cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पश्चिम बंगाल
भूगोल
पश्चिम बंगाल दक्षिण बंगालचा उपसागर उत्तर हिमालयाच्या पासून stretching, भारत पूर्व अडचण आहे. राज्य 88.752 चौरस किलोमीटर ( 34,267 चौरस मैल ) एकूण क्षेत्र आहे .राज्याच्या उत्तर भागात दार्जिलिंग,हिमालयातील थंड हवेचे ठिकाण आहे.हा प्रदेश Sandakfu ( 3,636 मीटर किंवा 11.929 फूट) - राज्यातील सर्वोच्च शिखर. [ 46 ] अरुंद Terai प्रदेश कोणत्या वळण संक्रमणे दक्षिण दिशेला गंगेचा त्रिभुज प्रदेश आहे, ते हा प्रदेश वेगळे समाविष्टीत आहे. Rarh प्रदेश पूर्वेला गंगा त्रिभुज आणि पश्चिम पठार आणि उच्च जमिनी दरम्यान हस्तक्षेप. Sundarbans पाणथळ प्रदेशातील झाड जंगले गंगा त्रिभुज एक उल्लेखनीय भौगोलिक शोध तयार करताना एक लहान सागरी किनारपट्टी प्रदेश, अत्यंत दक्षिणेला आहे.
गंगा पश्चिम बंगाल मध्ये विभाजीत करते मुख्य नदी आहे. इतर भागीरथी नदी व हुगळी नदी म्हणून पश्चिम बंगाल वाहते करताना एक शाखा, पद्मा किंवा Pôdda म्हणून बांगलादेश प्रवेश. गंगा प्रती Farakka मोठे धरण एक विमान कालवा करून नदी हुगळी शाखा फीड आणि त्याच्या पाणी प्रवाह व्यवस्थापन भारत आणि बांगलादेश यांच्यातील प्रदीर्घ वाद एक स्रोत केले आहे. [ 47 ] तीस्ता, Torsa , Jaldhaka आणि Mahananda नद्या उत्तर आहेत डोंगराळ प्रदेश. पाश्चिमात्य पठार प्रदेश अशा दामोदर, अजय आणि Kangsabati म्हणून नद्या आहेत. गंगा डेल्टा व Sundarbans क्षेत्र असंख्य नद्या आणि creeks आहेत. नदी मध्ये पणे स्वैर कचरा पासून गंगा प्रदूषण ही मोठी समस्या आहे. [ 48 ] दामोदर, गंगा आणि एकदा ( संपुष्टात त्याच्या वारंवार पूर करण्यासाठी ) " बंगालच्या दुः ख " म्हणून ओळखले आणखी उपनदी , दामोदर अंतर्गत अनेक धरणे आहेत व्हॅली प्रकल्प. राज्यात किमान नऊ जिल्ह्यांमध्ये भूच्या जालीम विषकारी द्रव्य घाण ग्रस्त, आणि अंदाजे 8.7 दशलक्ष लोक वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन वरील जालीम विषकारी द्रव्य असलेली पाणी 10 μg / लक्ष्मीपती [ 49 ] मर्यादा शिफारस प्यावे
जिल्हे
यावरील विस्तृत लेख पहा - पश्चिम बंगालमधील जिल्हे पश्चिम बंगाल राज्यात २३ जिल्हे आहेत.
*
कानिफनाथ गड खडकवाडी
कानिफनाथ गड खडकवाडी हे २५०० लोकसंख्येचे गाव बीड जिल्ह्यतील पाटोदा तालुक्यात, बीड पासून २३ किमीवर, बीड -नगर हायवेला डोमरी नदीच्या काठी वसलेले आहे. या गावात नाथ पंथातील कानिफनाथाचे आकर्षक आणि विलोभनीय मंदिर आहे.
वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे वर्ग:बीड जिल्हा
फतेखान
फतेखान हा विजापूरच्या आदिलशाहीतील सरदार होता.
जीवन
वर्ग:आदिलशाही
रेणुकीय जीवशास्त्र
रेणूकीय जीवशास्त्र ही जीवशास्त्राची अशी शाखा आहे की जी सजीवांमध्ये आढळणाऱ्या अजस्ररेणू व अजस्ररेणूकीय तंत्रपद्धती(mechanisms), उदा. जनुकांचे रेणूकीय मूळ आणि त्याची प्रतिक्रूतीची तंत्रपद्धती, रेणूबदल(mutation) व अभिव्यक्ति ई. यांच्या अभ्यासाशी निगडीत आहे. ह्या शाखेमध्ये मुख्यत्वे सजीवांमेध्ये आढळणाऱ्यअ घटनांचा (phenomenon) रेणूकीय पातळीवर अभ्यास उदा. डिएन्ए, आर्एन्ए, प्रथिने व इतर अजस्ररेणू यांच्या माध्यमातून केला जातो.
सिडनी क्रिकेट मैदान
सिडनी क्रिकेट मैदान (Sydney Cricket Ground) हे ऑस्ट्रेलियाच्या सिडनी शहरामधील एक बहुपयोगी स्टेडियम आहे. १८५४ साली बांधण्यात आलेले व एस.सी.जी. ह्या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेले हे स्टेडियम क्रिकेटमधील सर्वात प्रतिष्ठित क्रिकेट मैदानांपैकी एक मानले जाते. १९८८ साली स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया बांधले जाण्यापूर्वी हे सिडनीमधील सर्वात मोठे स्टेडियम होते. येथे क्रिकेट व्यतिरिक्त ऑस्ट्रेलियन फुटबॉल, रग्बी लीग, रग्बी युनियन ह्या खेळांचे सामने देखील होतात. १९९२ व २०१५ ह्या दोन्ही विश्वचषक स्पर्धांचे प्रत्येकी एक उपांत्य फेरीचे सामने येथे खेळवले गेले होते.
एस.सी.जी.वर आजवर अनेक ऐतिहासिक क्रिकेट सामने खेळवले गेले आहेत व अनेक खेळाडूंनी येथे विक्रम प्रस्थापित केले आहेत. १९२८–२९ च्या हंगामामध्ये न्यू साउथ वेल्सकडून खेळताना डॉन ब्रॅडमनने येथे एका कसोटी सामन्यात ४५२ धावां काढण्याचा विक्रम प्रस्थापित केला होता.
शेन वॉर्न आपला पहिला (१९९२) व अखेरचा (२००७) कसोटी सामने येथेच खेळला होता. २५ नोव्हेंबर २०१४ रोजी येथे एका प्रथम-श्रेणी सामन्यामध्ये फलंदाजी करताना डोक्याला चेंडू लागून फिलिप ह्यूजचा मृत्यू झाला.
बाह्य दुवे
वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील क्रिकेट मैदाने क्रि
हेलिओपोलिस, इजिप्त
हेलिओपोलिस हे प्राचीन इजिप्तमधील एक शहर होते. सूर्यनेत्र असे इजिप्शियन भाषेत नाव असलेले हे शहर आत्ताच्या कैरो शहराच्या ईशान्य टोकास वसलेले होते.
येथे ४,००० वर्षांपूर्वी बांधलेला विजयस्तंभ अजूनही उभा आहे.
ॲलेक्स वकेली
वकेली, ऍलेक्स वकेली, ऍलेक्स वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्रियदर्शिनी कर्वे
प्रियदर्शिनी कर्वे आरती या पर्यावरणस्नेही संशोधन तसेच घरगुती वापराची उत्पादने तयार करणाऱ्या संस्थेच्या प्रमुख आहेत. त्यांनी आनंद कर्वे यांच्यासह सौर कूकर, सौर बंब, सौर दिवे तसेच सराई कूकरसाठीचे इंधन यांच्यावर संशोधन केले आहे.
वर्ग:मराठी उद्योगिनी
चुकोत्का स्वायत्त ऑक्रूग
चुकोत्का स्वायत्त ऑक्रूग (रशियन: Чукотский автономный округ) हे रशियाच्या संघातील एक स्वायत्त ऑक्रूग आहे. सायबेरियातील अतिपूर्व जिल्ह्याच्या ईशान्य कोपऱ्यामध्ये वसलेल्या ह्या ऑक्रूगमध्ये अत्यंत तुरळक वस्ती आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियाचे स्वायत्त ऑक्रूग
शिवतीर्थाच्या आख्यायिका (पुस्तक)
हे मराठीतील एक पुस्तक आहे.
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
दीपक
दीपक हे संस्कृत भाषेतील नाम असून त्याचा अर्थ दिवा असा होतो. इ.स.च्या विसाव्या शतकामध्ये हे व्यक्तिवाचक नाव म्हणून भारतीय समाजात लोकप्रिय झाले.
दीपक नाव असलेल्या प्रसिद्ध व्यक्ती
वर्ग:नावे
पंचांग
हिंदू पंचांग हे फार जुन्या काळापासून भारतात प्रचलित असलेल्या हिंदू पद्धतीच्या दैनंदिन कालगणनेचे कोष्टक आहे. भारतांतील राज्याराज्यांत वेगवेगळी हिंदू पंचांगे चालत असली तरी त्यांत काही समान गोष्टी आहेत. या सर्व पंचांगांत दैनंदिन कालगणनेची पाच अंगे आहेत. ती म्हणजे तिथी, वार, नक्षत्र, योग व करण. या पाच अंगांची माहिती यात असते म्हणून या कोष्टकाला पंचांग म्हणतात.
पहिले मराठी छापील पंचांग १६ मार्च १८४१ रोजी गणपत कृष्णाजी पाटील यांनी शिळाप्रेसवर छापून प्रसिद्ध केले.
तसेच पंचांगात अनेक धार्मिक व सामाजिक रुढी/विधी/परंपरा आदींविषयी विवेचन असते. त्यापैकी काही गोष्टी खालीलप्रमाणे -
तिथी
चंद्र व सूर्य यांच्यामध्ये बारा अंशांचे कोनात्मक अंतर पडण्यासाठी जो अवधी लागतो त्याला तिथी म्हणतात. तिथीचा संबंध हा धार्मिक कृत्याशी लावला गेला आहे.
तिथीचा क्षय व वृद्धी
पंचांगात एखादी तिथी पाठोपाठच्या दोन सूर्योदयांच्या वेळी आलेली असते तर एखाद्या तिथी कोणत्याच सूर्योदयाच्या वेळी नसते. याचे कारण चंद्र व पृथ्वी यांची परस्परावलंबी सापेक्ष गती. ही कधी थोडी कमी तर कधी थोडी जास्त असते. सूर्योदयाच्या वेळी जी तिथी असते ती त्या दिवसाची तिथीम्हणून पंचांगात दिलेली असते. एखादी तिथी सूर्योदयानंतर चालू होते व दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापूर्वी संपते. त्यामुळे त्या तिथीचा क्षय झाला असे समजतात. तिथीचा क्षय म्हणजे ती तिथI आलीच नाही असा होत नाही. प्रत्येक तिथी १९ ते २६ तासांकरता येतेच. (तिथिलोपाचे उदाहरण : रविवारी ६:३२ला सूर्योदय. तेव्हा नवमी आहे, म्हणून त्या पूर्ण दिवसाची नवमीशी सांगड. मग ६:५०ला दशमी सुरू होते, आणि ती सोमवारी पहाटे ५:१०ला संपून एकादशी सुरू होते. सोमवारी ६:३४ला सूर्योदय होतो, तेव्हा एकादशी. अशा प्रकारे दशमीचा क्षय वा लोप होतो.) तर कधीकधी, एका सूर्योदयाला चालू असलेली तिथी दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयानंतरच संपते, त्यामुळे ती तिथी पंचांगात लागोपाठ दोन दिवशी दाखवावी लागल्याने तिची वृद्धी झाली असे म्हटले जाते. वृद्धीचे उदाहरण : रविवारी पहाटे ५:४२ अष्टमीची सुरुवात, आणि ६:०८चा सूर्योदय. सोमवारी ६:०९चा सूर्योदय, तेव्हा अष्टमी, म्हणून त्या पूर्ण दिवसाची सागड परत अष्टमीशीच. सोमवारी सूर्योदयानंतर ७:१५ला अष्टमी समाप्त. म्हणजे अष्टमी लागोपाठ दोन दिवस आली, म्हणजे तिची वृद्धी झाली. चन्द्राच्या पृथ्वीपासून कमी-अधिक अन्तरानुसार केपलरच्या सूत्रानुसार (Kepler's Law) तिथीचा काल १९ ते २६ तास असल्यामुळे या घटना घडतात. एका रोमन तारखेला तीन तिथ्या येऊ शकतात, अनेकदा येतात. आणि एका तिथीला तीन तारखा शक्य असतात, आणि अनेकदा हा प्रकारही होतो.
तिथींचे प्रकार
ज्योति़शास्त्रानुसार तिथींचे सहा प्रकार आहेत.
वार
वार हा प्राचीन भारताने जगाला दिलेला विचार आहे. होरा या कालविभागापासून वाराची उत्पत्ती झाली. एका अहोरात्रीचे म्हणजे दिवसाचे २४ समान भाग केले असता त्यातील एक भाग म्हणजे होरा. हल्लीच्या तास या अर्थानेही हा भाग घेतला जातो. प्रत्येक होऱ्याला कुठलातरी ग्रह अधिपती असतो. त्याचे नांव वाराला दिले आहे.
सूर्यसिद्धान्त या ग्रंथात भूगोलाध्याय या विभागात पुढील वर्णन आहे.
मन्दात् अधः: क्रमेण स्युश्चतुर्था दिवसाधिपा:। होरेशा: सूर्यतनयादधोधः क्रमशस्तथा॥
तसेच "उदयात्‌ उदयेत्‌ वारः" एका सूर्योदयापासून दुसऱ्या दिवशीच्या सूर्योदयापर्यंतचा कालावधी तो वार असा या सूत्राचा अर्थ आहे. धार्मिक सोयींसाठी हिंदू पंचांगात सूर्योदयापासून दिवसाचा व वाराचा प्रारंभ होतो असे समजले जाते. मुसलमानी हिजरी पद्धतीनुसार सूर्यास्ताला नवीन वार सुरू होतो तर, इंग्रजी गेगोरियन आंतरराष्ट्रीय कालगणनेनुसार मध्यरात्री बारा वाजता नवीन वाराची सुरुवात होते. असे असले तरी, तिन्ही पद्धतींनुसार सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंत एकच एक समान वार असतो.
"आमंदात्‌ शीघ्रपर्यंतम् होरेशा:" असे वारांचे सूत्र आहे. म्हणजे मंद ग्रहापासून शीघ्र ग्रहापर्यंत होऱ्यानुसार. मंदग्रह ते शीघ्र ग्रह असे आहेत -- शनी (ज्योतिष), गुरू (ज्योतिष), मंगळ (ज्योतिष), रवी (ज्योतिष), शुक्र (ज्योतिष), बुध (ज्योतिष), चंद्र (ज्योतिष). प्रत्येक ग्रहाचा एक होरा असतो. शनिवारी पहिला होरा अथवा तास हा शनीचा, पुढील तास गुरूचा, तिसरा मंगळाचा, चौथा रवीचा, पाचवा शुक्राचा, सहावा बुधाचा, सातवा चंद्राचा. याप्रमाणे तीन वेळा झाल्यावर २१ होरे होतात. त्यानंतर २२वा पुन्हा शनीचा, २३वा गुरूचा, २४वा मंगळाचा येतो, असे २४ तास पूर्ण होतात. त्यानंतर दुसरा दिवस रवीच्या होऱ्याने सुरू होतो, त्यामुळे शनिवारनंतर रविवार येतो. पुन्हा २४ होरे मोजले की तिसऱ्या दिवसाचा पहिला होरा चंद्राचा म्हणजे सोमाचा. म्हणून रविवारनंतरचा वार सोमवार.
संवत्सर
वर्षाच्या कालगणनेसाठी संवत्सर ही संकल्पना आहे. एक विशिष्ट अनुक्रमांक असलेले संवत्सर वर्षाने संपते आणि पुढचा क्रमांक येतो.
इसवी सन, शक संवत्सर आणि विक्रम संवत ह्या भारतभर वापरात असलेल्या संवत्सर मालिका आहेत.
संवत्सरांची प्रदीर्घ यादी संवत्सर या पानावर आहे.
पंचांगातील पौराणिक कालगणना
६० संवत्सरे (मानवी वर्षे) = १ संवत्सर चक्र ३६० संवत्सरे = १ दिव्य वर्ष १२०० दिव्य वर्षे = १ कलियुग २४०० दिव्य वर्षे = १ द्वापारयुग ३६०० दिव्य वर्षे = १ त्रेतायुग ४८०० दिव्य वर्षे = १ सत्ययुग ४ युगे = १ महायुग ७१ महायुगे = १ मनु १४ मनु = १ कल्प (ब्रह्मदेवाचा एक दिवस) ३६,००० कल्प = ब्रह्मदेवाचे पूर्ण आयुष्य १००० ब्रह्मदेवाची आयुष्ये = वि़ष्णूंची एक घटका १००० विष्णूच्या घटिका = १ शिवनिमिष १००० शिवनिमिष = १ महामाया निमिष
महिने
महिन्यातल्या पौर्णिमेला ज्या नक्षत्रात चंद्र बहुतेकवेळा असतो, त्या नक्षत्राचे नाव त्या हिंदू महिन्याला देतात. उदा० चैत्र पौर्णिमेला चंद्र चित्रा नक्षत्रात (किंवा जवळपासच्या नक्षत्रात) असतो. जर चैत्राचा महिना अधिकमास असेल तर वर्षारंभ पाडव्याच्याही एक महिना आधी होतो. चैत्र महिन्याच्या शेवटी शेवटी सूर्य मीन राशीतून मेष राशीत प्रवेश करतो.
चैत्राला चैत्रिक आणि मधू असे आणखी दोन संस्कृत शब्द आहेत. हिंदीत चैतही म्हणतात. चैत्र पौर्णिमेला चैती (हिंदी) किंवा चैत्री (संस्कृत) ही नावे आहेत.
पौर्णिमान्त पंचांगांत सर्वच महिने हे अमावास्यान्त पंचांगांतल्यापेक्षा १५ दिवस आधी सुरू होतात.
हिंदू पंचांगात एखाद्या वर्षी एखादा जास्तीचा महिना येतो, त्यावेळी त्याला अधिक महिना म्हणतात. त्याच्या नंतरच्या निज महिन्याचे नाव अधिक महिन्याला असते. पौर्णिमान्त असो की अमावास्यान्त, दोन्ही पंचांगांतले अधिक महिने व त्यांचे शुक्ल-वद्य पक्ष एकाच दिवशी सुरू होतात आणि एकाच वेळी संपतात.
मुसलमानी महिने (मराठी नावे)
मुसलमानी महिना शुक्लपक्षातील चंद्रदर्शनानंतर सुरू होतो. चंद्रदर्शन प्रतिपदेला झाले तर द्वितीयेपासून, आणि नाहीतर (द्वितीयेच्या चंद्रदर्शनानंतर-हे नक्की होते!) तृतीयेपासून सुरू होतो. त्यामुळे प्रत्येक महिन्यात २९ किंवा ३० दिवस असतात. नव्या तिथीची सुरुवात सूर्यास्तानंतर होते.
नक्षत्र
नक्षत्रे (Constellations)आणि राशी (Zodiac sign) म्हणजे अवकाशातील विशिष्ट पट्ट्यातील ठळक तारका समूह. सूर्य, चंद्र आणि ग्रह आकाशातून ज्या पट्ट्यातून फिरत फिरत पूर्वेकडून पश्चिमेकडे जातात त्या पूर्ण पट्ट्याचे ३६० अंश कल्पून त्या मार्गाचे ३०-३० अंशाचे बारा भाग पाडले आहेत. त्या एका भागाला रास किंवा राशी म्हणतात. तसे २७ भाग पाडले तर प्रत्येक भागात एक अशी २७ नक्षत्रे होतात. म्हणजे एक भाग हा १३ अंश २० कलांचा होतो. ही नक्षत्रे म्हणजे अवकाशातील विशिष्ट तारका अथवा तारकासमूह. त्यातील एका ठळक ताऱ्याला त्या नक्षत्राचा योगतारा म्हणतात. प्रत्येक नक्षत्राचे चार पाद (चरण) असतात. त्यामुळे सव्वा दोन नक्षत्रांची म्हणजे नऊ चरणांची एक रास होते.
२७ नक्षत्रे आणि सूर्याचे विशिष्ट नक्षत्रात प्रवेश करण्याचे दिवस (अंदाजे)
१. अश्विनी - १४ एप्रिल
बाळाजी हैबतराव
बाळाजी हैबतराव (जीवनकाळ: इ.स.चे १७वे शतक) इ.स. १६४८ मध्ये फतेखानासोबत छत्रपती शिवाजी महाराजांवर चालून आला होता फतेखानाच्या हुकमानुसार त्याने तेव्हा शिवाजी महाराजांच्या ताब्यात असलेला शिरवळचा सुभानमंगळ किल्ला जिंकला. पुढील काळात शिवाजी महाराजांनी हा किल्ला परत मिळवला; याच लढाईत बाळाजी हैबतराव मारला गेला.
पंचांग
२७ नक्षत्रे आणि सूर्याचे विशिष्ट नक्षत्रात प्रवेश करण्याचे दिवस (अंदाजे)
३. कृत्तिका - ११ मे
चिकाडी (पेठ)
चिकाडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
बाळाजी हैबतराव
वर्ग:आदिलशाही
चिकाडी (पेठ)
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २००० मि.मी.पर्यंत असते.
पंचांग
२७ नक्षत्रे आणि सूर्याचे विशिष्ट नक्षत्रात प्रवेश करण्याचे दिवस (अंदाजे)
४. रोहिणी - २५ मे
चिकाडी (पेठ)
संदर्भ
वर्ग:पेठ तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
पंचांग
२७ नक्षत्रे आणि सूर्याचे विशिष्ट नक्षत्रात प्रवेश करण्याचे दिवस (अंदाजे)
५. मृग - ८ जून
६. आर्द्रा -२२ जून
६ पुनर्वसू - ६ जुलै
७. पुष्य - २० जुलै
८. आश्लेषा - ३ ऑगस्ट
९. मघा - १७ ऑगस्ट
१०. पूर्वा(फाल्गुनी) - ३० ऑगस्ट
११. उत्तरा(फाल्गुनी) - १३ सप्टेंबर
१३. हस्त - २७ सप्टेंबर
१४. चित्रा - १० ऑक्टोबर
१५. स्वाती - २४ ऑक्टोबर
१६. विशाखा - ६ नोव्हेंबर
१७. अनुराधा - १९ नोव्हेंबर
१८. ज्येष्ठा - ३ डिसेंबर
२०. पूर्वाषाढा - २९ डिसेंबर
२१. उत्तराषाढा - १४ जानेवारी
२२. अभिजित - २१ जानेवारी
२३. श्रवण - २४ जानेवारी
२५. शततारका - १९ फेब्रुवारी
२७. उत्तराभाद्रपदा - १८ मार्च
२८. रेवती - ३१ मार्च
२७पैकी पावसाची ९ नक्षत्रे
मृग, आर्द्रा, पुनर्वसू, पुष्य, आश्लेषा, मघा, पूर्वा-फाल्गुनी, उत्तरा-फाल्गुनी आणि हस्त. या नऊ नक्षत्रांत सूर्य असताना भारतात नित्यनेमाने पाऊस पडण्याची अपेक्षा असते. एखादे नक्षत्र कोरडे गेल्यास दुष्काळ संभवतो. म्हणून '२७ वजा नऊ बरोबर शून्य' अशी धारणा आहे.
रास, नक्षत्रे आणि त्यांचे चरण
एका राशीत सव्वा दोन नक्षत्रे-नऊ नक्षत्रचरणे- येतात. एका राशीत ३० अंश असतात. अश्या बारा राशी आहेत. एका नक्षत्रात चार चरणे असतात.
मेष = अश्विनीचे ४ चरण, भरणीचे ४ आणि कृत्तिकाचा पहिला चरण.
वृषभ = कृत्तिकाचे शेवटचे ३ चरण, रोहिणीचे ४ चरण आणि मृग नक्षत्राचे पहिले दोन चरण.
मिथुन = मृग नक्षत्राचे मागले २ चरण, आर्द्राचे ४ चरण आणि पुनर्वसूचे पहिले ३ चरण.
कर्क = पुनर्वसूचा चौथा चरण, पुष्यचे ४ चरण आणि आश्लेषाचे ४ चरण.
सिंह = मघाचे ४ चरण, पूर्वाफाल्गुनीचे ४ चरण आणि उत्तराफाल्गुनीचा पहिला चरण.
कन्या = उत्तराफाल्गुनीचे उरलेले ३ चरण, हस्त नक्षत्राचे ४ चरण आणि चित्राचे पहिले २ चरण.
तुला = चित्राचे बाकीचे २ चरण, स्वातीचे ४ चरण आणि विशाखा नक्षत्राचे पहिले तीन चरण.
वृश्चिक = विशाखाचा चौथा पाद, अनुराधाचे ४ आणि ज्येष्ठा नक्षत्राचे चारही ४ चरण.
धनु = मूळ नक्षत्राचे ४ चरण, पूर्वाषाढाचे ४ आणि उत्तराषाढाचा पहिला चरण.
मकर = उत्तराषाढाचा दुसरा, तिसरा आणि चौथा पाद, श्रवण नक्षत्राचे ४ आणि धनिष्ठाचे पहिले दोन पाद.
मीन = पूर्वाभाद्रपदाचा चौथा, उत्तराभाद्रपदाचे ४ आणि रेवती नक्षत्राचे ४ चरण.
२८वे नक्षत्र
अभिजित नावाचे फक्त १९ घटी असलेले २८वे नक्षत्र, उत्तराषाढाच्या शेवटच्या १५ घटी आणि श्रवण नक्षत्राच्या सुरुवातीच्या ४ घटी मिळून बनते असे मानले गेले आहे. अभिजितचे चारही चरण मकर राशीत असल्याचे सांगितले जाते. एक घटी म्हणजे नक्षत्राचा साठावा भाग.
अधिक माहिती
बृहत्संहितेत नक्षत्रांचे त्यांच्या गुणांवरून ध्रुव, तीक्ष्ण, चर, मृदु, लघु, उग्र व मृदुतीक्ष्ण असे ७ गट पाडले आहेत. यांशिवाय अधोमुख, ऊर्ध्वमुख, तिर्यङ्‌मुख, अंध, मंदाक्ष, मध्याक्ष व सुलोचन असेही नक्षत्रांचे प्रकार मानले आहेत.
मृग, चित्रा आणि घनिष्ठा या नक्षत्रांना द्विपाद नक्षत्रे म्हणतात. भद्रा तिथीला यांपैकी एखादे नक्षत्र असेल तर द्विपुष्कर योग होतो. द्विपाद नक्षत्राचे दोन पाय एका राशीत आणि उरलेले दोन पाय पुढल्या राशीत असतात.
कृत्तिका, पुनर्वसु, पूर्वा(फाल्गुनी), उत्तराषाढा आणि पूर्वा भाद्रपदा या नक्षत्रांचे तीन पाय एका राशीत आणि चौथा पाय वेगळ्या राशीत असतो म्हणून यांना त्रिपाद नक्षत्रे म्हणतात. ज्या दिवशी भद्रा तिथी, अधिक मंगळवार, शनिवार किंवा रविवार यांपैकी एक वार व एखादे त्रिपाद नक्षत्र असेल तर त्रिपुष्कर योग होतो.
योगांची नावे
`१. विष्कम्भ 	२. प्रीति 	३. आयुष्मान 	४. सौभाग्य ५. शोभन 	६. अतिगंड 	७. सुकर्मा 	८. धृति ९. शूल 	१०. गंड 	११. वृद्धि 	१२. ध्रुव १३. व्याघात 	१४. हर्षण 	१५. वज्र 	१६. सिद्धि १७.व्यतिपात 	१८. वरीयन 	१९. परीघ 	२०. शिव २१. सिद्ध 	२२. साध्य 	२३. शुभ 	२४. शुक्ल २५. ब्रह्म 	२६. एन्द्र 	२७. वैधृति
योग म्हणजे काय?
सूर्य रोज जवळपास ५९ कला एवढे अंतर चालून जातो, तर चंद्र रोज ७९० कला एवढे अंतर चालून जातो, दोघांच्या चालून गेलेल्या अंतराची एकूण बेरीज जर ८०० कला एवढी झाली की, एक योग पूर्ण होतो. असे सत्तावीस योग आहेत. पहिला योग विष्कंभ आहे. पंचांगात योगाची समाप्तीची वेळ दिलेली असते. नक्षत्र व योगाची सुद्धा वृद्धी व क्षय होतो. वैधृती व व्यतिपात हे दोन योग शुभकार्यास वाईट समजले जातात. या योगावर जन्म झाल्यास शांती करावी असे सांगितले जाते.
अन्य योग
जन्म कुंडलीमध्ये दोन किंवा अधिक ग्रहांची युती, दृष्टी किंवा भाव यांपैकी काही असेल तर ज्योतिषशास्त्रानुसार त्या कुंडलीत अशुभ योग आहे असे समजले जाते. अशा शुभ-अशुभ योगांची योगांची यादी : -
अंगारक योग, अधम योग, अधियोग, अनफा, अमलकीर्ती योग, अमृतयोग, अमृतसिद्धियोग, अरिष्ट योग, अल्पायु योग, उत्पातयोग, उभयचरी, कपिलाषष्टी योग, काण योग, कालदंड योग, कुज योग, केमद्रुम योग, गजकेशरी योग, गजच्छाया योग, गदा योग, गुरुपुष्य योग, ग्रहण योग, चंद्रमंगल, चंद्राधि योग, चांडाल योग, जाचकयोग, त्याज्य योग, दारिद्ऱ्य योग, त्रिपुष्कर योग, दग्धयोग, द्विपुष्कर योग, दुर्धरा, धनयोग, नाभस योग (हे पाराशर स्मृतीत सांगितल्याप्रमाणे मुळात ३२ आहेत, पण त्यांच्यातील मिश्रणामुळे यांची संख्या १,८००हून जास्त होते.) पंचक योग, बुध-आदित्य योग, भद्रयोग, मालव्य योग, मूसल योग, मृत्युयोग, यमघंटयोग, रविपुष्य योग, रवियोग, रक्ष योग, राजयोग, रुचक योग, लग्नाधि योग, लुंबक योग, वज्र योग, वर्जित योग, वाशी, विषयोग (पुनर्फू योग), वेशी, वैधव्य योग, षड्यंत्र योग, सर्वार्थसिद्धियोग, संवर्तयोग, सस योग, सुनफा, हंस योग, हुताशन योग, ज्ञानयोग.
नाभस योग
महर्षी पाराशर यांनी जे ३२ नाभस योग सांगितले आहेत त्यांचे वर्गीकरण त्यांनीच चार उपवर्गात केले आहे. ते असे :-
१. आकृति योग : अर्धचन्द्र, कमल, कूट, गदा, चक्र, छत्र, दंड, धनु, नौका, यव, यूप, वापी, विहग, वज्र, शकट, शक्ति, शर, शृंगाटक, समुद्र, हल (एकूण २०).
२. आश्रय योग : नल, मुसल व रज्जू (एकूण ३).
३ दल योग : माला व सर्प (एकूण २).
४ संख्या योग : केदार, गोल, दाभ, पाश, युग, वीणा, शूल (एकूण ७).
जन्मकुंडलीत योग
असे सांगितले जाते की, व्यक्तीच्या कुंडलीत चंद्राच्या स्थानावरून तीन प्रकारचे शुभ योग बनतात, अनफा, सुनफा आणि दुर्धरा. शिवाय एक अशुभ योग बनतो, त्याचे नाव आहे केमद्रुम. हा योग असेल तर बरेचसे शुभ योग निष्फळ होतात. हा योग माणसाला मानसिक पीड़ा और दारिद्ऱ्य देतो, अशी मान्यता आहे. कुंडलीत चंद्राच्या आजूबाजूला कोणताही ग्रह नसेल आणि चंद्रस्थानावर कुठल्याही ग्रहाची दृष्टी नसेल तर केमद्रुम योग बनतो. या योगाव्यतिरिक्त जन्मकुंडलीतील ग्रहांच्या स्थानानुसार असंख्य योग बनतात. बरेच शुभ असतात, पण काही अशुभही असतात.
नरेंद्र मोदी यांच्या कुंडलीतील शुभ योग
आरिष्टभंग योग, कर्मजीव योग, केदार योग, केंद्र त्रिकोण योग, केमद्रुमभंग योग, गजकेसरी योग, गरुड योग, चतुश्चक्रयोग (?), धनयोग, दीर्घायु योग, देहस्थूल्य योग (?), नीचभंग राजयोग, पराक्रम योग, पापकर्तरी योग, पारिजात योग, पूर्णायु योग, पोशी योग, बन्धु पूज्य योग, बुद्धिशाली योग, बुधादित्य योग, भाग्यशाली योग, भातृ वृद्धी योग, भेरी योग, मात्रादीर्घायु योग, मातृस्नेह योग, रवी योग, राजयोग, लक्ष्मी योग, वरिष्ठ योग, वाहनयोग, विमल योग, शंख योग, सत्कीर्ति योग, सफला अमला कीर्ति योग, सुमुख योग, स्ववीर्य धनयोग,
अशुभ योग
अरिष्ट योग, अरिष्ट मति भ्रम योग, केमद्रुम योग, दरिद्र योग, निर्भाग्य योग, विषप्रयोग योग, वंचन चोर भीति योग, देहकष्ट योग, कृसंग योग, परान्न योग, वगैरे.
करण
करण हादेखील पंचांगातला एक कालावधी आहे. तिथीचा अर्धा भाग म्हणजे करण. अशी एकूण सात करणे आहेत. बल, बालव, कौलव, तैतिल, गर, वणिज, विष्टी. एखाद्या तिथीचा पूर्वार्ध म्हणजे एक करण व उत्तरार्ध म्हणजे पुढचे करण. ही करणे चर म्हणजे गतिशील असून, एका पाठोपाठ एक अशी येतात.
शिवाय अजून ४ करणे आहेत. ती स्थिर आहेत. वद्य चतुर्दशीच्या उत्तरभागी येणारे शकुनी; अमावास्येच्या पूर्वभागी चतुष्पाद; उत्तरभागी नाग आणि प्रतिपदेच्या पूर्वभागी येते ते किंस्तुघ्न, अशी ही जास्तीची चार करणे आहेत.
विष्टी हे या ११ करणांपैकी ७वे करण. याचेच नाव भद्रा. हे करण सदैव गतिशील असते. विष्टी करण असलेला भद्रा काल (नाव भद्रा असले तरी) अशुभ समजला जातो. पंचांगात याचा प्रारंभकाल आणि समाप्तिकाल देण्याचा परिपाठ आहे. त्यांना अनुक्रमे भद्रा प्रवृत्ती आणि भद्रा निवृत्ती असे म्हणतात. पंचांगात हा काल भ.प्र. आणि भ.नि. अशा संक्षिप्त रूपात दर्शवतात.
कथा
पुराणांनुसार भद्रा ही सूर्यदेवाची कन्या आणि शनीची बहीण आहे. शनीप्रमाणेच ही तापट आहे. भद्रेचा स्वभाव नियंत्रणात आणण्यासाठी ब्रह्मदेवाने तिला विष्टि करणात स्थान दिले आहे.
ज्योतिषीय संकल्पना
ज्योतिष शास्त्रानुसार वेगवेगळ्या राशींनुसार भद्रा ही स्वर्ग, नरक व पृथ्वी या तिन्ही लोकांत फिरते. जेव्हा चंद्र हा कर्क, सिंह, कुंभ किंवा मीन राशीत असतो आणि विष्टि करण असते, तेव्हा भद्रा ही पृथ्वीलोकात असते आणि या काळात शुभ कार्य करू नये, असे सांगितले जाते.
पर्व
धार्मिक कृत्ये करायच्या दिवसाला पंचागात पर्व असे म्हटलेले असते. ही अनेक आहेत; अमावास्या, अर्धोदय पर्व, चंद्र/सूर्य ग्रहण, चातुर्मास, महोदय पर्व, महाशिवरात्री पर्व, संक्रांति, वगैरे. पर्व म्हणजे सण नव्हे.
अर्धोदय/महोदय पर्व : जर पौष महिन्यातली अमावास्या (मौनी अमावास्या), रविवारी आली आणि त्या दिवशी व्यतिपात योग असून चंद्र श्रवण नक्षत्रात असेल तर त्या दिवसाला अर्धोदय पर्व म्हणतात. यात किंचित न्यून असेल तर महोदय पर्व मानतात.
प्रकार
पंचांगाचे मुख्य दोन प्रकार सायन आणि निरयन.
पंचांगवाद - सायन/निरयन
निरयन पक्षाचे म्हणणे असे की, क्रांतिवृत्तावरील एक विशिष्ट बिंदू (संपात बिंदू) स्थिर मानून ते राशीचक्राचे आरंभस्थान मानावे, व त्यानुसार पंचांगाचे गणित करावे. सायन पक्षाच्या मते हा संपात बिंदू स्थिर नसल्याने आरंभस्थान चल आहे. त्याचे चलन वर्षाला ५०.२ विकला आहे.
निरयन पक्षात काही उपपक्ष आहेत - झीटा किंवा रैवत पक्ष, ग्रहलाघव, चित्रा, मद्रास इत्यादी. हा वाद १००हून अधिक वर्षे चालू आहे. लोकमान्य टिळक हे रैवत पक्षाचे. या पक्षाच्या शुद्ध पंचांग प्रवर्तक मंडळाचे संस्थापक व पहिले अध्यक्ष. हे पंचांग केरुनाना छत्रे व आबासाहेब पटवर्धन यांनी सन १८६५मध्ये सुरू केले. त्यांच्या गणिताने रेवती नक्षत्रातला झीटा पिशियम तारा हे आरंभस्थान मानले आहे. हे पंचांग 'टिळक पंचांग' म्हणून ओळखले जाते.
भारतीय राष्ट्रीय (सरकारी) पंचांगातील महिने
हे हिंदू पंचांगांतील महिन्यांपेक्षा वेगळ्या दिवशी सुरू होतात. भारतीय पंचांगातील मासिक दिवस आणि महिना सुरू होण्याचा दिवस :-
राफेल’चे एफेमेरीज हे खऱ्या अर्थाचे सायन पंचांग असते. पाश्चात्त्य ज्योतिष हे सायनाधारित आहे. इंडियन एफेमेरीज हे संपूर्ण भारतीय पंचांग आहे. भारत सरकार ते दरवर्षी प्रसिद्ध करते. त्याचा उपयोग अन्य पंचांगकर्ते आपापली पंचांगे बनवताना करतात. अमेरिकन एफेमेरीज हेही एक प्रसिद्ध पंचांग आहे.
कालनिर्णय हे निरयन पंचांग आहे.
मराठी पंचांग छापायची सुरुवात
शके १९३८मध्ये (इ.स. २०१६) या वर्षी छापील पंचांगाचा शतकोत्तर अमृतमहोत्सव साजरा केला जात आहे. पूर्वी छपाईची कला उपलब्ध नसल्याने पंचांगे ही हस्तलिखित तयार करून त्यातील माहिती तोंडीच सर्वाना करून दिली जात असे. छापील साहित्याला तत्कालीन कर्मठ लोक -शाईत प्राण्यांची चरबी मिसळलेली असते- हे कारण देऊन हातही लावत नसत. अशा काळात धर्माशी संबधित साहित्य उत्तम व सुबकपणे छापले तर ते अशा धर्ममार्तंडाच्या हातात घेतले जाऊन हळूहळू गैरसमज निवळेल असा दूरगामी विचार गणपत कृष्णाजी या मराठी माणसाने केला. हे क्रांतिकारक तंत्रज्ञान रुढ करण्यासाठी पहिले मराठी छापील पंचांग १६ मार्च १८४१ रोजी गणपत कृष्णाजी पाटील यानी शिळाप्रेसवर छापून प्रसिद्ध केले. त्यासाठी त्यानी संपूर्ण पंचांग स्वतःच्या अक्षरात लिहिले होते. त्या पहिल्या छापील पंचांगाचे गणित रखमाजी देवजी मुले यांनी केले होते. छापील पंचांगाच्या शतकोत्तर अमृत महोत्सवानिमित्त २०१६ सालच्या या नूतन शकवर्षात 'पंचांग' या विषयावर दा.कृ. सोमण ह्यांनी पंच्याहत्तर व्याख्याने दिली होती.
कालगणना
पहा : तिथी - पंचानां अंगानाम् समाहारः -पंचांग
हेही पहा
भारतीय सौर कालगणना
संदर्भ
वर्ग:हिंदू पंचांग वर्ग:ज्योतिष
रुबी मेयर्स
सुलोचना लाटकर (निसंदग्धीकरण)
सुलोचना ऊर्फ रूबी मायर्स ह्या १९३०-१९४० सालांतल्या भारतीय मूकपटांतील नायिका होत्या. या भारतातील बगदादी ज्यू समदायातून होत्या. इम्पिरिअल स्टुडिओच्या अनेक मूकपटात दिनशा बिलिमोरीया या नायकाबरोबर त्यांनी भूमिका केलेले बहुतेक चित्रपट लोकप्रिय झाले होते.
१९७३ साली त्यांना दादासाहेब फाळके पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले होते.
बेन ब्राउन
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:२००८ १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मध्य प्रदेशमधील जाती
महाराष्ट्रात देशस्थ-कोकणस्थ ब्राह्मण, मराठा, कुणबी, महार, मांग, भंगी अश्या ज्या अनेक जाती आहेत तशा नावाच्या जाती मध्य प्रदेशात नाहीत. त्याच्या जातींची नावे वेगळीच आहेत. या जातींना 'समाज' म्हणायची प्रथा आहे. मध्य प्रदेशातील असे काही समाज :
वर्ग:मध्य प्रदेश
भेरव
भेरव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:सुधागड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
प्राच्यविद्या
प्राच्यविद्या म्हणजे भारत आणि पौर्वात्य संस्कृती व समाज यातील गणित, व्याकरण, काव्य, चिकित्सा यांचा अभ्यास होय. काहीवेळा हा शब्द भारतविद्या  आणि संस्कृतविद्या  अशा अर्थानेही वापरला जातो. तथापि हे सर्व भिन्न आहेत. महाराष्ट्रात ठाणे येथे एक प्राच्यविद्या अभ्यास संस्था आहे. तसेच पुणे येथे भांडारकर प्राच्यविद्या संशोधन मंदिर कार्यरत आहे. त्याचे संस्थापक सर रामकृष्ण गोपाळ भांडारकर हे एक मराठी प्राच्यविद्या अभ्यासक होते. तसेच मधुकर ढवळीकर हे ही प्राच्यविद्या संशोधक होते.
संदर्भ
वर्ग:प्राच्यविद्या वर्ग:इतिहास वर्ग:संशोधन
सरे व्हिलेज क्रिकेट मैदान
सरे व्हिलेज क्रिकेट मैदान हे मग्गोना, येथील, २०११ मध्ये खुले झाल्यापासून, प्रथम श्रेणी, लिस्ट अ आणि इतर क्रिकेट सामन्यांसाठी वापरले जाणारे मैदान आहे.
स्थान
मैदान सरे व्हिलेज, मग्गोना येथे समुद्र आणि मग्गोना रेल्वे स्थानकापासून सुमारे १ किमी अंतरावर आहे. मग्गोना कालुताराच्या दक्षिणेस सुमारे १० किमी अंतरावर आहे.
इतिहास
२००४ च्या त्सुनामी मधून बचावलेल्या श्रीलंकेच्या काही नागरिकांसाठी, इंग्लंडमधील सरे काउंटी क्रिकेट क्लब आणि श्रीलंका क्रिकेट मंडळ, एक गाव तयार करण्यासाठी पैसे उभारण्याच्या दृष्टीने एकत्र आले. सरेचे होम ग्राउंड द ओव्हल येथे २० जून २००५ रोजी, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटपटू एका ट्वेंटी२० सामन्यात सहभागी झाले, आणि प्रकल्पासाठी सुमारे १० लाख पाऊंड उभारले गेले. वनक्षेत्र साफ करून सरे व्हिलेज नावाचे गाव तयार केले गेले आणि सरेच्या क्रिकेटपटूंची नावे त्या गावातील रस्त्यांना देण्यात आली.
मैदान अधिकृतपणे मे २०११ मध्ये खुले करण्यात आले. तेव्हापासून श्रीलंकेच्या पुरुष, महिला आणि कनिष्ठ खेळाडूंच्या अनेक क्रिकेट स्पर्धा आणि दौरा करणाऱ्या संघांचे सराव सामने येथे खेळवले जातात.
ह्या मैदानावरील सर्वाधिक वैयक्तिक धावसंख्या जानेवारी २०१६ मध्ये सिंहलीज स्पोर्ट्स क्लब तर्फे खेळताना मिनोद भानूका ह्याने बादुरेलिया स्पोर्ट्स क्लब विरुद्ध, ३४२ धावा फटकावून स्थापित केली. सर्वोत्कृष्ट गोलंदाजी करण्याचा मान बादुरेलियाच्या गयान सिरिसोमा ह्याला मिळाला. त्याने फेब्रुवारी २०१५ मध्ये श्रीलंका एयर फोर्स स्पोर्ट्स क्लबविरुद्ध ४६ धावांत ७ गडी बाद केले.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:श्रीलंकेतील क्रिकेट मैदाने
राजमहेंद्री विमानतळ
राजमहेंद्री विमानतळ हे भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील राजमहेंद्री येथे असलेला विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील विमानतळ
आनपटवाडी
आनपटवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो.हिवाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १८ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २७ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ६०० मिमी पर्यंत असते. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कोरेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
हिवरधरा
हिवरधरा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील वणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
बिहार
बिहार उत्तर भारतातील राज्य आहे. बिहारच्या उत्तरेला नेपाळ हा देश, पश्चिमेला उत्तर प्रदेश, दक्षिणेस झारखंड तर पूर्वेला पश्चिम बंगाल ही राज्य आहेत. बिहारचे क्षेत्रफळ ९४,१६३ चौ.किमी एवढे आहे. याची लोकसंख्या २,७७,०४,२३६ एवढी आहे. साक्षरता ६३.८२ टक्के आहे. हिंदी ही येथील प्रमुख भाषा आहे.भोजपुरी ही बिहारची बोलीभाषा आहे.ती प्रामुख्याने बिहारच्या भोजपूर जिल्ह्यात बोलली जाते. तांदूळ, गहू व मका ही येथील प्रमुख पिके आहेत.
जिल्हे
यावरील विस्तृत लेख पहा - बिहारमधील जिल्हे
बिहार राज्यात ३८ जिल्हे आहेत.
*
छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मुंबई, शहरातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. हा विमानतळ पूर्वी सहार विमानतळ म्हणून ओळखला जात असे. सुमारे १८५० एकर परिसरात विस्तारलेला हा विमानतळ भारतातील सर्वात मोठा राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे. मुंबई शहरातील अंधेरी या रेल्वे स्टेशनपासून हा सर्वात जवळ आहे. हा विमानतळ भारतातील तसेच दक्षिण आशियातील प्रवासी वाहतुकीच्या संदर्भात, सर्वात व्यस्त विमानतळ आहे. यामुळे यास भारतीय उपखंडाचे प्रवेशद्वार म्हटले जाते.
या विमानतळाला लागूनच देशांतर्गत वाहतुकीचा विमानतळ आहे. त्याचे नावही छत्रपती शिवाजी विमानतळ आहे. त्याचे प्रवेशद्वार मुंबईतील विलेपार्ले या रेल्वे स्टेशनजवळ आहे.
तांत्रिक माहिती
इ.स. २०१४ चे सरासरी आकडे-
हा विमानतळ एर इंडिया यांचा मुख्य विमानतळ आहे. येथून सध्या ४६ आंतरराष्ट्रीय विमानकंपन्यांची विमाने उडतात. याशिवाय गो फर्स्ट,स्पाइसजेट, इंडिगो एरलाइन्स, विस्तारा व एअर एशिया या कंपन्यांची अनेक उड्डाणे येथून होतात. या विमानतळावर सकाळी १०:०० ते संध्याकाळी ६:३० दरम्यान दिवसातील ४५ % उड्डाणे होतात. रात्री १०:०० नंतर बव्हंशी आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे होतात.
इतिहास
मुंबईत सुरुवातीस जुहू विमानतळ हा एकच प्रवासी विमानतळ होता. दुसऱ्या महायुद्धानंतर स्वातंत्र्यप्राप्‍तीच्या सुमारास मुंबईत मोठा विमानतळ बांधण्याचा बेत आखण्यात आला. जुहूचा विमानतळ समुद्राच्या किनारपट्टीस लागून असल्यामुळे पावसाळ्यात विमानांच्या उड्डाण-अवतरणांना हवामानाचा अडथळा होत असे तरी हा नवीन विमानतळ आतल्या बाजूस सांताक्रुझ आणि विले पार्ले या उपनगरांदरम्यान बांधण्यात आला. त्याला नाव मात्र सांताक्रुझ विमानतळ हे देण्यात आले. इ.स. १९४८ मध्ये येथील बांधकाम झाले व जून १९४८मध्ये एर इंडियाने येथील पहिले प्रवासी उड्डाण लंडनला केले. हा नवीन विमानतळ सुरुवातीस सार्वजनिक बांधकाम खात्याच्या अखत्यारीत होता व नंतर तो प्रवासी एव्हिएशन मंत्रालयाच्या अंमलाखाली आला. १९७९साली सांताक्रुझ विमानतळाला आग लागून मोठे नुकसान झाले होते तेव्हा काही काळाकरता एक तात्पुरते टर्मिनल बांधण्यात आले. त्यानंतर १९८१मध्ये सांताक्रुझच्या पूर्वेस सहार गावाजवळ अजून एक नवीन टर्मिनल बांधण्यात आले व आंतरराष्ट्रीय उड्डाण/अवतरणे तेथून सुरू झाली. ते जुने टर्मिनल आता कार्गो टर्मिनल म्हणून ओळखले जाते.
२००६मध्ये मुंबई आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मर्यादित कंपनीने जी.व्ही.के. इंडस्ट्रीज लिमिटेड आणि एरपोर्ट्‌स कंपनी साउथ आफ्रिका या कंपन्यांना विमानतळाचे आधुनिकीकरण करण्याचे कंत्राट दिले आणि नवीन विमानतळ बांधवून घेतला.
सांख्यिकी
हा विमानतळ भारतीय उपखंडातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सगळ्यात व्यस्त विमानतळ आहे. ऑफिशियल एरलाइन गाइड (ओएजी) ने मुंबई-दिल्ली मार्गाला साप्‍ताहिक उड्डाणांनुसार जगातल्या तिसऱ्या क्रमांकाचा सगळ्यात व्यस्त मार्ग म्हणून मान्यता दिली आहे.
एप्रिल २००६ ते फेब्रुवारी २००७ दरम्यान छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर १,८०,००० उड्डाणे व उतरणे झाली तर २,००,००,००० प्रवाशांनी येथून ये-जा केली, पैकी १,३५,६०,००० प्रवास देशांतर्गत उड्डाणांवर होते तर ६७,३०,००० प्रवासी परदेशांहून आले-परदेशांस गेले. २००५-०६ पेक्षा हा आकडा २१.२८ % जास्त आहे. विमानतळावरून ये-जा करण्यात उशीर झालेल्या विमानांच्या संख्येनुसार २००७ आणि २००८ मध्ये हा विमानतळ जगातील सगळ्यात पहिल्या क्रमांकाचा होता. फक्त ४९.९५ % विमाने वेळेवर आली-गेली. उशीर झालेल्या विमानांपैकी ५८ % विमाने अर्ध्या तासापेक्षा जास्त खोळंबली.
टर्मिनल
छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर दोन मुख्य प्रवासी टर्मिनले आहेत. टर्मिनल १ (सांताक्रुझ) देशांतर्गत तर टर्मिनल २ (सहार) सर्व आंतरराष्ट्रीय उड्डाणे व काही राष्ट्रीय उड्डाणे-अवतरणांसाठी वापरली जातात. यांमध्ये साधारण १०-१५ मिनिटांचे अंतर आहे. दोन्ही टर्मिनलवरून निघालेली विमाने एकाच धावपट्टी व इतर सुविधांचा (एरसाइड सर्व्हिसेस) उपयोग करतात. या दोन्ही टर्मिनलदरम्यान प्रवाशांची ने-आण विमानतळाच्याच गाड्या करतात.
<!-- Terminal 2, designed by Aéroports de Paris and opened in January 1981, is now Terminal 2-A. The original complex consisting of parking bays 41–46, namely, gates 3 to 8, the first aerobridges ever installed in the Subcontinent serves most airlines whereas Terminal 2-C, inaugurated in October 1999, is exclusively for Air India, Air-India Express and those carriers whose ground operations are handled by Air India. Terminal 2-B, functioned as an extension wing between September 1986 and October 1999 for Air India and handled airlines, before becoming disused when 2-C opened. Terminal 2-B is now back in use following the closure and demolition of 2-A.
Mumbai has two intersecting runways designated 09/27 and 14/32. Runway 14/32, 2925 m, runs between terminals 1 and 2, while the main runway 09/27 is 3445 m (previously designated as 3489 m) intersects it south of the terminal buildings. Instrument landing system (ILS) approaches are available on all runways, with runway 27 having CAT2 capabilities. The ILS on 27 starts at 3700 ft and is 10.5 nmi long with a glide slope path of 3.3°. With regard to (truncated) use of both runways, only 11303 ft is designated usable at 09/27 and 9596 ft at 14/32, especially for landings. Runway 14 approach requires aircraft to backtrack and exit upon landing as the turning pad at 32 end is unusable. Due to maintenance runway 09/27 is unavailable for operations between 0715–0915Z on Mondays and Saturdays, and between 0715–0845Z on Wednesdays. A parallel taxiway has been installed on runway 14/32 for aircraft landing and taxing which saves time as well as runway occupancy.Meanwhile the lengths of both the runways are being extended.
From 1 January 2006, both runways were operated simultaneously for three hours in the morning from 0530 to 0830. On average, about 50 flights of smaller aircraft have taken off daily from 14/32 in this time period. Since the experiment was deemed successful it has recently been decided to carry out simultaneous use in the evenings too. It is not clear if this will be for two hours or three hours. A rate of 25 departures per hour is being targeted in the evening slot. The problems with utilising 14/32 are: (i) Mumbai's controversial new control tower erected in 1996 and some 72 m tall penetrates transitional obstacle limitation surfaces by over 50 m for instrument approaches, and in excess of for visuals. Approach minima at both 14 and 32 ends are higher (based on best approach aid) and are as follows: runway 14 (DA 580 ft), runway 32 (MDA 1440 ft) compared to runway 09 (DA 270 ft) or runway 27 (DA 230 ft), meaning that there is a higher probability of missed approaches and diversions in inclement weather (ii) a hillock, Trombay Hill, lies 4.5 nmi away from the 32 end, an approach also questioned recently by security agencies because the Bhabha Atomic Research Centre (BARC) nuclear complex at Trombay (Anushakti Nagar) lies within its flight path.
L&T ECCD have been awarded the contract to expand Terminal 1 and to construct a new international terminal. The brand new International Terminal T2 is being designed by Skidmore, Owings and Merrill (SOM). -->
सुविधा
गेल्या काही वर्षांत धावपट्टीवरील ताण कमी करण्यासाठी नवीन टॅक्सीवे बांधले गेले आहेत. एकाच माहितीदर्शकावर सांताक्रुझ आणि सहार अशा दोन्ही विमानतळांवरील विमानांच्या येण्याजाण्याची माहिती देण्यासाठीची प्रणालीही विकासाधीन आहे. ही माहिती एर ट्राफिक कंट्रोल, आरपोर्ट रॅम्प, विमानतळांची संकेतस्थळे तसेच आसपासच्य हॉटेलांमध्येही एकाच वेळी प्रसारित करण्याचाही प्रयत्न असेल. जरी अजून एक धावपट्टी बांधणे शक्य नसले तरी विमानांना ये-जा करण्यासाठी अधिक जागा मिळावी यास्तव एर ट्रॅफिक कंट्रोल टॉवरची जागा बदलण्यात येणार आहे.
विमानतळावर प्रवाशांसाठी फुकट वायफाय सुविधा आहे.
टर्मिनल २
नविनच बांधलेल्या या टर्मिनलद्वारे प्रवाशांना अनेक सुविधा पुरविण्यात आलेल्या आहेत.यासाठी एक इंग्लिश अक्षर 'X' या आकाराची एक इमारत बनविण्यात आलेली आहे. या नव्या इमारतीचे व या नव्या टर्मिनलचे बांधकाम, असलेल्या कोणत्याही सेवा,सुविधा बंद न करता,करण्यात आलेले आहे. असलेल्या सुविधा खालील प्रकारे आहेत:
पोहोचमार्ग
मुंबईतील सांताक्रुझ, विलेपार्ले, व अंधेरी या स्थानकांवरून,तसेच पश्चिम द्रुतगती महामार्गावरूनही, वाहतुकीच्या कोंडीमुळे या विमानतळावर येण्यास बराच कालापव्यय होत असे. त्यावर उपाय म्हणून १२ फेब्रुवारी २००१४ रोजी सहार उन्नत मार्ग वाहतुकीस खुला करण्यात आला. हा सहा मार्गिका (लेन) असलेला रस्ता आहे. २०२६ पर्यंत वाहतुकीत होणाऱ्या वाढीचा अंदाज घेऊन हा मार्ग बनविण्यात आलेला आहे.
सजावट
भारतातील विविध संस्कृती व कला पर्यटकांची ओळख व्हावी म्हणून तेथे एक संग्रहालय उभे करण्यात आले आहे. त्‍यात अनेक चीजवस्तू आहेत. यातील वैशिष्ट्य म्हणजे येथे एक तीन किलोमीटर. लांबीची एक आर्टवॉल आहे. यात सजावटीसाठी २७२ आकाशदिव्यांचा वापर करण्यात आला आहे. मोरपिसांनी सजविलेल्या ३० मोठ्या खांबांचा वापर येथे करण्यात आलेला आहे.
यासाठी एकूण ४,३९,२०३ चौरस मीटर क्षेत्रफळाचा वापर करण्यात आला.यासाठी सुमारे ५,५०० कोटी इतका खर्च आला. याद्वारे वर्षाकाठी सुमारे ४० लाख प्रवासी हाताळता येणार आहेत. हे सध्या कार्यान्वयाधीन असून तेथील तयारी पूर्ण झाल्यावर दि. १२ फेब्रुवारी इ.स. २०१४ रोजी ते वापरासाठी खुले करण्यात येईल.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विमानतळ वर्ग:मुंबईमधील वाहतूक वर्ग:भारतातील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ वर्ग:शिवाजी महाराज यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
आजदा
आजदा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळा मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
पनामा
पनामाचे प्रजासत्ताक (República de Panamá) हा मध्य अमेरिकेतील एक देश आहे. उत्तर व दक्षिण अमेरिका खंडांना जोडणाऱ्या एका चिंचोळ्या संयोगभूमीवर वसलेल्या पनामाच्या पश्चिमेला कोस्टा रिका, आग्नेयेला कोलंबिया, उत्तरेला कॅरिबियन समुद्र व दक्षिणेला प्रशांत महासागर आहेत. पनामा सिटी ही पनामाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
१६व्या शतकापासून स्पेनची वसाहत असलेल्या पनामाने १८२१ साली स्पेनपासून वेगळे होऊन ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक नावाचे संयुक्त राष्ट्र स्थापन केले. १९०३ साली अमेरिकेच्या पाठिंब्यावर पनामा कोलंबियापासून स्वतंत्र झाला. ह्याच वर्षी बांधला गेलेला व पॅसिफिक महासागर व अटलांटिक महासागर यांना जोडणारा पनामा कालवा हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या कृत्रिम जलमार्गांपैकी एक आहे. सध्या पनामाच्या मिळकतीचा मोठा हिस्सा ह्या कालव्याच्या करामधून येतो.
इतिहास
१६ व्या शतकापासून स्पेनची वसाहत असलेल्या पनामाने १८२१ साली ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक नावाचा देश स्थापन केला.अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानाच्या पाठिंब्याने १९०३ साली पनामा कोलंबियाच्यापासून  स्वतंत्र झाला.
नावाची व्युत्पत्ती
पनामा हे नाव पनामा कालव्यापासून आले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मध्य अमेरिका वर्ग:लॅटिन अमेरिका
चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा
चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा (इंग्लिश: Chittaranjan Locomotive Works, बंगाली: চিত্তরঞ্জন লোকোমোটিভ ওয়ার্কস) हा भारतीय रेल्वेचा एक कारखाना आहे. पश्चिम बंगाल राज्यातील चित्तरंजन शहरामध्ये असलेल्या ह्या कारखान्यामध्ये पूर्वी दगडी कोळशावर चालणाऱ्या रेल्वे इंजिनांचे उत्पादन होत असे. आता तेथे प्रामुख्याने विजेच्या इंजिनांचे उत्पादन करण्यात येते. चित्तरंजन लोकोमोटिव्ह कार्यशाळा ही रेल्वे इंजिने बनवणाऱ्या जगामधील मोठ्या कारखान्यांपैकी एक आहे.
इ.स. १९५० साली चालू झालेल्या ह्या कारखान्याला भारतीय स्वातंत्र्यसेनानी चित्तरंजन दास ह्यांचे नाव दिले गेले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पश्चिम बंगाल वर्ग:भारतीय रेल्वेची उत्पादन केंद्रे
डिव्हाइड, कॉलोराडो
डिव्हाइड अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील एक छोटे गाव आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील वस्ती १२७ आहे. हे गाव टेलर काउंटीमध्ये आहे.
वर्ग:कॉलोराडोमधील शहरे वर्ग:टेलर काउंटी, कॉलोराडो
हकीमपेट वायुसेना तळ
हकीमपेट वायुसेना तळ भारताच्या आंध्र प्रदेश राज्यातील सिकंदराबाद येथे असलेला विमानतळ आहे. येथे लढाऊ प्रशिक्षण विभाग, हेलिकॉप्टर प्रशिक्षण विभाग आणि ४३वा सुट्या भागांचा तळ तैनात आहेत.
वर्ग:भारतीय वायुसेनेचे विमानतळ
महाराष्ट्र स्थलदर्शन (पुस्तक)
हे मराठीतील एक पुस्तक आहे.
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
मदर इंडिया
मदर इंडिया हा इ.स. १९५७ साली प्रदर्शित झालेला हिंदी भाषेतील चित्रपट होता. त्यातल्या आदर्शवादी भूमिकेमुळे चित्रपटाने प्रचंड यश मिळवलेच पण समाजमनावरही छाप ठेवली. याचे दिगदर्शन मेहबूब खान यांनी केले होते. चित्रपटाची कथाही मेहबूब खान यांनी लिहिली होती.
याच कथेवर आधारित औरत नावाचा चित्रपट त्यांनी इ.स. १९४० सालीही बनवला होता. मदर इंडिया हा याच चित्रपटाचा यशस्वी रिमेक होता. यात प्रमुख भूमिकांत नर्गिस, सुनील दत्त, राजेंद्र कुमार, राजकपूर हे होते. चित्रपटाला संगीत नौशाद यांनी दिले होते. तर गाणी लता मंगेशकर, शमशाद बेगम, महम्मद रफी, मन्ना डे यांनी गायली होती.
हा चित्रपट भारतातर्फे ऑस्कर अ‍ॅकॅडमी पुरस्काराच्या विदेशी भाषा विभागासाठी पाठवण्यात आला होता. तो पुरस्कार हुकला असला तरी, ऑस्कर नामांकन मिळवणारा तो पहिला भारतीय चित्रपट होता.
शामूशी लग्न झालेली नववधू राधा गावात येते. या लग्नासाठी राधेच्या सासूने सुखीलाला या सावकाराकडून कर्ज घेतलेले असते. हे कर्ज कधी संपतच नाही. केवळ कर्जाच्या व्याजापोटी शामूच्या पिकाचा मोठा हिस्सा सुखीलाला घेऊन जातो. पंचायतीचा निर्णयही सावकाराच्याच बाजूने जातो. तेव्हा शामू शेतात जास्त राबायचे व जास्त उत्पन्न काढायचे ठरवतो. पण त्यामुळे त्याला एक अपघात होतो व त्याचे हात निकामी होतात. आपण आता आपल्याच कुटुंबावर ओझे आहोत या विचाराने तो ग्रासतो व निराशेतच घर सोडून कायमचा निघून जातो.
राधेला यावेळी २ मुले असतात तसेच ती गर्भारही असते. काहीच दिवसात तिची सासू मरते. राधा बाळंत होते व पुन्हा शेतात राबते. सुखीलाला तिचा विनयभंग करायचा प्रयत्न करतो, पण ती झगडून स्वतःची सुटका करून घेते. यानंतर पूर येतो व सर्व गावाची वाताहात होते. यात राधेचे लहानगे बाळ दगावते. गावकरी हार मानून गाव सोडून निघतात पण राधा खंबीरपणे थांबून गावकऱ्यांचेही मन वळविते. बैलाऐवजी स्वतः नांगर ओढते. हेच दृश्य सिनेमाच्या जाहिरातींत व भित्तिचित्र म्हणून वापरले गेले आहे.
इंद्राणी
इंद्राणी ही इंद्रपत्नी व एक सूक्तद्रष्टी आहे. हिला ऐन्द्री, शक्री, वज्री ,पुलोमजा व शची या नावांनीदेखील ओळखले जाते. ऋग्वेदात हिच्या अनेक ऋचा आहेत. तिला अखंड सौभाग्यवती मानलेले आहे. म्हणून लग्नात वाङनिश्चयाच्यावेळी वधूकडून तिची पूजा करवितात. विदर्भात इंद्राणीचे मंदिर आहे. इंद्र-इंद्राणी काही लोकांच्या कुलदेवता आहेत.
मदर इंडिया
पुढे तिची मुले मोठी होतात व आईऐवजी ती नांगर ओढतात. काहीशी परिस्थिती स्थिर होत असते. पण सुखीलाला अजूनही त्याचा कर्जाचा हप्ता वसूल करतच असतो. लहान मुलगा बिरजू काहीसा उग्र स्वभावाचा असून सुखीलालावर खार खात असतो. सुखीलालाच्या मुलीला त्रास देणे त्याच्या नित्याच्या टवाळकीचा भाग असतो. तर मोठा रामू स्वभावाने शांत असतो. रामूचे लग्न गावातच राहणाऱ्या मुलीशी होते. तर बिरजू मात्र शस्त्र बाळगतो आणि दरोडेखोर बनतो. सुखीलालाच्या घरावर दरोडा टाकून तो त्याच्या कधीही न संपणाऱ्या कर्जाच्या चोपड्याच जाळतो. पुढे सुखीलालाला ठार मारून तो सुखीलालाच्या मुलीला तिच्या लग्नाच्या मांडवातून पळवतो. ही बातमी राधेला कळताच ती बंदूक घेउन बिरजूला शोधत त्याला गाठते. घोड्यावरून सुखीलालाच्या मुलीला घेऊन पळणाऱ्या बिरजूला ती मुलीला सोडून देण्यास फर्मावते. पण बिरजू तिची टर उडवत तू तर माझी आई आहेस म्हणत तिच्याकडे पाठ फिरवतो. अखेर राधा आपल्याच मुलाला, बिरजूला गोळी घालून सुखीलालाच्या मुलीला सोडवते व शेवटी बिरजू रक्ताने माखलेल्या राधेच्या बांगड्या ज्या सावकाराकडे पडल्या असतात त्या राधेला सोपवत राधेच्याच मांडीवर प्राण सोडतो.
चित्रपट निर्मिती कथा
मेहबूब खान याच कथेवर आधारित औरत नावाचा चित्रपट त्यांनी इ.स. १९४० सालीही बनवला होता. मदर इंडिया हा याच चित्रपटाचा यशस्वी रिमेक होता. दोन्ही चित्रपटात सुखीलालाची भूमिका एकाच कलाकाराने केली. असे म्हणतात की मेहबूब खान यांना या कथेचा शेवट एका वृत्तपत्रीय बातमीच्या कात्रणातून सुचली. त्या बातमीत एका स्त्री आपल्याच दरोडेखोर मुलाला बलात्कार करण्यापासून रोखण्यासाठी गोळी घालुन ठार केल्याची वार्ता होती. मेहबूब खान हे जवाहर लाल नेहरूंचे मोठे चाहते होते. मदर इंडिया नंतर त्यांनी ' सन ऑफ इंडिया ' चित्रपटाची निर्मिती केली. पण तो मदर इंडिया इतकी उंची गाठु शकला नाही. नेहरूंच्या निधनाचे वृत्त ऐकताच मेहबूब खान यांनी ही प्राण सोडला.
मदर इंडिया
मदर इंडिया नावाचे एक इंग्रजी नियतकालिक होते. बाबूराव पटेल त्याचे संपादक होते. गुळगुळीत कागदावर छापण्यात येत असलेले हे जाडजूड नियतकालिक मुख्यत्वे चित्रपट विषयावरील नियतकालिक असले तरी त्यात बाबूराव पटेल आणि इतर काही लेखक प्रचलित राजकारणावर लिहीत. नियतकालिक, त्यातली इंग्रजी भाषा आणि त्यातील लेखांचा दर्जा अत्युत्कृष्ट असे.
तत्कालीन प्रसिद्ध अभिनेत्री, लेखिका व हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत गायिका सुशीलाराणी पटेल या बाबूरावांच्या तृतीय पत्नी.
लियाम डॉसन
लियाम अँड्रू डॉसन (मार्च १, इ.स. १९९०:स्विंडन, विल्टशायर - ) हा हँपशायरकडून क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे. डॉसन 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून २००८ च्या १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेत खेळला होता.
सदानंद डबीर
सदानंद डबीर हे एक मराठी गझलकार आहेत. सुरेश भटांनंतर ज्यांनी ज्यांनी मराठी गझलेवर आपला ठसा उमटवला त्यांत सदानंद डबीर यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते. डबीरांच्या कितीतरी तरल, हळुवार, आशयघन रचनांची मोहिनी अनेक संगीतकारांना, गायकांना पडली. अशोक पत्की, आशा खाडिलकर, मिलिंद जोशी, यशवंत देव, इत्यादी संगीतकार व अजित कडकडे, देवकी पंडित, राणी वर्मा, वैशाली सामंत इत्यादी गायकांनी त्यांच्या रचनांना न्याय देऊन त्या सीडीबद्ध केल्या आहेत.
गझलांबरोबरच सदानंद डबीर यांचे गझलांविषयक अभ्यासपूर्ण लेखही प्रसिद्ध झाले आहेत. ऑक्टोबर २०२०पर्यंत डबीर यांचे नऊ गझलसंग्रह प्रकाशित झाले आहेत. ते असे :
पुरस्कार
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी कवी वर्ग:मराठी गझलकार
मोसम नदी
मोसम नदी महाराष्ट्रातल्या नाशिक जिल्ह्यामधून वाहणारी एक नदी आहे. ती नाशिक जिल्ह्यातील सह्याद्री पर्वतांमध्ये उगम पावते व पुढे पूर्व दिशेस वाहत जाऊन मालेगावजवळ गिरणा नदीला मिळते. मोसम नदीवर सटाणा तालुक्यात हरणबारी नावाचे धरण आहे.
खोरे
मोसम नदीचे खोरे सुपीक आहे. या खो‍ऱ्यामध्ये पाण्याच्या उपलब्धतेमुळे मुख्यत्वे नगदी पिके घेतली जातात.ऊस, द्राक्षे, डाळिंब, कांदा, भाजीपाला इ.मुख्य पिके घेतली जातात.मागिल पंधरा वर्षापूर्वी बारमाही वाहणारी मोसम नदीला बदलत्या हवामानामूळे पावसाळा वगळता वाहण्यासाठी हरणबारी धरणावर अवलंबून रहावे लागते.परंतु आजही मोसम खोऱ्याला सुजलाम सुफलाम करण्याची जबाबदारी मोसम नदीवरच आहे.
काठावर वसलेली गावे
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या वर्ग:भारतातील नद्या