cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Тӧр Исус Церкӹ
«Тӧр Исус Церкӹ» — ӹшкевуя церкы. Тӹдӹлӓн Пекинӹштӹ (Китай) 1917 ин негӹзӹм пиштӹмӹ. Тагчы тӹдӹн 1,5 амион нӓрӹ эдем куд континентӹн нӹллӹ вӹц сӓндӓлӹкӹштӹжӹ ӹлӓ. Ти церкӹ Христианствын Протестант укшышкыжын ик лаштыкшы. 1995 ин ти церкӹ ӹшке пӧлкӓжӹм Российышты пачын. Виржӹ — Исусын Кокшы гӓнӓ Толмыжы гӹц анзыц улы халыквлӓ лошты Пуры уверӹм шӓрӓш''.
Ти церкын лу тынг ышанымаш шартшаяжы:
Категори:Религи
Якшар шӹргӓн изи амазон
Якшар шӹргӓн изи амазон (Hapalopsittaca pyrrhops) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ыжарикӓ вӹд питон
Ыжарикӓ вӹд питон (Liasis olivaceus) — питонвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 2 м лин кердеш, шӹренжок 4 м якте веле.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Питонвлӓ
Аламани
Аламани (Alamania punicea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мексикышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аламани улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар ялан манакинвлӓ
Якшар ялан манакинвлӓ (Chiroxiphia) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ якшар ялан манакин улы.
Йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Ош нерӓн тыкты
Категори:Тыкты ганьывлӓ
Мормодес
Мормодес (Mormodes) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 70 йиш тӹрлӹ мормодес улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бурхелли
Бурхелли ( Burchellia bubalina ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Миндоро цӹвӹ кӓдӹ
Кӹзӹт цилӓжӹ 50–250 Миндоро цӹвӹ кӓдӹ пӓлӹ.
Бурхелли
Категори:Кушкышвлӓ
Миндоро цӹвӹ кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Коми Республика
Ко́ми Респу́блика(коми: Коми Республика) — Россий Федераци кӧргӹштӹ ылшы Республика, Россий Федерацин субъектшӹ, Йыдвел-Вадывел федерал йӹрвелӹшкӹ пыра. Вуйхалажы - Сыктывкар.
Вӓрлӓнӹмӹжӹ, географижӹ
Ненец автономи йӹрвел (йыдвел, йыд-ирвел), Ямал-Ненец автономи йӹрвел (йыд-ирвел, ирвел), Ханты-Мансийск автономи йӹрвел (кечӹвӓл-ирвел, кечӹвал), Свердловск область (кечӹвӓлвел), Пермь край (кечӹвӓлвел), [[Вичӹ область (кечӹвӓлвел, кечӹвӓл-вадывел, вадывел), Архангельск область (йыд-вадывел, йыдвел) доно йӹгӹре ылеш. Комиштӹ финн-угр да урал халыквлӓ лошкы пырышы комивла: комивлӓ дон ненецвлӓ ӹлӓт.
Ажедмӓшвлӓ
К
795 и
795 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Дазкыры
Дазкыры (турокла Dazkırı ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 11,165 эдем ӹлен.
Нимбохромис
Нимбохромис (Nimbochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ нимбохромис улы.
Дазкыры
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Валга
Ва́лга (Valga, Walk).
Кечӹвалвел Эстоништӹ  хала. Халашты 2012- шы ин12539 эдем ӹлен. Выртсйӓрв йӓр бассейныш пырышы Педели сирӹштӹ вӓрлӓнӓ.
Категори:Халавлӓ Категори:Эстони халавлӓ
Скандинави
Скандинави (норвегла дӓ финнлӓ Skandinavia, датчанла дӓ шведлӓ Skandinavien ) — йыдвел Европышты истори-культура регион.
Симсӹ шылдыран изи амазон
Симсӹ шылдыран изи амазон (Hapalopsittaca fuertesi ) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Калифорни кондор
Калифорни кондор (Gymnogyps californianus) — вӓрӓш йиш кеквлӓн (Accipitrimorphae дӓ Accipitriformes) тенгеок цӓрлӓнгӹ йиш кеквлӓн (Ciconiiformes) американ грифвлӓн (Cathartidae) йыхыш пырышы кого хир кондор кек. Америкын Ушымы Штатвлӓжӹштӹ ареалжӹ Калифорни, Аризона, Юта дон Мексика якте шоэш. Кӓпшӹ 109-140 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.49-3 м. Нелӹцшӹ 7-14.1 кг якте лин кердеш. Ӓвӓ Калифорни кондорвлӓ, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «γυμνος» (йӓрӓ) дон «γυψ» (гриф) шамаквлӓ гӹц лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Кеквлӓ
Гуадалканал
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Соломон ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Чан
Чан (турокла Çan ) — Турцин, покшал Чанаккале илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 50.960 (пӱэргӹ: 25.484; ӹдӹрӓмӓш: 25.476) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Амерорхис
Амерорхис (Amerorchis rotundifolia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Канадышты дӓ АУШштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ амерорхис улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар вуян шӓргӓшӓн попугай
Якшар вуян шӓргӓшӓн попугай (Psittacula cyanocephala) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл Азиштӹ (Шри-Ланка дӓ Инди гӹц вадывел Пакистан, кечӹвӓл Непал дӓ кечӹвӓл Бутан якте) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 33–37 см, нелӹцшӹ 60 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Миннесота
Миннесота (англла Minnesota ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 225,181 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 303 925 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Миннесота кымдецшӹ доно 12-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 21-шӹ ылеш. Штат статусым Миннесоталан 6 февральын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 32-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Сент-Пол; сек кого халажы: Миннеаполис.
Ошалгы-якшар вуян шӓргӓшӓн попугай
Ошалгы-якшар вуян шӓргӓшӓн попугай (Psittacula roseata) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (йыд-ирвел Инди гӹц кечӹвӓл-ирвел Ази якте) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30–35 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Изи фламинго
Изи фламинго (Phoenicopterus minor, Phoeniconaias minor) — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Африкышты дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Ошалге-якшарикӓ пынан, кужы ялан дӓ кужы шӱӓн кого вӹд кек. Кӱкшӹцшӹ 80–90 см, нелӹцшӹ 1.2–2.7 кг якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 1 ош мыны якте лин кердеш.
Маркиз цӹвӹ кӓдӹ
Кӹзӹт цилӓжӹ 1 500 Маркиз цӹвӹ кӓдӹ пӓлӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ
Кӹтӹк шылдыран манакинвлӓ (Manacus) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кӹтӹк шылдыран манакин улы.
Йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Ыжар питон
Ыжар питон (Morelia viridis) — питонвлӓн йыхыш пырышы Индонези, Папуа-У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 150–180 см якте лин кердеш, ӓвӓвлӓжӹ шӹренжок 200 см якте веле. Ӓвӓжӹн нелӹцшӹ 1600 г, шӹренжок 2200 г якте лин кердеш.
Категори:Питонвлӓ
Бремен хала музыкантвлӓ
Бремен хала музыкантвлӓ- (Die Bremer Stadtmusikanten) Гримм шӱмбелвлӓн ямакышты.
Аладаг
Аладаг (турокла Aladağ ) — Турцин, Йыдвел Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 17,494 (пӱэргӹ: 8,768; ӹдӹрӓмӓш: 8,726) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ала» ('ала') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Ореохромис
Ореохромис (Oreochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Африкышты дӓ Покшал-ирвелиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 38 тӹрлӹ ореохромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Анд кондор
Анд кондор (Vultur gryphus) — вӓрӓш йиш кеквлӓн (Accipitrimorphae дӓ Accipitriformes) тенгеок цӓрлӓнгӹ йиш кеквлӓн (Ciconiiformes) американ грифвлӓн (Cathartidae) йыхыш пырышы кого хир кондор кек. Кечӹвӓлвел Америкышты Андвлӓ кырыквлӓштӹ ӹлӓ. Кӓпшӹ 270–320 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 75.7–85.2 см. Нелӹцшӹ 11.3 кг якте лин кердеш. Ӓвӓ Анд кондорвла, озывлӓ гӹц изирӓк ылыт.
Категори:Кеквлӓ
Коргун
Коргун (турокла Korgun ) — Турцин, покшал Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.723 (пӱэргӹ: 1.832; ӹдӹрӓмӓш: 1.891) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тыртня ганьывлӓ
Тыртня ганьывлӓ тенгеок тыртнявлӓ гань ылшывлӓ (Gruiformes) — тыртня дон вӹтельӹвлӓ (Gruimorphae) йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Австралиштӹ, Африкышты дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ.
Классификаци
├─ Ralli — ├─ Grui —
Кантиум
Кантиум ( Canthium ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ..
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Анд фламинго
Анд фламинго (Phoenicopterus andinus, Phoeniconaias andinus) — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Кӱкшӹцшӹ 1–1,4 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1–1,6 м, нелӹцшӹ 1,5–4,1 кг якте шоэш.
Категори:Фламинго йишвлӓ
Анселли
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кысакӱрек, Неджип Фазыл
Неджип Фазыл Кысакӱрек (турокла Necip Fazıl Kısakürek ; 26-шы май 1904-шӹ и, Стамбул, Турци — 25-шӹ май 1954, Стамбул) — турок поэт дӓ сирӹзӹ.
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Сент-Пол (Миннесота)
Сент-Пол (англла Saint Paul ) — Америкын ушымы штатвлӓн Миннесота штатын вуйхалажы дӓ сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 145.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 285,068 (metropol: 3,502,891 ) эдем ӹлен.
Категори:Миннесота
Шим шылдыран изи амазон
Шим шылдыран изи амазон (Hapalopsittaca melanotis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Боливиштӹ дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22,5–24 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Пиправлӓ
Пиправлӓ (Pipra) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пипра улы.
Йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Шенпазар
Шенпазар (турокла Şenpazar ) — Турцин, йыд-вадывел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.571(пӱэргӹ: 2.777; ӹдӹрӓмӓш: 2.794) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «шен» ('сусу') дон «пазар» ('пазар') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
797 и
797 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Ямангаш школ
Ямангаш школ. Кырык сирӹштӹш Ямангаш сола школ. Школым 1899-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Гималай шӓргӓшӓн попугай
Гималай шӓргӓшӓн попугай (Psittacula himalayana) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (йыдпел Инди гӹц Вьетнам якте) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Йоласал
Йоласал (Еласы) сола — Кого Йынгы ӓнгӹр лишнӹ вӓрлӓнӓ, Цикмӓ гӹц Йоласал якте 25 уштыш нӓрӹ. Сола гишӓн пӹтӓриш гӓнӓ архив документвлӓштӹ «Йолас / Элас сола» семӹнь 1702-шы ин пӓлдӹртӹмӹ ылын. (+++) 16-18-шӹ курымвлӓн ти первишӹ мары сола Акпарс лужавуйын тӹнг ӓсӹкшӹ ылын, кыды «Кого Йыл Шудермар» сола-обшинӓ маналтын. 1795-шӹ ин 25 ӹлем (кудвичӹ) ылын. 1859-шӹ ин 43 ӹлем ылын (120 пӱэргӹ дӓ 125 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин 227 кудвичӹм шотлымы (220 пӱэргӹ дӓ 335 ӹдӹрӓмӓш).
1827-шӹ ин церкӹм Тошты Цермышал гӹц Йоласалыш ваштымыкы, ти сола церкӹ кымдемӹн центржӹ лин.
Истори
Кыце йоласалвлӓ 1905-06-шы ивлӓн ӹленӹт, Ӱрйӧ Вихманнын корныштыш сирмӓшвлӓжӹ гӹц пӓлен нӓлӹна. Тидӹм 2007-шӹ ин лӓкшӹ Цикмӓштӹ лыдаш лиэш.
Экономика
Йоласалышты икманяр лапка улы. Махань фирмывлӓ улы?
Культура
Йоласалышты Культура пӧрт пӓшӓм ӹштӓ. Йоласал школ сагашы ылшы Фаина Эшмякован  Шыжарвлӓ кӓрш ансамбльым Мары Эл, Россий дӓ Европыштат пӓлӓт.
Йоласал гишӓн сӹлнӹшаяшты
Йоласал гишӓн шукы мары сирӹзӹ сирен. Нӹнӹ логӹц Геннадий Матюковски дон Николай Егоровым пӓлдӹрташ лиэш. Йоласалышты шачшы поэт В.Кокэн туан солажын пӧртӱ гишӓн шукы лыдышым сирен.
Транспорт
Автобусвлӓ:
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Миннеаполис
Миннеаполис (англла Minneapolis ) — Америкын ушымы штатвлӓн Миннесота штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 151.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 382,578 (metropol: 3,269,814 ) эдем ӹлен.
Категори:Миннесота
798 и
798 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Йоласал вел солавлӓ
Йоласал вел солавлӓ. Йоласал сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эвджилер
Эвджилер (турокла Evciler ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 8,609 эдем ӹлен.
Байрамӧрен
Байрамӧрен (турокла Bayramören ) — Турцин, йыдвел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.509 (пӱэргӹ: 1.268; ӹдӹрӓмӓш: 1.241) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хьюон иксӓ
Хьюон иксӓ (англла Huon Gulf) — Папуа-У Гвинейиштӹ Хьюон пел ошмаотыын кечӹвӓлвелнӹштӹ иксӓ.
Лӹмжӹм француз Шӹпӓн океанын мореплавателя ‎‎дӓ исследователя Жан-Мишеля Юон (Хьюон) де Кермадек (Jean-Michel Huon de Kermadec, 1748 – 1793) лӹмеш пумы.
Категори:Папуа — У Гвиней
Покшал Ази кобра
Покшал Ази кобра (Naja oxiana) — аспидвлӓн йыхыш пырышы Покшал Азиштӹ (Туркменистан, Таджикистан, Узбекистан, Кыргызстан, Афганистан, Пакистан, йыд-ирвел Иран дӓ йыд-вадывел Инди) вӓшлиӓлтшӹ эксӹкӹм кандышы агрессивный кобра кӹшкӹ. Кытшы 1 м лин кердеш, шӹренжок 1.5 м якте веле.
Категори:Кӹшкӹвлӓ
Тирика
Категори:Попугайвлӓ
Джемс фламинго
Джемс фламинго (Phoenicopterus jamesi, Phoeniconaias jamesi) — фламинго йишвлӓн йыхыш пырышы Анд кырыквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ фламинго. Кӱкшӹцшӹ 90–92 см, нелӹцшӹ 2 кг якте шоэш.
Категори:Фламинго йишвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн пипра
Якшар мӹшкӹрӓн пипра (Pipra aureola) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ пипра.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Птеростилис
Птеростилис (Pterostylis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ птеростилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гӱнтекин, Решат Нури
Решат Нури Гӱнтекин (турокла Reşat Nuri Güntekin; 25-шӹ ноябрь 1889-шӹ и, Стамбул, Турци — 13-шы декабрь 1956-шӹ и, Лондон) — турок романист, сирӹзӹ дӓ драматург.
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Япони
Япони (японла‎‎ 日本 Nihon тенгеок Nippon; официал лӹмжӹ — 日本国 Nippon-koku тенгеок Nihon-koku) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹш ошмаоты кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Япони тангыж, Китай, Йыдвел дон Кечӹвӓлвел Корей дӓ Россий, йыдвелнӹ Охотск тангыж, кечӹвӓлвелнӹ Ирвел Китай тангыж дӓ Тайвань доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 127,960,000 эдем ӹлен. Территорижӹ 377,944 км². Де-факто вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Токио.
Категори:Япони
Коротков, Сергей Дмитриевич
Пӓлӹмӹ мырызы Сергей Дмитриевич Коротков Микрӓк кымдемӹн Петухсолаэш мырызы шўмӓн семняэш шачын. Мастарлыкым Микрӓкӹштӹшӹ музыкальный школышты поген, баян доно шакташ тыменьӹн. Вара Йошкар-Олашты музыкальный училищештӹ пӓлӹмӓшӹм поген. Тӹштӓт баян доно айырлыде, “Пеледӹш” ансамбльышты выступаен. Сергелӓн армиштӹ тыменьмӓш пакыла шыпшылтын, манаш лиэш. Труба инструментӹм, духовой инструментвлӓн спецификым пӓлен нӓлӹн. Пӹтӓришӹ пограничный отрядной духовой оркестрышты, а кокшы и - Забайкальский пограничный округын мырышы дӓ куштышы ансамбльышты ылын. Козьмодемьянскышты пӓлӹмӹ композитор Владислав Куприянов доно иквӓреш ровотаят. Заочно Москвашты искусствын халык университетӹштӹ - эстрадный оркестрвлӓлӓн аранжировка классышты тыменьӹн. Сергем Культура дворецӹш у вокально-инструментальный ансамбльым вуйлатышы семӹнь пӓшӓлӓш ўжӹнӹт. Кыдым вара участниквлӓ “Цитрамон” манаш тӹнгӓлӹнӹт. Ти ансамбль доно район мычкы шукы гастролируенӹт. 1990-шы ивлӓн Микрӓк сельсоветӹн территориштӹ вӓрлӓнӹшӹ “Рассвет” совхозын директор Б.Н. Никитин тӹдӹм шачмы кымдемӹшкӹжӹ ровотаяш со ўжӹн. Тӹдӹ Микрӓк ДК-ш ровотаяш ванжа. Ансамбльвлӓм нуль гӹцок лўктӓлӓш, ял вӹкӹ шагалташ манын, качественный аппаратура, инструментвлӓ келӹт. Нӹнӹм Борис Нестерович обещӓен дӓ ӹшке шамакшым кычен. Тенге тӹштӹ 1992-шы ин Серген шытыр доно “Аяр” ансамбль шачын. Тӹдӹн участниквлӓжӹ Владимир Яматаев, Владимир Юшкин дӓ Сергей Коротков линӹт. 1991-шы ин “Мыры” конкурсвлӓ тӹнгӓлӓлтӹнӹт. Тӹнӓмшен С.Коротков техень конкурсвлӓштӹ мырывлӓлӓн аранжировкым ӹштӓ. Кырык мары районышты дӓ халаштат тетялык учрежденивлӓ дӓ школвлӓ гӹц тӹдӹн докы палшыклан соок толыт. Тӹдӹн фонограммывлӓ гӹц пасна ик мероприятиӓт ак эртӹ
К К
Чамлыяйла
Чамлыяйла (турокла Çamlıyayla ) — Турцин, йыд-ирвел Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 9.354 (пӱэргӹ: 4.674; ӹдӹрӓмӓш: 4.680) эдем ӹлен.
Финш шӓргӓшӓн попугай
Гималай шӓргӓшӓн попугай (Psittacula finschii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ (Ассам, Мьянма, Таиланд, Лаос гӹц Вьетнам якте) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30–40 см якте шоэш.
Чамлыяйла
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чамлы» (< «чам» 'йӓктӹ') дон «яйла» ('plateau') шамаквлӓ гӹц лин.
Финш шӓргӓшӓн попугай
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Якшар кыткы
Якшар кыткы (Myrmica rubra) — кыткывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты ӹлӹшӹ кыткы. Палеарктика регионышты шӹренок вӓшлиӓлтшӹ кыткы. Кытшы 5 мм якте шоэш.
Шим манакинвлӓ
Шим манакинвлӓ (Xenopipo) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ шим манакин улы.
Йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Якшар кыткы
Категори:Кыткывлӓ
Антогониюм
Антогониюм (Anthogonium gracile) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ антогониюм улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Чамлыяйла
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Токио
Токио (японла 東京 Tōkyō ) — Японин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 2,187.08 км². 2010-шы ин тӹштӹ 13,010,279 (метропол: 35,676,000 ) эдем ӹлен.
800 и
800 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Абасыянык, Саит Фаик
Саит Фаик Абасыянык (турокла Sait Faik Abasıyanık; 18-шӹ ноябрь 1906-шы и, Адапазары, Турци — 11-шӹ май 1954, Стамбул) — турок сирӹзӹ.
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Луды тыртня
Тыртня ӓль тырня (Grus grus) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ йыд-ирвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Ош нерӓн тыктын кӱкшӹцшӹ 100–130 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 180–240 см, нелӹцшӹ 3–6.1 кг якте шоэш.
Малабар шӓргӓшӓн попугай
Малабар шӓргӓшӓн попугай (Psittacula columboides) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл Индиштӹ (Вадывел Гатвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 36 см, пачыжы 24 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
801 и
801 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Аплектрум
Аплектрум (Aplectrum hyemale ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аплектрум улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Кого Шошмар школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Аткараджалар
Аткараджалар (турокла Atkaracalar ) — Турцин, йыд-вадывел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.822 (пӱэргӹ: 2.360; ӹдӹрӓмӓш: 2.462) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Виловат школ
Виловат школ. Кырык сирӹштӹш Виловат  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Кекетти
Кекетти (Quekettia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ кекетти улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ош шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
Ош шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris versicolurus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Колумбиштӹ дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Пипритавлӓ
Пипритавлӓ (Piprites) — манакин йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ пиприта улы.
Йишвлӓ
Категори:Манакин йишвлӓ
Акдениз
Акдениз (турокла Akdeniz ) — Турцин, йыд-ирвел Мерсин илӹн дӓ Мерсин халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 282.139 (пӱэргӹ: 140.977; ӹдӹрӓмӓш: 141.162) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Азиз Несин
Азиз Несин (турокла Aziz Nesin; 20-шы декабрь 1920-шӹ и, Хейбелиада, Стамбул, Турци — 6-шы июль 1995, Чешме, Измир) — турок сирӹзӹ, драматург дӓ публицист.
Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Турци сирӹзӹвлӓ
Мольер
Мольер (Molière, лачокла лӹмжӹ Жан Батист Поклен; Jean Baptiste Poquelin; хӹрестӹмӹ 15 январь 1622, Париж — 17 февраль 1673, тӹшток) — франзуз комедиограф, классически комедилӓн негӹцӹм пушы, актёр, театр директор.
Пӓшӓвлӓжӹ
Тӹнг пашавлаэшӹжӹ «Тартюф», «Дон-Жуан», «Мизантроп» шотлалтыт.
Категори:Франци персоналивлӓ Категори:Франци сирӹзӹвлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Франци
Ош тыртня
Ош тыртня (Leucogeranus leucogeranus) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Ош тыртнян кӱкшӹцшӹ 140 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 210–230 см, нелӹцшӹ 4.9–8.6 кг якте шоэш. Озы тыртнявлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Тыртнявлӓ
Йӓнгӓр кыткы
Йӓнгӓр кыткы (Camponotus herculeanus ; алыкмарла яҥгаргутко) — — кыткывлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Сибирь якте йыдпел Азиштӹ ӹлӹшӹ кыткы. Кытшы 6–14 мм лин кердеш, шӹренжок 9–12 мм якте веле.
802 и
802 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Йӓнгӓр кыткы
Категори:Кыткывлӓ
Миссисипи (штат)
Миссисипи  (англла Mississippi ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 125,443 км². 2010-шы ин тӹштӹ 2 967 297 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Миссисипи кымдецшӹ доно 32-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 31-шӹ ылеш. Штат статусым Миссисипилӓн 10 декабрьын 1817 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 20-шы ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Джексон
Позанты
Позанты (турокла Pozantı ) — Турцин, Вадывел Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шы ин тӹштӹ 19,641 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аретуса
Аретуса (Arethusa bulbosa ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ аретуса улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Черкеш
Черкеш (турокла Çerkeş ) — Турцин, йыд-вадывел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.456 (пӱэргӹ: 7.097; ӹдӹрӓмӓш: 7.359) эдем ӹлен.
Хьюон пел ошмаоты
Хьюон пел ошмаоты (англла Huon Peninsula) — Папуа-У Гвинейиштӹ Папуа ошмаотын ирвелнӹштӹ пел ошмаоты.
803 и
803 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Хьюон пел ошмаоты
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз Шӹпӓн океанын мореплавателя ‎‎дӓ исследователя Жан-Мишеля Юон (Хьюон) де Кермадек (Jean-Michel Huon de Kermadec, 1748 – 1793) лӹмеш пумы.
Джексон (Миссисипи)
Джексон (англла Jackson ) — Америкын ушымы штатвлӓн Миссисипи штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 276.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 173,514 (metropol: 539,057 ) эдем ӹлен.
Хьюон пел ошмаоты
Анжалаш
Категори:Папуа — У Гвиней
Джексон (Миссисипи)
Категори:Миссисипи
Мезитли
Мезитли (турокла Mezitli ) — Турцин, йыд-ирвел Мерсин илӹн дӓ Мерсин халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 138.168 (пӱэргӹ: 67.537; ӹдӹрӓмӓш: 70.631) эдем ӹлен.
Яштуга школ
Яштуга школ. Кырык сирӹштӹш Яштуга  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Кызылӧрен
Кызылӧрен (турокла Kızılören ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 2,889 эдем ӹлен.
Яштуга школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Мезитли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кызылӧрен
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кызыл» ('якшар') дон «ӧрен» ('руина') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ташкӧпрӱ
Ташкӧпрӱ (турокла Taşköprü ) — Турцин, ирвел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.939 (пӱэргӹ: 19.779; ӹдӹрӓмӓш: 21.160) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мормолика
Мормолика (Mormolyca) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ мормолика улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
804 и
804 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай
Шӧртньӹ вуян вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris sanctithomae) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразилиштӹ, Перу, Боливи, Эквадор дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 18 см якте шоэш.
Кискей
Кискей (Quisqueya) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ кискей улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим кыткы
Шим кыткы (Lasius niger ; алыкмарла шемгутко) — — кыткывлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ ӹлӹшӹ кыткы. Кытшы 3–4,5 (пӓшӓзӹ), 4–5,5 (озы), 7,5–10 (ӓвӓ) мм якте веле. Шим кыткы ӓвӓвлӓ 15 и нӓрӹ ӹлӓт.
Категори:Кыткывлӓ
Солаволкы школ
Солаволкы школ. Кырык сирӹштӹш Ӱл Солаволкы  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Кырык танагравлӓ
Кырык танагравлӓ (Anisognathus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ кырык танагра улы.
Йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
805 и
805 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Арундина
Арундина  (Arundina graminifolia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ арундина улы.
Пертюк школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Арундина
Категори:Орхидейвлӓ
Симсӹ шылдыран кырык танагра
Симсӹ шылдыран кырык танагра (Anisognathus somptuosus) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кырык танагра. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 43 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Торослар
Торослар (турокла Toroslar ) — Турцин, йыд-ирвел Мерсин илӹн дӓ Мерсин халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 274.982 (пӱэргӹ: 137.315; ӹдӹрӓмӓш: 137.667) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Япони тыртня
Япони тыртня (Grus japonensis) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ (Россий, Китай, Корей, Япони) вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Япони тыртнян кӱкшӹцшӹ 150–158 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 220–250 см, нелӹцшӹ 7–10.5 кг якте шоэш.
Категори:Тыртнявлӓ
Орта
Орта (турокла Orta ) — Турцин, вадывел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.780 (пӱэргӹ: 6.886; ӹдӹрӓмӓш: 6.894) эдем ӹлен.
Изумруд шӓргӓшӓн попугай
Изумруд шӓргӓшӓн попугай (Psittacula calthropae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 30 см, пачыжы 13 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 3–4 ош мыны якте лин кердеш.
Лӹмжӹм британи натуралист Эдгар Леопольд Лэйардын (Edgar Leopold Layard, 1824 – 1900) пӹтӓришӹ вӓтӹжӹ Барбара Энн Кэлтроп (Barbara Anne Calthrop) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Даури тыртня
Даури тыртня (Grus vipio) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Российӹштӹ (Даури, Амур), йыд-ирвел Монголиштӹ дӓ йыд-ирвел Китайиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Даури тыртнян кӱкшӹцшӹ 130–140 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–210 см, нелӹцшӹ 5,6 кг якте шоэш.
Флай йогы
Флай йогы (англла Fly River) — покшал У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) йогы. Кужыцшы 1050 км, бассейнжӹ 76 000 км² уштыш. Папуа-У Гвинейӹштӹ кого йогывлӓ логӹц 2-шы вӓрӹм нӓлеш.
Даури тыртня
Категори:Тыртнявлӓ
Флай йогы
Категори:Йогывлӓ Категори:Папуа — У Гвиней
Ханӧнӱ
Ханӧнӱ (турокла Hanönü ) — Турцин, ирвел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.342 (пӱэргӹ: 2.140; ӹдӹрӓмӓш: 2.202) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Китай шӓргӓшӓн попугай
Китай шӓргӓшӓн попугай тенгеок Тибет шӓргӓшӓн попугай (Psittacula derbiana) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-вадывел Китайышты дон кечӹвӓл-ирвел Тибет (дӓ южгынам йыдпел Индиштӹ) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40–50 см, пачыжы 28 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 2–4 мыны якте лин кердеш.
Лӹмжӹм британи политик, натуралист дӓ коллекционер Дерби 13-шы граф Эдвард Смит-Стенли (Edward Smith-Stanley, 13th Earl of Derby, 1775 – 1851) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
806 и
806 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Шарпан
Шарпан — кырык мары ӹдӹрӓмӓшӹн вуеш пижӹктӹмӹ первиш изи тӹр доно тӹрлӹмӹ выргем хӓдӹр. Формыжы доно шӹргӹмсавыцым ӓшӹндӓрӹктӓ.
Категори:Халык выргем
Луды шӱӓн вӹцкӹж нерӓн попугай
Луды шӱӓн вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris pyrrhoptera) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты дӓ Перушты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Шабанӧзӱ
Шабанӧзӱ (турокла Şabanözü ) — Турцин, кечӹвӓл Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.780 (пӱэргӹ: 6.886; ӹдӹрӓмӓш: 6.894) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Миоксантус
Миоксантус (Myoxanthus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ миоксантус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
807 и
807 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Барбродри
Барбродри (Barbrodria miersii) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ барбродри улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар нерӓн танагра
Якшар нерӓн танагра (Lamprospiza melanoleuca) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 34 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Попугай
Попугай ганьывлӓ тенгеок попугайвлӓ гань ылшывлӓ (Psittaciformes) — попугай дон оравивлӓ (Psittacopasserae) йыхыш пырышы тропиквлӓ дон субтропиквлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ яргата цӹреӓн кеквлӓ. Попугайвлӓ яратымы четлык (клетке) кек ылыт.
Цилӓжӹ 372 тӹрлӹ попугай улы. Попугайвлӓн сек изижӹ 8 см (Micropsitta pusio), сек когожы 1 м (гиацинт ара Anodorhynchus hyacinthinus) якте шот. Нелӹцшӹ 10 г (Micropsitta pusio), 4.0 кг (какапо Strigops habroptilus) якте лин кердеш.
Классификацижӹ
Попугай отрядын кымыт надсемействожы улы:
Хьюон йогы
Хьюон йогы (англла Huon River) — Тасмани ошмаотын кечӹвӓлвелнӹштӹ йогы. Кужыцшы 174 км уштыш. Тасмаништӹ кого йогывлӓ логӹц 4-шӹ вӓрӹм нӓлеш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм француз Шӹпӓн океанын мореплавателя ‎‎дӓ исследователя Жан-Мишеля Юон (Хьюон) де Кермадек (Jean-Michel Huon de Kermadec, 1748 – 1793) лӹмеш пумы.
Категори:Йогывлӓ Категори:Тасмани
Микрӓк школ
Микрӓк школ. Кырык сирӹштӹш Микрӓк  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Енишехир (Мерсин)
Енишехир (турокла Yenişehir ) — Турцин, йыд-ирвел Мерсин илӹн дӓ Мерсин халан центр районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 196.206 (пӱэргӹ: 96.160; ӹдӹрӓмӓш: 100.046) эдем ӹлен.
Ренантера
Ренантера (Renanthera) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 15 йиш тӹрлӹ ренантера улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ошалгы-якшар онган шӓргӓшӓн попугай
Ошалгы-якшар онган шӓргӓшӓн попугай тенгеок ӧршан шӓргӓшӓн попугай (Psittacula alexandri) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 33–35 см, пачыжы 22 см якте шоэш.
Лӹмжӹм тошты македони кугижӓ Македон Александр (356 – 323) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Мирмехила
Мирмехила (Myrmechila ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ дӓ У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 йиш тӹрлӹ мирмехила улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Пайде
Па́йде (Paide), Вейсенштейн (Weißenstein — Ош кӱ) — хала Покшал Эстоништӹ, Йӓрвамаа уездын административ покшалжы.
Тӓнг халавлӓ
Категори: Эстони халавлӓ
Австрали тыртня
Австрали тыртня (Grus rubicunda) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ дӓ У Гвинейӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Австрали тыртнян кӱкшӹцшӹ 161 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 180 см, нелӹцшӹ 6 кг якте шоэш.
Категори:Тыртнявлӓ
Картук школ
Картук школ. Кырык сирӹштӹш Картук  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Лӧчкӓванды
Лӧчкӓванды (Rosa) — лӧчкӓ йишвлӓн йыхыш пырышы Азиштӹ, Европышты, Йыдпел Африкышты дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ декоративный пеледӹшӓн тӹшкӓ форман кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 100–250 тӹрлӹ лӧчкӓ улы.
Категори:Лӧчкӓ йишвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Ош калпакан танагра
Ош калпакан танагра (Sericossypha albocristata) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 114 г якте шоэш.
Категори:Танагравлӓ
Элдиван
Элдиван (турокла Eldivan ) — Турцин, кечӹвӓл Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.055 (пӱэргӹ: 3.018; ӹдӹрӓмӓш: 3.037) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йоласал школ
Йоласал школ
Школын историжӹ
1918-шӹ ин Цермышал училищӹм Йоласал когорак тӹнгӓлтӹш школ манын лӹмд8т. 1924-шӹ ин 7 классан школыш формируялтын. Пӹтӓришӹ директор Ерофеев Иван Яковлевич ылын.
1952-шӹ и гӹц 1956-шы и якте школ директор семӹнь Ярандай Иван Павлович пӓшӓлен. 1956-59 ивлӓн Филимонов Виталий Иванович директор лин. Тӹнӓм 500 тыменьшӹ нӓрӹ школышты ылыныт.
Школым пӹтӓрен, тымдышеш тымень лӓктӹн, шукынжок мӹнгеш школышкышты пӓшӓлӓш портӹлӹт. Шамак толшеш, Сретенская Зоя Андреевна, Блинова Зоя Ивановна, Ермолаев Василий Феофанович, Соловьева Зинаида Ивановна, Успенский Владимир Тихонович. Пӹтӓртӹшӹжӹ 1959-64 ивлӓн директор семӹнь пӓшӓлӓ. 1959-шӹ ин школым пӹтарӹшӹвлӓ логӹц пӹтаришӹ Мары Элӹн президент Зотин Владислав Максимович лин.
1984-шы ин директореш Егоров Владимир Валерьянович шагалеш. 1985-шӹ ин тошты школышты капитальный ремонтым ӹштӓт. 1989-шӹ ин у кого кӓмӹни портӹм пачыт. Тӹ инок школ у статусан лиэш - Йоласал кӹдалаш школын комплексӹшкӹ ушат Нужанал дӓ Йынгы-Кушыргы тӹнгӓлтӹш школвлӓм, Йоласал тетя садым, Йоласал музыкы школым.
2005-шӹ и гӹц школ директор Сергеев Александр Анатольевич ылеш.
Проектвлӓ гишӓн
Национальный проектӹн ("Образование") грант оксаэш шукы у оборудованим нӓлмӹ. Биологи кабинетӹм уэмдӹмӹ, махань-шон у пособивлӓ, микроскоп, компьютер, биологи микролаборатори, мультимедийный проектор дӓ тӹлец молат. Цилӓ ма улы у оборудованим биологи уроквлӓштӹ веле агыл, школ мероприятивлӓштӓт кычылтыт, тенгеок вес предмет тымдышывлӓлӓн урокым видӹмӓштӹ кого палшык. маш процессышты" техень темывлӓ доно:
Йоласал школын базышты эртӓрӹмӹ семинарвлӓ логӹц цикл-семинар Кырык мары районыштышы педагогвлӓлӓн дӓ тымдымаш пӓшӓ доно кӹлдӓлтшӹ "Информаци-технологим кычылтмаш тымдымаш процессӹштӹ" техень темывлӓ доно:
Адрес: 425310 Мары Эл, Кырык Мары район, Йоласал с/а, Советский ӧлцӓ, 24.
Телефон: (883632)63236 E-mail: elasy-school@yandex.ru ая, д.24 Веб-сайт: http://elasy-rme.narod.ru/index.html
Й Й Й
Эмӓн кӹдӓлӓш школ
Эмӓн кӹдӓлӓш школ 1 сентябрьын 1999 ин пачылтын. Тӹдӹм кым школым : Вӹржӹкӓн тӹнг школ, Пӧртныр кӹдалаш школ да Копон школ - ушен ӹштӹмӹ. Тетявлӓ вӹц сола поселени гӹц тӹшкӹ пӓлӹмӓшӹм нӓлӓш каштыт.Кӹзӹт Эмӓн кӹдӓлӓш школ ресурсный центр ылеш да кого авторитетан лӹмӹм намалеш. 2005 ин школ сага кок тетя сад группым пачмы. Нӹллӹ нарӹ тымдышы у палӹмашӹм пуэн шалгат. Нӹнӹ лошты кудытын сек кого категориан ылыт, кок тымдышы "Российын сек яжо тымдышыжы" лӹмӹм намалыт. Школым пачмы годшенок Гурьянов Александр Владимирович вуйлалтен шалга. Эмӓн школ 2008 ин ПНПО "Образовани" шотышты сӹнгӹшеш лӓктӹн дӓ грантым получаен.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
809 и
809 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Динар (хала)
Динар (турокла Dinar ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 50,511 эдем ӹлен.
Линквлӓ
[tr:Dinar, Afyonkarahisar]]
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кит ганьывлӓ
Кит ганьывлӓ (Cetacea) — Mammalia йыхыш пырышы Атланти, Инди дон Шӹпӓн океанвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого вӹд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 90 тӹрлӹ китвлӓ гань ылшы йӓн улы.
Шим шӱӓн тыртня
Шим шӱӓн тыртня (Grus nigricollis) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Китаыштӹ (Тибет) дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Шим шӱӓн тыртнян кӱкшӹцшӹ 139 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 235 см, нелӹцшӹ 5.5 кг якте шоэш.
Кит ганьывлӓ
Классификацижӹ
├─ Mysticeti — Пӱдӹмӹ китвлӓ └─ Odontoceti — Пӱӓн китвлӓ
Шим шӱӓн тыртня
Категори:Тыртнявлӓ
Эрдемли
Эрдемли (турокла Erdemli ) — Турцин, покшал Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 126.538 (пӱэргӹ: 63.233; ӹдӹрӓмӓш: 63.305) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Нарынзы логерӓн вӹцкӹж нерӓн попугай
Нарынзы логерӓн вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris jugularis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты (Мексика, Гватемала, Коста-Рика, Сальвадор, Гондурас, Никарагуа, Панама, Колумби дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 17.5 см, нелӹцшӹ 53–65 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Пӹзӹкныр школ
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Сарикӓ онган цӹвӹ кӓдӹ
Сарикӓ онган цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba rufigula) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 22–24 см якте шоэш.
Канзас-Сити (Миссури)
Канзас-Сити  (англла Kansas City ) — Америкын ушымы штатвлӓн Миссури штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 823.7 км². 2010-шы ин тӹштӹ 459,787 (metropol: 2.2 million ) эдем ӹлен.
Сарикӓ онган цӹвӹ кӓдӹ
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Канзас-Сити (Миссури)
Категори:Миссури
Миссури (штат)
Миссури (англла Missouri ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 180,533 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5 988 927 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Миссури кымдецшӹ доно 21-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 17-шӹ ылеш. Штат статусым Миссурилӓн 10 августын 1821 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 24-шы ылын. Штатын вуйхалажы: Джефферсон-Сити; сек кого халажы: Канзас-Сити.
Джефферсон-Сити (Миссури)
Джефферсон-Сити  (англла Jefferson City ) — Америкын ушымы штатвлӓн Миссури штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 73.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 40,771 (metropol: 140,052 ) эдем ӹлен.
Категори:Миссури
Пынарбашы (Кастамону)
Пынарбашы (турокла Pınarbaşı ) — Турцин, вадывел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.263 (пӱэргӹ: 2.566; ӹдӹрӓмӓш: 2.697) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «баш» ('head' ; «башы» 'head of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
810 и
810 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Цӹгӓк статян танагра
Цӹгӓк статян танагра (Tersina viridis) — танагра йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 13-14 см, нелӹцшӹ 28.5 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Танагравлӓ
Эмӓнсола школ
Эмӓнсола школ. Кырык сирӹштӹш Эмӓн  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Луды вуян шӓргӓшӓн попугай
Луды вуян шӓргӓшӓн попугай тенгеок Никобар шӓргӓшӓн попугай (Psittacula caniceps) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Никобар ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 56–60 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Куршунлу
Куршунлу (турокла Kurşunlu ; < kurşun "вӹдвулны" ) — Турцин, йыдвел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.322 (пӱэргӹ: 4.149; ӹдӹрӓмӓш: 4.173) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Науру йӹлмӹ
Науруанский йӹлмӹвлӓ (наурула йӹлмӹ тенгеок; наур. Dorerin Naoero) — микронезийский ик йӹлмӹ гӹц, нӹнӹ логӹц сек атипичный. П вел полинезиец цӹтен влияни когоэмӹн.
Науру халыкын туан йӹлмӹжӹ. Науру республикӹн ик кугижӓншӹ йӹлмӹ гӹц ылшы (англичанла лугыч доно). Науру йӹлмӹвлӓ намал тольы икшӹ пел халыквлӓ (7 тӹжем эдем нӓрӹ), цилӓ тидӹн годым нӹнӹ ганьок — кокты йӹлмӹжӹ.
Санта-Крус цӹвӹ кӓдӹ
Санта-Крус цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba sanctaecrucis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Соломон Санта-Крус ошмаотывлӓ (Тинакула дӓ Утупуа) вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 23 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Какадувлӓ
Какадувлӓ (Cacatuidae) — Попугай йиш йыхыш пырышы Австралазиштӹ (Австрали, Соломон ошмаотывлӓ, Папуа-У Гвиней, Индонези дӓ Филиппинвлӓ) вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Какадувлӓ покшал дон кого кӱкшӹц яратымы четлык (клетке) кек ылыт. Цилӓжӹ 21 тӹрлӹ какаду улы. Какаду йишӹн сек изижӹ 30 см, сек когожы 60 см якте шот. Нелӹцшӹ 300–1,200 г якте лин кердеш.
Лӹмжӹ
Какаду лӹмӹн этимологижӹ индонезлӓ «kaka» (попугай) дон «tuwah» (ӹлӓлшӹ шӱмбел) ӓльӹ «kakak» (ӹлӓлшӹ шӱмбел) дон «tua» (ӹлӓлшӹ) шамаквлӓ гӹц лин.
Мирмехис
Мирмехис (Myrmechis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ мирмехис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим тыртня
Шим тыртня (Grus monacha) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Российӹштӹ (Амур) дӓ йыдпел Китайиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Шим тыртнян кӱкшӹцшӹ 1 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.87 см, нелӹцшӹ 3.7 кг якте шоэш.
Категори:Тыртнявлӓ
Кымда нерӓн манакин
Кымда нерӓн манакин (Sapayoa aenigma) — тиран ганьывлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Панамышты, Колумбиштӹ дӓ Эквадорышты) вӓшлиӓлтшӹ монотипан кек. Кытшы 15 см якте шоэш.
Категори:Орави ганьывлӓ
811 и
811 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Симсӹ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
Симсӹ шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris cyanoptera) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Венесуэла, Колумби, Эквадор, Перу, Боливи дӓ Бразили) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 20 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Силифке
Силифке (турокла Silifke ) — Турцин, покшал Мерсин илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 114.102 (пӱэргӹ: 57.208; ӹдӹрӓмӓш: 56.894) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Папирус (кушкыш)
Папирус (Cyperus papyrus ) — Cyperaceae йыхыш пырышы Африкышты вӹдӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 4–5 м якте шоэш.
Категори:Кушкышвлӓ
812 и
812 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Инди тыртня
Инди тыртня (Grus antigone) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ, йыд-ирвел Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Инди тыртнян кӱкшӹцшӹ 176 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 240 см, нелӹцшӹ 6,35 кг якте шоэш.
Категори:Тыртнявлӓ
Пӧртныр школ
Пӧртныр школ. Кырык сирӹштӹш Пӧртныр  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы, ????-шы ин питӹрӹмӹ.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Важоты
Важоты - Йынгы Парнингӓш донышы кымалмы вӓр. Тӹдӹ 13-15 курымвлӓ годшен пӓлемдӓлтеш. Усола гӹц кечӹвӓл векӹлӓ 200 метр ӧрдӹжӹштӹ, карем пындаштышы 16 метран кӱкшикӓштӹ вӓрлӓнӓ. Ти памятник вӓрӹм 2002 ин цаклымы, лишнӹ ӹлӹшӹ сола халык "Важоты" манын лӹмден.
2003 ивлӓн мары археологи отряд доно изи раскопкывлӓм эртӓрӹмӹ. Важоты вес кымалмы вӓрвлӓ доно айыртемӓлтеш: кымалмашым эртӓрымӹ годым тӱлӹмӹ шотеш тоны урдымы йӓным да кекӹм веле агыл, шӹргӹн йӓнӹмат кычылтыныт. Кӹзӹт Важотым пӓлемдӓш манын, мӹнӹдӹрнӓт агыл аншлагым шагалтымы, сагажы кок олмангам шӹндӹмӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Географи
Марла лӹм
Марла лӹм (лÿм) — национальная модель антропонимии у марийцев — народа волжской группы финно-угорской языковой семьи.
ӹдӹрäш лӹм
Айвика, Айкави, Акпика, Акталче, Алипа, Амина, Анай, Арнявий, Арняша, Асави, Асильдик, Астан, Атыбылка, Ачий, Байтабичка, Йÿкталче, Казипа, Кайна, Канипа, Келгаска, Кечави, Кигенешка, Кинай, Киничка, Кистелет, Ксилбика, Майра, Макева, Малика, Марзи (Мярзи), Мäрки, Марзива, Налтичка, Начи, Овдачи, Овой, Овоп, Овчи, Окалче, Окачи, Оксина, Окутий, Онаси, Орина, Очий, Пайзука, Пайрам, Пайсуло, Пампалче, Паялче, Пеналче, Пиалче, Пиделет, Сагида, Сайвий, Сайлан, Сакева, Салика, Салима, Самига, Сандыр, Саскавий, Саскай, Сасканай, Себичка, Сото, Сылвика, Тайра, Улина, Унави, Усти, Чанга, Чатук, Чачи, Чилбичка, Чинбейка, Чинчи, Чичави, Шайви, Шалдыбейка, Эвика, Экеви, Элика, Эрвий, Эрвика, Эрика, Юкчи, Юлавий, Ялче, Ямби, Янипа
Ссылки
Категори:Мары йӹлмӹ
Акпарсын кӱжӹ
Шӧртньӹ Орда веремӓн кырык сирӹштӹ Акпарсын, Аказинын, Кобашын,Токсубайын сотньывлӓштӹ, Тохпайын, Яныгитын вӹцлӹ эдем рӓдӹ ылыныт. Техень пайылымашыжы кырык сирӹштӹнӓ веле агыл, а руш кымдем хӓлӓ ылын. Сухин солаэш шачын кушшы дӓ варажы Пӹзӹкныр школышты истори предметӹм тымдышы И.Я.Моляров тенге сирен: "Акпарс Кого Йынгы рекӓ доны Цермышал да Йоласал солавлӓ гӹц нӹл уштыш ӧрдӹжӹштӹ Нужанал околодокеш шачын. Кырык мары халык лошты патыр эргӹ со анзылнырак ылын, ӹшкӹмжӹм лӱддеок кычен. Шур да Вӹтла рекавлӓ дорц Кого Йынгын сирвлӓ яктежы земля доно хозаланен. Межам ӹнжы вашталтеп манын, Йынгы тӹреш кого кӱм шуэн дӓ: "Тиды мӹньӹн земляэм!" - манын келесен. Кӹзӹтӓт ти кого кӱм ужаш лиэш.
Шудыла кушкыш
Шудыла кушкыш — икиӓш, кокиӓш ӓль шукиӓш шуды гань кушкышвлӓ.
Категори:Кушкышвлӓ
Ылгаз
Ылгаз (турокла Ilgaz ) — Турцин, йыд-ирвел Чанкыры илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.625 (пӱэргӹ: 6.764; ӹдӹрӓмӓш: 6.861) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мирмекофила
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Чаталзейтин
Чаталзейтин (турокла Çatalzeytin ) — Турцин, йыд-ирвел Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.379 (пӱэргӹ: 3.660; ӹдӹрӓмӓш: 3.719) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чатал» ('forked, bifurcated') дон «зейтин» ('olive') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Климӓн кӱкшӹц
Климӓн сола донышы кукшӹц пӹтришӹ-кокшы курымвлӓ доно пӓлемдӓлтеш. Тӹдӹ Картук сола поселенин вадывелнӹ Изи Йынгын вургымла велнӹжӹ Климӓн сола шайылны вӓрлӓнен. Эмӓн школышты тыменьшӹвлӓ доно МарНИИЯЛИн археологи отрядшы 2004 ин июль тӹлзӹштӹ раскопкывлӓм эртӓренӹт. Экспедицин да раскопкывлӓн тӹнг вуйлатышышты А.В.Михеев ылын. Цилӓжӹ 9 тайымы вӓрӹм момы, нӹнӹ лошты молода пуэргӹн лувлӓжӹм пыргедмӹ. Шукы вӓрежок бронзы оксавлӓм, шидӓлмӓш хадӹрвлӓм: стрела мычашвлӓм, копьем, кӹзӹвлӓм - момы. Кӹзӹт ти вӓрӹштӹ раскыдемдӹшӹ аншлаг шалга.
Кого нанду
Кого нанду (Rhea americana) — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 127–140 см, нелӹцшӹ 20–27 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Нанду ганьывлӓ
Шимӓкӓ какаду
Шим какадувлӓн сек изижӹ 46–50 см, сек когожы 55–65 см якте шот. Нелӹцӹштӹ 670–920 (озывлӓ), 615–870 (ӓвӓвлӓ) г якте лин кердеш.
Лӹмжӹ
Какаду лӹмӹн этимологижӹ тошты греклӓ «καλυπτο» (леведмӓн) дон «ρυγχος» (нер) шамаквлӓ гӹц лин.
Йишвлӓ
Категори:Какадувлӓ
814 и
814 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Америка тыртня
Америка тыртня (Grus americana) — тыртня йишвлӓн йыхыш пырышы покшал Канадышты, кечӹвӓл Америкын Ушымы Штатвлӓжӹштӹ дӓ йыдпел Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ кого кек. Америка тыртнян кӱкшӹцшӹ 150 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 210—240 см, нелӹцшӹ 7,3 кг якте шоэш.
Категори:Тыртнявлӓ
Жаковлӓ
Жаковлӓ (Psittacinae) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Африкын тропиквлӓштӹ Сахара гӹц кечӹвӓлвелнӹрӓк вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ жако гань попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Эспоо
Э́споо (Espoo, [ˈespoː], Esbo, [ˈɛsbo]) — висӹк шотышты Финляндиштӹ кокшы хала. Сӓндӓлӹкӹн кечӹвӓлвелнӹ вӓрлӓнен, Финский заливӹн сир тӹрӹштӹ. Эспоо столичный регионыш пыра (Хельсинки, Эспоо, Вантаа дӓ Кауниайнен).
Спорт
Халашты Хонка лӹмӓн футбольный дӓ Эспо Блюз хоккейный клубвлӓ улы.
Эспоошты лӹмлӹ гонщик Формула 1 Кими Райкконен шачын.
Тенгеок тишецӹн Лаура Лепистё, фигуристка.
Музыка
Эспоо - лӹмлӹ мелодик дэт-метал группын Children of Bodom туан мӱлӓндӹжӹ.
Питта йишвлӓ
Питта йишвлӓ (Pittidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Австралиштӹ дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, тупӹрдӹдӹмӹ качшы, яргата цӹреӓн, кӹтӹк пачан, мырышы кеквлӓ.
Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ питта улы. Питтавлӓн сек изижӹн (якшар вуян питта) кытышты 15 см, нелӹцшӹ 42 г; сек когожын (кого питта) кытышты 29 см, нелӹцшӹ 210 г якте лин кердеш.
Сандыклы
Сандыклы (турокла Sandıklı ) — Турцин, кечӹвӓл Афьонкарахисар илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 61,843 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кечӹвӓлвел Дакота
Кечӹвӓлвел Дакота (англла South Dakota ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 199,905 км². 2010-шы ин тӹштӹ 814 180 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Кечӹвӓлвел Дакота кымдецшӹ доно 17-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 46-шы ылеш. Штат статусым Кечӹвӓлвел Дакоталан 2 ноябрьын 1889 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 40-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Пирр; сек кого халажы: Су-Фолс.
Изи нанду
Изи нанду (Rhea pennata) — нанду йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ нанду. Кытшы 90–100 см, нелӹцшӹ 15–28.6 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Нанду ганьывлӓ
Пистерлӓ школ
Пистерлӓ школ. Кырык сирӹштӹш Пистерлӓ  сола школ. Школым ????-шӹ ин пачмы.
Категори:Школвлӓ Категори:Кырык сир школвлӓ
Дракула (кушкыш)
Дракула  (Dracula) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 126 йиш тӹрлӹ дракула улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
815 и
815 и — IX курымын ижӹ. Категори:IX курымКатегори:Ивлӓ
Якшар шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай
Якшар шылдыран вӹцкӹж нерӓн попугай (Brotogeris chrysoptera) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили, Венесуэла, Франци Гвиана, Гайана дӓ Суринам) вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 16 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Мистацидиум
Мистацидиум (Mystacidium) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 24 йиш тӹрлӹ мистацидиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ