ кырык марла
Анжалда: http://tsikma.wordpress.com/2014/11/23/%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0-%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%BF%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%8D-%D0%BB%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%88%D0%B2%D0%BBa/
Категори:Латви поэтвлä Категори:Латви персоналивлä Категори:Персоналивлӓ Категори:Поэтвлä
1173 и
1173 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1174 и
1174 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1175 и
1175 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Таити тӹргештӹлшӹ попугай
Таити тӹргештӹлшӹ попугай тенгеок Таити какарики (Cyanoramphus zealandicus †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Таитиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Симсӹ лепкӓн амазон
Симсӹ лепкӓн амазон (Amazona aestiva) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Кытшы 38 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Сиборгий
Сиборгий (Seaborgium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 106 атом номерӓн. Sg символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1176 и
1176 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Anguidae) — той шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Евразиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 94-120 тӹрлӹ той шӓкшӓльӹ улы.
Кируна
Кируна (Kiruna) — Швециштӹшӹ хала. Лапланд йыдпелвел провинциштӹ вӓрлӓнӓ, Кируна коммунын вуйхалажы ылеш. Хала лӹм саам Giron шамак гӹц лин дӓ «ош кек» манмым анжыкта. Хала статусым Кируна 1948-шӹ ин нӓлӹн.
Категори:Швеци
Смирнова, Агата Николаевна
Смирнова, Агата Николаевна - кырык мары мырызы. Туан халыкнан семвлӓжым, джаз гач интерпретируя.
Анжалашда: https://www.youtube.com/watch?v=wITUpbcgcZs
Категори:Мырызывлӓ Категори:Мары Эл персоналивлӓ Категори:Кырык мары персоналивлӓ
1177 и
1177 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Камака
Камака: материалым ырыктыме але термометроватлышашлан ырыктыше йӧн Эн чӱчкыдын коҥга кочкышым ямдылышашлан кучылталтеш. Металлым обрабатыватлымаште горн кучылталтеш.
Назначений почеш
Коҥгам олтымо, шолтымо, олтымо да шолтымо, пекарь, духовой, тигр, муфель, рективный, шахтный, конверт да тулеч моло.
Илыш-йӱла дене кылдалтше
Быт коҥга помещенийым олташ да кочкышым ямдылышашлан кучылталтеш. Пример-влак: руш коҥга, шведке, голландке, Комака, монча коҥга, буржуйко.
Халык шаявлӓ
Кек гишӓн халык пӓлӹвлӓ:
Камака
Промышленность дене кылдалтше
Промышленность коҥга-влак тӱрлӧ отрасльлаште иктаж-могай ӱзгар-влакым ышташ кучылталтыт: металлым левыктымаш, керамикым когартымаш, киндым кӱэштмаш да молымат.
Халык шаявлӓ
1. Алагарак пушӓнгӹ сага пӹзӹрген шӹнзеш - ӱштӹм вычы.
2. Юр юрмы годым ӓптӓн мыра - юр йӹле цӓрнӓ.
3. Вӹтлӓнгӹ толмыкы, луаткок кечӹ гӹц лым кеӓ.
5. Пимбӹн мырыжы сылык - начкы ӓль мардеж лиэш.
6. Тьыри ирокок мыра гӹнь, кечӹ аяран лиэш.
7. Ӹжӹвӹр котилӓ сасла - юрлан.
8. Цӹвӹ юрлан пынжым кӹреш.
9. Цӹгӓк вӹдӹш тӹкнен чонгештӹлеш гӹнь, юрым кандынежӹ.
10. Шимкарак йыдпелвел векӹлӓ сасла - ӱштӹ лиэш.
Категори:Кеквлӓ
Карлсхамн
Карлсхамн (Karlshamn) — Швецин Блекинге ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Карлсхамн коммунын вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 20 112 эдем. Ажны хала вӓрӹштӹ Данин Бодекулль портшы вӓрлӓнен, но Блекинге Швециш пыраш тӹнгӓлмӹкӹ, 1664-шӹ ин тӹдӹ хала статусым нӓлӹн, а кок иштӹ Карлсхамн маналташ тӹнгӓлӹн.
Категори:Швеци
Борий
Борий (Bohrium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 107 атом номерӓн. Bh символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1178 и
1178 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ломыж пармы
Ломыж пармы тенгеок ломыжвармы (Tabanus bromius ; алыкмарла ломыжпормо) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ пармы. Кытшы 13.5–15 мм лин кердеш.
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Карлскуга
Карлскуга (Karlskoga) — Швецин Эребру ленӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ хала, Карлскуга коммунын вуйхалажы. Мёккельн йӓрӹн йыдпелвел сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Халалан лӹмӹм Карл IX лӹмеш пумы, а skoga шамакшы «шӹргӹ» манмым анжыкта. Ӹлӹзӹ шот — 34 615 эдем. Хала статусым 1940-шӹ ин нӓлӹн.
Категори:Швеци
Лорд-Хау
Лорд-Хау (англла Lord Howe Island) — кечӹвӓл-вадывел Шӹпӓн океанышты Австрали кугижӓнӹшӹн ошмаотыжы. Территорижӹ 14.55 км². 2011-шы ин тӹштӹ 360 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Австрали Категори:Ошмаотывлӓ
Андаман куку тыргӓдӹ
Андаман куку тыргӓдӹ (Macropygia rufipennis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Андаман дӓ Никобар ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кигы
Кигы (турокла Kiğı ) — Турцин, йыд-вадывел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.672 (пӱэргӹ: 3.507; ӹдӹрӓмӓш: 2.165) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ямайка шим нерӓн амазон
Категори:Попугайвлӓ
Цӓрӓгек
Цӓрӓгеквлӓн сек изижӹн (Craseonycteris thonglongyai) кытышты 29–34 мм, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 15 см, нелӹцӹштӹ 2–2.6 г; сек когожын (Acerodon jubatus) кытышты 29 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.5–1.7 м, нелӹцӹштӹ 0.7–1.2 кг.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «χείρ» (кид) дон «πτερόν» (шылдыр) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификация
Цӓрӓгеквлӓ отрядын кымыт подотряджы улы:
├─ Megachiroptera — Кого цӓрӓгеквлӓ тенгеок ӓзӓлык качшы цӓрӓгеквлӓ └─ Microchiroptera — Изи цӓрӓгеквлӓ тенгеок капшангы качшы цӓрӓгеквлӓ
Изи цӓрӓгеквлӓ
Категори:Йӓнвлӓ
1179 и
1179 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Хассий
Хассий (Hassium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 108 атом номерӓн. Hs символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Черепаха
Черепахывлӓ (Testudines) — Reptilia (Пресмыкающиеся) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 327 тӹрлӹ черепаха улы.
Классификация
Категори:Йӓнвлӓ
Кого пармы
Кого пармы (Tabanus bovinus ; алыкмарла кугу пормо) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ пармы. Кытшы 10–24 мм лин кердеш.
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Цистикола йишвлӓ
Цистикола йишвлӓ (Cisticolidae) — орави ганьывлӓ группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ, Австралиштӹ, Океаништӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 110 тӹрлӹ цистикола улы.
1180 и
1180 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Той шӓкшӓльӹ ганьывлӓ
Той шӓкшӓльӹ ганьывлӓ (Anguimorpha) — Toxicofera группыш пырышы вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 200 тӹрлӹ той шӓкшӓльӹ улы.
Классификацижӹ
Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Филиппин куку тыргӓдӹ
Филиппин куку тыргӓдӹ (Macropygia tenuirostris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ дӓ Тайваньышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
1181 и
1181 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Мейтнерий
Мейтнерий (Meitnerium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 109 атом номерӓн. Mt символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Лорд-Хау тӹргештӹлшӹ попугай
Лорд-Хау тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus subflavescens †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Лорд-Хау ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 27 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ялдымы шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ялдымы шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Anniellidae) — той шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ (Калифорни дон Мексикышты (Ӱл Калифорни) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ ялдымы шӓкшӓльӹ улы. Кытшы 30 см якте шоэш.
Конго Демократи Республика
Категори:Конго Демократи Республика
1182 и
1182 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1183 и
1183 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Имни пармы
Имни пармы (Hybomitra tarandina ; алыкмарла имне пормо) — кок шылдыран шӹнгӓвлӓн группыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пармы.
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Шӹл качшывлӓ
Шӹл качшывлӓ тенгеок шӹл качшы йӓнвлӓ (Carnivora) — Mammalia группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого, покшал дӓ изи йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 280 тӹрлӹ шӹл качшы йӓн улы. Шӹл качшывлӓн сек изижӹ 11 см (каляиӓш), сек когожы 6,5 м (южный морской слон).
Раиатеа тӹргештӹлшӹ попугай
Раиатеа тӹргештӹлшӹ попугай (Cyanoramphus ulietanus †) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹш Мер (Острова Общества) ошмаотывлӓштӹ (Раиатеа) эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Шӹл качшывлӓ
Лӹмӹн этимологижӹ латинлӓ «caro {родительный падеж: carnis}» (шӹл) дон «vorare» (пожирать, проглатывать) шамаквлӓ гӹц лин.
Раиатеа тӹргештӹлшӹ попугай
Категори:Попугайвлӓ
Шӹл качшывлӓ
Классификацижӹ
├─ Feliformia — Коти ганьывлӓ ├─ †Stenoplesictoidea ├─ †Stenoplesictidae — └─ †Percrocutidae — Перкрокутиды ├─ †Nimravidae — Нимравиды, псевдо-саблезубые кошки ├─ Nandiniidae — Нандиниевые ├─ Feloidea — Лачокла коти ганьывлӓ ├─ Prionodontidae — Азиатские линзанги ├─ †Barbourofelidae — Барбурофелиды └─ Felidae — Коти йишвлӓ └─ Viverroidea — Виверра ганьывлӓ ├─ Viverridae — Виверровые └─ Herpestoidea — Мангуст ганьывлӓ ├─ Hyaenidae — Гиеновые ├─ Eupleridae — Мадагаскарские виверры └─ Herpestidae — Мангуст йишвлӓ └─ Caniformia — Пи ганьывлӓ ├─ †Amphicyonidae — Амфиционвлӓ ├─ Canidae — Пи йишвлӓ └─ Arctoidea — Мӧскӓ ганьывлӓ ├─ Ursoidea — Лачокла мӧскӓ ганьывлӓ ├─ †Hemicyonidae └─ Ursidae — Мӧскӓ йишвлӓ ├─ Musteloidea — Лый ганьывлӓ ├─ Ailuridae — Изи панда йишвлӓ ├─ Mephitidae — Скунс йишвлӓ ├─ Mustelidae — Лый йишвлӓ └─ Procyonidae — Енот йишвлӓ └─ Pinnipedia — Ластоногие ├─ †Enaliarctidae — Эналиаркт йишвлӓ ├─ Odobenidae — Морж йишвлӓ ├─ Otariidae — Ушастые тюлени └─ Phocidae — Настоящие тюлени
Категори:Йӓнвлӓ
Ямайка сарикӓ нерӓн амазон
Ямайка сарикӓ нерӓн амазон (Amazona collaria) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Кытшы 28 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
Ыргышы кек
Ыргышы кеквлӓ (Orthotomus) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ ыргышы кек улы.
Йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Луды лепкӓн ыжар кӓдӹ
Луды лепкӓн ыжар кӓдӹ ( Treron affinis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Вадывел Гатвлӓ кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
1184 и
1184 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Ыжар розелла
Ыжар розелла (Platycercus caledonicus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ (Тасмаништӹ дӓ Бассов пролив ошмаотывлӓштӹ) эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 36 см, нелӹцшӹ 127–142 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Дармштадтий
Дармштадтий (Darmstadtium) тенгеок Унуннилий (Ununnillium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 110 атом номерӓн. Ds тенгеок Uun символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Ксенозавр йишвлӓ
Ксенозавр йишвлӓ (Xenosauridae) — той шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы Мексикышты дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ ксенозавр улы.
1185 и
1185 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шинизавр ганьывлӓ
Шинизавр ганьывлӓ (Shinisauria, Shinisauroidea) — той шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы шӓкшӓльӹвлӓ.
Классификацижӹ
Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Изи куку тыргӓдӹ
Изи куку тыргӓдӹ (Macropygia ruficeps) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Крокодилвлӓ
Крокодилвлӓ (Crocodilia) — Reptilia (Пресмыкающиеся) группыш пырышы тропиквлӓштӹ (Африкышты, Азиштӹ, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты) вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 327 тӹрлӹ крокодил улы.
Крокодилвлӓн сек изижӹн (Paleosuchus palpebrosus) кытышты 1.2–1.4 м, нелӹцӹштӹ 6–7 кг; сек когожын (Crocodylus porosus) кытышты 6.7 м, нелӹцӹштӹ 2 000 кг.
Классификация
Категори:Йӓнвлӓ
Кукугынзалаванды
Кукугынзалаванды - (Taráxacum) — астра йыхыш пырышы шукы иӓш шуды кушкыш.
Этмиолгижӹ: Ти пеледӹшӹн лӹмжӹ кок шамак гӹц шалга дӓ семантикыжы доно пиш яжон ӹшке гишӓнжӹ келесӓ: куку+кынзалаванды. Тенгеок эче кым шамакеш шелӓш лиэш: куку+кынзала дӓ панды.
Солхан
Солхан (турокла Solhan ) — Турцин, ирвел Бингӧль илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 32.975 (пӱэргӹ: 16.489; ӹдӹрӓмӓш: 16.486) эдем ӹлен.
Кукугынзалаванды
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ Категори:Флора
Солхан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1186 и
1186 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Андаман ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Рентгений
Рентгений (Roentgenium) тенгеок Унунуний (Unununium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 111 атом номерӓн. Rg тенгеок Uuu символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Конго Республика
Конго Республика (французла République du Congo) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Покшал Африка Республика дӓ Камерун, вадывелнӹ Габон дӓ Атланти океан, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Конго Демократи Республика доно пӹсмӓным кыча. 2014-шӹ ин тӹштӹ 4 662 446 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 342 000 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Браззавиль.
Категори:Конго Республика
1187 и
1187 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Якшар лепкӓн ыргышы кек
Якшар лепкӓн ыргышы кек тенгеок лачокла ыргышы кек (Orthotomus sutorius) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 10–14 см, нелӹцшӹ 6–10 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Ош лепкӓн амазон
Ош лепкӓн амазон (Amazona albifrons) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты да Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ амазон попугай. Кытшы 25 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Якшар розелла
Якшар розелла (Platycercus elegans) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 36 см, нелӹцшӹ 110–170 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1188 и
1188 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
1189 и
1189 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шинизавр йишвлӓ
Шинизавр йишвлӓ (Xenosauridae) — шинизавр ганьывлӓн группыш пырышы шӓкшӓльӹвлӓ.
Той шӓкшӓльӹ
Той шӓкшӓльӹ (Anguis fragilis; алыкмарла тойшыҥшале) — той шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Европышты дон Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 45–57,5 см лин кердеш.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ латинлӓ «anguis» (кӹшкӹ) дон «fragilis» (хрупкий) шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Той шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Шим вуян розелла
Шим вуян розелла (Platycercus venustus) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 28 см, нелӹцшӹ 85–100 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шапка вуян розелла
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим нерӓн куку тыргӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ломыж вуян ыжар кӓдӹ
Ломыж вуян ыжар кӓдӹ (Treron phayrei) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Китай, Мьянма, Таиланд, Лаос дӓ Вьетнамышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шим логерӓн ыргышы кек
Шим логерӓн ыргышы кек (Orthotomus atrogularis) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 13 см якте шоэш.
1191 и
1191 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Шим логерӓн ыргышы кек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Кого куку тыргӓдӹ
Кого куку тыргӓдӹ (Macropygia magna) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ дӓ Ирвел Тиморышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Коперниций
Коперниций (Copernicium) тенгеок Унунбий (Ununbium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 112 атом номерӓн. Cn тенгеок Uub символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1192 и
1192 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Унунтрий
Унунтрий (Ununtrium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 113 атом номерӓн. Uut символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Одесса
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Украина халавлӓ Категори:Халавлӓ
Филиппин ыжар кӓдӹ
Филиппин ыжар кӓдӹ (Treron axillaris) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Флеровий
Флеровий (Flerovium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 114 атом номерӓн. Fl символ доно анжыкталтеш.
1193 и
1193 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Лусон ыргышы кек
Лусон ыргышы кек (Orthotomus derbianus) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Филиппинвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Венесуэла амазон
Венесуэла амазон (Amazona amazonica) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Колумби, Тринидад дӓ Тобаго гӹц кечӹвӓл Перу, Боливи дӓ покшал Бразили якте вӓшлиӓлтшӹ кого амазон попугай. Кытшы 33 см, нелӹцшӹ 340 г якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Шим нерӓн шӹргӹ тыргӓдӹ
Шим нерӓн шӹргӹ тыргӓдӹ (Turtur abyssinicus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сенегал гӹц Эритрей якте вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 20 см, нелӹцшӹ 51–78 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Камбоджа ыргышы кек
Камбоджа ыргышы кек (Orthotomus chaktomuk) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы Камбоджышты вӓшлиӓлтшӹ капшангы качшы ыргышы кек. Кытшы 8–9 см, нелӹцшӹ 7–8 г якте шоэш.
Категори:Цистикола йишвлӓ
Шинизавр
Шинизавр (Shinisaurus crocodilurus) — шинизавр йишвлӓн группыш пырышы Китай (Гуандун, Гуйчжоу, Хунань дӓ Гуанси-Чжуан автономный район) дӓ Вьетнамышты (Куангнинь) вӓшлиӓлтшӹ, пел-вӹдӹштӹ ӹлӹшӹ монотипан шӓкшӓльӹ. Кытшы 40-46 см якте шоэш.
Категори:Шинизавр йишвлӓ
Ирвел розелла
Ирвел розелла (Platycercus eximius) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Австралиштӹ дӓ Тасмаништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 36 см, нелӹцшӹ 95–120 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Молдави
Молда́ви, официал лӹмжӹ — Респу́блика Молдо́ва. Пысмӓнжӹм Украина дӓ Румыни доно кыча. 2014-шӹ ин cӓндӓлӹкӹштӹ 3,558 миллион эдем ӹлен. Вуйхала вуйхалажы - Кишинӧв.
Категори:Сӓндӓлӹквлӓ Категори:Европа сӓндӓлӹквлӓ
Яйладере
Хала лӹмӹн этимологижӹ «яйла» ('plateau') дон «дере» ('ӓнгӹр') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1194 и
1194 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Варан ганьывлӓ
Варан ганьывлӓ (Varanoidea) — той шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы шӓкшӓльӹвлӓ.
Классификацижӹ
Категори:Шӓкшӓльӹвлӓ
Московий
Категори:Хими элементвлӓ
1195 и
1195 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Сарикӓ шӹргӓн розелла
Сарикӓ шӹргӓн розелла (Platycercus icterotis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ розелла попугай. Кытшы 25–30 см, нелӹцшӹ 45–80 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Якшар логерӓн амазон
Якшар логерӓн амазон (Amazona arausiaca) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Доминикышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см якте шоэш. Ӓвӓ амазонвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Попугайвлӓ
Якшар пачан ыргышы кек
Якшар пачан ыргышы кек (Orthotomus sericeus) — цистикола йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ыргышы кек.
Буру ыжар кӓдӹ
Буру ыжар кӓдӹ (Treron aromaticus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ кечӹвӓлвел Малуку ошмаотывлӓштӹ (Буру) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Пӹжӓшӹштӹ 2 ош мыны якте лин кердеш.
Якшар пачан ыргышы кек
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Цистикола йишвлӓ
Буру ыжар кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ливерморий
Ливерморий (Livermorium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 116 атом номерӓн. Lv символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Вурс ала шӹргӹ тыргӓдӹ
Вурс ала шӹргӹ тыргӓдӹ (Turtur afer) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты Сахарын кечӹвӓлвелӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22 см, нелӹцшӹ 53–74 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
1196 и
1196 и — XII курымын ижӹ. Категори:XII курымКатегори:Ивлӓ
Колибри
Колибри ганьывлӓ дон колибри йишвлӓ (Trochiliformes дон Trochilidae) — Cypselomorphae йыхыш пырышы Йыдпел, Покшал, дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ.
Цилӓжӹ 330 тӹрлӹ колибри улы. Кытшы 7.5–13 см, нелӹцшӹ 1,6–20 г якте шоэш. Колибривлӓн сек сек изижӹ (Mellisuga helenae) 5 см якте шот.
Гӱлмеммедов, Дашгын Гӱлмеммед оглы
Дашгын Гӱлмеммед оглы Гӱлмеммедов (Taşkın Gülmemmedov, Дашгын Гюльмамед-оглы Гюльмамедов, 12.09.1977 Качаган, Марнеульи, Грузи) ― Шат Ашина Тӱрк Карапапаски ("Тӱрок карапапак Принцӹн вӹржӹ"). Политик, сирӹзӹ, поэт.
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ