cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
1282 и
1282 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Лемурелла
Лемурелла (Lemurella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Тарьянов, Иван Иванович (Горный)
Иван Горный - кырык марла сирӹшӹ поэт. 23 февральын 1933 ин Усола вел Алыктӹр солаэш шачын. Шукыжымок поэзим сирен, тидӹ гӹц пасна проза пӓшӓвлӓжӓт улы.
1283 и
1283 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Юпиквлӓ
Юпиквлӓ — эскимос группыш пырышы юпик йӹлмӹвлӓлӓ попышы йыд-ирвел Сибирьӹштӹ (Чукотка пел ошмаоты) дӓ Аляскышты ӹлӹшӹ халык. Юпиквлӓ цилажӹ 29.100 нарӹн ылыт.
Сиврихисар
Сиврихисар (турокла Sivrihisar ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.877 (пӱэргӹ: 12.341; ӹдӹрӓмӓш: 12.536) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сиври» ('pointed') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
158 и
158 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Пирӹ
Пирӹ (Canis lupus) — пивлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Койот (Canis latrans) шакал (Canis aureus) дон иквӓреш пирӹвлӓн (Canis) группыш айырлалтыт.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Пивлӓ
Столичка агама
Столичка агама (Paralaudakia stoliczkana, Laudakia stoliczkana) — агама йишвлӓн группыш пырышы Монголи дӓ Китайышты (Ганьсу) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
157 и
157 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Нчеленге
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Столичка агама
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм морави дӓ австри ботаник, зоолог, геолог, геодезист дӓ палеонтолог Фердинанд Столичка (Ferdinand Stoliczka, 1838 – 1874) лӹмеш пумы.
Башкале
Башкале (турокла Başkale ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 63.665 (пӱэргӹ: 33.439; ӹдӹрӓмӓш: 30.226) эдем ӹлен.
Столичка агама
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
Башкале
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('вуй, тӹнг') дон «кале» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
159 и
159 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Тегуа
Тегуа (англла Tegua тенгеок Middle Island) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ Торрес ошмаотывлӓн ошмаоты. Территорижӹ 30,7 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 58 эдем ӹлен. Ошмаотышты 1 сола улы: Латеу ( Lateu, Latew )
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Рӹвӹж
Рӹвӹж тенгеок «ӹрвӹж» (Vulpes vulpes) —пивлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Кӓп кытшы 60—90 см, пачыжы — 40—60 см, нелӹцшӹ — 6—10 кг. якте лин кердеш.
Категори:Пивлӓ
1284 и
1284 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Гӱнйӱзӱ
Гӱнйӱзӱ (турокла Günyüzü ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.678 (пӱэргӹ: 3.739; ӹдӹрӓмӓш: 3.939) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
160 и
160 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Чамарды
Чамарды (турокла Çamardı ) — Турцин, ирвел Нигде илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.417 (пӱэргӹ: 8.141; ӹдӹрӓмӓш: 8.276) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чам» ('йӓктӹ') дон «арды» ('rear of' ; «арт» 'rear') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1285 и
1285 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Лемурорхис
Лемурорхис (Lemurorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Пазмань, Петер
Петер Пазмань (венгрла: Pázmány Péter; 1570, Орадя, Румыни — 1637, Братислава, Словаки) — кардинал, сирӹзӹ, философ, оратор.
Барокко жепӹн прозам сирӹшӹвлӓ логӹц Эстергомын архиепископшы кардинал Петер Пазмань кымдан пӓлӹмӹ ылеш. Тӹдӹн карьерыжы йӹлгӹжшӹ ылын: 1587-шӹ ин тӹдӹ езуитӹш сӓрнӓлтеш, шӹжӹм 1616-шы ин тӹдӹм Эстергомын архиепископ дон кугижӓнӹшӹн канцлереш айырат дӓ 1629-шӹ ин тӹдӹ кардинал лиэш. Тӹдӹ 1593-97-шӹ ивлӓ лошты Римӹштӹ тыменьӹн дӓ бароккон негӹцвлӓжӹ гишӓн пӓлен нӓлӹн. Пазмань Габсбургвлӓн кудвичӹ докы лишӹл ылын дӓ тӹдӹлӓн служен гӹнят, туан халыкшын интересшӹ верц шанаш нигынамат мондыде. Седӹндонат Вена доно соредӓлмӓшвлӓӓт ылыныт. Шонгеммӹкӹжӹ тӹдӹ Трансильваништӹ герцог кымдем доно вуйлатен дӓ шукы университет, школ, типографи дӓ библиотека тӹдӹ годым пачмы линӹт.
Пазмань прозаик семӹнь теологи дон философи пӓшӓвлӓм сирен, венгрла у терминвлӓм шанен лыктын. Тӹдӹ авторитетӓн эдем ылын дӓ туан халыкым тымдымашты, у корнывлӓ доно анзыкыла кемӓштӹ тӹдӹн анжалтышвлӓжӹм кужы жеп шотыш нӓлмӹ.
Пазмань туан йӹлмӹжӹм яжон кычылт мыштен, риторикылан кого вниманим айырен, хытырен мыштымаш- тидӹ кунст, тӹдӹ манын. Тидӹм, шамаклан, тӹдӹн кужы конструкциӓн предложенивлӓжӹ анжыктат. (Нӹнӹ кужы ылыт гӹнят, нелӹвлӓ агылеп.) Барокко стиль доно сирӹмӹ текствлӓшкӹжӹ автор индивидуальне сӹнвлӓм пырта, Библиштӹш тематикӹм моло кычылтеш гӹньӹ, тӹштӹ тамахань драматика шижӓлтеш.
Пазманьын йӹлмӹжӹм протестант коллегывлӓн йӹлмӹштӹ доно тӓнгӓштӓрӓш гӹньӹ, кокшывлӓжӹ тӹдӹлӓн мадын колтат-тидӹм цаклаш лиэш. Тӹдӹн йӹлмӹжӹ халыкын йӹлмӹлӓ шакта, шукы цӹреӓн дӓ йонгатарак ылеш. Пазманьын кыды пӓшӓжӹм кӹзӹтӓт лыдыт, иктӹ нӹнӹ логӹц — «Христиан ыдылмы книгӓ» (Keresztyéni imádságos könyv, 1606).
Вес прозаиквлӓ
XVII-шӹ курымын йымы ыдылмы литературым шӹренжок католик авторвлӓ сиренӹт. Нӹнӹ логӹц пӹтӓриш католик ыдылмашын Библим сӓрӹзӹ езуит шӱмбел Дьӧрдь Калдин (Káldi György, 1572—1634) лӹмжӹм пӓлдӹртӓш келеш. Сӓрӹмӹ пӓшӓ 1626-шы ин йӓмдӹ ылын. Тӹдӹ гӹц пасна Матьяш Хайналым (Mátyás Haynal, 1578—1644) мондаш ак кел, кыды «Исусын шӱмжӹ» (Jézus Szíve, 1629) лӹмӓн ыдылмы книгӓм сирен. Ти книгӓ серьезне темӹм тӹкӓлеш гӹнят, автор тӹшкӹ юморымат пыртен мыштен.
Католик авторвлӓ гӹц пасна, протестантвлӓӓт сиренӹт. Нӹнӹ логӹц Петер алвинци (Péter Alvinci, 1570—1634) гишӓн сирӓлтӓш лиэш. Ти автор Габсбургвлӓ махань преступленивлӓм, мам венгр халыклан худам ӹштенӹт, тӹдӹ гишӓн сирӓ дӓ протестуя.
Сирӹшӹвлӓ лошты англиштӹ шӹтӹшӹм пушы пуританизм верц ылшывлӓӓт ылыныт, сек активне нӹнӹ логӹц Трансильваништӹш пастор Пал Медиеши (Pál Medgyesi, 1605—1663), кыды сирӹмӹ стильжӹ доно Пазмани докы лишӹл ылеш. Пуританвлӓ Венгриш ӹшке семӹнь ыдылмашым веле агыл канденӹт, нӹнӹ ушемкымдем вӹкӓт ӹшке семӹньӹштӹ анженӹт, политикӹштӓт ӹшке статян шанымашвлӓштӹ ылын. Нӹнӹн сек тӹнг тергӹмӓшӹштӹ техень: туан халыкын культурылан кыце кердӹн кычыкым пумыла дӓ кӹдӓлӓш социальне классым шукемдӹмӹлӓ. Пуританвлӓ пиш шукым сиренӹт дӓ шукы книгӓм лыктыныт, тенге нӹнӹ XVIII-шӹ курымаш венгр литературым пайдаренӹт.
Барокко жепӹн проза гӹц пасна поэзимӓт сирӹмӹ дӓ сирӹшӹвлӓжӹ шӹренжок, эчеӓт католиквлӓ ылыныт. Тӹ жепӓш сек пӓлӹмӹ поэтеш Матьяш Ниеки Вӧрӧш (Nyéki Vörös Mátyás, 1575—1654) ылеш. ӹшке тымдышывлӓэшӹжӹ автор Балашшии дон Римайым шотла, но ӹшкӹмжӹн сирӹмӹ стильжӹ нӹнӹн гӹц когон айыртемӓлтеш, тӹдӹм когонжок мистика интересуя.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
Чорум
Чорум (турокла Çorum ) — Йыдвел Турцин халажы. Чорум илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 248.109 (пӱэргӹ: 123.063; ӹдӹрӓмӓш: 125.046) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Самфья (район)
Категори:Луапула
Дискифус
Дискифус (Discyphus scopulariae ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Панамаышты, Венесуэлаышты дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Дискифус улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Дистихопипарис
Дистихопипарис (Disticholiparis) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Исусын ӹлӹмӓшӹжӹ (книгӓ)
Исусын ӹлӹмӓшӹжӹ — Библийым сӓрӹшӹ институт, 1994 и. Стокгольм-Хельсинки. Финляндиштӹ лыкмы. Тетявлӓлӓн Исус гишӓн кӹтӹк шайыштмашвлӓ.
Категори:Религи
161 и
161 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Самфья
Самфья (англла Samfya ) — Замбин Самфья районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 21 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Луапула
Леохилус
Леохилус (Leochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Дистилодон
Дистилодон (Distylodon ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
162 и
162 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кым шошым (книгӓ)
Кым шошым. Лыдыш книгӓ. Авторжы Николай Петрович Егоров. Йошкар Ола, 1997 и. Кӹдӓлӓш школышты тыменьшӹвлӓлӓн лыдышвлӓ. Тиштӹ тенгеок мырывлӓ дон поэмывлӓм лыдаш лиэш.
Категори:Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
1287 и
1287 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
1286 и
1286 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Бахчесарай
Бахчесарай (турокла Bahçesaray ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.815 (пӱэргӹ: 8.887; ӹдӹрӓмӓш: 8.928) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бахче» ('сад') дон «сарай» ('кӱпалат') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чифтелер
Чифтелер (турокла Çifteler ) — Турцин, кечӹвӓл Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.840 (пӱэргӹ: 8.310; ӹдӹрӓмӓш: 8.530) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Банкс ошмаотывлӓ
Банкс ошмаотывлӓ (бисламала Bankis, англла Banks Islands ) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ ошмаотывлӓ. 13 ошмаоты (бисламала aelan ) улы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 8,533 эдем ӹлен. Территорижӹ 780 км². Вуй-ошмаоты: Вануа-Лава.
Ошмаотывлӓжӹ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Аляска юпиквлӓ
Систематика
Категори:Юпиквлӓ
Памук, Орхан
Фери́т Орха́н Паму́к (турокла Ferit Orhan Pamuk ; 7-шӹ июнь 1952-шы и, Стамбул, Турци) — турок сирӹзӹ, туан сӓндӓлӹкжӹн дӓ тенгеок халыквлӓлоштыш премивлӓн дӓ тенгеок Нобель преми н лауреатшы (2006). Кӹзӹтшӹ сирӹзӹвлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ автор. Армянвлӓн геноцид дон Турциштӹш курдвлӓн геноцид ваштареш ылеш. Тидӹжӹ Турцин официальный кӹлвлӹ доно ик мелӹн агыл.
Биографижӹ
Памук 7-шӹ июньын 1952-шы ин Стамбулышты паян семняштӹ шачын. Атяжӹ инженер ылын. Памук Стамбулыштыш Robert College лӹмӓн американ колледжӹштӹ тыменьӹн. Атяжӹ дон ӓвӓжӹн согоньлыштымы семӹнь, тӹдӹ Стамбул Техника университетӹш тыменяш пырен, но профессионал-сирӹзӹ лимӹжӹ шонат, кым иштӹ институтым пырахен. 1977-шӹ ин П. Стамбул университетӹн журналистика факультетшӹм пӹтӓрен. 1985 – 1988-шӹ ивлӓн Америкӹштӹ ӹлен дӓ Нью-Йоркыштыш Колумби университет ӹштӹ(visiting scholar) ылын. Тидӹ паштек Турциш портӹлӹн. 12-шы октябрьын 2006-шы ин «туан халажын меланхолиӓн ӧртшӹм кӹчӓлмӓштӹ у культурывлӓн ваштареш ылмыштым дӓ иктӹшкӹ пынылтмышты гишӓн» сӹлнӹшая Нобель премим пумы.
Орхан Памук гишӓн шукырак
Категори:7-шӹ июньын шачшывлӓ Категори:Турци персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Чонгве (район)
Чонгве (англла Chongwe District ) — Замбин Лусака провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 137 461 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чонгве.
Категори:Лусака (провинци)
163 и
163 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Геваш
Геваш (турокла Gevaş ) — Турцин, вадывел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.951 (пӱэргӹ: 14.879; ӹдӹрӓмӓш: 15.072) эдем ӹлен.
Гаити ошмаоты
Гаити ошмаоты (колониалист лӹмжӹ Эспаньола; La Española, Hispaniola, креол. Ispayola) — Кариб тангыжышты Кого Антил ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 76 480 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 20 123 000 эдем ӹлен.
Геваш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гаити ошмаоты
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гаити ошмаоты Категори:Ошмаотывлӓ
1288 и
1288 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Шанлыурфа
Шанлыурфа (турокла Şanlıurfa ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Шанлыурфа илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 674.515 (пӱэргӹ: 340.225; ӹдӹрӓмӓш: 334.290) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Морен
Морен (Lepus) — шӹшерӹм качшы моренвлӓн йыхыш пырышы йӓн. Морен Евразиштӹ пиш шӹрен вӓшлиӓлтеш.
164 и
164 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Дитиридантус
Дитиридантус (Dithyridanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Улукышла
Улукышла (турокла Ulukışla ) — Турцин, кечӹвӓл Нигде илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.133 (пӱэргӹ: 11.999; ӹдӹрӓмӓш: 12.134) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «улу» ('кого') дон «кышла» ('winter-land, place of spending the winter') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1289 и
1289 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Хан (хала)
Хан (турокла Han ) — Турцин, кечӹвӓл Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.488 (пӱэргӹ: 1.242; ӹдӹрӓмӓш: 1.246) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Суасламары Республика
Суасламары Республика (Суасламар: Чăва́ш Республики́) — Руш Федерациштӹш Республика. Мары Элын кечӹвалвелнӹжӹ вӓрлӓнӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Суасламары
166 и
166 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сырмы
Сырмы ( Lynx lynx ) — сырмывлӓн йыхыш пырышы хир йӓн.
С
Руанда районвлӓ
Руанда районвлӓ тенгеок Акарере (руандала Uturere tw’u Rwanda ; англла Districts of Rwanda ; французла Districts du Rwanda) — Руандаышты кымлы район ( uturere [pl] / akarere [sg]) улы.
Intara  (провинцивлӓ)
1290 и
1290 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Баку
Баку — (азербайджанла:‎‎ Bakı) Азербайджаншты хала. Халашты 2 300 500 ӹлӹзӹ (2021).
Комиссар (книгӓ)
Комиссар. Никандр Ильяковын тетявлӓлӓн сирӹмӹ книгӓжӹ. 1991 ин Йошкар Олашты лыкмы. Книгӓштӹ шукы цӹреӓн цевер иллюстрацивлӓ.
Категори: Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
Лепидогине
Лепидогине (Lepidogyne ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Кампора-Сан-Джованни
Кампора-Сан-Джованни (итальянла Campora San Giovanni ) — Италин Калабри регионышты Козенца провинцин Амантея коммунын frazione. Территорижӹ: 6.2 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 7,340 эдем ӹлен.
Категори:Итали
Чонгве
Чонгве (англла Chongwe ) — Замбин Чонгве районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Лусака (провинци)
1291 и
1291 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
167 и
167 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Лапатаэм - шачмы вӓрем (книгӓ)
Лапатаэм - шачмы вӓрем. Мария Илдушкинан книгӓжӹ. 2001 ин Йошкар-Олашты лӓктӹн. Книгӓштӹ шукыжымок тетя годшаш ма-шон лиӓлтмӓшвлӓ гишӓн яжон дӓ интерес доно сирӓлтеш.
Категори:Сӹлнӹшая Категори:Мары Эл
Кафуе (район)
Кафуе (англла Kafue District ) — Замбин Лусака провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 150 217 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Кафуе.
Категори:Лусака (провинци)
168 и
168 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кайман ошмаотывлӓ
Кайман ошмаотывлӓ (Cayman Islands) — Кариб тангыжышты Кого Антил ошмаотывлӓ дӓ Кого Британин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 264 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 56 732 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Кайман ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Доссини
Категори:Орхидейвлӓ
Паратмар
Паратмар — Кого Йынгы ангӹр сирӹштӹ варланӹшӹ сола. Виловат якте 6 уштыш. Кырык сирӹн солавла логӹц ик тошты солажы. Пӹтариш гана рушла сирӹмӹ документвлаштӹ 1717-шӹ ин палдӹрталтеш. Аказ лужавуйын муландӹштӹжӹ варлана. Ти солан эче техень лӹмвлажӹ улы: Изи Паратмар, Йынгы Паратмар, Кого Сир, Церкӹ сола. 2001шы ин Паратмарышты 142 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Кафуе
Кафуе (англла Kafue ) — Замбин Кафуе районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 162 262 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Лусака (провинци)
Столичка, Фердинанд
Фердинанд Столичка (Ferdinand Stoliczka, Stolička 7 июнь 1838, Билани, кӹзӹт Кромержиж, Морави — 19 июнь 1874, Инди) — морави да австри шӹмлӹзӹ, ботаник, зоолог, геолог, геодезист дӓ палеонтолог.
Категори:Австри персоналивлӓ
Сейитгази
Сейитгази (турокла Seyitgazi ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.219 (пӱэргӹ: 8.560; ӹдӹрӓмӓш: 8.659) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ферия дель Соль
Ферия дель Соль (испанилӓ Feria del Sol ) — Венесуэлын Мерида халашты февраль тӹлзӹштӹ сек кого айо.
Категори:Айовлӓ Категори:Венесуэла
Шарды
Шарды тенгеок Шарды пучы (Alces alces) — пучывлӓн йыхыш пырышы шӹшер качкын кушшы йӓнвлӓ логӹц сек когожы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Ш
Алтунхисар
Алтунхисар (турокла Altunhisar ) — Турцин, вадывел Нигде илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.748 (пӱэргӹ: 7.703; ӹдӹрӓмӓш: 8.045) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «алтун» ('шӧртньӹ') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Стриндберг, Юхан Август
Ю́хан А́вгуст Стри́ндберг (шведлӓ: Johan August Strindberg 22-шы январь1849 — 14-шӹ май 1912) — швед сирӹзӹ-прозаик, драматург дӓ артньык, кӹзӹтшӹ швед сӹлнӹшая дон кӹзӹтшӹ жепӓш (модерн) театрлан негӹзӹм пиштӹшӹ. Упсала университетӹштӹ тыменьӹн. Швед сирӹзӹвлӓ логӹц сек кымдан пӓлӹмӹ. Стринберг шукыжымок натурализм дон экспрессионизм шӱлӹшӓн пӓшӓвлӓм сирен. Кым гӓнӓ мыжырангын. Политикыштыш анжалтышыжы социалист дӓ анархиствлӓн анжалтыш докы лишӹл ылын, седӹндонат Стриндбергӹм Ирвел Европыштыш социализм идеологиӓн сӓндӓлӹквлӓштӹ яжон пӓленӹт. Сирмӓшвлӓ гач тӹдӹ Фридрих Ницше доно кӹлӹм кычен дӓ тӹдӹн шанымашвлӓжӹ Стриндбергӹштӹ келгӹ кишӓвлӓм коденӹт. Стринберг «Якшар кӹдеж» (Röda rummet, 1879) романжы паштек пӓлӹмӹ лин. Ти роман Стокгольмыштыш ушемкымдем, политика, бизнес дӓ театр ӹлӹмӓш анжыкталтеш. Сирӹзӹн ирӹрӓк сирӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ, кыце шамаклан, «Ӹдӹр Жӱли» (Fröken Julie) натурализм йӧн доно сирӹмӹ ылыт дӓ нӹнӹм шӹренок норвег сирӹзӹ Генрик Ибсен доно тӓнгӓштӓрӹмӹ. Тидӹ паштек сирӹзӹн пӓшӓвлӓштӹжӹ инфернализм жеп ылын, кыды паштек тӹдӹ символизмӹш ванжа. Ти жепӓш сек пӓлӹмӹ пӓшӓжӹ «Колымашын куштымыжы» (Dödsdansen) ылеш. Сӹлнӹшая пӓшӓвлӓ гӹц пасна Стриндберг политикышты актуальный ылшы памфлетвлӓ дон сатирым сирен.
Ажедмӓшвлӓ
С С
1292 и
1292 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Шырнак
Шырнак (турокла Şırnak ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Шырнак илӹн вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 77.865 (пӱэргӹ: 41.029; ӹдӹрӓмӓш: 36.836) эдем ӹлен.
170 и
170 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
169 и
169 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сарай (Ван)
Сарай (турокла Saray ) — Турцин, ирвел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.008 (пӱэргӹ: 12.312; ӹдӹрӓмӓш: 11.696) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1293 и
1293 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Лепорелла
Лепорелла (Leporella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Дриадорфис
Дриадорфис (Dryadorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Актаюж церкӹ
Актаюж церкӹ. Кӹлемар кымдемӹн Актаюж солаштыш церкӹ. 1900 ин пачмы. Свӓшеньӹкшӹ И. А. Анисимов, псалмвлӓм мырышыжы Ф. И. Брагин ылын.
Картук церкӹ
Картук церкӹ. Картук солашты церкӹм 1880 ин пачмы. Пӹтӓриш свӓшеньӹкшӹ В. М. Сретенский, псалмвлӓм мырышыжы П. А. Казыльский ылын. (Кынам пыдыртымы?)
Луангва (район)
Луангва (англла Luangwa District ) — Замбин Лусака провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 18 948 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Луангва.
Картук церкӹ
Категори: Церкӹвлӓ
Луангва (район)
Категори:Лусака (провинци)
1294 и
1294 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
171 и
171 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
172 и
172 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Бор
Бор (турокла Bor ) — Турцин, вадывел Нигде илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 59.139 (пӱэргӹ: 29.256; ӹдӹрӓмӓш: 29.883) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
173 и
173 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Акайсола церкӹ
Акайсола церкӹ. Акайсолашты церкӹм 1900 ин пачмы. Пӹтӓриш свӓшеньӹкшӹ И. Г. Стратилатов, псалмвлӓм мырышыжы П. А. Ванаг ылын.
Категори: Церкӹвлӓ
Луангва
Луангва (англла Luangwa ) — Замбин Луангва районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Лусака (провинци)
Дримоантус
Дримоантус (Drymoanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1296 и
1296 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Леслиеа
Леслиеа (Lesliea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Сарай (Текирдаг)
Сарай (турокла Saray ) — Турцин, йыд-ирвел Текирдаг илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 45.639 (пӱэргӹ: 23.280; ӹдӹрӓмӓш: 22.359) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Инӧнӱ
Инӧнӱ (турокла İnönü ) — Турцин, вадывел Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.547 (пӱэргӹ: 3.806; ӹдӹрӓмӓш: 3.741) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ин» ('cave') дон «ӧнӱ» (< «ӧн» 'front') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ыгдыр
Ыгдыр (турокла Iğdır ) — Ирвел Турцин халажы. Ыгдыр илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 121.848 (пӱэргӹ: 63.020; ӹдӹрӓмӓш: 58.828) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Паркано
Ӹлӹзӹ шот - 6 990 эдем (2010), кымдец - 909,76 км², кыды ло гӹц 57,5 км² вӹдӓн вӓр нӓлеш. Халык плотность — 8,20 эдем/км².
Ажедмӓшвлӓ
Викискладышты Паркано темы доно медиафайлвлӓ улы www.parkano.fi (сайт) (фин.)
Категори:Финлянди халавлӓ
174 и
174 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Лусака (район)
Лусака (англла Lusaka District ) — Замбин Лусака провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 084 703 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Лусака.
Дунстервиллей
Дунстервиллей (Dunstervillea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1297 и
1297 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Митрусир
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Изи сӱмӓн агама
Изи сӱмӓн агама (Paralaudakia microlepis, Laudakia microlepis) — агама йишвлӓн группыш пырышы Пакистан, Афганистан, Туркменистан дӓ Иранышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Агама йишвлӓ
175 и
175 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сӧдергран, Эдит
Эдит Сӧдергран (Edith Södergran, 04.04.1892 — 24.06.1923) — туан йӹлмӹжӹ швед, шачашыжы Петербургышты шачын дӓ Финляндиштӹ ӹлен, тӹтшок колен. Скандинавиштӹ модернизм йӧн доно сирӹшӹ поэтвлӓлӓн кого пример ылын, лӹмӹнок Суомиштӹ модернизм йӧн доно сирӹшӹ поэтвлӓлӓн кого инспирацим пуэн. Шоды цер (туберкулёз) доно церлӓнен, шукы жеп Швейцариштӹ санаторивлӓштӹ ылын (1911—1914).
Поэтессын пӓшӓжӹ
Пӹтӓриш книгӓжӹ «Лыдышвлӓ» (Dikter, 1916) маналтеш, кышты цилӓ лыдышыжок ош лыдыш (ирӹкэн лыдыш) йӧн доно сирӹмӹ ылыт. Потессын пын лӹвецӹнжӹ вараракшы техень лыдыш погымвлӓ лактӹнӹт: «Сентябрь лира» (Septemberlyra, 1918), «Роза алтарь» (Rosenaltaret, 1919) дӓ «Толшашын ӹмӹлжӹ» (Rosenaltaret, 1920), «Мӱлӓндӹ, кыды уке» (Landet som icke är, 1925). С.-ын лыдышвлӓжӹм пӹтӓриш гӓнӓ «Цикмӓ» журналын 2007-шӹ иӓш номерӹштӹ сӓрӹмӹ.
Сӧдергранын эстетикыжы
C.-ын поэзижӹм пӓлӹшӹвлӓ, тӹдӹм шотеш пиштӓт, яратат дӓ мастарлыкшым кӱкшӹн ӓклӓт. Седӹ, 1920-шы ивлӓлӓн тӹдӹн поэзижӹ пиш ӹшке сӹнӓн дӓ оригинальный ылын. Поэтесса ти шотышты ӹшкежӹ тенге сирен коден: «Лыдышвлӓэм Поэзи агыл манын иктӓт ваштареш попаш ак тӹнгӓл. Но лачокат лыдышвлӓ ылыт манынат келесен ам керд. Лыдышвлӓлӓн ритмым пуаш цацымем годым, иктӹм ынгылышым: ирӹкӹм пумыкем веле, лыдышвлӓэм виӓн дӓ келгӹ шaнымышaн лит. Тенге ӹштен, ритм шайыл вӹреш кодеш. Лыдышвлӓэм фрагментӓн шанымашвлӓ семӹнь ынгылымыла, мам кӧргӹштӹштӹ келесӹнем ылын, тидӹ интеллектем дон инстинктемӹн кӹцкӹштӹ. Ышкӹлӓнем ӓкӹм пуаш тымень шонамат, лыдышвлӹштемӹт тидӹ шижӓлтеш. Нӹнӹм ӹшкӹмӹн вилӓн, интуицилӓн дӓ интеллектлӓн ӹнянӹшӹ эдемӹн шанымышвлӓ семӹнь ынгылымыла. Махань ылмем, пӓлем дӓ тидӹ гӹц ӹшкӹмемӹм изи ӓк доно ӓклӹмем ак шо, тенге ӹштӹшӓшлык ам ыл.» Поэтессын лыдышвлӓжӹм ӹлӹмӹжӹ годым акцептируйыделыт (яралеш лыкделыт), нӹнӹм утла йӓлӹнеш шотленӹт, поэзиштӹжӹ нимахань ритм уке манын попенӹт. Маханьвлӓ тӹдӹн лыдышвлӓжӹ, шергӓкӓн лыдшы тиштӹ С.-ын поэзижӹ доно пӓлӹ лиӓт.
1298 и
1298 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Сӧдергран, Эдит
Сӧдергранын эстетикыжы
Категори:Суоми персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Бейликова
Бейликова (турокла Beylikova ) — Турцин, покшал Эскишехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.136 (пӱэргӹ: 3.542; ӹдӹрӓмӓш: 3.594) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бейлик» ('бейлик') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гималай агама
Гималай агама (Paralaudakia himalayana, Laudakia himalayana) — агама йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 31 см якте шоэш.
Категори:Агама йишвлӓ
Чибомбо (район)
Чибомбо (англла Chibombo District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 241 612 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чибомбо.
Категори:Покшал провинци (Замби)
Ангилья
Ангилья (Anguilla) — Кариб тангыжышты Изи Антил ошмаотывлӓ дӓ Кого Британин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 102 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 13 037 эдем ӹлен. Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Валли.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Кого Британи Категори:Ошмаотывлӓ
Левкохиле
Левкохиле (Leucohyle ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Гауа
Гауа (англла Gaua) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ кечӹвӓлвел Банкс ошмаотывлӓн сек кого ошмаотыжы. Территорижӹ 342 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2491 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Jolap.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 4 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Эггелинги
Эггелинги (Eggelingia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
176 и
176 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
1299 и
1299 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Паннониус, Януш
Януш Паннониус (Jаnus Pаnnonius, Чесмич, шачын 29-шӹ август, 1434-шӹ и — Медвевар, Загреб лишнӹ, колен 27-шӹ март, 1472-шы и).
Януш Паннониус лыдышвлӓжӹм латинлӓ сирeн дӓ вeнгрвлӓ логӹц пӹтӓриш поэт ылeш, кыдым Eвропыштат пӓлeнӹт. Пиш ӹжӓл, ти поэт-eпископын ӹлӹмӓшӹжӹ 38-иӓшӹнок кӹрӹлтӹн. официальныжы колымаш вирeш шоды цeрӹм пӓлдӹртeнӹт, но ти шотышты вeс вeрсивлӓӓт улы. Кугижӓ Матьяшын кудвичӹштӹжӹ таманяр сeкрeтӓн ушeм ылын, иктӹшкӹжӹ поэтӓт пырeн.
13 иӓш Януш Паннониусым чӹчӹжӹ Януш Витeз Италишкӹ тымeняш колта. Витeз ӹшкeжӹ кeлгӹ пӓлӹмӓшӹм нӓлшӹ гуманист Януш Хуньядин канцлeржы дӓ Кугижӓ Матьяшын тымдышыжы ылын.
Януш Паннониус Италиштӹ 24 иӓш яктe тымeньӹн. Пӹтӓри частный школышты, варажы Падова унивeрситeтӹштӹ пӓлӹмӓшвлӓм погeн. Туан сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ пӧртӹлмӹкӹ Паннониуслан тӧрӧк цeркӹм дӓ кугижӓнӹшӹм вуйлатымашты кӱшӹл вӓрвлӓм пуат, тӹдӹ Пeчӹн eпископшы ылын дӓ дипломат сeмӹнь тӹдӹ Рим ӓтя докы таманяр гӓнӓ каштын. Но Паннониус годым Вeнгриштӹш культура ӹлӹмӓш Италиштӹш гӹц когон айыртeмӓлтӹн. Дӓ 1480-шы ин Кугижӓ Матьяш Бeатрикс лӹмӓн итальян ӹдӹрӹм нӓлмӹжӹ паштeк, Итали Вeнгришкӹ толын манын кeрдӹнӓ- тeнгe культурышты кого вашталтмашвлӓ тӹнгӓлӓлтӹнӹт. Но Януш тӹнӓм уж рок лошты киэн.
Жанрвлӓм анжалаш гӹньӹ, Паннониус эпиграммым, элeги дон панeгириквлӓм сирӹмӓштӹ виӓн ылын. Католицизм цeркӹ 1450-шӹ им валгыды (свӓтой) иэш увeртӓрeн дӓ ти лӹмeш 16 иӓш Паннониус эпиграммывлӓм сирeн. Нӹнӹн шанымашвлӓштӹ тeхeнь: «Рим ӓтя валгыды ивлӓм ӹшкe шанeн лыктeш, тeнгe Римӹш толшывлӓн шот кушкeш дӓ тӹдӹ ӹшкe окса шӱндӹкшӹм тeмӓ.» Ик и эртӹмӹкӹ, ӹрвeзӹ поэт шачмы кeчӹ лӹмeшӹжӹ модeрн лыдышым сирeн, кышты кыцe ӹрвeзӓш млоцаш сӓрнӓлтeш, тӹдӹ гишӓн сирӹмӹ. Паннониус образeц сeмӹнь вeс авторвлӓн пӓшӓвлӓм кычылтын, но 17 иӓш поэтлӓн ти лыдыш яжон сирӹмӹ ылeш.
177 и
177 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Паннониус, Януш
Сӹлнӹ, кӹзӹтӓт эчe пӓлӹмӹ дӓ лыдмы элeгиэш абиeнс жалeрe йубeт санцтос рeгeс, Жарадини шотлалтeш. Ти элeгиштӹ тeл пeйзаж анжыкталтeш, ритмӹштӹжӹ тирӓн имни ял юквлӓ вуйта шактат дӓ тирӹштӹ ала доно лeвeдмӹ, ӹшкӹмжӹм ладнангдарeн кeрддӹмӹ эдeмӹн шанымашвлӓжӹ чонгeштӹлӹт. Паннониусын лыдышвлӓжӹ, вeс поэтвлӓ доно тӓнгӓштӓрӓш гӹньӹ, пумага тотанвлӓ агылeп: поэт мам ужын-шижӹн тидӹ гишӓн сирӓ: корны, корны тӹрӹштӹ тыл йыла, ыжатымашвлӓ, ӓвӓн колымыжы ӓль шошым калqн пӹлӹш вашт пӱкш шӹтeн лӓкмыжы… Поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ шӹрeнок философиӓн шанымашвлӓ вӓшлиӓлтӹт. Тӹдӹ ӹшкeжӹ нeоплатонизм шӱлӹшӓн философи докы лишӹл ылын.
Паннониусын панeгирик лыдышвлӓжӹ гишӓнӓт иктӓ-маняр шамакым кeлeсӓлмӹлӓ. Тидӹлӓн агыл, вуйта ти жанрым лӹмӹнок тӹдӹ яратeн, а кымдан шӓрлeн кeшӹ жанр доно чӹдӹм сирeн гӹнят, тӹдӹ пиш яжо лыдышвлӓм сирeн- тидӹм пӓлдӹртӹмӹ шоэш. Иктӹ нӹнӹ логӹц «Панноним мактымаш» (Лаус Паннониаe), кышты поэт туан сӓндӓлӹкшӹм Eвропын сӹлнӹшаявлӓ докыла виктӓрӹмӹжӹм пӓлдӹртӓ:
«Молнамжы гӹньӹ Итали цилӓ книгӓм шачыктeн, ӹндeжӹ гӹньӹ Паннониӓт сӹлнӹ мырывлӓм мырышы ылeш, мӹньӹм тиштӹ шотeш когон пиштӓт, ӓтямӱлӓндeм ӹндe мӹнь донeм когоэшнeнӓт кeрдeш дӓ цилӓн, кӱвлӓ мӹнь гишӓнeм попат, туан сӓндӓлӹкeмӹн лӹмжӹм кӱшкӹ лӱктӓт!»
Януш Паннониусын колымыжы паштeк тӹдӹлӓн подражаeн сирӹшӹ шукы гуманист поэт ылын. Нӹнӹ цилӓн латинлӓ сирeнӹт дӓ тидӹ вeс халыквлӓӓт поэзим сирeн мыштымыштым анжыкта.
П П
Чибомбо
Чибомбо (англла Chibombo ) — Замбин Чибомбо районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 241 612 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Покшал провинци (Замби)
Institut National des Langues et Civilisations Orientales
INALCO (Institut National des Langues et Civilisations Orientales) - Парижӹштӹ Лингвистика дӓ Цивилизацивлӓн Институт, кышты 05 - 06.11.2010 ин Мары кечӹвлӓ эртенӹт. Ти кечӹвлӓн мары халыкна, культурына дӓ йӹлмӹвлӓнӓ гишӓн пӹтӓриш гӓнӓ историштӹ Парижӹштӹ кымдан дӓ келгӹн хытырымы.
Категори:Франци
Ыспарта
Ыспарта (турокла Isparta ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Ыспарта илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 197.169 (пӱэргӹ: 99.213; ӹдӹрӓмӓш: 97.956) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эскимо
Эскимо́ (esquimau) — шӹшер гӹц ӹштӹмӹ шоколад вӹлвӓлӓн кашаргы вӹлӓн цикӓлмӹ иӓн. Эскимом 1920-шы ивлӓн Америкышты Gervais (кӹзӹт Danone) концернышты шанен лыкмы.
Лӹмӹн этимологижӹ эскимос шамак гӹц лин.
Категори:Шӹшер-тарык
Петуксола
Петуксола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 115 эдем ӹлен.
178 и
178 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Хорасан агама
Хорасан агама (Paralaudakia erythrogaster, Laudakia erythrogastra) — агама йишвлӓн группыш пырышы Туркменистан, Афганистан дӓ Иранышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Ош понгы
Ош понгы (Boletus edulis) - марынвлӓ лошты кого деликатесеш шотлалтшы понгы.
Лигеофила
Лигеофила (Ligeophila ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
179 и
179 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Алтынова
Алтынова (турокла Altınova ) — Турцин, ирвел Ялова илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.563 (пӱэргӹ: 12.433; ӹдӹрӓмӓш: 11.130) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «алтын» ('шӧртньӹ') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кабве (район)
Кабве (англла Kabwe District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 176 758 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Кабве.
Категори:Покшал провинци (Замби)
Вануа-Лава
Вануа-Лава  (англла Vanua Lava ) — Вануатун йыдвел Торба провинциштӹ Банкс ошмаотывлӓн сек кого 2-шы ошмаотыжы. Территорижӹ 314 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 2623 эдем ӹлен. Ошмаотын сек кого халажы: Sola.
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 2 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Элонгати
Элонгати (Elongatia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ Элонгати улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Чаталпынар
Чаталпынар (турокла Çatalpınar ) — Турцин, покшал Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 177.707 (пӱэргӹ: 87.956; ӹдӹрӓмӓш: 89.751) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чатал» ('bifurcated') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Элойелла
Элойелла (Eloyella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
180 и
180 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Монтсеррат
Монтсеррат (Montserrat) — Кариб тангыжышты Изи Антил ошмаотывлӓ дӓ Кого Британин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 102 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 4922 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Плимут (де юре) дон Брейдс (де факто).
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Кого Британи Категори:Ошмаотывлӓ
Симӓксир
Симӓксир - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 54 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Шапки понгы
Шапки понгы (Leccinum aurantiacum) — (Leccinum) йыхыш (Boletacea) группыш пырышы понгы. Ти понгы якшар вуян ылмыжы доно вес понгывлӓ гӹц айыртемӓлтеш.
Категори:Понгывлӓ
Линдлейалис
Линдлейалис (Lindleyalis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Капири Мпоши (район)
Капири Мпоши (англла Kapiri Mposhi District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 194 752 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Капири Мпоши.
Категори:Покшал провинци (Замби)
Эдирне
Эдирне (турокла Edirne ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Эдирне илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 153.199 (пӱэргӹ: 79.608; ӹдӹрӓмӓш: 73.591) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Армутлу
Армутлу (турокла Armutlu ) — Турцин, вадывел Ялова илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.821 (пӱэргӹ: 3.955; ӹдӹрӓмӓш: 3.866) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «армут» ('груша') дон «-лу» ('having of ...') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Элтроплектрис
Категори:Орхидейвлӓ
Ӧзалп
Ӧзалп (турокла Özalp ) — Турцин, ирвел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 74.088 (пӱэргӹ: 38.437; ӹдӹрӓмӓш: 35.651) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Алангы
Алангы (Perca fluviatilis) — Мары Элышты шӹренок вӓшлиӓлтшӹ кол. Кытшы 50 см, нелӹцшӹ 1,5 кг якте лин кердеш.
Категори:Алангывлӓ
181 и
181 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Сӹлнӹшаян Нобель премин сирӹзӹ лауреатвлӓ
Сӹлнӹшаян Нобель премин сирӹзӹ лауреатвлӓ:
C Категори:Сӹлнӹшая C
Пастернак, Борис Леонидович
Бори́с Леони́дович Пастерна́к (29 январь (10 февраль) 1890, Мӧскӓ хала — 30 май 1960, Переделкино) — рушла сирӹшӹ еврей поэт, сирӹзӹ, сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы (1958).
П П
Кавкази агама
Кавкази агама (Paralaudakia caucasia, Laudakia caucasia) — агама йишвлӓн группыш пырышы Турци, Кавкази, Грузи, Армени, Азербайджан, Ирак, Иран, Туркменистан, Таджикистан, Афганистан, Пакистан дӓ Индиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 140–150 мм, нелӹцшӹ 170 г якте шоэш.
Категори:Агама йишвлӓ
Элитрантера
Элитрантера (Elythranthera ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Бухара агама
Бухара агама (Paralaudakia bochariensis, Laudakia bochariensis) — агама йишвлӓн группыш пырышы Таджикистан, Туркменистан, Кыргызстан дӓ Узбекистанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
Капири Мпоши
Капири Мпоши (англла Kapiri Mposhi ) — Замбин Капири Мпоши районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 40 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Покшал провинци (Замби)
Нужгол
Нужгол (Esox lucius) - нужголвлӓн йыхыш пырышы хир кол. Кытшы шӹрнжок 1 м дӓ нелӹцшӹ 8 кг (шоэн 1,5 м дӓ 35 кг) якте лин кердеш. Европышты ширӹ дӓ пеле санзалан (тангыж) вӹдвлӓштӹ ӹлӓ.
Категори:Нужголвлӓ Категори:Колвлӓ
Чынарджык
Чынарджык (турокла Çınarcık ) — Турцин, вадывел Ялова илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.682 (пӱэргӹ: 14.149; ӹдӹрӓмӓш: 13.533) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эмпуза
Эмруза (Empusa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
183 и
183 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Гӱргентепе
Гӱргентепе (турокла Gürgentepe ) — Турцин, покшал Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 17.040 (пӱэргӹ: 8.448; ӹдӹрӓмӓш: 8.592) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӱрген» ('hornbeam') дон «тепе» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мкуши
Мкуши (англла Mkushi ) — Замбин Мкуши районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 12 308 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Покшал провинци (Замби)
Мкуши (район)
Мкуши (англла Mkushi District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 107 438 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мкуши.
Таты
Таты (Tinca tinca) — карпвлӓн (Cyprinidae) йыхыш пырышы кол.
Категори:Карпвлӓ Категори:Колвлӓ
Мары культура кечӹвлӓ Парижӹштӹ 2010 ин
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мары йӹлмӹ
184 и
184 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Элязыг
Элязыг (турокла Elazığ ) — Ирвел Турцин халажы. Элязыг илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 375.534 (пӱэргӹ: 185.485; ӹдӹрӓмӓш: 190.049) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чуайсола
Чуайсола - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 88 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Листростахис
Листростахис (Listrostachys ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Бадахшан агама
Бадахшан агама (Paralaudakia badakhshana, Laudakia badakhshana) — агама йишвлӓн группыш пырышы Инди, Пакистан, Афганистан, Таджикистан, Туркменистан, Кыргызстан дӓ Китайышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Агама йишвлӓ
185 и
185 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Атласкин, Македон Семёнович
Македон Атласкин - мары мырывлӓлӓн викӹм пушы композитор. 7 июльын Йӓкӹныр солашты шачын. Пистерлӓ школым дӓ И. С. Палантай лӹмӓн музыка училищӹм тымень пӹтӓрен. Тӹдӹ техень мырывлӓлӓн викӹм пуэн: "Лӓктӹн кешӹц", "Вычымаш", "Изи шӹжвӹк", "Жемчуг", "БАМ гӹц сирмӓш", "Шӹжвӹк", "Пеледӹш жеп", "Йӹрӹ, шаным, йӹрӹ со", "Танцует сагаэм" дӓ молат.
Категори: Композиторвлӓ
Виргин ошмаотывлӓ
Виргин ошмаотывлӓ (Virgin Islands) — Кариб тангыжышты Изи Антил ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 650 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 150 000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Изи Антил ошмаотывлӓ Категори:Кого Британи Категори:Ошмаотывлӓ
186 и
186 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Кӹрӹш
Кӹрӹш (Gymnocephalus cernuus) — алангывлӓн (Percidae) йыхын кӹрӹшвлӓн группышкы пырышы кол.
Категори:Алангывлӓ
Лофокалот
Лофокалот (Lophocalotes ludekingi) — агама йишвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ Суматра ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Категори:Агама йишвлӓ
Термал
Термал (турокла Termal ) — Турцин, вадывел Ялова илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.107 (пӱэргӹ: 2.590; ӹдӹрӓмӓш: 2.517) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ажак
Ажак
1301 и
1301 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Ажак
Ажак вӓтӹ  - ӹдӹрамӓш, кыдын марыжы колен.
Эмпузелла
Эмпузелла (Empusella endotrachys ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Эмпузелла улы.
Ажак
Ажак мары - пӱэргӹ, кыдын вӓтӹжӹ колен. Синоним семӹнь "тылык" шамак кычылталтеш.
Категори:Йых ӹлӹмӓш
Эмпузелла
Категори:Орхидейвлӓ
187 и
187 и — II курымын ижӹ. Категори:II курымКатегори:Ивлӓ
Эрджиш
Эрджиш (турокла Erciş ) — Турцин, йыд-вадывел Ван илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 154.499 (пӱэргӹ: 79.807; ӹдӹрӓмӓш: 74.692) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мумбва (район)
Мумбва (англла Mumbwa District ) — Замбин Покшал провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 158 861 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мумбва.
Категори:Покшал провинци (Замби)
Липерантус
Липерантус (Lyperanthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Энхейридион
Энхейридион (Encheiridion ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1302 и
1302 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Шекмӓнсола
Шекмӓнсола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Микрӓк - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 115 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Мумбва
Мумбва (англла Mumbwa ) — Замбин Мумбва районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 19 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Покшал провинци (Замби)
Смирнов, Николай Алексеевич
Миколай Смирнов - сем мастар. 28 майын 1963 ин Шактенваж солашты шачын. Кожваж школ дон Йошкар-Олаштыш культпросвет училищӹм тымень пӹтӓрен. Цикмӓштӹш талантан тетявлӓн школ-интернатын директоржы ылын. Кӹзӹт Йошкар-Олашты Президентӹн школ-интернатын директоржы. Мырвлӓм сирӓ дӓ нӹнӹм халык лошты "Шактенваж" ансамль доно шӓрӓ.
Категори: Композиторвлӓ
Энтомофоби
Энтомофоби (Encheiridion ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Шигол
Шигол – (Silurus glanis) — шиголвлӓн (Siluridae) йыхыш пырышы шир вӹдӹштӹш сӱмдӹмӹ кол. Кытшы 5 м, нелӹцшӹ 300 кг якте лин кердеш.
Категори:Шиголвлӓ Категори:Колвлӓ
Кабаташ
Кабаташ (турокла Kabataş ) — Турцин, покшал Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 12.543 (пӱэргӹ: 6.154; ӹдӹрӓмӓш: 6.389) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «каба» ('rough') дон «таш» ('кӱ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Y
Y (nommée « i-grec ») est la  lettre et  voyelle de l'alphabet latin.
Aéronautique
Le Y désigne parfois le Do Y un avion allemand des années 1930.
Алютиквлӓ
Алютиквлӓ тенгеок Сугпиаквлӓ, Супиквлӓ (алютиклӓ Sugpiaq sg, Sugpiak dual, Sugpiat pl тенгеок Alutiiq sg, Alutiik dual, Alutiit pl) — юпик группыш пырышы алютиклӓ попышы кечӹвӓлвел Аляскышты ӹлӹшӹ эскимос халык. Алютиквлӓ цилажӹ кым тӹжем нарӹн ылыт.
Халавлӓжӹ дон солавлӓжӹ
Kodiak Island Borough : Аленева ( ? ), Афогнак сола ( Ag’waneq ), Афогнак ошмаоты ( ? ), Ахиок ( Kasukuak ), Карлук ( Kal’uq, Kal’ut ), Кадьяк хала ( Sun’aq ), Кадьяк ошмаоты ( Qikertaq, Qik’rtaq ), Ларсен-Бей ( Uyaqsaq ), Олд-Харбор ( Nuniaq ), Порт-Лайонс ( Masiqsiraq ), Узинки ( Uusenkaaq ), Чинияк ( Cing’iyak )
Анжалаш
Категори:Юпиквлӓ
Нунам Икуа
Нунам Икуа (англла Nunam Iqua тошты лӹм Sheldons Point ; юпиклӓ Nunam Iqua ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн кечӹвӓл-вадывел Аляска штатын эскимос юпик халыкын халажы. Халан территорижӹ: 47.9 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 164 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Урепарапара
Солавлӓжӹ
Ошмаотышты 3 main сола улы:
Йӹлмӹвлӓ
Ошмаотышты 2 йӹлмӹ (бисламала lanwis ) улы.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Торба Категори:Вануату ошмаотывлӓ
Чифтликкӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чифтлик» ('farm') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Париж
Историжӹ
Париж Сена йогы покшалныш Île de la Citén лӹмӓн ошмаоты (острок) гӹц ӹлянӓш тӹнгӓлӹн. Тӹштӹ кельт коллоэцвлӓн солашты вӓрлӓнен. Париж лӹм ”парижвлӓ” гӹц лӓктӹн, кыды кельт халыкын ик йыхшы ылын дӓ нӹнӹ ти вӓрӹштӹ римлянвлӓн толмешкӹштӹ (52 и Христос шачмы якте (Хр.ш.я)) ӹленӹт. Пӹтӓрижӹ римлянвлӓ халам Лӱтециа Парисиорум Lutetia Parisiorum лӹм доно лӹмденӹт, марла тидӹ ”купан вӓр” лиэш дӓ ти халан ӹлӹзӹвлӓжӹм парисии маныныт. Вӹцлӹ иштӹ халан пӹсмӓнжӹ кымдаэмӹн дӓ тӹдӹ острок гӹц йогын кок монгырышкыжат шӓрлен.
1780-шы ивлӓн таможньы контрольым куштылташ манын хала йӹр угӹц кӓрмӓнӹм шагалтат, кӹзӹтшӹ ти вӓрвлӓштӹ Парижӹн сек кого бульварвлӓжӹ шыпшылт вазыныт. Ик техень бульварышты халан пӓлӹмӹ Триумфын кого аркыжы шалгалта. Остатка гӓнӓ хала йӹр кӓрмӓнӹм 1840-шӹ ивлӓн чангенӹт. Пӹтӓрижӹ гӹнь нӹнӹ хала тӹр гӹц мӹндӹрнӹ ылыныт, но 1860-шы ивлӓн халан пӹсмӓнӹш вашталтыныт. Кӹзӹт ти кӓрмӓн вӓрӹштӹ Периферик (Périphérique) автобан шыпшылт вазын. 1812-шы ивлӓн Франци дон Руш Импери лоштыш вырсы годым руш арми, кышты марынвлӓӓт пушка пай семӹнь рекрутышты служенӹт, Париж якте шон.
14-шӹ июльын 1789-шӹ ин Бастилим нӓлмӹ доно Француз революци тӹнгӓлӓлтӹн. Кӹзӹт ти кечӹ национальный кечеш шотлалтеш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Франци Категори:Франци халавлӓ П П П П
1303 и
1303 и — XIV курымын ижӹ. Категори:XIV курымКатегори:Ивлӓ
Толстова, Татьяна Константиновна
Татьяна Толстова - мары сем мастар. 20 февральын 1959 ин Кӹлемар кымдемӹн Вӹтлӓмары солашты шачын. Йошкар-Олашты И. С. Палантай лӹмӓн училищӹм пӹтӓрен.
Категори: Композиторвлӓ
Стерлӓк
Стерлӓк (Acipenser ruthenus) — Кырык сирӹштӹ яжон пӓлӹмӹ кол Йылышты, Вӹтлӓштӹ дӓ Шурышты вӓшлиӓлтеш. Кытшы 125 см, нелӹцшӹ 16 кг якте лин кердеш. Шӹренжок лач изивлӓ веле вӓшлиалтӹт.
Категори:Колвлӓ
Эмӓнсола церкӹ
Эмӓнсола церкӹ. Эмӓн солашты церкӹм 1885 ин пачмы. Пӹтӓриш свӓшеньӹкшӹ Л. Н. Тавельский, псалмвлӓм мырышыжы Ф. Ф. Сильвестров ылын.
1885 ин шӹжӹм Кырык сирӹштӹнӓ Эмӓн солаэш церкӹм пачыныт. Церкӹжӹ пиш цеверӹн кайын: стенӓжы кӹрпӹцӹн дӓ кӱн, пичӹжӹ кӹртнин, окнявлӓжӹ охоницӓӓн. Церкӹм Ценибековский маныныт (Ценибеково сола лӹм гӹц). Тӹдӹн кок престолжы ылын. Приходышкыжы Панькан, Прастай,Шӹргӹйӓл, Эпӓй, Вӹржӹкӓн, Нырйӓл, Тябак, Изи Пистерлӓ, Лыксола, Актусола,Карамуша, Пальтикӹн солавлӓ гӹц 378 кудывичӹ пырен (945 пӱэргӹ да 900 ӹдӹрӓмӓш). Cвӓшеньӹкшӹ Леонид Николаевич Тавельский ылын. 1924 ин церкӹм чӱчӹнӹт. Вет тӹдӹ кого корны тӹрӹшток, партийный пӓшӓзӹвлӓн сӹнзӓ анзылнышток, шалген. 1932 ин церкӹ кӧргеш клубым пачыныт. 1938 ин, кӹрпӹцвлӓжӹм пыжен, Йоласалыш МТС-ым да райисполкомым строяш нӓнгенӹт. Кӹзӹт вӓрӹштӹжӹ нимат кодде, лач шонгыраквлӓ веле кышты ылмыжым анжыктен кердӹт.
Эмӓнсола церкӹн историжы
1918 ин 15 майын Эмӓн солашты лӱдӹшлӓ событи лин. Тӹ веремӓн Карамушашты перевоз ылын. Перевозеш марын дӓ суасламарын паян эдемвлӓ Йӱрнӹш киндӹм торгейӓш кеӓт ылын. Йӱрнӹштӹш спекулянтвӓ ти кинды доно паенӹт. Тӹ веремӓн халык пиш шужен ӹлен: кинды пӓшӓзӹвлӓлӓн дӓ салтаквлӓлӓн ситӹде. В.И.Ленин "Пӹрцӹ монополим" ӹштӓ, ӹнде киндым лач государствы веле торгеен кердеш. Ти пӓшӓ комбедлӓн (комитет бедноты) пуалтеш. Эмӓн солаштыш продотряд ти пӓшӓм ӹштен: спекулянтвлӓлӓн Йӱрнӹш киндӹм нӓнгеӓш волям пуде.Йӱрнӹшӹтӹш спекулянтвлӓ пиш когон шӹдешкенӹт. 15 майын 1918 ин 60 эдемӓн отряд доно паромеш да пышеш Карамушаш ванженӹт. Нӹнӹн винтовкывлӓштӹ, пичӓлвлӓштӹ дӓ ик станковый племетышты ылын. Ти отряд Шӹргӹйӓл солаштыш Ул сир шайыц Эмӓн сола мыгилӓ донышы Лидывуйыш лӓктеш.Ти кечӹн пазар ылын. Шӹргӹйӓл мары, Йӱрнӹ гӹц отряд ванжымым келесӓш манын, Эмӓн сола якте вашт кыргыж толеш.
Тӹдӹ церкӹ донышы халыклан келеса. Ти шая Эпӓй сола яктеат шон. Арми гӹц толшы Кузнецов Архип Тимофеевич, веремӓм шыпшде, торок Эмӓн солашкы цангым шиӓш кыргыжеш. Тенге, цангым шин, халыклан лӱдӹш увер гишӓн увертӓрӓ. Церкӹ докы халык погынен шагалеш.Ти веремӓн кугила ло доно, шӹлӹн-шӹлӹн, Йӱрнӹштӹш отряд толеш. Солашкы нӹнӹ кыргыжок пырат. Церкӹ оролы Петрын Стьопан, оружиӓн эдемвлӓ гӹц лӱдӹн колтен, церкӹ амасам тӱцӹн сырален шӹндӓ да шӹлеш. Молода салтак Кузнецов Архип церкӹ вуеш сыралалт кодеш. Тӹдӹлӓн шӹлӹн вазаш веле кодеш. Вес салтаквлӓжӹ чӹдӹн ылыныт, седӹндон нӹнӹлан шӹлӓш вӓрештӹн.