cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
जोन ऑफ आर्क
सुरुवातीचे दिवस
जोनचा जन्म उत्तर फ्रान्समधिल डोम्रेमी या खेड्यात १४१२ साली एका गरीब शेतकरी कुटुंबात झाला. तिच्या जन्माच्या वेळी फ्रान्स आणि इंग्लंडदरम्यान इतिहासात प्रसिद्ध असलेले १०० वर्षांचे युद्ध सुरू होते. सातत्याने चालत असलेल्या युद्धाने फ्रान्सची जनता त्रस्त झाली होती. इंग्लंडचा राजा पाचवा हेन्ऱी याने फ्रेंचांचा अगीनकोर्ट येथे १४१५ मध्ये जबरदस्त पराभव केला. यानंतर त्याने त्याच्या मुलास फ्रान्सचा राजा घोषित केले. फ्रेंच राजा चार्ल्स सातवा व राजपुत्र डो-फॅन लोरें नदीच्या पलीकडे पळून गेले.
आकाशवाणी
साधारणपणे वयाच्या तेराव्या वर्षी जोनला आकाशवाणी ऐकू येण्याचे भास होऊ लागले. तिचे असे म्हणणे होते की काही महान संतांनी तिला सांगितले आहे की, ती फ्रेंचांना इंग्लंडपासून वाचवणार आहे. जसे तिचे वय वाढत गेले तसे तिचे भास अजून वाढत गेले व सरतेशेवटी १७ व्या वर्षी तिने स्थानिक किल्लेदाराला भेटून डो-फॅनला भेटायची परवानगी मागितली. सुरुवातीला तिची मागणी धुडकावून लावण्यात आली. पण तिने सातत्याने आपल्या मागणीचा पाठपुरावा चालू ठेवला. सरतेशेवटी तिची मागणी मान्य झाली. रोबर्ट डे बॉड्रिकोर्ट याने तिला एक घोडा व काही घोडेस्वार दिले. रातोरात ती इंग्लिश शिपायांची पर्वा न करता लोरें नदीच्या काठच्या चिनॉ येथे डो-फॅन पाशी पोहोचली.
युद्धनायिका
डो-फॅनच्या दरबारात तिचे स्वागत अपेक्षितरीत्या  काय हा वेडेपणा, कसं शक्य आहे या सुरातच झाले. एक शेतकरी, ती पण षोडश वर्षाची मुलगी आपल्याला इंग्रजांपासून स्वातंत्र्य देणार ही गोष्टच कुणाला पटली नाही. पण तिने सांगितलेल्या गोष्टीची खात्री म्हणून डो-फॅनने कर्ल्गींना (धर्मगुरूंचे पॅनेल) विचारले. त्यांनी मात्र ती जे काही सांगत आहे ते भास नसून देवाज्ञा आहे असे प्रमाणपत्र दिले. व सर्वांचा हळूहळू तिच्यावर विश्वास बसू लागला.
याच वेळेस फ्रान्सवरचे मोठे संकट म्हणजे ओर्लिन्स वर असलेला इंग्रजांचा वेढा. जर ओर्लिन्स पडले तर पुढील लढा अजून बिकट झाला असता. डो-फॅनने जोनला ४००० सैन्याची फौज मदतीला दिली. १७२९ एप्रिल मध्ये जोन ओर्लिन्सला फौजेसकट पोहोचली. अत्यंत बिकट परिस्थितीत तिने आपल्या बचावासाठी लढणाऱ्या फ्रेंच सैनिकांना आक्रमणासाठी प्रेरित केले. या जोरदार आक्रमणामुळे पाहता पाहता इंग्रजांना वेढा उठवणे भाग पाडले. एवढ्यावरच संतुष्ट न होता तिने त्यांचा पाठलाग केला व इंग्रजांची पळता भुई थोडी केली. आपल्या आक्रमणाचा भाग म्हणून तिने इंग्रजांच्या ताब्यातील फ्रेंच हद्दीवर हल्ले चालू केले व अनेक दशके इंग्रजांच्या ताब्यातील भाग मुक्त करण्यास सुरुवात केली. फ्रेंच घोडदळाच्या मदतीने पटाय येथे इंग्रजांचा मोठा पराभव केला. हा इंग्रजांचा कित्येक दशकांतील सर्वांत मोठा पराभव होता.
या विजयानंतर रेह्म्स कॅथेड्रल येथे तिने १७ जुलै १४२९ रोजी चार्ल्सला राज्याभिषेक केला. व त्याला पुन्हा फ्रेंच राज्यकर्ता म्हणून घोषित केले. हा क्षण जोनच्या कारकीर्दितील अत्युच्च क्षण मानता येईल. पुढील तीन महिन्यात जोनने अनेक लढायांमध्ये लक्षणीय कामगिरी बजावली. व फ्रेंच राज्यपरिवार वॉलोय्सची मक्तेदारी कायम राहील याची काळजी घेतली.
बंदिवास,धर्मिक खटला व शेवट
जोनची वाढती लोकप्रियता व फ्रेंचांचे प्रतिआक्रमण यामुळे जोन इंग्रजांसाठी डोकेदुखी ठरली होती. तसेच व्हालवा राजघराण्याची मक्तेदारी नको असलेले व इंग्रजांशी हितसंबध जुळवलेले अनेक सरंजामदार जोनचे शत्रू बनले होते. त्यापैकी बरगंडीच्या सैनिकांनी जोनला २३ मे, १४३०ला पकडले व पैशाच्या मोबदल्यात तिला इंग्रजांच्या ताब्यात दिले. तिला उत्तर फ्रान्समधील रुआ येथे डांबून ठेवले. इंग्रजांनी तिच्यावर धार्मिक खटला चालवला. यात जर जोन दोषी आढळली तर फ्रेंच जनतेवरील तिचा प्रभाव कमी होईल हा बेत त्यात होता. तिच्यावर अनेक खोटे-नाटे आरोप ठेवण्यात आले. पण देवावर आपार श्रद्धा असलेली जोन त्या आरोपांना सहज सामोरी गेली. तिने ते आरोप मान्य करावेत म्हणून तिचा खूप छळ करण्यात आला. पण इंग्रजांना तिला काहीही करून दोषी सिद्ध करायचे होतेच, सरतेशेवटी तिला युद्धाच्यावेळेस पुरुषी वेष धारण केला म्हणून व तिने कोणतीही संतांची आकाशवाणी ऐकलेली नाही, उलट सैतानाची दूत म्हणून तिला दोषी सिद्ध करून तिला जिवंत जाळण्याची शिक्षा ठोठाविण्यात आली. ३० मे १४३१ रोजी तिला जाळ्ण्यात आले. एका देशभक्त, देवावर आपार श्रद्धा असलेल्या महान नायिकेचा अशा प्रकारे चेटकीण, सैतानाची दूत म्हणून शेवट झाला.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्सचा इतिहास वर्ग:ख्रिश्चन सेंट वर्ग:इ.स. १४१२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १४३१ मधील मृत्यू
महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ
महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि सांस्कृतिक मंडळाचि स्थापना १९ नोव्हेंबर १९६०ला झाली. 'मराठी भाषा, साहित्य, संस्कृती व कला या क्षेत्रांमध्ये महाराष्ट्रास लाभलेला थोर वारसा जतन आणि संवर्धन करण्यासाठी, मराठी भाषेत विविध विषयांवरील मूलभूत संशोधन व प्रकाशन यांना उत्तेजन देण्याच्या हेतूने महाराष्ट्र शासनाने ही संस्था उभारली. मंडळाचे पहिले अध्यक्ष तर्कतीर्थ लक्ष्मणशास्त्री जोशी होते.
महाराष्ट्र साहित्य आणि संस्कृती मंडळाने प्रकाशित केलेली पुस्तके
महाराष्ट्राची भाषा, संस्कृती, साहित्य आणि इतिहास तसेच विज्ञान, आधुनिक तंत्रज्ञान, समाजविद्या यांच्या कक्षेत येणाऱ्या विषयांवर मराठीमध्ये ग्रंथरचना करणे हे महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. आधुनिक महाराष्ट्राच्या वाङ्मयीन गरजा लक्षात घेऊन सुरुवातीपासूनच मंडळ मौलिक व बहुविध वाङ्मयीन निर्मितीसाठी कार्यरत आहे. ज्ञान आणि संस्कृतीच्या विकासासाठी साधन स्वरूप व आधुनिक विज्ञान व तंत्रज्ञान यातील अद्ययावत प्रगतीची माहिती देणारी, मूलभूत ज्ञान देणारी पुस्तके व अभिजात ग्रंथ वाचकांना उपलब्ध करून देण्यासाठी मंडळाच्या वतीने २०१५ सालापूर्वी प्रकाशित झालेली ४४४ पुस्तके ई-बुक स्वरूपात वाचकांना उपलब्ध करून दिली आहेत. मंडळाच्या [] या वेबसाइटवर ही पुस्तके उपलब्ध आहेत.
महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाच्या स्थापनेपासूनच्या अध्यक्षांची यादी क्रमानुसार अशी-(तर्कतीर्थ) लक्ष्मणशास्त्री जोशी, सुरेन्द्र बारलिंगे, यशवंत मनोहर, य. दि. फडके, विद्याधर गोखले, मधुकर आष्टीकर, द. मा. मिरासदार, सुरेश द्वादशीवार, रा. रं. बोराडे, रतनलाल सोनग्रा, मधु मंगेश कर्णिक, बाबा भांड
नेटवर पीडीएफ स्वरूपात उपलब्ध असलेली पुस्तकांची यादी
(अपूर्ण यादी)
अतिरौ विभाग
अतिरौ (कझाक: Атырау облысы) हा मध्य आशियातील कझाकस्तान देशाचा एक प्रांत आहे.
महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळ
अधिकृत संकेतस्थळ
https://msblc.maharashtra.gov.in/
वर्ग:महाराष्ट्र वर्ग:साहित्य वर्ग:१२ जानेवारी मंत्रालय कार्यशाळा वर्ग:महाराष्ट्र शासन
अतिरौ विभाग
बाह्य दुवे
वर्ग:कझाकस्तानचे प्रांत
कमलाप्रसाद अग्रवाल
कमलाप्रसाद अग्रवाल ( इ.स. १९०९) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९७१च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये आसाम राज्यातील तेझपूर) लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:तेझपूरचे खासदार वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म
ठ्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हे २५ स्पर्श व्यंजनांपैकी एक कठोर व्यंजन आहे. या वर्णात ‘ह्’ या वर्णाची छटा असल्याने याला 'महाप्राण' सुद्धा म्हणतात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:व्यंजने वर्ग:महाप्राण
फरुखाबाद लोकसभा मतदारसंघ
फरुखाबाद हा उत्तर प्रदेश राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
मराठी भाषा संरक्षण व विकास संस्था
मराठी भाषा संरक्षण समिती ही मराठी भाषा संरक्षण व विकास संस्था या नावाने ऑक्टोबर २००० मध्ये नोंदणीकृत झाली. शांताराम दातार हे ह्या संस्थेचे संस्थापक अध्यक्ष होते.
महाराष्ट्रात शासकीय, न्यायालयीन इ. सर्व व्यवहारांत मराठी भाषेचा पूर्णपणे वापर व्हावा, मराठी ही ज्ञानभाषा व्हावी हे संस्थेचे मुख्य उद्दिष्ट आहे. ठाणे जिल्हात कल्याण येथे संस्थेचे नोंदणीकृत कार्यालय आहे.
ह्या उद्देशाने विविध उपक्रमांद्वारे संस्था कार्य करत असते.
संदर्भसूची
वर्ग:महाराष्ट्रातील संस्था वर्ग:मराठी भाषा
अलवार जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील अलवार जिल्ह्याविषयी आहे. अलवार शहराच्या माहितीसाठी पहा - अलवार.''
अलवार हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
दुर्गभ्रमणगाथा
दुर्गभ्रमणगाथा हे गो. नी. दांडेकर यांनी मराठी भाषेत किल्ल्यांच्या संदर्भात लिहिलेले पुस्तक आहे.
अलवार जिल्हा
याचे प्रशासकीय केंद्र अलवार येथे आहे.
तालुके
वर्ग:अलवार जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
दुर्गभ्रमणगाथा
संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
मैनपुरी लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ
अखिल भारतीय श्री गुरुदेव सेवा मंडळ
मंडळाची संस्थापना राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांनी केली. मंडळाद्वारे देशभर राष्ट्रसंताच्या विचारांचा प्रसार केला जातो. सर्व शाखांत सामुदायिक प्रार्थना केली जाते. गुरुदेव सेवा मंडळातर्फे दरवर्षी लहान मुलांसाठी उन्हाळी शिबिर आयोजित करण्यात येते.ज्यामध्ये मुलांना संस्कार,आई-वडिलांची सेवा यासोबतच ध्यान,योगासन,मल्लखांब,लेझिम,गायन,तबला,खंजिरी,लाठी-काठी,वक्तृत्व,कराटे.,इत्यादी शिकविल्या जाते.मुलांना राष्ट्र भावनेशी जोडल्या जाते. तसेच गुरुदेव सेवा मंडळ रामधून सुद्धा काढते. त्याचसोबत ग्रामस्वच्छता अभियान राबविण्यात येते.
दत्तोपंत ठेंगडी
दत्तोपंत बापूराव ठेंगडी (जन्म : आर्वी (वर्धा), नोव्हेंबर १०, इ.स. १९२०; - पुणे,  ऑक्टोबर १४, इ.स. २००४) हे मराठी कामगार चळवळकर्ते, हिंदू तत्त्वचिंतक, राजकारणी होते. हे भारतीय मजदूर संघ, भारतीय किसान संघ, स्वदेशी जागरण मंच इत्यादी संस्थांचे संस्थापक होते. इ.स. १९६४-७६ या कालखंडात ते भारताच्या राज्यसभेचे सदस्यही होते.
दत्तोपंतांचा जन्म १० नोव्हेंबर १९२० रोजी, वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी येथे झाला. शिशुवस्थेपासूनच दत्तोपंत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघरूपी पाठशाळेचे विद्यार्थी होते. तेथूनच त्यांना देशभक्तीचे बाळकडू मिळाले. वयाच्या १५ व्या वर्षापासूनच त्यांनी समाजसेवेला प्रारंभ केला. आर्वी तालुका वानरसेनेचे दत्तोपंत १९३४ साली अध्यक्ष झाले. त्यांचे महाविद्यालयीन शिक्षण नागपुरात झाले. विशेष म्हणजे महाविद्यालयीन शिक्षण घेत असताना दत्तोपंत गोळवलकर गुरुजींच्या घरीच निवासाला होते. साहजिकच त्यांच्यावर गोळवलकरांच्या विचारांचा प्रभाव पडला.
इ.स. १९४२ पासूनच दत्तोपंत ठेंगडींनी स्वतःला संघकार्याला वाहून घेतले. आजीवन अविवाहित राहण्याचा निर्णयही त्यांनी घेतला. त्याच वर्षी ते केरळ प्रांताचे प्रांत प्रचारक झाले. कम्युनिस्टांचे सरकार आणि संघाचा कट्टर विरोध अशा वातावरणात जिवाची बाजी लावूनच संघाचा प्रचार आणि प्रसार करावा लागत असे. ते आव्हान दत्तोपंतांनी स्वीकारले. केरळ प्रांतात सर्वदूर संघाचे जाळे विणण्याचे काम त्या वेळी त्यांनी केले.
१९४८-४९ मध्ये दत्तोपंत बंगाल आणि आसाम प्रांताचे प्रांत प्रचारक होते, संघदृष्ट्या दोन्ही प्रांतांची स्थिती केरळसारखीच होती. तेथेही दत्तोपंतांनी खंबीरपणे पाय रोवले व संघकार्य उभे केले. दत्तोपंतांची कुशाग्र बुद्धी, प्रामाणिकपणा, कार्याविषयी एकनिष्ठता, दूरदृष्टी सर्वांनाच प्रभावित करीत असे. गोळवलकर गुरुजींनी त्यांच्यातील या गुणांची अचूक पारख केली. गुरुजींनी दत्तोपंतांना कामगार क्षेत्रात काम करण्याची सूचना केली.
कामगार क्षेत्र दत्तोपंतांकरिता नवखे होते. १९२० पासून कामगार क्षेत्रात कम्युनिस्टांचे वर्चस्व होते. कामगार क्षेत्र राजकारणी लोकांच्या हातचे बाहुले बनले होते. कम्युनिस्टांचे कामगार क्षेत्रातील वर्चस्व पचनी न पडल्यामुळे, काँग्रेसने १९४८ साली इंडियन नॅशनल ट्रेड युनियन काँग्रेस (इंटक)ची स्थापना केली. या संघटनेशी दत्तोपंतांनी जवळीक साधली. कामगारांच्या समस्यांचे जवळून अवलोकन केले. १९५०-५१ मध्ये दत्तोपंत वरील संघटनेचे मध्यप्रदेशचे संघटनमंत्री होते.
कामगार क्षेत्राचे आंतर-बाह्य स्वरूप बघितल्यानंतर, २३ जुलै १९५५ रोजी भोपाळ येथे दत्तोपंतांनी भारतीय मजदूर संघाची स्थापना केली आणि कामगार क्षेत्रात नव्या पर्वाचा प्रारंभ झाला. कामगारांत राष्ट्राभिमान जागविण्याचे कार्य करताना भारतीय मजदूर संघ राष्ट्रहित आणि उद्योगहिताला अधिक प्राधान्य देईल, आणि कामगारांचे ज्वलंत प्रश्‍न हाताळताना आवश्यकतेनुसार समविचारी राजकीय पक्षाचा सहयोग घेईल, असे दत्तोपंतांनी पाहिले. भा.म. संघाचा सदस्य, कार्यकर्ता, पदाधिकारी कुठल्याही राजकीय पक्षाचा सदस्य, पदाधिकारी होणार नाही. तो कुठलीही निवडणूक लढविणार नाही. मात्र, समविचारी राजकीय पक्षाशी संबंधच ठेवू नये, असे दत्तोपंतांनी कुठेही म्हटल्याचे स्मरणात नाही. वरील पथ्ये पाळीत समविचारी राजकीय पक्षाशी मधुर संबंध प्रस्थापित केले जाऊ शकतात, अशी त्यांची धारणा होती.
सरकारशी संबंध कसे असावेत, याबाबत दत्तोपंतांचे विचार अधिक स्पष्ट होते. ते म्हणायचे- ''केंद्रात अथवा राज्यात कुठल्याही पक्षाचे सरकार असू देत, ज्या प्रमाणात सरकारकडून सकारात्मक प्रतिसाद मिळेल त्याच प्रमाणात भा. म. संघ प्रतिसाद देईल. हा भा.म. संघाचा धोरणात्मक निर्णय समजावा.'' राजकीय उद्दिष्टे साध्य करून घेण्यासाठी कामगार आणि समस्त जनतेला वेठीस धरून संप करणे दत्तोपंतांना मान्य नव्हते. दत्तोपंतांनी तत्त्वाशी कधीच तडजोड केली नाही. सामाजिक आणि कामगार क्षेत्रात बहुमोल कार्य केल्याबद्दल भारत सरकारने दत्तोपंतांना 'पद्मभूषण' ही उपाधी देण्याची घोषणा केली. परंतु, दत्तोपंतांची तत्त्वे इथेही आडवी आलीत. हा सन्मान विनम्रपणे नाकारताना राष्ट्रपतींना लिहिलेल्या पत्रात दत्तोपंत म्हणतात- ''जोपर्यंत राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे आद्य सरसंघचालक डॉ. हेडगेवार आणि द्वितीय सरसंघचालक गोळवलकर गुरुजी यांना 'भारतरत्‍न' उपाधी देऊन सम्मानित केले जात नाही, तोपर्यंत आपण दिलेली उपाधी मला स्वीकारता येणार नाही.'' दत्तोपंतांची ती इच्छा अजूनही पूर्णत्वाला गेली नाही.
दत्तोपंतांचे कार्य मजदूर क्षेत्रापुरते मर्यादित राहिले नाही. त्यांनी कृषी क्षेत्रातही उडी घेतली. भारत कृषिप्रधान देश असूनही कृषीकडे दुर्लक्ष केले जात आहे, हे लक्षात आल्यावर दत्तोपंतांनी १९७९ साली भारतीय किसान संघाची स्थापना केली. तत्कालीन पंतप्रधान नरसिंह राव यांनी डंकेल प्रस्तावावर स्वाक्षऱ्या केल्यानंतर, ग्राम आधारित अर्थव्यवस्थेच्या पूर्ततेसाठी आणि स्वदेशीचा पुरस्कार करण्यासाठी १९९१ साली दत्तोपंतांनी स्वदेशी जागरण मंचाची स्थापना केली. ग्राहकांची पिळवणूक होऊ नये म्हणून अखिल भारतीय ग्राहक पंचायतीची स्थापना करण्यात दत्तोपंतांचे बहुमोल सहकार्य लाभले. प्रांतभेद, जातिभेद, भाषा आदी भेदांमुळे आपला देश आतल्या आत पोखरला जात आहे. या परिस्थितीवर मात करण्यासाठी दत्तोपंतांनी १९८५ साली सामाजिक समरसता मंच आणि १९९२ साली सर्व पंथ समादर मंचाची स्थापना केली. दत्तोपंतांनी आशिया, युरोप आणि आफ्रिकेतील अनेक देशांचा प्रवास केला. आंतरराष्ट्रीय श्रम संघटन, जिनीव्हा येथे भारतीय कामगारांचे नेतृत्व केले. १९९३ साली स्वामी विवेकानंद दिग्विजय दिनानिमित्त शिकागो येथे दत्तोपंतांचे प्रभावी भाषण झाले. दत्तोपंत १९६४ ते १९७६ या कार्यकाळात खासदार होते. ससंदेत त्यांनी केलेली विविध विषयांवरील वक्तव्ये आजही प्रेरणा देतात. दत्तोपंतांनी इंग्रजी, हिंदी व मराठीमध्ये जवळपास १०४ पुस्तके लिहिली. त्यांचे 'थर्ड वे' आणि 'कार्यकर्ता' ही पुस्तके अजरामर झालीत. साधी राहणी, उच्च विचारसरणी, अभ्यासू वृत्ती, स्पष्ट विचार आदी गुणांमुळे दत्तोपंत आजही सर्वांच्या स्मरणात आहेत. विविध पुस्तकांच्या माध्यमातून त्यांनी जे विचारधन दिले, ते भारतीय मजदूर संघासाठी आजही मार्गदर्शक आहे. दत्तोपंतांनी आपल्या हयातीतच धोरणात्मक निर्णय घेतला होता की, व्यक्तीचा कधीही जयजयकार न होता केवळ भारतमातेचा होईल. व्यक्तिपूजा दत्तोपंतांना मान्य नव्हती. कथनी आणि करनीमध्ये दत्तोपंतांनी कधीच फरक केला नाही.
दत्तोपंत ठेंगडी यांनी लिहिलेली पुस्तके
वर्ग:भारतीय कामगार चळवळकर्ते वर्ग:मराठी कामगार चळवळकर्ते वर्ग:राज्यसभा सदस्य वर्ग:राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू
मायामी
वर्ग:फ्लोरिडामधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील शहरे वर्ग:मायामी-डेड काउंटी (फ्लोरिडा)
दाग
दाग हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
तोशिकी कैफू
तोशिकी कैफू (1931-2022) हे १९८९ ते १९९१ दरम्यान जपानचे पंतप्रधान होते.
वर्ग:जपानचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
त्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हे २५ स्पर्श व्यंजनांपैकी एक कठोर व्यंजन आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:व्यंजने वर्ग:अल्पप्राण
कुकुचकू
कुकुचकू ही स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनीवरील एक मालिका होती. याचे ८४ भाग प्रसारित झाले.
वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
साजन प्रकाश
साजन प्रकाश हा एक भारतीय जलतरणपटू आहे. याने २०१६ उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व केले.
वर्ग:भारतीय जलतरणपटू
अल्माटी विभाग
अल्माटी (कझाक: Алматы облысы) हा मध्य आशियातील कझाकस्तान देशाचा एक प्रांत आहे. अल्माटी ह्याच नावाचे मोठे शहर ह्य प्रांताच्या अंतर्गत असले तरी ते राजकीय दृष्ट्या अल्माटी प्रांताचा भाग नसून एक स्वायत्त शहर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:कझाकस्तानचे प्रांत
दुर्गकथा
दुर्गकथा हे निनाद बेडेकर यांनी मराठी भाषेत किल्ल्यांच्या संदर्भात लिहिलेले पुस्तक आहे. वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
पारध
पारध हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
काकडीआंबा
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४५ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६७ मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:अक्कलकुवा तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
जलेसर लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
थ्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हे २५ स्पर्श व्यंजनांपैकी एक कठोर व्यंजन आहे. या वर्णात ‘ह्’ या वर्णाची छटा असल्याने याला 'महाप्राण' सुद्धा म्हणतात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:व्यंजने वर्ग:महाप्राण
जॉर्जियन लारी
लारी हे जॉर्जियाचे अधिकृत चलन आहे.
दुर्गवैभव
दुर्गवैभव निनाद बेडेकर यांनी मुख्यत: डोंगरी किल्ल्यांच्या संदर्भात मराठी भाषेत लिहिलेले हे पुस्तक आहे. वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
साहित्य संवाद संमेलन
भारतातील राष्ट्रीय स्तरावरच्या प्रामुख्याने अनुवादित साहित्याला प्रोत्साहन मिळावे म्हणून, साने गुरुजी यांच्या स्मरणार्थ हे संमेलन होते. २०१२ सालच्या नोव्हेंबर महिन्यात २४-२५ तारखांना महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्यातील माणगाव येथे हे ६वे आंतरभारती साहित्य संवाद संमेलन होत आहे.
यापूर्वीची साहित्य संवाद संमेलने
पहा : साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
पूर्व कझाकस्तान
पूर्व कझाकस्तान (कझाक: Шығыс Қазақстан облысы) हा मध्य आशियातील कझाकस्तान देशाचा एक प्रांत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:कझाकस्तानचे प्रांत
दायगव्हाण
दायगव्हाण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
एटा लोकसभा मतदारसंघ
इटाह हा उत्तर प्रदेश राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ
बिकानेर जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील बिकानेर जिल्ह्याविषयी आहे. बिकानेर शहराच्या माहितीसाठी पहा - बिकानेर.''
बिकानेर हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र बिकानेर येथे आहे.
इतिहास दुर्गांचा
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
बलुतं (पुस्तक)
बलुतं (१९७८) हे दया पवार (दगडू मारुती पवार) यांचे आत्मकथन आहे. या कलाकृतीचे महत्त्व म्हणजे ते मराठी भाषेतील पहिले प्रकाशित दलित आत्मचरित्र आहे. या आत्मकथनाच्या माध्यमातून भारतीय समाजातील तळागाळातील दुर्लक्षित घटकाच्या अस्तित्वाची जाणीव होते. अशा प्रकारच्या आत्मकथनांतून सामाजिक इतिहासाचे वास्तव दर्शन होण्यास मदत होते. पु. ल. देशपांडेंनी म्हटल्याप्रमाणे स्वतःच्याच विश्वात मग्न असणाऱ्यांसाठी हे आत्मकथन म्हणजे एकप्रकारचा आरसाच आहे. फार काळापासुन भारतीय समाज हा जात, वर्ग व लिंगभेदाने बरबटलेला असून त्यात भांडवलशाहिने जणू भरच टाकलीय; अशा काळात मुंबईसारख्या शहरांमध्ये राहणं सामान्य माणसासाठी अगदी दुरापास्त होऊन बसले आहे. ह्या सगळ्या खटाटोपींध्ये आपलं अस्तित्व टिकविण्यासाठी कोणकोणत्या दिव्यांचा सामना करावा लागतो याचं यथार्थ चित्रण बलुतंमधून बघायला मिळतं. बलुतं हे आत्मचरित्र दया पवार  याचे आहे. हे मराठी साहित्यातील पहिले आत्मचरित्र  आहे. दलित समाजातील हळूहळू  होणारे बदल तसेच मुंबई शहर बद्दलची माहिती देखील आलेली आहे.
त्याचबरोबर मराठी भाषेच्या दडलेल्या प्रकाराची जाणीवसुद्धा बलुतं मधुन होते.
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७) वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची वर्ग:दया पवार यांचे साहित्य
प्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हे २५ स्पर्श व्यंजनांपैकी एक कठोर व्यंजन आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:व्यंजने वर्ग:अल्पप्राण
धुंदळवाडी
धुंदळवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
डहाणू बस स्थानकापासून जव्हार मार्गाने गेल्यावर पुढे 'भुपेंद्र कलेक्शन'आणि आंबेसरीनाका बसथांब्यानंतर हे गाव लागते. डहाणू बस स्थानकापासून हे गाव २४ किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
सूक्ष्मजीवशास्त्र
सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास करणाऱ्या विद्याशाखेस सूक्ष्मजीवशास्त्र /मायक्रोबायोलॉजी असे म्हणतात.सूक्ष्मजीवांमध्ये असे जीव असतात जे नग्न डोळ्यांनी पाहण्यास फारच लहान असतात आणि त्यात जिवाणू, बुरशी आणि व्हायरससारख्या गोष्टींचा समावेश होतो.सूक्ष्मजीवशास्त्रात सूक्ष्मदर्शक, जननशास्त्र आणि संवर्धन सारख्या साधनांचा वापर करून अभ्यासाचा अभ्यास करतात. शास्त्रज्ञांनी सूक्ष्म पेशी वाढविण्यासाठी परवानगी दिली आहे जी अन्यथा खूप लहान आहेत.आनुवंशिकता आणि आण्विक जीवशास्त्र हे शास्त्रज्ञांना सूक्ष्म जीवाणूंच्या आणि त्यांच्या निवासस्थांमधील उत्क्रांती संबंधांबद्दल समजण्यास मदत करतात.
सूक्ष्मजीवशास्त्रीय
सूक्ष्मजीवांच्या सूक्ष्म आणि सूक्ष्म पेशींच्या तपशीलांचा अभ्यास
धुंदळवाडी
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस डहाणू बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा डहाणूवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
व्याहाळी,रामपूर,रायपूर,मोडगाव, हाळापाडा,पारडी, ब्राह्मणवाडी, बहारे, घाडणे, जिनगाव, गांगणगाव ही जवळपासची गावे आहेत.धुंदळवाडी ग्रामपंचायतीमध्ये धुंदळवाडी आणि पारडी ही गावे येतात.
सूक्ष्मजीवशास्त्र
मायक्रोबिअल आनुवांशिक
-सेल्युलर मायक्रोबायॉलॉजी: एक शिस्त ब्रीजींग मायक्रोबायोलॉजी आणि सेल बायोलॉजी -उत्क्रांतिसूर्य सूक्ष्मजीव: सूक्ष्मजीवांच्या उत्क्रांतीचा अभ्यास. -सूक्ष्मजीव वर्गीकरण: सूक्ष्मजीव नामांकन आणि वर्गीकरण -सूक्ष्मजीव पद्धतशीर: सूक्ष्मजीवच्या विविधता आणि अनुवांशिक संबंधांचा अभ्यास. -जनरेशन सूक्ष्मजीवशास्त्र: त्या सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास ज्याचे त्यांच्या पालकांसारखे समान वर्ण आहेत. -सिस्टम मायक्रोबायोलॉजी: एक शिस्त ब्रिजिंग सिस्टम बायोलॉजी आणि मायक्रोबायोलॉजी. -आण्विक सूक्ष्मजीवशास्त्र: सूक्ष्मजीवांमध्ये शारीरिक प्रक्रियेच्या आण्विक तत्त्वांचा अभ्यास.
धुंदळवाडी
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
१.वैद्यकीय मायक्रोबायोलॉजी रोगकारक सूक्ष्मजनांचा अभ्यास आणि मानवी आजारांमधील सूक्ष्मजनांची भूमिका. सूक्ष्मजीव रोगकारक आणि रोगपरिस्थितिविज्ञान यांचा अभ्यास आणि त्यांचे रोगशास्त्र आणि इम्यूनॉलॉजीच्या अभ्यासाशी संबंधित आहे. मायक्रोबायोलॉजीचे हे क्षेत्र मानव मायक्रोबायोटा, कर्करोग आणि ट्यूमर मायक्रोएनेरमेंटचा अभ्यास देखील व्यापतो.
धुंदळवाडी
संदर्भ
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
२.फार्मास्युटिकल मायक्रोबायोलॉजी: सूक्ष्मजीव अभ्यासामध्ये जे प्रतिजैविक, एन्झाईम्स, जीवनसत्त्वं, लस आणि इतर फार्मास्युटिकल उत्पादनांच्या उत्पादनाशी संबंधित आहेत आणि त्यामुळे फार्मास्युटिकल दूषित आणि खराब होणे
धुंदळवाडी
संदर्भ
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
४.सूक्ष्मजीव जैवतंत्रज्ञान: उपयुक्त उत्पादने निर्माण करण्यासाठी अनुवांशिक आणि आण्विक स्तरावर सूक्ष्मजीवांच्या हाताळणी.
धुंदळवाडी
संदर्भ
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
५.फूड मायक्रोबायोलॉजी: सूक्ष्मजीवांचा आहार आणि अन्नधान्याच्या आजारांमुळे होणारे दुष्परिणाम. अन्न निर्मितीसाठी सूक्ष्मजीव वापरणे, उदाहरणार्थ आंबायला ठेवणे.
धुंदळवाडी
संदर्भ
६. https://palghar.gov.in/
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
६.शेती सूक्ष्मजीवशास्त्र: शेतीसंबंधी सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास. वनस्पती सूक्ष्मजीवशास्त्र आणि वनस्पती विकृति: सूक्ष्मजीव आणि वनस्पती रोगजनकांच्या दरम्यान परस्पर संबंधांचा अभ्यास.
७.माती मायक्रोबायोलॉजी: मातीमध्ये आढळणाऱ्या सूक्ष्मजीवांचा अभ्यास.
धुंदळवाडी
संदर्भ
७. https://palghar.gov.in/tourism/
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
८.पशुवैद्यकीय मायक्रोबायॉलॉजी: पशुवैद्यकीय औषध किंवा पशु वर्गीकरणातील सूक्ष्म जीवाणूंच्या अभ्यासाचा अभ्यास.
९.पर्यावरण सूक्ष्मजीवशास्त्र: नैसर्गिक वातावरणात सूक्ष्मजीवांच्या कार्यशीलतेच्या आणि विविध रोगाणूंच्या अभ्यासाचा अभ्यास. यामध्ये मुख्यत्वे जीवाणु अधिवासांचा समावेश आहे.
धुंदळवाडी
संदर्भ
वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
सूक्ष्मजीवशास्त्र
अप्लाईड मायक्रोबायोलॉजी
१०.वॉटर मायक्रोबायोलॉजी / जॅक्झिक मायक्रोबायोलॉजी: पाण्यात आढळणाऱ्या सुक्ष्म्जीवांचा अभ्यास.
११.एरोमायक्रोबायोलॉजी / वायू मायक्रोबायोलॉजी: वायुजन्य सूक्ष्मजीव अभ्यास.
जैवतंत्रज्ञान
जैवतंत्रज्ञान म्हणजे जीवशास्त्र आणि उत्पादने तयार करण्यासाठी किंवा उत्पादनांसाठी "जीवशास्त्रीय यंत्रणा, जिवंत जीव, किंवा डेरिव्हेटिव्ह वापरणारे कोणतेही तांत्रिक उपयोग, विशिष्ट उत्पादनासाठी उत्पादने किंवा प्रक्रिया करणे किंवा त्यात फेरबदल करणे". (जैविक विविधता वरील अभिसरण, टूल्स आणि ॲप्लिकेशन्सवर अवलंबून आहे आणि यामध्ये बायोएन्जिनिअरिंग, बायोमेडिकल इंजिनीअरिंग, बायोमेन्मेंटिंग, आण्विक अभियांत्रिकी इत्यादीच्या संबंधित ओव्हरलॅप होतात.)
अग्निहोत्र (मालिका)
अग्निहोत्र ही स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनीची एक मालिका होती जी २७ नोव्हेंबर २००८ रोजी पहिल्यांदा प्रसारित झाली. ही मालिका अग्निहोत्री कुटुंबाविषयी आहे ज्यांना पुरोगामी काळापासून अग्निहोत्र पेटवत ठेवायची परंपरा आहे.
सूक्ष्मजीवशास्त्र
संदर्भ
वर्ग:विज्ञानविषयक विद्याशाखा
अग्निहोत्र (मालिका)
कलाकार
वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
बारमेर जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील बारमेर जिल्ह्याविषयी आहे. बारमेर शहराच्या माहितीसाठी पहा - बारमेर.''
बारमेर हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र बारमेर येथे आहे.
तालुके
वर्ग:बारमेर जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
इराण राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
इराण फुटबॉल संघ (फारसी: تیم ملی فوتبال ایران‎) हा इराण देशाचा राष्ट्रीय फुटबॉल संघ आहे. इराण आजवर ४ फिफा विश्वचषक व १२ ए.एफ.सी. आशिया चषक स्पर्धांमध्ये खेळला आहे.
२०१४ मधील फिफा क्रमवारीनुसार इराण हा आशिया खंडामधील सर्वोत्तम राष्ट्रीय फुटबॉल संघ आहे.
बाह्य दुवे
फु वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
२०१२ विंबल्डन ओपन - महिला एकेरी
गुणांकन
<li>🇷🇺 '''मारिया किरिलेंको <li>🇷🇸 येलेना यांकोविच ''(पहिली फेरी) <li>🇨🇿 लुसी सफारोवा ''(पहिली फेरी) <li>🇷🇺 नादिया पेत्रोव्हा ''(तिसरी फेरी) <li>🇮🇹 रॉबेर्ता व्हिंची '' (चौथी फेरी) <li>🇩🇪 जुलिया गोर्जेस ''(तिसरी फेरी) <li>🇨🇿 पेत्रा चेत्कोव्स्का ''(दुसरी फेरी) <li>🇮🇹 फ्रांसेस्का श्याव्होने ''(चौथी फेरी) <li>🇨🇳 झ्हेंग जी ''(तिसरी फेरी) <li>🇪🇸 आना इसाबेल मेदिना गारिगेस ''(दुसरी फेरी) <li>🇸🇰 दानियेला हंटुचोवा ''(पहिली फेरी) <li>🇺🇸 क्रिस्टिना मॅकहेल ''(तिसरी फेरी) <li>🇷🇴 मॉनिका निकुलेस्कु ''(पहिली फेरी) <li>🇨🇳 पेंग श्वाई ''(चौथी फेरी) <li>🇷🇺 अनास्तासिया पाव्ल्युचेंकोवा ''(दुसरी फेरी) <li>🇷🇺 स्वेतलाना कुझ्नेत्सोवा ''(पहिली फेरी)
महाराष्ट्रातील दुर्ग (पुस्तक)
महाराष्ट्रातील दुर्ग (पुस्तक) : निनाद बेडेकर यांनी मराठी भाषेत डोंगरी किल्ल्यांविषयी लिहिलेले हे पुस्तक आहे. वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
युकातान द्वीपकल्प
युकातान द्वीपकल्प हा मेक्सिको देशाच्या आग्नेय भागातील एक द्वीपकल्प आहे. हा भूभाग मेक्सिकोच्या आखाताला कॅरिबियन समुद्रापासून अलग करतो. ह्या द्वीपकल्पावर मेक्सिकोची युकातान, कांपेचे व किंताना रो ही राज्ये तसेच बेलिझ व ग्वातेमाला देशांचा काही भाग स्थित आहे.
अर्वाचीन काळात माया संस्कृतीचा मुख्य प्रदेश असणाऱ्या युकातान द्वीपकल्पावर ह्या साम्राज्याच्या चिचेन इत्सा व इतर अनेक खुणा आढळतात.
वर्ग:मेक्सिकोचा भूगोल वर्ग:द्वीपकल्प
कारागंडी विभाग
कारागंडी (कझाक: Қарағанды облысы) हा मध्य आशियातील कझाकस्तान देशाचा एक प्रांत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:कझाकस्तानचे प्रांत
दलालपूर
दलालपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
बांसवाडा जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील बांसवाडा जिल्ह्याविषयी आहे. बांसवाडा शहराच्या माहितीसाठी पहा - बांसवाडा.''
बांसवाडा हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र बांसवाडा येथे आहे.
चारचौघी (मालिका)
कलाकार
वर्ग:स्टार प्रवाह दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
बांसवाडा जिल्हा
तालुके
वर्ग:बांसवाडा जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
फिरोझाबाद लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ
डखाउची छळछावणी
डखाउची छळछावणी म्युनिकच्या डखाऊ उपनगरात नाझी राजवटीच्या काळातील छळछावणी होती. अजूनही येथे तत्कालीन छळछावणीचे अवशेष जतन केले आहेत व छळछावणीत हौताम्य पत्करलेल्यांचे स्मारक आहे. या ठिकाणी शेकडो ज्यू, युद्धबंदी, पकडलेले हेर, राजकिय विरोधक यांना बंदी करून ठेवण्यात आले होते. त्यांचा मुख्य उपयोग युद्धकालात सामग्री बनवायला लागणारे कामगार म्हणून केला गेला. जे काम करण्यास सक्षम होते अश्यांनाच जिवंत ठेवले जाई. इतर लोकांना विविध प्रकारे ठार मारले जाई. विषारी वायूंच्या चेंबरमध्ये कोंडून ठार मारण्याची जागा अवशेषात जतन केली आहे.
वर्ग:म्युनिक वर्ग:होलोकॉस्ट
पारडी (पुसद)
पारडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
खाशाबा जाधव
खाशाबा दादासाहेब जाधव (१५ जानेवारी १९२६ - १४ ऑगस्ट १९८४) हे एक भारतीय फ्रीस्टाइल कुस्तीपटू होते. हेलसिंकी येथील १९५२ मधील उन्हाळी ऑलिंपिक मध्ये कांस्यपदक जिंकण्यासाठी ते प्रसिद्ध आहेत. ऑलिम्पिक मध्ये वैयक्तिक पदक जिंकणारे ते स्वतंत्र भारतातील पहिले खेळाडू होते. इ.स. १९०० मध्ये, वसाहतकाळात भारतासाठी ॲथलेटिक्समध्ये दोन रौप्य पदके जिंकणाऱ्या नॉर्मन प्रिचर्ड यांच्यानंतर खाशाबा जाधव हे स्वतंत्र भारतातील पहिले वैयक्तिक खेळाडू होते, ज्यांनी ऑलिम्पिकमध्ये पदक जिंकले होते. खाशाबा यांच्या आधीच्या वर्षांमध्ये भारत फक्त फील्ड हॉकी या सांघिक खेळा त सुवर्णपदक जिंकत असे.
खाशाबा हे एकमेव भारतीय ऑलिम्पिक पदक विजेते आहेत, ज्यांना पद्म पुरस्कार मिळाला नाही. खाशाबा पायाने अत्यंत चपळ होते, ज्यामुळे ते त्यांच्या काळातील इतर पैलवानांपेक्षा वेगळे होते. इंग्लिश प्रशिक्षक रीस गार्डनर यांनी त्यांच्यामध्ये हे वैशिष्ट्य पाहिले आणि १९४८ च्या ऑलिम्पिक खेळांपूर्वी त्यांना प्रशिक्षण दिले.
खाशाबा जाधवांनी इ.स. १९४८ सालातील लंडन उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये फ्लायवेट वजनगटातील कुस्तीत सहावा क्रमांक मिळवला. इ.स. १९५२ सालातील हेलसिंकी उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये ५२ किलोग्रॅम वजनगटात फ्रीस्टाइल प्रकारांतर्गत कांस्यपदक जिंकले.
२००० मध्ये, भारत सरकार ने खाशाबा यांना कुस्तीमधील त्यांच्या योगदानाबद्दल मरणोत्तर अर्जुन पुरस्कारा ने सन्मानित केले. २०१० च्या दिल्ली कॉमनवेल्थ गेम्स साठी नव्याने बांधलेल्या कुस्ती स्थळाला त्यांच्या कामगिरीचा सन्मान म्हणून त्यांचे नाव देण्यात आले. १५ जानेवारी २०२३ रोजी, गूगल ने खाशाबा जाधव यांना त्यांच्या ९७ व्या जयंतीनिमित्त गूगल डूडल द्वारे सन्मानित केले.
बालपण
खाशाबा हा ख्यातनाम पैलवान दादासाहेब जाधव यांचा हा सर्वात लहान म्हणजे ५ क्रमांकाचा मुलगा होता. याने ८ वर्षाचा असताना त्या भागात प्रसिद्ध असणाऱ्या चॅम्पियनला २ मिनिटांत लोळवले होते. त्याने सन १९४०-१९४७ दरम्यान कराड येथील टिळक हायस्कूलमधून आपले शिक्षण पूर्ण करून उर्वरित जीवन कुस्तीकडेच वळविले आणि त्या खेळातच मन रमविले.लहानपणीपासून त्यांना कुस्तीचे वेड होते.
कुस्ती
त्याचे वडील कुस्ती खेळाचे वस्ताद होते. ते त्याला त्याचे वयाचे ५ व्या वर्षापासून मार्गदर्शन करीत होते. महाविद्यालयात त्याला बाबुराव बाळवडे आणि बेलपुरी गुरुजी मार्गदर्शन करीत होते. शिक्षणात चांगली ग्रेड मिळवण्यासाठी त्याची कुस्ती त्याला कधीही आडवी आली नाही. खाशाबाने भारताच्या स्वातंत्र्य संग्रामात भाग घेतला होता. त्याने ऑलिंपिक वेळी स्वातंत्र्याचा तिरंगी झेंडा फडकविण्याचाही निश्चय केला होता.
सन १९४८ मध्ये जेव्हा लंडन ऑलिंपिकसाठी फ्लायवेट गटासाठी खाशाबांची निवड झाली तेव्हा ते ६ व्या क्रमांकावर हाते. या क्रमांकापर्यंत पोहचणारे भारत देशातील ते एकमेव खेळाडू होते. त्यावेळी गादीवरील कुस्ती प्रकार आणि आंतरराष्ट्रीय कुस्ती नियमावलीशी हा त्यांचा ६ वा क्रमांक पुढे घेऊन जाणारा ठरला नाही. पुढील सन १९५२ सालच्या हेलसिंकी येथे होणाऱ्या ऑलिंपिकसाठी जरी ते बाॅटमवेट गटात (५७ किलो) गेले तरी त्यांनी जोरदार तयारी केली.
ऑलिंपिक कार्यकारी मंडळातील सुंदोपसुंदीमुळे पुढील १९५२ च्या ऑलिंपिकसाठी तुमची निवड होऊ शकत नाही असे त्याना सांगण्यात आले. त्यांचे म्हणण्यानुसार मद्रास येथे राष्ट्रीय निवड प्रक्रियेत त्यांना मुद्दाम एक मार्क कमी दिला आणि त्यामुळे ऑलिंपिकसाठी निवड झाली नाही. या वेळी ते शांत बसले नाहीत तर याचा खुलासा घेणेसाठी त्यांनी पतियाळाचे महाराजे यांचेकडे न्याय मिळण्यासाठी विनंती केली. पतियाळाच्या महाराजांना खेळाची आवड होती. त्यांनी खाशाबांचा मुद्दा उचलून धरला आणि त्याच्या विरोधी कुस्तीगीराशी त्यांनी पुन्हा त्याची ट्रायल घेतली. या कुस्तीत खाशाबांनी त्या कुस्तीगीराला चितपट केले आणि त्यांची ऑलिंपिकसाठी निवड झाली. हेलसिंकीला जायचे म्हणजे पैसे हवेत ! कुटुंबाची पळापळ सुरू झाली. गावात लोकवर्गणी जमा झाली. खाशाबा कोल्हापूरचे राजाराम महाविद्यालयात शिकत होता. त्या महाविद्यालयाचे प्राचार्य बॅरिष्टर बाळासाहेब खर्डेकर यांनी आपला विद्यार्थी ऑलिंपिकला जातोय या आनंदाने स्वतःचे घर कोल्हापूर येथील मराठा बँकेकडे गहाण ठेवून त्याला रु.७०००/- दिले. त्यावेळचे मुंबई राज्याचे मुख्यमंत्री मोरारजी देसाई यांचेकडे निधीसाठी गळ घातली पण त्यांनी फक्त रु.४०००/- दिले.
गादीवरील कुस्तीत पाय घसरतात. खेळताना दोन चुका झाल्या, त्यामुळे गोल्ड मेडल हुकले ते जपानच्या ईशी शोबची याने जिंकले. त्या गटात विविध देशांचे २४ स्पर्धक होते. त्यांनी सेमी फायनलपर्यंतच्या मेक्सिको, जर्मनी, कॅनडा यांच्या बरोबरच्या कुस्त्या जिंकल्या. शेवटी खाशाबांना ब्रॉंझ पदकावर समाधान मानावे लागले, पण तेच वैयक्तिक पातळीवरील स्वतंत्र भारत देशाला मिळालेले पहिले ऑलिंपिक पदक ठरले.
कराड तालुक्यातील गोळेश्वरर हे लहानसे गाव. कराड रेल्वे स्थानकावर आगमन होणाऱ्या खाशाबाचे स्वागतासाठी त्या परिसरातील सजविलेल्या १५१ बैलगाड्या, हजारो लोक, ढोल तासे, लेझीम पताका, फटाके, घेऊन हजर होते. गाव ते महादेव मंदिर परिसर पूर्ण व्यापला होता. हे अंतर पायी चालावयाचे झाले तरी १५ मिनिटांचे आहे पण हेच अंतर पार करण्यासाठी विनातक्रार सात तास लागले. हा प्रकार मी पूर्वीही आणि त्यानंतरही कधी पाहिला नाही असे खाशाबांचे बंधू संपतराव जाधव म्हणाले. एका कोपऱ्यात कुठेतरी लपलेले हे गोळेश्वर गाव भारताचे नकाशावर ठळकपणे दिसू लागले. भारत देशाला ऑलिंपिकमध्ये पदक मिळवून देणाऱ्या या गोळेश्वर गावाची जगभर प्रसिद्धी झाली.
भारताचे हॉकी टीमनेही गोल्ड मेडल पटकावले होते पण खाशाबाचे विशेष कौतुक झाले. कोल्हापूर मधील सर्व तालीम आखाड्यानी तसेच महाविद्यालयांनी भरभरून कौतुक केले. खाशाबाने कोल्हापूरमध्ये स्वतः कुस्ती फडाचे आयोजन केले. त्यात स्वतःही भाग घेतला आणि अनेक कुस्त्या जिंकल्या. त्यात जी कमाई झाली ती त्याचेवर स्वतःचे घर गहाण ठेवून मदत करणारे आणि वरदहस्त ठेवणारे महाविद्यालयाचे प्राचार्य यांना न विसरता त्या मिळकतीतून त्यांचे घर त्यांना परत मिळण्यासाठी पैसे दिले.
सन १९५५मध्ये खाशाबा जाधव हे महाराष्ट्र पोलीस दलात ते सब-इन्स्पेक्टर या हुद्दयावर भरती झाले. तेथे आंतरविभागीय कुस्ती स्पर्धेत त्यांनी अनेक कुस्त्या जिंकल्या. त्याचवेळी ते राष्ट्रीय स्तरावर स्पोर्ट्‌स मार्गदर्शक म्हणून काम करू लागले. हे करत असतानाच त्यांनी पोलीस खात्यात २७ वर्षे नोकरी केली आणि असिस्टंट पोलीस कमिशनर या हुद्द्यावरून निवृत्त झाले. पेन्शनसाठी त्यांना खूप झगडावे लागले. बरीच वर्षे स्पोर्ट्‌स फेडरेशनने देखील त्यांचेकडे दुर्लक्ष केले त्यामुळे त्यांचे उरलेले जीवन गरिबीत गेले. खाशाबा जाधव यांचा सन १९८४ मध्ये एका रोड अपघातात दुर्दैवी अंत झाला.
देशाने केलेला आदर
सन २०१० मध्ये आदरयुक्त भावनेने दिल्ली येथील इंदिरा गांधी कॉम्प्लेक्समधील कुस्ती विभागाला त्यांचे नाव दिले. सन २००१ मध्ये त्यांना अतिशय प्रसिद्ध असा अर्जुन ॲवाॅर्ड दिला.
साहित्य
नॅशनल बुक ट्रस्टचे संजय सुधाणे यांनी त्यांचेवर 'ऑलिंपिक वीर के.डी.जाधव' हे पुस्तक लिहिले.
चित्रपट
आंतरराष्ट्रीय कुस्तीगीर आणि आत्ताचे चित्रपट दिग्दर्शक संग्राम सिंग हे खाशाबा जाधव यांच्या रंजीत जाधव या मुलाच्या स्मरणातील गोष्टीतून चित्रपट बनविण्याच्या तयारीत आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी कुस्तीगीर वर्ग:ऑलिंपिकमधील भारतीय कांस्यपदक विजेते वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
मीरा कुमार
मीरा कुमार ( मार्च ३१,इ.स. १९४५) या भारत देशातील राजकारणी आहेत.जून इ.स. २००९ पासून त्या १५ व्या लोकसभेच्या अध्यक्षा आहेत आणि लोकसभेच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा व्हायचा मान त्यांना मिळाला आहे.सर्वप्रथम त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवार म्हणून इ.स. १९८५ मध्ये पोटनिवडणुकीतून उत्तर प्रदेश राज्यातील बिजनोर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या.त्यानंतर भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवार म्हणून त्या इ.स. १९९६ आणि इ.स. १९९८च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये दिल्ली राज्यातील करोल बाग लोकसभा मतदारसंघातून तर इ.स. २००४ आणि इ.स. २००९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये बिहार राज्यातील सासाराम लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या.
फ्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हे २५ स्पर्श व्यंजनांपैकी एक कठोर व्यंजन आहे. या वर्णात ‘ह्’ या वर्णाची छटा असल्याने याला 'महाप्राण' सुद्धा म्हणतात.
मीरा कुमार
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:बिजनोरचे खासदार वर्ग:करोल बागचे खासदार वर्ग:सासारामचे खासदार वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:लोकसभेचे अध्यक्ष वर्ग:दलित महिला वर्ग:दलित राजकारणी वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुभाष भेंडे
सुभाष भेंडे (ऑक्टोबर १४, इ.स. १९३६; बोरी, गोवा - डिसेंबर २०, इ.स. २०१०; मुंबई, महाराष्ट्र) हे मराठी साहित्यिक होते.
ऑक्टोबर १४, इ.स. १९३६ रोजी गोव्यातील बोरी या गावात भेंड्यांचा जन्म झाला. केपे या स्वतःच्या मूळ गावातून ते शिक्षणासाठी सांगली येथे गेले. त्यांचे शिक्षण सांगली व पुण्यात झाले होते. त्यांनी अर्थशास्त्र विषयात डॉक्टरेट मिळवली होती. ते मुंबईच्या कीर्ती महाविद्यालयात अर्थशास्त्राचे प्राध्यापक होते. गोवा मुक्तिसंग्रामानंतर प्रकाशझोतात आलेल्या साहित्यिकांपैकी ते एक होते. इ.स. २००३ साली कराड, महाराष्ट्र येथे झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. तसेच वळवयी येथे झालेल्या २१ व्या गोमंतक मराठी साहित्य संमेलनाचेही ते अध्यक्ष होते.
डिसेंबर २०, इ.स. २०१० रोजी मेंदूतील रक्तस्रावामुळे (की हृदयविकाराच्या झटक्याने ?) त्यांचे मुंबई येथील निवासस्थानी निधन झाले. त्यांच्या साहित्यावर प्रल्हाद वडेर यांनी ’सुभाष भेंडे यांचे साहित्यविश्व’ नामक ग्रंथ लिहिला आहे.
प्रा. सुभाष भेंडे यांनी आपल्या अमेरिकावारीनंतर ’गड्या आपुला गाव बरा’ या शीर्षकाचा एक लेख लिहिला होता. तो महाराष्ट्रातील बारावीच्या पाठ्यपुस्तकासाठी निवडला गेला. त्या लेखाचे पाठ्यपुस्तक मंडळाने काय हाल केले त्याची हकीकत गड्या आपुला गाव बरा येथे वाचता येईल.
बाह्य दुवे
वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष वर्ग:मराठी साहित्यिक वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१० मधील मृत्यू
चौथे इंग्रज-म्हैसूर युद्ध
चौथे इंग्रज-म्हैसूर युद्ध  (मराठी नामभेद: चौथे ब्रिटिश-म्हैसूर युद्ध ; इंग्रजी: Fourth Anglo-Mysore War, फोर्थ ॲंग्लो-मायसोर वॉर) हे इ.स. १७९९ साली म्हैसूरच्या राज्याचा शासक टिपू सुलतान आणि ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात झालेले युद्ध होते. इंग्रज-म्हैसूर युद्धमालिकेतील हे शेवटचे व निर्णायक युद्ध ठरले. या निर्णायक युद्धात टिपू सुलतानचा मृत्यू झाला.
पार्श्वभूमी
तिसऱ्या इंग्रज-म्हैसूर युद्धामुळे टिपूला त्याच्याजवळचा अर्धा प्रदेश गमवावा लागला होता. त्यामुळे त्याच्या उत्पन्नाचे मार्गही कमी झाले होते. श्रीरंगपट्टणमच्या तहाने त्याच्यावर लादलेली युद्धखंडणीची प्रचंड रक्कम त्याने प्रामाणिकपणे व नियमितपणे चुकती केली होती. त्याच्या ताब्यात जो प्रदेश शिल्लक उरला होता त्याच्या सरासरी वार्षिक महसूल उत्पन्नाच्या जवळजवळ तीनपट रक्कम खंडणी म्हणून त्याच्यावर लादण्यात आली होती. टिपूला देता येऊ नये इतकी मोठी ही रक्कम होती, तरीही ही देणी टिपूने फेडली. ही रक्कम वसूल करण्यासाठी टिपूला त्याच्या प्रजेची अक्षरशः पिळवणूक करावी लागली. त्याला त्याच्या प्रजेवर १.६० कोटी रुपयांची लेव्ही (जबरदस्तीने वसूल करण्यात येणारा कर) लादावी लागली. उर्वरीत रक्कम त्याला त्याच्या तिजोरीतून (१.१० कोटी रुपये) आणि सैन्याकडून (०.६० कोटी रुपये) जबरदस्तीने वसूल करण्यात आलेल्या भेटवस्तू व नजराण्यातून भरावी लागली. टिपूने ज्या असुरी वृत्तीने ही रक्कम गोळा केली त्याला ब्रिटिशांनी त्याच्यावर लादलेली जबरदस्त खंडणी कारणीभूत होती. तहाच्या अटी पूर्ण केल्यानंतर आणि स्वतःच्या दोन्ही अल्पवयीन मुलांची सुटका केल्यानंतर टिपूने संपूर्णपणे तटस्थतेच्या धोरणाचा अंगिकार केला. त्याने त्याची सगळी शक्ती युद्धामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई करण्याकरीता वापरण्यास सुरुवात केली. टिपूने त्याच्या पायदळात नवीन सैनिकांना सामील करून त्यांना शिस्त व लष्करी प्रशिक्षणाचे धडे देण्यासाठी फ्रेंच लष्कराधिकारी नियुक्त केले. याच कालावधीत त्याने श्रीरंगपट्टणम या त्याच्या राजधानीला तटबंदी करण्यास प्रारंभ केला.
इ.स. १७९६ साली टिपूच्या कैदेत असलेल्या म्हैसूरच्या नामधारी हिंदुराजाचे निधन झाल्यावर टिपूने त्याच्या मुलाला नामधारी राजेपदही नाकारले; परंतु राज्याचा कैदी म्हणून त्याचे निवृत्तीवेतन मात्र सुरू ठेवले. ब्रिटिशांच्या सामर्थ्यशाली सत्तेशी एकट्याने लढा देऊन त्यांना देशातून हुसकावून लावणे शक्य नसल्याचे ध्यानात आल्यावर टिपूने ब्रिटिशांविरोधात लढण्यासाठी मित्रपक्षांच्या शोधासाठी इ.स. १७९६ मध्ये आपले दूत अरेबिया, कॉन्स्टॅन्टिनोपल आणि काबूल येथे पाठविले आणि मराठे व ब्रिटिश यांच्याविरूद्धच्या लढ्यासाठी त्यांची मदत मिळावी म्हणून प्रयत्न केले.
फ्रेंच मदत
टिपूने फ्रेंचांशी मैत्रीपूर्ण संबंध राखलेले होते. त्याचे फ्रेंचांशी संबंध असले तरी टिपूने स्वतःच्या राज्यात त्यांना व्यापार करण्याची परवानगी दिलेली नव्हती मात्र स्वतःच्या सैन्यात भाडोत्री सैनिक म्हणून त्यांना भरती करून घेतलेले होते. फ्रान्समध्ये सप्टेंबर, इ.स. १७९२ साली राजेशाहीचा शेवट झाल्यानंतर फ्रेच-इंग्रज वैर अधिकच उफाळून आले. फ्रेंचही इंग्रजांच्या विरोधात मित्रांच्या शोधात असल्याने टिपू सुलतानही ब्रिटिशांविरुद्ध आघाडी उघडण्यासाठी त्यांना मदत करण्यास तयार होता पण त्यापूर्वी फ्रेंचांनी दहा हजार सैनिकांची फौज दक्षिणेत उतरवावी ही टिपूची अट होती. इ.स. १७९६ साली टिपूने त्याचा एक दूत मॉरीशसचा फ्रेंच गव्हर्नर जनरल मॅलार्टिककडे पाठवला.
टिपूने त्याच्या लष्करातील भाडोत्री फ्रेंच सैनिकांना खूष करण्यासाठी १५ मे, इ.स. १७९७ रोजी श्रीरंगपट्टणम येथे जॅकोबिन क्लबची स्थापना केली. फ्रेंच गणराज्याचा ध्वजही फडकविण्यात आला व २३०० तोफांची सलामी देण्यात आली.
फ्रेंचांचा जाहीरनामा
३० जानेवारी, इ.स. १७९८ रोजी फ्रेंच गव्हर्नरने एक जाहिरनामा प्रस्तुत केला "टिपू सुलतान फ्रेंचांसोबत एक आक्रमक आणि संरक्षणात्मक करार करू इच्छितो. त्यासाठी तो आवश्यक ती सर्व मदत देण्याचे आश्वासन देतो. तो घोषित करतो की, येणाऱ्या सर्व प्रकारच्या अडचणींना तोंड देण्याची त्याने जय्यत तयारी केली आहे.; थोडक्यात सांगावयाचे झाल्यास तो अशा क्षणाची वाट पाहत आहे की, फ्रेंच त्याच्या मदतीला येतील व इंग्रजांविरुद्ध युद्ध पुकारतील. भारतातून इंग्रजांना हुसकावून लावण्यास तो अतिशय उत्सुक आहे." त्यावेळी लष्करी जबाबदारी स्विकारण्याची फ्रेंच सरकारची तयारी नव्हती तरीही मॅलार्टिकच्या जाहिरनाम्याला प्रतिसाद म्हणून टिपूच्या ब्रिटिशविरोधी अभियानासाठी ९९ लढाऊ फ्रेंच सैनिकांची एक तुकडी मंगलोरला रवाना करण्यात आली.
वेलस्लीची नीती
फ्रेंचांची टिपू सुलतानाला मदत ही ब्रिटिशांच्या दृष्टीने गंभीर बाब होती त्यामुळे मे, इ.स. १७९८ मध्ये लॉर्ड वेलस्ली तातडीने कोलकाता येथे आला व त्याने टिपूला कायमचा धडा शिकविण्याचे ठरविले. युद्धाची तयारी म्हणून प्रथम वेलस्लीने हैदराबादच्या निजामाला इ.स. १७९८ च्या सप्टेंबर महिन्यात तैनाती फौजेच्या जाळ्यात ओढले व ब्रिटिश फौजेची एक सशस्त्र तुकडी हैदराबादकडे रवाना केली. इंग्रजांच्या आलेल्या तैनाती फौजेमुळे हैदराबाद येथील सगळे फ्रेंच अधिकारी भयभीत झाले व त्यांनी ब्रिटिशांच्या काही अटी मान्य करून त्यांची शरणागती पत्करण्याचे ठरविले. मराठ्यांनी टिपूविरुद्धच्या मोहिमेत ब्रिटिशांची साथ द्यावी यासाठीही वेल्स्लीने प्रयत्न केले. मराठ्यांनी जर ब्रिटिशांना साहाय्य केले तर त्यांचा कसा फायदा होईल याची प्रलोभने दाखविण्यात आली. टिपूच्या नष्ट होण्याने होणाऱ्या फायद्यात भागीदारी देण्याचेही प्रलोभन देण्यात आले पण पेशव्याने टिपूविरुद्ध लढण्यासाठी ब्रिटिशांच्या मदतीला मराठी फौज पाठविण्यास नकार दिला परंतु ब्रिटिश टिपूविरुद्ध जी कारवाई करणार आहेत त्याबाबत तटस्थता पाळण्याचे आश्वासन दिले.
अंतिम व्यूहरचना
टिपूच्या संभाव्य भारतीय मित्रांना शांत करण्याचे वेल्स्लीचे प्रयत्न संपल्यानंतर वेलस्लीने टिपू सुलतानाला ८ नोव्हेंबर, इ.स. १७९८ रोजी अत्यंत कडक शब्दात एक पत्र लिहिले. त्याने ब्रिटिशांचे कट्टर शत्रू असलेल्या फ्रेंचांशी टिपूची जी गुप्त खलबते चालू आहेत त्याबद्दल त्याला जाब विचारला. टिपूने त्याचे फ्रेंचांशी असलेले सर्व संबंध तोडावेत व त्याच्या लष्करातील भाडोत्री फ्रेंच अधिकाऱ्यांना व विदेशी लोकांना रजा द्यावी तसेच हैदराबादच्या निजामाप्रमाणे कंपनीशी तैनाती फौजेचा करार करावा असेही टिपूला कळविण्यात आले. टिपूची फ्रेंचांशी चालू असलेली गुप्त खलबते म्हणजे त्याने कंपनीशी केलेल्या तहाचा भंग असून ते ब्रिटिशविरोधी प्रतारणेचे प्रतीक आहे असेही वेलस्लीने टिपूला पत्रातून खडसावून सांगितले. टिपूने फ्रेंचांशी असलेले संबंध तोडल्याचा पुरावा म्हणून त्याने त्याचा समुद्रकिनाऱ्यालगतचा भूप्रदेश कंपनीच्या हवाली करावा अशी गळ घालून त्यासाठी बोलणी करण्यासाठी वेलस्लीने मेजर जॉन डोव्हेटनला स्वतःचा दूत म्हणून नियुक्त केले.
सुरुवात
इंग्रज आपल्यावर हल्ला करतील हे कळून चुकल्यावर टिपूने हल्ल्याविषयी आडाखे बांधण्यास व हल्ल्याचा प्रतिकार करण्याची तयारी सुरू केली. इंग्रज मद्रासहून हल्ला करतील असा टिपूचा अंदाज होता त्यामुळे त्याने प्रतिकाराची तयारी म्हणून त्याच्या ताब्यातील उ्त्तरेकडील हिरवागार प्रदेश प्रथम जाळून उद्ध्वस्त केला ज्यायोगे त्या भागातून येणाऱ्या इंग्रज फौजेला गवताची काडीही मिळू नये असा टिपूचा उद्देश होता. हा प्रदेश उद्ध्वस्त करण्यात टिपूने दोन आठवडे घातले. ब्रिटिशांनी सुरुवातीलाच टिपूचा हा डाव हाणून पाडला. ब्रिटिशांनी मद्रासच्या बाजूने आक्रमण न करता टिपूच्या प्रदेशाच्या दक्षिणेकडील बाजूने दोन भिन्न मार्गांनी लॉर्ड वेलस्लीने टिपूविरुद्ध सैन्याच्या दोन तुकड्या पाठवून आक्रमण केले. एका मुख्य तुकडीचे नेतृत्व जनरल हॅरीसकडे तर दुसऱ्या तुकडीचे नेतृत्व जनरल स्टुअर्टकडे होते. ब्रिटिशांची मुख्य फौज जिचे नेतृत्व जनरल हॅरीसकडे होते ती ११ फेब्रुवारी, इ.स. १७९९ रोजी वेल्लोरहून निघाली व तिने पूर्वेकडून म्हैसूरवर आक्रमण केले. ब्रिटिशांची दुसरी फौज जनरल स्टुअर्टच्या नेतृत्वाखाली मुंबईहून २१ फेब्रुवारी, इ.स. १७९९ला निघून कन्नूर मार्गे पुढे सरकली. हैदराबादच्या निजामाची दहा हजारची सेना गव्हर्नर जनरल लॉर्ड वेलस्लीचा घाकटा भाऊ ऑर्थर वेलस्लीच्या नेतृत्वाखाली जनरल हॅरीसच्या मुख्य सेनेला टिपूच्या मुलुखात प्रवेश करण्यापूर्वी दिनांक ५ मार्च, इ.स. १७९९ रोजी येऊन मिळाली.
सडासीरची लढाई
सुरुवातीला टिपूची गाठ श्रीरंगपट्टणमच्या पश्चिमेला सडासीर येथे मुंबईहून येणाऱ्या फौजेशी पडली. तिथे टिपूने जनरल स्टुअर्टच्या फौजेवर हल्ला केला. स्टुअर्टने टिपूचा हा हल्ला परतवून लावला पण या हल्ल्यावेळी टिपूचे एक हजार सैनिक मृत पावले वा जखमी झाले.
मालावलीची लढाई
पूर्वेक़डून येणारी हॅरीसची फौज स्टुअर्टच्या फौजेला येऊन मिळण्यापूर्वी तिला रोखण्यासाठी टिपूने आपला मोर्चा पूर्वेकडे वळवला. परंतु श्रीरंगपट्टणमपासून तीस किलोमीटरवर असलेल्या मालावली याठिकाणी त्याचा पराभव झाला.
श्रीरंगपट्टणमची मुख्य लढाई
यानंतर टिपू त्याच्या भक्कम तटबंदी असलेल्या श्रीरंगपट्टणम येथील किल्ल्यात आश्रयासाठी गेला. त्याचा माग काढत ब्रिटिश सेना ५ एप्रिल, इ.स. १७९९ रोजी श्रीरंगपट्टणमपासून तीन किलोमीटर अंतरावर पोहोचली. या सेनेला नंतर जनरल स्टुअर्टचीही फौज येऊन मिळाली. यानंतर जवळपास महिनाभर श्रीरंगपट्टणम किल्ल्याला वेढा घालण्यात आला. ४ मे, इ.स. १७९९ रोजी ब्रिटिश फौजांनी श्रीरंगपट्टणम किल्ल्यावर अंतिम हल्ला केला. किल्ल्याच्या एका भिंतिजवळ ब्रिटिश तोफखाना उभारण्यात आला होता. ४ मेच्या पहाटे ब्रिटिश सैनिक खंदकात दडून बसले व दिवस वर येईपर्यंत वाट पाहत राहिले आणि सूर्य मध्यान्ही आला असताना त्यांनी अचानक किल्ल्ल्यावर हल्ला केला. दिवस मावळताना हल्ला होईल ही टिपूची अपेक्षा असल्याने टिपूचे सैन्य दुपारचे भोजन करण्यात आणि विश्रांती घेण्याच्या तयारीत असल्याने ते या हल्ल्यासाठी पुरेसे तयार नव्हते.
दुपारी एक वाजण्याच्या सुमारास खंदकात दडून बसलेल्या ब्रिटिश सैनिकांनी खंदकाच्या बाहेर येऊन तोफखान्याच्या संरक्षणाखाली कावेरीचे खडकाळ पात्र पार करून श्रीरंगपट्टणम किल्ल्याच्या समोरचा खंदक पार करून हल्ला चढवला. टिपूच्या राजवाड्यातून काही काळ प्रतिकार चालू राहिला पण लवकरच किल्ल्यातील दारूगोळा संपल्याने प्रतिकार थंडावला. दुपारी अडिच वाजण्याच्या सुमारास इंग्रजांचा निर्णायक विजय झाला. यावेळी टिपू सुलतान मारला गेला. बंदुकीच्या गोळ्यांनी त्याच्या शरीराची चाळण झाली होती. टिपूचा मृतदेह किल्ल्याच्या पाणदरवाज्यात प्रेतांच्या ढिगार्यात आढळला. त्याचे बहुतेक सेनानी किल्ल्याचे संरक्षण करीत असताना मारले गेले. किल्ल्यात जे जिवंत आढळले त्यांना क्रूरपणे मारण्यात आले. श्रीरंगपट्टणम शहर विजयी सेनेने लुटले. दुसऱ्या दिवशी टिपूच्या कुटुंबियांनी त्याचे शव ओळखले त्या शवाचे लष्करी इतमामाने दफन करण्यात आले. टिपू हा मृत झाला आहे हे सर्वांना कळावे या हेतूनेच इंग्रजांनी टिपूच्या शवाला सन्मान दिला. टिपूच्या दोन्ही अल्पवयीन मुलांना कैद करण्यात आले परंतु कत्तल केलेल्या त्याच्या सेनाधिकाऱ्याच्या कुटुंबांना सौजन्याची वागणूक देण्यात आली. टिपूचा संपूर्ण खजिना आणि किल्ल्यातील त्याची मालमत्ता विजेत्या सैनिकांमध्ये वाटण्यात आली.
ब्रिटिश सेनेला बक्षिसे
वेलस्लीच्या यशाचे इंग्लंडमध्ये कौतुक करण्यात आले आणि त्याला आयर्लंडच्या परंपरेतील मार्क्विस या उपाधीने सन्मानित करण्यात आले. त्याला ईस्ट इंडीजमधील संपूर्ण ब्रिटिश फौजेचा सरसेनानीही करण्यात आले. जनरल हॅरिसला बॅरन या उपाधीने सन्मानित करण्यात आले. या लष्करी मोहिमेत सहभागी झालेल्या सगळ्याच लष्करी व्यक्तींना रोख पारितोषिके, नोकरीत पदोन्नती, आणि राजकीय उपाधी यांनी गौरविण्यात आले. आर्थर वेलस्लीला सात हजार पौंड रोख, शिवाय बाराशे पौंड किंमतीचे जवाहिर मिळाले. लॉर्ड वेलस्लीला रोख एक लाख पौंड देण्यात आले परंतु त्याने ते नम्रपणे नाकारल्याने त्याला वार्षिक पाच हजार पौंड असे वीस वर्षे देण्यात यावेत असा निर्णय घेण्यात आला.
बाह्य दुवे
वर्ग:म्हैसूरचे राज्य सहभागी असलेली युद्धे वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी सहभागी असलेली युद्धे वर्ग:हैदराबादचा निजाम सहभागी असलेली युद्धे वर्ग:इ.स. १७९९