cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
आंध्र प्रदेश
इतिहास
१ नोव्हेंबर इ.स. १९५६च्या राज्य पुनर्रचना कायद्याने हैदराबाद संस्थानाचे विभाजन होऊन तेलगू भाषकांचा आंध्र प्रदेश निर्माण झाला, मराठी भाषकांचा प्रदेश महाराष्ट्राला जोडला गेला, कन्नड भाषकांचा प्रदेश कर्नाटकाला जोडला गेला.
२ जून, २०१४ रोजी आंध्र प्रदेशचे विभाजन होऊन तेलंगणा हे नवीन राज्य निर्माण करण्यात आले. प्रारंभी काही काळ हैदराबाद ही तेलंगणा आणि आंध्र प्रदेशची राजधानी होती. नंतर अमरावती या सुनियोजित राजधानीची कोनशिला २२ ऑक्टोबर २०१५ ला पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी बसविली.
जिल्हे
यावरील विस्तृत लेख येथे पहा.
आंध्र प्रदेशमध्ये 26 जिल्हे आहेत. जिल्ह्यांची यादी अशी -
चारमिनार
चारमिनार हा मोहम्मद कुली कुतब शहा यांनी १५९१ साली बांधला. शहराचा प्रतिक म्हणून चारमिनार ओळखला जातो. चारमीनार हे नाव त्याच्या बांधलेल्या पद्धतीवरून हे नाव मिळाले. चारमिनार हा ५४ मीटर उंच आहे.
तिरुपती
तिरुपती हे भारतातील सर्वात प्रसिद्ध तीर्थक्षेत्रांमध्ये मोडते. तिरु म्हणजे लक्ष्मी. लक्ष्मीचा पती म्हणजे तिरुपती(विष्णू). येथे बालाजीचे विख्यात मंदिर आहे. शहरापासून जवळच असलेल्या डोंगरावर बालाजीचे मंदिर आहे. या डोंगरास तिरुमला असे म्हणतात. तेलुगू व तमिळ भाषेत मला/मलई म्हणजे डोंगर/पर्वत होय.
श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुन
श्रीशैल्यम्‌ मल्लिकार्जुन हे बारा ज्योतिर्लिंग मंदिरांपैकी एक मंदिर आहे. हे हैद्राबादपासून २२० किमी अंतरावर आहे.
बाह्य दुवे
*
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था मद्रास
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था चेन्नई (इंग्रजी: Indian Institute of Technology Madras) ही चेन्नई, तमिळनाडू येथे असलेली भारतातील एक नामांकित तंत्रशिक्षणसंस्था आहे.
इतिहास
१९५६ मध्ये, पश्चिम जर्मन सरकारने भारतात अभियांत्रिकी उच्च शिक्षण संस्था स्थापित करण्यासाठी तांत्रिक मदतीची ऑफर केली. आयआयटी मद्रास पश्चिम जर्मनी सरकारच्या तांत्रिक, शैक्षणिक आणि आर्थिक सहाय्याने सुरू केली गेली आणि त्यावेळी प्रायोजित सर्वात मोठा शैक्षणिक प्रकल्प होता. त्यांच्या देशाबाहेरील पश्चिम जर्मन सरकार .सर्व तुकडीत संपूर्ण भारतातून १२० विद्यार्थ्यांची संख्या होती.
परिसर
आयआयटी मद्रासचे मुख्य प्रवेशद्वार सरदार पटेल रोडवर आहे, ज्याला आद्यर व वलाचेरी या निवासी जिल्ह्यांनी जोडलेले आहे. हा परिसर तामिळनाडूच्या राज्यपालांची अधिकृत जागा असलेल्या राजभवनाजवळ आहे. वेलचेरीमध्ये इतर प्रवेशद्वार आहेत. हा परिसर चेन्नई विमानतळापासून १० कि.मी. अंतरावर असून चेन्नई मध्य रेल्वे स्थानकापासून १२ कि.मी. अंतरावर आहे. कस्तुरबा नगर हे चेन्नई एमआरटीएस मार्गावरील सर्वात जवळचे स्टेशन आहे.
बाह्य दुवे
मद्रास,भारतीय तंत्रज्ञान संस्था वर्ग:भारतीय तंत्रज्ञान संस्था वर्ग:चेन्नई
डोके
मानवी शरीराचा वरचा व पुढील भाग. या भागात मेंदू, डोळे, नाक, कान आणि तोंड असते.
डोक्याचे रोग
डोकेदुखीची अनेक कारणे असू शकतात. बद्धकोष्ठ, पोटात गॅस होणे, उच्च रक्तदाब असणे, नजर कमजोर होणे , जागरण , अति परिश्रम , अशक्तता , इत्यादी. साधारण डोकेदुखी असल्यास खालील उपाय केले पाहिजे.
मेंदूची ताकत वाढवा चक्कर येणे
अर्धशिशी
फिट्स
स्नायू संबंधी विकारांमध्ये फिट्स सर्वात भयानक रोग आहे. याचा दौरा कधीही कोठेही पडू शकतो. म्हणून अशा रोग्यानी तलाव, नदी, रेल्वेरूळ, किवा रस्तांवरून एकटे फिरु नये; किवा कुठलेही वाहन चालवू नये.
संदर्भ
वर्ग:जीवशास्त्र वर्ग:मानवी शरीर
श्लोक
श्लोक म्हणजे चार ओळीत लिहिलेले एक पद्य. एकेकाळी हे पद्य स्तुतिपरच किंवा उपदेशपर असे. पुढील काळात निरनिराळ्या विषयांवर श्लोक लिहिले जाऊ लागले.
वर्ग:भारतीय साहित्य वर्ग:हिंदू धर्म
इवाते प्रांत
इवाते (岩手県) हा जपान देशाचा एक प्रांत आहे. हा प्रांत होन्शू बेटाच्या उत्तर भागात तोहोकू प्रदेशामध्ये वसला आहे.
मोरिओका ह्या नावाचे शहर इवाते प्रांताचे मुख्यालय आहे.
बाह्य दुवे
39.70361°N, 141.1525°W
वर्ग:जपानचे प्रांत
लेओ फॉन काप्रिव्ही
(Georg Leo von Caprivi; २४ फेब्रुवारी १८३१ - ६ फेब्रुवारी १८९९) हा जर्मन साम्राज्याचा दुसरा चान्सेलर होता. सम्राट पहिल्या विल्हेल्मच्या मृत्यूनंतर काही काळातच इ.स. १८८८ साली सत्तेवर आलेल्या दुसऱ्या विल्हेल्मने १८९० साली बिस्मार्कला चान्सेलरपदाचा राजीनामा देण्यास भाग पाडल्यानंतर लेओ सत्तेवर आला.
लेओच्या कारकिर्दीत जर्मनीने आपले सौहार्दाचे परराष्ट्रीय धोरण बदलून रशियासोबतचे आर्थिक व लष्करी सहकार्य थांबवले. तसेच लेओने जर्मन लष्करीचे मोठ्या प्रमाणावर सुसूत्रीकरण केले.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीचे चान्सेलर वर्ग:इ.स. १८३१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८९९ मधील मृत्यू
आल्ये
आल्ये (Allier; ऑक्सितान: Alèir) हा फ्रान्स देशाच्या ऑव्हेर्न्य प्रदेशातील एक विभाग आहे. हा विभाग फ्रान्सच्या मध्य भागात वसला असून येथून वाहणाऱ्या आल्ये नदी वरून ह्याचे नाव देण्यात आले आहे.
दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान इ.स. १९४० साली नाझी जर्मनीने फ्रान्सचा पराभव केला व येथे विशी फ्रान्स सरकार स्थापन केले. आल्ये विभागातील विशी ह्या गावात १९४० ते १९४४ दरम्यान विशी फ्रान्सची राजधानी होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्सचे विभाग वर्ग:ऑव्हेर्न्य
प्याँगयांग
प्यॉंगयांग ही उत्तर कोरिया देशाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे. हे शहर तैदॉंग नदीकाठी वसलेले आहे
वर्ग:उत्तर कोरियातील शहरे वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे
मधुकर तोरडमल
प्राध्यापक  ऊर्फ मामा तोरडमल ( २४ जुलै १९३२; - मुंबई, २ जुलै, २०१७) हे मराठी लेखक, अनुवादक, रूपांतरकार, नाट्यलेखक, निर्माता, दिग्दर्शक, संस्थाचालक आणि नाट्य-चित्रपटसृष्टीतील अभिनेता होते. ते मूळचे अहमदनगरचे रहिवासी होते. त्यामुळे त्यांना अहमदनगरला २००३ साली झालेल्या नाट्यसंमेलनाचे उद्‌घाटन करावयचा मान मिळाला.
शिक्षण
मामा तोरमडल यांच्या अभिनयाची सुरुवात ही मुंबईतून शाळेपासूनच झाली. तिथे त्यांच्या ‘नाटकी’पणाचा पाया घातला गेला. ते दहा वर्षांचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले. त्यांचे काका मुंबईत सांताक्रुझ पोलीस ठाण्यात अधिकारी होते. काकांनी त्यांना पुढील शिक्षणासाठी मुंबईत आणले. ‘शेठ आनंदीलाल पोद्दार’ ही त्यांची शाळा. शाळेत पहिल्या दिवशी ओळख करून देताना त्यांनी नाटकात काम करण्याचा छंद असल्याचे वर्गशिक्षिका जयकर बाईंना सांगितले. बाईंनी ते लक्षात ठेवून गणेशोत्सवात एका नाटकाची संपूर्ण जबाबदारी मामांवरच सोपविली. चिं. वि. जोशी लिखित ‘प्रतिज्ञापूर्ती’ हे नाटक त्यांनी बसविले. दिग्दर्शन व अभिनयही त्यांनी केला. पुढे शाळेचे स्नेहसंमेलन व अन्य कार्यक्रमातून नाटक बसविण्याची जबाबदारी ओघानेच तोरडमलांकडे आली आणि त्यांनी ती यशस्वीपणे पारही पाडली.
नोकरी आणि नाट्यकारकीर्द
शालेय, महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर मधुकर तोरडमल कुर्ला येथील ‘प्रीमियर ऑटोमोबाइल’ कंपनीत काही काळ कारकून होते.
त्यानंतर ते अहमदनगर येथील महाविद्यालयात इंग्रजीचे प्राध्यापक झाले. या काळात ‘भोवरा’, ‘सैनिक नावाचा माणूस’ आदी नाटके त्यांनी केली. राज्य नाट्य स्पर्धेतूनही ते सहभागी झाले. स्पर्धेत त्यांनी ‘एक होता म्हातारा’ हे नाटक सादर केले होते. या नाटकात त्यांनी साकारलेल्या ‘बळीमामा’ या भूमिकेमुळे त्यांना ‘मामा’ ही बिरुदावली मिळाली आणि पुढे सगळेजण त्यांना ‘मामा’ म्हणायला लागले आणि अवघ्या मराठी नाट्यसृष्टीचे ‘मामा’ झाले. राज्य नाट्य स्पर्धेतून नाव झाल्यामुळे व्यावसायिक रंगभूमीकडून त्यांना विचारणा होऊ लागली. प्राध्यापक म्हणून नोकरी करत असल्याने नोकरी सांभाळून ते नाटक करत होते. ही कसरत महाविद्यालयाचे प्राचार्य थॉमस यांनी पाहिली. त्यांनी तोरडमलांना ‘व्यावसायिक रंगभूमीवर जायचे असेल तर जरूर जा. एक वर्षभर काम करून बघ. नाही जम बसला तर पुन्हा इकडे महाविद्यालयात शिकवायला ये’, असे सांगितले आणि तोरडमल मुंबईत आले आणि तिथे रंगभूमी क्षेत्रात नावलौकिक मिळवला. तोरडमलांना लोक मामा म्हणत असल्याने त्यांनी आपल्या उत्तर-आयुष्यातल्या आठवणी ’उत्तरमामायण’ नामक पुस्तकात सांगितल्या आहेत. मामांची स्वतःची रसिकरंजन नावाची नाट्यसंस्था होती.
तरुण तुर्क म्हातारे अर्क
तोरडमलांनी लिहिलेल्या आणि दिग्दर्शन केलेल्या ‘तरुण तुर्क म्हातारे अर्क’ या नाटकाचे ५०००हून अधिक प्रयोग झाले आहेत. मधुकर तोरडमल, त्या नाटकात प्रोफ़ेसर बारटक्क्यांची भूमिका करत. एका समीक्षकाने ठळकपणे म्हटले होते, ‘सुशिक्षित, सुसंस्कृत आणि विशेषतः पांढरपेशा स्त्रियांनी हे नाटक अजिबात बघू नये’. पण झाले उलटेच. त्यानंतर रसिकांची उत्सुकता वाढली आणि सुशिक्षित महिला, मुली यांनी अक्षरशः रांगा लावून बुकिंगमध्येच नाटक हाऊसफुल्ल केले. समीक्षकांच्या टीकेचा फायदाच झाला. या नाटकाचे एकाच नाट्यगृहात एकाच दिवशी तीन प्रयोग झाले. ही गोष्ट त्या काळात ‘आश्‍चर्य’ समजली गेली. पुण्याच्या ’बालगंधर्व’ नाट्यगृहामध्ये मकरसंक्रांतीच्या दिवशी १४ जानेवारी १९७२ रोजी सकाळ, दुपार, रात्र असे हे ३ प्रयोग झाले. ‘बालगंधर्व’च्या त्या प्रयोगांना येणाऱ्या प्रत्येक पुरुष रसिकाला गुलाबाचे फूल आणि महिलांना गजरे, तसेच तीळगूळ देण्यात आला होता. सकाळच्या प्रयोगाला शिवसेनाप्रमुख श्री. बाळ ठाकरे, दुपारी ग. दि. माडगूळकर आणि रात्रीच्या प्रयोगाला वसंत देसाई ही दिग्गज मंडळी सहकुटुंब हजर होती.
तोरडमल यांनी ‘नाट्यसंपदा’, ‘नाट्यमंदार’, ‘धि गोवा हिंदू असोसिएशन’ या आणि प्रामुख्याने ‘चंद्रलेखा’च्या नाट्यसंस्थेतर्फे सादर झालेल्या नाटकातून कामे केली. अखेरचा सवाल’, ‘गुड बाय डॉक्टर’, ‘गोष्ट जन्मांतरीची’, ‘घरात फुलला पारिजात’, ‘चांदणे शिंपित जाशी’, ‘चाफा बोलेना’, ‘बेईमान’, ‘म्हातारे अर्क बाईत गर्क’ आदी अनेक नाटके केली. ‘संगीत मत्स्यगंधा’ या नाटकात त्यांनी साकारलेला ‘भीष्म’ही गाजला. याशिवाय प्रा. मधुकर तोरडमल यांनी ऋणानुबंध, किनारा, गगनभेदी, गाठ आहे माझ्याशी, गुलमोहोर, झुंज, भोवरा, मगरमिठी, म्हातारे अर्क बाईत गर्क, लव्ह बर्ड्‌स, विकत घेतला न्याय, आदी नाटकांतूनही अभिनय केला आहे.
प्रा. मधुकर तोरडमलांनी अगाथा ख्रिस्ती हिच्या २७ रहस्य कादंबऱ्यांचा मराठी अनुवाद केला आहे. हा अनुवाद पद्मगंधा प्रकाशनाने तीन संचांत प्रसिद्ध केला आहे. उरलेले दोन संच अन्य लेखकांचे आहेत.
प्रा.मधुकर तोरडमल यांचा अभिनय असलेले चित्रपट आणि त्यांतील त्यांच्या भूमिका
प्रा.मधुकर तोरडमल यांनी संघर्ष नावाच्या दूरचित्रवाणीवरील मालिकेत नायिकेच्या वडिलांची भूमिका केली होती.
साहित्य
प्रा. मधुकर तोरडमलांनी र.धों. कर्वे यांनी लिहिलेल्या बुद्धिप्रामाण्यवाद या इंग्रजी लेखसंग्रहाचे मराठी भाषांतर केले आहे. त्यांनी अगाथा ख्रिस्ती या लेखिकेच्या २७ इंग्रजी कादंबऱ्यांचा मराठी अनुवाद केला आहे. त्याशिवाय त्यांची खालील पुस्तके प्रकाशित झाली आहेत :
मधुकर तोरडमलांनी मराठीत आणलेल्या ॲगाथा ख्रिस्ती या लेखिकेच्या इंग्रजी कादंबऱ्या (तीन संचांत एकूण २७)
वर्ग:मराठी साहित्यिक वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी नाटककार वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म
नारायण मुरलीधर गुप्ते
नारायण मुरलीधर गुप्ते ऊर्फ कवी बी (जून १, १८७२ - ऑगस्ट ३०, १९४७) हे मराठी कवी होते.
त्यांनी सामाजिक, कौटुंबिक, ऐतिहासिक इ. नानाविध विषयांवर कविता केल्या. तसेच त्यांनी काही भाषांतरेही केली आहेत. कवी बी यांच्या वडिलांचे नाव मुरलीधर बाजीराव गुप्ते तर आईचे नाव लक्ष्मीबाई उर्फ अन्नपूर्णाबाई नारायण गुप्ते होते. संत गजानन महाराज गुप्ते हे त्यांचे लहान भाऊ होते. त्यांची पहिली कविता 'प्रणय पत्रिका' १८९१ साली 'करमणूक' मध्ये छापून आली होती. त्यांच्या प्रसिद्धीपराङ्मुख स्वभावामुळे 'कवी बी' कोण हे लोकांना अनेक वर्षे माहिती नव्हते.
पंजाबी चंदु हलवाई
पंजाबी चंदु हलवाई कराचीवाला हे मुंबईमधील हलवायाचे दुकान आहे. याची स्थापना १८९६मध्ये आताच्या पाकिस्तानमध्ये असलेल्या कराची शहरात झाली.
नारायण मुरलीधर गुप्ते
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. १८७२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू
पंजाबी चंदु हलवाई
महाराष्ट्रातल्या मुंबई जिल्ह्यातील पश्चिम रेल्वेवरील ग्रॅंट रोड स्थानकावर उतरून पश्चिमेला बेस्ट बसने अथवा शेअर टेक्सीने वाळकेश्वरला जाणाऱ्या रस्त्यावर तीनबत्ती चौकात डावीकडे हे मिठाईचे दुकान स्थित आहे.मुंबईतील हे मुख्य दुकान असून त्यांचे मध्यवर्ती कार्यालयसुद्धा येथेच स्थित आहे.मुळचे कराचीवाले असलेले हे मिठाईवाले मुंबईभर आपल्या ताज्या, शुद्ध तूपाच्या,चविष्ट, विविध प्रकारच्या मिठाईसाठी सुप्रसिद्ध आहे. येथे तयार होणाऱ्या प्रत्येक मिठाईचे अगदी काटेकोरपणे चाचणी करून शास्त्रीय पद्धतीने उत्पादन घेतले जाते.मुख्य उत्पादन ग्रॅंट रेल्वे स्थानकाच्या पूर्वेकडे असलेल्या कारखान्यात घेतले जाते व तिथूनच त्याचे मुंबईतील त्यांच्या सर्व शाखादुकानांत वितरण केले जाते. मुंबई बाहेर वसईमध्ये सुद्धा त्यांच्या दुकानाच्या शाखा आहेत आणि तीच गुणवत्ता आणि कार्यपद्धती वापरून ग्राहकसेवा दिली जाते. हा व्यवसाय पिढ्यानपिढ्या चालू असल्याने गुणवत्तेच्या कसोटीवर आणि ग्राहकांच्या विश्वासार्हतेवर आजही भक्कम पायावर उभा आहे आणि तितक्याच जोमाने बहरत आहे.
वर्ग:मुंबई वर्ग:कराची वर्ग:इ.स. १८९६ मधील निर्मिती
लिनक्स अनुकूलन
वर्ग:लिनक्स वर्ग:रिकामी पाने
उत्तरा बावकर
उत्तरा बावकर (१९४४ - १२ एप्रिल, २०२३) या मराठी आणि हिंदी भाषा नाटके, चित्रपट व दूरदर्शन मालिकांतून काम करणाऱ्या अभिनेत्री होत्या.
बावकर नॅशनल स्कूल ऑफ ड्रामाची माजी विद्यार्थिनी होत्याय.
वर्ग:मराठी नाट्य अभिनेत्री वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाणी अभिनेत्री वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२०१० फिफा विश्वचषक पात्रताफेरी – युएफा दुसरी फेरी
२०१० फिफा विश्वचषक पात्रताफेरी – युएफा दुसरी फेरी ही फिफा विश्वचषकात भाग घेण्यासाठी युएफाच्या आठ द्वितीय क्रमांकाच्या संघात खेळली गेलेली स्पर्धा होती. आपल्या घरच्या मैदानावर आणि बाहेर खेळलेल्या चार सामन्यांचे विजेते दक्षिण आफ्रिकेत मुख्य स्पर्धा खेळले. हे सामने १४ आणि १८ नोव्हेंबर, २००९ रोजी खेळण्यात आले.
पात्रता
The eight best runners-up from the UEFA First Round qualified for the play-offs. With one group having one team fewer than the others, matches against the sixth-placed team in the group are not included in this ranking.
मानांकन आणि विभागणी
In September 2009, FIFA announced that they would be seeding teams for the play-off draw. The eight eventual qualifiers were seeded according to the world rankings released on 16 October 2009. The top four teams were placed into one pot, with the bottom four teams placed into a second. A separate draw was conducted between each matchup to decide the host of the first leg.
मानांकन वाद
Seeding using FIFA ranks was used at a similar stage in the 2006 qualification. However, it was claimed that FIFA had indicated that there would be no seeding this time. At the time of the decision, countries in play-off positions included Russia, France and Portugal, and Germany also had not yet qualified (their last remaining match was away to Russia). The lack of a decision on seeding until late in the tournament led some to suggest that FIFA were waiting to see which teams were in the play-offs before declaring the rules of the tournament. Commenting on this matter, Republic of Ireland goalkeeper Shay Given said: Sports Illustrated ' s Gabriel Marcotti gave the opinion that "FIFA is pretty much changing the rules halfway through the qualifying tournament.''
मानांकन
ऑक्टोबर १६ रोजी फिफाच्या जागतिक मानांकनयादीनुसार आठ संघाना मानांकन देण्यात आले.
सामने
<!--
France won 2–1 on aggregate and qualified for the 2010 FIFA World Cup. Ireland officially asked FIFA for the second leg to be replayed because of the suggestion that Thierry Henry handled the ball in the build-up to the French goal. This request was denied.
Portugal won 2–0 on aggregate and qualified for the 2010 FIFA World Cup.
Greece won 1–0 on aggregate and qualified for the 2010 FIFA World Cup.
2–2 on aggregate; Slovenia qualified for the 2010 FIFA World Cup on the away goals rule. After the game Russian fans followed the Republic of Ireland's lead. They demanded a replay of their World Cup qualification play-off against Slovenia on the official site of FIFA. However, there was not any reaction from FIFA on this event.
-->
वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक पात्रताफेरी युएफा
डेव्हिड किंग
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:२००८ १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फिलिप ह्यूज
फिलिप जोएल ह्यूज, लेखनभेद - फिल ह्युजेस - (जन्म : ३० नोव्हेंबर १९८८, मॅक्सव्हिल, न्यू साउथ वेल्स - २७ नोव्हेंबर २०१४, सिडनी) हा एक ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटपटू होता. डाव्या हाताने फलंदाजी करणाऱ्या ह्यूजने ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाकडून खेळताना २६ कसोटी सामन्यांमध्ये १,५३५ धावा तर २५ एकदिवसीय सामन्यांमध्ये ८२६ धावा काढल्या होत्या.
२५ नोव्हेंबर २०१४ रोजी सिडनी क्रिकेट मैदानावर प्रथम श्रेणी क्रिकेटच्या एका सामन्यामध्ये फलंदाजी करत असताना ह्यूजला एक उसळी घेणारा चेडू मानेवर लागला. ह्या दुखापतीमुळे मणका व मेंदूला तीव्र जखम होऊन दोन दिवसांनी २७ नोव्हेंबर रोजी ह्यूजचे हॉस्पिटलमध्येच निधन झाले.
मैदानावर चेंडू लागून जखमी किंवा मृत झालेल्या अन्य खेळाडूंसाठी पहा सयाजीराव धनवडे.
भारसवाडा (लोहा)
भारसवाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील लोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:लोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
वा.गो. मायदेव
'''वा.गो. मायदेव''' (इ.स. १८९४ - इ.स. १९६९) हे मराठी कवी होते.
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मृत्यू
बोरवथ
बोरवथ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:पेठ तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
एमिलियो अग्विनाल्दो
वर्ग:फिलिपिन्सचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:इ.स. १८६९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू
डॉमिनिक ओ' ब्रायन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:२००८ १९ वर्षांखालील क्रिकेट विश्वचषक खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इराकी दिनार
इराकी दिनार हे इराकचे अधिकृत चलन आहे.
वर्ग:इराक वर्ग:आशियाई चलने वर्ग:चलने
कांतॅल
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्सचे विभाग वर्ग:ऑव्हेर्न्य
अश्विनी गिरी
गिरी, आश्विनी गिरी, आश्विनी वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
धोंडिवली
धोंडिवली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:सुधागड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
विरजण
विरजण हे दही आणि पनीर बनवण्यास कामी येणारे जिवाणू असलेला पदार्थ होय. जीवाणूंमुळे किंवा लिंबाचा रस किंवा व्हिनेगर वापरून दुधाचे घन रूपांतर करता येते मात्र त्यातही विरजणाचे जिवाणू भूमिका बजावतात. याच जिवाणूंपासून दही बनते याच प्रकारचे जामन वेगळ्या प्रकारे पनीर बनवण्यासाठीही उपयोगी येते. तसेच किंवा कोणत्याही आम्लीय पदार्थ सह असलेले दूध काही काळ ठेवताच ज्यातून जे दूग्धजन्य पदार्थ बनतात असे मिश्रण होय. हेच पाणी न काढलेलं पनीर किंवा छाना होय. दूधातील आंबटपणा वाढवल्यामुळे दूधातील प्रथिने (दुधातील सत्त्वमय) घन अवस्था प्राप्त करत जातात. आणि उरलेले द्रव निराळे होतात. यापासून पनीर किंवा रसगुल्ला बनवण्याचे साहित्य तयार केले जाते.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:दुग्धजन्य पदार्थ वर्ग:पाककलेमध्ये वापरले जाणारे पदार्थ वर्ग:खाद्यपदार्थ
महाराष्ट्राचा इतिहास
महाराष्ट्रातील नद्या, पर्वत आणि इतर स्थळांचा रामायण, महाभारत इत्यादी प्राचीन ग्रंथामध्ये उल्लेख आढळतो. परंतु विश्वसनीय ऐतिहासिक साधने वापरून लिहिलेला महाराष्ट्राचा इतिहास इसवी सन पूर्व तिसऱ्या शतकापासून उपलब्ध आहे. राजकीय कालखंडानुसार महाराष्ट्राच्या प्रत्येक विभागाचा इतिहास वेगळा असला तरी सांस्कृतिक व सामाजिक इतिहास बराचसा समान आहे. जनपद, मगध, मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकूट, देवगिरीचे यादव, अल्लाउद्दीन खिलजी, मुहम्मद बिन तुघलक, पोर्तुगीज, विजापूर, मोगल, छत्रपती शिवाजी महाराज व त्यांचा सौराष्ट्र धोरण, हैदराबादचा निजाम, इंग्लिश लोक, इत्यादी राज्यकर्त्यांनी महाराष्ट्राचे विविध भाग वेगवेगळ्या कालखंडात व्यापले होते.
प्रागैतिहासिक कालखंड
मध्यपाषाण कालामध्ये म्हणजे इसवी सन पूर्व ४०००मध्ये धान्याची लागवड तापी नदीच्या खोऱ्यात सुरू झाली.महाराष्ट्रातील जोर्वे येथे जे पुरातन काळातील संस्कृतीचे अवशेष प्रथमतः सापडले, ते इसवी सन पूर्व १५०० चे आहेत. या संस्कृतीचे नाव त्या गावाच्या नावावरून ठेवले आहे. त्या गावात मुख्यतः रंगवलेली व तांब्यापासून बनवलेली भांडी आणि शस्त्रे सापडली. तेथील लोक कोकण वगळता सर्व महाराष्ट्रात पसरले. तेथील अर्थव्यवस्था मुख्यतः शेती, पशुपालन, शिकार व मासेमारीवर आधारलेली होती. ते विविध पिके उगवत होते. तेथील घरे मोठी चौकोनी, चटयांपासून व मातीपासून बनवलेली असत. कोठारांत व कणगीत धान्य साठवत असत.
मौर्य ते यादव
(इ.स.पू. २२० ते इ.स. १३१०)
महाराष्ट्राचा इतिहास महाराष्ट्री भाषेच्या वापरामुळे ३ऱ्या शतकापासून नोंदवला गेला आहे. त्या आधीच्या कालखंडाबद्दल विशेष माहिती उपलब्ध नाही. महाराष्ट्र त्या काळात 'दंडकारण्य' म्हणून ओळखले जात असे. कालांतराने महाराष्ट्र अशोक या बौद्ध राजाच्या मगध साम्राज्याचा एक भाग झाला. सोपारा हे बंदर (हे मुंबईच्या उत्तरेस असून आज नालासोपारा या नावाने ओळखले जाते) प्राचीन भारताच्या व्यापाराचे केंद्र होते. या बंदरातून पूर्व आफ्रिका, मेसोपोटेमिया, एडन व कोचीन या ठिकाणी व्यापार होत असे. मौर्य साम्राज्याच्या विघटनानंतर सातवाहन यांनी ख्रि.पू २३०- २२५ पर्यंत महाराष्ट्रावर राज्य केले. सातवाहनांच्या राज्यात मोठ्या प्रमाणात सांस्कृतिक सुधारणा झाली. महाराष्ट्री भाषा, (जी नंतर आधुनिक मराठी भाषेत रूपांतरित झाली) सातवाहनांची राजभाषा होती. इ.स ७८मध्ये गौतमीपुत्र सत्कारणी (शालिवाहन) हा महाराष्ट्राचा राज्यकर्ता होता. त्याने सुरू केलेला शालिवाहन शक आजही चालू आहे.
मौर्य साम्राज्याचा काळ
महाराष्ट्राचा कोकण विभाग हा प्राचीन काळांत मौर्य साम्राज्याच्या (इ.स.पू. ३२१-१८४) हिस्सा होता. या काळात महाराष्ट्राने भरभराटीचा व्यापार आणि बौद्धधर्माचा विकास पाहिला. पण मौर्य साम्राज्याच्या ऱ्हासाबरोबर महाराष्ट्रावरील मौर्य सत्ता संपुष्टात आली, आणि या प्रदेशावर निरनिराळ्या घराण्यांची सत्ता प्रस्थापित होऊ लागली.
सातवाहन साम्राज्याचा काळ
सातवाहन हे महाराष्ट्राचे पहिले ज्ञात राजघराणे होय. त्यांचा काळ इ.स.पू. साधारणतः २२० ते इ.स. २२५ पर्यंतचा मानला जातो. अर्थात या कालखंडाबाबत मतभेद आहेत. प्रतिष्ठान अथवा पैठण ही त्यांची राजधानी आणि सिम्मुक सातवाहन हा या घराण्याचा मूळ पुरुष. महाराष्ट्राच्या राजकीय. सांस्कृतिक आणि सामाजिक इतिहासाच्या दृष्टीने सातवाहनांचा कालखंड हा अतिशय महत्त्वाचा गणला जातो. सातव्या शतकातील हाल राजाने महाराष्ट्री प्राकृत भाषेत संकलित केलेले गाथासप्तशती हे काव्य ही सातवाहनांची साहित्याला मोठी देणगी. हिंदूंचा शालिवाहन शक सातवाहनांनीच सुरू केला.
वाकाटकांचा काळ
वाकाटक (इ.स. २५० ते ५२५) राजांनी विदर्भ आपल्या वर्चस्वाखाली आणला होता. वाकाटक काळात राजाश्रयामुळे महाराष्ट्राची साहित्य, कला आणि धर्म या क्षेत्रांत उल्लेखनीय प्रगती झाली. अजिंठ्याची १६, १७, १९ या क्रमांकांची लेणी ही वाकाटक काळातील आहेत. भित्ति-चित्रांची कला या काळात अतिशय विकसित झाली होती.
कलाचुरींचा काळ
वाकाटकांनंतर कलचुरी राजघराण्याने इसवी सनाच्या सहाव्या शतकात महाराष्ट्राच्या काही भागांवर राज्य केले. महिष्मती ही त्यांची राजधानी होती.
बदामी चालुक्य आणि कल्याणी चालुक्यांचा काळ
वाकाटकांचे महत्त्वाचे राजघराणे म्हणजे चालुक्यांचे. महाराष्ट्राचा भूप्रदेश त्यांच्याकडे इ.स. ५५० ते ७६० आणि इ.स. ९७३ ते ११८० या दोन कालखंडांत होता. जयसिंह हा या घराण्याचा संस्थापक आणि बदामी ही त्याची राजधानी. त्रैमहाराष्ट्रिकाचा स्वामी आणि या घराण्याचा सर्वश्रेष्ठ राजा दुसरा पुलकेशी याने नाशिक येथे आपले महत्त्वाचे ठाणे केले होते. चालुक्य राजे हिंदू धर्माचे अभिमानी होते त्यांनी मंदिरे बांधण्याच्या कामी मौलिक कामगिरी केली होती व राष्ट्र कुटांचा काळ
वाकाटकांच्या(इस.२५०-५२५) राज्यात विदर्भ समाविष्ट झाला. या कालखंडात कला, धर्म व तंत्रज्ञानात प्रगती होत गेली. सहाव्या शतकात बदामीच्या चालुक्यांच्या हातात महाराष्ट्राची सत्ता आली. दंतिदुर्ग या राष्ट्रकूट राजाने इ.स. ७५३ च्या सुमारास चालुक्यांचा पराभव केला आणि गुलबर्गा जिल्ह्यातील मान्यखेत (मालखेड) आपली राजधानी बनविली. कल्याणी शाखेच्या तैलप चालुक्याने इ.स. ९७३ च्या सुमारास राष्ट् कुटांची सत्ता संपुष्टात आणून चालुक्यांची राजवट दुसऱ्यांदा प्रस्थापित केली. वेरूळ येथील जगप्रसिद्ध कैलास लेणे हे पहिला कृष्ण या राष्ट्रकूट राजाने बांधले.
राष्ट्रकूट
राष्ट्रकूट हा दक्षिण भारतातील मुख्य राजवंश होता, त्याचा संस्थापक दंतिदुर्ग / दंतिवर्मन  मानला जातो. दंतिदुर्गाने 752 मध्ये चालुक्य शासक कीर्तिवर्मनचा पराभव करून स्वतंत्र राज्याचा पाया घातला. त्यांची सुरुवातीची राजधानी मयूरखिंडी होती. पुढे अमोघवर्षाच्या वेळी त्याने मन्यखेतला आपली राजधानी केली. सुरुवातीला राष्ट्रकूट हे बदामीच्या चालुक्य वंशाचे सरंजामदार होते.
हा सहाव्या आणि 10व्या शतकादरम्यान भारतीय उपखंडाच्या मोठ्या भागावर राज्य करणारा एक राजवंश होता. सर्वात जुना ज्ञात राष्ट्रकूट शिलालेख हा 7व्या शतकातील ताम्रपटाचा शिलालेख आहे ज्यामध्ये मध्य किंवा पश्चिम भारतातील मणपूर शहरातून त्यांच्या शासनाचा उल्लेख आहे. शिलालेखांमध्ये उल्लेख केलेल्या त्याच काळातील इतर सत्ताधारी राष्ट्रकूट कुळ हे अचलापूरचे राजे आणि कन्नौजचे राज्यकर्ते होते. या सुरुवातीच्या राष्ट्रकूटांची उत्पत्ती, त्यांची मूळ जन्मभूमी आणि त्यांची भाषा याबद्दल अनेक विवाद आहेत.एलिचपूर कुळ हे बदामी चालुक्यांचे सरंजामदार होते आणि दंतिदुर्गाच्या राजवटीत त्यांनी चालुक्य कीर्तिवर्मन II चा पाडाव केला आणि आधुनिक कर्नाटकातील गुलबर्गा प्रदेशाचा आधार म्हणून साम्राज्य निर्माण केले. हे कुळ 753 मध्ये दक्षिण भारतात सत्तेवर येऊन मन्याखेताचे राष्ट्रकूट म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्याच वेळी बंगालचे पाल घराणे आणि माळव्याचे प्रथिहार घराणे अनुक्रमे पूर्व आणि वायव्य भारतात ताकद मिळवत होते. सिलसिलात अल-तवारीख (851) या अरबी मजकूरात राष्ट्रकूटांना जगातील चार प्रमुख साम्राज्यांपैकी एक म्हटले जाते.
शिलाहार
हा एक दक्षिण भारतातील राजवंश होता. राष्ट्रकूट काळात 8व्या शतकात उत्तर आणि दक्षिण कोकणात, सध्याच्या मुंबई आणि दक्षिण महाराष्ट्र (कोल्हापूर) मध्ये स्वतःची स्थापना केली. शिलाहार राज्य तीन शाखांमध्ये विभागले गेले. पहिल्या शाखेने उत्तर कोकणावर राज्य केले.दुसऱ्या शाखेने दक्षिण कोकणावर राज्य केले (इ.स. ७६५ ते १०२९ दरम्यान).तिसऱ्या शाखेने कोल्हापूर, सातारा आणि बेळगावी (940 ते 1215 च्या दरम्यान) या आधुनिक जिल्ह्यांमध्ये राज्य केले. 8व्या आणि 10व्या शतकादरम्यान दख्खनच्या पठारावर राज्य करणाऱ्या राष्ट्रकूट राजघराण्याचे वतनदार म्हणून राजवंशाची सुरुवात झाली. गोविंदा द्वितीय या राष्ट्रकूट राजाने उत्तर कोकणचे राज्य (ठाणे, मुंबई आणि रायगडचे आधुनिक जिल्हे) कापर्डिनला बहाल केले. या शाखेची राजधानी पुरी होती, जी आता रायगड जिल्ह्यातील राजापूर म्हणून ओळखली जाते.या राजघराण्याला तगारा-पुराधीश्वर ही पदवी होती, जे ते मूळ तगारा (उस्मानाबाद जिल्ह्यातील आधुनिक तेर) येथील रहिवासी असल्याचे सूचित करते.1343 च्या सुमारास सालसेट बेट संपूर्ण द्वीपसमूह मुझफरीड राजवंशाकडे गेला.कोल्हापूर येथील दक्षिण महाराष्ट्रातील शिलाहार हे तिघांपैकी नवीनतम होते आणि राष्ट्रकूट साम्राज्याच्या पतनाच्या वेळी त्याची स्थापना झाली होती.या घराण्याच्या सर्व शाखांनी त्यांचा वंश जीमुतवाहन यांच्यापासून शोधला,  अगदी एकल शिलालेखातही नावाचे एकापेक्षा जास्त प्रकार आहेत; सिलारा, शिलारा आणि श्रील्लारा अशी तीन रूपे आहेत.
यादवांचा काळ
सेउना/यादव राजघराण्यातील सर्वात जुने ऐतिहासिक शासक 9व्या शतकाच्या मध्यापर्यंत शोधले जाऊ शकतात परंतु त्यांच्या सुरुवातीच्या इतिहासाबद्दल फारसे माहिती नाही, त्यांच्या 12व्या शतकातील दरबारी कवी हेमाद्री या घराण्याच्या सुरुवातीच्या शासकांची नावे नोंदवतात. सुरुवातीचा प्रदेश सध्याच्या महाराष्ट्रात होते या काळात, राजवंशाच्या शिलालेखांमध्ये मराठी भाषा प्रबळ भाषा म्हणून उदयास आली. याआधी, त्यांच्या शिलालेखांच्या प्राथमिक भाषा कन्नड आणि संस्कृत होत्या. यादवांच्या हेमाद्रीच्या पारंपारिक वंशावळीत त्यांचा वंश विष्णू, निर्माता आणि यदु यांच्या वंशाचा असल्याचे आढळते. राजवंशाचा पहिला ऐतिहासिकदृष्ट्या प्रमाणित शासक द्रिधप्रहार (860-880) आहे. , ज्यांना चंद्रादित्यपुरा (आधुनिक चांदोर) शहराची स्थापना करण्याचे श्रेय दिले जाते. तो चालुक्यांचा सरंजामदार होता.भिल्लमा (1175-1191 CE) हा दख्खन प्रदेशातील यादव घराण्याचा पहिला सार्वभौम शासक होता.भिल्लमाने 1187 च्या सुमारास बल्लाला माघार घेण्यास भाग पाडले, भूतपूर्व चालुक्यांची राजधानी कल्याणी जिंकली आणि स्वतःला सार्वभौम शासक घोषित केले. त्यानंतर त्याने देवगिरी शहराची स्थापना केली, जी नवीन यादवांची राजधानी बनली. पुढील प्रमुख शासक सिंघना दुसरा (1200-1246 AD) होता. तो यादवांचा सर्वात शक्तिशाली शासक होता. त्याने १२१० मध्ये होयसला आणि इतर राज्यकर्त्यांचा पराभव केला. त्यामुळे त्यांच्या कारकिर्दीत यादव साम्राज्य शिखरावर पोहोचले.
मध्ययुगीन इतिहास व इस्लामी राज्य
१३व्या शतकात महाराष्ट्र प्रथमच इस्लामी सत्तेखाली आला. दिल्लीचे अल्लाउद्दीन खिलजी व नंतर मोहंमद बिन तुघलक यांनी दख्खनचे काही भाग काबीज केले.मोहंमद बिन तुघलक याने आपली राजधानी दिल्लीहून हलवून दौलताबाद येथे केली.बहमनी सुल्तानांनी सुमारे १५० वर्षे राज्य केले. १६व्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत मुघल साम्राज्यांशी संलग्न असलेल्या अनेक इस्लामी राजवटींनी मध्य महाराष्ट्र व्यापलेला होता तर किनारपट्टीवर मसाल्याच्या पदार्थांच्या व्यापाराच्या हेतूने आलेल्या पोर्तुगीज यांचा अंमल होता.
मराठा साम्राज्य
17 व्या शतकात मराठा साम्राज्याचे भारतीय उपखंडाच्या मोठ्या भागावर वर्चस्व होते. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या राज्याभिषेकानंतर 1674 पासून हे साम्राज्य औपचारिकपणे अस्तित्वात आले आणि 1818 मध्ये ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या हातून पेशवा बाजीराव II च्या पराभवाने संपले.
मराठा साम्राज्याची उत्पत्ती
मराठा साम्राज्याचा उगम छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या नेतृत्वाखालील विजापूर सल्तनत आणि नंतर मुघल साम्राज्याच्या विरोधात झालेल्या बंडांच्या मालिकेतून शोधला जाऊ शकतो. हिंदवी स्वराज्याच्या तत्त्वावर आधारित, रायगड हे राजधानी म्हणून त्यांनी स्वतंत्र मराठा राज्य निर्माण केले. १६७४ मध्ये, मुघलांच्या आक्रमणापासून यशस्वीपणे बचाव केल्यावर त्यांना नवीन मराठा राज्याचा छत्रपती (सार्वभौम) म्हणून राज्याभिषेक करण्यात आला.मृत्यूच्या वेळी, सुसज्ज नौदल आस्थापनांनी राज्याचे रक्षण केले. त्यांचा मोठा मुलगा संभाजी नंतर गादीवर आले. 1681 मध्ये. त्यांनी पोर्तुगीज आणि म्हैसूरच्या चिक्का देवरायाला पराभूत करण्यासाठी आपल्या वडिलांचे विस्तार धोरण चालू ठेवले. या घडामोडी मुघल सम्राट औरंगजेब (जन्म 3 नोव्हेंबर 1618 रोजी) मराठ्यांवर मोहीम सुरू करण्यासाठी पुरेशी चिंताजनक होती. त्यानंतरच्या 8 वर्षांच्या युद्धांमध्ये, शंभू राजे (जन्म 14 मे 1657) यांनी संपूर्ण दख्खन प्रदेशात औरंगजेबाशी लढा दिला, कोणतीही लढाई किंवा त्याचे किल्ले कधीही गमावले नाहीत. त्यानंतर 1689 मध्ये संभाजी संगमेश्वर येथे आपल्या सेनापतींना भेटण्यासाठी जात असताना मुघल सैन्याने त्यांच्यावर हल्ला केला. मराठा सैन्याचे मनोधैर्य खच्ची करण्यासाठी औरंगजेबाने त्याला कैद केले आणि नंतर मृत्युदंड दिला, परंतु तरीही ते लढले. औरंगजेबाने नंतर छत्रपती संभाजींच्या कुटुंबाला ओलीस ठेवत रायगडची राजधानी ताब्यात घेण्यास सुरुवात केली. 1690 मध्ये संभाजीचा सावत्र भाऊ राजाराम यांचा छत्रपती म्हणून राज्याभिषेक झाला, शंभू राजे यांचा सात वर्षांचा मुलगा, शाहू यांचा राज्याभिषेक आधुनिक तामिळनाडूतील जिंजी किल्ल्यावर झाला होता. औरंगजेबाने मराठ्यांवरचे हल्ले चालूच ठेवले आणि तीन प्रयत्नांनंतरही जुंजी किल्ला घडवला. छत्रपती राजाराम बेरारला पळून गेले आणि 1700 मध्ये पुण्यातील सिंहगडावर मरण पावले.
मराठा साम्राज्याचा ऱ्हास
18 व्या शतकाच्या उत्तरार्धात स्वतंत्र मराठा सरदारांच्या उत्तराधिकाराच्या संघर्षांच्या मालिकेतील मराठा साम्राज्याच्या ऱ्हासामुळे ईस्ट इंडिया कंपनी (31 डिसेंबर 1660 रोजी स्थापन झालेल्या) द्वारे ब्रिटीश हस्तक्षेपास कारणीभूत ठरले, ज्यांनी स्वतः भारतात स्वतःची सत्ता स्थापन केली होती. मराठा गादीच्या प्रतिस्पर्ध्याच्या दावेदाराला पाठिंबा देऊन, इंग्रजांनी नवीन शासकाकडून त्याच्या विजयानंतर अधिक सवलती मागितल्या, ज्यामुळे मराठा साम्राज्य आणखी कमकुवत झाले. त्यांच्या अंतर्गत बाबींचा हा उघड हस्तक्षेप रोखण्यासाठी इतर मराठा सरदारांनी इंग्रजांशी तीन इंग्रज-मराठा युद्धे केली. पहिल्याचा शेवट 1782 मध्ये मराठ्यांच्या विजयात झाला, ज्यामध्ये युद्धपूर्व स्थितीची पुनर्स्थापना झाली. दुसऱ्या अँग्लो मराठा युद्धाचे कारण मराठ्यांच्या पराभवात संपले ज्यामध्ये त्यांना ब्रिटिशांची सर्वोच्चता मान्य करून करारावर स्वाक्षरी करण्यास भाग पाडले गेले. 1817-1818 मधील तिसरे अँग्लो मराठा युद्ध सार्वभौमत्व परत मिळवण्याचा शेवटचा प्रयत्न होता, परिणामी मराठ्यांचे स्वातंत्र्य गमावले: यामुळे ब्रिटनच्या ताब्यात भारताचा बहुतांश भाग सुटला. शेवटचे पेशवे, नाना साहिब, गोविंद धोंडू पंत म्हणून जन्मले. पेशवा बाजीराव द्वितीय यांचा दत्तक पुत्र होता. 1857 च्या ब्रिटिश राजवटीविरुद्धच्या बंडातील ते एक प्रमुख नेते होते. बंडात त्यांचा पराभव झाला असला तरी त्यांच्या वारशामुळे अनेकांना भारतीय स्वातंत्र्याच्या नावाने लढा सुरू ठेवण्याची प्रेरणा मिळाली.
मराठा साम्राज्याचा वारसा
मराठा साम्राज्याने भारतीय राजकारणात आणि इतिहासात मूलभूत बदल घडवून आणले त्यापैकी काही पुढीलप्रमाणे आहेत:
धार्मिक सहिष्णुता आणि बहुलवाद हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या मूलभूत श्रद्धा असल्याने साम्राज्याचे महत्त्वाचे स्तंभ होते. स्थापनेपासूनच अनेक प्रतिभावान लोकांना मराठा साम्राज्याच्या नेतृत्वात आणले गेले ज्यामुळे ते  राजवटी बनले. साम्राज्याने एक महत्त्वपूर्ण नौदल देखील तयार केले ज्याने पोर्तुगीज आणि ब्रिटीश यांसारख्या इतर सागरी शक्तींपासून आपल्या पश्चिम किनाऱ्याचे रक्षण केले. शेती उत्पादनांवर आधारित साम्राज्यात पेशव्यांच्या मानकीकृत कर संकलन प्रणाली अंतर्गत कृषी सुधारणा घडवून आणल्या.
पेशव्यांचा काळ
बाळाजी विश्वनाथ पेशवे व त्यांचे पुत्र बाजीराव (पहिले) यांनी मराठा राज्य चालव‍ले. त्यांनी मोगल राज्यांकडून कर व सरदेशमुखी व चौथाई यांच्यासारखा सारा वसूल करण्याची प्रथा पाडली. पेशव्यांनी ग्वाल्हेर शिंदेंना, इंदूर होळकरांना, बडोदा गायकवाडांना तर धार पवारांना दिले.पेशव्यांनी केवळ महाराष्ट्रच नव्हे तर दिल्ली (पानिपत), गुजरात (मेहसाणा), मध्य प्रदेश (ग्वाल्हेर, इंदूर), व दक्षिणेस तंजावरपर्यंत मराठी राज्य वाढविले. इ.स. १७६१ साली पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईत अफगाण सेनानी अहमदशाह अब्दालींनी पेशव्यांचा मोठा पराभव केला. या पराभवानंतर मराठा साम्राज्याचा एकसंधपणा नष्ट झाला व साम्राज्याची अनेक संस्थानांत विभागणी झाली. पेशव्यांचे माजी सरदार आपआपले राज्य सांभाळू लागले तर पुणे पेशवे परिवारांकडे राहिले. भोसल्यांची एक शाखा कोल्हापुरात शाहूच्या काळातच गेली होती तर मुख्य शाखा सातारा येथेच राहिली. कोल्हापूरचे भोसले म्हणजेच राजाराम महाराज यांचे वंशज. त्यांनी इ.स.१७०८ रोजी शाहूंचे राज्य अमान्य केले. १९व्या शतकापर्यंत कोल्हापूरच्या भोसल्यांनी छोट्या भूभागावर राज्य केले.
ब्रिटिश
ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने भारतात बस्तान घातले असताना मराठे व ब्रिटिश यांच्यात इ.स.१७७७-१८१८ च्या दरम्यान तीन युद्धे झाली. इ.स.१८१८मध्ये ब्रिटिशांनी मराठ्यांचे राज्य काबीज केले. सध्याच्या महाराष्ट्राचा विदर्भ आणि मराठवाडा सोडून इतर हिस्सा ब्रिटिशांच्या बॉम्बे प्रेसिडेन्सीचा एक भाग होता. बॉंबे प्रेसिडेन्सीला मराठीत मुंबई इलाखा म्हणत. मुंबई इलाख्यात कराचीपासून ते उत्तर कर्नाटक(धारवाड, हुबळी, बेळगांव, कारवार, विजापूर्)पर्यंतचे भूभाग समाविष्ट होते. अनेक मराठी राजे ब्रिटिशांचे वर्चस्व मानून आपापले राज्य संभाळीत होते. आजचे नागपूर, सातारा व कोल्हापूर हे त्या काळात विविध राजांच्या ताब्यात होते. सातारा इ.स.१८४८ साली मुंबई इलाख्यात तर नागपूर इ.स.१८५३साली नागपूर प्रांतात (व नंतर मध्य प्रांतात) सामील करण्यात आले.. (वऱ्हाड)बेरार हा हैदराबादच्या निजामाच्या राज्याचा एक भाग होता. ब्रिटिशांनी इ.स १८५३ मध्ये बेरार काबीज केले व १९०३ मध्ये मध्य प्रांतात समाविष्ट केले. मराठवाडा निजामाच्या अंमालाखाली राहिला. ब्रिटिशांना सामाजिक सुधारणा तसेच अनेक नागरी सोई-सुविधा आणल्या. परंतु त्यांच्या भेदभावी-निर्णयांमुळे व पारतंत्र्याच्या जाणिवेमुळे भारतीयांमध्ये असंतोष निर्माण झाला. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस लोकमान्य टिळक यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा उगारला, जो पुढे महात्मा गांधी यांनी चालवला. मुंबई हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे एक महत्त्वाचे केंद होते.
सामाजिक पुनर्रचना चळवळ
महाराष्ट्र हे बेंगालसोबत भारतीय परंपरांच्या सुधारणा आणि राष्ट्रीय शिक्षण चळवळीच्या केंद्रस्थानी होते. आंतरराष्ट्रीय शिक्षणाचा परिणाम मुंबई आणि पुण्यातील सुशिक्षित लोकांवर दिसून आला. ज्ञानेश्वर, एकनाथ, चक्रधर, तुकाराम यांसारख्या संतांच्या परंपरेने प्रेरित नेत्यांनी जनआंदोलन चालवले. १९व्या शतकातील महाराष्ट्रीय सुधारणावाद्यांनी त्यांची सामाजिक व्यवस्था आणि धार्मिक श्रद्धा यांचे गंभीरपणे परीक्षण करण्याचा प्रयत्न केला आणि राजकीय स्वातंत्र्याच्या विरोधात सामाजिक सुधारणांना प्राधान्य दिले. त्यांच्या सुधारणांच्या प्रयत्नांना पुराणमतवाद्यांच्या तीव्र विरोधाला सामोरे जावे लागले. बाळशास्त्री जांभेकर या सुधारणावाद्यांनी सती आणि स्त्री भ्रूणहत्या या दुष्ट प्रथांचा निषेध केला, गोपाळ हरी देशमुख यांनी सामाजिक व धार्मिक सुधारणांना विरोध करणाऱ्या सनातनी ब्राह्मणांवर हल्ला केला आणि गोविंदराव फुले यांनी जातिव्यवस्थेविरुद्ध उठाव केला आणि अस्पृश्य आणि मागासलेल्या स्त्रियांच्या शिक्षणाचे कारण दाखवले. सामान्य, सामाजिक आणि धार्मिक सुधारणांसाठी "प्रार्थना समाज" ट्रस्ट. गोपाळ गणेश आगरकर यांनी समाजसुधारणेला प्राधान्य दिले. धोंडो केशव कर्वे यांनी आपले जीवन स्त्री शिक्षणासाठी समर्पित केले आणि मुंबईतील बेहरामजी मलबारी पारशी यांनी स्त्रियांच्या काळजीसाठी 'सेवा सदन' सुरू केले. पंडिता रमाबाईंनी उच्चवर्गीय विधवांच्या मदतीसाठी "शारदा सदन" उघडले. महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी सत्यशोधक समाज सुरू केला आणि विठ्ठल रामजी शिंदे यांनी त्यांच्या डिप्रेस्ड क्लासेस मिशनद्वारे अस्पृश्यता निर्मूलनासाठी लढा दिला.
सत्यशोधक समाज
या समाजाची स्थापना महाराष्ट्रात 24 सप्टेंबर 1873 रोजी जोतिराव गोविंदराव फुले यांनी केली. त्यांनी मूर्तिपूजा आणि जातिव्यवस्थेच्या विरोधात प्रचार केला. त्यात तर्कशुद्ध विचारांचा पुरस्कार केला आणि पौरोहित्य नाकारले. जोतीराव फुले यांनी दलित हा शब्द शोषित जातींसाठी वापरला आहे.
महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती
पहा संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ
स्वातंत्र्यलढ्यात महाराष्ट्राचे योगदान
स्वातंत्र्य चळवळीत महाराष्ट्राचे योगदान उल्लेखनीय आहे. राज्यातील अनेक क्रांतिकारकांनी देशासाठी बलिदान दिले.
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ
स्वतंत्र भारतात मराठी भाषकांचे राज्य स्थापन करण्यासाठी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ हा लढा उभारला गेला. या चळवळीमुळे १ मे १९६० रोजी महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आले. महाराष्ट्र राज्यात मराठी भाषा बोलणारे मुंबई, कोकण, देश, विदर्भ, मराठवाडा, खानदेश व अजूनही महाराष्ट्राबाहेरच असलेले डांग, बेळगाव, निपाणी, कारवार व बिदर हे भाग अभिप्रेत होते. साहित्यिक, सांस्कृतिक, वैचारिक, राजकीय या सर्व अंगानी ही चळवळ उभी राहिली. १०७ व्यक्तींनी आपल्या प्राणाचे बलिदान दिले.
हे सुद्धा पहा
इतिहास
निक मॅडिन्सन
निकोलस जेम्स मॅडिन्सन हा एक ऑस्ट्रेलियाचा क्रिकेटपटू आहे. तो डावखोरा सलामीवीर असून ऑस्ट्रेलियाच्या स्थानिक क्रिकेटमधील न्यू साउथ वेल्स ब्ल्यूज आणि केएफसी टी२० बिग बॅश लीग मध्ये सिडनी सिक्सर्स ह्या संघाकडून खेळतो.
१९ वर्षांखालील संघ
साउथ कोस्ट मध्ये जन्मलेला, मॅडिसन डिसेंबर २००९ साली ऑस्ट्रेलिया १९ वर्षांखालील चॅंपियनशीप जिंकलेल्या १९-वर्षांखालील न्यू साउथ वेल्स संघाचा एक सदस्य होता.
त्याच्या दोनच महिने अगोदर श्रीलंका १९-वर्षांखालील संघाविरुद्ध खेळताना त्याने ऑस्ट्रेलियातर्फे घरच्या मालिकेमध्ये सर्वोत्कृष्ट फलंदाजी सरासरीचा विक्रम केला. मालिकेत त्याची सरासरी होती ७१.६६ आणि डार्विन मधील ५०-षटकांच्या सामन्यात त्याने प्रत्येक चेंडूस एक धाव अशा नाबाद १३३ धावा केल्या.
मॅडिन्सनच्या ह्या कामगिरीमुळे जानेवारी २०१० मध्ये, न्यू झीलंड येथे खेळवल्या गेलेल्या, आयसीसी १९-वर्षांखालील विश्वचषक स्पर्धेच्या ऑस्ट्रेलिया १९-वर्षांखालील संघात त्याचा समावेश झाला. स्पर्धेमध्ये लिंकन येथील अंतिम सामन्यात त्याने डावाची सुरुवात केली. सामन्यात ऑस्ट्रेलियाने पाकिस्तानचा २५ धावांनी पराभव केला आणि चषकावर आपले नाव कोरले.
स्थानिक कामगिरी
त्याच्या डावखोऱ्या ऑर्थोडॉक्स फिरकी गोलंदाजीने त्या वर्षातील फर्स्ट ग्रेड णी सामन्यात १२ बळी घेतले, ज्यामध्ये इस्ट विरुद्ध ५-९५ ह्या सामना जिंकून देणाऱ्या कामगिरीचा समावेश होता.
११ ऑक्टोबर २०११ रोजी न्यू साउथ वेल्स कडून त्याने शतक झळकावले आणि प्रथम श्रेणी सामन्यातील पदार्पणात शतक झळकावणारा तो सर्वात लहान खेळाडू ठरला. तो १८ वर्षे आणि २९४ दिवसांचा असताना त्याने दक्षिण ऑस्ट्रेलियाविरुद्ध ११३ धावा केल्या. ह्या आधीचा विक्रम महान आर्थर मॉरिसच्या नावावर होता त्याने २६ डिसेंबर १०४९ रोजी तो १८ वर्षे आणि ३४२ दिवस वयाचा असताना १४८ धावा केल्या होत्या. तसेच तो न्यूसाउथ वेल्सकडून शतक झळकावणारा चवथा सर्वात लहान खेळाडू ठरला, त्याच्यापेक्षा लहान फलंदाजांमध्ये आर्ची जॅक्सन, इयान क्रेग, डग वॉल्टर यांचा समावेश आहे. जून-जुलै २०११ मध्ये व्हीबी टूरसाठी झिम्बाब्वेच्या दौऱ्यावर गेलेल्या ऑस्ट्रेलिया अच्या एकदिवसीय आणि चार दिवसीय अशा दोन्ही संघात त्याची निवड झाली होती. दौऱ्यावर झिम्बाब्वे आणि दक्षिण आफ्रिकेचा समावेश असलेली व्हीबी त्रिकोणी मालिका आणि त्यानंतर यजमानांविरुद्ध दोन चार-दिवसीय सामने खेळवले गेले.
आयपीएल
२०१४ मध्ये रॉयल चॅलेंजर्स बंगलोर संघाकडून मॅडिन्सन ने आयपीएल पदार्पण केले. बंगलोरकडून डावाची सुरुवात करताना त्याने दिल्ली आणि मुंबई विरुद्ध अनुक्रमे ४ आणि १२ धावा केल्या. त्यानंतर दुखापतीमुळे त्याला संघाबाहेर बसावे लागले.
बिग बॅश
२०१४/१५ केएफसी टी२० बीग बॅश लीगच्या अंतिम सामन्यात, मॅडिन्सनचा सिडनी सिक्सर्स संघ शेवटच्या चेंडूवर पर्थ स्कॉर्चर्सविरुद्ध हरला. मॅडिन्सनने दोन चौकारांसहीत २२ चेंडूंमध्ये १९ धावा केल्या. शेवटचा चेंडू मॅडिन्सनने पकडला आणि कर्णधार हेन्रिक्सकडे अचुक फेकला, परंतु त्याला तो पकडता आला नाही आणि अराफातला धावचीत करण्याची संधी गमावली, त्यामुळे सामना सुपर ओव्हर पर्यंत गेला.
आंतरराष्ट्रीय कामगिरी
ऑक्टोबर २०१३ मध्ये राजकोट येथे भारताविरुद्ध मॅडिन्सनने ऑस्ट्रेलियाकडून आंतरराष्ट्रीय टी२० पदार्पण केले. त्याने १६ चेंडू ३४ धावा केल्या. नोव्हेंबर २०१४ मध्ये, सिडनीमधील दक्षिण आफ्रिकेविरुद्धच्या त्याच्या दुसऱ्या टी२० सामन्यात तो अवघ्या ४ धावा करु शकला.
नोव्हेंबर २०१६ मध्ये, दक्षिण आफ्रिकेविरुद्ध तिसऱ्या कसोटीसाठी मॅडिन्सनची ऑस्ट्रेलियाच्या कसोटी संघात निवड करण्यात आली. त्याने त्याचे कसोटी पदार्पण २४ नोव्हेंबर २०१६ रोजी केले. त्याच्या पहिल्या कसोटी डावामध्ये १२ व्या चेंडूवर कागिसो रबाडाने त्याला शून्य धावांवर त्रिफळाचीत केले, त्याचा दुसरा पदार्पण करणारा सहकारी पीटर हॅंड्सकोंबने मात्र ७८ चेंडूंमध्ये ५४ धावा केल्या.
बाह्यदुवे
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चिखलगाव (वणी)
चिखलगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील वणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक
पुणे जंक्शन किंवा पुणे रेल्वे स्थानक हे पुणे शहरामधील रेल्वे स्थानक आहे. हे स्थानक पुणे शहराला भारतातील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरांशी जोडते. 'मुंबई-पुणे-सोलापूर-गुलबर्गामार्गे चेन्नई' आणि 'पुणे-मिरज-हुबळीमार्गे बंगळूर' हे दोन लोहमार्ग पुणे शहराशी जोडलेले आहेत. उपरोक्त दोन्ही लोहमार्गावरून जाणाऱ्या सर्व 'मेल-एक्स्प्रेस-जलद-संपर्कक्रांती' इत्यादी गाड्या पुणे स्थानकात थांबतात.
१९३० च्या दशकात सुरू झालेली 'पुणे-मुंबई डेक्कन क्वीन' ही तत्कालीन भारतातील सर्वांत वेगवान एक्स्प्रेस मानली जात असे, त्या काळी डेक्कन क्वीन 'पुणे-मुंबई' हे अंतर केवळ अडीच तासांत (सध्या साडेतीन तास) पूर्ण करत असे. या स्वातंत्र्यपूर्व काळापासून अव्याहत चालणाऱ्या वेगवान एक्स्प्रेसचा वाढदिवस प्रतिवर्षी १ जूनला या स्थानकात साजरा केला जातो.
आंतरराष्ट्रीय स्तराची स्थानके बनविण्यासाठी भारतातील ज्या प्रमुख स्थानकांची निवड झाली त्यात 'पुणे जंक्शन' समाविष्ट करण्यात आले आहे.
इतिहास
स्वातंत्र्यपूर्व काळात १८५३ मध्ये भारतात पहिली रेल्वे 'बोरीबंदर ते ठाणे' दरम्यान धावू लागली. तत्पश्चात ३ वर्षांत 'मुंबई-पुणे' लोहमार्ग बांधून पूर्ण झाला. १८८६ साली 'पुणे-मिरज' हाही लोहमार्ग बांधण्यात आला, मात्र तत्कालीन 'पुणे-मिरज' मार्ग मीटरगेज पद्धतीचा होता.
पुणे स्थानकामधून सुटणाऱ्या एक्सप्रेस गाड्या
ह्याव्यतिरिक्त मुंबईहून कोल्हापूर, लातूर, सोलापूर, हैदराबाद, बंगळूर, चेन्नई, नागरकोविल, भुवनेश्वर, कोइंबतूर या ठिकाणी जाणा-या सर्व रेल्वे-एक्स्प्रेस पुणे स्थानकात थांबतात. दिल्लीहून बंगळुराला जाणारी कर्नाटक संपर्क क्रांती एक्सप्रेस ही गाडी पुण्याला थांबते.
द पेरिफेरल सेंटर : व्हॉइसेस फ्रॉम इंडियाज नॉर्थईस्ट
द पेरिफेरल सेंटर : व्हॉइसेस फ्रॉम इंडियाज नॉर्थईस्ट हे पुस्तक प्रीती गिल यांनी संपादित केले असून विविध लेखकांनी आपले लेख यात समाविष्ट केले आहेत. प्रस्तुत पुस्तकात मणिपुरी स्त्रिया स्वतःच बंडाचे निशाण उभारून प्रश्न विचारतात, अशी त्यांची एक प्रतिमा पुढे येते.
पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक
पुणे स्थानकामधून सुटणाऱ्या एक्सप्रेस गाड्या
महाराष्ट्रातील पर्यटनाभिमुख गाडी डेक्कन ओडिसी हिच्या मार्गावरही पुणे हे एक ठिकाण आहे.
द पेरिफेरल सेंटर : व्हॉइसेस फ्रॉम इंडियाज नॉर्थईस्ट
प्रस्तावना
भारताच्या ईशान्य भागातील राज्यांना सात बहिणी म्हणून संबोधले जाते. १९४७ मध्ये फाळणी झाल्यानंतरच्या काळापासून ईशान्य भारतास उर्वरीत देशाशी दळवळणासाठी एका चिंचोळ्या भागावर अवलंबून रहावे लागत आहे. या भागातील काही स्थानिक अतिरेकी अधिक राजकीय स्वातंत्र्य मागत आहेत. अतीरेकी आणि देशाची सुरक्षादले यांच्यात कायम तणाव असतो. २००४मध्ये या भागातील आसाम रायफलच्या अर्धलष्करी दलाने अतीरेकी दलाम्शी कथित संबंध असल्यामुळे अटक केलेल्या तंजगम्मा मनोरमा या तरुणीचा अटकेत असताना मृत्यू झाला, जो विवाद्य ठरला. या प्रकरणात तिच्या मृत्यूनंतर जी आंदोलने झाली, हिंसाचार झाला त्यातून या पुस्तकाची प्रेरणा घेतली गेली आहे.
पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक
पुणे स्थानकातून सुटणाऱ्या उपनगरीय रेल्वे
पुणे स्थानकातून तळेगाव आणि लोणावळा या ठिकाणी उपनगरी लोकल्स सुटतात. सध्या दिवसभरात १९ लोकल लोणावळ्याला आणि २ लोकल तळेगावला सुटतात. सर्व लोकल 'विद्युत मोटर'वर चालणा-या आणि १२ डब्यांच्या आहेत.
द पेरिफेरल सेंटर : व्हॉइसेस फ्रॉम इंडियाज नॉर्थईस्ट
प्रस्तावना
ईशान्य भारतातील स्त्रिया आणि पुरुष रोज ज्या अनेक प्रकारच्या मुद्यांवर लढत आहेत हे सांगण्यासाठी काहीतरी माध्यम उपलब्ध करून द्यावे आणि त्यावर त्यांनी त्यांच्यावरील दडपणे, असुरक्षितता आणि अनिश्चितता यांची चर्चा करावी अशी मागणी या पुस्तकात केली गेली आहे. या भागात अतीरेकी गट एक प्रकारचे छुपे युद्ध करत आहेत त्याचीही चर्चा व्हावी असे पुस्तकात म्हटले आहे.
पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक
समस्या आणि आव्हान
पुणे हे देशातील सातव्या क्रमांकाचे महानगर असून मागील दोन दशकांत पुण्याच्या लोकसंख्येत लक्षणीय वाढ झाली आहे. वाढत्या लोकसंख्येबरोबर पुण्याच्या रेल्वे स्थानकावरही काही समस्या आणि आव्हाने निर्माण झाली आहेत.
द पेरिफेरल सेंटर : व्हॉइसेस फ्रॉम इंडियाज नॉर्थईस्ट
प्रस्तावना
तंजगम्माच्या घटना २००४ मध्ये झाली तरी जनमानसामध्ये अजूनही तेव्हा झालेल्या आंदोलनाची प्रतिमा ठसलेली आहे. सदर पुस्तकात मणिपुरी स्त्रिया स्वतःच बंडाचे निशाण उभारून प्रश्न विचारतात अशी एक प्रतिमा  पुढे येते.
ठळक मुद्दे
प्रत्येक प्रकरणात राष्ट्रीयत्वाची ओळख आणि मुख्य भूमीपासून मणिपुरी जनता नाराज का आहे या विषयी सविस्तर चर्चा/मांडणी केली आहे. काही लेखांत मुद्दे सडेतोडपणे मांडले आहेत तर काही लेखांत आडवळणाने. या पुस्तकातील अनेक लेखक ईशान्य भारतातील लेखक, कार्यकर्ते आणि अभ्यासक आहेत, तर अनेक या पुस्तकाच्या संपादकासारखे बाहेरचे आहेत. या भागात भारतातील सेना बंडखोरीचा मुकाबला करत असून राष्ट्राचे रक्षण करत आहे. ईशान्य भारतातील लोक वेगवेगळे आहेत का? सांस्कृतिक विविधता, धर्म, शरीररचना भौगोलिक अंतर यामुळे मुख्यभूमी आणि ते यांच्यात अंतर पडते. या भागाची माहिती मुख्यभागाला फारशी नाही हे खरे आहे असे नाही. गेल्या ३० वर्षात इथे घडत असलेल्या हिसाचार व अशांततेमुळे मोठी हानी झाली आहे. इशान्ये मधील काही राज्यांमध्ये गेली तीन दशकं ज्या ज्या चकमकी आणि हिंसाचार घडला आहे, त्यामुळे अनेक काळजीचे प्रश्न निर्माण झाले आहेत. इथे चालू असलेले / चाललेले प्रदीर्घ अतिरेकी हिंसचारामुळे स्थानिक समूहांवर उध्वस्त करणारे दीर्घकालीन परिणाम झाले आहेत. हा परिणाम विशेषतः स्त्रियांवर झालेला दिसून येतो. ईशान्य भारतातील एकूणच परिस्थिती व तिथे राहणाऱ्या विविध समूहांचे जीवनमान हे सातत्याने संघर्षमय राहिले आहे. अतिरेकी कारवाया आणि त्यावर शासनाच्या सुरक्षेच्या उपाययोजनांमुळे सामान्य जनतेची मात्र परवड होते.
सदर पुस्तकात जे काही चित्र प्रस्तुत केले आहे ते तसे नसून त्याकडे लिंगभावी दृष्टिकोनातून पाहणे कसे आशयाचे ठरते हे वाचकांच्या लक्षात येण्यास या पुस्तकाची मदत होते. सदर पुस्तकाचे शीर्षक हे ईशान्य भारतातील जे आवाज आहेत ते आवाज केंद्रातील प्रशासनाला उद्देशून असून, ज्यांना मुख्य समजले जाते अशा एकूणच भारतीय जनतेचे लक्ष वेधून घेण्याचा प्रयत्न करणारे आहेत. अनेक वर्ष ईरोम शर्मिला या ईशान्य भारतातील प्रश्नांसाठी उपोषण करत आहेत. विविध मानव अधिकार संघटनादेखील ईरोम शर्मिला यांना पाठिंबा दर्शविण्याबरोबरच त्यांच्या मागण्या शासनाकडे सातत्याने मांडत आहेत.
महत्त्वाच्या संकल्पना
राजकीय स्वातंत्र्य, राष्ट्रवाद, सुरक्षा, प्रशासन
संदर्भसूची
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
पुणे जंक्शन रेल्वे स्थानक
प्रमुख समस्या
तथापि, पुण्यात अद्यापि 'पुणे जंक्शन' हे एकमेव टर्मिनस असल्याने या स्थानकावर ताण पडत आहे.
२] अस्वच्छता :- वाढत्या गर्दीचा परिणाम हा स्थानकातील 'स्वच्छता आणि सुव्यवस्था' राखण्यावर होत आहे.
प्रमुख आव्हाने
१] विस्तारीकरण : पुणे स्थानक मध्यवस्तीत असल्याने रेल्वे स्थानकाचे विस्तारीकरण हे एक आव्हान आहे.
२] सुरक्षा व्यवस्था : गर्दी वाढत असल्याने सुरक्षा व्यवस्था हेही आव्हान आहे.
४] गाड्यांची संख्या वाढविणे : उपलब्ध मार्गावर नवीन गाड्या सुरू करताना काही आव्हाने आहेत. विशेषतः उपनगरी गाड्यांची संख्या वाढविण्याची मागणी आहे, मात्र स्वतंत्र लोकलसाठी लोहमार्ग नसल्याने हे एक आव्हान आहे.
प्रमुख प्रस्ताव
पुणे रेल्वे स्थानकाच्या संदर्भात विविध विचारवंत आणि पुण्यातील प्रवासी संघटना यांनी पुढील प्रस्ताव ठेवले आहेत.
१] पुणे-संगमनेर-नाशिक रेल्वेमार्ग बांधणे (हा प्रस्ताव संमत झाला आहे)
२] कर्जत-पनवेल या मार्गाचा कार्यक्षम वापर करून पुणे शहर कोकण रेल्वेशी जोडणे.
३] पुणे-वांद्रे टर्मिनस-अहमदाबाद अतिवेगवान बुलेट ट्रेन मार्ग (प्रस्ताव संमत झाला आहे)
४] पुण्याहून राजस्थानकडे नियमित गाडी चालू करणे.
६] पुणे-मुंबई सेंट्रल अशी गाडी सुरू करण्याची प्रवाशांची मागणी आहे.जेणेकरून छत्रपती शिवाजी टर्मिनस रेल्वेस्थानकावरील गर्दीचा ताण कमी होईल तसेच पश्चिम रेल्वे व मध्य रेल्वे जोडली जाईल व मुंबईच्या पश्चिम भागात जाण्यासाठी पुण्याहून थेट सेवा मिळेल.
७] लोणी काळभोर येथे नवीन रेल्वे टर्मिनस उभारणे जेणेकरून येथून जवळच होणाऱ्या विमानतळाशी वाहतूक जोडली जाईल.
८] पुणे-मिरज रेल्वेमार्गाचे पूर्णपणे विद्युतीकरण आणि दुहेरीकरण करणे.
९]पुणे-नवी दिल्ली-जुनी दिल्ली राजधानी गाडी सुरू करणे.
१०]पुणे-सातारा उपनगरी सेवा सुरू करणे.