cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мары йӹлмӹштӹш наречи
17. Пӓшӓм яжон ӹштет гӹнь,нигынамат намысышкы ат пыры. (Х.ш.)
18. Такешок саслышын, керӓл годым юкшы ямеш. (Х.ш.)
19. Ыржам шошым ак ӱдеп. (Х.ш.)
20. Олма, олмавужы гӹц мӹндӹркок ак вац. (Х.ш.)
Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Категори:Мары йӹлмӹ
Мары йӹлмӹштӹш шот шамак
13. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Шот шамак + иӓш» сочетани термин семӹнь кычылталтеш гӹнь,-- сирӓлтеш.
14. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Ежӹнгӓн шот шамаквлӓ иквӓреш ӓль сирӓлтӹт ».
15. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« 11 гӹц 19 якте дӓ тенгеок 10,100 шамаквлӓ ежӹнгӓн ылыт, седӹндон нӹнӹм сирӓт »
16. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Кок ( кек )—ш.ш., т.ф.—коктыт, проста, ---, цела шот шамак, кӹтӹк форман, определени.
17. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Вӹзӹмшӹ ( пӧрт )—ш.ш., т.ф.—вӹзӹмшӹ, простой, ---, цела шот шамак, определени.
18. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
( Ялжы ) кӓндӓкшӹ—ш.ш., т.ф.—кӓндӓкшӹ, проста,---, шотлымы шот шамак, проста, кужы форман, -.
19. Шот шамакым морфологически ланзылымашты махань пӓлӹкшӹм сирӹмӹ агыл?
Коклы иктӹм—ш.ш., т.ф.—коклы иктӹ, ---, шотлымы, цела шот шамак, в.п., дополнени.
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Порандай
Порандай - Пайскырык велнӹш сола. Пайскырык якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 165 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Камоньи (район)
Секторвлӓжӹ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Хофманни
Хофманни ( Hoffmannia )  —  Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Мары халык выргем
Мары халык выргем
Кырык Мары ӹдӹрӓмӓш выргемӹм яжо нӹжгӓ викӓн мыры доно веле тӓнгӓштӓрӓш лиэш. Перви кырык мары ӹдӹрӓмӓшӹн чимӹ хӓдӹрвлӓжӹ техеньӹ ылыныт: тыгыр, запон, ӹштӹ, шарпан, савыц, ӹштӹр, йыдал, шавыр, мӹжӓр, ыжга, нашмак (марлан кешӹ вӓтӹн вуеш чимӹ сӹлнӹ ӹзгӓр).
Тыгырым комы вӹцкӹж мӹнер гӹц ыргенӹт, а шокш мычашеш тӹрӹм тӹрленӹт. Тыгыр вӹлӓн запоным пижӹктенӹт. Запон пачеш тӹрленӹт, плетонымат кычыктеныт. Онгжым волавлӓ (лентӓвлӓ) дӓ плетонвлӓ доно олмыктенӹт. Тыгыр вӹлӓн шанавӹл гань шукы цӹреӓн цевер ӹштӹм ӹштӓлӹнӹт. Техень ӹштӹм парсын шӹртӹвлӓ гӹц коэнӹт. Шайылан, кӹдӓлеш, запон кӓндӹрӓм булавкывлӓ доно пышкылыныт. (Келесӓш келеш: первижок булавкывлӓ, полдышвлӓ ылделыт, седӹндон нӹнӹ вӓреш пашкарвлӓм кычылтыныт). Кырык мары лошты вӹлвӓл выргемеш шавыр дон мӹжӓр шотлалтыныт. Кудылошты кашташ шавырым ӹшке комы мӹнер гӹц, а айо годым чиӓш сатин гӹц ыргенӹт.
Шӹжӹм-шошым чиӓш мӹжӓрӹм ӹштӹрӓш гӹц ӹштенӹт, а телӹм кашташ ваткан мӹжарӹм дӓ ыжгам йӓмдӹленӹт. Кыце ӹдӹрӓмӓшвлӓ, тенгеок- пуэргӹвлӓӓт телет-кӓнгӹжет ялым пидӹнӹт. А йыдалжым ни гӹц ӹштенӹт. Кырык мары ӹдӹрӓмӓш ял вургеш шим ӹштӹрӹм пидӹн, а лапаэш ошым. А пуэргӹвлӓ ош ӹштӹрӹм пидӹнӹт. Айо годым кырык мары ӹдӹрӓмӓш халык выргемжӹм чиэн шагалеш гӹнь, цудеет веле: тӹдӹ цевер пеледӹшлӓ каеш, тӹдӹм анжен, шӱмешӓт сусу ӹшкеок ӹлӹжеш.
М М М
Муфулира
Муфулира (англла ‎‎ Mufulira) — Замбин сек кого кудымшы халажы дӓ Муфулира районын вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 141 056 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Мусанзе (район)
Мусанзе (руандала Akarere ka Musanze ) — Руандан Йыдвел провинцин районжы. Район статусым Мусанзелӓн 23 декабрьын 2005 ин пумы. Районын территорижӹ: 530. 4 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 314 242 эдем ӹлен. Районышты луатвӹзӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 68 utugari дӓ 432 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Рухенгери.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Йыдвел провинци (Руанда)
Иксора
Иксора ( Ixora ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Кӱтахья
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Луаншья
Луаншья (англла ‎‎ Luanshya) — Замбин сек кого шӹмшӹ халажы дӓ Луаншья районын вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 132 117 эдем ӹлен.
Алтынъяйла (Бурдур)
Алтынъяйла (турокла Altınyayla) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.664 (пӱэргӹ: 2.812; ӹдӹрӓмӓш: 2.852) эдем ӹлен.
Луаншья
Категори:Замби халавлӓ Категори:Коппербелт
Алтынъяйла (Бурдур)
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ылтын» ('шӧртньӹ') дон «яйла» ('plateau') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Муханга (район)
Муханга  (руандала Akarere ka Muhanga) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Мухангалан 2006 ин пумы. Районын территорижӹ: 647.7 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 307 501 эдем ӹлен. Районышты луаткокты сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 63 utugari дӓ 331 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Гитарама.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Секешфехервар
Секешфехерва́р (IPA:['sikeʃfɛ'hɛrvar], Székesfehérvár, Stuhlweißenburg, Alba Regia, Stolni Biograd) — хала Венгриштӹ, Фейер медьежӹ. Ылӹзӹ шот: 101 465 эдем (2005). Покшал курымвлӓн Секешфехерварышты Венгри кугижӓн резиденцижӹ вӓрлӓнен. Ти халашты 37 кугижӓм коронуйымы, 15 кугижӓ вуйлатышым тайымы.
Географи дон транспорт
= Шӱмбел-тӓнг халавлӓ =
Категори:Венгри халавлӓ
Ньамагабе (район)
Ньамагабе  (руандала Akarere ka Nyamagabe ) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Ньамагабелӓн 2006 ин пумы. Районышты луатшӹмӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg) улы. Районын вуйхалажы: Гиконгоро.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Алтынъяйла (Сивас)
Алтынъяйла (турокла Altınyayla) — Турцин, кечӹвӓл Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 10.341 (пӱэргӹ: 5.244; ӹдӹрӓмӓш: 5.097) эдем ӹлен.
Коэӓн ваштар
Коэӓн ваштар (Acer campestre ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Ваштарын йиш.
Ладенберги
Ладенберги ( Ladenbergia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Шӹргӹ ваштар
Шӹргӹ ваштар (Acer platanoides ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Ваштарын йиш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Падкагыль
Падкагыль – шолтымы падкагыль (руш. вареники).
Ньанза (район)
Секторвлӓжӹ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Коман меленӓ
Коман меленӓ – кок пачаш меленӓ. =Рецептшӹ= =Коман меленӓ гишӓн халык шая= =Коман меленӓ сӹлнӹшаяшты= К К
Кырык ваштар
Кырык ваштар (Acer pseudoplatanus ) — Sapindaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Ваштарын йиш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Гӧльхисар
Гӧльхисар (турокла Gölhisar ) — Турцин, вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 20.901 (пӱэргӹ: 10.398; ӹдӹрӓмӓш: 10.503) эдем ӹлен.
Ньаругуру (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кечӹвӓлвел провинци (Руанда)
Гӧльхисар
Хала лӹмӹн этимологижӹ «гӧль» ('йӓр') дон «хисар» ('castle') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кыравец
Кыравец, тенгеок кравец — йӹргешкӹ паян кагыль. Кыравецӹм ыржа, шож дӓ шӓдӓнгӹ гӹц тышкаш лиэш. Ингридиеньвлӓжӹ: лашаш, мыны, прос шӹрӓш, охыра. Кырвецӹм 2010 ин «Финн-угр халыквлӓн 7 йозышты» конкурсыш лыкмы. Кыравец гань кагыль Финляндиштӹ улы, тӹштӹ пай вӓреш колым пиштӓт дӓ техень кагыль "калакукко" (кол ӓптӓн) маналтеш. =Рецептшӹ= =Кыравец гишӓн халык шая= =Кыравец сӹлнӹшаяшты= =Ажедмашвлӓ=
К К
Касама (Замби)
Касама (англла ‎‎ Kasama ) — Замбин сек кого ӹндекшӹмшӹ халажы дӓ Йыдвел провинцин дӓ Касама районын вуйхалажы. 2006-шы ин тӹштӹ 94 772 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ
Ласиантус
Ласиантус ( Lasianthus ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Каланте
Каланте (Calanthe) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ, Америкышты, Африкышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 170 йиш тӹрлӹ каланте улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ешилова
Ешилова (турокла Yeşilova ) — Турцин, йыдвел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.987 (пӱэргӹ: 8.672; ӹдӹрӓмӓш: 9.315 ) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йешил» ('ыжаргы') дон «ова» ('лапата') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гасабо (район)
Гасабо (руандала Akarere ka Gasabo ) — Руандан Кигали провинцин районжы. Район статусым Гасаболан 2006 ин пумы. Районышты луатвӹзӹт сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 63 utugari дӓ 331 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы: Ндера.
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кигали
Руханго (район)
Руханго (руандала Akarere ka Ruhango ) — Руандан Кечӹвӓлвел провинцин районжы. Район статусым Ньаругурулан 2005 ин пумы. Районын территорижӹ: 647.7 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 282 812 эдем ӹлен. Районышты ӹндекшӹ сектор ( imirenge pl / umurenge sg), 59 utugari дӓ 533 сола (imidugudu) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Руханго.
Киндӹ
Киндӹ (сыкыр) – кӱэшт лыкмы сыкыр. Тенгеок ныр гӹц тӹред нӓлмӹ шурны. Киндӹлӓн синоним семӹнь «сыкыр» шая ылеш. Киндӹлӓн тенгеок синоним «пӹрцӹ« шая кычылталтеш. Мӱкшвлӓ дон погымы киндӹ (рушла «пыльца») доно яркалаш ак кел. Лапкавлӓштӹ рекламым моло ӹштӓш гӹнь, тӹнӓм «киндӹ« шамакым кычылтман.
= Киндӹ гишӓн халык шая = •	Киндӹ гӹц кого ит ли. •	Киндӹ мӹшкӹр паштек ак кашт.
К К
Кагыль
Кагыль – лашаш руаш гӹц тышкымы дӓ кӱэшт лыкмы качкыш. Кагыльын кӧргӹжӹ тамаханят лин керлеш. Кырык марынвлӓ ромы тури, пай, шол, кол, олма, шаршы, коштымы олма, морко да молы йиш кагыльымат кӱэштӹт. Кагыльым шукы сӓндӓлӹкӹшток пӓлӓт. Кагыльвлӓ тенгеок виш сӹнӓн лин кердӹт.
К К
Мексика ош йӓктӹ
Мексика ош йӓктӹ (Pinus ayacahuite) – Йӓктӹ йиш (Pinaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Йӓктӹ 30-45 м кӱкшӹцӓн дӓ диаметржӹ доно ? м кӹжгӹцӓн лин кердеш. Мексикаышты, Гватемалаышты, Сальвадорышты дӓ Гондурасышты вӓшлиӓлтеш.
Категори:Йӓктӹвлӓ
Кол лем
Кол лем — кол гӹц шолтымы лем, марынвлӓн национальный качкышы. Кол лемлӓн кыце тыгыды, тенгеок кого колат яра. Кол лемӹм вӹдеш ӓль шӹшер-патылеш шолтат.
Кичукиро (район)
Кичукиро (руандала Akarere ka Kicukiro ) — Руандан Кигали провинцин районжы. Район статусым Кичукиролан 2006 ин пумы. Районышты лу сектор ( imirenge pl / umurenge sg) улы. Районын вуйхалажы: Кичукиро.
Кол лем
К К
Кичукиро (район)
Линквлӓ
Категори:Руанда районвлӓ Категори:Кигали
Чипата
Чипата (англла ‎‎ Chipata, Fort Jameson) — Замбин сек кого лушы халажы дӓ Ирвел провинцин дон Чипата районын вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 109 344 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Маниса
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Малатья
Малатья (турокла Malatya ) — Ирвел Турцин халажы. Малатья илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 449.333 (пӱэргӹ: 224.223; ӹдӹрӓмӓш: 225.110) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Агласун
Агласун (турокла Ağlasun ) — Турцин, ирвел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.575 (пӱэргӹ: 4.653; ӹдӹрӓмӓш: 4.922) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лем
Лем – кырык марынвлӓн яратымы качкышышты. Лемӹн историжӹ пиш кужы ылеш, эдемвлӓ тӹдӹм шун дӓ кӹртни ӓтӹдерӹм шанен лыкмыкышты, шолташ тӹнгӓлӹнӹт. Качкыш семӹнь лем кымданжок 14-шӹ курым годшен пӓлӹ ӹлеш, тӹдӹ Кечӹвӓл вел сӓндӓлӹквлӓ гӹц шӓрлӓш тӹнгӓлӹн. Марынвлӓ кӹзӹт шӹренок пай, кол, понгы, кавшта дӓ кавштавичӹ хӓдӹр лемӹм качкыт. Тӱнӹмбалны 150 тип лем улы, кыдывлӓн тӹжем йишеш пайылалтыт.
Л Л
Кайонза
Кайонза (руандала Kayonza) — Руандан Кайонза районын вуйхалажы.
Категори:Ирвел провинци (Руанда)
Кӱтӹмӓк
К Категори:Шӹшер-тарык
Ньаругенге (район)
Ньаругенге (руандала Akarere ka Nyarugenge ) — Руандан Кигали провинцин районжы. Район статусым Ньаругенгелӓн 2006 ин пумы. Районышты ӹндекшӹ сектор ( imirenge pl / umurenge sg) улы. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Кигали.
Митрагина
Митрагина ( Mitragyna ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Калеана
Калеана (Caleana) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралитӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 ӓль 2 йиш тӹрлӹ калеана улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мыны (качкыш)
Мыны – качкыш йӓмдӹлӹмӹ годым мыным марынвлӓ пиш шӹрен кычылтыт. Тидӹ гӹц пасна мыным шолтен ӓль ыжарен качкыт. Когечӹ годым мынын символжы у ӹлӹмӓшӹн дӓ сотын символжы семӹнь ылеш.
М М
Меленӓ
Меленӓ – лашаш гӹц ӹштӹмӹ качкыш, кыдын негӹцӹштӹжӹ вишкӹдӹ руаш. Ти руашӹм селмаш опталыт да кого температурышты кӱэштӹт. Меленӓ гань качкышым шукы халык пӓлӓ. Лин кердеш, рушынвлӓн «блин» шамакышты этимологижӹ доно мары «меленӓ» доно кӹлдӓлтӹн. Первишӹ руш йӹлмӹштӹ «мелина» шамак ылын, кыды, ӹлен-толын нӹнӹн кӹзӹтшӹ формышкы трансформируялтын. Шамаклан, вес славян йӹлмӹвлӓштӹ меленӓлӓн «блин» шамакым ак кычылтеп. Вес финн-угр йӹлмӹвлӓштӓт ти шамак лач марынвлӓн йӹлмӹштӹ веле улы. Лин кердеш руш йӹлмӹшкӹ ти шамак мерӓ йӹлмӹ гӹц толын.
М М
Мардин
Мардин (турк Mardin ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Мардин илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 130.024 (пӱэргӹ: 67.259; ӹдӹрӓмӓш: 62.765) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мирмекоди
Мирмекоди ( Myrmecodia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Буджак
Буджак (турокла Bucak ) — Турцин, ирвел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 59.902 (пӱэргӹ: 29.822; ӹдӹрӓмӓш: 30.080) эдем ӹлен.
Замби районвлӓ
Замби районвлӓ (англла Districts of Zambia) — Замбиштӹ 72 район ( district ) улы.
Калопогон
Калопогон (Calopogon) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 5 (+) йиш тӹрлӹ калопогон улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Луапула
Луапула (англла ‎‎ Luapula Province) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Манса. Провинцин территорижӹ: 50 567 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 775 353 эдем ӹлен.
Чельтикчи
Чельтикчи (турокла Çeltikçi ) — Турцин, ирвел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.501 (пӱэргӹ: 3.092; ӹдӹрӓмӓш: 3.409) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чельтик» ('rice, paddy') дон «-чи» ('-er') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мерсин
Мерсин (турк Mersin ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Мерсин илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 10-шы вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 843 429 эдем ӹлен.
Мерсин халан центр районвлӓ : Акдениз, Мезитли, Торослар, Енишехир.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Орави
Орави  (Passer domesticus) — орави йишвлӓн йыхыш пырышы изи кек. Онгжы ошикӓ-луды, шылдырвлӓ кӹрӓникӓвлӓ.
Мӱ
Мӱ марынвлӓн первишен шотеш пиштӹмӹ качкыш. Марынвлӓм первишен мӱкшӹм анжышы дӓ мӱм выжалышы халык семӹнь пӓленӹт. Мӱм чӓй доно йӱт, мӱ гӹц мӱан пӱрӹм ӹштӓт, мӱ дон патыл яре меленӓ пиш яжо десерт. Мӱм мӱкшвлӓ донпыйылмывлӓ погат, потемӹшвлӓ мӱм ак погеп.
М М
Мугла
Мугла (турокла Muğla ) — Кечӹвӓл-вадывел Турцин халажы. Мугла илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 92.328 (пӱэргӹ: 46.542; ӹдӹрӓмӓш: 45.786) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Немӹр (качкыш)
Немӹр – махань-шон шӹрӓш качкыш. Ти шамак эче кырык мары йӹлмӹштӹ пӓшӓн мычашыжым анжыкта, кынам ӓрӓкӓм агыл йӱнӹт, а ӱан немӹрӹм пукшенӹт. Ти пуры дӓ шулыкым лаксыртышы агыл овуцам, кыды вӓрежӹ угӹц пырташ тӹнгӓлӹнӹт.
Н Н
Калабо (район)
Калабо (англла Kalabo District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 114 806 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Калабо.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Калабо
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Агын
Агын (турокла Ağın ) — Турцин, йыд-вадывел Элязыг илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.978 (пӱэргӹ: 1.457; ӹдӹрӓмӓш: 1.521) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Каома
Каома (англла Kaoma ) — Замбин Каома районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 14 200 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Лиекса
Лиекса (Lieksa) — Ирвел Финляндиштӹ вӓрлӓнӓ.
Лӹмлӹ вӓрвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Чавдыр
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Каома (район)
Калабо (англла Kaoma District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 162 568 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Каома.
Калиптрохилум
Калиптрохилум (Calyptrochilum ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ калиптрохилум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Каома (район)
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Муш (хала)
Муш (турокла Muş ) — Ирвел Турцин халажы. Муш илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 168.817 (пӱэргӹ: 86.751; ӹдӹрӓмӓш: 82.066) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тефенни
Тефенни (турокла Tefenni ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.478 (пӱэргӹ: 5.107; ӹдӹрӓмӓш: 5.371) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пӹнгель Усола
Пӹнгель Усола - Пайскырык велнӹш сола. Пайскырык якте 3 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 26 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Невшехир
Хала лӹмӹн этимологижӹ «нэв» ('у') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лукулу (район)
Лукулу (англла Lukulu District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 68 375 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Лукулу.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Лукулу
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Мары йӹлмӹштӹш местоимени
1. Махань шая лаштыкым (частьым) местоимени маныт?
А. Хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм, хӓдӹрӹм, шотым анжыктышы. Б. Лӹм шамак, пӓлӹк шамак, шот шамак вӓреш кычылталтшы. В. Лӹмвлӓ вӓреш кычылталтшы. Г. Кӱ? Ма? Махань? Мам ӹштӓш? ядмашвлаэш вӓшештӹшӹ.
Тӧр вӓшештӹмӓшӹм пӓлӓш:
1) А Б 2) Б Г 3) В Г 4) А Г
2. Местоимени махань шая лаштык вӓреш кычылталтеш?
3. Местоимени мам анжыкта?
1.	хӓдӹрӹм, пӓлӹкӹм, шотым 2.	хӓдӹрӹн действижӹм 3.	хӓдӹрӹн пӓлӹкшӹм 4.	пӓлӹкӹн пӓлӹкшӹм
4. Местоименин ядмашвлӓжӹм пӓлӓш.
1.	Кӱ? Ма? Махань? Маняры? Кыды? 2.	Махань? Маняры? 3.	Кыце? Кынам? Малын? 4.	Мам? Кышец?
5. Ядмашан местоименим пӓлӓш.
1.	Кыце? 2.	Кынам? 3.	Махань? 4.	Мам ӹштӓш?
6. Отрицайышы местоименим пӓлӓш.
1.	тинӓрӹ 2.	хоть-кӱ 3.	иктӓт 4.	мӹнь
7. Неопределённый местоименим пӓлӓш.
1.	нимат 2.	кӱ 3.	таманяр-ӓнят 4.	ма
8. Ажедшӹ (указательный) местоименим пӓлӓш.
1.	тӹнь 2.	нигӱ 3.	техень 4.	тамахань
9. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Иктӓ,-ӓнят ,-гӹнят частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ неопределённый местоименивлӓ--- сирӓлтӹт ».
10. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?
1.	махань шон 2.	керек кыды 3.	хоть кыды 4.	иктӓ мазар
11. Пумы правилышты махань шамак лишӓшлык?
« Хоть-, керек-,-шон частицывлӓ доно ӹштӓлтшӹ пӓлемдӹшӹ (определительный) местоименивлӓ сирӓлтӹт ».
12. Пумы местоименивлӓ кыце сирӓлтӹт?
1.	хоть кӱ 2.	керек маняр 3.	ма шон 4.	тӓгу ӓнят
13. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
14. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Мӹньӹн—мест., т.ф.—мӹнь,, ед. ч., 1 л., р. п., определени.
15. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Тӹдӹ—мест., т.ф.—тӹдӹ, -, ед. ч., 3 л.., и. п., подлежащий.
16. Местоименим морфологически ланзылымашты разрядшым пӓлӓш.
Тӓмдӓм—мест., т.ф.—та, -, мн. ч., 2 л.., в.п., дополнени.
(Йоласал школыштыш мары йӹлмӹм тымдышы Данилован материалжы негӹцеш изиш вашталтен, Википедилӓн ярыктен, пумы).
Ажедмӓшвлӓ
http://mrcpk.marsu.ru/works_iso/2007-08-20-elasy/danilowa/document/5-9test.doc
Категори:Мары йӹлмӹ
Матюковский, Геннадий Иванович
Геннадий Иванович Матюковский  (1926-1994) - поэт.
Г. Матюковскийын наградывлӓжӹ: Знак Почёта орден (1951) II степенян Отечественный война орден (1985)
Биографижӹ
14 февральын Кыльыкал солашты шачын. Школ паштек Н.К.Крупская лӹмӓн МарКугПедИ-ш тыменяш пырен.
1943-шы ин Якшар Армиш нӓлӹт. Мӹндӹр Ирвелнӹ служен. Япон ваштареш кешӹ вырсышты кредӓлӹн. Вырсы паштек институтым пӹтӓрен дӓ МарНИИ-штӹ шӹмлӹзӹ ылын, вара Сирӹзӹвлӓн Ушемӹш ванжен. 1953-шы и годшен сирӹзӹ дон журналист пӓшӓм ӹштен: "Марий Коммунышты", "Марийская правдашты" дӓ "Ленин корнышты" пӓшӓлен. 1968-шӹ ин Мары Сирӹзӹ Ушемӹм вуйлатен.1973-1974-шӹ ивлӓн "Пачемыш" журналын тӹнг редакторжы ылын Писатель ушемӹн членжӹ (1949), халык писатель (1986).
Пӓшӓвлажӹм бурят, венгр, киргиз, мордва, ош руш, руш, тадар, удмурт, узбек, финн, эстон дӓ вес йӹлмӹвлӓшкӹ сӓрӹмӹ.
Матюковский ӹшкежӹ финн эпос "Калевала" дон "Евгений Онегинӹм" кырык марлашкы сӓрен.
Мырывлӓжӹ
•	Малын тенге йӓнгем йыла •	Анжал, ӹдӹр тӓнгем •	Ши Йылнан сирӹш мишӹмӹт •	Какшан сир тӹрӹштӹ ломбы •	Носовикет •	Таир мыры •	Йыд веремӓн мӹньжӹ малын •	Кок сирмӓш •	Ыжатым вальс •	Мӹнь угӹц тишкӹ толынам •	Шӱдӹ уштыш тидӹ такеш вел
•
•	Г. Матюковский ӓшӹндӓрен: «Школышты тыменьмем годым литература корныш кого мары поэт Никандр Ильяков ажедӹ дӓ виден пыртыш».
•	«Кого война гӹц варашы сирӹмӓштем М. Казаков доно творчествышты дӓ ӹлӹмӓшӹштӹ тӓнгвлӓ ылмына кого палшык, йӓнгӹм кымылангдышы ыльы».
Нигде
Нигде (турокла Niğde ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Нигде илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 193.373 (пӱэргӹ: 97.288; ӹдӹрӓмӓш: 96.085) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Монгу (район)
Монгу  (англла Mongu District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 162 002 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Монгу.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Сивандайсола
Сивандайсола -  Пайскырык велнӹш ямшы сола. Сола вӓр гӹц Пайскырык якте 2 уштыш.
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Сенанга (район)
Сенанга (англла Senanga District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 109 119 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Сенанга.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Померанцев, Иван Васильевич
Иван Васильевич Померанцев –халыкланна сотым кандышы. (1785 и, Цикмӓ - кынам колен, пӓлӹ агыл). =Биографижӹ= Цикмӓштӹ кырык мары йыхышты шачын. Тӹдӹн ӓтяжӹ Цикмӓштӹш Христосын Ӹлӹжмӹ церкӹштӹ дьӓкӹн ылын. Семняштӹштӹ 4 эргӹ дӓ 2 ӹдӹр ылын. Семон, Лексе, Иван (вӹзӹмшӹ тетя) Азаныштыш духовный академим тымень пӹтӓренӹт. Тӹ жепӹн тыменьмӹ вӓрвлӓштӹ тыменьшӹвлӓ ӹшке ӹшкӹлӓнӹштӹ фамилим айыренӹт. Семон ӹзӓжӹ Козьмодемьянский лин, Лексе – Сокольский, Иванжы - Померанцев лӹмӹм айырен. 1807 ин духовный академим тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Изи Шӹндӹр солашты Тройцын церкӹштӹ свӓщенник лин. Тӹ жепӹн Синодын шӱдӹмӹжӹ велдӹк, Йыл тӹрӹштӹш халыквлӓн йӹлмӹвлӓшкӹ махань-шон церкӹ текствлӓм сӓренӹт. И. В. Померанцев мары йӹлмӹшкӹ Маркын Евангелжӹм дӓ таманяр апостолын увервлӓштӹм сӓрен. 1818 ин 3 июньын Николай Икшӹ кугижӓн Александр эргӹжӹ шачмы лӹм доно Померанцев Изи Шӹндӹр солашты ӹшке пӧртӹштӹжӹ церкӹ кымдем школым пачаш шанен: Азаныш ядмаш сирмӓшӹм сирен. Школым пачаш разрешеним 3 иштӹ веле, 1821 ин 28 январьын пумы. Тӹ кечӹнок училищӹ пачылтын. Тӹштӹ пӹтӓри 12 тӹменьшӹ тыменьӹн, шот вара 20 якте кушкын. Цилӓ тӹмдӹмӓш процесс кырык марла кен. 1822-шы ин 11 июльын ти школышты Цикмӓ гӹц уезд инспекторжы дӓ вес эдемвлӓ ылыныт. Кырык мары тетявлӓ нӹнӹ анзылны келгӹ пӓлӹмӓшӹм анжыктенӹт, седӹндонат нӹнӹлӓн мактымы сирмашӹм кычыктенӹт дӓ книгӓвлӓм пӹрняленӹт. 1824 ин Померанцевӹн тымдымаш пӓшӓштӹжӹ нелыцвлӓ лӓктӹнӹт: кыдӹтидӹлӓнжӹ тымдымы пӓшӓжӹ мелешӹштӹ ылде, тӹдӹ вӹкӹ ӓлӓксӹвлӓм кӹшкӓш тӹнгӓлӹнӹт. Седӹндонӓт тӹдӹ школ пӓшӓм пырахен дӓ Кожваж церкӹшкӹ ванжа, тӹштӹ свӓщенник лин. Кемӹкӹжӹ Изи Шӹндӹр школ питӹрӓлтеш, угӹц тӹдӹ лач 1856 ин, М. А. Рождественскин йӹштӹлмӹжӹ доно веле угӹц амасажым пачын. Изи Шӹндӹр школышты нӹл и веле тымден гӹнят, Померанцев ӹшкежӹ ти ивлӓм сек цӓшӓнеш шотлен.
П П
Сидункырык
Сидункырык - Пайскырык велнӹш сола. Цикмӓ - Яштуга шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пайскырык якте 5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 56 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Хамина
Ха́мина (Hamina) ӓль Фредриксха́мн (Fredrikshamn) — Кечӹвӓлвел Финляндин Кюменлааксо провинциштӹ, Финн мӱлӓндӹш пырышы вӹд лаштыкышты вӓрлӓнӓ. Революци якте рушла халам Фридрихсга́м маныныт.
Ӹлӹзӹ шот
31.12.2005 шотлымы доно — 22,0 тӹжем эдем.
Галлерейы
Категори:Финлянди халавлӓ
Кырык мары Википеди
Кырык марла Википеди — Википедин кырык марла версим 2010-шы ин октябрьын ярыктымы, тенге мӓлӓннӓ, кырык марла кoмпьютер дoнo сирен мыштышывлӓлӓн, тӹшкӹ материалвлӓнӓм шӹндӹмӹлӓ.
Замби провинцивлӓ
Замби провинцивлӓ (англла ‎‎ Provinces of Zambia ) — Замбиштӹ ӹндекшӹ провинци улы.
Сенанга
Сенанга (англла Senanga ) — Замбин Сенанга районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2010-шы ин тӹштӹ 10 000 эдем ӹлен.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Караманлы
Караманлы (турокла Karamanlı ) — Турцин, вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.909 (пӱэргӹ: 3.863; ӹдӹрӓмӓш: 4.046) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Караман» ('Караман') дон «-лы» ('tribe maker suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сешеке (район)
Сешеке  (англла Sesheke District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 78 169 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Сешеке.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Сешеке
Сешеке  (англла Sesheke ) — Замбин Сешеке районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 21 796 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Шангомбо (район)
Шангомбо (англла Shangombo District ) — Замбин Вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 70 049 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Шангомбо.
Категори:Вадывел провинци (Замби)
Шангомбо
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Кампилоцентрум
Кампилоцентрум (Campylocentrum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 64 йиш тӹрлӹ кампилоцентрум улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шарык Шурмар
Шарык Шурмар - Пайскырык велнӹш сола. Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Пайскырык якте 3 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 33 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Чеботай
Чеботай - Пайскырык велнӹш сола. Пайскырык якте 4 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 24 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Уусикарлепӱӱ
Категори:Финлянди халавлӓ
Чадиза (район)
Чадиза  (англла Chadiza District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 83 981 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Чадиза.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Уусикаупунки
У́усикаупунки (Uusikaupunki — у хала, тошты рушла лӹмжӹ — Ништа́дт швед. Nystad, сӓрен тенгеок — у хала) — Финляндиштӹ муниципалитет дӓ сек тошты халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ.
1617 ин шведсий кугижӓн Густав II вуйлатымы доно хала шачын. Уусикаупунки — тангыж порт, Архипелагский тангыж сир тӹрӹштӹ вӓрлӓнен.
1721 ин Ништадтышты Швеци дон Российӹ лошты Ништадтский мирный договор сирӓлтӹн.
Муниципалитетӹн площадьшы — 1 932 км². Тангыжеш дӓ сир лаштыквлӓэш 2/3 территори лиэш. Ӹлӹзӹ шот - 16,2 тыс. эдем (2006).
Ӹзӓк-шоляк халавлӓ
Великий Новгород, Российӹ
Тенгеок анжы
Ништадтский мир
Категори:Финлянди халавлӓ
Крусианелла
Крусианелла ( Crucianella ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Орду
Орду (турокла Ordu ) — Йыдвел Турцин халажы. Орду илӹн вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 177.707 (пӱэргӹ: 87.956; ӹдӹрӓмӓш: 89.751) эдем ӹлен.
Альбинский, Андрей Данилович
=Биографижӹ= Кырык марий свӓщенникӹн йыхышты шачын. 1805-1811 ивлӓн Азанышты Духовный академиштӹ тыменьӹн. Тӹдӹм отличи доно тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, Пӧртныр солаш толын дӓ церкӹ свӓщенник лин. Тиштӹ тӹдӹн ӓвӓжӹ дон ӹзӓжӹ семняжӹ доно ӹленӹт. 22 иӓш ӹрвезӓш Василий Иванович дьӓкӹнӹн  14 иӓш Мария ӹдӹржӹм нӓлӹн. Семня ӹлӹмӓш гӹц пасна А.Д. Альбинский сӓрӹмӓш пӓшӓм ӹштен шалген. 1821-шӹ ин Санкт-Петербургышты Лукан Евангелим пасна книгӓ доно ецӓтлен лыктеш. 1824 ин Альбинский Цикмӓ халаштыш Валгыды Тройцы соборышты протери лин. 1825 ин тӹдӹм Азанышкы кафедрӓн Благовещени соборышкы свӓщеннниклӓн ваштенӹт. 1826-шы ин духовный семинаришкӹ ванжен. 1828-1830 ивлӓн Азаныштышы уезд училищештӹ, вара духовный училищештӹ мары йӹлмӹм тымден. тӹнӓмок сирӹмӹ пӓшӓш пижӹн. 1830-шӹ ин Синод шӱдӹмӹ доно «Черемисская грамматика» лӹмӓн книгӓм сирӓ. Ти кидпӓшӓ 7 и училищӹн канцеляриштӹжӹ киэн, вара 1837 ин Азан университет типографиштӹ пасна книгӓ доно пецӓтлӓлт лӓктӹн. 1200 экземпляран ылын. 1825 ин А. Д. Альбинскин 29 иӓшӹнок сӓмӹрӹк вӓтӹжӹ кола. Тӹдӹн вӹлӓн вӹц тетяжӹ кодын (сек коголанжы 12 и ылын, изилӓнжӹ 1 и). Церкӹ правилӹ доно тӹды –кокшӹ гӓнӓ ӹдӹрӹм нӓлӹм кердде. Шукы и тӹдӹ нелӹвлӓм сӹнгӓш цацен ӹлен. 1830 ин прошеним сирен мӹнгеш Пӧртныр солашкы сӓщенникеш кеӓш ядеш. Тӹдӹн ядмыжым шоктымы ылын. 1830 ин ӹшке шачмы вӓрӹшкӹжӹ портӹлӹн. Но тӹдӹ тиштӓт ладна ӹлӹмӓшӹм моде. 1832 ин Цикмӓштӹш церкӹ правлениш ядмашым сирӓ дӓ Азаныштыш Зилант монастирӹн шӱмбел кӹмдемӹш колташ ядеш. Пӓлӹ: архиепископ Филарет ти ядмашым тореш лыктын, тӹдӹ А.Д. Альбинскилӓн мары йӹлмӹ доно лӹмдерӹм сирӹктӹнежӹ ылын. Тидӹ пӓштек махань пуйырымаш Альбинским вычен, пӓлӹ агыл.
А А
Орду
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чадиза
Чадиза  (англла Chadiza ) — Замбин Чадиза районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 100 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Покшал провинци (Замби)
Покшал провинци  (англла ‎‎ Central Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Кабве. Провинцин территорижӹ: 94 393 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 012 257 эдем ӹлен.
Кемер (Бурдур)
Кемер  (турокла Kemer ) — Турцин, вадывел Бурдур илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.188 (пӱэргӹ: 2.042; ӹдӹрӓмӓш: 2.146) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коппербелт
Коппербелт (англла ‎‎ Copperbelt Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Ндола. Провинцин территорижӹ: 94 393 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 012 257 эдем ӹлен.
Ӱл Пӹнгельйӓл
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Чама (район)
Чама  (англла Chama District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 74 890 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Чама.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
1 и
1 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Чипата (район)
Чипата (англла Chipata District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 367 539 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Чипата.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Сиклофиллум
Сиклофиллум ( Cyclophyllum ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Ирвел провинци (Замби)
Ирвел провинци  (англла ‎‎ Eastern Province) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Чипата. Провинцин территорижӹ: 69 106 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 306 173 эдем ӹлен.
Ницше, Фридрих Вильгельм
Фри́дрих Ви́льгельм Ни́цше (Friedrich Wilhelm Nietzsche шачын 15 октябрь, 1844, Ро-ккен (Röcken), Прусси — колен 25 август 1900, Веймар, Германи) — немӹц шанызы, философ, ышке философи тфмдфмашфжфм шанен лыкшы, кыды академический философи гӹ о-рдӹштӹрӓк ылеш, седӹндонат Ницшен шанымашвлӓжӹ докы соок кого интерес ылын. Ницше ӹшке философиштӹжӹ моральын, религин, культурын, ушемкымдемын дӓ политикыштыш ядмашвлӓ вӹкӹ ӹшке семӹньжӹ анжа. Пӓшӓвлӓжӹ афоризм йо-н доно сирӹмӹ ылытат, нӹнӹм ик семӹнь иетерпретируяш ак ли дӓ седӹндоно шукы Полемика полемикым лыктыт. Ницшен философиштӹжӹ тӹнг вӓрӹм кӱшӹл-эдем (суперэдем) (нем. Übermenschen) гишӓн шанымашвлӓ йӓшнӓт. Ницше дон тенгеок нигилизм гишӓн шанымашывлӓм кылдӓт. Ницше шукы эдемӹн шачмы теорижӹ гишӓнӓт шаныкала дӓ тӹдӹн анжалтышвлӓжӹ махань-шон инспирацивлӓм пуэнӹт.
Биографижӹ
Ницше лӱтеран пастор Карл Людвиг Ницшен (1813—1849) йыхыштыжы шачын. Гимназиштӹ тӹменьмӹжӹ годым филологи дон музыкы док кого интересӹжӹ ылын. 1864-1869 ивлӓн Ницше изучал теологию и классическую филологию в Бонн университет дон Лейпциг университетӹштӹ теологи дон классик филологим тыменьӹн. Ти жепӹнок Шопенгауэр Шопэнгауэрӹн пӓшӓвлӓжӹ доно пӓлӹ лин дӓ философижӹм лишӹлеш шотлен. Ницшен виӓнгмӹлӓн Рихард Вагнер доно тӓнг ылмашат палшен. 23 иӓш Ницше Прусс армиш кен, кавалериштӹ служен, но шушыргымыкыжы демобилизуялтын.
Эрнодеа
Эрнодеа ( Ernodea ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Чама
Чама  (англла Chama ) — Замбин Чама районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 96 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Атьсир
Атьсир - Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 3 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 165 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Вишняву
Вишняву (Cerasus ) — Слива (Prunus) йыхыш пырышы кушкыш. Мары Элышты цилӓ вӓреок кушкеш, но сек шӹренжӹ Кырык сирӹштӹ вӓшлиӓлтеш. Изиш шокшырак вӓрӹм яратышы кушкыш.
В В
Изи Шӹндӹр ӹдӹрвлӓн училищештӹ
Изи Шӹндӹр ӹдӹрвлӓн училищештӹ - М. А.Рождественский доно пачмы церкӹ кымдем школ. 1860-шы ивлан Кырык сирӹштӹ шӹренжок лач ӹрвезӓшвлӓлӓн веле школвлӓ ылыныт, седӹндоно Рождественский ӹдӹрвлӓлӓнӓт школвлӓм пачаш цацен. Тенге 1869-шы –ин Изи Шӹндӹр ӹдӹрвлӓн училище пачмы лин, кышты пӹтӓрижӹ 15 ӹдӹрӓш тыменьӹн. 1874-шӹ ин тӹштӹ 50 ӹдӹр тӹменьӹн. Тыменьӹ вӓр утла тор ылын, тыменьшӹвлӓ ӱштӹмыж доно церлӓнен колтенӹт: седӹндонат ти училищӹм Цикмӓш вашташ линӹт. Ти училищелӓн цикмӓ купец И. М. Зубков йори кого пӧртӹм шӹнден. Кышты кӹзӹт ти пӧрт? 1875-шӹ ин 12 мартын ӹдӹрвлӓн училище Изи Шӹндӹр гӹц Цикмӓш официацльно ваштымы лин. Пакылажы ти училищӹ Цикмӓштӹш рушын агыл ӹдӹрвлӓн училищештӹ маналтын.
И
Манса
Манса (англла ‎‎ Mansa ) — Замбин халажы дӓ Луапула провинцин дӓ Манcа районын вуйхалажы. 2004-шӹ ин тӹштӹ 42 280 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ
Османие
Османие (турокла Osmaniye ) — Кечӹвӓл Турцин халажы. Османие илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 219.411 (пӱэргӹ: 109.817; ӹдӹрӓмӓш: 109.594) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Япони якшар йӓктӹ
Япони якшар йӓктӹ (Pinus densiflora) –  Йӓктӹ йиш (Pinaceae) йыхыш пырышы пушӓнгӹ. Йӓктӹ 20–35 м кӱкшӹцӓн дӓ диаметржӹ доно 70-80 см кӹжгӹцӓн лин кердеш. Китайышты (Хэйлунцзян, Цзянсу, Цзилинь, Ляонин, Шаньдун), Япоништӹ (Хонсю дӓ Кюсю, Сикоку), Кореяышты дӓ Россиштӹ (Приморский край) вӓшлиӓлтеш.
Вариететвлӓ
Категори:Йӓктӹвлӓ
Катете
Катете (англла Katete ) — Замбин Катете районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2005-шӹ ин тӹштӹ 223 947 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Цикмӓштӹш рушын агыл ӹдӹрвлӓн училищештӹ
Цикмӓштӹш рушын агыл ӹдӹрвлӓн училищештӹ
1860-шы ивлан Кырык сирӹштӹ шӹренжок лач ӹрвезӓшвлӓлӓн веле школвлӓ ылыныт, седӹндоно М. А.Рождественский ӹдӹрвлӓлӓнӓт школвлӓм пачаш цацен. Тенге 1869-шы –ин Изи Шӹндӹр ӹдӹрвлӓн училищештӹ пачмы лин, кышты пӹтӓрижӹ 15 ӹдӹрӓш тыменьӹн. 1874-шӹ ин тӹштӹ 50 ӹдӹр тӹменьӹн. Тыменьмӹ вӓр утла тор ылынат, тыменьшӹвлӓ ӱштӹмыж доно церлӓнен колтенӹт, седӹндонат ти училищем Цикмӓш вашташ линӹт. Ти училищелӓн цикмӓ купец И. М. Зубков йори кого пӧртӹм шӹнден. Кышты кӹзӹт ти пӧрт? 1875-шӹ ин 12 мартын ӹдӹрвлӓн училище Изи Шӹндӹр гӹц Цикмӓш официацльно ваштымы лин. Пакылажы ти училище Цикмӓштӹш рушын агыл ӹдӹрвлӓн училищештӹ маналтын. Кышкевек ти школ пачмы ылын?
И
2 и
2 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Мичелла
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Атьсола
Атьсола -  Микрӓк велнӹш сола. Микрӓк якте 1 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 182 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Виноград
Виногра́д (Vitis) — Виноград сӹнӓн йыхыш пырышы кӹцкӓн кушкыш, кӱмӹкӹжӹ кыды мӱӓн мӧр лиэш.
Категори:Садывичӹ кушкышвлӓ
Катете (район)
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Гирардинус
Гирардинус (Girardinus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Кубышты) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ гирардинус улы. Гирардинусвлӓн озыжын сек изижӹ 2,5 см, сек когожы 5 см, ӓвӓжӹн сек изижӹ 4 см, сек когожы 9 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Науклеа
Науклеа ( Nauclea ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
3 и
3 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Ризе
Ризе (турокла Rize ) — Йыд-ирвел Турцин халажы. Ризе илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.123 (пӱэргӹ: 65.454; ӹдӹрӓмӓш: 66.669) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Лундази (район)
Лундази (англла Lundazi District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 236 833 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Лундази.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Грушаву
Грушаву (Pyrus) — йыхыш пырышы кӹцкӓн дӓ декоративный пушӓнгы ӓль тӹшкӓ. Европышты 60° йп. к. якте шӹргӹвлӓштӹ вӓк кушкеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ Категори:Садывичӹ кушкышвлӓ
Аянсола
Аянсола - Микрӓк велнӹш сола. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Микрӓк якте 3 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 74 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Рефахие
Рефахие (турокла Refahiye ) — Турцин, йыд-вадывел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 11.051 (пӱэргӹ: 5.563; ӹдӹрӓмӓш: 5.488) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
4 и
4 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Лундази
Лундази (англла Lundazi ) — Замбин Лундази районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 11 637 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Нертера
Нертера ( Nertera ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Мары халыкын историжӹ
Мары халыкын историжӹ гӹц
Кырык мары дон алык мары
Вӓш кӹлӹм кычымаш дӓ ярлымаш
Вӹсӓнер
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Мары халыкын историжӹ
Кырык мары дон алык мары
1921 и 1 март. Козьмодемьянский уезд Нижегородской губерня гӹц МАО-н составыш пыра.
Пӹтӓришӹ гӓнӓ черемисвлӓн кым этнический группа гишӓн XVI курымаш «Казанская история» книгӓштӹ келесӹмӹ: «... в Казанских землях проживают две черемисы, объединяющие три народа: горная, луговая, кокшайская и ветлужская». Кырык марын дӓ алык марын черемисвлӓ гишӓн вес источниквлӓштӓт сирӹмӹ гӹнь, Какшан дон Вӹтлӓ сирӹштӹ ӹлӹшӹ марынвлӓ гишӓн ти источниквлӓштӹ веле келесӹмӹ. Мары халыкын ӹлӹмӓшӹжӹм, овуцажым яжон пӓлӹшӹ летописец веле нӹнӹн айыртемвлӓштӹм ланзылен сирен коден кердӹн.
Ӓнят, пӹтӓри кырык марынвлӓн кого тьотя-папавлӓштӹм веле «черемисвлӓ» маныныт? Йыл мычкы Шур ӓнгӹр гӹц кӱшкӹлӓ ӹлӹшӹ марынвлӓм «черемиса нагорная верхняя», а Казань ханствышты ӹлӹшӹ марынвлӓм «черемиса нагорная нижняя» маныныт. 1497 иӓш Дженкинсонын картышты нӹнӹн мӱлӓндӹштӹ, Казань ханствыш пырен гӹнят, пунктир доно айырен нӓлмӹ. Тенге, векӓт, нӹнӹн ӹшке вуя ӹлӹмӹштӹм пӓлемдӹмӹ.
Истори анжыкта: кырык мары дӓ алык мары халык Руш государствыш ушнымы жепӹнӓт ӹшке лоштышты айыртемӓлтӹнӹт. Тидӹн гишӓн, шамак толшеш, А.Бахтин «XV–XVI века в истории марийского края» (Йошкар-Ола, 1998, с. 45–48) книгӓштӹжӓт пӓлдӹртӓ.
Иван IV кугижӓн сек лишӹл эдемжӹ, тӹ жепӓш ик кого государственный деятельжӹ А.Курбский, марынвлӓ гишӓн сирен коден: «... они жили самостоятельною жизнью, не были ничьими подданными и всячески старались сохранить свою политическую самостоятельность...» Тишец шанымаш шачеш: Казань ханство лач марынвлӓ шотеш веле ӹлен. Кынам рушынвлӓ Кырык сирӹм роалтен нӓлӹнӹт, ти ханствылан ӹлӓш шукы кодде.
Исторический документвлӓм шотыш нӓлӹн дӓ нӹнӹм пыт терген лӓктӹн, тӹжем и лошты икманяр геноцид жепӹм пӓлдӹртӓш лиэш, кынам тьоти-папивлӓнӓ тошты ӹлӹмӹ вӓрӹштӹ гӹц, ӹшкӹмӹштӹм халык семӹнь переген кодаш манын, вес вӓре ӹлӓш ванжышашлык, шӹлӹн кешӓшлык ылыныт.
1. IX–XI курымвлӓ. Ти жепӹн Руш государство формируялтын, пасна княжествывлӓм иктӹш цымырымашты церкӹ утлаок когон кредӓлӹн. Тенге православный государствышты вес йымылан ӹнянӹшӹвлӓлӓн ӹлӓш нимахань йӧн лиде. Рязанский, Московский, Владимирский, Ярославский дӓ Костромской губернявлӓн мӱлӓндӹвлӓштӹ ӹлӹшӹ городецкий дӓ дьяковский культуран халык (нӹнӹ кырык мары халыклан негӹц линӹт) ирвекӹлӓ шӹлеш. Икманярыжы Йыл вес сирӹш ванжа, тӹштӹжӹ азелинский культуран халык доно ярла. Г.Архипов дон А.Халиков сирӹмӹ семӹнь тенге алык мары халык шачын.
2. XVI курым гӹц тӹнгӓлӹн, черемис вырсывлӓ годым кырык марылан ӹшке ӹлӹмӹ вӓрӹштӹжӹ ӹлен лӓктӓш йӧн уке лин. Ти жеп гишӓн А.Бахтин теве кыце сирӓ: «Ожесточение дошло до того, что в восставших районах каратели выжигали селения, нарушали хозяйство и убивали все взрослое мужское население, а женщин и детей уводили в плен и обращали в холопов». Кырык мары халыкын Руш государствыш пурынок пырымы гишӓн тагынамок миф шачын, кыдым 1546 ин кырык мары каштанвлӓ Москваш миэн толмы доно кӹлдӓт. ӓнят, тидӹн семӹньок Акпарс преданилӓн шачаш йӧн лин. Кӹзӹт яктеӓт раш пӓлӹ агыл, ма гишӓн ти вӓшлимӓштӹ лачокшымок попенӹт, махань шанымашыш кок монгырге шоныт.
1551 иӓш лачокшы событивлӓ гишӓн «Казанский царство гишӓн сказани»-штӹ раш келесен кердмӹ:
1552 ин 20 декабрьын Шурдӹнг халашты наместникӹм пуштмы, ти событи доно историквлӓ (А.Бахтин дӓ молат) «Эпоха черемисских войн, 1552–1592 гг.» тӹнгӓлӹн маныт. А пуштшывлӓ лошты Акпарсын йыхшы лин. Кырык марынвлӓ политический ирӹк верц пыт кредӓлӹнӹт. Тенге гӹнят, мифӹм шотыш нӓлӹн, алык марынвлӓ кырык марынвлӓм рушынвлӓлӓн выжалалтшы семӹнь шотлаш тӹнгӓлӹнӹт. Мамич-Бердейӹм рушынвлӓлӓн кычыктен колтымашат кок марынвлӓ лошты кӹлӹм цаткыдемдӓш палшыде. Кӱ тенге ӹштен – кырык марын, суасламарын, мордва – лачокок пӓлӹ агыл. Документвлӓ семӹнь Мамич-Бердей кырык марын дӓ суасламарын семняэш Йӓдӹрнӓ хала лишнӹ шачын кушкын, вара рушынвлӓ ваштареш халыкым кӹньӹлтен дӓ национально-освободительный движенин вуйлатышы лин.
3. XVIII курым – христианский верӓш неволя пыртымы жеп. «Из экстрата сенатской комиссии А.И.Свечкина о действиях священнослужителей и положении нерусских крестьян в годы массовой христианизации» (1765) документ перегӓлт кодын, кышты келесӹмӹ, кыце йымын эдемвлӓ марынвлӓм, суасламарынвлӓм орландаренӹт, зораенӹт, кыце-шон мыскыленӹт. Указ семӹнь руш верӓш ванжышывлӓлӓн вознагражденим дӓ кым иэш налогым тӱлӓш льготым пушашлык ылыныт. Лачокшым гӹнь нӹнӹ гӹцӓт цилӓ кравенӹт: тоны урдымы вольыкым, мӱм, пӹрцӹм, пайым, шӹшерӹм дӓ молымат. Марынвлӓ рушла ынгылыделыт, молитвам пӓлӹдӹмӹ, хрестен мыштыдымы велдӹк ӹжӓлӓйӹдеок нӹнӹм шинӹт, пӧртӹштӹм пыдыртенӹт, окня дон амасавлӓм роэнӹт, камака трубавлӓм шӓлӓтенӹт. Когонок незервлӓжӹм сагашты тӓрзеш нӓнгенӹт. Техень пӹзӹрньӹкӹм ужын, шукынжок шӹргӹшкӹ шӹлӹнӹт, вес ӹлемвлӓм чангенӹт. Тенге Е.Пугачевын восстани годымат сек пӹтӓриок попвлӓм пушташ цаценӹт.
Кырык марынвлӓн общественно-политический центрӹштӹ Цепель хала ылын, а нӹл уштышаш вӓрӹштӹ, Арпӹнгель сирӹштӹ, Кого Йымын резиденцижӹ вӓрлӓнен, кышты и йӹде 11 сентябрьын вӹц вӓре йымылан кымалыныт. Тӹнӓмок кырык марынвлӓ дон алык марынвлӓн цӧклӹмӹ овуцавлӓӓт айыртемӓлтӹнӹт. Каждый семня, ӹшкежӹ кен ак керд гӹнь, мӹнер лаштык, кӓндӹрӓ коэм гӹц ӹштӹмӹ йымын пӓлӹкӹм колтен. Йымы пӓлӹжӹ манын, тӹшӓк ӹшке тамгаштым тӹрленӹт. Кӹзӹтшӹ жепӹн ти кымалмы вӓрӹш лишӹл сола гӹц кырык марынвлӓ дӓ нӹнӹн йых гӹц ылшы суасламарывлӓ, рушынвлӓ толыт.
XVI курым гӹц тӹнгӓлӹн, алык марынвлӓн мӱлӓндӹштӹ ӓпшӓт¬пелӓк (Медведево район), Йылйӓл (Звениговский район), Йылйӓл (Кировский область, Кикнурский район) дӓ вес вӓреӓт кырык марын солавлӓ шачыныт.
Иктешлен келесӓш гӹнь, мӓмнӓн тьотя-папивлӓнӓн ирвелӹш, вадывел-йыдпелвел мӱлӓндӹш ӹлӓш ванжымышты доно ӹшке верӓм, овуцам, традиционный культурым рушангмаш гӹц переген коденӹт.
1920 и гӹц кырык мары дон алык мары халык лоштышы отношени совсемок вашталтеш. 1920 ин 20–24 июльын мары коммуниствлӓн пӹтӓришӹ Всероссийский конференци эртӓрӓлтеш, кышты мары сӓн¬дӓлӹклӓн автономим ӹштӹмӓш гишӓн шая кеӓ, дӓ тӹнӓмок ядмаш шачеш, кышты лишӓшлык тӹдӹн столицӹжӹ: Краснококшайскышты ӓль Козьмодемьянскышты.
Кырык марынвлӓ Козьмодемьянск халам столицеш ӹштӹмӹ верц пыт шалгенӹт. Малын? Ти хала Краснококшайск гӹц кок пачаш когорак ылын, Йыл тӹрӹштӹ кого портеш шотлалтын. Е.Чириковын сирӹмӹ семӹнь ти халам «столицей царства черемиссов» маныныт. Алык марынвлӓ тидӹ ваштареш линӹт. Лачокшымок, Козьмодемьянск хала столицӓ лимӹкӹ, алык мары мӱлӓндӹлӓн виӓнгӓш йонӓт чӹдӹ лиэш ылын.
Ти жеп гӹц Краснококшайск дон Козьмодемьянск лошты, алык марынвлӓ дон кырык марынвлӓ лошты кӓргӓшӹмӓш, ваштареш шалгымаш тӹнгӓлӓлтеш. Шотеш нӓлмӹлӓ: алык марынвлӓ шот доно кырык марынвлӓ гӹц шукын ылыныт, седӹндоно общественно-политический ядмашвлӓмӓт решӓш нӹнӹлӓн куштылгырак ылын; нӹнӹ кырык марынвлӓн шанымашым шотыш нӓлделыт.
Краснококшайск тергӹмӹ, пачкатан келесӹмӹ паштек 1921 ин 27 январьын кырык марынвлӓ Нижегородский губерняш пырышы Козьмодемьянский уездӹм МАО-н составыш ваштымаш гишӓн актым подписӓенӹт. Тенге 1921 ин 1 март гӹц ти уезд МАО составыш ванжа. Тенге гӹнят Ямангаш волость 1924 и яктеок эче Нижегородский губернян Васильсурский уездеш кодын. Историштӹ рушлажы «горномарийский вопрос» проблема шачеш. 1922 ин А.Григорьев, кырык мары дон алык мары лоштышы конфликтӹм решӓш манын, Москваш, РКП(б) ЦК-ӹш дӓ ВЦИК-ӹш, кеӓ.