cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
यश पाल (वैज्ञानिक)
पुरस्कार आणि सन्मान
मृत्यूपूर्वीचे काही दिवस आधी ते नवी दिल्ली येथील जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाचे कुलगुरू होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग :भारतीय शिक्षणतज्ज्ञ वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:भारतीय संशोधक वर्ग:कलिंग पुरस्कार विजेते वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. २०१७ मधील मृत्यू
कार्बनी रसायनशास्त्र
रसायनशास्त्रामधील ही एक उपशाखा आहे. या शाखेमध्ये कार्बन हे मूलद्रव्य असणाऱ्या विविध संयुगांच्या भौतिकी व रासायनिक गुणधर्मांचा अभ्यास केला जातो. जैविक घटकांमध्ये बहुतेक संयुगे कार्बन या मूलद्रव्यापासून  तयार झालेली असतात. कार्बनी रसायनिक संयुगांमधील बंध हे सहसंयोजक बंध असतात. फ्रिएड्रीच ओहलर यांना कार्बनी रसायनशास्त्राचे जनक म्हटले जाते. त्यांनी प्रयोगशाळेमध्ये अकार्बनी संयुगांची अभिक्रिया करून कार्बनी संयुग ( युरिया ) तयार केले. संरचनेचा अभ्यास त्यांची रासायनिक रचना आणि सूत्र निर्धारित करते. गुणधर्मांच्या अभ्यासामध्ये भौतिक आणि रासायनिक गुणधर्म आणि त्यांचे वर्तन समजून घेण्यासाठी रासायनिक क्रियात्मकतेचे मूल्यांकन समाविष्ट आहे. सेंद्रिय प्रतिक्रियेच्या अभ्यासामध्ये नैसर्गिक उत्पादने, औषधे आणि पॉलिमरचे रासायनिक संश्लेषण आणि प्रयोगशाळेत आणि सैद्धांतिक (सिलिकोद्वारे) अभ्यासाद्वारे वैयक्तिक सेंद्रिय रेणूंचा अभ्यास समाविष्ट आहे. सेंद्रिय रसायनशास्त्रात अभ्यास केलेल्या रसायनांच्या श्रेणीमध्ये हायड्रोकार्बन (केवळ कार्बन आणि हायड्रोजन असलेले संयुगे) तसेच कार्बनवर आधारित संयुगे समाविष्ट आहेत, परंतु इतर घटक देखील आहेत, विशेषतः ऑक्सिजन, नायट्रोजन, सल्फर, फॉस्फरस ( अनेक बायोकेमिकल्समध्ये समाविष्ट केलेले) आणि हॅलोजन कार्बन – मेटल बॉन्ड्स असलेल्या यौगिकांचा अभ्यास म्हणजे ऑर्गनोमेटेलिक रसायनशास्त्र.
याव्यतिरिक्त, समकालीन संशोधनात लॅन्टायनाइड्ससह इतर ऑर्गेनोटालिकस असलेल्या सेंद्रीय रसायनशास्त्रावर लक्ष केंद्रित केले आहे, परंतु विशेषतः संक्रमण धातू जस्त, तांबे, पॅलेडियम, निकेल, कोबाल्ट, टायटॅनियम आणि क्रोमियम.
एकोणिसाव्या शतकाच्या आधीपासून, रसायनशास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की सजीव प्राण्यांकडून मिळालेल्या यौगिकांना एक महत्त्वपूर्ण शक्ती दिली गेली आहे जे त्यांना अजैविक संयुगांपासून वेगळे करते. जीवनशैली (जबरदस्ती शक्ती सिद्धांत)च्या संकल्पनेनुसार, सेंद्रिय पदार्थांना "जीवनावश्यक शक्ती" दिली गेली. एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात, सेंद्रिय संयुगांचे काही प्रथम पद्धतशीर अभ्यास नोंदवले गेले. सुमारे १८१६ मिशेल शेवरुलने विविध चरबी आणि क्षारांपासून बनवलेल्या साबणांचा अभ्यास सुरू केला. त्याने अ‍ॅसिड्स वेगळे केले ज्याने अल्कलीच्या मिश्रणाने साबण तयार केला. हे सर्व वैयक्तिक संयुगे असल्याने, त्याने असे दाखवून दिले की विविध चरबींमध्ये (जे पारंपारिकपणे सेंद्रिय स्त्रोतांमधून येतात) रासायनिक बदल करणे शक्य होते, "जीवनाशक्तीशिवाय" नवीन संयुगे तयार करतात. १२२८ मध्ये फ्रेडरिक व्हेलर यांनी अजैविक प्रारंभिक पदार्थांपासून (लवण पोटॅशियम सायनाट आणि अमोनियम सल्फेट) मूत्र घटक असलेले सेंद्रिय रसायन युरिया (कार्बामाइड) तयार केले, ज्याला आता व्हेलर संश्लेषण म्हणतात. जरी व्हेलर स्वतःला जीवनावश्यक असल्याचा दावा करण्यासंबंधी सावध असले तरी जैविक (सेंद्रीय) प्रारंभिक सामग्रीशिवाय प्रयोगशाळेत सेंद्रिय असल्याचे समजल्या जाणाऱ्या पदार्थाचे संश्लेषण करण्याची ही पहिलीच वेळ होती. जीवनशैलीच्या शिकवणीला खरोखरच नकार देत म्हणून आता हा कार्यक्रम स्वीकारला जातो.
१८५६ मध्ये विल्यम हेन्री पर्किन यांनी क्विनिन तयार करण्याचा प्रयत्न करताना चुकून सेंद्रीय रंग तयार केला ज्याला आता पर्किनच्या मावे म्हणून ओळखले जाते. त्याच्या शोधामुळे, त्याच्या आर्थिक यशाद्वारे व्यापकपणे ओळखले गेले, सेंद्रीय रसायनशास्त्रात रस वाढला.
सेंद्रीय रसायनशास्त्रासाठी एक महत्त्वपूर्ण प्रगती म्हणजे १८५८ मध्ये फ्रेडरिक ऑगस्ट केकुला आणि आर्चीबाल्ड स्कॉट कुपर यांनी स्वतंत्रपणे विकसित केलेली रासायनिक रचना ही संकल्पना होती. दोन्ही संशोधकांनी असे सुचवले की चार संयुजा असणारे कार्बनचेअणू एकमेकांशी कार्बन जाळी तयार करु शकतात आणि अणुबंधनाचे तपशीलवार नमुने योग्य रासायनिक प्रतिक्रियेचे कुशल अर्थ लावून ओळखता येतील.
१९ व्या शतकाच्या शेवटच्या दशकात जेव्हा जर्मनीमध्ये एसिटिसालिसिलिक अ‍ॅसिडचे उत्पादन - ज्याला सामान्यतः अ‍ॅस्पिरिन म्हणून ओळखले जाते - बायरने सुरू केले तेव्हा फार्मास्युटिकल उद्योगाचे युग सुरू झाले. १९१० पर्यंत पॉल एहर्लिच आणि त्याच्या प्रयोगशाळेच्या गटात सिफलिसचा पहिला प्रभावी औषधी उपचार म्हणून आर्सेनिक-आधारित आर्स्फेनामाइन (साल्वर्सन) विकसित करण्यास सुरुवात झाली आणि त्याद्वारे केमोथेरपीच्या वैद्यकीय अभ्यासाला सुरुवात झाली. एहर्लिच यांनी "मॅजिक बुलेट" औषधांच्या संकल्पना लोकप्रिय केल्या आणि औषधोपचार पद्धतशीरपणे सुधारित केले. त्याच्या प्रयोगशाळेत डिप्थीरियासाठी ॲंटीसेरम विकसित करण्यास आणि उपचारात्मक सीरम्सचे मानकीकरण करण्यासाठी निर्णायक योगदान दिले.
नशीब आणि अनपेक्षित निरीक्षणाची तयारी यांच्यामुळे सेंद्रिय प्रतिक्रिया आणि अनुप्रयोगांची सुरुवातीची उदाहरणे वारंवार आढळली. १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात मात्र सेंद्रिय संयुगांचे अभ्यासपूर्ण अभ्यास पाहिले गेले. सिंथेटिक नीलचा विकास वर्णन करणारा आहे. अ‍ॅडॉल्फ फॉन बायर यांनी विकसित केलेल्या कृत्रिम पद्धतींमुळे १९७७ मध्ये वनस्पतींच्या स्त्रोतांमधून नीलचे उत्पादन १ ९००० टन वरून १००० टनावर घसरले. २००२ मध्ये, पेट्रोकेमिकल्समधून १७००० टन कृत्रिम इंडिगोचे उत्पादन झाले.
20 व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात पॉलिमर आणि एन्झाइम्स हे मोठे कार्बनी रेणू असल्याचे दिसून आले आणि पेट्रोलियम जैविक उत्पत्तीचे असल्याचे दर्शविले गेले.
जटिल कार्बनी संयुगेच्या एकाधिक-चरण संश्लेषणास संपूर्ण संश्लेषण म्हणतात. जटिल नैसर्गिक संयुगांचे एकूण संश्लेषण ग्लूकोज आणि टेरपीनेलच्या जटिलतेमध्ये वाढले. उदाहरणार्थ, कोलेस्ट्रॉलशी संबंधित यौगिकांनी जटिल मानवी हार्मोन्स आणि त्यांचे सुधारित डेरिव्हेटिव्ह संश्लेषित करण्याचे मार्ग उघडले आहेत. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीस, लाइसरिक अ‍ॅसिड आणि व्हिटॅमिन बी 12 सारख्या उच्च जटिलतेचे रेणू समाविष्ट करण्यासाठी एकूण संश्लेषणाची जटिलता वाढविली गेली आहे.
पेट्रोलियमचा शोध आणि पेट्रोकेमिकल उद्योगाच्या विकासामुळे कार्बनी रसायनशास्त्राच्या विकासास चालना मिळाली. वेगवेगळ्या रासायनिक प्रक्रियेद्वारे वैयक्तिक पेट्रोलियम यौगिकांचे प्रकारात रूपांतरित केल्याने कार्बनी प्रतिक्रियांचे उत्पादन होऊ लागले. ज्यायोगे इतर अनेक औद्योगिक व व्यावसायिक उत्पादनांची विस्तृत श्रेणी बनली: प्लास्टिक, सिंथेटिक रबर, सेंद्रिय चिकटके आणि विविध गुणधर्म बदलणारे पेट्रोलियम अतिरिक्त् घटक आणि उत्प्रेरक इ.
सजीवांमध्ये होणारे बहुतेक रासायनिक संयुगे कार्बनचे संयुगे असतात, म्हणून कार्बनी रसायनशास्त्र आणि जैव रसायनशास्त्रातील सहवास इतके जवळ आहे की जैव रसायनशास्त्र हा सारांश म्हणजे सेंद्रीय रसायनशास्त्राची एक शाखा आहे. जैव रसायनशास्त्राचा इतिहास सुमारे चार शतके विखुरला जाऊ शकतो, परंतु या क्षेत्राविषयी मूलभूत समज केवळ १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातच विकसित होऊ लागली आणि 20 व्या शतकाच्या सुरुवातीस वास्तविक जैव रसायनशास्त्र हा शब्द तयार झाला. विसाव्या शतकात या क्षेत्रातील संशोधनात वाढ झाली, वाढीचे प्रमाण कमी होण्याचे संकेत नसतानाही, बीआयओएसआयएस प्रीव्ह्यूज आणि बायोलॉजिकल अ‍ॅबस्ट्रॅक्ट्स सारख्या अ‍ॅबस्ट्रॅक्शन आणि इंडेक्सिंग सेवांच्या तपासणीद्वारे सत्यापित केले जाऊ शकते, जे 1920 मध्ये एकल वार्षिक खंड म्हणून सुरू झाले. परंतु इतक्या मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे की 20 व्या शतकाच्या अखेरीस ती केवळ दररोज वापरकर्त्यासाठी ऑनलाइन इलेक्ट्रॉनिक डेटाबेस म्हणून उपलब्ध होती.
अकुल्नावाकात्ल त्साकाल्कात्ल
अकुल्नावाकात्ल त्साकाल्कात्ल हा त्लाकोपानचा पहिला त्लातोआनी होता.
कार्बनी रसायनशास्त्र
वैशिष्ट्ये :
अकुल्नावाकात्ल त्साकाल्कात्ल
वर्ग:त्लातोक वर्ग:नाहुआत्ल शब्द वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
कार्बनी रसायनशास्त्र
कार्बनी संयुगे बहुतेक वेळा मिश्रण म्हणून अस्तित्वात असल्याने शुद्धतेचे आकलन करण्यासाठी विविध तंत्रे देखील विकसित केली गेली आहेत, विशेषतः एचपीएलसी आणि गॅस क्रोमॅटोग्राफी सारख्या क्रोमॅटोग्राफी तंत्रांचे. पृथक्करण करण्याच्या पारंपारिक पद्धतींमध्ये आसवन, स्फटिकरूप आणि सोल्वेन्ट एक्स्ट्र्क्क्षण् नसलेला उतारा समाविष्ट आहे.
सेंद्रीय संयुगे पारंपारिकपणे विविध प्रकारचे रासायनिक चाचण्या दर्शवितात, ज्याला "ओले पद्धती" म्हटले जाते, परंतु अशा चाचण्या मोठ्या प्रमाणात स्पेक्ट्रोस्कोपिक किंवा संगणकाच्या विश्लेषणाच्या इतर संगणकाद्वारे विस्थापित केल्या गेल्या आहेत. अंदाजे उपयुक्तता क्रमवारीत सूचीबद्ध, मुख्य विश्लेषक पद्धती आहेत:
न्यूक्लियर मॅग्नेटिक रेझोनान्स (एनएमआर) स्पेक्ट्रोस्कोपी ही सर्वात सामान्यपणे वापरली जाणारी तंत्र आहे, बहुतेक वेळा परमाणु कनेक्टिव्हिटीच्या पूर्ण असाइनमेंटची परवानगी आणि अगदी परस्पर संबंध स्पेक्ट्रोस्कोपी वापरून स्टीरिओकेमिस्ट्री देखील दिली जाते. सेंद्रीय रसायनशास्त्राचे मुख्य घटक अणू - हायड्रोजन आणि कार्बन - अनुक्रमे 1 एच आणि 13 सी एनएमआर-प्रतिसादात्मक समस्थानिके सह नैसर्गिकरित्या अस्तित्वात आहेत.
मूलभूत विश्लेषण: रेणूची मूलभूत रचना निर्धारित करण्यासाठी वापरली जाणारी विध्वंसक पद्धत. खाली मास स्पेक्ट्रोमेट्री देखील पहा.
मास स्पेक्ट्रोमेट्री एक कंपाऊंडचे आण्विक वजन दर्शविते आणि फ्रॅग्मेंटेशन नमुन्यांमधून त्याची रचना. उच्च-रिझोल्यूशन मास स्पेक्ट्रोमेट्री सामान्यत: कंपाऊंडचे अचूक सूत्र ओळखू शकते आणि मूलभूत विश्लेषणाच्या जागी वापरली जाते. पूर्वीच्या काळात मास स्पेक्ट्रोमेट्री काही अस्थिरता दर्शविणाऱ्या तटस्थ रेणूपुरती मर्यादित होती, परंतु प्रगत आयनीकरण तंत्र एखाद्यास कोणत्याही सेंद्रिय कंपाऊंडचा "मास स्पेक" मिळवू देते.
जेव्हा सामग्रीचा एक स्फटिका उपलब्ध असेल तेव्हा आण्विक भूमिती निश्चित करण्यासाठी क्रिस्टलोग्राफी उपयुक्त ठरू शकते. अत्यंत कार्यक्षम हार्डवेर आणि सॉफ्टवेअर योग्य क्रिस्टल मिळवण्याच्या काही तासांतच रचना निश्चित करण्यास अनुमती देते.
पारंपारिक स्पेक्ट्रोस्कोपिक पद्धती जसे की इन्फ्रारेड स्पेक्ट्रोस्कोपी, ऑप्टिकल रोटेशन आणि यूव्ही / व्हीआयएस स्पेक्ट्रोस्कोपी तुलनेने महत्त्वपूर्ण रचनात्मक माहिती प्रदान करतात परंतु संयुगेच्या विशिष्ट वर्गांसाठी वापरात राहतात. पदार्थ ओळखण्यासाठी अपवर्तक निर्देशांक आणि घनता देखील महत्त्वपूर्ण होते.
गुणधर्म:
सेंद्रीय संयुगेच्या भौतिक गुणधर्मांमध्ये सामान्यत: स्वारस्यपूर्ण प्रमाणात आणि गुणात्मक वैशिष्ट्ये समाविष्ट असतात. परिमाणवाचक माहितीमध्ये एक वितळणारा बिंदू, उकळत्या बिंदू आणि अपवर्तन सूचकांक समाविष्ट असतो. गुणात्मक गुणधर्मांमध्ये गंध, सुसंगतता, विद्रव्यता आणि रंग यांचा समावेश आहे.
वितळणे आणि उकळत्या गुणधर्म:
सेंद्रिय संयुगे विशेषतः वितळतात आणि बरेच उकळतात. याउलट, अजैविक पदार्थ सामान्यत: वितळवले जाऊ शकतात, तर बरेच उकळत नाहीत आणि त्याऐवजी क्षीण होतात. पूर्वीच्या काळात, पिघलना (एम. पी.) आणि उकळत्या बिंदू (बी. पी.) ने सेंद्रीय संयुगांची शुद्धता आणि ओळख यावर महत्त्वपूर्ण माहिती प्रदान केली. वितळणारे आणि उकळत्या बिंदू रेणूंच्या ध्रुवपणा आणि त्यांच्या आण्विक वजनांशी संबंधित असतात. काही सेंद्रिय संयुगे, विशेषतः सममित विषयाचे उदात्त. पॅरा-डिक्लोरोबेन्झिन, आधुनिक मॉथबॉलचा गोंधळ घटक म्हणजे सबमिलेबल सेंद्रीय कंपाऊंडचे एक सुप्रसिद्ध उदाहरण. सेंद्रीय संयुगे 300 डिग्री सेल्सिअस तापमानापेक्षा जास्त तापमानात स्थिर नसतात, परंतु काही अपवाद अस्तित्वात असतात.
विद्राव्यता:
तटस्थ सेंद्रिय संयुगे हायड्रोफोबिक असतात; म्हणजेच ते सेंद्रिय विद्रावकापेक्षा पाण्यामध्ये कमी विद्रव्य असतात. अपवादांमध्ये सेंद्रिय संयुगे समाविष्ट आहेत ज्यात आयनीइजेबल गट तसेच कमी आण्विक वजन अल्कोहोल, अमाईन्स आणि कार्बोक्झिलिक अ‍ॅसिड असतात ज्यात हायड्रोजन बाँडिंग होते. अन्यथा, सेंद्रिय संयुगे सेंद्रीय विद्रावकामध्ये विरघळतात. विद्राव्यता सेंद्रीय द्राव्य आणि सेंद्रीय द्रावण याच्या गुणधर्मानुसार मोठ्या प्रमाणात बदलते.
घन स्थिती गुणधर्म:
आण्विक क्रिस्टल्सचे विविध वैशिष्ट्यीकृत गुणधर्म आणि संयुगे सिस्टमसह सेंद्रिय पॉलिमर अनुप्रयोगांवर अवलंबून उदा. पाईमोइलेक्ट्रिसिटी, विद्युत चालकता (प्रवाहकीय पॉलिमर आणि सेंद्रिय अर्धवाहक पहा) आणि इलेक्ट्रो-ऑप्टिकल (उदा. नॉन-रेखीय ऑप्टिक्स) गुणधर्म म्हणून थर्मो-मेकॅनिकल आणि इलेक्ट्रो-मेकॅनिकल. ऐतिहासिक कारणांमुळे, अशा गुणधर्म प्रामुख्याने पॉलिमर विज्ञान आणि साहित्य विज्ञान या विषयांचे विषय आहेत.
नामकरण:
सेंद्रीय संयुगेची नावे एकतर पद्धतशीर आहेत, नियमांच्या संचाच्या तार्किकदृष्ट्या किंवा नॉनसिस्टमॅटिक, विविध परंपरेनंतर. IUPAC कडील वैशिष्ट्यांद्वारे पद्धतशीर नावे निश्चित केली जातात. पद्धतशीर नामांकन स्वारस्य रेणूच्या अंतर्गत संरचनेच्या नावाने सुरू होते. हे मूळ नाव नंतर रचना, स्पष्ट करण्यासाठी उपसर्ग, प्रत्यय आणि संख्या द्वारे सुधारित केले जाते. लाखो सेंद्रिय संयुगे ज्ञात आहेत हे लक्षात घेता, पद्धतशीर नावांचा कठोर वापर अवजड असू शकतो. अशा प्रकारे, IUPACच्या शिफारसी अधिक साध्या संयुगांकरीता वापरल्या जातात परंतु जटिल रेणू करिता वापरली जात नाहीत. पद्धतशीर नामकरण वापरण्यासाठी, एखाद्याला मूळ रचनांची रचना आणि त्यांची नावे माहित असणे आवश्यक आहे. मूळ संरचनेत असंबद्ध हायड्रोकार्बन्स, हेटरोसायक्ल आणि मोनो फंक्शनलाइज्ड डेरिव्हेटिव्ह्ज समाविष्ट असतात.
नॉनसिस्टमॅटिक नामकरण कमीतकमी सेंद्रिय रसायनशास्त्रज्ञांकरिता सोपे आणि स्पष्ट आहे. संप्रेरकाची नावे कंपाऊंडची रचना दर्शवत नाहीत. ते जटिल रेणूंसाठी सामान्य आहेत, ज्यात बहुतेक नैसर्गिक उत्पादनांचा समावेश आहे. अशाप्रकारे, अनौपचारिकरित्या लिझरजिक अ‍ॅसिड डायथॅलामाईडचे पद्धतशीरपणे नाव दिले गेले (6aR,9R)-N,N-diethyl-7-methyl-4,6,6a,7,8,9-hexahydroindolo-[4,3-fg] quinoline-9-carboxamide. संगणकीय वापराच्या वाढत्या वापरासह, इतर नामांकन पद्धती विकसित झाल्या आहेत ज्या मशीनद्वारे अर्थ लावल्या जाऊ शकतात. SMILES आणि InChI दोन लोकप्रिय स्वरूप आहेत.
रचनात्मक रेखांकने :
सेंद्रीय रेणूंचे वर्णन रेखाचित्र किंवा रचनात्मक सूत्रांनी, रेखाचित्रांचे संयोजन आणि रासायनिक प्रतीकांद्वारे केले जाते. रेखा-कोन सूत्र सोपे आणि स्पष्ट आहे. या प्रणालीमध्ये, प्रत्येक ओळीचे शेवटचे बिंदू आणि छेदनबिंदू एक कार्बन दर्शवितात आणि हायड्रोजन अणू एकतर स्पष्टपणे लिहिले जाऊ शकतात किंवा टेट्राव्हॅलेंट कार्बनद्वारे सूचित केल्यासारखे उपस्थित असल्याचे गृहित धरले जाऊ शकते.
इतिहास :
1880 पर्यंत शोधल्या जाणा .्या रासायनिक संयुगेच्या संख्येचा स्फोट नवीन सिंथेटिक आणि विश्लेषणात्मक तंत्राने सहाय्य केला. ग्रिनागार्डने परिस्थितीला "कॅओस ले प्लस कम्पुल्ट" (पूर्ण अनागोंदी) असे संबोधित केले कारण अधिवेशनाच्या अभावामुळे समान संयुगांसाठी एकाधिक नावे ठेवणे शक्य होते. यामुळे 1892 मध्ये जिनिव्हा नियम तयार झाले.
सेंद्रिय यौगिकांचे वर्गीकरण:
कार्यात्मक अणूंचा गट :
रचनांचे वर्गीकरण करण्याचे आणि गुणधर्मांचा अंदाज लावण्याचे साधन म्हणून सेंद्रिय रसायनशास्त्रात कार्यशील गटांची संकल्पना मध्यवर्ती आहे. एक कार्यशील गट एक आण्विक मॉड्यूल आहे, आणि त्या कार्यशील गटाची प्रतिक्रिया विविध रेणूंमध्ये समान असल्याचे मर्यादेत गृहीत धरले जाते. कार्यशील गटांचा सेंद्रिय संयुगेच्या रासायनिक आणि भौतिक गुणधर्मांवर निर्णायक प्रभाव असू शकतो. रेणूंचे कार्य त्यांच्या गटांनुसार केले जाते. उदाहरणार्थ : अल्कोहोल, प्रत्येकामध्ये C-O-H आहे. सर्व अल्कोहोल काही प्रमाणात जलाकर्शक असतात, सामान्यत: एस्टर तयार करतात आणि सामान्यत: संबंधित हलाईडमध्ये रूपांतरित केले जाऊ शकतात. बहुतेक कार्यात्मक गटांमध्ये हेटरोअ‍ॅटम ( Cआणि H व्यतिरिक्त अणू) असतात. सेंद्रिय संयुगे कार्यात्मक गटानुसार वर्गीकृत केल्या जातात, उदाहरणार्थ :अल्कोहोल, कार्बोक्झिलिक अ‍ॅसिडस्, अमाईन्स इत्यादीनुसार.
अ‍ॅलीफॅटिक संयुगे
अ‍ॅलिफाटिक हायड्रोकार्बन त्यांच्या संतृप्तिच्या स्थितीनुसार होमोलोगस मालिकेच्या तीन गटात विभाजित केले जातात:
अल्केनेस (पॅराफिन): कोणत्याही दुहेरी किंवा तिहेरी बंधाशिवाय अल्फॅटिक हायड्रोकार्बन्स, म्हणजे फक्त C-C, C-H एकल बाँड
अल्केनेस (ऑलेफिन): एक किंवा अधिक दुहेरी बंध असलेले म्हणजे अल्फाटिक हायड्रोकार्बन्स, म्हणजेच डाय-ऑलेफिन (डायन्स) किंवा पॉली-ऑलेफिन.
अल्कीनेस (एसिटिलीन): एक किंवा अधिक तिहेरी बंध असलेल्या अल्फॅटिक हायड्रोकार्बन.
उर्वरित गटाचे वर्गीकरण सध्याच्या कार्यात्मक गटांनुसार केले जाते. अशा संयुगे "स्ट्रेट-साखळी", ब्रँचेड-चेन किंवा चक्रीय असू शकतात. ब्रांचिंगची पदवी पेट्रोलियम रसायनशास्त्रातील ऑक्टन नंबर किंवा चेटन क्रमांक यासारख्या वैशिष्ट्यांवर परिणाम करते.
दोन्ही संतृप्त (अ‍ॅलिसिक्लिक) संयुगे आणि असंतृप्त संयुगे चक्रीय डेरिव्हेटिव्ह म्हणून अस्तित्वात आहेत. सर्वात स्थिर रिंगमध्ये पाच किंवा सहा कार्बन अणू असतात, परंतु मोठ्या रिंग्ज (मॅक्रोसाइकल) आणि लहान रिंग्ज सामान्य असतात. सर्वात लहान सायक्लोककेन कुटुंब म्हणजे तीन-सदस्य असलेले सायक्लोप्रॉपेन (CH2)3. संतृप्त चक्रीय यौगिकांमध्ये केवळ एकल बंध असतात, तर सुगंधी रिंगमध्ये वैकल्पिक (किंवा संयोगित) डबल बाँड असते. सायक्लोकॅनेन्समध्ये अनेक बंध नसतात, तर सायक्लोकॅनेकेस आणि सायक्लोकॅकेनेस करतात.
अ‍ॅरोमॅटिक संयुगे: एक सोडून एक आळीपाळीने एकेरी व दुहेरी बंध असणाऱ्या एक किंवा अधिक रिंग्ज असलेले चक्रीय संयुगे म्हणजे अ‍ॅरोमॅटिक संयुगे आहेत. याचा अर्थ असा की रिंगमधील प्रत्येक कार्बन अणू sp2 संकरित आहे, यामुळे अतिरिक्त स्थिरता येऊ शकते. बेंझिन हे सर्वात महत्त्वाचे उदाहरण आहे, ज्याची रचना केकुल यांनी तयार केली होती, ज्याने त्याच्या संरचनेचे स्पष्टीकरण देण्याकरिता प्रथम विभाजीकरण किंवा अनुनाद तत्त्व प्रस्तावित केले होते. "पारंपारिक", समतल चक्रीय यौगिकांसाठी, अ‍ॅरोमॅटिसिटी हे वैशिष्ट्य, एक सोडून एक आळीपाळीने एकेरी व दुहेरी बंध आणि 4n + 2 डीलोकलाइज्ड pi इलेक्ट्रॉनच्या उपस्थितीद्वारे प्रदान केले जाते, जिथे 'n' पूर्णांक आहे. वर्ग:रसायनशास्त्र
२००८ कॉमनवेल्थ युवा खेळ
२००८ कॉमनवेल्थ युवा खेळ हे भारताच्या पुणे शहरात भरलेली आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा होती. १२ ते १८ ऑक्टोबर, २००८ दरम्यान भरलेल्या या स्पर्धेत ७१ कॉमनवेल्थ देशांच्या १,३०० खेळाडूंनी भाग घेतला.
वर्ग:कॉमनवेल्थ खेळ वर्ग:इ.स. २००८ मधील खेळ
अकोझाक (पुरातत्त्व उत्खनन स्थळ)
अकोझाक हे मेक्सिकोमधील एक पुरातत्वउत्खनन स्थळ असून ते अस्तेक संस्कृतीची संबंधीत आहे.
वर्ग:मेसोअमेरिकन स्थळे वर्ग:मेक्सिकोमधील पुरातउत्खनन स्थळे वर्ग:मेहिको राज्याच्या पालिका वर्ग:अल्तेपेत्ल वर्ग:अस्तेक स्थळे वर्ग:नाहुआत्ल शब्द
शेतपळस
शेतपळस हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
देवदत्त रामकृष्ण भांडारकर
योगदान
पंचम जॉर्जसाठी इ.स. १९११ साली त्यांनी घारापुरी बेटाची मार्गदर्शिका लिहिली. प्राचीन बांधकामे, नाणेशास्त्र, राजकारण यांचा त्यांनी विशेष अभ्यास केला होता.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक वर्ग:भारतीय पुरातत्त्वज्ञ वर्ग:इ.स. १८७५ मधील जन्म
पत्तलम जिल्हा
श्रीलंकेच्या वायव्य प्रांतामधील पत्तलम हा एक जिल्हा असून त्याचे क्षेत्रफळ ३,०७२ वर्ग किमी आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार पत्तलम जिल्ह्याची लोकसंख्या ७,०९,६७७ होती.
स्थानीय सरकार
पत्तलम जिल्हयात २ नगरपालिका, १० प्रदेश्य सभा आणि १६ विभाग सचिव आहेत. १६ विभागांचे अजुन ५४८ ग्राम निलाधारी उपविभागात विभाजन करण्यात आले आहे.
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:श्रीलंकेचे जिल्हे
छगन चौगुले
छगन चौगुले ( इ.स. १९५६ :कारूंडे - नातेपुते ता. माळशिरस जि. सोलापूर, महाराष्ट्र - २१ मे, २०२०) हे एक मराठी लोकगीत गायक होते. सोलापूर जिल्हयातील नातेपुतेजवळील कारुंडे हे त्यांचे मूळ गाव. त्यांचे वडील रामचंद्र चौगुले उपजीविकेच्या शोधात मुंबईत आले. नाथपंथी डवरी समाजाचे असल्यामुळे त्यांचे वडील खंडोबा, यल्लमा, भराड्याची पदे गात असत. छगन चौगुलेंनी आपल्या वडिलांकडून गोंधळ्याची गायकी शिकायला सुरुवात केली. त्यानंतर ते शंकरराव जाधव-धामणीकरांसोबत त्यांच्या संचात कार्यक्रम करू लागले. त्यानंतर त्यांनी जनार्दन साठे यांच्यासोबत काम केले. साठे यांच्या निधनानंतर त्यांनी स्वतःचा संच निर्माण केला. त्यांनी पारंपरिक गोंधळाचा साज बदलला. खंडोबा, देवीच्या गाण्यांना नृत्यनाट्याचे स्वरूप देऊन ते लोकांपर्यंत पोहोचवले. पारंपरिक विधीनाट्याला रंजकनाट्याचा बाज दिला.
विंग्ज कंपनीने छगन चौगुले यांच्या बहुतांश कॅसेट्स प्रसिद्ध केल्या. स्वतः उत्तम गीतकार, हार्मोनियम वादक, खंजिरीवादक आणि गायक असलेल्या छगन चौगुले यांनी कॅसेट्स गायकीच्या क्षेत्रात आपले अधिराज्य गाजविले. पारंपरिक जागरणाचा बाज आत्मसात केलेल्या छगन चौगुले यांच्या प्रस्तुतीला आधुनिकतेचा स्पर्श असायचा.
श्राव्यदेवी गीते, खंडोबा, भैरवनाथ गीते छगन चौगुले यांनी दृश्राव्य केली. पारंपरिक जागरणाला त्यांनी सादरीकरणाच्या कौशल्याने नवे रूप दिले. अर्थात, असे असले तरी खंडोबाच्या जागरणाचा त्यांनी कधी ऑर्केस्ट्रा होऊ दिला नाही. भैरवनाथ, काळूबाई, नवनाथ अशा देव-देवतांसोबत त्यांनी काही सामाजिक कथाही कॅसेट्सद्वारे सादर केल्या.
छगन चौगुले यांनी सुमारे ३०० कॅसेटसाठी रेकॉर्डिंग केले. त्यांचे 'खंडेरायाच्या लग्नाला बानू नवरी नटली' हे गाणे खूप गाजले. ते मुंबई विद्यापीठातही विद्यार्थ्यांना शिकवत होते.
छगन चौगुले यांनी लोककलेचे विशेष असे कोणतेही प्रशिक्षण घेतले नव्हते. तरीही त्यांची कला सादर करण्याची कौशल्य अफलातून होते. मुळातले ते जागरण गोंधळी होते. छगन चौगुले यांनी अनेकांच्या कुलदेवतांची गाणी आणि लोकगिते लिहिली आणि आपल्या दमदार आवाजात गायली.
छगन चौगुले यांचे खूप मोठे योगदान महाराष्ट्रातील लोकसंगीतात आहे. मुंबई विद्यापीठाच्या लोककला अकादमीच्या स्थापनेपासून विद्यार्थ्यांना त्यांनी अभ्यागत प्रशिक्षक म्हणून मार्गदर्शन केले जागरण, गोंधळाचे प्रशिक्षण विद्यार्थ्यांना दिले.
त्यांना कोरोनाचा संसर्ग झाला व मुंबईतील सेव्हन हील हाॅस्पिटलमध्ये उपचार सुरू असतानाच २१ मे २०२० रोजी मध्ये त्यांची प्राणज्योत मालवली.
संदर्भ
3.शब्दरचना "Sanjay Gaikwad" ह्या youtube चॅनेल ने दिलेल्या comment मधून घेतली आहे.
वर्ग:मराठी गायक
नवदीप सैनी
नवदीप सैनी (२३ नोव्हेंबर, १९९२:करनाल, भारत - हयात) हा भारतीय क्रिकेट खेळाडू आहे.याने आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण वेस्ट इंडीज विरुद्ध केले.हा भारतीय क्रिकेट संघाचा भाग आहे. हा उजव्या हाताचा गोलंदाज आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हीर तोफगोळा
भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर शहराजवळील अंबाझरी आयुध निर्माणीने विकसित केलेल्या 'हीर' या तोफगोळा तिसऱ्या चाचणी परिक्षणात आहे. 'हाय एक्प्लोसिव्ह एक्सटेंडेड रेंज' या इंग्रजी शब्दांची आद्याक्षरे घेउन हा 'हीर'शब्द तयार झाला आहे.१०५ मी.मीटर जाडीचा हा तोफगोळा असून त्याची विकसीत मारक क्षमता सध्या २०.४ कि.मीटर दूर एवढी आहे.पूर्वी याची क्षमता १७.५ कि.मीटर एवढी होती.
वर्ग:शस्त्रे
बोळसा
बोळसा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:उमरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
स्तानिस्लॉस पहिला, पोलंड
रफाल लेझिझिन्स्कि व ऍन कॅथरिन याब्लोनोव्स्काच्या या मुलाला राजा होण्यासाठी राजकीय आधार नव्हता परंतु एक छोटे सैन्य व लाच देण्यासाठी भरपूर पैसे, याच्या बळावर त्याने स्वतःला राजा ठरवून घेतले. स्वीडनच्या चार्ल्स बाराव्याने त्याला मान्यता दिल्यावर स्तानिस्लॉसचे स्थान बळकट झाले.
तेथे ९० वर्षे वयाचा असताना त्याचा अंत झाला.
महिंद्रा सत्यम
महिंद्रा सत्यम पूर्वीची सत्यम कॉंप्युटर सर्व्हिसेस लिमिटेड ही आंतरराष्ट्रिय पातळीवर माहिती तंत्रज्ञान सल्ला आणि सेवा पुरवणारी भारतीय मूळ असलेली कंपनी आहे.
इतिहास
बी. रामलिंग राजू यांनी इ.स. १९८७ साली सत्यमची स्थापना केली. त्यावेळी सत्यम ही खाजगी कंपनी होती. इ.स. १९९१ साली सत्यमची नोंदणी मुंबई रोखे-विनिमय बाजारात झाली आणि इ.स. २००१ साली न्यू यॉर्क रोखे-विनिमय बाजारात ए.डी.आर. स्वरूपात झाली. इ.स. १९९१ साली कंपनीला पहिला फॉर्च्यून-५०० ग्राहक जॉन डीयर अँड कंपनीद्वारे मिळाला. नव्वदीच्या दशकात सत्यमने माहिती तंत्रज्ञान क्षेत्रात वेगवेगळ्या संधी मिळवत काही नवीन व्यवसायात उडी घेतली. याच प्रयत्नातून भारतीय आंतरजाल बाजारपेठेत सत्यम इन्फोवे ही एक यशस्वी कंपनी बनली. २१ व्या शतकाच्या सुरुवातीला सत्यमने भारताबाहेर कार्यालये थाटली आणि अतिशय वेगाने व्यवसायवृद्धी केली.
२००७-०८ आर्थिक वर्षात कंपनीची जगभरात ६६ ठिकाणी कार्यालये असून ५२००० कर्मचारी कंपनीच्या ६७० आंतरराष्ट्रीय ग्राहकांसाठी काम करतात. सत्यम ही भारतातील माहिती तंत्रज्ञानक्षेत्रात महसुलानुसार क्रमांक ४ची कंपनी आहे
आर्थिक घोटाळा
जानेवारी ७, इ.स. २००९ रोजी बी. रामलिंग राजूनी सत्यमने गेली अनेक वर्षे आपल्या ताळेबंदात घोटाळे केल्याचे मान्य केले व आपल्या पदांचा राजीनामा दिला. त्यानंतर राम मायनापतीनी सत्यमचे नेतृत्व हाती घेतले.
भारत
बंगळूर, भुवनेश्वर, चेन्नई, दिल्ली, हैदराबाद, मुंबई, पुणे, विशाखापट्टणम
आशिया-प्रशांत
हॉंग कॉंग, जपान, मलेशिया, सिंगापुर, तैवान, चीन, दक्षिण कोरिया, न्यू झीलंड, ऑस्ट्रेलिया, थायलंड
युरोप
बेल्जियम, डेन्मार्क, फिनलंड, फ्रांस, जर्मनी, हंगेरी, आयर्लंड, इटली, नेदरलंड, स्पेन, स्वीडन, स्वित्झर्लंड, युनायटेड किंग्डम
जॉन टेरी
वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महिंद्रा सत्यम
उत्तर अमेरिका
कॅनडा, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
दक्षिण अमेरिका
ब्राझिल
मध्य पूर्व आशिया
संयुक्त अरब अमिराती
आफ्रिका
दक्षिण आफ्रिका, मॉरिशस
उद्योग क्षेत्रे
वर्ग:भारतातील माहिती तंत्रज्ञान कंपन्या *
प्रीमियर हॉकी लीग २००८
बाह्य दुवे
वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग वर्ग:प्रीमियर हॉकी लीग २००८
विलासगड
विलासगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे.
भौगोलिक स्थान
विलासगड हा सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यात असणारा एक दुर्लक्षित किल्ला.आज तो विलासगड पेक्षा मल्लिकर्जुन देवाचा डोंगर म्हणून ओळखला जातो
कसे जाल ?
http://www.fortsofshivrai.com/sites/default/files/u1/vilasgad.jpg
पाहण्यासारखे
गडावर जाण्यासाठी कातळात खोदून तयार केलेल्या पायऱ्यांची वाट आहे,या वाटेने ३० मिनीटे चालल्यावर आपण मल्लिकर्जुन मंदिरापाशी येऊन पोहोचतो हे मंदीर कातळाच्या पोटातील गुहेत असून त्याच्या समोर यादवकालिन बांधणीचा छोटासा मंडप आहे या मंडपातून मूळ गुहा मंदिराच्या आत पोहोचायच्,गुहेच्या आत भीमाशंकर,उमाशंकर,सोरटीसोमनाथ,कार्तिक्स्वामी यांची वेगवेगळी गुहा दालने आहेत मल्लिकर्जुनाचे मुख्य स्थान येथील उजव्या बाजूच्या गुहा दालनात असून तेथे एक शिवलिन्ग आहे या शिवलिन्ग समोरील गुहेत वाकड्या तोन्डाचा नन्दी आहे,पार्वती देवीने थोबाडीत मारल्याने नन्दीचे तोन्ड वाकडे झाल्याचे येथील पुजारी सान्गतात.
हा मंदिर परिसर पाहुन येथुनच वर चढणाऱ्या पायवाटेने गडाच्या सर्वोच्च माथ्याकडे चालू लागायच ,१० मिनिटान्ची चढाई केल्यानन्तर आपण गड्माथ्यावर येऊन पोहोचतो. गडमाथ्यावर आदिलशाही काळातील काझाकबीर चान्द्साहेब दर्गा आहे दर्ग्याला लागूनच विठ्ठ्ल रखुमाइचे व दर्ग्यासमोर श्रीक्रुष्णाचे मन्दीर आहे.
हा दर्गा परिसर पाहून येथे शेजारीच उभ्या असणाऱ्या आदिलशाही बान्धणीच्या दगडी वास्तूत पोहोचायच गडाचे गडपण शाबूत करणारी ही एकमेव वास्तू आहे,येथून समोरच एक तलाव आहे ,हा तलाव पहून गडाच्या टोकावर गेल्यावर समोर आपणास एक सपाट पठार दिसते या ठिकाणास घोडेतळ म्हणतात.पठार पाहून आल्या वाटेने मल्लिकर्जुन मन्दिरात पोहोचयच. विलासगडाची सम्पूर्ण गडफेरी करण्यास २ तास पुरतात या गडफेरीत आपल्याला कोठेही तटबन्दी व बुरुज आढळत नाहीत. गडाची संपूर्ण फेरी मारत असताना आपल्याल शिवलिंग हे आढळते. गडावर पाण्याची टाके सुद्धा आहेत. एकदम गार गार पाणी.
बाहय दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
टिटवी (अकोले)
अहमदनगर जिल्ह्यातील तालुक्याचे मुख्यालय असलेल्या अकोले गावाच्या पश्चिमेस ४८ किलोमीटर अंतरावर टिटवी हे एक गाव आहे. या गावाच्या पूर्वेस शेलविरेगाव, पश्चिमेस कोदनीगाव, उत्तरेस लाडगाव व दक्षिणेस मालेगाव आहे. टिटवी गावच्या तीनही बाजूंनी ओढे असून दक्षिणेस प्रवरा नदी आहे.
वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे
लिस्बन
लिस्बन (Lisboã; लिस्बोआ) ही पोर्तुगाल देशाची राजधानी व सगळ्यात मोठे शहर आहे. लिस्बन शहर आयबेरियन द्वीपकल्पाच्या पश्चिम भागात अटलांटिक महासागराच्या व ताहो नदीच्या काठावर वसले आहे. २०११ साली लिस्बन शहराची लोकसंख्या सुमारे ५.४७ लाख तर महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या ३० लाख होती. युरोपियन संघामधील ११व्या क्रमांकाचे मोठे महानगर असलेल्या व ९५८ चौरस किमी भागावर पसरलेल्या लिस्बन क्षेत्रात पोर्तुगालमधील २७ टक्के लोकवस्ती एकवटली आहे.
लिस्बन हे पोर्तुगालचे आर्थिक, राजकीय, सांस्कृतिक व शैक्षणिक केंद्र आहे. १९९४ साली लिस्बन युरोपियन सांस्कृतिक राजधानी होती.
इतिहास
प्रागैतिहासिक काळापासून रोमन साम्राज्याचा भाग असलेले लिस्बन इ.स. ७११ साली उत्तर आफ्रिकेमधील मुस्लिम योद्ध्यांच्या अधिपत्याखाली आले. पुढील ४०० वर्षे अरबांच्या शासनाखाली घालवल्यानंतर इ.स. ११०८ साली नॉर्वेजियन क्रुसेडने लिस्बनवर ताबा मिळवला. इ.स. ११४७ साली पहिल्या अल्फोन्सोच्या नेतृत्वाखालील सैन्याने लिस्बनवर कब्जा करून ह्या भूभागावर ख्रिश्चन धर्म पुन्हा आणला. १२५५ साली लिस्बन नव्या पोर्तुगीज प्रदेशाची राजधानी बनली.
१५व्या शतकामध्ये सुरू झालेल्या शोध युगामध्ये पोर्तुगीज शोधक आघाडीवर होते व ह्यांपैकी अनेक शोध मोहिमांची सुरुवात लिस्बनमधूनच झाली. १४९७ साली येथूनच वास्को दा गामाने भारताकडे प्रयाण केले होते. १८व्या शतकाच्या मध्यात लिस्बन युरोपामधील सर्वात मोठ्या शहरांपैकी एक होते. परंतु १ नोव्हेंबर १७५५ रोजी येथे झालेल्या एका प्रलयंकारी भूकंपामध्ये लिस्बनमधील सुमारे ३०,००० व्यक्ती मृत्यूमुखी पडल्या व जवळजवळ पूर्ण शहराची पडझड झाली. भूकंपानंतर पंतप्रधान सेबास्टियाव होजे दि कारवाल्हो इ मेलो ह्याच्या मार्गदर्शनाखाली लिस्बन पुन्हा बांधले गेले.
भूगोल
ताहो नदीच्या मुखाजवळ वसलेले लिस्बन हे युरोपातील सर्वात पश्चिमेकडील राजधानीचे शहर आहे. लिस्बन शहराचे क्षेत्रफळ ८४.९४ km2 इतके आहे.
हवामान
लिस्बनमधील हवामान भूमध्य समुद्रीय स्वरूपाचे असून येथील हिवाळे सौम्य असतात. संपूर्ण युरोपामध्ये लिस्बन येथे हिवाळ्यादरम्यान सर्वात उबदार हवामान अनुभवायला मिळते.
अर्थव्यवस्था
सध्या लिस्बन पोर्तुगालमधील सर्वात श्रीमंत प्रदेश असून लिस्बन क्षेत्र पोर्तुगालच्या ४७ टक्के आर्थिक उलाढालीसाठी कारणीभूत आहे. येथील बंदर युरोपामधील सर्वात वर्दळीच्या बंदरांपैकी एक आहे. २०१० सालापासून पोर्तुगालमध्ये सुरू असलेल्या आर्थिक मंदीमुळे लिस्बनची अर्थववस्था खालावली असून अनेक नवे विकास उपक्रम थांबवण्यात आले आहेत.
वाहतूक
लिस्बनमधील शहरी वाहतूक रेल्वे, रस्ते व जलमार्गांचा वापर केला जातो. जलद परिवहनासाठी लिस्बन मेट्रो तसेच पारंपारिक परिवहनासाठी ट्राम सेवा जबाबदार आहे. १९९८ साली खुला करण्यात आलेला येथील वास्को दा गामा पूल युरोपामधील सर्वाधिक लांबीचा पूल आहे. लिस्बन पोर्तेला विमानतळ हा पोर्तुगालमधील सर्वात मोठा विमानतळ लिस्बन शहरामध्ये स्थित असून तो युरोपामधील सर्वोत्तम विमानतळांपैकी एक मानला जातो. टी.ए.पी. पोर्तुगाल ह्या पोर्तुगालमधील राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनीचा प्रमुख वाहतूकतळ येथेच स्थित आहे.
खेळ
फुटबॉल हा लिस्बनमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. येथील एस्तादियो दा लुझ ह्या स्टेडियममध्ये युएफा यूरो २००४ तसेच २०१४ युएफा चँपियन्स लीग ह्या स्पर्धांचे अंतिम सामने खेळवले गेले होते. एस्तादियो होजे अल्वालादे हे लिस्बनमधील दुसरे प्रमुख फुटबॉल स्टेडियम आहे. पोर्तुगीज प्रिमेइरा लीगा ह्या लीगमध्ये खेळणारे एस.एल. बेनफीका, स्पोर्टिंग क्लब दि पोर्तुगाल व सी.एफ. ओस बेलेनेन्सेस हे तीन प्रमुख क्लब लिस्बनमध्ये स्थित आहेत. फुटबॉल संघ आपले सामने लिस्बन महानगरामधूनच खेळतो.
आंतरराष्ट्रीय संबंध
लिस्बन शहराचे जगातील खालील शहरांसोबत सांस्कृतिक व वाणिज्य संबंध आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:पोर्तुगालमधील शहरे वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
धावसा
धावसा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे
टिटवी नदी
टिटवी ही बुलढाणा जिल्ह्यात लोणार तालुक्यातील एक नदी आहे.
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
पेले
एड्सन अरांतेस दो नासिमेंतो तथा पेले (ऑक्टोबर २३, इ.स. १९४०:त्रेस कोराकोस, ब्राझिल - २९ डिसेंबर २०२२) हा ब्राझिलचा फुटबॉल खेळाडू आहे. या खेळाच्या अभ्यासकांच्या मते पेले हा आत्तापर्यंतचा सर्वश्रेष्ठ फुटबॉल खेळाडू आहे. सर्व काळातील महान खेळाडूंपैकी एक म्हणून ओळखले गेले आणि FIFA द्वारे "सर्वश्रेष्ठ" असे लेबल लावले, ते २० व्या शतकातील सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय क्रीडा व्यक्तींपैकी एक होते. १९९९ मध्ये, त्याला आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक समितीने शतकातील अॅथलीट म्हणून घोषित केले आणि २० व्या शतकातील १०० सर्वात महत्त्वाच्या व्यक्तींच्या वेळेच्या यादीमध्ये त्याचा समावेश करण्यात आला. २००० मध्ये, पेले यांना आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल इतिहास आणि सांख्यिकी महासंघ (IFFHS) द्वारे शतकातील जागतिक खेळाडू म्हणून निवडण्यात आले आणि ते FIFA प्लेयर ऑफ द सेंच्युरीच्या दोन संयुक्त विजेत्यांपैकी एक होते. १,३६३ खेळांमध्ये त्याचे १,२७९ गोल, ज्यात मैत्रीपूर्ण खेळांचा समावेश आहे, गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्ड म्हणून ओळखला जातो.
पेलेने वयाच्या १५ व्या वर्षी सॅंटोस आणि १६ व्या वर्षी ब्राझील राष्ट्रीय संघाकडून खेळण्यास सुरुवात केली. त्याच्या आंतरराष्ट्रीय कारकिर्दीत, त्याने तीन फिफा विश्वचषक जिंकले: 1958, 1962 आणि 1970, असे करणारा एकमेव खेळाडू. 1958 च्या स्पर्धेनंतर त्याला ओ रे (किंग) असे टोपणनाव देण्यात आले. पेले ब्राझीलसाठी 92 सामन्यांमध्ये 77 गोलांसह संयुक्त सर्वाधिक गोल करणारा खेळाडू आहे. क्लब स्तरावर, तो 659 गेममध्ये 643 गोलांसह सँटोसचा सर्वकालीन सर्वोच्च गोल करणारा खेळाडू होता. सॅंटोसच्या सुवर्णकाळात, त्याने 1962 आणि 1963 कोपा लिबर्टाडोरेस आणि 1962 आणि 1963 इंटरकॉन्टिनेंटल कपमध्ये क्लबचे नेतृत्व केले. "द ब्यूटीफुल गेम" या वाक्यांशाला फुटबॉलशी जोडण्याचे श्रेय, पेलेच्या "विद्युत करणारा खेळ आणि नेत्रदीपक गोल करण्याची आवड" यामुळे तो जगभरात एक स्टार बनला आणि त्याच्या लोकप्रियतेचा पुरेपूर फायदा घेण्यासाठी त्याच्या संघांनी आंतरराष्ट्रीय दौरे केले. खेळण्याच्या दिवसांमध्ये, पेले काही काळासाठी जगातील सर्वोत्तम पगारी खेळाडू होता. 1977 मध्ये निवृत्त झाल्यानंतर, पेले हे फुटबॉलचे जागतिक राजदूत होते आणि त्यांनी अनेक अभिनय आणि व्यावसायिक उपक्रम केले. 2010 मध्ये, त्यांना न्यू यॉर्क कॉसमॉसचे मानद अध्यक्ष म्हणून नियुक्त करण्यात आले.
त्याच्या संपूर्ण कारकिर्दीत प्रत्येक गेममध्ये जवळपास एक गोल सरासरी करत, पेले मैदानावर त्याच्या प्रतिस्पर्ध्यांच्या हालचालींचा अंदाज घेण्यासोबतच चेंडू दोन्ही पायांनी मारण्यात पटाईत होता. मुख्यतः स्ट्रायकर असताना, तो खोलवर उतरून प्लेमेकिंगची भूमिका देखील घेऊ शकतो, त्याच्या दृष्टी आणि पासिंग क्षमतेसह सहाय्य प्रदान करू शकतो आणि तो प्रतिस्पर्ध्यांना मागे टाकण्यासाठी त्याचे ड्रिब्लिंग कौशल्य देखील वापरेल. ब्राझीलमध्ये, फुटबॉलमधील त्याच्या कामगिरीबद्दल आणि गरिबांच्या सामाजिक परिस्थितीत सुधारणा करणाऱ्या धोरणांच्या स्पष्ट समर्थनासाठी त्याला राष्ट्रीय नायक म्हणून गौरवण्यात आले. 1958 च्या विश्वचषकात त्याचा उदय, जिथे तो पहिला कृष्णवर्णीय जागतिक स्पोर्टिंग स्टार बनला, तो प्रेरणास्रोत होता. त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीत आणि निवृत्तीदरम्यान, पेले यांना त्यांच्या क्षेत्रातील कामगिरीसाठी, त्यांच्या विक्रमी कामगिरीसाठी आणि खेळातील त्यांचा वारसा यासाठी अनेक वैयक्तिक आणि सांघिक पुरस्कार मिळाले.
सुरुवातीची वर्षे
पेले यांचा जन्म 23 ऑक्टोबर 1940 रोजी एडसन अरांतेस दो नॅसिमेंटो, ब्राझीलच्या मिनास गेराइस, ट्रेस कोरासी येथे झाला, फ्लुमिनन्स फुटबॉलपटू डोंडिन्हो (जन्म जोआओ रामोस डो नासिमेंटो) आणि सेलेस्टे अरांतेस यांचा मुलगा. तो दोन भावंडांमध्ये मोठा होता, आणि अमेरिकन शोधक थॉमस एडिसन यांच्या नावावरून त्याचे नाव होते. त्याच्या पालकांनी "i" काढून त्याला "एडसन" असे संबोधण्याचा निर्णय घेतला, परंतु जन्म प्रमाणपत्रात एक चूक झाली, ज्यामुळे त्याचे नाव "एडसन" असे न दाखवता अनेक दस्तऐवजांमध्ये त्याचे नाव "एडसन" असे दाखवण्यात आले. त्याचे मूळ टोपणनाव त्याच्या कुटुंबाने "डिको" ठेवले होते. त्याला त्याच्या शालेय दिवसांमध्ये "पेले" हे टोपणनाव मिळाले, जेव्हा असा दावा केला जातो की, त्याला हे टोपणनाव त्याच्या आवडत्या खेळाडूच्या, स्थानिक वास्को द गामा गोलकीपर बिलेच्या नावाच्या उच्चारामुळे देण्यात आले, जे त्याने चुकीचे बोलले, परंतु त्याने अधिक तक्रार केली. अधिक ते अडकले. आपल्या आत्मचरित्रात, पेले यांनी म्हटले आहे की या नावाचा अर्थ काय आहे याची त्यांना कल्पना नव्हती किंवा त्यांच्या जुन्या मित्रांनाही नाही. हे नाव "बिले" वरून आले आहे, आणि ते "चमत्कार" साठी हिब्रू आहे या प्रतिपादनाशिवाय, पोर्तुगीजमध्ये या शब्दाचा कोणताही अर्थ ज्ञात नाही.
पेले साओ पाउलो राज्यातील बौरू येथे गरिबीत वाढले. चहाच्या दुकानात नोकर म्हणून काम करून त्यांनी जास्तीचे पैसे कमवले. त्याच्या वडिलांनी खेळायला शिकविले, त्याला योग्य फुटबॉल परवडत नाही आणि तो सहसा वर्तमानपत्राने भरलेल्या सॉकने आणि तार किंवा द्राक्षे बांधून खेळतो. तो त्याच्या तारुण्यात अनेक हौशी संघांसाठी खेळला, ज्यात सेटे डी सेटम्ब्रो, कॅन्टो डो रिओ, साओ पॉलिन्हो आणि अमेरिक्विन्हा यांचा समावेश होता. पेलेने बौरू ऍथलेटिक क्लबच्या ज्युनियर्सचे (वाल्डेमार डी ब्रिटोचे प्रशिक्षित) नेतृत्व दोन साओ पाउलो राज्य युवा चॅम्पियनशिपमध्ये केले. किशोरवयीन असताना, तो रेडियम नावाच्या इनडोअर फुटबॉल संघासाठी खेळला. पेलेने जेव्हा खेळायला सुरुवात केली तेव्हा बौरूमध्ये इनडोअर फुटबॉल लोकप्रिय झाला होता. तो प्रदेशातील पहिल्या फुटसल (इनडोअर फुटबॉल) स्पर्धेचा भाग होता. पेले आणि त्यांच्या टीमने पहिले विजेतेपद आणि इतर अनेक विजेतेपद जिंकले.
खेळण्याची शैली
पेले हे "द ब्यूटीफुल गेम" या वाक्यांशाला फुटबॉलशी जोडण्यासाठी देखील ओळखले जातात. एक उत्कृष्ट गोल करणारा, तो क्षेत्रातील प्रतिस्पर्ध्यांचा अंदाज घेण्याच्या आणि एकाही पायाने अचूक आणि शक्तिशाली शॉट मारून संधी पूर्ण करण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखला जात असे. पेले हा एक कठोर परिश्रम करणारा संघ खेळाडू होता, आणि अपवादात्मक दृष्टी आणि बुद्धिमत्ता असलेला एक पूर्ण फॉरवर्ड होता, जो त्याच्या अचूक उत्तीर्णतेसाठी आणि संघसहकाऱ्यांशी संपर्क साधण्याची आणि त्यांना सहाय्य प्रदान करण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखला गेला.
त्याच्या सुरुवातीच्या कारकिर्दीत, तो विविध आक्रमण पोझिशनमध्ये खेळला. जरी तो सामान्यतः पेनल्टी क्षेत्रामध्ये मुख्य स्ट्रायकर किंवा सेंटर फॉरवर्ड म्हणून कार्य करत असला, तरी त्याच्या विस्तृत कौशल्यामुळे त्याला आतल्या फॉरवर्ड किंवा सेकंड स्ट्रायकर किंवा आउट वाइड म्हणून अधिक माघार घेतलेल्या भूमिकेत खेळता आले. त्याच्या नंतरच्या कारकिर्दीत, त्याने स्ट्रायकर्सच्या मागे अधिक सखोल प्लेमेकिंगची भूमिका घेतली, अनेकदा आक्रमक मिडफिल्डर म्हणून काम केले. पेलेच्या अनोख्या खेळण्याच्या शैलीमध्ये वेग, सर्जनशीलता आणि शारीरिक सामर्थ्य, तग धरण्याची क्षमता आणि ऍथलेटिकिझमसह तांत्रिक कौशल्य यांचा समावेश होतो. त्याचे उत्कृष्ट तंत्र, समतोल, स्वभाव, चपळता आणि ड्रिब्लिंग कौशल्यामुळे तो चेंडूने प्रतिस्पर्ध्यांना पराभूत करू शकला आणि भूतकाळातील खेळाडूंना मिळविण्यासाठी त्याला दिशा आणि विस्तृत फेंट्सचा वापर करताना अनेकदा पाहिले, जसे की त्याची ट्रेडमार्क चाल, ड्रिबल डा. त्याच्या स्वाक्षरीच्या हालचालींपैकी आणखी एक म्हणजे पॅराडिन्हा, किंवा थोडा थांबा.
त्याची उंची तुलनेने लहान असूनही, 1.73 मीटर (5 फूट 8 इंच), त्याने अचूकता, वेळ आणि उंचीमुळे हवेत उत्कृष्ट कामगिरी केली. त्याच्या बेंडिंग शॉट्ससाठी प्रसिद्ध, तो अचूक फ्री-किक घेणारा आणि पेनल्टी घेणारा देखील होता, जरी तो गोल करण्याचा एक भ्याड मार्ग असल्याचे सांगत त्याने अनेकदा पेनल्टी घेण्याचे टाळले होते.
पेले हा एक निष्पक्ष आणि अत्यंत प्रभावशाली खेळाडू म्हणूनही ओळखला जात असे, जो खेळपट्टीवर त्याच्या करिष्माई नेतृत्वासाठी आणि खिलाडूवृत्तीसाठी उभा होता. 1970 च्या विश्वचषकातील ब्राझील विरुद्ध इंग्लंड सामन्यानंतर बॉबी मूरला मिळालेल्या प्रेमळ मिठीला खिलाडूवृत्तीचे मूर्त स्वरूप मानले जाते, न्यू यॉर्क टाइम्सने प्रतिमेत म्हटले आहे की "दोन महान खेळाडूंचा एकमेकांबद्दल असलेला आदर आहे. त्यांनी जर्सींची देवाणघेवाण करताना, स्पर्श करणे आणि दिसणे, त्यांच्यातील खिलाडूवृत्ती हे सर्व प्रतिमेत आहे. पेलेकडून आनंद नाही, मुठ मारणे नाही. निराशा नाही, बॉबी मूरकडून पराभव नाही." पेलेने अनेकदा निर्णायक खेळाडू म्हणूनही नाव कमावले. त्याच्या संघांसाठी, महत्त्वाच्या सामन्यांमध्ये महत्त्वपूर्ण गोल करण्याच्या त्याच्या प्रवृत्तीमुळे.
वारसा
20 व्या शतकातील सर्वात यशस्वी आणि लोकप्रिय क्रीडा व्यक्तिमत्त्वांपैकी, पेले फुटबॉलच्या इतिहासातील सर्वात प्रशंसनीय खेळाडूंपैकी एक आहे आणि त्याला वारंवार सर्वोत्तम खेळाडू म्हणून स्थान देण्यात आले आहे. 1958 विश्वचषकात त्याच्या उदयानंतर त्याला ओ रे ("द किंग") असे टोपणनाव देण्यात आले. त्याच्या समकालीनांमध्ये, डच स्टार जोहान क्रुइफने म्हटले, "पेले हा एकमेव फुटबॉलपटू होता ज्याने तर्काच्या सीमा ओलांडल्या." ब्राझीलचा 1970 विश्वचषक विजेता कर्णधार कार्लोस अल्बर्टो टोरेस याने मत मांडले: "त्याचे मोठे रहस्य सुधारणे होते. त्या गोष्टी त्याने केल्या. एका क्षणात होते. त्याला खेळाची विलक्षण धारणा होती." 1970 च्या विश्वचषकात त्याचा स्ट्राइक पार्टनर टोस्टओच्या मते: "पेले महान होता - तो फक्त निर्दोष होता. आणि खेळपट्टीवर तो नेहमी हसत असतो. आणि उत्साही. तुम्ही त्याला कधीही वाईट स्वभावाचा पाहू नका. त्याला पेले असणे आवडते." त्याचा ब्राझिलियन सहकारी क्लोडोआल्डो याने त्याने पाहिलेल्या कौतुकावर भाष्य केले: "काही देशांमध्ये त्यांना त्याला स्पर्श करायचा होता, काही देशांमध्ये त्यांना त्याचे चुंबन घ्यायचे होते. इतरांनी तो ज्या मैदानावर चालला त्याचे चुंबनही घेतले. मला वाटले की ते सुंदर आहे, फक्त सुंदर आहे." फ्रांझ बेकनबॉअर, पश्चिम जर्मनीचा १९७४चा विश्वचषक विजेता कर्णधार यांच्या मते: "पेले हा सर्वकाळातील महान खेळाडू आहे. त्याने सर्वोच्च राज्य केले. 20 वर्षे. त्याच्याशी तुलना करायला कोणीही नाही."
रिअल माद्रिद आणि हंगेरीचा माजी स्टार फेरेंक पुस्कस यांनी म्हटले: "इतिहासातील महान खेळाडू डि स्टेफानो होता. मी पेलेला खेळाडू म्हणून वर्गीकृत करण्यास नकार दिला. तो त्याहूनही वरचा होता." जस्ट फॉन्टेन, फ्रेंच स्ट्रायकर आणि १९५८ च्या जागतिक स्तरावरील आघाडीचा स्कोअरर कप म्हणाला, "जेव्हा मी पेलेला खेळताना पाहिले तेव्हा मला वाटले की मी माझे बूट लटकले पाहिजेत." इंग्लंडचा १९६६ फिफा विश्वचषक विजेता कर्णधार बॉबी मूर यांनी टिप्पणी केली: "पेले हा मी आतापर्यंत पाहिलेला सर्वात परिपूर्ण खेळाडू होता. त्याच्याकडे सर्व काही होते. दोन चांगले पाय. हवेत जादू. जलद. ताकदवान. लोकांना कौशल्याने पराभूत करू शकले. लोकांना मागे टाकू शकले. फक्त पाच फूट आठ इंच उंच, तरीही तो खेळपट्टीवर एखाद्या खेळाडूसारखा राक्षस दिसत होता. परिपूर्ण संतुलन आणि अशक्य दृष्टी. तो महान होता कारण तो फुटबॉल खेळपट्टीवर काहीही आणि सर्वकाही करू शकत होता. मला आठवते की सल्दान्हा या प्रशिक्षकाला ब्राझीलच्या पत्रकाराने विचारले होते की त्याच्या संघातील सर्वोत्तम गोलरक्षक कोण होता. तो म्हणाला पेले. तो माणूस कोणत्याही स्थितीत खेळू शकतो" माजी मँचेस्टर युनायटेड स्ट्रायकर आणि इंग्लंडच्या 1966 च्या फिफा विश्वचषक विजेत्या संघाचे सदस्य सर बॉबी चार्लटन म्हणाले, "मला कधीकधी असे वाटते की फुटबॉलचा शोध या जादूई खेळाडूसाठी लागला आहे." 1970 च्या विश्वचषकादरम्यान, जेव्हा मँचेस्टर युनायटेडचा बचावपटू पॅडी क्रॅंड. (जो ITV पॅनेलचा भाग होता) विचारले गेले, "तुम्ही पेलेचे शब्दलेखन कसे करता?", त्याने उत्तर दिले, "सोपे: G-O-D."
संदर्भ
वर्ग:ब्राझीलचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिळोशी (रोहा)
शिळोशी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
देहू रोड रेल्वे स्थानक
देहू रोड रेल्वे स्थानक हे एक पुणे शहराजवळील रेल्वे स्थानक आहे. हे रेल्वे स्थानक पुणे-मुंबई महामार्गाजवळ आहे. येथून देहू गाव जवळ आहे. भारतीय लष्कराच्या अनेक तुकड्या या स्थानकाचा वापर करतात. महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम येथून जवळ आहे.
या स्थानकाला चार फलाट असून त्यातील दोन वापरात आहेत. लोकल रेल्वेच्या सगळ्या गाड्या तसेच लांबच्या पल्ल्याच्या सगळ्या पॅसेंजर गाड्या येथे थांबतात. या शिवाय सह्याद्री एक्सप्रेस येथे थांबते. एकेकाळी मुंबई-मद्रास जनता एक्सप्रेस येथे थांबे. सध्या न वापरले जाणारे फलाट पूर्वी सेन्ट्रल आॅर्डनन्स डेपो (सीओडी)साठी असलेल्या खास पुणे-देहूरोड लोकल गाडीसाठी होते. ही गाडी कोळशाच्या इंजिनवर चाले, व थेट डेपोपर्यंत जाई.
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:पुणे उपनगरी रेल्वे
राहुल चाहर
राहुल चाहर (४ ऑगस्ट, १९९९:भरतपूर, भारत - हयात) हा 🇮🇳 indiaच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे. आयपीएल मध्ये राहुल मुंबई इंडियन्सकडून खेळतो.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १७३८
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १७३८ वर्ग:इ.स.च्या १७३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
बहादूरवाडी
बहादूरवाडी हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यात बहादूरवाडी हा स्थलदुर्ग आहे. पुणे-बेंगलोर महामार्गावर तांदुळवाडी गावातून डाव्या बाजूस एक फाटा लागतो, तेथून ३ कि.मी. अंतरावर बहादूरवाडी गाव लागते. गावातच हा भुईकोट किल्ला आहे
या कोटाचे प्रवेशद्वार आजही सुस्थितीत आहे, भुईकोटाची तटबंदी अजून शाबूत आहे,आत प्रवेश केल्यानंतर बुरुज, अर्धवट भिंती असे काही अवशेष दिसून येतात. आकाराने हा भुईकोट तसा छोटासाच आहे. सध्या इथे काहीच वावर नसल्यामुळे झाडा-झुडपांची दाटी झालेली आहे.
संपूर्ण भुईकोट फिरण्यास अर्धा तास पुरेसा आहे.
बाहय दुवे
किल्याच्या प्रवेशद्वारावर गणपतीची मूर्ती आहे.
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
लॉस एंजेलस मेमोरिअल कोलेझियम
बाह्य दुवे
वर्ग:ऑलिंपिक मैदाने को कोलेझियम
गिरासवाडी
गिरासवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
फर्नांदो दे ला रुआ
फेर्नान्दो देला रुआ (१५ सप्टेंबर, इ.स. १९३७ - ९ जुलै, २०१९) हा आर्जेन्टिनाचा भूतपूर्व राष्ट्राध्यक्ष होता. हा १० डिसेंबर, १९९९ ते २१ डिसेंबर, २००१ दरम्यान सत्तेवर होता.
रुआ वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जानवे
वर्णन
जानवे हे कापसाच्या तंतूंनी तयार करतात.तीन सूत्रे एकत्र करून त्याचा एक पदर तयार करतात.असे तीन पदर एकत्र करून त्याचा एक पदर तयार करतात.असे तीन पदर एकत्र करून गाठ बांधली म्हणजे जानवे तयार होते. अशा रीतीने जानव्यात एकून नऊ सूत्रे असतात.त्याची लांबी ९६ अंगुळे असावी असे सांगितले आहे.जानवे तयार करताना विशिष्ट मंत्र म्हणतात.तसेच ते तयार झाल्यावर त्याच्यावर मंत्रपूर्वक संस्कार करतात.जानव्याचे मंत्रपूर्वक अभिमंत्रण केल्यावर ते सूर्याला दाखवितात आणि मगच धारण करतात.
यज्ञोपवीत धारण विधी
उपनयन समारंभात जानवे धारण केले जाते. जानवे धारण करताना खालील मंत्र म्हटला जातो-
ॐ यज्ञोपवीतं परम पवित्रं प्रजापतये सहज पुरस्तात् । आयुष्यमग्र्यं प्रतिमुञ्च शुभ्रं यज्ञोपवीतं बलमस्तु तेजः
वापरायचे नियम
याज्ञवल्क्याने जानव्याला ब्रह्मसूत्र असे म्हहटले आहे. ते डाव्या खांद्यावर आणि उजव्या हाताखाली लोंबणारे असे घालतात. ते नेहमी आणि देवकार्याच्या वेळी डाव्या खांद्यावर म्हणजे अपसव्य असावे आणि अन्य वेळी म्हणजे मानुषकर्माच्या वेळी निवीती म्हणजे माळेसारखे ठेवावे. जानव्यावाचून भोजन केल्यास प्रायश्चित्त सांगितलेले आहे.शौच व लघुशंका हे विधी करण्याच्या वेळी ते उजव्या कानावर ठेवावे. एकाने दुस-याचे जानवे घालू नये.जानवे तुटले तर ते उदकात टाकून देऊन नवे धारण करावे असे मनू सांगतो.
अन्य माहिती
प्राचीन काळी काळविटाचे चामडे किंवा वस्त्र जानवे म्हणून वापरत असत.तसेच प्राचीन काळी स्त्रियाही यज्ञोपवीत घालीत असत कारण विवाहसमयी वधूने यज्ञोपरीतिनी असावे असे गोभील गृह्यसूत्रात (२.१.१८) म्हटले आहे.ब्राह्मणाने कापसाच्या सुताचे,क्षत्रियाने ताग्याच्या दो-याचे आणि वैश्याने बक-याच्या लोकरीच्या धाग्याचे जानवे वापरावे असे मनूने सांगितले आहे.(मनू २.४४)
हे ही पहा
मुंज सोळा संस्कार
संदर्भ
वर्ग:हिंदू धर्म वर्ग:हिंदू धर्मातील प्रतीके
तुये
भौगोलिक स्थान व लोकसंख्या
तुये हे उत्तर गोवा जिल्ह्यातल्या पेडणे तालुक्यातील १५२३.४४ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ६५२ कुटुंबे व एकूण २७५१ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर पेडणे ७ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये १४२२ पुरुष आणि १३२९ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक १३४ असून अनुसूचित जमातीचे ४ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ६२६६५५ आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात २ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहेत. गावात ४ शासकीय प्राथमिक शाळा आहेत. गावात १ खाजगी प्राथमिक शाळा आहे. गावात १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. गावात १ खाजगी कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. गावात १ खाजगी माध्यमिक शाळा आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा पेडणे येथे ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय पेडणे ग्रामीण येथे येथे ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय बांदोडा येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील वैद्यकीय महाविद्यालय बांबोळी येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यवस्थापन संस्था पेन्हा-दि फ्रॅन्का येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पॉलिटेक्निक पणजी येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात १ शासकीय व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा आहे. सर्वात जवळील अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र पेडणे येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अपंगांसाठी खास शाळा पेन्हा-दि फ्रॅन्का येथे १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय)
गावात एक एमबीबीएस पदवीधर वैद्यक व्यवसायी आहे. गावात एक औषधाचे दुकान आहे.
पिण्याचे पाणी
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात नदी / कालव्याच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात तलाव /तळे/सरोवर यांतील पाण्याचा पुरवठा आहे.
स्वच्छता
गावातील गटारव्यवस्था उघडी आहे. सांडपाणी थेट जलस्रोतांमध्ये सोडले जाते. या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे. गावात सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही.
संपर्क व दळणवळण
गावात हेड पोस्ट ऑफिस उपलब्ध नाही. गावाचा पिन कोड ४०३५१२ आहे.
बाजार व पतव्यवस्था
गावात एटीएम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील एटीएम १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यापारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील सहकारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील शेतकी कर्ज संस्था ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आहे. गावात रेशन दुकान उपलब्ध आहे. सर्वात जवळील मंडया / कायमचे बाजार ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.
आरोग्य
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध नाही.
वीज
गावात घरगुती व व्यापारी वापरासाठी प्रतिदिनी २४ तास आणि शेतीसाठी १२ तास वीजपुरवठा होतो.
जमिनीचा वापर
तुये ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
उत्पादन
तुये ह्या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते ( महत्त्वाच्या उतरत्या अनुक्रमाने): भात, काजू, तेल, औषधे, यंत्रे, मिरची
पहा
गोव्यातील गावे
वर्ग:गोव्यातील गावे वर्ग:उत्तर गोवा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:पेडणे तालुक्यातील गावे
बोरमाळ
बोरमाळ हा भारतातील व विशेषतः महाराष्ट्रातील पारंपरिक दागिना आहे. हा गळ्यामध्ये घालण्याचा दागिना आहे. हा दागिना सोने या धातू पासून तयार होतो. यामध्ये सोन्याचे मणी असतात. ते मणी लंबगोल आकाराचे असतात व ते एका धाग्यामध्ये गुंंफले जातात.लहान बोराच्या आकाराच्या मण्यांची माळ म्हणजे बोरमाळ. बोरमाळ बनवायला खूप जास्त सोनं लागत नाही. पातळ पत्र्याचे मणी बनवून आत लाख भरली जाते. त्यामुळे कमी सोन्यात मजबूत दागिना तयार होतो. गोल मण्यांसोबतच लांबट चौकोनी मण्यांचीहि बोरमाळ बनवली जाते. पूर्वी घालायच्या. पण आता दोनपदरी आणि तीनपदरी बोरमाळांचीही खास चलती आहे.
वर्ग:दागिने वर्ग:महिला वर्ग:भारतीय संस्कृती
ए.डी. भोसले
कॉम्रेड '''ए.डी. भोसले ऊर्फ अप्पासाहेब भोसले''' (? - नोव्हेंबर १९, इ.स. २००२) हे मराठी कामगार चळवळीचे पुढारी, लाल निशाण पक्षाचे (लेनिनवादी) संस्थापक अध्यक्ष होते.
वर्ग:मराठी कामगार चळवळकर्ते वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू
जानकी आती नाहप्पन
१९४६मध्ये नाहप्पन यांनी जॉन थिवीसोबत मलायन इंडियन काँग्रेसची स्थापना केली. स्वातंत्र्यानंतर नाहप्पन देवान नगराच्या सेनेटर झाल्या.
भारत सरकारने २०००मध्ये त्यांना पद्मश्री पुरस्कार दिला.