cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Васильев, Валентин Николаевич
Валентин Николаевич Васильев - мары йӹлмӹзӹ. 1 январь 1949, Изи Купта сола, Мари-Турке район. Кек лӹмвлӓм шӹмлӓ.
В В В
Пори
По́ри (Pori, Björneborg) — 242 уштыш Хельсинки хала лишнӹ дӓ 392 уштыш Россий цик лишнӹ, Финляндин вадывел сир сага вӓрлӓнӓ. Ӹшке висӹкшӹ доно 11 вӓрӹм Финлянди халавлӓ лошты нӓлеш.
Истори
Покшал курымыштышы 6 сек тошты годшы финн халавлӓ ло гӹц иктӹжӹ. 1558 ин Финлянди герцог Юхана Херттуа (фин. Juhana III) сир сагашы вӓреш Ботанический мӱлӓндӹш пырышы лаштыкеш кого торгейӹшӹ халам ӹштӓш решен. Ты жепӹн халашты ӹлӹшӹвлӓн шотан укрепленивлӓм ӹштӓш виштӹ уке ылын, седӹ 10 уштыш Улвила гӹц, тангыж сагашы вӓреш, Кокемяенйоки ӓнгӹр тӹнгӓлтӹшеш Бьёрнеборг (швед. Björneborg) халам строеныт. Тангыж каранг мимӹ семӹнь ти тангыжыштыш хала ӓнгӹр лишнӹш лин. Тошты хала покшал — цевер архитектурный вӓр, кышкы XIX — XX тӹнгӓлтӹш курымышты стройымы постройкывлӓ пырат. Покшал Халлитускату ӧлицӓштӹ хала вуйлатымашын Ратуша кӱкшӹцӹн анжен шалга, кыдым эче 1841 ин К. Л. Энгеля архитекторын проектшӹ семӹнь стройымы.1991 ин ти стройкым цилӓ яжон анжен, тӧрлен лыкмы — кӹзӹт Пориштӹ кого ӓкӹм нӓлеш.Тӹнг лютеранский церкӹ кок кӹвер стрелкышты вӓрлӓнӓ, кыды Кокемяенйоки ӓнгӹр гач кеӓ. Ти церкӹ новоготический стиль семеш 1863 ин Т. Чиевицем дӓ Й. фон Хейдекеном архитекторвлӓ доно стройымы.
Порт
Порин виӓнгмӓштӹжӹ тангыжыш каштмаш кого вӓрӹм нӓлеш. 1990-шы ивлан кокшы пелӹштӹжӹ сек кого виӓнгмӓшвлӓ кенӹт. Финляндиштӹ сек пӹтӓриш вӓрӹм Мянтюлуото порт нӓлеш.
Улаш
Улаш (турокла Ulaş ) — Турцин, покшал Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 10.902 (пӱэргӹ: 5.545; ӹдӹрӓмӓш: 5.357) эдем ӹлен.
Кӱтахья (ил)
Кӱтахья (турокла Kütahya ili ) — Вадывел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 1 959 082 эдем ӹлен.
Улаш
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пори
Фотовлӓ
Категори:Финлянди халавлӓ
Кӱтахья (ил)
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Мары литературын пытариш роман
Н.В. Игнатьевӹн «Вурс мардеж» мары литературыштыш пӹтӓриш роман.
Романышты Н.Игнатьев ӹшке ӹлӹмӓш корныштыжы лишӹ фактвлӓм кымдан кычылтеш.
Н.В.Игнатьевӹн ӹшкежӹ гишӓн ӹшкеок сирен кодымы тӹрӹс автобиографижӹ мӓ яктенӓ перегӓлт шоктыде гӹнят, ӹлӹмӓш корныжы гишӓн тӹдӹ 1936 ин октябрьын кырык мары писательвлӓн погынымашты тенге попен: «Мӹньӹн образованием ылде: мӹнь тӹнгӓлтӹш школым веле пӹтӓренӓм, но тау, ӹлӹмӓш ӹшке мӹньӹм тымден. Нужда луцкы иӓшӹмок мӹньӹм туан сола гӹц поктен колтен. Иӓт утла Казань мычкы, ӹшкӹлӓн яжорак вӓрӹм кӹчӓл, парвален каштынам. Пӹтӓрижӹ тыменяш пыраш шаненӓм ыльы — нимат ӹш лӓк. Школ вӓреш ти халан сек орлыкан ӧлвӓлвлӓшкӹжок попазенӓ, кышты сек незервлӓжок ӹленӹт, туреш лимӹ семӹнь веле кынам-тинӓм момы пӓшӓвлӓм ӹштӹл, вуем пукшенӓм.
Вара мӹнь шӹргӹ пӓшӓштӹ ровотаенӓм, баржывлӓштӹ, шалвлӓштӹ йогенӓм. Угарманышты, Самарышты ӹленӓм, Закавказьештӹ ылынам. Мӹлӓм 16-17 и ылмы годым мӹнь кӹзӹтшӹ Марыобластьым цилӓгеок вашт каштын сӓрненӓм манаш лиэш. Царевококшайскыштат лиӓш «цӓш» лин. Корныгешӹлӓ, монастырьвлӓшкӹ пыренӓм — Седмиозерский, Раифский пустыньыш, «Жен мироносиц» манмыш. Икӓнӓ Зеленый Дол лишнӹш ик солашты мӹнь кӹтӧзеш тӓрлӓлт пыраш шаненӓм ыльы. Но мӹньӹм ӹш нӓлеп: вӹлвӓл сӹнем утлаок мӹлӓм ӹнянӓш лидӹмӹм анжыктен! Теве кыцелӓ ӹлӹмӓш мӹньӹм тымден. Дӓ худан агыл тымден. Тӹдӹ мӹлӓм университет ылын. Теве техень «университетский» образовани доно, тидӹн вӹкӹ шукы книгӓм лыдмашым пиштӹмӹкӹ, йӹрӹм-йӹр ма лиӓлтмӹм вуй йӹр шаналтен, критик семӹнь терген дӓ литературный пӓшӓ гишӓн кычен цӓрӓш лидӹмӹлӓ шанымаш мӹлӓм кырык мары литературым ӹштӓш тӹнгӓлӓш силаэм пуэвӹ».
Н.Игнатьевӹн ти шамаквлӓжӹ тӹдӹн цилӓ творчествыжын дӓ «Вурс мардеж» романжынымат кыце шачмыштым ӹнянӹн пачын пуаш палшышы сыравач ганьок ылыт.
Паснаок тидӹ «Вурс мардеж» романын тӹнг геройжын — Ефимов Петрын ӹлӹмӓш корныштыжы шижӓлтеш, но Игнатьев кого фантазиӓн писатель ылын. Седӹндон «Вурс мардежым» тӹрӹсок автобиографический роман манаш ак ли. Автобиографический материалым писатель произведенин идейный задачыжылан икта-ма шот доно яралеш толмы годым веле ӹшке романышкыжы пырта, тӹнӓмок ти фактвлӓм романлан керӓл семӹнь вашталтылеш.
Шамак толшы, Игнатьевлӓн семняштӹ кым тетя ылын, Ефимов Петржӹн Павыл ӹзӓжӹ веле улы. Ефимовын ӓтяжӹ гӹнь, Игнатьевӹн ӓтяжӹ ганьок, ӓрӓкӓм йӱлдӓлӓш ярата. Изижӹ годшы ӓшеш кодшы яргата впечатленивлӓм автор романыш шукым пыртен: цепошка ӹштӹмӓшӹм, пӹтӓри Картук сола школышты, вара Шур монастырь школышты тыменьмӹжӹм моло. Йӓл мычкы Казаньышты, Горькиштӹ, Самарышты каштмывлӓжӹм романышты Н.Игнатьев обобщаэн, Ефимов Петрӹн Казань мычкы килт каштмыжы гач анжыктен. Ефимовын срлашты партийный пӓшӓм видӹмӹжӹм анжыкташат Н.Игнатьев, пӓлӹмӓн, ӹшкӹмӹн 1918 ин Астраханский губерньӹштӹ Ленино поселкыштыш коммунышты ровотайымы годшы ӹлӹмӓш фактвлӓм кычылтын. Ӹшкӹмжӹн шамжын коммунистический мировоззрени векӹ вашталт мимӹжӹм, Кого Октябрь революци велдӹк сӹнзӓжӹ пачылтмым автор романышты Ефимов Петрӹн образ гач анжыктен. Романышты чӹдӹ агыл вӓрӹм нӓлшӹ яратымаш велдӹк лиӓлтшӹ психологический конфликтӓт шукы шотышты автобиографический ылеш манын шанаш лиэш. Незер млоецӹн паян ӹдӹрӹм яратымашым автор кого драматический сем доно анжыкта гӹнят, соикток эпохын кого вашталтмаш жепӹн ӹлӹшӹ геройвлӓн жертвенничествышты лыдшын шӱмеш кодеш.
Ениджеоба
Ениджеоба (турокла Yeniceoba ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.642 (пӱэргӹ: 11.913; ӹдӹрӓмӓш: 12.729) эдем ӹлен.
Мары литературын пытариш роман
Мировой литературын произведенивлӓм чӹдӹм агыл лыдшы писатель цаклен: произведенивлӓштӹ иканьок сюжетный моментвлӓ чӹдӹ агыл лин кердӹт, но каждый писатель буквальный сходство гӹц каранг мыштышашлык ылеш. «Вурс мардежӹм» сирӹмӹжӹ годым Игнатьев, попашат уке, руш советский литературышты ылышы произведенийвлӓм шотыш нӓлӹн: сек пӹтӓриок М.Горькийӹн «Ӹрвезӹ годшы», «Йӓл мычкы», «Мӹньӹн университетвлӓэм» автобиографический трилогижӹм тӹшлен, ланзылен нӓлмӹжӹ шижӓлтеш.
Ениджеоба
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йенидже» ('newly') дон «оба» ('inhabitant area with nomad tent') шамаквлӓ гӹц лин.
Мары литературын пытариш роман
Категори:Мары йӹлмӹ
Ениджеоба
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сузы
Сузы (Tetrao urogallus) — фазан йыхыш пырышы кеквлӓ логӹц сек когожы. Пачыжы йӹргешкӹрӓк, логерӹштӹш пынжы кужырак. Озывлӓжӹ яргата пынан ылыт. Евразин шӹргӹвлӓштӹ вӓшлиӓлтшӹ кек.
Категори:Фазан йишвлӓ
Демиркӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «демир» ('iron') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Шерефликочхисар
Шерефликочхисар  (турокла Şereflikoçhisar ) — Турцин халажы дӓ Кечӹвӓл-ирвел Анкара илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 35.353 (пӱэргӹ: 17.643; ӹдӹрӓмӓш: 17.710) эдем ӹлен.
Боздоган
Хала лӹмӹн этимологижӹ «боз» ('луды') дон «доган» ('falcon') шамаквлӓ гӹц лин.
Шерефликочхисар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эврен
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Демиркӧй
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Боздоган
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ялыхӱйӱк
Ялыхӱйӱк (турокла Yalıhüyük ) — Турцин, кечӹвӓл Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 1.869 (пӱэргӹ: 912; ӹдӹрӓмӓш: 957) эдем ӹлен.
Тылванды
Тылванды (укр. кочерга́, коцюба́, польск. koczarga) — кӹртни гӹц ӹштӹмӹ хӓдӹр ӓли тылым тырхышы вес материал гӹц. Тылшолым ыдыраш кычылталтеш дӓ тылышты пум тӓрвӓлтӹлӓш. Тидӹ ылеш кӹжгӹ кӹртниванды, кыдын мычашыжым тодыл шӹндӹмӹ.
Акьюрт
Акьюрт  (турокла Akyurt ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 24.986 (пӱэргӹ: 12.676; ӹдӹрӓмӓш: 12.310) эдем ӹлен.
Васикова, Лидия Петровна
Лидия Петровна Васикова (28-шы майын 1927-шӹ и) — Пӹнгель Парнингӓштӹ шачын, йӹлмӹзӹ, профессор.
Филологи наукын доктор, профессор Л.П. Васикова 1927-шӹ ин 28 майын шачын. Ӓтя-ӓвӓде шагал кодшы ӹдӹр цилӓ ясым сӹнген, пӹтӓри педучилищӹм, вара Марпединститутын историко-филологический факультетӹм тымень лӓктӹн. Тишток пӓшӓш ассистентеш пырен. 1951-1954-шӹ ивлӓн Эстоништӹ, Тарту университетӹштӹ, аспирантурышты тыменеш. Тенге ӹнянӹн наукын корным такырташ тӹнгӓлеш, тӹнг пӓшӓ вӓржӹ Марпединститут лиэш. Руш йӹлмӹ кафедрашты, анзыкылашы тымдышывлӓм йӓмдӹлӹмӓштӹ доцент шўм вашт йыштылеш. 1984-шӹ и гӹц Мары госуниверситетӹш ванжа. 1985-шӹ ин марын ӹдӹрӓмӓшвлӓ логӹц сек пӹтӓри филологи наукын доктор лиэш. А вес ин тӹдӹлӓн профессор лӹмӹм пуат. Руш дӓ общий языкознанин кафедрамат вуйлатен.
Шаркышла
Шаркышла (турокла Şarkışla) — Турцин, вадывел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 41.031 (пӱэргӹ: 20.451; ӹдӹрӓмӓш: 20.580) эдем ӹлен.
Орлеанези
Орлеанези (Orleanesia ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Бразилиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ орлеанези улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Варшава
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Польша Категори:Вуйхалавлӓ Категори:Халавлӓ Категори:Европын халавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Глезденёв, Павел Петрович
Павел Петрович Глезденёв (9 (22) апрель, 1867 и, Тамбагуш сола, Белебей уезд, Упӹ губерни - 1923) -пӹтӓриш мары йӹлмӹзӹвлӓ логӹц иктӹжӹ.
Г Г Г
Скутикари (кушкыш)
Скутикари (Scuticaria ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ скутикари улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Ӹлӹштӓш (ботаника)
Ӹлӹштӓш  — ботаникышты кушкышын вӹлвӓл органжы, кыды фотосинтез пӓшӓм ӹштӓ. Ӹлӹштӓш ӓйӹнӓлтшӹ структуран ылеш, тенге тӹдӹ клеткӓвлӓлӓнжӹ, кыдывлӓн кӧргӹштӹштӹ сотым нӓлшӹ хлорофилл лӹмӓн йори пигмент улы. Ӹлӹштӓш тенгеок кушкышын шӱлӹшӹ, вӹдӹм коштышы дӓ гуттаци (вӹд патькалтышвлӓм лыкшы) органжы ылеш.
Ялыхӱйӱк
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ялы» ('тангыж тӹрӹштӹш пӧрт') дон «хӱйӱк» ('неркӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Гӧльбашы (Адыяман)
Гӧльбашы (турокла Gökbaşı ) — Турцин, Вадывел Адыяман илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 47 599 (пӱэргӹ: 23 844; ӹдӹрӓмӓш: 23 755) эдем ӹлен.
Тылванды
Категори:Цилӓ
Мары филологвлӓ
Мары филологвлӓ
Гемерек
Гемерек (турокла Gemerek ) — Турцин, вадывел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 28.718 (пӱэргӹ: 14.276; ӹдӹрӓмӓш: 14.442) эдем ӹлен.
Йынгы-Кушыргы
Йынгы-Кушыргы — сола Кырык сирӹштӹ. Йоласал тӹшкаштӹ, кышкы сола гӹц 5 уштыш лиэш.
Полистахи
Полистахи (Polystachya) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Африкышты, Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 100 йиш тӹрлӹ полистахи улы.
Синджан
Синджан (турокла Sincan) — Турцин, Покшал Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 434.064 (пӱэргӹ: 219.394; ӹдӹрӓмӓш: 214.670) эдем ӹлен.
Гемерек
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сейдишехир
Сейдишехир (турокла Seydişehir ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 64.143 (пӱэргӹ: 31.645; ӹдӹрӓмӓш: 32.498) эдем ӹлен.
Васикова, Лидия Петровна
Руш дӓ марын, тенгеок кырык марын йӹлмӹвлӓ, языкознани, лингвистика шотышты тӹдӹ шукым пӓлӹшӹ, мастар шӹмлӹзӹ ылеш.
Мары филологвлӓ
Филологвлӓ Филологвлӓ Категори:Филологвлӓ *
Васикова, Лидия Петровна
Тӹдӹн шытыр доно Мары университетӹштӹ руш дӓ кырык мары йӹлмӹ дон литература отделеним, научный лабораторим пачмы, кырык мары йӹлмӹлӓн государственный статусым пумы, лӹмдервлӓм лыкмы. Лидия Петровнан шая семӹнь Н.В. Игнатьев лӹмеш лыдмашвлӓлӓн республиканский кўкшӹцӹм пумы. Ӹшкӹмжӹн тӹнг пӓшӓжӹ гӹц пасна, профессор Л.П. Васикова кого общественный пӓшӓм видӓ. Такеш агыл тӹдӹн ӹлӹмӹ девизшӓт техеньӹ ылеш: “Мам кердметӹм, цилӓ ӹштӹ“.
Кертес, Имре
Имре Кертес (венгрла Kertész Imre), 9 ноябрь 1929, Будапешт) — венгр сирӹзӹ, Нобель . 2002
Кырык мары филологвлӓ
Кырык мары филологвлӓ
Сивекинги
Сивекинги (Sievekingia) — Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 20 йиш тӹрлӹ Сивекинги улы.
Сӱӓн
Сӱӓн - токо веле регистрируялтшы, церкӹштӹ венчӓйӓлтшӹ мыжырын айошты. Тӹрлӹ культурывлӓштӹ, сӱӓнӹм тӹрлӹ (шукы) семынь эртӓрӓт. Тӹ годымок цилӓ культурышток икань элементвлӓ улы: армары дон арвӓтӹ сек цевер выргемӹм чиӓт, хынавлӓлӓн тотлы качкышым йӓмдӹлӓт. Мары суӓнӹштӹ первирӓкшӹ арвӓтӹ цевер мары тыгыр доно армары сагажы шагалын дӓ шӓргӓшӹм чиэн, вара ти овуца ямаш тӹнгӓлын, но пӹтӓртӹш жепӹн мары сӱӓнӹштӹ угӹц мары тыгыран арвӓтӹвлӓм ужат.
Фукьери
Фукьери ( Fouquieria ) — Fouquieriaceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Васютин, Михаил Зиновьевич
Михаил Зиновьевич Васютин ― Мары Эл Республикын Культура министӹржӹ. 16 июньын 1959-шы ин Микрӓкӹштӹ шачын.
Валитов, Георгий Николаевич
Георгий Николаевич Валитов - мары йӹлмӹзӹ. 6 март, 1949, Букленда сола, Мишкан кымдем, Башкири. МарКугПедИ-штӹ тыменьӹн. Мары йӹлмӹн синтаксисшӹм шӹмлӓ.
Кертес, Имре
= Пӓшӓвлажӹ =
Йошкар-Ола
Йошкар-Ола (Якшар-Хала) Мары Эл Республикин вуйхалажы.
Баля
Баля (турокла Balâ ) — Кечӹвӓл-ирвел Турцин халажы дӓ Кечӹвӓл-ирвел Анкара илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.239 (пӱэргӹ: 14.749; ӹдӹрӓмӓш: 14.490) эдем ӹлен.
Сейдишехир
Хала лӹмӹн этимологижӹ «Сейди» (< Seyyid Harun 'a male personal name') дон «шехир» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Синджан
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гӧльбашы (Анкара)
Гӧльбашы (турокла Gökbaşı ) — Турцин, Кечӹвӓл Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 85.499 (пӱэргӹ: 44.008; ӹдӹрӓмӓш: 41.491) эдем ӹлен.
Сӱӓн
C Сӱӓн|C
Лӓшкӓ
Лӓшкӓ — кырык марынвлӓн яратымы качкышышты.
Йылдызели
Йылдызели (турокла Yıldızeli ) — Турцин, йыд-вадывел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 47.228 (пӱэргӹ: 23.822; ӹдӹрӓмӓш: 23.406) эдем ӹлен.
Гӧльбашы (Адыяман)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Тузлукчу
Тузлукчу (турокла Tuzlukçu ) — Турцин, вадывел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 8.185 (пӱэргӹ: 3.968; ӹдӹрӓмӓш: 4.217) эдем ӹлен.
Валенкуптӹр
Валенкуптӹр (руш.Паулкино) - Кӹлемар кымдемӹштӹш Арде вел сола.
Орхис
Орхис (Orchis) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Евразиштӹ дӓ Йыдпел Африкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 125 йиш тӹрлӹ орхис улы.
Вален куп
Вален куп - Кӹлемар кымдемӹштӹш  Арде вел Валенкуптӹр сола лишнӹш куп.
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Купвлӓ
Васютин, Михаил Зиновьевич
В В
Кертес, Имре
К К К
Баля
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бабаэски
Бабаэски (турокла Babaeski ) — Турцин, кечӹвӓл-ирвел Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 51.780 (пӱэргӹ: 26.398; ӹдӹрӓмӓш: 25.382) эдем ӹлен.
Сейдишехир
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Бабаэски
Хала лӹмӹн этимологижӹ «баба» ('father') дон «эски» ('тошты') шамаквлӓ гӹц лин.
Полистахи
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Бабаэски
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Акьюрт
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Васильев, Валериан Михайлович
Валериан Михайлович Васильев - мары йӹлмӹзӹ. 1 январь 1883, Сусад Эбалак сола, Пурӹ уезд, Упӹ губерни, (кӹзӹт Янаул район, Башкири)- 1961, Йошкар Ола. Пӹтариш мары профессор-йӹлмӹзӹ. Категори:Мары персоналивлӓ Категори:Филологвлӓ Категори:Мары филологвлӓ
Кудлу вӓтӹ карем
Категори:Кожла сир топонимика Категори:Географи Категори:Мары топонимика
Тузлукчу
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йылдызели
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йылдыз» ('star') дон «эль» ('эл' ; «эли» 'элжӹ') шамаквлӓ гӹц лин.
Пехливанкӧй
Пехливанкӧй (турокла Pehlivanköy ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 4.823 (пӱэргӹ: 2.423; ӹдӹрӓмӓш: 2.400) эдем ӹлен.
Шомбургки
Шомбургки (Schomburgkia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 17 йиш тӹрлӹ шомбургки улы.
Кӹшкӹ
Кӹшкӹвлӓ (Serpentes; алыкмарла кишке) — Squamata (Чешуйчатые) группыш пырышы Европышты, Азиштӹ, Африкышты, Океаништӹ, Австралиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтшӹ йӓнвлӓ. Цилӓжӹ 3400 тӹрлӹ кӹшкӹ улы. Кӹшкӹвлӓн сек изижӹн (Leptotyphlops carlae) кытышты 10 см, сек когожын (Python reticulatus) кытышты 6.95 м.
Кого нер (кырык)
Кого нер (кырык) - Шур вел Яштуга донышы кырык.
Карккила
Карккила (Karkkila, Högfors) — Финляндиштӹш изи дӓ тошты промышленный хала, кыды йӹр тыр, тӹкӓлдӹмӹ вӓр дӓ шукы пӱӓ дон йӓр вӓрлӓнӓт. Хельсинки хала дорц 60 уштышышты вӓрлӓнӓ. Уусимаа провинциш пыра. Халашты цилӓжӓт 9000 ӹлӹшӹ.
Пӓшӓм
Пӓшӓ — местӓ, кышкы эдем каждый кечӹнь, оксам ровотаяш каштеш.
Категори:Цилӓ
Кырык мары филологвлӓ
Категори:Мары персоналивлӓ
Пынархисар
Пынархисар (турокла Pınarhisar ) — Турцин, покшал Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.913 (пӱэргӹ: 6.068; ӹдӹрӓмӓш: 4.845) эдем ӹлен.
Эстон сирӹзӹвлӓ
Эстон сирӹзӹвлӓ - эстон йӹлмӹлӓ сирӹшӹ авторвлӓ.
Каледжик
Каледжик  (турокла Kalecik ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 16.071 (пӱэргӹ: 7.947; ӹдӹрӓмӓш: 8.124) эдем ӹлен.
Доганшар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ялыхӱйӱк
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сертифера
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Шаркышла
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Васикова, Лидия Петровна
Лидия Петровна ӹшке паштекшӹ пуры корны доно студентвлӓм, мары йӹлмӹм тымдышывлӓм видӓ, ӹшке халык верц патыр лиӓш тымда.
Йынгы-Кушыргы
Тӹнгӓлтӹш школ ылын, кыдым 2005-шӹ ин питӹрӹмӹ. Солашты Юнга-фильм киностуди ӹштен, кыдын вуйлатышыжы Амельченко Анатоли ылын. Йынгы-Кушыргышты поэт Ондрин Валька дон кугижӓнӹш пӓшӓэдем Гаврилов Николай Никандрович шачыныт. 2005-шы ин сола якте асфальт корным шыпшмы.
Орхис
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Валитов, Георгий Николаевич
В В В В
Серапиас
Серапиас (Serapias) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 10 йиш тӹрлӹ серапиас улы.
Франци халавлӓ
Франци халавлӓ
Францин 100 кого халажы
1999 иӓш Франци статистика семӹнь
{| class="wikitable" ! №!!Хала!!Департамент!!Регион!!Ӹлӹзӹ шот (1999)
Карккила
Ажедмӓшвлӓ:
Lukutoukan kirjakauppa, Huhdintie 10-12, 03600 Karkkila, 010 423 26228 kirjakauppa@lukutoukka.fi • www.karkkila.fi • Карта
Валенкуптӹр
Категори:Солавлӓ Категори:Кожла сир солавлӓ
Юнак
Юнак (турокла Yunak ) — Турцин, йыдвел Конья илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 28.629 (пӱэргӹ: 14.011; ӹдӹрӓмӓш: 14.618) эдем ӹлен.
Ӹлӹштӓш (ботаника)
Тӹрлӹ ӹлӹштӓшвлӓ
Категори:Кушкыш анатоми
Элмадаг
Элмадаг (турокла Elmadağ ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 42.511 (пӱэргӹ: 21.516; ӹдӹрӓмӓш: 20.995) эдем ӹлен.
Йынгы-Кушыргы
Солашты сирӹзӹ Константин Беляев шачын.
Лӓшкӓ
Лӓшкӓм руаш гӹц ӹштӓт, изи вӹцкӹж лаштыквлӓэш пӹчкеден, шолшы вӹдӹштӹ шолтат. Ӱштӹ вӹдӹштӹ шолташ гӹнь, лӓшкӓлӓн йӓмдӹлӹмӹ руаш ик арашкы погыналт шӹнзеш.
Серапиас
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Гикори
Гикори ( Carya ) — Juglandaceae йыхыш пырышы фруктан пушӓнгӹ
Пынархисар
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') дон «хисар» ('кӓрмӓн') шамаквлӓ гӹц лин.
Васикова, Лидия Петровна
Л.П. Васиковам финн-угр халыквлӓ лошты яжон пӓлӓт. Тӹдӹн научный пӓшӓвлӓжӹ семӹнь студентвлӓ тыменьӹт, ученыйвлӓ пакыла шӹмлӹмӹ пӓшӓм видӓт.
Гӧльбашы (Анкара)
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пынархисар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Элмадаг
Хала лӹмӹн этимологижӹ «элма» ('олма') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Йынготы
Йынготы (Юнготы) — сола Кырык сирӹштӹ. Йоласал якте 2 уштыш нӓрӹ. 2001-шӹ ин Йынготышты эдем ӹлен. 2011 и тӹнгӓлтӹшеш 89 эдэм ылӓ. 34-шӹ - пӱэргӹ, 65-шӹ - ӹдӹрӓмӓш.
Эвкомми
Эвкомми ( Eucommia ulmoides ) — Eucommiaceae йыхыш йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Васикова, Лидия Петровна
Кӱшӹл школышты тыменьмӓш
1946-1950-шӹ ивлӓ лошты МарКугПедИ-штӹ тыменьӹн. Тидӹ паштек Тарту университетӹн аспирантурышты Пауль Аристе доны тыменьӹн.
Элмадаг
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пехливанкӧй
Хала лӹмӹн этимологижӹ «пехливан» ('wrestler') дон «кӧй» ('сола') шамаквлӓ гӹц лин.
Шомбургки
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йылдызели
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Эстон сирӹзӹвлӓ
Категори:Эстони сирӹзӹвлӓ Категори:Эстони персоналивлӓ
Орнитохилус
Орнитохилус (Ornithochilus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ орнитохилус улы.
Каледжик
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хафик
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Орнитохилус
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йынгы-Кушыргы
Й Й Й
Лӓшкӓ
Марынвлӓ лӓшкӓм пай лемӹшкӓт, кынамжы кол лемӹшкӓт пиштӓт. Тенгеок шӹшерӓн лӓшкӓ улы. Пай лем семӹнь шолтымы лӓшкӓм сӱӓн годым качкыт. Тенге "лӓшкӓ качкаш" шая лӓктын. Кӱн яжо лӓшкӓ рецепт улы? Кӹзӹтшӹ жепӹн лӓшкӓм фабрикывлӓшты ӹштӓт, вӹцкӹж форманжы вермишель, кӹжгӹрӓкшӹ - макарон маналтеш.
Абдоминеа
Абдоминеа (Abdominea minimiflora) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы монотипан пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓл-ирвел Азиштӹ вӓшлиӓлтеш.
Коюлхисар
Коюлхисар (турокла Koyulhisar ) — Турцин, йыдвел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 12.943 (пӱэргӹ: 6.302; ӹдӹрӓмӓш: 6.641) эдем ӹлен.
Карккила
Ажедмӓшвлӓ:
http://suomiopas.fi/uusi/thumb/small_1_karkkila_1.jpg
Пехливанкӧй
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Ваштар
Ваштар (Acer) — шавынь кӹцкӓн кушкышвлӓн йыхыш (Sapindaceae) пыра. Ваштарвлӓ пушангӹвла дӓ тӹшкӓвлӓ лин кердӹт. Шӹжӹм ӹлӹштӓшвлӓштӹ шукы цӹреан литӓт, ваштарвлӓм шӹренок парквлӓштӹ вӓшлиӓш лиэш.
Коюлхисар
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Абдоминеа
Категори:Орхидейвлӓ
Юнак
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Гикори
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Карккила
Ажедмӓшвлӓ:
Категори:Финлянди халавлӓ
Станхопей
Станхопей (Stanhopea) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 55 йиш тӹрлӹ станхопей улы.
Йошкар-Ола
Ажедмӓшвлӓ
Й Й Й Й
Кайсы карем
Кайсы карем - Пайскырык сола лишнӹш карем.
Станхопей
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Кайсы карем
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Каремвлӓ
Лӓшкӓ
Категори:Качкышвлӓ
Ваштар
Европышты 3 йиш ваштар кушкеш: коэӓн ваштар (Acer campestre), шӹргӹ ваштар (Acer platanoides) дӓ кырык ваштар (Acer pseudoplatanus).
В В
Йынготы
Историжӹ
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Васикова, Лидия Петровна
Шӹнцӹмаш пӓшӓвлӓжӹ
Мары йӹлмӹвлӓн синтаксисӹштӹм шӹмлен. 1984-шӹ ин Тарту университетӹштӹ ”Сложносочиненные предложения в совремкенном марийском литературном языке в сравнении с другими типами предложений” доктор пӓшӓм сирен дӓ ӹшӹклен. Лидия Петровна Васикова – пӹтӓриш мары ӹдӹрӓмӓш-профессор. Кӹзӹт тӹдӹ МарКугУ-н Кырык мары лабораторижӹм вуйлата дӓ кырык мары филологвлӓм йӓмдӹлӓ.
В В В В
Эвкомми
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Орнитоцефалус
Орнитоцефалус (Ornithocephalus) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 48 йиш тӹрлӹ орнитоцефалус улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Пахифиллум
Пахифиллум (Pachyphyllum) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 50 йиш тӹрлӹ пахифиллум улы.
Ийсалми
И́йсалми (И́исалми, И́салми, фин. Iisalmi, швед. Idensalmi) — Ирвел Финляндиштӹш хала дӓ муниципалитет, Йыдпелвел Савонин провинциштӹжӹ. Юля-Саво районыш пыра. 1. Ӹлӹзӹ шот — 22,3 тӹжем ӹлӹшӹ (2007). Пум обрабатывайымы дӓ металлурги промышленность, станоквлӓм ӹштӹмӓш, сола хозяйство.
Кӧргӹштӹжӹ 1 Истори 2 Географи 2.1 Административный пайылымаш 3 Города-побратимы 4 Примечанивлӓ 5 Ссылкывлӓ
Ӹлӹзӹ шот
Ийсалми населенин историжӹ ивлӓ доно
Истори
Ийсалми XVII курымын вӓрлӓнӹшӹ церкӹ йӹр шачын, кыды 1627 ин лин. Руш-швед вырсы годым, 1808—1809 ивлӓ, Ийсалми гӹц мӹндӹрнӓт агыл, Кольёнвирта вӓрӹштӹ (фин. Koljonvirta) 15 октябрьын 1808 ин кредӓлмӓш лиӓлтӹн, кышты сӹнгӹмӓшӹм шведвлӓ кыченӹт. Но сойтокат, 17 сентябрьын 1809 ин Ийсалми, цилӓ Финлянди ганьок, Российӹлӓн ванжен..
Категори:Финлянди халавлӓ
Казан (Анкара)
Казан (турокла Kazan ) — Турцин, Покшал Анкара илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 38.731 (пӱэргӹ: 19.947; ӹдӹрӓмӓш: 18.784) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӓдӹрнӓ
Йӓдӹрнӓ (суаслмарла: Етĕрне, Я́дрин) — хала Суасламары Республикышты, Йӓдӹрнӓ кымдемӹн (районын) центржы.
Йӓдырнӓн историжы:
Йӓдырнӓлӓн 1590-шы ин негӹцӹм пиштӹмӹ. Тӹдӹм Руш кугижӓнӹшӹн ирвел тӹрӹштӹш карман семӹнь чангымы. 1781-шӹ ин хала статусым пумы. Халашты 2008-шӹ ин 9900 ӹлӹзӹ ылын.
Й Й
Йыл
Йыл (алык марла: Юл, рушла: Волга, эрзӓлӓ: Рав, суасламарла: Атал, тадарла: Идел) — Европын сек кужы йогыжы (ӓнгӹржӹ). Кужыцшы 3 685 (3530) уштыш. Йыл тӹнгӓлтӹшӹжӹм Валдай кӱкшикӓштӹ Тверь областьышты нӓлеш дӓ Кострома, Ярославль, Иваново, Угарман областьвлӓ вашт йоген, Мары Элышкы пыра, тӹшец пакыла Суасламары дон Татари Республикывлӓ, Ульяновск, Самара, Саратов, Волгоград, Астрахань областьвлӓ вашт Каспи тангыжыш йоген лӓктеш. Йыл изиш Калмыки Республикымат йоген эртӓ.
Кырык Сирӹштӹ Йылышкы техень ӓнгӹрвлӓ йоген пырат: Ар-Пӹнгель (Ӓвӓсир лишнӹ, Угарман областьын Мельопка сола вашт йога), Кого Пӹнгель, Кого Йынгы, Кого Шӹндӹр, Кожла Сирӹштӹ: Кого Ӹрдӹ, Парат, вес вӓре Республикыштына: Кого Какшан, Ушут, Элнет.
Йыл сирӹштӹ техень кырык дӓ кожла мары солавлӓ киӓлтӓт: Ямангаш, Сумка, Кого Сола, Мумариха, Йӱрнӹ, Пӹсӹрмӓн, Йылйӓл, эче махань солавлӓ?
Йыл вӹлнӹ техень халавлӓ вӓрлӓнӓт: Тверь, Кострома, Ярославль, Кинешма, Городец, Балахна, Угарман, Кстово, Лысково, Цикмӓ, Шывашар, Провой (Звенигово), Юлсер-Ола (Волжск), Азан, Ульяновск, Сызрань, Тольятти, Самара, Саратов,Балаково, Камышин, Волгоград, Астрахань.
1980-шӹ ин Шывашар ГЭС-ӹм колтымы велдӹк Кырык дӓ Кожла сирӹштӹ техень солавлӓ ямыныт: Шурышты Краселицӹ, Тополя ваштареш ылшы шӹргӹ пӹчкедӹшӹвлӓн солавлӓ (кӱ нӹнӹн лӹмвлӓштӹм пӓлӓ, пуры лидӓ, сирӓлтӹдӓ), Коротняк, Тумерлӓ (пристин дон когосола (поселок), Изи Шӹндӹр, (махань вес солавлӓ?)
Й Й Й Й
Кофчаз
Кофчаз (турокла Kofçaz ) — Турцин, йыд-вадывел Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 2.963 (пӱэргӹ: 1.531; ӹдӹрӓмӓш: 1.432) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Собрали
Собрали (Sobralia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 125 йиш тӹрлӹ собрали улы.
Алтындаг
Алтындаг (турокла Altındağ ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 367.812 (пӱэргӹ: 184.329; ӹдӹрӓмӓш: 183.483) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «алтын» ('golden') дон «даг» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Лагерстрӧми
Лагерстрӧми ( Lagerstroemia ) — Lythraceae йыхыш пырышы пушӓнгӹ.
Йишвлӓ
Категори:Пушӓнгӹвлӓ
Йӓкӹныр
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Йӓдӹрнӓ район
Йӓдӹрнӓ кындем (Етĕрне районĕ, Ядринский район) — Суасламарыштыш район, Кырык мары кымдемӹн вадывел пашкудыжы. Административ центржы: Йӓдӹрнӓ хала.
Географижӹ
Кырык мары кымдем гӹц пасна Йӓдӹрнӓ кымдем Угарман областьын Воротын районжы да Суасламарышты техень районвлӓ доно йӹгӹре ылеш: ирвелнӹ — Моркуш район, кечӹвӓлвелнӹ Якшар Четай дӓ Аликово. Районын кымдецшӹ:.
Историжӹ
Районым 27 сентябрьын 1927-шӹ ин ӹштӹмӹ.
Ӹлӹзӹвлӓ
1 январеш 1999 иэш 36,00 тӹж. эдем шотлалтын, нӹнӹ логӹц солазывлӓ 24,9 тӹж. эдем (69 %) да 11,1 тӹж. халазывлӓ.
Бухаркент
Бухаркент (турокла Buharkent ) — Турцин, Ирвел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2007-шӹ ин тӹштӹ 12,527 эдем ӹлен.
Йӓдӹрнӓ район
Ӹлӹзӹвлӓ
Районышты цилӓжӹ 125 сола дӓ ӹлем. Кырык мары солавлӓ доно тӓнгӓштӓрен, нӹнӹ когорак ылыт, икпоратка шотшы 200 эдем гӹц шукырак. 84%-жӹ- суасламарынвлӓ ылыт.
Бухаркент
Хала лӹмӹн этимологижӹ «бухар» ('steam') дон «кент» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Йӓдӹрнӓ район
Ӹлӹзӹвлӓ
Категори:Суасламары кымдемвлӓ Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ Категори:Районвлӓ
Бухаркент
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Провиденс
Провиденс (англла Providence ) — Америкын ушымы штатвлӓн Род-Айленд штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 53.1 км². 2010-шы ин тӹштӹ 178,042 (метропол: 1,630,956 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Род-Айленд
Кого Британи
Кого Британи (United Kingdom); (кужырак лӹмжӹ: Кого Британи дон Йыдвел Ирландим ушымы Кугижӓн кымдем, англ. The United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) — Вадывел Европыштыш ошмаоты кугижӓнӹш, вуйлатымы формыжы — парламентариӓн монархи. Административно-территориальный пайылымашты унитари кугижӓнӹш. Вуйхалыжы — Лондон. Сӓндалӹклан лӹмӹм «Great Britain» шамак пуэн, кыды бритвлӓн этноним доно кӹлдӓлтӹн. Тышты 2016-шӹ ин 65 648 100 эдем ӹлен.
King Charles III Prime Minister Борис джонсон
Категори:Кугижӓнӹшвлӓ Категори:Европа Ушем кугижӓнӹшвлӓ Категори:Сӓндӓлӹквлӓ
Лӱлебургаз
Лӱлебургаз (турокла Lüleburgaz ) — Турцин, кечӹвӓл Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 132.912 (пӱэргӹ: 68.290; ӹдӹрӓмӓш: 64.622) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӓнгӹсола
Йӓнгӹсола — сола Кырык сирӹштӹ, Изи Шӹндӹр ӓнгӹр сирӹштӹ. Лишӹл солавлӓ Аргӓнсола дон Охонянсола ылыт. Виловат якте 4 уштыш. 2001-шӹ ин солашты 100 эдем ӹлен. Солашты школ улы.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Увре
Увре — тетя мадыш, кышты мадшывлӓ логӹц иктӹлӓн сӹнзӓм ялштат дӓ тӹдӹ весӹвлӓм, питӹрен шӹндӹмӹ сӹнзӓвлӓ доно, кычышашлык. Эче увре мадышын вес лӹмжӹ улы — пӹрӓ.
Категори:Цилӓ
Сотеросантус
Сотеросантус (Soterosanthus shepheardii) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. ышты дӓ Колумбиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ сотеросантус улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Пахистома
Пахистома (Pachystoma) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 10 ӓль 26 йиш тӹрлӹ пахистома улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Енифакылы
Енифакылы  (турокла Yenifakılı ) — Турцин, кечӹвӓл Йозгат илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.971 (пӱэргӹ: 3.406; ӹдӹрӓмӓш: 3.565) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «йени» ('у') дон «Факылы» ('сола лӹм') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Хаммарби
Хаммарби (Hammarbya paludosa) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Northern Hemisphere-штӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 1 йиш тӹрлӹ хаммарби улы.
Категори:Орхидейвлӓ
Зара
Зара (турокла Zara ) — Турцин, йыдвел Сивас илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 23.380 (пӱэргӹ: 11.691; ӹдӹрӓмӓш: 11.689) эдем ӹлен.
Йӓндушсола
Йӓндушсола — Аказа лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ шӹндӹмӹ сола. Документвлӓштӹ пӹтӓриш гӓнӓ 1795-шӹ ин пӓлдӹртӹмӹ. 2001 солашты 102 эдем ӹлен. Виловат якте 5 уштыш.
Й Й Й Й
Йӓнӹксола
Йӓнӹксола (Яниково) — Виловат лишнӹш сола, кышкы 3 уштыш. Солан этимологижӹ Йӓнӹк лӹмӓн эдем доно кӹлдӓлтӹн, кыды ти солам Аказа лужавуйын мулӓндӹштӹжӹ шӹнден. Руш документвлӓштӹ сола гишӓн 1795-шӹ ин анжыктымы. 2001-шӹ ин солашты 127 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Чубук
Чубук (турокла Çubuk ) — Турцин, Йыд-ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 80.123 (пӱэргӹ: 40.051; ӹдӹрӓмӓш: 40.072) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӓрмӓксир
Йӓрмӓксир — Виловат сола кымдемӹштӹш сола. 2001-шӹ ин тӹштӹ 49 эдем ӹлен.
Категори:Солавлӓ Категори:Мары Эл солавлӓ Категори:Кырык мары солавлӓ Категори:Ӹлемвлӓ
Панисеа
Панисеа (Panisea) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 9 йиш тӹрлӹ панисеа улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Цӹрцӹк
Цӹрцӹк, тенгеок Мӧртӓгӓ (Tettigonioidea) — кужы ӧршӓн тӧр шылдыран пӹсӹн тӹргештӹл чонгештӹлшӹ капшангы. Цилӓжӹ мӱлӓндӹ вӹлнӹ Антарктида гӹц пасна 6800  йиш цӹрцӹк улы.
Категори:Капшангывлӓ
Солт-Лейк-Сити
Солт-Лейк-Сити (англла Salt Lake City ) — Америкын ушымы штатвлӓн Юта штатын вуйхалажы дӓ сек кого халажы. Халан территорижӹ: 285.9 км². 2010-шы ин тӹштӹ 186,440 (метропол: 1,124,197 ) эдем ӹлен.
Ӹлӹзӹ шот
Категори:Юта
Визе
Визе (турокла Vize ) — Турцин, ирвел Кыркларели илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 30.086 (пӱэргӹ: 174.083; ӹдӹрӓмӓш: 162.859) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кымыжвуй
Кымыжвуй тенгеок кымыж вуян кӹшкӹ (Natrix; алыкмарла кумыжвуянгишке) — эксӹкӹм кандышы агыл кӹшкӹ. Кытшы 80 - 150 см. Cӱмжӹ раскыдын цаклатеш. Вуйыштыжы шыренжок сар кымыжан вуйта. Тишецӹн марла лӹмжӓт ылеш. Ӹлашӹжӹ лывыргы вӓрӹм айыра, вӹдӹштӹ ишӹ шукш дӓ мынивлӓм качкын ӹлӓ. Кынамжы каля гань тыгыды йӓнвлӓ дон кек игӹвлӓм качкеш, цилӓ тидӹм ӹлӹшӹнек нелеш. Мынывлӓжӹм шӱӓш тӹнгӓлшы сӱк, намозы, лывыргы рехень лоэш опта.
Йишвлӓ
Категори:Кӹшкӹвлӓ
Кӹртнилӱлӹшвлӓ
Категори:Кӹртнилӱлӹшвлӓ
Йӱксӓр
Йӱксӓр — сола Кӹлемар кымдемӹштӹ.
Культура
Солашты 9-иӓш школ ӹштӓ. Церкӹ улы.
Транспорт
Автобус Коротняк якте каштеш.
Мунк, Эдвард
Э́двард Мунк (норв. Edvard Munch; 12 декабрь 1863, Лӧтен, Норвеги — 23 январь 1944, Экели, Осло лишнӹ, Норвеги) — норвег артньык дон график, кыдын кредожы символизм дон экспрессионизм ылыныт.
Кушадасы
Кушадасы (турокла Kuşadası ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 78,793 (пӱэргӹ: 40,301; ӹдӹрӓмӓш: 38,492) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «куш» ('кек') дон «ада» ('ошмаоты' ; → «... адасы» '... ошмаотыжы') шамаквлӓ гӹц лин.
Григ, Эдвард
Э́двард Хагеруп Григ (Edvard Hagerup Grieg; 15 июнь 1843, Берген — 4 сентябрь 1907) — романтизм годшаш норвег композитор, пианист, дирижёр. Григын пӓшӓвлӓштӹжӹ пиш келгӹ кишӓм норвег халык музыка коден. Эдвард Григ Бергенӹштӹ шачын дӓ ӹрвезӹ ивлӓжӹм эртӓрен. Ти халашты халык традици пиш виӓн ылын, лӹмӹнок театр традици шотышты. Бергенӹштӹ тенгеок семмастар Оле Булл шачын дӓ шукы ӹлен, кыды Эдвардын талантжым цаклен дӓ Лейпциг консерваториш тыменяш кеӓш согоньым пуэн, тенге тӹдӹ 1858-шӹ ин тӹшкӹ тыменяш кеӓ. Эдвард 12 иӓшӹнок музыкым сирен. Григын сек пӓлӹмӹ пӓшӓвлӓжӹ логӹц Пер Гӱнт лӹмӓн кокшы сюита ылеш, кышкы "Ингридын вуйшимыжы", "Арабла куштымаш", "Пер Грӱнтын туан велӹшкы толмыжы", "Сольвейгын мырыжы" пырат.
= Ажедмашвлӓ = http://www.youtube.com/watch?v=PAbwMGZtIsY
Г Г
Первари
Первари (турокла Pervari ) — Турцин, ирвел Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 33.401 (пӱэргӹ: 17.342; ӹдӹрӓмӓш: 16.059) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Арвӓтӹ
Мутлан «ӱдыр» праславянский мутым вашталтыме дене, тудын моло дене шотлаш лиеш: ст-тау. нєвѣста (νύμφη), руш. оръеҥ, оръеҥ, украин. невíста, викиклатыште оръеҥже, болг. невяст (ыҥ-влак «оръеҥ, самырык ӱдырамаш»), сербохорва. нѐвјеста («оръеҥ, шешке»), словенный. nevẹsta, чеш. nevěsta, тыртыш. nevesta, поляк. niewiasta («ӱдырамашлан»), в.-лужа. ńewěsta. Тӱҥалтыш мут — «палыме огыл» (и шинчымаш огыл), семым в.-лужа. wěstу — «палем, рашемдаш», а ńewěsty — «пале». Ӱдыр — «у» тукым, лийже ешыште ала мо гына пура. Лӱм-влак табуистический ӱдырамаш лий аралаш, тудым еҥ суртыш пурем — тудын качын пӧрт деч, осал шӱлыш, тиде тудлан леведышым уло да сӱан дене умылтаралтеш. Этимологий чыла моло ӱшане.
Диалектальный тамга формо ӱдыр-влак вашлийыныт: самырык, рвезе, заручница.
Акрет славян-влакын: кугезе, виче да ача-ава-влакын оръеҥ шолыштмо йӱла (уш кайымаш, шылтык) лийын. Пӧръеҥ-влакын модмышт да куштымышт годым шканышт оръеҥым ойыреныт да шке суртышкышт кӧнымышт почеш наҥгаеныт.
Халык шаявлӓ:
Категори:Сӱӓн
Акчакент
Акчакент (турокла Akçakent ) — Турцин, йыдвел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 5.848 (пӱэргӹ: 2.868; ӹдӹрӓмӓш: 2.980) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «акча» ('ошикӓ') дон «кент» ('хала') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пафини
Пафини (Paphinia) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 16 йиш тӹрлӹ пафини улы.
Пӹрӓ
Категори:Цилӓ
Спатоглоттис
Спатоглоттис (Spathoglottis) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ дӓ Океаништӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 45 йиш тӹрлӹ спатоглоттис улы.
Пафини
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Чанкая
Чанкая (турокла Çankaya ) — Турцин, Покшал Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 785.330 (пӱэргӹ: 383.654; ӹдӹрӓмӓш: 401.676) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чан» ('bell') дон «кая» ('stone') шамаквлӓ гӹц лин.
Эрух
Эрух (турокла Eruh ) — Турцин, кечӹвӓл Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 19.775 (пӱэргӹ: 10.732; ӹдӹрӓмӓш: 9.043) эдем ӹлен.
Дидим (Айдын)
Дидим (турокла Didim ) — Турцин, Вадывел Айдын илӹн районжы (илчежӹ). 2009-шӹ ин тӹштӹ 52,813 эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мамарихӓ
Мамарихӓ- Когосола велнӹш сола. Когосола якте 2 уштыш. Солашты 2001-шӹ ин 395 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ
Этимесгут
Этимесгут (турокла Etimesgut ) — Турцин, Покшал Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 313.770 (пӱэргӹ: 161.982; ӹдӹрӓмӓш: 151.788) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Мамак
Мамак (турокла Mamak ) — Турцин, Ирвел Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 520.446 (пӱэргӹ: 263.156; ӹдӹрӓмӓш: 257.290) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Чичекдагы
Чичекдагы (турокла Çiçekdağı ) — Турцин, йыдвел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 17.745 (пӱэргӹ: 8.782; ӹдӹрӓмӓш: 8.963) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «чичек» ('пеледӹш') дон «даг» ('кырык' → «дагы» 'кырыкшы') шамаквлӓ гӹц лин.
Пурсаклар
Пурсаклар (турокла Pursaklar ) — Турцин, Покшал Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 91.742 (пӱэргӹ: 46.204; ӹдӹрӓмӓш: 45.538) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Йӱрнӹ кымдем
Йӱрнӹ кымдем (Йӱрнӹ район, Юринский район) — район Мары Элышты.
Папилионанте
Папилионанте (Papilionanthe) –  Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Азиштӹ вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 11 йиш тӹрлӹ папилионанте улы.
Йӱрнӹ кымдем
Йӱрнӹ кымдем
Районын административный покшалжы: Йӱрнӹ хала сӹнӓн посёлкы.
Папилионанте
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Йӱрнӹ кымдем
Географи
Йӱрнӹ кымдем Мары Эл Республикын вадывелнӹжӹ вӓрлӓнӓ да пӹсманвлажӹм вадывелнӹ Угарман областьын Воскресенским дон Воротынским районвла, ирвелнӹ Кӹлемар, кечӹвалвелнӹ Кырык мары кымдемвла доно пӹсманжӹ эрта. Районым Вӹтла йогы коктеш шелеш. Районын кымдецшӹ.
Ӹлӹзӹ шот дӓ национальностьвлӓ
2005 ин 1 январеш районышты 13,8 тӹжем эдем ӹлен.
Солакудыло
Солакудыло кӹзӹт льыскыдын виэнгеш, фермервлэн шот пиш чӹдӹ.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Руш Федерациштӹш районвлӓ Категори:Районвлӓ
Бозтепе
Бозтепе (турокла Boztepe ) — Турцин, ирвел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 6.417 (пӱэргӹ: 3.183; ӹдӹрӓмӓш: 3.234) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «боз» ('луды') дон «тепе» ('кырык') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Спилотанта
Спилотанта (Spilotantha) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Цилӓжӹ 35 йиш тӹрлӹ спилотанта улы.
Йишвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Курталан
Курталан (турокла Kurtalan ) — Турцин, кечӹвӓл-вадывел Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 56.282 (пӱэргӹ: 28.641; ӹдӹрӓмӓш: 27.641) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Сӱм (зоол.)
Сӱм (зоол.) — шӹренжок колвлӓн, тенгеок кыды-тидӹ йӓнгвлӓн дӓ шукшвлӓн вӹлвӓлӹштӹ.
Кыркларели (ил)
Кыркларели (турокла Kırklareli ili ) — Йыд-вадывел Турцин илжӹ. 2010-шы ин тӹштӹ 333 256 эдем ӹлен.
Ажедмӓшвлӓ
Категори:Турци провинцивлӓ
Сӱм (зоол.)
Категори: Зоологи‎
Ацинета
Ацинета (Acineta ) – Орхидейвлӓ (Orchidaceae) йыхыш пырышы пеледшӹ кушкыш. Кечӹвӓлвел дӓ Покшал Америкышты вӓшлиӓлтеш. Цилӓжӹ 18 йиш тӹрлӹ ацинета улы.
Йых гибридвлӓ
Категори:Орхидейвлӓ
Владивосток
Владивосто́к — хала дӓ тангыж Руш Элын Мӹндӹр ирвелнӹжӹ. Приморский крайын покшалжы. Халашты 578,2 тӹжем эдем, хала йӹргецӹштӹ 604,9 тӹжем эдем, агломерациштӹ — 1 млн 10 тӹжем эдем нӓрӹ (2005) (20-шы вӓр РФ-шты)
В В В
Сӱм (бот.)
Сӱм (бот.) - кӹцкӹвлӓн, фруктывлӓ дон кавштавичӹ кушкышвлӓн каваштышты. Кыды кӹцкӹжӹ пышкыды сӱмӓн, нӹнӹм тӹхала качкаш лиэш, кыдыжым лач итӹрӓен веле качкыт.
Категори:Кушкышвлӓ
Байкан
Байкан (турокла Baykan ) — Турцин, йыд-вадывел Сиирт илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 29.149 (пӱэргӹ: 14.933; ӹдӹрӓмӓш: 14.216) эдем ӹлен.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Енимахалле
Енимахалле (турокла Yenimahalle ) — Турцин, Покшал Анкара илӹн дӓ Анкара халан центр районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 609.887 (пӱэргӹ: 299.146; ӹдӹрӓмӓш: 310.741) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ени» ('у') дон «махалле» ('район') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Кӱ нер
Кӱ нер - Виловат вел Тьотянсола донышы неркӓ.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер.
Категори:Географи Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика
Акпынар
Акпынар (турокла Akpınar ) — Турцин, вадывел Кыршехир илӹн районжы (илчежӹ). 2008-шӹ ин тӹштӹ 10.222 (пӱэргӹ: 5.061; ӹдӹрӓмӓш: 5.161) эдем ӹлен.
Хала лӹмӹн этимологижӹ «ак» ('ош') дон «пынар» ('вӹдсӹнзӓ') шамаквлӓ гӹц лин.
Линквлӓ
Категори:Турци халавлӓ Категори:Турци районвлӓ
Пос йӓр
Пос йӓр - Кӹлемар кымдем Йуксӓр вел Кого Куплонга солаштыш йӓр.
Нӓлмӹ вӓр
Кырыкмарла-рушла географи лӹмдер. Йошкар - Ола, 2003 и.
Категори:Географи Категори:Кожла сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Йӓрвлӓ
Нермычаш
Нермычаш - Когосола велнӹш сола. Когосола якте 6 уштыш. Цикмӓ - Шывашар шоссе лишнӹ вӓрлӓнӓ. Солашты 2001-шӹ ин 36 эдем ӹлен.
Солан кӹзӹтшӹ жеп ӹлӹмашӹжӹ
Сола кечӹм ... эртӓрӓт.
Категори:Кырык сир топонимика Категори:Мары топонимика Категори:Солавлӓ Категори:Акпарс мӱлӓндӹш пырышы сола
Йӓгӓ
Категори:Пӓшӓ инструментвлӓ
Цунами
Цунами (津波, кышты — «порт, икса»,  — «коэ») — шӹренжок океанышты шачшы кӱкшӹ кужы коэвлӓ. Цунамивлӓм вӹд пындаштыш рок ӹрзӓлтмӓшвлӓ шачыктат, кынам тангыж пындаш кӱш дӓ ӱлӹкӹ кашташ тӹнгӓлеш. Цунамивлӓ таманяр лу метрӓн лин кердӹт.
Категори:Пӧрттӱ Категори:Сейсмологи
Ваштарсир Эмиль
Ваштарсир Эмиль (Emil i Lönneberga) - швед тетя сирӹзӹ Астрид Линдгренын пӓшӓжӹ, кыдым кырык марлашкы Валери Микор сӓрен.
Кӱ техень Эмиль?
Тӱнымбалны кымдан пӓлӹмӹ швед ӹдӹрӓмӓш сирӹзӹ Астрид Линдгренӹн (Астрид Линдгрен, 1907-2002) Эмиль лӹмӓн йортозы ӹрвезӓш гишӓн шайыштшы пӹтӓриш книгӓ кок и перви лӓктӹ. Косир дӓ цевер Ваштарсир лӹмӓн солашты ӹлӹшӹ цуштыри ӱпӓн ӹрвезӓшӹм, шанем, чӹдӹ агыл лыдшы ӹнде пӓлӓ. Эмиль гишӓн цилӓжӹ кым книгӓм сирӹмӹ дӓ ма яжожы, кырык марла кым книгӓге ик шӱлӹш доно лӓктӹнӹт, манаш лиэш: 2003-шы ин иквӓреш “Ваштарсир Эмиль” дон “Ваштарсир Эмильӹн у масаквлӓжӹ” лӓктӹнӹт, а 2004-шӹ ин кымшы книгӓ “Ваштарсир Эмиль тек соок ӹлӓ”. Астрид Линдгрен тетя сирӹзӹ семӹнь пишок кымдан пӓлӹмӹ, тӹдӹн пӓшӓвлӓжӹм шӹмлу утла йӹлмӹшкӹ сӓрӹмӹ дӓ когоэшнен келесӓш лиэш- Россий Федерациштӹ ӹлӹшӹ халыквлӓ логӹц мӓ, кырык марынвлӓ, тӹдӹн книгӓвлӓжӹм рушла йӹлмӹм шотлаш агыл гӹнь, сек пӹтӓри сӓреннӓ. Мӓ паштекнӓ тадарвлӓ ылыт. ӹнянем, лыдшывлӓ ”Пеппи кужы цылка”, ”Левӓш вӹлнӹ ӹлӹшӹ Карлссон” дӓ ”Сусу солаштыш тетявлӓ” пӓшӓвлӓжӹм яжон пӓлӓт. Астрид Линдгрен профессижӹ доно тымдышы ылеш. Пӹтӓриш книгӓжӹм 39-шӹ иӓшӹн сирен, кыды пӓлӹдеок кодын, но изиш варарак сирӹмӹ ”Пеппи кужы цылкажы” тӹдӹ гӹц пӓлӹмӹ сирӹзӹм ӹштен.
Эмиль протестуйышы эдем:
А ӹнде ӹшке Эмильӹм анжалына. ”Ваштарсирӹштӹ ик ӹрвезӓш ӹлен. Тӹдӹм Ваштарсир Эмиль маныныт. Тӹдӹ пиш пӹсӹ дӓ ахальы ылын, тӹнь ганет моло шамак колыштшы воксеокат ылде. Тенге гӹнят ахалаьы ылеш манын моло атат шаналты- тӹдӹ пишок пурыла кайын. Пуры гӹцӓт пурыла. Тӹнӓм, кынам саслыде. Эмильӹн сӹнзӓжӹ йӹргешкӹ дӓ кловой ылын, шӹргӹмыныжы мӧр гань якшаргы, а сар ӱпшӹ когонок цуштыри. Тӹдӹ ӹшкежӹ пишок пурыла кайын, Эмильӹм лач антьылешок шотлаш лиэш ылын. А шотлаш тӹнгӓлӓт гӹнь, самынялтат.” (1.кн. ӹл. 3). Тенге Линдгрен Эмиль гишӓн книгӓ тӹнгӓлтӹшӹштӹ сирӓ, но тӹ годымок толшашыжы гишӓнӓт ӓшӹндӓрӹктӓлеш: “Ти йортозы Эмиль тагынам перви Ваштарсир солашты Котилыкышты ӹлен. Кушмыкыжы, кыце тӹдӹ уезд вуйлатышыжы моло лин кердӹн- тидӹлӓн ӧрӹнжӓт ат ситӓрӹ. Мане, тӹдӹ гӹц уезд вуйлатышы лин дӓ, попат, яжо вуйлатышы. Попат, вуйта тӹдӹ туан смоланд йӹлмӹ доно попышы халыклан шукы пурым ӹштен. А акситешӹжӹ тӹдӹ солан сек косир пӱэргӹжӹ ылын. Кыце ужыда, изижӹ годым масакланыл сӓрнӹшӹ эдем гӹцӓт, кого лимӹкӹжӹ, шотан эдем лин кердеш. Шанем, тидӹжӹ пишок яжо.” (2 кн. ӹл. 3)
Эмиль ӹшке вуйжы доно шанышы ӹрвезӓш:
Тӹдӹн кыце ӹшке анжалтышыжы, тенгеок ӹшке мененижӓт улы, йӓлӹн “тенге ӹштӹмӹлӓ, тӹнге ӹштӹмӹлӓ” манмы доно тӹдӹ ак ӹлӹ. Тидӹ гӹц пасна эргӓш пиш кого фантазиӓн- кечӹ йӹдеӓш ӹлӹмӓшӹжӹ утла ик сӹнӓн дӓ утла луды ӹнжӹ ли манын, мам вӓл тӹдӹ шанен ак лык? Но фантазивлӓжӓт эгостичныйвлӓ агылеп, тӹдӹ ӹшке гишӓнжӹ веле агыл, тенгеок Ида лӹмӓн изи шыжаржы гишӓнӓт шана, тӹдӹлӓнӓт сусум кандаш цаца. Эмильӹн шыжаржы уке ылын ылгецӹ, шанем, шукы масакшы ӹштӹдеок кодеш ыльы. Эмиль ма-шоным шанен лыкшы веле агыл, тенгеок тӹдӹ протестуенӓт кердеш, ӹшке мнениӓн ылешӓт, тӹдӹ нержӹмӓт шыпшедӹлеш, коговлӓн закон семӹнь ӹлӹмӹжӹ ак шо, тӹдӹлӓн тетявлӓн тӱнымбалышток ситӓлык яжо дӓ кӓньӹл. “Тетя тӱнымбал” дӓ “коговлӓн тӱнымбал” антитеза Эмиль дон ӓтяжы лоштыш кӹлӹштӹ раскыдын каеш. ӓтяжӹ коговлӓ доно ярыктымы правилывлӓлӓн эргӹжӹм тымдынежӹ дӓ седӹндонат, ӱшкӱж гань цаткыды, но нерӓн эргӹжӹлӓн наказани паштек наказани варештеш. Шӹренжок тӹдӹ пу пыжарымы мастерскойышты шӹнзӓ, тенге тӹдӹ наказанижӹм намалеш. Ма интересныйжы, тӹдӹм наказат, но тӹдӹ кымылжым когонжок акат валты, нигынамат ак ньыргыж дӓ кудышты пу фигурывлӓм пӹчкедӹл шӹнзӹмӹжӹ годым мам вӓл ум ӹштӓш лиэш шаныкален. Пу фигурывлӓм пӹчедӹмӓшӹштӓт мӓ фантазин реализыйымыжым ужына.
Эмиль кӧргӹштӹ коммерсантын вӹржӹ йога:
Книгӓн тӹнг персонажшы изинекок оксам ӹштӓш тыменеш, Сухаринерӹшкӹ моло кемӹкӹжӹ, мӹшкӹржӹ шужен колтенӓт мам ӹштӓ? Тӹдӹ мырывлӓм мыраш тӹнгӓлеш дӓ мырымыжы гишӓн кӱ вӹц, кӱ коклы ӧрем пиштен. (ӧре- тыгыды швед окса). Тенге Эмиль ӱӓн киндӹвлӓм нӓлӓш кыргыжеш дӓ булкымат, тортымат, мӱӓн вӹдӹмӓт нӓлӹн шӹндӓ. Икӓнӓ пашкуды солашты аукционым эртӓренӹт дӓ седӹ, Эмильӹнӓт тӹшкӹ кемӹжӹ шоэш. ӓтяжӹ тӹдӹм сагажы ак нӓлӓт, эргӓш аукционышкы кеӓш манын, оксам ӹштӓш лиэш, шанаш тӹнгӓлеш. Дӓ, седӹ, йӧнӹмӓт шанен лыктеш- тӹдӹ Лукас имнижӹм кышкыжеш дӓ когогорны капка докы лӓктеш, тӹштӹ капкам пачын-питӹрен, оксамат ӹштӓ. Варажы аукционышкы кыдалеш дӓ махань-шон масаквлӓжӹм ӹштӹлеш. Масаквлӓм веле агыл, Эмиль Свенссон махань-шон сделкывлӓм ӹштӹлеш, лимонадымат йӱн шокта дӓ изи Идалан цӓци хӓдӹрӹм, а ӹшкӹлӓнжӹ кечӹнь мынзышы Лотта лӹмӓн акшак цӹвӹм нӓлеш.
Геройын подвигшӹ:
Эмиль махань-шон масаквлӓм веле агыл ӹштӹлеш, “ Ваштарсир Эмиль тек соок ӹлӓ” книгӓштӹ тӹдӹ подвигӹмӓт ӹштӓ- тӹдӹ Альфредӹм ытара. ӱштӹ телӹм, кынам йӹрвӓш поранвлӓ ӹфӹлӓт, келгӹ лым солавлӓм левӓш якте йожтен шӹнден, тӹдӹ Лукас лӹмӓн имнижӹм кӹцкӓ дӓ Альфредӹм доктор докы Мӧрсирӹшкӹ нӓнгеӓ. Лым корнывлӓм йожтен шӹнденӓт анзыкыла кеӓш пиш нелӹ, Эмиль дон Лукаслан шукы ясым тырхаш варештӹн дӓ мычашешӹжӹ, яра веле эче Мӧрсирӹшкӹ шот дӓ тенге доктор Альфредӹм ытара. Эмильӹн подвигшӹ гишӓн цилӓ уезд пӓлӓ, ӓятжӹ эргӹжӹн подвигшӹ доно пишок когоэшнӓ. Эмиль йортозы эргӓш ылын гӹнят, тӹдӹ шукы пуры пӓшӓм ӹштен шокта: шонгывлӓн пӧртӹшкӹ Шартял сусум канда, тӹ пӧртӹн Командора лӹмӓн вуйлатышыжым ире вӹдӹшкӹ лыктеш. Командора шонгывлӓн пӧртӹштӹш ӹлӹзӹвлӓм пӹзӹрен, ясландарен урден, тӹдӹ диктатор дӓ деспот ылеш. Тидӹ доно Эмильнӓ когонжок ак келшӹ дӓ седӹндонат тӹдӹм наказаш шана дӓ Командора утла шык ылешӓт, пирӹ лаксакышкы ӹыкӹмжӹмок пыртен шӹндӓ. Эмиль школышкы кашташ тӹнгӓлмӹкӹжӹ, тӹштӓт масаквлӓде кечӹвлжӹ ак эртеп, но школышты утла шукы масакым ӹштӓш ак яры ылмым, тӹдӹ ынгыла. Тӹ годымок, тӹдӹ шонгывлӓн пӧртӹм вуйта шефствошкы нӓлеш дӓ ӓрняштӹ таманяр гӓнӓ лыдын мыштыдымы шонгывлӓлӓн “Уездӹн увервлӓжӹ” газетӹм лыдаш кыргыжталеш.
Эмиль кырык марла:
Категори:Книгӓвлӓ
Изитыманавлӓ
Изитыманавлӓ (Athene) — тыманавлӓн йыхыш пырышы изирӓк кек. Изитыманавлӓн вуйыштышты пӹлӹш гань шалгышы пынышты уке. Европышты, Азишты, Африкышты дӓ Америкышты ӹлӓт. Цилӓжӹ 3 йиш изитымана улы.
Таллинн
Таллинн ― Эстонин, Ээстин вуйхалажы. Балти тангыж тӹрӹштӹ вӓрлӓнӓ. Халашты 405 000 эдем ӹлӓ (2009).
Т Т Т Т Категори:Эстони халавлӓ
Йӓмпӧрт нер
Йӓмпӧрт нер - Пӹзӹкныр вел Тӓкӓрӓ сола лишнӹш неркӓ.
Категори: Географи Категори: Кырык сир топонимика Категори: Мары топонимика