cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Шӹргӹйӓл
«Юпитер» колхозын председатель война тӹнгӓлтӹшӹн Николаев Иван Николаевич ылын, а Бычковым йӓл ганьок фронтыш нӓнгенӹт, Шаронов Арсений Николаевич фронтыш 1942 ин февральын кен, тӹдӹ Йоласал райисполкомышты ровотаен, но шукат воюен шоктыде, увердеок ямын манмы сирмӓш веле толын ылын. Тенге пӱэргӹвлӓ кодделытат, июньын 1942 и гӹц председателеш Шаронова Серафима Ивановнам комсомол ячейка выдвигаен. Лач тенгеок ылын, кыце «Опак Микитӓ» романышты писатель Н. Ильяков Праско гишӓн сирен. Халык, кыце кердӹн, тенге фронтлан палшаш цацен. Мижӹн носким, пижоргым, мижгемӹм, роколмам, киндӹм дӓ молымат салтаквлӓлан колтенӹт. Кого солан пӓшӓм 24 иӓш ӹдӹрӓмӓш 1947 и якте виктӓрен. Война пӹтӹмӹкӹ, фронтовиквлӓ толыныт, ӹдырамаш председательым пытари Горбунов М.Д. вашталтен, вара угӹц Бычковым шагалтенӹт. 1950 ин ик солаан колхозвлӓм коговлӓшкӹ ушеныт, тенге «Правда» колхоз шачын, пӹтӓришӹ председательжӹ С.М Гордеев ылын, фронтовик, учитель-историк. А вара шукы и Алехин Ефстафий Васильевич вуйлатен. Тӹнӓмшӹ колхозышты кассышкы окса сад пӓшӓ гӹц, чельньӹк гӹц, кол кычышы бригада гӹц, теплица гӹц, шукы вуй шуран вольык гыц, цӹвӹ, шарык ферма гӹц толын. Махань йиш пӓшӓм вӓл халык ӹштӹде? Бычков, Алехин гань председательвлӓм кӹзӹтӓт тӹнӓмшӹ колхозниквлӓ шотан ылмышты гишӓн ӓшӹндӓрӓт. «Кӹзӹт Алехинет лишӓш, тенге … агыл ылын» манын ӓшӹндӓрӓл колтат. Радио доно ирок йӹде пӓшӓм келесен мимӹжок махань ыльы!» -- изи годшыжым тымдышынаат ӓшӹндӓрӓ. Тагачшы сола кооперативвлӓн пуйырымашышты политика гӹц, тӹдӹн вуйлатышыжы, хозяйствыш пырышы каждый эдем гӹц зависимый ылеш. А кынам иктӹжӹ пайдам ӹштӓ, весӹжӹ ӓрӓкӓм йӱэш, шолыштеш веле гӹнь, колхоз уланг ак керд. Тагачы тидӹм ӹлӹмӓш анжыкта. Мӹнь мытыкын шачмы солаэмӹн ӹлӹмӓшӹжӹ, пӓшӓжӹ, ирӹк верц кредӓлмӹжӹ гишӓн веле ланзыленӓм, образовани, культура монгыр ӧрдӹжеш кодын. Тидӹм эче, пӓлем, ланзылаш келеш. Лачокат, солаэмӹн ӹлӹмӓшӹжӹ – тидӹ мӹньӹн туан кырык мары халыкемӹн историжӹ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эмӓн вел солавлӓ
Эмӓн вел солавлӓ.
Эмӓн сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эмӓн
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Эмӓнсола — Эмӓн сола поселенин центыржы ылеш, кышкы 3 кого дӓ 16 изи солавлӓ пырат. Районын центыржы  Цикмӓ хала, тӹдӹн дорцын 33 уштышышты сола вӓрлӓна. Эмӓнсола шамак кок компонент гӹц шалга "Эмӓн" / "Эмӓш" писатель лӹм доно кӹлдӓлтеш дӓ "сола" шамак гӹц. XVI-XVIII курымын "Эмешев" дӓ "Кокшы Эмешев" лӹмвлӓ дон ӓшӹндӓрӓлтеш. Пӹтӓриш гӓнӓ "Эмешев" Акпарсын кымдемӹштӹжӹ, 23 кудывичы дон, 1795 ин ӓшӹндӓрӓлтеш. 1859 ин кырык мары "Эмешев" солашкы, кыды Москва дон Казань корнышты шалга, пырен 24 кудывичӹ (80 пӱэргӹ дӓ 61 ӹдӹрӓмӓш), 1897 ин — 41 кудывичӹ 228 эдем дон (117 пӱэргӹ дӓ 111 ӹдӹрӓмӓш), а 1907 ин — 223 эдем. Пӹтӓртӹш XVIII дӓ тӹнгӓлтӹш XX курымвлӓн сола пырен Кого Юнгы волостьыш Цикмӓ уездыш. 1918 и гӹц Йоласалын центырыш пырен.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Эумецивлӓ
Эумецивлӓ (Eumecia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ эумеци улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1667 и
1667 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Шингетти кого мечеть
Шингетти кого мечеть (арабла ? ) — Мавритаништӹ Шингетти халан тошты (13-шы курымаш) мечетьшӹ.
554 и
554 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Шингетти кого мечеть
Категори:Мавритани мечетьвлӓ
Шӓргӓшӓн попугай йишвлӓ
Шӓргӓшӓн попугай йишвлӓ (Psittaculini) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 36 тӹрлӹ шӓргӓшӓн попугай улы.
Чалкитсик
Чалкитсик (англла Chalkyitsik ; гвичинлӓ Jałk’iitsik ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Draan’jik Gwich’in ) халыкын халажы. Халан территорижӹ: 23.5 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 83 эдем ӹлен.
Кассабанана
Кассабанана ( Sicana odorifera ) — Cucurbitaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Симсӹ мечеть
Симсӹ мечеть тенгеок Султанахмет мечеть (турокла Sultan Ahmet Camii) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1609-1616 ивлӓн) дӓ сек кого мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1668 и
1668 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Платантероидес
Платантероидес (Platantheroides ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
555 и
555 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Аруша (хала)
Аруша (англла ‎дӓ суахилилӓ ‎‎Arusha) — Танзанин халажы. 2002-шы ин тӹштӹ 1,288,088 эдем ӹлен.
Категори:Танзани халавлӓ
556 и
556 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кайруан кого мечеть
Кайруан кого мечеть (арабла جامع عقبة بن نافعтенгеок جامع القيروان الكبير) — Тунисиштӹ Кайруан халан тошты (670 ин) мечетьшӹ.
Категори:Тунис мечетьвлӓ
Qairawān
Платикорине
Платикорине (Platycoryne ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1669 и
1669 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Платиглоттис
Платиглоттис (Platyglottis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Лӓлели мечеть
Лӓлели мечеть (турокла Laleli Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1760-1763 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Губкавлӓ
Губкавлӓ (Porifera) — Metazoa группыш пырышы тангыж дӓ южгынам йӓр-йогы вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 7500 тӹрлӹ губка улы.
Классификацижӹ
Категори:Тупӹрдӹдӹмӹ йӓнвлӓ‎
Йолобкан
Йолобкан - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 8 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 59 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
557 и
557 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1670 и
1670 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Кафир-лайм
Кафир-лайм ( Citrus hystrix ) — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Форт-Юкон
Форт-Юкон (англла Fort Yukon ; гвичинлӓ Gwichyaa Zheh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Gwich’yaa Gwich’in ) халыкын халажы. Халан территорижӹ: 19.2 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 533 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аляска
Долмабахче мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Даманвлӓ
Даман ганьывлӓ (Hyracoidea) дон Даман йишвлӓ (Procaviidae) — шӹшер качшы вольыквлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ Покшал Ирвелышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ даман улы. Кытшы 30–70 см, нелӹцшӹ 2–5 кг якте шоэш.
558 и
558 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Австрали
Австрали (англла Australia ; официал лӹмжӹ: Commonwealth of Australia) — Океаништӹш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Индонези, Ирвел Тимор дӓ Папуа — У Гвиней йыд-ирвелнӹ Соломон Ошмаотывлӓ, Вануату дӓ У Каледони, кечӹвӓл-ирвелнӹ У Зеланди доно пӹсмӓным кыча. Территорижӹ 7,617,930 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 22 625 087 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Канберра; сек кого халажы: Сидней.
1671 и
1671 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Аль-Зайтуна мечеть
Аль-Зайтуна мечеть (арабла جامع الزيتونة‎) — Тунисиштӹ Тунис халан тошты (703 ин) мечетьшӹ.
Категори:Тунис мечетьвлӓ
Платилепис
Платилепис (Platylepis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Ази мабуйвлӓ
Ази мабуйвлӓ (Eutropis) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ Ази мабуй улы.
Платилепис
Категори:Орхидейвлӓ
Ази мабуйвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Йынгы Парнингӓш
Йынгы Парнингӓш - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 10 уштыш. Цикмӓ - Яштуга шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Солашты 2001-шӹ ин 111 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Нуруосмание мечеть
Нуруосмание мечеть (турокла Nuruosmaniye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1748-1755 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Кешью
Кешью ( Anacardium occidentale ) — Сумах йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
559 и
559 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1672 и
1672 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Хаммуда Паша мечеть
Хаммуда Паша мечеть (арабла مسجد حمودة باشا) — Тунисиштӹ Тунис халан тошты (1655 ин) мечетьшӹ.
Категори:Тунис мечетьвлӓ
Найроби
Найроби (англла ‎‎ дӓ суахилилӓ ‎‎ Nairobi ) — Кенин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 696 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 3 138 295 эдем ӹлен.
Категори:Кени халавлӓ
560 и
560 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Платириза
Платириза (Platyrhiza ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
1673 и
1673 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Платириза
Категори:Орхидейвлӓ
Сёркл
Сёркл тенгеок Сиркл  (англла Circle ; гвичинлӓ Dan Zhit Haainlaii ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Danzhit Hanlaih Gwich’in ) халыкын халажы. Халан территорижӹ: 280.3 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 100 эдем ӹлен.
561 и
561 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
У Зеланди
У Зеланди (англла New Zealand, маорилӓ Aotearoa ) — Океаништӹш кугижӓнӹш. Территорижӹ 268,021 км². 2010-шы ин тӹштӹ 4 393 500 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Веллингтон; сек кого халажы: Окленд.
У Зеландин сек кого ошмаотывлӓ: Кечӹвӓлвелнӹш ошмаоты дон Йыпелвелнӹш ошмаоты.
Кокона
Кокона ( Solanum sessiliflorum ) — Solanaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Эйӱп Султан мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Эдемӹн прававлӓжӹ
Эдемӹн прававлӓжӹ – шачмы годшенжок эдемлӓн прававлӓ пуалтыт, нӹнӹм иктӓт весӹ тӹдӹ гӹц шолышт нӓлӹн ак керд. Ти прававлӓ гражданство, ӹдӹрӓмӓш ӓль пӱэргӹ, шонгы ӓль сӓмӹрӹк, раса, махань халык гӹц ылмы, махань религилӓн ыдылмы гӹц ак кечеп. Эдемӹн прававлӓжӹм кӹзӹтшӹ ушемкымдемӹштӹ кугижӓнӹшвлӓн тӹнг законвлӓштӹ (Конституцивлӓштӹ) пингӹдемдӹмӹ.
1674 и
1674 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Платителис
Категори:Орхидейвлӓ
Панголин
Панголин ганьывлӓ (Pholidota) дон Панголин йишвлӓ (Manidae) — шӹшер качшы вольыквлӓн группыш пырышы Африкышты дӓ кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ панголин улы. Кытшы 30–100 см якте шоэш.
Эдемӹн прававлӓжӹ
Термин ”эдемӹн прававлӓжӹ” пӹтӓриш гӓнӓ Франциштӹ сирӹмӹ дӓ 1789-шӹ ин ярыктымы ”Эдемӹн дӓ гражданинӹн прававлӓжӹн деклараци” лӹмӓн документӹштӹ вӓшлиӓлтеш. Тидӹ гӹц анзыцшы Англиштӹ ”Ирӹкӓн ылмашын Куатан харти” (1215 и), Кого Британиштӹ (1689 и) дӓ Ушымы Штатвлӓштӹ сирӹмӹ (1791 и) ”Эдемвлӓн Билль” документвлӓ ылыныт.
Экономикӹштӹ, социальный дӓ культурный сферӹвлӓштӹ техень прававлӓ
Прававлӓ тӹнӓм веле ӹлӓт, кынам гражданвлӓ ӹшке активно нӹнӹм кычылтыт. ӹшке прававлӓм пӓлӹмӓш - демократи шӱлӹшӓн ушемкымдемӹн тӹнг пӓлӹквлӓжӹ ылыт. Тидӹжӹ кыце ӹшке интересвлӓ верц шалгымашты, тенгеок ушемкымдемӹштӹш ядмашвлӓ доно активно интересуялтмышты цаклалтеш.
Эдемӹн тӹнг прававлӓжӹ гишӓн
http://www.un.org/russian/documen/declarat/declxr.htm
Глобал Витнесс (правительствывлӓ доно кӹлдӓлтшӹ агыл организаци, кыды эдемӹн прававлӓжӹ верц вӓнгӓ)
Ирӹк - эдем мам ӹштӹнежӹ дӓ ӹштӓш шана, тӹдӹм ӹштен кердмӹжӹ. Ирӹкӓн ылмаш дӓ ирӹк гишӓн философин историштӹжӹ шукы семӹнь трактуялтеш, кынамжы тидӹм эдемӹн долгжы доно, вӓк, кӹлдӓт, кынамжы тидӹ гишӓн воксекат ак попеп дӓ кынамжы попенӹт, гӹнят, тӹдӹлӓн раскыды пӹсмӓнӹм ӹштенӹт. Ирӹк дӓ ирӹкӓн ылмаш этика доно кӹлдӓлтӹт – дӓ тидӹ эдем мам вес эдемвлӓ анзылны дӓ вес эдемвлӓлӓн ӹштӓ, ынгылышашлык, действивлӓжӹ верц вӓшештӹшӓшлык. Ирӹк дӓ ирӹкӓн ылмы гишӓн кугезӹ годшаш философвлӓок шаныкалаш тӹнгӓлӹнӹт, нӹнӹн дӓ вес курымвлӓнӓт сирӹмӹ шанымашвлӓштӹм шукы книгӓ доно лыкмы. Пиш ӹжӓл, туан йӹлмӹнӓ доно нӹнӹм лыдын ана керд. Демократи — грек йӹлмӹ гӹц, кугижӓнӹшӹм вуйлатымы форма. Тидӹн тӧр формыжы (халыкын вуйлатымыжы доно) ӓль представляйӹмӹ демократин формыжы (халыкын айырымы эдемвлӓ доно (депутавтлӓ) вуйлатымаш) улы.
Демократи – законвлӓ, правилывлӓ, процедурывлӓ, йӧнвлӓ гӹц шалга, махань-шон общественный организацивлӓ дон политикӹштӹш партивлӓн мнеништӹм анзыкы лыктеш, махань-шон социальный классвлӓм интересвлӓштӹм ӹшӹклӓш йӧнӹм пуа. Демократи годым ушемвлӓш, группывлӓш, партивлӓш погынаш лиэш дӓ политикӹштӹ ”ӱлӹц кӱшкӹ кузаш” йӧн улы. Демократи гишӓн кугезӹ Грецишток попаш тӹнгӓлмӹ (Платонын тымдымашвлӓжӹ дӓ кугижӓнӹш гишӓн теоривлӓжӹ).
Кӹзӹтшӹ ынгылымашан демократи Вадывел Европын формыжы доно виӓнгеш, вес семӹньжӹ тидӹм ”либеральне демократи” маныт, кыдылан негӹцӹм Джон Локк (1632-1704), Монтескьӧ (1689-1755), Жан Жак Руссо (1712-1778) пуэнӹт.
Либеральный демократи ”шукыным” веле агыл праваштым дӓ интересӹштӹм шотышкы нӓлеш, тенгеок ”чӹдӹштӹ” ылшы политический партивлӓн, национальный, этнический, социальный дӓ культурный дӓ тенгеок цилӓ эдемӹнок прававлӓштӹ дон интересвлӓштӹ гишӓн ак монды. Дӓ пӓлдӹртӓш келеш, эдемӹн прававлӓжӹ ти шотышты приоритетӓн ылыт. Ти прававлӓм цилӓ кугижӓнӹшок ӹшке Тӹнг законыштыжы (Конституциштӹжӹ) пингӹдемден дӓ нӹнӹм ӹлӹмӓшӹш пырташ манын, махань-шон органвлӓлӓн тидӹ паштек вӓнгӓш правам пуэн.
Калугасир
Калугасир, тенгеок Калугино - Когосола велнӹш ямшы сола. Когосола сагаок ылынат, ти солам 1941-шӹ ин Когосола доно ушымы.
Эдемӹн прававлӓжӹ
Кӹзӹтшӹ жепӹн демократим тенге ынгылыман
Кӹзӹтшӹ глобализируялтшы жепӹн демократиӓт кугижӓнӹшвлӓ анзылны у задачывлӓм шӹндӓ, нӹнӹ гӹц демократин принципвлӓжӹм, правилывлӓм, гражданинӹн, эдемӹн прававлӓжӹм шотышкы нӓлӓш тергӓ дӓ лач ӹшке законвлӓ доно веле агыл, тенгеок халыквлӓлошты сирӹмӹ законвлӓм кычылташ дӓ утла лач ӹшке суверинитет гишӓн шанышы сӓндӓлӹквлӓ гӹц, халыквлӓлоштыш законвлӓм шотеш пиштен, нӹнӹ гӹц изиш карангашат ӱжеш. Тӹ сӓндӓлӹквлӓ, кыдывлӓ ”мӓ демократин принципвлӓжӹ доно виӓнгӹнӓ” маныт, но тӹ годымок кӹзӹтшӹ жепӓш тергӹмӓшвлӓм ӧрдӹжеш кодат, парктикӹштӹжӹ иммитационный демократи, авторитарный ӓль пеле авторитарный режимвлӓ докыла кеӓт.
Э Э Э
Калугасир
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
1675 и
1675 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Абу Дервиш мечеть
Абу Дервиш мечеть (арабла مسجد أبو درويش) — Иордаништӹ Амман халан тошты мечетьшӹ.
Категори:Иордани мечетьвлӓ
562 и
562 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Индонези
Индонези (индонезилӓ Indonesia; официал лӹмжӹ: Republik Indonesia) — кечӹвӓл-ирвел Азиштӹш кугижӓнӹш. Территорижӹ 1,904,569 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 238 000 000 эдем ӹлен. Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Джакарта.
Аль-Мухтар мечеть
Аль-Мухтар мечеть (арабла ? ) — Йемеништӹ Тарим халан тошты мечетьшӹ.
Категори:Йемен мечетьвлӓ
Йынгы Парнингӓш Усола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Фируз Ага мечеть
Фируз Ага мечеть (турокла Firuz Ağa Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1491 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Калугино
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Ямшы солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Плекториза
Плекториза (Plectorrhiza ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1676 и
1676 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Корлан
Корлан ( Nephelium hypoleucum ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
564 и
564 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
563 и
563 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Олд-Кроу
Олд-Кроу (англла Old Crow ; гвичинлӓ Teechik ) — Канадашты йыд-вадывел Юкон штатын гвичин ( Van Tat Gwich’in ) халыкын солажы. Солан территорижӹ: 14,15 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 267 эдем ӹлен.
Мабуйвлӓ
Мабуйвлӓ (Mabuya) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ мабуй улы.
565 и
565 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Эмир Абдулкадир мечеть
Эмир Абдулкадир мечеть (арабла مسجد الأمير عبد القادر‎) — Алжириштӹ Константина халан у (1994 ин) мечетьшӹ.
Категори:Алжир мечетьвлӓ
Нусретие мечеть
Нусретие мечеть (турокла Nusretiye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Бейоглу районын тошты (1823 - 1826 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1677 и
1677 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Плектрелминтус
Плектрелминтус (Plectrelminthus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Мӹндӹр Ирвел
Мӹндӹр Ирвел (Дальний Восток, 遠東, 극동, 極東, ตะวันออกไกล, Viễn Đông, Timur Jauh, Far East) — Азин ирвелнӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ регион.
Кугижӓнӹшвлӓ
Категори:Ази
566 и
566 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1678 и
1678 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Фатих мечеть
Нусретие мечеть (турокла Fatih Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1463 - 1771 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1679 и
1679 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
567 и
567 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Когосола
Когосола (руш. Троицкий Посад) - Когосола велнӹш солавлӓн административ покшалышты. Цикмӓ якте рок мыч 12, Йыл мыч 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 634 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Плектрофора
Плектрофора (Plectrophora ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
568 и
568 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1680 и
1680 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Кетшава мечеть
Категори:Алжир мечетьвлӓ
Михримах Султан мечеть
Михримах Султан мечеть (турокла Mihrimah Sultan Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1562 - 1565 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Барри, Джеймс Мэтью
Джеймс Мэтью Барри (Sir James Matthew Barrie, 1st Baronet, 9-шӹ май 1860-шы и, Кирримьюр – 19-шӹ июнь 1937-шӹ и, Лондон) — шотланди драматург, роман сирӹзӹ дӓ Питер Пэн персонажын сирӹшӹжӹ.
Пуласан
Пуласан ( Nephelium mutabile ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Барри, Джеймс Мэтью
Пӓшӓвлажӹ
Категори:Англи персоналивлӓ
Пуласан
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Рамбутан
Рамбутан ( Nephelium lappaceum ) — Sapindaceae йыхыш пырышы шӹренжок Индонезин тропикӹштӹ кушшы фруктан пушӓнгӹ. Этимологижӹ индонез йӹлмӹштӹш rambut шамак доно кӹлдӓлтӹн, кыды кырык марла "ӱп" лиэш. Кӹцкӹжӹ слива ганьырак. Виноград гань, аваха доно кушкеш, ик авахашты 30 нӓрӹ якшар цӹреӓн кӹцкы лин кердеш. Нӹнӹжӹ 4 - 5 см кыташ ӱп доно вуйта леведӓлтӹнӹт. Кӹцкӹн пайжым качкаш лиэш, тӹдӹ ошикӓ-сарикӓ цӹреӓн дӓ тотлы тотан.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кого Шапкилӓ
Кого Шапкилӓ - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 112 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Пил йогы
Пил йогы (англла Peel River ; гвичинлӓ Teetl'it Gwinjik ) — Канадын йыд-вадывел Юкон дӓ Йыд-вадывел территоривлӓ провинцин гвичин ( Van Tat Gwich’in ) халыкын йогыжы. Кужыцшы 684 км. уштыш.
Категори:Канада йогывлӓ
570 и
570 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1682 и
1682 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Поаефиллум
Поаефиллум (Poaephyllum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Полиотидиум
Категори:Орхидейвлӓ
Тлемсен кого мечеть
Тлемсен кого мечеть (арабла الجامع الكبير لتلمسان‎) — Алжириштӹ Тлемсен халан тошты (1082 ин) мечетьшӹ.
Африка мабуйвлӓ
Африка мабуйвлӓ (Trachylepis) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты, Азиштӹ дӓ Кечӹвӓлвел Европышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 79 тӹрлӹ Африка мабуй улы.
Тлемсен кого мечеть
Категори:Алжир мечетьвлӓ
Африка мабуйвлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
571 и
571 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Рэнкин, Иэн
Иэн Рэнкин (Ian James Rankin, 28-шӹ апрель 1960-шы и, Карденден, Шотланди – ) — шотланди сирӹзӹ дӓ «Инспектор Ребус» романвлӓжӹн сирӹшӹжӹ.
Пӓшӓвлажӹ
Категори:Англи персоналивлӓ
Хассан Паша мечеть
Хассан Паша мечеть (арабла مسجد حسن الباشا‎) — Алжириштӹ Оран халан тошты (1797 ин) мечетьшӹ.
Категори:Алжир мечетьвлӓ
Консепсьон (Чили хала)
Консепсьон  (испанилӓ Concepción, La Concepción de María Purísima del Nuevo Extremo ) — Чилин Консепсьон провинцин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 222 км². 2006-шы ин тӹштӹ 292,589 (метропол: 1,322,581 ) эдем ӹлен.
Категори:Чили халавлӓ
Чандалар (йогы)
Чандалар  (англла Chandalar River ; юпиклӓ T’eedriinjik ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Neetsʼąįį Gwich’in ) йогыжы. Кужыцшы 160 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ
Сапанджа
Сапанджа (турокла Sapanca ) — Турцин, ирвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 36.916 (пӱэргӹ: 18.579; ӹдӹрӓмӓш: 18.337) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Поркьюпайн (йогы)
Поркьюпайн  (англла Porcupine River ; гвичинлӓ Ch’ôonjik ) — Америкын Ушымы Штатвлӓжӹн йыд-ирвел Аляска штатын дӓ йыд-вадывел Канадын Юкон провинцин гвичин халыкын йогыжы. Кужыцшы 916 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ Категори:Канада йогывлӓ
Анкваб, Александр Золотинскович
Александр Золотинскович Анкваб  (абхазла Алықьсандр Золотинска-иҧа Анқәаб, 26-шы декабрь 1952-шы и, Сухум, Абхази ) — абхаз кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Абхазин 3-шы президентжӹ, кыдым 21-шӹ майын 2011-шӹ ин айырымы.
Линквлӓ
Категори:Абхази президентвлӓ Категори:Абхази политиквлӓ Категори:Абхази персоналивлӓ Категори:Политиквлӓ Категори:Президентвлӓ
1683 и
1683 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Лонган (пушӓнгӹ)
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Полирадицион
Полирадицион (Polyradicion ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Варзейвлӓ
Варзейвлӓ (Varzea) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты дӓ Ямайкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ варзей улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
573 и
573 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1684 и
1684 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Масджид аль-Харам мечеть
Масджид аль-Харам мечеть (арабла المسجد الحرام‎ ) — Сауд Аравиштӹ Мекка халан тошты (7-шӹ курымаш) мечетьшӹ.
Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
Личи (пушӓнгӹ)
Личи ( Litchi chinensis ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
574 и
574 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Поматокалпа
Поматокалпа (Pomatocalpa ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Цигетчик
Цигетчик (тошты лӹмжӹ Арктик-Ред-Ривер ; англла Tsiigehtchic, Arctic Red River; гвичинлӓ Tsiigehtchic ) — Канадашты йыд-вадывел Йыд-вадывел территоривлӓ штатын гвичин ( Gwichya Gwich’in ) халыкын солажы. Солан территорижӹ: 48.98 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 175 эдем ӹлен.
Герпетологи
Герпетологи (herpetologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Амфибивлӓм (земноводные) дон рептиливлӓм (пресмыкающиеся) шӹмлӹшӹ зоологи.
Цигетчик
Категори:Канада
Герпетологи
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «ἑρπετόν» (пресмыкающееся) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
1685 и
1685 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
575 и
575 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1686 и
1686 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Телит-Же
Телит-Же (тошты лӹмжӹ Форт-Мак-Ферсон ; англла Telit Zheh, Fort McPherson; гвичинлӓ Teetl'it Zheh ) — Канадашты йыд-вадывел Йыд-вадывел территоривлӓ штатын гвичин ( Teetł’it Gwich’in ) халыкын солажы. Солан территорижӹ: 53.06 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 776 эдем ӹлен.
Категори:Канада
Масджид ан-Набави мечеть
Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
1687 и
1687 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Памукова
Памукова (турокла Pamukova ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 26.757 (пӱэргӹ: 13.321; ӹдӹрӓмӓш: 13.436) эдем ӹлен.
576 и
576 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Памукова
Хала лӹмӹн этимологижӹ «памук» ('cotton') дон «ова» ('plain, lowland') шамаквлӓ гӹц лин.
Эяк йӹлмӹ
Ажедмӓшвлӓ
Категори:На-дене йӹлмӹвлӓ
Аки (пушӓнгӹ)
Аки ( Blighia sapida ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Малакологи
Малакологи (malacologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. моллюсквлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «μαλάκιον» (моллюск) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
577 и
577 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1688 и
1688 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Масджид аль-Киблетейн мечеть
Масджид ан-Набави мечеть (арабла مسجد القبلتين) — Сауд Аравиштӹ Медина халан тошты (623 ин) мечетьшӹ.
1689 и
1689 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
578 и
578 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кени
Кени (англла‎‎ Republic of Kenya; суахилилӓ Jamhuri ya Kenya) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Эфиопи, йыд-ирвелнӹ Сомали, йыд-вадывелнӹ Кечӹвӓлвел Судан, вадывелнӹ Уганда, кечӹвӓлвелнӹ Танзани, кечӹвӓл-ирвелнӹ Инди океан доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 41 000 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 580 367 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Найроби.
Административно-территориальное деление
Категори:Кени
Понера
Понера (Ponera ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 8 йиш тӹрлӹ Понера улы.
Мамончилло
Мамончилло ( Melicoccus bijugatus ) — Sapindaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
579 и
579 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Аль-Куба мечеть
Аль-Куба мечеть (арабла مسجد قباء) — Сауд Аравиштӹ Медина халан тошты (622 ин) мечетьшӹ.
Категори:Сауд Арави мечетьвлӓ
Тараклы
Тараклы (турокла Taraklı ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Сакарья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.693 (пӱэргӹ: 3.833; ӹдӹрӓмӓш: 3.860) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «тарак» ('comb') дон «-лы» (suffix: 'having of') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ати (Чад)
Ати  (французла ‎‎ Ati, арабла ‎‎ أتي‎‎ ) — Чадын халажы дӓ Батха регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 25 912 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Динозавр
Динозаврвлӓ (Dinosauria †) — нӹл яланвлӓн группыш пырышы тупӹрдӓн тошты мезозой йӓнвлӓ.
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «δεινός» (страшный) дон «σαῦρος» (шӓкшӓльӹ) шамаквлӓ гӹц лин.
Классификацижӹ
├─ Ornithischia † – птицетазовые ├─ Stegosauria † – Стегозаврвлӓ ├─ Ankylosauria † – Анкилозаврвлӓ ├─ Ornithopoda † – Орнитоподвлӓ └─ Ceratopsia † – Цератопсвлӓ └─ Saurischia – ящеротазовые ├─ Sauropodomorpha † – Завроподоморфвлӓ └─ Theropoda – Тероподвлӓ
1690 и
1690 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Эббот, Чарлз
Чарлз Эббот (Charles Abbot; 24-шы март, 1915-шӹ и – 8-шӹ сентябрь 1817-шӹ и) — британи таксон сирӹшӹ ботаник дӓ энтомолог.
Категори:Англи персоналивлӓ Категори:Зоологи Категори:Ботаника
580 и
580 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кужы ялан сцинквлӓ
Кужы ялан сцинквлӓ (Eumeces) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ кужы ялан сцинк улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Поролабиум
Поролабиум (Porolabium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1691 и
1691 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Аль-Аскари мечеть
Аль-Аскари мечеть (арабла مرقد الامامين علي الهادي والحسن العسكري‎‎) — Иракышты Самарра халан тошты (944 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ирак мечетьвлӓ
581 и
581 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кумкват
Кумкват ( Fortunella ) — Рута йыхыш пырышы цитрус пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Эстони
Эстони, Эстон Республика (Eesti, Eesti Vabariik) — Балти тангыж сирӹштӹш кугижӓнӹш. Кымдецшӹ 45 339 км², Мары Эл гӹц кок пачаш когорак. Ылӹзӹ шот — 1 340 300 (1 январь 2009). вуйхала — Таллинн (404 556 эдем (2009). Европын Ушемӹш дӓ НАТО-ш 2004-шӹ ин пырен. Шенген визын зонышты ылеш. Ышкевуяжы ти сӓндӓлӹк 1918 гӹц 1940-шӹ и якте виӓнгӹн. 1990-шӹ и якте совет кӹл лӹвӓлнӹ ылын, тидӹ паштек 19-шӹ август гӹц угӹц ӹшкевуяжы виӓнгеш.
Э Э Э
582 и
582 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Чолистан
Чолистан (урду چولستان ) — Пакистанышты пустыня гӹц иктӹжӹ. Территорижӹ 16000 км².
1693 и
1693 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Чолистан
Шӹрен вӓшлиӓлтшӹ кушкышвлӓжӹ
Категори:Пакистан
1692 и
1692 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Аклавик
Аклавик (англла Aklavik; Вадывел Канада инуитла Akłarvik, гвичинлӓ Akłavik ) — йыд-вадывел Канадашты Йыд-вадывел территоривлӓ штатын солажы. Солан территорижӹ: 8.16 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 594 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Канада
Эсӓнсола
Эсӓнсола (Эсяново) — Аказан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы кырык мары сола, Виловат якте 2, Цикмӓ якте 17 уштыш. Кок кужын шыпшылтшы карем лошты шыпшылт вазын. 2001-шӹ ин солашты 78 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Муссоро
Мусоро (французла ‎‎ Moussoro ; арабла موسورو ) — Чадын халажы дӓ Бахр-эль-Газаль регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 16 349 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Бафра
Бафра (турокла Bafra ) — Турцин, йыдвел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 144.465 (пӱэргӹ: 70.655; ӹдӹрӓмӓш: 73.810) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чолистан кужы ялан сцинк
Чолистан кужы ялан сцинк (Eumeces cholistanensis) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Пакистанышты Чолистан пустынышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Категори:Сцинк йишвлӓ
583 и
583 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Инувик
Халыквлӓжӹ
Категори:Канада
Эббот, Джон
Джон Эббот (John Abbot; 31-шӹ май тенгеок 1-шӹ июнь, 1751-шӹ и, Лондон, Кого Британи – декабрь 1840-шӹ и тенгеок январь 1841-шӹ и, Джорджи, АУШ) — американ таксон сирӹшӹ энтомолог дӓ орнитолог.
Категори:Америка персоналивлӓ Категори:Энтомологи Категори:Орнитологи
1694 и
1694 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Купуасу
Купуасу ( Theobroma grandiflorum ) — Malvaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
585 и
585 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Порпакс
Порпакс (Porpax ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ Порпакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эбботт, Чарлз Конрад
Чарлз Конрад Эбботт (Charles Conrad Abbott; 4-шӹ июнь, 1843-шы и, Нью-Джерси, АУШ – 27-шӹ июль 1919-шӹ и) — американ археолог дӓ таксон сирӹшӹ герпетолог.
Имам Али мечеть
Имам Али мечеть (арабла حرم الإمام علي‎‎) — Иракышты Эн-Наджаф халан тошты (977 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ирак мечетьвлӓ
586 и
586 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1695 и
1695 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Самарра кого мечеть
Самарра кого мечеть (арабла الملوية) — Иракышты Самарра халан тошты (848 - 852 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Ирак мечетьвлӓ
Тлингит йӹлмӹ
Тлингит йӹлмӹ (тлингитлӓ Lingít Yoo X̲'atángi; англла Tlingit) — на-дене группыш пырышы йӹлмӹ. Тлингитвлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штат дӓ вадывел Канадышты попат.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:На-дене йӹлмӹвлӓ
Аденохилус
Аденохилус (Adenochilus ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
1696 и
1696 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Порфиродесме
Порфиродесме (Porphyrodesme ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
584 и
584 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Этнофутуризм
Этнофутуризм — кӹзӹтшӹ культурыштыш йогымаш, кыдын манифестшӹм 1994-шӹ ин увертӓрӹмӹ. Этнофутуризмӹн философижӹ Эстоништы шачын дӓ пӹсӹн Руш Элыштыш финн-угрвлӓ лошты шӓрлен кен. Сек когонжок этнофутуризмӹм артньыквлӓ культивируят. Кырык мары артньык Ефимов Измаил этнофутуриствлӓ лошты кымдан пӓлӹмӹ. Сӹлнӹшаяшты этнофутуризмын философижӹм Валери Микорын пӓшӓвлӓштӹжӹ раскыдын ужаш лиэш.
Ажедмашвлӓ
Категори:Культурыштыш йогымашвлӓ
Аберранти
Категори:Орхидейвлӓ
Везиркӧпрӱ
Везиркӧпрӱ (турокла Vezirköprü ) — Турцин, вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 105.447 (пӱэргӹ: 52.031; ӹдӹрӓмӓш: 53.416) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Имам Хусейн мечеть (Ирак)
Категори:Ирак мечетьвлӓ
Файя-Ларжо
Файя-Ларжо (французла ‎‎ Faya-Largeau ; арабла فايا لارجو ) — Чадын халажы дӓ Борку регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 14 423 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Лангсат
Лангсат ( Lansium domesticum ) — Meliaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Алжир кужы ялан сцинк
Алжир кужы ялан сцинк (Eumeces algeriensis) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Йыдпел Африкышты (Алжир дӓ Марокко) вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 15–20 см якте шоэш.
Лангсат
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Алжир кужы ялан сцинк
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1697 и
1697 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
587 и
587 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Териологи
Териологи тенгеок маммалиологи (mammalogia, theriologia) — зоологи кӹдежвлӓн гӹц иктӹжӹ. Шӹшер качшы вольыквлӓм шӹмлӹшӹ зоологи.
1698 и
1698 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Териологи
Лӹмжӹ
Лӹмӹн этимологижӹ тошты грек «θηρίον» (зверь) дон «λόγος» (тыменьмӓш) шамаквлӓ гӹц лин.
Лардизабала
Лардизабала ( Lardizabala biternata ) — Lardizabalaceae йыхыш пырышы фруктан кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
588 и
588 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Аль-Кадимия мечеть
Аль-Кадимия мечеть (арабла الحضرة الكاظمية‎‎) — Иракышты Багдад халан тошты мечетьшӹ.
Категори:Ирак мечетьвлӓ
1699 и
1699 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Эяквлӓ
Эяквлӓ (эякла I·ya·q ; тлингитлӓ Yatk̲wáan; англла Eyak) — на-дене группыш пырышы "extinct" эяк йӹлмӹлӓ попышы кечӹвӓл-ирвел Аляскышты ӹлӹшӹ халык. Эяквлӓ цилажӹ 428 (июнь 2010 ин) нарӹн ылыт.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ Категори:Аляска
589 и
589 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Абеше
Абеше (французла ‎‎ Abéché ; арабла ?) — Чадын сек кого нӹлӹмшӹ халажы дӓ Ваддай регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 78,191эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
1700 и
1700 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Алачам
Алачам (турокла Alaçam ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 29.949 (пӱэргӹ: 14.679; ӹдӹрӓмӓш: 15.270) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ала» ('ала') дон «чам» ('йӓктӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эль-Куфа кого мечеть
Эль-Куфа кого мечеть (арабла مسجد الكوفة المعظم‎‎‎) — Иракышты Эль-Куфа халан тошты (639 ин) мечетьшӹ. [rw:Umusigiti wa Kufa]]
Категори:Ирак мечетьвлӓ
Порфироглоттис
Порфироглоттис (Porphyroglottis maxwelliae ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Малайзиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Порфироглоттис улы.
Порфиростахис
Порфиростахис (Porphyrostachys ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ Порфиростахис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Люма
Люма ( Luma apiculata ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1701 и
1701 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Этьвайныр
Этьвайныр (Этьвайнуры) — Шур монгырыштыш сола, Ӓвӓсир сола дон йӹгӹре ылеш. Солам 1920-шы ивлӓн Йоласал лишнӹш солавлӓ гӹц толшы хресаньвлӓ ӹштенӹт. Шур поселенин покшалжы — Макарсир якте 18 уштыш. Этьвайвлӓ Ӓвӓсирӹштӹш Шур школышты тыменьӹт дӓ тӹштӹш лапкавлӓш каштыт. Шукынжок изи фермер ылыт, коллоэцвлӓ Шурышты колым кычат, мӱкш анжышывлӓ ситӓлык. Этьвайныр гӹц Шур йогы якте 600 метр нӓрӹ. Вӹд тӹрыштӹ Ирин лап лӹмӓн алык улы, кышты репресси якте халыкнам сотышкы лыкташ цацышы Григорьев-Эмӓш йыхшы доно ӹлен. 2001-шы ин солашты 149 эдем ӹлен, нӹнӹ логӹц 81 пуэргӹ да 68 ӹдӹрамаш. Пӧрт аражы кӹзӹтӓт эче улы, тӹдӹм Краселицӹш ваштымы.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1702 и
1702 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Тлингитвлӓ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ Категори:Аляска
591 и
591 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
590 и
590 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кужы ялан сцинк
Кужы ялан сцинк (Eumeces schneideri) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Покшал Ази, Анзыл Ази дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ. Кытшы 16.5 см, пачыжы 20 см, нелӹцшӹ 90 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист Иоганн Готлоб Шнайдер (Johann Gottlob Schneider, 1750 – 1822) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Аденонкос
Аденонкос (Adenoncos ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Малайзиштӹ дӓ У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ Аденонкос улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Поррорахис
Поррорахис (Porrorhachis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Якакент
Якакент (турокла Yakakent ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 9.425 (пӱэргӹ: 4.590; ӹдӹрӓмӓш: 4.835) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Султан Кабус мечеть
Султан Кабус мечеть (арабла جامع السلطان قابوس الأكبر) — Оманышты Маскат халан у (2001 ин) дӓ Оманын сек кого мечетьшӹ.
592 и
592 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Чекен
Чекен  ( Luma chequen ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Коллоэц цӓрӓгеквлӓ
Коллоэц цӓрӓгеквлӓ (Noctilionidae) — цӓрӓгеквлӓн группыш пырышы Мексика гӹц Аргентина якте Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты дон Кариб ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи цӓрӓгеквлӓ. Цилӓжӹ 2 коллоэц цӓрӓгек улы.
Йишвлӓ
Категори:Цӓрӓгеквлӓ Категори:Йӓнвлӓ
Бильтин
Бильтин (французла ‎‎ Biltine ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Вади-Фера регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 11 840 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Потоси
Потоси (Potosia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Адроризон
Адроризон (Adrorhizon purpurascens ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. йыдвел Индиштӹ дӓ Шри-Ланкаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Адроризон улы.
Категори:Орхидейвлӓ
1703 и
1703 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1705 и
1705 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Фэрбенкс
Фэрбенкс (англла Fairbanks ) — Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 84.6 км². 2008-шӹ ин тӹштӹ 35 132 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аляска
Кӹшкӹ шӓкшӓльӹвлӓ
Кӹшкӹ шӓкшӓльӹвлӓ (Ophiomorus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 11 тӹрлӹ кӹшкӹ шӓкшӓльӹ улы.
Манго
Манго ( Mangifera ) — Сумах йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1704 и
1704 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
594 и
594 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
595 и
595 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Хавза
Хавза (турокла Havza ) — Турцин, кечӹвӓл Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 45.188 (пӱэргӹ: 22.209; ӹдӹрӓмӓш: 22.979) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
596 и
596 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Колледж (Аляска)
Колледж  (англла College ) — Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 49.4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 13 428 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
Ош мечеть (Назарет)
Категори:Израиль мечетьвлӓ
1706 и
1706 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Пала
Категори:Чад халавлӓ
Маранг
Маранг ( Artocarpus odoratissimus ) — Moraceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1707 и
1707 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
1708 и
1708 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Амфиглоссусвлӓ
Амфиглоссусвлӓ (Amphiglossus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 25 тӹрлӹ амфиглоссус улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Ладик
Ладик (турокла Ladik ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 17.849 (пӱэргӹ: 8.751; ӹдӹрӓмӓш: 9.098) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1710 и
1710 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Морен йишвлӓ
Морен йишвлӓ (Leporidae) — морен ганьывлӓн группыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ изи шӹшер качшы вольыквлӓ. Цилӓжӹ 60 морен улы.
Ош мечеть (Рамла)
Ош мечеть (арабла المسجد الأبيض‎ ‎; ивритлӓ המסגד הלבן‎ ) — Израильиштӹ Рамла халан тошты (720 then 1268 ин) мечетьшӹ.
Категори:Израиль мечетьвлӓ
599 и
599 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Прескотти
Прескотти (Prescottia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 27 йиш тӹрлӹ Прескотти улы.
Андронго
Андронго (Androngo trivittatus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Мадагаскарышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
600 и
600 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Аглосоринка
Аглосоринка (Aglossorrhyncha ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 13 йиш тӹрлӹ Аглосоринка улы.
Ладик йӓр
Ладик йӓр (турокла Ladik Gölü ) — Турцин, Самсун илӹн Ладик районын лишнӹш йӓр. Йӓрӹн кымдецшӹ 870 ге.
Аглосоринка
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ладик йӓр
Линквлӓ
Категори:Турци йӓрвлӓ
Хассан Бек мечеть
Хассан Бек мечеть (арабла مسجد حسن بك‎; ивритлӓ מסגד חסן בק‎ ) — Израильиштӹ Яффа халан тошты (1916 ин) мечетьшӹ.
Категори:Израиль мечетьвлӓ
1711 и
1711 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Прескотти
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бонгор
Бонгор (французла ‎‎ Bongor ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Ирвел Майо-Кеби регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 30 518 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
1709 и
1709 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Мунду
Мунду (французла ‎‎ Moundou ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Вадывел Логон регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 142 462 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Марула
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пристиглоттис
Пристиглоттис (Pristiglottis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
601 и
601 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
1712 и
1712 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
602 и
602 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Нансе
Нансе ( Byrsonima crassifolia ) — Malpighiaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Атеухозаурусвлӓ
Атеухозаурусвлӓ (Ateuchosaurus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Китай, Вьетнам дӓ Япоништӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ атеухозаурус улы.
603 и
603 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Кетчикан
Анкоридж (англла Ketchikan ; тлингитлӓ Kichxáan) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 10.7 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 7 000 эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Аляска Категори:Аляска
Проктори
Проктори (Proctoria ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Асарджык
Асарджык (турокла Asarcık ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 18.867 (пӱэргӹ: 9.318; ӹдӹрӓмӓш: 9.549) эдем ӹлен.
Монго (хала)
Монго  (французла ‎‎ Mongo ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Гера регионын вуйхалажы. 2010-шы ин тӹштӹ 27 763 эдем ӹлен.
Доба
Доба (французла ‎‎ Doba ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Ирвел Логон регионын вуйхалажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 26 745 эдем ӹлен.
Монго (хала)
Категори:Чад халавлӓ
Доба
Категори:Чад халавлӓ
Асарджык
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эшмякова, Фаина Викторовна
Фаина Викторовна Эшмякова — лӹмлӹ кӓршӹзы, мырызы, педагог, Мары Эл Республикыштышы культурын заслуженный пӓшӓзӹжӹ (1992). Тӹдӹ 1956 ин 29 майын Микрӓк вел Важйӓл Когосолаэш шачын. 3 класс якте Йурнӹ районыштышы Карасйӓр кӓндӓшиӓш школышты, а вара Микрӓк кӹдӓлӓш школышты тыменьӹн. Тенгеок тиштӹ музыкальный школын кӓрш классым тымень лӓктӹн. Тӹдӹн тымдышыжы лӹмлӹ кӓршӹзӹ Тамара Андреевна Ягельдина ылын. 1973-1977 ивлӓн И.С.Палантай лӹмӓн музыкальный училищӹштӹ, дирижерско-хоровой отделеништӹ, тыменеш. Пӹтӓрӹмӹкӹжӹ, ик и Микрӓк тетя музыка школышты пӹшӹлӹ. Кӹзӹт Йоласал тетя музыка школышты кӓрш доно шакташ тымда. 1984-1990 ивлӓн Мары кугижӓнӹш университетӹшты историко-филологический факультетӹштӹ заочно тыменеш. «Марийские гусли: прошлое и настоящее» лӹмӓн дипломный пӓшӓм сирӓ дӓ тӹдӹм пасна книгӓ доно 1993 ин пецӹтлен лыктеш. Фаина Викторовна художественный самодеятельностьӹн дӓ «Шӹжвӹк» ансамбльын ик активный участницӹжӹ дӓ солисткыжы ылеш. Тӹдӹн сӹлнӹ юкшы шӹренок сцена гӹц йонгалтеш, репертуарыштыжы кырык мары композиторвлӓн веле агыл, алык мары композиторвлӓн мырывлӓмӓт кычылтеш. «Мыры-91-99» конкурсвлӓштӹ лауреат лӹмӹм сӹнген нӓлӹн. Кӓрш ансамбль доно икӓнӓ веле агыл республикыштына, Российын кого халавлӓштӹ дӓ вескид сӓндӓлӹквлӓштӹ шактен дӓ мырен каштын.
1714 и
1714 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Эшмякова, Фаина Викторовна
Йоласал музыка школын кӓрш ансамбльжым Ф.В.Эшмякова 1981 ин цымырен. Ансамбль Йошкар-Олашты, Саратовышты, Угарманышты, Эстоништӹ, Сербиштӹ концертвлӓм анжыктен. 1989 ин майын Москвашты эртарӓлтшӹ тыменьшӹвлӓн I Всесоюзный йӓрмингӓштӹ профтехобразований лӹм доноӹ шке мастарлыкыштым анжыктенӹт. Тӹ инок ВДНХ-шты выступаенӹт. Цикмӓ халаш вес сӓндалӹквлӓ ӹгц толшы туриствлӓ анзылнат ик гӓнӓ веле агыл выступаеныт. Ансамбль Олык Ипай лӹмеш премин лауреатшы ылеш.
Э Э Э
Ыдыр йишвлӓ
Морен йишвлӓ (Talpidae) — цымыни ганьывлӓн группыш пырышы йыдпелвел Евразиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изи шӹшер качшы вольыквлӓ. Цилӓжӹ 46 ыдыр улы.
Наранхилла
Категори:Кушкышвлӓ
1713 и
1713 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Баркудивлӓ
Баркудивлӓ (Barkudia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Индиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ баркуди улы.
1715 и
1715 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Баркудивлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
604 и
604 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
605 и
605 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Омар мечеть (Иерусалим)
Омар мечеть (арабла مسجد عمر بن الخطاب‎‎; ивритлӓ מסגד עומר‎) — Израильиштӹ Иерусалим халан тошты (1193 ин) мечетьшӹ.
Джеззар Паша мечеть
Джеззар Паша мечеть (арабла مسجد الجزار‎ ; ивритлӓ ? ) — Израильиштӹ Акко халан тошты (1781 ин) мечетьшӹ.
Категори:Израиль мечетьвлӓ
Ситка
Ситка (англла Sitka ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын халажы. Халан территорижӹ: 12,461.8 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 8,986 эдем ӹлен.
Лӹмжӹ
Хала лӹмӹн этимологижӹ тлингитлӓ «Sheet’-ká» шамак гӹц лин.
1716 и
1716 и — XVIII курымын ижӹ. Категори:XVIII курымКатегори:Ивлӓ
Айваджык (Самсун)
Айваджык (турокла Ayvacık ) — Турцин, йыд-вадывел Самсун илӹн районжы (илчежӹ). 2010-шы ин тӹштӹ 24.211 (пӱэргӹ: 12.091; ӹдӹрӓмӓш: 12.120) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «айва» ('айва') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Маймыл
Маймыл (Primates ex Homo) — Африкышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӹд лишнӹ хир йӓн.
Категори:Приматвлӓ
607 и
607 и — VII курымын ижӹ. Категори:VII курымКатегори:Ивлӓ
Мао (Чад)
Мао  (французла ‎‎ Mao ; арабла ? ) — Чадын халажы дӓ Канем регионын вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 19 004 эдем ӹлен.
Категори:Чад халавлӓ
Променаеа
Променаеа (Promenaea ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ Променаеа улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Агростофиллум
Агростофиллум (Agrostophyllum ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Мадагаскарышты, Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 91 йиш тӹрлӹ Агростофиллум улы.