cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шайыл Пӧртныр
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Шӱӓшӓн майна
Шӱӓшӓн майна (Acridotheres albocinctus) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Китай, Инди дӓ Мьянмышты вӓшлиӓлтшӹ майна. Кытшы 25,5–26,5 якте шоэш.
Кливленд (Огайо)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Огайо
Синото ӹдӹр лори
Синото ӹдӹр лори (Vini sinotoi †) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Француз Полинезиштӹ Маркиз ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай.
Лӹмжӹм япон-американ антрополог Йосихико Х. Синото (Yosihiko H. Sinoto, 1924 – ) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Мишкӓнсола
Ӹлӹзӹ шот
1929-шӹ и — 28 кудывичӹ, 145 эдем (73 пӱэргӹ, 72 ӹдӹрӓмӓш);
Папуа кугижӓ попугай
Папуа кугижӓ попугай (Alisterus chloropterus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Вадывел У Гвинейиштӹ дон Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кугижӓ попугай. Кытшы 36 см лин кердеш.
Океани
Океани (англла Oceania) — Ази континентӹн кечӹвӓл-ирвелнӹштӹ дӓ Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ дӓ Мӱлӓндӹн географи дон геополитика регионжы. Территорижӹ 8,525,989 км². 2010-шы ин тӹштӹ 36 659 000 эдем ӹлен.
Океани регионын 3-4 лӹвӓл регионжы улы: тӹнг регионвлӓ (Меланези, Микронези дӓ Полинези) дон южгынам Австралази.
Эрдек
Эрдек (турокла Erdek ) — Турцин, йыдвел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 34.704 (пӱэргӹ: 17.728; ӹдӹрӓмӓш: 16.976) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Папуа кугижӓ попугай
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Мишкӓнсола
Ӹлӹзӹ шот
2001-шӹ и — 29 кудывичӹ, 72 эдем (30 пӱэргӹ, 42 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
Хендерсон ӹдӹр лори
Хендерсон ӹдӹр лори (Vini stepheni) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Питкэрн (Хендерсон) ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 42–55 г якте шоэш.
Яргавшта
Яргавшта (Tussilago farfara; алыкмарла папашудо, вӱдлопшудо, вакалойшудо, изватышудо, мандашудо) — Asteraceae йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ, сар пеледӹшӓн, монотипан, шукиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 10–30 см лин кердеш.
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
=Страсбурыштыш Суд=
1014 и
1014 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Хендерсон ӹдӹр лори
Категори:Попугайвлӓ
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (англла - Еуропеан Цоурт оf Хуман Ригхтс, fр. – Цоур еурпéенне дес Дроитс дел´Хомме, рушла – Европейский Суд по правам человека) – халыквлäлоштыш организаци, кыдын @рисдикцижӹ Европа Согоньыш пырышы, эдем прававлäм перегӹмӹ дä ирӹкӹн тӹнг негӹцвлäжӹ гишäн Европа Конвенцим подписäйӹшӹ, тӹдӹм шотышкы пиштӹшӹ сäндäлӹквлäштӹ виäн ылеш. Тӹдӹ кыце сäндäлӹквлä лоштыш эртäрӹмӹ пäшäвлäм, тенгеок частный эдемвлäн исквлäштӹм анжа. Россий Fедерацин гражданвлäжӹ 5-шӹ май 1998-шӹ и годшен ти Судышкы ӹшке ядмашвлäштӹм колтен äль ядмашвлäштӹ доно лäктӹн кердӹт.
=Кыце тӹнгäлäлтӹн=
3-шы сентябрьӹн 1953-шы ин эдемӹн прававлäжӹ верц шалгышы Европын Конвенцижӹ эдемӹн прававлäжӹм декларируен веле агыл, тенгеок кыце ти прававлäм перегӹмӹлä дä кыце нӹнӹ верц шалгымыла тӹ механизмӹмäт ӹштен. Пӹтäрижӹ гӹнь эдемӹн прававлäжӹм тергӹшӹ, нӹнӹм вäнгӹшӹ (контролируйышы) 3 орган ылын - эдемӹн прававлäжӹ шотышты Европын Комисси, эдемӹн прававлäжӹ шотышты Европын Суд дä Европын Согоньын министрвлäн Комитет. Икшӹ ноябрьӹн 1998-шӹ ин кок пӹтäриш орган гӹц иктӹм ӹштӹмӹ – эдем права шотышты постоянно пäшäлӹшӹ Европын Судшым. Тӹдӹ Fранциштӹ, Страсбург халашты Эдемӹн прававлäжӹн Дворецӹштӹ вäрлäнä. Европын Согоньжат тӹшток. Европын Судшы Европын Согоньышкы пырышы сäндäлӹквлäштӹ Конвенцин нормывлäм реализуйымы дä шотеш пиштӹмӹ паштек анжа. Исквлäм fизический эдем, эдемвлäн группа äль правительственный агыл организаци пуэн кердӹт. Тидӹ гӹц пасна сäндäлӹквлääт вес сäндäлӹкӹштӹ законвлä дон нормывлäн пыдыртымым цаклат гӹнь, жалобым сирен кердӹт. 1959-шӹ ин пäшäжӹм тӹнгäлмӹ годшен, 1998-шӹ и якте Европын Судшы тӹжем утла ядмашым анжен лäктӹн дä шукынжок нӹнӹ логӹц, fизический эдемвлäн жалобывлäштӹ. Россий Fедераци Европын конвенцивлäжӹм ярыктымыжы велдӹк, цилäн, кӱ тӹдӹн @рисдикциштӹжӹ ылыт, ӹшке праваштым пыдыртымым цаклат дä пäлäт гӹнь, Европын Судышкы жалоба доно лäктӹн кердӹт. Тидӹ гишäн Россий Fедерацин Конституцин 46-шы статьяштыжат сирäлтеш: ”сäндäлӹк кöргӹштӹш органвлä эдемӹн прававлäжӹн шотышты правовой перегӹмäшӹн йöнвлäжӹм ак моэп гӹнь, тӹнäм Россий Fедерацин халыквлäлоштыш договорвлäм сирӹмӹжӹ велдӹк, цилä гражданинӹн халыквлäлоштыш (международный) органвлäшкӹ ядмаш доно лäктäш праважы улы”.
=Кыце исквлäм пуаш=
Хикуэру
Хикуэру (французла Hikueru) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 8 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 169 эдем ӹлен.
Кадмий
Категори:Хими элементвлӓ
Хикуэру
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
Искӹм Судышкы пумы анзыц, таманяр керäл условим шотышкы нäлмӹлä. Искӹм тӹ прававлäм пыдыртымы гишäн пуаш лиэш, кыды лач эдемӹн прававлäжӹм пыдыртымым веле тӹкäлеш. Конституциштӹш пäшäм ӹштäш прававлä, соцобеспечени прававлä гишäн сирäлтеш, но тенге гӹнят Европын Судшы ти проблемӹвлä доно кӹлдäлтшӹ ядмашвлäм ак анжы. Пӹтäриок келесӹмӹлä, Европын Судышкы fизический эдемвлä дä организацивлä ваштареш жалобывлäм колташ ак ли, тидӹм лач кугижäнӹш инстанцивлä ваштареш веле ӹштäш лиэш. Жалобым лач тӹдӹ пушашлык, кыды ӹшке отношеништӹжӹ эдем прававлäн пыдыртымыжым цакла. Таманяр эдем жалобым пуа гӹнят, тӹштӹ цилä эдемӹн конкретный претензиштӹм анжыктыман. Европын Судышкы тöрöк сирäш ак ли, ти процессӹм вäрӹштӹш суд гӹц тӹнгäлмӹлä дä делам анжымаш шукы инстанцим эртен кердеш. Сäндäлӹкӹн сек Кӱшӹл Судшат ядмашым ак решӹ гӹнь, тӹнäм Европын Судышкы жалобым сирӹмӹлä. Тидӹм Кӱшӹл Судын решенижӹ паштек 6 тӹлзӹ эртӹмешкӹ ӹштӹмӹлä. Тидӹ гӹц пасна махань законвлäм сäндäлӹк ратиfицируен, шотышкы нäлмӹлä.
Яргавшта
Категори:Кушкышвлӓ
Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы (ЭПЕС)
=Статистика=
2001-шӹ и – 2490 2002-шы и – 4716 2003-шы и – 6602 2004-шӹ и -7855 2005-шӹ и – 10 009 2006-шы и – 19 000 нäрӹ
- Пӹтäртӹш жепӹн Европын Судшы махань решенивлäм лыктын техень адрес доно пäлен нäлäш лиэш: хттп://ввв.еспцх.ру. - Эдемӹн прававлäжӹ верц ылшы Европын Конвенцижӹ: хттп://ввв.ецхр.ру/ - Эдемӹн прававлäжӹ гишäн законвлä: хттп://ввв.мемо.ру/право/в_107.хтм/ - Европын Судын документвлäн инfормаци системӹжӹ: хттп://ввв.ецхр-басе.ру/ - Страсбургыштыш Европын Судын справкывлäжӹ: хттп://ввв.риан.ру/спражка/
Россий Федераци гӹц Ассамблейыш (май 2009) техень эдемвлä пыренӹт:
Кугижäнӹш Дума:
Федераци Кäнгäш:
Категори:Эдемвлäн права шотышты Европын Судшы
Слӧпӧй шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Слӧпӧй шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Dibamidae) — слӧпӧй шӓкшӓльӹ ганьывлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ, Индонези, Филиппинвлӓ дӓ вадывел У Гвиней дон Мексикышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 23 тӹрлӹ слӧпӧй шӓкшӓльӹ улы.
Индий
Индий (Indium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 49 атом номерӓн. In символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Гелендост
Гелендост (турокла Gelendost ) — Турцин, покшал Ыспарта илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.334 (пӱэргӹ: 8.633; ӹдӹрӓмӓш: 8.701) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Жозефина косир лори
Жозефина косир лори (Charmosyna josefinae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 23–25 см, нелӹцшӹ 68 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Бали майна
Категори:Шӹнгӹртӹш йишвлӓ
1015 и
1015 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1016 и
1016 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Эпӓй
Эпӓй (рушла деревня Эпаево) ― Цикмӓ-Яштуга когогорны лишнӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓн якте 4 уштыш. Сола лӹм тӹдӹлӓн тӹнгӓлтӹшӹм пиштӹшӹ эдем лӹм гӹц лин. Перви сола эче Палатайкино маналтын.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1859-шӹ ин пӓлемден кодымы. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1903-шы ин Михаил Александровын томаштыжы лапка ылын. Тӹшты чӓй, песок, табак, шавынь, кол, ситцӹ дӓ шукы вес хӓдӹр выжалалтын. 1930-шы ин Эпӓй дӓ Изи Пистерлӓ сола халык «Пеледӹш» колхозым ӹштенӹт. Тӹдӹм М.Я.Козлов вуйлатен. Кого Вырсышты ти сола гӹц 19 эдем кредӓлӹн, луаткоктынжы коленӹт, а 7 эдем токышты пӧртӹлӹнӹт. Нӹнӹ логӹц лейтенант Леонтий Егорович Исаев, ст. сержант Семён Михайлович Гордеев, рядовой Михаил Ильич Эшмяков дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 12 кудывичӹ (35 пӱэргӹ, 37 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 20 кудывичӹ (45 пӱэргӹ, 46 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 23 кудывичӹ, 74 эдем;
1919-шӹ и — 18 кудывичӹ, 69 эдем (35 пӱэргӹ, 34 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 76 эдем;
2001-шӹ и — 12 кудывичӹ, 22 эдем (9 пӱэргӹ, 13 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Кечӹвӓлвел Тепото
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
1017 и
1017 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Сурьма
Сурьма (Stibium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 51 атом номерӓн. Sb символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Ӹштӓн пачан шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Ӹштӓн пачан шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Cordylidae) — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы кечӹвӓлвел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 60-54 тӹрлӹ ӹштӓн пачан шӓкшӓльӹ улы.
Полинези
Полинези (англла Polynesia) — Шӹпӓн океанын вадывелнӹштӹ изи ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы. Территорижӹ 2700 км².
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «πολύς» (шукы) дон «νῆσος» (ошмаоты) шамаквлӓ гӹц лин.
Оклахома-Сити
Оклахома-Сити (англла Oklahoma City ) — Америкын ушымы штатвлӓн Оклахома штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,608.8 км². 2010-шы ин тӹштӹ 579,999 (метропол: 1,252,987 ) эдем ӹлен.
Мытык нер
Мытык нер - Якшар Йыл вел Ӱл Солаволкы сола лишнӹш карем.
Оклахома-Сити
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Оклахома
Мытык нер
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Мытык яр
Мытык яр - Эмӓн вел Пальтикӓнӓнгӹр сола лишнӹш йырлан.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Шаркикараагач
Шаркикараагач (турокла Şarkikaraağaç ) — Турцин, ирвел Ыспарта илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.992 (пӱэргӹ: 14.108; ӹдӹрӓмӓш: 14.884) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «шарки» ('ирвел') дон «Караагач» ('хала лӹм') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Малуку кугижӓ попугай
Малуку кугижӓ попугай тенгеок Амбоин кугижӓ попугай (Alisterus amboinensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезин Вадывел У Гвинейиштӹ дон Малуку ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кугижӓ попугай. Кытшы 35–40 см лин кердеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Маргарита косир лори
Маргарита косир лори (Charmosyna margarethae) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней (Бугенвиль) дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18–20 см, нелӹцшӹ 40–60 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Сегед
Се́гед (Szeged) — хала Венгрин кечывӓлвелнӹжӹ. Чонград административ покшалын, медьен вуйхалажы. Ӹлӹзӹ шот — 162 889 эдем (2005), тидӹ шотшы доно Венгрин 4-шӹ халажы. Хала вашт Тиса йоген эртӓ.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓ
Категори:Венгри халавлӓ
Мӓмӹке
Мӓмӹке (деревня Мямикеев) ― Изи Йынгы вургымла монгырышты вӓрлӓнӓ. Картук якте 1 уштыш. Сола лишнӹ техень карем дон лидӹвлӓ улы: Еропи карем, Кӹне карем, Кужылидӹ карем, Тореш карем. Сола лӹм ти вӓрӹш пӹтӓришӹ ӹлӓш толшы мары лӹм (Мӓмӹк) гӹц лин.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1898-шӹ ин солашты кӹрпӹц часовня ылын. 1931-шӹ ин сола халык ОГПУ лӹмӓн колхозым ӹштен. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы Константин Егорович Ефремов ылын. Кого Вырсы фронтышты сола гӹц 19 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц 10 эдем колен, а ӹндекшӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовойвлӓ Фока Алексеевич Балдаев, Иван Егорович Долгов, сержант Поликарп Алексеевич Мямикеев дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и — 9 кудывичӹ;
1859-шӹ и — 6 кудывичӹ (22 пӱэргӹ, 18 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 12 кудывичӹ (20 пӱэргӹ, 16 ӹдӹрӓмӓш);
1923-шӹ и — 19 кудывичӹ, 102 эдем;
2001-шӹ и — 20 кудывичӹ, 59 эдем (27 пӱэргӹ, 32 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Австралази
Австралази (англла Australasia) — Шӹпӓн океанын кечӹвӓл-вадывелнӹштӹ ошмаотывлӓ дӓ Океани регионын лӹвӓл регионжы.
Кугижӓнӹшвлӓжӹ
Категори:Океани
1019 и
1019 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Теллур
Теллур (Tellurium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 52 атом номерӓн. Te символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Меек косир лори
Меек косир лори (Charmosyna meeki) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвиней (Бугенвиль) дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 16 см, нелӹцшӹ 23–32 г якте шоэш.
Лӹмжӹм англи натуралист Алберт Стьюарт Мик (Albert Stewart Meek, 1871–1943) лӹмеш пумы.
Категори:Попугайвлӓ
Мычай лык
Мычай лык - Пайскырык вел  Актусолаштыш лык.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Печ (Венгри хала)
Категори:Венгри халавлӓ
1020 и
1020 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Марутеа
Марутеа тенгеок Марутеа Суд (французла Marutea Sud) — Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 14 км². 2012-шы ин тӹштӹ 178 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Шӹпӓн океан
Шӹпӓн океан (Pacific Ocean) — Мӱлӓндӹн сек кого океанжы. Шӹпӓн океан сирӹштӹ Америка, Ази дӓ Австрали континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 165.25 миллион км².
1021 и
1021 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Шукы корнан косир лори
Шукы корнан косир лори (Charmosyna multistriata) — Psittaculidae йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 40 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
1022 и
1022 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Пӧчӹж
Пӧчӹж (Vaccinium; алыкмарла пӧчыж) — Ericaceae йыхыш пырышы Йыдпел полушариштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ форман кӹцкӹӓн кушкышвлӓ. Цилӓжӹ 450–500 тӹрлӹ пӧчӹж улы. Кӱкшӹцшӹ 10–30 см лин кердеш.
Изивӧчӹжвлӓ
Категори:Пӧчӹжвлӓ
Геррозавр йишвлӓ
Геррозавр йишвлӓ (Gerrhosauridae) — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ геррозавр улы.
Оклахома
Оклахома (англла Oklahoma ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 181,195 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3,751,351 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Оклахома кымдецшӹ доно 20-шы дӓ ӹлӹзӹ шот доно 27-шӹ ылеш. Штат статусым Оклахомалан 16 ноябрьын 1907 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 46-шы ылын. Штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Оклахома-Сити.
Пальма косир лори
Пальма косир лори (Charmosyna palmarum) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Соломон дӓ Вануату ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 17 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Мӹрзӓк куп
Мӹрзӓк куп - Кӹлемар кымдемыштӹш  Йӱксӓр вел Изи Йӓнчӓ дон Кого Йӓнчӓ солавла лоштыш куп.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ
1023 и
1023 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Иод
Иод (Iodum) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 53 атом номерӓн. I символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Дьӧр
Категори:Венгри халавлӓ
1024 и
1024 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Ялвач
Ялвач (турокла Yalvaç ) — Турцин, йыдвел Ыспарта илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.992 (пӱэргӹ: 14.108; ӹдӹрӓмӓш: 14.884) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йыд шӓкшӓльӹ йишвлӓ
Йыд шӓкшӓльӹ йишвлӓ (Xantusiidae) — сцинк ганьывлӓн группыш пырышы Йыдпел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ йыд шӓкшӓльӹ улы.
Ксенон
Категори:Хими элементвлӓ
Матуреивавао
Матуреивавао (французла Matureivavao) — Шӹпӓн океанышты ӹлӹдӹмӹ Гамбье ошмаотывлӓ дон Актеон ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 2,5 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Гамбье ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Самоа аплонис
Самоа аплонис (Aplonis atrifusca) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Америка Самоа дӓ Самоа ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Келегарем
Келегарем (деревня Сидуково) — Изи Йынгы (ӓнгӹр) вургымла велнӹ вӓрлӓнӓ. Картук якте пел уштыш. Сола лишнӹ техень карем дон лидӹвлӓ улы: Петрам карем, Олмаву сир, Окша карем, Тютю лидӹ, Опан карем, Мыртекнер. Сола лӹм тӹдӹлӓн тӹнгӓлтӹшӹм пиштӹшӹ мары лӹм (Келе)дӓ «карем» (овраг) шамаквлӓ гӹц лин.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. Ӹдӹрӓмӓшвлӓ ӹштӹ дон вочыгачым ӹштенӹт. 1913-шы ин солашты кок мардеш вӓкш ылын. 1921-шӹ ин лыдмы пӧрт пӓшӓм ӹштен. 1930-шы ин сола халык «Агроном» лӹмӓн колхозым ӹштен. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы Ефим Семёнович Белопасов ылын. Кого Вырсышты ти сола гӹц 27 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц луаткуд эдем колен, а луатиктӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовойвлӓ Федот Яковлевич Белопасов, Иван Николаевич Серебряков, Павел Герасимович Сиваев дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и — 5 кудывичӹ;
1859-шӹ и — 10 кудывичӹ, 50 эдем (22 пӱэргӹ, 28 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 12 кудывичӹ (36 пӱэргӹ, 40 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 13 кудывичӹ, 82 эдем;
1919-шӹ и — 12 кудывичӹ, 94 эдем (53 пӱэргӹ, 41 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 95 эдем;
1929-шӹ и — 20 кудывичӹ, 111 эдем (55 пӱэргӹ, 56 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и — 21 кудывичӹ, 65 эдем (31 пӱэргӹ, 34 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1025 и
1025 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Папуа косир лори
Папуа косир лори (Charmosyna papou) — Psittaculidae йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 17 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Якшар шылдыран попугайвлӓ
Якшар шылдыран попугайвлӓ (Aprosmictus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонези, Папуа-У Гвиней дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ якшар шылдыран попугай улы. Кытшы 32 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 120–210 г якте лин кердеш.
Таиаро
Таиаро (французла Taiaro) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Тявӓк
Тявӓк (деревня Тебяково) — Цикмӓ-Яштуга когогорны лишнӹ вӓрлӓнӓ. Эмӓн якте 3 уштыш. Сола лӹм тӹдӹлӓн тӹнгӓлтӹшӹм пиштӹшӹ эдем лӹм доно кӹлдӓлтӹн.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1795-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1929-шӹ ин Тявӓк халык «Пӓшӓ» лӹмӓн колхозым ӹштен. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы К.С.Роюков ылын. Кого Вырсы фронтышты сола гӹц 12 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц 7 эдемжӹ колен, а вӹзӹтӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: сержант Герман Степанович Роюков, мл. сержант Порфирий Никифорович Армянов дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и — 5 кудывичӹ;
1897-шӹ и — 12 кудывичӹ (29 пӱэргӹ, 34 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 13 кудывичӹ, 86 эдем;
1919-шӹ и — 15 кудывичӹ, 78 эдем (36 пӱэргӹ, 42 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 58 эдем;
1929-шӹ и — 13 кудывичӹ, 72 эдем (32 пӱэргӹ, 40 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и — 11 кудывичӹ, 27 эдем (12 пӱэргӹ, 15 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1026 и
1026 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Гӧнен (Балыкесир)
Гӧнен (турокла Gönen) — Турцин, йыдвел Балыкесир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 73.005 (пӱэргӹ: 36.028; ӹдӹрӓмӓш: 36.977) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ородышуды
Ородышуды тенгеок тыманалӹпӹшуды (Hyoscyamus niger; алыкмарла орадышудо, пӱйшудо, пӱйшукшшудо, шукшшудо) — Solanaceae йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кокиӓш шудыла кушкыш. Кӱкшӹцшӹ 20–115 см лин кердеш.
Категори:Кушкышвлӓ
Лалапаша
Лалапаша (турокла Lalapaşa ) — Турцин, йыдвел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.997 (пӱэргӹ: 4.116; ӹдӹрӓмӓш: 3.881) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ осман турок «Лала Шахин Паша» ('1330 — 1382' ) шамак гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мӹрзӓнӓй
Мӹрзӓнӓй - Картук вел сола. Картукыш 0,2 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 110 эдем ӹлен.
Йӓктерлӓ
Йӓктерлӓ (деревня Сосновка) ― Изи Йынгы ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнен. 1975-шӹ ин, остатка вӹц кудывичӹ гӹц халык Октябрьскийӹш ӹлӓш ванжымыкы, сола пӹтен. Сола лӹм «йӓктерлӓ» (сосняк) шамак гӹц лин.
Истори
Сола гишӓн пӹтӓришӹ гӓнӓ 1659-шӹ ин пӓлдӹртен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1911-шӹ ин Йӓктерлӓштӹ тӹнгӓлтӹш земский учильище пачылтын. 1914-шӹ ин тӹштӹ 36 тетя тыменьӹн. Тымдышы Антонина Рождественская ылын. 1921-шӹ ин лыдмы пӧрт дӓ тӹнгӓлтӹш школ пӓшӓм ӹштенӹт.
Ӹлӹзӹ шот
1678-шӹ и — 3 кудывичӹ (24 пӱэргӹ);
1717-шӹ и — 4 кудывичӹ (20 пӱэргӹ);
1795-шӹ и — 34 кудывичӹ (40 пӱэргӹ, 85 ӹдӹрӓмӓш);
1859-шӹ и — 30 кудывичӹ (79 пӱэргӹ, 83 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 29 кудывичӹ (110 пӱэргӹ, 70 ӹдӹрӓмӓш);
1919-шӹ и — 35 кудывичӹ, 211 эдем (103 пӱэргӹ, 108 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 186 эдем;
1929-шӹ и — 41 кудывичӹ, 200 эдем;
1952-шӹ и — 24 кудывичӹ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Цезий
Цезий (Caesium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 55 атом номерӓн. Cs символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Такуме
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Якшар ӧрдӹжӓн косир лори
Якшар ӧрдӹжӓн косир лори (Charmosyna placentis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвиней дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 38–48 г якте шоэш.
1028 и
1028 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Якшар ӧрдӹжӓн косир лори
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ньиредьхаза
Ньиредьхаза (Nyíregyháza) — Венгрин йыдпел-ирвелнӹжӹ, Сабольч-Сатмар-Берег медьежӹ. Ылӹзӹ шот: 116 899 эдем (2005). = Шӱмбел-тӓнг халавлӓ =
Категори:Венгри халавлӓ
Барий
Барий (Barium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 56 атом номерӓн. Ba символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
1029 и
1029 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Якшар шылдыран попугай
Якшар шылдыран попугай (Aprosmictus erythropterus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Австралиштӹ дон Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 32 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 120–210 г якте лин кердеш.
Орегон
Штатын сек кого халавлӓжӹ
{| class="wikitable" width=250 ! colspan=2 |
Яргата цӹреӓн аплонис
Яргата цӹреӓн аплонис (Aplonis metallica) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Гвиней (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) дон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Аплонисвлӓ
1030 и
1030 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Мӹрзӓнӓй карем
Мӹрзӓнӓй карем - Когосола вел Йынгы Парнингӓш сола лишнӹш карем.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Сӱльоглу
Сӱльоглу (турокла Süloğlu ) — Турцин, йыд-ирвел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.485 (пӱэргӹ: 2.274; ӹдӹрӓмӓш: 2.211) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1031 и
1031 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Таханеа
Таханеа (французла Tahanea) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 7,70 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Шӧртньӹ корнан косир лори
Шӧртньӹ корнан косир лори (Charmosyna pulchella) — Psittaculidae йиш группыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см, нелӹцшӹ 24–34 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
1033 и
1033 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Тимор якшар шылдыран попугай
Тимор якшар шылдыран попугай (Aprosmictus jonquillaceus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ дон Ирвел Тиморышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Наеждӹ пичӹ
Наеждӹ пичӹ - Шур вел Якшар Май солашты пичӹ вӓр.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Лантан
Категори:Хими элементвлӓ
Наеждӹ пичӹ
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
1034 и
1034 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Мӹрзӱш лап
Мӹрзӱш лап - Йоласал вел Аманыр сола доны Кого Йынгы ӓнгӹр лишнӹш лапата.
Нӓлмӹ вӓр
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Алыквлӓ
Япони мушмула
Япони мушмула (Eriobotrya japonica ) — Rosaceae йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Азиштӹ ‎‎дӓ Мӱлӓндӹ лоштыш тангыж Кугижӓнӹвлӓштӹ шӹренок вӓшлиӓлтшӹ шукиӓш изи пушӓнгӹ дон кӹцкӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Туанаке
Туанаке (французла Tuanake) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 6 км².
Сейлем (Орегон)
Сейлем  (англла Salem ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын вуйхалажы дӓ сек кого 3-шы халажы. Халан территорижӹ: 120.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 154,637 эдем ӹлен.
Туанаке
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Сейлем (Орегон)
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Лӧннрот Элиас
Лӧннрот Элиас (финнлӓ Lönnrot Elias, (9-шӹ апрель 1802-шы и - 19-шӹ март 1884-шӹ и) — финн фольклорист, йӹлмӹзӹ, "Калевала" эпосым погышы.
Ажедмӓшвлӓ
Л Л Л
Онгылашлудымывлӓ
Онгылашлудымывлӓ тенгеок онгылашлудымы колвлӓ (Agnatha; алыкмарла оҥылашлудымо-влак) — тупӹрдӓн группыш пырышы, онгылашлудымы, кол гань сӱмӓн вӹд йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 120 тӹрлӹ онгылашлудымы кол улы.
Онгылашлудымывлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – ихтиологи.
У Гвиней
Категори:Ошмаотывлӓ Категори:Индонези Категори:Папуа — У Гвиней
Церий
Категори:Хими элементвлӓ
Лӱлпӹ
Лӱлпӹ (Alnus) — куги йыхыш пырышы пушӓнгӹ аль тӹшкӓ. Цилӓжӹ 30 нӓрӹ тӹрлӹ лӱлпӹ йиш улы.
Этмиолгижы доно финн-угр йӹлмӹвлӓн важ гӹц ылеш. Финнлӓ: "leppä", эстонла: "lepp".
Л
Монне, Жан
Жан Омер Мари Габриель Монне (фр. Jean Omer Marie Gabriel Monnet), (9.11.1888). Шачмы вӓржӹ Коньяк хала, Шаранта, Франци — (Колен 16.3.1979), (Колымы вӓржӹ Париж), Франци) — француз бизнесмен, кугижӓнӹш йенг.
Европа Ушемымӹштӹмӓштӹ пиш кого рольым мадын.
Европа Ушемлӓн шачаш манын коклышы курымын эртӹшӹ кок кого вырсы инспирацим пуэнӹт. Кӹзӹтшӹ Унионым (Ушемӹм) ынгылаш манын, тидӹм пӓлӓш уты агыл. Седӹндонат шайыштмашнам коньякым выжалышы фабрикант француз Жан Монне (Jean Monne) гӹц тӹнгӓлӹнӓ, кыды ӹшке жепӓш Европым яжон пӓлен, шӱмжӹ вашт яратен дӓ шукы сӓндӓлӹкӹштӹ каштын шоктен.
= Тӱнымбалныш Пӹтӓриш вырсы дӓ Монне =
Монне пӹтӓри Францин, вара Кого Британин парвительствыжы докы кыце ыш доно киндӹ дон вес керӓл продуктывлӓм нӓлмӹлӓ, ядмаш доно лӓктӹн. Пӹтӓрижӹ гӹнь, Монне вӹкӹ пиш когон ӹнянӹде анженӹт, но шотлен лыкмыкышты, лачокшымат тӹдӹ делам попымыжым ынгылнеӹт дӓ тидӹ паштек Монне киндӹ дӓ провизи нӓлмӓшӹм Лондонышты вӓрлӓнӹшӹ конторыжы гач координируяш тӹнгӓлеш.
Тӱнымбалныш Пӹтӓриш вырсы «урам!» саслен-саслен тӹнгӓлӓлтӹн, тӹ салтаквлӓлӓн, кыдывлӓ Äтямӱлӓндӹн лӹмнержӹ верц кредӓлӓш маршируенӹт, мактымы шаявлӓм шукым попенӹт. Но махань сӹрӓн, лачокшымат, вырсы ылын дӓ маняр шукы ойхым тӹдӹ канден — тидӹм ынгылен шомыкышты, Европын гражданвлӓжӹ вырсы вӹкӓт анжалтышыштым вашталтенӹт.
Кыце толшашышты Европышты кредӓлдеок, вырсывлӓдеок ӹлӓш лиэш, тидӹ гишӓн тӹнӓм Жан Монне веле агыл шанен. Халыквлӓлоштыш иквӓреш пӓшӓм ӹштӹшӹ орган 1920-шы ин Женевын Халыквлӓн Ушемӹм ӹштен, кышты Жан Моннелӓн Генеральный секретарьын палшыкалышын должностьым пуэнӹт. Халыквлӓ лошты хытырен дӓ иквӓреш пӓшӓм ӹштен, вырсывлӓ докы нӓнгешӹ конфликтвлӓм решӓш лиэш манын Халыквлӓн Ушем шанен. Кыце пӓленӓ, ти шотышты пурым шанышы Ушем, задачыжым ӹштен кердде дӓ 1939-шӹ у вырсы тӹнгӓлӓлтӹн.
Категори:Франци персоналивлӓ Категори:Франци политиквлӓ Категори:Политиквлӓ
1035 и
1035 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1036 и
1036 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Шӹм ыражан кол
Шӹм ыражан кол (Lampetra planeri; алыкмарла шымрожангол) — шӹм ыражан колвлӓн йиш группыш пырышы Европышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы онгылашлудымы кол. Кытшы 12–14 см лин кердеш.
Категори:Онгылашлудымывлӓ
Хавса
Хавса (турокла Havsa ) — Турцин, йыд-ирвел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 21.556 (пӱэргӹ: 10.758; ӹдӹрӓмӓш: 10.798) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1037 и
1037 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Хараики
Хараики (французла Haraiki) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 4 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
Празеодим
Празеодим (Praseodymium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 59 атом номерӓн. Pr символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Портленд (Орегон)
Портленд  (англла Portland ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 376.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 583,776 (метропол: 2,226,009 ) эдем ӹлен.
Шӱмбел-тӓнг халавлӓжӹ
Категори:Орегон
1038 и
1038 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Лукьянов, Василий Леонтьевич
Василий Леонтьевич Лукьянов (20 февраль, 1861 и, Атьсола – 01 октябрь, 1940, Йоласал) – кырык мары халыклан сотым намалшы, литератор. =Биографижӹ= В. Л. Лукьянов Шурдӹнгӹштӹ нӹл классан уезд училищем тымень пӹтӓрен, кыды паштек Микрӓкӹштӹ шукердӹ агыл пачылтшы нӹл классан школышты тӹмден. Тӹды –пӹтӓриш кырык мары артньык А. В. Григорьевӹн ӓтяжӹ доно пӓлӹмӹ ылын, кыды гач Йӱрнӹштӹш революционер К. И. Касаткин доно пӓлӹмӹ лин дӓ тенге революци пӓшӓшкӹ пижӹн. Халык лошты махань-шон листовкывлӓм шӓрен сӓрненӹт, дӓ ти листовкывлӓжӹ кырык марла ылыныт. Кугижӓ кӹл тӹдӹ паштек цартакын вӓнген дӓ пӓшӓш пыртыде. Лач Октябрь революци паштек веле тымдымы пӓшӓш тӹдӹм нӓлӹнӹт. Лукьянов тествлӓжӹм рушла веле агыл, марлаат сирен. Сирӹмӹжӹ логӹц Акпарс гишӓн легендыжы айыртемӓлтеш. Тенгеок кырык марын пӹтӓриш тымдышы ӹдӹрӓмӓш Прасковья Васильевна Кириллова гишӓн ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓжӹ интересӹм понгыжтарат. Кырык сирӹштӹ Лукьяноввлӓн йыхышты кымдан пӓлӹмӹ ылеш.
Л Л Л
Сарикӓ сӹнзӓӓн аплонис
Сарикӓ сӹнзӓӓн аплонис (Aplonis mystacea) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш У Гвиней ошмаотышты (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис.
Категори:Аплонисвлӓ
Якшар пандашан косир лори
Якшар пандашан косир лори (Charmosyna rubrigularis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Британи, У Ирланди, У Ганновер дӓ Папуа-У Гвинейин Каркар ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 17 см, нелӹцшӹ 33–40 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Мырышы аплонис
Мырышы аплонис (Aplonis cantoroides) — шӹнгӹртӹш йишвлӓн йыхыш Бисмарк, Адмиралти дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ аплонис. Кытшы 20 якте шоэш.
Категори:Аплонисвлӓ
Амасра
Амасра (турокла Amasra ) — Турцин, йыдвел Бартын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 15.641 (пӱэргӹ: 7.673; ӹдӹрӓмӓш: 7.968) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1039 и
1039 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Шӹм ыражан колвлӓ
Шӹм ыражан кол йишвлӓ (Petromyzontidae) — шӹм ыражан кол ганьывлӓн группыш пырышы йӓр-йогы дӓ тангыж вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ колвлӓ.
Классификацижӹ
Категори:Онгылашлудымывлӓ
1040 и
1040 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Болоньӓсир
Болонихӓ (рушла деревня Болониха) ― Изи Йынгы ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Октябрьский якте 3 уштыш. Сола лӹм «Болона» (нарост на дереве) мыскылымы фамили доно кӹлдӓлтӹн.
Грешам (Орегон)
Грешам  (англла Gresham ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 4-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 57.6 км². 2010-шы ин тӹштӹ 105,594 (метропол: 2,241,841 ) эдем ӹлен.
Болоньӓсир
Ӹлӹзӹ шот
1646-шы и — 7 кудывичӹ (11 пӱэргӹ);
1717-шӹ и — 7 кудывичӹ (47 пӱэргӹ, 48 ӹдӹрӓмӓш);
Вильгельмина косир лори
Вильгельмина косир лори (Charmosyna wilhelminae) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней (Индонези дӓ Папуа-У Гвиней) ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 13 см, нелӹцшӹ 20 г якте шоэш.
Болоньӓсир
Ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ и — 43 кудывичӹ (101 пӱэргӹ, 134 ӹдӹрӓмӓш);
Вильгельмина косир лори
Категори:Попугайвлӓ
Болоньӓсир
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 46 кудывичӹ (105 пӱэргӹ, 121 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 50 кудывичӹ (130 пӱэргӹ, 140 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 53 кудывичӹ, 247 эдем;
1919-шӹ и — 60 кудывичӹ, 290 эдем (128 пӱэргӹ, 162 ӹдӹрӓмӓш);
1929-шӹ и — 71 кудывичӹ, 314 эдем;
1940-шӹ и — 79 кудывичӹ, 358 эдем;
2001-шӹ и — 67 кудывичӹ, 75 эдем (37 пӱэргӹ, 38 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Мадонна (мырызы)
Мадонна — лачокла лӹмжӹ Madonna Louise Veronica Ciccone (ш. 16 август 1958 Бэй Сити, Мичиган, Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ) — поп мырызы, танцуйышы, продюсер, тетя сирӹзӹ дӓ актриса. Коклы и гӹц шукырак поп культурын идолжы. Ӹшкеирониӓн дӓ ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓм тӹкӓлшӹ мырызы семӹнь пӓлӹмӹ. Кынамжы папрацци прессымат критикуя, седӹндонат пресса тӹдӹм пишок вӓнгӓа.
Категори:Музыкантвлӓ
Неодим
Неодим (Neodymium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 60 атом номерӓн. Nd символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Паян попугай
Паян попугай (Polytelis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ паян попугай улы. Кытшы 34–46 см лин кердеш. Нелӹцшӹ 110–120 г якте лин кердеш.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Хити
Хити (французла Hiti) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 3 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
1041 и
1041 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Юджин (Орегон)
Юджин  (англла Eugene ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 105 км². 2010-шы ин тӹштӹ 156,185 (метропол: 351,715 ) эдем ӹлен.
Категори:Орегон
1042 и
1042 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Инди океан
Инди океан — Мӱлӓндӹн сек кого кымшы океанжы. Инди океан сирӹштӹ Африка, Ази дӓ Австрали континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 76,17 миллион км².
Прометий
Категори:Хими элементвлӓ
Узункӧпрӱ
Узункӧпрӱ (турокла Uzunköprü ) — Турцин, ирвел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 69.478 (пӱэргӹ: 34.909; ӹдӹрӓмӓш: 34.569) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «узун» ('кужы') дон «кӧпрӱ» ('кӹвер') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Куруджашиле
Куруджашиле (турокла Kurucaşile ) — Турцин, йыдвел Бартын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.657 (пӱэргӹ: 3.744; ӹдӹрӓмӓш: 3.913) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
У Каледони косир лори
У Каледони косир лори (Charmosyna diadema) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы У Каледоништӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18–19 см якте шоэш.
Реитору
Реитору (французла Reitoru) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 1,39 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
У Каледони косир лори
Категори:Попугайвлӓ
Гавреньӓсир
Гавренихӓ (деревня Гаврениха) ― Изи Йынгы ӓнгӹрӹн вургымла сирӹштӹжӹ вӓрлӓнӓ. Октябрьский гӹц 1 уштыш. Сола лӹм «Гаврень»/»Гавриил» руш пӱэргӹ лӹм гӹц лин.
Истори
Сола XVII курымын шачын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1921-шӹ ин Гавренихӓштӹ тӹнгӓлтӹш школ дӓ лыдмы пӧрт пӓшӓм ӹштенӹт. 1922-шы ин мардеж вӓкш ылын. 1930-шы ин солашты «Факел» лӹмӓн колхозым ӹштенӹт. Кого Вырсышты ти сола гӹц 40 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц луатӹднекшӹнжӹ коленӹт, а коклы иктӹнжӹ токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовой Михаил Степанович Васин, сержант Галина Михайловна Громова, рядовой Петр Лукьянович Гурьянов дӓ молат. 1973-1974-шӹ тыменьмӹ ин Гавренихӓ тӹнгӓлтӹш школышты 6 тетя пӓлӹмӓшӹм поген.
Ӹлӹзӹ шот
1646-шӹ и — 4 кудывичӹ (9 пӱэргӹ);
1795-шӹ и — 20 кудывичӹ (48 пӱэргӹ, 48 ӹдӹрӓмӓш);
1859-шӹ и — 24 кудывичӹ (58 пӱэргӹ, 75 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 24 кудывичӹ (71 пӱэргӹ, 70 ӹдӹрӓмӓш);
1915-шӹ и — 26 кудывичӹ, 151 эдем;
1919-шӹ и — 28 кудывичӹ, 170 эдем (82 пӱэргӹ, 88 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 161 эдем;
1929-шӹ и — 40 кудывичӹ, 188 эдем;
2001-шӹ и — 29 кудывичӹ (20 пӧртшӹ охыр), 16 эдем (4 пӱэргӹ, 12 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Мадрид
Мадрид (Madrid) — Испани Кугижӓ кымдемӹн вуйхалажы. Испанин сек кого халажы, техень лӹмӓнок провинцин вуйхалажат ылеш, кыды Ареа-Метрополитана лӹм доно пӓлӹ. Индустрин, политикын дӓ культурын кого ӹрдӹжӹ. Мадридыштӹ 3,213 мил. ӹлӹзӹ (2008).
Категори:Испани М М М М
Цартак
Цартак (деревня Пепкино) ― Изи Йынгын тура вургымла монгырыштыжы вӓрлӓнӓ. Картук гӹц 3 уштыш. Солам келгӹ карем Кого дӓ Изи сиреш пайыла. Сола покшалны кӱ часовня шалга. Цартак лишнӹ техень карем дон лидӹвлӓ улы: Лидӹ вуй, Пытивичӹ, Крикӓнсир, Туаткал карем, Тетя карем, Роман пичӹ, Ваштар карем, Лото карем, Ивок карем, Марьи карем, Митри карем, Ӓпшӓткуды нер, Лудырак карем, Ондрок ныр, Вати карем, Кож карем, Ышкал карем, Тошты вӓр, Ӱэ карем, Кукшар вуй. 1930-шы ивлӓн тӹнгӓлтӹш якте сола лишнӹ «Кугилӓн сирем» дӓ «Кого сир» цоклымы вӓрвлӓ ылыныт, тенгеок «Ошкы доныш вӹдваж» лӹмӓн вӹдсӹнзӓ. Сола лӹм ти вӓреш пӹтӓришӹ пӧртӹм чангышы мары лӹм гӹц лин.
Истори
Пӹтӓришӹ гӓнӓ сола гишӓн 1859-шӹ ин сирен кодымы ылын. Сола халык первишен мӱлӓндӹ пӓшӓм ӹштен, вольыкым урден. 1893-шы ин солашты мардеж вӓкш дӓ вӹд вӓкш, кӹрпӹц завод ылыныт. Цартакышты цепошкам ӹштӹшӹ мастарвлӓӓт ылыныт. 1921-шӹ ин лыдмы пӧрт пӓшӓм ӹштен. 1930-шы ин Цартакышты «Социализмышкы корны» лӹмӓн колхозым ӹштӹмӹ. Тӹдӹн пӹтӓришӹ вуйлатышыжы Парфен Ермолаевич Илдаркин ылын. Ти сола гӹц Кого Вырсышты 41 эдем кредӓлӹн, нӹнӹ логӹц коклы иктӹнжӹ коленӹт, а коклы эдем токышты пӧртӹлӹнӹт. Тидӹ: рядовой Григорий Фёдорович Демидов, Дмитрий Васильевич Фёдоров дӓ молат.
Ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ и — 23 кудывичӹ (62 пӱэргӹ, 76 ӹдӹрӓмӓш);
1897-шӹ и — 32 кудывичӹ, 143 эдем (67 пӱэргӹ, 76 ӹдӹрӓмӓш);
1919-шӹ и — 35 кудывичӹ, 180 эдем (94 пӱэргӹ, 86 ӹдӹрӓмӓш);
1925-шӹ и — 146 эдем;
1929-шӹ и — 38 кудывичӹ, 167 эдем (87 пӱэргӹ, 80 ӹдӹрӓмӓш);
2001-шӹ и — 30 кудывичӹ, 82 эдем (35 пӱэргӹ, 47 ӹдӹрӓмӓш).
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1043 и
1043 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
1044 и
1044 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Атланти океан
Атланти океан (англла Atlantic Ocean) — Мӱлӓндӹн сек кого кокшы океанжы. Атланти океан сирӹштӹ Европа, Африка дӓ Америка континентвлӓ вӓрлӓнӓт. Кымдецшӹ 91,6 миллион км².
Хиллсборо (Орегон)
Хиллсборо  (англла Hillsboro ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 5-шӹ халажы. Халан территорижӹ: 59.96 км². 2010-шы ин тӹштӹ 91,611 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Якшар логерӓн косир лори
Якшар логерӓн косир лори (Charmosyna amabilis) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Фиджиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ лори попугай. Кытшы 18 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Кайыц
Кайыц — вес лӹмжӹ (вӓшкӹзӹ) вӹцкӹж материалым пӹчкедӹмӹ пӓшӓм ӹштӹмы инструмент. Шӹренжок тидӹм пумагам, картоным, текстиль материалым пӹчкедӹмӹ годым кычылтыт. Тидӹ гӹц пасна пӹтӓртӹш жепӹн кайыцым кухня пӓшӓм ӹштӹмӹ годымат, салат ӹлӹшташвлӓм, ыжар лукым дӓ вес пышкыды продуктывлӓм тыгыдемдӹмӹ годым кычылтыт.
Донгхой
Донгхой (арабла Đồng Hới ) — Вьетнам халажы дӓ Куангбинь Логон регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 108 000 эдем ӹлен.
Категори:Вьетнам
Самарий
Самарий (Samarium) — хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 62 атом номерӓн. Sm символ доно анжыкталтеш.
Категори:Хими элементвлӓ
Май
Май (латинлӓ: Majus) — Григориан календарьын вӹзӹмшӹ тӹлзӹжӹ. Лӹмжӹ Майя Йымытар гӹц толеш. 31 ик кечӓн.
Текокота
Текокота (французла Tekokota) — ӹлӹдӹмӹ Туамоту ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ. Кымдецшӹ 0,9 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Туамоту Категори:Ошмаотывлӓ
1046 и
1046 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Буру косир лори
Категори:Попугайвлӓ
Бивертон
Бивертон (англла Beaverton ) — Америкын ушымы штатвлӓн Орегон штатын сек кого 6-шы халажы. Халан территорижӹ: 42.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 89,803 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Орегон
Мерич
Мерич (турокла Meriç ) — Турцин, вадывел Эдирне илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.504 (пӱэргӹ: 8.357; ӹдӹрӓмӓш: 8.147) эдем ӹлен.
1047 и
1047 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Мерич
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ракет пачан попугай
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Якшар Май
Якшар Май, тенгеок Красный Май - Шур вел сола. Солалан 1927-шӹ ин негӹцӹм пиштӹмӹ. Шывашар - Москва шоссе якте 5 уштыш. Макарсир якте 16 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 65 эдем ӹлен.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Бисмарк ошмаотывлӓ
Бисмарк ошмаотывлӓ (англла Bismarck Archipelago) — вадывел Шӹпӓн океанышты Папуа-У Гвиней кугижӓнӹшӹн ошмаотывлӓжӹ. Территорижӹ 49 700 км².
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Папуа — У Гвиней Категори:Ошмаотывлӓ
Океан
Океан (англла ocean) — континентвлӓ лошты вӓрлӓнӹшӹ Мӱлӓндӹн сек кого вӹд объектжы. Океанвлӓ тангыж гӹц когорак улы. Кӹзӹт цилӓжӹ вӹзӹт океан пӓлӹ. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ сек кого океанеш Шӹпӓн океан шотлалтеш.
Улус
Улус (турокла Ulus ) — Турцин, ирвел Бартын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.458 (пӱэргӹ: 11.785; ӹдӹрӓмӓш: 12.673) эдем ӹлен.
Европий
Категори:Хими элементвлӓ
Улус
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1048 и
1048 и — XI курымын ижӹ. Категори:XI курымКатегори:Ивлӓ
Куплагы
Куплагывлӓ, шӹнгӹртӹш гӹц изирӓк ылыт. Кытшы 17–20 см, озыжын шылдыржы 9,2–10,1, ӓвӓжӹн шылдыржы 8,2–9,1 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 25–30 см, нелӹцшӹ 50–85 г якте шоэш.
Пӹжӓшӹштӹ 3-6 мыны якте лин
Норвегин национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Куплагывлӓ
Луйк, Вийви
Вийви Луйк — эстон ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ. 6-шы ноябрьын 1946-шы ин Вильянди хала лишнӹ шачын.
Вийви Луйкын «Шӹмшӹ тыр шошым» романжы
Тиштӹ автор гишӓн сирӓш ана тӹнгӓл, кыце дӓ кынам тӹдӹ сирӓш тӹнгӓлӹн- тидӹм лыдшы эртӹш ин Таллиннӹштӹ лӓкшӹ Эндел Ниркӹн «Эстон сӹлнӹшая» лӹмӓн книгӓ гӹц пӓлен нӓлӹн кердеш. Ти книгӓ кырык марла лӓктӹн.
«Шӹмшӹ тыр шошым» Вийви Луйкын сек яжо романешӹжӹ шотлалтеш. Кыце ти романым лыдмыла дӓ кыце ынгылымыла? Лӹмӹнок кырык мары лыдшылан, кыды текстӹн корнывлӓ шайык шӹлтен шӹндӹмӹ шанымашвлӓ докы эче тымень шоде. Тенге келесӹмӹлӓнем, шотеш пиштӹмӹ лыдшы ит йӓтлӹ. Лачокшымок келесӓш гӹньӹ, техень пӓшӓвлӓ пӹтӓртӹш жепӹн веле сӹлнӹшаяштына каяш тӹнгӓлӹнӹт.
Анжална, «проклинайымы, шуэн кодымы, кредӓлмӹ паштек нӓлмӹ мӱлӓндӹ анзылнем киэн» фразым. Проклинайымы (вырсен кодымы), шуэн кодымы- ти шамак тӹ эстонвлӓн ышма гӹц лӓктӹн кердӹн, кыдывлӓ 1944-шӹ ин туан мӱлӓндӹштӹм шуэн коден, вес сӓндӓлӹквлӓш лӓктӹн кенӹт. «Кредӓлмӹ паштек нӓлмӹ»- тидӓт, жепӹм анжалаш гӹнь, тӹ инок лиӓлтӹн, якшар арми дон оккупируйымы мӱлӓндӹм тидӹ анжыкта. Тенге гӹнят, цӹгӓквлӓ сойток чонгештӹлӹт. Цӹгӓк- эстон халыкын символжы, эстонвлӓн сек яратымы кекӹштӹ. Цӹгӓкӹн символжы эстон сӹлнӹшаяшты ЬИЬ-шӹ курымын сирӹшӹ поэтесса Лидиа Койдулан лыдышвлӓштӹжок вӓшлиӓлтеш. Ти кекӹн символжым вес авторвлӓӓт ӹшке пӓшӓвлӓштӹштӹ кычылтыныт. Шамаклан, поэтесса Дебора Вааранди вырсы паштекшӹ Эстонижӹ гишӓн сирен, «цӹгӓквлӓӓт пӹжӓшӹм угӹц опташ тӹнгӓлӹнӹт» пӓлдӹртӓ.
В. Луйкын романыштыжы «Цӹгӓквлӓ шимӹвлӓ ылыныт дӓ нӹнӹ шайылны ылшы пӹлгом пӹтӹдӹмӹ дӓ курымаш.» шанымашым ынгылаш манын, Эстонин тистӹжӹн (флагшын) цӹрежӹм пӓлӹмӹлӓ. Ошы, шимӹ, симсӹ триколор-техень ылеш Эстонин тистӹжӹ. Ошы- эстон халык, шимӹ- халыкын мӱлӓндӹжӹ, симсӹ- курымаш пӹлгом.
«Охоницӓ гӹц ӹштӹмӹ картин»- тидӹ охоницӓ гӹц ӹштӹмӹ ирреальне сӓндӓлӹк, кыды хыть-кынамат пыдырген дӓ шӓпнен кен кердеш. Ти шанымашым поэт Йаан Каплинскин «Мӓ пиш шӹпӹн каштшашлык ылына» (Цикмӓ 1/95) лыдышыжы дон аллюзи семӹнь анжаш лиэш.
Вара эче ик деталь, тидӹжӹ ӹнде изи ӹдӹрӓшӹн реальне ӹлӹмӓш докыжы пишок лишӹл- тидӹжӹ ашкедмӹ корныжы сагаок ылеш: «Ти цевер картинӹн рамжы нуж тӹшкӓвлӓ дон лӱлпер ылын, кыдывлӓ лошты ӹрдӓнг шӹцшӹ пышкылшы кӹртниваштырвлӓ киэнӹт…». Пышкылшы кӹртниваштыр- тидӹ вырсы дӓ тюрмӓ атрибут.
ӹнде шуэн кодымы мӱлӓндӹ-сӓндӓлӹкӹн символвлӓм текстӹштӹ анжалына: «Аравагорны гач ванжымыла ылын, теве, вургымла монгыреш витӓ дон имни левичӹ кодыт, нӹнӹ охыр ылыт, намозым лыкмы агыл, капкавлӓ виш киӓт, кӹтӧм йӱктӹмӹ вӹдсӹнзӓн лап пуражы пыдавлӓ дон пыдален шӹндӹмӹ. Шалахайышты сирень дӓ жасмин тӹшкӓвлӓ вашт ӹлӹмӹ пӧрт кайын. Тӹдӹм тошты пӧрт вӓреш шӹндӹмӹ, йӹржӹ пушӓнгӹвлӓ дон декоративне тӹшкӓвлӓ кушкыныт, кыдывлӓм эче молнамшы хозавлӓок шӹнденӹт, кӱ гӹц ӹштӹм ташкалтышышты им анжыктымы „1939“, той амаса кӹлвлӓ йӹлгӹжӹнӹт, шукиӓш пеледӹшӓн косир йӹрӓнвлӓштӹ самшудывлӓ эче кушкын шоктыделыт, ош флоксвлӓ дӓ турквлӓн ала тигытпеледӹшвлӓ яргатан пеледӹнӹт, а тел макым тӓгӱ-ӓнят капаенӓт кен. Сиреньвлӓ лоштыш шӹнзӹшӹ беседкышты вӓкш кӱ гӹц ӹштӹмӹ стӧл тӓгӱм-ӓнят вычен, тӹдӹн йӹр тӧнгӹлвлӓ шӹнзенӹт. Кудвичӹштӹ, пеледӹш йӹрӓн покшалны, тистӹдӹмӹ флагшток шалген, пӧрт левӓш вӹлнӹ кӹдӹртӹш кӹртниваштырын мычашыжы шӧртньӹн йӹлгӹжӹн. Пӧрт шалген вуйта короп, кӱкшӹ, кӹрӓн, йӹлгӹжшӹ кӹлвлӓ дон.»
Цитатын тӹнгӓлтӹшӹштӹ шуэн кодымы кудвичӹ анжыкталтеш, 1939-шӹ ин шагалтымы пӧрт, ижӹ пиш символический ылеш- ти ин Риббентроп дӓ Молотов доно Ирвел Европым пайылымы планым ӹштӹмӹ. Вес интересне монгыр: пӧртӹм тошты тӧр вӓреш шӹндӹмӹ, кыце ужына- тиштӹ традицивлӓм шотеш пиштӹмӓш гишӓн сирӓлтеш. Сиреньвлӓ лошты шалгышы курымвлӓ доно тырхышы вӓкш кӱ гӹц ӹштӹмӹ стӧл пӧрт гӹц лӓктӹн кешӹ хозавлӓжӹм выча. Ош «флоксвлӓ дон яргата ала тигытпеледӹшвлӓ» антонимиӓт махань-шон ассоциацивлӓм шачыктен кердеш. Тистӹдӹмӹ флагшток- тидӹ |стонин ӹшкевуя виӓнгмӹжӹм ямдымы гишӓн попа дӓ «пӧрт короп гань шалген»- тидӹ символвлӓн аршашын короныжы.
Цилӓ тидӹ келесӹмӹ романым ынгылымашты сыравач семӹнь лин кердеш. Тидӹ гӹц пасна, пӓлдӹртӓш келеш, Вийви Луйкын романжы постмодернизм йӧн доно сирӹмӹ ылеш, тӹштӹ пиш шукы аллюзи, коллаж, ӓшӹндӓрӹмӓшвлӓ, лыдыш лаштыквлӓ, радио увервлӓ, газетвлӓ гӹц текствлӓ вӓшлиӓлтӹт.