cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Бозовлӓ
Категори:Мандевлӓ Категори:Мали халыквлӓ
Сиви корны
Сиви корны - Шур шӹргӹ дорц Пӹнгельйӓл сола якте ылшы корны. Кӹзӹт Шур велнӹш Цигӓнсола дон  Пайскырык вел Пӹнгельйӓл лошты ямын.
Ургаля йишвлӓ
Ургаля йишвлӓ (Gliridae) — ур ганьывлӓн группыш пырышы Европышты, Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ ньымыштшы изи йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 29 тӹрлӹ ургаля улы. Кытшы 8–20 см, пачыжы 4–17 см якте шоэш.
Хибохилус
Хибохилус (Hybochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Хейродон
Хейродон (Cheirodon) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ хейродон улы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Марк Твен
Марк Твен (Mark Twain, лачокла лӹмжӹ Сэ́мюэл Лэ́нгхорн Кле́менс (Samuel Langhorne Clemens); 30 ноябрь 1835, Флорида когосолашты ( Миссури штатышты) — 21 апрель 1910, Реддинг (Коннектикут штатышты), Элмейрышты (Нью-Йорк штат) тайымы— ро-днӓ американ сирӹзӹ, журналист, ушемкымдем йенг. Тӹдӹ шукы жанрышты сирен — реализм, романтизм, юмор, сатира, философи фантастика, публицистика дӓ цилӓ жанрышток ӹшкӹмжӹм гуманист дон демократ семӹнь анжыктен. Сек пӓлӹмӹ пӓшӓжӹ Гекльберри Финнӹн ма-шоным ӹштӹл сӓрнӹмӹжӹ“». Эрнест Хемингуэй семӹнь, кӹзӹтшӹ американ литературын важвлӓжӹ Марк Твенӹн Гекльберри Финн гишӓн сирӹмӹ книгӓвлӓштӹ ылыт.
1440 и
1440 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Япони ургаля
Япони ургаля ( Glirulus japonicus) — ургаля йишвлӓн группыш пырышы Япоништӹ вӓшлиӓлтшӹ эндемик ньымыштшы изи йӓн.
Категори:Ургаля йишвлӓ
339 и
339 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Хидрорхис
Хидрорхис (Hydrorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Сарайкӧй
Сарайкӧй (турокла Sarayköy ) — Турцин, вадывел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.310 (пӱэргӹ: 15.084; ӹдӹрӓмӓш: 15.226) эдем ӹлен.
Лейк-Минчумина
Хьюс (англла Lake Minchumina ; коюконла Menchuh Mene’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 632.2 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 32 эдем ӹлен.
341 и
341 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
340 и
340 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Сарайкӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сарай» ('кӱпалат') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Лейк-Минчумина
Категори:Аляска
Сарайкӧй
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Силдин лап
Силдин лап - Шур велнӹш Этьвайныр дон Оврашныр солавлӓ лоштыш лап.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Гарсиа Маркес, Габриэль
Габриэ́ль Хосе́ де ла Конко́рдиа «Габо» Гарси́а Ма́ркес Габриэль — лӹмжӹ, Гарсиа Маркес — фамилижӹ (Gabriel José de la Concordia "Gabo" García Márquez ( ɡaˈβɾjel ɡarˈsia ˈmarkes); 6 март 1927, Аракатака, Колумби) — рӧднӓ колумби сирӹзӹ-прозаик, журналист, книгӓ лыкшы дӓ ушемкымдемыштыш йенг; сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы (1982 и сӹлнӹшаяшты 1982. Сӹлнӹшаяшты «Магиӓн реализм» йогымаш верц шалгышыжы. Сек кымдан пӓлӹмӹ романжы (Cien años de soledad, 1967) Шудӹ иӓш ӹшкет ылмаш (роман).
1442 и
1442 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
1441 и
1441 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Селевини
Селевини ( Selevinia betpakdalaensis) — ургаля йишвлӓн группыш пырышы Казахстанышты вӓшлиӓлтшӹ эндемик ньымыштшы изи йӓн. Кытшы 9,5 см, пачыжы 7,5 см, нелӹцшӹ 30–35 г якте шоэш.
Категори:Ургаля йишвлӓ
Хигрохилус
Хигрохилус (Hygrochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Валь-д’Аран шӓкшӓльӹ
Валь-д’Аран шӓкшӓльӹ (Iberolacerta aranica) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Каталоништӹ (Валь-д’Аран) дӓ Франциштӹ (Арьеж) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 62 (озыжы), 67 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Хигрохилус
Категори:Орхидейвлӓ
Кабадӱз
Кабадӱз (турокла Kabadüz ) — Турцин, ирвел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 8.780 (пӱэргӹ: 4.496; ӹдӹрӓмӓш: 4.284) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «каба» ('rough') дон «дӱз» ('flat area, plain') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Аурелио шӓкшӓльӹ
Аурелио шӓкшӓльӹ (Iberolacerta aurelioi) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Франциштӹ (Арьеж), Каталоништӹ (Льейда) дӓ Андоррышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 65 (озыжы), 62 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Aurelio Arribas) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Хейродонтопс
Хейродонтопс (Cheirodontops geayi) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Венесуэлӹшӹ вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш хейродонтопс веле улы. Кытшы 4 см лин кердеш
Категори:Харацинвлӓ
Сольнок
Со́льнок (Szolnok) — Пошал Венгриштӹш хала, Покшал Альфольд регионышты, Яс-Надькун-Сольнок медье покшалжы. 2007 ин халашты 75 474 эдем ӹлен.
Категори:Венгри Категори:Халавлӓ
Менли-Хот-Спринг
Менли-Хот-Спринг (англла Manley Hot Springs ; коюконла Too Naaleł Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал Аляска штатын коюкон халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 140.6 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 72 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Палау
Палау (палаула Beluu ęr a Belau, англла Republic of Palau ; официал лӹмжӹ — Палау Республика) — Микронезиштӹш ошмаоты кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Япони, вадывелнӹ Филиппинвлӓ, кечӹвӓлвелнӹ Индонези, ирвелнӹ Шӹпӓн океан доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 20,879 эдем ӹлен. Территорижӹ 459 км². Вуйхалажы: Нгерулмуд; сек кого халажы: Корор.
Йӹлмӹвлӓ
Палаушты 4 йӹлмӹ (палаула tekoi ) улы.
Нулато
Нулато (англла Nulato ; коюконла Noolaaghe Doh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 116.0 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 302эдем ӹлен.
1443 и
1443 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хилобрикон
Хилобрикон (Chilobrycon deuterodon) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Перушты вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш хилобрикон веле улы. Кытшы 10.8 см лин кердеш
Категори:Харацинвлӓ
Хилофила
Хилофила (Hylophila ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1444 и
1444 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
343 и
343 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Абафи, Лайош
Лайош Абафи (Abafi Lajos, Lajos Abafi, Ludwig Abafi-Aigner; туан лӹмжӹ Людвиг Айгнер, Ludwig Aigner; 11-шӹ февраль, 1840-шӹ и – 19-шӹ июнь 1909-шӹ и) — мадьяр библиотекарь, редактор дӓ таксон сирӹшӹ энтомолог.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Зоологи
Торнио
Торнио — Финляндиштӹш хала коммуна, Лапланди провинциштӹ
Ӹлӹзӹ шот
Ӹлӹзӹ шот 22,453 эдем.
Истори
Торнио йогы тӹр мычкы кого иан жеп годшен 1995 и якте 16 ӹлӹм вӓрӹм 6000-5000 ин Х.ш.я. момы. Регионын швед лаштык Скандинавин сек тошты ӹлӹм вӓрвлӓштӹ вӓрлӓнӓ. XIX курым якте Торнио халаштышы ӹлӹзӹвлӓ Кеми саам йӹлмӹ, ирвел саам лӹвӓл группын, финн докы лишӹл йӹлмӹ доно попенӹт.
Месудие
Месудие (турокла Mesudiye ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Орду илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 12.889 (пӱэргӹ: 6.428; ӹдӹрӓмӓш: 6.461) эдем ӹлен.
Торнио
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
344 и
344 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Модиано, Патрик
Патрик Модиано (Patrick Modiano; 30 июль 1945, Булонь-Бийанкур) — кӹзӹтшӹ жепӓш француз сирӹзӹ дӓ сценарист. 2014-шӹ ин сӹлнӹшая Нобель премим нӓлӹн.
Романвлӓжӹ
Категори:Франци персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Экваториаль Гвиней
Регионвлӓжӹ
Категори:Экваториаль Гвиней
Рампарт
Категори:Аляска
Шим пачан ургаля
Шим пачан ургаля ( Eliomys melanurus) — ургаля йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Тунис, Алжир, Ливи, Египет, Израиль, Ливан, Иордани, Сири, Ирак, Сауд Арави дӓ Турциштӹ вӓшлиӓлтшӹ ньымыштшы изи йӓн. Кытшы 10–18 см, пачыжы 9–14 см, нелӹцшӹ 45–120 г якте шоэш.
Категори:Ургаля йишвлӓ
Иран шӓкшӓльӹвлӓ
Иран шӓкшӓльӹвлӓ (Iranolacerta) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Иран дӓ Азербайджанышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ Иран шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
1445 и
1445 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хрисобрисон
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Бонналь шӓкшӓльӹ
Бонналь шӓкшӓльӹ (Iberolacerta bonnali) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Франциштӹ (Атланти Пиренейвлӓ, Кӱшӹл Пиренейвлӓ, Кӱшӹл Гаронна), Испаништӹ (Уэска) дӓ Каталоништӹ (Льейда) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытышты 59 (озыжы), 65 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Jean-Louis de Bonnal, 1874–1954) лӹмеш пумы.
Малабо
Малабо ((испанилӓ дӓ французла ‎‎ Malabo ) — Экваториаль Гвинейӹн вуйхалажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 155 963 эдем ӹлен.
Категори:Экваториаль Гвиней халавлӓ
Якшарсир
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Йыл вӹд пындашеш кодшы солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1446 и
1446 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Хименорхис
Хименорхис (Hymenorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Пумыр корны
Пумыр корны - Кӹлемар кымдем Йӱксӓр велнӹш Алатай сола дон Йыл лӹвӓлӓн ямшы Отар сола лоштыш корны.
Категори:Географи Категори: Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Йыл лӹвӓкӹ лишӹ вӓрвлӓ
Аккӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
345 и
345 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Морен ганьывлӓ
Классификацижӹ
├─ Prolagidae † — ├─ Ochotonidae — пищухи └─ Leporidae — Морен йишвлӓ
346 и
346 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Компсура
Компсура (Compsura) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Панамышты дӓ Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ компсура улы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
1448 и
1448 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Имеринэа
Имеринэа (Imerinaea madagascarica ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Имеринэа улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Стивенс-Вилладж
Категори:Аляска
Тропидозаурвлӓ
Тропидозаурвлӓ (Tropidosaura) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ тропидозаур улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Валгалт, валгалт у Иерусалим (кӹтӹк ыдылмаш)
Валгалт, валгалт у Иерусалим, Йымын пурыжы тӹнь вӹлӓнет валгалтын. Кӹзӹт ӹвӹртӹ, сусу ли, Сион, а Тӹньжӹ, Ире, цеверем, Йымым Шачыктышы Ӓвӓ, Тӹньӹн Шачышетӹн кӹньӹлмӹжӹ гишӓн.
Категори: Религи Категори: Йымын йыла
Цӹгӓк статян котинга
Цӹгӓк статян котинга (Phibalura flavirostris) — котинга йишвлӓн тенгеок титира йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кек. Кытшы 21,5–22 см якте шоэш.
Категори:Котинга йишвлӓ
Танана
Танана (англла Tanana ; коюконла Hohudodetlaatl Denh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты покшал Аляска штатын коюкон халыкын халажы. Халан территорижӹ: 40.3 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 275 эдем ӹлен.
Булдан
Булдан (турокла Buldan ) — Турцин, йыд-вадывел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.194 (пӱэргӹ: 13.350; ӹдӹрӓмӓш: 13.844) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
348 и
348 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
349 и
349 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1450 и
1450 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
1449 и
1449 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Имеринорхис
Имеринорхис (Imerinorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Шая степь шӓкшӓльӹвлӓ
Шая степь шӓкшӓльӹвлӓ (Pseuderemias) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ шая степь шӓкшӓльӹ улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Коптобрисон
Коптобрисон (Coptobrycon bilineatus) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Бразилишӹ вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш коптобрисон веле улы. Кытшы 4.1 см лин кердеш
Категори:Харацинвлӓ
350 и
350 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Палау штатвлӓ
Палау штатвлӓ — Палаушты 16 штат улы.
Йӓки алык
Йӓки алык - Виловат велнӹш Паратмар сола донышы алык.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Кукшылидӹ
Кукшылидӹ (Кукшылиды) — сола Кырык сирӹштӹ, Аказын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Кого Шӹндӹр ӓнгӹр вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола. Кузнецово гӹц 2 уштыш
1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 10 кудвичӹ ылын. 1859-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 17 кудвичӹ ылын (29 пӱэргӹ дӓ 42 ӹдӹрӓмӓш). 1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (59 пӱэргӹ дӓ 57 ӹдӹрӓмӓш). 1925-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 147 эдем ӹлен. 1929-шӹ ин 35 кудвичӹ ылын 156 эдем ӹлен (77 пӱэргӹ дӓ 79 ӹдӹрӓмӓш). 2001-шӹ ин 39 кудвичӹ ылын 87 эдем ӹлен (40 пӱэргӹ дӓ 47 ӹдӹрӓмӓш).
Истори
Документвлӓштӹ 1795-шӹ ин анжыкталеш. Тошты лӹмвлӓжы: "Пайдулин", "Ятрушкин"
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1451 и
1451 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Цикмӓ
Цикмӓ (Чыкма, Козьмодемьянск, Чикмĕ) — Мары Эл Республикын Кырык мары районын вуйхалажы. Хала 1781 гӹц.
Цикмӓштӹ 2010-шы ин эртӓрӓлтшӹ халыкшот шотлымаш семӹнь халашты 21 257 ӹлӹзӹ.
Хала Йыл (Шывашар вӹдаралымвӓр) кӱкшӹ вургымла сирӹштӹ вӓрланӓ, Йошкар-Ола гӹц 104 уштыш кечӹвӓл-вадывелнӹрӓк.
Цикмӓ Кырык дӓ кожла марывлӓн культура центрӹштӹ ылеш.
Цикмӓн гимнжӹ
ТУАН КОЗЬМОДЕМЬЯНСК
Йыл коэштӹ жерӓ иэш олен, Йӱксӹ ганьы шӹмӓн мадылдал. Пуры ирок! Угӹц токет тольым… - Халаэмлӓн маньым ӹвӹртӓл.
Кымылетӹм шӱмеш угӹц кандем, Рвезӹ годшы туан халаэм. Мӹнь яратем кырык сир мӱлӓндем, Пӓшӓ мастар мары халыкем.
Припев.
Шошым ирок пелед шӹнзеш садшы Ош выргемӓн ӹдӹр полкы гань. Йыл сир мыч Акпарсын сем рӹшкӓлтеш - Тӹ кӓрш семеш кушта кечӹял.
Йыл коэштӹ жерӓ иэш олен, Йӱксӹ ганьы шӹмӓн мадылдал. Пуры ирок! Угӹц токет тольым,— Халаэмлӓн маньым ӹвӹртал.
Истори
Руш историографиштӹ Цикмӓлӓн негӹцӹм пиштӹмӹ иэш 1583-шы и шотлалтеш. Тӹ годымок пӓлӹ, толшаш халан вӓрӹштӹ кӱкшӹ сирӹштӹжӹ кырык марынвлӓн ӹлемӹштӹ ылын, кыдывлӓм рушынвлӓ преняӓн кӓрмӓнӹм шагалтымыкышты, 7 уштыш ордӹшкӹ поктыл колтенӹт. Ти кӓрмӓнжӹм тошты кырык марынвлӓ «цик» (рушла: черта, граница) манаш тӹнгӓлӹнӹт. Пӓленӓ, шукынжок изинӓ годым «циклӓ» мадынна. Тенгежӹ гӹнь, Цикмӓ халан этимологижӹ рушла «черта»-м анжыктышы шамак доно кӹлдӓлтӹн. Перви кожла марынвлӓ Цикмӓ лишнӹ ӹлӹшӹ кырык марынвлӓм «цикмӓнӓйвлӓ» маныныт.
Экономика
Цикмӓштӹ радиоэлементвлӓм лыкшы «Потенциал» дон электрон товарвлӓм лыкшы «Копир» заводвлӓ пӓшӓлӓт. Ыргымы фабрика «Мария» улы. Цикмӓштӹ киндӹ завод, «Кырык мары пай комбинат», «Кырык мары кӹрпӹц завод» улы. Цикмӓ порт Мары Элӹн «йогы капкаэшӹжӹ» шотлалтеш, кыдын тылвышвлӓжӹ, лӹмӹнок паромвлӓжӹ, Йыл дон Вӹтлӓ мыч пассажирвлӓм дӓ грузвлӓм шыпштат.
Транспорт
Хала гӹц районын шукы солашкыжок автобус линивлӓ улы. Цикмӓ гӹц виӓш автобус линивлӓ Шывашарыш, Йошкар-Олаш (Шывашар гач), Канашыш, Угарман|ыш дӓ Москваш каштыт. Цикмӓ, тенгеок Йыл кемӹкӹ, йогы портыш сӓрнӓлтеш, кышец Коротнякыш паром каштеш. Тенгеок кого тылвышвлӓ Цикмӓ пристинеш шагалыт. Молнам Цикмӓштӹ аэропорт ылын.
Автобус линивлӓ:
Культура
Цикмӓштӹ Кырык мары драма театр улы, театр сезон мычкы шукы спектакльым анжыктат. Халашты кӓнгӹж йӹде Бендериадым эртӓрӓт, 3 музей улы: Пӹлгом лӹвӓлнӹш кырык мары этнографи музей, артньык Григорьев лӹмӓн цевер искусствывлӓн музей дӓ хала купец ӹлӹмашӹм анжыктышы музей.
Тымдымаш
Цикмӓштӹ кӹдалаш кукшӹцӓн 5 школ улы, нӹнӹ лицей дӓ гимнази статусан ылыт. Халашты тенгеок ик лицей-интернатышты кырык мары тетявлӓ тыменьӹт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Россий Федераци халавлӓ Категори:Мары Эл халавлӓ Категори:Кырык Мары халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ионе
Ионе (Ione ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Топраккале
Топраккале (турокла Toprakkale ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Османие илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.582 (пӱэргӹ: 6.885; ӹдӹрӓмӓш: 6.697) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «топрак» ('soil') дон «кале» ('кӓрмӓн ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коринопома
Коринопома (Corynopoma riisei) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Колумбиштӹ, Тринидад дӓ Тобагышты дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш коринопома веле улы. Кытшы 4.1 см лин кердеш
Категори:Харацинвлӓ
1452 и
1452 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
351 и
351 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Йӓктӓн вӓкш нер
Йӓктӓн вӓкш нер - Пӹзӹкныр велнӹш Саткансола доны неркӓ.
Категори:Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
352 и
352 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Корнан пачан варан
Корнан пачан варан (Varanus caudolineatus) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 30 см, нелӹцшӹ 37 кг якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Ионопсис
Ионопсис (Ionopsis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Гӱней
Гӱней (турокла Güney ) — Турцин, йыдвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.889 (пӱэргӹ: 5.844; ӹдӹрӓмӓш: 6.045) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1453 и
1453 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Римай, Януш
Януш Римай (Rimay János, 1570 (кытла) - 1631).
Йанош Римай Балашин яратымы тыменьшӹжӹ ылын. Лин кердеш, тӹдӹ теоретически тымдышыжы гӹцӓт виӓнрӓк ылын, лыдышвлӓжӹм тӹдӹ шукы ягылтен. Дӓ тидӹжӹ, мӹнгешлӓ, лыдышвлӓжӹн йонгата ылмыштым дӓ лачок келесӹмӹ шанымашыштым ямдаш веле палшен. Тенге гӹнят, сӹлнӹшая историштӹ тӹдӹн ӹшке вӓржӹ улы- маниеризм жепӓш тӹдӹн творчествыштыжы бароккон пӹтӓриш пӓлӹквлӓжӹ каяш тӹнгӓлӹнӹт. Римай Цицеро дӓ расмусын шӱлӹш доно кушшы гуманист ылеш.
Римай Балассин остатка лыдышвлӓжӹм пецӓтлен лыктын дӓ тидӹ гӹц пасна коллегывлӓжӹ доно сирӹзӹвлӓн йӹргецӹш погыненӹт, кышты поэзи гишӓн хытыренӹт. Поэзи авторлан пӹтӓрижок шамым кӓндӓрӹмӓш ылын, форма тӹдӹлӓн кого рольым мадын дӓ кыце иктӓ-мам у семӹнь келесен мыштымаш; ти шотышты шижмӓш дон шӱм выргыжмаш кокшы вӓрӹм йӓненӹт.
Тӹдӹн поэзиштӹжӹ умат моаш лиэш- поэт ӓтямӱлӓндӹ гишӓн кӹзӹтшӹ семӹнь шанен, анзыкы халык доно когоэшнӹмӓшӹм лыктын, кышты политический тергӹмӓшвлӓлӓнӓт вӓрӹм момы. "Ох, цӓшдӹмӹ, лаксыртымы дӓ намысландарымы Венгри халык" (Oh szegény megromlott s elfogyott magyar nép) лыдышыштыжы тӹдӹ туан халыкшы верц ойхыра дӓ туан сӓндӓлӹкшӹ верц шагалаш ӱжеш.
Поэтӹн кыды лыдышыжы, ӧрӓш веле кодеш, пиш модерн шӱлӹшӓн ылыт. Но тӹ годымок лач маниеризм жепӓш стиль дӓ уты доно тӓнгӓштӓрӹмӓшвлӓм кычылтмаш лыдышвлӓлӓн утла нелӹ формым пуат.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Венгр сӹлнӹшая
353 и
353 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Степь шӓкшӓльӹвлӓ
Степь шӓкшӓльӹвлӓ (Eremias) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ степь шӓкшӓльӹ улы.
Ишногине
Категори:Орхидейвлӓ
Степь шӓкшӓльӹвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Нергӹ
Нергӹ (Meles meles) — лый йишвлӓн йыхыш пырышы хир йӓн. Кӓпшӹ 60—90 см, пачшы — 20—24 см; нелӹцшӹ — 24 кг якте, шӹжӹм, амалаш вацмы анзыцшы — 34 кг якте шоэш.
Категори:Хир йӓнвлӓ
Чал
Чал (турокла Çal ) — Турцин, йыдвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 23.339 (пӱэргӹ: 11.468; ӹдӹрӓмӓш: 11.871) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Габон
Габон (французла‎‎ Gabon; официал лӹмжӹ — République Gabonaise) — Покшал Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Камерун, йыд-вадывелнӹ Экваториаль Гвиней, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Конго Демократи Республика, вадывелнӹ Атланти океан доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 1 475 000 эдем ӹлен. Территорижӹ: 267 667 км². Вуйхалажы: Либревиль.
1454 и
1454 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Габон
Регионвлӓжӹ
Категори:Габон
Цицерон
Марк Туллий Цицерон (лат.: Marcus Tullius Cicerō; 3 январь 106 и Х.ш.я., Арпинум — 7 декабрь 43 и Х.ш.я. Формиа) — Кугезӹ Рим политик, философ, йӹлмӹ мастар оратор.
Ц Ц Ц
Шимӓкӓ варан
Категори:Варан йишвлӓ
Глауэрт варан
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм австрали палеонтолог дӓ герпетолог Людвиг Глауэрт (Ludwig Glauert, 1879 – 1963) лӹмеш пумы.
Категори:Варан йишвлӓ
Руссо, Жан-Жак
Жан-Жак Руссо́ (фр.: Jean-Jacques Rousseau; 28 июнь 1712, Женева — 2 июль 1778, Эрменонвиль, Париж лишнӹ) — француз сирӹзӹ, философ, композитор. Кыце халык кугижӓнӹш доно виктӓрӓ, тӹ модельӹм шанен лыктын, вес семӹнжӹ тидӹм тӧр демократи маныт, кыдым кӹзӹт яктеӓт эче кычылтыт, шамаклан Швейцариштӹ.
XVIII курымын бароккоштыш рационализм паштек сентиментализм толын, кыды у культура йогымашым канден, кыдын тӹнг элеменжӹ шижмӓш ылын. Ти у йогымаш культуры эдемӹн шамжым вашталтен, эдем ӹшке кыце вӹкӹжӹ, тенгеок пӧрттӱ дон культура вӹкӹ вес семӹнь анжаш тыменьӹн. Ти идейӹвлӓм ӹлӹмӓшкӹ пыртышывлӓ лоштӹ сек кого рольым Жан-Жак Руссо мадын. Тӹдӹ XVIII курымаш рационализм верц шалгышы филосовлӓ доно антогонизмӹш пырен. Тӹ годымок Руссо рационализмӹн философижӹм яжон пӓленӓт, тӹшкӹ шижмӓш дон азарт дон темпераментӹм пыртен мыштен дӓ тенге рационализмым тошты анжалтышеш лыктын мыштен. Руссо тенгеок композитор дон ботаник ылын.
Р Р Р
354 и
354 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Либревиль
Либревиль (французла‎‎ Libreville) — Габонын вуйхалажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 578,156 эдем ӹлен.
Категори:Габон халавлӓ
Аимелиик
Аимелиик (палаула ? ;англла Aimeliik ) — Палаун кечӹвӓл-вадывел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 52 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 270 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Монгами.
Категори:Палау штатвлӓ
Мадагаскар
Мадагаскар (малагасилӓ Repoblikan'i Madagasikara, французла ‎‎ République de Madagascar) — Ирвел Африкыштыш дӓ Инди океаништӹ кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 20 653 556 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 587 041 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Антананариву.
1457 и
1457 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
356 и
356 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Бекилли
Бекилли (турокла Bekilli ) — Турцин, йыдвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.322 (пӱэргӹ: 4.004; ӹдӹрӓмӓш: 4.318) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Шим вуян варан
Шим вуян варан (Varanus tristis) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 50–80 см, нелӹцшӹ 37 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Варан йишвлӓ
Исотри
Исотри (Isotria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Йыдвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Исотри улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Тейравлӓ
Тейравлӓ (Teira) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Пиреней пел ошмаотышты дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ тейра улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
355 и
355 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Аираи
Категори:Палау штатвлӓ
Сумбас
Сумбас (турокла Sumbas ) — Турцин, йыд-вадывел Османие илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.911 (пӱэргӹ: 7.996; ӹдӹрӓмӓш: 7.915) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микропера
Микропера (Micropera ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
357 и
357 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1459 и
1459 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Микропера
Категори:Орхидейвлӓ
358 и
358 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Кыльыкал
Кыльыкал (Куликалы вторые) — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола. Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ ин Кыльыкалштӹ 58 эдем ӹлен (26 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).
Истори
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжывлӓ "Вессир" дӓ "Эрцексир" ылыт. Эрцек тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн.
Культура
Ти солаэш просветитель, священник, мары букварьын авторжы Гавриил Яковлевич Яковлев, писательвлӓ Никандр Филиппович Ильяков дӓ Геннадий Иванович Матюковский, сельскохозяйственный наука кандидат Римма Васильевна Солянова шачыныт.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Мадейра шӓкшӓльӹ
Мадейра шӓкшӓльӹ (Teira dugesii) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Португалиштӹ Мадейра ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 23,5 см якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм (Antoine Louis Dugès, 1797–1838) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Кабо-Верде
Кабо-Верде (португалла Cabo Verde, кабувердьянула Kabu Verd; официал лӹмжӹ — República de Cabo Verde) — Вадывел Африкыштыш (Атланти океанштӹ) кугижӓнӹш. 20010-шы ин тӹштӹ 567 000 эдем ӹлен. Штатын территорижӹ 4 033 км². Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Прая.
Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ
Категори:Кабо-Верде
1460 и
1460 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Жакиниелла
Жакиниелла (Jacquiniella ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 12 йиш тӹрлӹ Жакиниелла улы.
1461 и
1461 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Кинг варан
Кинг варан (Varanus kingorum) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 6,7–11,4 см, пачыжы 20–27 см якте шоэш.
Вӹтлӓмары (Вичӹ область)
Вӹтлӓмары (Вичӹ область) (рушла д. Маловитлино). Йӓрӓн кымдемӹштӹш Кӱшлӹ велнӹш сола.
Категори: Географи Категори: Мары топонимика Категори: Вичӹ область топонимика Категори: Солавлӓ
Нгхесар
Нгхесар (палаула ? ; англла Ngchesar ) — Палаун кечӹвӓл-ирвел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 41 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 254 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Нгерсуул.
Категори:Палау штатвлӓ
Хоназ
Хоназ (турокла Honaz ) — Турцин, покшал Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.146 (пӱэргӹ: 15.060; ӹдӹрӓмӓш: 14.086) эдем ӹлен.
Марокко шӓкшӓльӹ
Марокко шӓкшӓльӹ (Teira perspicillata) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Марокко, Алжир дӓ Менорка ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
360 и
360 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Микросаккус
Микросаккус (Microsaccus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
361 и
361 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Прая
Прая (португалла ‎‎ дӓ кабувердьянула Praia ) — Кабо-Верден вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2010-шы ин тӹштӹ 127 832 эдем ӹлен.
Категори:Кабо-Верде халавлӓ
Митчелл варан
Митчелл варан (Varanus mitchelli) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 60 см якте шоэш.
Вӹтлӓмары (Кӹлемар кымдем)
Вӹтлӓмары (рушла д.Тогашево) (Кӹлемар кымдем) - Кӹмйӓ (тенгеок Кӹмья) велнӹш сола.
Митчелл варан
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм австрали герпетолог Фрэнсис Джон Митчелл (Francis John Mitchell, 1829 – 1970) лӹмеш пумы.
1462 и
1462 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Вӹтлӓмары (Кӹлемар кымдем)
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори: Мары топонимика Категори: Ӹлемвлӓ Категори: Солавлӓ
Митчелл варан
Лӹмжӹ
Категори:Варан йишвлӓ
Когосир
Когосир (Куликалы первые) — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ. 1717-шӹ ин Когосирштӹ 29 кудвичӹ ылын (70 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш). 1795-шӹ ин Кукшылидӹштӹ 26 кудвичӹ ылын. 1859-шӹ ин Кого йӓл Шудермараштӹ 65 кудвичӹ ылын (197 пӱэргӹ дӓ 186 ӹдӹрӓмӓш). 1890-шӹ ин 89 кудвичӹ ылын (215 пӱэргӹ дӓ 208 ӹдӹрӓмӓш). 1897-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын (221 пӱэргӹ дӓ 225 ӹдӹрӓмӓш). 1915-шӹ ин 91 кудвичӹ ылын 514 эдем ӹлен. 1921-шӹ ин 93 кудвичӹ ылын 447 эдем ӹлен (203 пӱэргӹ дӓ 244 ӹдӹрӓмӓш). 1925-шӹ ин Кыльыкалштӹ 478 эдем ӹлен. 2001-шӹ ин Когосирштӹ 48 кудвичӹ ылын 121 эдем ӹлен (52 пӱэргӹ дӓ 69 ӹдӹрӓмӓш).
Истори
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Весӹ лӹмжы "Сиваево" ылеш. Кыльык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1463 и
1463 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
362 и
362 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Jejosephia
Jejosephia (Jejosephia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Нгивал
Нгивал (палаула ? ; англла Ngiwal ) — Палаун йыд-ирвел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 26 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 223 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Нгеркеаи.
Категори:Палау штатвлӓ
Серинхисар
Серинхисар (турокла Serinhisar ) — Турцин, покшал Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.464 (пӱэргӹ: 7.633; ӹдӹрӓмӓш: 7.831) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «серин» ('cool') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1464 и
1464 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Микротаторхис
Микротаторхис (Microtatorchis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Милош, Чеслав
Че́слав Ми́лош (Czesław Miłosz [ ]; 30 июнь 1911, Шетени, Литва — 14 август 2004, Краков, Польша) — поляк поэт, сӓрӹзӹ, эссеист. Сӹлнӹшӹашты Нобель премин лауреатшы 1980 и сӹлнӹшаяшты 1980.
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори:Польша персоналивлӓ Категори:Литва персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ
Цикмӓ уезд
Цикмӓ уезд
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал — эстон тетя сирӹзӹ Эно Раудын книгӓжӹ кырык марла. Сӓрӹзӹ - Юлия Куприна.
Цикмӓ уезд
Ӹшке Цикмӓ халажым ӹштӹмӹ гишӓн документвлӓштӹ тенге пӓлдӹртӹмӹ: «О начале строительства сего города сведений никаких нет… но построен гораздо ранее острога, возникшего в 1583 году. Первыми поселенцами были стрельцы и посадские (торгово-промышленное население) … под именем города Козьмодемьянск впервые упоминается в 1609 году… впоследствии Козьмодемьянск утратил значение укрепленного города и поступил в ведение приказа Казанского дворца. В 1708 году Козьмодемьянск приписан к Казанской губернии, и при расписании Казанской губернии на провинции в 1719 году включен в Свияжскую провинцию. Назначен уездным городом вновь учрежденного Казанского наместничества в 1781 году…» (Провинци — Российӹштӹ 1719—1775 ивлӓн губерни кӧргӹштӹшӹ административно-территориальный единица).
Истори документвлӓ гӹц пӓлӹ: 1708 ин Российский импери губернивлӓэш, уездвлӓэш шеледӹмӹ. Тӹнӓмок Васильсурскат (Шурдӹнг) Свияжский провинциш пумы лин, лач 1779 ин веле Нижегородский наместничествын уездный халам ӹштӓт.
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
2006-шӹ им кырык мары культурынан историштӹжӹ, лӹмӹнок литературышты дӓ книгӓ продукцим лыкмашты сек кӹцкӓнеш шотлен кердӹнӓ - имештӹ кырык марла 8 книгӓ „вӓк“ лӓктӹн! Ам пӓлӹ, 8 книгӓн лӓкмӹ паштек тӓ „ура!“-м саслымыла дӓ ойхырымыла. Вет мам ит попы, кугижӓнӹш, кыды халыкнан дӓ туан йӹлмӹнӓн гаранцхы лишӓшлык- ӹшке бӱджетешӹжӹ гӹц лач 3 книгӓм веле лыктын. Йӹлмӹжӹ яклака-пӓшӓжӹ какляка, халык шая улы. Тидӹ кӱ? ӓль ма? Махань институт? Кугижӓнӹшӹн чиновниквлӓжӹ мары культурым виӓнгдӹмӓшкӹ пиш шукы оксам колтенӓ манын тӹтӹшде попат, а лачокшымат анжалат гӹнь, лач культурым ӹштӹшӹвлӓжок, шамаклан, сирӹзӹвлӓ, пеле шужен ӹлӓт дӓ кӹце ужына, книгӓвлӓжӓт кынам лӓктӹт - кынамжы воксеокат агеп.
Цикмӓ уезд
1775 ин Екатерина II губернский реформым эртӓрӓ (тидӹ семӹнь 2-3 губерни наместничествым ӹштенӹт). Казанский губерништӹшӹ Казанский, Свияжск, Цивильск, Йӓдӹрнӓ, Цикмӓ, Шавашар дӓ Цӓрлӓ уездвлӓ эче первирӓкок ӹштӹмӹ ылыныт гӹнят, Военно-исторический архивӹн «Топографическое описание по Казанскому наместничеству вообще и каждого города и уезда» документӹштӹ Казанский наместничество дон уездвлӓм официально (шамак толшеш Большой Энциклопедический словарьыштат) 1781 ин ӹштӹмӹ манын сирӹмӹ.
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Тӹ годымок ма сусужы!? Эртӹш ин кырык марла 3 тетя книгӓ вӓк лӓктӹн. Седӹ, лыкташ лиэш ылын шукыракым - тӹнӓм кынам, государство, лачокат тидӹм керӓл пӓшӓэш шотла ылын гӹнь. Вет 1998-шӹ и годшен, кынам кугижӓнӹш палшымы доно остатка гӓнӓ кырык марла тетя книгӓ лӓктӹн 10 иӓш ¤билей шоэш ылын. Но Ипполит Лобановын „Тетя йӹрӓ“ книгӓжӹ ти шим юбилей ӹнжӹ ли манын, ытарыш. А результатыштыжы- яжо, кӹзӹтшӹ жепӓш книгӓм лыкмы. Кердӹт вет мары сирӹзӹвлӓ сирен, а артньыквлӓ рисуен дӓ полиграфиствлӓ яжо книгӓвлӓм лыктын - лач культурым, лӹмӹнок литературым виӓнгдӹшӹ чиновниквлӓ туан культурына верц вес семӹнь, тӹдӹм яратен, шотен пиштен дӓ палшаш цацышыла анжалыт ылгецӹ, тӹнӓм лӓктӹшвлӓжӓт весӹвлӓ лин кердӹт. ӹнянӹмӹ шоэш, весин нӹнӹ тенгеок и ӹштӓт, уке гӹнь, кыце тенге халык йӹлмӹм пӹзӹрӓш дӓ тӹдӹм пӱктӓш лиэш? А литература, кыце пӓленӓ- халыкын тӹгӹржӹ. Тидӹм ат итӹрӓйӹ дӓ тӹдӹлӓн тьолгыжаш ирӹкӹм ат пу гӹнь, седӹ, тӹдӹ пӹслӓнӓш тӹнгӓлеш. А ӹнде книгӓн геройвлӓжӹ докы! Тидӹжӹ Юлия Куприна доно эстон йӹлмӹ гӹц сӓрӹмӹ „Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал“ тетя книгӓ ылыт. Сӓрӹзӹ книгӓн анзыл шамакыштыжы тенге сирӓ: “Шергӓкӓн тӓнг! Кидӹштет лӹмлӹ эстон сирӹзӹ Эно Раудын тетялык книгӓжӹм кычет. Книгӓ кым изи кӓпӓн мытык мекер- Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал гишӓн шайыштеш.
Цикмӓ уезд
Цикмӓ уезд техень волостьвлӓэш шелӓлтӹн:
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Автор персонажвлӓжӹм “накситральвлӓ” манеш гӹнь, книгӓм марла йӹлмӹшкӹ сӓрӹшӹ нӹнӹм “иксольывлӓ” манын лӹмдӓ. Вӹлец анжалын, иксольывлӓ гномиквлӓ дон лилипутвлӓ гань ылыт. Характерӹштӹ донат эдемвлӓ ганьыраквлӓок: ӹвӹртенӓт, шӹдешкенӓт колтат, нӹнӹ янаварланен сӓрнӓт, ик вӓрӹштӹштӹ нигыцеӓт шӹнзен ак тырхеп. Эдемвлӓ семӹньок чӓйӹмӓт косир цӓшкӓвлӓ гӹц йӱт, кагыльымат мелӹнок качкыт, тыл йӹр кӓнен шӹнзӓлтӓт, машинӓ донат кыдал кеӓт дӓ сек нелӹ ситуацивлӓ гӹцӹнӓт лӓктӹн мыштат.
Цикмӓ уезд
Уезд мычкы 144 сола, 19 церкӓн сола (село), помещиквлӓн 4 вотчина дӓ 1 помещик пӧрт лин. Тиштӹ пӓлдӹртӹмӹлӓ: солажы шукырак лин кердӹн, но шӹргӹ лошты ӹлӹшӹвлӓ ӹшке ӹлемвлӓштӹм тӧрӓвлӓ гӹц шӹлтен кодаш цаценӹт. Теве уже 1894 ин 554 населённый пункт ылмы гишӓн сирӹмӹ. Пӹсӹрмӓн дон Кого Церкӹсола солавлӓштӹ станвлӓ (администативно-политический округ) лин, тидӹ — вооруженная охрана, военная стража).
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Ти шайыштмаш-ямакым 1970-шы ивлӓн сирӹмӹ. Книгӓ ӹшке жепӹштӹжӹ пиш когон популярный ылын дӓ вескид йӹлмӹвлӓшкӓт пӱлӓ сӓрӹмӹ. Тенгелӓ 1974-шӹ ин Эно Раудын лӹмжӹм, кыды марла кӹртним анжыкта, тӱнымбалнышы сирӹзӹвлӓн спискыш пыртат, кыды Ганс Христиан Андерсенӹн лӹмжӹм намалеш. Седӹндонат ти книгӓ эстон тетя литературын историштӹжӹ керӓл рольым мадын.
Цикмӓ уезд
Уезд мычкы губернский значениӓн кым почтовый корны эртен: Шурдӹнг — Азань (Сибирь тракт, Кого Азанская корны), Цикмӓ — Санчур (Вичӹ тракт) дӓ Цикмӓ — Йӓдӹрнӓ. Вятский тракт мычкы купецвлӓ махань-шон хӓдӹрӹм Цикмӓ портыш торгейӓш кандыштыныт, шыпштенӹт. Уездвлӓ лошты почтым шыпштышы ямщиквлӓ логӹц 809 эдем Цикмӓ ӹленӹт.
363 и
363 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Цикмӓ уезд
Торгейӹмӓш пӓшӓ уездӹштӹ худан агыл кеен, пазарвлӓ когоок ылделыт гӹнят, Никольский ярмарка айыртемӓлтӹн. Уездӹштӹ Козьмодемьянск гӹц пасна 4 пристин лин: Йылышты — Ильинкы дон Шешкар, Вӹтлӓштӹ — Боровской, Руткашты — Ырдӹ. Кожла сирӹштӹ тенгеок Арде Йылыш йоген лӓкмӹ гӹц ӱлнӹрӓк «Кукшарская дубовая пристань» айыртемӓлтӹн. Тилец пасна пӹрцӹм дӓ молы хӓдӹрӹм вес халавлӓш шыпштенӹт. Купецвлӓ доно ик шаяшкы шот гӹньӹ, хытырен ярыктат гӹньӹ, цилӓ тидӹм лыкын пристин лишкӹ шыпштен кандат.
Теве 1894 ин уездӹштӹ 93182 эдем ӹлен, нӹнӹ логӹц: рушын — 8298, марын дӓ суасламарын — 72117 (1913 ин марын 41 тӹжем лин), тадарын — 12225 дӓ 542 эдем вес йиш халык ӹлен). Ма ӧрӹктӓрӓ, 1913 ин уездӹштӹ ӹлӹшӹвлӓ лошты тадарвлӓм анжыктымы агыл — кыш нӹнӹ ямыныт?
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
“Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал” гань книгӓвлӓ эстон сӹлнӹшаяшты тӹнӓм уке доно иктӹ ылыныт. Кӹзӹтшӹ годшаш яжон виӓнгшӹ технологи дӓ мультимеди жепӹн, седӹ, мӓнгӹ вуйышты кечӹшӹ радио гишӓн сирӹмӹжӹ моло лыдшым пурын йӹрӹктӓлеш веле, но книгӓн тематикӹжӹ тетявлӓ лошты веле агыл, коговлӓ лоштат хытырымашым тӓрвӓтӓ. Тӓнгвлӓ лоштышы кӹлвлӓм виӓнгдӹмӓш, икӹжӓк-иктӹлӓн палшымаш дӓ кычыкым пумаш, тенгеок пӧрттӱм жеплӹмӓш дӓ экологи ядмашвлӓ – мӓлӓннӓ, мӱлӓндӹ вӹлнӹ ӹлӹшӹвлӓлӓн, кӹзӹт пишок актуальный дӓ тергӹшӹ темывлӓ ылыт.”
Цикмӓ уезд
Уезд мычкы 36 школ лин, тӹштӹ 1371 эргӓш дон ӹдӹрӓш тыменьӹнӹт, нӹнӹлӓн 38 тымдышы лин.
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Махань яжо, келгӹ шанымашан шаявлӓ! А ӹнде ти книгӓм лыдшын анжалтыш доно ӓклӓлӓлӹнӓ. Книгӓн дизайн дон сӹнжӹ гӹц тӹнгӓлӹнӓ. Пӓлдӹртӓш келеш, ти книгӓ Юлия Купринан кокшы сӓрӹмӹ пӓшӓжӹ. Пӹтӓришӹжӹ “Изи ӹдӹр Пилли-Ри” маналтеш дӓ тӹдӹ 2005-шӹ ин лӓктӹн. Кӹзӹтшӹ книгӓм вес типографиштӹ лыкмы дӓ, ти кок книгӓ лоштыш полиграфи пӓшӓштӹш айыртемӹм сӹнзӓгӹрӓток цаклет. Кокшы книгӓ пӹтӓришӹ гӹц таманяр пачаш яжорак, сӹлнӹрӓк дӓ квалитетӓнрӓк. Книгӓштӹ кыце шимӹ-ошы, тенгеок шукы цӹреӓн илл¤страцивлӓм кычылтмы, кыдывлӓ оригиналыштышывлӓ ылыт. Авторышты Эдгар Вальтер. Тидӹ полиграфи шотышты. Но мам ит попы, Пилли-Ри гишӓн шайыштшы книгӓм мӹнь яратем дӓ весӹвлӓлӓнӓт лыдаш согоньлем.
Кыце пӓленӓ, ик йӹлмӹ гӹц вес йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ пӓшӓвлӓ вес культурышты литературым виӓнгдӹмӓштӹ, тӹдӹм уэмдӹмӓштӹ пиш кого рольым мадын кердӹт. Халык ти книгӓвлӓм лыдаш тӹнгӓлеш гӹнь, тидӹ халык логӹц туан йӹлмӹлӓ сирӹшӹ авторвлӓм шачыктен кердеш. Сӓрӹмӹ пӓшӓ- креативне процесс, кышты сӓрӹзӹн йӹлмӹ доно мадмыжым, фантазижӹм дӓ керӓл решенижӹм ужат. Ти шотышты Юлия пиш ыш доно книгӓн лӹмжӹм пуэн. Келеш вет- Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал! Махань лӹмвлӓ? Мӓ, кырык марла лыдшывлӓ, литературыштына лач совецкий клишевлӓ доно сирӹмӹ тетя пӓшӓвлӓм веле пӓленӓ, кышты соок “яжо” – “худа”-м сӹнгӓ, ӓтям выжалышы Павлик Морозов ганьвлӓ тӹнг геройвлӓ ылыныт... дӓ седӹ, вес семӹнь сирӹмӹ книгӓвлӓ, ӧрӓт веле, пишок ула кайыт. Шанымем доно, нӹнӹм лыдашат, мелӹнок лыдат.
Цикмӓ уезд
Цикмӓ халашты 1875 ин городской общественный банкым, 1882 ин общественный библиотекӹм, 1887 ин сагажок бактеорологический лабораториӓн больницӹм, 1883 ин Александр II кугижӓм ӓшӹндӓрӹмӹ лӹмеш богодельням пачмы. Халашты тенгеок кым классан училище, эргӓшвлӓн тыменьмӹ 2 церковно-приходской школ, ӹдӹрӓшвлӓн тӹменьмӹ училище, св. Гурий братствын мары ӹдӹрӓшвлӓн тыменьмӹ школ ылыныт. Цикмӓ тенгеок 13 гостиница дон постоялый двор лин. Пазарыш когарня йӹде погыненӹт, сек пӹтӓрижок уезд мычкат айыртемӓлтшӹ Никольский ярмарка ылын.
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
“Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал” книгӓн сӱжетшӹ кым мекер лоштыш кӹл гӹц пасна вес лини донат виӓнгеш: тӹштӹ кредӓлмӓш кеӓ, кышты ик монгырыштыжы лач ти иксольывлӓ, вес монгырыштыжы котивлӓ ылыт. Котивлӓ халам шӹшерде дӓ колде коденӹт- цилӓ лопырген колтенӹт дӓ миллион доно ылытат, машинӓвлӓ ти продуктывлӓм канденок миӓт гӹнят, сойток ак ситӹ - тетявлӓӓт вӓк шӹшердеок кодыт. Мӓмнӓн симпатичный мекервлӓнӓ, тидӹм ужын, халам ытарышывлӓ линештӹ дӓ котивлӓм хала гӹц вес вӓре аздарен кенештӹ. Дӓ седӹ, кыце пуры ямакышты лиӓлтеш, тидӹм нӹнӹ ӹштен кердӹт дӓ мычашеш геройвлӓлӓн медальымат пуат дӓ кофе дон тотлы торт донат хыналыктат.
Цикмӓ уезд
Микольны йӓрмингӓм эртӓрӹмӓшӹн виржӹ, шанымаштем, теве кышты ылын. Сек первижок Систӹвӓрӹштӹ палдыран кушмы жепӹн дӓ Микольны кытлан, май тӹлзӹн, икманяр кечеш палдыран пазарыш халык шукы погынен. Тенге Систӹвӓрӹштӹшӹ пазар 1847 ин Козьмодемьянскыш ваштымы лиэш дӓ ик иштӹ кок гӓнӓ эртӓрӓлтӓш тӹнгӓлеш: шошым 1-16 майын, телӹм 1-11 декабрьын, ӹшке Микольны кечӹвлӓжӹ тошты стиль доно 9 маеш дӓ 6 декабреш толыныт.
Халашты тӹхӓлӓ торгейӓш 83 лапка лин.
Рехень Пандаш, Ыжга дӓ Пелейыдал
Пӓлем, сӓрӹмӹ пӓшӓ куштылгы агыл, седӹндонат сӓрӹзӹлӓн техень яжо дӓ интересный книгӓм мӓлӓннӓ сӓрӹмӹжӹлӓн таум келесӹнем. Дӓ эче техень яжо сӹнӓн книгӓм лыкмыжылан. ӹнянӹмӹ шоэш, Юлиян примержӹ сӹлнӹшая доно интересуялтшы дӓ туан литературынам виӓнгдӓш цацышывлӓлӓн кӹцкӓн лиэш. Пӓлем, кырык дӓ кожла мары сӓмӹрӹквлӓ лошты шукы талант улы, кыдывлӓ вескидвлӓмӓт пӓлӓт дӓ ӹшке пӓлӹмӓшӹштӹм культурынан виӓнгдӹмӓшкӹ колтат гӹнь, шанем, халыкна нӹнӹлӓн кого таум келесӓ. Тенге, кыце кӹзӹт Юлия Куприналан келесӹмӹ шоэш дӓ пӓлем, ти тауэмжӹ мӹньӹн ӹшкӹмемӹн веле агыл. Тӹдӹлӓн книгӓ доно пӓлӹмӹ лишӹвлӓӓт таум келесӓт. Юлия пӓшӓэт ашныжы! Анзыкылажымат мӓмнӓм у книгӓвлӓэт доно сусуэмдӹ.
Р Р
Цикмӓ уезд
1894 ин Цикмӓштӹ цилӓжӹ 5221 эдем ӹлен.
Категори:Мары Эл
1465 и
1465 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Анже
Анже́ тенгеок Анжер (Angers) — Анжу дон Францин департаментвлӓжӹ Мен дон Луара депрартаментӹн вуйхалажы. Францин вадывелнӹжӹ, Париж гӹц 300 уштыш ӧрдӹштӹ, Мен йогы сирӹштӹ. халашты 156 000 нӓрӹ ӹлӹзӹ. Университет ӓн хала.
Категори:Халавлӓ Категори:Франци халавлӓ Категори:Европын халавлӓ
364 и
364 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Микротерангис
Микротерангис (Microterangis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1466 и
1466 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Филохортусвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Нгараард
Нгараард (палаула ? ; англла Ngaraard ) — Палаун йыд-ирвел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 36 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 581 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Улиманг.
Категори:Палау штатвлӓ
Чиврил
Чиврил (турокла Çivril ) — Турцин, йыд-ирвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 61.601 (пӱэргӹ: 30.580; ӹдӹрӓмӓш: 31.021) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
366 и
366 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Важыкнер
Важыкнер ( Loxia curvirostra ) — орави йишвлӓн классыш пырышы изи мырышы кек. Этимологижок анжыкта, ти кекӹн нержӹ важикӓн ылеш. Кож дӓ вес иман пушӓнгӹвлӓн эхель тонгыштым качкын ӹлӓ.
Категори:Алавирӹк йишвлӓ
Поромера
Поромера (Poromera fordii) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Африкышты (Камерун, Экваториаль Гвиней, Габон, Покшал Африка Республика дӓ Конго Демократи Республика) вӓшлиӓлтшӹ монотипан шӓкшӓльӹ.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм медицин миссионер (Henry A. Ford) лӹмеш пумы.
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
365 и
365 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
1467 и
1467 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
1468 и
1468 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
367 и
367 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Сауэ
Сауэ (Saue) — Йыдпелвел Эстоништӹ хала, Харьюмаа уездӹш пыра. Хала статусым 25 август 1993 и гӹц намалеш. Ӹлӹзӹ шот - 6,0 тӹжем эдем (2012), 93% жӹ нӹнӹ логӹц — эстонвлӓ.
Баклан
Баклан (турокла Baklan ) — Турцин, ирвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.679 (пӱэргӹ: 3.289; ӹдӹрӓмӓш: 3.390) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кужлидӹ
Кужлидӹ (Куликалы третьи) — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Изи Йынгы вургымла сирӹштӹ вӓрлӓнӓ, Кужлидӹ карем лишнӹ. Картук гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
2001-шӹ ин Кужлидӹштӹ 23 кудвичӹ ылын 58 эдем ӹлен (26 пӱэргӹ дӓ 32 ӹдӹрӓмӓш).
Истори
1859-шӹ ин документвлӓштӹ анжыкталеш "Кого йӓл Шудермара" гань. Кыльык тиштӹ первиш ӹлӓш тӹнгӓлӹн. "Ал / йӓл" - "сола" гань вашталташ лиэш.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Йыдпел Австрали варан
Йыдпел Австрали варан (Varanus primordius) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 30 см якте шоэш.
Категори:Варан йишвлӓ
Ӧдӧси лык
Ӧдӧси лык - Пайскырык велнӹш Исуткан солаштыш ӧлицӓ.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
Кадирли
Кадирли (турокла Kadirli ) — Турцин, йыд-вадывел Османие илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 113.236 (пӱэргӹ: 56.094; ӹдӹрӓмӓш: 57.142) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
369 и
369 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Мелекеок
Мелекеок (палаула ? ; англла Melekeok ) — Палаун вадывел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 28 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 391 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Мелекеок.
Солавлӓжӹ
Мелекеок штатышты 7 сола улы.
Категори:Палау штатвлӓ
1469 и
1469 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
368 и
368 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Обскурантизм
Обскуранти́зм — тымдымаш, шӹнцӹмаш (нука) да прогресс ваштареш ылмаш.
Термин «обскурантизм» (латинла obscurans — «пӹцкемдӹшӹ») шанымаш йон ылеш, кыды тымдымаш, палӹмаш дон шӹнцӹмаш, культура дон индивидумын ирӹкан ылмжы вӹкӹ шӹдӹ доно анжа. Руш Элышты ти ынгылымашым XIX-шӹ курымын кычылташ тӹнгалмӹ. Обскурантизм шукы форман ылеш, шамаклан кырык мары йӹлмӹ дон культурым виангдӹмаштӹ у йонвлам кычылтмы ваштареш ылмашымат, обскурантизмӹн ик формешӹжӹ шотлаш лиэш. Историштӹ обскурантизм шӹренжок философи да религин догмывлажы доно кӹлдалтӹн. Религин догмывла ваштареш ылшывлам "иа" дон "мужанеш" шотленӹт, церкӹ нӹнӹ ваштареш шалген да инквизицивлам эртарен, тенге нӹнӹм йылатеныт, пуштыныт. Церкӹ шӹнцӹмаш ваштареш ылшывламат поктылын да казнен. Тенге историштӹ кымдан палӹмӹ эдемвла инквизици годым вуйыштым ямденӹт, нӹнӹ логӹц Пико делла Мирандолан, Джордано Брунон, Галилео Галилейӹн, Томас Вильсонын, Хуан де ла Крузын, Мигель Молиносын, Паоло Сарпинын, Жанна д'Аркын, Валгыды Терезин да Игнатий Лойолын лӹмвлаштӹм палдӹрташ лиэш. 1568-шӹ ин инквизици Голландин цила ӹлӹзӹжӹм йылаташ суен ылын да тидӹм ӹлӹмаш пырташ манын, 25 000 эдемым йылатен шоктенӹт.
Категори:Цилӓ
Микротелис
Микротелис (Microthelys ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ Микротелис улы.
Черемис
Черемис — сола Мордовиштыш Ковылкино районышты.
Ч Ч
Лыксола
Лыксола (Луково) — сола Кырык сирӹштӹ, Акпарсын мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓн якте 2 уштыш.
1897-шӹ ин Лыксолаштӹ 22 кудвичӹ ылын (54 пӱэргӹ дӓ 59 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин Лыксолаштӹ 23 кудвичӹ ылын 122 эдем ӹлен.
1919-шӹ ин 24 кудвичӹштӹ 94 эдем ылын (43 пӱэргӹ дӓ 51 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин 105 эдем ылын.
2001-шӹ ин Лыксолаштӹ 19 кудвичӹ ылын, 55 эдем ылын (29 пӱэргӹ дӓ 26 ӹдӹрӓмӓш).
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1470 и
1470 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Педиопланисвлӓ
Педиопланисвлӓ (Pedioplanis) — лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ педиопланис улы.
Йишвлӓ
Категори:Лачокла шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Шӓргӓшӓн пушӓнгӹ варан
Шӓргӓшӓн пушӓнгӹ варан (Varanus scalaris) — варан йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 65 см якте шоэш.
Нгархелонг
Нгархелонг (палаула ? ; англла Ngarchelong ) — Палаун йыдвел Бабелдаоб ошмаотышты штатшы. Штатын территорижӹ: 10 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 488 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Менгелланг.
Категори:Палау штатвлӓ
Ӧринӓ карем
Ӧринӓ карем - Пӹзӹкныр велнӹш Кожланӓнгӹр сола доныш карем.
Категори:Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика
370 и
370 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Руш йӹлмӹ
Руш йӹлмӹ — славӓн йӹлмӹ.
1471 и
1471 и — XV курымын ижӹ. Категори:XV курымКатегори:Ивлӓ
Руш йӹлмӹ
Возыктыш
Категори:Йӹлмӹвлӓ
371 и
371 и — IV курымын ижӹ. Категори:IV курымКатегори:Ивлӓ
Че Гевара, Эрнесто
Эрне́сто Че Гева́ра (исп.: Ernesto Che Guevara, [ˈtʃe ɡeˈβaɾa], кужырак лӹмжӹ — Эрнесто Гевара, Ernesto Guevara ; 14 июнь 1928, Росарио, Аргентина — 9 октябрь 1967, Ла-Игера, Боливии) — латин-американ революционер, Кубыштыш революцинкоманданте 1959. Латин-американ континент гӹц пасна, тенгеок Конго Республикышты ӹштен. Че лӹмжӹм Кубыштыш ваштареш шалгышывлӓ пуэнӹт. Аргентиныштыш индеецвлӓн шаяшты "che" тӓнгӹм анжыкта.
Ажедмӓшвлӓ
Ч Ч
Степь кучкыж
Степь кучкыж (Buteo rufinus) — хир кеквлӓн йыхын вӓрӓш йишвлӓн (Accipitridae) группыш пырышы кек.
Категори:Кеквлӓ Категори:Хир кеквлӓ
Бозкурт (Денизли)
Бозкурт (турокла Bozkurt ) — Турцин, ирвел Денизли илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.747 (пӱэргӹ: 5.829; ӹдӹрӓмӓш: 5.918) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бокор, Элемер
Элемер Бокор (Bokor Elemér, Elemér Bokor; 19-шӹ январь, 1887-шӹ и, Шаторальяуйхей – 1-шӹ сентябрь, 1928-шӹ и, Будапешт) — мадьяр таксон сирӹшӹ энтомолог.
Категори:Венгри персоналивлӓ Категори:Зоологи