cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Брехт, Бертольт
Тыменьмӓш ивлӓжӹ, пӹтӓриш пӓшӓвлӓжӹ
Брехт Аугсбургышты, Бавариштӹ шачын. Ӓвӓжӹ протестант, а ӓтяжӹ пумага комбинатын вуйлатышы католик ылын. Б. Мӱнхенӹштӹ врачеш тыменьӹн дӓ Пӹтариш Тӱнымбал Вырсы шты санполкышты ылын. Пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм тӹдӹ 1914 -1915 -шӹ ивлӓнок сирен дӓ вӓрӹштыш газетӹштӹ пецӓтлен. Врачеш тыменьӹн гӹнят, тӹдӹн кого интересшӹ театр докы ылын дӓ тенге драмывлӓм сирӓш тӹнгӓлӹн. Пӹтӓриш драмыжы ”Baal ” маналтеш, но кокшы пьесыжым ”Trommeln in der Nact”-ым сирӹмыжӹ паштек тӹдӹ ӹшкӹлӓнжӹ шукырак ӹнянӓш тӹнгӓлеш дӓ драматургын пӓшӓжӹм виӓнгдӓ. 1924-шӹ ин Мӱнхен гӹц Берлинӹш кеӓ, кышты Макс Рейнхардтын театрыштыжы драматург лиэш. Б.-ӹн пӹтӓриш пьесыжым 1923-шы ин ажыктымы, кыды пиш популярный лин. 1927-шӹ ин Б. Карл Марксын ”Капиталжы” доно пӓлӹмӹ лин дӓ тенге 1929-шӹ ин тӹдӹ шанымашвлӓжӹ доно коммунист лиэш, но коммунист партиш нигынамат ак пыры.
Эмиграци ивлӓжӹ
30-шы январьын 1933-шы ин Адольф Гитлер Германи рейхӹн канцлержӹ лин. 27-шӹ февральын Рейхстагым йори тӓгӱ пижӹктен. Вес кечӹн, 28-шӹ февральын нациствлӓн шим сирмӓшӹштӹштӹ лӹмжӹн ылмым пӓлен нӓлешӓт, семняжӹ доно Германи гӹц эмигрируя. Мартын нӹнӹ Прагышты, Венышты дӓ Цӱрихӹштӹ ӹленӹт. Апрельӹн Каронышты, майын Вейгельӹштӹ. Варажы тетявлӓштӹ Даниэш кодыныт, ӹшкежӹ Б. Парижӹш лӓктӹн кен. Наци жепӓш Германиштӹ спектакльвлӓжӹм анжыкташ акъяреш лыктыныт. 1939-шӹ ин, кынам вырсын тӹнгӓлӓлтм-жӹм раскыдынок цаклаш лин, Брехт Швециш ӹлӓш ванжа. Кынам Германи Дани дон Норвегим оккупируя, Б. Америкыш кеӓш шана. Визым вычымы жепӹн тӹдӹ 1941-шӹ ин май якте Суомиштӹ ӹлен. Тӹштӹ тӹдӹ сирӹзӹ Хелла Вуолийоки доны ӹлен дӓ Матти Вуолийоки дон иквӓреш Герр Пунтила дон тӓрзӹжӹ спектакльым сирен. Суоми гӹц тӹдӹ СССР гач Америкыш кен дӓ тӹштӹ Санта Моникышты ӹлен. Океан шайылны ӹлӹмӹжӹ годым ӹшке сценаривлӓжӹм Голливудыш сирӓш цацен анжен, но тӹштӹжӹ лач иктӹм веле ярыктенӹт. 1947-шӹ ин Брехтӹм Америка ваштареш пӓшӓм ӹштӓ манын, суйынештӹ ылын. Но тидӹ гӹц тӹдӹ ире лӓктӹн кердӹн. 1949-шӹ ин тӹдӹ шукердӹ агыл ӹштӹмӹ ГДР-ыш ӹлӓш ванжа дӓ сӓндӓлӹк гӹц сӓндӓлӹкӹш ирӹкӹн кыдалыштыш лижӹ манын, Австрин граждаствыжым нӓлеш. ГДР-ышты ӹлӹмӹжӹ годым тӹдӹ социализм ушемкымдемӹм куштылгын критикуйышы пӓшӓвлӓм сирен, лыдшывлӓ дӓ анжышывлӓ лошты кыцу Ирвел, тенгеок Вадывел Германиштӓт нӹнӹ пиш популярный ылыныт. Б. 1956-шы ин колен. Йӓнгжӹ трӱкок шагалынат, колен.
Брехтӹн стильжӹ
Брехт эпичский театрым ӹштӹшӹ драматург. Театр – тидӹ лач спектакль веле манын анжышывлӓлӓн келесӹнежӹ ылын. Тенге драматург шижмӓшӹм агыл, а анжышы мам шана, тӹдӹм главныеш шотлен.
Лыдышвлӓ дон эссевлажӹ
Б Б
Серик
Серик (турокла Serik ) — Турцин, покшал Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 101,961 (пӱэргӹ: 51,874; ӹдӹрӓмӓш: 50.087) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хемихромис
Хемихромис (Hemichromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел дӓ вадывел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр, йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ хемихромис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Лорд-Хау кӓдӹ
Лорд-Хау кӓдӹ (Columba vitiensis godmanae †) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ Лорд-Хау ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ ош логерӓн кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кактус аратинга
Кактус аратинга (Eupsittula cactorum, Aratinga cactorum) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Бразили) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 25 см, нелӹцшӹ 75–90 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ
Эскимос-алеут йӹлмӹвлӓ — Сибирьӹштӹ дӓ Йыдпел Америкышты йӹлмӹвлӓ.
Харацидиум
Харацидиум (Characidium) — кренухусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 58 тӹрлӹ харацидиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Кренухусвлӓ
Будапешт
Будапешт (Budapest ['budɒpɛʃt]) ― Венгрин вуйхалажы дӓ сек кого халажы, сӓндӓлӹкӹн экономика, индустри, выжалымаш, культура дон шӹнцӹмӓш покшалжы. Будапештӹштӹ 1,7 миллион ӹлӹзӹ (2003). Дунай йогы Будапештӹм кок лаштыкеш, Буда дон Пештеш шелеш, кыдывлӓ 17 ноябрь 1873-шы ин иктӹш ушымы ылыныт.
Аксарай
Аксарай (турк Aksaray ) — Покшал Турцин халажы. Аксарай илӹн вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 171 423 эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «сарай» ('кӱпалат') шамаквлӓ гӹц лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1986 и
1986 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Пуна аргек
Пуна аргек (Anas puna) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты Пуна экорегионышты (Перу, вадывел Боливи, йыдпел Чили дӓ Аргентина) вӓшлиӓлтшӹ кырык лыды. Аргекӹн кӱкшӹцшӹ 46 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 20,5–21,4 см, нелӹцшӹ 546–560 (озы) г якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Ирис
Ирис — кампеткӓн йишӹжӹ, кыдым ӹштӓт песок, ӱ, шолтымы шӹшер гӹц, тенгеок, шолтымашкы пиштӓт, кынамжы, лашашым, соевый белокым, кунжутым, тыгыдемдӹмӹ пӱкшӹм дӓ молымат.
1987 и
1987 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Кӹдӹр
Кӹдӹр тенгеок лачокла кӹдӹр (Lyrurus tetrix, Tetrao tetrix; кӱдыр) — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Кытшы 45–60 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 246–291 мм, нелӹцшӹ 820–1750 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Днепр
Днепр (бел. — Дняпро, укр. Дніпро, тошты-слав. Дънѣпръ, кугезӹ кыпчак Узеу, кугезӹ грек Βορυσθένης, лат. Danapris) — йогы Ирвел Европышты. Тӹнгӓлтӹшӹжӹм Валдай неркӓвлӓштӹ нӓлеш дӓ Руш Эл Федерацин, Ош Россий дӓ Украинын территорижӹ мыч кен, Шим тангыжыш йоген пыра. Кытшы — 2201 уштыш.
Категори:Европыштыш йогывлӓ
Экити (штат)
Экити  (Ekiti State ) — кечӹвӓл-вадывел Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 2,737,186 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 6,353 км². Вуйхалажы Адо-Экити.
Шим пачан попугай
Шим пачан попугай (Pyrrhura melanura) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразили, Колумби, Эквадор, Перу дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23-26 см якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 2–4 мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Эфлани
Эфлани (турокла Eflani ) — Турцин, йыд-ирвел Карабӱк илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.187 (пӱэргӹ: 4.830; ӹдӹрӓмӓш: 5.357) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Элахохаракс
Элахохаракс (Elachocharax) — кренухусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкын Амазонка дӓ Ориноко йогывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ элахохаракс улы.
Йишвлӓ
Категори:Кренухусвлӓ
Гибсон альбатрос
Гибсон альбатрос (Diomedea antipodensis gibsoni) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос.
Категори:Альбатросвлӓ
Каукси, Ӱлле
Ӱлле Кахуск (псевдонимжӹ Каукси Ӱлле, Kauksi Ülle, 22.09.1962) — Выру уездӹштӹ Саарлане солашты Палу лӹмӓн пӧртӹштӹ шачын. Школым Рюге солашты тӹнгӓлӹн, вара Выру халашты тыменьӹн. Тарту университетӹштӹ журналистикӹм тыменьӹн. Кӹзӹт Сетумаашты (Сету мӱлӓндӹштӹ) Обиница солашты ӹлӓ, кӹзӹт якте лу нӓрӹ лыдыш книгӓм сирен, нӹл тетям кушта. Каукси Ӱлле интернет ӹлӹштӓшӹштӹжӹ ӹшкежӹ гишӓн тенге сирӓ: "Выру йӹлмӹ доно кӹзӹтшӹ жепӓш модерн лыдышвлӓм сирӓш цацем. Тидӹм ӹштӓш манын фольклор материалым шӹренок кычылтам дӓ тӹдӹм социлоги, психологи, педагогика доно кӹлден, синтезӹм ӹштем. Лыдышвлӓэм выру (сету) йӹлмӹм ӹлӹжтӹмӹ, тӹдӹм кӹзӹтӓт кычылташ лимӹ дӓ эчежӹ этнофутуризм шӱлӹш доно сирем. Ти кок элемент мӹнь кӧргӹштемӓт келгӹн шӹнзӓт дӓ икӹжӓк-иктӹштӹ лошты гармоништӹ ылыт. Ӹшкежӹ вуйта тамахань космонавт ылынам. Тидӹм ӹшке халыкем верц соок пурым ӹштӓш йӓмдӹ ыламат, техень тӓнгӓштӓрӹмӓшӹм анзыкы лыктым. Кынам иктӓ-махань пӓлӹдӹмӹ пӓшӓм ӹштӓш ӓль пӓлӹдӹмӹ корны лӓктӓш келеш ылын, тӹнӓм мӹлӓнем: «Ӱлле, тӹнь тидӹм ӹштӹшӓшлык ылат!» маныныт. Дӓ мӹнь соок тидӹм ӹштӓш йӓмдӹ ылынам.
Каукси Ӱлле Ээсти Костаби-Ушемӹн (Eesti Kostabi-$elts) организаторвлӓжӹ логӹц иктӹжӹ. Ти Костаби Ушем йӹр кӹзӹтшӹ Эстонин культурыштыш кымдан пӓлӹмӹ эдемвлӓ, сирӹзӹвлӓ, поэтвлӓ дӓ культура критиквлӓ- Каукси Ӱлле, Валериа Рӓник, Свен Кивисилдник, Карл-Мартин Синийӓрв, Йӱри Эльвест дӓ Ьейе Трейер ӹшке мастралыкыштым чангаш тӹнгӓлӹнӹт. Нӹнӹн этнофутуризм идейӹвлӓштӹ кӹзӹт Российӹштӹш финн-угрвлӓ лошты кымдан шӓрлен кенӹт. Каукси Ӱлле Кырык сирӹштӹ 2006-шы ин Салымсола музейӹштӹ эртӓрӹмӹ этнофутуризм семинарыштат ылын.
Лыдышвлӓжӹм сирӹмӹжӹ годым Каукси Ӱлле лач туан выру (сету) йӹлмӹжӹм веле кычылтеш. Лыдышвлӓ гӹц пасна поэтесса драмывлӓ дон прозымат сирӓ дӓ выру культура гишӓн прессӹштӹ сирӓ.
Пӓлдӹртӹмӹлӓ, ти Фонд кӱшӹц указдеок ӹштӓлтӹн- 1988-шӹ ин телӹм Тартушты ӹлӹшӹ вырула (сетула) попышы студентвлӓ университетӹн кафештӹ погынаш тӹнӓлӹнӹт дӓ туан культурыштым цымырен кодаш манын, Культура фондым ӹштенӹт. Нӹнӹ лошты Каукси Ӱллеӓт ылын. Весин кӓнгӹжӹм Кӓнгӹж университетӹм пачмы (кӓнгӹж курсвлӓ). Ти курсвлӓштӹ эдемвлӓ оксам тӱлен тыменьӹт. Тымдымы дӓ курсвлӓм лыдмы йӹлмӹ выру (сету) йӹлмӹ ылын. Тидӹн тӹнг организаторжы Арне Ьырн (Arne Hõrn) ылын. Культура Фонд лӹм доно пиш шукы пӓшӓм ӹштен шоктымы: 1990-шы ин Радиоканалым пачмы, «Võrovara» (Вырын пайдажы) журналым лыкташ, книгӓвлӓ лӓктӓш тӹнгӓлӹнӹт. Выру (сету) йӹлмӹ доно цилӓжӹ 30 тӹжем эдем попа, но тенге гӹнят нӹнӹ 10 книгӓ гӹцӓт утла книгӓм ик иштӹ лыктыт. 14.03.1995 ин Эстонин кугижӓнӹш Выру Институтым пачын. Кӹзӹт выру йӹлмӹ дӓ культура Фонд дон Выру Институт пиш шукы махань-шон пӓшӓм ӹштӓт. Шамаклан август тӹнгӓлтӹшӹштӹ 1991-шӹ годшен и йӹдеок Сетувлӓн Кугижӓ кечӹвлӓм эртӓрӓт, кышты шӹренок мары культура эдемвлӓӓт хыналат.
К К
Кафка, Франц
Франц Кафка (Franz Kafka, 1883, Прага – 1924, Вена), австри сирӹзӹ. Ышкежӹ еврей, пӓшӓвлӓжӹм немӹцлӓ сирен. 1906-шы ин врачын дипломжым нӓлӹн, 1922-шы и якте страховой фирмын клеркшы ылын. Шоды цер доно церлӓненӓт, шукы жепӹм санаторивлӓштӹ эртӓрен. Ылӹмӹжӹ годым сирӹзӹ, ӹшке книгӓвлӓжӹм уждеат, манаш лиэш. Кымдан палӹмӹ романвлажӹ ”Процесс” (Der Prozess, 1915-шӹ ин сирӹмӹ, 1925-шӹн лактӹн) да ”Карман” (Das Schloss, 1922, 1926-шын лӓктӹн). Пӓшӓвлӓштӹжӹ Кафка пиш шӹрен сурреализм йӧнӹм кычылтеш. Кырык марлашкы ти сирӹзӹн ик пӓшӓжӹмӓт эче сӓрӹмӹ агыл. 1979-шӹ и годшен австри сирӹзӹвлӓлӓн кок и вуй гӹц Кафка лӹмӓн сӹлнӹшая премим пуат.
Сирӹзӹ кырык марла
К К
1988 и
1988 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Кавкази кӹдӹр
Кавкази кӹдӹр (Lyrurus mlokosiewiczi, Tetrao mlokosiewiczi) — фазан йишвлӓн группын кӹдӹр йишвлӓн группыш пырышы Кавкази дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹдӹр. Озывлӓн кытшы 50–55 см, пачыжы 18 см, нелӹцшӹ 820–1005 г якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 712–820 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм поляк натуралист, зоолог дӓ ботаник Людвик Млокосевич (Ludwik Aleksander Młokosiewicz, 1831 – 1909) лӹмеш пумы.
Категори:Фазан йишвлӓ
Оваджык (Тунджели)
Оваджык  (турокла Ovacık ) — Турцин, йыдвел Тунджели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.644 (пӱэргӹ: 3.910; ӹдӹрӓмӓш: 2.734) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Симсӹ пачан аргек
Симсӹ пачан аргек (Anas discors) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ лыды. Аргекӹн кӱкшӹцшӹ 40 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 58 см, нелӹцшӹ 370 г якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Ямайка аратинга
Ямайка аратинга (Eupsittula nana, Aratinga nana) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексика, Покшал Америкышты дӓ Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 23–30.50 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 60 см, нелӹцшӹ 80–87 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Шанавӹл
Шанавӹл — техень явлени, кыды юр паштек лактеш, ылеш вӹдвӓрӓ гань дӓ шукы цӹреӓн: якшаргы, сары, ыжаргы, кловой, сиреневый, оранжевый. Ти 7 цӹре — цӹревлӓн тӹнг лӹмвлӓштӹ, кыдым лыктыт шанавӹлӹштӹ.
Категори:Метеорологи
Важынӓнгӹр
Важынӓнгӹр — Виловат гӹц 8 уштыш ӧрдӹштӹ Изи Шӹндӹр дон Важынӓнгӹр (ӓнгӹр) лошты шыпшылт вазын.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Энугу (штат)
Энугу  (Enugu State ) — кечӹвӓл Нигерин штатышты. Штатын ӹлӹзӹ шот 2005-шӹ ин тӹштӹ 5,590,513 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 7,161 км². Вуйхалажы Энугу.
1989 и
1989 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Хемитениохромис
Категори:Цихлидвлӓ
705 и
705 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Манавгат (хала)
Манавгат  (турокла Manavgat ) — Турцин, ирвел Анталья илӹн дӓ Анталья халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 179,311 (пӱэргӹ: 93,507; ӹдӹрӓмӓш: 85,804) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Выльдырцанвлӓ
Выльдырцанвлӓ (Coturnix) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Евразиштӹ, Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 7-10 тӹрлӹ выльдырцан улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Абуджа
Абуджа (Abuja ) — Нигерин вуйхалажы. Халан ӹлӹзӹ шот 2006-шы ин тӹштӹ 776,298 эдем ӹлен. Халан территорижӹ 713 км².
Категори:Нигери штатвлӓ Категори:Вуйхалавлӓ
Дойль, Артур Конан
Сэр А́ртур Игна́тиус Ко́нан Дойль (англ. Sir Arthur Ignatius Conan Doyle; 22 май 1859, Эдинбург, Шотланди — 7 июль 1930, Кроуборо, Сассекс) — шотланди дӓ англ сирӹзӹ, Шерлоке Холмс гишӓн детективвлӓн авторжы. Тенгеок тӹдӹ профессор Челленджер дӓ бригадир Жерар гишӓн юморан шайыштмашвлӓ дон "Ош отряд" исторический романым сирен. А. Конан Дойль тенгеок — «Ватерлоо», «Пӹцкемӹшӹн Суксывлӓжӹ», «Ала вола» пьесывлӓм сирен. Кок лыдыш да баллады погемикӹн авторжы: "Ыштӓш цацыман" дӓ "Корныш лӓкмӹ мырывлӓ". "Старк Монрон тыштывлӓжӹ" книгӓжӹм автобиографиӓнеш шотлат.
Кырык марла Шеролк Холмс гишӓн таманяр шайыштмашым сӓрӹмӹ.
Д Д Д
1990 и
1990 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Меланохарацидиум
Меланохарацидиум (Melanocharacidium) — кренухусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ меланохарацидиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Кренухусвлӓ
Амасья
Амасья (турк Amasya ) — Йыдвел Турцин халажы. Амасья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 82 200 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тристан альбатрос
Тристан альбатрос (Diomedea dabbenena) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел океаныштыш Тристан-да-Кунья ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 110 см якте шоэш.
Шӹжвӹк
Шӹжвӹк (Luscinia luscinia; алыкмарла шӱшпык) — арашӹнгӓлоэц йишвлӓн дон шӹжвӹквлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи мырышы кеквлӓ. Кытшы 16 см якте шоэш.
Тристан альбатрос
Категори:Альбатросвлӓ
Шӹжвӹк
Категори:Шӹжвӹквлӓ
Орны нэрс Дэлхийн улс
А
Австрали - Австри - Азербайджан - Алжир - Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ - Аргентино - Армения
Б
Беларусь - Белиз - Бельгия - Болгария - Боливия - Бутан - Бразилия
В
Венгри - Венесуэлышты - Вьетнам
Г
Германи - Греция - Грузия - Гватемалы - Граница
Д
Дани
Э
Эстони
И
Израиль - Индия - Индонезия - Иран - Ирландия -- Испани - Итали
К
Казахстанын - Канадышты - Корей Республика - Кувейт - Кыргызстан - Шылтыкше - КЭДР
Л
Латышла Республика - Люксембург - Литва
М
Малайзия - Мексико - Молдова - Монголия
Н
Непал - Нидерландвлӓ - Норвеги - Нью-Джерси
О.
Узбек
П
Пакистан - Пыстыл - Польша - Португалия
Ч
Россий - Руш
Х
Хорватия
С
Маринон Сан - Словакла - Словения - Сингапур
Т
Таджикистан - Тайвань - Таиланд - Турция - Туркменистанышты - Кечӹвӓлвел Корей
Ф
Филиппинвлӓ - Финлянди - Францин
Ч.
Чешский
Ш
Швейцария - Швеция
Ю.
Югославия
Кап аргек
Кап аргек (Anas discors) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Африкыштыш Сахарын ӱлжӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды. Аргекӹн кӱкшӹцшӹ 44–46 см якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
706 и
706 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кӹрӓн шӹргӓн аратинга
Кӹрӓн шӹргӓн аратинга (Eupsittula pertinax, Aratinga pertinax) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 25 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Хемитиляпи
Хемитиляпи (Hemitilapia oxyrhyncha) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр кол. Цилӓжӓт ик йиш хемитиляпи веле улы. Кытшы 20 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Погони
Погони (Pogonia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдпел Америкышты дӓ ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ погони улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ош логерӓн кӓдӹ
Ош логерӓн кӓдӹ (Columba vitiensis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ, ‎‎Филиппинвлӓштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон, Фиджи, У Каледони ‎‎дӓ Самоа ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 37–42 см, нелӹцшӹ 270–500 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Индиана
Индиана (англла Indiana ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 94,321 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6,483,802 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Индиана кымдецшӹ доно 38-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 16-шы ылеш. Штат статусым Индианалан 11 декабрьын 1816 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 19-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Индианаполис
Микрохарацидиум
Микрохарацидиум (Microcharacidium) — кренухусвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ микрохарацидиум улы.
Йишвлӓ
Категори:Кренухусвлӓ
Инюпиаквлӓ
Инюпиаквлӓ (инюпиакла Iñupiaq sg Iñupiak dual Iñupiat pl ) — эскимос группыш пырышы инюпиак йӹлмӹлӓ попышы йыдпел Аляскышты ӹлӹшӹ инуит халык. Инюпиаквлӓ цилажӹ 13 500 нарӹн ылыт.
Халавлӓжӹ дон солавлӓжӹ
Норт-Слоуп (North Slope Borough) : Анактувук Пасс ( Anaqtuuvak, Naqsraq ), Аткасук ( Atqasuk ), Барроу ( Utqiaġvik , Ukpiaġvik ), Кактовик ( Qaagtuviġmiut ), Нуиксат ( Nuiqsat ), Пойнт-Лей ( Kali ), Пойнт-Хоуп ( Tikiġaq ), Уейнрайт ( Ulġuniq )
Нортуэст-Арктик (Northwest Arctic Borough) : Амблер ( Ivisaappaat ), Бакленд ( Nunatchiaq ), Диринг ( Ipnatchiaq ), Киана ( Katyaak, Katyaaq ), Кивалина ( Kivalliñiq ), Кобук ( Laugviik ), Коцебу ( Qikiqtaġruk ), Ноатак ( Nuataaq ), Нурвик ( Nuurvik ), Селавик ( Siilvik , Akuligaq ), Шаньнак ( Isiŋnaq , Nuurviuraq )
Ном (Nome Census Area) : Аналаклит ( Uŋalaqłiq ), Головин ( Siŋik ), Койук ( Quyuk ), Ном ( Анактувук ), Теллер ( Tala ), Теллер-Мишен ( Sitaisaq, Sinauraq ), Уэльс ( Kiŋigin ), Шактулик ( Saqtuliq ), Шишмареф ( Qiġiqtaq )
Категори:Инюпиак
Ретророманвлӓ
Ретророманвлӓ тенгеок Романшвла — Швейцариштӹш халык, тӹнгжӹм Граубюнден кантонышты ӹлӓт. Шотышты доно 65 000 якте. Индоевропа йӹлмӹвлӓн роман группын ретроман йӹлмӹ доно попат. Цилӓжӹ 5 диалект формы доно сирӓт: сурсель (тенгеок обвальд), сутсельв, сурмира, кӱшӹл энгад (тенгеок пушер), ӱл энгад (или вальдер). Латиницым кычылтыт. Тенгеок немӹцлӓ дӓ итальянла попат. Ретророманвлӓ (романшвлӓ) — католиквлӓ дӓ протестантвлӓ ылыт.
Категори:Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Ыжар шӹргӓн якшар пачан попугай
Ыжар шӹргӓн якшар пачан попугай (Pyrrhura molinae) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Бразили (кечӹвӓл Мату-Гросу), йыдпел дӓ ирвел Боливи, йыд-вадывел Аргентина дӓ вадывел Парагвайышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см, нелӹцшӹ 60–80 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 4–6 ош мыны якте лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Немӹццӹвӹвлӓ
Немӹццӹвӹвлӓ (Meleagris дон Meleagridinae) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кеквлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ немӹццӹвӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Бродский, Иосиф Александрович
Ио́сиф Алекса́ндрович Бро́дский (24 май 1940, Ленинград — 28 январь 1996, Нью-Йорк) — рӧднӓ руш поэт, эссеист, драматург, сӓрӹзӹ, 1987 ин сӹлнӹшаян Нобель премин лауреатшы 1987 ин, 1991—1992 ивлӓн УШӓн поэт-лауреатшы. Поэзижӹм шӹренжок рушла, эссевлӓжӹм англла сирен. 1972-шы и годшен эмиграциштӹ. Пӹтӓри Веныш вра тӹшец Америкыш кен, кышты университетвлӓштӹ пӓшӓм ӹштен.
Тетя дӓ сӓмӹрык годшаш ивлӓжӹ
Иосиф Бродский 24 майын 1940 ин Ленинградышты, профессор Турын клиникыштыжы Выборг монгырышты шачын. Ӓтяжӹ, Александр Иванович Бродский (1903—1984), вырсы фотокорреспондент ылын, 1950 ин демобилизйымы лин, кыды паштек ленинград газетвлӓштӹ пӓшӓлен. Ӓвӓжӹ, Мария Моисеевна Вольперт (1905—1983), бухгалтер ылын. ӓвӓжӹн туан шыжаржы — БДТ Дора Моисеевна Вольперт ылын.
Иосифӹн пӹтӓриш ивлӓжӹ вырсы, Ленинград блокады да вырсы паштекшӹ незер ылмаш доно кӹлдӓлтӹнӹт. 1942-шы ин блокады тел паштек Мария Моисеевна Череповецӹш эвакуациш кеӓ.
Бродскин эстетикы анжалтышвлӓжӹ Ленинградышты 1940-1950-шӹ ивлӓн формируялтын. Бомбардировкывлӓ паштек пыдырген шӹцшӹ халан силуэтвлӓжӹ, неоклассицизм архитектура, петебургын пӹсмӓндӹмӹ перспективывлӓжӹ, вӹд, тӹгӹрӹштӹшӹлӓ кайшы картинвлӓ - цилӓ, мам Бродский изижӹ годӹм ужын, ӹшке поэзиштӹжӹ кычылтеш.
1955-шӹ ин шӹм классым пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, кӓндӓкшӹмшӹ классым тӹнгӓл веле шокта, школым праха дӓ Арсенал заводыш фрезеровщикеш пыра. ӓмӓлжӹ школыштыш проблемӹвлӓ дон семнялӓнжӹ окса палшыкым кандынежӹ ылын. 16 иӓш Бродский врач лиӓш шанен шӹндӓ дӓ тӹлзӹ нӓрӹ прозекторын палшыкалышын пӓшӓм моргышты ӹштен. Тидӹ паштек медик лиӓш шанымашыжы ӱкшӓ. Тидӹ гӹц пасна школым кодымыжы паштек Бродский котельныйышты, маякышты матрос дӓ геологи экспедициштӹ пӓшӓзӹ семӹнь ылын. Дӓ соок шукым лыдын, шӹренжок поэзим, философи дӓ религи гишӓн литературым, англ дон поляк йӹлмӹвлӓм тыменяш тӹнгӓлӹн. 1958-шӹ ин Бродский тӓнгвлӓжӹ доно самолетым шолышт, СССР гӹц шӹлӓш шанен шӹнденӹт ылын. Вара ти шанымаш докы ӱкшӓт.
1959-шӹ ин тӹдӹ Евгений Рейн, Анатолий Найман, Владимир Уфлянд, Булат Окуджава доно пӓлӹмӹ лиэш.
= Бродски кырык марла: =
Кечӹ «икшӹ сентябрь» маналтын. Шӹжӓт, тетявлӓ школышкы кенӹт. А немӹцвлӓ полаквлӓн ала шлагбаумыштым пачыныт. Танквлӓ турген, кӹч доно кыце шоколад фольгам ӹштӹлӹт, уланвлӓм ӹштӹл шуэвӹ. Цӓркӓвлӓм лык, дӓ уланвлӓ верц йӱн колтенӓ, кыдывлӓ колышывлӓн спискышты сек пӹтӓришӹ ылыт, вуйта классын журналыштыш спискышты. Кугивлӓ угӹц мардежеш шужгалтат дӓ ӹлӹшташвлӓштӹ вуйта кенвацдымы конфедераткышкыла пӧрт левӓш вӹкӹ вазалыт, кышты тетя юкым ат кол. А пӹлвлӓ хӹдӹртен эртӓт
1967 и
Кынам-гӹнят мӹнгеш толмыла... Мӹнгеш. Токы. Туан вацак лиш. Дӓ корнем ти хала вашт вазеш. Йымы, палшок, тӹнӓм сагаэм кок вуян кердӹ веле ӹнжӹ ли, вет хала тӹдӹвлӓлӓн, кышты тӹштӹ ӹлӓт покшал площадьвлӓ дон башньӹвлӓ гӹц тӹнгӓлеш. Дӓ хала тӹр гӹц корныгешӹлӓн.
МЕРИДА
Кӹрӓн хала. Веер пальмывлӓ гӹц дӓ тошты пӧртвлӓн черепицышты. Кафе кӧргӹш вады пыра. Дӓ охыр стӧл лошкы шӹнзеш.
Шӧртнялгӹ ультрамарин цӹреӓн пӹлгомӹштӹ цанг –вуйта тӓгӱ сыравачым ӹрзӓ: юк, кыдым пӧртдӹмӹ пиш яратынежӹ. Точка церкӹ вуй гӹц мӹндӹрнӹ агыл чӱктӓлтеш. Ӓнят тидӹ, Веспер. Шӹргӹлужӹм сӹлнештӓрӹшӹ кофежӹм йӱн пӹтӓрӓ тӹ точкым шӹдӹ дон агыл, ӹнянӹдӹмӓш доно ыжата. Ик цӓшкӓ тӓреш тӱлӓ. Шляпӓжӹм сӹнзахалжы якте валтен шӹндӓ, кӹньӹлеш, газетшӹм погалалеш дӓ лӓктӹн кеӓ.
Валери Микор сӓрен
Б Б
Цуня
Цуня пушӓнгӹ мыч цилӓ покаш мӹнгеш-анеш каштын кердеш, а шиштӹ дон вуйжырнер пушӓнгӹ мыч кӱшкӹлӓ веле кузен кердӹт.
Категори:Орави ганьывлӓ
707 и
707 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Айранджы
Айранджы (турокла Ayrancı ) — Турцин, йыд-ирвел Караман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.199 (пӱэргӹ: 4.983; ӹдӹрӓмӓш: 5.216) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «айран» ('айран') дон «-джы» ('... maker, ... seller') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Донелайтис, Кристионас
Кристио́нас Донела́йтис (лит. Kristijonas Donelaitis; 1 январь 1714, Лаздинеляй, кӹзӹт Гусев район Калининград область — 18 февраль 1780, Тольмингнемен (лит. Тольминкемис), кӹзӹт Чистые Пруды Калининград область) — лиетува поэт, лиетува сӹлнӹшаялан негыцӹм пиштӹшӹ. XVIII-шы курымын Европы литературышты реализм йӧн доно сирӹшӹ.
Биографижӹ
1 январьын 1714-шӹ ин Гумбиннен лишнӹш Лаздинеляй изи солашты ирӹкӹштӹ ылшы (барщиныш каштделыт, но мӱлӓндӹм кычылтмы тӓреш оксам тӱленӹт) шачын. 1731-шӹ и кытлан Кӧнигсбергыштыш кафедран церкӹ сага ылшы вӹциӓш латин йӹлмӓн школышкы тыменяш пырен. Тӹдӹм 1736-шы ин пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Кӧнигсберг университетӹш тыменяш пырен дӓ теологим тыменьӹн. Лиетува йӹлмӹ семинарыш каштын, кыдым И. Кантын тыменьшӹжӹ, Ф. Шульц виктӓрен. Университет паштек Сталупенай солашты канторын (музыкым тымдышы) пӓшӓжӹм ӹштен, вара школын директоржы лин. 1743-шӹ и годшен колымыжы якте Тольминкемис солашты лӱтеран кирхын пасторжы ылын. Йӓрсӹмӹжӹ годым лыдышвлӓм дон музыкым сирен, барометрвлӓ дон сем инструментвлӓм ӹштен.
Д Д Д
Окленд аргек
Окленд аргек (Anas aucklandica) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Окленд ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды. Аргекӹн нелӹцшӹ 480 (ӓвӓ) 551 (озы) г якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Агератум
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
Бантувлӓ
Бантувлӓ — Кечӹвӓлвел Африкышты ӹлӹшӹ халыквлӓ. Бантувлӓ цилажӹ 335,000,000 нарӹн ылыт.
Каламиан ошмаотывлӓ
Каламиан ошмаотывлӓ (англла Calamian Islands) — Филиппинвлӓштӹ ошмаотывлӓ. Кымдецшӹ 1753 км². 2010-шы ин тӹштӹ 98 022 эдем ӹлен.
Эль Оро якшар пачан попугай
Эль Оро якшар пачан попугай (Pyrrhura orcesi) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Эквадорышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Сокорро аратинга
Сокорро аратинга (Psittacara brevipes, Aratinga brevipes) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Мексикышты Сокорро ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай.
Категори:Попугайвлӓ
1992 и
1992 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Антакья
Антакья (турокла Antakya ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Хатай илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 427.451 (пӱэргӹ: 214.810; ӹдӹрӓмӓш: 212.641) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Индианаполис
Индианаполис (англла Indianapolis ) — Америкын ушымы штатвлӓн Индиана штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 963.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 829,718 эдем ӹлен.
Категори:Индиана
1993 и
1993 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Кӹрӓн аргек
Кӹрӓн аргек (Anas chlorotis) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды. Аргекӹн кӱкшӹцшӹ 48 см якте шоэш.
Херихтис
Херихтис (Herichthys) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Мексика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ херихтис улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Дублин
Ду́блин — Ирланди Республикын вуйхалажы (ирландла Baile Átha Cliath, [bˠalʲə a:ha klʲiəh], кыдым кырык марлашкы "пичӹмӹ икса вӹд хала" семӹнь сӓрӓш лиэш, англ. Dublin, [dʌblɪn]). Лиффи йогын Дублин вӹдъялышкы (Ирланди тангыж) йоген лӓкмӹ вӓрӹштӹ шыпшылт вазын. Сӓндӓлӹкӹн политика, экономика дӓ культура покшалжы. Халазы шот - 505 739 эдем (2006), Кого Дублинӹштӹ 1,7 мил. эдем ӹлӓ.
Категори:Ирланди Д Д Д Д
Амстердам альбатрос
Амстердам альбатрос (Diomedea amsterdamensis) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Инди океаныштыш Амстердам ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 107–122 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 280–340 см, нелӹцшӹ 4.8–8 кг якте шоэш.
Категори:Альбатросвлӓ
Африка
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Африка
Ваммала
Ва́ммала (Vammala, Invabölen) — Састамала халан покшал лаштыкшы, кыды Финляндин Пирканмаа провинциштӹжӹ ылеш. 2009 и якте — Финляндин халажы. Ваммала лишнӹ Лиэковеси йӓр гӹц йоген лӓкшӹ Кокемӓэнйоки ӓнгӹрӹн тӹнгӓлтӹшвлӓжӹ ылыт.
Промышленность
Ваммалышты «Вексве» компани улы (фин. Vexve Qy).
Лӹмлӹ эдемвлӓ
Маури Куннас — лӹмлӹ тетя сирӹзӹ
Пӓлӹквлӓ
↑ Vexve Qy
Категори:Финлянди халавлӓ
709 и
709 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Немӹццӹвӹ
Немӹццӹвӹ (Meleagris gallopavo; немыччыве, кӱрка, кутька) — фазан йишвлӓн группын немӹццӹвӹвлӓн группыш пырышы Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Озывлӓн кытшы 1 м, нелӹцшӹ 10 кг якте шоэш. Ӓвӓвлӓн кытшы 90 см, нелӹцшӹ 4 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Дунай
Дунай йогы Покшал Европышты. Кытшы 2960 уштыш. Йыл паштек Европышты кокшы кужы йогы.
Этимологижӹ кельт йӹлмӹ гӹц лиӓлтшы "пӹсӹ йогым" анжыктышы Danuvius шамак гӹц ылеш. Эче верс верси улы, кыдым скиф дӓ сарматвлӓн йӹлмӹштӹ доно кӹлдӓт, кышты ти шамак "вӹдӹм", "йогым", "ӓнгӹрӹм" анжыкта.
Д
Дуалавлӓ
Дуалавлӓ (дуалала ?) — банту группыш пырышы дуала йӹлмӹлӓ попышы Камерунышты ӹлӹшӹ халык. Дуалавлӓ цилажӹ 400,000 нарӹн ылыт.
Категори:Бантувлӓ Категори:Камерун халыквлӓ
1994 и
1994 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Каллистефус
Каллистефус ( Callistephus chinensis ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Категори:Астра йишвлӓ
Гаити аратинга
Гаити аратинга (Psittacara chloropterus, Aratinga chloroptera) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Гаити дӓ Пуэрто-Рико ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 32 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 167–185 см, нелӹцшӹ 150 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Погониопсис
Погониопсис (Pogoniopsis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ погониопсис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
710 и
710 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Героина
Героина (Heroina isonycterina) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор дӓ Перу) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш героина веле улы. Кытшы 10.2 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Казымкарабекир
Казымкарабекир (турокла Kazımkarabekir ) — Турцин, йыд-вадывел Караман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.784 (пӱэргӹ: 2.379; ӹдӹрӓмӓш: 2.405) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кэмпбелл аргек
Кэмпбелл аргек (Anas nesiotis) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы У Зеландин Кэмпбелл ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды.
Категори:Лыды йишвлӓ
1995 и
1995 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Каширкӓ
Каширкӓ (руш. р.Сумка)- ӓнгӹр Кырык сирӹштӹ.
Калауит
Калауит (англла Calauit Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ.
Каширкӓ
К К
Калауит
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Вала, Катри
Катри Вала (Katri Vala, 11.09.1901, Muonio — 28.05.1944, Кечӹвӓлвел Швеци).
Изи дӓ тыменьмӹ годшаш ивлӓжӹ
Катри Вала Суомиn Лапландиштӹ, Muoниo сoлашты улан сoла пӧртӹштӹ шачыn. Ӓтяжӹ дон ӓвӓжӹ тӹ жеплӓн яжо тыменьмӓшӹм нӓлшӹвлӓ ылыныт дӓ тыменяш цацымаш дон сӹлнӹшая докы интересӹм Kатрилӓнӓт ушен мыштенӹт. Kатри Валан ӓтяжӹ ирӹ колен дӓ седӹндонат, йыхыштыш тетявлӓн толшашышты когонжок сотыжы ылде. Кым тетя логӹц лач Катри веле семинарим пӹтӓрӓ дӓ халык школын тымдышы профессим нӓлеш. Тӹдӹ Хейнола халаштыш семинаришты тыменьӹн.
Катри Валан эстетикыжы
Катри Вала 1920-шы ивлӓн финн сӹлнӹшаяшты кымдан пӓлӹмӹ ”Тылым намалшывлӓ” группышкы пырен. Ти группы йӹр тӹ жепӓш вес пӓлӹмӹ поэтвлӓӓт погыненӹт, нӹнӹ ӹшке анзыланышты финн поэзим уэмдӓш задачым шӹнденӹт ылын. Нӹнӹ сӓндӓлӹкӹн тӹрлӹ вӓрвлӓштӹжӹ ӹленӹт дӓ иквӓреш погыналт кердделыт гӹнят, поэзи дон сӹлнӹшая гишӓн икӹжӓк-иктӹштӹлӓн сирмӓшвлӓм сирен, кымда дискуссивлӓм нӓнгенӹт. Катри Вала ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓ вӹкӓт вуйым ӓмӹш шуэн анжыде, тӹдӹ политикӹштӹш организацивлӓ доно кӹлӹм кычен: пӹтӓрижӹ вургымлаштышывлӓ доно, вара нӹнӹн политикӹштӹ докы ӱкшӓӓт, социал-демократвлӓ донат дӓ тидӹ паштек шалахайыштыш коммуниствлӓн идеологиштӹ донат интересуялтеш. но политиквлӓ доно нигынамат кӹлжӹ келгӹ ылде. Поэтесса, шукыжок, тетян дӓ эдемӹн прававлӓжӹ верц шукы пӓшӓм ӹштен. Катри Вала марлан кен гӹнят, мыжыран ӹлӹмӓш тӹдӹлӓн сусум дӓ цӓшӹм кандыде, ӹштӹмӹ тетяжӹ лач кок час веле ӹленжӓт шокта, кола. Тетяжӹ уке велдӹк, поэтесса ӹшке авторский праважым Суомин Тетявлӓн Ушнымашлан кода дӓ ти лыдышвлӓмӓт кырык марла сӓрӓш манын, ти ушнымаш гӹц разрешеним ядмы.
Катри Вала финн поэзим уэмдӹшеш, поэзин пӹсмӓнвлӓм пыдыртышеш шотлалтеш дӓ келесӓш келеш, тидӹм тӹдӹ пиш сӓмӹрӹк ылмыжы годым ӹштен сӹнген. Тидӹ гӹц пасна антимилитаризм тематика остатка лыдышвлӓштӹжӹ (”Пӹжӓшӓн пушӓнгӹ йыла” погемикшӹ) кымда вӓрӹм нӓлеш. Поэтессылан пингӹдӹ характерӓн лимӹлӓ ылын, вет тӹдӹн ваштареш шалгышывлӓжӓт ситӓлык ылыныт, тӹдӹн лыдышвлӓжӹм, тӧрӧкшӹ, лач изи маргинальный группывлӓ веле акцептируенӹт, тӹдӹн лыдышвлӓн сирӹмӹжӹм керӓл пӓшӓэш шотленӹт. Но кыце пӓленӓ, тореш шалгышывлӓ анзылны тӹдӹ вуйжым сӓкӹде, анешлӓ, лыдышвлӓжӹм сирен, нӹнӹм сӹнген. Такеш агыл вет маныт, тошты маняры ӹнжӹ шыпылт, у тӹдӹм сойток сӹнгӓ.
В В
Сӹнзӓлыкан немӹццӹвӹ
Категори:Фазан йишвлӓ
1996 и
1996 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Чаплин, Чарльз
Сэр Чарльз Спе́нсер «Ча́рли» Ча́плин, (Sir Charles Spencer "Charlie" Chaplin; 16 апрель 1889 — 25 декабрь 1977) — Рӧднӓ американ комик. Американ дӓ англи киноактёр, сценарист, композитор, режиссёр, кымда профилян кинематографи актёр, тӱнымбалны сек кымдан пӓлӹмӹ персонажым — январланен каштшы Чарлим аныжыктыш, кыды кӹтӹк форман комедивлӓштӹ анжыкталтеш. Ти апай фильмвлӓм 1910-шы ивлӓн Кистоунын киностудиштӹжӹ анжыктымы. Чаплин пантомима дон буффонада йӧнвлӓм шӹренок кычылтын. 1920-шы ивлӓн тӹдӹ социальный дӓ серьезныйрак темывлӓм тӹкӓлеш. 1914 и годшен Чаплин ӹшкӹмжӹм режиссёр семӹнь анжыктен, 1916 ин фильмвлӓжӹн продюсерӹштӹ лин, 1918 и годшен музыкымат сирен.
Фильмвлӓжӹ
Категори:Актёрвлӓ Категори:Киноактёрвлӓ Категори:Америка персоналивлӓ
Ош тупан альбатрос
Ош тупан альбатрос (Phoebastria albatrus) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океаныштыш Панафидина (Торисима) дӓ Сенкаку ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 84–94 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 215–230 см, нелӹцшӹ 4.3–8.5 кг якте шоэш.
Харацин ганьывлӓ
Харацин ганьывлӓ (Characiformes) — Ostariophysi группыш пырышы Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкын дон Африкын вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ. Харацин колвлӓ йӓр-йогы качкыш дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 1 900 тӹрлӹ харацин улы. Харацин йишӹн сек изижӹ 13-17 мм (ксенуробрикон Xenurobrycon polyancistrus), сек когожы 1,40 м (хидроцинус Hydrocynus goliath) якте шот.
Ош тупан альбатрос
Категори:Альбатросвлӓ
Шим лыды
Шим лыды (Melanitta nigra) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды. Лыдын кӱкшӹцшӹ 45–54 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 70–90 см, нелӹцшӹ 1.200–1.400 г якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
1997 и
1997 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ
Кок шылдыран шӹнгӓвлӓ (Diptera) — капшангывлӓн группыш пырышы кок шылдыран капшангывлӓ. Цилӓжӹ 120 000 тӹрлӹ кок шылдыран шӹнгӓ улы.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «δι-» (кок) дон «πτερόν» (шылдыр) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификацижӹ
Категори:Шӹнгӓвлӓ
Якшар мӹшкӹрӓн якшар пачан попугай
Категори:Попугайвлӓ
Анталья
Анталья (турк Antalya ) — Турцин халажы. Анталья илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 8-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2008-шӹ ин тӹштӹ 955 573 эдем ӹлен. Ти халаш марынвлӓӓт турист семӹнь кашташ яратат.
Анталья халан центр районвлӓ : Аксу, Дӧшемеалты, Кепез, Коньяалты, Муратпаша
Примечания
Категори:Турци халавлӓ
Герос
Герос (Heros) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ герос улы. Кытшы 8-12 см лин кердеш.
712 и
712 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Якшар вуян аратинга
Якшар вуян аратинга (Psittacara erythrogenys, Aratinga erythrogenys) — лачокла попугайвлӓ йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты (кечӹвӓл-вадывел Эквадор дӓ йыд-вадывел Перу) вӓшлиӓлтшӹ аратинга попугай. Кытшы 33 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Корон (Палаван)
Корон (англла Coron Island) — Филиппинвлӓштӹ Каламиан ошмаотывлӓн гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 71 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 2500 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Филиппинвлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Чемишгезек
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чемиш» ('one year old goat kid') дон «гезек» ('алык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сарывелилер
Сарывелилер (турокла Sarıveliler ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 14.527 (пӱэргӹ: 7.439; ӹдӹрӓмӓш: 7.088) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Айдахо
Айдахо (Idaho — Америкын ушымы штатвлӓ логӹц иктӹжӹ, кыды Америкын Кырыкан штатвлӓн группышкы пыра. Штатын территорижӹ: 216 632 км. Штатын ӹлӹзӹ шот: 1 545 801 эдем (2000 и). Сек кого халажы Бойсе 205 314 (2008 и) эдем. Вес штатвлӓ логӹц Айдахо кымдецшӹ доно 14-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 39-шӹ ылеш. Штат статусым Айдахолан 3 июльын 1890 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 43-шы ылын. Штатышты шукы минерал дӓ пӧрттӱ пайда улы. Штатын девизжӹ «Esto perpetuum» (лат''.): «Тенге курымеш лижӹ»
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Айдахо
Ардахан
Ардахан (турк Ardahan ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Ардахан илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 16 923 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
713 и
713 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Фукси
Фукси (Fuchsia) — войтун йишвлӓн йыхыш пырышы тропиквлӓ дон субтропиквлӓштӹ, Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты дон У Зеландиштӹ вӓшлиӓлтшӹ декоративный пеледӹшӓн тӹшкӓ форман кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 110 тӹрлӹ фукси улы.
Кӱкшӹцшӹ 0.2–4 м лин кердеш, шӹренжок (Fuchsia excorticata) 12–15 м якте веле.
Йишвлӓ
Категори:Войтун йишвлӓ Категори:Пеледӹшвлӓ
Хризантема
Хризантема ( Chrysanthemum ) — Астра йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Астра йишвлӓ
Аксеки
Аксеки  (турокла Akseki ) — Турцин, ирвел Анталья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15,828 (пӱэргӹ: 7,998; ӹдӹрӓмӓш: 7,830) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ошалгы-якшар вуян лыды
Ошалгы-якшар вуян лыды (Rhodonessa caryophyllacea) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ лыды. Аргекӹн кӱкшӹцшӹ 41-43 см якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
1998 и
1998 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Панама
Панама (испанилӓ Panamá; официал лӹмжӹ — Панама Республика испанилӓ República de Panamá) — Кечӹвӓл Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыд-вадывелнӹ Коста-Рика, кечӹвӓл-ирвелнӹ Колумби, йыдпелнӹ Кариб тангыж, кечывӓлвелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 3,405,813 эдем ӹлен.
Категори:Панама
1999 и
1999 и — XX курымын ижӹ. Категори:XX курымКатегори:Ивлӓ
Гетерохромис
Гетерохромис (Heterochromis multidens) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы покшал Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш гетерохромис веле улы. Кытшы 29.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Нигери
Нигери (Nigeria; официал лӹмжӹ Federal Republic of Nigeria; йорубала Nàìjíríà, игбола Naíjíríà, хаусала Nijeriya, фульбелӓ Niiseriya) — вадывел Африкышты кугижӓнӹш. Вадывелнӹ Бенин, йыдвелнӹ Нигер, йыд-ирвелнӹ Чад, ирвелнӹ Камерун доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 152,217,341 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 923,768 км². Вуйхалажы Абуджа‎.
Штатвлӓжӹ
Категори:Нигери
Изи панда
Изи панда (лат. Ailuridae) хир йӓнвлӓ йыхыш пырышы йӓн, кӓпшӹ доно коти ганьырак. Качкашыжы шукыжымок кушкышвлӓм качкын ӹлӓ. Кӹзӹт изи пандым лый ганьы ылшы йӓнвлӓн группыш пыртат. Кӓпшӹ 51-64 см, пачшы 28-48 см. Озывлӓн нелӹцӹштӹ 3,7-6,2 кг, ӓвӓвлӓн 4,2-6,0 кг якте шоэш.
Категори:Хир йӓнвлӓ
714 и
714 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Дюма, Александр (ӓтяжӹ)
Алекса́ндр Дюма́ (фр. Alexandre Dumas, père) (24 июль 1802, Вилле-Котре — 5 декабрь 1870, Пюи) — француз сирӹзӹ, "Кым мушкитерын" авторжы. Тенгеок драматург дӓ журналист ылын. Эргӹжӓт Александр дӓ сирӹзӹ ылынат, лӹмӹштӹм ӹнжӹштӹ яркалеп манын, Дюма-ӓтяжӹ дӓ Дюма-эргӹжӹ манын попат.
Д Д
Бисмарк (Йыдвел Дакота)
Бисмарк (англла Bismarck ) — Америкын ушымы штатвлӓн Йыдвел Дакота штатын вуйхалажы дӓ сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 71.0 км². 2010-шы ин тӹштӹ 61 272 эдем ӹлен.
Категори:Йыдвел Дакота
Коста-Рика
Коста-Рика (испанилӓ Costa Rica; официал лӹмжӹ — Коста-Рика Республика испанилӓ República de Costa Rica) — Покшал Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Никарагуа, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлнӹ Панама, вадывелнӹ дӓ кечӹвӓлнӹ Шӹпӓн океан, ирвелнӹ Кариб тангыж доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 4,253,897 эдем ӹлен.
Категори:Коста-Рика
Кук ошмаотывлӓ
Кук ошмаотывлӓ (англла Cook Islands; кук маорилӓ Kūki 'Āirani) — Шӹпӓн океанышты ошмаотывлӓ дӓ У Зеланди кугижӓнӹшӹн ассоциированный кугижӓншӹжӹ. Территорижӹ 240 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 14 974 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Аваруа.
Ошалгы-якшар вуян якшар пачан попугай
Ошалгы-якшар вуян якшар пачан попугай (Pyrrhura roseifrons) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Перушты, кечӹвӓл-ирвел Эквадорышты, йыд-вадывел Боливиштӹ дӓ Бразилиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 22 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Галапагос альбатрос
Галапагос альбатрос (Phoebastria irrorata) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы Шӹпӓн океаныштыш Галапагос ошмаотывлӓштӹ (Эспаньола) вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 80–90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 220–250 см, нелӹцшӹ 2.7–4.0 кг якте шоэш.
Категори:Альбатросвлӓ
Кашак, Лайош
Лайош Кашакын (Лайос Кассáк) ӓтяжӹ паянжок ылде гӹнят, эргӹжӹм тымень лӓкшӹм ужнежӹ ылын. Но Лайош ӹшкежӹ изинекок столяр докы тыменяш кеӓ. Когорак лимӹкӹжӹ металлистеш тымень лӓктеш. Тӹ годымок революци шӱлӹшӓн йӹргецвлӓ донат пӓлӹмӹ лиэш. Изиш жеп эртӹмӹкӹ, тӹдӹ Вадывел Европышкы лӓктӹн кеӓ дӓ махань-шон пӓшӓвлӓм ӹштен, ӹлӓш тыменеш. Корнышты сӓрнӹмӹжӹ годым лыдшвлӓм сирен дӓ Венгриш газетвлӓш колтен шалген. Европышты каштмыжы годым, кунстын йогымашвлӓ доно пӓлӹмӹ лиэш, тенге тӹдӹн шӱмешӹжӹ кунст докы курымаш интересӹн тылипшӹ пижеш. Туан сӓндӓлӹкӹшкӹ пӧртӹлмӹкӹжӹ, тӹдӹ пӹтӓри заводвлӓштӹ пӓшӓлӓ, варажы лач кунстлан веле служаш тӹнгӓлеш. Тӹдӹ гӹц шалахай монгырышкыла анжышы, пролетариат эстетика докы лишӹл ылшы артньыквлӓн вуйлатышы лиэш.
Кашакын пӹтӓриш лыдыш погымжы 1915-шӹ ин "Вагнерӹн маскы дон эпос" (Éпосз Вагнер масзкйáбан) маналтеш. Авторитетӓн "Ниугатат" тӹдӹн талантжым цаклен, но ти поэт докы нигынамат лишемӓш цацыде. "А Тетт" дӓ "Ньугат" журнал лошты сӹлнӹшая дон кунст гишӓн кынамжы цаткыды полемикӓт ылын. 1918-шӹ ин шагалтымы Совет Республика годым, Кашак пиш активно кунст пӓшӓм ӹштен, но парти сирӹзӹн пӓшӓжӹ доно мадаш цаца- тидӹм ынгылен, варажы тӹдӹ революци монгыр гӹц карангеш. Революцим лаксыртымы паштек, Кашак тюрьмӓш вӓрештеш, ирӹкӹш лӓкмӹкӹжӹ Венӹш эмигрируя дӓ сӹлнӹшая пӓшӓжӹм ак коды. 1926-шы ин туан сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ мӹнгеш толеш, но пролетариатын организацивлӓштӹ нигынамат пӓшӓм ӹштӹде. Тӹ жепӹн махань-шон журналвлӓш культура дӓ политика гишӓн эссевлӓм сирӓ.
Кашакын поэзиштӹжӹ экспрессионизмӹн, футуризмӹн дӓ дадаизмӹн кишӓвлӓ кайыт. Кыды лыдышыштыжы Витман дон Аполлинерӹн инфлуэнсӹм цаклаш лиэш. Поэт метрикӹм, ритмӹм, рифмӹм ӧрдӹжеш коден, лыдышвлӓжӹм сирӓ. Тенге гӹнят, нӹнӹ куштылгынок лыдалтыт. Лыдыш шамаквлӓ, шамаквлӓн группы дӓ образвлӓ гӹц погымы пӓшӓ ылеш- тидӹм Кашакын поэзиштӹ раскыдын ужына. Импрессионизм дон йугенд стильӹм анжалаш гӹнь, тӹштӹ махань-шон декоративне атрибутым ужына, Кашакын лыдышвлӓштӹжӹ пӓлдӹртӹмӹ атрибутвлӓм весӹ доно вашталташ нелӹ, кынамжы акат ли вӓк. Тенге сирен, Кашакын лыдышвлӓжӹ утла проставлӓ ылыт, манын ана керд. Ти проста ылмашты тамахань айон шӱлӹшӹжӹ шижӓлтеш. Йуж-кыды универсаливлӓн ынгылымаш: "кырык", "капка", "хала", "кӹцкӹ", "пӓшӓзӹ", "ӓнгӹр", "пӧрт" поэтӹн лыдышвлӓштӹжӹ библиштӹш тематикӹм вӓк ӓшӹндӓрӹктӓт.
К К
2000 и
2000 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
715 и
715 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Валгыды Валентин кечӹ
Валгыды Валентин кечӹ, вес семӹньжӹ Яратышывлӓн кечӹштӹ — кымдан пӓлӹмӹ светский айо, кыдым 14-шӹ февральын аят. Ти кечӹн шергӓкӓн дӓ яратымы эдемвлӓлӓн пеледӹшвлӓм, конфетвлӓм, мадышвлӓм дӓ йӓнгӹм анжыктышы виш сирмӓшвлӓм (открыткывлӓм) пӹрнялӓт, кышты яратымашым согоньлымы шаявлӓм ӓль лыдышвлӓм сирӓт. Ти виш сирмӓшвлӓм валентинкывлӓ маныт. Социологи шӹмлӹмаш семӹнь ти виш сирмӓшвлӓ пиш популярный ылыт дӓ У и дӓ Шартял айовлӓ доно кымылангдымы паштек вӓрӹм нӓлӹт.
Артвин
Артвин (турк Artvin ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Артвин илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 23 527 эдем ӹлен.
Валгыды Валентин кечӹ
Историжӹ
Валгыды Валентинӹн кечӹ важвлӓжӹм Кугезӹ Рим жепӓш Луперкли айо гӹц нӓлеш, кыдым – яратымаш дӓ эротизм Juno Februata (Юно) йымытар дӓ пӧрттӱ йымы Pan (Фавн) лӹмеш эртӓрӹмӹ. Ти айо годым млоцавлӓ Palatinus (Палатинус) неркӓштӹш тӓрлидӹштӹ погыненӹт дӓ кесӹвлӓ дон ик пим цӧкеш канденӹт. Цӧкӹм пумы церемони паштек ӹрвезӹвлӓ вӹлӓнӹштӹ кесӹ каваштым чиэн, йӹрвӓш сӓрненӹт дӓ ваштареш толшывлӓм кесӹ кавашты гӹц ӹштӹмӹ лыпшвлӓ доно лыпшенӹт. Ваштареш толшывлӓжӹ шӹренжок йориок ӹдӹрвлӓ дон ӹдӹрӓмашвлӓ лиӓш цаценӹт. Тидӹ тетям куштылгын ӹштӓш дӓ кӹцкӓн ылмылан ӹнянӓш палшен.
Артвин
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Валгыды Валентин кечӹ
Историжӹ
В
Ажаккек йишвлӓ
Ажаккек йишвлӓ (Viduidae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, пӹжӓш паразит изи мырышы кеквлӓ. Цилӓжӹ 20 тӹрлӹ ажаккек улы.
Йишвлӓ
Категори:Орави ганьывлӓ Категори:Мырышы кеквлӓ
Ахметли
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Полицикнис
Полицикнис (Polycycnis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты (Панама, Коста-Рика, Колумби, Гайана дӓ Перу) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ полицикнис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шим ялан альбатрос
Шим ялан альбатрос (Phoebastria nigripes) — альбатрос йишвлӓн йыхыш пырышы йыдпелвел Шӹпӓн океанышты вӓшлиӓлтшӹ альбатрос. Кытшы 68–74 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 190–220 см, нелӹцшӹ 2.6–4.3 кг якте шоэш.
Категори:Альбатросвлӓ
Войтун йишвлӓ
Войтун йишвлӓ (Onagraceae) — Миртоцветные йыхыш пырышы шуды, тӹшкӓ дӓ изи пушӓнгӹ форман кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 650 тӹрлӹ войтун улы.
716 и
716 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Хипселекара
Хипселекара (Hypselecara) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ хипселекара улы. Кытшы 30 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Фарго (Йыдвел Дакота)
Фарго  (англла Fargo ) — Америкын ушымы штатвлӓн Йыдвел Дакота штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 98.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 105,549 эдем ӹлен.
Категори:Йыдвел Дакота
Кагыль нер куп
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ Категори:Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Башъяйла
Башъяйла (турокла Başyayla ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Караман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.087 (пӱэргӹ: 2.567; ӹдӹрӓмӓш: 2.520) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баш» ('head, primarly') дон «яйла» ('plateau') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Казуар ганьывлӓ
Казуар ганьывлӓ тенгеок казуарвлӓ гань ылшывлӓ (Casuariiformes) — Palaeognathae йыхыш пырышы Австралиштӹ дон У Гвинейӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ казуарвлӓ гань ылшы кек улы.
Классификаци
├─ Casuariidae — Казуар йишвлӓ └─ Dromaiidae — Эму йишвлӓ
2001 и
2001 и — XXI курымын ижӹ. Категори:XXI курымКатегори:Ивлӓ
Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ
Европышты ӹшке кугижӓнӹш гӹц пасна ылшы халыквлӓ:
Е
Эквадор провинцивлӓ
Эквадорышты 24 провинци ( provincia ) улы.
Категори:Эквадор