cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Зрини, Миклош
Зринин прозыжы
XVII-шӹ курымaш Венгриштӹ Зриним сек кого фигуреш шотлaш лиэш, тӹдӹм поэт дӓ политик семӹнь пӓленӹт, кыды бaроккон тергӹмӓшвлӓжӹм мaстaрын кычылт мыштен. Тӹдӹ бaроккон тетяжӹ ылеш дӓ кыце творчествыштыжы, тенгеок политикӹштӓт ӹшке цельжӹ якте шон кердӹн. Тенге венгр хaлыклaн неполноценность комплекс гӹц ытлaлтaш пaлшен. Тӹдӹ Венгрин хaлыкым понгыжтaрывлӓ логӹц сек пӹтӓришӹ ылеш.
Улар
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Уругвай
Уругвай (испанилӓ Uruguay; официал лӹмжӹ — República Oriental del Uruguay) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Бразили, вадывелнӹ Аргентина, кечӹвӓлвелнӹ дӓ ирвелнӹ Atlantic Ocean доно пӹсмӓным кыча. 2016-шы ин тӹштӹ 3.444.006 эдем ӹлен.
Ажедмашвлӓ
Категори:Уругвай
Дональд Дак
До́нальд Фаунтлерой Дак (Donald Fauntleroy Duck) — Walt Disney киностудин мультфилмвлӓн персонажшы. Дональд — ош цӹреӓн озы лыды. Дональдын шачмы кечешӹжӹ — 9 июнь 1934 и шотлалтеш. Ти кечӹн пӹтӓриш гӓнӓ «Изи ышан цӹвӹ» («The Wise Little Hen») кӹтӹк кино лӓктӹн.
Шӧртньӹ шӱӓн селенидера
Шӧртньӹ шӱӓн селенидера (Selenidera reinwardtii) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 30.5–35 см, нелӹцшӹ 129–200 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц натуралист Каспар Георг Карл Рейнвардт (Kaspar Georg Karl Reinwardt, 1773 – 1854) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Когечӹ
Когечӹ (тошты грек: πάσχα, лат.: Pascha, иврит: פסח‎, песах гӹц) — кыды христианствышты «эртен кемӹ», дон Иисусын Ӹлӹжмӹжӹм (тошты греклӓ Ἡ Ανάστασις τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ) анжыкта. Церкӹ айовлӓ гӹц ик когоэш шотлалтеш. Ти айо Иисус Христосын ӹлӹжмӹжӹ доно кӹлдӓлтӹн. Кӹзӹтшӹ жепӹн ти айон кечӹвлӓжӹ тӹлзӹн каштмы календарь негӹцеш вазыт.
Когечӹн овуцавлӓжӹ
Когечӹн овуцавлӓжӹ йымым ыдылмы доно кӹлдӓлтӹнӹт. Когечӹ годшаш мадмашвлӓ дон жепӹм сусун эртӓрӹмӓш Кого Пост доно кӹлӹштӹм кычат, ти пост годым айовлӓм аяш дӓ паян, шелӓн, ӱӓн качкышым качкаш ак ли. Лач Когечӹ толмыкы веле мӹшкӹр циц качкаш лин. Мам Ум анжыкта, тӹдӹ Когечӹн символжы лин: кырык марынвлӓн кечӹ форман сары таравлӓ, вес халыквлӓн лин кердеш Когечӹ ӓнгӹрвлӓ, Когечӹ тыл (сарта), ӹлӹмӓш: чиӓлтӹмӹ мынывлӓ, (рушынвлӓн куличвлӓ) вес халыквлӓн моренвлӓн, патявлӓ. Кырык марынвлӓ Когечӹ годым икӹжӓк-иктӹштылӓн чиӓлтӹмӹ мынывлӓм пӹрнялӓт дӓ мыным пумы годым Христос Ӹлӹжӹн! дӓ Лачокат Ӹлӹжӹн! манын попат.
Финш шиштӹ изи попугай
Финш шиштӹ изи попугай (Micropsitta finschii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ, Соломон дӓ Бисмарк ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 9.5 см, нелӹцшӹ 12 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм немӹц орнитолог Отто Финш (Friedrich Hermann Otto Finsch, 1839–1917) лӹмеш пумы.
Туфанбейли
Туфанбейли (турокла Tufanbeyli ) — Турцин, Йыдвел Адана илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 17,882 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хейродендрон
Хейродендрон ( Cheirodendron ) — арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Арали йишвлӓ
Бурса
Бурса (турк Bursa ) — Йыд-вадывел Турцин халажы. Бурса илӹн вуйхалажы. Турциштӹ кого халавлӓ ло гӹц 4-шӹ вӓрӹм нӓлеш. 2010-шӹ ин тӹштӹ 1 905 570 эдем ӹлен.
Бурса халан центр районвлӓ : Гемлик, Гӱрсу, Кестель, Муданья, Нилӱфер, Османгази, Йылдырым.
756 и
756 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Бурса
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Пеликан
Пеликан йишвлӓ дон Пеликанвлӓ (Pelecanidae дон Pelecanus) — пеликан ганьывлӓ группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, вӹдӹштӹ ин каштшы, кужы нер ӱлӹл кечӹшӹ кавашты мешӓкӓн кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ пеликан улы.
Пеликанвлӓн сек изижӹн (ошалгы-якшар тупан пеликан) кытышты 1.25–1.32 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.65–2.9 м, нелӹцшӹ 3.9–7 кг; сек когожын (кыйыр пеликан) кытышты 1.60–1.80 м, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 2.70–3.20 м, нелӹцшӹ 10–12 кг якте лин кердеш.
Сикихор
Сикихор (англла Siquijor Island) — Филиппинвлӓштӹ ошмаоты. Кымдецшӹ 337.49 км². 2015-шы ин тӹштӹ 95 984 эдем ӹлен.
Дене-енисей йӹлмӹвлӓ
Дене-енисей йӹлмӹвлӓ — Сибирьӹштӹ дӓ Йыдвел Америкышты (АУШшты, Канадышты дӓ Мексикышты) йӹлмӹвлӓ.
Лачокла турачвлӓ
Лачокла турачвлӓ (Francolinus) — фазан йишвлӓн группыш пырышы вадывел дӓ покшал Ази гӹц кечӹвӓлвел дӓ кечӹвӓл-ирвел Ази якте вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ лачокла турач улы.
Йишвлӓ
Категори:Фазан йишвлӓ
Ошалгы-якшар вуян пион попугай
Ошалгы-якшар вуян пион попугай (Pionus tumultuosus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 29 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Ош калпакан пион попугай
Ош калпакан пион попугай (Pionus senilis) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы ирвел Мексика гӹц вадывел Панама якте Покшал Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 24 см, нелӹцшӹ 220 г якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Лимнохромис
Лимнохромис (Limnochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ лимнохромис улы. Кытшы 13–23.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Кого Йынгы
Кого Йынгы — ӓнгӹр Кырык сирӹштӹ, кыды Суасламары гӹц йоген толеш. Кырык сирӹш Йынгы Кушыргы лишнӹ йоген пыра, Йоласал лишӹц эртӓ дӓ Когосола доны Йылышкы йоген лӓктеш. Кытшы 50 уштыш нӓрӹ.
К К
Кӹсиӓвлӓ
Кӹсиӓвлӓ ӓль кӹсиӓ йишвлӓ (Paridae) — орави ганьывлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Йыдпел Америкышты дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ изи кеквлӓ. Цилӓжӹ 51 тӹрлӹ кӹсиӓ улы. Кӹсиӓвлӓн кӱкшӹцшӹ 10–22 см, нелӹцшӹ 7–29 г якте шоэш.
Йишвлӓ
Кӹсиӓвлӓ
757 и
757 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Самандаг
Самандаг (турокла Samandağ ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 129.011 (пӱэргӹ: 64.518; ӹдӹрӓмӓш: 64.493) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Венесуэла
Венесуэла (испанилӓ Venezuela; официал лӹмжӹ — República Bolivariana de Venezuela) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Atlantic Ocean, ирвелнӹ Гайана, кечӹвӓлвелнӹ Бразили, вадывелнӹ Колумби доно пӹсмӓным кыча. 2010-шы ин тӹштӹ 29,105,632 эдем ӹлен.
Категори:Венесуэла
Кавшта йӓр
Кавшта йӓр - Пӹзӹкныр вел Кӱшӹл Пӹзӹкныр сола лишнӹш йӓр.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Йӓрвлӓ
Бруин шиштӹ изи попугай
Бруин шиштӹ изи попугай (Micropsitta bruijnii) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвинейиштӹ дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 8–9 см, нелӹцшӹ 12–16 г якте шоэш.
Лӹмжӹм англи натуралист Антон Аугустус Брёйн (Antonie Augustus Bruijn, 1842—1890) лӹмеш пумы.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Якшар шылдыран цӹвӹ кӓдӹ
Якшар шылдыран цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba erythroptera) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Француз Полинезиштӹ Туамоту ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Кытшы 23.5–26 см, нелӹцшӹ 105–122 г якте шоэш.
Кӹзӹт цилӓжӹ 100–120 якшар шылдыран цӹвӹ кӓдӹ пӓлӹ.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Конго кӓдӹ
Конго кӓдӹ (Columba unicincta) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел ‎‎дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Бозкурт (Кастамону)
Бозкурт  (турокла Bozkurt ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 9.082 (пӱэргӹ: 4.503; ӹдӹрӓмӓш: 4.579) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
758 и
758 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Питон
Питон йишвлӓ (Pythonidae) — Alethinophidia группыш пырышы Африкышты, кечӹвӓл дон кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹвлӓ. Цилӓжӹ 26 тӹрлӹ питон улы.
Питонвлӓн сек изижӹн (Antaresia perthensis) кытышты 70–90 см, сек когожы (Python reticulatus) 6.95 м якте лин кердеш.
Йыхвлӓжӹ
*) Номинальный лӹвӓл йишвлӓ хӓлӓ уке. T ) Типовой йых.
Ардануч
Ардануч (турокла Ardanuç ) — Турцин, ирвел Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 11,813 (пӱэргӹ: 6,006; ӹдӹрӓмӓш: 5,807) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кого мӧр
Когомӧр (лат. Fragaria) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар мӧрӓн кушкыш.
К
Лимнотиляпи
Категори:Цихлидвлӓ
Элеутерококк
Элеутерококк ( Eleutherococcus ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Малаксис
Малаксис (Malaxis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ, Океаништӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 250 йиш тӹрлӹ малаксис улы.
Элеутерококк
Йишвлӓ
Категори:Арали йишвлӓ
Малаксис
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шри-Ланка кӓдӹ
Шри-Ланка кӓдӹ (Columba torringtoniae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел ‎‎дӓ покшал Шри-Ланкышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Гульд селенидера
Гульд селенидера (Selenidera gouldii) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы покшал дӓ ирвел Бразили Амазонка гӹц ирвел Боливи дӓ Мату-Гросу якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 32–34 см, нелӹцшӹ 131–209 г якте шоэш.
Лӹмжӹ
Лӹмжӹм британи орнитолог дӓ анималист Джон Гульд (John Gould, 1804 – 1881) лӹмеш пумы.
Категори:Тукан йишвлӓ
Мазыдагы
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эхелян йӱксӹ
Эхелян йӱксӹ (Cygnus olor) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ йӱксӹ. Йӱксӹн кӱкшӹцшӹ 150–160 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 200–240 см, кого кекӹн нелӹцшӹ 14.3 кг якте шоэш. Озы эхелян йӱксӹвлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Данин национальный кекешӹштӹ шотлалтеш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Фолкленд ошмаотывлӓ
Фолкленд ошмаотывлӓ тенгеок Мальвин ошмаотывлӓ (англла Falkland Islands, испанилӓ Islas Malvinas) — Кечӹвӓлвел Америкыштыш Кого Британин тангыж шайылныш ошмаотывлӓжӹ. 2008-шӹ ин тӹштӹ 3,140 эдем ӹлен.
Эндемик йӓнвлӓжӹ
Категори:Фолкленд ошмаотывлӓ
Ветар цӹвӹ кӓдӹ
Ветар цӹвӹ кӓдӹ (Gallicolumba hoedtii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ (Ветар) дӓ Ирвел Тиморышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Дӧртъёл
Дӧртъёл (турокла Dörtyol ) — Турцин, йыд-вадывел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 143.914 (пӱэргӹ: 72.432; ӹдӹрӓмӓш: 71.482) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «дӧрт» ('нӹлӹт') дон «йол» ('way' ) шамаквлӓгӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
759 и
759 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кого нерӓн попугайвлӓ
Кого нерӓн попугайвлӓ (Tanygnathus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓ дон Индонезиштӹ ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ кого нерӓн попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Турачвлӓ
Турачвлӓ (Francolinus, Peliperdix, Scleroptila, Dendroperdix дӓ Pternistis) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ мызы йиш кеквлӓ. Цилӓжӹ 40 тӹрлӹ турач улы.
Мӧр
Мӧр (латинлӓ Fragaria) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар кушкыш. Кок йиш мӧр улы: изимӧр дӓ когомӧр.
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Мӧрвлӓ
Вуйым валташ
Вуйым валташ ‘отчаиваться, отчаяться, приходить, прийти в уныние, в отчаяние, огорчаться, огорчиться’.
Мченга
Мченга (Mchenga) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ мченга улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Вуйым валташ
[Петр:] «Пакыла тымдаш палшаш ак шӱдеп... – игуменӹн попымыжым ӓшӹндӓрен, тумаем. – Тыменяшӓт ак шӱдеп гӹнь, кыце вара ӹне эдемжӹ лимӹлӓ? Ӓнят йориок мужик мужикок лижӹ манын, ак тымдеп?» Вуем сӓкӓлтӹшӹмӓт, лӓктӹм (Н.Игнатьев. Мондыдымы. Т.1. 1995: 124). [Петр:] «Дальше не разрешают помогать в учебе... – думаю, вспоминая слова игумена. – Если учиться не дают, то как стать человеком? Может быть, специально не учат, чтобы мужик мужиком остался?» Вышел, повесив голову.
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Савур
Савур (турокла Savur ) — Турцин, йыдвел Мардин илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.186 (пӱэргӹ: 17.770; ӹдӹрӓмӓш: 17.416) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
760 и
760 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кого вӹд питон
Кого вӹд питон (Apodora papuana, Liasis papuana ) — питонвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дон Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ йыд кӹшкӹ. Кытшы 5 м, нелӹцшӹ 22.5 кг якте лин кердеш.
Категори:Питонвлӓ
Ала нерӓн селенидера
Ала нерӓн селенидера (Selenidera maculirostris) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Бразили гӹц ирвел Парагвай дӓ йыд-ирвел Аргентина якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35 см, нелӹцшӹ 140–200 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Изимӧр
Изимӧр (латинлӓ Fragaria) — роза йыхыш пырышы шукы иӓш якшар мӧрӓн кушкыш.
Простехеа
Простехеа (Prosthechea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 112 йиш тӹрлӹ простехеа улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Аппендикула
Аппендикула (Appendicula ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 130 йиш тӹрлӹ аппендикула улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Эрзинь
Эрзинь (турокла Erzin ) — Турцин, йыд-вадывел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 39.279 (пӱэргӹ: 19.682; ӹдӹрӓмӓш: 19.597) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӱре
Кӱре (турокла Küre ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.517 (пӱэргӹ: 3.753; ӹдӹрӓмӓш: 3.764) эдем ӹлен.
761 и
761 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Шим ӹнгӹжӓӓн кого нерӓн попугай
Шим ӹнгӹжӓӓн кого нерӓн попугай (Tanygnathus megalorynchos) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 44 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ломыж кӓдӹ
Ломыж кӓдӹ (Columba pulchricollis) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Инди, Непал, Бутан, Тибет, Мьянма, Таиланд, Лаос ‎‎дӓ Тайваньышты вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 30–35 см якте шоэш.
Манниелла
Манниелла (Manniella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 йиш тӹрлӹ манниелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мырышы йӱксӹ
Категори:Лыды йишвлӓ
Трояны
Трояны — сола Польшышты. 2014-шы ин тӹштӹ 490 эдем ӹлен.
Категори:Польша солавлӓ Категори:Солавлӓ
Изи Сӧрмӓнӓнгӹр
Изи Сӧрмӓнӓнгӹр — сола Кырык сирӹштӹ, Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 113 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Денвер (Колорадо)
Денвер (англла Denver ) — Америкын ушымы штатвлӓн Колорадо штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 401.3 км². 2010-шы ин тӹштӹ 600,158 (metropol: 2,552,195) эдем ӹлен.
Категори:Колорадо
Шӓргӓшӓн питон
Шӓргӓшӓн питон (Bothrochilus boa) — питонвлӓн йыхыш пырышы Папуа — У Гвинейӹн Бисмарк Архипелагышты вӓшлиӓлтшӹ йыд кӹшкӹ. Кытшы 152–183 см якте лин кердеш.
Категори:Питонвлӓ
Упшан турач
Упшан турач (Dendroperdix sephaena) — фазан йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ турач. Кытшы 33–35 см якте шоэш.
Комор кӓдӹ
Комор кӓдӹ (Columba pollenii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Коморвлӓ ‎‎дӓ Майотта ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 35–40 см якте шоэш.
Кохтла-Йӓрве
Кохтла-Йӓрве (Kohtla-Järve; 1946 и годшен). Эстонин нӹлӹмшӹ кого халажы. 2013-шы ин халашты 36 377 эдем ӹлен.
Комор кӓдӹ
Лӹмжӹм нидерланди натуралист Франсуа Поллен (François Pollen, 1842 – 1886) лӹмеш пумы.
Кохтла-Йӓрве
Категори:Эстони халавлӓ
Комор кӓдӹ
Категори:Кӓдӹвлӓ
Мерита
Мерита ( Meryta ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Сарикӓ пӹлӹшӓн селенидера
Сарикӓ пӹлӹшӓн селенидера (Selenidera spectabilis) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Гондурас гӹц nordvästligaste Эквадор (Эсмеральдас) якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 35–40 см, нелӹцшӹ 200–270 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Симсӹ калпакан кого нерӓн попугай
Симсӹ калпакан кого нерӓн попугай (Tanygnathus lucionensis) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 31 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Ветар
Ветар (индонезилӓ Pulau Wetar) — Индонезиштӹ Барат-Дая ‎‎дӓ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 3600 км². 2010-шы ин тӹштӹ 6127 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
762 и
762 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
763 и
763 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Лобохилотус
Лобохилотус (Lobochilotes labiatus) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Танганьика) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш лобохилотус веле улы. Кытшы 36.8 см лин кердеш.
Хасса
Хасса (турокла Hassa ) — Турцин, йыд-ирвел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 54.630 (пӱэргӹ: 27.704; ӹдӹрӓмӓш: 26.926) эдем ӹлен.
Лобохилотус
Категори:Цихлидвлӓ
Хасса
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Андаман кӓдӹ
Андаман кӓдӹ (Columba palumboides) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Индиштӹ Андаман ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 42 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Эстон йӹлмӹ
Эстон йӹлмӹ (эстонла eesti keel) — эстонвлӓн йӹлмӹштӹ. финн-угр йӹлмӹвлӓ гӹц иктӹжӹ.
Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Арахнис
Арахнис (Arachnis ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ арахнис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Когосола вел солавлӓ
Когосола вел солавлӓ.
Когосола сола согоньыш пырышы солавлӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Изи йӱксӹ
Изи йӱксӹ (Cygnus cygnus) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Европышты, Азиштӹ дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изирӓк йӱксӹ. Йӱксӹн кӱкшӹцшӹ 115–150 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 168–211 см, нелӹцшӹ 3.4–9.6 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Лыды йишвлӓ
Изи Шӹндӹр
Изи Шӹндӹр — Изи Шӹндӹр ӓнгӹр сирӹштӹ вӓрлӓнӹшӹ сола, кыдым 1980-шы ин Шывашар ГЭС-ым луктӓлмӹ гишӓн, укем ӹштӹмӹ. Солашты Мары Национальный театрын пӹтӓриш мары режиссёржы Маюк-Егоров Алексей Иванович шачын.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Солавлӓ Категори:Йыл вӹд пындашеш кодшы солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Максиллари
Максиллари (Maxillaria) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 570 йиш тӹрлӹ максиллари улы.
Сарикӓ ялан кӓдӹ
Сарикӓ ялан кӓдӹ (Columba pallidiceps) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Бисмарк дӓ Соломон ошмаотывлӓштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 36–38 см, нелӹцшӹ 460 г якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Ош тӹрвӓн питон
Ош тӹрвӓн питон (Leiopython albertisii, Bothrochilus albertisii) — питонвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дон Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 213–300 см якте лин кердеш.
Лӹмжӹм итальян естествоиспытатель дӓ орнитолог Луиджи Мария Д’Альбертис (Luigi D'Albertis, 1841 – 1901) лӹмеш пумы.
Категори:Питонвлӓ
Шим йӱксӹ
Шим йӱксӹ (Cygnus atratus) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ когорак йӱксӹ. Йӱксӹн кӱкшӹцшӹ 110–142 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 1.6–2 м, нелӹцшӹ 3.7–9 кг якте шоэш.
Категори:Лыды йишвлӓ
Абана
Абана (турокла Abana ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 3.900 (пӱэргӹ: 1.949; ӹдӹрӓмӓш: 1.951) эдем ӹлен.
Ибис йишвлӓ
Ибис йишвлӓ (Threskiornithidae) — пеликан ганьывлӓ группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого кеквлӓ. Цилӓжӹ 35 тӹрлӹ ибис улы.
Ибисвлӓн сек изижӹн (Сан-Томе ибис) кытышты 45 см, нелӹцшӹ 450 г; сек когожын (кого ибис) кытышты 100 см, нелӹцшӹ 4.2 кг якте лин кердеш.
Псевдери
Псевдери (Pseuderia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 19 йиш тӹрлӹ псевдери улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Белен
Белен (турокла Belen ) — Турцин, покшал Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 27.928 (пӱэргӹ: 14.001; ӹдӹрӓмӓш: 13.927) эдем ӹлен.
Майланди
Майланди (Maylandia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 34 тӹрлӹ майланди улы. Кытшы 20 см лин кердеш.
Белен
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Майланди
Категори:Цихлидвлӓ
Шанавӹл тукан
Шанавӹл тукан (Ramphastos sulfuratus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Мексика, Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шанавӹл цӹреӓн тукан. Кытшы 45–50 см, нелӹцшӹ 362–550 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Юсуфели
Юсуфели  (турокла Yusufeli ) — Турцин, кечӹвӓл Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 21,758 (пӱэргӹ: 10,647; ӹдӹрӓмӓш: 11,111) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Юсуф» (пӱэргӹ лӹм: 'Иосиф') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Псевдопанакс
Псевдопанакс ( Pseudopanax ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Арали йишвлӓ
Банда ошмаотывлӓ
Банда ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Banda) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 180 км². 2010-шы ин тӹштӹ 15.000 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Луды вуян пион попугай
Анжалаш
Категори:Попугайвлӓ
Аспаси
Аспаси (Aspasia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ аспаси улы.
Мӱллер кого нерӓн попугай
Мӱллер кого нерӓн попугай (Tanygnathus sumatranus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Филиппинвлӓ дӓ Индонезиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 32 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
765 и
765 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Баскин-Роббинс
Баскин-Роббинс - вӓпш кафе международный-кылмыктыме. Франшиза элышты цилӓжӹ 30 тӹдӹм сӓндӓлӹк улы. Негызлалташ ушымы штатвлӓн гӹц 5800 2800 объектжы. 1953 ин тӹдӹ ӹштен предприяти дон производство камака кок пасна ылшы мороженыйым ушнымашлан Баскин Берт дӓ Роббинс Ирв, тӹдӹ оньыскажы. Ушнымашлан предприяти дон производство мороженыйым якте манын пасна кок Burt’s Ice Cream Shop дӓ Snowbird Ice Cream. 21 snowbird таш мороженыйым тӹ жеп ылын, кыды семӹнь у да йонгата хвалят.
Айнажи
А́йнажи (, Heinaste) — Латвин Салацгрив кымдемӹштӹжӹ хала. Рига иксӓн сирӹштӹжӹ Эстони лишнӹ вӓрлӓнӓ. «Виа Балтика» (Таллинн — Рига, Е67 шоссе вӹлнӹ киӓ). Рига якте 116 уштыш, Цесис якте 107 уштыш, Валмиера якте 85 уштыш, Пӓрну якте 65 уштыш.
Ӹлӹзӹ шот: 835 эдем (2016), нӹнӹ логӹц 92 % латышвлӓ, 3 % рушынвлӓ, 2 % эстонвлӓ. 1920-шы ивлӓн тӹнгӓлтӹшӹштӹ Айнажиштӹ эстонвлӓ вес халыквлӓ гӹц шукынрак ылыныт.
Категори:Латви халавлӓ
Вепс йӹлмӹ
Категори:Финн-угр йӹлмӹвлӓ
Сомали кӓдӹ
Сомали кӓдӹ (Columba oliviae) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Сомалиштӹ эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Шим лепкӓн кого нерӓн попугай
Шим лепкӓн кого нерӓн попугай (Tanygnathus gramineus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонезиштӹ Буру ошмаотышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 40 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
766 и
766 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Шеффлера
Шеффлера ( Schefflera ) — Арали йишвлӓн йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Арали йишвлӓ
Аздавай
Аздавай (турокла Azdavay ) — Турцин, кечӹвӓл Кастамону илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 7.787 (пӱэргӹ: 3.867; ӹдӹрӓмӓш: 3.920) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Коскороба
Коскороба (Coscoroba coscoroba) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ изирӓк йӱксӹ. Цилӓжӓт ик йиш коскороба веле улы. Коскоробан кӱкшӹцшӹ 87.5–115 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 155–160 см, нелӹцшӹ 3.8–5.4 (озы) 3.2–4.5 (ӓвӓ) кг якте шоэш. Озы коскоробавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Лыды йишвлӓ
У Гвиней вӹд питон
У Гвиней вӹд питон (Simalia boeleni, Morelia boeleni) — питонвлӓн йыхыш пырышы У Гвиней ошмаотышты (Индонези дон Папуа-У Гвиней) вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 2,75 (озы) 2,8 (ӓвӓ) м якте лин кердеш, шӹренжок 3,3 м якте веле.
Категори:Питонвлӓ
767 и
767 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Искендерун
Искендерун (турокла İskenderun ) — Турцин, вадывел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 304.891 (пӱэргӹ: 152.311; ӹдӹрӓмӓш: 152.580) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мейрацилим
Мейрацилим (Meiracyllium) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Покшал Америкышты (Мексика, Гватемала дӓ Сальвадор) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 2 ӓль 3 йиш тӹрлӹ мейрацилим улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Буру
Буру (индонезилӓ Pulau Buru) — Индонезиштӹ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 9,505 км². 2010-шы ин тӹштӹ 161 828 эдем ӹлен.
Эндемик кушкышвлӓжӹ
Категори:Малуку ошмаотывлӓ Категори:Ошмаотывлӓ
Чоко тукан
Чоко тукан (Ramphastos brevis) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы вадывел Колумби гӹц кечӹвӓл-вадывел Эквадор якте (Тумбес-Чоко-Магдалена биотӹрлештӓрӓш шымымаш) вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 48–55 см, нелӹцшӹ 365–482 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Той шылдыран пион попугай
Той шылдыран пион попугай (Pionus chalcopterus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 28 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Минни Маус
Минни Маус (Minnie Mouse) ти лит Микки Маус сек дон говор The Walt Disney Company.
Якшар ӹнгӹжӓӓн попугай
Якшар ӹнгӹжӓӓн попугай (Psittinus cyanurus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 18 см якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
768 и
768 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Икшӹ Ӹнгӹжсир
Икшӹ Ӹнгӹжсир — Кугилӓнсола гӹц 4 уштыш ордӹштӹ. Перви ти сола Угарман губернян Шурдӹнг уездӹн Ямангаш волостьыш пырен. 2001-шӹ ин Икшӹ Ӹнгӹжсирӹштӹ 82 эдем ӹлен.
Историжӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Коннектикут
Коннектикут (англла Connecticut ) — Америкын ушымы штатвлӓн штатшы. Штатын территорижӹ: 14,357 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3 518 288 эдем ӹлен. Вес штатвлӓ логӹц Коннектикут кымдецшӹ доно 48-шӹ дӓ ӹлӹзӹ шот доно 29-шӹ ылеш. Штат статусым Коннектикутлан 9 январьын 1788 ин пумы. Шот донжы тӹдӹ 5-шӹ ылын. Штатын вуйхалажы: Хартфорд; сек кого халажы: Бриджпорт.
Ала питонвлӓ
Ала питонвлӓ (Antaresia) — питонвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹвлӓ. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ ала питон улы. Ала питонвлӓн сек изижӹ (A. perthensis) 40 см, сек когожы (A. maculosa) 100–140 см якте шот.
Йишвлӓ
Категори:Питонвлӓ
Тӹрвӹм аварташ
Тӹрвӹм аварташ ‘надувать, надуть губы; сердиться, обижаться на кого-что-л., делать недовольное лицо; выражать недовольствие, досаду’.
Мӹньӹ [автор:] пуше дӓ пуше веле шӹдешкем. Йӹрӓлтӓш агыл, ӱшкӱжлӓ туран веле вӹкӹжӹ анжен шӹнденӓм. Аню цаклышат:
– Ма тӹрветӹм авартен шӹнденӓт? – манеш (Н.Игнатьев. Маска. Т.3. 1995: 155). Я [автор:] все больше и больше начинаю сердиться. Не то, чтобы улыбаться, а как бы косо смотрю на нее. Аня, заметив это, сказала: – Что надул губы?
– Кышкы вара тинӓрӹм нӓлӹн шӹнденӓт [санзалым], иктӓ вӹц иэшнӓ вет ситӓ? – манам [марыжы вӓтӹжӹлӓн]... – Вӹц иэш агыл, иктӓ шӱдӹ иэш ситӹжӹ, – манын колтаат, тӹрвӹжӹм авартен шӹндӓ. Пиш тенгелӓ попымым ак яраты (Н.Игнатьев. Тум кестен. Т.2. 1995: 362). – Куда столько [соли] купила, на пять лет хватит? – говорю [муж жене]. – Чтобы не на пять, а на сто лет хватило, – сказала и губы надула. Не любит, когда так говорят.
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Сӹнзӓм кӓрӓш
Сӹнзӓм кӓрӓш ‘делать, сделать большие (круглые) глаза; таращить глаза; смотреть широко раскрытыми глазами (в удивлении, испуге); выражать, выразить крайнее удивление, недоумение; сверлить глазами, смотреть пристально и недоброжелательно’.
Сӹнзӓжӹм тӹдӹ вӹкӹ [Савик вӹкӹ] кӓрен шӹнденӓт, лач качкын колтымылаок судья сӹгӹрӓл-сӹгӹрӓл шӹндӓ (Н.Игнатьев. Савик. Т.2. 1995: 39). Пристально и недоброжелательно посмотрев на него [на Савика], судья несколько раз крикнул.
Микки Маус
Микки Маус (Mickey Mouse) ти моло вес лит The Walt Disney Company.
Кунда
Ку́нда (Kunda) — хала Эстоништӹ, Лӓӓне-Вирумаа уездӹштӹ. Хала XIII-шы курым годшен пӓлӹ. 1870-шы ин у цемент заводым чангымы, 1893-шы ин Эстоништӹш пӹтӓриш электростанцим пачмы. 1938- шӹ годшен хала статусым намалеш.
Галерей
Категори:Эстони халавлӓ
Рональд Рейган
Рональд Уилсон Рейган родился 6 февраля 1911 года и умер 5 июня 2004 года, американский актер и высокопоставленный чиновник. Он был президентом США с 1981 по 1989 год, переизбран в 1985 году. Категори:АУШ президентвлӓ Категори:Персоналивлӓ
Кого тукан
Кого тукан (Ramphastos toco) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 56–62 см, нелӹцшӹ 500–695 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Тукан йишвлӓ
Борчка
Борчка (турокла Borçka) — Турцин, йыдвел Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 24,343 (пӱэргӹ: 12,351; ӹдӹрӓмӓш: 11,992) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кырыкхан
Кырыкхан (турокла Kırıkhan ) — Турцин, вадывел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 102.424 (пӱэргӹ: 51.591; ӹдӹрӓмӓш: 50.833) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «кырык» ('broken') дон «хан» ('куды' ) шамаквлӓгӹц лин.
Лудалгы-шимӹ пион попугай
Лудалгы-шимӹ пион попугай (Pionus fuscus) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 26 см якте шоэш.
Категори:Попугайвлӓ
Алоизи
Алоизи ( Aloysia ) — Вербена йишвлӓн йыхыш пырышы кушкыш.
Валкеакоски
Валькеакоский — Финляндиштӹ хала дӓ муниципалитет.
Валькеакоский Тампере дорц кечӹвӓлвелӹшкӹлӓ 35 километрӹштӹ вӓрлӓнен дӓ Хельсинки дорц йыдпелвелӹшкӹлӓ 150 километр дӓ Pirkanmaa областьын лаштыкшы ылеш. Ӹлӹзӹ шот - 20 833 (31 январь 2011), площадь - 372.04 квадратный километр (143.65 кв. ми), кыды ло гӹц 100.06 km2 вӹд, халык плотность - 76.6 эдем квадратный километреш (198 / кв. ми).
Валькеакоский пумага промышленностьшы доно лӹмлӹ ылеш дӓ сӓндӓлӹк кӧргӹштӹ футбольный командыжы доно, ФК Haka.
Кӧргӹштӹ
1. Истори 2. Лӹмлӹ эдемвлӓ 3. Ссылкывлӓ 4. Тӱл ссылкывлӓ 5. Галерейӹ
Истори
Валькеакоский мӱлӓндӹ кӹртни курым годымок лин. 1869 ин Валькеакоский канал пачылтын, дӓ 1873 ин пӹтӓриш пумага фабрикым строен пӹтӓрӹмӹ. Sääksmäki муниципалитет 1973 ин Валькеакоский доно ушалтын.
Хартфорд (Коннектикут)
Хартфорд  (англла Hartford) — Америкын ушымы штатвлӓн Коннектикут штатын вуйхалажы дӓ сек кого 2-шы халажы. Халан территорижӹ: 46.5 км². 2010-шы ин тӹштӹ 124,512 (metropol: 1,188,241) эдем ӹлен.
Валкеакоски
Лӹмлӹ эдемвлӓ
Ссылкывлӓ ^ a b "Область муниципалитетом с 1 января 2011" (на финском и шведском языке) (PDF). Топографическая съемка Финляндии. http://www.maanmittauslaitos.fi/sites/default/files/pinta-alat_2011_kunnannimenmukaan.xls. Восстановленный 9 марта 2011. ^ a b "Население муниципалитетом с 31 января 2011" (на финском и шведском языке). Информационная система населения. Центр Регистра населения Финляндии. https://web.archive.org/web/20140919232034/http://vrk.fi/default.aspx?docid=4258&site=3&id=0. Восстановленный 18 февраля 2011. ^ "Население согласно языку и числу иностранцев и земельной площади km2 областью с 31 декабря 2008". PX-веб-базы данных Финляндии статистики. Статистика Финляндия. https://web.archive.org/web/20090817074230/http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=060_vaerak_tau_107_fi&ti=V%E4est%F6+kielen+mukaan+sek%E4+ulkomaan+kansalaisten+m%E4%E4r%E4+ja+maa-pinta-ala+alueittain++1980+-+2008&path=..%2FDatabase%2FStatFin%2Fvrm%2Fvaerak%2F&lang=3&multilang=fi. Восстановленный 29 марта 2009. ^ "Население согласно возрасту и полу областью с 31 декабря 2008". PX-веб-базы данных Финляндии статистики. Статистика Финляндия. https://web.archive.org/web/20090908213028/http://pxweb2.stat.fi/Dialog/varval.asp?ma=050_vaerak_tau_104_fi&ti=V%E4est%F6+i%E4n+%281-v.%29+ja+sukupuolen+mukaan+alueittain+1980+-+2008&path=..%2FDatabase%2FStatFin%2Fvrm%2Fvaerak%2F&lang=3&multilang=fi. Восстановленный 28 апреля 2009. ^ "Список муниципальных и налоговых ставок округа в 2011". Налоговое ведомство Финляндии. 29 ноября 2010. http://www.vero.fi/nc/doc/download.asp?id=7996;193801. Восстановленный 13 марта 2011. ^ История Валькеакоского
Гуфи
Гуфи (Goofy) ти моло вес лит келеш The Walt Disney Company.
Хартфорд (Коннектикут)
Категори:Коннектикут
Гуфи
Категори:АУШ
Валкеакоски
Тӱл ажедмӓшвлӓ
Галерейӹ
769 и
769 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Бурдьӧ, Пьер
Категори:Франци социологвлӓ
Комбы
Категори:Комбывлӓ
Сан-Томе кӓдӹ
Сан-Томе кӓдӹ (Columba malherbii) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы Экваториаль Гвиней дӓ кечӹвӓл-ирвел Сан-Томе да Принсипи ошмаотышты эндемик вӓшлиӓлтшӹ кӓдӹ. Кытшы 28 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Жоффруа попугайвлӓ
Жоффруа попугайвлӓ (Geoffroyus) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Индонези, Папуа-У Гвиней, Соломон ошмаотывлӓ дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ кого нерӓн попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
770 и
770 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Кумлу
Кумлу (турокла Kumlu ) — Турцин, ирвел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.726 (пӱэргӹ: 6.781; ӹдӹрӓмӓш: 6.945) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Изи принц
Изи принц
Тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ Изи принц гишӓн кырык марла шайыштшы книгӓ лӓктӓшӹжӹ кок и первиок эче лӓктӹн, но пиш ӹжӓл, кӹзӹ т якте эче ти кого культура факт гишӓн нигыштат сирӹмӹ агыл. «Йӓмдӹ ли» газетӓт, вӓк, тидӹ гишӓн сирӹдеок коден. «Изи принцӹн» (Le Petit Prince) авторжы француз сирӹзӹ Антуан де Сент-Экзӱпери (Antoine de Saint-Exupéry, 29.06. 1900 — 31.07. 1944) ылеш. «Изи принц» тетя книгӓ семӹнь классифицируялтеш гӹнят, тӹштӹш философи шанымашвлӓжӹ воксьокат тетявлӓлӓн агыл, а коговлӓлӓн адресуялтыт дӓ новеллеш шотлалтеш, кыдым ынгылымашты автор доно рисуйымы иллюстрацивлӓ кого рольым мадыт. Книгӓн лейтмотвшӹ - эдемӹн цӓшӓн лиӓш цацымыжы дӓ ти цӓшӹш шоаш манын мам эдем ӹштӓш йӓмдӹ, тӹдӹ гишӓн. Кӹзӹт «Изи принц» культовый книгӓшкӹ сӓрнӓлтӹн, вет такеш агыл тӹдӹм 192 нӓрӹ йӹлмӹш сӓрӹмӹ. Руш Эл Федерациштӹш халыквлӓ логӹц лач нӹл халык веле туан йӹлмӹшкӹштӹ ти яжо книгӓм саренӓт: алтайвлӓ, кырык марынвлӓ, рушынвлӓ дӓ тадарвлӓ. Кырык мары редакциштӹ эче 150 йӹлмӹм веле анжыктымы. Ик иштӹ ти книгӓ 80 миллион экземпляр доно лӓктеш дӓ выжалалтеш. «Изи принц» ямак семӹнь сирӹмӹ, кышты лыдшы ӹлӹмӓшӹн, тенгеок колымашын философиштӹ доно пӓлӹмӹ лиэш. Вес семӹнь анжалаш гӹнь, ти книгӓ коговлӓн тӱнымбалыштым критикуя. Изи принц новеллын тӹнгӓлтӹшӹштӹжӹ B612 номерӓн шӹдӹр вӹлнӹ ӹлӓ, тӹштӹ кым вулкан улы, нӹнӹ логӹц иктӹжӹ йӧрен кен, но тенге гӹнят Изи принц тӹдӹн йӹрӓт йӹштӹлеш, тӹдӹм пораткашты кыча. Тӹ шӹдӹр вӹлнок эче цевер капризӓн пеледӹш ӹлӓ. Коктын нӹнӹ ма-шон гишӓн хытырат, но тенге гӹнят Изи принцлӓн шӹдӹржӹ вӹлнӹ тамажы ак ситӹ, тӹдӹ со ойхыра дӓ варажы, тӹшец лӓктӹн кеӓ, куд планеты доно пӓлӹмӹ лиэш дӓ сек мычашешӹжӹ Мӱлӓндӹ вӹлӓн вазалеш. Сирӹзӹ семӹнь, Изи принцлӓн тӹшкӹ кеӓш кеквлӓ палшенӹт. Мӱлӓндӹ вӹлнӹ тӹдӹ Рӹвӹж дон пелтӹшӹ аяр лӹвалнӹ Сахара пустыньышты книгӓн авторжымат вӓшлиэш, кыдыдан тӹшкӹ пыдыргышы самолетшы доно вазалаш вӓрештӹн. «Изи принцӹм» 1942-шы ин сирӹмӹ, сек пӹтарижӹ тӹдӹ англла сӓрӹмӹ вариант доно (1943 и), французлажы кым иштӹ 1946-шы ин лӓктӹн. Ти книгӓм кырык марлашкы француз йӹлмӹм пӓлӹшӹ сӓмӹрӹк сӓрӹзӹ Ирина Оплева сӓрен дӓ «Сарта» книгӓ лыкмаш 2008-шӹ ин лыктын. «Изи принц» гишӓн.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Цилӓ
Аспиидогине
Аспиидогине (Aspidogyne ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 39 йиш тӹрлӹ аспиидогине улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Псевдолели
Псевдолели (Pseudolaelia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ псевдолели улы.
Йиш гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Якшар онган тукан
Якшар онган тукан (Ramphastos dicolorus) — тукан йишвлӓн йыхыш пырышы sydöstra Бразили гӹц ирвел Парагвай дӓ йыд-ирвел Аргентина якте вӓшлиӓлтшӹ тукан. Кытшы 40–46 см, нелӹцшӹ 265–400 г якте шоэш.
Категори:Тукан йишвлӓ
Плуто
Плуто (Pluto) ти вес моло лит келеш шотыш The Walt Disney Company.
Тепуи ыжар орави попугай
Категори:Попугайвлӓ
771 и
771 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Бокколи, Бенедикта
Бенедикта Бокколи (Benedicta Boccoli; 11-шӹ декабрь, 1966-шы и, Милан, Итали – ) — итальян театр дӓ кино актриса.
Категори:Итали персоналивлӓ
Симсӹ шӓргӓшӓн мырызы попугай
Симсӹ шӓргӓшӓн мырызы попугай (Geoffroyus simplex) — Psittaculidae йиш группыш пырышы Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугай. Кытшы 23–25 см, нелӹцшӹ 155 г якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
Месаденелла
Месаденелла (Mesadenella) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 7 йиш тӹрлӹ месаденелла улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Авиценни
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Мазаруни
Мазаруни (Mazarunia) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ мазаруни улы. Кытшы 8.5 см лин кердеш.
Категори:Цихлидвлӓ
Раквере
Категори:Эстони халавлӓ Категори:Халавлӓ
Кож
Кож (Picea) — имӓн пушӓнгӹ. 30-50 тӹрлӹ кож йиш улы. Мары Элышты кож Йылымбалны шӹренок вӓшлиӓлтеш. Кырык сирӹштӹ лач шӹндӹмӹ кож веле кушкеш.
Кож йишвлӓ
К К
Меланохромис
Меланохромис (Melanochromis) — цихлидвлӓн йиш группыш пырышы ирвел Африкышты (Ньяса) шӹрен вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 15 тӹрлӹ майланди улы.
Категори:Цихлидвлӓ
Комбывлӓ
Комбывлӓ (Anser) — лыды йишвлӓн йыхыш пырышы Голарктикышты, Европышты, Азиштӹ, дӓ Йыдпел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого вӹд кеквлӓ. Цилӓжӹ 11 йиш комбы улы. Комбывлӓн сек изижӹн (Anser rossii) нелӹцшӹ 1.2–1.6 кг, сек когожы (Anser anser) 2.5–4.1 кг якте лин кердеш. Озы комбывлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Бриджпорт (Коннектикут)
Бриджпорт  (англла Bridgeport ) — Америкын ушымы штатвлӓн Коннектикут штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 50.2 км². 2010-шы ин тӹштӹ 144,229 (metropol: 916,829) эдем ӹлен.
Категори:Коннектикут
Комбывлӓ
Йишвлӓ
Категори:Вӹд кеквлӓ
Чилдрен ала питон
Чилдрен ала питон (Antaresia childreni) — питонвлӓн йыхыш пырышы йыдпел Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ кӹшкӹ. Кытшы 80–100 см якте шоэш.
Лӹмжӹм британи химик, минералог дӓ зоолог Джон Джордж Чилдрен (John George Children, 1777 – 1852) лӹмеш пумы.
Категори:Питонвлӓ
Тонышы кӓдӹ
Тонышы кӓдӹ (Columba livia domestica) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ вӓшлиӓлтшӹ тонышы кӓдӹ. Цилӓжӹ 800 тӹрлӹ тонышы кӓдӹ улы.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Покемон
Покемон (англ. Pokémon) ин ти лит сериал гач доно гана Nintendo.
Илдушкина, Мария Алексеевна
Мария Алексеевна Илдушкина — кырык мары поэтесса.
Абхази
Абхази (абхазла Аҧсны ; официал лӹмжӹ — Аҧсны Аҳәынҭқарра ) — Азиштӹш дэ-факто кугижӓнӹш. Йыдпелнӹ Россий, вадывелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Шим тангыж, ирвелнӹ дӓ кечӹвӓлвелнӹ Грузи доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 242,862 эдем ӹлен. Вуйхалажы: Сухум.
Илдушкина, Мария Алексеевна
24 апрельӹн 1944 ин Пайскырык кымдемӹн Лапатасолаэш шачын. 7 классым Пайскырык школышты пӹтӓрен. 8 класс гӹц 10 класс якте Пистерлӓ школышты тыменьӹн. 1961-65 ивлӓн Мары педагогический институтышты тыменьӹн. 1972 и якте Шӹргӹдӹр школышты труен. 1972 -82 ивлӓн Кырык мары райисполкомышты пӓшӓм ӹштен. 1982-1997 ивлӓн Цикмӓ халан коррекционный школышты пӓшӓлен.
3 книгам ӹшке шотешӹжӹ лыктын: "Лапатаэм - шачмы вӓрем" (Тетявлӓлан дӓ ӓтя-ӓвӓвлӓлӓн), "Парсын савыц" (Колхоз ӹлӹмӓш, Оленан тырхымаш яратымашыжы гишан),"Батрачка" (Сирӹзӹн тетя годшы жепшӹ). Вес книгӓвлалан йӓмдылӹмӹ материалвлӓжӹ Мары книга издательствышты киӓт: "Ӓтя-ӓван кудывичӹштӹ", "Тӹлзӹвлӓ - 12".
Руш поэт Л.Кручинина-Белякова дон марла-рушла "Акпарс мӱлӓндӹ", "Земля Акпарса", сборникӹм йӓмдӹлӓт.
И И
Ману ыжар орави попугай
Ману ыжар орави попугай (Nannopsittaca dachilleae) — кого попугайвлӓн йыхыш пырышы кечӹвӓл Перу гӹц йыд-вадывел Боливи якте Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ попугай.
Категори:Попугайвлӓ
Ала питон
Категори:Питонвлӓ
Танимбар
Танимбар ошмаотывлӓ (индонезилӓ Kepulauan Tanimbar) — Индонезиштӹ Изи Зонда дӓ Малуку ошмаотывлӓ гӹц иктӹжӹ.Территорижӹ 5430 км². 2010-шы ин тӹштӹ 61 000 эдем ӹлен.
772 и
772 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Игнатьев, Никон Васильевич
Сирӹзӹн тӹнгӓлтӹш корныжы
Никон Игнатьев 01. 04. 1895 -шӹ ин Салымсолэш шачын. Шур монастир сага ылшы тӹнгӓлтӹш школым тымeнь лӓктӹн. Когорак лимӹкӹжӹ Йыл мыч шалвлӓм йоктарымы пӓшӓм ӹштен.
Пӹтӓриш Тунымбал вырсышты ылын, 1917-шӹ им Турци ваштареш кредӓлмӹ фронтышты вӓшлин. 1918-шӹ ин Кечӹвӓлвел фронтышты кредӓлӹн, варажы Царицын дон Астраханьышты пӓшӓзӹ ылын. Большевиквлӓн ВКП пырен. Пӹтӓриш сӹлнӹшая пӓшӓвлӓжӹм лач тӹ жепӹнок сирӓш тӹнгӓлӹн. И.- ӹн ик яжо лыдышешӹжӹ «Кырык марынлан» шотлалтеш. 1919-шӹ ин Азаныш ӹлӓш ванжен дӓ кырык марла лӓкшӹ «Незерӹн шамакшы» газетӹм редактируен, 1920-шы ин Цикмӓш ванжен дӓ тӹштӹ «Тӧр» дон «Красный труд» газетвлӓштӹ ӹштен. Уездӹн РОСТ-ым дӓ Мары УИК-ӹм вуйлатен. 1922-шы ин январьын националистический пӓшӓм утла активно ӹштӓ манын, парти гӹц лыктын колтат. 1924-шӹ ин гӹц «Кыралшы» («Ленин корны») дон «Марийская деревня» газетвлӓн редакторжы лин, 1930-шы ивлӓн «У сем» дон «Якшар знамя» журналвлӓштӹ ӹштен.
Сирӹзӹн пӹтӓриш пӓшӓвлӓжӹ
Никон Игнатьев кырык марла сирӹмӹ сӹлнӹшаялан негӹзӹм пиштен. Тӹдӹ тенгеок мары сӹлнӹшаян историштӹжӹ пӹтӓриш романын «Вурс мардеж» авторжы семӹнь пӓлӹ ылеш. Сирӹзӹн вес пӓшӓвлӓжӹ: сатира шулӹшӓн «Савик» роман, совет пропaганды шулӹшӓн «Комсомол ӹдӹр» дӓ «Тошты кола». И. тенгеок драмывлӓмӓт сирен. 1920-шы ин Азанышты «Ирӹ жерӓ» альманахышты Игнатьевӹн «Вӹр йӱшӹ» дон «Шык» драмывлӓжӹ лӓктӹнӹт.
Савик романжы
«Савик» — потикӓ роман — сек пӹтӓриок 1933 ин «У сем» журналеш 1, 2, 3, 4, 5-шӹ номервлӓэш пецӓтлӓлтӹн. Журналеш пецӓтлӹмӹ годым автор глававлӓлӓн лӹмӹм пуэн. 1934-шӹ ин «Савик» роман пасна книгӓ доно Москвашты, «Молодая гвардия» издательствышты, лӓктӹн. Н.Игнатьев ӹлӹмӹ годым романын пасна глававлӓжӹ «Кыралшы» газетешӓт, «Мӓ пеледӹнӓ» кырыык мары литература антологиешӓт пецӓтлӓлтӹнӹт (Козьмодемьянск, 1936).
1958-шӹ ин «Савик» роман кокшы гӓнӓ пасна книгӓ доно Козьмодемьянскышты пецӓтлӓлтӹн, но тӹ издаништӹ романын текстӹм икманяр вӓре кӹтӹкемдӹмӹ.
«Савик» романын геройжы незер халык логӹц ылеш, тӹдӓт незервлӓм паян йыхын кид лӹвец ирӹкӹш лыкташ кредӓлеш, но Савикӹн кредӓлмӓшӹжӹ вес веремӓн, эче Октябрь революци яктеок, кугижӓн шӓмӓнжӹ годым кеӓ. Тӹдӹлӓн паянвлӓ ваштареш, кугижӓн самодержавий ваштареш мары сола условиштӹ гражданский вырсышты пичӓлӹм агыл, вес йӧнӹм кычылташ вӓрештеш — шутям, потикӓм, масакым. Вет ваштылмаш дӓ эче йӧнӹн, мыскылен ваштылмаш, тоже тышманым яжон шиэш, тӹдӹм кредӓлмӓштӹ кычылт веле мышташ келеш.
Н.В. Игнатьев тидӹм классический литературын примервлӓ гӹц яжон пӓлен. Нӹнӹ логӹц ик яргата примержӹ чешский коммунист Ярослав Гашекын романын геройжы бравый срлдат Швейк ылеш.
Н.Игнатьев тенгелӓ шукы историӓн социально-сатирический романым сирӓ. Савикӓт Швейклӓ мам толькы ак вуйстыкланы, ак «арик-суриклӓнӹ». Вӹлец анжымашты тӹдӹм шукынжы пыток ышан агылеш шотлат дӓ вара цаклен миӓт: эхе, тидӹ ородыланымаш агылыш, ӹлӹмӓшӹштӹш цилӓ ма акъярым, кугижӓн дӓ паянвлӓн незер халыкым пӹзӹрӹмӓшӹм, мыскылымашым вӹлкӹ лыктын мимӓш ылеш. Паянвлӓӓт тидӹм пиш цаклат ылнежӹ, дӓ мам ӹштет: Савикӹн оружийжӹ ваштареш вес оружийӹм моаш ясы, тӹдӹн оружийжӹ халыкын пӹсӹ ышыжы, пӹсӹ йӹлмӹжӹ дӓ курымаш оптимизжы ылеш.
Тенгелӓ Савик сӹнзӓ анзылнок ӹшке пӓшӓжӹм ӹштен миӓ: незервлӓн сӹнзӓштӹм пачеш, кугижӓ, паянвлӓ, чиновниквлӓ дӓ попвлӓ ваштареш лыктеш, класс шамыштым понгыжалтара, у ирӹкӓн ӹлӹмӓш верц кредӓлмӓшкӹ ӱжеш, махань корны доно кеӓш — тымда.
Роман мычашты Савик ревоюционер-подпольщик лиэш — тӹдӹ питӹрӹмӹ книгӓвлӓмӓт тоныжы урден, революционный прокламацивлӓмӓт йыдым йӹвӹрт тышкен каштын.
Игнатьевӹн остатка ивлӓжӹ
Никон Игнатьев репрессируйымы лин дӓ Биробиджан лагереш колен. Колымы вӓржӹ пӓлӹ агыл.
Никон Васильевич Игнатьев кырык марла художественный произведенивлӓм сек анзыц сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ мары халыклан шукы романым, повестьым, шайыштмашым, пьесым дӓ лыдыш дон поэмывлӓм пуэн коден. Тӹлец пасна кого пӓшӓм публицистикышкы ӹштен — газет дон журналвлӓэш шолын шалгышы ӹлӹмӓшӹн ядмашешӹжӹ пиш шукы статьям, анзыл эдемвлӓ гишӓн очерквлӓм сирен шалген, тӹнӓмок «Тум кестен» сатиричческий лыкым виден — ӹлӹмӓшӹн тошты касажым тӹ кестен доно пачкен.
Тенгелӓ, Н.Игнатьев цилӓ семӹнят кырык мары литературылан цаткыды негӹцӹм пиштен коден дӓ соты, кого мастарлыкшы доно мары литературын классикшӹ лин.
Н.Игнатьевлӓн сирӹмӓштӹжӹ техень кого мастар лиӓшӹжӹ мары халыкын йӹлмӹм келгӹн дӓ яжон пӓлӹмӓш, тӹдӹм мыштен кычылтмаш палшен. Тӹнӓмок тӹдӹ руш кого литературым — классическийӹм дӓ советскийӹм лыдын, тымень шалген, ӹшке писательсий культурыжым чӹмде лӱктен миэш.
Никон Васильевич кырык мары лутературым тӧрӧкок, манаш лиэш, реализм корнышкыжы — халыкын ӹлӹмӓшӹм тӧр дӓ келгӹн, революций анжыктымы корнышкы шагалтен, кырык мары вес писатель дон поэтвлӓлӓн социалистический реализмын йӧнжӹм кычылташ тыменяш палшен. Тидӹм мӓ В.Сузын дӓ Ш.Булатын, В.Патрашын дӓ П.Першутын, Н.Ильяковын дӓ К.Беляевӹн дӓ молынат сирӹмӓштӹ раскыдын ужына.
Мары литературым ӹштӹмӓштӹ, пайдарымашты дӓ виӓнгдӹмӓштӹ Н.Игнатьев тенгеок кого организаторский пӓшӓм виден шалген.
Остаткаэш, Г. Матюковскийӹн шамаквлӓм кандымы шоэш: «Н.В. Игнатьев — мары халыкын ик кого, лӹмлӹ дӓ яратымы эргӹжӹ, Октябрь революцин ӹнян дӓ патыр салтакшы, коммунистический партийӹн вурс гань калялтшы боецшӹ ылын дӓ ылеш. Тӹдӹн лӹмжӹм ылшы качы жепӓт, кого мардеж семӹнь ружге анзыкы кешӹ веремӓ мӓ дорцна карангден ак кердеп, тӹдӹн сирен кодымыжы, ӹшке туан. Салымсолажын лаштыра тум гишӓн мыры ганьок, мӓлӓннӓ курымеш кодеш».
Кӹзӹт, годеш икӓнӓ, 1 апрельӹн, Козьмодемьянск халашты, «Игнатьевсие чтения» конференци эртӓрӓлтеш.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мары сирӹзӹ Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Мары сирӹзӹвлӓ
Сола мӱгӹрӓ – ӹлӓлтен колта
Сола мӱгӹрӓ – ӹлӓлтен колта ‘деревня гудит – поживает’.
Рейханлы
Рейханлы (турокла Reyhanlı ) — Турцин, ирвел Хатай илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 84.831 (пӱэргӹ: 41.989; ӹдӹрӓмӓш: 42.842) эдем ӹлен.
Сола мӱгӹрӓ – ӹлӓлтен колта
Шижӹн колтышым [автор] – ирок. Сарайвуйышты шелӹк вашт июль кечет шӧртньӹ кидшӹм виктен дӓ: «Ӹлӹмӓшет пуры вара?» – манмылаок чучын колта. Сола мӱгӹрӓ – ӹлӓлтен колта (Н.Игнатьев. Вурс мардеж. Т.1. 1995: 19). Когда я [автор] проснулся, на дворе было утро. Июльское солнце светило сквозь щели сеновала. Деревня уже гудит – поживает.
Категори:Кырык мары фразеологизмвлӓ
Рансьер, Жак
Жак Рансьер (Jacques Rancière; 1940—) — француз философ. Париж VIII университетӹштӹ пӓшӓлен. Пӹтӓриш философи шанымашвлӓжӹм «„Капитал“-ым лыдын» (Lire le Capital; 1965) семинар паштек сирен дӓ тенге пӓлӹмы лин.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Философвлӓ Категори:Франци персоналивлӓ
Хала кӓдӹ
Хала кӓдӹ (Columba livia domestica) — кӓдӹ йишвлӓн йыхыш пырышы У дӓ Тошты Мӱлӓндӹштӹ халавлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ хир тонышы кӓдӹ. Кытшы 31–34 см якте шоэш.
Категори:Кӓдӹвлӓ
Кек комбы
Кек комбы (Anser anser) — лыды йишвлӓн йишӹн комбывлӓ йыхыш пырышы Европышты дӓ Азиштӹ кого кек. Кек комбын кӱкшӹцшӹ 70–90 см, шылдыр шӓрӓлтӹмӹжӹ 147–180 см, нелӹцшӹ 2,1–4,5 кг якте шоэш.
Лӹвӓл йишвлӓ
Категори:Комбывлӓ
773 и
773 и — VIII курымын ижӹ. Категори:VIII курымКатегори:Ивлӓ
Грузи халавлӓ
Грузи халавлӓ
Категори:Грузи халавлӓ
Хопа
Хопа (турокла Hopa ) — Турцин, йыдвел Артвин илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 31,496 (пӱэргӹ: 15,677; ӹдӹрӓмӓш: 15,819) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ