cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पुणे
बाजारपेठ
मार्केट यार्ड व महात्मा फुले भाजी मंडई (जुने नाव रे मार्केट) या ठिकाणे कृषी उत्पादनांचा तर रविवार पेठ हा भाग ग्राहकोपयोगी उत्पादनांच्या घाऊक व्यापार चालतो. बुधवार पेठ ही विद्युत आणि संगणकीय उपकरणे, गरम कपडे, बॅगा, पुस्तके इत्यादी उत्पादनांच्या घाऊक आणि किरकोळ व्यापारासाठी प्रसिद्ध आहे. तुळशीबाग हा बुधवार पेठेतील भाग तसेच डेक्कनवरील हॉंगकॉंग-लेन महिलांवर्गात लोकप्रिय नित्योपयोगी उत्पादनांच्या किरकोळ खरेदीसाठी लोकप्रिय आहे. अप्पा बळवंत चौक येथे शालेय व इतर पुस्तकांची बाजारपेठ आहे. लक्ष्मी रस्ता हा कपडा, तयार कपडे आणि सुवर्णालंकारांच्या खरेदीकरिता प्रसिद्ध आहे. कॅंप विभागातील महात्मा गांधी रस्ता व ईस्ट स्ट्रीट येथे पाश्चात्त्य शैलीची उत्पादने मिळतात. त्याप्रमाणेच जंगली महाराज रस्ता, फर्ग्युसन कॉलेज रस्ता, कर्वे रस्ता या भागांतसुद्धा किरकोळ व्यापाराचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार झालेला आहे.
पुण्यातल्या महात्मा फुले मंडईतून अनेक राजकीय कार्यकर्ते उदयास आल्याने या मंडईला लोक कौतुकाने मंडई विद्यापीठ म्हणतात. मंडईत महात्मा फुले मंडई प्रतिष्ठान या नावाच्या संस्थेचे कार्यालय आहे. प्रतिष्ठानच्या खटपटीमुळे मंडईचा ३०० मीटर त्रिज्येचा परिसर ‘वाय-फाय’ झाला आहे. ५०,००० गिगाबाईट्स एवढी या वाय-फाय सेवेची क्षमता असून त्या परिसरात एकाच वेळी कितीही लोक मोफत इंटरनेट वापरू शकतात.
खाद्य पदार्थ विकणारे फेरीवाले
पुण्यामध्ये असंख्य चहाच्या टपऱ्या आहेत. मनपसंत चवीचा चहा ह्या टपऱ्यांवर स्वस्त दरात मिळत असल्याने या टपऱ्यांचा धंदा जोरात चालतो. अशा चहाच्या दुकानांना अमृततुल्य (मुंबईत शंकर विलास) चहाची दुकाने म्हणतात. खाद्यपदार्थ विकणारे गाडीवालेही आहेत. पुण्यात गाडीवर मिळणारी भेळ आणि वडापाव अन्या कोणत्याही शहरांत मिळत नाही. एकेकाळी गाडीवर भजी मिळायची, आता मिळत नाहीत. उसाच्या रसाची गुऱ्हाळे विशिष्ट मोसमात असतात.
नागरी प्रशासन
पुणे शहराची व्यवस्था पुणे महानगरपालिका पाहते. महानगरपालिकेचे कार्यक्षेत्र नागरी प्रशासन व पायाभूत सेवा-सुविधा पुरवणे हे असते. प्रशासकीय प्रमुख या नात्याने बहुतांश कार्यकारी अधिकार महाराष्ट्र सरकारने नेमलेल्या आय.ए.एस. अधिकारी दर्जाच्या महापालिका आयुक्ताकडे असतात. महानगरपालिका मतदारांनी निवडून दिलेल्या नगरसेवकांनी बनते. नगरसेवकांचे नेतृत्व महापौर या पदावरील व्यक्तीकडे असते. महापौर हे केवळ नाममात्र पद असून या पदाकडे अधिकार कमी असतात. पुणे महापालिकेचे क्षेत्र हे ४८ प्रभागात विभागले गेले असून प्रत्येक विभागाचे कामकाज साहाय्यक आयुक्त पहात असतात. राज्यातील जवळजवळ सर्व राजकीय पक्ष आपले उमेदवार महापालिकेच्या नगरसभेवर निवडून येण्यासाठी उभे करतात.
जिल्हा प्रशासन
अधिक माहितीसाठी पहा पुणे जिल्हा
पुणे शहर महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यात आहे. जिल्ह्याचा प्रमुख जिल्हाधिकारी हा असतो व त्याचे काम सातबारा, जमीनजुमल्याच्या नोंदी ठेवणे, राज्य सरकाराकरिता सारावसुली, करवसुली व निवडणुकीचे व्यवस्थापन करणे हे असते.
महानगर पोलीस यंत्रणा
पोलीस आयुक्त हा पुणे पोलिसांचा प्रमुख असतो. यो राज्याच्या गृह मंत्रालयाने नेमलेला एक आय. पी. एस्‌. अधिकारी असतो. पुणे पोलीस व्यवस्था ही महाराष्ट्र राज्याच्या गृहमंत्रालयाच्या अखत्यारीत येते.
वाहतूक व्यवस्था
पुणे शहर भारताच्या इतर महत्त्वाच्या शहरांशी रस्ता, रेल्वे व हवाईमार्गाने चांगल्या प्रकारे जोडले गेले आहे. पुणे विमानतळावरून एक मिलिटरी विमानतळ आहे. पूर्वी फक्त देशांतर्गत वाहतूक चालत असे पण आता सिंगापूर व दुबईला जाणाऱ्या उड्डाणांमुळे, विमानतळ आंतरराष्ट्रीय झाला आहे. नवा ग्रीनफिल्ड पुणे आंतरराष्ट्रीय विमानतळ प्रकल्प महाराष्ट्र सरकार सुरू करणार असून तो चाकण व राजगुरुनगर या गावांमधील चांदूस व शिरोळी यांच्या जवळ (पुण्यापासून ४० कि.मी. अंतरावर) होण्याची शक्यता आहे. या प्रकल्पाची जबाबदारी महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळाकडे सोपवली गेली आहे.
शहरात पुणे व शिवाजीनगर ही दोन महत्त्वाची रेल्वे स्थानके आहेत. पुणे स्थानकावर सर्व रेल्वेगाड्या थांबतात. पुणे व लोणावळादरम्यान उपनगरी रेल्वे वाहतूक चालते. त्यामुळे पिंपरी, खडकी व चिंचवड ही उपनगरे शहराशी जोडली गेली आहेत. पुण्याच्या उपनगरी गाड्या लोणावळ्यापर्यंत जातात तर मुंबईच्या कर्जत पर्यंत येतात. मध्ये फक्त घाटमार्ग आहे. रेल्वे प्रशासन लोणावळा व कर्जत/खोपोली ह्या गावांदरम्यानही स्थानिक उपनगरी गाड्या चालू करण्य़ाचा विचार करीत आहे. असे होऊ शकले तर, पुणे-मुंबईच्या दरम्यान असलेल्या कुठल्याही स्थानकावरून दुसऱ्या कुठल्याही स्थानकाला गाडी न बदलता जाता येईल. कर्जत-पनवेल लोहमार्ग तयार झाला असून त्यामुळे पुणे-मुंबई शहरातील अंतर २९ कि.मी.ने कमी झाले आहे. मात्र या मार्गावरून अजून फार गाड्या धावत नाहीत.
पुणे व मुंबई दरम्यानची रस्तावाहतूक मुंबई–पुणे द्रुतगती महामार्गामुळे वेगवान झाली आहे. यामुळे दोन्ही शहरांदरम्यान केवळ तीन तासांचे अंतर राहिले आहे. शासकीय व खाजगी बससेवा पुण्याला मुंबई, हैदराबाद व बंगळूर या शहरांशी जोडतात. महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाचे (एस.टी) बससेवा पुण्याला महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागाशी जोडते.
तीन माणसे बसू शकतील अशा रिक्षा हे शहरांतर्गत वाहतुकीचे मुख्य साधन आहे. डिसेंबर २०१४ मध्ये पुण्यात सुमारे ५० हजार ऑटोरिक्षा होत्या. त्यांपैकी पेट्रोलवर चालणाऱ्या ११,३१२, डिझेलवरच्या १,९८४, सीएनजी (कॉंप्रेस्ड नॅचरल गॅस)वरच्या २७,०९४ तर एलपीजी (लिक्विड पेट्रोलियम गॅस)वर चालणाऱ्या ३,९५१ रिक्षा होत्या. हे आकडे पिंपरी-चिंचवडसाठी अनुक्रमे, १,५६८, ८०६, २,८२१ आणि ३६ होते.
पुण्यातील उपनगरे कल्याणीनगर, विमाननगर, मगरपट्टा, पिंपरी, चिंववड, बाणेर, वाकड, औंध, हिंजवडी, बिबवेवाडी, वानवडी, निगडी-प्राधिकरण झपाट्याने वाढत आहेत पण अरुंद रस्ते वाढत्या वाहनांना कमी पडत आहेत. रस्ता रुंदीकरण, उड्डाणपूल वगैरे प्रकल्प अनेक वर्षे प्रलंबित आहेत. काही पूल बांधून तयार झाले आहेत. तरीही, महापालिका प्रशासनाच्या दिरंगाईमुळे योजना अंमलात यायला खूप वेळ लागतो.
सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था पुण्याच्या वाढत्या लोकसंख्येसाठी अपुरी ठरत आहे. पी.एम.टी. (पुणे म्युनिसिपल ट्रान्सपोर्ट) व पी.सी.एम.टी. (पिंपरी-चिंचवड म्युनिसिपल ट्रान्स्पोर्ट) या अनुक्रमे पुणे व पिंपरी-चिंचवड महापालिकेच्या वाहतूक व्यवस्थांचे एकत्रीकरण होऊन आता पी.एम.पी.एम.एल. (पुणे महानगर परिवहन महामंडळ लिमिटेड) ही संस्था पुण्याची सार्वजनिक बस वाहतूक सांभाळते. वाहतूक-कोंडीमुळे मोटारगाडीचालक व दुचाकीचालक त्रस्त असतात, तर पार्किंगची अपुरी व्यवस्था त्यांना आणखी जेरीस आणते.
पुणे रेल्वे स्थानक
पुणे रेल्वे स्टेशनच्या ऐतिहासिक इमारतीचे उद्‌घाटन मुंबईचे तत्कालीन गव्हर्नर सर लेस्ली विल्सन यांच्या उपस्थितीत २७ जुलै १९२५ रोजी करण्यात आले. इमारतीचा आराखडा १९१५ मध्ये तयार करण्यात आला होता. मात्र, प्रत्यक्ष कामास प्रारंभ १९२२ मध्ये झाला आणि तीन वर्षात काम पूर्ण झाले. इमारतीच्या उद्‌घाटनाच्या दिवशी मुंबईहून एक विशेष रेल्वेगाडी पुण्यात आणण्यात आली होती. पुणे स्थानकाच्या इमारतीचा मूळ आराखडा ब्रिटिशकालीन आहे. पुणे स्टेशन आणि लाहोर जंक्शनचे डिझाइन एकसारखे आहे. पुण्याच्या स्टेशनची इमारत बांधण्यासाठी त्या वेळी पाच लाख ७९ हजार ६६५ रुपये खर्च आला होता.
इ.स. १९२९ मध्ये पुणे स्थानकात पहिली विजेवरची गाडी धावली. १९३० मध्ये जागतिक कीर्तीची डेक्कन क्वीन ही गाडी सुरू झाली. आशियातील पहिली दोन मजली आगगाडी- सिंहगड एक्सप्रेस (जुने नाव जनता एक्सप्रेस)- ही पुण्यातूनच निघाली होती.
पुणे रेल्वे स्थानकाला २००२ साली रेल्वे बोर्डाने मॉडेल रेल्वे स्टेशन म्हणून गौरविले होते. सुपर फास्ट, गरीब रथ, एक्स्प्रेस, मेल, पॅसेंजर, लोकल यांसारख्या २३० गाड्या दररोज पुणे स्थानकावरून धावत असून दरोरज चार ते पाच लाख प्रवासी प्रवास करतात. २०१५ च्या सुमारास स्थानकात सात साधारण आणि दोन व्हीआयपी असे एकूण नऊ फलाट होते.
लोकजीवन
पुणे शहराच्या लोकसंख्येत गेल्या २० वर्षापासून मोठ्या प्रमाणात वाढ होत आहे. १९९१ च्या जनगणनेनुसार पुणे शहराची लोकसंख्या ११ लाख होती. २००१ साली ती २५ लाख झाली. २०११ साली ती ५० लाखाच्या वर जाण्याची शक्यता आहे, ज्यात पिंपरी चिंचवड ह्या जुळ्या शहराची लोकसंख्याही समाविष्ट आहे. पुणे हे भारताच्या सातवे मोठे शहर आहे परंतु पुण्याच्या शहरी अर्थव्यवस्थेचा क्रमांक सहावा आहे. पुण्याचा दरडोई उत्पन्नाबाबत (per capita income) पहिला क्रमांक लागतो.
पुण्यात राहणाऱ्यांना पुणेकर असे संबोधतात. शहराची मुख्य भाषा मराठी असून इंग्रजी व हिंदी भाषादेखील बोलल्या जातात. पुणे शहरात सॉफ्टवेअर व वाहननिर्मिती व्यवसायात झपाट्याने गुंतवणूक होत आहे. त्यामुळे नोकरीच्या शोधात परप्रांतीय शहरात दाखल होत आहेत व लोकसंख्येत भर पडत आहे. पुणे शहराच्या विकासाबरोबर पुणे शहरामध्ये गुन्हेगारीचे प्रमाणही वाढले आहे. शांत समजले जाणारे पुणे शहर १४/०२/२०१० रोजी झालेल्या बॉम्बस्फोटामुळे हादरले.
काही अपवाद वगळता पुणे हे भारताच्या एक कायदा आणि सुव्यवस्था असलेले प्रगतीशील शहर समजले जाते.
पुण्याची भगिनी शहरे
ही शहरे पुण्याची भगिनी शहरे आहेत -
संस्कृती
पुणे ही महाराष्ट्राची सांस्कृतिक राजधानी समजली जाते.
गणेशोत्सव
इ.स.१८९४ मध्ये लोकमान्य टिळकांनी पुण्यात सार्वजनिक गणेशोत्सव सुरू केला. भाद्रपद (ऑगस्ट किंवा सप्टेंबर) महिन्यात येणाऱ्या या सणाच्या दहा दिवसांत अवघे पुणे शहर चैतन्यमय असते. देशपरदेशांतून लोक हा उत्सव पाहण्यासाठी पुण्यात येतात. जागोजागी लहान-मोठी गणेश मंडळे मंडप उभारून देखावे सजवतात. या पुण्याचा प्रसिद्ध गणेशोत्सवादरम्यान महाराष्ट्र पर्यटन विकास महामंडळ पुणे फेस्टिव्हल नामक सांस्कृतिक कार्यक्रम आयोजते. या कार्यक्रमात संगीत, नृत्य, मैफिली, नाटक आणि क्रीडा हे प्रकार समाविष्ट असतात. दहा दिवस चालणारा हा सण गणेशविसर्जनाने समाप्त होतो. अनंत चतुर्दशीला सकाळी सुरू होणारी विसर्जन मिरवणूक पुढच्या दिवसाच्या पहाटेपर्यंत चालते. मिरवणुकीसाठी पहिल्या पाच गणपती मंडळांचे अग्रक्रम ठरलेले आहेत. पुण्यातील गणेशोत्सव मंडळे प्राणप्रतिष्ठा केलेली मूर्ती विसर्जित करून उत्सवमूर्ती परत नेतात. विसर्जन मिरवणुकीत ढोल, लेझीम अशी अनेक पथके असतात. अनेक शाळाही आपली पथके पाठवतात.
पुण्यातली देवळे
पुण्यात अनेक देवांची मंदिरे आहेत. ते देव आणि ती देवळे त्या खास नावानेच ओळखली जातात. त्यांतली काही अशी :-
नवरात्र
फार पूर्वीपासून, पुणे शहरात असलेल्या तांबडी जोगेश्वरी, पिवळी जोगेश्वरी आणि चतुःशृंगी या तीनच देवींच्या देवळात नवरात्राची खास पूजा होत आली आहे. या देवींना नवरात्राच्या प्रत्येक दिवशी वेगळ्या रंगाची साडी नेसून वेगळ्या वाहनावर बसविले जाते. देवीची सजावट पाहण्यासाठी पुणेकर या देवळांना भेट देत आले आहेत. या नऊ दिवसांत चतुःशृंगीची यात्राही असते. दसऱ्याच्या दिवशी त्या यात्रेची समाप्ती होते.
पुण्यातल्या आणखीही काही देवळांमध्ये अशाच प्रकारे नऊ दिवस वेगवेगळी आरास करून देवीला नटवण्याची प्रथा काही वर्षांपासून सुरू आहे. कसबा पेठेतील त्वष्टा कासार समाजाची कासारदेवी त्यांपैकी एक आहे. नवरात्र जिथे साजरा होतो अशी आणखी काही देवळे :-
सप्तशृंगी महालक्ष्मी मंदिर, शिवदर्शन-सहकारनगरमधील महालक्ष्मी मंदिर, भवानी पेठेतील भवानी माता मंदिर, मुक्तांगण शाळेजवळील लक्ष्मीमाता मंदिर, वगैरे.
या दिवसात मुलींचे भोंडले होण्याचे प्रमाण खूप कमी झाले आहे. त्याची जागा आता गरब्याने घेतली आहे.
एके काळी पुण्यातील काही विशिष्ट देवळांमध्येच साजरे होणारे नवरात्र आता (२०१३ साली) २६८ देवळांत होऊ लागले आहे. असा नवरात्राचा उत्सव साजरा करणारी एकूण १२९२ मंडळे पुण्यात आहेत. त्यांपैकी १०२४ ठिकाणी सार्वजनिक उत्सव होतो. ३३१ मंडळे दुर्गापूजेच्या दिवशी मिरवणूक काढतात, तर २७२ मंडळे दसऱ्याच्या दिवशी आणि ३६४ मंडळे कोजागिरी पौर्णिमेला मिरवणूक काढतात.
पुणे शहरात २०१३सालच्या विजयादशमीला २९ ठिकाणी रावणदहनाचा कार्यक्रम ठेवला होता.
सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव
पंडित भीमसेन जोशी ह्यांनी पुण्यात सवाई गंधर्व संगीत महोत्सव सुरू केला. दरवर्षी हिवाळ्यामध्ये हा अभिजात संगीताचा सोहळा पुण्यात होतो. चार दिवस चालणाऱ्या या उत्सवात सुप्रसिद्ध कलावंत हिंदुस्तानी व कर्नाटकी गायन, वादन व नृत्याचे संगीत प्रकार सादर करतात. संगीतप्रेमींना हा उत्सव म्हणजे एक पर्वणीच असते. हा महोत्सव आर्य संगीत प्रसारक मंडळ भरवते.
वसंतोत्सव
दरवर्षी हिवाळ्यामध्ये वसंतराव देशपांडे प्रतिष्ठान तर्फे "वसंतोत्सव" हा संगीत महोत्सव साजरा केला जातो. तीन दिवस चालणाऱ्या या उत्सवात अनेक कलावंत आपली कला सादर करतात. अभिजात संगीताबरोबरच नवीन प्रकारचे संगीतही येथे सादर केले जाते.
रंगभूमी
पुणे हे मराठी बुद्धिजीवींचे शहर आहे. मराठी रंगभूमी ही मराठी संस्कृतीचा अविभाज्य भाग आहे. मराठी नाटके मग ती प्रायोगिक असो वा व्यावसायिक, पुण्यातील मराठी रसिक आवडीने पाहतात. टिळक स्मारक मंदिर, बालगंधर्व रंगमंदिर, भरत नाट्य मंदिर, यशवंतराव चव्हाण नाट्यगृह, सुदर्शन रंगमंच, गणेश कला क्रीडा मंच, नेहरू मेमोरियल हॉल, डाॅ. बाबासाहेब आंबेडकर सांस्कृतिक भवन, विजय तेंडुलकर नाट्यगृह व रामकृष्ण मोरे - पिंपरी चिंचवड नाट्यगृह ही पुण्यातील व आसपासची महत्त्वाची नाट्यगृहे आहेत. महाराष्ट्र कल्चरल सेंटरचे सुदर्शन रंगमंच हौशी कलावंतांना चांगले व्यासपीठ पुरवते. या यतिरिक्त बऱ्याच महाविद्यालयांची वर्तुळाकार प्रेक्षागृहे (amphitheatres) आहेत.
चित्रपट
पुण्यात २३ मल्टिप्लेक्स आहेत. त्यांत एकूण ११६ पडदे आहेत. या पडद्यांवर मराठी, हिंदी भाषा व इंग्रजी चित्रपट दाखविले जातात. अजून १० मल्टिप्लेक्स (५४ पडदे) सुरू होणार आहेत (५-१०-२०१७ची स्थिती). पुणे स्थानकाजवळील आयनॉक्स, नगर रस्त्यावरील पी.व्ही.आर व सिनेमॅक्स ,विद्यापीठ रस्त्यावरील ई-स्क्वेअर, सातारा रस्ता, कोथरूड, डेक्कन, सिंहगड रोड येथील सिटीप्राइड, कल्याणीनगर येथील गोल्ड लॅब्स आणि आकुर्डी येथील फेम गणेश व्हिजन ही पुण्यातील मल्टिप्लेक्स आहेत. मराठी चित्रपट प्रामुख्याने प्रभात आणि सिटीप्राइड या चित्रपटगृहांत पहायला मिळतात. (प्रभात टॉकीज डिसेंबर २०१४मध्ये बंद होऊन २०१७मध्ये परत चालू झाले.).
पुण्यात बंद झालेली एकपडदा चित्रपटगृहे :- अनंत, अल्पना (शिरीन), आर्यन, एक्सेलसिअर, न्यू एम्पायर, जय हिंद, डीलक्स, नटराज (हिंदविजय), निशांत, भानुविलास, भारत, मिनर्व्हा, लिबर्टी, विजयानंद, वेस्टएंड, श्रीनाथ (ग्लोब), सोनमर्ग,
पुण्यात चालू असलेली एकपडदा चित्रपटगृहे :- अपोलो, अप्सरा, अरुण, अलका, अलंकार, अशोक, गुंजन, जयश्री, नीलायम, फन स्क्वेअर (दोन पडदा), रतन (पॅरेमाऊंट), राहुल (दोन पडदा), लक्ष्मी किबे (प्रभात), लक्ष्मीनारायण, वसंत, विजय, वैभव (दोन पडदा), व्हिक्टरी, श्रीकृष्ण.
व्याख्यानमाला
पुण्यात वक्तृत्वोत्तेजक सभा नावाची एक खूप जुनी संस्था आहे. तिच्यातर्फे पुण्यात अनेक वर्षे वसंत व्याख्यानमाला चालू आहे. त्यात भर पडत पडत आज २०१८ साली पुण्याच्या पिंपरी-चिंचवड भागात सुमारे ३२ व्याख्यानमाला चालतात. यांच्याद्वारे वर्षातील १००हून अधिक दिवस विविध व्याख्याने होत असतात. या चळवळीत पिंपरी-चिंचवड शहर व्याख्यानमाला समन्वय समितीचे मोठे योगदान आहे.
काही व्याख्यानमाला आणि वक्तृत्वस्पर्धा:-
धर्म-अध्यात्म
शहरातील टेकडीवर पर्वती हे देवस्थान आहे.
पुण्याजवळील आळंदी व देहू येथे विठ्ठलाची मंदिरे आहेत. आळंदीत संत ज्ञानेश्वर यांची समाधी तर देहू येथे संत तुकारामांचे वास्तव्य होते. दरवर्षी वारकरी संप्रदायाचे लोक या संताच्या पालख्या घेऊन पंढरपुरास पायी जातात. आषाढी एकादशीच्या मुहूर्तावर पंढरपुरात वारी पोहोचते.
पुण्यात भारतीय ज्यू लोकांची (बेने इस्रायल) मोठी वस्ती आहे. पुण्यात ओहेल डेव्हिड हे इस्रायल देशाबाहेरचे आशियातील सर्वांत मोठे, लाल चर्च म्हणून ओळखजे जाणारे सिनेगॉग (ज्यूंचे प्रार्थनास्थळ) आहे.
पुणे हे मेहेरबाबा यांचे जन्मस्थान तर रजनीश यांचे वसतीस्थान होते. कै.रजनीश यांच्या आश्रमात देशी-परदेशी पर्यटक भेट देतात. आश्रमात ओशो व झेन या बागा व एक मोठे ध्यानगृह आहे.
कबरी, मशिदी, दर्गे
खवय्येगिरी
काका हलवाई यांचे गोड पदार्थ, चितळे बंधूंची बाकरवडी, बुधाणींचे बटाटा वेफर्स, लक्ष्मीनारायण चिवडा हे सर्व पदार्थ म्हणजे पुण्याची खासियत. जंगली महाराज रस्ता, कॅंप मधील महात्मा गांधी रस्ता व ईस्ट स्ट्रीट, फर्ग्युसन रस्ता ही पुण्यातील खवय्यांची आवडती ठिकाणे आहेत. पुन्यातील बेडेकर मिसळ प्रसिद्ध आहे. अमृततुल्य नावाची चहाची दुकाने शहराच्या संस्कृतीचा भाग आहे. इतर महाराष्ट्रीय शहरांप्रमाणे मिसळ, वडा-पाव हे खाद्यपदार्थ पुण्यात जागोजागी मिळतात.
पुण्यातील डायनिंग हॉल्स हे अजून एक वैशिष्ट्य. स्वस्त असणारे हे हॉल आरामदायक तर असतातच पण 'अमर्यादित खा!' हा भाग विशेष उल्लेखनीय. रस्त्यांवरील गाड्यांवर मिळणारे कच्छी दाबेली, भेळ, पाणीपुरी इत्यादी गोष्टी इतर शहरांप्रमाणेच पुण्यातही प्रसिद्ध आहेत. जुन्या शहरातील कोल्हापुरी जेवण पुणेकरांना आवडते.
शुद्ध देशी गीर गायीच्या दुधापासुन बनवलेले कणीदार साजुक तुप घालुन उकडीचे मोदक आणि पुरणपोळी म्हणजे पुणेकरांचा वीक पॉईंट.
पुण्याचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे इथली बहुतांशी उपाहारगृहे शाकाहारी आहेत. जंगली महाराज ह्या सुप्रसिद्ध रस्त्यावर अशी जवळ जवळ २५ हॉटेले आहेत. (महाराष्ट्रात उपाहारगृहाला हॉटेल म्हणतात.)
मद्यप्रेम
३१ मार्च २०१२ अखेरच्या वर्षभरात ५१२ कोटी रूपयांची दारू पुण्यात रिचविली गेली.
प्रसारमाध्यमे
सकाळ, लोकसत्ता, लोकमत, पुढारी ,महाराष्ट्र टाइम्स, केसरी, प्रभात, आपलं महानगर ही मराठी वृत्तपत्रे तर इंडियन एक्सप्रेस, टाइम्स ऑफ इंडिया, सकाळ टाइम्स, व महाराष्ट्र हेराल्ड ही इंग्लिश वृत्तपत्रे लोकप्रिय आहेत. आकाशवाणी, ज्ञानवाणी,रेडियो मिर्ची, रेडियो सिटी, विविध भारती, रेडियो वन व पुणे विद्यापीठाची विद्यावाणी ही रेडियोकेंद्रे पुण्यात ऐकता येतात. कलर मराठी, झी मराठी, ई टीव्ही मराठी, सह्याद्री दूरदर्शन या मराठी दूरचित्रवाहिन्या पुण्यात विशेष लोकप्रिय आहेत. पुणेकर अनेक हिंदी व इंग्रजी वाहिन्या देखील पाहतात. बीएसएनएल, टाटा व रिलायन्स या प्रमुख कंपन्या आंतरजाल (इंटरनेट) सेवा पुरवतात.
शिक्षण
भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर पुणे हे शिक्षण व संशोधन क्षेत्रात आपले वर्चस्व गाजवू लागले. पुणे विद्यापीठ, राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोगशाळा, राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एनडीए) या संस्था स्थापन झाल्यामुळे पुण्याला हे शक्य झाले. फर्ग्युसन महाविद्यालय, स.प. महाविद्यालय, शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय या संस्थांमुळे पुणे हे इ.स. १९०० पासुन नामांकित होतेच.
पुण्याला जवाहरलाल नेहरू यांनी पूर्वेकडचे ऑक्सफर्ड असे संबोधले होते. पुण्यात अनेक नामांकित शिक्षण संस्था आहेत. येथे शिकायला देशातून व परदेशातूनही विद्यार्थी येत असतात. पुणेकरदेखील उच्च शिक्षण-संशोधनाबद्दल जागृत आहेत.
शालेय व विशेष शिक्षण
पुणे महानगरपालिका अनेक शाळा चालवते. परंतु पालकांचा कल मुलांना खाजगी शाळेत घालण्याकडे असतो.
यातील सर्व शाळा या महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ (SSC Board) किंवा केंद्रीय बोर्ड (सीबीएसई) या संस्थांशी संलग्न असतात. काही शाळा सीनियर केंब्रिज पुरस्कृत ICSE अभ्यासक्रम चालवतात. पुणे हे जपानी भाषेच्या शिक्षणाचे भारताच्या सर्वांत मोठे केंद्र आहे. पुणे विद्यापीठासह इतरही अनेक संस्था जपानी भा़षेचे शिक्षण देतात. जर्मन (मॅक्स म्युलर भवन), फ्रेंच (आलियॉंस फ्रॉंसे द पूना) या भाषादेखील (कंसात दिलेल्या संस्थांमध्ये) शिकविल्या जातात. काही शाळा इयत्ता आठवीपासून रशियन, जर्मन व फ्रेंच या भाषा पर्यायी विषय म्हणून शिकवतात. रमण बाग प्रशाला,न्यू इंग्लिश स्कूल, ज्ञान प्रबोधिनी प्रशाला, अक्षरनंदन, नू.म.वि., साधना विद्यालय हडपसर या काही शाळा पुण्यात प्रसिद्ध आहेत.
पुणे परिसरातील इतर महत्त्वाची महाविद्यालये / अभ्यास केंद्रे
पुण्यातील बव्हंशी महाविद्यालये सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. काही महाविद्यालये अभिमत विद्यापीठांशी संलग्न आहेत.
पुण्यातील अभियांत्रिकी महाविद्यालयांमधून दरवर्षी १०,००० इंजिनियर यशस्वी होऊन बाहेर पडतात.
संशोधन संस्था
पुणे विद्यापीठाव्यतिरिक्त पुण्यात अनेक सुप्रसिद्ध व महत्त्वाच्या संशोधन संस्था आहेत. विद्यापीठाजवळ राष्ट्रीय रासायनिक प्रयोगशाळा आहे तर विद्यापीठाच्या आवारात आयुका, नॅशनल सेंटर फॉर रेडिओ स्ट्रोफिजिक्स व नॅशनल सेंटर फॉर सेल सायन्स, राष्ट्रीय विमा अकादमी, केंद्रीय जल शक्ती संशोधन संस्था (Central Water and Power Research Station), उष्ण कटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्था, आघारकर संशोधन संस्था, ऑटोमोटिव्ह रिसर्च असोसिएशन ऑफ इंडिया व राष्ट्रीय एड्स संशोधन संस्था या संस्थाही पुण्यात आहेत.
लष्करच्या शिक्षण व संशोधन संस्था-
लष्करी शिक्षण देणाऱ्या अनेक संस्था पुण्यात आहेत. श्री शिवाजी मराठा प्रिपरेटरी स्कूल (एस्‌‍ एस्‌ पी एम्‌‍ एस), राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एन डी ए), कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनियरिंग (सी एम् ई), आर्मी इन्स्टिट्यूट ऑफ फिजिकल ट्रेनिंग वगैरे. लष्कराच्या आर्म्ड फोर्सेस मेडिकल कॉलेजचे (ए.एफ.एम.सी. वैद्यकीय महाविद्यालयाचे) विद्यार्थी भारतीय लष्कराच्या सेवेसाठी रूजू होतात. आर्मामेंट रिसर्च ॲन्ड डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंट, डिफेन्स इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स्ड टेक्नॉलॉजी (जुने नाव - डिफेन्स इन्स्टिट्यूट ऑफ आर्मामेंट टेक्नॉलॉजी), एक्सप्लोझिव्ह रिसर्च ॲन्ड डेव्हलपमेंट लॅबोरेटरी, डिफेन्स रिसर्च ॲन्ड डेव्हलपमेंट ऑर्गनायझेशन व आर्मी इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी या लष्कराशी संबंधित संशोधन करणाऱ्या संस्था देखील पुण्यात आहेत.
खेळ
क्रिकेट हा पुण्यातील सर्वांत लोकप्रिय खेळ आहे. हॉकी, फुटबॉल, टेनिस, कबड्डी व खो-खो हे खेळ देखील खेळले जातात. पुण्यात दरवर्षी पुणे आंतरराष्ट्रीय मॅरेथॉन आयोजित केली जाते. पुण्यातील नेहरू स्टेडियमवर महाराष्ट्र क्रिकेट असोसिएशनचे मुख्यालय आहे. येथे क्रिकेटचे आंतरराष्ट्रीय सामने खेळले जातात. डेक्कन जिमखान्यात अनेक खेळ खेळण्याची सुविधा उपलब्ध आहे. बालेवाडी येथील शिवछत्रपती स्पोर्ट्‌स कॉम्प्लेक्समध्ये इ.स. १९९४चे राष्ट्रीय खेळ व इ.स. २००८ मध्ये दुसरे यूथ कॉमनवेल्थ खेळ भरले गेले होते.
मूळ पुण्यातील असलेले प्रसिद्ध खेळाडू - हेमंत व हृषीकेश कानेटकर, राधिका तुळपुळे व नितीन कीर्तने (टेनिस) हे आहेत. ऑलिंपिक असोसिएशनचे अध्यक्ष अनिल शिरोळे हे पुण्याचे माजी खासदार आहेत.
पुण्याजवळील गहुंजे येथे क्रिकेटचे एक अप्रतिम स्टेडियम आहेत. त्याचे नाव सुब्रतो रॉय स्टेडियम असे ठेवण्यात आले आहे.
पुण्यातील भेट देण्यासारखी अन्य स्थळे
ओशो आश्रम (आचार्य रजनीश आश्रम), कात्रज सर्प उद्यान, खडकवासला धरण, चतुःशृंगीचे मंदिर, डायमंड वाटर पार्क, पर्वती, पाताळेश्वर लेणी, पु.ल.देशपांडे गार्डन, फिल्म आणि टेलिव्हिजन इन्स्टिट्यूट, बंड गार्डन, महात्मा फुले वाडा, मुळशी धरण, लवासा सिटी, लक्ष्मी रोड, लाल महाल, विश्रामबाग वाडा, वेताळ टेकडी, शनिवार वाडा, शिंद्यांची छत्री, सारसबाग
पुण्यभूषण पुरस्कार
पुण्यातील एका निष्कलंक आणि ख्यातनाम नागरिकाला दरवर्षी पुण्यभूषण हा पुरस्कार दिला जातो. हा पुरस्कार मिळालेल्या व्यक्ती :
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे * वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:भारतातील शहरे वर्ग:भारतातील महानगर क्षेत्र वर्ग:महाराष्ट्रातील नदीकाठावरील गावे व शहरे
प्रतिपदा
प्रतिपदेला (आणि षष्ठी/एकादशीला) नंदा तिथी, म्हणजेच आनंद देणारी तिथी असे म्हणतात.
काही महत्त्वाच्या प्रतिपदा
{विस्तार}}
वर्ग:हिंदू कालमापन वर्ग:हिंदू पंचांग वर्ग:ज्योतिष
सॅमसंग एसजीएच-सी२३०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बीड
''हा लेख बीड शहराविषयी आहे. बीड जिल्ह्याच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या''
बीड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक शहर आहे, आणि ३६ जिल्ह्यांपैकी एक असलेल्या बीड जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
महाराष्ट्रात बीड जिल्ह्याची ओळख ऊसतोड कामगार तसेच कलाकरांचा बाल्ले किल्ला बीड जिल्हा म्हणून ओळखली जाते.जिल्ह्याची उत्तर व दक्षिण सीमा गोदावरी व मांजरा नदी ने बंदीस्थ आहे. जिल्ह्याच्या उत्तर आणि दक्षिण दिशेला ऊस उत्पादन मोठया प्रमाणात घेतले जाते. जिल्ह्याच्या मधोमध पूर्व पश्चिम बालाघाट डोंगररांग आढळते.बालाघाट डोंगररांगे मुळे जलविभाजन होऊन उत्तर व दक्षिण वाहिन्या नद्यांचाचा उगम होतो.
इतिहास
बालाघाट डोंगरांच्या पायथ्याशी बिंदुसरा नदीच्या खोऱ्यात खळग्यासारख्या किंवा बिळासारख्या ठिकाणी हे शहर वसले असल्याने 'बीळ' या शब्दाच्या अपभ्रंशातून 'बीड' हे नाव पडले असावे, अशी 'बीड' नावाची व्युत्पत्ती सांगितली जाते. बीड़ या शब्दातल्या ’ड़’ला नुक्ता असल्याने इंग्रजांनी बीडचे स्पेलिंग Bhir असे केले, त्यामुळे ’बीड’चा खरा उच्चार माहीत नसलेले लोक भीर असा उच्चार करतात.
बीड शहरातील जटाशंकर मंदिराचा संबंध थेट रमायणाशी जोडणाऱ्या दंतकथा प्रचलित आहेत. रामायणानुसार, रावण हा सीता पुष्पक विमानातून पळवून नेत असताना त्यास रोखण्याचा प्रयत्‍न जटायू नावाच्या गिधाडाने केला, पण रावणाने तलवारीने त्याचे पंख छाटून टाकले. मृत्यूला कवटाळताना त्याने रामाला ही हकीकत सांगितली. जटायूची आठवण म्हणून या जागी देवगिरी यादव काळात जटाशंकर मंदिर बांधले आहे, असे म्हणतात.
बीडला पांडवकाळात 'दुर्गावतीनगर' म्हणत असत. पुढे चालुक्यकालीन चंपावतीराणीच्या नावावरून देण्यात आलेले 'चंपावतीनगर' हे या शहराचे दुसरे नाव आहे. पूर्वी राणी चंपावतीने या भागावर राज्य केल्याचा उल्लेख काही पुराणांमध्ये आहे. शहरात पूर्वी चंपावतीचा किल्ला असल्याच्या खुणाही आहेत. शहराच्या आजूबाजूला तटबंदी आहे.
किल्ले मैदान, लक्ष्मीबाग== बीडचा तुरुंग इ.स. १९३४ सालापर्यंत किल्ले मैदानावर होता. आज तिथे बलभीम महाविद्यालय आहे. प्लेगची साथ आली की नागरिक लक्ष्मीबाग शेतात राहायला जात. जेलजवळील लक्ष्मीबाग कॉलनी ती हीच. नगर रोडवरील इंग्रज व निझामाच्या अधिकाऱ्याच्या सरकारी क्लबवर उमरीच्या मारुती काकडे या क्रांतिकारकाने बॉम्ब टाकला होता. हा क्लब आज चंपावती क्लब या नावाने ओळखला जातो.
शंभर वर्षापूर्वीची वाहतुकीची साधने
इसवी सनाच्या विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत बीडमध्ये कोणाकडेही खासगी मोटार नव्हती. बीडकरांनी पहिली मोटार पाहिली ती इ.स. १९१० मध्ये, हैदराबादचे दिवाण सर अली इमाम भीषण दुष्काळाची पाहणी करण्यासाठी बीडला आले होते. तेव्हा अवघे बीड मोटार पाहण्यासाठी रस्त्याच्या दुतर्फा उभे होते. या काळात जिल्हाधिकारी सायकलवर कचेरीला जात. तेव्हा लोक सायकलकडेही कुतूहलाने पाहत, कारण बीडकरांपैकी कोणाकडेही सायकल नव्हती. संपूर्ण बीडमध्ये भाड्याने मिळण्यासाठी एकच टांगा होता. देशमुख, देशपांडे कुटुंबाकडे दोन छकडे (बैलांचा टांगा) होते. प्रवासासाठी केवळ एकच खासगी बस बीड - जालना अशी धावायची.
विसाव्या शतकाच्या आरंभीच्या काळातील प्रेक्षणीय स्थळे
विसाव्या शतकात केवळ भौतिकच नव्हे बीडकरांचे सांस्कृतिक जीवनदेखील विलक्षण बदलून गेले. बीड शहरातील शंभर वर्षांपूर्वीची अनेक महत्त्वाची स्थळे कालौघात नष्ट झाली. काही स्थळे मात्र अद्यापही अवशेषांच्या रूपात शहराच्या शतकापूर्वीच्या कथा सांगत आहेत. फरशीचा वाडा, खिडकी, कान्होबाची हवेली, सटवाई मैदान, लक्ष्मीबाग, खासबाग, नेताजी मैदान, लाईन गल्ली, कपिलधारा, तसेच कपिलधारा मंदिर महेबूबगंज, धोंडीपुरा ही शंभर वर्षांपूर्वीची बीड शहरातील महत्त्वाची स्थळे. यात धोंडीपुरा नावापुरता उरलाय, तर अन्य स्थळे विस्मृतीत गेली आहेत. फरशीवरचा वाडा हे बीडच्या सामाजिक जीवनातील महत्त्वाचे स्थळ होते. इथे अवघ्या बीडकरांचा न्याय व्हायचा. बांधकामात सर्वप्रथम फरशी वापरली गेल्याने बीडकर त्याला फरशीवरचा वाडा म्हणत.
धोंडीपुरा
बीडच्या सामाजिक, सांस्कृतिक व धार्मिक जीवनाचे नेतृत्व 'धोंडीपुरा' करायचा. आज या भागाचं नाव धोंडीपुरा का आहे, हे बहुतेकांना माहीत नाही, पण या भागात राहणाऱ्या धोंडाजी किसन या दानशूर व प्रतिष्ठित व्यक्तीच्या राहण्याचे हे स्थळ होते. याच धोंडोजींनी बिंदुसरा काठच्या सराफा लाईन रोडवरील वेस बांधली. त्यांनीच धोंडीपुऱ्यातील मशिदीलाही जागा दिली होती, असे मानले जाते. या धोंडोजींच्या नावाने हा भाग धोंडीपुरा म्हणून शंभर वर्षांपूर्वी ओळखला जाऊ लागला, तो आजही त्याच नावाने ओळखला जातो. धोंडीपुरा भागातील शंभर वर्षांपूर्वीच्या बीडची अनेक स्मृतिस्थळे कशीबशी उभी आहे. त्यात सात चौकाचा वाडा, सौंदत्तीकर, थिगळे, देशमुख यांचे वाडे व कान्होबाची हवेली महत्त्वाचे आहेत. देवगिरीवर मुस्लिम राजे आल्यावर बीडमध्ये जुना बाजार, पेठभागात महेबूबगंज, भालदारपुरा या भागात प्रतिष्ठित मुस्लिम सिद्धोजी नारोजी देशमुख हे दीडशे ते दोनशे वर्षांपूर्वीचे बीडचे मुख्य देशमुख राहात. देशमुख गल्लीत त्यांची मोठी हवेली होती. ती आज नाही, तिच्या बाह्य भिंती मात्र तशाच आहेत. धोंडीपुरा भागातील कान्होबाची हवेली ही कान्होबा देशपांडे यांची हवेली. ही अशीच भव्य होती.
नेताजी मैदान
नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या विचारांचा बीडच्या तरुणांवर मोठा पगडा होता. अंबाजोगाईच्या श्रीनिवास खोत यांना तर लोकांनी 'छोटा सुभाष' ही पदवीच दिली होती. सुभाषबाबू बीडला येणार होते. ज्या रस्त्यावरून त्यांची मिरवणूक निघणार होती त्या रस्त्याला हळूहळू लोक 'सुभाष रोड' संबोधू लागले तर ज्या मैदानावर त्यांची सभा होणार होती त्या मैदानालाही 'नेताजी मैदान' संबोधले गेले. मात्र, काही कारणांमुळे नेताजी सुभाषचंद्र बीडला येऊ शकले नाहीत, पण त्यांचे नाव कायमपणे बीडच्या जनजीवनाचा भाग झाले.
सटवाई
’सटवाई’ ही शंभर वर्षापूर्वी बीडकरांची ग्रामदेवता होती. मूल जन्मल्यावर पाचव्या दिवशी लोक सटवाईचे दर्शन घेऊन त्याचे भविष्य लिहून घ्यायचे. माळीवेस परिसरात उत्तरेस शिंदेंच्या मळ्यात आजही हे सटवाईचे मंदिर आहे. याच मंदिरामुळे हा सर्व भाग 'सटवाई मैदान' म्हणून ओळखला जात असे. नंतर 'बारादरी' व आज 'माळीवेस' या नावाने हा भाग ओळखला जातो. आज माळीवेस नाही. ती साधारणत: दीडशे वर्षापूर्वी पाडण्यात आली. इतिहास संशोधक डॉ. सतीश साळुंके यांच्या 'बीड जिल्ह्याचा प्राचीन व मध्ययुगीन इतिहास' या ग्रंथात या वेशीवरील शिलालेख आला आहे.
शंभर वर्षांपूर्वीच्या बीडच्या सामाजिक, राजकीय व सांस्कृतिक जीवनात महत्त्वाची सामूहिक स्थळे असणारे सटवाई मैदान, नेताजी मैदान, किल्ले मैदान आज वाढत्या लोकसंख्येने आपल्या उदरात घेतली. नेताजी मैदानाचे रूपांतर आज नव्या भाजी मंडईत, तर सटवाई मैदानाचे प्रशस्त वस्तीत रूपांतर झाले. याच भागात बारादरी नावाची वास्तू होती. ही बारादरी म्हणजे सु्लतानजी निंबाळकरांचे निवासस्थान होते. या वास्तूत काही काळ न्यायालय चालले. याच न्यायालयाने इ.स. १८९० मध्ये बीडला झालेल्या उठावातील सात क्रांतिकारकांना फाशी देण्यात आली. शहरातील विविध चौक, प्रमुख रस्ते व महत्त्वाच्या स्थळांना आज ज्या नावाने संबोधले जाते, ही नावे कशी पडली याची ऐतिहासिक व सांस्कृतिक पार्श्वभूमी अभ्यासताना बीडच्या इतिहासातील अनेक दुव्यांवर प्रकाश पडतो.
बशीरगंज
बशीरगंज हे नाव या ठिकाणी इ.स. १९०५ मध्ये झालेल्या एका सत्कार समारंभामुळे पडले. दक्षिणेचा बादशहा महेबूबउद्दौला याच्या प्रशासन काळात बीडचा अव्वल तालुकेदार रिजाऊल हसन हा होता. बीडची पाहणी करण्यासाठी बादशहा महेबूबउद्दौला याच्या मंत्रिमंडळातील प्रमुख मंत्री नवाब बशिरोद्दीनसाहब बीडला आले. त्या वेळी बीडच्या प्रमुख वेशीवर (राजुरी वेस) रिजाऊल हसन यांनी बशिरोद्दीन यांचे स्वागत केले. तेव्हापासून या चौकाला बशीरगंज या नावाने ओळखले जाऊ लागले. आजही हा भाग याच नावाने ओळखला जातो.
कंकाळेश्वर
कंकालेश्वर हे बीड मधील ऐतिहासिक पुरातन भगवान शंकराचे मंदिर आहे. हे चारही बाजूने पाण्याने वेढलेले आहे. मंदिराचे दगडी बांधकाम आहे. येथील कंकालेश्वर महोत्सव प्रसिद्ध आहे.
संदर्भ
वर्ग:बीड जिल्हा वर्ग:बीड जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे वर्ग:मराठवाड्यातील शहरे
कमलाबाई किबे
रावबहादुर सरदार माधव विनायक किबे यांच्या पत्नी कमलाबाई किबे या कोल्हापूरच्या इतिहासप्रसिद्ध सरदेसाई घराण्यातल्या. हे घराणे पुढे रत्‍नागिरीला जाऊन उद्योगधंद्यांत भरभराटीला आले.
कमलाबाई किबे १९१७मध्ये इंदूरमध्ये झालेल्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनात व्यासपीठावर होत्या. त्यांचे तिथे भाषणही झाले होते. त्या भाषणाशिवाय कमलाबाईंनी संमेलनाच्या तिसऱ्या दिवशी त्यांचा एक निबंध वाचून दाखविला. त्यानंतरच्या भाषणात, ’ज्ञानवृद्धीकरिता वाचन हे प्रमुख साधन असल्याने, मुलांत वाचनाची अभिरुची वाढविण्यासाठी मोठ्यांनी मुलांच्या आवडीचे साहित्य लिहून मायभाषेची सेवा करावी’ असे त्या म्हणाल्या.
बाह्य दुवे
http://www.mssindore.org/index.php/2012-09-02-10-11-14/1917 (इंदूरचे १९१७ सालचे मराठी साहित्य संमेलन)
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:मराठी कवयित्री
सॅमसंग एसजीएच-सी२४०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
दण्डी
दण्डी हा महाभारतातील हस्तिनापुराचा राजा धृतराष्ट्र व राणी गांधारी यांचा पुत्र व शंभर कौरव भावंडांपैकी एक भाऊ होता. महाभारत युद्धामध्ये हा मारला गेला.
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इन्सॅट मास्टर कंट्रोल फॅसिलिटी
इन्सॅट मास्टर कंट्रोल फॅसिलिटी हा भारताच्या इस्रो या अंतराळसंशोधन संस्थेचा एक भाग आहे. कर्नाटकातील हसन शहराच्या या परिसरातून इस्रोने सोडलेल्या उपग्रहांचे निरीक्षण आणि नियंत्रण केले जाते.
याशिवाय मध्य प्रदेश राज्यातील भोपाळ शहरातही उपग्रहाच्या नियंत्रणाच्या यंत्रणेसाठी राखून ठेवलेला असाच एक परिसर आहे.
मनोज मुकुंद नरवणे
पदे
वर्ग:भारतीय सेनाप्रमुख वर्ग:भारतीय सैन्यातील अधिकारी वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:परम विशिष्ट सेवा पदक विजेते वर्ग:विशिष्ट सेवा पदक विजेते
फंडीचे आखात
फंडीचे आखात (फ्रेंच:बै दि फंडी) हे उत्तर अमेरिकेच्या अटलांटिक किनाऱ्यावरील आखात आहे. हा समुद्री भाग कॅनडाच्या न्यू ब्रन्सविक आणि नोव्हा स्कॉशिया प्रांतांच्या मध्ये आहे तसेच याचा छोटा भाग अमेरिकेच्या मेन राज्याला लागून आहे.
वर्ग:आखाते
राखी (निःसंदिग्धीकरण)
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
पुनर्विवाह
पुनर्विवाहचे परिणाम
संपूर्णतः घटस्फोटित किंवा विभक्त झालेल्या तुलनेत पुनर्विवाह अधिक सामाजिक-आर्थिक सुरक्षा आणि जीवन समाधानीतेशी संबंधित आहेत.पुनरुत्थान करणाऱ्या व्यक्तींनी घटस्फोटित व्यक्तींच्या तुलनेत घटस्फोटित व्यक्तींच्या तुलनेत त्यांच्या जीवनातील सकारात्मक मूल्यांकनाचा अहवाल देऊन त्यांच्या घटस्फोटात चांगले समायोजन केले आहे. घटस्फोटित जोडप्यांना शारीरिक आणि मानसिक आरोग्यविषयक समस्यांमधे मोठ्या प्रमाणावर विकसित होण्याचा धोका असतो, पुनरुत्थानामुळे यापैकी काही आरोग्यविषयक धोके नष्ट होऊ शकतात परंतु त्या नष्ट होणार नाहीत.
=पुनर्विवाह सामान्य शारीरिक आणि मानसिक आरोग्य फायदे=
=मानसिक आरोग्य लाभ= जे पुनरुत्थान करतात त्यांच्यामध्ये भागीदार (विधवा, घटस्फोट किंवा विभक्त होण्याद्वारे) गमावलेला आणि अविवाहित राहणाऱ्या इतरांच्या तुलनेत निराशाजनक लक्षणांचा कमी स्तर असतो. पुनरुत्थान पुरुषांकरिता विशेषतः फायदेशीर असल्याचे दिसते, ज्याचे पुनर्जन्म असलेल्या स्त्रियांपेक्षा निराशाजनक लक्षणांचे प्रमाण कमी आहे.
वर्ग:विवाह
संकष्ट चतुर्थी
हिंदू पंचांगानुसार कृष्ण पक्षात येणाऱ्या चतुर्थीस संकष्ट चतुर्थी किंवा संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. एका वर्षात १२ आणि त्यावर्षी अधिकमास आल्यास १३ संकष्टी चतुर्थी येतात. प्रत्येक गणपतीच्या ठिकाणी हा दिवस विशेष भक्तिभावाने साजरा होतो.गणेशाच्या उपासनेत या दिवसाचे महत्त्व विशेष आहे. चंद्रदर्शन हा या व्रताचा महत्त्वाचा भाग आहे.
संकष्टी चतुर्थी, ज्याला संकटहार चतुर्थी असेही म्हणतात, हा गणेशाला समर्पित हिंदू दिनदर्शिकेमधील प्रत्येक चंद्र महिन्यातील एक दिवस आहे. हा दिवस कृष्ण पक्षाच्या चौथ्या दिवशी येतो (अंधकारमय चंद्र चरण किंवा चंद्राचा अस्त होणारा पंधरवडा). ही चतुर्थी मंगळवारी आली तर तिला अंगारकी संकष्टी चतुर्थी म्हणतात. अंगारकी संकष्टी चतुर्थी सर्व संकष्टी चतुर्थीच्या दिवसांमध्ये अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते. अभिषेक महर्षींनी धर्मग्रंथांतून योग्य कारण शोधून काढताना आपल्या शिष्य ऐश्वर्याला शिकवताना म्हटल्याप्रमाणे आत्मविश्वासाच्या विरोधाभासी विचारांसंबंधीचा अडथळा दूर करण्याचा विधी इ.स.पू. ७०० च्या आसपास सुरू झाला असे म्हटले जाते.
व्रत
संकष्ट चतुर्थी हे एक व्रत आहे. ते पुरुष व स्त्रिया दोघांनी करायचे असते. हे व्रत दोन प्रकारांनी करतात. १. मिठाची संकष्ट चतुर्थी व २. पंचामृती चतुर्थी. दिवसभर उपवास करून चंद्रोदय झाल्यावर चंद्राला व गणपतीला महानैवेद्य दाखवावा. यासाठी मोदक करण्याची पद्धती आहे.त्यानंतर भोजन करावे.या व्रताचा काल आमरण, एकवीस वर्षे किंवा एक वर्ष असा आहे. व्रतराज या ग्रंथात हे व्रत सांगितले आहे.
या दिवशी भाविक कडक उपवास करतात. गणेशाच्या प्रार्थनेपूर्वी चंद्राचे दर्शन/शुभ दर्शन घेतल्यानंतर ते रात्री उपवास सोडतात. चंद्रप्रकाशापूर्वी, गणपतीच्या आशीर्वादासाठी गणपती अथर्वशीर्षाचे पठण केले जाते. गणेश हा देवांचा देव आहे. माघ महिन्यात कृष्ण पक्ष चतुर्थी "सकट चौथ" म्हणूनही साजरा केला जातो.
प्रत्येक महिन्यात गणेशाची पूजा वेगळ्या नावाने आणि पिठाने (आसन) केली जाते. प्रत्येक महिन्याच्या संकष्ट चतुर्थीच्या दिवशी 'संकष्ट गणपती पूजा' केली जाते. प्रत्येक व्रताचा (कठोर उपवास) एक उद्देश असतो आणि ते व्रत कथा म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कथेद्वारे स्पष्ट केले जाते. या प्रार्थना अर्पण मध्ये १३ व्रत कथा आहेत, प्रत्येक महिन्यासाठी एक कथा आणि १३वी कथा अधिकासाठी आहे (हिंदू दिनदर्शिकेमध्ये अंदाजे दर ३ वर्षांनी एक अतिरिक्त महिना असतो). या व्रताचे वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ त्या महिन्याशी संबंधित कथेचे पठण करावे लागते.
अंगारकी
जी संकष्ट चतुर्थी मंगळवारी येते तिला अंगारकी असे म्हटले जाते. अधिक मासातील अंगारकी चतुर्थी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाते कारण ती एकवीस वर्षातून एकदाच येते. अंगारकी चतुर्थी (संस्कृतमध्ये अंगारक म्हणजे जळत्या कोळशाच्या अंगारासारखा लाल आणि मंगळ ग्रहाचा संदर्भ आहे (ज्याला मंगळवार (मंगलवार) हे नाव देण्यात आले आहे) या दिवशी प्रार्थना केल्यास आपल्या मनोकामना पूर्ण होतील असा विश्वास भक्तांचा आहे. हा व्रत पाळल्याने अडचणी कमी करा, कारण गणेश हा सर्व अडथळे दूर करणारा आणि बुद्धीचा सर्वोच्च स्वामी आहे.
३ वर्षात ३७ महिने म्हणून ३७ संकष्ट्या; एकूण सात वार, म्हणून तीन वर्षांत अंगारकी येण्याची शक्यता ३७ भागिले ७ = ५. म्हणून साधारणपणे तीन कालदर्शिका वर्षांत पाचदा अंगारकी येते.
३३ महिन्यांत एक अधिक मास येतो, म्हणजे २१ वर्षात साधारणतः सात अधिक मास येतात; अधिक मासात मंगळवारी संकष्टी येण्याची शक्यता सातात एक, म्हणून साधारणपणे २१ वर्षात एकच अंगारकी अधिक मासात येते.
दंतकथा
पारंपारिक कथा सांगतात की गणेशाची निर्मिती भगवान शिवाची पत्नी देवी पार्वतीने केली होती. पार्वतीने तिच्या आंघोळीसाठी वापरलेल्या हळदीच्या पेस्टमधून गणेशाची निर्मिती केली आणि आकृतीमध्ये प्राण फुंकला. मग ती आंघोळ करत असताना तिने त्याला तिच्या दारात पहारा देण्यासाठी उभे केले. शिव परत आला, आणि गणेश त्याला ओळखत नव्हता म्हणून त्याने त्याला आत जाऊ दिले नाही. शिव संतापले आणि त्यांनी आपल्या अनुयायी देवतांना मुलाला काही शिष्टाचार शिकवण्यास सांगितले. गणेश खूप शक्तिशाली होता, कारण त्याला शक्तीचे मूर्त स्वरूप (स्त्री शक्ती) पार्वती यांनी निर्माण केले होते. त्याने शिवाच्या धार्मिक अनुयायांचा (गण) पराभव केला आणि घोषित केले की त्याची आई आंघोळ करत असताना कोणालाही आत प्रवेश दिला जात नाही. स्वर्गीय ऋषी नारद आणि सप्तर्षी (सात ज्ञानी ऋषी) यांना वाढत्या गोंधळाची जाणीव झाली आणि ते मुलाला शांत करण्यासाठी गेले, काहीही परिणाम झाला नाही. संतप्त होऊन, देवांचा राजा, इंद्र, त्याच्या संपूर्ण स्वर्गीय सैन्यासह मुलावर हल्ला केला, परंतु त्यांना संधी मिळाली नाही. तोपर्यंत हा मुद्दा पार्वती आणि शिव यांच्यासाठी अभिमानाचा विषय बनला होता.
देवांचा पराभव झाल्यानंतर, त्रिमूर्ती- ब्रह्मा (नियंत्रक), विष्णू (संरक्षक) आणि शिव (संहारक) यांनी गणेशावर हल्ला केला. युद्धादरम्यान, शिवाने मुलाचे डोके तोडले आणि पार्वतीचा राग अनावर केला. आपला मुलगा मरण पावलेला पाहून, पार्वतीने तिचे खरे रूप आदि-शक्ती, ब्रह्मांडाला इंधन देणारी आणि सर्व पदार्थ टिकवून ठेवणारी आदिशक्ती म्हणून प्रकट केली. एक भयंकर रूप धारण करून, पार्वतीने विश्वाचा नाश करण्याची शपथ घेतली ज्यामध्ये तिचा मुलगा मारला गेला. देवांनी तिला साष्टांग नमस्कार केला आणि शिवाने वचन दिले की तिचा मुलगा पुन्हा जिवंत होईल. ट्रिनिटीने डोक्यासाठी जगाची शिकार केली आणि एक माता हत्ती तिच्या मेलेल्या बछड्यासाठी रडत होती. त्यांनी आईचे सांत्वन केले आणि गणेशाच्या मस्तकाच्या जागी हत्तीच्या बछड्याचे डोके निश्चित केले. भगवान शिवाने असेही घोषित केले की त्या दिवसापासून मुलाला "गणेश" (गण-ईशा: गणांचा स्वामी) म्हटले जाईल. अशाप्रकारे, गणेशाला हत्तीच्या डोक्याचा देव म्हणून चित्रित केले जाऊ लागले.
संदर्भ
वर्ग: हिंदू पंचांग वर्ग: हिंदू कालमापन वर्ग: महाराष्ट्र वर्ग: हिंदू धर्म वर्ग: कालक्रम वर्ग: हिंदू व्रतवैकल्ये वर्ग:धार्मिक आचार वर्ग:हिंदू दैवते
जोसेफ बाप्टिस्टा
जोसेफ बाप्टिस्टा (१७ मार्च १८६४ - १९३०) हे मुंबईतील (बॉम्बे) भारतीय राजकारणी आणि कार्यकर्ते होते. ते लोकमान्य टिळक आणि गृह राज्य चळवळ यांच्याशी जवळून संबंध होते. लोकप्रिय शब्द "स्वराज्य हा माझा जन्म सिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळविणारच" हे श्रेय त्यांना दिले जाते. १९२५ मध्ये बॉम्बेचे महापौर म्हणून त्यांची निवड झाली. त्याला काका नाव देण्यात आले होते.
वर्ग:इ.स. १८६४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:ख्रिश्चन व्यक्ती वर्ग:मुंबईचे महापौर वर्ग:ख्रिश्चन स्वातंत्र्यसेनानी वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
मुंबईचे महापौर
मुंबईचे महापौर बृहन्मुंबई महानगरपालिकेचे नियुक्त अध्यक्ष आहेत. ही भूमिका मुख्यत्वे औपचारिक आहे कारण महानगरपालिका आयुक्तांत प्रत्यक्ष शक्तींचे हक्क आहेत. महानगरपालिकेच्या चर्चेवर चर्चा करण्याच्या दृष्टीने महापौर कार्यरत भूमिका देखील बजावतात. २०१९ पासून शिवसेनेच्या किशोरी पेडणेकर ह्या सध्याच्या मुंबईच्या महापौर आहेत.
लाबुआन
लाबुआन (भासा मलेशिया: Labuan) हे मलेशियातील संघाशासित शहर व बेट आहे. १९९० च्या दशकापासून लाबुआन मलेशियातील ऑफशोर आर्थिक व औद्योगिक सेवा उद्योगातील महत्त्वाचे केंद्र आहे.
मुंबईचे महापौर
वर्ग:बृहन्मुंबई महानगरपालिका
लाबुआन
वर्ग:मलेशियाची राज्ये
ताळेबंद
द्वि-नोंदी पद्धतीने पुस्तपालन केले असता सर्व खात्यांच्या शिल्लक रकमेचा आढावा घेऊन एका विशिष्ट दिवशी, व्यवसायाची आर्थिक परिस्थिती दर्शवणाऱ्या कागदपत्रास ताळेबंद असे म्हटले जाते. (इंग्लिश : Balance sheet )
व्यवसायाच्या ताळेबंदामध्ये येणे असलेली रक्कम, देय रक्कम, मालमत्ता, कर्ज, उत्पन्न, खर्च आणि नफा किंवा नुकसान या सर्व बाबींचा समावेश असतो. साधारणतः ताळेबंद हा ठरावीक दिवशी उदा. तिमाही, सहामाही यांचा शेवटचा दिवस आणि वर्षाअखेरीस काढला जातो.
ताळेबंदाचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे द्वि-नोंदी पद्धतीची अचूकता पाहणे, व्यवसायाचा आर्थिक आढावा घेणे हा होय.
वर्ग:वाणिज्य वर्ग:व्यापार वर्ग:बँकिंग
द्वितीया
द्वितीया (आणि सप्तमी/द्वादशीला) भद्रा तिथी म्हणतात.
काही महत्त्वाच्या द्वितीया
वर्ग:हिंदू कालमापन वर्ग:हिंदू पंचांग वर्ग:ज्योतिष
इ.स.पू. ४१९
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ४१९ वर्ग:इ.स.पू.चे ४१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
छोटी फटाकडी
छोटी फटाकडी किंवा चिमण फटाकडी (इंग्लिश:little crake) हा लावा या पक्ष्यासारखा दिसणारा पक्षी आहे.
ओळखण
हा पक्षी दलदलीत सापडतो. डोके व डोळे यातील मधला भाग, डोक्याची बाजू आणि मानेवरील रंग गर्द राखी-करडा असतो. डोळे आणि मानेचा मध्यभाग तांबूस झाक असलेला गर्द तपकिरी व इतर भाग तपकिरी असतो. त्यावर अस्पष्ट अशा अरुंद पांढऱ्या रेषा असतात. पाठीवरच्या भागावर काळ्या रेषा, हनुवटीचा खालील भाग, गळा आणि इतर भाग गर्द राखी करडा असतो. पोटाखाली पांढऱ्या पट्ट्या असतात. मादीचे डोके आणि डोळा यांतील मधला भाग आणि तोंड फिकट उदी असते. एवढा अपवाद सोडला तर नर आणि मादी सारखेच असतात.
निवासस्थाने
बोरुची बेटे असणाऱ्या ठिकाणी निवास करतात.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
दुराधर
हा महाभारतातील हस्तिनापुराचा राजा धृतराष्ट्र व राणी गांधारी यांचा पुत्र व शंभर कौरव भावंडांपैकी एक भाऊ होता. महाभारत युद्धामध्ये हा मारला गेला.
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पेब्लो काउंटी, कॉलोराडो
पेब्लो काउंटी अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्याच्या ६४पैकी एक काउंटी आहे. या काउंटीची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार १,५९०६३ होती. पेब्लो शहर या काउंटीचे प्रशासकीय केन्द्र आणि सर्वात मोठे शहर आहे. स्पॅनिश भाषेत पेब्लोचा अर्थ गाव किंवा छोटे शहर असा होते.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:कॉलोराडोमधील काउंटी *
सॅमसंग एसजीएच-सी२५०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
सिंगपूर
सिंगपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
रोझा पार्क
मी एकट्याने काही करून काय होणार आहे? हा आपला नेहमीचा प्रश्न असतो. त्याचे उत्तर रोझा पार्कच्या कहाणीत मिळू शकते. कोण ही रोझा पार्क? तिने अस काय केल? याची कहाणी खूप मोठी आणि दर्दभरी आहे. माणसांच्या माणुसपणाला कायमचा काळिमा फासणारी ही कहाणी सुरू होते आफ्रिकन माणसांना गुलाम बनवून आपल्या घरीदारी आयुष्यभरासाठी राबवून घेण्याच्या अमेरिकी मनोवृत्तीतून.
सिंगपूर
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
रोझा पार्क
त्याकाळची म्हणजे १५ व्या शतकातील अमेरिका. भरपूर जमीन पण कष्ट करायला माणस नाहीत. अशावेळेस साऱ्या युरोपातून अमेरिकेत येऊन नशिब अजमावणाऱया गोऱ्यांच्या नजरेसमोर आली ती आफ्रिका. काळ्या वर्णाच्या आणि बसक्या नाकाच्या माणसांची आफ्रिका. जगाचा अनुभव नसलेल्या आणि स्वतःच्या गावात, आजुबाजूच्या परिसरातील निसर्गात रममाण असणाऱ्या माणसांची आफ्रिका.
त्यानंतर सुरू झाला एक भयानक सिलसिला, फसवणुकीचा, क्रुरता आणि अमानूषपणाचा.
आफ्रिकेच्या कुठल्याशा किनाऱ्याला लागून एक मोठी बोट उभी आहे. अतीशय सुरेल संगीत त्या बोटीतून ऐकायला येतय, किनाऱ्यावर काही गोरे उतरलेत, किनाऱ्यावरील लोकांना आग्रह करून बोटीवर नाचगाण्यासाठी, मेजवानीसाठी आमंत्रण दिले जातेय. संगिताचे वेडे असलेले आफ्रिकन स्त्रीपुरूष छोट्या छोट्या होडग्यातून बोटीवर जाताहेत. तिथे जेवणाची व्यवस्था आहे, सोबत मद्यही आहे. संगिताच्या तालावर नृत्य सुरू आहे. बेभान आहेत सगळे. जिवढे जास्त भरता येतील तेवढे काळे लोग आता आले आहेत, असे कॅप्टनच्या लक्षात आले आहे. हळू हळू बोट किनारा सोडतेय, किनारा लांब लांब जातोय. अजूनही संगिताची आणि मद्याची नशा ओसरलेली नाहीय. पण हळू हळू जाग येईल तसा साऱ्या जहाजावर आक्रोशाची लाट पसरतेय. बोट थांबवण्यासाठी आणि पुन्हा आपल्या घराकडे जाण्यासाठी विनवण्या सुरू होतायेत. प्रतिकाराचा प्रयत्न करणाऱ्याला थेट गोळी घातली जातेय आणि त्याचे प्रेत सरळ समुद्रात फेकल जातेय. आता ही बोट थांबायची नाही, आता आपल घर पुन्हा दिसणार नाही ही कल्पनाही सहन होत नाहीये. पण बोटीवर मात्र धावपळ आहे. साखळदंड बाहेर काढले जातायत. प्रत्येक काळ्या माणसाला आणि बाईला साखळदंडात बांधल जातय. आता ही माणस नाहीत, हा माल विक्रीसाठी चाललाय.
अशा अनेक कहाण्या. फसवणूकीच्या, क्रुरतेच्या, अमानूषतेच्या वेगवेगळ्या कल्पनांच्या आयडिया. अशी माणसांनी भरलेली शेकडो जहाजे अमेरिकेच्या दिशेने गेली. लाखो काळे आपल्या घरापासून कायमचे तुटले आणि अमेरिकेतील गोऱ्या शेतमालकांच्या शेतावर राबू लागले.
अशी शेकडो वर्ष गेली. काळ्यांच्या अनेक पिढ्या गुलामगिरीत खितपत राहिल्या. पण हळूहळू दिवस बदलत गेले. एक दिवस असा उगवला कि अमेरिकेच्या अब्राहम लिंकन या अध्यक्षाने लोकांना गुलाम म्हणून राबवण्यावर बंदी आणली आणि त्यानंतरच्या मोठ्या संघर्षातून काळ्यांची गुलामगिरीतून सुटका झाली.
रोझा पार्क अशाच एका काळया गुलामाच्या पिढीतील एक मुलगी. गुलामगिरी संपली पण दारिद्य्र संपले नाही. समाजातील अवहेलना संपली नाही. अलाबामा प्रांतातल्या माँटगोमेरी शहरात राहणारी आणि एका दुकानात सेल्सगर्ल म्हणून काम करणारी रोझा. कामावर जायच आणि परत यायला शहरातील बससेवेचा आधार होता. पण या बसचा एक कायदा होता. मागची अर्धी जागा काळ्या लोकांसाठी आणि पुढची अर्धी जागा गोऱ्या लोकांसाठी. आणि हो, आणखी एक. जर गोऱ्यांच्या सगळया जागा भरल्या आणि एखादा गोरा प्रवासी उभा असेल तर काळ्यांच्या भागातील पहिल्या रांगेतील सगळ्या प्रवाशांनी उठून उभे राहायचे आणि त्या गोऱ्या प्रवाशाला जागा करून द्यायची. या सगळ्यावर लक्ष ठेवायच बसच्या ड्रायव्हरने. या बाबतील त्याला पोलिसाचाही दर्जा होता. जर एखाद्या काळ्या माणसांने उठायला नकार दिला तर त्याच्यावर खटला भरला जात असे आणि तुरुंगवासही भोगावा लागत असे. अर्थातच रोझाला पुष्कळवेळा उभ्यानेच प्रवास करावा लागे. एकदा तर ती चुकून पुढच्या दरवाजाने बसमध्ये चढली तर ड्रायव्हरने तिला पुन्हा खाली उतरवले व मागच्या दरवाजाने येण्यास फर्मावले. ती मागच्या दरवाजापर्यंत पोचेपर्यंत बस पुढे निघून गेली. त्या दिवशी रोझाला आपल्या कामावर जाण्यासाठी दुसऱ्या बसची वाट पहावी लागली.
असाच एक दिवस होता १९५५ च्या १ डिसेंबरचा. रोझा कामावरून परत निघाली होती. ती बसमध्ये चढली. मागच्या सगळ्या रांगा भरलेल्या होत्या. काळ्यांसाठीच्या पहिल्या रांगेत ती बसली. बस निघाली आणि काही वेळानंतर गोऱ्या लोकांच्या सगळ्या रांगा भरल्या. ड्रायव्हरच्या लक्षात आले की काही गोरे प्रवासी उभे आहेत. त्याने बस थांबवली आणि काळ्यांच्या पहिल्या रांगेतील सर्व प्रवाशांना उठायला सांगितले. रोझा सोडून सगळेजण उठून उभे राहिले. ड्रायव्हरने रोझाच्या अंगावर ओरडला, “तु का उठत नाहीस? “ रोझाचं उत्तर होत, “ मी उठावे अस मला वाटत नाही.” ड्रायव्हर आणि बाकीच्या प्रवाशांनी अनेकदा सांगूनही रोझाने उठायला नकार दिला. अखेर ड्रायव्हरने पोलिसांना बोलावले आणि रोझाला अटक करण्यात आली. तिची रवानगी तुरुंगात करण्यात आली. घडल ते ऐवढेच.
रोझाला तुरुंगात टाकल्याची बातमी साऱ्या शहरभर पसरली. काळ्यांचे सगळे पुढारी एकत्र आले. त्यांनी माँटिगोमेरी शहर बससेवेवर बहिष्कार टाकण्याचे आवाहन साऱ्या काळ्या लोकांना केले. आणि एक परिवर्तनाचे एक आंदोलन उभे राहिले. हा बहिष्कार ३८१ दिवस चालला. या काळात काळ्यांनी पायी कामावर जाणे पसंत केले. काळ्या टॅक्सी ड्रायव्हरनी बसच्याच भाड्यात काळ्या प्रवाशांना सेवा देण्यास सुरुवात केली. त्यांच्यावर अनेक दडपणे आली पण सगळे ठाम राहिले. शहर बससेवेचा वापर करण्यामध्ये काळ्यांचाच सहभाग मोठा होता. अर्थातच शहर बससेवा तोट्यात जाऊ लागली. एकीकडे न्यायालयात खटला सुरूच होता. अखेर शहर बससेवेत अशी रंगभेद करणारी व्यवस्था बेकायदेशीर असल्याचा निकाल न्यायालयाने दिला.
मानवाधिकाराच्या संघर्षातील एक मोठी लढाई म्हणून या आंदोलनाचे नाव घेतले जाते. याच आंदोलनातून मार्टिन ल्यूथर किंग दुसरा याचा उदय झाला. त्याने काळ्यांचे आंदोलन आणखी वरच्या स्तरावर नेले. एका बाईने केवळ जागेवरून उठण्यास नकार दिला, तर त्यातून जगामध्ये खुप मोठे परिवर्तन घडून आले. सामान्य माणसाची ताकद रोझा पार्कने दाखवून दिली.
या आंदोलनानंतर रोझा पार्क हे नाव सर्वांना माहिती झाले,पण त्यामुळे तिच्या आर्थिक स्थितीत फरक पडला नाही. उलट तिला तिच्या कामावरून काढण्यात आले. तिच्या नवऱ्यालाही त्याचे काम सोडून द्यावे लागले. काही काळानंतर तर तिला माँटेगोमेरी सोडून जाण्याची पाळी आली.
२००५ च्या ऑक्टोबरमध्ये मिशिगनमधल्या डेड्राईट शहरात रोझा पार्क जग सोडून गेली. त्याच्या दुसऱ्या दिवशी मॉन्टगोमेरी आणि डेट्रॉईट शहरातील सर्व बसमधील पहिली सीट काळ्या रिबिनमध्ये बांधून " रिझर्व्ह" ठेवली गेली होती. आज रोझा पार्क जगभरातील मानवाच्या अधिकारासाठी लढणारांची आई म्हणून ओळखली जाते.
अशी ही कहाणी सामान्यातील असामान्यतेची, रोझा पार्कची.
गोंदेगाव (माहूर)
गोंदेगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील माहूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:माहूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
सुकांडा
सुकांडा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
शंकरराव गडाख
शंकरराव यशवंतराव गडाख हे एक भारतीय राजकारणी आहेत. ते महाराष्ट्राचे मृदा व जलसंधारण या विभागाचे विद्यमान कॅबिनेट मंत्री आहेत. क्रांतिकारी शेतकरी पक्षाच्या तिकिटावर नेवासा विधानसभा मतदारसंघातून ते निवडून आले आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मराठी राजकारणी वर्ग:महाराष्ट्राच्या १२ व्या विधानसभेचे सदस्य वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:महाराष्ट्रातील आमदार वर्ग:नेवासाचे आमदार वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:क्रांतिकारी शेतकरी पक्षाचे राजकारणी
अशोक पाटोळे
अशोक पाटोळे ( गिरगाव (मुंबई), ५ जून, १९४८; - मुंबई, १२ मे. २०१५) हे एक मराठी कथाकार आणि नाटककार होते.
पाटोळे यांचे शालेय शिक्षण गिरगावातील विल्सन हायस्कूल येथे झाले. त्यांनी लिहिलेली पहिली कथा 'नवाकाळ' या दैनिकात प्रकाशित झाली होती. पुढे 'श्री दीपलक्ष्मी', साप्ताहिक मार्मिक' आदी नियतकालिकांमधून त्यांनी लिहिलेल्या विनोदी कथा प्रकाशित झाल्या होत्या. पाटोळे ह्यांनी दूरचित्रवाहिन्यांवरील मालिकांचेही लेखन केले होते. लहानपणापासूनच लिखाणाची आवड असलेले पाटोळे यांनी पहिल्यांदा १९७१ मध्ये 'आयजीच्या जीवावर बायजी उदार' या एकांकिकेचे लेखन केले होते. यानंतर त्यांनी विनोदी व ह्रदयस्पर्शी अशा दोन्ही प्रकारच्या नाटकांचे लेखन करत नाट्यक्षेत्रात स्वतःची वेगळी ओळख निर्माण केली.
ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९३७
ऑस्ट्रेलिया राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघाने जून-जुलै १९३७ दरम्यान महिला ॲशेसअंतर्गत ३ महिला कसोटी सामने खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला. महिला ॲशेस १-१ अशी बरोबरीत सुटली. इंग्लंडच्या भूमीवर ही पहिल्यांदा खेळविण्यात आलेली महिला कसोटी सामन्यांची मालिका होती. ऑस्ट्रेलिया महिलांनी या दौऱ्यातच महिला कसोटीत पहिलावहिला विजय संपादन केला.
इस्रो इनर्शियल सिस्टम युनिट
इस्रो इनर्शियल सिस्टम युनिट ही भारतीय अंतरिक्षसंशोधन संस्था इस्रोची तिरुवअनंतपुरम येथे असलेली उपसंस्था आहे.
ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९३७
३री महिला कसोटी
वर्ग:इ.स. १९३७ मधील क्रिकेट
अशोक पाटोळे
पाटोळे यांनी लिहिलेली २० नाटके व्यावसायिक रंगभूमीवर गाजली. 'झोपा आता गुपचूप' हे त्यांचे पहिले नाटक. 'मुंबई पोर्ट ट्र्स्ट'च्या 'एकटा जीव सदाशिव' या नाटकात त्यांनी विनोदी नायकाची भूमिका केली होती.
इस्रो इनर्शियल सिस्टम युनिट
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था वर्ग:तिरुवनंतपुरम
ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९३७
३री महिला कसोटी
वर्ग:ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे वर्ग:महिला क्रिकेट
अशोक पाटोळे
चित्रकला, वक्तृत्व, गीतगायन व अभिनय यांचीही पाटोळ्यांना आवड होती.
अनुपम खेर यांच्या ’कुछ भी हो सकता है’ या आत्मकथनात्मक नाटकाचे लेखन अशोक पाटोळे यांचे आहे.
रूपेश पाटोळे हे त्यांच्या मुलाचे नाव.
अशोक पाटोळे यांच्या निधनानंतर त्यांच्या इच्छेनुसार कोणतेही धार्मिक अंत्यसंस्कार न करता त्यांच्या पार्थिवाचे देहदान करण्यात आले.