cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Мары халыкын историжӹ
Кырык мары дон алык мары
1922 ин мары мӱлӓндӹш Н.А.Кубяк вуйлатымы доно РКП(б) ЦК-ӹн комисси толеш. 1922 ин 10 февраль гӹц РКП(б) ЦК-ӹн Оргбюро решени семӹнь А.Григорьевӹм Москваш шӱдӓт дӓ РКП(б) ЦК-ӹн агитотделын инструктореш шагалтат. 15 январь гӹц «Тӧр» газетӹм лыкташ цӓрӓт.
Тенге 1922–1924 ивлӓн кырык мары халыклан сек нелӹ жеп толын. Тӹнӓм кырык мары йӹлмӹ доно ни газет, ни журнал, ни учебник пецӓтлӓлтде. Тенге гӹнят кырык марынвлӓ логӹц интеллигенци ӹшке халыкшы, традицижӹ, йӹлмӹжӹ, культурыжы верц тыргыжланен, пыт кредӓлӹн дӓ ӹшке шанымашыжым кердмӹжӹ семӹнь ӹштен шокташ цацен. 1924 и гӹц Москва кырык мары халыкын шамакшым шотыш нӓлеш. Векӓт, нӹнӹ ӹняндӓрен кердӹнӹт: 1551 ин кырык марынвлӓ пурынок руш халык докы ушненӹт. Тенге ӹнде 1924 и гӹц Москвашты кырык мары йӹлмӹ доно учебниквлӓ лӓктӓш тӹнгӓлӹт, а кок иштӹ Козьмодемьянскышты «Кыралшы» газет пецӓтлӓлтеш. Маргосиздатын Кырык мары филиалжы 1927 ин пачылтын гӹнят, книгӓвлӓм кырык марла пецӓтлӓш кок и гӹц веле тӹнгӓлӹнӹт. 1930 и гӹц «У сем» журнал лӓктӓш тӹнгӓлӹн.
1931 ин 10 октябрьӹн Козьмодемьянский дон Йӱрнӹ кантонвлӓм ушен, Кырык мары районым ӹштӹмӹ. Тидӹжӹ кырык мары халыклан сек кого сӹнгӹмӓш лин.
1925 ин просвещени пӓшӓзӹвлӓн II съездӹштӹ пӹтӓришӹ гӓнӓ кок йӹлмӹм иктӹш ушымаш гишӓн ядмашым лӱктӓлмӹ, вес ин III съездӹштӹ В.М.Васильев цилӓ мары халыклан ынгылаш лимӹ ик мары йӹлмӹм ӹштӹмӹ гишӓн попен. Но съезд ти предложеним шотыш нӓлде. Техень нелӹ ядмашым съезд утла куштылгы йӧн доно решӹмӓшеш шотлен дӓ кырык мары йӹлмӹ дон литературым пасна виӓнгдӓш керӓлеш шотлен.
1926 и гӹц ти ядмашымок таманяр гӓнӓ Мароблисполкомын сессивлӓштӹ, партин пленумвлӓштӹ дӓ конференцивлӓштӹ, тенгеок 1937 ин январь тӹлзӹн эртӓрӓлтшӹ пӹтӓришӹ языковой конферециштӹ лӱктӓлмӹ. Тенге гӹнят цилӓ тошты семӹньок кодын.
Мары республикӹштӹ «кырык мары йӹлмӹ» терминӹм кычылташ цӓрненӹт гӹнят, советский дӓ финно-угорский языкознаништӹ туан йӹлмӹнӓм самостоятельный йӹлмеш шотленӹт. Тидӹн гишӓн техень книгӓвлӓштӹ сирӹмӹ:
Икманаш, 1953 ин эртӓрӹмӹ йӹлмӹ шотышты конференцин решенижӹ политический характерӓн лин, тӹдӹн нимахань научный негӹц ылде дӓ нимахань научный ынгылдарымашым пуде. Кӱшнӹ анжыктымы литература республикӹш кок-кым экземпляр доно веле толын. Шамак толшеш, «Языки народов СССР» книгӓ МарНИИ-н дӓ авторын библиотекӹштӹжӹ веле ылын. Седӹндоно техень книгӓвлӓ ылмы гишӓн КПСС обкомышты, МАССР Верховный Советӹштӹ веле агыл, ученыйвлӓжӓт цилӓнок пӓлӹделыт.
Остаткаэш иктешлен келесӹмӹ шоэш: у Российӹн Конституцижӹ семӹнь каждый эдем ӹшкӹмжӹм сакой халыкеш шотлен кердеш, хоть рушын, алык марын ӓль кырык марын манжы.
М
5 и
5 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Мамбве (район)
Мамбве (англла Mambwe District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 70 425 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Мамбве.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Афогнак (ошмаоты)
Афогнак  (англла Afognak ; алютиклӓ Ag’waneq ) — Америкын ушымы штатвлӓшты кечӹвӓлвел Аляска штатын эскимос алютик (сугпиак) халыкын ошмаотыжы. Территорижӹ: 1,812.58 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 169 эдем ӹлен. Сек кого халажы: Аленева
Категори:Аляска
Самсун
Самсун халан центр районвлӓ : Атакум, Джаник, Илкадым, Теккекӧй.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ
Эйно Лейно
Э́йно Ле́йно (Eino Leino, лачокла лӹмжӹ А́рмас Э́йнар Леопо́льд Лӧннбо́м Armas Einar Leopold Lönnbohm; 6 июль 1878, (Палтамо (Paltamo), Суоми — 10 январь 1926, Туусула, Суоми) — финн поэт, прозаик, драматург дӓ сӓрӹзӹ, финн литература йӹлмӹ доно экспериментвлӓм ӹштӹлшӹ. Тӹдӹм тенгеок финн халык поэтеш шотлат. Эйно Лейно лыдышвлӓштӹжӹ "Калевалан" ритмжым кычылтын дӓ тӹ годымок финн поэзим уэмдӓш цацен, тидӹм ӹштӓш манын вес йӹлмӹвлӓ гӹц сӓрен. Шамаклан Дантен  Йымы кукшӹцӓш комедижӹм. Эйно Лейно тенгеок романвлӓмӓт сирен дӓ ӹшке жепӹнжӹ халыкланжы анзыкыла ажедшӹ журналист ылын.
Йыдвел провинци (Замби)
Йыдвел провинци  (англла ‎‎ Northern Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Касама. Провинцин территорижӹ: 147 826 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 258 696 эдем ӹлен.
Рождественский, Михаил Алексеевич
Михаил Алексеевич Рождественский – халыкланна сотым кандышы. (1830 и, Цикмӓ уезд –кынам колен, пӓлӹ агыл). =Биографижӹ=
М. А. Рождественскин ӓтяжӹ дьӓкӹн ылын. 1850-шӹ ин духовный семинарим тымень пӹтӓрен. Яжон тыменьшӹ ӹрвезӓшӹм пакыла духовный академимшкӹ тыменяш колтенӹт. Льыскыды шулыкшы венлдӹк, тӹдӹм академи гӹц епархин пӓшӓш ваштенӹт. 1851 ин Азан дон Свияжскын архиепископшы Григорий тӹдӹм ӹшке хорышкыжы тымдышеш нӓлӹн. 1853 ин шулыкшы изиш тӧрлӓнӓлмӹкӹ тӹдӹ Цӓрлӓ уездӹн Петропавловски солаш кен дӓ тӹштӹ свӓщенник лин. Тӹштӹ шукыжок пӓшӓм ак ӹштӓ дӓ туан велӹшкӹжӹ вашташ ядмаш сирмӓшӹм сирен. Тенге тӹдӹ 1854-шы ин Изи Шӹндӹр солашкы толын. Валгыды Тройцын церкӹштӹ свӓщенник лин. 1856 ин 12 январьын Рождественский Изи Шӹндӹрӹштӹ ӹшке пӧртӹштӹжӹ церкӹ кымдем училищӹм пӓчын дӓ тетявлӓлӓн кырык мары йыл-мӹ доно тымдаш тӹнгӓлӹн. Яжон тымдымы дӓ халык лошты пӓлӹмӓшӹм шӓрӹмӹ гишӓн Синод дӓ епархи лӹм доно тӹдӹлӓн тау шамакан сирмашӹм пуэнӹт дӓ шергӓкӓн пӹрня (подарка) доно пӓлемденӹт.. 1869 ин Рождественским духовный съездышты Цикмӓ уездӹн 1-шӹ йӹргецӹн благочинный должностеш айыренӹт. 1872 ин земский управын правленин йенгжӹ (членжӹ) лин, тӹдӹн цацымыжы велдӹк Изи Шӹндӹрӹштӹ кок этажан училищӹм чангат дӓ пачыт. Рождественский тенгеок Цикмӓ уездӹi Гурий шӱмбел кымдемӹн школвлӓ пачаш манын, шукы шытырым пиштен да –тенге тӹды –туан халыкшын толшашыжым сотым ужаш шанен. Ти школвлӓштӹ тымдымы йӹлмӹ тӹнӓм кырык мары йӹлмӹ ылын. Тӹ ивлӓн шӹренжок лач ӹрвезӓшвлӓдӓн веле школвлӓ ылыныт гынят, Рождественски ӹдӹрвлӓӓнӓт школвлӓм пачаш цацен. Тенге 1869-шы –ин Изи Шӹндӹр ӹдӹрвлӓн училищештӹ пачмы лин, кышты пӹтӓрижӹ 15 ӹдӹрӓш тыменьӹн. 1874-шӹ ин тӹштӹ 50 ӹдӹр тӹменьӹн. Тыменьӹ вӓр утла тор ылын, тыменьшӹвлӓ ӱштӹмыж доно церлӓнен- колтенӹт: седӹндонат ти училищӹм Цикмӓш вашташ линӹт. Ти училищӹлӓн цикмӓ купец И. М. Зубков йори кого пӧртӹм шӹнден. 1875-шӹ ин 12 мартын ӹдӹрвлӓн училище Изи Шӹндӹр гӹц Цикмӓш официацльно ваштымы лин. Пакылажы ти училищӹ Цикмӓштӹш рушын агыл ӹдӹрвлӓн училищештӹ маналтын. 1877 ин М. А. Рождественский ӹшкежӓт Цикмӓшкӹ ванжа дӓ ти училищӹштӹ законвлӓм тымден.
А А
Мерӓ йӹлмӹ
Мерӓ йӹлмӹ — колышы финн-угр йӹлмӹ, кыдым украин профессор А.Ткаченко шӹмлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Мары йӹлмӹ
Мамбве
Мамбве (англла Mambwe ) — Замбин Мамбве районын вуйхалажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 70 425 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Ньимба (район)
Ньимба (англла Nyimba District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 47 376 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Ньимба.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Солвези
Солвези (англла ‎‎ Solwezi ) — Замбин халажы дӓ Йыд-вадывел провинцин дӓ Солвези районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 65 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Ньимба
Ньимба (англла Nyimba ) — Замбин Ньимба районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 183 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Олденланди
Олденланди ( Oldenlandia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Констанци
Констанци (Constantia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Орханели
Орханели (турокла Orhaneli ) — Турцин, кечӹвӓл Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.072 (пӱэргӹ: 11.690; ӹдӹрӓмӓш: 12.382) эдем ӹлен.
Монгу
Монгу (англла ‎‎ Mongu ) — Замбин Монгу районын дӓ Вадывел провинцин вуйхалажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 44 310 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Вадывел провинци (Замби)
Гетерандри
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Олденландиопсис
Олденландиопсис ( Oldenlandiopsis ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Петауке (район)
Петауке (англла Petauke District ) — Замбин Ирвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 235 879 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Петауке.
Категори:Ирвел провинци (Замби)
Катасетум
Катасетум (Catasetum ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 166 йиш тӹрлӹ катасетум улы.
Петауке
Петауке (англла Petauke ) — Замбин Петауке районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 20 388 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Ирвел провинци (Замби)
Илич
Илич (турокла İliç ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.347 (пӱэргӹ: 3.262; ӹдӹрӓмӓш: 3.085) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Яковлев, Гавриил Яковлевич
Гавриил Яковлевич Яковлев (1843 ин 12 (25) мартын, Кыльыкал — 1912 ин 8 (21) ноябрьын, Моркы районыштышы Арын сола).
= Биографижӹ = Шоляжы гӹц лыдаш, сирӓш тыменьӹн. 1867 ин Моркы волостьыш пӓшӓлӓш кен, Варангуш, Уньжа дӓ Арин школвлӓштӹ тымден. Тымдымы процесс алык марла кен, но тымдымы материал уке ылмы велдӹк, тӹдӹ тымдымы книгӓм йӓмдӹлӓш тӹнгӓлеш. Тенге тӹдӹн пынжы лӹвец 1870-шы ин «Упрощённый способ обучения чтению черемисских детей лугового населения» книгӓ лӓктӹн. И. М. Кедровын кырык марла букварьжым алык марлашкы сӓрен.
1967 ин Пöртныр школышты тымдаш тӹнгäлеш. 1871 ин Унчы школыш пäшäлäш ванжа, шукы книгäм марла пецäтлен лыктын. Тӹдӹн алык марла лыкмы Букварьжы кымдан пäлӹмӹ ыле. ХХ курым тӹнгäлтӹшӹн Арын солан церкӹштӹ священик ылын. 1912 ин 21 (8) ноябрьын, Михаил Архангелӹн кечӹжӹн колен. Арын церкӹн алтарьжы доны тайымы.
Категори:Персоналивлӓ
Сивас
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кордиглоттис
Кордиглоттис (Cordiglottis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
8 и
8 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Михайлов, Спиридон Михайлович
Спиридон Михайлович Михайлов (28 декабрь, 1821, Йынгы Поси (кӹзӹтшӹ Суасламары Республика) — 27 январь, 1861, Цикмӓ) — шачашыжы суасламарынеш ӹшкӹмжӹм шотлен, но тӹнӓмок мӹньӹн тьотявлӓэм Йӓдӹрнӓ кырык марынвлӓ ылыт манын пӓлдӹртен. (Йӓдӹрнӓ марынвлӓ тагынамок суаслашкы сӓрнӓлтӹнӹт). Михайлов кырык марынвлӓн овуцавлӓшты -гишӓн рушла сирен дӓ тӹ жепӓш журналвлӓштӹ пецӓтлен. Цикмӓштӹ дон Шывашарышты лӹмешӹжӹ ӧлицӓвлӓ улы.
Категори:Мары персоналивлӓ Категори:халыкланна сотым кандышывлӓ
Офиориза
Офиориза ( Ophiorrhiza ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Ихотьсола
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
9 и
9 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Вӹргеньӹ
Вӹргеньӹ - хими элемент, Д. И. Менделеевын таблицыштыжы, 29 атом номерӓн. Cu (Cuprum) символ доно анжыкталтеш.
Историжӹ
Вӹргеньӹ изи температурышток шӹранӓӓт, эдем ти металлым кугез годшенок кычылтеш. Вӹргеньӹ вулны доно шӹрӓтӹмӹкӹ, той лиэш. Тойым эдем кужы жеп кычылтын, седӹндонат историн периодшым анжыктышы той жеп курымвлӓ термин улы. Латинлӓ шамак Cuprum (Aes cuprium, Aes cyprium) Кипр, лӹм гӹц лӓктӹн, кышты III курымын (Х.ш.я) вӹргеньӹм шӹрӓтӹмӹ камакавлӓ ылыныт.
Категори:Хими элементвлӓ Категори:Металлвлӓ
Йыд-вадывел провинци (Замби)
Йыд-вадывел провинци  (англла ‎‎ Northwestern Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Солвези. Провинцин территорижӹ: 125 826 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 583 350 эдем ӹлен.
PT Sans
PT Sans (ПТ Санс) — свободно распространяемый компьютерный шрифт без засечек производства ПараТайп. Поддерживает кырык мары йӹлмӹ.
Ссылки
Категори:Шрифт
Медведев, Дмитрий Анатольевич
Дми́трий Анато́льевич Медве́дев (14-шӹ сентябрь, 1965-шӹ и, Ленинград) — руш кугижӓнӹш вуйлатышы дӓ политик, Россий Фeдeрацин кымшы Прeзидeнтжӹ, кыдым 2-шы мартын 2008-шӹ ин айырымы.
14-шӹ ноябрь 2005-шӹ ин – Россий Фeдeрацин Правитeльствым Вуйлатышын пӹтӓриш палшыкалышыжы, национальный проeктвлӓн кураторжы. 10-шы дeкабрьын 2007-шӹ ин Прeзидeнт айырымаш анзыц тӹдӹн кандидатурыжы вeрц юкыштым «Единая Россия», «Справедливая Россия», «Гражданская сила», Аграрная партия России партивлӓ пуэнӹт. Россий Фeдeрацин тӹнӓмшӹ президентжӹ Владимир Путинӓт Мeдвeдeв вeрц ылын. 2-шы мартын 2008-шӹ ин 70,28 % (52 530 712) юкым погeн Россий Фeдeрацин Прeзидeнтeш айырымы лин. Инагурацижӹ 7-шӹ майын 2008-шӹ ин эртeн.
Мeдвeдeвӹн важвлӓжӹ
14-шӹ сентябрьын 1965-шӹ ин Ленинградышты шачын. Купчино лӹмӓн амалымы районышты кушкын. ӓтяжӹ — Анатолий Афанасьевич Медведев (ш. 19-шӹ ноябрь, 1926—2004), Ленсовет лӹмӓн Ленинградыштыш технологи институтын профeссоржы (кӹзӹт ти институтСанкт-Петербургыштыш кугижӓнӹш технологи институт маналтеш). Курск губeрни гӹц лӓкшӹ хрeсӓнь сeмня гӹц. Ӓвӓжӹ — Юлия Вениаминовна (21-шӹ ноябрьын 1939-шӹ ин шачын), А. И. Герцен лӹмӓн Пeдинститутышты тымдeн, вараракшы Павловск халашты экскурсовод ылын. Тӹдӹн важвлӓжӹ Бeлгород область гӹц ылыт.
Тымeньмӓш дӓ студeнт ивлӓжӹ
Дмитрий Мeдвeдeв кӹдӓлӓш школ паштeк унивeрситeтӹштӹ юриспрудeнцим цацeн, ӧркӓнӹдe тымeньӹн, спорт доно тӓнг ылын. Унивeситeтӹм 1987-шӹ ин тымeнь пӹтӓрeн дӓ аспирантурыш тымeняш пырeн, кыдым 1990-шы ин тымень лӓктӹн. Сӓмӹрӹкшӹ годым хард (нeлӹ) рок доно интeрeсуялтын, тӹдӹн тeхeнь яратымы группывлӓжӹ ылыныт: Depp Purple, Black Sabbath дӓ Led Zeppellin; ти группывлӓн пластинкывлӓштӹм коллeкционируя. Depp Purple группыжын гӹнь, цилӓ мырыжок коллeкциштӹжӹ улы. Тeнгeок руш рок-группывлӓмӓт, лӹмӹнок Чайф-ым колыштeш. Студeнт ивлӓжӹн хоббижӹ сeмӹнь фотографи ылын.
Кӹзӹтшӹ жeпӓш ылмаш, модeрнизаци
М М Категори:Президентвлӓ
10 и
10 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Пӧртныр церкӹ
Пӧртныр церкӹ.Пӧртныр солаштыш церкӹ. 1828-шӹ ин пачмы, 1970-шы ивлӓн кодшы кӹрпӹцвлӓжӹмат яшток шӓлӓтен пӹтӓрӹмӹ. Цикмӓ гӹц толшыла кӹзӹтшӹ сола вуйыштырак, вургымлашты вӓрлӓнен.
Категори:Церкӹвлӓ
Отар церкӹ
Отар церкӹ - Кӹлемар кымдемӹштӹш Отар сола церкӹ. 1888-шӹ ин пачмы. 1980-шы ин ти сола Шывашар ГЭС-ӹм колтымы паштек, Йыл вӹд лӹвӓлӓн кодын.
Педери
Педери ( Paederia ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Отар церкӹ
Категори:Церкӹвлӓ
Педери
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Чавума
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Кабомпо (район)
Кабомпо (англла Kabompo District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 51 904 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Кабомпо.
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Гетерофаллус
Гетерофаллус (Heterophallus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Америкышты (Мексикышты) вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 10 тӹрлӹ гетерофаллус улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Чавума (район)
Чавума (англла Chavuma District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 29 941 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чавума.
11 и
11 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Чавума (район)
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Сиирт
Сиирт (турокла Siirt ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы. Сиирт илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.789 (пӱэргӹ: 69.502; ӹдӹрӓмӓш: 63.287) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Флувифилакс
Флувифилакс (Fluviphylax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 5 тӹрлӹ флувифилакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Кабомпо
Кабомпо (англла Kabompo ) — Замбин Кабомпо районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 51 904 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Каукэа
Каукэа (Caucaea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел Америкышты (Колумби, Эквадор дӓ Венесуэла) вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ каукэа улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
12 и
12 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Моррисон, Тони
Тони Моррисон (Toni Morrison; шачмыкыжы Хлоя Арделия Уофорд, Chloe Ardelia Wofford; 18 февраль, 1931) — американ сирӹзӹ - 2019. Сӹлнӹшаян Нобель премин лауреатшы 1993.
Биографижӹ
Лачокла лӹмжӹ Хлоя Энтони Уофорд (Chloe Anthony Wofford), Лоренӹштӹ, Огайо штатышты шачын. Изи годшенжок лыдаш яратен. Атяжӹ сварщик ылын, но Америкын негрвлӓн ӹлӹмӓш гишӓн шайышташ пиш яратен, изи Хлоя тидӹм пиш колыштын, варажы ӹшке романвлӓштӹжӹ сирен. 1949 ин Моррисон Ховард Университетӹш  «англ йӹлмӹ дон литература» специальность доно тыменяш пырен.
Романвлӓжӹ
Категори: Сирӹзӹвлӓ Категори: Американ персоналивлӓ
Гризелини йишвлӓ
Гризелини йишвлӓ (Griseliniaceae) — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы У Зеландиштӹ дӓ Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ гризелини улы.
Кечӹвӓлвел провинци (Замби)
Кечӹвӓлвел провинци (англла ‎‎ Southern Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Марамба (Ливингстон). Провинцин территорижӹ: 85 283 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 1 212 124 эдем ӹлен.
Бӱйӱкорхан
Бӱйӱкорхан (турокла Büyükorhan ) — Турцин, кечӹвӓл Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.542 (пӱэргӹ: 6.534; ӹдӹрӓмӓш: 7.008) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бӱйӱк» ('кого' ) дон «Орхан»(пӱэргӹ лӹм: 'Орхан I' кокшы османский султан) шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кемалие
Кемалие (турокла Kemaliye ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.487 (пӱэргӹ: 2.824; ӹдӹрӓмӓш: 2.663) эдем ӹлен.
13 и
13 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Касемпа (район)
Касемпа (англла Kasempa District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 44 002 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Касемпа.
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Микеш, Келемен
Келемен Микеш (Mikes Kelemen, 1690-1761) — Хaлыклaн сотемдӓрӹмӹ период гӹц aнзыцырaк сирӹшӹ aвторвлӓ логӹц сек яжоэш Ракоцин секретaрьжы Келемен Микеш гишӓн сирӓлтӹде aк ли. Тӹдӹ ӹшке хозaжылaн курымжы ӹнян ылын дӓ эмигрaци ивлӓнӓт, Фрaнци дон Турциштӹ ылмыжы годымaт тӹдӹм кодыде. Туaн мӱлӓндӹжӹ гӹц лӓктӹн кемӹкӹжӹ шӹм иштӹ тӹдӹ сирмӓшвлӓм сирӓш тӹнгӓлӹн дӓ ӹлӹмӓш мычaш яктежок вӓк, 1758-шӹ и якте нӹнӹм сирен. Цилӓжӹ 270 сирмӓш цымырaлт кодын. Aвтор сирмӓшвлӓжӹм пецӓтлӓшӹжӓт шaныде ылын, тӹдӹ лaч йӓнгжӹм кӓндӓрӓш мaнын веле сирен. Aдресaтшымaт вӓк шaнен веле лыктын. Тӹдӹ сирмӓшвлӓжӹм трaнсильвaни дворян ӹдӹрлӓн сирен. Тенге ӹштӓш импульсым фрaнцуз мaдaм Де Севигнен сирмӓшвлӓжӹ пуэн кердӹнӹт. Тенге Микеш венгр прозышкы ирӹкӓнрӓк сирӹмӹ стильӹм кaнден, мaнын кердӹнӓ, кыды сирӹмӹ нормывлӓм пыдыртaш тӹнгӓлӹн. Поэзиштӹ тӹ годымок курук-лыдышвлӓ кымдaн шӓрлен кенӹт ылын.
Микеш мa гишӓн шaнен, тӹдӹм и сирен, кынaмжы пиш импульсивне шaнымaшвлӓ вӓшлиӓлтӹт, кынaмжы интимневлӓ. Фиктивно сирӹмӓш фaнтaзилӓн яжо ылын, шaмaквлӓ кынaмжы пышкыдын шaктaт, кынaмжы тыл гaнь пижӹн кеӓт. Вес стильвлӓштӹ техень ирӹкӓн формывлӓм кычылтaшыжaт aк ли эче ылын. |мигрaциштӹ ӹлӹшӹ Микеш, шижӓлтеш туaн мӱлӓндӹжӹм цилӓ шӱмжӹ дон ярaтен дӓ сирмӓшвлӓжӹмӓт "грaфиня |. П."-лӓн aгыл, a туaн мӱлӓндӹжӹлӓн сирен. Ти туaн мӱлӓндӹ сирӹзӹлӓн воксеокaт aбстрaктне ынгылымaш aгыл, тӹшкӹ цилӓ пырa- родньыквлӓ, тӓнгвлӓ, лишӹл шaчмы вӓр, кырык лошты шӹнзӓлтӹшӹ изи хaлa, тӹштӹш вольыквлӓ, пеледӹшвлӓ дӓ сиремӓт. "Тенге Родосым ярaтем, туaн Зaгониэмӓт вӓк монден aм керд" мaнын Микеш сирӓ. (Родос хaлaшты (острокышты) Ракоци эмигрaциштӹ ылын. Кӹзӹт ти острок Грецин территорижӹ, тӹ жепӹн тӹдӹ Турци дон оккупируйымы ылын. В.A.).
Сирмӓшвлӓм сирӹмӓштӹ ик интересне момент улы. 1759-шӹ ин Гaбсбургвлӓ Микешлӓн туaн сӓндӓлӹкӹшкӹжӹ сирмӓшвлӓм сирӓш рaзрешеним пуaт. Тидӹ пaштек тӹдӹ фиктивне сирмӓшвлӓжӹмм сирӓш тӧрӧк цӓрнӓ. Пӹтӓрижӹ Микешӹн сирмӓшвлӓжӹм сирмӓшвлӓ семӹнь веле aнжымы- нимaхaнь сӹлнӹшaя жaнр семӹнят aгыл. "Сирмӓшвлӓм шукынжок сирӓт. Но кынaм сирмӓшвлӓм йӓлӓт кого интерес дон лыдыт, тенге шоэн веле сирӓт. Кыдыжын текствлӓштӹ кукшывлӓ, сaнзaлдымы дӓ тотдымывлӓ ылыт. Кыдыжы, мӹнгешлӓ, изи детaльжымaт тенге сирмӓшӹштӹштӹ aнжыктен мыштa, нӹнӹм лыдшы лыдеш дӓ йӓнгжӹм кӓндӓрӓ."
Каулартрон
Каулартрон (Caularthron ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 4 йиш тӹрлӹ каулартрон улы.
Касемпа
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
14 и
14 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Вадывел провинци (Замби)
Вадывел провинци (англла ‎‎ Western Province ) — Замбин провинцижӹ. Вуйхалажы: Монгу. Провинцин территорижӹ: 126 386 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 765 088 эдем ӹлен.
Крылов, Ярослав Александрович
Крылов, Ярослав Александрович (05 апрель, 1928,  Эсӓнсола (Виловат вел)  – ветеринар шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат.
М
15 и
15 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Сидушкин, Нифонт Афанасьевич
Сидушкин, Нифонт Афанасьевич (12 апрель, 1898, Аманыр – 06 август, 1975 и, Киев) – мары композитор. C
Муфумбве (район)
Муфумбве (англла Mufumbwe District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 71 238 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Муфумбве.
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Гилопанхакс
Гилопанхакс (Hylopanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ гилопанхакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
16 и
16 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Хараре
Хараре (англла ‎‎ Harare ) — Зимбабвен провинцижӹ, вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 630 км². 2006-шы ин тӹштӹ 1 600 000 (urban: 2,800,111 ) эдем ӹлен.
Категори:Зимбабве халавлӓ
Синоп
Синоп (турокла Sinop ) — Йыдвел Турцин халажы. Синоп илӹн вуйхалажы. 2008-шӹ ин тӹштӹ 53.584 (пӱэргӹ: 26.399; ӹдӹрӓмӓш: 27.185) эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Муфумбве
Муфумбве (англла Mufumbwe ) — Замбин Муфумбве районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 6 155 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Мвинилунга (район)
Мвинилунга (англла Mwinilunga District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. Районын территорижӹ: 20.910 км². 2000-шӹ ин тӹштӹ 117 505 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Мвинилунга.
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Паликуреа
Паликуреа ( Palicourea ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Лилонгве
Лилонгве (англла ‎‎ Lilongwe ) — Малавин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2009-шӹ ин тӹштӹ 902 388 эдем ӹлен.
Категори:Малави халавлӓ
Игнатьева, Зинаида Стахиевна
Игнатьева Зинаида Стахиевна (27 сентябрь, 1948, Йынгы Кушыргы) – кырык мары пӓлӹмӹ мырызы. И
Коротков, Алексей Иванович
Коротков Алексей Иванович (10 сентябрь, 1938, Латансола) – кырык мары журналист, сирӹзӹ. М
Харманджык
Харманджык (турокла Harmancık ) — Турцин, кечӹвӓл Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.156 (пӱэргӹ: 3.946; ӹдӹрӓмӓш: 4.210) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «харман» ('молотьба') дон «-джык» ('dimunitive suffix') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гипсопанхакс
Гипсопанхакс (Hylopanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ гипсопанхакс улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Кольцова, Зоя Алексеевна
Кольцова Зоя Алексеевна (1898, Панькансола –?) – сола кудыло шӹнцӹмӓшӹн кандидатшы. К
Корунастилис
Корунастилис (Corunastylis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Австралиштӹ, У Зеландиштӹ дӓ У Каледоништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ Корунастилис улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Мвинилунга
Мвинилунга (англла Mwinilunga ) — Замбин Мвинилунга районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 14 500 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Анисимова, Людмила Родионовна
Анисимова Людмила Родионовна (22 май, 1913, Важйӓл – ) – педагогика шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат. М
1214 и
1214 и — XIII курымын ижӹ. Категори:XIII курымКатегори:Ивлӓ
Аланов, Николай Петрович
Аланов Николай Петрович  (19 ноябрь, 1928, Котьона (Арде вел) – 1993), ветеринари шӹнцӹмӓшӹн кандидатшы. А
Лакустрикола
Лакустрикола (Lacustricola) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы ирвел дӓ покшал Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 7 тӹрлӹ лакустрикола улы.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
17 и
17 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Паветта
Паветта ( Pavetta ) — Rubiaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Ерошкин, Виталий Александрович
Ерошкин Виталий Александрович (18 апрель, 1928 и, Ӓнгӹрвуй) – кырык мары сирӹзӹ. Тетявлӓлӓн шукым сирӓ. Е
Паветта
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Антананариву
Антананариву (малагасилӓ дӓ французла ‎‎Antananarivo) — Мадагаскарын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 88 км². 2011-шӹ ин тӹштӹ 903 450 (urban: 1 403 449) эдем ӹлен.
Категори:Мадагаскар халавлӓ
Союз (космический корабль)
Союз ― руш космический корабль.
Истори
Периви ти корабльым лунаш чонгештӓш ӹштенӹт. Тидӹ гишӓн нӹл гӓнӓ Н-1 ракетеш чонгештен, но цилӓ чонгештӹмӓш годым ракеты пыдештӹн. Вара ти корабльым низкий околоземный орбитылан перепроектируэнӹт. Кок пӹтӓриш чонгештӹмӓш (Космос-133 дӓ Космос-140) эдемде эртен. Коктыт ге худан эртенӹт. Вара кымшы чонгештӹмӓш (Союз-1) годым икшӹ эдем чонгештен. Тидӹ Владимир Комаров ылын. Тӹнӓм парашут пачылтде. Тидӹ гишӓн корабль кого скоростьэш земляш кого видон чонгештен вазын, дӓ йылаш тӹнгӓлӹн. Тидӹ гишӓн кок и корабльвлӓ эдемде чонгештынӹт. Вара решенӹт эче ик гӓнӓ эдемӹм колтенӹт (Союз-3). Ти гӓнӓ корабль яжон чонгештен. Вара эче шӹм гӓнӓ корабль яжон чонгештен. Кӓндӓкшӹмшӹ чонгештӹмӓш годым шӹцмӹ годым корабль разгерметизируялтын, дӓ тидӹ гишӓн космонавтвлӓ Георгий Добровольский, Владислав Волков дӓ Виктор Пацаев коленӹт. Нинӹ кырдӹнӹт ӹлӓш, но тӹнӓм советский космонавтвлӓ скафандрым ӹш использует. Вара Союзлӓн "Сокол" скафандрым ӹштенӹт. Тидӹ паштек Союзым сек безопасный корабль маныт. Кӹзӹт космосышты "Юрий Гагарин" лӹмӓн Союз МС-18 чонгештӓ.
Модификацивлӓ
Союзын шукы модификацивлӓ улы. Тидӹ: Союз 7К-ОК, Союз 7К-Т, Союз 7К-ТМ, Союз Т,Союз ТМ, Союз ТМА, Союз ТМА-М дӓ кӹзӹтшӹ Союз МС.
Чонгештӹмӓш
Кӹзӹт Союзым Байконур космодромын 31-шӹ площадкы гӹц "Союз 2.1а" ракетыдон кузыктат. Вара корабль ракетыгӹц отделӓйӓлтеш дӓ орбитыжым ≈ 200 км гӹц ≈ 400-шкӹ кузыкта. Тидӹ паштек МКС докы толеш да стыкуялтеш. Шӹренок ик чонгештӹмӓш пел и эртӓ. Вара космонавтвлӓ землӓш валат.
Категори:Астрономи
Пентас
Пентас ( Pentas ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш.
Костатеев, Гурий Васильевич
Костатеев Гурий Васильевич (12 сентябрь, 1912, Йолобкансола -?) =Биографижӹ= Йоласал школым тымень пӹтӓрӹмӹкӹжӹ Цикмӓ агропедтехникумышты тыменьӹн. Прозым сирен.
К
19 и
19 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Куторов, Николай Иванович
Куторов Николай Иванович (1936, Микорсола) – сӹлнӹшаям шӹмлӹзӹ, филологи шӹнцӹмӓшвлӓн кандидат.
К
Мапуту
Мапуту (португалла ‎‎ Maputo) — Мозамбикин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 346 77 км². 2007-шӹ ин тӹштӹ 1 094 315 (метропол: 1 766 823) эдем ӹлен.
Категори:Мозамбик халавлӓ
Замбези (район)
Zambezi (англла Zambezi District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 64 963 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Замбези.
Портланди
Йишвлӓ
Категори:Кушкышвлӓ
Солвези (район)
Солвези (англла Solwezi District ) — Замбин Йыд-вадывел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 203 797 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Солвези.
Замбези (хала)
Замбези  (англла Zambezi ) — Замбин Zambezi районын вуйхалажы.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
Солвези (район)
Категори:Йыд-вадывел провинци (Замби)
21 и
21 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
23 и
23 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
20 и
20 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
22 и
22 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Кемах
Кемах (турокла Kemah ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.951 (пӱэргӹ: 3.461; ӹдӹрӓмӓш: 3.490) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кристева, Юлия
Ю́лия Кри́стева (Юлия Кръстева, болгар гӹц марла Крыстева манмыла; Julia Kristeva; 24 июнь 1941, Сливен, Болгари) — француз Литература шӹмлӹзӹ, психоаналитик, сирӹзӹ, семиотик, философ дӓ оратор.
Биографижӹ
Сливен халышты шачын (Болгари, 1960-шы ивлӓ годшен Франциштӹ ӹлӓ. Сирӹзӹ, критик Филипп Соллерсӹн, Тель Кель группым вуйлатышын вӓтӹжӹ. Кым тетян ӓвӓштӹ.
Категори:Философвлӓ Категори:Франци персоналивлӓ
24 и
24 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Митюк, Игнатий Трофимович
Игнатий Трофимович Митюк (1883, Йынгы Парнингӓш –  1937 ин репрессируйымы, 1939 ин тюрьмӓштӹ церлӓнен колен), халыкнам соты корнышкы лыкташ цацышы, педагог. Пӧртнырышты тыменьӹн дӓ тидӹм пӹтӓрӹдеок, Азаныштыш тымдышывлӓм йӓмдӹлӹшӹ семинарыш пырен. 1902-шы ин дипломым нӓлӹн. Астрахань губерништӹ Черноярск уездӹштӹ тӹмден. 1922-шы ин Митюкым Кырык мары педтехникумын вуйлатышеш шагалтенӹт. Ти техникум тӹнӓм Ӓвӓсирӹштӹ ылын. 1920-30-шы ивлӓн кырык марла тымдымаш материалвлӓн авторжы. Рушла гӹц кырык марла пулӓ сӓрен. 1930-шӹ ивлӓн Йоласал роном вуйлатен.
Савельева, Тамара Николаевна
Савельева Тамара Николаевна (10 июнь, 1956 и, Актусола) – кырык мары сирӹзӹ, Якшар Йыл школышты шукы и мары йӹлмӹм тымда. С
Виндхук
Виндхук (англла ‎‎ Windhoek ) — Намибин вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 645 км². 2009-шӹ ин тӹштӹ 233 529 эдем ӹлен.
Категори:Намиби халавлӓ
Чилуби (район)
Чилуби (англла Chilubi District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 66 338 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чилуби.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Чилуби
Чилуби (англла Chilubi ) — Замбин Чилуби районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 4 100 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Микорсир
Микорсир.
Вӓрлӓнӹмӓш, ӹлӹзӹ шот
Шур сола советӹштӹ Ӓвӓсир дон Этьвайныр лишнӹ, кок уштыш нӓрӹ кечывӓлвелнырӓк вӓрлӓнен.
Истори
Ти солам Микорсола гӹц у мулӓндӹш толшы Микоркинвлӓн йых гӹц ылшывлӓ 1929-шӹ ин ӹштеныт, седӹндоно этимолгижӓт Микор доно кӹлдӓлтӹн. Шур монгырышты ылышы когорак эдемвлӓ кӹзӹтӓт эче Микор Павылым (1888—1974) ӓштӓт. Солашты 1950-шӹ ивлӓ якте ӹленӹт, варaжы тӹшец Ӓвӓсирӹш ванженӹт.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Ламприхтхис
Ламприхтхис (Lamprichthys tanganicanus) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы ирвел дӓ Африкышты (Танганьика) вӓшлиӓлтшӹ йӓр дӓ аквариум кол. Цилӓжӓт ик йиш ламприхтхис веле улы. Кытшы 15 см лин кердеш.
Категори:Пециливлӓ
Келес
Келес (турокла Keles ) — Турцин, кечӹвӓл Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 46.795 (пӱэргӹ: 23.325; ӹдӹрӓмӓш: 23.470) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Корисантес
Корисантес (Corysanthes ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
27 и
27 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Чинсали (район)
Чинсали (англла Chinsali District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 128 646 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Чинсали.
Ӱзӱмлӱ
Ӱзӱмлӱ (турокла Üzümlü ) — Турцин, покшал Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 13.467 (пӱэргӹ: 6.768; ӹдӹрӓмӓш: 6.699) эдем ӹлен.
Уильямс, Робби
Роберт Питер Максимилиан Уильямс  (Robbie Williams) ( 13 февраль 1974 Стаффордшир) Кого Британи попмырызы, кыды пӹтӓри Take That группышты мырен, вара ӹшкетшӹ, соло мыраш тӹнгӓлӹн. Кӹзӹт якте тӹдӹн 50 миллион дискшӹм выжалымы. Арӓкӓ йумӹ проблемым сӹнген, кӹзӹт у мырывлӓм мыраш тӹнгӓлӹн. 2010 шӹжӹм ӹдӹрӹм нӓлӹн.
Ӱзӱмлӱ
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ӱзӱм» ('grape') дон «-лӱ» (suffix: 'having of ...') шамаквлӓ гӹц лин.
Уильямс, Робби
Альбомвлӓжӹ
Категори:Попмырызывлӓ
Чинсали
Чинсали (англла Chinsali ) — Замбин Чинсали районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 14 000 эдем ӹлен.
Ӱзӱмлӱ
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чинсали
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Чинсали (район)
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Кашарварня
Кашарварня – (лат. (index, digitus secundus tai digitus II ), кидӹштӹш коговарня паштек пӹтӓриш парня. Кашарварня кым лу гӹц ылеш, вес парнявлӓ доно тӓнгӓштӓрен, тӹдӹ куштылгынрак сӓрнӓ. Кашарварням жестикулируйымы годым шӹренок кычылтыт: кӱшкӹ лӱктӓлмӹ кашарварням анжыктымаш «1» -ӹм анжыкта, ти парня доно анжыкташ дӓ ажедӓш лиэш, ислам культурышты кашарварням кӱшкӹ лӱктӓл анжыктымаш сӹнгӹмӓшӹм анжыктен, анзыкы ӹрзӓл коговарня «тидӹм ӹштӓш ак ли» семӹнь келесӹмӹм анжыкта. Кынамжы ти парня доно ородырак ылмымат пӓлдӹртӓт.
28 и
28 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Исока (район)
Исока (англла Isoka District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 99 319 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Исока.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
26 и
26 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Сасхори
Сасхори  сола Грузиӹ.
Категори:Солавлӓ
Мустафакемальпаша
Мустафакемальпаша (турокла Mustafakemalpaşa ) — Турцин, вадывел Бурса илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 102.171 (пӱэргӹ: 50.375; ӹдӹрӓмӓш: 51.796) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Отлукбели
Отлукбели (турокла Otlukbeli ) — Турцин, йыд-ирвел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.745 (пӱэргӹ: 1.414; ӹдӹрӓмӓш: 1.331) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Микрӓк
Микрӓк (Микряково) — сола Кырык сирӹштӹ. Документвлӓштӹ 1875-шӹ ин анжыкталеш. 2001-шӹ ин Микрӓкӹштӹ 382 эдем ӹлен.
Культура
Солашты музыка школ дон Культура порт улы.
Экономика
Солашты 2 лапка улы.
Транспорт
Цикмӓ — Митрисола автобус Микрӓк вашт кеӓ.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Миккели
Полужирное начертание Миккели — хала Суомиштӹ (финнлӓ: Mikkeli, шведлӓ: Sаnt Michel) — Хроникышты пӹтӓриш гӓнӓ 1323 ин ӓшӹндӓрӓлтеш. Хала статусым 1838-шӹ и годшен намалеш. Халашты 48 697 ӹлӹзӹ дӓ халан территорижӹ 2 124,62 км 2 йӓшнӓ. Халашты 700 йӓр нӓрӹ. Миккелин пашкуды халавлӓ: Хирвенсалми, Юва, Кангасниеми, Пиексамӓки, Пуумала дӓ Рийстина ылыт. Хала Саймаа йӓрӹн сирӹштӹжӹ шыпшылт вазын.
Истори
Ми́ккели швед дӓ революци тӹнгӓлтӹшӹшток руш Санкт-Михель лӹмӹм намалын. Ӹшке важвлӓжӹм 11 курымышкок колта — тӹнӓмок пӓлӹмӹ, кого ӓкӓн ирвел Финляндин торгейӹмӹ центр ылын. Миккели финн гӹц сӓрӹмӹкӹ ( швед лӹм Санкт-Михель) — "Святой Михаилын хала". Миккели 1809 ишӹ руш-швед вырсы дӓ Финляндим Руш государствы докы Кого Финлянди княжество семеш пыртымыкы лин. Император Николай I доно 7-шӹ мартын 1838 ин лин. Стройымаш проектӹм Карл Энгельлӓн пуэнӹт. Хельсинки хала ганьок, архитектор ампир стильым айырен. Кӹзӹтшӹ халашты ӹлӹзӹвлӓ Торгейӹм площадь да губернин вуйлатышы пӧрт доно, кыдым 1843 ин ӹштен пӹтӓрӹмӹ, пиш когон когоэшнӓт. Финляндин историштӹ Миккели кого дӓ керӓл вӓрӹм нӓлеш — 1939-1940 дӓ 1941-1944 ивлӓн вырсы годым тӹштӹ Финлянди вин штаб ылын. Тӹ веремӓвлӓм ӓштӹмӓш музейвлӓштӹ кодын.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ М М
Коттони
Коттони (Cottonia peduncularis ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Индиштӹ дӓ Шри-Ланкаышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ Коттони улы.
Категори:Орхидейвлӓ
30 и
30 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Исока
Чинсали (англла Isoka ) — Замбин Исока районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 13 000 эдем ӹлен.
Категори:Замби халавлӓ Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Пӹтньӹк
Пӹтньӹк (Mentha) — ароматан шудыла кушкыш, кыдын кӧргӹштӹжӹ шукы ментол улы. Качкыш йӓмдӹлӹмӹ индустриштӹ, косметикым ӹштӹмӓштӹ, фармокологиштӹ шӹрен кычылталтеш. Мары Элышты шукы вӓре вӓшлиӓлтшӹ кушкыш.
Категори:Кушкышвлӓ
Психотри
Психотри ( Psychotria ) — Rubiaceae йыхыш пырышы кушкыш. 800 - 1500 тӹрлӹ кож йиш улы.
Микропанхакс
Микропанхакс (Micropanchax) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы ирвел дӓ Африкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 9 тӹрлӹ микропанхакс улы.
Психотри
Йишвлӓ
{|
Категори:Кушкышвлӓ
Микропанхакс
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
32 и
32 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Лими
Лими (Limia) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы ирвел дӓ Антил ошмаотывлӓштӹ (Гаити ошмаоты, Куба, Кайман ошмаотывлӓ, Ямайка) дӓ Венесуэлышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 21 тӹрлӹ лими улы. Лимивлӓн сек изижӹ 2,7 см, сек когожы 10 см.
Микрӓк вел солавлӓ
Микрӓк вел солавлӓ — Микрӓк сола согоньыш пырышы солавлӓ.
34 и
34 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Микрӓк вел солавлӓ
Ажедмӓшвлӓ
Мары Эл карта марла
Лими
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Микрӓк вел солавлӓ
Ажедмӓшвлӓ
https://web.archive.org/web/20170306023755/http://mariuver.info/files/map_mari_el.pdf
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
33 и
33 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Котилолабиум
Коттилолабиум (Cotylolabium ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ
Категори:Орхидейвлӓ
Капута
Капута (англла Kaputa ) — Замбин Капута районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. 2006-шы ин тӹштӹ 2 754 эдем ӹлен.
Цефалантера
Цефалантера (Cephalanthera) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ, Африкышты дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ цефалантера улы.
Йыдпел Америка
Категори:Орхидейвлӓ
Микропецили
Микропецили (Micropoecilia) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 4 тӹрлӹ микропецили улы. Микропециливлӓн сек изижӹ 1,6 см, сек когожы 5 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
35 и
35 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Капута (район)
Капута (англла Kaputa District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 87 233 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Капута.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Эко, Умберто
Умбе́рто Э́ко (Umberto Eco; 5 январь 1932, Алессандри, Итали) — итальян шӹнцӹзӹ -философ, историк-медиевист, семиотик, сӹлнӹшӓ критик, сирӹзӹ.
Биографижӹ
Умберто Эко Алессандриштӹ ( Турин лишнӹш Пьемонт изи халашты шачын). Ӓтяжӹ, Жулио Эко, бухгалтер ылын. Ӓвӓжӹн лӹмжӹ Джованна. Атяжӹ Умберто эргӹжӹм юристеш тымдынежӹ ылын, но тӹдӹжӹ Турин университетӹш тыменяш пырен дӓ кӹдӓлӓш курымвлӓн философим шӹмлӓш тӹнгӓлӹн. Дипломым 1954 ин нӓлӹн. Умберто Эко телевидеништӹ,    «Эспрессо» (L’Espresso) лӹмӓн кого газетӹн редакциштӹ, Милан, Флоренци дӓ Турин университетвлӓштӹ эстетика дон  культурын теорижӹм тымден.
Пӓшӓвлӓжӹ
Категори: Сирӹзӹвлӓ Категори: Итали персоналивлӓ
Микрӓк музыка школ
Категори:Мары йӹлмӹ
Зимбабве
Зимбабве (англла, шонала дӓ ндебелелӓ‎‎ Zimbabwe; официал лӹмжӹ — Republic of Zimbabwe) — Ирвел Африкыштыш кугижӓнӹш. Йыд-вадывелнӹ Замби, кечӹвӓл-вадывелнӹ Ботсвана, ирвелнӹ Мозамбик, кечӹвӓлвелнӹ Кечӹвӓлвел Африка Республик доно пӹсмӓным кыча. 2009-шӹ ин тӹштӹ 12 521 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 390 757 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Хараре. Тошты Кечӹвӓлвел Родези.
Президент: Эммерсон Мнангагва (2017-)
Минна Кант
Минна Кант — финн сирӹзӹ. (19-шӹ март 1844-шӹ - 12-шы май 1897-шӹ и, Minna Canth, Ulrika Wilhelmina Johnson) — Феминизм философиӓн пӓшӓвлӓм сирен. Кырык марла Анна-Лийза лӹмӓн книгӓжӹ 2006-шы ин лактӹн.
К К
Чайырлы
Чайырлы (турокла Çayırlı ) — Турцин, ирвел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.440 (пӱэргӹ: 5.224; ӹдӹрӓмӓш: 5.216) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Касама (район)
Касама (англла Kasama District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 170 929 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Касама.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Азербайджан
Азербайджан (азербайджанла:‎‎ Azərbaycan; официал лӹмжӹ — Azərbaycan Respublikası) — Вадывел Азиштӹ дӓ кечӹвӓл-ирвел Европышты, кечӹвӓлвел Кавказышты кугижӓнӹш. Йыдвелнӹ Росси, йыд-вадывелнӹ Грузи, вадывелнӹнӹ Армени дӓ Турци (Нахчыван), кечӹвӓлвелнӹ Иран доно пӹсмӓным кыча. 2011-шӹ ин тӹштӹ 9 165 000 эдем ӹлен. Кугижӓнӹшӹн территорижӹ 86 600 км². Кугижӓнӹшӹн вуйхалажы дӓ сек кого халажы: Баку.
Ххалавлӓжӹ
Категори:Азербайджан
Неогетерандри
Неогетерандри (Neoheterandria) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Панамышты дӓ Колумбишты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 3 тӹрлӹ неогетерандри улы. Неогетерандривлӓн озыжын сек изижӹ 1,5 см, сек когожы 5 см, ӓвӓжӹн сек изижӹ 2 см, сек когожы 6,5 см.
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы
Микрӓк солан кӓрш ансамбльжы — Микрӓк вел кӓрш мастарвлӓн ансамбльым 1936 ин цымырымы. Ансамбльын вуйлатышыжы Федор Ильич Ашпатров лин. Тӹдӹ ӹшкежӹ Микрӓк вел Симаксир солаэш шачын. Ансамбльышты 25 кӓршӹзӹ ылын, Микрӓк школын тӹнӓмшӹ тымдышывлӓжӓт ансамбльыш пыреныт. Ансамбль шукы смотрышты, концертвлӓшты ӹшке мастарлыкшым анжыктен. 1948 ин Москвашты Солавлӓштӹш художественный самодеятельный Российын смотрышты эртен дӓ тӹштӹ Микрӓк кӓршӹзӹвлӓн ансамблят ылын, мактымы наградывлӓм канден. 1954, 1965-шы ивлӓн тенгеок ансамбль Москваш, Кремльыштыш съездвлӓн дворецӹш каштын. Концерт эртӹмӹкӹ, Кремль театрын тӹнг режиссержы И.Н.Туманов «Кышты тӓ техень цевер пеледӹш ӓршӓшӹм монда?» манын келесен. Техень цевер выргемӓн, рӹжлӹ сӓмӹрӹк ӹдӹрвлӓ, мастар кӓршӹзӹвлӓ, жюрилӓн пишок сарасенӹт. 1973 ин кого мастарлыкшым анжыктымы гишӓн Микрӓк ансамбльлан Олык Ипай лӹмеш лауреат лӹмӹм пумы. 1973 и ансамбльлан эче ик сӹнгӹмӓшӹм канден. Тӹдӹ Угарман халашты эртӓрӓлтшӹ Всероссийский смотрышты ылын. Тӹлец пасна Москвашты Кремль дворецӹштӹ сезоным питӹрӹмӹ концертӹштӹ мастарлыкшым анжыктен.
Улвила
У́лвила (Ulvila, Ulvsby) — Вадывел Финлянди губерништӹ Сатакунта провинциштӹ хала, Пори хала дорц мӹндӹрнӓт агыл. Финляндин куд сек тошты хала ло гӹцшӹ иктӹ
Истори
Хала 1365 ин вӓрлӓнен дӓ Вадывел Финляндиштӹ Турку паштек кокшы выжалышы хала ылеш. 1558 ин Пори хала шачмы годшен Улвила изин-олен ӹшке значенижӹм ямда.
Халашты св. Олаф лӹмеш церкӹ улы.
Миодокарпус йишвлӓ
Миодокарпус йишвлӓ (Myodocarpaceae) — Apiales пеледӹшвлӓн группыш пырышы Индонезиштӹ, Папуа-У Гвиней, У Каледони дӓ Австралиштӹ вӓшлиӓлтшӹ, шукиӓш тӹшкӓ ӓль пушӓнгӹвлӓ. Цилӓжӹ 19 тӹрлӹ миодокарпус улы.
36 и
36 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Шӹшер качшы вольыквлӓ
Шӹшер качшы вольыквлӓ (Mammalia) — нӹл яланвлӓн группыш пырышы шокшы вӹрӓн, тупӹрдӓн йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 5 488 тӹрлӹ шӹшер качшы вольык улы.
Шӹшер качшы вольыквлӓн сек изижӹ 30–40 мм (Craseonycteris thonglongyai цӓрӓгек), сек когожы 33 м (симсӹ кит Balaenoptera musculus).
Шӹшер качшы вольыквлӓм шӹмлӹшӹ зоологи – териологи тенгеок маммалиологи.
Классификацижӹ
├─ Prototheria — Первозвери └─ Monotremata — Однопроходные └─ Theria — Звери ├─ Metatheria — Сумчатые └─ Eutheria — Плацентарные
Икшӹ тӹшкӓ: Afrotheria Кокшы тӹшкӓ: Xenarthra Кымшы тӹшкӓ: Boreoeutheria
Категори:Йӓнвлӓ
37 и
37 и — I курымын ижӹ. Категори:I курымКатегори:Ивлӓ
Крибби
Крибби (Cribbia ) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш.
Категори:Орхидейвлӓ
Лувингу (район)
Лувингу (англла Luwingu District ) — Замбин Йыдвел провинцин районжы. 2000-шӹ ин тӹштӹ 80 758 эдем ӹлен. Районын вуйхалажы: Лувингу.
Категори:Йыдвел провинци (Замби)
Терджан
Терджан (турокла Tercan ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Эрзинджан илӹн ирвел (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.440 (пӱэргӹ: 5.224; ӹдӹрӓмӓш: 5.216) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Памфорихтис
Памфорихтис (Pamphorichthys) — пециливлӓн (Poeciliidae) йиш группыш пырышы Кечӹвӓлвел Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓр-йогы дӓ аквариум кол. Цилӓжӹ 6 тӹрлӹ памфорихтис улы.
Сетувлӓ
Сетувлӓ
Сетувлӓ гишӓн кӹтӹкӹн
Сетувлӓ цилӓнжӹ 10 тӹжем нӓрӹн ылыт дӓ Эстони дон Псков областьышты ӹлӓт. Молнамжы гӹнь, 1940-шӹ ивлӓ якте нӹнӹ цымырын ӹленӹт, но Кокшы Тӱнымбал вырсы паштек территорриштӹм пайылымы паштек, мӱлӓндӹштӹн ик лаштыкшым Российӹш нӓлмӹ. Тидӹжӹ Псков областьыштыш кӹзӹтшӹ Печоры район ылеш. Тӹштӹ сетувлӓ тӹжем нӓрӹн ылыт. Сетувлӓ эстон йӹлмӹн диалкетшӹ доно попат дӓ остатка жепӹн ӹнде литературымат сирӓш тӹнгӓлӹнӹт. Эстонвлӓ лютеранвлӓ ылыт гӹнь, сетувлӓ, кырык марынвлӓ ганьок, ортодоксвлӓ (православныйвлӓ) ылыт. Но Москва лӹвӓлнӹшӹвлӓ агыл, а Константинопольлан подчиняйӓлтӹт. (Ти халам лыдшы Стамбул лӹм доно пӓлӓ). Эстоништӹ сетувлӓ Чудской йӓр, эстонла Пеийпсийӓрв, тӹрӹштӹ Выру хала йӹр ӹлӓт. Кол кычымаш, ныр, сола кудыло, вольык урдымы пӓшӓ- эконимӹштӹштӹ тӹнг вӓрӹм йӓшнӓт. Кӹзӹт тӹштӹ туризм виӓнгӓш тӹнгӓлӹн- сола пӧртвлӓм яжон ремонтируен, цилӓ комфортым тӹшкӹ пыртен, туриствлӓлӓн арендуят. Сетувлӓ экологически ире территори семӹнь, ӹшке вӓрвлӓштӹм рекламируят дӓ туриствлӓм ӱжӹт. Дӓ седӹ, эчежӹ ӹшке самобытностьышты гишӓн келесӓш ак мондеп. Ти шотышты сетувлӓ, лачокат, кого фантазиӓн ылыт, манаш лиэш. Сетувлӓ шытыр-мндырвлӓ ылыт дӓ седӹндонат, пӓшӓдӹмӹвлӓӓт нӹнӹ лошты шукыжок агыл- тамахань бизнесӹмӓт, тамахань фестивальвлӓмӓт шанен лыктыт. Дӓ келесӓш келеш, фестивальвлӓӓт нӹнӹлӓн оксам кандышывлӓ ылыт. Оксам кандышывлӓ веле агыл, тенгеок халык сӹнӹм анжыктышывлӓ.
Памфорихтис
Йишвлӓ
Категори:Пециливлӓ
Сетувлӓ
Сетувлӓ гишӓн кӹтӹкӹн
Сетувлӓн сек яратымы дӓ сек кого айошты, фестивальышты ”Сету кугижӓн кечӹжӹ”. Ти айо август тӹнгӓлтӹшӹштӹ эртӓрӓлтеш дӓ хынавлӓм махань-шон сӓндӓлӹквлӓ гӹц токыжы шыпшеш. Шӹренок ти фестивальышты марынвлӓмӓт ужаш лиэш. Пӹтӓрижӹ тӹшкӹ Тарту университетӹштӹ тыменьшӹ студентвлӓ корным ташкенӹт, вара нӹнӹ гач эстафетӹм весӹвлӓлӓнӓт пумы. Шамаклан, 1990-шы ивлӓн Тарту университетӹштӹ тыменьшӹ Юлия Куприна гач Фаина Эшмӓкован кӓршӹзӹвлӓжӹ доно фестивальын организаторвлӓжӹ пӓлӹмӹ линӹт. Тенге кырык мары кӓрш мастарвлӓ и йӹдеок манаш лиэш, шӱмбел халык докы ӹшке мастарлыкыштым анжыкташ толыт. Остатка гӓнӓ нӹнӹ имештӹ тӹштӹ ылыныт. Эх, кыце ӹдӹр-ӹрвезӹвлӓ кушталтен, мыралтен, шакталтен колтевӹ. Анжышывлӓ ӹвӹртен анжевӹ!
Сету кугижӓн кечӹжӹ гишӓн
Ти фестиваль кок кечӹ шыпшылтеш- когарнян тетявлӓн айошты, кукшыгечӹн коговлӓн дӓ сӓмӹрӹквлӓн. Айо цилӓ сетумок ӓвӓлтӓ, манаш лиэш- иктӓт ӧрдӹжеш анжен шалгаш ак код. Халык шӱм ваштшы ая дӓ айо яжорак эртӹжӹ манын, фантазируя. Фестивальын программым оргкомитет планируя, но ӹшке идейӹвлӓштӹм цилӓнок пуэн кердӹт, тидӹм телефон, сирмӓш, электрон почта гач ӓль лача-лача хытырен ӹштӓт. Тӹнг вӓрӹм сӓмӹрӹквлӓлӓн пумы, нӹнӹ ти айом эртӓрӹмӓштӹ пиш кого рольым мадыт, участниквлӓ, артиствлӓ, мырызывлӓ, артньыквлӓ семӹнь.
Цилӓ фестивальын ӹшке историжӹ улы. Сету кугижӓ кечӹн историжӹ кужыжат агыл, тидӹм 16 и перви сирӓш тӹнгӓлмӹ- тенгежӹ гӹнь, пӹтӓриш айом 1990-шы ин эртӓрӹмӹ. Пӹтӓриш айо сетувлӓлӓн кого импульсым пуэн, шӱмешӹштӹ ӹнянӹмӓшӹн тылжым пижӹктен дӓ ӹнде тидӹ луаткуд ишты сек яратымышкы сӓрнӓлтӹн. Фестиваль ик вӓрӹштӹ веле ак эртӓрӓлт, тӹдӹ и йӹде вӓржӹм вашталта. Халык ти айошкы шӱм ӱжмӹжӹ доно толеш, тиштӹ нимахань принудиловка уке дӓ седӹнонат, айошкы толын, шӱм ваштшы ая- кӱ кушта, кӱ мыра, кӱ частушкывлӓм лыпша. Ти шотышты вуйта тамахань марафон кеӓ- кӱ шукырак мырен-куштен мышта! Дӓ седӹ, шукынжок халык выргем доно. Кырык марынвлӓ ганьок, сету ӹдӹр-вӓтӹвлӓ ош савыцым ялштат дӓ мӹндӹрцӹн анжалатат, лач Кырык ӓль Кожла сирӹшток ылмыла чучын колта. Кушташат сетувлӓ кырык марынвлӓ семӹньрӓк куштат- тыгыды ашкылвлӓ доно, иквӓреш шалген ӓль йӹр сӓрнен. Гармонь семеш. Кӓнгӹжӓт, кыды ӹдӹрӓмӓш вӹлнӹжӹ ош сукно гӹц кырык мары мӹжӓрӹм ӓшӹндӓрӹшктӹшӹ выргемӹм ужаш ли.
Лувингу
Лувингу (англла Luwingu ) — Замбин Лувингу районын вуйхалажы дӓ сек кого халажы.
Сетувлӓ
Айо флагм лӱктӓлмӹ гӹц тӹнгӓлӓлтеш
Сетувлӓн ӹшке халык флагышты улы. Тӹдӹн шачмыштыжы “Сету кугижӓ кечӹ” кого рольым мадын. Флаг, кыдым кырык марла “тистӹ” манына ти халыкын у символжы. Кӹзӹтшӹ форманым, ош нырышты якшар тӹрлецӓн хӹрестӹм, Сетувлӓн Халык Конгресс нӹл и перви пингӹдемден дӓ вара кычылташ тӹнгӓлмӹ. А первижӹ эче кым йиш вариант ылын. Ирок, тистӹм лӱктӓл, айом пачыт, вадеш лу цӓшӹн тӹдӹм кедӓрӓт.