cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Карабаглар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1622 и
1622 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Денали
Денали тенгеок тошты лӹмжӹ Мак-Кинли (англла Mount McKinley тенгеок Denali ; атнала Dghelaayce’e ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын коюкон халыкын кырыкжы.
Категори:Аляска кырыквлӓ
Лейолописмавлӓ
Лейолописмавлӓ (Leiolopisma) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Фиджи дӓ Маскарен ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ лейолописма улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Пирӹни
Пирӹни (Daphne) — курым ыжаргы дӓ ӹлӹштӓшвлӓштӹм вилӹшӹ пирӹнивлӓ улы. Шӹренжок ӹлӹштӓшвлӓжӹн печкӓлтмешкӹштӹ тотлы пышан пеледӹшвлӓ доно пеледеш. Кӹцкӹжӹ качкаш ярдымы. Ти кушкышым кӹрӓш пиш нелӹ, кӹрӓт гӹнят тӹдӹ нилӓ кечӓш тӹнгӓлеш, седӹндонат лӹмжӓт ни доно кӹлдӓлтӹн.
Категори:Кушкышвлӓ
507 и
507 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1623 и
1623 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Клутина (йогы)
Клутина (англла Klutina River ; атнала Tl’atii Na’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓл-ирвел Аляска штатын атна халыкын йогыжы. Кужыцшы 101 км. уштыш.
Категори:Аляска йогывлӓ
509 и
509 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Галиси
Галиси (галис. Galicia, Galiza, Galicia) — Испанин йыд-вадывелӹшӹ галисивлӓн исторический регионжы дӓ автономный сообщество (наци). 2012-шы ин тӹштӹ 2 778 913 эдем ӹлен. Территорижӹ 29 574 км². Вуйхалажы: Сантьяго-де-Компостела.
1624 и
1624 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Конак
Конак (турокла Konak ) — Турцин, Измир илӹн дӓ покшал Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 411.112 (пӱэргӹ: 201.813; ӹдӹрӓмӓш: 209.299) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бигнай
Бигнай (Antidesma bunius) — Euphorbiaceae йыхыш пырышы кӹцкӓн пушӓнгӹ. Бигнай — 15-30 м кыташ курым ыжаргы ылеш. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓрӓквлӓ, пӹцкатӓ-ыжарикӓвлӓ, йӹлгӹжшӹвлӓ, кытышты доно 10-22,5 см торешӹштӹ доно 5-7,5 см якте. Кӹцкӹвлӓжӹ йӹргешкӹвлӓ, диаметрӹштӹ доно 8 мм якте, авахашты ылыт. Кечӹвӓл велнӹш Азиштӹ кушкеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Лобуливлӓ
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1625 и
1625 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Шӓртньӹ
Шӓртньӹ — сола Кырык сирӹштӹ. Шывашар ГЭС-ым колтымы паштек сола изиэмеш дӓ лишӹл сирвлӓжӹ урыт. 2001-шӹ ин солашты 24 пӧрт ылын.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
1626 и
1626 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Тюрбан
Тюрбан
Тюрбан — пӱэргӹн дӓ ӹдӹрӓмӓшӹн вуйыш чимӹ матери лаштык, кыдым вуй йӹр пӹтӹрен шӹндӓт, Йыдпелвел Африкышты, Аравийский полуостровышты, Индиштӹ, Российышты дӓ Азиштӹ кымдан шӓрлен. Шӹренок тюрбаным тюбетейкы, фескы ӓль калпак вӹлӓн пӹтӹрӓл шӹндӓт. Тидӹлӓн иктӓ 6-8 метр кеӓ, но кыдыланжы 20 метырат кычылталтеш.Тюрбанын цӹрежӹ символикы доно сарастаралтеш: шим тюрбанвлӓм талибвлӓ, жаргым — Меккыш толшы паломниквлӓ ӓль сеидвлӓ ӹштӓт. Тюрбан (перс.) — чалма, ирвел мусульман халыкын вуйыш чимӹ хӓдӹр; фескы, тюбетейки ӓль ик цӹреӓн куштылгы матери гӹц шалга.
Лачокла игуанавлӓ
Лачокла игуанавлӓ (Iguana) — игуана йишвлӓн группыш пырышы Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 2 тӹрлӹ игуана улы.
Тюрбан
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Выргемвлӓ
Папуа — У Гвиней
Папуа — У Гвиней (англла Papua New Guinea, Independent State of Papua New Guinea, ток-писинлӓ Papua Niugini, Independen Stet bilong Papua Niugini, хири-мотула Papua Niu Gini ; официал лӹмжӹ — Независимое Государство Папуа — Новая Гвинея ) — Океаништӹш вадывел У Гвиней ошмаотышты кугижӓнӹш. 2009-шӹ ин тӹштӹ 6 732 000 эдем ӹлен. Территорижӹ 462,840 км². Вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Порт-Морсби.
Регионвлӓжӹ
Папуа — У Гвинейӹштӹ 4 регион улы.
Йӹлмӹвлӓ
Папуа — У Гвинейиштӹ 820-830 йӹлмӹ улы.
Дег-хитанвлӓ
Дег-хитанвлӓ (тошты лӹмжӹ Ингаликвлӓ ; дег-хитанла Deg Xit’an ; англла Deg Hit'an, Ingalik) — атабаск группыш пырышы дег-хитан (Deg Xinag) йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н вадывел Аляска штатышты ӹлӹшӹ халык. Дег-хитанвлӓ цилажӹ 275 (йӹлмӹ 15) нарӹн ылыт.
Дег-хитан географижӹ
Yukon-Koyukuk Census Area : Анвик ( Gitr’ingithchagg ), Bonasila Village ( Vits’in An-ghun’ ), Холи-Кросс ( Deloy Chet ), Шейджлук ( Łeggi Jitno’ )
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Билимби
Билимби (Averrhoa bilimbi) — Oxalidaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
511 и
511 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Изи Антил игуана
Изи Антил игуана (Iguana delicatissima) — игуана йишвлӓн группыш пырышы Изи Антил ошмаотывлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹ. Кытышты 430 (озыжы) 390 (ӓвӓжӹ) мм якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 3.5 (озыжы), 2.6 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш. Озы игуанавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Игуана йишвлӓ
1627 и
1627 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
512 и
512 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Менетивлӓ
Менетивлӓ (Menetia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ менети улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Газиэмир
Газиэмир (турокла Gaziemir ) — Турцин, Измир илӹн дӓ кечӹвӓл Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 112.149 (пӱэргӹ: 57.617; ӹдӹрӓмӓш: 54.532) эдем ӹлен.
Фескы
Фескы
Фескы ӓль фес — Осман империштӹ, Йыдпелвел Африкышты вуйыш чимӹ хӓдӹр;якшар ӓль шим цӹреӓн миж калпак, кловой ӓль шим, парсын, ши ӓль шӧртньӹ кисть доно пӹтӹрӓл шӹндӹмӹ ылыт.
Категори:Выргемвлӓ
514 и
514 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1628 и
1628 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Моретивлӓ
Моретивлӓ (Morethia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ морети улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Бириба
Бириба (Rollinia mucosa) — Аннона йыхыш пырышы фруктан ӹлӹштӓшвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Бириба пысын кушкеш, кытшы 4 - 15 м якте лин кердеш. Кужикӓ ӹлӹштӓшвлӓжӹ 10 - 25 см кыташ ылыт, пындаш монгырышты пышкыды, вӹлвӓлӹштӹ цуштыри.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1629 и
1629 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
515 и
515 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Имам Хусейн мечеть (Кувейт)
Имам Хусейн мечеть (арабла سجد الإمام الحسين) — Кувейтиштӹ Кувейт халан у (1986 ин) мечетьшӹ.
Категори:Кувейт мечетьвлӓ
Лачокла игуана
Лачокла игуана (Iguana iguana) — игуана йишвлӓн группыш пырышы Покшал дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ кого шӓкшӓльӹ. Кытшы 1.2–1.7 см якте шоэш. Нелӹцӹштӹ 4–8 (озыжы), 1.2–3 (ӓвӓжӹ) кг якте лин кердеш. Озы игуанавлӓ, ӓвӓвлӓ гӹц когорак ылыт.
Категори:Игуана йишвлӓ
Тюбетейкы
Тюбетейкы — крӱгӓ ӓль нӹлоголан, кашар оголан ӓль ляпцӓкӓ, пӱэргӹн ӓль ӹдӹрӓмӓшӹн куштылгы калпак, кыдым тӧрӧк вуйыш чиӓт, тюрк шамак тобе/тюбе гӹц лӹмӹм нӓлӹн, мычашым ӓль кӱкшӹцӹм анжыкта. Бисер, тӹрлӹмӹ доно цеверемдӹмӹ ылеш. Кыды тюрк йӹлмӹштӹжӹ такыя маналтеш. Кӹзӹт Центральный Ази, примереш Узбекистан, Казахстан, Киргизи, Туркменистан халавлӓ дӓ солавлӓштӹ) ӓль шонгырак эдемвлӓ намалыштыт, тенгеок Башкиришты дӓ Татарстанышты. Когонок тюбетейкы 1960-шы ивлӓн СССРышты пӓлӹмӹ ылын, тӹнӓм тӹдӹм шукын намалыштыныт, айыртемӹнок тетявлӓ, национальность шотыш нӓлӓлтде.
Линквлӓ
Категори:Выргемвлӓ
Шурдӹнг
Шурдӹнг (Васильсурск) ― хала сӹнӓн когосола Угарман областьын Воротын районыштыжы.
Географи вӓрлӓнӹмӓш
Шурын Йылышкы йоген пырымы вӓрӹштӹжӹ киӓ. Цикмӓ гӹц Ш. якте Йыл мыч 40 уштыш дӓ шоссе корны мыч Микрӓк гач 65 уштыш нӓрӹ. Ш. гӹц Ӓвӓсирӹш 7 уштыш лиэш. Угарман якте Шур гач паром доно ванжен, 160 уштыш нӓрӹ погына. Райцентр – Воротын якте 12 уштыш.
Ӹлӹзы шот, халыквлӓ
2007-шӹ ин Шурдӹнгӹштӹ 1193 эдем ӹлен. Тӹнгж-м, ти хала сӹнӓн когосолашты рушынвлӓ ылӓт, нӹнӹ паштек шотышты доно кырык марынвлӓ дӓ вара суасламарывлӓ кеӓт. Халыквлӓн йори шотлымашым Ш. эртӓрӹмӹ агыл. Шурдӹнг шӹгерлӓштӹ кырык марынвлӓн йори ӹшке мӱлӓндӹ лаштыкышты улы.
Туризм, культура, тымдымаш пӓша
Тидӹ гӹц пасна Шурдӹнг пиш косир дӓ цевер вӓрӹштӹ шыпшылт вазынат, Кугижӓ годымок тӹштӹ пансионатвлӓ дон кӓнӹмӹ портвлӓм пачмы ылын. Ти вӓрвлӓм эче Изи Швейцари - лӹм доно пӓленӹт. Кӓнгӹжӹм тӹштӹ ӹлӹмаш шолмылаок шолын, кӓнӹшӹвлӓжӹ Угарман гӹц веле агыл, тенгеок Моско-дон Петербург- гӹцӓт ылыныт. Шурдӹнг доно шукы кырык мары пӓлӹмӹ эдемӹн ӹлӹмӓшӹжӹ кӹлдӓлтӹн, тӹштӹ Григорьев-Эмаш, Никон Игнатьев, Шадт Булат, Митюк, Владимир Сузы, поэтвлӓ Николай Егоров, Атюлов Анатолий, Валери Микор, артньыквлӓ Ефимов Измаил дон Алдушкин Сергей шӹренок ылыныт. Шурдӹнгӹштӹ мырывлӓм сирӹшӹ Лев Маликеев ӹлен. Пӓлӹымӹ рушынвлӓ логӹц Александр Радищевӹн, Исаак Левитанын, Иван Шишкинӹн, поэт модернист Николай Кузминӹн лӹмвлӓштӹм пӓлдӹртӓш лиэш. Кого Вырсы жепӹн Шурдӹнгӹштӹ Москваштыш Кого театр эвакуациштӹ ылын. Шурдӹнгӹштӹ Культура пӧрт, библиотека дӓ кӹдӓлӓш школ ӹштӓт. Тӹштӹ Шур монгырыштыш кыдӹтидӹ кырык марынжы тыменешю Тӹшкӹ нӹнӹ Шур школ паштек кеӓт. Школышты кырык мары йӹлмӹм ак тымдеп.
1630 и
1630 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Буджа
Буджа (турокла Buca ) — Турцин, Измир илӹн дӓ кечӹвӓл-ирвел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 407.526 (пӱэргӹ: 204.854; ӹдӹрӓмӓш: 202.672) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Анвик
Анвик (англла Anvik ; дег-хитанла Gitr’ingithchagg ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын дег-хитан халыкын халажы. Халан территорижӹ: 30.9 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 94 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Аляска
Вампи
Вампи (Clausena lansium) — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пылтсамаа
Пы́лтсамаа (Põltsamaa), 1917-шӹ и якте — Оберпален (Oberpahlen) покшал Эстоништӹ хала. Йыгевамаа уездӹш пыра.Пылтсамаа сирӹштӹ вӓрлӓнӓ.
Ливони Кугижӓ кымдемӹн вуйхалажы ылын. Тӹнӓм тӹштӹ герцог Магнусын резиденцижӹ ылын.
Категори:Эстони халавлӓ
Ӓнгӹрвуй
Ӓнгӹрвуй (Яшпатрово) — сола Кырык сирӹштӹ,  Ковашан мӱлӓндӹшкӹжӹ пырышы сола.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Карем лишнӹ вӓрлӓнӓ. Пӹзӹкныр гӹц 2 уштыш нӓрӹ.
1859-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 9 кудвичӹ ылын (21 пӱэргӹ дӓ 28 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 26 кудвичӹ ылын (85 пӱэргӹ дӓ 76 ӹдӹрӓмӓш).
1915-шӹ ин 28 кудвичӹ ылын, 148 эдем ӹлен.
1925-шӹ ин 145 эдем ӹлен.
2001-шӹ ин Ӓнгӹрвуйштӹ 35 кудвичӹ ылын, 107 (54 пӱэргӹ дӓ 53 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.
Экономика
Солашты лапка улы.
Транспорт
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Шейджлук
Шейджлук (англла Shageluk ; дег-хитанла Łeggi Jitno’ ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын дег-хитан халыкын халажы. Халан территорижӹ: 31.0 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 116 эдем ӹлен.
516 и
516 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Шейджлук
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Аляска
1631 и
1631 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Скотт, Вальтер
Сэр Ва́льтер Скотт (Walter Scott; 15 август 1771, Эдинбург — 21 сентябрь 1832, Эбботсфорд) — тунымбалны кымдан пӓлӹмӹ британ сирӹзӹ, поэт, историк, коллекционер, важвлӓжӹ доно шотланд ылеш. Адвокатеш тымень лӓктӹн. Шотланд халыкын культурыжым кымдан шӓрӹмӓштӹ кого рольым мадын. Туан халыкшын ӹшке шижмӓшӹжӹм понгштараш шукы пӓшӓм ӹштен. исторический романлан негӹцӹм пиштӹшеш шотлалтеш.
Вальтер Скотт кырык марла
Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Кого Британи персоналивлӓ
Нивеосцинквлӓ
Нивеосцинквлӓ (Niveoscincus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ нивеосцинк улы.
518 и
518 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1632 и
1632 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
517 и
517 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
519 и
519 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Уганда
Уганда (англла‎‎ Republic of Uganda; суахилилӓ Jamhuri ya Uganda) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Кечӹвӓлвел Судан, вадывелнӹ Конго Демократи Республика, ирвелнӹ Кени, кечӹвӓл-вадывелнӹ Руанда, кечӹвӓлвелнӹ Танзани доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 32 369 558 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 236 040 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Кампала.
Административно-территориальное деление
Категори:Уганда
Фахреддин мечеть
Категори:Ливан мечетьвлӓ
Харт
Харт (лат. aculeus) - кыды -тидӹ йӓнӹн, кӹшкӹн, капшангын дӓ кушкышын кашар дӓ пӹсӹ орган, кыды доно пышкылеш да пышкылмылан иктӓмахань ядым хартшы гач колта.
Категори:Анатоми терминвлӓ
1633 и
1633 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
1634 и
1634 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Гак
Гак (Momordica cochinchinensis) — кого охырец йишвлӓн йыхыш пырышы фруктан кушкыш. Момордика кохинхин (лат. Momordica cochinchinensis) — ик иӓш вӹдӹлӓлтшӹ кушкыш. «Гак» — ти кушкышын кӹцкӹн лӹмжӹ. Гакым Вьетнамыштыш традициӓн медицинӹштӹ кычылтыт.
Категори:Кушкышвлӓ
Борнова
Борнова (турокла Bornova ) — Турцин, Измир илӹн дӓ ирвел Измир халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 399.023 (пӱэргӹ: 201.472; ӹдӹрӓмӓш: 197.551) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мансури кого мечеть
Мансури кого мечеть (арабла ? ) — Ливанышты Триполи халан тошты (1314 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ливан мечетьвлӓ
520 и
520 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1635 и
1635 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Кампала
Кампала (англла дӓ суахилилӓ Kampala) — Угандан вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 189 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 1 659 600 эдем ӹлен.
Категори:Уганда халавлӓ
1636 и
1636 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
522 и
522 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Додома
Додома (англла ‎‎ дӓ суахилилӓ Dodoma ) — Танзанин вуйхалажы. Халан территорижӹ: 2,576 км². 2002-шы ин тӹштӹ 324,347 эдем ӹлен.
Категори:Танзани халавлӓ
521 и
521 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Олигозомавлӓ
Олигозомавлӓ (Oligosoma) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы У Зеландиштӹ, Лорд-Хау дӓ Норфолк ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 41 тӹрлӹ олигозома улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1637 и
1637 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Акдагмадени
Акдагмадени (турокла Akdağmadeni ) — Турцин, Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 53.789 (пӱэргӹ: 26.814; ӹдӹрӓмӓш: 26.975) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Папуа — У Гвиней провинцивлӓ
Папуа — У Гвиней провинцивлӓ
523 и
523 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1638 и
1638 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Тайналь мечеть
Тайналь мечеть (арабла ? ) — Ливанышты Триполи халан тошты (1336 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ливан мечетьвлӓ
524 и
524 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Хоббит (роман)
Хоббит, ӓль Тӹшкӹ дӓ мӹнгеш (The Hobbit, or There and Back Again) — Джон Рональд Руэл Толкинӹн сек кымдан пӓлӹмӹ фэнтези романжы дӓ ӓзӓ книгӓжӹ. Сек пӹтӓриок 1937 ин Кого Британиштӹ пецӓтлӓлтӹн.
525 и
525 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Грейпфрут
Грейпфрут (Citrus paradisi) — Рута йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Панасписвлӓ
Панасписвлӓ (Oligosoma) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ панаспис улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1639 и
1639 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Псевдоэмойвлӓ
Псевдоэмойвлӓ (Pseudemoia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ псевдоэмой улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
МакГрат (Аляска)
МакГрат (англла McGrath ; кӱшӹл кускоквимлӓ Tochak’, дег-хитанла Digenegh ) — Америкын ушымы штатвлӓшты вадывел Аляска штатын кӱшӹл кускоквим халыкын халажы. Халан территорижӹ: 141.4 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 126.6 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Аляска
Курджи мечеть
Курджи мечеть (арабла جامع قرجي) — Ливиштӹ Триполи халан тошты (1834 ин) мечетьшӹ.
Категори:Ливи мечетьвлӓ
Генипа
Генипа ( Genipa americana ) — Rubiaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ. Генипа — 18-33 м якте кукшӹцӓш ӹлӹштӓвлӓжӹм вилӹшӹ пушӓнгӹ. Ылӹштӓшвлӓжӹ кужикӓ-йӹргешкӹ пыйырт кашар тӹрӓнвлӓ, кытышты 10 - 33 см да торешӹштӹ доно 4 - 13 см якте лин кердӹт. Фруктыжы кужикӓ-йӹргешкӹ, кытшы 9 -15 см дӓ кӹжгӹцшӹ 7-9 см якте. Вӹлецӹнжӹ шӹгӹ вуйта нӓлӹн шӹнден, коргӹштӹш ошикӓ цӹреӓн пайжы тотлы ароматан ылеш, изиш киӓлӓлмӹкӹжӹ саремаш тӹнгӓлеш. Нушмувлӓжӹ сары ӓль кӹрӓн, 1 - 1,25 см кыташвлӓ, нӹнӹ кӹцкӹн коргӹштӹжӹ ылыт. Генипам лач яжон кумӹкӹжӹ веле качкаш яра. Шукыжымок Аргентинышты кушкеш.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Тина Тӧрнер
Тина Тӧрнер (Tina Turner; шачынжок Анна Мэй Баллок (Anna Mae Bullock), ш. 26 ноябрь 1939, Натбуш, Теннесси, АУШ) — американ мырызы, мырывлӓн автор, актриса. Грэмми премин 8 гӓнӓ лауреатшы. Рок-н-роллын Кугижӓтаржы титул титулым намалеш. Тина тӱнымбалны лун сек яжон танцуйышывлӓ лошты иктӹжӹ. Журнал Роллинг Стоун журнал тӹдӹм кӹзӹтшӹ жепӓш сек яжо мырызвлӓ логӹц иктешӹжӹ шотла.
Синглвлӓ
Категори:Мырызывлӓ Категори:Америка персоналивлӓ
Пипи
Пипи — (руш.ива, ветла́, раки́та, лоза́, лози́на, ве́рба (Sálix) — тӹшкӓ, шошым толмым анжыкта, пеледеш: укшвлӓштӹ ӹлӹштӓшвлӓ анзыц ши цӹреӓн, пышкыды мижӓн пӓртнявлӓ лӓктӹт. Ти пяртнявлӓ гишӓн пипи халык лошты кого ӓкӓн ылеш.
Категори:Кушкышвлӓ
526 и
526 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кугилӓнсола
Кугилӓнсола ― Кугилӓнсола велнӹш солавлӓн административ покшалышты. Цикмӓ якте 65 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 86 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Дон Кихот (роман)
Дон Кихот тенгеок Ламанча гӹц йой идальго Дон Кихот (Don Quijote de la Mancha, El Ingenioso Hidalgo Don Quixote de la Mancha) — испани сирӹзӹ Мигель де Сервантес Сааведрын сек кымдан пӓлӹмӹ рыцарь романжы. Сек пӹтӓриок 1605 дон 1615 ивлӓн Испаништӹ пецӓтлӓлтӹн.
Персонажвлӓжӹ
Категори:Романвлӓ
1640 и
1640 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
1641 и
1641 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Апиа
Апиа (самоала дӓ англла Apia ) — Самоан Уполу ошмаотышты вуйхалажы. Территорижӹ 60 км². 2006-шы ин тӹштӹ 37 708 ӹлен.
Категори:Самоа халавлӓ
Сарайкент
Сарайкент (турокла Saraykent ) — Турцин, покшал Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 18.705 (пӱэргӹ: 9.412; ӹдӹрӓмӓш: 9.293) эдем ӹлен.
Кӱшӹл кускоквим йӹлмӹ
Кӱшӹл кускоквим йӹлмӹ (кӱшӹл кускоквимлӓ Dinak’i ; англла Upper Kuskokwim language) — атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Кӱшӹл кускоквимвлӓ (Dichinanek' Hwt’ana) лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты Аляска штатын МакГрат (Tochak’), Телида (Tilaya-di) дӓ Николаи (?) халавлӓшты попат.
Месса
Ме́сса (messa, лат. missa) — Католик Церкӹн (Католицизм) латин овуца семӹнь эртӓрӹмӹ тӹнг литургижӹ. Месса тӹнгӓлтӹш овуца, Шамак Литурги, Евхаристи Литурги дӓ мычаш овуцавлӓ гӹц шалга. Евхаристи Литургим лыдмы дӓ мырымы годым, церкӹн тымдымыжы семӹнь, кого вашталтмаш лиэш: киндӹ дон пӹрцӓш ӓрӓкӓ Иисус Христосын Кӓп дон Вӹрӹшкӹжӹ сӓрнӓлтӹт.
Категори:Религи
Грумичама
Грумичама ( Eugenia brasiliensis ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
528 и
528 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Неруда, Пабло
Па́бло Неру́да (Pablo Neruda — псевдолӹмжӹ, шачынжок: Рика́рдо Элиэ́сер Нефтали́ Ре́йес Басоа́льто, Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto) (12 июль 1904—23 сентябрь 1973) — Чили поэт, дипломат дӓ политика йенг, Чили республикын сенаторжы. Сӹлнӹшаяштыш Нобель премин лауреатшы (1971).
Биографижӹ
Пабло Неруда Покшал Чилиштӹш Парраль изи халашты шачын. Ӓтяжӹ Хосе дель Кармен Рейес Моралес, кӹртнигорнышты пӓшӓзӹ ылын. Ӓвӓжӹ, Роса Нефтали Басоальто Опасо, школышты тымдышы ылын, Паблон изи ылмыжы годымок эче шоды цер доно церлӓнен колен. Тидӹ пӓштек ӓтяжӹ вес вӓтӹм нӓлӹн. Вара семняштӹ Кечӹвӓлвел Чилиш Темуко халаш ӹлӓш ванжен. Неруда лу иӓш годымок лыдышвлӓжӹм сирӓш тӹнгӓлӹн. Кок иштӹ тӹдӹ кымдан пӓлӹмӹ чили поэтесса Габриэла Мистраль доно пӓлӹмӹ лин, кыды изи поэтлӓн поэзиштӹ корным ажедшӹжӹ лин. 1920 ин сӓмӹрӹк «Сельва аустраль» журналышты Пабло Неруда псевдолӹм доно пӹтӓриш лыдышвлӓжӹм пецӓтлен. Ӓтяжӹ поэтӹн лыдышвлӓм сирӹмӹ вӹкӹ пурын анжыде дӓ тӹдӹм шӹдештӓрӓш ӹнжӹ ли манын чех писатель Ян Неруда семӹнь псевдолӹмжӹм нӓлӹн. Варажы ти лӹмӹм курымжы кычылтын. 1921 ин Неруда Сантяго Пединститутыш тыменяш пырен. Шукыштат агыл «Айо мыры» лыдышыжы «Хувентуд» газетӹштӹ Чили Студентвлӓн Корпораци доно организуйымы сӹлнӹшая премим сӹнген нӓлӹн. Тидӹ тӹдӹн пӹтӓриш премижӹ ылын. 1923 ин ӹшке оксаэшӹжӹ Пабло Неруда «Вады жерӓвлӓн вӓшлимӹштӹ» пӹтӓриш лыдыш погемикшӹм пецӓтлен лыктын. Ти лыдышвлӓм халык ӹвӹртен вӓшлин, седӹндонат 1924 ин «Яратымаш гишӓн коклы лыдыш дӓ ик ойхан мыры» лыдыш книгӓм эче лыктын шокта. Тидӹ паштек Латин Америка кымдык тӹдӹ поэт семӹнь пӓлӹмӹ лин. Ти кок лыдыш погемикшӹм поэт модернизм йӧн доно сирен дӓ 1926 ин «Мычашдымы эдемӹн цацымашвлӓжӹ» книгӓштӹжӹ авангардизмӹш ванжен.
Категори:Сирӹзӹвлӓ Категори:Чили персоналивлӓ
1642 и
1642 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Сапросцинквлӓ
Сапросцинквлӓ (Pseudemoia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Австралиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 12 тӹрлӹ сапросцинк улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Порт-Морсби
Порт-Морсби (англла Port Moresby, ток-писинлӓ дӓ хири-мотула Pot Mosbi ) — Папуа — У Гвинейӹн вуйхалажы. Территорижӹ 240 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 307 643 ӹлен.
Категори:Папуа — У Гвиней халавлӓ
Лосола
Лосола - Кугилӓнсола велнӹш сола. Кугилӓнсола якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 91 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
529 и
529 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1644 и
1644 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
530 и
530 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1643 и
1643 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Дэвид Копперфильд (роман)
Дэвид Копперфильд (David Copperfield, The Personal History, Adventures, Experience and Observation of David Copperfield the Younger of Blunderstone Rookery (Which He Never Meant to Publish on Any Account) — англ сирӹзӹ Чарльз Диккенсын сек кымдан пӓлӹмӹ романвлӓжӹ гӹц иктӹжӹ. Сек пӹтӓриок 1849–50 дон 1850 ивлӓн Кого Британиштӹ пецӓтлӓлтӹн.
Персонажвлӓжӹ
Категори:Романвлӓ
Гуайява
Гуайява ( Psidium guajava ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Кӱшӹл кускоквимвлӓ
Кӱшӹл кускоквимвлӓ (кӱшӹл кускоквимлӓ Dichinanek’ Hwt’ana ; англла Upper Kuskokwim people) — атабаск группыш пырышы кӱшӹл кускоквим (Dinak’i) йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н кечӹвӓл-покшал Аляска штатышты кӱшӹл Кускоквим йогышты ӹлӹшӹ халык. Кӱшӹл кускоквимвлӓ цилажӹ 160 (йӹлмӹ 40) нарӹн ылыт.
Линквлӓ
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Джаботикаба
Джаботикаба ( Myrciaria caulifloria ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
531 и
531 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Ӹжӹвӹр
Ӹжӹвӹр — яргата, изирӓк ӹжӹвӹр йых кек, йыдпелвел полушариштӹ икпоратка климатан вӓрвлӓштӹ вӓрлӓнӓ. Европышты, Азиштӹ, Енисей гӹц ирвелнӹ, Россий территориштӹ пӹжӓшвлӓм опта. Пӹсӹ, шумышы кек, ӹлӹштӓшӓн укшвлӓ вӹлнӹ шукыжымок шӹнзӓ. Шкетӹм ӓль мыжырым вӓшлиӓш лиэш, но парьтым агыл. Качкеш: шӹнгӓвлӓм, шукшвлӓм,кӹцкӹвлӓм. Телеш шокшы вӓрвлӓш: Азиш, Африкыш, Сахарын кечӹвӓлвелӹш чонгештӓ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Царамаквлӓ
532 и
532 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Оливер Твист (роман)
Персонажвлӓжӹ
Категори:Романвлӓ
Герреро
Герреро (испанилӓ Guerrero ; официал лӹмжӹ : Estado Libre y Soberano de Guerrero) — Мексикан штатшы. Штатын территорижӹ: 63,621 км². 2010-шы ин тӹштӹ 3,388,768 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Чильпансинго; сек кого халажы: Акапулько.
Сарыкая
Хала лӹмӹн этимологижӹ «сары» ('сар') дон «кая» ('rock') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
1645 и
1645 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
533 и
533 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Джамболан
Джамболан ( Syzygium cumini ) — Myrtaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Николаи
Категори:Аляска
1647 и
1647 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Лепидотирисвлӓ
Лепидотирисвлӓ (Lepidothyris) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ лепидотирис улы.
Чильпансинго
Чильпансинго тенгеок Чильпансинго-де-лос-Браво (испанилӓ Chilpancingo de los Bravo ) — Мексикан Герреро штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 2,338.4 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 166,796 (метропол: 214,219) эдем ӹлен.
1646 и
1646 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Чильпансинго
Линквлӓ
Категори:Герреро
Мӱнхаузи
Мӱнхаузи (Moenkhausia) — харацинвлӓн йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 76 тӹрлӹ мӱнхаузи улы. Мӱнхаузивлӓн сек изижӹ 3,4 см, сек когожы 10 см.
Шылдырдымы гагарка
Шылдырдымы гагарка (Pinguinus impennis †) — Alcidae группыш пырышы Йыдпел Атланти океанышты вӓшлиӓлтшӹ вымер кого кек (пингвин агыл). Кытшы 75–85 см, нелӹцшӹ 5 кг якте шоэш.
534 и
534 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Шылдырдымы гагарка
Категори:Кеквлӓ
Мӱнхаузи
Лӹмжӹм зоолог Виллиам Й. Мӱнхауз (William J. Moenkhaus, 1871-1947) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Харацинвлӓ
Кутубиййе мечеть
Кутубиййе мечеть (арабла جامع الكتبية‎  ) — Мароккошты Марракеш халан тошты (1120 - 1196 ивлӓн) дӓ сек кого мечетьшӹ.
Категори:Марокко мечетьвлӓ
Джекфрут
Джекфрут ( Artocarpus heterophyllus ) — Moraceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
535 и
535 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Нигглын ӹлӹмӓшӹжӹ
Нигглын ӹлӹмӓшӹжӹ (Leaf by Niggle) — Джон Рональд Руэл Толкинӹн фэнтези ямакжы. Сек пӹтӓриок 1945 ин Кого Британиштӹ пецӓтлӓлтӹн.
Категори:Джон Толкин
Мечеть
Мече́ть (مسجد — «кымалмы вӓр») — мусульманвлӓн аллахлан кымалмы вӓрӹштӹ.
1649 и
1649 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
536 и
536 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Гейман, Нил
Нил Ричард МакКиннон Гейман (Neil Richard MacKinnon Gaiman, туан лӹмжӹ Нил Ричард Гейман (Neil Richard Gaiman; 10-шы ноябрь 1960-шы и – 2-шы сентябрь 1973-шы и) — англ сирӹзӹ-фантаст, график роман дӓ комикс сирӹшӹ.
Категори:Англи персоналивлӓ
Хассан II мечеть
Хассан II мечеть (арабла مسجد الحسن الثاني‎ ) — Мароккошты Касабланка халан у (1993 ин) мечетьшӹ.
Категори:Марокко мечетьвлӓ
Евтерпе
Евтерпе ( Euterpe ) — Arecaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Марковы
Марковы ― Кугилӓнсола велнӹш сола. Кугилӓнсола якте 8 уштыш. Йыл якте 0,5 уштыш. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Солашты 2001-шӹ ин 106 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Акапулько
Акапулько (испанилӓ Acapulco; официал лӹмжӹ : Acapulco de Juárez) — Мексикан Герреро штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,880.60 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 717,766 эдем ӹлен.
Соргун
Соргун (турокла Sorgun ) — Турцин, покшал Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 85.831 (пӱэргӹ: 43.023; ӹдӹрӓмӓш: 42.808) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
538 и
538 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
537 и
537 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Телида
Телида (англла Telida ; кӱшӹл кускоквимлӓ Tilaya-di тенгеок Tilayadi’  ) —  Америкын ушымы штатвлӓшты покшал Аляска штатын кӱшӹл кускоквим халыкын солажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 2 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Аляска
1651 и
1651 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Кирха
Ки́рха аль ки́рка — германизм, шӹренжок лӱтеранвлӓн йымылан ыдылмы вӓрӹштӹм, церкӹштӹм тенге маныт.
Категори:Религи
Лигозомавлӓ
Лигозомавлӓ (Lygosoma) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Азиштӹ дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 31 тӹрлӹ лигозома улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Anabantoidei
Лабиринтанвлӓ (Anabantoidei) — Алангы ганьывлӓ (Perciformes) группыш пырышы Азин дон Африкын вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол йиш. Лабиринтанвлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Лабиринтанвлӓн сек когожы 70 см (кого гурами, Osphronemus goramy).
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Алангы йиш
1652 и
1652 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
540 и
540 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Гуанахуато
Веракрус (испанилӓ Guanajuato ; официал лӹмжӹ : Estado Libre y Soberano de Guanajuato) — Мексикан штатшы. Штатын территорижӹ: 30,608 км². 2010-шы ин тӹштӹ 5,486,372 эдем ӹлен. Штатын вуйхалажы: Гуанахуато; сек кого халажы: Леон.
Хаджи Байрам мечеть
Хаджи Байрам мечеть (турокла Hacı Bayram Camii ) — Турциштӹ Анкара илӹн тошты (831 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Икако
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Костёл
Категори:Религи
Мохлусвлӓ
Мохлусвлӓ (Mochlus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 13 тӹрлӹ мохлус улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
541 и
541 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
542 и
542 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Митрисола
Митрисола - Кугилӓнсола велнӹш сола. Кугилӓнсола якте 0,5 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 156 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола якте Цикмӓ гӹц автобус каштеш. Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
1654 и
1654 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
1653 и
1653 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
543 и
543 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Эль-Мурси Абуль-Аббас мечеть
Эль-Мурси Абуль-Аббас мечеть (арабла جامع المرسي أبو العباس‎ ) — Египетиштӹ Александри халан тошты (1775 ин) мечетьшӹ.
Категори:Египет мечетьвлӓ
Изи Йылйӓл
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Вургымла монгырштӹ Цикмӓ- Пӹзӹкныр корны вӓрлӓнӓ, Пӹзӹкныр гӹц 5 уштыш нӓрӹ. Яндуш, Тьокан, Кӹневичӹ, Изи, Кого карем дӓ Мӧрвичӹнер лишнӹ. 1717-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 29 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 71 ӹдӹрӓмӓш).
Гвичин йӹлмӹ
Гвичин йӹлмӹ (гвичинлӓ Gwich’in ; англла Gwich’in, Kutchin ) — атабаск группыш пырышы йӹлмӹ. Гвичинвлӓ лошты кычылтмы йӹлмӹ, тӹнгжӹм Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штат дӓ Канадышты Юкон дон Northwest Territories штат попат.
Изи Йылйӓл
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
1795-шӹ ин 33 кудвичӹ ылын, Ӓнгӹрвуйштӹ - 7 кудвичӹ ылын.
Имбу
Имбу ( Spondias tuberosa ) — Сумах йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Гвичин йӹлмӹ
Словарик
Категори:Атабаск йӹлмӹвлӓ
Имбу
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Изи Йылйӓл
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
1859-шӹ ин Изи Йылйӓлштӹ 26 кудвичӹ ылын (75 пӱэргӹ дӓ 86 ӹдӹрӓмӓш).
1898-шӹ ин 22 кудвичӹ ылын (58 пӱэргӹ дӓ 48 ӹдӹрӓмӓш).
1925-шӹ ин 129 эдем ӹлен.
1929-шӹ ин 31 кудвичӹ ылын, 153 эдем ӹлен. 149 - марын дӓ 4 - рушан.
2001-шӹ ин 34 кудвичӹ ылын, 94 (36 пӱэргӹ дӓ 58 ӹдӹрӓмӓш) эдем ӹлен.
Истори
Документвлӓштӹ 1717-шӹ ин анжыкталеш.
Адамс, Ричард
Ричард Джордж Адамс (Richard George Adams; 9-шӹ май 1920-шы и, Ньюбери, Беркшир – 24 december 2016) — англ сирӹзӹ.
Пӓшӓвлажӹ
Категори:Англи персоналивлӓ
Имам Хусейн мечеть (Египет)
Имам Хусейн мечеть тенгеок Аль-Хусейн мечеть (арабла مسجد الإمام الحسين‎ ‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1154 ин) мечетьшӹ.
Фатимид традициятын быһыытынан, 985 сыллаахха Абу Мансур халифа Абу Мансур ал- Азиз Билиллах асад аныгылыы оҥоһуулаах офиһын нөҥүө ааһар сирдэрин көрдүлэр. Кини 250- ча сыл устата Палестинаҕа 1153- кэ диэри хараллыбыта. 1091 сыллаахха Бадр аль- Джамал, халифе аль- Мустансир чугаһыгар улуу Визирь» хаттаан аһыллыбыта, арай бу региоҥҥа Фатимид халифатыгар илдьибитэ. Мечеть, мазар бу меҳрамонларга жумлашга бирикээстээбитэ.
Мечеть Каирга Сибэтиэй ислам миэстэлэриттэн биирдэстэрэ, халифтар фатимид кылабыыһаларыгар олоҕуран оҥоһуллубуттара, сабаҕалааһын кэлин бигэргэммитэ. Мечетьга ислом Пайғамбаримиз Муҳаммад Хусейна ибн Али ибн Али билан бирга бошқа 1153 сыллаахха Каирга көһөрүллэн, харайарга, харайарга анаан бу храм тутуллубута. 1154 сыллаахха сааһырбыт мавлзолей комплекс саамай кырдьаҕас өттө буолар.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Египет мечетьвлӓ
Адамс, Дуглас
Дуглас Ноэль Адамс (Douglas Noel Adams; 11-шӹ март 1952-шы и, Кембридж, Кого Британи – 11-шӹ май 2001-шӹ и, Санта-Барбара, Калифорни, АУШ) — англ сирӹзӹ, драматург дӓ сценарист.
Пӓшӓвлажӹ
Категори:Англи персоналивлӓ
Поташкансир
Поташкансир - Кугилӓнсола велнӹш ямшы сола. Сола вӓр гӹц Кугилӓнсола якте 3 уштыш ылын. 1980-шы ин солам Кӓтӓ Шошмар доно ушымы.
Солан историжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
544 и
544 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1656 и
1656 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Бразили сцинквлӓ
Бразили сцинквлӓ (Brasiliscincus) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Бразилиштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ Бразили сцинк улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Гуанахуато (хала)
Гуанахуато  (испанилӓ Guanajuato ) — Мексикан Гуанахуато штатын вуйхалажы. Халан территорижӹ: 71.56 км². 2005-шӹ ин тӹштӹ 153,364 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Гуанахуато
1655 и
1655 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Султан Хассан мечеть
Султана Хассан мечеть (арабла جامع السلطان حسن‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1356 ин) мечетьшӹ. Тагачы тӹдӹ исторический памятник шотлалтеш куатан ик эн Каир.
Бакстер, Стивен
Стивен Бакстер (Stephen Baxter; 13-шы ноябрь 1957-шӹ и, Кого Британи – ) — англ фантаст сирӹзӹ.
Леон (Гуанахуато)
Леон  (испанилӓ León; официал лӹмжӹ : León de los Aldama) — Мексикан Гуанахуато штатын сек кого халажы. Халан территорижӹ: 1,219.67 км². 2010-шы ин тӹштӹ 1,436,733 (метропол: 1,792,047 ) эдем ӹлен.
Коджатепе мечеть
Коджатепе мечеть (турокла Kocatepe Camii ) — Турциштӹ Анкара илӹн сек кого мечетьшӹ.
Мечеть лӹмӹн этимологижӹ «коджа» ('кого') дон «тепе» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Леон (Гуанахуато)
Линквлӓ
Категори:Гуанахуато
545 и
545 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Султан Хассан мечеть
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Египет мечетьвлӓ
Бакстер, Стивен
Пӓшӓвлажӹ
Категори:Англи персоналивлӓ
Сӱлеймание мечеть
Сӱлеймание мечеть (турокла Süleymaniye Camii ) — Турциштӹ Стамбул халан Фатих районын тошты (1550 - 1557 ивлӓн) мечетьшӹ. Стамбул илӹн 2-шы сек кого мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
Гурамивлӓ
Гурамивлӓ (Osphronemidae) — Алангы ганьывлӓ (Perciformes) группын Лабиринтанвлӓ (Anabantoidei) лӹвӓл группыш пырышы Азин вӹдвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кол йиш. Гурамивлӓ йӓр-йогы дӓ аквариум кол ылыт. Цилӓжӹ 90-130 тӹрлӹ гурами кол улы. Гурамивлӓн сек изижӹ 2 см, сек когожы 70 см (кого гурами, Osphronemus goramy).
Инжир
Инжир ( Ficus carica ) — Moraceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Пӹзӹлмӹсир
Пӹзӹлмӹсир, тенгеок Рябиновкы - Кугилӓнсола велнӹш сола. Кугилӓнсола якте 7 уштыш. Цикмӓ - Шурдӹнг шоссе вӹлнӹ вӓрлӓнӓ. Солашты 2001-шӹ ин 47 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
546 и
546 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Кабо-Верде мабуйвлӓ
Кабо-Верде мабуйвлӓ (Chioninia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Кабо-Верде ошмаотывлӓштӹ шӹрен вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ Кабо-Верде мабуй улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
1659 и
1659 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
1658 и
1658 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Еркӧй
Еркӧй (турокла Yerköy ) — Турцин, вадывел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 40.733 (пӱэргӹ: 20.077; ӹдӹрӓмӓш: 20.656) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йер» ('place') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Маболо
Маболо ( Diospyros blancoi ) — Ebenaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Еркӧй
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Маболо
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Ибн Тулун мечеть
Ибн Тулун мечеть (арабла مسجد أحمد بن طولون‎‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (876 - 879 ивлӓн) мечетьшӹ.
Категори:Египет мечетьвлӓ
Аллах
Алла́х (араб. الله‎ Звук [ʔalˤːɑːh], букв. «Бог»[1][2][3][4][5]) — арабское слово, означающее Единого и единственного Бога, творца мира и господина Судного дня. В исламе — Бог, пославший к людям своего заключительного посланника (расуль) Мухаммада. В Доисламской Аравии Аллах был высшим Божеством и Творцом всего сущего[6]. Краткая форма символа веры ислама (араб. -шахады) гласит: «Нет иного божества, кроме Аллаха, и Мухаммад — посланник Аллаха
Категори:Религи Категори:Ислам
Венети
Венети (англла Venetie ; гвичинлӓ Vįįhtąįį ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Gwich’yaa Gwich’in ) халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 54.0 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 202 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
1660 и
1660 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Паян попугайвлӓ
Паян попугайвлӓ (Polytelini) — изи попугайвлӓн йыхыш пырышы Австралиштӹ, Индонезиштӹ ‎‎дӓ Папуа-У Гвинейиштӹ вӓшлиӓлтшӹ попугайвлӓ. Цилӓжӹ 8 тӹрлӹ паян попугай улы.
Йишвлӓ
Категори:Попугайвлӓ
547 и
547 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1661 и
1661 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
548 и
548 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Копеоглоссумвлӓ
Копеоглоссумвлӓ (Copeoglossum) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы Антил ошмаотывлӓштӹ ‎‎дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ копеоглоссум улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Шиндлери
Шиндлери (Schindleria) — Алангы ганьывлӓ группыш шиндлеривлӓн йиш группыш пырышы Шӹпӓн океанышты дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ тангыж кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ шиндлери улы.
Шиндлеривлӓн сек когожы 2.5 см. Мӱлӓндӹн сек изирӓк кокшы колжы Schindleria brevipinguis йыхын кытышты 8.4 мм лин кердеш.
Лӹмжӹм немӹц зоолог Отто Шиндлер (Otto Schindler, 1906–1959) лӹмеш пумы.
Йишвлӓ
Категори:Шиндлеривлӓ
Карамбола
Карамбола ( Averrhoa carambola ) — Oxalidaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1662 и
1662 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Изи Йынгы
Изи Йынгы — Когосола велнӹш сола. Когосола якте 6 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 18 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Эски мечеть
Эски мечеть (турокла Eski Cami ) — Турциштӹ Эдирне илӹн сек кого мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
549 и
549 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Аксункур мечеть
Аксункур мечеть (арабла جامع إبراهيم أغا مستحفظان) — Египетиштӹ Каир халан тошты (1347 ин) мечетьшӹ.
Категори:Египет мечетьвлӓ
Гвичинвлӓ
Гвичинвлӓ (тошты лӹмжӹ Кучинвлӓ ; гвичинлӓ Gwich’in ; англла Gwich’in, Kutchin ) — атабаск группыш пырышы гвичин йӹлмӹлӓ попышы АУШ-н йыд-ирвел Аляска штатышты дӓ Канадын Юкон дон Йыд-вадывел территоривлӓ штатвлӓштӹ ӹлӹшӹ дене халык. Гвичинвлӓ цилажӹ 2397 (йӹлмӹ 310) нарӹн ылыт.
Изинырвач
Изинырвач - Когосола велнӹш ямшы сола. Сола вӓр гӹц Йолобкан сола якте 0,5 уштыш ылын. Солам 1969-шӹ ин регистрышты анжыктымы агыл.
Гвичинвлӓ
Гвичин географижӹ
АУШ — Аляска: Yukon-Koyukuk Census Area : Арктик-Виллидж ( Vashrąįį K’o˛ o˛ ), Бирч-Крик ( Deenduu ), Венети ( Vįįhtąįį ), Каньон-Виллидж ( Łąįį Tree Zhee ), Сёркл ( Dan Zhit Haainlaii ), Форт-Юкон ( Gwichyaa Zheh ), Чалкитсик ( Jałk’iitsik ), Чандалар (йогы) ( T’eedriinjik )
Канада — Юкон: Олд-Кроу ( Teechik ), Пил йогы ( Teetl'it Gwinjik ), Поркьюпайн (йогы) ( Ch’ôonjik )
Канада — Йыд-вадывел территоривлӓ: Аклавик ( Akłavik ), Инувик ( ? ), Телит-Же ( Teetl'it Zheh ), Цигетчик ( Tsiigehtchic )
Категори:Америкыштыш халыквлӓ
Амр Ибн Аль-Ас мечеть
Амр Ибн Аль-Ас мечеть (арабла جامع عمرو بن العاص‎ ) — Египетиштӹ Каир халан тошты (642 ин) мечетьшӹ.
Категори:Египет мечетьвлӓ
551 и
551 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Танзани
Танзани (англла United Republic of Tanzania, суахилилӓ Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Кени дӓ Уганда, вадывелнӹ Руанда, Бурунди дӓ Конго Демократи Республика, ирвелнӹ Инди океан, кечӹвӓлвелнӹ Замби, Малави дӓ Мозамбик доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 43 739 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 945 203 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы: Додома дӓ сек кого халажы: Дар-эс-Салам
Административно-территориальное деление
Категори:Танзани
1663 и
1663 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Дасивлӓ
Дасивлӓ (Dasia) — сцинк йишвлӓн группыш пырышы кечӹвӓл-ирвел дӓ кечӹвӓлвел Азиштӹ вӓшлиӓлтшӹ шӓкшӓльӹвлӓ. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ даси улы.
Йишвлӓ
Категори:Сцинк йишвлӓ
Бирч-Крик
Бирч-Крик (англла Birch Creek ; гвичинлӓ Deenduu ) — Америкын ушымы штатвлӓшты йыд-ирвел Аляска штатын гвичин ( Dendu Gwich’in ) халыкын ӹлӹмӹ вӓржӹ. Ти вӓрӹн территорижӹ: 16.6 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 28 эдем ӹлен.
Категори:Аляска
550 и
550 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Иса Бей мечеть
Категори:Турци мечетьвлӓ
Ыжар мечеть
Ыжар мечеть тенгеок Йешил мечеть (турокла Yeşil Cami ) — Турциштӹ Бурса халан тошты (1419 ин) мечетьшӹ.
Категори:Турци мечетьвлӓ
1665 и
1665 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Вьетнам сцинк
Категори:Сцинк йишвлӓ
Эль-Табие мечеть
Эль-Табие мечеть (арабла ? ) — Египетиштӹ Асуан халан тошты мечетьшӹ.
Категори:Египет мечетьвлӓ
Шефаатли
Шефаатли (турокла Şefaatli ) — Турцин, вадывел Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.121 (пӱэргӹ: 9.427; ӹдӹрӓмӓш: 9.694) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пинели
Пинели (Pinelia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Каранда
Каранда ( Carissa carandas ) — Apocynaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
1664 и
1664 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
553 и
553 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
1666 и
1666 и — XVII курымын ижӹ. Категори:XVII курымКатегори:Ивлӓ
Дар-эс-Салам
Категори:Танзани халавлӓ
552 и
552 и — VI курымын ижӹ. Категори:VI курымКатегори:Ивлӓ
Шӹргӹйӓл
Ти мырым, ӓшӹндӓрӓш манын, 1957 ин автор ядышт сирен нӓлӹн Шӹргӹйалӹн Подак сирӹштӹ тӹнӓм ӹлӹшӹ Прокон Евстаф (Естап) гӹц (1875 ин шачын, 1967 ин колен). Шӹмӓвыч шишкыш доно ти мырым шӹренок мыра ылын. Тенгеок эче Пелгид Хӧдӧр (Вася Хӧдӧр, Сахарин Хӧдӧр) шукы историм пӓлен. Икшӹ мировой война годым коктынат Австро-Венгриштӹ пленӹштӹ ылыныт». ¯жӓл, кӹзӹт техень шайыштшывлӓ уке ылыт, но ӹнде «У сем» журнал, молы керӓл книгӓвлӓ улы. (А хоть-махань книгӓн «Литература» разделыштыжы махань книгӓ лӹм уке! Примереш, И.С.Галкин. Кто и почему так назвал? Рассказы о географических названиях Марийского края. Й-Ола, 1991г.)
Солана Карамуша гӹц 2 уштыш ӧрдӹжеш какляка ӓнгӹрвлӓ доран вӓрлӓнен. Сек пӹтӓри солана вӓрӹшкӹ Томилӓ дон Анна лӹмӓн эдемвлӓ толыныт, маныт. Нӹнӹн лӹмӹштӹм ӓшӹндӓрӹктӹшӹ вӓр лӹмвлӓм кӹзӹт мӓӓт попенӓ: Томилӓн лидӹ, Аннан капка. Шӹргӹштӹжӹ тум, йӓктӹ, кожвлӓ кушкыныт ылын. Тӹнӓмшӹ кок тум Покшал сирӹштӹ кукшы лимешкӹштӹ шалген. А кож Подак сирӹштӹ шалген, 13-15 и перви хозажы роктен шуэн, ¿шкеж¿, векӓт, пужымат олтен п¿тӓрен шоктыде.
Мары родывлӓнӓ ӹнянӹмӓшӹштӹ доно язычниквлӓ ылыныт. Пӓленӓ: нӹнӹ ӹшкӹмӹштӹн йымывлӓштӹлӓн шӹргӹштӹ дӓ вес вӓрвлӓштӹ кымалыныт. Техень вӓр Шӹргӹйӓлнӓ сола лишнӓт ылын – цӧклӹмӹ ыдылмы вӓр, оты. Вӓр лӹмжӹ Аржанлидӹ – кугилӓӓн карем, кӱшнӹжӹ кӹзӹт тӧр вӓр, ныр. Молнамжы ма: шӹргӹ ӓль охыр карем ылын, пӓлӓш ӹнде ак ли. « Изинӓ годым тӹ каремӹшкӹ мӧрӹм, калявонгым погаш кеӓш лӱдӹнӓ ыльы»,-- шайыштеш тымдышына Ильина С.В. Руш государствышкы пыртымыкы, кырык марынвлӓм христианство векӹ вашташ тӹнгӓлӹнӹт. Кырык сирешӓт церкӹвлӓ шачаш тӹнгӓлӹнӹт, а церкӹ сола халыклан мӹндӹрны гӹнь, ӹлем лишӓн часовням (тӹдӓт вет изи церкӹ гань) шӹнденӹт. «Техень часовня Подак сир вуйышты якшар кӹрпӹц гӹц чангымы кӹзӹт тоже улы, но сурт пичӹ кӧргӹшкӹ вӓрештӹн. (Тидӹ мӹньӹн шачмы пӧртем, -- попа Ильина С.В.) Кӹрпӹцӹм лишӹл каремӹштӹ ӹштенӹт, йылатенӹт. Кӹрпӹц пӧртӓт целаок шӹнзӓ, ӹлӹшӹ эдемвлӓжӹ веле уке (фотом анжы)», - попа тымдышем.
30-шы ивлӓ тӹнгӓлтӹшӹн Шӹргӹйӓл марывлӓ лоштат «колхоз» шамак шӓрлен. 1930 ин мӓмнӓн солаштынаат колхозым ӹштӓш тӹнгӓлӹнӹт, организаторвлӓжӹ ӹшкеок анзыц сирӓлтӹнӹт: Гордеев, Бычков, Демидов, Григорьев. Но сола хӓлӓ пырыделыт, вес шошымеш веле нӹнок дӓ эче 17 хозяйство «Победа» лӹмӓн колхозым ӹштен шоктенӹт. Кок и нӓрӹ вуйлатышы Гордеев Федор ылын, геройрак, йӹлмӓн, комсомолец. Вара председателеш Семенов Матвейӹм айыренӹт (Покшал сир гӹц). Правлени ӹлӹмӹ пӧртӹштӹ ылын, а клубым ӹштӹмӹкӹ, тӹшкӹ ваштенӹт, кокшы этажышты школ ылын. Сола вуйышты имни сарай кого ылын. 100 кг рӓдӹ пӹрцӹм ӱдӓш погенӹт, киндӹлӓн клӓт келеш ылын, имнивлӓлӓн – сарай, седӹндон шукым со строенӹт. Тӹ стройкывлӓ дӓ увлӓ эче шукы эдемлӓн пӓшӓ вӓрӹм пуэнӹт. Мӹньӹн тьотям дон папамат пенсиш лӓкмешкӹштӹ колхозышты пӓшӓленӹт.
Но районыштына кок «Победа» лӹмӓн колхоз ылын, мамнан сола марывла седӹндон 1934 ин «Юпитер» лӹм¿шк¿ вашталтен¿т. Счетовод ти колхозын шукы и Бычков Владимир Афанасьевич ылын, вара тӹдӹм председателеш айыренӹт.
«Юпитер» паян ылын, колхозын кого чельньӹкшӹ ылын. Трудоденеш пӹтӓри лӓнгӹш доно мӱм пайыленӹт, сады шукы, 4 нӓрӹ ылын, пӓшӓ цилӓлӓн ылын: вет урожай яжо, худа ылде. Йоласал МТС-ӹм ӹштӹмешкӹ, сеялкым кым имни доно шыпшын ӱденӹт. Кым смена доно ӱден, жепӹштӹ пӓшӓм ӹштӓш цаценӹт. Кым конный двор кым бригадын ылын.
1936 ин Йоласал МТС-ӹм ӹштӹмӹкӹ, 1939 ин веле пӹтӓриш тракторвлӓм солана якте колтен шоктенӹт, СХТЗ тракторвлӓм 2-3-ым пуэнӹт. Киндӹ лӓктӹш 12,4 центнер ылын. Правительство МТС-ӹн пӓшӓм кӱкшӹн ӓклен дӓ 1940 ин февральын Трудовой Якшар Знамя орден доно награждаен. МТС 1940-шӹ иӓш пӓшӓ лӓктӹш семӹнь ВСХВ-ын участник лин, а Ф.А.Тихомировым выставкын Кого ши медаль доно награждайымы. У коллективный пӓшӓ ярелӓ жеп чӹнь эртен. Тӹнӓмшӹ ӹлӹмӓшӹм кӹзӹтшӹ ӹлӓлшӹ эдемвлӓ цӓшӓн веремӓэш ужыт, но тӹдӹ цилӓжӓт 10 и шыпшылтын. Лӱдӹшлӓ 1941-1945 ивлӓн солана гӹц 87 эдем войнашты ылын. Нӹнӹ логӹц пелӹжӓт толде, кыдыжы 1-2 иштӹ коленӹт, тагачы кечеш 1 веле кодын. Шукы салтакшок Ленинградский фронтышты кредӓлӹн, лӱдӹшлӓ пленӹшкӓт вӓрештӹнӹт ылын. А солаэш кодшы ӹдӹрӓмӓшвлӓ, тьотя-папавлӓ, когорак тетявлӓ цилӓнӓт фронтлан палшенӹт.