cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
जेम्स लव्हलॉक
जन्म व बालपण
जेम्स लव्हलॉक यांचा इंग्लंडमधील एका खेड्यात अत्यंत गरीब घरात जन्म झाला. त्यांची आई लोणच्याच्या कारखान्यात कामाला होती व वडील शिकारी होते. जेम्स लव्हलॉक सांगतात, त्यांचे वडील निरक्षर असूनही त्यांना निसर्ग, पशुपक्षी, वन्यप्राणी याचं ज्ञान होतं. लव्हलॉक शिक्षण सुरू असताना एका फोटोग्राफरच्या दुकानात काम केले होते. १९४८ साली ‘लंडन स्कूल ऑफ हायजीन अँड ट्रॉपिकल रिसर्च’ मधून त्यांनी पहिली ‘डॉक्टरेट’ मिळवली. तेव्हापासून गेली ७२ वर्षे जेम्स लव्हलॉक याचं संशोधन अविरत सुरूच आहे.
कार्य
दुसऱ्या महायुद्धात स्फोटक द्रव्यांमुळे होणाऱ्या भाजण्याच्या जखमा लवकर बऱ्या करण्यावर त्यांनी संशोधन केले. १९७१ साली ईसीडीचा वापर करून लव्हलॉक यांनी दाखवून दिले की १९३० मधल्या शोधानंतर तयार केलेली जवळपास सर्व सीएफसी संयुगे अजूनही जागतिक वातावरणात तशीच होती व वाढत होती. या निरीक्षणाचा वापर करून १९७४ मध्ये मोलिना व रॉलंड या वैज्ञानिकांनी सीएफसी वायू व पृथ्वीवरील ओझोन थराला पडणारे भगदाड यांचा संबंध दाखवून दिला. या शोधामुळे सीएफसी निर्मितीवर पाश्चिमात्य जगात बंदी घालण्यात आली. त्यांनी केलेली ‘गाईया गृहितकं’ याची मांडणी प्रसिद्ध झाली.
पुरस्कार व बहुमान
१९७४ साली जेम्स लव्हलॉक यांना ‘रॉयल सोसायटीचे’ प्रमुख करण्यात आले. १९७५ मध्ये त्यांना त्स्वेट पदक मिळाले. १९८० मध्ये त्यांना अमेरिकन केमिकल सोसायटीचा वर्णलेखासाठी पुरस्कार मिळाला. १९९० मध्ये जागतिक हवामान संघटनेचा ‘नॉबर्ट-जर्बिए-मम’ त्यांना मिळाला. १९९० मध्ये हनिकेन पुरस्कार मिळाला. २००६ मध्ये त्यांना जिओलॉजीकल सोसायटी ऑफ लंडनचा वोलास्टन पुरस्कार मिळाला.
मृत्यू
वर्ग:पर्यावरणतज्ज्ञ वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हँड सॅनिटायजर
हँड सॅनिटायझर हा एक द्रव किंवा जेल आहे जो सामान्यत: हातावर संसर्गजन्य सूक्ष्मजीव कमी करण्यासाठी वापरला जातो. आरोग्य सेवेच्या बहुतांश घटनांमध्ये साबण आणि पाण्याने हात धुणे आहे .पण सॅनिटायझर मध्ये अल्कोहोल-आधारित प्रकारांचे फॉर्म्युलेशन आहे आहे. हे सामान्यत: सूक्ष्मजीव नष्ट करण्यात अधिक प्रभावी असते आणि साबण आणि पाण्यापेक्षा चांगले असते. जर शौचालयाच्या वापरास दूषितपणा दिसला किंवा त्याचे अनुसरण केले गेले तर हात धुणे अजूनही आवश्यक आहे. सेवांच्या बाहेर, हात धुण्यास सामान्यतः पसंत केले जाते. सूक्ष्मजीव नॉरोव्हायरस आणि क्लोस्ट्रिडियम डिसफिलेससाठी देखील ते कमी प्रभावी आहेत. ते द्रव, जेल आणि फोम म्हणून उपलब्ध आहेत. या अल्कोहोल मध्ये सामान्यत: आयसोप्रोपिल अल्कोहोल, इथेनॉल (इथिल अल्कोहोल) किंवा एन-प्रोपेनॉल यांचे ६०% ते ९५% मिश्रण असते. ज्वलनशील आहेत म्हणून काळजी घ्यावी.अल्कोहोल-आधारित हँड सॅनिटायझर विविध प्रकारच्या सूक्ष्मजीवांविरुद्ध कार्य करते परंतु बीजकोश्यांपासून नव्हे. यामध्ये त्वचेची कोरडेपणा रोखण्यासाठी ग्लिसरॉल सारख्या संयुगे असतात.अल्कोहोल नसलेल्या आवृत्त्यांमध्ये बेंझाल्कोनियम क्लोराईड किंवा ट्रायक्लोझन असू शकतात.
वापर
यूएस सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल द्वारे स्वच्छ हात मोहीम लोकांना हात धुण्यासाठी सूचना देते. केवळ साबण आणि पाणी उपलब्ध नसल्यास अल्कोहोल-आधारित हात सॅनिटायझरची शिफारस केली जाते. अल्कोहोल-आधारित हात सॅनिटायझर वापरताना: आरोग्य सेवेच्या बहुतांश घटनांमध्ये साबण आणि पाण्याने हात धुण्यापेक्षा अल्कोहोल-आधारित हात सॅनिटायझर अधिक सोयीस्कर आहे. हे सामान्यत: सूक्ष्मजीव नष्ट करण्यात अधिक प्रभावी असते आणि साबण आणि पाण्यापेक्षा चांगले असते. जर शौचालयाच्या वापरास दूषितपणा दिसला किंवा त्याचे अनुसरण केले गेले तर हात धुणे अजूनही आवश्यक आहे. कमीतकमी ६०% अल्कोहोल असलेले किंवा "पर्सिस्टंट अँटिसेप्टिक" असलेले हँड सॅनिटायझर वापरावे. अल्कोहोल हे बॅक्टेरिया आणि टीबी या सारख्या जंतूंना नष्ट करतात. ९०% अल्कोहोल चोळणे अत्यंत ज्वलनशील असतात, परंतु फ्लू विषाणू, सामान्य सर्दी विषाणू, कोरोनाव्हायरस आणि एचआयव्ही सारख्या विषाणूंसह अनेक प्रकारचे व्हायरस नष्ट करतात. इसोप्रॉपिल अल्कोहोल प्रयोगशाळेत आणि मानवी त्वचेवर 30 सेकंदांपेक्षा कमी कालावधीत ९९. ९९% किंवा त्याहून अधिक नॉन-स्पॉर बनविणारे जीवाणू नष्ट करते हातातील सॅनिटायझर्समध्ये असलेल्या अल्कोहोलमध्ये प्रथिने आणि लीझ पेशी कमी प्रमाणात (०.० मिली) किंवा एकाग्रता (%०% पेक्षा कमी) दर्शविण्यासाठी १०-१– सेकंदाचा संपर्क वेळ नसू शकतो. उच्च लिपिड किंवा प्रथिने कचरा (जसे की फूड प्रोसेसिंग) असलेल्या वातावरणात, हाताने योग्य स्वच्छतेची खात्री करण्यासाठी एकट्या अल्कोहोल हँड रब्सचा वापर पुरेसा असू शकत नाही.
तोटा
बऱ्याच वेळा पाणी आणि साबणाने हात स्वच्छ धुण्यावर प्राधान्य दिले जाते, त्यामध्ये हे समाविष्ट आहे: क्लोस्ट्रिडिओइड्स डिस्फिइलचे बॅक्टेरियातील बीजाणू काढून टाकणे, क्रिप्टोस्पोरिडियम सारख्या परजीवी आणि सॅनिटायझरमध्ये अल्कोहोलच्या एकाग्रतेनुसार नॉरोव्हायरससारखे काही विषाणू (९५%) बहुतेक व्हायरस दूर करण्यात अल्कोहोल सर्वात प्रभावी असल्याचे दिसून आले होते.याव्यतिरिक्त, हात द्रव किंवा इतर दृश्यमान  दूषित असल्यास हात शौचालयाचा वापर केल्यानंतर तसेच धुण्यास प्राधान्य दिले जाते आणि जर अल्कोहोल सॅनिटायझर वापराच्या अवशेषांमधून अस्वस्थता वाढते.
आग
अल्कोहोल जेल अर्धपारदर्शक निळा ज्योत तयार करून आग पकडू शकतो.हे जेलमधील ज्वलनशील अल्कोहोलमुळे आहे. पाण्याची जास्त प्रमाणात किंवा मॉइस्चरायझिंग एजंट्समुळे काही हँड सॅनिटायझर जेल हा परिणाम तयार करू शकत नाहीत. अशी काही उदाहरणे आढळली आहेत की जेव्हा ऑपरेटिंग रूममध्ये अल्कोहोलला आग लागण्यास भाग पाडले गेले होते, ज्यात एन्टिसेप्टिक म्हणून वापरल्या जाणाऱ्या अल्कोहोलद्वारे ऑपरेटिंग रूममध्ये शस्त्रक्रिया केल्या जातात आणि कॉटरी इन्स्ट्रुमेंटचा वापर केला असता आग लागल्याची घटना घडली आहे.
उत्पादन
२०१० मध्ये वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशनने हँड सॅनिटायझर तयार करण्यासाठी एक मार्गदर्शक तयार केले, ज्याला सन २०२० -२० च्या कोरोनाव्हायरस (साथीच्या रोगाचा) साथीच्या आजारानंतर हाताने स्वच्छ ठेवण्याच्या कमतरतेमुळे नूतनीकरण केले. मद्य आणि परफ्यूम उत्पादकांनी त्यांच्या सामान्य उत्पादनांमधून त्यांच्या उत्पादनाची सुविधा सॅन्डिटायझरकडे हस्तांतरित केली. मागणीची पूर्तता करण्यासाठी, स्थानिक डिस्टिलरींनी स्वतःच्या हाताने स्वच्छता करणारे बनवण्यासाठी स्वतःचे अल्कोहोल वापरण्यास सुरुवात केली आहे.अल्कोहोल आणि तंबाखू कर आणि व्यापार ब्यूरोने असे जाहीर केले की डिस्टिलरी अधिकृत परवानगीशिवाय स्वतःच्या हाताने सॅनिटायझर तयार करु शकतात.
== संदर्भ  ==
हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन
हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीन (एचसीक्यू) हे विशिष्ट प्रकारचे मलेरियाच्या प्रतिबंध आणि उपचारांसाठी वापरले जाणारे औषध आहे. विशेषतः ते क्लोरोक्विन-संवेदनशील मलेरियासाठी वापरले जाते. इतर उपयोगांमध्ये संधिवात, ल्युपस आणि पोर्फेरिया कटॅनिया टर्डाचा उपचार समाविष्ट आहे.
सामान्य दुष्परिणामांमध्ये उलट्या, डोकेदुखी, दृष्टीकोनात बदल आणि स्नायूंच्या कमकुवतपणाचा समावेश आहे.गंभीर दुष्परिणामांमध्ये एलर्जीची प्रतिक्रिया असू शकते. जरी सर्व जोखीम वगळता येत नाहीत, परंतु ती गरोदरपणात संधिवाताच्या आजारावर उपचार करते. हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन औषधीविरोधी अँटीमेलेरियल आणि 4-अमीनोक्विनोलिन कुटुंबात आहे. 1955 मध्ये अमेरिकेत हायड्रॉक्सीक्लोरोक्विनला वैद्यकीय वापरासाठी मंजुरी देण्यात आली. हे जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आवश्यक औषधांच्या यादीमध्ये आहे, जे आरोग्य यंत्रणेत आवश्यक असलेल्या सर्वात सुरक्षित आणि सर्वात प्रभावी औषध आहेत. 2015 पर्यंत विकसनशील जगातील घाऊक किंमत अंदाजे यू एस .$65 अमेरिकन डॉलर्स इतकी आहे. जेव्हा संधिवात किंवा ल्युपससाठी वापरली जाते. युनायटेड स्टेट्समध्ये 2020 पर्यंत एका महिन्याच्या उपचारांचा घाऊक खर्च अंदाजे 25 डॉलर्स आहे. युनायटेड किंगडममध्ये या डोसची किंमत राष्ट्रीय आरोग्य सेवेसाठी सुमारे 5.15 डॉलर आहे.2017 मध्ये, पाच दशलक्षांहून अधिक औषधे लिहून, हे अमेरिकेत 128 वे सर्वात जास्त औषधोपचार आहे.
वैद्यकीय वापर
हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन मलेरिया, सिस्टेमिक ल्युपस एरिथेमेटोसस, संधिवात, पोर्फिरिया कटॅनिया टर्डा आणि क्यू ताप सारख्या वायवी विकारांवर उपचार करते. 2014 मध्ये, 48 आठवड्यांच्या कालावधीत १२० रूग्णांचा समावेश असलेल्या दुहेरी-अंध अभ्यासामध्ये स्जग्रेन सिंड्रोमवर उपचार करण्याच्या त्याच्या कार्यक्षमतेवर प्रश्नचिन्ह होते. हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीन मोठ्या प्रमाणात पोस्ट-लाइम आर्थरायटिसच्या उपचारात वापरला जातो. यात अँटी-स्पायरोसेट अ‍ॅक्टिव्हिटी आणि अँटी-इंफ्लेमेटरी अ‍ॅक्टिव्हिटी असू शकते. जे संधिशोधाच्या उपचारांसारखेच आहे.
विरोधाभास
औषध लेबल असा सल्ला देते, की हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीन 4-अमीनोक्विनोलिन संयुगे ज्ञात अतिसंवेदनशीलता असलेल्या व्यक्तींसाठी लिहून देऊ नये. इतर शल्यचिकित्सेचा अगर एखाद्या औषधाचा वापर न करावा असे सूचित करणारी परिस्थितीची अनेक श्रेणी आहेत. रुग्णांना हृदयाची काही विशिष्ट परिस्थिती मधुमेह, सोरायसिस इत्यादी असल्यास सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे.
दुष्परिणाम
सर्वात सामान्य दुष्परिणाम सौम्य मळमळ आणि कधीकधी सौम्य अतिसारासह पोटात पेटके येतात. हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीनचा वापर बंद केल्यावरही, एक डोस म्हणून संबंधित रेटिनोपैथीसह सर्वात गंभीर दुष्परिणाम डोळ्यावर परिणाम करतात. तीव्र मलेरियाच्या अल्प-मुदतीच्या उपचारासाठी, प्रतिकूल प्रभावांमध्ये ओटीपोटात पेटके, अतिसार, हृदयाच्या समस्या, भूक कमी होणे, डोकेदुखी, मळमळ आणि उलट्यांचा समावेश असू शकतो. ल्युपस किंवा संधिशोथाच्या दीर्घकाळापर्यंत उपचारांसाठी, प्रतिकूल प्रभावांमध्ये तीव्र लक्षणे, तसेच बदललेल्या डोळ्यांचा रंगद्रव्य, मुरुम, अशक्तपणा, केसांचे ब्लीचिंग, तोंड आणि डोळ्यातील फोड, रक्त विकार, आकुंचन, दृष्टी अडचण, घट्ट प्रतिक्षेप, भावनिक बदल, जास्त प्रमाणात समावेश त्वचेचा रंग, सुनावणी कमी होणे, अंगावर उठणाऱ्या पित्ताच्या गाठी, खाज सुटणे, यकृत समस्या किंवा यकृत निकामी होणे, केस गळणे, स्नायू अर्धांगवायू, अशक्तपणा किंवा शोष, दुःस्वप्न, सोरायसिस, वाचन अडचणी, टिनिटस, त्वचा जळजळ आणि स्केलिंग, त्वचेवर पुरळ, चक्कर येणे, वजन कमी होणे, आणि कधीकधी मूत्रमार्गातील असंयम. हायड्रोक्सीक्लोरोक्वीनमुळे सोरायसिस आणि पोर्फेरिया या दोहोंची विद्यमान प्रकरणे खराब होऊ शकतात. हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीनपासून होणारे प्रतिकूल परिणाम विकसित करण्यास मुले विशेषतः असुरक्षित असू शकतात.
डोळे
सर्वात गंभीर दुष्परिणामांपैकी एक म्हणजे रेटिनोपैथी (सामान्यत: तीव्र वापरासह) दररोज 400 मिलीग्राम हायड्रॉक्सीक्लोरोक्वीन किंवा त्याहून कमी प्रमाणात लोक मेक्युलर विषाक्तपणाचा नगण्य धोका असतो, जेव्हा एखादी व्यक्ती 5 वर्षांपेक्षा जास्त औषध घेतो किंवा 1000 ग्रॅमपेक्षा जास्त प्रमाणात त्याचा डोस घेतो तेव्हा धोका वाढू लागतो. डोळ्याच्या विषारीपणासाठी दररोज सुरक्षित जास्तीत जास्त डोस हा कॅलक्युलेटर वापरून एखाद्याच्या उंची आणि वजनातून मोजला जाऊ शकतो. या कॅल्क्युलेटरमधून दैनिक डोस देखील काढले जाऊ शकतात. मॅक्यूलर विषाच्या तीव्रतेचे प्रमाण एकूण एकत्रित डोस ऐवजी दैनिक डोस संबंधित आहे. दृश्यात्मक लक्षणांच्या अनुपस्थितीतही डोळ्यांची नियमित तपासणी, जेव्हा यापैकी कोणताही जोखीम घटक उद्भवतो तेव्हा सुरू करण्याची शिफारस केली जाते. हायड्रॉक्सीक्लोरोक्विनपासून विषाची तीव्रता  डोळ्याच्या दोन वेगळ्या भागात दिसू शकते: कॉर्निया आणि मॅकुला. डोळ्याच्या बाहुलीचा पारदर्शक पडदा प्रभावित करू शकतो होतो (तुलनेने सामान्यत) एक निरूपद्रवी बाहुलीचा पारदर्शक पडदा उभ्या किंवा भोवरा केराटोपॅथी करून आणि कॉर्नियल उपकला ठेवी सारखे कडे-द्वारे दर्शविले जाते.
वर्ग:रासायनिक पदार्थ वर्ग:औषधे
इ.स. १९९९ मधील मराठी चित्रपटांची यादी
१९९९ मध्ये महाराष्ट्रात आधारित मराठी भाषा चित्रपट उद्योगाने निर्मित चित्रपटांची यादी.
संदर्भ
वर्ग:वर्षानुसार मराठी चित्रपटांच्या याद्या वर्ग:इ.स. १९९९ मधील चित्रपट
माधवी मुद्गल
माधवी मुद्गल ( ४ ऑक्टोबर १९५१, दिल्ली) एक भारतीय शास्त्रीय नृत्यांगना आहेत. त्या ओडिसी नृत्य शैलीसाठी प्रसिद्ध आहेत. संस्कृती  पुरस्कार (१९८४), पद्मश्री पुरस्कार (१९९०), ओरिसा राज्य संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (१९९६), फ्रेंच सरकारचा ग्रॅंड मेडेल डेला विले (१९९७), केंद्रिय संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार (२०००) , दिल्ली राज्य परिषद सन्मान (२००२) आणि नृत्य चुडामणी ही उपाधी (२००४) असे अनेक पुरस्कार त्यांना लाभले आहेत.
बालपण
माधवी मुद्गल यांचे वडील म्हणजे नवी दिल्लीतील हिंदुस्थानी संगीत आणि शास्त्रीय नृत्य यासाठी सर्वात प्रसिद्ध असलेल्या गांधर्व महाविद्यालया चे संस्थापक प्राध्यापक विनयचंद्र मौदगल्य. माधवी मुद्गल यांना आपल्या कुटुंबाकडूनच कला आणि नृत्य प्रेमाचा वारसा मिळाला. त्या स्वर्ण-सरस्वती यांच्याकडून भरतनाट्यम तसेच आणि दुर्गा लाल आणि बिरजू महाराज यांच्याकडून कथक शिकल्या. वयाच्या चौथ्या त्यांनी पहिले सार्वजनिक सादरीकरण केले. गुरू श्री. हरेकृष्ण बेहरा यांच्या योग्य मार्गदर्शनाखाली त्यांनी ओडिसी नृत्याच्या शिक्षणाला सुरुवात केली. सुरुवातीला त्या भरतनाट्यम आणि कथक शिकल्या तरीही शेवटी त्यांनी ओडिसी नृत्याला आपल्या अभिव्यक्तीचे माध्यम म्हणून निवडले. महान गुरू केलुचरण महापात्रां च्या मार्गदर्शनाखाली त्यांचे ओडिसी कला कौशल्य उत्तम प्रकारे बहरून आले.
नृत्यक्षेत्रातील कारकीर्द
नृत्यदिग्दर्शनाच्या क्षेत्रातील माधवी मुद्गल यांचे कौशल्य आणि नवोदित कलाकारांना ओडीसी नृत्यातील बारकावे शिकवण्यासाठी आणि त्यांना प्रोत्साहन देण्यासाठीची बांधिलकी यासाठी त्या जगभरात विख्यात आहेत. जगभरातील नृत्य महोत्सवांमध्ये त्यांच्या सादरीकरणाचे कौतुक झाले आहे. यामध्ये युकेचा एडिंबरो आंतरराष्ट्रीय नृत्य महोत्सव, अमेरिकेतील भारतीय महोत्सव; सर्व्हेंटिनो महोत्सव, मेक्सिको; व्हिएन्ना नृत्य महोत्सव, ऑस्ट्रिया; भारतीय नृत्य महोत्सव, दक्षिण आफ्रिका; भारतीय संस्कृती सण, साओ पाउलो, ब्राझील; भारतीय संस्कृती दिवस, हंगेरी; लंडन; ॲोविग्नॉन फेस्टिव्हल, फ्रान्स; पिना बाशचा उत्सव, वुपरताल आणि बर्लिन फेस्पीइल, जर्मनी; आणि इटली, स्पेन, लाओस, व्हिएतनाम, मलेशिया, जपान आणि भारतीय उपखंडातील महोत्सवांचा समावेश आहे. ओडिसी नृत्याला ध्वनीचित्रफितींच्या सादरीकरणांच्या तसेच मैफिली, भारतात खास नृत्य महोत्सवांचे आयोजन या माध्यमातून भारतीय शास्त्रीय नृत्य प्रकारांपैकी एक म्हणून स्थान देण्यामध्ये त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली. गुरू केलुचरण महापात्रा यांनी माधवी यांना आपली शिष्या म्हणून स्वीकारले, तो दिवस आपल्या आयुष्यातील सर्वात अविस्मरणीय दिवस आहे, असे त्यांना वाटते. त्यांनी आर्किटेक्चरमध्ये डिप्लोमा केला आहे आणि त्या बऱ्याचदा वेगवेगळी मासिके आणि पुस्तकांसाठी लिहितात.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय नृत्यरचनाकार वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:ओडिसी नृत्यांगना वर्ग:भारतीय नर्तक
श्री पुंडलिक
श्री पुंडलिक हा पहिला मराठी चित्रपट. ह्या चित्रपटाची निर्मिती दादासाहेब तोरणे यांनी केली.इ.स.१८ मे १९१२ प्रदर्शित झाला होता. कोरोन्याशन शिमाटोग्राफ दादासाहेब तोरणे आणि चित्रे ह्या दोघांनी मिळून एक चित्रपट बनवला.
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील चित्रपट
संदीप तापकीर
संदीप भानुदास तापकीर हे मराठी लेखक, व्याख्याते, इतिहास अभ्यासक असून 'दुर्गांच्या देशातून' या मराठी दिवाळी अंकाचे संपादक आहेत.
शिक्षण व कार्य
संदीप तापकीर यांनी पुणे येथील स.प.महाविद्यालयातून बी.ए.चे पदवी तर पुणे विद्यापीठात इतिहास ह्या विषयातून एम.ए.चे पदव्यूत्तर शिक्षण पूर्ण केले. नंतर पत्रकारितेचे शिक्षण घेत असताना ‘मृत्युंजय’कार शिवाजी सावंत यांचे लेखनिक म्हणून (१९९९-२००२) त्यांनी काम केले. पुढे फर्ग्युसन महाविद्यालयात मराठी ह्या विषयातून एम.ए. ही पदवी त्यांनी प्राप्त केली. महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाच्या ‘मराठी शब्दकोश’ या प्रकल्पावर ते २००७ ते २०१२ सहाय्यक संपादक कार्यरत होते. मराठी शब्दकोशाचे खंड ४, ५ व ६ या तीन खंडांचे सहाय्यक संपादक म्हणून त्यांनी काम केले. नंतर काही वर्ष ते लोकमत ह्या वृत्तपत्राच्या संपादकीय विभागात कार्यरत होते. सध्या ते विश्वकर्मा प्रकाशन पुणे येथे सहसंपादक पदावर कार्यरत आहेत. महाराष्ट्रातील ४०० पेक्षा अधिक किल्ले त्यांनी अभ्यासपूर्ण पद्धतीने पाहिले असून ह्या किल्ल्यांवर जिल्हावार पुस्तक लेखनाचा त्यांचा प्रकल्प सुरू आहे. पुणे, सातारा, रत्‍नागिरी ह्या जिल्हातील किल्ल्यांची पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. किल्ले ह्या विषयावर इतरांनाही लिहीते करून त्यांनी २०१२ साली दुर्गांच्या देशातून.. हा दिवाळी अंक सुरू केला. ह्या अंकाचे २०१२ ते २०२० पर्यंत ९ अंक प्रकाशित झाले आहेत. ह्या अंकाला अनेक पुरस्कारही प्राप्त झाले आहेत.
दिवाळी अंक
दुर्गाच्या देशातून (संदीप तापकीर यांनी किल्ले या विषयावरील मराठी भाषेतील पहिला दिवाळी २०१२ साली सुरू केला. ते या दिवाळी अंकाचे मुख्य संपादक असून, २०१२ पासून २०२२ पर्यंत या दिवाळी अंकाचे ११ अंक प्रकाशित झाले आहेत.)
संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी संपादक वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म
पारिवारिक साहित्य संमेलन
पारिवारिक साहित्य संमेलन या नावाने काही संमेलने महाराष्ट्रात भरतात, त्यांपैकी काही -
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
अमेरिकेचे आरमार
अमेरिकेचे आरमार अमेरिकेच्या सशस्त्र दलांचा भाग आहे. हे आरमार नद्या, सरोवर, समुद्र आणि महासागरांतून अमेरिकेच्या हितांचे संरक्षण करते. हे आरमार जगातील सर्वात बलाढ्य आरमार आहे. याच्या लढाऊ नौकांचे एकूण वजन जगातील इतर १३ देशांच्या आरमारांच्या एकूण लढाऊ नौकांपेक्षा जास्त आहे. या तेरांपैकी ११ देश अमेरिकेचे मित्रदेश आहेत. या आरमारात अकरा विमानवाहू नौका सध्या सेवारत आहेत तर इतर दोन बांधल्या जात असून अधिक पाच विमानवाहू नौका बांधण्याचा अमेरिकन आरमाराचा मनसूबा आहे.
या आरमाराची स्थापना खंडीय आरमार म्हणून २७ मार्च, १९८१ रोजी झाली होती.
संदर्भ
* * वर्ग:देशानुसार आरमारे
श्रीकृष्ण बेडेकर
श्रीकृष्ण बेडेकर (६ डिसेंबर, १९४४ - ) हे एक मराठी कवी आहेत. त्यांनी कालनिर्णय, किस्त्रीम, दीपावली, मौज, हंस यांसारख्या दिवाळी अंकांमधून लेखन केले. याशिवाय ते स्वतःच आध्यान, पत्र सारांश, शब्ददर्वळ या दिवाळी अंकाचे संपादक आहेत.
बेडेकर मूळचे मुंबईचे असून ते शिक्षणानिमित्त मध्य प्रदेशात गेले आणि इंदूरला स्थायिक झाले. बेडेकरांनी फारच अल्प काळ नोकऱ्या केल्या. शेवटी ॲलर्ट ॲडव्हरर्टायझिंग नावाची जाहिरात संस्था काढून त्यांनी तेथे काम केले.
बेडेकरांनी काव्यलेखन, गद्यलेखन, गायन, चित्रकला, पत्रकारिता, रांगोळी, संपादनात काम केलेले आहे.
सन १९९४मध्ये त्यांनी जान्हवी प्रकाशनची स्थापना केली, आणि पहिलेच पुस्तक म्हणून डाॅ. प्रभा अत्रे यांच्या २०० बंदिशींचा संग्रह, 'स्वरांगिनी' प्रकाशित केला. या संदर्भग्रंथाच्या निमित्ताने झालेल्या पत्रव्यवहारासाठी, अभिप्रायांसाठी बेडेकरांनी १९९८ सालच्या एप्रिलमध्ये 'पत्र सारांश' नियतकालिकाचा 'स्वरसाधना' विशेषांक काढला.
बेडेकर हे अंदाजे सन १९६५पासून किमान ५५वर्षे कवितालेखन करीत आहेत, पण या दीर्घ कालावधीत त्यांचे दोनच कवितासंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. आत्मनाद हा त्यांचा दुसरा कवितासंग्रह आहे. पहिला 'अंतर्याम'.
आत्मनाद (कवितासंग्रह)
श्रीकृष्ण बेडेकर यांच्या अनेक गेय कविता अनुराधा पौडवाल, अरुण दाते, राणी वर्मा आदी गायकांनी गाऊन रसिकप्रिय केल्या आहे. या कवितांसाठी बेडेकरांना अनिल-अरुण, दत्ता डावजेकर यांसारखे संगीत दिग्दर्शक लाभले आहेत.
श्रीकृष्ण बेडेकर यांची ध्वनिमुद्रित गीते
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
एड्रिया एरवेझ
एड्रिया एरवेझ ही स्लोव्हेनियामधील विमानवाहूतक कंपनी होती. या कंपनीला पूर्वी इनेक्स-एड्रिया एव्हिप्रोमेत आणि इनेक्स-एड्रिया एरवेझ अशी नावे होती. एड्रिया एरवेझ युरोममध्ये नियमित आणि चार्टर प्रवासी सेवा पुरवत असे. ३० सप्टेंबर, २०१९ रोजी एड्रिया एरवेझने दिवाळे काढले व कामकाज बंद केले.
वर्ग:बंद पडलेल्या विमानवाहतूक कंपन्या वर्ग:स्लोव्हेनियामधील विमानकंपन्या
ब्लिट्झक्रीग
ब्लिट्झक्रीग (जर्मन:Blitzkrieg, विद्युतवेगी युद्ध) हा एक युद्धव्यूह आहे. यात चिलखती सैन्य अग्रभागावर असून शत्रूच्या बचावात्मक फळीवर झंजावाती वेगाने संपूर्ण बळानिशी हल्ला केला जातो. शत्रूला चकित करीत आणि थोडे थोडे अंतर पार करीत ही फळी पुढे सरकत राहते. यावेळी चिलखती सैन्याला वायुसेनेची सतत कुमक असते.
ब्लिट्झक्रीग शत्रूला सावरायचा वेळ न देता थेट त्याच्या मुलुखात शिरून तेथे पुढील व्यूह व्हेर्निख्टुंगश्लाख्ट (विनाशी युद्ध) खेळला जातो आणि शत्रूला नेस्तनाबूद करण्यात येते.
हा व्यूह नाझी जर्मनीने दुसऱ्या महायुद्धात मोठ्या प्रमाणात वापरला. पश्चिम आघाडीवर बेल्जियम, नेदरलँड्स आणि फ्रांसवर हल्ला करून मोठे प्रदेश गिळंकृत करण्यात हा व्यूह वापरला गेला होता.
वर्ग:युद्धशास्त्र वर्ग:दुसरे महायुद्ध
संगीता शंकर
डॉ.संगीता शंकर ह्या भारतीय व्हायोलीन वादक आहेत. त्या बनारस येथे एका सांगीतिक कुटुंबात जन्माला आल्या. त्यांची आई एन. राजम ह्या विख्यात व्हायोलीन वादक आहेत. आणि टी.एस. सुब्रमणीयन हे त्यांचे वडील आहेत. संगीता ह्यांनी लहान वयात आपल्या आईकडे व्हायोलीन शिक्षणाला सुरुवात केली. लोक त्यांच्या संगीत पद्धतीला 'गाणारे व्यायोलीन' म्हणून ओळखतात. त्यांचे मामा टी.एन. कृष्णन हेसुद्धा व्हायोलीन वादक तर त्यांच्या कन्या रागिणी शंकर आणि नंदिनी शंकर ह्या व्हायोलीन वादक आहेत.
शिक्षण
संगीता शंकर ह्यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठातून संगीतातील पदवी प्राप्त केली आहे. तेथूनच त्यांनी संगीतात डॉक्टरेट मिळवली.
कारकीर्द
त्यांनी वयाच्या आठव्या वर्षी दूरदर्शन वरील कार्यक्रमासाठी व्हायोलीन वादन केली ज्यामध्ये झाकीर हुसेन ह्यांनी त्यांना तबल्याची साथ केली. त्यांनी वयाच्या तेराव्या वर्षी त्यांच्या आईबरोबर वाजवायला सुरुवात आणि वयाच्या सोळाव्या वर्षी एकल वादन केले. संगीता ह्यांनी १९८४-८५ मध्ये वाराणसी मध्ये नवीन कलाकारांसाठी एका महोत्सवाचे(नाव-अभिनव) आयोजन केले होते. त्यांनी फक्त वेगवेगळ्या राज्यातच नाही तर जगभारत आपली कला सादर केली आहे. त्यापैकी काही आहेत अमेरिका, कॅनडा, रशिया, हॉलंड, जपान, सिंगापूर आणि इतर. त्या गायकी अंगाचे व्हायोलीन वाजवतात. २००६ मध्ये त्यांनी एक २६ भागांची टी.व्ही. सिरीयल ‘स्वर साधना’ केली होती. ह्या सिरीयलचे आयोजन भारतीय संगीत सर्वांपर्यंत पोहोचावे ह्यासाठी होते. यामध्ये काही उत्तम कलाकार होते; माधुरी दीक्षित,जावेद अख्तर, झाकीर हुसेन, बिरजू महाराज,जगजीत सिंग, नौशाद, अमोल पालेकर, पंकज उधास, युक्ता मुखी, कनक रेळे, सुरेश वाडकर, एन. राजम, साधना सरगम, शंकर महादेवन, अन्नू कपूर, वीणा सहस्त्रबुद्धे आणि इतर.
त्यांच्या अपार कौशल्यामुळे त्यांना विविध प्रकारच्या संगीतामध्ये योगदान करता आले आहे उदाहरणार्थ हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत, गझल,गीत ,भजन, लहान मुलांसाठी गाणी, फ्युजन ,रिंगटोन इ.
शहरी उबदार हवेच्या वाढता स्तंभ
शहरी थर्मल प्लूम शहरी भाग आसपासच्या भागांपेक्षा उबदार असल्यामुळे पृथ्वीच्या वातावरणाच्या निम्न उंच भागात निर्माण होणाऱ्या हवेचे वर्णन करतो. गेल्या तीस वर्षांमध्ये शहरी उष्णता बेट (यूआयएचआय) म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या ही समस्या वाढत आहे, परंतु, 2007 पासूनच उबदार हवेच्या वाढत्या स्तंभ किंवा थर्मल प्ल्युम्सना विचार देण्यात आला आहे. ते उत्पादन करतात. आम्ही सर्व परिचित आहेत. किना-यावर एक उबदार दिवशी समुद्रकिनारी असलेले गाव येथे  आणि बंद किना- रात्री. हे उष्ण दिवशी जमीन जास्त गरम झाल्यामुळे आणि अनुक्रमे सूर्यास्तानंतर वेगवान थंड झाल्यामुळे होते. किना-यावरील वा-यांचा आमच्या वैयक्तिक अनुभवावरून असे दिसून येते की अनुक्रमे जमीन आणि समुद्रापासून उद्भवणारे थर्मल किंवा उबदार आकाशवाणी स्थानिक सूक्ष्मदर्शी हवामानशास्त्रांवर संवेदनशील प्रभाव पाडते ; आणि कदाचित कधीकधी सूक्ष्मदर्शी हवामानशास्त्र .शहरी थर्मल प्ल्यूम्समध्ये कमी प्रभावी असले तरीही प्रभावी आहे.
<sup class="noprint Inline-Template" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[ '' <span title="The material near this tag possibly contains original research. (October 2009)">मूळ संशोधन? ''
लंडन हे साधारणपणे स्थानिक भागापेक्षा 3 ते 9 सेल्सिअस जास्त गरम असते. लंडनच्या हवामानशास्त्रीय विकृतींचा प्रथम अभ्यास 1810च्या दशकात ल्यूक हॉवर्ड, एफआरएसने केला होता, परंतु या मोठ्या उबदार भागामुळे शहरी औष्णिक झुबके निर्माण होईल ही कल्पना फार पूर्वी प्रस्तावित नव्हती.
मायक्रोस्केल थर्मल प्ल्यूम्स, ज्यांचे व्यास दहापट मीटरमध्ये मोजले जाऊ शकते, जसे की औद्योगिक चिमणीद्वारे तयार केलेल्या, मोठ्या प्रमाणात तपासणी केली गेली आहे, परंतु मुख्यत: स्थानिक मायक्रोमेटिओलॉजीद्वारे प्लूमच्या विखुरलेल्या दृष्टिकोनातून अभ्यासले गेले जरी त्यांचा वेग सामान्यत: कमी असेल, परंतु त्यांची फार मोठी परिमाण (व्यास) म्हणजे शहरी थर्मल प्ल्यूम्सचा मेसोमेटिओलॉजी आणि अगदी कॉन्टिनेंटल मॅक्रोमेटिओलॉजीवर अधिक महत्त्वपूर्ण परिणाम होईल.
हवामान बदल
आर्कटिक समुद्रावर बर्फचा थर कमी करणे, ही हवामानातील बदलाची सर्वात दृश्यता आहे आणि बहुतेकदा ते वाढत्या जागतिक तापमानाशी जोडले जातात. तथापि, असे अनेक अहवाल आहेत की ध्रुवीय बर्फ संकुचित करणे वातावरणाच्या तापमानात प्रति सें.मी. वाढण्याऐवजी वातावरणाच्या वायु दिशेतील बदलांमुळे जास्त आ हे.
2007 मध्ये, कॅलिफोर्नियाच्या पासाडेना, नासा जेट प्रोपल्शन प्रयोगशाळेतील सोन एनगीम यांच्या नेतृत्वात एका पथकाने आर्क्टिक बारमाही बर्फ कव्हरमधील ट्रेन्डचा अभ्यास नासाच्या क्विकस्काट उपग्रहामधील डेटा एकत्र करून केला, जे जुन्यासह समुद्री बर्फाचे विविध वर्ग ओळखू शकतात आणि नकाशे बनवू शकतात. दाट बारमाही बर्फ आणि तरुण, पातळ हंगामी बर्फ. शास्त्रज्ञांनी असे पाहिले की आर्क्टिक महासागरामध्ये पातळ हंगामी बर्फ आहे ज्यामुळे द्रुतगतीने वितळते. हा बर्फ अधिक सहजपणे संकुचित होतो आणि वाराद्वारे आर्क्टिकच्या बाहेर काढण्यासाठी अधिक द्रुत प्रतिसाद देते. त्या पातळ हंगामी बर्फाच्या परिस्थितीमुळे बर्फाचे नुकसान झाले आणि त्यामुळे 2007 मधील एकूण आर्क्टिक समुद्राच्या बर्फाचे प्रमाण कमी झाले. एनजीएमने असा निष्कर्ष काढला की गेल्या दोन वर्षांत हिवाळ्यातील बारमाही बर्फाचा वेगवान घट समुद्राच्या बर्फाला कंप्रेस करणाऱ्या, वायूच्या ट्रान्सपोलर ड्राफ्ट स्ट्रीममध्ये भारित करून, नंतर आर्क्टिकच्या बाहेर वाहू लागलेल्या वेगवान वायूच्या नमुन्यांमुळे झाला. कमी अक्षांशांवर पाणी आढळून येते.
हे बऱ्याच वेळा नोंदवले गेले आहे की, जेव्हा स्तरीय वातावरणात विविध दिशेने येणारे ग्रहणीय वारे हे  सीमारेषाच्या वरच्या बाजूस येते, तेव्हा महत्त्वपूर्ण क्षणाची अनुलंब गती असते. शहरी थर्मल प्ल्यूम्सच्या काठावर उभ्या हालचालींचा स्थिरता कमी झाल्याने त्याचा परिणाम कमी होईल, हे समजून घेता रेल्वेने असा प्रस्ताव दिला की अशा शहरी थर्मल प्लम्स आर्कटिकच्या वायु दिशेच्या वातावरणाच्या दिशेने होणारे बदल घडवून आणण्यात महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावतात आणि त्याचा थेट परिणाम झाला आहे. आर्क्टिक संकोचन वर. अर्बन उष्ण बेटाचे व्यास आणि तपमान ग्रेडियंट, अक्षांश, स्ट्रॅटीफॉर्मची थर्मल स्थिरता, सिंनोप्टिक वारा आणि सी यासह शहरी थर्मल प्ल्यूम्सचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणात भिन्न घटकांवर अवलंबून असतो. अशा प्रकारे, उदाहरणार्थ, शहरी थर्मल प्ल्यूम्सचा उच्च अक्षांशांवर (40 ° उत्तर आणि 40° दक्षिण पेक्षा जास्त) जास्त परिणाम होईल, जेथे पृथ्वी-वातावरण प्रणाली रेडिएशनद्वारे शुद्ध शीतकरण करते.
भूकंप अभियांत्रिकी
भूकंप अभियांत्रिकी ही अभियांत्रिकीची एक अंतःविषय शाखा आहे जी भूकंप लक्षात घेऊन इमारती आणि पुलांसारख्या रचनांचे डिझाइन आणि विश्लेषण करते. अशा प्रकारच्या रचनांना भूकंपांना प्रतिरोधक बनविणे हे त्याचे संपूर्ण लक्ष्य आहे. भूकंप (किंवा भूकंप) अभियंताचे उद्दीष्ट अशी रचना तयार करणे आहे की किरकोळ हादरल्यामुळे नुकसान होणार नाही आणि मोठ्या भूकंपात गंभीर नुकसान किंवा कोसळणे टाळले जाईल. भूकंप अभियांत्रिकी हे सामाजिक, आर्थिक आणि स्वीकार्य पातळीवर भूकंपाचा धोका मर्यादित ठेवून समाज, नैसर्गिक वातावरण आणि भूकंपांपासून मानवनिर्मित वातावरणाचे रक्षण करण्यासाठी संबंधित वैज्ञानिक क्षेत्र आहे. परंपरेने, हे भूकंपाच्या लोडिंगच्या अधीन असलेल्या संरचना आणि भौगोलिक संरचनांच्या वर्तनाचा अभ्यास म्हणून थोडीशी परिभाषित केली गेली आहे; स्ट्रक्चरल अभियांत्रिकी, भू-तंत्र अभियांत्रिकी, यांत्रिकी अभियांत्रिकी, रासायनिक अभियांत्रिकी, उपयोजित भौतिकशास्त्र इत्यादींचा उपसंच मानला जात आहे. तथापि, अलीकडील भूकंपांमध्ये झालेल्या प्रचंड खर्चांमुळे नागरी क्षेत्राच्या विस्तीर्ण क्षेत्रापासून शास्त्यांचा समावेश करण्याच्या व्याप्तीचा विस्तार झाला आहे. अभियांत्रिकी, यांत्रिकी अभियांत्रिकी, आण्विक अभियांत्रिकी आणि सामाजिक विज्ञान, विशेषतः समाजशास्त्र, राज्यशास्त्र, अर्थशास्त्र आणि वित्त पासून.
योग्य इंजिनियर केलेली रचना अत्यंत मजबूत किंवा महाग असणे आवश्यक नाही. हे नुकसान योग्य पातळीवर टिकवून ठेवताना भूकंपाच्या परिणामाचा प्रतिकार करण्यासाठी योग्य प्रकारे डिझाइन केले पाहिजे.
वर्ग:अभियांत्रिकी शाखा
सुलक्षणा महाजन
सुलक्षणा महाजन या एक मराठी लेखिका आणि अनुवादिका आहेत.
लिहिलेली/अनुवादित केलेली पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फिरंगी (निःसंदिग्धीकरण)
फिरंगी या विषयावरील पुस्तके
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
गोवन कॅथोलिक
गोवन कॅथोलिक हा भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील गोवा राज्यातील रोमन विधी पाळणाऱ्या ख्रिश्चनांचा एक वांशिक-धार्मिक समुदाय आहे. ते कोंकणी लोक आहेत आणि कोकणी भाषा बोलतात.
वर्ग:गोवा वर्ग:ख्रिश्चन धर्म
आशा कर्दळे
आशा कर्दळे या एक मराठी चरित्रलेखिका आणि अनुवादक आहेत.
मंगला गोखले
प्रा. मंगला गोखले या एक मराठी चरित्र लेखिका आहे.
पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सेनाखासखेल
सेनाखासखेल हे पद मराठा साम्राज्यातील एक महत्त्वाचे पद होते. १७व्या शतकाच्या उत्तरार्धात हे पद अस्तित्वात आले. सेनापतीच्या खालोखाल 'सेनाखासखेल' हे पद असते. सेनाखासखेल अर्थात उपसेनापती. इंग्रजीत सेनाखासखेल पदाची ' A leader of sovereign tribe' अशी व्याख्या आहे. या पदाच्या व्यक्तिला फौज बाळगण्याचा अधिकार असतो. या पदाच्या व्यक्तिला त्याच्या पदरी असलेल्या फौजेच्या खर्चासाठी राजाकडून फौज सरंजाम अर्थात काही प्रदेश जहागीर म्हणून दिला जातो. त्या जहागीरीचा कारभार सेनाखासखेल चालवतो व त्याच्या पदरी असलेल्या फौजेचा पगार तो जहागीरीतून मिळालेल्या करातून करतो. या पदाच्या व्यक्तिला युद्धकाळात राजाच्या आदेशावरून त्याच्या पदरी असलेली फौज युद्धासाठी आणावी लागते. हे पद किताब म्हणूनही एखाद्या घराण्याला दिले जाते.
संदर्भ
वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सेनापती
एरिका फर्नांडिस
एरिका फर्नांडिस (७ मे, १९९३ - ) ही एक भारतीय अभिनेत्री आणि मॉडेल आहे. हीने कुछ रंग प्यार के ऐस भी मधील डॉ. सोनाक्षी बोस आणि कसौटी जिंदगी की मधील प्रेरणा शर्मा यांच्या भूमिका केल्या आहेत.
सुरुवाती जीवन
फर्नांडिसचा जन्म ७ मे १९९३ रोजी मुंबईत रॅल्फ फर्नांडिस आणि लव्हिना फर्नांडिस यांच्याकडे कोंकणी मंगलोरियन कॅथोलिक कुटुंबात झाला होता. कुर्ला, मुंबई येथे जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या तिने शालेय शिक्षण कुर्लाच्या होली क्रॉस हायस्कूलमधून केले आणि एसआयईएस कॉलेज, शीव इथे पूर्व-पदवी अभ्यासक्रम पूर्ण केला. तिने वांद्रे येथील सेंट अँड्र्यूज कॉलेजमधून बीए पदवीसाठी प्रवेश घेतला होता; तथापि, तिने मॉडेलिंगचा अभ्यास करण्यासाठी तिचा अभ्यास बंद केला.
मीडिया
२०१९ मध्ये फर्नांडिस यांना ईस्टर्न आयच्या ५० सेक्सीएस्ट आशियाई महिलांच्या २०१९ च्या यादीमध्ये १३व्या स्थान देण्यात आले.
संदर्भ
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म
नंदिनी शंकर
नंदिनी शंकर ( जन्म : १ जुलै १९९३, मुंबई) ह्या एक भारतीय व्हायोलीन वादक आहेत. त्या हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत आणि फ्युजन संगीत वाजवतात. त्या व्हायोलीन वादक डॉ. संगीता शंकर ह्यांची कन्या तर सुप्रसिद्ध व्हायोलीन वादक पद्मभूषण डॉ. एन. राजम ह्यांची नात आहेत.
सुरुवातीचे आयुष्य
नंदिनी शंकर ह्यांना संगीतचा वारसा त्यांच्या घरातूनच लाभला आहे. त्यांनी वयाच्या तिसऱ्या वर्षापासून त्यांच्या आईकडून व्हायोलीन शिकायला सुरुवात केली आणि पहिली सार्वजनिक मैफील वयाच्या आठव्या वर्षी सादर केली. त्यांनी वयाच्या तेराव्या वर्षी पूर्णपणे स्वतःची एकल प्रस्तुती केली. त्या गायकी अंगाचे व्हायोलीन वाजवतात.
शिक्षण
नंदिनी शंकर ह्यांनी कॉमर्समधील पदवी प्राप्त केली आहे आणि त्या चार्टर्ड अकाउंटंट आहेत. त्यांनी संगीत विषयामध्ये पदव्युत्तर पदवी घेतली आहे. त्या सध्या मुंबईत राहतात. त्यांनी गायनाचे सुद्धा धडे घेतले आहेत.
कारकीर्द
त्यांनी २०१६ साली कार्नेजी हॉल,न्यू यॉर्क आपली कला सादर केली.त्यांनी अमेरिका, कॅनडा, न्यू झीलंड ,इंग्लंड, फ्रान्स, जर्मनी, बेल्जियम, नेदरलँड्स, हंगेरी, संयुक्त अरब अमिराती, बांगलादेश, मलेशिया, श्रीलंका, इंडोनेशिया आणि सिंगापूर सारख्या देशांमध्ये कार्यक्रम केले आहेत. त्यांनी युरोपीया, सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सव, यक्ष(महोत्सव), सप्तक फेस्टिव्हल ऑफ म्युझिक, आरोही फॉर पंचम निषाद, आयटीसी एसआरए संगीत संमेलन, नेदरलँड्सचा मेरू महोत्सव, हेमा मालिनी ह्यांनी आयोजित केलेला जया स्मृती, टेम्पल ऑफ फाईन आर्ट्स, भिलवाडा सूर संगम, टी.एन.कृष्णन महोत्सव, दिल्ली अंतरराष्ट्रीय कला महोत्सव, बंगाल संगीत महोत्सव, डोवर लेन म्युझिक कॉन्फरन्स ह्या नामवंत महोत्सवांमध्ये आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे. त्यांनी आपली बहीण रागिणी शंकर ह्यांच्या बरोबर एक व्हीडीयोही तयार केला आहे.
त्या त्यांची बहीण नंदिनी शंकर, आई डॉ.संगीता शंकर आणि आजी एन. राजम ह्यांच्या बरोबर परंपरा नावाचा व्हायोलीन वादनाचा कार्यक्रम सादर करतात. त्या चौघींनी मिळून मेरु महोत्सव, नेदरलँड्स येथे आणि अशा विविध महोत्सवांमध्ये आपली कला सादर केली आहे.
पुरस्कार
वर्ग:व्हायोलिन वादक वर्ग:भारतीय संगीतकार वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुहास कुलकर्णी (लेखक)
सुहास कुलकर्णी हे मराठी लेखक आहेत. गेली ३५ वर्षं ते पत्रकारिता आणि साहित्य क्षेत्रात कार्यरत आहेत. 'युनिक फीचर्स' आणि 'समकालीन प्रकाशना'चे ते संस्थापक आहेत. पत्रकारिता, राजकीय आणि सामाजिक विषयांवर त्यांनी प्रामुख्याने लेखन केले आहे.
पुस्तके
• असा घडला भारत (सहलेखक - मिलिंद चंपानेरकर) • यांनी घडवलं सहस्त्रक (सहलेखक - मिलिंद चंपानेरकर) • आमचा पत्रकारी खटाटोप • अवलिये आप्त • विठ्ठल रामजी शिंदे समजून घेताना • खरं खोटं काय माहीत ! • शब्द येती घरा • शब्दांमागच्या गंमतगोष्टी
संपादन केलेली पुस्तकं
• खरेखुरे आयडॉल्स - १ • खरेखुरे आयडॉल्स - २ • खरीखुरी टीम इंडिया • शोधा खोदा लिहा • शोधा, खोदा, लिहा - २ • अर्धी मुंबई • महाराष्ट्र दर्शन • देवाच्या नावानं • सत्तासंघर्ष • गोष्ट खास पुस्तकाची
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
यशवंतराव थोरात
यशवंतराव थोरात किंवा येसाजी (१६८८-१७१९) हा कोल्हापूरकर छत्रपती दुसरे संभाजीराजे भोसले यांचा सेनाखासखेल आणि प्रमुख आधारस्तंभापैकी एक होता. छत्रपती संभाजींनी त्याच्या शौर्यासाठी त्याला 'सेनाखासखेल' हा किताब दिला. यशवंतराव थोरात हा वारणा खो-यातला एक पिढीजात वतनदार होता. तो त्याच्या पदरी स्वतंत्र फौज बाळगून होता. छत्रपती संभाजींनी त्याला विजापूर प्रांतात ९ लक्ष उत्पन्नाचा प्रदेश जहागीर म्हणून दिला. त्याने आष्टा या ठाण्याला आपल्या कामकाजाचे मुख्यालय बनवले. १७१७-१७१९सालच्या दरम्यान त्याने उदाजी चव्हाण यांच्या बरोबर मिळून विजापूर प्रांतात स्वाऱ्या केल्या. जून १७१९मध्ये बाळाजी विश्वनाथ पेशवा याच्या विरुद्ध लढताना‌ पन्हाळ्याच्या पायथ्याशी असलेल्या आप्टी या ठिकाणी झालेल्या लढाईत यशवंतरावाचा मृत्यू झाला. त्याच्या मृत्यू पश्चात त्याची पत्नी गोडाबाई ही सती गेली. इतिहासात ही लढाई 'पन्हाळ्याची लढाई' म्हणून ओळखली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सेनापती वर्ग:इ.स. १६८८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १७१९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोतीराव फुले व सावित्रीबाई फुले पुतळे, औरंगाबाद
औरंगाबाद मधील औरंगपुरा भागात महात्मा जोतीराव फुले व सावित्रीबाई फुले यांचे पुतळे उभारण्यात आले आहेत. शिल्पकार निरंजन एस. मडिलगेकर यांनी हा पुतळा तयार केला आहे. औरंगाबाद महापालिकेने हे पुतळे उभारले असून, त्याचे अनावरण मराठवाडा मुक्ती संग्राम दिनी १७ सप्टेंबर २०१९ रोजी अतुल सावे यांच्या हस्ते करण्यात आले. यावेळी कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी शिवसेना नेते चंद्रकांत खैरे यांची उपस्थिती होती. फुले दांपत्याचा पुतळा उभारण्याची मागणी इ.स. २००० पासून सुरू होती. त्यासाठी वारंवार आंदोलने करावी लागली. वीस वर्षे पुतळ्याचे काम प्रलंबित होते. शहरातील मध्यभागी असलेल्या औरंगपुऱ्यात गेल्या अनेक वर्षांपासून महात्मा ज्योतीबा फुले यांचा (जूना) पुतळा होता. फुले दांपत्याचा एकत्र पुतळा असलेले औरंगाबाद हे एकमेव शहर असल्याचे महापौर नंदकुमार घोडेले यांनी सांगितले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:औरंगाबाद वर्ग:इ.स. २०१९ मधील निर्मिती वर्ग:जोतीराव फुले वर्ग:सावित्रीबाई_फुले वर्ग:भारतातील पुतळे वर्ग:महाराष्ट्रातील_पुतळे
केशरी डोक्याचा कस्तूर
केशरी डोक्याचा कस्तूर (शास्त्रीय नाव: जिओकिच्ला सिट्रिना) हा भारतीय उपखंडातील जंगल आणि बागांमध्ये आढळणारा एक सामान्य पक्षी आहे.
हे पक्षी फळे तसेच कीडे, कीटक खातात. यांची घरटी झाडांमध्ये असतात. हे सहसा थव्यांतून आढळत नाहीत.
भारती निरगुडकर
डाॅ. भारती निरगुडकर (माहेरच्या आचार्य) या मुंबई विद्यापीठात मराठीच्या प्राध्यापिका असून एक मराठी लेखक आहेत. त्यांचे वडील प्रा. मा.ना. आचार्य हे अलीबागच्या जे.एस.एम काॅलेजात मराठीचे प्राध्यापक होते. भारती निगुडकरांनी गंगाधर गाडगीळांची समीक्षा आणि समीक्षाविचार' या विषयावर पीएच.डी. केली आहे.
पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
संचारबंदी
संचारबंदीमध्ये लोकांच्या घराबाहेर पडण्यावर निर्बंध लागू केले जातात. ह्या काळात लोकांवर घरात राहण्याची कायदेशीर सक्ती असते. असा आदेश शासन, सार्वजनिक प्राधिकरणे जारी करू शकतात.
संदर्भ
वर्ग:संचारबंदी वर्ग:कोरोनाव्हायरस
शांता श्रीनिवास राव
डॉ. शांता श्रीनिवास राव (२२ जानेवारी, १९२३:बंगळुरू, कर्नाटक – ३ डिसेंबर, १९७९) या एक वैद्यकीय संशोधिका आहेत.
व्यक्तिगत जीवन
डॉ. शांता राव (पूर्वाश्रमीच्या बसरूर) यांचा जन्म बंगळुरू येथे झाला. त्यांचे शालेय, तसेच पदवीपर्यंतचे शिक्षण बंगळुरू तेथेच झाले. विज्ञानातील पदवी मिळवल्यावर उच्च शिक्षणाकरिता त्या टोरॅंटो विद्यापीठ, कॅनडाला रवाना झाल्या. पदव्युत्तर शिक्षणाकरिता त्यांना राष्ट्रीय वैद्यकीय संशोधन परिषदेची शिष्यवृत्ती मिळाली होती. त्यानंतर त्या भारतात परतल्या आणि त्याच सुमारास त्यांचा श्रीनिवास सवूर राव यांच्याशी त्याचा विवाह झाला. दोघांनीही हाफकिन इन्स्टिट्यूट, मुंबई येथे संशोधनास सुरुवात केली.
वैद्यकशास्त्रज्ञ कारकीर्द
डॉ. शांता यांना जंतुजीवशास्त्रातील प्रबंधाला १९५३ साली मुंबई विद्यापीठाने डॉक्टरेट पदवी बहाल केली. १९५६ साली त्यांना कर्करोग संशोधन संस्थेत (सी.आर.आय.) जीवरसायन शास्त्रज्ञ म्हणून नेमण्यात आले. एका वर्षातच भारतीय आयुर्विज्ञान अनुसंधान परिषदेने त्यांची प्रजनन इंद्रिय विज्ञान (रिप्रॉडक्टिव्ह फिजियॉलॉजी युनिट, आर.पी.यू.) संचाच्या प्रमुख म्हणून नियुक्ती केली व त्यांच्या संशोधनकार्याचे महत्त्व ओळखले. कर्करोग संशोधन संस्थेचे निर्देशक डॉ.व.रा. खानोलकर यांनीही त्यांच्या संशोधनकार्याला प्रोत्साहन दिले. आर.पी.यू.च्या मुख्य डॉ. शांता राव आणि कुटुंबनियोजन संचाच्या (कॉन्ट्रासेप्टिव्ह टेस्टिंग युनिट, सी.टी.यू.) डॉ. केतायून वीरकर यांनी एकत्र येऊन, भारतीय आयुर्विज्ञान अनुसंधान परिषदेच्या आधिपत्याखाली १९७० साली प्रजनन संशोधन संस्थेची (इन्स्टिट्यूट फॉर रिसर्च इन रिप्रॉडक्शन, आय.आर.आर.) सध्याचे नाव राष्ट्रीय प्रजनन स्वास्थ्य अनुसंधान संस्थान (नॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर रिसर्च इन रिप्रॉडक्टिव्ह हेल्थ, एन.आय.आर.आर.एच.) स्थापना केली. डॉ. शांता राव यांनी मुख्यत्वेकरून प्रतिकार-जीवशास्त्रात (इम्युनोलॉजी) सातत्याने संशोधन केले. त्यांनी गोनॅडोटॉपीन्स या (हार्मोन्सना) विकरांना प्रतिबंध करणारी प्रतिपिंडे (अ‍ॅन्टिबॉडी) तयार करण्याच्या शरीराच्या क्षमतेचा शोध घेतला. तसेच शुक्रजंतूचे प्रतिपिंड माणसाच्या शरीरात आढळल्यास वंध्यत्व येऊ शकते, हे दाखवून दिले. डॉ. शांता रावांनी इंडियन सोसायटी फॉर स्टडी ऑफ रिप्रॉडक्शन अँड एन्डोक्रायनॉलॉजी (आय.एस.एस.आर.ई.)ची स्थापना १९७१ साली केली. त्यामुळे प्रजनन स्वास्थ्य आणि कुटुंबनियोजन या क्षेत्रात कार्य करण्यास तरुण रक्ताला वाव मिळत गेली. त्यांच्या हाताखाली तीसपेक्षा जास्त शिष्यांनी एम.एस्सी./डॉक्टरेट पदवी संपादन केली. त्यांचे शंभरहून अधिक प्रबंध राष्ट्रीय, तसेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध झालेले आहेत. जागतिक आरोग्य संस्था (डब्ल्यू.एच.ओ.) जिनिव्हा, तेल अविव विद्यापीठीय वैद्यकीय शाळा, इस्रायल; आंतरराष्ट्रीय इम्युनॉलॉजी सोसायटी, बल्गेरिया अशा अनेक आंतरराष्ट्रीय संस्थांवर त्या सल्लागार होत्या. त्या ‘कॉन्ट्रासेप्शन’ या अमेरिकन नियतकालिकाच्या, तसेच ‘युनायटेड नेशन्सच्या इकनॉमिक आणि सोशल कमिशन फॉर एशिया आणि पॅसिफिक’च्या संपादकीय मंडळात होत्या. १९७७ साली त्या संस्थेच्या संचालक झाल्या. त्याच सुमारास त्यांनी नालासोपाऱ्याजवळ ससुनागर येथे ४० एकर जागा घेतली, तेथे आता माकडांवर संशोधन करण्यासाठी ‘नॅशनल सेंटर फॉर प्राइमेट ब्रीडिंग अँड रिसर्च’ची स्थापना होत आहे.
सन्मान व पुरस्कार
डॉ. शांता यांना शकुंतला देवी अमीरचंद पारितोषिक, जी.टी. वाटुमल सन्मान, मेटचनिकॉफ पदक असे अनेक सन्मान मिळाले.
वर्ग:वैद्यकीय पेशामधील व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७९ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
संजुक्ता पाणीग्रही
संजुक्ता पाणीग्रही (२४ ऑगस्ट, १९४४ - २४ जून, १९९७) या एक भारतीय ओडिसी नृत्यांगना होत्या.
त्यांच्या ओडिसी नृत्यकलेतील योगदानासाठी त्यांना पद्मश्री (१९७५) पुरस्कार मिळाला. त्यांना १९७६ साली संगीत नाटक अकादमी पुरस्काराने गौरविले गेले.
पाणीग्रही ह्यांनी ओडिसी नृत्याचे खूप लहानपणापासूनच सादरीकरण भारताच्या अनेक भागांत तसेच इतर देशांमध्येही केले.
शिक्षण
त्यांच्या आईच्या प्रोत्साहनामुळे, त्या चौथ्या वर्षापासून केलुचरण मोहपात्रा ह्यांच्याकडे नृत्य शिक्षणाला सुरुवात केली. बिसुबा मिलन ह्यांनी संजुक्ता ह्यांना सलग तीन वर्षे(१९५०-१९५३) उत्कृष्ट बाल कलाकार म्हणून निवडले. त्यांनी वयाच्या सहाव्या वर्षी केलेल्या एका सादरीकरणावेळी त्यांनी रंगमंच सोडलाच नाही तर त्यांनी आणखी उत्साहात सादरीकरण चालू ठेवले. आणि त्यावेळी त्यांच्या आईला त्यांना ओरडून रंगमंचावरून खाली बोलवावे लागले. त्यांनी वयाच्या नवव्या वर्षी कलकत्त्यातील चिल्ड्रन्स लिटील थिएटर येथे आपली कला सादर केली. १९५२ साली त्यांना इंटरनॅशनल चिल्ड्रन्स फिल्म फेस्टीव्हलमध्ये पहिले पारितोषिक मिळाले. त्यांच्या ह्या यशामुळे त्यांच्या आई-वडिलांनी त्यांना चेन्नई मधील कलाक्षेत्र येथे अजून चांगल्या नृत्य शिक्षणासाठी पाठवायचे ठरवले. तिथे त्यांनी रुक्मिणी देवी अरुंडेल ह्यांच्याकडे धडे घेतले. त्या तेथे सहा वर्षे राहिल्या आणि त्यांनी भरतनाट्यम आणि कथकली मध्ये नृत्यप्राविण्य ही पदवी घेतली. त्यानंतर त्या भारत आणि इतर देशांमध्ये ‘कलाक्षेत्र बॅले ट्रूपच्या’ सदस्या म्हणून फिरल्या. चौदा वर्षाच्या असताना त्या ओडीसाला परत आल्या.राज्य सरकारने त्यांना गुरू हझारीलाल ह्यांच्याकडे भारतीय विद्या भवन,मुंबई येथे कथक शिकण्यासाठी शिष्यवृत्ती दिली. तरीही त्या ते सोडून परत ओडीसाला ओडिसी नृत्यात प्राविण्य मिळवण्यासाठी आल्या.
कारकीर्द
पहिली काही वर्षे संजुक्ता आणि त्यांच्या पतींसाठी खडतर होती. १९६६ साली जेव्हा संजुक्ता ह्यांच्यासाठी गोष्टी सुरळीत होत होत्या तेव्हा त्यांचे गुरू, केलुचरण मोहपात्रा ह्यांना संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार देण्यात आला. त्यावेळी त्यांच्या पारितोषिक वितरण सोहळ्याच्यावेळी संजुक्ता ह्यांनी एक कार्यक्रम सादर केला. प्रेक्षकांना तो कार्यक्रम खूप आवडला. त्यांनी राष्ट्रीय पातळीवर आपला ठसा उमटवला. त्यानंतर त्यांनी मागे वळून पहिले नाही. दरम्यान, त्यांचे पती गायकीची तालीम करत होते. त्यानंतर त्या दोघांनी मिळून एकत्र सदरीकारणाला सुरुवात केली आणि पुढील दशकात संजुक्ता-रघुनाथ ह्या दोघांनी मिळून स्वतःसाठी नाव कमावले. त्या दोघांना एकत्रितपणे १९७६ साली संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार देण्यात आला. संजुक्ता ह्या गुरू केलुचरण मोहपात्रा ह्यांच्या सर्वोत्तम शिष्या म्हणून ओळखल्या जाऊ लागल्या आणि त्यांनी भारतातील सर्व भागांमध्ये प्रवास आणि सादरीकरणे केली.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय नर्तक वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:ओडिसी नृत्यांगना
बेकायदेशीर जमाव
भारत
१९७३ च्या फौजदारी प्रक्रिया संहिता (सीआरपीसी) कलम १४४ कार्यकारी दंडाधिकारी याना उपद्रव किंवा त्वरित धोक्याच्या बाबतीत तत्काळ प्रकरणात आदेश जारी करण्याचे अधिकार देतो. कलम १४४ची व्याप्ती व्यापक असला तरी अशांतता उद्भवल्यास बहुधा तीन किंवा त्याहून अधिक व्यक्तींच्या संमेलनास प्रतिबंधित करण्यासाठी वापरले जाते.
संदर्भ
वर्ग:जमावबंदी वर्ग:भारतातील कायदे
क्वॉरंटीन
क्वॉरंटीन म्हणजे रोग किंवा कीटकांचा प्रसार रोखण्यासाठी लोक आणि वस्तूंच्या हालचालींवर प्रतिबंध लावणे. क्वॉरंटीन पद्धती सहसा रोग आणि आजारपणाच्या बाबतीत वापरली जाते, यामध्ये ज्यांना संसर्गजन्य रोगाचा धोका आहे पण ज्यांच्या वैद्यकीय निदानाची पुष्टी झालेली नाही,अशा लोकांच्या हालचाली प्रतिबंधित केल्या जातात. हा शब्द बऱ्याचदा वैद्यकीय विलगीकरणाला पर्याय म्हणून वापरला जातो. यात ज्या लोकांना संसर्गजन्य रोगाची लागण झाल्याची पुष्टी झालेली आहे ते लोक निरोगी लोकांपासून वेगळे केले जातात.
संदर्भ
वर्ग:संसर्गजन्य रोग वर्ग:कोरोनाव्हायरस
आप्टी
आप्टी हे पन्हाळा किल्ल्याच्या पायथ्याशी असलेले छोटेसे गाव आहे. या गावात सेनाखासखेल यशवंतराव थोरात यांची समाधी आहे. या गावात १७१९ साली पेशवा बाळाजी विश्वनाथ आणि सेनाखासखेल यशवंतराव थोरात यांच्यातली प्रसिद्ध लढाई झाली. ती लढाई 'आप्टीची लढाई' म्हणून ओळखली जाते. या लढाईत उदाजी चव्हाण यांनी यशवंतरावांना धोक्याने मारले असे सांगितले जाते.
संदर्भ
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
ल्युसी लॉलेस
ल्युसिल फ्रांसेस लॉलेस (पूर्वीची रायन) (२९ मार्च, १९६८:ऑकलँड, न्यू झीलँड - ) ही इंग्लिश अभिनेत्री आणि गायिका आहे. हिने झीना:वॉरियर प्रिन्सेस या दूरचित्रवाणी मालिकेत मुख्य भूमिका केली होती.
भारती पांडे
भारती पांडे या एक मराठी लेखिका आहेत. 'पर्ल बक'च्या जगप्रसिद्ध 'द गुड अर्थ' या कादंबरीचा त्यांनी मराठी अनुवाद केला आहे.
भारती पांडे यांनी लिहिलेली/अनुवादित पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:मराठी लेखक
अवाबाई वाडिया
डॉ. अवाबाई वाडिया (१८ सप्टेंबर, १९१३:कोलंबो, श्रीलंका - ११ जुलै, २००५) या भारतीय समाजसेविका होत्या.
जीवन
अवाबाई यांचा जन्म एका पारशी कुटुंबात झाला. यांचे वडील बोटीच्या एका व्यापारी मंडळात (कंपनीत) होते, त्यामुळे त्यांना समुद्राविषयी प्रथमपासूनच ओढ होती. त्यांची आई कणखर वृत्तीची आणि शिकण्याची दृढ इच्छा असलेली स्त्री होती. त्यांनी थिऑसॉफिकल सोसायटीची कोलंबोतील शाखा सुरू करण्यात महत्त्वाचा वाटा उचलला होता. अवाबाईंमध्ये आईकडून दृढ इच्छा आणि अथक परिश्रम हे गुण आले. वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी श्रीलंकेत वकिलीची परीक्षा उत्तीर्ण करणाऱ्या त्या पहिल्या महिला होत्या. फारशी वकिली न करता, त्यांनी आईच्या ओळखीने लंडनमध्ये, ब्रिटिश महिला संघटनेत कामाला सुरुवात केली. भारताच्या स्वातंत्र्यपूर्व काळात ब्रिटिश सरकारबरोबर होणाऱ्या लंडनमधील वाटाघाटीत गांधी, जीना आणि नेहरू यांच्यासह त्यांनी पण भाग घेतला होता. १९४१ साली त्या मुंबई त कायमच्या स्थायिक झाल्या. १९४६ साली त्यांचा विवाह डॉ.बोमजी वाडिया यांच्याशी झाला, ते हावर्ड मधील पहिले भारतीय पदवीधर होते.
सन्मान व पुरस्कार
अवाबाईंच्या ‘ऑल इंडिया वुमन्स कॉन्फरन्स’मधील कामामुळे कुटुंबनियोजनाविषयी खटले चालवणाऱ्या वकिलांच्या समूहाशी संबंध आला आणि त्यांच्या प्रजनन आरोग्य आणि हक्क यांविषयांच्या कळकळीमुळे १९४९ साली फॅमिली प्लॅनिंग असोसिएशन ऑफ इंडिया (एफ.पी.ए.आय.) स्थापन करण्यात त्यांचा मुख्य सहभाग होता. भारताच्या स्वातंत्र्यप्राप्तीनंतर पंचवार्षिक योजनेत कुटुंबनियोजनाचा समावेश करण्यात डॉ.अवाबाईंचे अथक परिश्रम कारणीभूत होते. ‘एफ.पी.ए.आय.’ या बिगरसरकारी किंवा स्वायत्त संघटनेला ‘यु.एन. पॉप्युलेशन’चा पुरस्कार १९८५ साली तर तिसऱ्या जगातील पुरस्कार १९८७ साली मिळाला. त्यांच्या नेतृत्वाखाली इंटरनॅशनल प्लॅन्ड पेरेंटहूड फेडरेशनचे (आय.पी.पी.एफ.) कार्य बहरले. त्यांना १९७१ साली पद्मश्री आणि १९८१ साली पद्मभूषण हे किताब सरकारने त्यांच्या कुटुंबनियोजनातील कार्याबद्दल दिले. तसेच, ‘इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ पॉप्युलेशन स्टडीज’ ने त्यांना ‘डॉक्टरेट’ ही पदवी बहाल केली.
सामाजिक कार्य
अवाबाईं उत्कृष्ट वक्त्या आणि उत्तम लेखिका होत्या. ‘द लाइट इज अवर्स’ हे त्यांनी लिहिलेले आत्मचरित्र म्हणजे दुसऱ्या महायुद्धानंतरची सामाजिक क्रांती सांगणारे पुस्तक आहे. १९९४ साली कैरोत झालेल्या आंतरराष्ट्रीय लोकसंख्या परिषदेत त्यांनी सांगितले की, ‘‘वसुधैव कुटुंबकम्-जग हे एक कुटुंब आहे, मानवजात एक आहे. सर्व माणसांनी जात, धर्म, पंथ, वंश, तसेच लिंग विसरून एकत्र काम करणे जरुरीचे आहे.’’ त्यांनी आपले सर्व जीवन सामाजिक कार्यासाठी वाहिले. त्यांचा मृत्यू ११ जुलै २००५ रोजी जागतिक लोकसंख्या दिना च्या दिवशी झाला.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय समाजसेवक वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रागिणी शंकर
रागिणी शंकर (१९८९:बनारस, उत्तर प्रदेश - ) या एक भारतीय व्हायोलिन वादक आहेत. त्या हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत आणि फ्युजन संगीत वाजवतात. त्या व्हायोलिन वादक डॉ. संगीता शंकर ह्यांच्या कन्या तर सुप्रसिद्ध व्हायोलिन वादक पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांची नात आहेत.
सुरुवातीचे आयुष्य
रागिणी शंकर ह्यांनी वयाच्या चौथ्या वर्षापासून आपली आई डॉ. संगीता शंकर ह्यांच्याकडे व्हायोलिन शिकायला सुरुवात केली आणि पहिली सार्वजनिक मैफिल वयाच्या अकराव्या वर्षी सादर केली. त्या गायकी अंगाचे व्हायोलिन वाजवतात. ह्या गायकी अंगाची पद्धत त्यांच्या आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांची आहे. त्यांची चित्रकलेची आवड त्यांचे आजोबा टी.एस.सुब्रमण्यन ह्यांच्याकडून आल्याचे दिसते.
शिक्षण
रागिणी शंकर ह्या मेकॅनिकल इंजिनियर आहेत. त्यांनी संगीत विषयामध्ये पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली आहे. त्या त्यांची आजी पद्मभूषण डॉ.एन.राजम ह्यांच्याकडेसुद्धा व्हायोलीन शिक्षणाचे धडे घेत आहेत.
कारकीर्द
रागिणी ह्यांनी २०१६ साली न्यू यॉर्कच्या कार्नेजी हॉल येथे आपली व्हायोकिन कला सादर केली.त्यांनी अमेरिका, इंग्लंड, इंडोनेशिया, कॅनडा, नेदरलँड्स, न्यू झीलंड, फ्रान्स, जर्मनी, बांगलादेश, बेल्जियम, मलेशिया, श्रीलंका, संयुक्त अरब अमिराती, सिंगापूर आणि हंगेरीसारख्या देशांमध्ये कार्यक्रम केले आहेत. त्यांनी युरोपीया, सवाई गंधर्व भीमसेन महोत्सव, यक्ष(महोत्सव), सप्तक फेस्टिव्हल ऑफ म्युझिक, आरोही फॉर पंचम निषाद, कलकत्त्याच्या इंडियन टोबॅको कंपनीचे आयटीसी एसआरए संगीत संमेलन, नेदरलँड्सचा मेरू महोत्सव, हेमा मालिनी ह्यांनी आयोजित केलेला जया स्मृती कार्यक्रम, टेम्पल ऑफ फाईन आर्ट्‌स, भिलवाडा सुरसंगम, टी. एन. कृष्णन महोत्सव, दिल्ली आंतरराष्ट्रीय कला महोत्सव, बंगाल संगीत महोत्सव, डोव्हर लेन म्युझिक कॉन्फरन्स ह्या नामवंत महोत्सवांमध्ये आपल्या कलेचे सादरीकरण केले आहे. त्यांनी आपली बहीण नंदिनी शंकर ह्यांच्याबरोबर एक व्हीडीओही तयार केला आहे. त्या, त्यांची बहीण नंदिनी शंकर, आई डॉ.संगीता शंकर आणि आजी एन. राजम ह्यांच्याबरोबर परंपरा नावाचा व्हायोलीन वादनाचा कार्यक्रम सादर करतात. त्यांनी एकत्र हा कार्यक्रम नेदरलँड्स येथे आणि अशा अनेक ठिकाणी सादर केला आहे. प्रसिद्ध बॉलिवूड गीत लेखक इर्शाद कामील ह्यांच्या द इंक बॅंड नावाच्या कविता आणि संगीत एकत्र असलेल्या प्रकल्पाच्या त्या भाग आहेत. प्रसिद्ध फ्रेंच संगीत दिग्दर्शक थेरी पेकू ह्यांच्या एका इंडो-फ्रेंच सांगीतिक प्रकल्प सांगता ह्यामध्ये त्या सहभागी आहेत.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:व्हायोलिन वादक वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
प्रियंवदा करंडे
प्रियंवदा करंडे या मराठीत प्रामुख्याने बालसाहित्य लिहणाऱ्या एक लेखिका आहेत.
पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
उंगावा द्वीपकल्प
कॅनडाच्या क्युबेकच्या नुनाविकचा उंगावा प्रायद्वीप पश्चिमेला हडसन बे, उत्तरेस हडसन जलदगती आणि पूर्वेला उंगावा खाडीच्या सीमेवर आहे. हा द्वीपकल्प लाब्राडोर द्वीपकल्पातील एक भाग आहे आणि सुमारे 252,000 km² व्यापलेला आहे. त्याचा सर्वात उंच भाग केप वोल्स्टनहोल्म आहे, जो क्यूबेकचा सर्वात उत्तर भाग आहे. द्वीपकल्प हा कॅनेडियन शिल्डचा एक भाग देखील आहे आणि त्यात संपूर्णपणे वृक्षविरहित टुंड्रा आहे ज्यात मोठ्या संख्येने नद्या आणि हिमनदीचे तलाव आहेत, सामान्यत: पूर्वेकडे आणि पश्चिमेस समांतर फॅशनमध्ये वाहतात. द्वीपकल्प पर्यंत 6,500 वर्षांपूर्वी deglaciated नाही (नंतर 11.500 वर्षे गेल्या हिमाचा कमाल ) आणि ती ज्या अफाट काळातील केंद्र मानले जाते बर्फ पत्रक सर्वात प्रती प्रसार उत्तर अमेरिका गेल्या हिमाचा महत्त्वाचा काळ दरम्यान.
हवामान
हवामान हे अत्यंत थंड आहे ( कोप्पेन हवामान वर्गीकरणात यानुसार ते डीएफसी ) कारण लाब्राडोर प्रवाहामुळे हा प्रदेश (आणि सर्व उत्तरी क्यूबेक ) उन्हाळ्यात आणि थंड अक्षांश असलेल्या इतर प्रदेशांपेक्षा थंड ठेवते:
लोकसंख्याशास्त्र
द्वीपकल्पातील 10,000 रहिवासी ( 90 % इन्युट ) किनारपट्टीवर पसरलेल्या १२ गावात राहतात. सर्वात मोठे गाव, कुजजुआक, कॅटविक प्रादेशिक सरकारची राजधानी आहे, ज्यात सर्व द्वीपकल्प समाविष्ट आहे. द्वीपकल्पाच्या समुद्र किनाऱ्याच्या बेटे मध्ये  नूनावट प्रदेशाचा भाग आहे. दक्षिणी क्युबेकच्या दुव्यांसह आणि समुद्र-बर्फ फुटला की हंगामी शिपिंगद्वारे हा क्षेत्र हवाई सेवांनी प्रवेशयोग्य आहे. जाड पर्माफ्रॉस्ट काही भागात परंपरागत बांधकाम तंत्राचा वापर प्रतिबंधित करते. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">उद्धरण आवश्यक  ]
भूशास्त्र
कॅनडाच्या शिल्डच्या ईशान्य भागावर वसलेला उंगावा प्रायद्वीप येथे राय प्रांत सुपीरियर प्रांताशी जोडला जातो. डग्लस हार्बर डोमेन मधील आर्केयन खडक (ca. 2.7-2.9 Ga) पासून बनलेला हा प्रदेश ( सुपीरियर क्रेटॉन पहा)बनलेला आहे. आर्चीयन खडकाद्वारे  पॅलेओप्रोटोरोझोइक सुप्रक्रुस्ट्रल क्रम आणि द्रविडीय परिवारातील (ca. 1.8-2.1 Ga) आणि  करून पॅलेओप्रोटोरोझोइक डायबेट्स डायक्स (ca.2.0-2.2 Ga)आच्छादित आहेत.सुपरक्रस्ट्रल खडक याचा समावेश फॉर्म उंगावा आणि लॅब्राडोर कुंड भाग लाब्राडोर टाके आहे. लाब्राडोर कुंड अक्षच्या पूर्वेकडील झोनमध्ये, पॅलेओप्रोटोरोझोइक विकृतीने डग्लस हार्बर डोमेनच्या आर्केयन खडक आणि तसेच पेलेओप्रोटोरोझोइक डायबेट्स डायक्स पुन्हा तयार केले. विकृतीच्या समांतर असलेल्या रूपांतरित स्थिती पश्चिमेकडून पूर्वेकडे आणि मध्यम अँफिबोलिटपासून ग्रॅन्युलाईट फिक्सेसपर्यंत वाढते. यू-पीबी समस्थानिके 1779 एमएच्या आसपासच्या झिरकॉन उत्पन्न दुय्यम वयोगटाचे विश्लेषण करते. हे परिणाम मेटामॉर्फिझ्मचे वय म्हणून वर्णन केले जातात आणि पॅलिओप्रोटेरोजोइक टेक्टोनो - मेटामॉर्फिक इव्हेंट दरम्यान संभाव्य महाद्वीपीय टक्कर परिणामी सुपीरियर प्रांताच्या ईशान्य मार्जिनचे पुनरुत्थान दर्शवितात. (मादोर, 2001) पिंगुअल सूट क्रेटर द्वीपकल्पात आहे.
जीवशास्त्र
उंगवा तपकिरी अस्वल ही ग्रिझली अस्वलाची नामशेष केलेली उपजातअसून त्यामुळे  या द्वीपकल्पला हे नाव पडले आहे.