cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
रजत कमळ
इतर चित्रपट पुरस्कार:
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार
मराठवाड्यातील विस्थापितांचे साहित्य
`विस्थापन` ही संकल्पना व्यापक असल्यामुळे मराठी कादंबरी साहित्यात या संदर्भातील विविध प्रश्नांची चर्चा कमी अधिक प्रमाणात झालेली आहे. परंतु एकूण मराठी कादंबरी साहित्य प्रकारचा इतिहास पाहताना १९६० पूर्वी हा विषय केंद्रभूत मानून फारसे कादंबरी लेखन झालेले नाही. या विषयाच्या अनुषंगाने थोड्याफार प्रमाणात विस्थापितांचे जीवन कुठे कुठे आलेले दिसून येते. मात्र त्यांची संपूर्ण जीनानुभूती आविष्कृत करणारी कलाकृती विरळच आहे. यात प्रामुख्याने धरणग्रस्तांच्या प्रश्नाने या संकल्पनेला व्यापक स्वरूप प्राप्त झाले आहे. त्यानंतर मराठी कादंबरीने हा विषय केंद्रभूत मानून नवा आशय व विषय घेऊन एकूण साहित्य विश्वात आपली स्वतंत्र नाममुद्रा उमटविली. वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा विस्थापितांचे भौगोलिक स्थान ,सांस्कृतिक जडण घडण ,समाजरचना,मातीशी जुळलेली घट्टनाळ आणि भावनिकबंध तोडून टाकताना होणारी घुसमट यांचे यथार्थ चित्रण मराठी कादंबरी साहित्य प्रकारातून आलेले आहे .दुष्काळ,धरण,प्रकल्प,देशाची फाळणी,भाषावार प्रांतरचना,धार्मिक व वांशिक छळवाद ,नैसर्गिक आपत्ती ,उदरनिर्वाहासाठी कायमचे किंव्हा अंशकालीन स्थलांतर इ कारणाने विस्थापित झालेले समाजसमूह आणि मुक्त अर्थ व्यवस्थेमुळे देशात येऊ घातलेल्या मोठमोठ्या प्रकल्पामुळे विस्थापित होऊ पाहणारी गावे ही कादंबरी लेखनाचे विषय झालेले आहेत.मात्र मराठी कादंबरीमध्ये प्रामुख्याने धरण्ग्रस्तांचेच विस्थापित्व  अधिक लक्ष्य केलेले आढळते.धरण्ग्रस्ताशिवाय इतर कारणांमुळे निर्माण झालेल्या विस्थापित जीवनाचे चित्रण फारसे मराठी कादंबऱ्यामधून झालेले नाही. या भयावह समस्येकडे मराठवाड्यातील दोन-तीन कादंबरीकारांनी प्रामुख्याने लक्ष वेधले आहे.त्यात त्र्यंबक असरडोहकर ,सरदार जाधव,आणि जगदीश अभ्यंकर यांनी अनुक्रमे` काळी आई `कोयता` आणि `धरणग्रस्त` कादंबऱ्यामधून विस्थापितांचे चित्रण केले आहे .काळी आई मधून प्रकल्पासाठी जमिनी दिल्यानंतर शेतकऱ्यांच्या हाती प्रचंड पैसा येतो.आणि त्या ठिकाणचा कष्टकरी ,शेतकरी व्यसनाधीनतेचा कसा बळी ठरतो.या पद्धतीचे चित्रण येते.तर कोयता या कादंबरीत उसतोडणी कामगारांची अवहेलना अभिव्यक्त होते.त्यात मुकादमाचा ऊसतोडणी महिला कामगारांकडे पाहण्याचा दृष्टीकोन किती वाईट असतो याचे दर्शन घडते.त्याचबरोबर धरणग्रस्त कलाकृती मधून मराठवाड्यातील पैठण तालुक्यातील बांधलेला पहिला `मातीचा` प्रकल्प म्हणून ओळखला जाणारा नाथसागर अर्थात जायकवाडी या प्रकल्पात एकूण चार तालुक्यातील साधारणपणे १०८ गावांचा समावेश होतो.जमिनी गेल्यानंतर त्या ठिकाणची संपूर्ण संस्कृती ,शेजार,गावगाडा उद्ध्वस्त होऊन जातो.त्यानंतर पाण्याच्या तुंबामुळे अनेक गावे पुन्हा संकटात सापडली जातात.त्यांना सरकारी पातळीवर धरणग्रस्त,पूरग्रस्त,प्रकल्पबाधित म्हणून गणले जात नाही.ही अवस्था अभिव्यक्त होते.हे नवीन आशय ,विषय घेऊन मराठवाड्यातील कादंबरीकारांनी कादंबरी लेखन केलेले आहे.त्यामुळे मराठवाड्यातील साहित्यिक नवीन काहीतरी करू पाहत आहे.याची नोंद घ्यावी लागते.
सिशी
सम्राज्ञी सिशी (चिनी: 慈禧太后; २९ नोव्हेंबर १८३५ - १५ नोव्हेंबर १९०८) ही चीनमधील छिंग राजवंशाची सम्राज्ञी होती. सिशीने एकूण ४७ वर्षे राज्य चालवले ज्यादरम्यान तिने चीनमध्ये सुधार आणण्याचे अनेक प्रयत्न केले. अनेक टीकाकारांनुसार चीनमधील शेवटचा राजवंश लुप्त होण्यास सिशी कारणीभूत होती.
स्क्रीन ॲक्टर्स गिल्ड पुरस्कार
वर्ग:चित्रपट पुरस्कार वर्ग:रिकामी पाने
बकुपिंपळगाव
बकुपिंपळगाव हे गाव प्रवरा नदिच्या जवळच वसलेले प्रगत असे गाव आहे. गावापासुन २ की.मी. अंतरावर देवगड हे प्रसिद्ध असे संस्थान आहे.
श्रीधरन श्रीराम
श्रीराम, श्रीधरन वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
इ.स. ३२७
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३२७ वर्ग:इ.स.च्या ३२० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
डॉमिनिक ड्रेक्स
डॉमिनिक कोनिएल व्हॅस्बर्ट ड्रेक्स (६ फेब्रुवारी, १९९८:बार्बाडोस - ) हा undefinedकडून २०२१ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोप पायस सातवा
पोप पायस सातवा (ऑगस्ट १४, इ.स. १७४२:सेसेना, इटली - ऑगस्ट २०, इ.स. १८२३:रोम) हा एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस पोप होता.
याचे मूळ नाव बार्नाबा निकोलो मरिया लुइगी कियारामॉॅंती असे होते.
पायस ०७ वर्ग:इ.स. १७४२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८२३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोजोळी
कोजोळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
इ.स. ३२८
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३२८ वर्ग:इ.स.च्या ३२० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
कोजोळी
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
आर.पी. पटनाईक
रवींद्र प्रसाद पटनायक हा एक भारतीय संगीत दिग्दर्शक आहे ज्याने तीन भारतीय भाषांमध्ये (तेलगू, तामिळ आणि कन्नड (सुमारे ३० चित्रपटांचे)) संगीत दिग्दर्शन केले आहे. त्यांच्या नावावर ७५हून अधिक चित्रपट आहेत.त्यांनी तीन फिल्मफेअर पुरस्कार आणि तीन नंदी पुरस्कार जिंकले. त्यांचा जन्म आंध्र प्रदेशमध्ये झाला तरीही त्यांची मातृभाषा ओडिया आहे.
पटनायक एक चित्रपट दिग्दर्शक होण्याची इच्छा मनात ठेवून चित्रपट उद्योगात प्रवेश केला पण संगीत दिग्दर्शक म्हणून प्रथमतः सुरुवात केली. सिनेमॅटोग्राफर-दिग्दर्शक तेजा यांनी त्याला पुढे चाल दिली. पटनायक यांनी दिग्दर्शन क्षेत्रात पदार्पण केले व सन २००८ च्या 'अंदमानाई मॅनसूलो' (?) या चित्रपटास दिग्दर्शित केले.मार्च २०१६ ला, त्यांनी आपल्या पाचवा तेलुगू भाषिक चित्रपट 'तुलसी दलम' पूर्ण केला. त्यांचे बंधू गौतम पटनायक एक दिग्दर्शक आहेत आणि त्यांनी केराटम (२०११)पासून आपल्या दिग्दर्शनाची सुरुवात केली.
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार
आर. एम. भट शाळा
'''आर. एम. भट शाळा''' ही मुंबई मधील एक जुनी आणि प्रख्यात शाळा आहे.
ही शाळा १९१९ साली सुरू झाली. परळ या कामगार वस्तीमधील मुलांना चांगले शिक्षण देणे हा शाळा स्थापनेचा प्रमुख उद्देश होता.
शाळेचे माजी विद्यार्थी शाळेच्या संपर्कात असून त्यांच्या यशस्वी जीवनाचे श्रेय ते शाळेने केलेल्या संस्काराला देतात.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
टोनी पुरस्कार
टोनी पुरस्कार हे अमेरिकेच्या न्यू यॉर्क शहरात असलेल्या ब्रॉडवे थियेटर डिस्ट्रिक्टमध्ये प्रदर्शित झालेल्या नाटकांना दिले जाणारे पुरस्कार आहेत.
वर्ग:नाट्य पुरस्कार वर्ग:न्यू यॉर्क
बेलोरा बुद्रुक
बेलोरा बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
बहुजन समाज पक्ष
बहुजन समाज पक्ष (मराठी नामभेद: बहुजन समाज पार्टी ; लघुरूप: ब.स.प.) हा भारतातील तिसरा सर्वात मोठा राष्ट्रीय राजकिय पक्ष आहे. हा आंबेडकरवादी, समाजवादी, लोकशाही या विचारसरणीचा एक राजकीय पक्ष आहे. हा पक्ष डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या तत्त्वांस अनुसरून बहुजनहिताच्या उद्दिष्टाचा दावा करतो. इ.स. १९८४ साली कांशीराम यांच्या नेतृत्वाखाली याची स्थापना झाली. इ.स. २००३ सालापासून मायावती या पक्षाच्या अध्यक्षपदाची धुरा वाहत आहेत. हत्ती हे या पक्षाचे चिन्ह आहे. इ.स. २००९ साली झालेल्या भारताच्या पंधराव्या लोकसभेच्या निवडणुकींत या पक्षाने २१ जागा जिंकल्या. त्यायोगे पंधराव्या लोकसभेतील पक्षीय बलाच्या निकषावर हा चौथ्या क्रमांकाचा पक्ष आहे. या पक्षाचा प्रभाव प्रामुख्याने उत्तर प्रदेशात आहे.
वस्तुनिष्ठता (तत्त्वज्ञान)
Objectivity is both a central and elusive concept in philosophy. While there is no universally accepted articulation of objectivity, a proposition is generally considered to be objectively true when its truth conditions are "mind-independent"—that is, not the result of any judgments made by a conscious entity. Objective truths are those which are discovered rather than created.
वस्तुनिष्ठता ही तत्त्वज्ञानातील मध्यवर्ती पण स्पष्ट करण्यास अवघड  संकल्पना आहे.त्यांची निर्मिती व्यक्तिंकडून भावनाप्रधान जाणीवेच्या  निर्णयप्रक्रीयेतून होऊ शकत नाही; सहसा सत्य परिस्थिती मनाच्या निरपेक्ष आणि निष्पक्ष असते तेव्हा ती वस्तिनिष्ठ सत्य समजली जाते.अर्थात वस्तुनिष्ठतेची सार्वत्रिक स्विकार्ह अशी एक व्याख्या करता येत नाही. वस्तुनिष्ठ सत्ये आढळतात ते निर्माण करता येत नाहीत
वस्तुनिष्ठता आणि Objectivity and subjectivity
In philosophy, an objective fact means a truth that remains true everywhere, independently of human thought or feelings. For instance, it is true always and everywhere that 'in base 10, 2 plus 2 equals 4'. A subjective fact is one that is only true under certain conditions, at certain times, in certain places, or for certain people.
The scientific virtues वैज्ञानिक तत्त्वे
Among the truth-conducive tools of thought used by objective thinkers are the scientific virtues. When formulating a hypothesis to explain a particular fact, the explainer makes sure that his or her hypothesis is the simplest one on offer (Principle of Parsimony), that it is adequate to all known evidence, that it can predict as diverse an array of phenomena as possible, and that it is fruitfully "risky," according to Popperians, but more generally, that it can be verified by new or as yet unperformed experiments or observations.
The scientific virtue known as simplicity or parsimony has also come to be known as "Ockham’s Razor" because of its frequent use by the fourteenth century philosopher William of Ockham, whose primary statement of the principle in his nominalist epistemology is that in accounting for the facts nothing should be assumed as necessary unless it is established through evidentiary experience or reasoning, or is required by the articles of faith.
Objectivism वस्तुनिष्ठता
Objectivism, in this context, is an alternate name for philosophical realism, the view that there is a reality or ontological realm of objects and facts that exists independent of the mind. Stronger versions of this claim might hold that there is only one correct description of this reality. If it is true that reality is mind-independent, it is thus inclusive of objects that are unknown and not the subject of intentionality. Objectivity in referring requires a definition of truth. According to metaphysical objectivists, an object may truthfully be said to have this or that attribute, as in the statement "This object exists," whereas the statement "This object is true" or "false" is meaningless. Thus, only propositions have truth values. Essentially, the terms "objectivity" and "objectivism" are not synonymous, with objectivism being an ontological theory that incorporates a commitment to the objectivity of objects.
Plato's realism was a form of metaphysical objectivism, holding that the Ideas exist objectively and independently. Berkeley's empiricist idealism, on the other hand, could be called a subjectivism: he held that things only exist to the extent that they are perceived. Both theories claim methods of objectivity. Plato's definition of objectivity can be found in his epistemology, which takes as a model mathematics, and his metaphysics, where knowledge of the ontological status of objects and ideas is resistant to change. Plato considered knowledge of geometry as a condition of philosophical knowledge, both being concerned with universal truths. Plato's opposition between objective knowledge and doxa (opinions) would become the basis for later philosophies intent on resolving the problem of reality, knowledge and human existence. Personal opinions belong to the changing sphere of the sensible, opposed to a fixed and eternal incorporeal realm which is mutually intelligible. Where Plato distinguishes between what and how we know things (epistemology) and their ontological status as things (metaphysics), subjectivism such as Berkeley's and a mind dependence of knowledge and reality fails to make the distinction between what one knows and what is to be known, or in the least explains the distinction superficially. In Platonic terms, a criticism of subjectivism is that it is difficult to distinguish between knowledge, doxa, and subjective knowledge (true belief), distinctions which Plato makes.
The importance of perception in evaluating and understanding objective reality is debated. Realists argue that perception is key in directly observing objective reality, while instrumentalists hold that perception is not necessarily useful in directly observing objective reality, but is useful in interpreting and predicting reality. The concepts that encompasses these ideas are important in the philosophy of science.
Ethical subjectivism
The term, "ethical subjectivism," covers two distinct theories in ethics. According to cognitive versions of ethical subjectivism, the truth of moral statements depends upon people's values, attitudes, feelings, or beliefs. Some forms of cognitivist ethical subjectivism can be counted as forms of realism, others are forms of anti-realism. David Hume is a foundational figure for cognitive ethical subjectivism. On a standard interpretation of his theory, a trait of character counts as a moral virtue when it evokes a sentiment of approbation in a sympathetic, informed, and rational human observer. Similarly, Roderick Firth's ideal observer theory held that right acts are those that an impartial, rational observer would approve of. William James, another ethical subjectivist, held that an end is good (to or for a person) just in case it is desired by that person (see also ethical egoism). According to non-cognitive versions of ethical subjectivism, such as emotivism, prescriptivism, and expressivism, ethical statements cannot be true or false, at all: rather, they are expressions of personal feelings or commands. For example, on A. J. Ayer's emotivism, the statement, "Murder is wrong" is equivalent in meaning to the emotive ejaculation, "Murder, Boo!"
नैतिक वस्तुनिष्ठता Ethical objectivism
According to the ethical objectivist, the truth or falsity of typical moral judgments does not depend upon the beliefs or feelings of any person or group of persons. This view holds that moral propositions are analogous to propositions about chemistry, biology, or history: they describe (or fail to describe) a mind-independent reality. When they describe it accurately, they are true --- no matter what anyone believes, hopes, wishes, or feels. When they fail to describe this mind-independent moral reality, they are false --- no matter what anyone believes, hopes, wishes, or feels. There are many versions of ethical objectivism, including various religious views of morality, Platonistic intuitionism, Kantianism, utilitarianism, and certain forms of ethical egoism and contractualism. Note that Platonists define ethical objectivism in an even more narrow way, so that it requires the existence of intrinsic value. Consequently, they reject the idea that contractualists or egoists could be ethical objectivists.
इंग्रजी मराठी संज्ञा
वर्ग:मराठी विकिपीडिया प्रकल्पाकरता व्युहात्मक अत्यावश्यक आणि म्हणून न वगळावयाची पाने
ग्लोबल इंडियन चित्रपट पुरस्कार
ग्लोबल इंडियन चित्रपट पुरस्कार हे भारतीय चित्रपटांना दिले गेलेले पुरस्कार होते. २००५ ते २००७ दरम्यान २३ प्रकारचे पुरस्कार दिले गेले.
याचा सोहळा २००५मध्ये दुबई तर २००६मध्ये मलेशिया येथे झाला.
वर्ग:चित्रपट पुरस्कार
सुरेश पीटर्स
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राष्ट्रीय महामार्ग ३० अ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ३०-ए हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
दक्षिण मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ
दक्षिण मध्य मुंबई हा महाराष्ट्रातील ४८ लोकसभा संसद मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये मुंबई जिल्ह्यामधील ४ व मुंबई उपनगर जिल्ह्यामधील २ असे एकून ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई शहर जिल्हा वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्हा वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ
हेमांग बदाणी
बदाणी, हेमांग वर्ग:चेन्नई सुपरस्टार्स खेळाडू वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने
असीमा चॅटर्जी
असीमा चॅटर्जी (२३ सप्टेंबर, इ.स. १९१७ – २२ नोव्हेंबर, इ.स. २००६) या भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ होत्या. त्यांचे वडील डॉक्टर होते. कोलकाता विद्यापीठातून असीमा चॅटर्जी यांनी इ.स. १९३८ साली सेंद्रीय रसायनशास्त्रात (ऑर्गनिक केमिस्ट्री) एम.एस्सी. पदवी घेतली. इ.स. १९४४ साली डॉ. पी.के. बोस यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्या डी.एस्सी. झाल्या. भारतात कुठल्याही विद्यापीठात डॉक्टर ऑफ सायन्स होणाऱ्या त्या पहिल्या महिला शास्त्रज्ञ होत.
असीमा चॅटर्जी यांनी रसायनशास्त्राच्या औषधीविषयक, विश्लेषणात्मक व सेंद्रीय अशा तिन्ही शाखांमध्ये मोठे योगदान दिले आहे. राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय जर्नल्समध्ये त्यांचे या विषयांवर चारशेहून अधिक लेख प्रसिद्ध झाले आहेत. त्यातील बरेचसे लेखन पाठ्यपुस्तकांत अंतर्भूत केले गेले आहेत. यांचे मुख्य कार्यक्षेत्र कोलकाता हेच राहिले.
जीवन
असीमा चॅटर्जी यांचे लग्न प्रख्यात फिजिकल केमिस्ट आणि बेंगॉल इंजिनिअरिंग कॉलेजचे उपप्राचार्य वरदानंद चॅटर्जी यांच्याशी झाले होते. त्यांच्या भक्कम पाठिंब्यामुळे तसेच इतर ज्येष्ठ संशोधकांच्या प्रोत्साहनामुळेच हे कार्य करणे त्यांना शक्य झाले असे त्या मानत.
कारकीर्द
इ.स. १९५० साली भारतात परत येऊन असीमा चॅटर्जी यांनी भारतातील औषधी वनस्पती, विशेषतः त्यातील अल्कली व कुमारिन घटक यांच्या संदर्भात अभ्यास केला. कुमारिन हे रक्तातील गुठळीप्रतिबंधक द्रव्य आहे. हे हळदी मध्ये असते. इ.स. १९५४ साली त्या कोलकाता युनिव्हर्सिटीत प्रपाठक नेमल्या गेल्या. इ.स. १९६२ मध्ये त्यांना ‘खैरा- प्रोफेसर ऑफ केमिस्ट्री’ हे अत्यंत मानाचे अध्यासनपद मिळाले. संपूर्ण भारतात विद्यापीठातले अध्यासन भूषविणाऱ्या त्या पहिल्याच महिला होत.
पेटंट
ही औषधे आजही विकली जात आहेत.
साहित्य संपादन
कोलकाता युनिव्हर्सिटीने प्रकाशित केलेले सहा खंडात्मक ‘भारतोद्भव वनौषधी’- ‘भारतात उगवणाऱ्या औषधी वनस्पती’ हे पुस्तक त्यांनी सुधारून संपादित केले. तसेच ट्रीटाइज ऑफ इंडियन मेडिसिनल प्लॅंट्स (इंग्रजी : Treatise of Indian Medicinal Plants) या कौन्सिल ऑफ सायंटिफिक ॲन्ड इंडस्ट्रियल रिसर्चच्या सहा खंडात्मक प्रकाशनाच्याही त्या प्रमुख संपादक होत्या.
पुरस्कार
वर्ग:भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ वर्ग:महिला रसायनशास्त्रज्ञ वर्ग:महिला शास्त्रज्ञ वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:शांतिस्वरूप भटनागर पुरस्कार विजेते वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
खालेदा झिया
बेगम खालेदा झिया (बंगाली:খালেদা জিয়া) (ऑगस्ट १५, १९४५ - हयात) या बांगलादेशातील नेत्या व माजी पंतप्रधान आहेत. इ.स. १९९१ साली पंतप्रधानपदी नेमणूक होताना त्या बांगलादेशाच्या इतिहासातील पहिल्या महिला पंतप्रधान ठरल्या. खालेदा झियांचा पंतप्रधानपदाचा पहिला कार्यकाळ इ.स. १९९१-९६ दरम्यान होता. इ.स. २००१ - २००६ दरम्यान त्या दुसऱ्यांदा पंतप्रधानपदी बसल्या.
वर्ग:बांगलादेशचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भारतामधील तलावांची यादी
भारतामधील तलावांची यादी ही भारतातील नोंद घेण्याजोग्या तलावांची यादी आहे.
तिबेट
तिबेट भारताचा भाग नाही.
हेही पाहा
List of lakes
* भारत वर्ग:अपूर्ण लेख वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख वर्ग:याद्या वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
देवी श्री प्रसाद
देवी श्री प्रसाद
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार
भैरवगड
भैरवगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या सातारा जिल्ह्यातील एक किल्ला आहे. भैरवगड या नावाचे एकूण पाच किल्ले महाराष्ट्रात आहेत, त्यांपैकी हा एक. बाकीचे असे : मोरोशीचा भैरवगड (ठाणे जिल्हा), कणकवलीजवळचा नरडव्याचा भैरवगड (सिंधुदुर्ग जिल्हा), कोथळ्याचा भैरवगड, शिरपुंजेचा भैरवगड (दोन्ही अहमदनगर जिल्हा).
स्थलवर्णन
हा किल्ला सह्याद्रीच्या सलग रांगेपासून बाहेर आलेल्या डोंगराच्या फाट्यावर वसलेला आहे, त्यामुळे दुरून हा किल्ला दिसत नाही. घनदाट जंगल हे येथील मुख्य आकर्षण आहे. हे अरण्य अभयारण्य म्हणून घोषित करण्यात आल्याने येथील सर्व गावांचे स्थलांतर करून ती अरण्याबाहेर वसवण्यात आली आहेत, त्यामुळे या भागात माणसांचा वावर तसा कमीच आहे. २०१२ साली भैरवगडाच्या आजूबाजूचे अभयारण्य "टायगर रिझर्व" घोषित केल्यामुळे हेळवाकहून भैरवगड, पाथरपुंज (व प्रचितगड) कडे जाणाऱ्या कच्च्या रस्त्यावर जंगल खात्याने चौकी बसवलेली आहे व वनखात्याची लिखित स्वरूपातील पूर्वपरवानगी घेतल्याशिवाय या रस्त्याने जाता येत नाही.
इतिहास
इतिहासात या गडाचा उल्लेख कोठेही आढळत नाही. मात्र या गडाचा वापर केवळ टेहळणीसाठी असावा असे येथील बांधकामावरून दिसते.
गडावर पहाण्यासारखी ठिकाणे
भैरवगडाच्या समोरच्या डोंगरावरील मंदिरात भैरी देवी, तुळाई देवी, व वाघजाई देवी यांच्या २ ते ३ फूट उंचीच्या मूर्ती आहेत. मंदिराच्या प्रशस्त सभामंडपात १०० जणांची झोपण्याची सोय होऊ शकते. मंदिरा समोरच्या प्रांगणात तुळशीवृंदावन व शंकराच्या पिंडीचा चबुतरा दिसतो. मंदिराच्या उजव्या बाजूला एका खडकावर छत्रपती शिवाजी महाराजांचा पुतळा बसवलेला आहे.
भैरवगड किल्ल्याचा डोंगर
भैरवगड किल्ला मंदिरासमोरील डोंगरावर आहे. तेथे जाण्यासाठी मंदिराच्या डाव्या बाजूने खाली उतरणाऱ्या पायवाटेने जावे लागते. किल्ल्याच्या डोंगरावर पोहचल्यावर एक बांधीव बुरूज आणि येथेच वरच्या बाजूला कातळात कोरलेली मोठी चौकोनी गुहा आहे. पूर्वीच्या काळी टेहळणीसाठी बसणारे टेहळे येथे बसून लांबवर नजर ठेऊ शकत असले पाहिजेत. या गुहेमुळे पाऊस वाऱ्यापासून त्यांचे संरक्षण होत असावे.
गुहेपासून थोडे पुढे जाऊन डोंगराला वळसा मारल्यावर दरीच्या बाजूला बुरूज असलेला ढासळलेल्या अवस्थेतील दक्षिणाभिमुख दरवाजा आहे. या दरवाजातून पुढे गेल्यावर समोरच्या टेकाडाच्या चढावावर दुसरा दक्षिणाभिमुख दरवाजा आहे. हा दरवाजाही ढासळलेला आहे.
गडमाथा तसा अरुंदच आहे, त्यामुळे २ तासात गड फिरून होतो. गडावरून लांबवर पसरलेले कोयनेचे दाट जंगल दिसते.
पाण्याची सोय
दक्षिणामुख दरवाजा असलेल्या टेकाडाला वळसा मारून गडाच्या मागील बाजूस गेल्यावर येथे पाण्याची दोन टाकी दिसतात. यातील पाणी पिण्यास उपयुक्त असून ते बारमाही असते. मंदिराकडे येणाऱ्या कच्च्या रस्त्याने चालत जाऊन डावीकडे दरीत उतरणाऱ्या वाटेने ५ मिनिटे खाली उतरल्यावर पाण्याचे एक टाके दिसते. मात्र हे पाणी मार्चपर्यंतच असते. मंदिराच्या मागच्या बाजूला कोकणातील पाते (गोवळ पाती) गावात उतरणारी वाट आहे. या वाटेने ५ मिनिटे खाली उतरल्यावर एक चौकोनी विहीर आहे. या विहिरीला बारमाही पाणी असते.
१. हेळवाकची रामघळ मार्गे
चिपळूण-कऱ्हाड रस्त्यावर कुभांर्ली घाट पार केल्यावर, कोयनानगरच्या ५-६ किलोमीटर अलीकडे हेळवाक गाव आहे. तिथून मेंढेघरमार्गे कोंढावळे धनगरवाड्याला गेल्यावर, डोंगर उजवीकडे व ओढा डावीकडे ठेवून १ तासांत रामदास स्वामींच्या वास्तव्याने पावन झालेली "रामघळ" लागते. ( याच रामघळीत रामदास स्वामींना "आनंदवन भुवनी " हे काव्य सुचले अशी दंतकथा आहे.) या रामघळीतूनच वर जाणारा रस्ता पकडल्यास भैरवडावर पोचता येते.
याऐवजी, पाथरपुंज ते जुना वाघोना या मार्गावरूनही भैरवगडावर जाता येते. मात्र हा पल्ला फारच लांबचा असल्याने गड गाठण्यास ६ तास लागतात. वाटेत खूप घनदाट जंगल लागते. वाट तशी मळलेली नसल्याने हरवण्याचा संभव खूपच आहे. या वाटेने जायचे असल्यास वाटाडया घेऊन जाणे आवश्यक आहे.
चॉकलेट
चॉकलेट हे विषुववृत्तीय प्रदेशातील कोको झाडाच्या बियांपासून बनणारा खाद्यपदार्थ आहे. कोको झाडांची मेक्सिकोमधे ३,००० वर्षांपासून लागवड केली जातेय. इ.स.पू.१,१०० पासून मध्य आणि दक्षिण अमेरिकेत कोकोच्या वापराचे लिखित पुरावे उपलब्ध आहेत.
भैरवगड
२. दुर्गवाडी मार्गे
सकाळी ८ वाजता चिपळूणवरून सुटणाऱ्या चिपळूण-डेरवण-दुर्गवाडी ही बस एका तासात दुर्गवाडीला पोहोचते. दुर्गवाडी गावाच्या वर असणाऱ्या जंगलातून वाट थेट गडावर जाते. या वाटेने गड गाठण्यास ३ तास लागतात. वाट तशी सरळच असली तरी दमछाक करणारी आहे. गव्हारे-गोवळपाती गावातून येणारी वाटसुद्धा या वाटेलाच येऊन मिळते. वाटेत कुठेही पाणी नाही. पायथ्यापासून भैरवगडावर पोहोचण्यास साडेतीन तास लागतात.
३ गव्हारे मार्गे
दुर्गवाडी गावाच्या अगोदर गव्हारे (गोवारे) गावाकडे जाणारा गाडीरस्ता लागतो. या गव्हारे गावातून गडावर जाण्यास तीन तास लागतात. ही वाट मध्येच दुर्गवाडी गावातून येणाऱ्या वाटेस मिळते. पावसाळा सोडून इतर ऋतूत जीपने, कच्च्या रस्त्यावरून कोयनानगर - गव्हारे (गोवारे) - पाथरपुंज मार्गे भैरवमंदिरापर्यंत जाता येते. तेथून भैरवगडापर्यंत जाण्यासाठी अर्धा तास लागतो. पायथ्यापासून भैरवगडावर पोहोचण्यास एकूण साडेतीन तास लागतात.
४. पाते (गोवळ पाती) मार्गे
चिपळूण पासून गोव्याच्या दिशेला जातांना २१ किलोमीटरवर "आसुर्डे फाटा" लागतो. तिथून डावीकडला रस्ता २२ किमीवरील पाते (गोवळ पाती) गावापर्यंत जातो. (यातील शेवटचे ५ कि.मी. कच्चा रस्ता आहे.) पाते (गोवळ पाती) गावातून गडावर जाण्यासाठी गावकऱ्यांनी पायऱ्या बांधलेल्य़ा आहेत. गावाच्या वर असलेल्या पठारापर्यंत या पायऱ्यांनी जाता येते. (येथे येण्यासाठी गावातून दीड तास लागतो). पुढे खड्या चढणीच्या वाटेने २ तासात भैरवगडावरील मंदिरात पोहोचता येते. पायथ्यापासून भैरवगडावर पोहोचण्यास साडेतीन तास लागतात.
राहण्याची सोय
भैरवगडाजवळच्या टेकडीवरील मंदिरात १०० जणांची राहण्याची सोय होऊ शकते.
जाण्यासाठी लागणारा वेळ
१. दुर्गवाडी किंवा गव्हारे मार्गांनी साडेतीन तास लागतात.
२. हेळवाकच्या रामघळी मार्गे ६ तास लागतात.
खास सूचना
१. हेळवाकहून भैरवगड, पाथरपुंज (व प्रचितगडा)कडे जाणाऱ्या कच्च्या रस्त्यावर जंगल खात्याने चौकी बसवलेली आहे व वनखात्याची लिखित स्वरूपातील पूर्वपरवानगी घेतल्याशिवाय या रस्त्याने जाता येत नाही. अभयारण्य क्षेत्रात चोरून प्रवेश केल्यास दंड आणि तुरुंगवासाची सजा होऊ शकते.
२. भैरवगडावर पावसाळ्यात जळवांचा त्रास फार मोठ्या प्रमाणात होतो. अंगाला चिकटलेल्या जळूवर मीठ वा हळद टाकल्यास ती अंगापासून सुटते.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
पांडवगड
पांडवगड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील, सातारा जिल्ह्यातील एक  किल्ला आहे.
इतिहास
साधारणपणे इसवी सन ११७८ ते ११९३ या काळात राजा भोज  याने हा किल्ला बांधला असावा. पुढे तो किल्ला आदिल्शाहीत गेला. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६७३ मध्ये पुन्हा स्वराज्यात आणला,त्यावेळी गडकरी म्हणून सरनौबत पिलाजी गोळे यांची नियुक्ती छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी केलेली नोंद आढळून येते, १६९९ पर्यंत पिलाजी गोळे यांच्या खास पथककडे हा गड होता आणि १७०१ मध्ये तो मोगलांकडे गेला. मोगलांच्या कडून १७०९ला पुन्हा स्वराज्यात आला,१७३२ला आनंदाजी गोळे बाबतीत रसद पुरवलेले एक पत्र आढळून येते, अखेर मेजर थॅचरने १८१८मध्ये तो कंपनी सरकारच्या ताब्यात आणला.
कसे जावे
वाई हे पुणे-बंगलोर या महामार्गाच्या पश्चिमेला आहे.वाई मांढरदेव मार्गावर वाईहून ७ किलोमीटरवर धावडी हे गाव आहे.पांडवगडाला जाण्यासाठी दोन मार्ग सध्या प्रचलित आहेत. दक्षिणेकडील म्हणजे मेणवली मार्गे असलेला मार्ग खड्या चढाईचा आहे तर उत्तरेकडील धावडी गावाच्या हद्दीतून जाणारा मार्ग सोपा आहे.
गड
पांडवगडाच्या उत्तर अंगाला असलेल्या भग्न दरवाजाने गडामध्ये प्रवेश होतो. वाटेमध्ये पाण्याची दोन टाकी आहेत. गडामध्ये हनुमंताचे मंदिर आहे. मंदिर बांधलेले नसल्यामुळे मूर्ती उघड्यावर आहे. गडावर गडाची देवी पांडवजाईचे मंदिर आहे. गडाच्या चारही बाजूंना नैसर्गिक कातळकडे असल्यामुळे गडावर फारशी तटबंदी बांधलेली नाही. गडावर घरांची जोती तसेच कोरडी पडलेली पाण्याची टाकी आढळतात. गडावर असलेले पांडजाईचे मूळ मंदिर पडून गेले आहे, मूर्तीची झीज झाली आहे. गडावरून धोम धरणाचा जलाशय दिसतो. जलाशयामागे कमलगड दिसून येतो. त्यामागे महाबळेश्वराचे तसेच पाचगणीचे पठार दिसते. पांडवगडाच्या माथ्यावरून खाली वाई तसेच कृष्णा नदीही दिसते. केंजळगड, मांढरदेव, चंदन वंदन किल्ले तसेच वैराटगड हा प्रदेश दिसतो.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले वर्ग:सातारा जिल्हा
चिरकुटा
चिरकुटा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
अमित भंडारी
अमित भंडारी ( १ ऑक्टोबर १९७८ दिल्ली), हा भारतीय क्रिकेटपटू आहे. सन २००० मध्ये प्रथम पदार्पणानंतर, सन २००१-०२ च्या मोसमात केलेल्या कामगिरीमुळे त्याची पुनर्निवड करण्यात आली. सन २००३ मध्ये भारताचा इंग्लंडमधील दौऱ्यात त्याची भेदक गोलंदाजी दिसून आली.या दौऱ्यात त्याने सर्वात जास्त गडी बाद केलेत.
भंडारी, अमित भंडारी, अमित वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म
आलेश्वर
आलेश्वर हे महाराष्ट्रातील छोटे गाव आहे. हे गाव सीना नदीच्या तीरावर आहे. येथे आलोबा देवस्थान आहे आणि मलिकसाहेब यांचा दर्गा आहे. येथील लोकसंख्या १,१६९ होती.
प्रसिद्ध व्यक्तिमत्त्व
गावात अक्षय शिवाजी सुरवसे हे एक अष्टपैलु व्यक्तिमत्त्व आहे
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ३१ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ३१ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
देवडोंगरी
देवडोंगरी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष
भारतीय कम्युनिस्ट पक्ष हा भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे.या पक्षाची स्थापना १९२५ साली कॉम्रेड डांगे उर्फ श्रीपाद अमृत डांगे यांनी केली. अन्य पक्षांच्या तुलनेत हा पक्ष वेगळा आहे.ह्या पक्षाचे विचार पूर्णपणे मार्क्सवादी आहेत. कार्ल मार्क्सने प्रतिपादन केलेल्या साम्यवादी अर्थव्यवस्थेचा या पक्षावर संपूर्ण प्रभाव प्रभावित आहे. भारतात काँग्रेस पक्षानंतरचा हा सर्वात जुना पक्ष आहे. मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षावर भारतात बंदी नसून माओवादी कम्युनिस्ट पक्षावर भारतात बंदी आहे. माओवादी कम्युनिस्ट पक्ष हिंसेचे समर्थन करतो.
पुस्तके
पुण्यामध्ये पीपल्स बुक हाऊस व मुंबईत लोकवाङ्‌मय गृह ही दुकाने साम्यवादी वाङ्‌मय मिळण्याचे प्रमुख ठिकाणे होती. आजही ही दुकाने आहेत, पण त्यांत इतरही पुस्तके मिळतात.
लोकवाङ्‌मय प्रकाशनाने शेकडो पुस्तके प्रसिद्ध केली आहेत. एक मोठी यादी येथे आहे.
त्या यादीत नसलेल्या काही पुस्तिका
कम्युनिस्ट वर्ग:कम्युनिस्ट पक्ष
शेख मुजिबुर रहमान
शेख मुजिबुर रहमान (मार्च १७, इ.स. १९२० - ऑगस्ट १५, इ.स. १९७५) हा पूर्व पाकिस्तानचा राजकारणी व बांगलादेशच्या निर्मितीस कारणीभूत असलेल्या नेत्यांपैकी एक होता.
मुजिबुर रहमान बांगलादेशचा प्रथम राष्ट्राध्यक्ष व नंतर प्रथम पंतप्रधान होता. मुजिबुर रहमानला बंगबंधू नावानेही संबोधतात.
मुजिबुर रहमानची मुलगी शेख हसीना वाजेद बांगलादेशच्या पंतप्रधानपदी होती.
मुजिबुर रहमान, शेख वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जगजीतसिंह
जीवनकहाणी
जगजीतसिंह यांचा जन्म राजस्थानमधील श्री गंगानगर येथे झाला. शीख परिवारात जन्मलेले जगजीतसिंह यांच्या वडिलांचे नाव सरदार अमरसिंह धिमान असे होते. ते सरकारी खात्यात सर्वेअर म्हणून रोपर जिल्ह्यातील डल्ला येथे नोकरीला होते. जगजीतसिंह यांच्या आईचे नाव बच्चन कौर असे होते. त्या गृहिणी होत्या. नामधारी परिवारातील बच्चन कौर लुधियानातील ओट्टालन गावातील रहिवासी होत्या. जगजीतसिंह यांचे शालेय शिक्षण खालसा हायस्कूलमध्ये, तर महाविद्यालयीन शिक्षण सरकारी महाविद्यालयात झाले. मात्र, त्यांनी कला शाखेतील पदवी जालंधरमधील डीएव्ही महाविद्यालयातून घेतली. ऑल इंडिया रेडिओच्या जालंधर स्टेशनवर त्यांनी गायन केले. येथूनच त्यांच्या संगीत क्षेत्रातील कारकिर्दीला सुरुवात झाली. पुढे त्यांनी हरयाणातील कुरुक्षेत्र विद्यापीठात पदव्युत्तर शिक्षण पूर्ण केले. त्यांची संगीत क्षेत्रातील रुची पाहून त्यांच्या वडिलांनी त्यांना पंडित छगनलाल शर्मा आणि त्यानंतर उस्ताद जमाल खान यांच्याकडे शास्त्रीय संगीत शिक्षणासाठी पाठवले. तेथेच ते ख्याल, ध्रुपद, ठुमरीसह अनेक रागदारीचे शिक्षण घेतले. असे असले तरी त्यांच्या वडिलांना वाटायचे, की जगजितने इंजिनीअर व्हावे. मध्यमवर्गीय परिवाराच्या साधारणपणे अशाच अपेक्षा होत्या. जगजीतसिंह यांच्या भावंडांनी त्यांच्या संगीतकलेला प्रोत्साहन दिले. मार्च १९६५ मध्ये जगजितसिंग यांनी कोणालाही न सांगता घर सोडले आणि मुंबईच्या मायानगरीत आले. मुंबईत त्यांना अनेक संधी मिळाल्या. जिंगल गायनापासून त्यांचा संगीत कलेत प्रवेश झाला.
रुख़ से परदा उठा दे ज़रा साक़िया
बस अभी रंग-ए-महफ़िल बदल जायेगा
हे गीत ते महाविद्यालयीन स्तरावर सादर करायचे. त्याला भरभरून दाद मिळाली. पुढे त्यांचे मित्र त्यांना भेटले तर या गीताची हमखास फर्माईश करायचे.
1966 मध्ये जगजीतसिंह यांना एचएमव्ही कंपनीचे आमंत्रण मिळाले. त्यांनी त्यांच्या गझलांचे ईपी काढले. या ईपीत जगजीतसिंह यांच्या दोन गझलांचा समावेश होता. या ईपीवर जगजितसिंग यांचा एक फोटो हवा होता. त्या वेळी जगजीतसिंह यांचे रूपडे पंजाबी थाटात होते. दाढी, पगडी अशा पेहरावात गायक शोभत नाही, असे त्याला सांगितले. त्यामुळे त्यांनी पगडी आणि दाढी काढून पूर्ण सफाचट झाले. वडील रागावतील म्हणून त्यांनी अनेक दिवस त्यांना सांगितले नाही, पण मोठ्या भावाला चिठ्ठी लिहून सांगितले, की मी आता शीखरूपात तुम्हाला दिसणार नाही. लोक शीख रूपात गायकाला स्वीकारत नाहीत. त्यामुळे आता मी कायमस्वरूपी मुंबईतच राहणार आहे. मुंबईत जगजीतसिंह यांची ओळख चित्रा यांच्याशी झाली. त्या जिंगल गायन करायच्या. सुरुवातीला त्यांना जगजीतसिंह यांचा आवाज अजिबात आवडला नव्हता. ६०-७० च्या दशकात वर्णभेदामुळे आफ्रिका वेगळा पडला होता. भारत सरकारनेही आफ्रिकेशी संबंध ठेवले नव्हते. अशातच जगजीतसिंह यांचा आफ्रिकेत गझलगायनाचा कार्यक्रम झाला. त्यामुळे त्यांच्या गझलांवर भारताने बंदी घातली होती. मोठ्या कालावधीनंतर ही बंदी हटविण्यात आली. जगजीतसिंह यांचा ‘अनफॉरगेटेबल्स’ हा अल्बम प्रचंड गाजला होता. त्या वेळी ते लंडनमध्ये होते. सहा महिन्यांनी ते मायदेशी भारतात परतले तेव्हा त्यांना कळले, की आपल्या ‘अनफॉरगेटेबल्स’ने प्रचंड धूम केली आहे. त्यांचे गझल गायनाचे कार्यक्रम आयोजित करण्यासाठी देशभर चढाओढ असायची. अशातच त्यांच्याशी एचएमव्ही कंपनीने ८० हजारांचा करार केला. ७० च्या दशकात ८० हजार रुपये छोटी रक्कम नव्हती.
जगजीतसिंह यांनी घटस्फोटित चित्रा यांच्याशी लग्न केले होते. चित्रा यांना पहिल्या पतीपासून मोनिका नावाची एक मुलगी होती. लग्नानंतर या दाम्पत्याला मुलगा झाला. त्याचे नाव विवेक. मात्र, ऐन तारुण्यात त्यांचा 18 वर्षांचा मुलगा विवेकचा अपघातात मृत्यू झाला. हा आघात जगजितसिंग आणि चित्रा यांच्या सहनशक्तीपलीकडचा होता. कारण विवेक अशा ठिकाणी गेला, जिथून तो परत कधीच येणार नव्हता. चित्रा यांनी तर गायनच सोडले.
जगजीतसिंह 70 व्या वाढदिवसानिमित्त संगीतप्रेमींना खास भेट देणार होते. पुन्हा नव्या कार्यक्रमांची सुरुवात झाली. त्यांनी ठरवलं, की 70 व्या वाढदिवसानिमित्त संगीतप्रेमींसाठी वर्षभरात 70 कार्यक्रम सादर करायचे. जगजीतसिंह यांचं मन तरुण होतं. पण वय साथ देत नव्हतं. वर्षभरात 70 कार्यक्रम म्हणजे महिन्याला किमान सहा कार्यक्रम. पण नियतीला हे मान्य नव्हतं. सप्टेंबर २०११ मध्ये त्यांनी या जगाचा निरोप घेतला.
जगजीतसिंह यांच्यावर अनेक पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत. मराठीत त्यांच्या जीवनकहाणीवर ‘मेरा गीत अमर कर दो’ हे महाराष्ट्र टाइम्सचे वरिष्ठ पत्रकार महेश पठाडे लिखित साहित्य प्रतिष्ठानतर्फे पुस्तकही प्रकाशित झाले आहे.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय गायक वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
बांबर्डा (आष्टी)
बांबर्डा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री
२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री (अधिकृत क्वांटास ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे, जी २७ मार्च २०११ रोजी मेलबर्न येथील आल्बर्ट पार्क सर्किट येथे आयोजित करण्यात आली. ही शर्यत २०११ फॉर्म्युला वन हंगामाची पहिली शर्यत आहे व ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्रीची ७६वी शर्यत आहे. मुळ योजनेनुसार ही शर्यत २०११ फॉर्म्युला वन हंगामातील दुसरी शर्यत होती, पण बहरैन ग्रांप्री रद्द झाल्यामुळे, हिला पहिले आयोजित करण्यात आले.
अमरसिंह चौधरी
अमरसिंह चौधरी (३१ जुलै, इ.स. १९४१:सुरत, गुजरात, भारत - १५ ऑगस्ट, इ.स. २००४:अमदावाद, गुजरात, भारत) हे गुजरात राज्याचे मुख्यमंत्री होते.
दाभा (दिग्रस)
दाभा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
२०११ ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री
बाह्य दुवे
वर्ग:ऑस्ट्रेलियन ग्रांप्री वर्ग:२०११ फॉर्म्युला वन हंगाम
अमरसिंह चौधरी
वर्ग:गुजरातचे मुख्यमंत्री वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दाभा (दिग्रस)
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
विजय दहिया
दहिया, विजय वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
इ.स. ३३०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३३० वर्ग:इ.स.च्या ३३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
स्क्रीन पुरस्कार
विक्रम
एकाच चित्रपटाला सर्वाधिक पुरस्कार सर्वाधिक दिग्दर्शक पुरस्कार सर्वाधिक अभिनय पुरस्कार - पुरुष (सर्वोत्तम अभिनेता+सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेता) सर्वाधिक अभिनय पुरस्कार - महिला (सर्वोत्तम अभिनेत्री+सर्वोत्तम सहाय्यक अभिनेत्री) सर्वाधिक संगीत दिग्दर्शक पुरस्कार सर्वाधिक गीतकार पुरस्कार सर्वाधिक पुरुष पार्श्वगायक पुरस्कार सर्वाधिक महिला पार्श्वगायक पुरस्कार
बाह्य दुवे
वर्ग:पुरस्कार वर्ग:चित्रपट पुरस्कार
मंगोल साम्राज्य
मंगोल साम्राज्य हे तेराव्या व चौदाव्या शतकामधील एक अत्यंत बलाढ्य साम्राज्य होते. मंगोल हे जगातील आजवरचे सर्वात मोठे साम्राज्य मानले जाते. मध्य आशियामध्ये स्थापन झालेले हे साम्राज्य यशाच्या शिखरावर असताना पूर्व युरोपापासून जपानच्या समुद्रापर्यंत (सायबेरियासह), तसेच दक्षिणेकडे भारतीय उपखंड, आग्नेय आशिया व मध्यपूर्वेपर्यंत पसरले होते. सुमारे २.४ कोटी चौरस किमी पसरलेल्या मंगोल साम्राज्याने पृथ्वीवरील १७ टक्के भाग काबीज केला होता.
मंगोल साम्राज्याचा उदय मंगोल जमातीच्या लोकांमधून चंगीझ खानाच्या नेतृत्वाखाली झाला.
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व साम्राज्ये वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
भारतातील खडक कोरून बनवलेली मंदिरे
भारतातल्या खडक कोरून बनवलेल्या राज्यनिहाय मंदिरांची यादी पुढीलप्रमाणे आहे.
हेही पाहा
वर्ग:मंदिरे वर्ग:याद्या
सेलू तालुका, परभणी जिल्हा
सेलू तालुका हा महाराष्ट्रामधील परभणी जिल्ह्यातील एक तालुका आहे. येथील केशवराज बाबासाहेब मंदिर प्रसिद्ध आहे. बाबासाहेब महाराज सुभेदार होते. शिर्डीच्या साईबाबांचे ते गुरू होते. साईबाबांचे जन्मस्थळ पाथरी हे तालुक्याच्या ठिकाणापासून २५ कि.मी. अंतरावर आहे. तसेच निम्न दुधना प्रकल्प तालुक्यात आहे. सेलू या गावचे मूळ नाव शाळूवाडी होते. या गावांमध्ये शाळू ज्वारीचे पीक जास्त येत असल्यामुळे हे नाव होते. नंतर शाळू वाडी अपभ्रंश होऊन सेलूवाडी हे नाव झाले व पुढे त्याचे सेलू हे नाव झाले.
संदर्भ
वर्ग:परभणी जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
टी.के. राममूर्ती
तिरूचिरापल्ली कृष्णास्वामी राममूर्ती, ऊर्फ '''टी.के. राममूर्ती' (तमिळ: டி. கே. ராமமூர்த்தி ; रोमन लिपी: T. K. Ramamoorthy''), (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हा तमिळ-भारतीय संगीतकार व वायोलिनवादक आहे. एम.एस. विश्वनाथन व राममूर्ती ही संगीतकार जोडी इ.स. १९५० व इ.स. १९६० च्या दशकांत दक्षिण भारतातील चित्रपटसृष्टींत प्रचंड लोकप्रिय ठरली. विश्वनाथन-राममूर्ती जोडीने ७००हून अधिक चित्रपटांना संगीत दिले. इ.स. १९६५ साली ही जोडी फुटली. तेव्हापासून राममूर्तीने स्वतंत्रपणे संगीतदिग्दर्शन केले.
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार
भुंडी
महाराष्ट्रात पूर्वी म्हणजे इ.स. १९७० च्या सुमारास जून जुलै महिन्यात जर पाऊस पडला नाही तर आपआपल्या आळीतील मुले आणि मुली एक चिखलाची शंकूच्या आकाराची भुंडी तयार करून तिच्या टोकावर हरळी किंवा चिमणचारा खोचत. एक मोठी वाटी घेऊन तिच्यात ती भुंडी टाकून गल्लीत प्रत्येक घरासमोर जाऊन खडखड फिरवून वाटी पालथी घालत. जर भुंडी सुलटी किंवा सरळ पडली की पाऊस पडणार असा समज होता. मग ते लोक त्या मुलांना आपल्याकडील ज्वारी किंवा गहू देत. अशा प्रकारे जमा झालेली ज्वारी दुकानात देऊन मुले त्याबद्दल गूळ आणत आणि गव्हाच्या भरड्यात मिसळून तो ग्रामदैवतेचा प्रसाद म्हणून खाऊ घालत.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
स्टारडस्ट पुरस्कार
स्टारडस्ट पुरस्कार (इंग्लिश: Stardust Awards, स्टारडस्ट अ‍ॅवॉर्ड्स ;) हे स्टारडस्ट या चित्रपटविषयक नियतकालिकाने इ.स. २००३ सालापासून सुरू केलेले, हिंदी चित्रपटसृष्टीतील कामगिरीसाठी दिले जाणारे वार्षिक पुरस्कार आहेत. हिंदी चित्रपटांमधील उदयोन्मुख कलावंतांसाठी विविध पुरस्कारवर्गांमध्ये हे पुरस्कार जाहीर होतात.
बाह्य दुवे
वर्ग:चित्रपट पुरस्कार
एस. राजेश्वर राव
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पर्जन्यवृक्ष
पर्जन्यवृक्ष हा मूळचा दक्षिण अमेरिकेतील म्हणजे ब्राझील, पेरू, मेक्सिको ह्या उष्णकटिबंधीय देशातील. पण आता भारतात उष्ण हवामानाच्या प्रदेशात सर्वत्र आढळणारा आणि झपाट्याने वाढणारा वृक्ष आहे. हा वृक्ष विशिष्ट उंचीपर्यंत सरळ वाढतो, मात्र त्यानंतर ह्याच्या फांद्या छत्रीसारख्या पसरतात. पसरलेल्या फांद्यांवरील छत्रीसारख्या पर्णसंभारामुळे हा वृक्ष डौलदार व शोभिवंत दिसतो. दाट पानांमुळे त्याची सावलीही दाट असते. त्यामुळे मोठ्या रस्त्यात दुतर्फा आणि सार्वजनिक उद्यानांत हा लावला जातो. पूर्ण वाढलेला हा वृक्ष साधारण २५ मीटर उंच आणि ३० मीटर व्यास इतका पसरू शकतो. हा वृक्ष खूपच विशाल होत असल्यामुळे घराच्या आसपास किंवा आवारात लावला जात नाही.
पर्जन्यवृक्षाचे खोड खडबडीत आणि गर्द करड्या रंगाचे असते. तळाशी खूपच मोठ्या असलेल्या खोडाला वर गेल्यावर अनेक फांद्या फुटतात आणि अशा फांद्यांचेही खोड जाड असते. झाडाची मुळे जमिनीत खोलवर जात नाहीत तर वरवरच पसरलेली आढळतात.
पर्जन्यवृक्षाची पाने संयुक्त असून द्विसंयुक्त (bipinnate) प्रकारची असतात. पर्णिका गडद हिरव्या रंगाच्या असून त्यांच्या ४ ते ८ जोड्या असतात. त्यावर ३ ते ७ उपपर्णिकांच्या जोड्या असतात. उपपर्णिकांचा आकार लंबगोलाकार असतो. चांगल्या सूर्यप्रकाशात पर्णिका पूर्ण विस्तारलेल्या असतात. पण उन्ह कमी झाल्यावर तसेच रात्री त्या मिटून खाली झुकतात. वर्षाऋतूतही प्रकाश पुरेसा नसल्यास पर्णिका मिटून खाली झुकतात.
पर्जन्यवृक्षाला उन्हाळ्यात म्हणजे मार्च ते एप्रिल आणि शरद ऋतू संपताना म्हणजे नोव्हेंबर-डिसेंबर मध्ये बहर येतो आणि त्यावर फिकट गुलाबी रंगाची गोंड्यासारखी असंख्य फुले दिसू लागतात. झाडावर दिसणारी कळी म्हणजे प्रत्यक्षात फारच लहान लहान कळ्यांचा समूह असतो तद्वतच दिसणारे फुलही लहान लहान फुलांचा समूह असतो. फुलाचा देठ नलिकाकृती आणि रंग फिकट हिरवा तर पाकळ्या गुलाबी असतात. त्यातून बाहेर आलेले सूक्ष्म आणि नाजूक तंतूसारखे लांब असंख्य पुंकेसर लक्ष वेधून घेतात. हे पुंकेसर तळाकडे पांढरे तर वरील बाजूस गुलाबी असे दुरंगी असतात. बहराच्या काळात सुकलेल्या पुंकेसरांचा सडा झाडाखाली पडलेला दिसतो.
फुले येऊन गेल्यावर त्या जागी पर्जन्यवृक्षाला शेंगा येतात. शेंगा साधारण १५ ते २० सेंमी लांब आणि दोन सें मी रुंद असतात. त्यांचा रंग गडद तपकिरी असतो. शेंगात चिकट, गोड गर आणि कठीण चकचकीत बिया असतात. अनेक प्राणी विशेषतः खारी शेंगा आवडीने खातात. अशा अनेक चिकट शेंगा झाडाखालील रस्त्यावर पडलेल्या आढळतात. रस्ता डांबरी किंवा सिमेंटचा असल्यास अशा शेंगांवरून वाहने गेल्यास शेंगा रस्त्याला चिकटतात. पावसाळ्यात ह्याच्या बिया सहज रुजतात. छाट कलमाद्वारे फांद्या लावूनही ह्या झाडाचे संवर्धन करता येते.
संदर्भ
वर्ग:वनस्पती वर्ग:फुले वर्ग:वृक्ष
इ.स. ३३१
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३३१ वर्ग:इ.स.च्या ३३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
पेत्र जीरासेक
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
क्वीन आलिया आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (अरबी: مطار الملكة علياء الدولي) हा जॉर्डन देशामधील सर्वात मोठा विमानतळ आहे. हा विमानतळ राजधानी अम्मानच्या ३० किमी दक्षिणेस स्थित तो १९८३ पासून कार्यरत आहे. जॉर्डनचा राजा हुसेन ह्याची तिसरी पत्नी आलिया हिचे नाव ह्या विमानतळाला दिले गेले. रॉयल जॉर्डेनियन ह्या जॉर्डनच्या राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनीचा मुख्य तळ येथेच स्थित आहे.
बाह्य दुवे
वि वर्ग:जॉर्डनमधील विमानतळ
देहाणी
देहाणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
जनता दल (संयुक्त)
जनता दल (संयुक्त) हा एक भारतातील एक राजकीय पक्ष आहे. सध्या हा पक्ष प्रामुख्याने बिहार व झारखंड ह्या राज्यांमध्ये कार्यरत असून नितीश कुमार हे विद्यमान पक्षाध्यक्ष आहेत. बिहार राज्यामध्ये जनता दलाचे नितीश कुमार हे मुख्यमंत्री आहेत तर १५व्या लोकसभेमध्ये जनता दलाचे २० खासदार आहेत.
२००३ साली जनता दल ह्या पक्षाच्या अनेक गटांनी एकत्रित येऊन संयुक्त जनता दलाची स्थापना केली. स्थापनेपासून भारतीय जनता पक्षाच्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीमधील घटक पक्ष असलेल्या जे.डी.यू.ने २०१३ साली एन.डी.ए.मधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. २०१४ सालातील आगामी लोकसभा निवडणुकांमध्ये पंतप्रधानपदासाठी नरेंद्र मोदी ह्यांचे नाव पुढे आणण्याची भाजपची घोषणा हे ह्यामागील प्रमुख कारण होते. आता २०१७ मद्ये पुन्हा भाजपा बरोबर युती केली आहे. आणि बिहार मद्ये सत्तेत आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष
आर.के. लक्ष्मण
रासीपुरम कृष्णस्वामी लक्ष्मण (२४ ऑक्टोबर १९२१ - २६ जानेवारी २०१५) हे एक भारतीय व्यंगचित्रकार, चित्रकार आणि विनोदी लेखक होते. '''आर. के. लक्ष्मण''' या नावाने ते ओळखले जातात. ते त्यांच्या "द कॉमन मॅन"च्या निर्मितीसाठी आणि 1951 मध्ये सुरू झालेल्या टाइम्स ऑफ इंडियातील "यू सेड इट" या त्यांच्या दैनिक व्यंगचित्रांसाठी अत्यंत प्रसिद्ध आहेत.
आर.के. लक्ष्मण यांनी त्यांच्या कारकिर्दीची सुरुवात अर्धवेळ व्यंगचित्रकार म्हणून करून त्यांनी स्थानिक वृत्तपत्रे आणि मासिकांसाठी काम केले. महाविद्यालयीन विद्यार्थी असताना, त्यांनी त्यांचे मोठा भाऊ आर.के. नारायण यांच्या "द हिंदू"मध्ये प्रसिद्ध होणाऱ्या कथांसाठी चित्रे रेखाटली. मुंबईतील फ्री प्रेस जर्नलसाठी राजकीय व्यंगचित्रकार म्हणून त्यांची पहिली पूर्णवेळ नोकरी होती. नंतर, ते टाइम्स ऑफ इंडियामध्ये सामील झाले आणि द कॉमन मॅन या पात्रासाठी प्रसिद्ध झाले, जो लक्ष्मण यांच्या आयुष्यातील टर्निंग पॉइंट ठरला.
राष्ट्रीय महामार्ग ३१ ब (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ३१-बी हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
आर.के. लक्ष्मण
जन्म व सुरुवातीचे आयुष्य
लेखक आर.के. नारायण यांचे लहान भाऊ आणि सुप्रसिद्ध ज्येष्ठ व्यंगचित्रकार रासीपुरम कृष्णस्वामी लक्ष्मण म्हणजेच आर. के. लक्ष्मण यांचा जन्म २३ ऑक्टोबर १९२४ या दिवशी म्हैसूर येथे झाला. वडील म्हैसूर येथील शाळेत मुख्याध्यापक होते. वडिलांच्या शाळेसाठी नियतकालिके त्यांच्या घरी येत असत. 'हार्पर्स', 'पंच', 'ऑन पेपर', 'बॉइज', अ‍ॅटलांटिक', अमेरिकन मर्क्युरी', 'द मेरी मॅगझिन', स्ट्रॅन्ड मॅगझिन', अशी मासिके त्यांना तिथे पहायला-वाचायला मिळत असत. लक्ष्मण यांना त्यांतील विविध विषयांवरील चित्रे पाहण्यात रस होता. तशी चित्रे आपणही काढून पाहावी असे त्यांना वाटू लागल्याने लक्ष्मण चित्रे काढू लागले.
कारकीर्द
अगदी सुरुवातीच्या काळात लक्ष्मण यांची चित्रे स्थानिक वर्तमानपत्रातून छापून येऊ लागली. मुंबईमधील जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट्‌स येथे शिकण्यासाठी लक्ष्मण यांनी अर्ज केला होता, पण तेथे त्यांना प्रवेश नाकारण्यात आला. मग आर.केंनी म्हैसूरच्या विद्यापीठातून बी.ए.ची पदवी संपादन केली. पुढे लक्ष्मण पदवीधर झाल्यावर नोकरी मिळविण्यासाठी दिल्लीला गेले. हिंदुस्थान टाइम्स या वृत्तपत्राने लक्ष्मण यांचे वय कमी असल्याचे कारण पुढे करून नोकरी नाकारली. मग काही काळ ब्लिट्झ मध्ये आणि नंतर फ्री प्रेस जर्नल मध्ये लक्ष्मण यांनी काम केले. त्यावेळी बाळासाहेब ठाकरे देखील तेथेच काम करीत असत. मात्र कम्युनिस्टांची टवाळी करायची नाही असा फ्री प्रेसच्या मालकांचा दंडक होता. म्हणून त्यांनी 'फ्री प्रेस'ची नोकरी सोडली. त्यानंतर अर्धशतकभर ते 'टाइम्स ऑफ इंडिया' मध्ये व्यंगचित्रे काढत राहिले. यू सेड इट नावाने त्यांनी फक्त व्यंगचित्र असलेले एक सदर सुरू केले. दैनिकाच्या मुखपृष्ठावर आजतागायत नियमितपणे प्रकाशित होत असलेले हे सदर लोकांना खूप आवडते. सुमारे ५० वर्षांहून अधिक काळ लोटला, पण त्यांचे व्यंगचित्र या दैनिकात नाही असे एकदाही घडलेले नाही.
लक्ष्मण यांनी देश-विदेशांतील थोरामोठ्यांची व्यंगचित्रे काढली आहेत. त्यांचे कॉमन मॅन नावाचे सर्वसामान्य माणसाचे व्यंगचित्र विशेषच म्हणावे लागेल. हा कॉमन मॅन जसा आधी होता तसाच आताही आहे - चौकड्याचा कोट, धोतर, टोपी असा त्याचा साधा पोषाख आहे. लक्ष्मण यांनी असंख्य व्यंगचित्रे काढली आहेत पण त्यांनी कधीही या माध्यमाच्या आडून कोणास दुखावले नाही किंवा कोणाच्या व्यंगावर चित्रे काढली नाहीत.
घटनांचे अचूक टिपण, उत्तम निरीक्षण, बुद्धिमत्ता, आत्मविश्वास याच्या जोरावर लक्ष्मण यांची व्यंगचित्रे सहजच लक्षात राहतात. आसपासच्या घटना मिस्किलपणे दाखवीत असल्याने लक्ष्मण यांची चित्रे खास आहेत. त्यांच्यावर तोचतोचपणाचे आरोपही झाले, पण त्यांनी कधी चिडून कोणाला उत्तर दिले नाही.
लक्ष्मण यांचे थोरले भाऊ प्रसिद्ध लेखक आर. के. नारायण यांचा लक्ष्मण यांच्या जडणघडणीत मोलाचा वाटा आहे. आर. के. लक्ष्मण यांनी त्यांच्यासाठीही बरीच व्यंगचित्रे काढली. तसेच इतर अनेक लेखकांसाठी व्यंगचित्रे काढली आहेत. नारायण यांनी मालगुडी या काल्पनिक गावाच्या पार्श्वभूमीवर अनेक कथा लिहिल्या. त्यांच्या कथा दैनिक 'हिंदू मधून प्रसिद्ध होत असत. या कथांसाठी लक्ष्मण यांच्याकडूनच ते चित्रे काढून घेत असत. सरावाने आर.के. लक्ष्मण अधिकाधिक चांगली चित्रे काढू लागल्यामुळे इतर लेखकही त्यांच्याकडून चित्रे काढवून घेऊ लागले. त्यांच्या पत्‍नी कमला यांच्या गोष्टींसाठीही त्यांनी चित्रे काढून दिली. व्यंगचित्रांचे त्यांना विशेष आकर्षण होते. प्रारंभीच्या काळात त्यांनी हिटलर, मुसोनिली, नेहरू, गांधी अशा प्रसिद्ध व्यक्तींची व्यंगचित्रे काढली होती. स्थानिक वर्तमानपत्रांतूनही त्यांच्या व्यंगचित्रांना प्रसिद्धी मिळत असे.
इतका दीर्घकाळ व्यंगचित्रे काढणारा हा बहुधा एकमेव व्यंगचित्रकार असावा. त्यांचा 'कॉमन मॅन' गेल्या पन्नास वर्षातील देशातील राजकीय-सामाजिक-सांस्कृतिक घडामोडींचा-उलथापालथीचा साक्षीदार आहे. चौकटीचा कोट आणि धोतर अशा पेहरावातील त्यांची छबी सतत कायमच राहिली आहे. आर. के. लक्ष्मण यांची व्यंगचित्रेरं आणि त्यावरील भाष्ये मार्मिक असतात. भारतीय मानसिकतेतून उमटलेली ती एक स्वाभाविक प्रतिक्रिया असते. प्रसंगी ही प्रतिक्रिया खरमरीत, बोचकही असते. आर. के. लक्ष्मण यांची व्यंगचित्रांमध्ये प्राजंळपणाचंही दर्शन घडते. मात्र एखाद्या व्यक्तीचे व्यंग्य दर्शवणारी व्यंगचित्रेरं त्यांनी काढली नाहीत, किंवा कोणाला दुखावण्यासाठीही त्यांनी त्यांच्या कुंचल्याचा वापर केला नाही. जवाहरलाल नेहरु, महात्मा गांधीपासून अटलबिहारी वाजपेयी, सोनिया गांधीपर्यंत राजकीय व्यक्तींच्या अनेक पिढया त्यांनी रेखाटल्या आहेत. एका साध्या रेषेतून या नेत्याचे व्यक्तिवैशिष्ट्य स्पष्ट करण्याची विलक्षण हातोटी त्यांच्याकडे आहे.