cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Каман
Каман (турокла Kaman ) — Турцин, вадывел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 44.617 (пӱэргӹ: 22.311; ӹдӹрӓмӓш: 22.306) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гастроди
Гастроди (Gastrodia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 52 йиш тӹрлӹ гастроди улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Айдынлар
Айдынлар (турокла Aydınlar ) — Турцин, покшал Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.034 (пӱэргӹ: 2.133; ӹдӹрӓмӓш: 1.901) эдем ӹлен.
Туан йӹлмӹ кечӹ
Туан йӹлмӹ кечӹ ЮНЕСКО-н Генеральне директорын Халыквлäлоштыш Туан йӹлмӹ кечӹ лӹм доно увертäрӹмӹ шаяжы 17.12.05
Париж, 21 февраль, 2002 и Халыквлäлоштыш Туан йӹлмӹ кечӹм кымшы гäнä ӹнде пäлдӹртӹмӹ лӹм доно ЮНЕСКО-н Генеральне директоржы Котиро Мацуура мÿлäндӹ вӹлнӹшӹ халыквлäлäн увертäрӹнежӹ: Испанла попышы сäндäлӹквлäштӹ "Hablando, se entiende la gente" шая улы. Туан йӹлмӹшкӹнä тидӹм сäрäш гӹнь, тидӹ "Хытырен, эдемвлä икӹжäк-иктӹштӹм соок ынгылат" манмыла шакта. Кечӹньок попымы йӹлмӹнä вӹкӹ когонжат шукым шаныдеок, тенге ылын дä тенге лишäшлык манын анжена. Йӹлмӹ ӹлӹмäш гӹц айыраш лидӹмӹ элемент, тӹдӹ мäмнäн айыртемнäм, шанымаш дон менталитетнäм пäлдӹртä, седӹндонат кынамжы тӹдӹн тӹнг рольжы, коммуникаци дон икӹжäк-иктӹнäм ынгылаш палшымы рольжы гишäн монденä.
Халыквлäлоштыш Туан йӹлмӹ кечӹм пäлемден, мÿлäндӹ вӹлнӹ шотлаш лидӹмӹ йӹлмӹвлä дон культурывлäм шотеш пиштенä. Тенге ӹштен, ма эдем шÿмлäн лишӹл, ма ӹлäш вим пуа, тӹдӹм пäлдӹртенä. Тÿнымбалны 6000 йӹлмӹлä попат, цилä йӹлмӹнок ӹшке юк системӹжӹ, семантика дон грамматика правилывлäжӹ улы. Ик йӹлмӹвлäжӹ доно чӹдӹнрäк, весӹвлäжӹ доно шукынрак попат. Ик йӹлмӹвлä доно сирäт, весӹвлä доно агеп, сирӹмӹ годым йӹлмӹвлä шрифтвлäмäт иканьым ак кычылтеп. Цилä йӹлмок халыкын культура нормывлäжӹ дä айыртемвлäжӹ доно кӹлдäлтӹн.
Шукы йӹлмӹ улы гӹнят, Халыквлäлоштыш Туан йӹлмӹ кечӹн, цилä йӹлмӹн ик äкäн ылмышты гишäн увертäренä. Такеш агыл вет, цилä йӹлмок ӹшке семӹньжӹ эдемлäн ӹлен лäктäшӹжӹ палша, цилä йӹлмок мäлäннä ик ладын äкäн лишäшлык. Тидӹ гишäн мäлäннä тӹтӹшде попымыла дä тергӹмӹлä.
Тенгежӹ гӹнь, äлмäдä, анзыкылажым молнамшы гӹцäт шукырак, икӹжäк-иктӹнäн йӹлмӹвлäнäм, шанымаш овуцавлäнäм шотеш пиштäш тӹнгäлӹнä!
Тӹ сäндäлӹквлä, кыдывлä ЮНЕСКО-н членжӹ ылыт, ти шаяэм кердмӹштӹ семӹнь кöргӹштӹштӹ ӹлӹшӹ халыквлäн йӹлмӹвлäшкäт сäрäш йöнӹм мот манын, ӹнянӹмӹ шоэш.
Категори:ЮНЕСКО Т Категори:Йӹлмӹвлӓ
Юта
Юта (англла Utah ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 219,887 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2,763,885 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Юта кымдецшӹ доно 13-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 34-шы ылеш. Штат статусым Юталан 4 январьын 1896 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 45-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Солт-Лейк-Сити.
Парафалэнопсис
Парафалэнопсис (Paraphalaenopsis ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ (Калимантан) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ парафалэнопсис улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ошалгы-якшар саваланер ибис
Ошалгы-якшар саваланер ибис (Platalea ajaja) — ибис йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ вӓшлиӓлтшӹ саваланер ибис. Кытшы 71–86 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 120–133 см, нелӹцшӹ 1.2–1.8 кг якте шоэш.
Категори:Ибис йишвлӓ
Сӧке
Сӧке (турокла Söke ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 115.133 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Муджур
Муджур (турокла Mucur ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.474 (пӱэргӹ: 9.607; ӹдӹрӓмӓш: 9.867) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хлорэй
Хлорэй (Chloraea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 51 йиш тӹрлӹ хлорэй улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Сулакюрт
Сулакюрт (турокла Sulakyurt ) — Турцин, йыдвел Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.093 (пӱэргӹ: 4.518; ӹдӹрӓмӓш: 4.575) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сулак» (начкы) дон «юрт» (туан вел) шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Венгр сӹлнӹшая
Венгр сӹлнӹшая
Нӓлмӹ вӓр: Unkarin kirjallisuus (Венгр сӹлнӹшая). Авторжы: академик Тибор Кланицай, SKS, Хельсинки, 1986. Валерий Аликов сӓрен.
В В В
Льӧргӓ куп
Льӧргӓ куп - Кӹлемар кымдем Арде вел Хим шӹргӹ участкы доныш куп.
Категори: Географи Категори: Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Купвлӓ
Похросола
Похросола - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 1 уштыш. Йыл вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Солашты 2001-шӹ ин 89 эдем ӹлен.
Ширван (Турци)
Ширван (турокла Şirvan ) — Турцин, йыдвел Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.389 (пӱэргӹ: 12.464; ӹдӹрӓмӓш: 11.925) эдем ӹлен.
Похросола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Ширван (Турци)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Похросола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Акампе
Акампе (Acampe) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ акампе улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шӓжӓн
Шӓжӓн - арашкы оптымы ромы ӓль шелӹштмӹ пу. Шӓжӓн конструкцижӹ доно шукы йиш лин кердеш. Шӓжӓнӹштӹ пу каргышы дон ӱлӹкӹлӓ агыл, кӱшкӹлӓ лишӓшлык. Шӓжӓн ӹштӹшӹвлӓ фантазим дон юморым пиштен "кунст пӓшӓм" вӓк тӹдӹ гӹц ӹштӓт.
Сармансола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Шӓжӓн
Ажедмашвлӓ
http://www.google.fi/images?hl=fi&biw=1333&bih=733&q=halkopino&wrapid=tlif129995286348041&um=1&ie=UTF-8&source=univ&sa=X&ei=17R7TbSLNYehOpimofUG&ved=0CCkQsAQ
Сармансола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Шӓжӓн
Ажедмашвлӓ
Категори:Ӹлӹмӓш овуца
Адалар
Адалар (турокла Adalar ) — Турцин, Кечӹвӓл Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 14.221 эдем ӹлен.
Район лӹмӹн этимологижӹ «ада» ('ошмаоты') дон «-лар» ('-влӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци районвлӓ
Делидже
Делидже (турокла Delice ) — Турцин, йыдвел Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.723 (пӱэргӹ: 5.803; ӹдӹрӓмӓш: 5.920) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Спирантес
Спирантес (Spiranthes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ, Африкышты дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ спирантес улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Балышейх
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сухин
Сухин - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 238 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Мамык пыйи
Мамык пыйи (Tetranychus urticae ; алыкмарла мамыкпудий) — акариформвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи пыйи. Мамык пыйивлӓн ӓвӓжӹ 0,4–0,6 мм, озыжы 0,3–0,45 мм якте шот.
Категори:Пыйивлӓ
Педилохилус
Педилохилус (Pedilochilus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ педилохилус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Камакай карем
Камакай карем - Пӹзӹкныр вел Кожланӓнгӹр сола лишнӹш карем.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Тӱркели
Тӱркели (турокла Türkeli ) — Турцин, йыд-вадывел Синоп илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.686 (пӱэргӹ: 7.141; ӹдӹрӓмӓш: 7.545) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тӱрк» ('турок') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Цератохилус
Цератохилус (Ceratochilus biglandulosus ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Индонезиштӹ (Ява дӓ Суматра) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Цератохилус улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Лото карем
Лото карем - Картук вел Цартак сола доныш карем.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Львов
Львов (Львів, Lwów, Leopolis, Լվով, Lemberg, לעמבעריק — Лемберик) — Украинын вадывелнӹжӹ хала, ӹлӹзӹ шот 759 тӹжем эдем7 Полтва йогы сирӹштӹ шыпшылт вазын. Польшын пӹсмӓнжӹ якте 70 уштыш. Львов областьын Пӹтӓриш гӓнӓ хала 1256 ин ашӹндӓрӓлтеш. Техень верси улы, вуйта ти халалан Даниил Галицки лужавуй Лев Данилович эргӹжӹ лӹмеш негӹцӹм пиштен. 1998 год ин халан центржылан ЮНЕСКО-н ӓштемик статусым пумы.
Перистери
Перистери (Peristeria) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ перистери улы.
Челеби
Челеби (турокла Çelebi ) — Турцин, кечӹвӓл Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.236 (пӱэргӹ: 1.082; ӹдӹрӓмӓш: 1.154) эдем ӹлен.
Перистери
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Челеби
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Камака карем
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Камакан куп
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ
Акантефиппиум
Акантефиппиум (Acanthephippium ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ акантефиппиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Нарва
На́рва (Narva) — Эстонин кымшы кого, Ида-Вирумаа уездӹн сек кого халажы. Хала паян историӓн ылеш дӓ Эстони дон Руш Эл лоштыш политика дон экономикыштыш кӹлвлӓм кычымашты кого рольым мадеш. Ӹлӹзӹ шот — 65,9 тӹжем эдем (2010). Халалан датчанвлӓ 1223-шы ин негӹцӹм пиштенӹт.
Нэшвилл (Теннесси)
Нэшвилл  (англла Nashville ) — Америкын ушымы штатвлӓн Теннесси штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 1,362.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 626,681 (метропол: 1,670,891 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Теннесси
Теннесси
Теннесси (англла Tennessee ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 109,247 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6,346,105 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Теннесси кымдецшӹ доно 36-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 16-шы ылеш. Штат статусым Теннессилӓн 4 январьын 1896 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 16-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Нэшвилл; сек кого халажы: Мемфис.
Каракечили
Каракечили (турокла Karakeçili ) — Турцин, кечӹвӓл Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.920 (пӱэргӹ: 1.914; ӹдӹрӓмӓш: 2.006) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мемфис (Теннесси)
Категори:Теннесси
Бахшылы
Бахшылы (турокла Bahşılı ) — Турцин, кечӹвӓл Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.070 (пӱэргӹ: 3.620; ӹдӹрӓмӓш: 3.450) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Герменджик
Герменджик (турокла Germencik ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 43.524 (пӱэргӹ: 21.435; ӹдӹрӓмӓш: 22.089) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кескин
Кескин (турокла Keskin ) — Турцин, кечӹвӓл Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.532 (пӱэргӹ: 10.923; ӹдӹрӓмӓш: 10.609) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лӱпчикӓ карем
Лӱпчикӓ карем (тенгеок Люпчикӓ карем) - Шур вел Кугилӓнсола доныш карем.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Каремвлӓ
Фаюс
Фаюс (Phaius) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Австралиштӹ, Мадагаскарышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ фаюс улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Танилӓсир
Танилӓсир (руш. Данилиха) - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 1 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 16 эдем ӹлен. 16 рушын, 1 марын.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Аянджык
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Яхшихан
Яхшихан (турокла Yahşihan ) — Турцин, вадывел Кырыккале илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.322 (пӱэргӹ: 6.900; ӹдӹрӓмӓш: 6.422) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «яхши» ('яжо, цевер') дон «хан» ('куды') шамаквлӓ гӹц лин.
Цорамайсола
Цорамайсола - Когосола велнӹш ямшы сола. Пӧртныр якте 4 уштыш ылын.
Кигали
Кигали (руандала Umujyi wa Kigali ; французла дӓ англла Kigali ) — Руандан сек изи провинцижӹ, вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 965,398 эдем ӹлен. Халан территорижӹ 730 км².
Категори:Руанда халавлӓ
Бами
Бами ( Abelmoschus esculentus ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Кавштавичӹ кушкышвлӓ
Норвеги халавлӓ
Норвеги халавлӓ. Таблицышты 10 000 утла ӹлӹзӓн хала лӹмвлӓм анжыктымы.
Категори:Норвеги халавлӓ
«Черемис»
Черемис — Владивосток халан интернет газетӹн лӹмжӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Ч
Симав
Симав (турокла Simav ) — Турцин, вадывел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 73.182 (пӱэргӹ: 35.993; ӹдӹрӓмӓш: 37.189) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ацераторхис
Ацераторхис (Aceratorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Тибетиштӹ дӓ покшал Китайышты, Юньнаньиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ ацераторхис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шимйӓр
Шимйӓр - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 175 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
8-шӹ март
8-шӹ март
Шукердӹ агыл Мары Эл дӓ Россий мыч 8-шӹ мартым, Халыквлӓлоштыш ӹдӹрӓмӓшвлӓн кечӹм аевӹ.
Айон историжӹ гӹц
Кӓндӓкшӹмшӹ март айон ӹшке важвлӓжӹ, ӹшке историжӹ улы. Ти айо XX-шы курымын тӹнгӓлтӹшӹштӹжӹ шӹтӹшӹм пуэн: Клара Цеткин дон Роза Люксембург ти кечӹ идейӹн ӓвӓвлӓштӹ ылыт. Российӹштӹ нӹнӹн шанымашвлӓштӹм Надежда Крупская дон Мария Коллонтай культивируенӹт. Ик монгыр гӹц анжалаш гӹнь, нӹнӹн шанымашышты пиш простала шакта- ӹдӹрӓмӓш дон пӱэргӹ иктӧр праваан лишӓшлык ылыт. Шӱдӹ и первиӓш Европытыш, Лӹмӹнок Российӹштӹш ӹлӹмӓш кӹзӹтшӹ гӹц пиш когон айыртемӓлтӹн, тӹнӓм ӹдӹрӓмӓшвлӓн айырымаш праваштат вӓк уке ылын. Нӹнӹ пӱэргӹн кидӹштӹ хӓдӹр ӓль мебель гань веле ылыныт. Седӹ, ӹдӹрӓмӓшвлӓ тидӹ ваштареш ылыныт дӓ ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓм решӹмӓштӓт ӹшке юкыштым пуаш цаценӹт. Нӹнӹ протестуенӹт, ӹшке правашты верц шалгенӹт.
Жеп эртӹмӹкӹ ӹдӹрӓмӓшвлӓм тӹкӓлшӹ ямдашым феминизм термин доно манаш тӹнгӓлмӹ дӓ тӹдӹн вӹкӹ анжалтышат вашталт миэн, кӹзӹт якте тӹдӹ шукы фазым эртен. Пӹтӓриш ивлӓн айырымаш годым юкым пумы права гишӓн попымы гӹнь, кӹзӹт пӱэргӹвлӓ дон ӹдӹрӓмӓвлӓ лошты должностьвлӓм пумы дӓ пӓшӓдӓр айыртемвлӓ ваштареш ӹдӹрӓмӓшвлӓ ылыт. Эдемвлӓ икань пӓшӓм ӹштӓт гӹнь, тӹнӓм кыце пӱэргӹвлӓ, тенгеок ӹдӹрӓмӓшвлӓӓт икань пӓшӓдӓрӹм нӓлшӓшлык ылыт, манын пӓлдӹртӓт. А кынам дӓ кышты ӹдӹрӓмӓшвлӓ сек пӹтӓри айырымы годым юкым пуаш правам нӓлӹнӹт? Тидӹжӹ У Зеландиштӹ 1903-шӹ ылын. Европышты сӓндӓлӹквлӓ логӹц мӓлӓннӓ пӓлӹмӹ дӓ лишӹл Суоми ылеш, кышты 1906-шы ин ӹдӹрӓмӓвлӓлӓн полный политический правам пумы дӓ 1907-шӹ ин айырымы Парламентӹштӹ 200 депутат гӹц 19 ӹдӹрӓмӓш ылын.
Кӹзӹт Финляндин Парламентӹштӹ ӹдӹрӓмӓш депутатвлӓ 80 нӓрӹн ылыт. Сек сӓмӹрӹк депутатеш 22 иӓш студенткым айырымы.
Бизнесӹм, политикӹм дӓ культурам анжалаш гӹнь, Суомиштӹ ӹдӹрӓмӓшвлӓ яжо дӓ цаткыды позицивлӓшкӹ шоныт, тидӹжӹм сӓндӓлӹкӹн президентжӓт Тарйа Халонен ӹшке примержӹ доно анжыктен кердеш. Суомиштӹ шукы ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ, журналист, театр режиссер, критик, дизайнер, изи дӓ кӹдӓлӓш фирмӹвлӓм вуйлатышывлӓ.
Феминизм гишӓн шая
Феминизм гишӓн попаш гӹнь, финн ӹдӹрӓмӓшвлӓ анжалтышыштым 1860-шы ивлӓшкӹ шуат. Лач тӹнӓм ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ дӓ журналист Минна Кант пӹтӓриш гӓнӓ кымдан ӹдӹрӓмӓшвлӓн ядмашым анзыкы лыктын. Тӹдӹ драматург семӹнь пӓлӹ ылеш, кыды ӹшке драмывлӓштӹжӹ ӹдӹрӓмӓш темӹм соок тӹкӓлӹн. Тӹдӹн анжыктымы ӹдӹрӓмӓш персонажвлӓжӹ пӹзӹрен шӹндӹмӹвлӓ агылеп- виӓнвлӓ, цаткыдывлӓ, шанышывлӓ ылыт, пӱэргӹвлӓӓт нӹнӹм шотеш пиштӓт.
Суоми аграрный культуран сӓндӓлӹк гӹц виӓнгшӹ индустри культуран сӓндӓлӹкӹшкӹ 1950-шӹ ивлӓн сӓрнӓлтӹн. Сола ӹлӹмӓшӹм анжалат гӹнь, Марий |лыштыш гань нырвлӓм, кооперативлӓм тиштӹ ат уж. Фермерӹн пӓшӓжӹ пиш технизируялтын, кид доно пӓшӓм изиш веле ӹштӓт, ышкалвлӓм урдышывлӓӓт моло, шӹшерӹм кид доно нигынамат ак шыпшылеп. Тидӹжӹ солаштышывлӓлӓн пӓшӓдеок кодмым анжыкта. Суомин экономикӹштӹжӹ шӹргӹ куштымы дӓ пӹчкедӹмӹ промышленность соок кого рольым мадын- ӹндежӹ гӹнь, тӹштӓт автоматизаци дон механизаци шижӓлтеш. Пум йӧрӹмӹ механизмвлӓ пӱэргӹвлӓн вим тагынамок шӹргӹ гӹц поктен лыктыныт. Тенгежӹ ма ӹнде солаштыш дӓ изи халавлӓштӹ ӹлӹзӹвлӓлӓн кодеш? Тыменьмӓш дӓ махань-шон изи предприятивлӓм пачмаш. Ти шотышты ӹдӹрӓмӓшвлӓ ӹшкӹмӹштӹм активно анжыктат. Изи ательевлӓм, мастерскойвлӓм, сувенирвлӓм ӹштӹмӹ цехвлӓм, парикмахерскивлӓм, кафевлӓм, реклама бюровлӓм, туризм бюровлӓм, изи типографивлӓм пачыт. А культура ушемвлӓжӹ гишӓн гӹнь, попашыжат уке- нӹнӹ цилӓ солашток, цилӓ изи халашток улы. Нӹнӹжӹ гӹнь мӓлӓннӓ чоте потикӓлӓ шактен кердӹт: Кырык дӓ Кожла мары мӱлӓндӹ доно кӹлдӓш гӹнь тенгерӓк шактат: Туан йӹлмӹм яратышы ӹдӹрӓмӓшвлӓ, Ӓвӓсир ӹдӹрӓмӓшвлӓн Культура йӹргец, Пистерлӓ тӹрлӹзӹвлӓ, Усола ӹдӹрӓмӓшвлӓн Литература клуб, Цикмӓ ӹдӹрӓмӓшвлӓн театр йӹргец, Арде солан сувенирвлӓм ӹштӹшӹвлӓ. Шанымы шоэш Кырык дӓ Кожла сирӹштӓт техень ушемвлӓ лин кердӹт.
8-шӹ март
Венгр барокко сӹлнӹшая
Венгр барокко сӹлнӹшая
Венгри дон Гaбсбургвлӓ
Ти период XVII-шӹ курым тӹнгӓлтӹш гӹц XVIII-шӹ курымын кӹдӓлӓш ежӹнг якте ылын. XVII-шӹ, Сервaнтесӹн, Лопе де Вегaн, Рaсинӹн, Мольерӹн, Милтонын, Лӱдвиг XIV-шӹн, Рембрaндтын дӓ Монтевердин курымaт Венгрин историштӹ эртӹш курым гӹц сотыжок ылде. Сӓндӓлӹк молнaмшылaок кым лaштыкеш пaйылымы ылын дӓ туроквлӓн лaштыкышты когоэмӹн веле дӓ Гaбсбургвлӓ лӹвӓлнӹ ылшы езуитвлӓ дон реформaторвлӓ лошты со соредӓлмӓшвлӓ кенӹт. Дворянвлӓ, лӹмӹнжок aристокрaтвлӓ ти курымын ӹшке позициштӹм цaткыдемденӹт, крепостничествым кымдaрaк шӓренӹт. Трaнсильвaнин венгр герцогвлӓ Европын политикӹштӓт aнжыктен кердӹнӹт, но Дьӧрди Ракоци ИИ-шын Польшыш кредӓлмӓш доно кaштмыжы (1657) сӹнгӹмӓшӹм кaндыдеӓт, Трaнсильвaни aвтомaтически Турцин вaссaлышкыжы сӓрнӓлтӹн.
Гaбсбургвлӓ «Турци» политикӹштӹ когонжок нимaт ӹштӓш цaцыделыт, тидӹм шотыш нӓлӹн политик, вырсывуйлaтышы дӓ поэт Миклош Зрини ӹшкевуя кешӹ, центрaлизуйымы кӹлӓн дӓ венгр кугижӓн кидӹштӹ ылшы Венгри гишӓн шaнaш тӹнгӓлӹн. Зрини Венеци дӓ Фрaнцин прaвительство доно яжо кӹлвлӓм кычен, но 1664-шӹ ин утлa ирӹ колымыжы велдӹк кодшы опытдымы оргaнизaторвлӓ дон пaлшышывлӓжӹ ликвидируйымы линӹт.
Тенге Гaбсбургвлӓн Лепольд Венгриштӹ aрмин шотым шукемден кердӹн, кaтоликвлӓ протестaнтвлӓ вaштaреш террорым тӹнгӓлӹнӹт, нӹнӹн попвлӓштӹм гaлерывлӓш цеплен, вӹд мычкы колтенӹт.
Хaлыкын тырхымaшыжы пӹтӹмӹкӹ, тӹдӹ 1678-шӹ ин тенге мaнмы курук (куруц) кредӓлмӓшкӹ кӹньӹлӹн. Нӹнӹн вуйлaтышышты трaнсильвaни венгр Имре Тӧкӧли (Имре Тхӧкӧлы) ылын.
XVII-шы курымын Венгрин историштӹ сек кого событиэш туроквлӓн оккупaцин пӹтӹмӹжӹ шотлaлтеш. 1683-шы ин туроквлӓ Венa вaштaреш кредӓлӓш лӓктӹнӹт, но Европa Венaлaн пaлшыкым пуэн дӓ тенге туроквлӓ шин шӓлӓтӹмӹ линӹт. 1686-шы ин кокшы сентябрьӹн Будa туроквлӓ гӹц ирӹктӓрӹмӹ лин дӓ 1697-шӹ ин цилӓ турокым сӓндӓлӹкӹн территори гӹц поктен лыкмы ылын. Ти вырсы пaштек Трaнсильвaним Гaбсбургвлӓн кугижӓнӹшкӹ ушымы. Тенге сӓндӓлӹк угӹц иктӹш ушнaлтын, но вырсы пaштек экономикa кaтaстрофa aнзылны шaлген.
16 и шыпшылтшы ирӹк верц кредӓлмӹ вырсы жепӹн мa 150 и туроквлӓ хозaлaнымы пaштек кодын ылын, тӹдӹжӓт пӹтӓрӹмӹ лин. Шукы ӹлӹмӹ вӓр охыремӹн дӓ тӹшкӹ немӹцвлӓ, словaквлӓ дӓ сербвлӓ ӹлӓш вaнженӹт, тенге регионвлӓн этноструктурa вaштaлтын.
1703-11-шы ивлӓ лошты кого мaгнaт, герцог Ференц Ракоци II-шы (Ferenc Rákóczi II) вуйлaтымы доно у кредӓлмӓшвлӓ ылыныт, ӹндежӹ Гaбсбургвлӓ вaштaреш. Но Aвстрин aрмижӹ тидӹм лaксыртен кердӹн. Ти кредӓлмӓшвлӓ пaштек сӓндӓлӹк тaмaняр луи тырышты ӹлен кердӹн. Венгр дворянвлӓ дон Aвстри кугижӓ лошты яжо кӹлвлӓ ылыныт дӓ Венын влияни когоэмӹн. Сӓндӓлӹкӹштӹ у мaрдежвлӓ ӹфӹлӓш тӹнгӓлӹнӹт, Фрaнци, Гермaни, Итaли доно кӹлвлӓ цaткыдемӹнӹт.
Тӹ жепӹн тымдымaш методвлӓ тоштемӹнӹт гӹнят, тыменьшӹвлӓн шот шукемӹн веле дӓ тымдымaш кӱкшӹцӹмӓт яжоэш шотлaш лиэш. Пыдыртымы хaлaвлӓ дон дворецвлӓ вӓреш увлӓм шaгaлтымы дӓ цивилизaцилӓн негӹцӹм угӹц пиштӓш тӹнгӓлмӹ. Aвстрин политикӹжӹ индустри дон выжaлымaш вaштaреш ылын, но солa хозяйствы ти шотышты икпорaткaн виӓнг кердӹн. Кугижӓн кудвичӹ хресӓньвлӓн ӹлӹмӓшӹмӓт куштылтен дӓ дворянвлӓн произвол ӹнде чӹдемӹн. Гaбсбургвлӓн историн шӧртньӹ жепшӹ Мaриa Терезaн (1740—1780) ивлӓэш толеш, но тидӹ сойток Венгриш рококон идилим кaнден кердде.
Вaрaшы ренессaнс
Реформaци реформaци вaштaреш шaлгымaшымaт шaчыктен, тенге тӹ жепӹн сӓндӓлӹкӹшкӹ бaроккон культурыжaт толын кердӹн. Сек aктивно тӹдӹм езуитвлӓ шӓренӹт, кыдывлӓн типогрaфивлӓштӹ ылын дӓ текствлӓм пецӓтлен кердӹнӹт. Реформaци вaштaреш шaлгымaш кымдaн шӓрлен кен гӹнят, шукыжок XVII-шӹ курымын сойток кaльвиниствлӓ ылыныт. Шaмaклaн Трaнсильвaништӹ кaльвинизм кугижӓнӹш религиэш шотлaлтын. A aнтитринитaризмӹм кымыктымы пaштек Трaнсильвaнин герцогвлӓ Гaбсбургвлӓн территориштӹ ылшы вес кaльвиниствлӓлӓн пaлшaш тӹнгӓлӹнӹт. Кaльвиниствлӓн ӹшке университетӹштӹ ылде, но вес сӓндӓлӹквлӓ доно нӹнӹ яжо кӹлвлӓм кыченӹт, седӹндонaт попвлӓэш тыменяшӓт тӹшкӹ колтенӹт. Дӓ нӹнӹжӹ туaн сӓндӓлӹкӹш пӧртӹлӹн, сaгaшты Европыштыш у шӱлӹшвлӓ дон идейӹвлӓм кaнденӹт: пуритaнизмӹм, пресбӱтеризмӹм, кaртесиaн ылмaшым дӓ молымaт.
Туaн хaлыкым тымдымaшты кaльвиниствлӓ кого рольым мaдыныт: нӹнӹ гимнaзи кӱкшӹцӓн шукы школым пaчыныт. Тидӹм ӹштӓш мaнын пaлшыкым кыце чaстне эдемвлӓ, тенгеок хaлaвлӓ дон солaвлӓӓт пуэнӹт.
Тӹ жепӹн Дьюлaфехервaр, Шaрошпaтaк, Нaдиениед дӓ Дебрецен коллегиумвлӓ кымдaн пӓлӹмӹ ылыныт, кыдывлӓ толшaш жеплӓн шукы интеллигенцим тымден лыктыныт.
Дворянвлӓ бaрокко культурым шӓрӹшӹвлӓ
Пӹтӓрижок бaрокко пaян венгрвлӓ лошты шӓрлен кеен- тидӹ, шaмaклaн, дворян усaдьбывлӓн aрхитектурышты кaеш. Вырсывлӓ гишӓн шукы усaдьбыжок перегӓлт кодде дӓ перегӓлт кодшывлӓжӓт ӹнде кӹзӹтшӹ Венгрин пӹсмӓн шaйылaн, Aвстриэш кодыныт. Тӹ жепӹн шукы усaдьбым дӓ косир дворецвлӓм когон пaян Эстерхaзивлӓн йых чӹдӹм aгыл чaнгыктен. Сӓндӓлӹкӹн пӹтӓриш бaрокко стилян церкӹм Миклош Эстерхaзи (1582—1645) стройыктен, a бaрокко стилян пӹтӓриш дворецӹм тӹдӹн эргӹжӹ- Пaл Эстерхaзи.
Туроквлӓм поктен лыкмы пaштек шукы дворецӹм чaнгымы дӓ aрхитекторвлӓжӹ шӹренок вескид сӓндӓлӹквлӓ гӹц ылыныт. Жеп изиш эртӓлӓлмӹкӹ, икпорaткa пaян дворянвлӓӓт бaрокко стилян дворецвлӓм ӹшкӹлӓнӹштӹ чaнгaш тӹнгӓлӹнӹт. Дворецвлӓштӹ шӹренок библиотекӹвлӓ дон гaлерейӹвлӓӓт ылыныт дӓ тидӹ дворянвлӓн культурa докы интересӹштӹ ылмым aнжыктa. Тошты готикa стилян церкӹвлӓ вырсывлӓ жепӹн пыдыргенӹт ылын дӓ вӓрешӹштӹ пиш цевер бaрокко стилян церкӹвлӓм чaнгымы, лӹмӹнок тидӹм Вaдывел Венгриштӹ цaцен ӹштӹмӹ.
Бaрокко жепӹн живописьӓт виӓнгӓш тӹнгӓлеш, aртньыквлӓлӓн ӹнде кычыкымaт пумы. Тӹ жепӹн пӓлӹмӹ aртньыквлӓ лошкы Aдaм Мaниоки (Ádam Manyóki, 1673—1756) дон Йaкaб Богдaни (Jakab Bogdány, 1660—1724) пырaт.
Венгрин журнaлистикӹн историжӓт бaрокко жепӹн тӹнгӓлӓлтеш. Сек пӹтӓриш тетрaдь постолеш погымы увервлӓм «Mercurius Veridicus ex Hungaria» лӹмӓн 1705—1710 ивлӓ лошты Ференц Ракоци лыктын шaлген. Тидӹ пaштек шукыштaт aгыл Позоньышты Мaтиaш Белин Ножa Посониенсиa (1721—1722) лӹмӓн ӹлӹштӓшӹм лыктын. Ти жепӹн Венгрин пӹтӓриш кaртывлӓмӓт лыкмы.
ЬЖИИИ-шӹ курымын кӹдӓлӓш ежӹнгӹштӹжӹ бaрокко ӹшке мычaшышкыжы шоэш дӓ сӓндӓлӹкӹн культурa ӹлӹмӓшӹштӹ, сӹлнӹшaяшты, кунстышты, шӹнцӹмӓшӹштӹ, школ системӹштӹ у жепӹн пӓлӹквлӓжӹ кaяш тӹнгӓлӹт.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
Акермани
Акермани (Ackermania ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ акермани улы.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм американ таксономист James D. Ackerman лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ
Вуйжыр пачан ыжар кӓдӹ (Treron apicauda) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Венгр мыры лирика XVI-шы курымын
Венгр мыры лирика XVI-шы курымын
Венгриштӹш мыры лирика XVI-шы курымын
Венгрин поэзин шачмыжы XVI-шы курымеш толеш. Седӹ, кӹдӓлӓш курымвлӓнӓт лыдышвлӓм сирӹмӹ, но нӹнӹ перегӓлт кодын кердделыт, кодыныт гӹньӹ тамахань фрагментвлӓ веле кодыныт. XVI-шы курымаш поэзи ял вӹлнӹжӹ цаткыдын шалген. Реформаторвлӓн школвлӓм пачмы велдӹк, поэтвлӓӓт чӹдӹнок ылделыт дӓ книгӓвлӓмӓт пецӓтлен шалгымы. Но кид доно сирӹмӹ лыдышвлӓӓт халык лошты сӓрненӹт. XVI-шы курымаш лыдышвлӓм лыдмы годым, нӹнӹ сага сем лишӓшлык ылын- нӹнӹм лыдделыт, а мыренӹт. Семдӹмӹ лыдышвлӓм лач XVI-шы курым мычашышты веле сирӓш тӹнгӓлмӹ. Мырымы лыдышвлӓ кужывлӓ, рифман дӓ ритмӓн ылыныт. Структурышты доно нӹнӹ тагынам первишӹ халык поэзин традицивлӓм шотыш нӓлӹнӹт. Лыдышвлӓм мырышывлӓжӓт ӹнде тыменьшӹ эдемвлӓ ылыныт: попвлӓ, тымдышывлӓ ӓль профессионал трубадурвлӓ.
Тематикӹм анжалаш гӹньӹ, лыдышвлӓм махань-шон лиӓлтмӓшвлӓ лӹмеш сирӹмӹ дӓ нӹнӹ кымда спектрӓн ылыт, но шӹренжок йымым ыдылмы тема вӓшлиӓлтеш. Религи дӓ светский тематикӓн лыдышвлӓ лоштыш пӹсмӓн раскыды агыл. Улы техень религиозне лыдышвлӓ, кышты политика дӓ ушемкымдем гишӓн сирӹмӹ дӓ техень светский лыдышвлӓ вӓшлиӓлтӹт, кыдывлӓ кӧргӹштӹ доно ӧрт поэзи докы лишӹл ылыт.
1560-шы и паштек шукы лыдыш книгӓ пецӓтлӹмӹ, лӹмӹнок протестант религи шӓрӹшӹ реформаторвлӓ тидӹм цацен ӹштенӹт- нӹнӹ ӹшке церкӹн цилӓ членӹн книгӓ лишӓшлык маныныт. Лыдыш книгӓвлӓ эдемвлӓм ӹлӓш, йымылан ӹнянӓш тымденӹт, Библиштӹш сӱжетвлӓм дӓ ушемкымдемӹштӹ ма лиӓлтеш, тӹдӹм ынгылдаренӹт.
Венгриштӹ реформацилӓн палшышы поэзи
Реформаци верц ылшы поэтвлӓн йӹрвӓш анжалтышышты Библи дӓ тӧрӹрӓк лиӓш гӹньӹ, Тошты Согонь доно цаткыдын кӹлдӓлтӹн. Седӹндонат ти жепӓш лыдышвлӓштӹ Тошты Согоньын фразеологизмвлӓ шӹренок кычылталтыныт. Библим халыквлӓн истори семӹнь лыдыныт дӓ Тошты Согоньышты израильвлӓн ӹлӹмӓш гишӓн мам сирӹмӹ, ЬЖИ-шы курымаш венгрвлӓ тидӹм ӹшкештӹ доно клӹлден кердӹнӹт. Кок халыкге Йымы наказен, седӹндонат орланен ӹлӓш вӓрештӹн- венгрвлӓлӓн туроквлӓ лӹвӓлнӹ дӓ израильвлӓлӓн Вавилон лӹвӓлнӹ. Тидӹм ынгылдараш, виржӹмӓт иканьым кӹчӓл момы: тӧр агыл йымылан ыдылмаш дӓ тӧр йымым ӧрдӹжеш кодымаш.
Библин тымдымашвлӓм халык лошты шӓрӓш манын, тӹ жепӓш поэтвлӓ ӹшке интерппретацивлӓштӹм лыдыш форма доно сирӓш тӹнгӓлӹнӹт. Тенге сирӹшӹ поэтвлӓ лошкы, шамаклан, Андраш Батици (András Batizi) пыра. Венгри сӹлнӹшаяшты тӹдӹ луаткок слоган эпика лыдышвлӓлӓн негӹцӹм пиштӹшӹ ылеш.
Тӹ жепӹн кымдан пӓлӹмӹ вес поэт Андраш Скхароши ылеш. Тӹдӹ лыдышвлӓжӹм 1540-шӹ ивлӓн сирӓш тӹнгӓлӹн, лач тӹнӓм, кынам туроквлӓлӓн пуалташ вӓрештӹн. Ти поэтӹн лыдышвлӓжӹ пиш шӹдӓнвлӓ ылыт, тӹдӹ семӹнь герцогвлӓ, магнатвлӓ, попвлӓ дон епископвлӓ антихриствлӓ дӓ сӓндӓлӹкӹм выжалышывлӓ ылыт. Келесӓш гӹньӹ, техень анжалтыш тӹнӓмшӹ Венгриштӹ кымдан шӓрлен кен ылын. Батиц дон Скхароши паштек Венгриштӹ нӹнӹ статян Библи тематикӹм кычылтшы шукы поэт шачын.
Венгрлӓ истори мырывлӓ
Реформаци жепӹн ыдылмаш докы лишӹл поэзи гӹц пасна светский поэзиӓт виӓнгӹн дӓ шӹренжок истори тематикӓн ылын. Ти лыдышвлӓштӹ Венгрин эртӹш герой курымвлӓ, халыклан яжом ӹштӹшӹ кугижӓвлӓ гишӓн шайышталтеш. Шукы лыдышым пецӓтлӹмӹ вӓк ылын, но тилец пасна устне вариантвлӓӓт вӓшлиӓлтӹнӹт. Шамаклан, англин Кугижӓ Элизабет жепӹн ӹлӹшӹ дӓ Венгриш визит доно толшы поэт сэр Филипп Сидней 1570-шы ивлӓн тенге сирӓ: "Венгриштӹ айо вадывлӓм эртӓрӹмӹ годым, тьотявлӓн-тьотявлӓтӹн героизм гишӓн шайыштшы мырывлӓм мырымы овуца улы. Тенге халык ӹшке геройвлӓжӹ дӓ виӓн ылмыжы гишӓн пӓлӓ.
"|ртӹш жеп гӹц пасна, поэтвлӓ ӹшке жепӓш лиӓлтмӓшвлӓмӓт ӧрдӹжеш кодыделыт: кыце венгрвлӓ туроквлӓ ваштареш кредӓлӹнӹт, тидӹ гишӓн шайыштыныт дӓ у кредӓлмӓшкӹ ӱжӹнӹт. Кредӓлмӓшвлӓм яжон анжыктышы поэтеш Себестьен Тиноди (Sebestyén Tinódi, 1510—1556) шотлалтеш. Тӹдӹ курымвлӓэш кодшы техень пӓшӓвлӓм сирен: «Будам пумаш» (Buda veszéséről, 1541), «Салка нырышты кредӓлмӓш» (Az szálkai mezőn való viadal, 1544). «Егер цик верц кредӓлмӓш» (Egervár viadalyarol, 1553). Пӓшӓвлӓштӹжӹ поэт пиш детально кредӓлмӓшвлӓм анжыкта. Когонжок пӓлӹмӹ агыл поэт Петер Илошвай Селимеш (Péter Ilosvai Selymes) Толди гишӓн лыдышвлӓм сирӹде ылгецӹ, пӓлӹдеок кодеш ылын. Тӹдӹн лыдышвлӓ негӹцеш ЬИЬ-шӹ курымын Йанош арани кымдан пӓлӹмӹ «Толди» эпосым сирен.
Тиноди жепӹн венгр поэзиштӹ ӹшке статян лыдышвлӓ кымдан шӓрлен кенӹт, кыдывлӓн корнывлӓштӹ 11 ӓль 12 слоган ылыныт.
Лирика
Лирика гишӓн сирӓш гӹньӹ, пӹтӓриок яратымаш лирика гишӓн пӓлдӹртӓш келеш, кыды кӹдӓлӓш курымвлӓн моральым ӹшке семӹньжӹ ирӹкӓнрӓкӹм ӹштен кердӹн. Яратымаш гишӓн сирӹмӹ лыдышвлӓм пӹтӓрижок Италиштӹ тыменьшӹ гуманиствлӓ сиренӹт дӓ нӹнӹ шӱлӹшӹштӹ доно Бокаччон лыдышвлӓ докы лишӹл ылыт. Яратымаш гишӓн сирӹшӹ авторвлӓ шӹренжок пӓлӹдӹмӹ кодыныт. Шамаклан ик автор поэт Гомерӹн «Париж дон Хеленам» венгрла сӓрен. Вес поэт «Эуриалус дон Лукреция гишӓн шайыштмашым» (Eurialusnak és Lucretiának szép históriája, 1577) сирен. Ти пӓшӓ весӹвлӓ гӹц айыртемӓлтеш, тӹштӹ ӹдӹрӓмӓшӹн шанымашвлӓжӹ, йӓнг йылымыжы, ойхыжы дӓ ӹлӹмӓш верц кредӓлмӹжӹ гишӓн сирӓлтеш. Ти лыдышвлӓштӹ Лукреция пӱэргӹн рабыньыжы агыл, тӹдӹ ӹшке семӹньжӹ шана, лӱддӹмӹ ашкылым ӹштӓ яратымы пӱэргӹжӹ сага лӓктӹн кеӓ.
Алберт Гергейӹн (Albert Gergei) агриус принц гишӓн шайыштмашыжы кого интересӹм ӹшке докыжы лыктеш. Лӹмӹнок сирӹмӹ стильжӹ дӓ йӹлмӹжӹ молы гӹц айыртемӓлтӹт. Пӓшӓштӹ кугижӓн изи эргӹжӹ гишӓн шайышталтеш, кыды яратымы ӹдӹржӹм кӹчӓлӓш лӓктӹн кеӓ. Ти лыдышвлӓштӹ ямаквлӓн сӱжетвлӓ кычылталтыт, эдемвлӓ лоштыш кӹлвлӓ яжон анжыктымы ылыт, сирӹмӹ йӹлмӹ пиш паян дӓ шукы цӹреӓн ылеш.
XVI-шы курымын кокшы пелӹштӹжӹ лирикӹштӹ псалмвлӓм сирӹмӓш шӹренок вӓшлиӓлтеш. Нӹнӹм шӓрӓш манын, реформаторвлӓ кого пӓшӓм ӹштенӹт. Псалмвлӓм пӹтӓрижӹ латин йӹлмӹ гӹц сӓрӹмӹ, но сӓрӹмӹ пиш ирӹкӹн дӓ Венгри дон венгрвлӓн ӹлӹмӓшӹм шотыш нӓлмӹ. Ти псалмвлӓ протестантвлӓн идеологи доно сирӹмӹ ылыт дӓ толшаш жепӓш венгр поэзим виӓнгдӹмӓштӹ нӹнӹ кого рольым мадыныт. XVI-шы курымын мычашышты венгр литературне йӹлмӹ ӹшкӹлӓнжӹ цаткыды негӹцӹм пиштен. Поэзим моло анжалаш гӹньӹ, тӹштӹ ӧрт (духовный) лыдышвлӓ веле агыл, тенгеок школвлӓштӹ лыдмы масакан дӓ сатирӓн сирӹмӹ лыдышвлӓӓт вӓшлиӓлтӹт. Дӓ шӹренжок техень лыдышвлӓм ӹнде латинлӓ агыл, а венгрла сирӹмӹ. |че иктӹм пӓлдӹртӹде ак ли, пӹтӓрижӹ техень пӓшӓвлӓм лыдышвлӓэшӹжӓт шотлыделыт, но тенге гӹнят нӹнӹ венгр поэзилӓн цаткыды традицим шачыкташ палшенӹт.
В В В
Бальса
Бальса ( Ochroma pyramidalis ) — мальва йишвлӓн йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пи пыйи
Пи пыйи (Ixodes ricinus) — иксодвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Покшал Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ пи, ышкал, шарык, имни дӓ эдем пыйи. Пи пыйивлӓн ӓвӓжӹ 3.0–3.6 мм, озыжы 2.4–2.8 мм якте шот.
Категори:Пыйивлӓ
Via Appia
Via Appia (лат.) антик жепӓш корны, кыды Рим гӹц Неаполь гач Брундисумыш нӓнген. Via Appia-н Капуа якте нӓнгешӹ лаштыкшы 312-шы ин Хр.ш.я. йӓмдӹ ылын. Корным оптымы пӓшӓм Appius Claudius Caecus вуйлатен дӓ седӹндонат ти корнылан тӹдӹн лӹмжӹм пумы.
Via Appia мыч купецвлӓ, Рим легионервлӓ дӓ почтым шыпштышывлӓ (cursus publicus) каштыныт. Вес когогорнывлӓ семӹньок, Via Appia тӹрӹштӹ уштышвлӓм (мильвлӓм) анжыктышы мангӹвла шалген кенӹт. (Рим мильӹн кытшы, mille passus, 1480 метр ылын ). Кугезӹ Римӹштӹ техень вес когогорнывлӓ ылыныт: Via Salaria дӓ Tiber-йогы тӹр мыч шыпшылт вацшы Via Aurelia.
Via Appia-м Рим Империн кечӹвӓлвекӹлӓ кымдаэммӹжӹ велдӹк пиштӹмӹ. Тӹдӹ вырсы (военый) цель доно ӹштӹмӹ ылын – тенге роалтен нӓлмӹ мӱлӓндӹвлӓш салтаквла пӹсӹнрак кен кердӹнӹт.
Ажедмӓш:
В
Кыршехир (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Гениорхис
Гениорхис (Genyorchis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ гениорхис улы.
Вӹдъял
Вӹдъял — океанын, тангыжын, йӓрӹн, йогын лаштыкшы, кыды мӱлӓндӹм келгӹн пӹчкеден пыра, тӹ годымок кого дӓ тӹнг вӹд доно кӹлжӹм ак ямды. Кырык марла "вӹдъял" доно иксӓ шамакым шӹренжок яркалат.
Гениорхис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Вӹдъял
Техень вӹдъялвлӓ лин кердӹт: бухта, фьӧрд, лагуна, гавань, эстуари, лиман.
Галерей
Категори:Географи Категори:Ландшафтвлӓ
Шӹдӹр (сола)
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Фалэнопсис
Фалэнопсис (Phalaenopsis) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 60 йиш тӹрлӹ фалэнопсис улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Янган
Янган - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 9 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 154 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Дуриан
Дуриан ( Durio ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Инджирлиова
Инджирлиова (турокла İncirliova ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42,293 (пӱэргӹ: 21,041; ӹдӹрӓмӓш: 21,252) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «инджирли» ('thing having инжир') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Абельмош
Абельмош ( Abelmoschus ) — мальва йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш. Медикус тидӹм "муксус шуды" манын лӹмден. Тӹшкӓ семӹнь Ост— дӓ Вест-Индишты кушкеш. Линней ти кушкышым Hibiscus йыхыш пыртен. Индиштӹ, Латин Америкышты дӓ Египтӹштӹ ти йыхыш пырышы ик кушкышын, Мускатан абельмошын нӱшмӱвлӓжӹ когон муксус пышан ылыт. Нӹнӹм "абельмошын нӱшмӱвлӓжӹ" семӹнь пӓлӓт дӓ парфюмериштӹ кычылтыт.
Категори:Кушкышвлӓ
Фолидота
Фолидота (Pholidota ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 40 ӓль 50 йиш тӹрлӹ фолидота улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Брама шӹнгӹртӹш
Брама шӹнгӹртӹш (Sturnia pagodarum) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Инди, Шри-Ланка, Непал, Пакистан, Афганистан дӓ Бангладеш) вӓшлиӓлтшӹ шӹнгӹртӹш. Кытшы 19–20 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 9.9–11.5 см, нелӹцшӹ 40–54 г якте шоэш.
Кочарлы
Кочарлы  (турокла Koçarlı ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27,071 (пӱэргӹ: 13,451; ӹдӹрӓмӓш: 13,620) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кырыккале (ил)
Кырыккале (турокла Kırıkkale ili ) — Покшал Турцин илжӹ. 2007-шӹ ин тӹштӹ 280 234 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Алаша
Алаша - шулыктымы (кастрируйымы) ожы. Шулмы операци имнишитӹ гормонвлӓн функциштӹм вашталта, тенге ожы имни ладнарак лиэш, арашты ылмыжы годымат вес имнивлӓ докы агрессивный ак ли. Пӓшӓштӓт алаша яжорак дӓ виктӓрӹмӹрак ылеш. Ожым урдымашты ӹшке нелӹцвлӓ улы гӹнь, алаша ти шотышты куштылгырак ылеш. Имни кӹтоштӓт алаша ӹшкӹмжӹм ладан кыча.
Акриопсис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Алаша
Категори:Имнивлӓ Категори:Вольыквлӓ
Чавдархисар
Чавдархисар (турокла Çavdarhisar ) — Турцин, вадывел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.661 (пӱэргӹ: 4.175; ӹдӹрӓмӓш: 4.486) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чавдар» ('rye') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Фреати
Фреати (Phreatia ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 150 ӓль 255 йиш тӹрлӹ фреати улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ладинвлӓ
Лади́нвлӓ — ретороманвлӓн группыш пырышы халык. Цилӓжы — 30 000 -35 000 нӓрӹ.
Швейцарин ирвелнӹжӹ дӓ Тирольышты ӹлӓт. ладинлӓ попат, тӹнгеок немӹцлӓ, Италиштӹ — итальянла пӓлӓт. Швейцариштӹ ладинвлӓ кальвинизм, Италиштӹ католицизм йымы йылам жеплӓт. Ладинвлӓ — ретвлӓн тетявлӓн-тетявлӓштӹ ылыт, кыдывлӓ пӹтӓриш курымвлӓн (Х.ш.п) романизируялтыныт.
Фотовлӓ
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Тайга пыйи
Тайга пыйи (Ixodes persulcatus) — иксодвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Йыдпел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шарык, ышкал, имни, пи дӓ эдем пыйи. Тайга пыйивлӓн ӓвӓжӹ 3.0–3.6 мм якте шот.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Пыйивлӓ
1824 и
1824 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Фудивлӓ
Фудивлӓ (Foudia) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы вадывел Инди океан ошмаотывлӓштӹ (Мадагаскар, Сейшелвлӓ, Комор ошмаотывлӓ дӓ Маскарен ошмаотывлӓ) вӓшлиӓлтшӹ кошыгеквлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ фуди улы.
Йишвлӓ
Категори:Кошыгеквлӓ
Аварцы
Аварцы — кӹжгӹ меленӓ, тӹдӹ кыце ширӹ тенгеок шапы руаш гӹц лин кердеш. Кынамжы руашыш шырымы турим пиштӓт. Токо кӱэшт лыкмы аварцы пиш когон тотлы. Шӹренжок вӹлӓнжӹ ӱм дӓ десерт качкыш годым мӱм шӹрӓл качкыт. Вес халыквлӓӓт ававрцы гань киндӹм качкыт.
Категори:Качкышвлӓ
Энтандрофрагма
Энтандрофрагма ( Entandrophragma ) — Meliaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пипери
Пипери (Piperia) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ Пипери улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Богазлыян
Богазлыян (турокла Boğazlıyan) — Турцин, кечӹвӓл Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.653 (пӱэргӹ: 17.580; ӹдӹрӓмӓш: 18.073) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Техас
Техас (англла Texas ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 696,241 км². 2010-шы ин тӹштӹ 25,145,561 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Техас кымдецшӹ доно 2-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 2-шы ылеш. Штат статусым Техаслан 29 декабрь ын 1845 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 28-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Остин; сек кого халажы: Хьюстон.
Исланди халавлӓ
Исландиштӹ 1 январь 2011 иэш 33 хала шотлалтеш. Тӹ годымок кыды хала дон сола лошты айыртемжы когожат агыл. Сӓндӓлӹкӹштӹш ӹлӹзӹвлӓ логӹц 75% -шӹ Рейкьявикӹштӹ дӓ ти хала лишнӹ ӹлӓт.
Категори:Исланди халавлӓ
Акрохэне
Акрохэне (Acrochaene ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ акрохэне улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим ялан пыйи
Шим ялан пыйи (Ixodes scapularis) — иксодвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пучы пыйи. Кытшы 3 мм якте шоэш.
Категори:Пыйивлӓ
Малатья (ил)
Малатья (турокла Malatya ili ) — Ирвел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 722 065 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Аностомоидес
Аностомоидес (Anostomoides) — аностомусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ качкыш йогы кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ аностомоидес улы.
Питифиллум
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар вуян фуди
Якшар вуян фуди (Foudia eminentissima) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Комор, Майотта дӓ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ вӓшлиӓлтшӹ фуди.
Категори:Кошыгеквлӓ
Коккола
Коккола — Вадывел Финляндин хала дӓ муниципалитет, Центральный Остроботнин провинциштӹ (Кески-Похьянмаа). Ботнический вӹдъял тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ дӓ Финляндиштӹ кого портвлӓ ло гӹц иктӹжӹ ылеш.
Истори
1620 ин швед король Густав II Адольф доно Кокколам ӹштӹмӹ ылын. 1765 ин вес сӓндӓлӹквлӓ доно торгеяш правам нӓлӹн. XVIII—XIX курымвлӓн тигыт торгейымы центр ылын.
Ӹлӹзӹ шот
2009 и перепись семӹнь 45 766 эдем.
Культуры
Коккола — хала, кышты музыкы овуца перегӓлтеш, Центральный Остроботнин камерный оркестрын родинеш шотлалтеш. Хала центр Неристан маналтеш дӓ кого район ылеш, кышты шукы пу пӧрт. Мӹндӹрнӹ агыл К. Х. Ренлундын Художественный галерейы, Истори музей, Пӧрттӱм шӹмлӹшӹ музей, тенгеок халашты ратушы вӓрлӓнӓ — фасадыштыжыв архитектор Карл Людвиг Энгель подписьым тӹшӓк коден. И гӹц иш Кокколашты юниорвлӓ лошты футбол чемпионатвлӓ эртӓрӓлтӹт. Венециан айо, кыды кӓнгӹжӹм ыжатен колтымлан ылеш, август тӹлзӹн остатка кечӹвлӓн эртӓрӓлтеш
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Ним (пушӓнгӹ)
Ним ( Azadirachta indica ) — Meliaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1825 и
1825 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Ациантера
Ациантера (Acianthera ) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 177 йиш тӹрлӹ ациантера улы.
Чандыр
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алтынташ
Алтынташ (турокла Altıntaş ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.491 (пӱэргӹ: 9.662; ӹдӹрӓмӓш: 9.829) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «алтын» ('шӧртньӹ') дон «таш» ('кӱ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Арнавуткӧй
Арнавуткӧй (турокла Arnavutköy ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 175,871 (пӱэргӹ: 86.741; ӹдӹрӓмӓш: 81.380) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «арнавут» ('албан') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Райсио
Ра́йсио  — Лачокла Финляндин провинциштӹ хала, Вадывел Финляндин губерништӹ, Турку дӓ Наантали халавлӓ докы лишнӹ.
Истори
Истори документвлӓштӹ Райсио сек пӹтӓри 1292 ин ӓштӓлтӹн.
Климат
Райсио кечӹвӓлвел-вадывел Финляндиштӹ вӓрлӓнӓ, пышкыды климат.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
Категори:Финлянди халавлӓ
Лахти
Ла́хти — Финляндиштӹ хала дӓ коммуна, Кечӹвӓлвел Финляндиштӹ губерни. Весиярви йӓрӹн кечӹвӓлвел лаштыкышты вӓрлӓнӓ
Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 100 095 эдем. Финлянди халавлӓ лошты ӹлӹзӹ шот доно кӓндӓкшӹмшӹ вӓрӹм нӓлеш.
Лӹм
Лахти фин гӹц сӓрӹмӹкӹ — «вӹдъял»
Истори
Сек пӹтӓри Лахти гишӓн 1445 иӓш документвлӓштӹ сирӹмӹ ылын.
Культуры
И гӹц иш Лахтиштӹ органн дӓ джаз фестивальвлӓ эртӓрӓлтӹт. Июль тӹлзӹн уже таманяр и хала фестиваль «Lahden Yöt» («Лахти Йыдвлӓ») эртӓрӓлтеш. Вес сӓндӓлӹквлӓштӹ хала оркестр «Лахти Симфони», Осмо Вянскя дирижер вуйлатымы доно кымдан пӓлӹмӹ ылеш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
1826 и
1826 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Маниса (ил)
Маниса (турокла Manisa ili ) — Вадывел Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.316.750 (пӱэргӹ: 656.051; ӹдӹрӓмӓш: 660.699) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Гломера
Гломера (Glomera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Малайзиштӹ дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ гломера улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Остин (Техас)
Остин  (англла Austin ) — Америкын ушымы штатвлӓн Техас штатын вуйхалажы дӓ сек кого 4-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 767.28 км². 2010-шы ин тӹштӹ 790,390 (метропол: 1,716,291 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Техас
Акрорхис
Категори:Орхидейвлӓ
Шӱлӹ пыйи
Шӱлӹ пыйи (Ixodes hexagonus) — иксодвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӱлӹ, лый, каляиӓш, шимпач дӓ рӹвӹж пыйи. Кытшы 3,5–4,5 мм якте шоэш.
Категори:Пыйивлӓ
Карпузлу
Карпузлу (турокла Karpuzlu ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 12,701 (пӱэргӹ: 6,384; ӹдӹрӓмӓш: 6,317) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бакыркӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бакыр» ('вӹргеньӹ') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Нотофагус
Нотофагус ( Nothofagus ) — Nothofagaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Август
Август (латинлӓ Аugustus) — Григориан календарьын кандакшӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Лӹмжӹ Рим император Октавиан Август гӹц толеш. 31 ик кечӓн. Кангыжын остатка тылзыжы. Ирландишты ти тылзы шыжын пытариш тылзешыжы шотлалтеш.
Асланапа
Асланапа (турокла Aslanapa ) — Турцин, покшал Кӱтахья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.648 (пӱэргӹ: 5.732; ӹдӹрӓмӓш: 5.916) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «аслан» ('lion') дон «апа» (?'grand brother') шамаквлӓ гӹц лин.
Платантера
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Асланапа
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чайыралан
Чайыралан (турокла Çayıralan ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.318 (пӱэргӹ: 10.088; ӹдӹрӓмӓш: 10.230) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Суматра ыжар кӓдӹ
Суматра ыжар кӓдӹ (Treron oxyurus) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ ‎‎Суматра дӓ Ява ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Хельсинки
Хе́льсинки (Хельсингфо́рс ӓль Гельсингфо́рс) — столицы дӓ Финляндин кого хала, Уусимаа провинцин административный центр. Финляндин кечӹвӓлвелнӹ, Фин вӹдъял тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ.
Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот — 588 941 эдем. Халашты вес сӓндӓлӹк халык иктӓ 10 % нӓлеш. Хельсинки вес спутник-халавлӓ Вантаа, Эспоо дӓ Кауниайнен доно кого столицы-регионым миллион утла эдем доно ӹштӓ. Хельсинки — Финляндиштӹ бизнес, образовани, культуры дӓ наукы центр. Хельсинкиштӹ 8 университет.
1827 и
1827 и — XIX курымын ижӹ. Категори:XIX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар фуди
Категори:Кошыгеквлӓ
Кадыкӧй
Кадыкӧй (турокла Kadıköy ) — Турцин, Кечӹвӓл-вадывел Стамбул илӹн дӓ Стамбул халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 532.835 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кады» ('кады') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кадышехри
Кадышехри (турокла Kadışehri ) — Турцин, йыд-ирвел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.914 (пӱэргӹ: 8.468; ӹдӹрӓмӓш: 8.446) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кады» ('кады') дон «шехир» ('хала' ; «шехри» 'халажы') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Павловни
Павловни ( Paulownia ) — Paulowniaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Мардин (ил)
Мардин (турокла Mardin ili ) — Турцин илжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 750.697 (пӱэргӹ: 378.451; ӹдӹрӓмӓш: 372.246) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Мадагаскар фуди
Мадагаскар фуди (Foudia omissa) — кошыгек йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ фуди. Кытшы 14 см, нелӹцшӹ 15–24 г якте шоэш.
Категори:Кошыгеквлӓ
Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ
Ош мӹшкӹрӓн ыжар кӓдӹ (Treron seimundi) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Камбоджа шӹнгӹртӹш
Камбоджа шӹнгӹртӹш (Acridotheres burmannicus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш пырышы Индокитайышты (Мьянма, Таиланд, Камбоджа, Вьетнам дӓ Лаос) вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 21–24 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 112–122 см якте шоэш.
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
Чаталджа
Чаталджа (турокла Çatalca ) — Турцин, Вадывел Стамбул илӹн районжы (илчежӹ). 2000-шӹ ин тӹштӹ 81.589 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тылык
Категори:Цилӓ
Глоссоди
Глоссоди (Glossodia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ глоссоди улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Стелис
Стелис (Stelis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 500 йиш тӹрлӹ стелис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ризофора
Ризофора ( Rhizophora ) — Rhizophoraceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Австри
Австри Республика ― Покшал Европыштыш кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Швейцари, Лихтенштейн, йыдвелнӹ Германи, Чехи, ирвелнӹ Венгри, Словаки, кечывӓлвелнӹ Итали дӓ Словени доно пӹсмӓным кыча. Вуйхалажы — Вена (1 982 097 ӹл.), вес кого халавлӓ: Л (ӹл.)
Кымдецшӹ: 83 883 км², ӹлӹзӹ шот: 9 104 772 (2023), кугижӓнӹш йӹлмӹ: немӹцлӓ, валюта лӹм:
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европа Ушем кугижӓнӹшвлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ