cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पा-द-कॅले
पा-द-कॅले (Pas-de-Calais) हा फ्रान्स देशाच्या नोर-पा-द-कॅले प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या उत्तर भागात इंग्लिश खाडीवर वसला असून पा-द-कॅले हे डोव्हरच्या सामुद्रधुनीचे फ्रेंच भाषेमधील नाव आहे.
कॅले हे येथील शहर इंग्लंडच्या डोव्हर शहरासोबत चॅनल टनेलद्वारे जोडले गेले आहे व युरोस्टार ही रेल्वेकंपनी ह्या भुयारी मार्गामधून जलदगती रेल्वेसेवा चालवते.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्सचे विभाग वर्ग:नोर-पा-द-कॅले
सुलतान अहमद
सुलतान अहमद ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
भारतीय उपराष्ट्रपती निवडणूक, १९५२
'''भारतीय उपराष्ट्रपती निवडणूक १९५२  पदाची निवडणुक इ.स. १९५२  मध्ये''' आयोजित करण्यात आली होती. सन १९५२  मध्ये निवडून सर्वपल्ली राधाकृष्णन उपराष्ट्रपती म्हणून निवडून आले होते. त्यांची निवड ही बिनविरोध होती. मतदान १२ मे १९५२ रोजी झाले होते.
वाडजी
वाडजी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील रिसोड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:रिसोड तालुक्यातील गावे
ॲप्लिकेशन फायरवॉल
वर्ग:रिकामी पाने
वरखेडी
वरखेडी हे महाराष्ट्रातल्या जळगाव जिल्ह्यातल्या पाचोरा तालुक्यातील पाचोरे या शहरापासून १२ किलोमीटर अंतरावर पाचोरा-जामनेर (राज्य महामार्ग क्र. १९) रस्त्यावर वसलेले गाव आहे.
स्थान
वरखेडी हे जळगाव जिल्ह्याच्या पाचोरा या तालुक्यात पाचोरे या शहरापासून १२ किलोमीटर अंतरावर पाचोरा - जामनेर रस्त्यावर वसलेले आहे. हे गाव वरखेडी बु. व वरखेडी खुर्द असे विभागले आहे. वरखेडी बु. व वरखेडी खुर्द या गावांमधून बहुळा ही नदी वाहते.
महत्त्व
हे तालुक्यातील बाजारपेठेचे प्रमुख गाव आहे. येथे दर गुरुवारी आठवडे बाजार भरतो. येथील बैल बाजार प्रसिद्ध आहे.
संदर्भ
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील गावे वर्ग:पाचोरा तालुक्यातील गावे
यू.एस. एरवेझ
'''यू.एस. एरवेझ''' ही अमेरिका देशामधील एक प्रमुख विमान वाहतूक कंपनी होती. फेब्रुवारी २०१३ मध्ये अमेरिकन एरलाइन्स व यू.एस. एरवेझ ह्यांचे एकत्रीकरण होऊन जगातील सर्वात मोठ्या विमानकंपनीची स्थापना केली गेली. एकत्रित विमानकंपनी अमेरिकन एरलाइन्स ह्याच नावाने कार्यभार चालवेल. ८ एप्रिल २०१५ रोजी दोन्ही कंपन्यांचे अधिकृतपणे एकत्रीकरण पूर्ण झाले.
यूएस एरवेझ ही पूर्वी यूएस एर मुख्य एरलाइन म्हणून ओळखली जात होती. ती अमेरिकन फेडरल एविएशन ॲडमिनिष्ट्रेशनने यूएस एरलाइन आणि अमेरिकन एरलाइनना ८ एप्रिल २०१५ रोजी सिंगल ऑपरेटिंग सर्टिफिकेट(SOC) दिल्यानंतर बंद झाली. या दोन्हीची आरक्षण पद्दत आणि बुकिंग पद्दत दि. १७ ऑक्टोबर २०१५ रोजी या विमान सेवांचे एकत्रीकरण झाल्यानंतर एकत्रीकरण विचारात घेतले तरीसुद्दा इतर बाबी त्या क्षणांपर्यंत जशाच्या तशाच राहिल्या. यांची विमान सेवा आंतरराष्ट्रीय आणि अंतरदेशीय अशा दोन्ही ठिकाणी विशालकाय दूरवर पसरलेली आहे त्यात उत्तर अमेरिका,दक्षिण अमेरिका,यूरोप,मध्य पूर्व या खंडातील २४ देशातील १९३ आगमन ठिकाणांचा यात समावेश आहे. मार्च २०१४ मध्ये या एरलाइनने “वनवर्ल्डची” सभासद झाली तत्पूर्वी ही स्टार अलायन्सची सभासद होती. ही एरलाइन व्यवसायासाठी ३४३ जातीचे मेनलाइन जेट विमान, तसेच २७८ रिजिनल जेट,आणि टूर्बो प्रोप विमान करार पद्दतीने वापरते. सहाय्यक एरलाइन यूएस एरवेझ एक्सप्रेस व्हाया कोड शेरिंग करारावर वापरतात.
इतिहास
यूएस एरवेझ विमान कंपनीची स्थापना दू फॉन्ट फॅमिली मधील रिचर्ड सी.दू फॉन्ट, आणि आलेक्षीस फेलीक्ष्दु फॉन्ट, जुनीयर या दोघा बंधूंनी आणि स्टेवण गार्डनर या सीईओ यांनी केली आहे असे ऑल अमेरिकन एविएशन या इतिहासात सापडले आहे. यांचे मुख्य कार्यालय पिट्सबर्ग येथे होते. सन १९३९ मध्ये ही कंपनी ओहीओ रिव्हर व्हॅली मध्ये काम करत होती. सन १९४९ मध्ये या कंपनीने तिचे नाव अमेरिकन एरवेझ असे बदलले आणि त्यांनी टपाल सेवा बंद करून प्रवाशी सेवा सुरू केली. आणि ही सन १९५३ मध्ये अल्लेघेणी एरलाइन्स झाली. सन १९७० मध्ये प्रवाश्यांच्या नाराजीमुळे या कंपनीचे अॅगनी एर असे टोपणनाव मिळाले.
घोषवाक्य
या विमान कंपनीची विविध घोषवाक्ये त्या त्या परिस्थितीत तयार झाली ती खालील प्रमाणे आहेत.
कायदेशीर करार
जून २०१४ मध्ये या विमान कंपनीचे खालील विमान कंपनीशी कायदेशीर करार झालेले आहेत.
विशिष्टता
यूरोप, मध्य पूर्व, दक्षिण अमेरिका या दूरच्या प्रवासासाठी विमानात तीन प्रकारची व्यवस्था आहे. एर बस A300-200 आणि A330-300s मध्ये आसन व्यवस्थेचा आकार 1-2-1 हा हेरिंग माशाचे सापल्यासारखा आहे. ही आसन व्यवस्था प्रवाश्यांना अतिशय लाभदायक आहे. आंतरराष्ट्रीय बोइंग 757-200s या विमानातील १६५ अंश कोणात बसविलेली आसन व्यवस्था देखील प्रवाश्यांना अतिशय समाधान देते. सर्व विमानात खानपान, मदिरा व्यवस्था मोफत उपलब्ध आहे.
सन २०१५ मध्ये अमेरिकन एरलाइन्सचे आंतरराष्ट्रीय विमान सेवेतील कॅनडा मेक्सिको, करेबियन, आणि मध्य अमेरिकेत जाणाऱ्या विमानातील प्रीमियन केबिनला व्यवसाय वर्ग म्हणून संबोधिले आहे.
प्रथम वर्ग
५० आसन व्यवस्थेपेक्षा जादा व्यवस्था असणाऱ्या अंतरदेशीय विमाने तसेच यूएस एरवेझ एक्सप्रेस विमानात प्रीमियम केबिन व्यवस्था आहे. तेथे आरामदायक आसन व्यवस्था आहे. तसेच सर्व विमानात वाइन, बीयर,दारू, अल्पोप आहार, मोफत दिला जातो. जी विमाने २.५ तासापेक्षा जादा वेळ उड्डाण करतात त्यात जेवण, गरम कपडे दिले जातात.
मुख्य केबिन
सर्व विमानात आरामदायक आसनव्यवस्थेसह मुख्य केबिन आहे. जी आंतरदेशीय विमाने ३.५ तास किंवा त्यापेक्षा जादा प्रवास करतात त्या विमानातील प्रवाशी विमानात पूर्ण जेवण खरेदी करू शकतात.तसेच त्यापेक्षा कमी प्रवासातील प्रवाशांना अल्पोप अहार बॉक्स मिळू शकते. मद्य विकत मिळू शकते. चहा/कॉफी, थंडपेय मोफत मिळते. Transatlantic आणि दक्षिण अमेरिकन विमानात उच्च प्रतीचे जेवण, मदिरा, वाइन,मोफत आहे. खरेदी करून मदिरेसह प्रीमियन जेवण खरेदीने उपलब्ध आहे.
दत्त (निःसंदिग्धीकरण)
अत्री वंशीय दत्त या नावाचा पूर्ण उल्लेख सहसा दत्तात्रेय नावाने केला जातो. महाराष्ट्रात दत्तात्रेय हे प्रामुख्याने व्यक्ती नाम म्हणून येते. पंजाब, हरियाणा, बिहार, बंगाल, आसाम इत्यादी राज्यातून दत्त (आडनाव) म्हणून सुद्धा प्रचलीत आहे. दत्त या शब्दाशी संबंधित खालील लेख या विकिपीडियावर उपलब्ध आहेत :
संस्था
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००५-०६
दक्षिण आफ्रिकेचा संघ १४ ते २८ नोव्हेंबर दरम्यान ५-एकदिवसीय सामन्यांच्या मालिकेसाठी भारत दौऱ्यावर आला होता.
दौऱ्याची सुरुवात हैदराबादविरूद्धच्या सराव सामन्याने झाली. त्यानंतर झालेल्या मालिकेतील तिसरा सामना पावसामुळे रद्द करण्यात आला आणि उभय संघांनी प्रत्येकी २-२ सामने जिंकल्यामुळे मालिका बरोबरीत सुटली. मालिकेमध्ये दक्षिण आफ्रिकेच्या संघाला २ वेळा आघाडी मिळाली, परंतु ती राखून मालिका जिंकण्यात ते अयशस्वी ठरले.
=संघ=
=सराव सामना=
५० षटके: हैदराबाद क्रिकेट असोसिएशन XI वि. दक्षिण आफ्रिकी
=एकदिवसीय मालिका=
५वा एकदिवसीय सामना
=संदर्भ आणि नोंदी=
=बाह्य दुवे= मालिका मुख्यपान - इएसपीएन क्रिकइन्फो
२००५-०६ वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे वर्ग:इ.स. २००५ मधील खेळ भारत
खेडकरवाडी
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:लोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
रायगड जिल्हा
रायगड जिल्हा भारतातील महाराष्ट्र राज्याच्या पश्चिम भागातील एक जिल्हा आहे. या जिल्ह्याचे जुने नाव कुलाबा जिल्हा असे होते. जिल्ह्यातल्या कुलाबानामक किल्ल्यावरून ते नाव पडले होते. बॅरिस्टर अंतुले महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री असताना त्यांनी हे नाव बदलवून रायगड असे केले.
वोलोग्दा ओब्लास्त
वोलोग्दा ओब्लास्त (Волого́дская область) हे रशियाचे एक ओब्लास्त आहे.
रायगड जिल्हा
पूर्वीच्या मराठा साम्राज्याची पहिली राजधानी असलेल्या किल्ल्यावरून जिल्ह्याचे नाव रायगड असे ठेवण्यात आले, ज्याचे नाव बदलून त्याचे पूर्वीचे नाव रायरी असे ठेवण्यात आले. हा किल्ला जिल्ह्याच्या अंतर्गत भागात, सह्याद्री पर्वतरांगांच्या पश्चिम घाटाच्या पश्चिमेकडे असलेल्या घनदाट जंगलात आहे. 2011 मध्ये जिल्ह्याची लोकसंख्या 2,634,200 होती, जी 2001 मध्ये 2,207,929 होती. 1 जानेवारी 1981 रोजी मुख्यमंत्री ए.आर. अंतुले यांच्या कारकिर्दीत नाव बदलण्यात आले. 2011 मध्ये शहरी रहिवासी 2001 मध्ये 24.22% वरून 36.91% पर्यंत वाढले होते. अलिबाग हे रायगड जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.
रायगड जिल्ह्याचे शेजारचे जिल्हे मुंबई, उत्तरेस ठाणे जिल्हा, पूर्वेस पुणे जिल्हा, आग्नेयेस सातारा जिल्हा, दक्षिणेस रत्‍नागिरी जिल्हा व पश्चिमेस अरबी समुद्र आहे.
भूगोल
जिल्ह्याच्या वायव्येस मुंबई बंदर, उत्तरेस ठाणे जिल्हा, पूर्वेस पुणे जिल्हा, दक्षिणेस रत्‍नागिरी जिल्हा आणि पश्चिमेस अरबी समुद्र आहे. त्यात मुंबई बंदराच्या अगदी दक्षिणेस असलेल्या पेण-मांडवा या मोठ्या नैसर्गिक बंदराचा समावेश होतो आणि त्यासोबत एकच भूस्वरूप तयार होते.
खारघर, उलवे नोड, नवीन पनवेल आणि खांदा कॉलनी, तळोजा, कामोठे आणि कळंबोली नोड्स तसेच उरण शहर आणि त्याचे बंदर, JNPT यांचा समावेश असलेल्या नवी मुंबईच्या नियोजित महानगरात जिल्ह्याचा उत्तरेकडील भाग समाविष्ट आहे.
जिल्ह्यात खारघर, तळोजा, कळंबोली, पनवेल, रसायनी, कर्जत, खोपोली, माथेरान, उरण, पेण, अलिबाग, मुरुड-जंजिरा, रोहा, नागोठणे, सुधागड-पाली, माणगाव, म्हसळा, श्रीवर्धन, महाड, बिरवाडी या शहरांचा समावेश होतो. पोलादपूर. लोकसंख्या, औद्योगिकीकरण तसेच क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात मोठे शहर पनवेल आहे. या जिल्ह्यात प्राचीन हिंदू आणि बौद्ध लेणी असलेल्या उरणमध्ये असलेल्या घारापुरी किंवा एलिफंटा बेटाचाही समावेश आहे.
संसद सदस्यः
सुनील तटकरे (राष्ट्रवादी) - रायगड श्रीरंग बारणे (शिवसेना)- मावळ रायगड मतदारसंघ रत्‍नागिरी जिल्ह्यासह तर मावळ मतदारसंघ पुणे जिल्ह्यासह सामायिक केला जातो.
पालकमंत्री:
प्रकाश मेहता: (३१ ऑक्टोबर २०१४ - ८ नोव्हेंबर २०१९) अदिती सुनील तटकरे: (०९ जानेवारी २०२० - पदावर)
शिक्षण
ब्रिटीशांनी जुना कुलाबा आणि हा प्रदेश ताब्यात घेतल्यानंतर, त्यांनी 1865-66 मध्ये चार अँग्लो-व्हर्नाक्युलर माध्यमाच्या शाळा आणि 30 सरकारी शाळा स्थापन केल्या. १८६१ साली अलिबागमध्ये मुलींसाठी पहिली शाळा सुरू झाली. मिशन चर्चने 1879 मध्ये अलिबागमध्ये पहिली इंग्रजी शाळा सुरू केली. प्रभाकर पाटील एज्युकेशन सोसायटी (पीएनपी एज्युकेशन सोसायटी) 27 संस्था चालवते: पाच प्राथमिक इंग्रजी आणि मराठी शाळा, सत्तावीस माध्यमिक मराठी शाळा, एक कला, विज्ञान आणि वाणिज्य जूनियर आणि सीनियर. कॉलेज, एक इंग्रजी आणि मराठी माध्यम डी. एड कॉलेज, एक बी. एड. कॉलेज, एक पॉलिटेक्निक इन्स्टिट्यूट आणि एक एमएमएस कॉलेज. सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) ने पाताळगंगा, ता. खालापूर येथे नॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ सिक्युरिटीज मार्केटची स्थापना केली. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री ए.आर. अंतुले यांनी स्थापन केलेल्या वसंतराव नाईक महाविद्यालय मुरुड आणि म्हसळा या रायगड जिल्ह्यातील आणखी दोन जुन्या आणि मौल्यवान संस्था आहेत.
सीमा
रायगड जिल्ह्याच्या
तालुके
पनवेल, पेण, कर्जत, खालापूर, उरण, अलिबाग, सुधागड, माणगाव, रोहा, मुरूड, श्रीवर्धन, म्हसळा, महाड, पोलादपूर आणि  तळा
बाह्य दुवे
http://raigad.nic.in/
वर्ग:रायगड जिल्हा वर्ग:कोकण विभागातील जिल्हे वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे
ओगुची ओन्येवु
ओगुचियालु चिजिओके ओगुची ओन्येवु (१३ मे, १९८२:वॉशिंग्टन, डी.सी., अमेरिका - ) हा 🇺🇸 united statesकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दिगंबर
जैन धर्माला मानणारे प्रामुख्याने दोन पंथ आहेत. दिगंबर आणि श्वेतांबर. (दिशा हेच ज्यांचे वस्त्र आहे असा जो तो) दिगंबर पंथाचे मुनी वस्त्र धारण करीत नाहीत, ते कडक व्रतांचे पालन करतात. काम, क्रोध, लोभ,मोह, मद, मत्सर या षड्रिपूंपासून पूर्णपणे दूर राहण्याचा प्रयत्न करतात. या सहाही भावनांवर त्यांचे नियंत्रण असते. ते भिक्षापात्रही वापरत नसून ते संपूर्ण शाकाहारी असतात.
वर्ग:जैन धर्म वर्ग:संप्रदाय
रोनाल्ड ग्रीव्हसन
रोनाल्ड युस्टेस रॉनी ग्रीव्हसन (२४ ऑगस्ट, १९०९:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका - २४ जुलै, १९९८:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका) हा undefinedकडून १९३९ मध्ये २ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रासायनिक बंध
रासायनिक बंध (इंग्रजी: Chemical bond, केमिकल बॉंड) म्हणजे दोन किंवा अधिक अणू एकत्र बांधून त्यांपासून रासायनिक पदार्थ बनण्यास कारक ठरणारे अणूंमधील आकर्षण होय. विजाणू व अणुकेंद्र यांतील विद्युतचुंबकीय आकर्षण किंवा चुंबकीय ध्रुवासारखे आकर्षण इत्यादी विरोधी भारांमधील विद्युतचुंबकीय आकर्षण बलातून रासायनिक बंध उद्भवतात. "बळकटीनुसार" रासायनिक बंधांचे प्रकार आढळतात - उदाहरणार्थ सहसंयुज किंवा आयनिक बंधाप्रमाणे "बळकट बंध" आढळतात, तसेच आंतररेण्वीय बल, लंडन अपस्करण बल, हायड्रोजन बंध असे "क्षीण बंध"देखील आढळतात.
घटक अणू एकत्र कसे ठेवले जातात यावर अवलंबून चार प्रकारचे संयुगे आहेत:
हेही पहा
वर्ग:रसायनशास्त्र
वालचंद हिराचंद
वालचंद हिराचंद जन्म : सोलापूर, २३ ऑक्टोबर १८८२; - इ.स. १९५३) हे एक भारतीय उद्योगपती होते.
वालचंद यांचा कल शिक्षणापेक्षा धंद्याकडे असल्याने त्यांनी शिक्षणाला रामराम ठोकून व्यवसायात पदार्पण केले. वडिलांच्या आडत कामात त्यांचे मन रमत नव्हते. त्यात त्यांना, ज्वारीच्या व कापसाच्या व्यापारात झळ सोसावी लागली होती, म्हणून ते जिद्दीने बांधकाम व्यवसायात उतरले. बांधकाम व्यवसायाचे माहीतगार असलेल्या फाटक यांच्याबरोबर फाटक-वालचंद लिमिटेड कंपनीच्या माध्यमातून हे काम सुरू केले. बार्शी लाईट रेल्वेच्या कंत्राटापासून सुरुवात करून सुमारे १४ वर्षे त्यांनी भागीदारीत अनेक पुलांची उभारणी केली. एडशी-तडवळ, बोरीबंदर-करी रोड-ठाणे-कल्याण यांसारखे मोठे प्रकल्प त्यांनी हाती घेतले व तडीस नेले. मुंबईतील व ब्रिटिशांच्या मर्जीतील नावाजलेल्या व्यावसायिकांना मागे सारून त्यांनी ही कामगिरी केली. मुंबईचा तानसा प्रकल्प, बोरघाटातले बोगदे, सिंधू नदीवरील व इरावती नदीवरील पूल यांसह अनेक छोट्या मोठ्या प्रकल्प उभारणीमध्ये वालचंद हिराचंद यांनी त्यांच्यातील धडाडी दाखवली.
ब्रिटिश जहाज कंपन्यांना झुकते माप देण्याच्या भूमिकेमुळे या व्यवसायात त्यांना अनेक अडीअडचणींना तोंड द्यावे लागले होते; मात्र न डगमगता ब्रिटिश व्यवस्थेशी त्यांनी संघर्षाची भूमिका घेतली; तसेच ब्रिटिशांच्या मर्जीतील जहाजे चालवणारी बीआय (ब्रिटिश इंडिया स्टीम नेव्हिगेशन कंपनी) ही कंपनी विकत घेण्याची भाषा केली.
जहाज बांधणीसारख्या महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासह देशात प्रथमच बोगदा बनवण्याचे तंत्रज्ञान अंमलात आणले. बॉम्बे सायकल अँड मोटार ही मोटारनिर्मिती कंपनी आणि विमाननिर्मितीसाठी हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट या कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. पाइप फाउंड्री, खाणकाम, रायफल बनवणे, सॉ मिल, चॉकलेट व साखर कारखाना आदी क्षेत्रे त्यांनी काबीज केली. साखर उद्योगासाठी साखर कारखाने निर्मितीचा प्रकल्प राबविला. उद्योजकांच्या अडचणी सोडविण्याकरिता इंडियन मर्चंट्‌स, महाराष्ट्र चेंबर ऑफ कॉमर्स आणि फेडरेशन ऑफ इंडियन चेंबर ऑफ कॉमर्स अँड इंडस्ट्री (फिक्की) आदी संस्थांची उभारणी केली.
प्रीमिअर इलेक्‍ट्रॉनिक्‍स, हिंदुस्तान एअरक्राफ्ट लिमिटेड, सिंदिया स्टीमशिप कंपनी, रावळगाव शुगर फॅक्टरी, अ‍ॅक्रो इंडिया, बॉम्बे सायकल अँड मोटार कंपनी, हिंदुस्तान कन्स्ट्रक्‍शन, इंडियन ह्यूम पाइप, प्रीमिअर ऑटोमोबाईल्स, नॅशनल रायफल्स, वालचंद कूपर लिमिटेड, वालचंदनगर इंडस्ट्रीज आदी कंपन्या त्यांनी स्थापन केल्या. कामगारांशी सलोख्याचे संबंध राखून त्यांच्या अडचणी जाणून पावले टाकली.
संदर्भ
सकाळ संकेतस्थळ
वर्ग:भारतीय उद्योगपती वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू वर्ग:वालचंद कुटुंब
सुंदरपूर (निफाड)
सुंदरपूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय खेळ
देशांचे संकलन त्यांच्या सर्वाधिक लोकप्रिय खेळांनुसार केले आहे.
वैयक्तिक फायरवॉल
वर्ग:रिकामी पाने
Firewall
सुवेंदू अधिकारी
सुवेंदू अधिकारी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
सजीव डि सिल्वा
डिसिल्वा, सजीव वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म
स्टीव चेरूंडोलो
स्टीवन एमिल स्टीव चेरुंडोलो (फेब्रुवारी १९, इ.स. १९७९:रॉकफोर्ड, इलिनॉय - ) हा 🇺🇸 united statesकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे. हा बचावफळीत उजव्या बाजूने खेळत असे.
वर्ग:अमेरिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्वेतांबर
जैन धर्माला मानणारे प्रामुख्याने दोन पंथ आहेत – दिगंबर आणि श्वेतांबर. मूळ धर्म हा श्वेतांबर जैन धर्मच आहे. इसवी सनाच्या दुसऱ्या शतकात दिगंबर पंथ उदयाला आला. सर्व तीर्थंकर श्वेतांबर दीक्षा धारण केले आहेत. त्यांचे मुनी हे अरिहंत बनून श्वेतांबरवृत्तीने धर्मोपदेश देतात. दिगंबर जैन परंपरेत मुनी पूर्णतः दिगंबर असतात, आणि साध्वी पूर्ण श्वेत सुती साडी परिधान करतात. सर्व श्वेतांबर पंथाचे मुनी शुभ्र वस्त्रे धारण करतात. श्वेतांबर पंथात तीन उपपंथ आहेत - मूर्तिपूजक, स्थानकवासी, आणि तेरापंथी स्थानकवासी. मूर्तिपूजक मूर्तीची पूजा करतात; स्थानकवासी व तेरापंथी श्वेतांबर मूर्तिपूजा करीत नाहीत. सर्वच जैन पंथीयांचा हिंसेला विरोध असल्याने ते संपूर्ण शाकाहारी असतात.
वर्ग:जैन धर्म वर्ग:संप्रदाय
एआरपीतक्ते
वर्ग:रिकामी पाने
वाडीवाकड
वाडीवाकड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील रिसोड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:रिसोड तालुक्यातील गावे
पुण्यातील गणेशोत्सव
पुण्यातील सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा इतिहास
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या काळात गणेशाचा उत्सव होत असल्याचे अभ्यासक नोंदवतात. पेशव्यांच्या राजवटीत पुण्यात गणेशोत्सव हा त्यांचा वार्षिक समारंभ मानला जात असे. पुण्यातील गणेशोत्सवाची सुरुवात शनिवारवाड्यात पेशव्यांनी केल्याचे संदर्भ सापडतात. लोकमान्य टिळकांनी हा गणेशोत्सव सुरू केला आणि अनंत चतुर्दशीपर्यंत या उत्सवाचा काळ वाढविला. बिपीनचंद्र पाल यांनी या उत्सवाविषयी म्हटले आहे की "टिळकांचा हा उत्सव केवळ धार्मिक अनुष्ठान नसून स्वदेशसेवेचा हा सार्वजनिक महायज्ञ आहे." प्रारंभीच्या वर्षी पुण्यात तीन ठिकाणी आणि मुंबईत दोन ठिकाणी असे सार्वजनिक गणेशोत्सव साजरे झाले होते. या उत्सवाच्या आयोजनासाठी लोकमान्य टिळक यांना विरोधाला आणि संघर्षालाही तोंड द्यावे लागले आहे. पण त्यांच्या प्रेरणेतून हा उत्सव नागपूर, वर्धा, अमरावती येथेही सुरू झाला.
मेळे
पुण्याच्या सार्वजनिक गणेशोत्सवाच्या प्रारंभी मंडळांच्या गणपतींच्या समोर दिवसाच्या वेळी भजनाचे कार्यक्रम आणि रात्री कीर्तने आयोजित होत असत. शाहिरांचे पोवाडे, समई नृत्य, जादूचे प्रयोग असे कार्यक्रम यात होत असत.जनमर्द मावळी मेळा, जना मावळी मेळा, सन्मित्र मेळा हे तत्कालीन प्रसिद्ध मेळे मानले जात.देशभक्तीपर गीते म्हणणारे मेळे पुण्यात संध्याकाळच्या वेळेत होत असत. या पदांची पुस्तकेही प्रकाशित करण्यात आलेली होती.
वैशिष्ट्ये
१. पुण्यातील गणेशोत्सवात मानाच्या पाच गणपतींना अग्रमान आहे. दगडूशेठ हलवाई गणपती, अखिल मंडई मंडळ, हुतात्मा बाबू गेनू मंडळ या मंडळांचे देखावे आणि आकर्षक सजावट हे पुण्याच्या गणेशोत्सवाचे वैशिष्ट्य सांगता येईल. २. मिरवणुकीतील ढोल ताशा पथकांचा सहभाग हे पुण्याच्या गणेशोत्सवाचे आगळे- वेगळे वैशिष्ट्य आहे. पुण्यातील ज्ञान प्रबोधिनी संस्थेने ढोल ताशा वादन आणि बरची नृत्य यांची परंपरा सुरू केली आहे. या संकल्पनेचा प्रचार आता महाराष्ट्रात सर्वदूर झाला आहे.
मानाचे गणपती
पुण्यातील मानाचे पहिले पाच गणपती असे आहेत:
सौर चूल
सौरचूल म्हणजे सूर्याच्या ऊर्जेवर चालणारी चूल होय.
पुण्यातील गणेशोत्सव
गणेशोत्सवाचे वर्तमान स्वरूप
गणेशोत्सव काळात कुटुंबाच्या जोडीने सार्वजनिक स्वरूपातही गणेशाची स्थापना केली जाते. विविध सहनिवास आपापल्या स्थानिक उपलब्धतेनुसार गणेशाची स्थापना करतात. यानिमित्ताने विविध क्रीडास्पर्धा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, मिरवणूक यांचे आयोजन केले जाते.
सौर चूल
कार्य
सौरचुलीमध्ये सूर्यकिरणांचे एकवटणे हे तत्त्व वापरले जाते. मोठ्या आकारावरील सूर्यकिरणे कमी आकाराच्या भागावर पडतात तेव्हा त्या भागाला जास्त उष्णता मिळून तो भाग खूप तापतो. किरणे एकवटण्यासाठी भिंग,आरसे यांचा उपयोग करण्यात येतो.
पुण्यातील गणेशोत्सव
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील गणेशोत्सव वर्ग:पुणे वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
सौर चूल
पेटी म्हणजेच बॉक्स प्रकारची चूल
घरगुती पातळीवर अन्न शिजवण्यासाठी
बॉक्स प्रकारच्या चूलीचे भाग व त्यांचे कार्य
अधिक वाचन
निर्धूर चूल
बाह्य दुवे
माहिती
संस्था
वर्ग:तंत्रज्ञान वर्ग:चूल वर्ग:सौर ऊर्जा
व्लादिमिर ओब्लास्त
व्लादिमिर ओब्लास्त (Влади́мирская область) हे रशियाचे एक ओब्लास्त आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियाचे ओब्लास्त
अँडी मरे
अँड्र्यू अँडी मरे ( मे १५, इ.स. १९८७, ग्लासगो, स्कॉटलॅंड) हा एक ब्रिटिश टेनिस खेळाडू आहे. तो ब्रिटनमधील सर्वोत्तम टेनिसपटू असून सध्या ए.टी.पी.च्या जागतिक क्रमवारीत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. त्याने आजवर ८ एटीपी मास्टर्स स्पर्धा जिंकल्या असून ३ वेळा ग्रॅंड स्लॅम स्पर्धांचे विजेतेपद मिळवले आहे. एकाच वर्षात चारही ग्रॅंड स्लॅम स्पर्धांच्या अंतिम फेऱ्या गाठणारा खुल्या जगतातील केवळ सातवा टेनिसपटू तर विंबल्डनची अंतिम फेरी गाठणारा एकमेव ब्रिटिश खेळाडू आहे. २०१२ यू.एस. ओपन स्पर्धेचे अजिंक्यपद मिळवून मरे ७६ वर्षांमध्ये ग्रॅंड स्लॅम स्पर्धा जिंकणारा पहिलाच ब्रिटिश टेनिसपटू ठरला. ह्यापूर्वी फ्रेड पेरी ह्याने १९३६ साली यू.एस. ओपन स्पर्धा जिंकली होती. ह्यापूर्वी चार ग्रॅंड स्लॅम स्पर्धांच्या अंतिम फेरीत पराभव पत्कारणाऱ्या मरेला पाचव्या वेळेस मात्र स्पर्धा जिंकण्यात यश मिळाले. २०१३ विंबल्डन स्पर्धा जिंकून मरे ७७ वर्षांनंतर हा मान मिळवणारा पहिला ब्रिटिश टेनिसपटू बनला.
२०१२ लंडन ऑलिंपिक स्पर्धेत मरेने रॉजर फेडररला हरवून पुरूष एकेरीमध्ये सुवर्णपदक तर मिश्र दुहेरीमध्ये रौप्य पदक पटकावले. त्याने २०१६ उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये पुन्हा पुरुष एकेरीचे सुवर्णपदक मिळवले.
वेलुपिल्लई प्रभाकरन
वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
सुश्मिता देव
सुश्मिता देव ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
घारिवळी
घारिवळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कल्याण तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
वर्धा जिल्हा
वर्धा जिल्हा भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील एक जिल्हा आहे. या जिल्ह्याला गांधी जिल्हा म्हणून ओळखला जातो.
चतुःसीमा
वर्धा जिल्हा हा चारही बाजूंनी महाराष्ट्रातीलच इतर चार जिल्ह्यांनी वेढलेला आहे. जिल्ह्याची कोणतीही सीमा दुसऱ्या राज्याला लागून नाही. पूर्व व उत्तरेस नागपूर जिल्हा, पश्चिमेस अमरावती जिल्हा आणि दक्षिणेस यवतमाळ जिल्हा व चंद्रपूर जिल्हा आहे. वर्धा नदी ही अमरावती जिल्हा, यवतमाळ जिल्हा व चंद्रपूर जिल्हा या जिल्ह्यांना वर्धा जिल्ह्यापासून वेगळे करते.
संदर्भ
* वर्ग:नागपूर विभागातील जिल्हे वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे
पर्णसंभार
पाने
खोडाचा अन्ननिर्मितीसाठी रूपांतरीत झालेला भाग म्हणजे पाने. पानांना एकत्रितपणे पल्लवी किंवा पर्णसंभार असेही म्हटले जाते. पानांचे मुख्य कार्य प्रकाशसंश्लेषणाच्या माध्यमातून अन्ननिर्मिती हे असले तरी आपल्या हिरवाईने झाडाच्या सौंदर्यात भर टाकण्याचे कामही पाने करतात. हरितद्र्व्याच्या उपस्थितीमुळे पानांचा रंग मुख्यतः हिरवा असतो परंतु काहीवेळा इतर रंगद्रव्यांच्या प्राबल्यामुळे रंगीबेरंगी पानेही पहायला मिळतात. पानांच्या आकारात तसेच इतर गुणांमधे मोठी विविधता आढळते. काही पाने अतिशय सूक्ष्म तर काही अतिशय मोठी असतात. पानांची मांडणी (पर्णविन्यास), पानांची रचना, आकार, पर्णाग्र, पानांच्या कडा या सर्व वैशिष्ट्यांना वनस्पतींच्या वर्गीकरणात अतिशय महत्त्व आहे.
'''पानाचे भाग (Components of leaf)
''' सामान्यतः पानाचे दोन भाग असतात- देठ आणि पाते. बहुतांशी पानांना देठ असतो त्यांना सवृंत पाने (Petiolate leaves) म्हणतात, परंतु काही पाने देठविरहीत असतात त्यांना अवृंत पाने (Sessile Leaves) म्हणतात. वनस्पतीच्या संरक्षण, आधार, अन्नसंचय, अन्ननिर्मिती यांसारख्या विविध कार्यांसाठी काही वेळेस देठाचे रूपांतर पंखाकृति रचना, ताणे, वृन्तपर्ण (Phyllode) यांत होते.
उदाहरणार्थ:
१. लिंबू वर्गीय वनस्पतींमधे पंखाकृति देठ (Winged Petiole) असतो.
२. जलपर्णी मधे पाण्यात तरंगण्यासाठी फुगीर देठ (Swollen Petiole) असतो.
३. ऑस्ट्रेलियन बाभूळ या वृक्षाच्या पानांचे देठ अन्ननिर्मितीसाठी चपट्या वृन्तपर्णात रूपांतरीत होतात.
पानाच्या देठाच्या खालच्या बाजूस दोन उपपर्णांची( लहान पानांची) जोडी असते. उपपर्णे मुख्यतः पानांच्या खाचेत उगवणाऱ्या पर्णकलिका आणि पुष्पकलिकांच्या संरक्षणाचे काम करतात. ज्या पानांमधे उपपर्ण नसते त्यांना अनुपपर्ण म्हणतात. काही वेळेस वनस्पतीच्या गरजेनुसार उपपर्णांचे रूपांतर काटे, ताणे, पंखाकृति रचना यांमधे होते. उपपर्णांचे अस्तित्व, रचना, रूपांतरे या गोष्टी जातिविशिष्ट असतात त्यामुळे वनस्पतींच्या वर्गीकरण शास्त्रात त्यांना अत्यंत महत्त्व असते. उदाहरणार्थ:
१. कदंबकुलातील (Family-Rubiaceae) अंतरावृन्तीय उपपर्ण (Interpetiolar Sipule) हे त्या कुळाचे वैशिष्ट्य आहे.
२. बोर, खैर, बाभुळ या वनस्पतींमधे उपपर्णांचे रूपांतर काट्यांत झालेले असते.
३. वाटाण्याच्या वेलांत पंखाकृति उपपर्ण दिसते.
वर्ग:वनस्पतीचे भाग
झोनअलार्म झेड१००जी
वर्ग:रिकामी पाने
इस्तिक्लाल मार्सी
हे तुर्कस्तान या देशाचे राष्ट्रगीत आहे.
अधिकृत गीतरचना
राष्ट्रगीत
चामरा सिल्वा
सिल्वा,चामरा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सम्मेद शिखर
श्री समेद शिखरजी हे झारखंड, भारतातील गिरिडीह जिल्ह्यातील एक तीर्थक्षेत्र आहे. हे झारखंड राज्यातील सर्वात उंच पर्वत पारसनाथ टेकडीवर आहे. हे सर्वात महत्त्वाचे जैन तीर्थ (तीर्थक्षेत्र) आहे, जिथे चोवीस जैन तीर्थंकरांपैकी वीस जणांनी मोक्षप्राप्ती केली असे मानले जाते.भारतात जैन धर्माची अनेक तीर्थक्षेत्रे आहेत. सम्मेद शिखर हे पूर्व रेल्वेवरील पारसनाथ किवा गिरीडिह स्टेशनपासून अनुक्रमे चौदा व अठरा मैलावर आहे. पारसनाथ व गिरीडिह येथून शिखरजीला जाण्यासाठी बस उपलब्ध आहेत.
२४ पैकी २० तीर्थंकरांनी येथे निर्वाणा (मोक्ष) मिळवला आहे.
दमार्कस बीसली
दमार्कस लमॉंट बीसली (२४ मे, इ.स. १९८२:फोर्ट वेन, इंडियाना, अमेरिका - ) हा 🇺🇸 united statesकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एव्हरेस्ट
माउंट एव्हरेस्ट जगातील सर्वात उंच पर्वतशिखर आहे. हिमालय पर्वतातील ह्या शिखराची उंची ८,८४८.८६ मीटर (२९,०३१.६९ फूट) इतकी असून ते नेपाळ व चीन (तिबेट) ह्या देशांच्या सीमेजवळ आहे. नेपाळमध्ये याला सागरमाथा म्हणून ओळखतात तर तिबेट मध्ये चोमो लुंग्मा म्हणतात.
सन १८५६ मध्ये ब्रिटिश राजवटीमधील भारतीय सर्वेक्षण विभागाने घेतलेल्या त्रिमितीय सर्वेक्षणामध्ये ह्या शिखराची उंची २९,०२९ फूट इतकी निश्चित करण्यात आली. ह्या अगोदर हे शिखर पीक XV ह्या नावाने ओळखले जात होते. सर्वेक्षणानंतर राधानाथ सिकदार यांनी सिद्ध केले की हिमालयाचे १५ वे शिखर जगातील सर्वात उंच शिखर आहे, आणि त्याची समुद्रसपाटीपासून उंची २९००२ फूट इतकी आहे. या कामगिरीसाठी ब्रिटिश सरकारने राधानाथांचा गौरव केला होता. त्या वेळचे भारतीय सर्वेक्षण खात्याचे प्रमुख(सर्व्हेयर जनरल) ॲन्ड्‌ऱ्यू वॉ होते. त्यांनी आपल्या इ.स.१८४३ मध्ये निवृत्त झालेल्या साहेबाचे, म्हणजे कर्नल सर जॉर्ज एव्हरेस्ट यांचे नाव त्या शिखराला दिले. म्हणून त्या शिखराला इ.स.१८६५ पासून माउंट एव्हरेस्ट म्हणू लागले.
माउंट एव्हरेस्ट हा जगातील सर्वात उंच पर्वत असल्याने जगातील सर्वच गिर्यारोहकांचे याला सर करण्याचे स्वप्न असते. अनेक गिर्यारोहक भरमसाठ किंमत मोजून (अंदाजे २५ हजार डॉलर प्रत्येकी) हे शिखर सर करण्याचा प्रयत्‍न करतात. माउंट एव्हरेस्ट हे अतिउंच शिखर असले तरी के२ अथवा कांचनगंगा ह्या इतर शिखरांच्या तुलनेत कमी अवघड आहे. इतर कोणत्याही ८,००० मीटरपेक्षा जास्त उंचीच्या शिखरांपेक्षा एव्हरेस्टवर सर्वाधिक गिर्यारोहण चढाया झाल्या आहेत, तरीही अतिउंचीच्या त्रासामुळे खराब हवामानामुळे अनेक गिर्यारोहक मृत्युमुखी पडतात. या शिखरावर पहिली चढाई १९५३ मध्ये ब्रिटिश मोहिमेतील न्यू झीलंडचे एडमंड हिलरी व भारतीय-नेपाळी नागरिक शेर्पा तेनसिंग नोर्गे यांनी केली. त्यानंतर आजवर २,४३६ गिर्यारोहकांकडून ३,६७९ चढाया झाल्या आहेत.
नाव
नेपाळी भाषेत एव्हरेस्टचे नाव सगरमाथा असे आहे. हा शब्द संस्कृत शब्द स्वर्गमाथाचा अपभ्रंश आहे. तिबेटी भाषेत त्याला चोमोलुंग्मा (विश्वाची माता) असे म्हणतात. चिनी भाषेत Zhūmùlǎngmǎ Fēng (珠穆朗玛峰) असे आहे.
सर जॉर्ज एव्हरेस्ट हे १८४० मध्ये ब्रिटिश सरकारतर्फे भारतात चालू असलेल्या अखिल भारतीय त्रिमितीय सर्वेक्षण प्रकल्पाचे प्रमुख होते. एव्हरेस्ट यांनी १८४१ मध्ये या पर्वत रांगांना अतिउंच रांगांमध्ये समाविष्ट केले. पहिल्या प्रथम याला पीक बी असे नामकरण केले. १८४८ मध्ये मोजणीचे काम पुढे सरकल्यावर याचे पीक XV असे नामकरण केले. कांचनगंगा पर्वताला तोवर सर्वात उंच शिखर मानण्यात येत होते. ॲन्ड्‌ऱ्यू वॉ यांनी सर्वेक्षण उपकरणे वापरून शिखराच्या उंचीची प्राथमिक मोजणी केली व त्यानंतर १८५२ मध्ये डेहराडून व कोलकातामधील कार्यालयांनी गणिते केल्यावर पीक XVची उंची इतर कोणत्याही शिखरापेक्षा जास्त आढळली व त्‍यावर सर्वोच्च शिखर म्हणून शिक्कामोर्तब झाले. १८५६मध्ये एव्हरेस्ट यांच्या कनिष्ठांनी या शिखराचे नाव माउंट एव्हरेस्ट ठेवावे असे सुचविले.
मोजमाप
सर्वप्रथम ॲन्ड्‌ऱ्यू वॉ यांनी १८५६ मध्ये घेतलेल्या सर्वेक्षणानुसार माउंट एव्हरेस्टची ( तत्कालीन पीक XVची)उंची २९,००२ फूट इतकी निश्चित करण्यात आली होती. याकामी राधानाथ सिकदार यांच्यासह अनेक भारतीय गणितज्ञ गुंतले होते व अनेक वर्षे गणिते करून हे मापन मांडले होते.
सर्वात अलीकडे एव्हरेस्टची उंची ८,८४८ मीटर इतकी उंची अधिकृतरीत्या निश्चित करण्यात आली आहे. तरीही अनेक मापनकर्त्यांच्या मापनांत तफावत आढळून येते. ९ ऑक्टोबर २००५ रोजी चीनने केलेल्या मोजणीप्रमाणे पर्वताची उंची ८,८४४.४३ मीटर ± ०.२१ मीटर इतकी नोंदवण्यात आली आहे. ही उंची एव्हरेस्टवरील बर्फाच्या लादीची उंची वजा जिथे खडक जेथे संपतो तेथवरून काढली आहे. चिनी मापनकर्त्यांना लादीची उंची साधारणपणे ३.५ मीटर इतकी आढळली. व खडक व बर्फाची लादी या दोघांची मिळून एकत्र उंची ८,८४८ इतकी निश्चित करण्यात आली आहे.
तुलना
एव्हरेस्ट हे जगातील समुद्रसपाटीपासूनची सर्वोच्च जागा आहे यात दुमत नाही. परंतु अनेक पर्वत असे आहेत की ज्यांची बेस कॅंप पासूनची उंची ही एव्हरेस्टच्या बेसकॅंप पेक्षा जास्त आहे. मौना की हा हवाईमधील पर्वत समुद्राच्या तळापासून उंचावतो व जवळपास १०,००० मीटर त्यांची उंची आहे, परंतु पाण्याखाली जवळपास ५,००० मीटर असल्याने प्रत्यक्षात समुद्रसपाटीवरील उंची एव्हरेस्टपेक्षा बरीच कमी आहे. (साधारणपणे ४,२०५ मीटर)
जर बेसकॅंप पासूनची उंची ग्राह्य धरण्यात येत असेल तर अमेरिकेच्या अलास्का राज्यातील माउंट मॅककिन्ले हा पर्वत सर्वात उंच आहे. हा पर्वत त्याच्या तळापासून ५,६०० मीटर इतका उंच आहे तर परंतु त्याची समुद्रसपाटीपासूनची उंची ६,१९३ मीटर इतकीच आहे. तर एव्हरेस्टची दक्षिण बाजूकडील बेसकॅंपपासूनची उंची ४,६५० मीटर इतकी आहे.
चढाईसाठी मार्ग
माउंट एव्हरेस्ट वर चढाईसाठी दोन प्रमुख मार्ग आहेत. नेपाळच्या हद्दीत असलेली आग्नेयेकडील पर्वत रांग व तिबेटच्या हद्दीतली ईशान्येकडील रांग. या व्यतिरिक्त अजूनही मार्ग आहेत परंतु ते फारसे वापरले जात नाहीत. या दोघां मार्गांपैकी आग्नेयेकडील मार्ग जास्ती सोपा व सोईस्कर आहे. त्यामुळेच गिर्यारोहकांच्या जास्ती पसंतीचा आहे. ह्याच मार्गाने सर एडमंड हिलरी व तेनसिंग नोर्गे यांनी १९५३ मध्ये पहिली चढाई केली होती. चीनचे पाश्चिमात्य देशांशी कटू संबंध यामुळे देखील नेपाळ मार्गाचा जास्त वापर होतो.
चढाईसाठी सर्वोत्तम महिना मे हा गणला जातो. या काळात थंडी कमी झालेली असते. चढाईसाठी आवश्यक असलेला कडक बर्फ हिवाळ्यानंतर भरपूर असतो. तसेच हवामानातील बदलामुळे वाऱ्याची दिशा उत्तरेकडची होते व त्यामुळे पर्वतावरील सोसाट्याचा वारा कमी होतो. काहीवेळा मान्सूननंतरच्या काळात चढाईचे प्रयत्‍न होतात. परंतु, सोसाट्याचा वारा, मान्सूनमुळे पडलेला जास्तीचा व भुशभुशीत बर्फ व हवामानातील सातत्याचे बिघाड यामुळे चढाई अवघड होऊन बसते.
सुरुवातीचे प्रयत्‍न
सन १८८५ मध्ये आल्पाईन क्लबचे अध्यक्ष क्लिंटन थॉमस डेंट यांनी आपल्या पुस्तकात अबोव्ह द स्नो लाइन या पुस्तकात एव्हरेस्टवर चढाई करणे शक्य आहे हे नमूद केले होते.
जॉर्ज मॅलरी यांनी १९२१ मध्ये उत्तरेकडील मार्गाचा शोध लावला. ही एव्हरेस्ट काबीज करायची मोहीम नव्हती तर एव्हरेस्ट चढण्याचे मार्ग कुठून असण्याची शक्यता आहे हे पडताळण्यास होती. मॅलरी यांनी आपल्या शोधकार्यात पार एव्हरेस्टच्या सोंडांपर्यंत पोहोचण्यात यश मिळवले. मॅलरी ही पहिली अशी व्यक्ती होती की ज्यांनी नॉर्थ कोल (७,००७ मी)वर पाऊल ठेवले. नॉर्थ कोलवरून त्यांनी पुढील रस्ता कसा असेल याची पडताळणी केली. त्यांची मोहीम इतक्या उंचीसाठी अद्ययावत नव्हती त्यामुळे त्यांना तेथून आवरते घ्यावे लागले.
पुढच्याच वर्षी सन १९२२ मध्ये ब्रिटिशांनी एव्हरेस्ट काबीज करायची मोहिम आखली. या मोहिमेत जॉर्ज फिंच यांनी भराभर चढत ८,००० मीटर पेक्षाही जास्त चढण केली व ८,००० मीटरपेक्षा अधिक चढाई करणारे ते पहिले ठरले. ही मोहीम जॉर्ज मॅलरी व ब्रिटिशांच्या अखिलाडू वृत्तीसाठी गाजली. मॅलरी व कर्नल फेलिक्स यांनी पुन्हा एकदा नॉर्थ कोलच्या बाजूने प्रयत्‍न केला. मॅलरी यांच्या चुकीमुळे हिमस्खलनामध्ये ७ स्थानिक वाहक मारले गेले.
१९२४ मध्ये मॅलोरी यांनी पुन्हा ब्रिटिशांनी मोहीम आखली. या मोहिमेत सुरुवातील मॅलरी व ब्रूस यांचे प्रयत्‍न खराब हवामानाने फोल ठरवले. पुढील प्रयत्‍न नॉर्टन व सॉमरवेल यांनी केले त्यांना सुरेख हवामानाची साथ मिळाली व त्यांनी विना ऑक्सिजन प्रयत्‍न केले. नॉर्टन ८,५५८ मीटर पोहोचले असताना मॅलरी व इर्व्हिन ह्यानी ऑक्सिजन देण्यासाठी म्हणून पुढाकार घेतला. नॉर्टनला बेसकॅंपकडे परत पाठवले व स्वतः मोहीमे फत्ते करायचे ठरवले. ८ जून १९२४ रोजी इर्व्हिन व मॅलरी चढाई करत असताना मरण पावले. १ मे १९९९ रोजी मॅलरी व इर्व्हिन फाउंडेशनच्या गिर्यारोहकांना एव्हरेस्ट शिखराच्या उत्तर बाजूला बर्फाच्या अस्तराखाली दफन झालेले मृतदेह शोधून काढण्यात यश मिळाले. शिखराच्या एवढे जवळ सापडलेल्या मृतदेहांमुळे इर्व्हिन व मॅलरी यांनी हिलरी व तेनसिंग नोर्गेच्या २४ वर्षे अगोदरच एव्हरेस्ट सर केले होते की काय अश्या चर्चांना उधाण आले. परंतु त्या मोहिमेतील सहकाऱ्यांचे मत व ज्या परिस्थितीत मृतदेह सापडले त्यावरून त्यांना शिखर सर करण्यात अपयश आले असे बहुतेकांचे मत आहे.
१९५२ मध्ये स्विस संघाने शर्थीचे प्रयत्‍न केले या मोहिमेचे नेतृत्व एडवर्ड डुनॉं यांनी केले होते. डुनॉं यांना नेपाळकडून चढाईची परवानगी मिळाली होती. त्यांनी खूंबू हिमनदीमधून साउथ कोल 7986 m उंचावर पोहोचण्याचा मार्ग शोधून काढला. या मोहिमेत रेमंड लॅंबर्ट व शेर्पा तेनसिंग नोर्गे यांनी 8595 m इतकी उंची गाठली की तो नवा विक्रम ठरला. स्विस संघाला आल्प्समधील अनुभवाचा चांगलाच फायदा झाला तसेच त्यांचे शेर्पांशी वर्तन अतिशय खेळीमेळीचे असायचे यामुळे स्विस संघाला पूर्वीच्या ब्रिटिश संघांपेक्षा चांगले यश मिळाले.
तेनसिंग नोर्गे व हिलरींचे पहिले पाउल
१९५३ मध्ये ९वी ब्रिटिश मोहीम आखली गेली. या मोहिमेचे नेतृत्व अनुभवी ब्रिटिश अधिकारी जॉन हंट यांच्याकडे होते. यांनी पूर्वीच्या स्वीस मोहिमेच्या अनुभवाचा पुरेपूर फायदा उठवायचे ठरवले. त्या अंतर्गत, तेनसिंग नोर्गे याला मोहिमेत समाविष्ट करण्यात आले. हंट यांनी गिर्यारोहकांच्या दोन जोड्या बनवल्या. पहिली जोडी टॉम बॉर्डिलॉन व चार्ल्स इव्हान यांनी चढाईचे शर्थीचे प्रयत्‍न केले शिखरापासून १०० मीटरपर्यंत पोहोचण्यात २६ मे रोजी त्यांना यश मिळाले परंतु तोवर त्यांची फारच दमणूक झाली होती. परंतु त्यांनी बर्फात खोदलेले मार्ग, दोर व नेलेले ऑक्सिजनच्या नळकांड्या याचा फायदा तेनसिंग नोर्गे व न्यू झीलंडचे एडमंड हिलरी या जोडीला झाला. दोनच दिवसांनी नोर्गे व हिलरी या जोडीने शिखरावर साउथ कोलच्या दिशेने कूच केले. २९ मे १९५३ रोजी सकाळी ११ वाजता सरतेशेवटी एव्हरेस्टवर मानवी पाऊल पडले. पहिले एव्हरेस्टवर कोण पोहोचले याचे हिलरी व नोर्गे जोडिने बरीच वर्षे गुपित कायम ठेवले होते. तेनसिंग नोर्गेने आपण हिलरींच्यानंतर पोहोचल्याचे काही काळाने मान्य केले. . शिखरावर हिलरी यांनी फोटो काढले व जोडीने मिठाई खाऊन आनंद साजरा केला.
बेसबॉल
वर्ग:बेसबॉल
एव्हरेस्ट
तेनसिंग नोर्गे व हिलरींचे पहिले पाउल
एव्हरेस्ट सर केल्याची बातमी लंडनला राणी एलिझाबेथ यांच्या राज्याभिषेकाच्या दिवशी पोहोचली. एव्हरेस्ट सर केल्यामुळे ब्रिटिश संघाचे नेते जॉन हंट व हिलरी यांना सर या किताबाने सन्मानित करण्यात आले. तेनसिंग नोर्गे यांना जॉर्ज या मेडलने सन्मानित करण्यात आले. तर हिलरी यांना न्यू झीलंडचा सर्वोच्च पुरस्कार ऑर्डर ऑफ न्यू झीलंड मिळाला. ऑर्डर ऑफ न्यू झीलंड मिळवणारे हिलरी हे पहिले नागरिक होते. तेनसिंग नोर्गे यांना भारत सरकारनेही पद्मभूषण पुरस्काराने सन्मानित केले.
विना ऑक्सिजनचे प्रयत्‍न
८ मे १९७८ रोजी इटलीचे प्रसिद्ध गिर्यारोहक राईनहार्ड मेसनर यांनी ऑस्ट्रियाच्या पेतर हेबलर यांच्या साथीत एव्हरेस्टवर चढाई केली. या चढाईत कोणत्याही प्रकारच्या ऑक्सिजनच्या नळकांड्यांचा वापर करण्यात आला नाही. राईनहार्ड मेसनर यांनी पुन्हा १९८० मध्ये एव्हरेस्ट वर पुन्हा एकदा विनाऑक्सिजन एकट्याने चढाई केली.
भारतीय चढाया
पाश्चिमात्य देशांप्रमाणेच भारतातही गिर्यारोहकांचे एव्हरेस्टवर चढाई करण्याचे स्वप्न असते. परंतु बहुतेकांना जबर खर्चामुळे ते परवडत नाही. जरी एव्हरेस्ट हे भारतातले शिखर नसले व खर्च अति असला तरी भारतीयांनी केलेल्या चढायांची संख्या लक्षणीय आहे. पहिले चढाई करणारे तेनसिंग नोर्गे त्यानी नंतरच्या काळात भारतीय नागरिकत्व घेतले होते. त्यानंतरच्या बहुतांशी भारतीय चढाया ह्या भारतीय सैन्यदलातर्फे आखल्या गेल्या. पहिली भारतीय मोहीम १९६०मध्ये राबवली गेली. या मोहिमेचे नेतृत्व ब्रिगेडियर जी. सिंग यांच्याकडे होते. परंतु पहिले यश १९६५ मधील तिसऱ्या मोहिमेत मिळाले.१९८४ मधील नागरी मोहिमेत बचेंद्री पाल ह्या एव्हरेस्ट सर करणाऱ्या भारताच्या पहिल्या महिला गिर्यारोहक झाल्या. त्यानंतरही अनेक भारतीय महिलांनी एव्हरेस्ट सर करण्यात यश मिळवले आहे.
मराठी पाऊल
१९ मे १९९८ रोजी पुण्याचे सुरेंद्र चव्हाण यांनी एव्हरेस्टवर यशस्वी चढाई केली. हृषीकेश यादव यांच्या नेतृत्वाखाली भारतीय पथकातील सुरेंद्र चव्हाण यांनी १९९८ मध्ये मोसमातील पहिल्या चढाईचा मान मिळवला. यापूर्वी २ मे १९९२ रोजी डॉ. दीपक कुलकर्णी यांना चढाई करताना मरण आले. १९ मे, २०१६ रोजी रफीक शेख यांनी हे शिखर सर केले.
१९९६मधील दुर्घटना
एव्हरेस्टवर १९९६ च्या चढाईच्या मोसमात एकूण १५ गिर्यारोहकांचा मृत्यू झाला व गिर्यारोहकांसाठी सर्वात भयानक वर्ष अशी नोंद झाली. त्यातील ११ मे रोजी सर्वाधिक ८ जण मरण पावले. या घटनेचे मोठ्या प्रमाणावर पडसाद उमटले, भारतातही वृतपत्रांत हा विषय चांगलाच गाजला व एकूणच एव्हरेस्टवर चढाईसाठी व नाव कमवण्यासाठी गिर्यारोहकांकडून हलगर्जी होत असल्याचा दावा करण्यात आला. तसेच नेपाळ सरकारवरही एव्हरेस्टच्या मोहिमांचे बाजारीकरण केल्याचा आरोप ठेवण्यात आला. एव्हरेस्टवर चढाईसाठी पात्रता निकष कडक करण्याची सार्वत्रिक मागणी झाली.
मे २००४ मध्ये कॅनडामधील टोरोंटो विद्यापीठातील डॉ केंट मूर व जॉन सेंपल यांनी अभ्यासान्ती असा निष्कर्ष काढला की, ११ मे १९९६ रोजी एव्हरेस्ट परिसरात अत्यंत विचित्र हवामान निर्माण झाले होते ज्यामुळे त्या उंचीवरील ऑक्सिजन फारच विरळ झाला होता, ऑक्सिजनची पातळी १४ % पेक्षाही खाली आली होती या हवामानात प्राणहानी होणे शक्य असते.
संदर्भ
वर्ग:हिमालयातील पर्वतशिखरे वर्ग:नेपाळमधील पर्वतशिखरे वर्ग:उंच पर्वतशिखरे
सेंतिलनाथन पी.आर.
सेंतिलनाथन पी.आर. ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पेणबोरी
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
टाकाळीविंचुर
टाकाळीविंचुर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
लातूर जिल्हा
लातूर जिल्हा महाराष्ट्राच्या मराठवाड्यामधील छत्रपती संभाजीनगर विभागातील एक  जिल्हा आहे. लातूर हे जिल्हा मुख्यालय व महाराष्ट्र राज्यातील १६वे मोठे नगर आहे. जिल्हा प्रामुख्याने कृषिप्रधान आहे. एकूण लोकसंख्येच्या २५.४७% लोकसंख्या शहरी आहे.
इतिहास
अ)प्राचीन
लातूर जिल्ह्याला प्राचीन ऐतिहासिक पार्श्वभूमी आहे. हे शहर राष्ट्रकूट घराण्याची राजधानी होते. त्यानंतर हे शहर बऱ्याच राज्यकर्त्यांच्या ताब्यात गेले.. जिल्हा मुख्यालय लातूर हे "लट्टा" वा राष्ट्रकूट राजांचे मूळ निवासस्थान होते. राष्ट्रकूट राजा अमोघवर्ष पहिला हा लट्टालूट नगरचा अधिपती "स्वामी" असल्याचे नमूद आहे व त्यानेच हे शहर निर्माण केले. इ.स. ७५३ मध्ये बदामीच्या चालुक्यानंतर आलेले राष्ट्रकुट राजे स्वतःला लट्टालूट पूर्वाशिष म्हणजे लट्टालूट निवासी असेच म्हणवून घेत. चालुक्य घराण्यातील "विक्रमादित्य" ६ व्या नन्तर त्याचा पुत्र सोमेश्वर तिसरा हा गादीवर आला. त्याने "अभिलाषीतीर्थ" हा ग्रंथ लिहिला, त्यामुळे त्याला "सर्वज्ञ चक्रवर्ती" असे म्हणत. लातूर जिल्ह्यात त्याचे राज्य असल्याचा व त्याच्या कारकिर्दीची नोंद असलेला कोरीव लेख सापडला आहे. त्यामध्ये लातूर येथील पापविनाशी देवीचे मंदिर बांधल्याचा उल्लेख आहे. सदर कोरीव लेख शके १०४९ (इ.स.११२९) मध्ये कोरल्याचा उल्लेख आहे. चालुक्यानंतर हा भाग देवगिरीच्या यादवाच्ंया अधिपत्याखाली आला
.इ.स. १३३७ मध्ये यादवांचे राज्य दिल्लीच्या सुलतानाच्या ताब्यात आले व दक्षिणेत मुस्लिम सत्तेचा अंमल सुरू झाला. इ. स. १३५१ मध्ये दिल्लीच्या सुलतानाच्या साम्राज्यातील हा भाग बहामनी साम्राज्यात आला. बहामनी साम्राज्याची राजधानी गुलबर्गा होती.
इ)आधुनिक
लातूर शहर ही या जिल्ह्याची राजधानी आहे. . १९ व्या शतकात ते हैदराबाद संस्थान संस्थानच्या अधिकारक्षेत्रात आले. १९४८ मध्ये हा भाग स्वतन्त्र झाला व १९६०मध्ये महाराष्ट्रात आला. कालान्तराने उस्मानाबाद जिल्ह्याचे विभाजन होऊन ऑगस्ट १६, १९८२ या दिवशी लातूर जिल्हा अस्तित्वात आला.
या नवनिर्मित लातूर जिल्ह्यात पूर्वीच्या उस्मानाबाद जिल्ह्यातील लातूर, उदगीर, अहमदपूर, निलंगा व औसा अशा पाच तालुक्यांचा तसेच १५ ऑगस्ट, १९९२ रोजी पूर्वीच्या तालुक्याची पुनर्रचना करण्यात येऊन रेणापूर व चाकूर हे दोन तालुके अस्तित्वात आले. तसेच २३ जून, १९९९ रोजी पूर्वीच्या तालुक्यांची पुनर्रचना करण्यात येऊन देवणी, जळकोट व शिरूर (अनंतपाळ) तीन तालुके अस्तित्वात आले. सद्या लातूर जिल्ह्यात लातूर, औसा, निलंगा, रेणापूर, चाकूर, देवणी, जळकोट, शिरूर अनंतपाळ अहमदपूर आणि उदगीर असे दहा तालुके आहेत.
तदनंतर बहामनी राज्याची शकले होऊन शेवटी निजामशाहीमध्ये हा भाग आला. निजामाचे हैदराबाद राज्य १७ सप्टेंबर १९४८ मध्ये स्वतंत्र भारतात सामील झाल्यानंतर हा भाग महाराष्ट्र राज्यात आला.
भूगोल व हवामान
अ) तापमान:
लातूरचे तापमान १३°से ते ४१°से (५५ ते १०६°फॅ) दरम्यान असते, पैकी प्रवासासाठी ऑक्टोबर ते फेब्रुवारी हा हिवाळ्याचा काळ उत्तम आहे.आत्तापर्यंत नोंदवलेले सर्वोच्च तापमान ४५.६°से होते. उत्तर भारताच्या पश्चिम व्यत्ययाच्या (Western Disturbanceच्या) पूर्व प्रवाहासोबत आलेल्या थंड लाटांमुळे काहीवेळेस हिवाळ्यात क्षेत्र प्रभावित होते, व न्यूनतम तापमान २° ते ४°से (३६ ते ३९°फॅ) पर्यंत कमी होते.
आ) वर्षा:
जून ते सप्टेंबरच्या पावसाळ्यात बहुतांश पाऊस पडतो. पावसात ९ ते ६९३ मिलि प्रति महिना इतकी विविधता आहे. सरासरी वार्षिक पाऊस ७२५ म़िलि (२८.५ इंच) पडतो.
इ) नदी, तळे व धरणे
तालुका गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात येतो. नगरात येणारे पाणी मांजरा नदीतून येते. २०व्या व २१व्या शतकांत प्रदूषणाचा सामना केला. तावरजा, तिरू, घरणी, मनार, रेणा या इतर प्रमुख नद्या आहेत. सिंचनासठी व पिण्यासाठी या नद्यांवर धरणे बांधली आहेत. देनरगण, घरणी, मसलगा, सोलवरील साकोळ, तावरजा व तिरू यांचा मोठ्या धरणांत समावेश होतो. मन्याड, लेंडी व तिरू या उत्तर पठारावरील ३ प्रमुख नद्या आहेत.
लोकसंख्या
लातूरचे बहुसंख्य रहिवासी मराठी बोलतात.
धार्मिक
इतरमध्ये ०.२% शीख व ०.१% निधर्मींचा समावेश होतो.
लोकसंख्या वाढ
जिल्ह्याचा लोकसंख्या क्रम: १८१/६४० ( भारतात )
प्रशासन व राजकारण
कै. केशवराव सोनवणे हे नवनिर्वाचित महाराष्ट्रातील लातूरचे पहिले आमदार होते. केशवराव सोनवणे यांच्या रूपाने जिल्ह्याला पहिल्यांदा सहकारमंत्रीपद मिळाले. केशवरावांच्या काळात लातूर तालुक्याला स्वतःची वेगळी ओळख होण्यास मदत झाली. सन १९५७ ते ६७ अशी सलग दहा वर्षे केशवराव लातूरचे आमदार होते. त्यानंतर १९७१ ते ८० असे दहा वर्षे औसाचे आमदार म्हणून त्यांनी काम केले. त्यांनी १९६२ ते ६७ या काळात सहकारमंत्री म्हणून यशवंतराव चव्हाण यांच्यासोबत काम केले. भूतपूर्व केंद्रीय विज्ञान व तंत्रज्ञान मंत्री आणि महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख हे लातूरचे असून राज्यसभा सदस्य झाले होते. त्याचप्रमाणे भारताचे माजी गृहमंत्री शिवराज पाटील हे लातूरचे आहेत.
जिल्हा परिषद लातूर
२०२१ सालचे अध्यक्ष : राहुल गोविंद केंद्रे
२०२१ सालचे जिल्हाधिकारी : बी. पृथ्वीराज
क्षेत्र: ७,१५७ चौरस किलोमीटर
सत्ताधारी पक्ष : भाजप
१)सामान्य प्रशासन
२)अर्थ
३)प्राथमिक शिक्षण
४)माध्यमिक शिक्षण
५)आरोग्य
६)महिला व बालकल्याण
७)पाटबंधारे व पाणी पुरवठा
८)पंचायत
९)बांधकाम
१०)ग्रामीण विकास यंत्रणा
११)पशुसंवर्धन
१२)समाजकल्याण
१३)कृषी
आ) राज्य व केंद्र प्रशासन
राजकारण
इ) प्रसिद्ध राजकारणी
केशवराव सोनवणे हे लातूर क्षेत्रातून महाराष्ट्राच्या मंत्रिमंडळात गेलेले पहिले मंत्री होते. ते आधी मुख्यमंत्री यशववंतराव चव्हाण यांच्या मंत्रिमंडळात मंत्री झाले व नंतर ते वसंतराव नाईक मंत्रिमंडळात १९६२ ते १९६७ दरम्यान सहकार मंत्री होते. लातूर हे दिलीपराव देशमुख यांचे जन्मस्थान आहे. विलासराव देशमुख यांचा जन्म बाभळगाव(लातूर)ला झाला होता. त्यांनी दोनदा महाराष्ट्र राज्याचाे मुख्यमंत्री म्हणूम व नंतर व केंद्रीय मंत्री म्हणून काम केले. भारतीय जनता पक्षाचे राष्ट्रीय अध्यक्ष अमित शहांशी संबंधित गुजरातमध्ये दंगल घटनेची त्यांनी तपासणी केली. की तपासणी करत असलेले केंद्रीय तपास आयोगाचे न्यायाधीश ब्रिजगोपाल हरकृष्ण लोया यांची १ डिसेंबर २०१४ रोजी हत्या झाली.
ई)न्याय
जिल्हा न्यायाधीश :
लातुरात १ जिल्हा व सत्र न्यायालय आहे.
उ)संरक्षण
अर्थव्यवस्था
हैद्राबादच्या निजाम काळात लातूर प्रमुख व्यापार केंद्र बनले. ते कृषी आधारित अर्थव्यवस्था व औद्योगिक केंद्रसुद्धा आहे. लातूर संपूर्ण भारतात कडधान्ये व विशेषतः तूर डाळीसाठी प्रसिद्ध आहे. हा जिल्हा उडीद, मूग, हरबरा व तुरीसाठी प्रमुख व्यापार केंद्र आहे. इथे मांजरा व विकास हे साखर कारखाने आहेत. तसेच हे तेलबिया मुख्यतः सूर्यफुल, करडई, व सोयाबीन यांच्या व्यापारासाठी प्रसिद्ध आहे. लातूर जिल्हा हा कुलुपे, पतळी वस्तू, दुधाची पावडर, सूतगिरण्या  यांचे प्रमुख उत्पादन केंद्र आहे. स्थानिक आंब्यासह लातूरमध्येशंब्याची केशर नावाची जात विकसित झालेली आहे. शेतकऱ्यांच्या हितासाठी केशवराव सोनवणे यांनी डालडाचा कारखाना स्थापन केला. हा सहकारी तत्त्वावर स्थापलेला कारखाना आहे.
१९९० पर्यंत लातूर तालुका औद्योगिकदृष्ट्या मागास राहिले. १९६० मध्ये मराठवाडा भाग महाराष्ट्रात समाविष्ट झाला. मागास क्षेत्रास पुढे नेत, मराठवाडा क्षेत्राची औद्योगिक प्रगती सुरू झाली. सहकार मंत्री केशवराव सोनवणे यांच्या कार्यकाळात लातूरला पहिले औद्योगिक क्षेत्र मिळाले. तेव्हाच महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळाने जमीन मिळवून औद्योगिक क्षेत्र स्थापन करून वाढवण्याची सुरुवात केली. शेती प्रक्रिया, खाद्य तेल, जैव तंत्रज्ञान, टिकाऊ वस्तु, प्लास्टिक व ॲल्युमिनिअम प्रक्रियेतील अनेक कंपन्यांचे निर्माण प्रकल्प लातुरात आहेत, पण बहुतांश हे लहान व मध्यम प्रमाणाचे आहेत.
लातूर उच्च दर्जाच्या द्राक्षासाठी विख्यात आहे व अनेक खासगी शीत साठवण सुविधांची सोय करतो. अतिरिक्त औद्योगिक क्षेत्रात ३०० एकर पसरलेले लातूर अन्न उद्यान निर्माणाधीन आहे. दक्षिण भारताकडील परिवहनासाठी लातूर हे प्रमुख स्टेशन आहे.
लातूरचे औद्योगिक क्षेत्र
२) लातूर अतिरिक्त भाग २
३) लातूर सहकारी औद्योगिक क्षेत्र
५) उदयगिरी सहकारी औद्योगिक क्षेत्र
लातुरातील विशेष औद्योगिक क्षेत्रे व निर्यात क्षेत्रे
१)लातूर अन्न उद्यान
३)लातूर एकात्मिक कापड उद्यान
४)मुंबई रेयॉन फॅशन लातूर
वाणिज्य व औद्योगिक संघटना
१)लातूर वाणिज्य संघटना
२)निर्माता संघटना लातूर
३)अभियंता व गृहशिल्पी संघटना लातूर
४)विकसक संघटना लातूर
५)संगणक व माध्यम संघटना लातूर
६)भारतीय सनदी लेखापाल संस्थेच्या पश्चिम भारत क्षेत्रीय परिषदेची शाखा
शिक्षण व संशोधन
अ) लातूर आकृतिबंध
लातूरच्या राजर्षी शाहू महाविद्यालयचे माजी प्राचार्य जनार्धन वाघमारे व अनिरुद्ध जाधव यांनी लातूर आकृतिबंध निर्माण केला. हा लातूर आकृतिबंध हे विशेष प्रशिक्षण व सातत्यपूर्ण शिकवणीचे मिश्रण आहे. विद्यार्थी परीक्षेच्या तयारीसाठी प्रश्नपत्रिका शृंखला सोडवतात व शिकवणी सत्रास उपस्थित राहतात. लातूर आकृतिबंध ही परीक्षेत अपेक्षित प्रश्नांची उत्तरे पुरवण्यात विद्यार्थ्यांना सहायता करण्यासाठी बनवलेली सातत्यपूर्ण अभ्यासाची यांत्रिक पद्धत आहे. भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील माध्यमिक, उच्च माध्यमिक व विद्यापिठ शिक्षणासाठी ती प्रमाण बनली. प्रमाणित सामाईक प्रवेश परीक्षेतील महाराष्ट्राच्या विद्यार्थ्यांच्या यशामुळे राज्याच्या इतर भागांत हे शैक्षणिक तंत्र स्वीकारले जात आहे. भारताच्या अनेक शिक्षणतज्ज्ञांनी या पद्धतीवर टिका केली आहे. ते या आकृतिबंधास तात्पुरता नफा मिळवण्याचे साधन मानतात; त्यांच्या मते हे तंत्र विद्यार्थ्यांना प्रगत शिकण्यासाठी तयार करत नाही.
लातूर माध्यमिक, उच्च माध्यमिक व विद्यापिठ शिक्षणासाठी केंद्र म्हणून विकसित झाले आहे. लातूरच्या महाविद्यालयातील विद्यार्थ्यांचे अभियांत्रिकी व वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेत चांगले प्रदर्शन असते.
आ) मूलभूत, प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च शिक्षण
इथे जिल्हा परिषदेच्या शिक्षण विभागाद्वारे संचालित संलग्न १,२८४ प्राथमिक शाळा व ४८७ खासगी शाळा आहेत. या शाळांमध्ये शिकवण्याचे प्राथमिक माध्यम बहुतांशी मराठी आहे. तरी अनेक शाळांमध्ये इंग्रजी व अर्ध इंग्रजी माध्यमसुद्धा दिसतात. मयाने म.रा.मा.उ.मा.शि.म.च्या परिक्षेत अनेक वर्षांपासून गुणववंत दिले आहेत. जिल्हा परिषद व महानगर पालिकेद्वारे सार्वजनिक विद्यालय चालवले जातात व ते महाराष्ट्र राज्य उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळाशी (रा.मा.उ.मा.शि.म.शी) संलग्न आहेत.व्यक्तींद्वारे व शिक्षण संस्थांद्वारे खासगी शाळा संचालित होतात. त्या राज्य मंडळ किंवा राष्ट्रीय शिक्षण मंडळ (केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळ) किंवा भारतीय माध्यमिक शिक्षण परिषद अशांशी संलग्न असतात.