cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
आगवण (डहाणू)
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस डहाणू बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा डहाणूवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
आशागड, जामशेत, सरावळी, चारी तर्फे कोटेबी, मोठापाडा, पाळे, कोटबी, देहाणे, धामणगाव, कोमगाव ही जवळपासची गावे आहेत.आगवण ग्रामपंचायतीमध्ये आगवण आणि मोठापाडा ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
कौलपोंढा
कौलपोंढा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
गोपिकाबाई
गोपिकाबाई (जन्म : इ.स. १७२५; - इ.स. १७८८) या इतिहासाकालातील महाराष्ट्राचे पंतप्रधान पेशवे यांच्या घरातील कर्त्या स्त्री होत्या.
बालपण
गोपिकाबाईंचा जन्म १७२५ साली कोकणात गुहागर येथे झाला. त्यांचे वडील रास्ते हे गुहागर येथे सावकार होते. ते वसुलीची कामेही करीत. शाहू महाराजांनी सातारची गादी स्वतःकडे घेतल्यानंतर नशीब काढण्यासाठी रास्ते कुटुंब सातारला आले. सातारजवळच्या वाई गावी रास्ते यांचे वास्तव्य होते.
लग्न आणि संसार
एकवर्षी दिवाळीत शाहू महाराज रास्ते यांच्याकडे आले होते. तिथे त्यांनी गोपिकाबाईंना बघितले. शाहू महाराजांनी पुढाकार घेऊन गोपिकाबाईंचे व नानासाहेब पेशव्यांचे लग्न ठरविले. १७३० मध्ये नानासाहेब व गोपिकाबाई यांचा विवाह झाला. तेव्हा गोपिकाबाई फक्त ५ वर्षांच्या होत्या. घरातल्या वातावरणामुळे आणि मुळातच हुशार असल्याने गोपिकाबाई लवकरच प्रगल्भ जबाबदार स्त्री बनल्या. गोपिकाबाईंना उत्तम लिहिता वाचता येत होते. नात्यातल्या स्त्रियांना पत्रे लिहिण्याची त्यांना हौस होती. नानासाहेब पेशवे यांची पत्नी म्हणून त्यांना योग्य ती साथ देत शनिवारवाड्यात पेशव्यांच्या घरातील कामे त्या स्वतः लक्ष घालून करून घेत. मोठा मुलगा विश्वासराव, मधला माधवराव व धाकटा नारायणराव असे तीन मुलगे त्यांना झाले. पानिपतच्या युद्धातील पराभवाचा फार मोठा आघात जसा मराठी राज्यावर झाला होता. तसाच तो पेशव्यांच्या घरावरही झाला होता. पराभवाच्या धक्क्याने नानासाहेब पेशवे खचले होतेच. शिवाय मुलगा विश्वास युद्धात मरण पावला होता. पुतण्या बेपत्ता झाला होता. मुलाच्या आणि दीराच्या दुःखाने गोपिकाबाई व्याकुळ झाल्या होत्या. परंतु त्याही परिस्थितीत नानासाहेबांना साथ देत होत्या. पानिपतच्या युद्धानंतर काही महिन्यातच नानासाहेब पेशवे यांचे निधन झाले. गोपिकाबाईंवर आणखीनच एक आघात झाला. नानासाहेब पेशवे यांच्या मृत्यूनंतर माधवरावांना पेशवेपद मिळाले, त्यावेळी गोपिकाबाई माधवरावांना वेळोवेळी सल्ला देत असत. गोपिकाबाई हुशार होत्या, तशाच करारी आणि हट्टीसुद्धा होत्या. माधवरावांशी झालेल्या वादामुळे त्या शनिवारवाडा सोडून नाशिकजवळ गंगापूर येथे जाऊन राहिल्या. परत शनिवार वाड्यात आल्या नाहीत. तीनही मुलांचा मृत्यू त्यांना पहावा लागला. नारायणरावांच्या मृत्यूनंतर लहान वयात त्यांचा मुलगा सवाई माधवराव पेशवा झाला. तेव्हा गोपिकाबाईंनी नातवाला अनेक पत्रे पाठवून वेगवेगळ्या प्रकारे उपदेश केला. अभ्यास, व्यायाम कसा करावा येथपासून कसे वागावे, कसे बोलावे. हाताखालच्या माणसांना काबूत कसे ठेवावे इ.विषयी सूचना त्यांनी केल्या आहेत. गंगापूर येथे वयाच्या ६३व्या वर्षी इ.स. १७८८ साली गोपिकाबाईंचे निधन झाले. गोपिकाबाईंचे तरुणपण वैभवात मानाने गेले. उतारवयात अनेक आघात सहन करीत त्यांना राहावे लागले. बुद्धिमत्ता, धैर्य, महत्त्वाकांक्षा, स्वतःच्या मोठेपणाची जाणीव, चाणाक्षपणा असे अनेक गुण त्यांच्यात होते. करारी आणि जिद्दी स्त्री म्हणूनच गोपिकाबाईंचे नाव इतिहासात नोंदवले गेले आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १७२५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १७८८ मधील मृत्यू वर्ग:भारतीय राजघराण्यातील स्त्रिया वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास वर्ग:मराठा साम्राज्यातील स्त्रिया
ऐने (डहाणू)
ऐने हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
डहाणू बस स्थानकापासून जव्हार मार्गाने गेल्यावर पुढे साखरेधरण गेल्यावर हे गाव लागते. डहाणू बस स्थानकापासून हे गाव १९ किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २७२ कुटुंबे राहतात. एकूण १३५५ लोकसंख्येपैकी ६५७ पुरुष तर ६९८ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ४३.२६ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ५६.७८ आहे तर स्त्री साक्षरता ३०.६४ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ३०१ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या २२.२१ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात.येथे शेती हा व्यवसाय असून काही लोक शेतमजूर,वीटभट्टीमजूर,कामगार म्हणूनही काम करतात.दुग्धव्यवसाय,बकरीपालन,कुक्कुटपालन सुद्धा केले जाते.
जवळपासची गावे
बावडे, आसनगाव बुद्रुक, आसनगाव, कापशी, साखरे, गोवाणे, दाभाळे, खांबळे, वाणगाव, कोळवळी, वीरे ही जवळपासची गावे आहेत.रानकोळ ग्रामपंचायतीमध्ये ऐने आणि रानकोळ ही गावे येतात.
संदर्भ
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
जर्मनीचे राष्ट्रगीत
वर्ग:राष्ट्रगीते
रामराव कृष्णराव पाटील
इ. स. १९२६ मध्ये रा.कृ.पाटील यांनी बनारस हिंदू विद्यापीठातून बीएस्‌सी केले. नागपूर विद्यापीठातून एलएल्‌बी केल्यानंतर इ. स. १९३० मध्ये त्यांनी इंग्लंडमधून बॅरिस्टरची पदवी मिळवली. त्यानंतर ते मध्य प्रांताचे कलेक्टर म्हणून रुजू झाले होते.
भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यासाठी त्यांनी आय.सी.एस. सेवेचा राजीनामा दिला होता. त्यानंतर त्यांनी मध्य प्रांतात आमदार म्हणून काम केले होते. तसेच विविध खात्यांचे मंत्री म्हणूनही त्यांनी काम केले. ते जवाहरलाल नेहरूंनी स्थापन केलेल्या पहिल्या प्लॅनिंग कमिशनचे सदस्य होते. ऐतिहासिक नागपूर करारावर त्यांनी सही केली होती. त्यांनी स्वतःला सक्रिय राजकारणातून निवृत्त होऊन समाजसेवेला वाहून घेतले होते.
त्यांचे वयाच्या ९९व्या वर्षी, ३१ मे, २००७ रोजी निधन झाले. त्यांना त्यांच्या मृत्यूनंतर महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार देण्यात आला.
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक वर्ग:इ.स. १९०७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू वर्ग:महाराष्ट्र भूषण पुरस्कारविजेते
अताकामा वाळवंट
अताकामा वाळवंट हे दक्षिण अमेरिकेच्या पश्चिम किनाऱ्यावरील मरुस्थल आहे. अक्षांश ५० ते ३०० दरम्यान पेरू देशाच्या दक्षिण सरहद्दीपासून चिलेमधील कोप्यापो नदीपर्यंत हे सु. ९६० किमी. लांब व पश्चिमेस पॅसिफिक किनाऱ्यावरील पर्वतश्रेणीपासून पूर्वेस अँडीज पर्वताच्या डोमेको श्रेणीपर्यंत सुमारे ३३ ते ८० किमी. रुंद आहे. येथील पॅसिफिकचा किनारा ९०० मी पर्यंत उंच व अवघड कड्यांचा बनलेला असल्यामुळे येथे नैसर्गिक बंदरे फारशी नाहीत.
अताकामाचे वाळवंट सरासरीने ६००–९०० मी. उंचीवर आहे. उथळ, वाळूची बेटे असलेली खारी सरोवरे व सभोवताली टेकड्या अशा बोल्सन प्रकारचे हे वाळवंट असून कॅक्टस व तशा प्रकारच्या फारच थोड्या मरुवासी वनस्पती येथे आढळतात. जगातील हा सर्वांत शुष्क भाग समजला जातो.
किनाऱ्याजवळून हंबोल्ट हा थंड महासागरी प्रवाह जात असल्याने तेथे धुके, थराथरांचे ढग, आर्द्रता व सम हवामान असते. अंतर्भागात मात्र शुष्कता व विषम हवामान जाणवते. पॅसिफिक किनाऱ्यावरील ईकीक या बंदरावर १९४८–६८ या वीस वर्षांत चौदा वर्ष पावसाचा एक थेंबही पडला नाही; आणि सहा वर्षांत फक्त २·७ सेंमी. पाऊस पडला. कालामा या अंतर्गत भागातील ठिकाणी अद्याप पावसाची नोंद झालेली नाही. अँडीजवरून हजारो पाण्चाये प्रवाह पश्चिमेकडे उतरतात. परंतु अताकामामध्ये येताच हे लुप्त होतात. त्या पाण्याचा पुरवठा काही मरूद्यानांस होतो. लोआ नदी ही ४२२ किमी. वाहणारी या भागातील एकुलती एक नदी होय. पिण्यासाठी, मरूद्यानांसाठी आणि हल्ली जलविद्युतशक्तीसाठी हिचा उपयोग केला आहे. ही जलवाहतुकीस उपयुक्त नाही आणि ती पॅसिफिकला मिळते तो भाग अवघड कड्यांचा असल्याने तेथे बंदरही बनू शकले नाही.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:चिलेचा भूगोल वर्ग:पेरूचा भूगोल वर्ग:वाळवंटे
काजवा
काजवा हा प्रकाश टाकणारा किडा आहे. अधूनमधून किंवा एकसारखा प्रकाश देणारा एक कीटक. कोलिऑप्टेरा गणाच्या भुंग्याच्या (लॅपिरिडी) कुलात याचा समावेश होतो. काजवा निशाचर भुंगा आहे. त्याच्या सु. २,००० जाती असून अंटार्क्टिका खंड वगळता हा कीटक सर्व खंडांवर आढळतो. अगदी थोड्याच काजव्यांच्या बाबतीत अंडी, अळी, कोश व प्रौढ या विकासाच्या सर्व अवस्थांत प्रकाशाची उत्पत्ती होते; तथापि बहुतेक सर्व काजवे फक्त अळी व प्रौढावस्थेत स्वयंप्रकाशी असतात.
काजवे २-२.५ सेंमी. लांब व मऊ शरीराचे असून रंगाने मंद काळसर, पिवळे किंवा तांबूस असतात. नरांना पंख असतात व त्यांचे डोळे चांगले विकसित असतात. दिवसा ते लपून बसतात आणि रात्र झाली की बाहेर पडतात. काजव्यांचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांच्या माद्या अळीसारख्या असतात व त्या कमी हालचाल करतात. त्यांना पंख नसतात. त्यांचे डोळेही कमी विकसित झालेले असतात. प्रकाश देणारे अवयव नर काजव्यात उदराच्या खालील बाजूस सहाव्या व सातव्या खंडांत तर, मादीत त्यामागील खंडांत असतात.
प्रौढावस्थेत काजव्यांना फार थोडे अन्न लागते. त्यांच्या अळ्या मात्र मांसाहारी असून गोगलगाई व स्लग अशा जमिनीवरील मृदुकाय प्राण्यांवर त्या आपला उदरनिर्वाह करतात. याउलट हे कीटक अनेक पक्षी, सरडे, बेडूक, कोळी इत्यादींचे भक्ष्य आहेत.
काजव्यांचा प्रकाश पांढरा, पिवळा, नारिंगी हिरवा, निळा किंवा तांबडा असतो. त्यांच्या उदराच्या भागाचे आवरण पातळ व पारदर्शक असून आतील बाजूस प्रकाशपेशींचा जाड स्तर असतो. या प्रकाशपेशींमध्ये ल्युसिफेरीन नावाचे रसायन असते. हे रसायन ल्युसिफेरेज विकराच्या सान्निध्यात ऑक्सिजनाबरोबर संयोग पावते आणि प्रकाशनिर्मिती होते. काजव्यांची प्रकाशनिर्मिती हे जीवदीप्‍तीचे उदाहरण आहे. प्रकाशाबरोबर उष्णता निर्माण होत नसल्यामुळे काजव्यांचा प्रकाश उष्ण नसतो. या प्रकाशाची तरंगलांबी ५१०-६७० नॅनोमीटर इतकी असते. त्यात अतिनील किंवा अवरक्त प्रकाश नसतो.
सामान्यपणे काजव्यांचा प्रकाश मधूनमधून थांबणारा असतो आणि त्यांच्या वेगवेगळ्या जाती विशिष्ट रीतीने प्रकाशतात. प्रजननकाळात नर आणि मादीला एकत्र आणण्यासाठी प्रकाश उपयोगी पडतो. नराचा विशिष्ट रीतीने चमकणारा प्रकाश त्याच जातीच्या मादीला अनुरूप वाटल्यास ती प्रकाशून प्रतिसाद देते आणि मीलन घडून येते. मिलनाचा हंगाम संपला की नर मरतात. मादी सामान्यपणे दमट जागी अंडी घालते. साधारणत: २०-२१ दिवसांनंतर अंड्यांतून अळ्या बाहेर पडतात. एक ते दोन वर्षांत अळ्यांची वाढ पूर्ण होते. त्यानंतर अळी कोशावस्थेत जाते. एक ते अडीच आठवड्यांत कोशातून पूर्ण वाढ झालेला काजवा बाहेर येतो. काजव्याची प्रौढावस्था ५-३० दिवस असते.
प्रकाश आणि रासायनिक प्रक्रिया
.
बाह्य दुवे
वर्ग:कीटक वर्ग:मराठी विश्वकोशातून कॉपीपेस्ट मजकूर
टिंग्या (चित्रपट)
टिंग्या हा २००८ सालचा मंगेश हाडवळे दिग्दर्शित मराठी चित्रपट आहे.
काळगाव
काळगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ४५ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ४५ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
भारतीय क्रिकेट संघाचा बांगलादेश दौरा, २०००-०१
भारतीय क्रिकेट संघ बांगलादेश क्रिकेट संघाच्या पहिल्या वहिल्या कसोटीमध्ये भाग घेण्यासाठी नोव्हेंबर २००० मध्ये बांगलादेशला रवाना झाला.
सदर सामना भारतीय संघाने ९ गडी राखून जिंकला. दौऱ्यावर फक्त एकच कसोटी सामना खेळवण्यात आला होता.
= संदर्भ आणि नोंदी =
= बाह्यदुवे =
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट, २००० २००० बांगलादेश
इ.स. ३६६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३६६ वर्ग:इ.स.च्या ३६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
उमेश कुलकर्णी (निःसंदिग्धीकरण)
उमेश कुलकर्णी या नावाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत:
कुशावर्त
कुशावर्त हे महाराष्ट्राच्या नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर येथे असलेले एक प्रमुख तीर्थ आहे. गोदावरी नदी आपल्या उगमस्थानापासून भूगर्भमार्गाने कुशावर्त कुंडात प्रकट होते असे मानलेले आहे. गौतम ॠषीने कुशांचा बांध घालून गोदावरीचे पाणी याठिकाणी अडवून ठेवले म्हणून याला कुशावर्त असे नाव पडले. हे कुंड चारही बाजूंनी बांधलेले आहे.
या तीर्थाच्या जवळच गंगामंदिर, इंद्रेश्वर, गायत्री, बल्लाळेश्वर इत्यादी देवळे आहेत.
वर्ग:तीर्थक्षेत्रे वर्ग:नाशिक जिल्हा वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
बेझाँसों
बेझॉंसों ही फ्रान्स देशातील फ्रांश-कोंते ह्या प्रांताची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
गावळा
गावळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
उत्तर मुंबई लोकसभा मतदारसंघ
उत्तर मुंबई हा महाराष्ट्रातील ४८ लोकसभा संसद मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये मुंबईमधील ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्हा वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ
हरिश्चंद्रगड
हरिश्चंद्रगड हा ठाणे, पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांच्या सीमेवर माळशेज घाटाच्या डावीकडे उभा असणारा अजस्र डोंगर आहे. येठील शिखर अहमदनगर जिल्यातील सर्वात उंच शिखरांपैकी एक आहे.
स्थान
एखाद्या स्थळाचा अथवा गडाचा किती विविध प्रकारे अभ्यास करता येतो याचा सुरेख नमुना म्हणजे हरिश्चंद्रगड. या गडाचा इतिहास कुतूहलजनक तर भूगोल हा विस्मयकारक आहे. बाकी सर्व किल्यांप्रमाणे हा देखील आदिवासी कोळी महादेव समाजाकडेच होता. या किल्याला या समाजाची इतिहासाची पार्श्वभूमी आहेच, परंतु त्याच प्रमाणे
पौराणिक महत्त्व
मोगल अथवा मराठे यांच्या इतिहासाची देखील पार्श्वभूमी आहे, तर हरिश्चंद्रगडाला दोन चार हजार वर्षापूर्वीची पौराणिक पार्श्वभूमी लाभली आहे. साडेतीन हजार वर्षांहूनही प्राचीन असलेल्या चहूबाजूंनी तुटलेल्या रौद्रभीषण कडेकपारींचे नैसर्गिक संरक्षण लाभलेल्या या हरिश्चंद्रगडाचा उल्लेख प्राचीन अग्निपुराणात व मत्स्यपुराणात आढळतो. आदिवासी कोळी महादेव या समाजाकडून हा किल्ला मोघलांनी घेतला व त्यानंतर १७४७-४८ मध्ये हा किल्ला मराठ्यांनी मोगलांकडून घेतला आणि किल्लेदार म्हणून कृष्णाजी शिंदे यांची नियुक्ती केली.किल्ल्याचे शेवटचे किल्लेदार रामजी भांगरे (आद्यक्रांतिकारक राघोजी भांगरे यांचे वडील ) होते. इंग्रजांनी 1818 मध्ये हा किल्ला जिंकला.
हरिश्चंद्र, तारामती आणि रोहिदास अशी येथील शिखरांची नावे असल्यामुळे या किल्ल्याचा संदर्भ थेट राजा हरिश्चंद्रापर्यंत स्थानिक दंतकथांनी जोडला आहे. हरिश्चंद्रगडावरील लेण्यांत चांगदेवांनी तपश्चर्या केली होती.
गडाचे वर्णन
गडावर चहापाण्याची व जेवणाची सोय होते. पावसाळ्यात या गडाचे सौदर्य काही औरच असते. वनस्पतींची विविधता या गडाएवढी इतरत्र कुठेही आढळणार नाही. करवंद, कारवीच्या जाळी, धायटी , उक्षी, मदवेल, कुडा, पांगळी, हेकळ, पानफुटी, गारवेल इत्यादी वनस्पती येथे आढळतात. या भागातील प्राणिवैभव मात्र शिकारींमुळे बरेच कमी झाले आहे. तरीही कोल्हे, तरस, रानडुकरे, बिबळ्या, ससे, भेकर, रानमांजरे इत्यादी प्राणी आढळतात. तारामती य गडाचे सर्वोच्च शिखरावरून नाणेघाट, जीवधन, रतनगड, कात्राबाईची खिंड, आजोबाचा डोंगर, कळसूबाई, अलंग, मदन, कुलंग, भैरवगड, हडसर आणि चावंड हा परिसर दिसतो. अशा तहेने अप्रतिम निसर्गसौंदर्याने नटलेला हरिश्चंद्रगड ’ट्रेकर्सची पंढरी’ ठरतो. हरिश्चंद्रगड समुद्रसपाटीपासून १४२४ मीटर उंचीवर आहे.
खिरेश्वरकडील वाट
जुन्नर तालुका/पुणे जिल्हातुन खिरेश्वरकडील वाट सोपी असल्याने लोक हरिश्चंद्रगडावर जाण्यासाठी साधारणपणे ही वाट घेतात. मुंबई-जुन्नर असा राजरस्ता माळशेज घाटातून जातो. या घाटाच्या माथ्यावर खुबीफाटा आहे. पुण्याहून आळेफाटामार्गे अथवा कल्याणहून मुरबाड-माळशेज घाट मार्गे खुबीफाट्यास उतरता येते. खुबी फाट्यावरून धरणावरून चालत गेल्यावर ५ कि.मी. अंतरावर खिरेश्वर गाव लागते. तसेच पुण्याकडून खिरेश्वरपर्यंत एस.टी. बसेसचीही सोय आहे. खुबीफाट्यावरून खिरेश्वरकडे निघाल्यावर वाटेत आश्रमशाळा आहे. अडचणीच्या वेळेस येथे विनंतीवरून मुक्कामाची सोय होऊ शकते. हरिश्चंद्रगडावर जाताना खिरेश्वर गावातून अदमासे एक कि.मी. अंतरावर खिरेश्वराचे प्राचीन शिवमंदिर आहे. हे अकराव्या शतकातील यादवकालीन मंदिर आहे. मंदिराच्या बाहेरील सभामंडप छताला शिल्प पट्‌टिका बसवलेली आहे. आतील गाभारा असलेल्या दाराच्या माथ्यावर शेषयायी विष्णू व परिवाराचे अप्रतिम कोरीव शिल्प आहे. मूषकवाहन मकर-रती, अशा अनेक कोरीव प्रतिमा येथील पाषाणावर आढळतात. या मंदिराला `नागेश्वराचे मंदिर' असेही म्हणतात. या गावातून दोन वाटा गडावर जातात. 1) एक वाट ही तोलार खिंडीतून सुमारे ३ तासात गडावरील्र मंदिरापर्यंत पोहचवते. 2) दुसरी वाट ही गडावरील जुन्नर दरवाजाला पोचते. ही वाट पूर्वी प्रचलित होती. आता मात्र वाटाड्याशिवाय या वाटेने गडावर जाऊ नये. या मार्गाने जाताना गावातील विहिरीतून पाणी भरून घेतले पाहिजे कारण वाटेत कुठेच पाणी नाही.
नळीची वाट
नळीची वाट बेलपाड्यातून(मुरबाड तालुका, ठाणे जिल्हा) हरिशचंद्रगडावर जाते. या वाटेने जाताना तब्बल दहा-बारा तासांचा प्रस्तरारोहणाचा (रॉक क्लाइंब) समावेश असलेला खडतर मॅरेथॉन ट्रेक करावा लागतो.ही वाट अतिशय खडतर असून वाटेत भलेमोठे दगड आहेत नळीची वाट चढण्यासाठी सोबत दोर असणे आवश्यक आहे.चार किमीचा व १००० फूट उंच ४० अंश कोनात ट्रेेक करावा लागतो.
सावर्णे-बेलपाडा-सायले असा घाटमार्ग
गड सर करण्यासाठी एक सावर्णे-बेलपाडा-सायले असा घाटमार्ग आहे. परंतु हा मार्ग फारच अवघड असल्याने प्रस्तरारोहणाचे तंत्र अवगत असलेल्यांनीच हा मार्ग अवलंबावा. या मार्गे येण्यासाठी कल्याण-मुरबाड मार्गे माळशेजघाट चालू होण्यापूर्वी सावर्णे गावात उतरावे. येथून `बेलपाडा' या कोकणकड्याच्या पायथ्याच्या गावात यावे. येथून कड्यातून काढलेल्या साधले घाटाच्या साहाय्याने कोकणकड्याच्या पठारावर जाता येते. या वाटेने मंदिर गाठण्यास सुमारे दीड दिवस लागतो. या वाटेलाच `नळीची वाट' असेही म्हणतात.
तोलार खिंड
हरिश्चंद्रगडाचा माथा अतिशय विस्तीर्ण असल्यामुळे तो खालून एकदम भव्य दिसतो. त्याच्या पूर्व बाजूला इंग्रजी 'यू' आकाराची खिंड आहे. ही खिंड म्हणजे प्रसिद्ध तोलार खिंड होय. ही खिंड पुणे आणि अहमदनगर जिल्ह्यांमधील दुवा आहे. येथे आदिवासी क्रांतिकारक राघोजी भांगरे यांचा इतिहास आजही दैदिप्यमान आहे.
हरिश्चंद्रेश्वराचे मंदिर
येथेच हरिश्चंद्रेश्वराचे मंदिर आहे. तारामती शिखराच्या उत्तर पायथ्याला लेणी कोरलेली आहे.
हरिश्चंद्रेश्वर मंदिराच्या दारात एक पुष्करणी आहे. त्यामधील कोनाड्यांमध्ये पूर्वी मूर्ती होत्या. मंदिराच्या समोर नंदी आहे. साधारण दहाव्या अकराव्या शतकात झांज राजाने बांधलेल्या १२ मंदिरांमधील हे मंदिर आहे. मंदिरावर कोरीव गुहा आहे.
मंदिराच्या उत्तरेकडे पाण्याच्या प्रवाहाने झालेली धळ आहे. या धळीमध्ये [केदारेश्वराची] लेणी आहे. यामध्ये भलीमोठी पिंड आहे. पिंडीच्या बाजूला पाणी भरलेले असते.प्रदक्षिणा मारता येते.
कोकणकडा
गडाच्या पश्चिमेकडे असलेला कोकणकडा हे या किल्ल्याचे सर्वांत मोठे आकर्षण आहे. तीन हजार फूट खाली कोकणात कोसळणारा हा कडा मध्यभागी जवळजवळ ७५ फूट अंतर्वक्र आहे. कड्याच्या माथ्यावर झोपूनच (आणि जपूनच) याचे विराट रूप पहावे लागते. स्वच्छ हवा असली तर येथून कल्याणपर्यंतचा प्रदेश दिसतो. हा कडा महाराष्ट्रातील सर्वांत उंच कडा आहे. हा कडा रोमन लिपीतील यू 'U' या अक्षराच्या आकाराचा आहे. हा इतर कड्यांसारखा ९० अंशात नसून अंतर्गोल आकाराचा आहे. समोरून बघितला तर नागाच्या फण्यासारखा दिसतो.
गडपणाच्या खाणाखुणा लोप पावत असल्यातरी निसर्गाची मुक्त उधळण, त्याचे रौद्रत्व, निसर्गाचे वेगवेगळे आविष्कार आपल्याला हरिश्चंद्राच्या भटकंतीमध्ये पहायला मिळतात. मात्र हे सर्व पहाण्यासाठी, अनुभवण्यासाठी आपण किमान दोन दिवसांची सवड हाताशी ठेवणे गरजेचे आहे. कोकणकड्यावर १८३५ मध्ये कर्नल साईक्सला इंद्रवज्र दिसले होते.
कोकणकड्याला पडलेली धोकादायक भेग
हरिश्चंद्रगडावरील या प्रसिद्ध कोकणकड्याच्या माथ्यावर मोठी भेग पडली असून, त्यामुळे हा कडा धोकादायक बनला आहे. या भेगेची तातडीने दुरुस्ती न केल्यास कड्याचा वरचा काही भाग येत्या काही दिवसांत कोसळण्याची शक्यता आहे. पर्यटकांना कड्याच्या टोकाचा हा भाग लोंबणारा (पुढे आलेला) असल्याची कल्पना असतेच असे नाही. हा भाग कोसळल्यास कोकणकड्याच्या सौंदर्यालाच तडा जाणार आहे.
कड्याच्या टोकापासून सुमारे पाच ते दहा फूट अंतरावर भेग असून, येथील खडकाचा भाग आतून पोखरला गेला आहे. कोकणकड्यावर सरासरी पाच हजार मिलिमीटर पाऊस पडतो. दरीतून वाहत येणाऱ्या वाऱ्याचा वेगही प्रचंड असतो. ऊन, वारा, पाऊस यामुळे ही भेग रुंदावण्याची शक्यता आहे.
तारामती शिखर
तारामती शिखर गडावरील व पुणे जिल्हातील सर्वात उंच शिखर आहे. त्याची उंची साधारणतः ४८५० फूट आहे. शिखराच्या पोटात एकूण सात लेणी आहेत. त्यापैकी एका गुफेत गणेशाची सुमारे साडेआठ फुटाची भव्य आणि सुंदर मूर्ती आहे. याच गणेशगुहेच्या आजूबाजूला अनेक गुहा आहेत. त्यातही राहण्याची सोय होते. गुहेच्यासमोर उभे राहिल्यावर डावीकडे जाऊन पुढे वर जाणारी वाट आपल्याला अर्ध्या तासाच्या चढाईनंतर तारामती शिखरावर घेऊन जाते. या शिखरावरून समोरच दिसणारे जंगल, घाटावरचा आणि कोकणातील प्रदेश न्याहाळता येतात. शिखरावर जाताना वाटेत अनेक गोमुखे लागतात. माथ्यावर दोन-तीन शिवलिंगे आहेत.
ऐतिहासिक महत्त्व
महाराष्ट्रातील इतर पारंपरिक किल्ल्यांपासून हा किल्ला वेगळा आहे. इतर किल्ल्यांमध्ये आढळणारी तटबंदी येथे दिसत नाही.
(अहमदनगरचा 1818 मधील जिल्हाधिकारी हेन्री पाॅटींजर याने 14जुनला हरिश्चंद्रगड तोडला-सुधीर जोर्वेकर)
या किल्ल्यावर प्राचीन लेणी आहेत. तसेच सुमारे १२व्या शतकापेक्षा जुने शालिवाहन काळातील शिवमंदिर आहे. सह्याद्रीतील अत्यंत दुर्गम किल्ला म्हणून याची ओळख आहे. येथील मंदिर कोळी महादेव जमातीचे कुलक असून महादेवाच्या नावावरूनच जमातीची ओळख आहे. संपूर्ण सह्याद्री पट्ट्यातील सर्व महादेव मंदिरे ही या जमातीचे प्रतीक आहेत. तसेच महादेव कोळी समाजाचा निकरीचा असणारा इंग्रज, सावकार, जमीनदार यांच्या विरुद्ध असणाऱ्या लढ्याचे हे एक प्रतिक आहे.
१७४७-४८ मध्ये हा किल्ला मराठ्यांनी मोगलांकडून घेतला आणि किल्लेदार म्हणून महादेव कोळी समाजाचे कृष्णाजी शिंदे यांची नियुक्ती केली.
मंदिराच्या प्रांगणात प्राकाराची भिंत आहे. या प्राकाराच्या भिंतीसमोरच एक दगडी पूल आहे. या पुलाच्या खालून एक ओढा तारामती शिखरावरून वाहत येतो, ज्याला 'मंगळगंगेचा उगम' असेही म्हणतात. पुढे ही नदी पायथ्याच्या पाचनई गावातून वाहत जाते. तसेच गडाच्या दक्षिण बाजूने पुष्पावती व काळु या नद्यांचा उगम होतो. मंदिराच्या आवारात अनेक गुहा आहेत. काही गुहा राहण्यासाठी योग्य आहेत तर काही गुहांमध्ये पाणी आहे. या गुहांमधील पाणी थंडगार व अमृततुल्य आहे. मंदिराच्या मागे असणाऱ्या गुहेमध्ये एक चौथरा आहे. या चौथऱ्यात जमिनीखाली एक खोली आहे. यावर प्रचंड शिळा ठेवली आहे. या खोलीत 'चांगदेव ऋषींनी' चौदाशे वर्ष तप केले होते असे स्थानिक गावकरी सांगतात.
हे चांगदेवाविषयीचे लेख मंदिराच्या प्राकारात, खांबांवर व भिंतींवर आढळतात. येथे तपश्चर्या करून झाल्यावर श्री चांगदेवांनी तत्त्वसार नावाचा ग्रंथ लिहिला.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले वर्ग:पुणे जिल्हा वर्ग:अहमदनगर जिल्हा वर्ग:पश्चिम घाट वर्ग:पश्चिम घाटातील पर्वतशिखरे
सुनंदा पुष्कर
सुनंदा पुष्कर (जून २७, इ.स. १९६२ - जानेवारी १७, इ.स. २०१४) या काश्मीरमध्ये जन्मलेल्या उद्योजिका होत्या. त्यांचे वडील पोष्कर नाथ दास लष्करातून लेफ्टनंट कर्नल या पदावरून निवृत्त झाले व काश्मीरमध्ये स्थायिक झाले. १९९० मध्ये काश्मिरी अतिरेक्यांनी त्यांचे घर हिंसाचारात पेटवून दिल्यामुळे तिचे कुटुंब जम्मूला येऊन स्थायिक झाले. सुनंदा पुष्कर यांचे शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षण श्रीनगर(काश्मीर) येथे झाले. दिल्लीत हॉटेलमध्ये काम करीत असलेल्या एका काश्मिरी युवकाशी झालेला त्यांचा विवाह फार काळ टिकला नाही. घटस्फोटानंतर त्यांनी एका दुबईस्थित उद्योगपतीशी लग्न केले. दुबईतील टीकॉम या सरकारी कंपनीत त्यांनी नोकरी धरली. एकोणीसशे नव्वदच्या दशकात झपाट्याने वाढणाऱ्या दुबईत नामांकित कंपन्यांची दुकाने होती. कंपनीच्या विक्री व्यवस्थापक म्हणून वावरताना त्यांनी अनेक नामवंतांशी ओळखी करून घेतल्या. त्यांतून त्यांचा वावर दुबईतील उच्चभ्रूंमध्ये सुरू झाला. या नंतर सुनंदा पुष्कर यांनी दुबईत एक स्पा काढला. जगभरातील वलयांकित व्यक्ती औषधी पाण्याच्या या तुषारस्नानगृहाला भेटी देऊ लागल्या.
भारतीय सरकारातील परराष्ट्र खात्याचे राज्यमंत्री शशी थरूर यांची मैत्रीण असलेल्या सुनंदा पुष्कर यांना इंडियन प्रीमियर लीगच्या कोची फ्रँचाइझसाठी व्यावसायिक मदत केल्याबद्दल रॉन्देव्हू या कोची संघाच्या मालकांकडून सत्तर कोटी रुपयांचे समभाग बक्षिसादाखल मिळाले. यावर गदारोळ झाल्याने शशी थरूर यांचे मंत्रिपद धोक्यात आले. ते वाचावे म्हणून सुनंदा पुष्कर यांनी ते समभाग परतही केले(१८-४-२०१०). परंतु त्याचा काहीही उपयोग न होता थरूर यांना त्याच दिवशी मंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा लागला.
पुढे शशी थरूर यांनी सुनंदा पुष्कर यांच्याशी लग्न केले. त्यांचा संसार बहुधा सुखात चालला होता. अचानक मेहेर तरार नावाच्या एका ४५-वर्षीय पाकिस्तानी स्त्री-पत्रकाराशी शशी थरूर यांचे प्रेमसंबंध असल्याची बातमी वाचायला मिळाली. बातमीची शहानिशा होण्याआधीच सुनंदा पुष्कर यांचा मृत देह दिल्लीतील ’दि लीला’ या हॉटेलात सापडल्याची बातमी आली(१७ जानेवारी २०१४)
वर्ग:इ.स. १९६२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१४ मधील मृत्यू
शब्दयोगी अव्यय
शब्दाला जोडून येणारे अव्यय. उदा. लिहिण्यासाठी, कामामुळे . यांत साठी आणि मुळे ही शब्दयोगी अव्ययें (शब्दाला लागून येणारी अव्ययें) आहेत. साठी म्हणजे वयाची साठी, आणि मुळे म्हणजे झाडाची मुळे असे विकृत अर्थ होऊ नयेत म्हणून साठीतल्या 'ठी'वर आणि मुळेतल्या 'ळे'वर अनुस्वार द्यायची रीत होती. त्यानुसार हे शब्द 'लिहिण्यासाठीं' आणि 'कामामुळें' असें लिहिणे उत्तम.
'काम'शब्दाला 'मुळें' लागण्यापूर्वो 'काम'.चे 'कामा' हें सामान्यरूप होतें. शब्दयोगी अव्यय लागण्यापूर्वीं आधीच्या शब्दाचें सामान्यरूप करावें लागतें. (सारू)   (श.अ)
आणखी उदाहरणें :-
सायंकाळीं मुलें घराकडें गेलीं. घरा हें सामान्यरूप, कडें हें शब्दयोगी अव्यय. शेतकरी दुपारीं झाडाखालीं विश्रांती घेत होता. झाडा (सारू), खालीं (श.अ) आमच्या शाळेसमोर एक फुलबाग आहे. शाळे (सारू), समोर (श.अ) गुरुजी फळ्याजवळ उभे राहून शिकवत होते. फळ्या (सारू),जवळ (श.अ.)
शब्दयोगी अव्ययें मुख्यत: नामाला किंवा नामाचें कार्य करणाऱ्या शब्दाला जोडली जातात. पण कधी कधी तीं क्रियापदें व क्रियाविशेषणें यांनासुद्धां लागतात..
शब्दयोगी अव्यय शब्दाला लागल्यावर बनलेला जोडशब्द त्याच वाक्यातील दुसऱ्या शब्दाशी संबंध दाखवतो.
शब्दयोगी अव्यय हें अ-व्यय असल्याने त्यामध्यें लिंग, वचन, विभक्तीनुसार कोणताही बदल होत नाही.
शब्दयोगी अव्यय शब्दाला लागताना, त्या शब्दाचे सामान्य रूप होतें.
शब्दयोगी अव्ययवाचे खालील प्रकार आहेत.:-
हे सुद्धा पहा
वर्ग:शब्दांच्या जाती वर्ग:अव्यय
इ.स. ३६७
वर्ग:इ.स.च्या ३६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
भारतातील उष्ण पाण्याचे झरे
हे सुद्धा पहा
गरम पाण्याचे झरे
मथुरा
मथुरा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर मथुरा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. मथुरा शहर हे, श्रीकृष्ण या विष्णूच्या मानवी अवतारी व्यक्तीची जन्मभूमी आहे. कृष्णाचा जन्म आणि त्याचा मृत्यू, डॉक्टर दफ्तरींच्या मते, अनुक्रमे इ.स.पूर्व १२५१ आणि ११७५ या साली झाले असावेत. कृष्णाचे बालपण मथुरेजवळच्या गोकुळा त गेले. मथुरा हे शहर ऐतिहासिकदृष्ट्या कनिष्क राजवंशांनी स्थापन केलेले शहर आहे आणि आज ते धार्मिक पर्यटनस्थळ म्हणून प्रसिद्ध आहे. हे शहर हे भारतीय संस्कृतीचे केंद्र राहिले आहे. भारतीय धर्म, तत्त्वज्ञान, साहित्य निर्मिती आणि विकासात मथुरेचे मोलाचे योगदान आहे. आजही या शहराचे नाव महाकवी सूरदास, संगीताचे आचार्य स्वामी हरिदास, स्वामी दयानंद यांचे गुरू स्वामी विरजानंद, कवी रसखान इत्यादी महान व्यक्तींशी संबंधित आहे.
मथुरेचा परिचय
मथुरा हे भगवान श्रीकृष्णाचे जन्मस्थान आणि भारतातील सर्वात प्राचीन आणि सुप्रसिद्ध शहरांपैकी एक आहे. उत्खनन करून या शहराचा पुरावा कुषाणकालीन आहे असे सिद्ध झाले आहे. मथुरा शहराच्या उत्खननात सापडलेले पुरावे मथुरा संग्रहालयात आहेत. पौराणिक कथेनुसार शूरसेन देशाची ही राजधानी होती. पौराणिक साहित्यात मथुराला शूरसेन नगरी, मधुपुरी, मधुनागरी, मधुरा इत्यादी अनेक नावांनी संबोधित केले जाते. हिमालय आणि विंध्याचल यांच्यात येणारा भारताचा भाग, ज्याला प्राचीन काळी आर्यावर्त असे म्हणतात. येथे भारतीय संस्कृतीचा आधर असलेले जल पुरवठा करणारे प्रवाह - गंगा आणि यमुनेचे प्रवाह होते. या दोन नद्यांच्या काठावर भारतीय संस्कृतीची अनेक केंद्रे तयार झाली.आणि विकसित झाली. वाराणसी, प्रयाग, कौशांबी, हस्तिनापूर, कनोज यांच्याप्रमाणेच मथुरा हे ऐतिहासिक-पौराणिक ठिकाण आहे. मथुरा ही राष्ट्रीय महामार्ग २ वर यमुनेच्या काठावर आहे. आग्रा व दिल्ली ही शहरे मथुरेपासून अनुक्रमे आग्नेयेस ५८ किलोमीटरवर आणि वायव्येस १६५ किलोमीटर अंतरावर आहेत.
वाल्मिकी रामायणा त, मथुराला मधुपुर किंवा मधुदानवा शहर म्हटले गेले आहे आणि येथे ते लावणसुरांची राजधानी म्हणून वर्णन केले गेले आहे - या शहराचे वर्णन मधुदैत्याने केले आहे. लवणासूर ज्याला शत्रुघ्नाने पराभूत केले तो याच मधुदानवाचा मुलगा होता. त्यामुळे मथुरा हे रामायण काळात मधुपुरी या नावाने ओळखले जाई. रामायणात या शहराच्या भरभराटीचे वर्णन आले आहे. हे शहर लवणसुरानेसुद्धा सजवले होते. राक्षस, दानव, भुते इत्यादी संबोधने वेगवेगळ्या काळात वेगवेगळ्या प्रकारे वापरली जातात, कधी जाती किंवा कुळ, कधी आर्य-बिगर आर्य संदर्भात तर कधी वाईट प्रकृतीच्या व्यक्तींसाठी. प्राचीन काळापासून या शहराचे अस्तित्व बिनधास्तपणे चालू आहे. हे नगर आधी मधुवन नंतर मधुपारा आणि नंतर मथुरा म्हणून ओळखले जाते. ६व्या शतकात मथुरा ही शुरसेन प्रजासत्ताकची राजधानी बनली आणि त्यानंतर लगेचच मौर्य साम्राज्य आणि सुंग राजवंशाचे राज्य होते. पुरातत्त्वशास्त्रीय पुराव्यावरून असे दिसते की, जैन येथे मथुरेत राहत असत. मथुरेचा कला प्रकार आणि तिची संस्कृती कुशाण राजघराण्यांतर्गत शिखरावर पोहोचली ज्यांनी तिला आपली राजधानी म्हणून घोषित केले होते. मथुरा परिसरात अनेक बौद्ध अवशेष सापडले आहेत. यातील अनेक मथुरा, कलकत्ता आणि लखनौ येथील संग्रहालयात आढळतात.
शहर
मथुराच्या सभोवताल चार शिव मंदिरे आहेत पूर्वेस पिपलेश्वर, दक्षिणेस रंगेश्वर आणि उत्तरेस गोकर्णेश्वर आणि पश्चिमेस भूतेश्वर महादेव मंदिर. चारही दिशांना स्थित असल्याने शिवजींना मथुराचे कोतवाल म्हणतात. मथुराला आदि वार भुतेश्वर क्षेत्र म्हणूनही ओळखले जाते. वराह जीच्या गल्लीत निलवराह व श्वेतवाराहाची सुंदर विशाल मंदिरे आहेत. श्रीकृष्णा चे नातू वज्रनाभ यांनी श्री केशवदेवजींची मूर्ती स्थापित केली, परंतु औरंगजेबाच्या काळात त्यांना राजधाममध्ये बसविण्यात आले आणि औरंगजेबाने मंदिर तोडले आणि त्या जागी मशिदीची उभारणी केली. नंतर त्या मशिदीच्या मागे नवीन केशवदेव मंदिर बांधले गेले आहे. प्राचीन केशव मंदिराचे स्थान केशवकटार असे म्हणतात. उत्खननामुळे येथे बऱ्याच ऐतिहासिक वस्तू सापडल्या. मोघल काळामध्ये सौख जाठ राजा हथीसिंग तोमर (कुंतल)चा किल्ला सौख राजा हाथीसिंगाच्या पराक्रमासाठी प्रसिद्ध होता.
जवळच कणकली टीलावरील कंकलिदेवीचे मंदिर आहे. संकलीच्या टीलावरही बऱ्याच वस्तू सापडल्या. असे सांगितले जाते कि हा सांगाडा देवकी च्या त्या मुलीचा आहे जिला कंसाने कृष्ण समजून ठार मारायचा प्रयत्न केला, परंतु तिने आपला हात सोडला आणि आकाशात गेली. (विद्याधर चक्रवर्ती पहा) मशिदीच्या थोड्याशा अंतरावर पोटरकुंडजवळील भगवान श्रीकृष्णाचे जन्मस्थान आहे, ज्यात वासुदेव आणि देवकी च्या मूर्ती आहेत, या जागेला मल्लपुरा म्हणतात. कानसुरचे चैनूर, मुश्तिक, कुत्सल, तोशाल इत्यादी या ठिकाणी प्रसिद्ध मॉल असायचे. श्री परखजींनी बांधलेले श्री द्वारिकाधीश मंदिर हे नवीन ठिकाणांपैकी सर्वोत्तम स्थान आहे. तेथे नैवेद्य इत्यादींची योग्य व्यवस्था आहे. येथे संस्कृत पाठशाळा, आयुर्वेदिक आणि होमिओपॅथिक परोपकारी विभाग आहेत.
या मंदिराखेरीज गोविंदजींचे मंदिर, किशोरीरामजींचे मंदिर, वासुदेव घाटातील गोवर्धननाथजींचे मंदिर, उदयपुरातील राणीचे मदन मोहनजींचे मंदिर, विहारीजीचे मंदिर, उन्नावच्या राधा श्यामकुनवारी यांनी बांधलेले मदन मोहनजींचे मंदिर, राधेश्यामजींचे मंदिर, असकुंडा घाटावर हनुमानजी, नरसिंगजी, वराहजी, गणेश इत्यादी मंदिरे आहेत, त्यापैकी बरीच उत्पन्न आहे, व्यवस्थापन खूप छान आहे, शाळा इ संस्था चालू आहे. विश्राम घाट किंवा विश्रांत घाट हे एक सुंदर स्थान आहे, ते मथुरा मधील मुख्य तीर्थस्थान आहे. पाच प्रसिद्ध मंदिरांचे वर्णन विश्रांतिक तीर्थ (विश्राम घाट) असिकुंडा तीर्थ (असकुंड घाट) वैकुंठ तीर्थ, कालिंजर तीर्थ आणि चक्रतीर्थ असे आहे. कल्वेशिक, सोमदेव, कांबळ आणि संबल या पुस्तकात या जैन साधूंचे मथुरा वर्णन केले आहे.
कंस वधानंतर देवाने येथे विश्रांती घेतली. सकाळी येथे यमुनाजीची आरती आहे, ज्याचे सौंदर्य दिसून येते. याठिकाणी दतिया नरेश आणि काशी नरेश यांचे अनुक्रमे ८१ मन आणि ३ मण सोन्याने तुला केली होती आणि त्यानंतर व्रजमध्ये दोन्ही वेळेचे सोने वाटले. येथे मुरलीमनोहर, कृष्ण-बलदेव, अन्नपूर्णा, धर्मराज, गोवर्धननाथ इत्यादी अनेक मंदिरे आहेत.
येथे चैत्र शु इथ 6 (यमुना-जाम-दिवस), यमद्वतिया आणि कार्तिक शु. 10 (कंस वध नंतर) यात्रा असते. विश्रामाच्या मागे नारायणजींचे श्री रामानुज संप्रदायाचे मंदिर आहे, त्यामागील बाजूला जुना गतश्रम नारायणजीचे मंदिर आहे, त्याच्या पुढे कंसखार आहे. भाजी मंडई मध्य पंडित क्षेत्रपाल शर्मा यांनी बांधलेला घंटाघरआहे. पालीवाल ही बोहराने बांधलेली राधा-कृष्णा, दौजी, विजयगोविंद, गोवर्धननाथ यांची मंदिरे आहेत.
रामजीद्वारात श्री रामजींचे मंदिर आहे, तर येथे अष्टभुजी श्री गोपाळजी यांचा पुतळा आहे, ज्यामध्ये चोवीस अवतार दिसतात. रामनवमीला येथे जत्रा भरतो. येथे वज्रनाभाने स्थापित केलेले ध्रुवजीच्या पायाचे ठसे आहेत. चौबाचा येथील वीर भद्रेश्वरचे मंदिर, लखनसूराला ठार मारून मथुराचे रक्षण करणारे शत्रुघ्नजीचे मंदिर, होळी दरवाजा येथील दौजीचे मंदिर, डोरी बाजार येथील गोपीनाथजींचे मंदिर.
नंतर बंगाली घाटावर महान विष्णूचे मंदिर आहे, श्री वल्लभ कुळातील गोस्वामी कुटुंबातील दोन लहान मोठे, एक मदन मोहनजी आणि एक गोकुलेश यांचे मंदिर आहे. शहराबाहेरील, ध्रुवजींचे मंदिर, श्री राधाविहारीजींचे गौ घाट येथील प्राचीन विष्णूस्वामी पंथाचे मंदिर, वैरागपुरा येथील प्राचीन विष्णूस्वामी पंथाच्या विरकांचे मंदिर आहे. वैरागपुरा येथील गोहिल छुटी जातीचा चौधरी श्री गोरधनदास नगर, श्री हरकरण दास नागर यांनी संवत १९८१ (वर्ष १९२४) मध्ये सकल पंच मथुराचे मंदिर बनवण्यासाठी आपली जमीन दान केली. आणि त्या जमीनीवर दाजी महारराज आणि रेवती देवीच्या मूर्तीचे दान केले. मथुराच्या पश्चिमेस एका उंच टेकडीवर महाविद्याचे मंदिर आहे, त्या खाली एक सुंदर तलाव आहे आणि त्या पाशुपती महादेवाचे मंदिर आहे, त्या खाली सरस्वती नाला आहे. एकदा सरस्वती जी येथे वाहून गोकर्णेश्वर-महादेव येथे आल्या आणि यमुनाजीत सामील झाल्या.
एका घटनेत असे वर्णन केले आहे की रात्री एका सर्पाने नंदाबाबाला गिळंकृत करण्यास सुरुवात केली, त्यानंतर श्री कृष्णाने त्या सापाला लाथ मारली, ज्यावर साप शरीर सोडून सुदर्शन विद्याधर झाला. काही टीकाकारांचे मत आहे की ही लीला त्याच महान विज्ञानाची आहे आणि काहींचे मत आहे की अंबिकावन दक्षिणेस आहे. या पलीकडे सरस्वती कुंड आणि सरस्वतीचे मंदिर आहे आणि त्या पलिकडे चामुंडाचे मंदिर आहे.
मथुराचा परिक्रमा
ठीक ठिकाणी गाणे व खेळण्याचीही व्यवस्था आहे. द्वारकाहून आलेल्या श्री. दौजी यांनी वसंत ऋतूचे दोन महिने व्रजात घालवले आणि त्यावेळी यमनाजीला प्रवाही केले होते, ही परिक्रमा त्यांची आठवण आहे.
संगीत
मथुरे मधील संगीताची प्रथा खूप जुनी आहे, ब्रजचे मुख्य वाद्य बासरी आहे. लोकांना श्रीकृष्णाची बासरी माहित आहे आणि त्यांना 'मुरलीधर' आणि 'वंशीधर' या नावाने संबोधले जाते. सध्या ब्रजचे लोकसंगीत ढोल मृदंग, झांझ, मंजिरा, धाप, नगारा, पखावज, एकतारा इत्यादी वाद्ये सुद्धा प्रचलित आहेत. रासचे सध्याचे स्वरूप 16 व्या शतकापासून मथुरामध्ये सुरू झाले. येथे स्वामी हरदेवच्या मदतीने बल्लभाचार्य यांनी प्रथम विश्रांत घाटावर धाव घेतली. रास ही ब्रजची एक अनोखी भेट आहे, जी संगीताला गद्य आणि नृत्यासह जोडते. ब्रज साहित्याचे सांस्कृतिक आणि कलात्मक जीवन रास सुंदरपणे व्यक्त करते. अष्टाछपच्या कवींच्या वेळी ब्रजमध्ये संगीत वाहिले. सूरदास, नंदादास, कृष्णदास वगैरे स्वतः गायक होते. या कवींनी त्यांच्या रचनांमध्ये विविध प्रकारच्या गाण्याचे भांडार भरून काढले. स्वामी हरिदास संगीतशास्त्रातील तेजस्वी आचार्य आणि गायक होते. तानसेनसारखे प्रसिद्ध संगीतकारही त्याचे शिष्य होते. स्वामी महाराजांचे सुमधुर संगीत आणि गाणी ऐकण्याचा लोभ सम्राट अकबर यांनादेखील घेऊ शकला नाही आणि वेशात वृंदावन येथे यायचा. मथुरा, वृंदावन, गोकुळ, गोवर्धन ही बरीच काळ संगीताची केंद्रे राहिली आणि दूरदूरपासून संगीताची कला शिकायला मिळाली.
लोकगीते
ब्रजला गाण्याच्या अनेक शैली आहेत आणि रसिया ही ब्रजची सर्वात जुनी गायन कला आहे. भगवान कृष्ण, रसिया इत्यादींच्या बाल विलासनाशी संबंधित गायनाने रासलीला आयोजित केली जाते. श्रावण महिन्यात महिलांनी झोके घेताना गायलेले मल्हार गाणे ब्रजचेच आहे. संगीत, रसिया, ढोला, आल्हा, लावणी, चौबोला, बहल-तबिल, भगत इत्यादी वेळोवेळी लोकसंगीतातही ऐकायला मिळते. याशिवाय वेगवेगळ्या प्रकारात Rतु गाणी, घरगुती गाणी, सांस्कृतिक गाणी वेळोवेळी गायली जातात.
कला
येथे वास्तुशास्त्र आणि शिल्पकलेच्या विकासाचे सर्वात महत्त्वाचे युग कुषाण काळाच्या सुरुवातीपासून गुप्त काळाच्या समाप्तीपर्यंतचे होते. यानंतरही या कला 12 व्या शतकाच्या अखेरीपर्यंत सुरू राहिल्या. यानंतर, मथुरा कलेचा प्रवाह जवळजवळ 350 वर्षे अवरोधित राहिला, परंतु 16 व्या शतकापासून कलेचे पुनरुत्थान साहित्य, संगीत आणि चित्रकला या स्वरूपात दिसून येऊ लागले.
पर्यटन
मथुरा रेल्वे स्थानक एक अतिशय व्यस्त जंक्शन असून दिल्ली ते दक्षिण भारत किंवा मुंबई या सर्व गाड्या मथुरामार्गे जातात. रस्त्यानेही पोहोचता येते. हे आग्रापासून फक्त 55 किलोमीटर आणि खैरपासून केवळ 50 किलोमीटरवर आहे. ही वृंदावन वेबसाईट वृंदावनापर्यंत पोहोचण्यासाठी बऱ्याच माहिती देते. स्थानकाभोवती बरीच हॉटेल्स आहेत आणि विश्रामघाटाच्या सभोवताल बरीच कमी किमतीची धर्मशाळा उपलब्ध आहेत. चालण्यासाठी कर आकारला जाऊ शकतो, जेणेकरून मथुरा, वृंदावन एका दिवसात फिरता येईल. बहुतेक मंदिरांमध्ये, सकाळी 12 ते सायंकाळी 7 वाजेपर्यंत दर्शन खुले असतात व त्यानुसार भाविकांनी स्वतःचा कार्यक्रम करावा. ऑटो आणि टांगा देखील उपलब्ध आहेत. सकाळी यमुनामध्ये नौकाविहार आणि सकाळी यमुनेची आरती आणि संध्याकाळी विश्रांती घेण्यासारखे आहे. गोकुळच्या दिशेने जाण्यासाठी अर्धा दिवस लागेल, त्यानंतर आपण गोवर्धनला जाऊ शकता. गोवर्धनसाठी बस उपलब्ध आहे. वृंदावनमध्ये राधाष्टमीचा सण मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो.
होळी
श्रीकृष्ण राधा आणि गोपि-ग्वालांच्या दरम्यान होळीच्या रूपात, गुलाल आणि इतर रंग खेळतो. फाल्गुन शुक्ल 9 बरसाणापासून होळीची सुरुवात होते. येथील लठमार होळी जगप्रसिद्ध आहे. दहावीला नांदगावमध्ये अशी होळी होते. यासह सर्व ब्रजमध्ये होळी साजरी केली जाते. होळी साधारणत: धुळंडीवर पूर्ण केली जाते, त्यानंतर हुरंगा असतो, ज्यामध्ये स्त्रिया पुरुषांना लाठी, चाबूक इत्यादींनी वेढतात. बरसाना आणि नांदगावची लठमार होळी लोकप्रिय आहे. ब्रजच्या होळीची मजा 'नांदगावचा कुंवर कन्हैया, बरसणे की गोरी रे रसिया' आणि 'बरसने में जाययो म्हणतात जी राधा प्यारी' या गाण्यांनी सुरू होते. जरी भारतभर होळी साजरी केली जाते, परंतु ब्रजची होळी खूप मजेदार आहे. कारण ते कृष्ण आणि राधा यांच्या प्रेमाशी जोडले गेलेले दिसते. चाळीस दिवसांच्या होळीचा उत्सव उत्तर भारतातील ब्रज भागात बसंत पंचमीपासून सुरू होतो. होळीचा विशेष उत्साह केवळ नंदगाव आणि बरसाने जागृत करतो. नांदगावच्या गोपांनी गोपींना रंगवायचे तेव्हा नांदगावच्या गोपींनी त्यांना तसे करण्यास रोखले आणि ते पटले नाही तर काठीने मारण्यास सुरुवात केली. होळी गटात नांदगावचे पुरूष आहेत, कारण कृष्णा येथील आणि बारसाणे स्त्रिया, कारण राधा बरसाणे येथील होती. विशेष म्हणजे ही होळी उर्वरित भारतात होळी होण्यापूर्वी खेळली जाते. दिवस सुरू होताच नांदगावच्या हुरियर्सचे गट बरसाणे गाठायला लागतात. कीर्तन मंडळेही पोहोचू लागतात. यावेळी गांजाची अद्भुत व्यवस्था आहे. ब्रजवंतीतील लोकांचे डोळे पाहिल्यानंतर, त्यांना गांजाच्या फ्रॉस्टिंग सिस्टमचा अंदाज येतो. बरसानामध्ये टेसूची पाने तयार आहेत. दुपारपर्यंत धमाकेदार लाठमार होळी बंद झाली आहे. नांदगावच्या माणसांच्या हातात पिचकारी आहे आणि बरसाणा आणि होळीच्या महिलांच्या हातात काड्या सुरू आहेत.
मथुरा संग्रहालयात मथुरा शैलीतील कलाकृती
मथुराचा विशाल शिल्प संग्रह देश-विदेशातील अनेक संग्रहालयात वितरीत करण्यात आला आहे. येथील सामग्री लखनौच्या राज्य संग्रहालयात, भारतीय कलकत्ता येथील संग्रहालयात, मुंबई आणि वाराणसीच्या संग्रहालयांमध्ये आणि परदेशात मुख्यत्वे अमेरिकेच्या ‘बोस्टन’ संग्रहालयात, ‘पॅरिस’ आणि ‘ज्यूरिख’ संग्रहालये आणि लंडनच्या ब्रिटीश संग्रहालयात प्रदर्शित केली गेली आहे. आहे परंतु त्यातील सर्वात मोठा भाग मथुरा संग्रहालयात प्रदर्शित झाला आहे. याशिवाय काही वैयक्तिक संग्रहातही मथुराचे शिल्प आहे.
मथुराचे तत्कालीन जिल्हाधिकारी एफ. मथुराचे संग्रहालय. एस. हे ग्रुपने १८७४ मध्ये स्थापित केले होते. सुरुवातीला हे संग्रहालय स्थानिक तहसीललगत असलेल्या एका छोट्या इमारतीत ठेवले होते. सुरुवातीला हे संग्रहालय स्थानिक तहसीललगत असलेल्या एका छोट्या इमारतीत ठेवले होते. काही बदलांनंतर संग्रहालयाचे व्यवस्थापन सन १९०० मध्ये पालिकेकडे देण्यात आले. पाच वर्षांनंतर तत्कालीन पुरातत्त्व अधिकारी डॉ. जे. या संग्रहालयाच्या शिल्पांचे वर्गीकरण पीएच फॉगले यांनी केले आणि सविस्तर यादी १९१० मध्ये प्रसिद्ध झाली. या कामामुळे संग्रहालयाचे महत्त्व प्रशासनाच्या दृष्टीने वाढले आणि १९१२ मध्ये राज्य सरकारने त्यांचे संपूर्ण व्यवस्थापन हातात घेतले.
१९०८ पासून रायबहादूर पं. राधाकृष्ण यांची येथे प्रथम सहाय्यक जिल्हाधिकारी म्हणून नियुक्ती केली गेली, नंतर ते बिनतारी जिल्हाधिकारी झाले. आता हे संग्रहालय वाढू लागले, ज्यामध्ये पुरातत्त्व विभागाचे तत्कालीन संचालक सर जॉन मार्शल आणि रायबहादुर दयाराम साहनी यांचा मोठा हात होता. सन १९२९ मध्ये राज्य सरकारने स्थानिक डेम्पीयर पार्कमधील संग्रहालयाचा पुढचा भाग एक लाख सत्तावीस हजार रुपये देऊन बनविला आणि १९३० मध्ये ते जनतेसाठी उघडण्यात आले. यानंतर ब्रिटीश राजवटीत कोणताही नवीन बदल झाला नाही.
१९४७ मध्ये जेव्हा भारत स्वतंत्र झाला तेव्हा अधिकाऱ्यांचे लक्ष या सांस्कृतिक यात्रेच्या प्रगतीकडेही गेले. दुसऱ्या पंचवार्षिक योजनेत त्याच्या प्रगतीसाठी स्वतंत्र निधी देण्यात आला आणि कामही सुरू झाले. १९५८ पासून कामाची गती वाढली. जुन्या इमारतीच्या छताचे नूतनीकरण करण्यात आले आणि सन १९३०ची अपूर्ण इमारतही पूर्ण झाली.
ब्रजचे वन
ब्रजमध्ये बारा जंगले आहेत, जी द्वादश जंगले म्हणून प्रसिद्ध आहेत.
प्रेक्षणीय स्थळे (शहरातील)
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे वर्ग:मथुरा जिल्हा
दमास्कस
दमास्कस किंवा दमिश्क ही सीरिया देशाची राजधानी व प्रमुख शहर आहे. दमास्कस हे अखंडपणे वसाहत केले गेलेले जगातील सर्वांत जुने शहर आहे.
वर्ग:सीरियामधील शहरे वर्ग:आशियातील देशांच्या राजधानीची शहरे
सिल्व्हेस्त्रे व्हरेला
वर्ग:पोर्तुगालचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
काळसा
काळसा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ४५ अ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ४५-ए हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
मिलिंद महाविद्यालय
मिलिंद महाविद्यालय हे औरंगाबाद शहरातील एक महाविद्यालय आहे. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी पीपल्स एज्युकेशन सोसायटी अंतर्गत याची स्थापना केली. मिलिंद कॉलेज ऑफ सायन्स, मिलिंद कॉलेज ऑफ आर्ट्स आणि '''डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर कॉलेज ऑफ कॉमर्स''' येथे असलेल्या तीन शैक्षणिक महाविद्यालयाच्या पदवीधारकांचे गट आहे. या महाविद्यालयात कला, वाणिज्य आणि विज्ञानमधील पदवी व पद्युत्तर अभ्यासक्रम शिकविला जातो. हे तिनही महाविद्यालये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठशी संलग्न आहेत. ५४ एकर परिसरामध्ये हे महाविद्यालय पसरलेले आहे. देण्यात आली. हैदराबाद संस्थानाचा सातवा निजाम मीर उस्मान अली खान कडून सुरुवातीला मिलिंद महाविद्यालयाच्या स्थापनेसाठी जमीन देण्यात आली.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग:औरंगाबाद
लिमोज
लिमोज ही फ्रान्स देशातील लिमुझे ह्या प्रदेशाची व ऑत-व्हियेन ह्या विभागाची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
इ.स. ३६८
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३६८ वर्ग:इ.स.च्या ३६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
अलकापूर
अलकापूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
डहाणू बस स्थानकापासून जव्हार मार्गाने गेल्यावर पुढे महाराष्ट्र राज्य महामार्ग क्रमांक ७३ ने गेल्यानंतर किन्हवळी बस थांब्यानंतर हे गाव लागते. डहाणू बस स्थानकापासून हे गाव ५६ किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २२३ कुटुंबे राहतात. एकूण ११९५ लोकसंख्येपैकी ५८१ पुरुष तर ६१४ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ३३.५४ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ३९.२६ आहे तर स्त्री साक्षरता २८.१६ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या २४४ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या २०.४२ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. येथे शेती हा व्यवसाय असून काही लोक शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणूनही काम करतात. दुग्धव्यवसाय, बकरीपालन, कुक्कुटपालन सुद्धा केले जाते.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस डहाणू बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा डहाणूवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
पाटीलपाडा, गडचिंचाळे, दिवाशी,दाभाडी, किन्हवळी, सुकडआंबा, व्याहाळी, रामपूर, मोडगाव, हाळपाडा ही जवळपासची गावे आहेत.किन्हवळी ग्रामपंचायतीमध्ये अलकापूर आणि किन्हवळी ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
ऋषिकेश कांबळे
ऋषिकेश कांबळे (एप्रिल १४,१९६३ - हयात) हे साहित्यिक,अभ्यासक,आंबेडकरी चळवळीचे भाष्यकार म्हणून प्रसिद्ध, उदगीर येथे भरलेल्या 40 व्या मराठवाडा साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष.
अलकापूर
संदर्भ
६. https://palghar.gov.in/
ऋषिकेश कांबळे
साहित्यकृती :
१ . भाई तुम्ही कुठे आहात - नाटक
अलकापूर
संदर्भ
७. https://palghar.gov.in/tourism/
ऋषिकेश कांबळे
साहित्यकृती :
२ . दलित कविता आणि अमेरिकन ब्लॅक पोएट्री
मेटकावरा
मेटकावरा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
ऋषिकेश कांबळे
साहित्यकृती :
३. परिवर्तन आणि प्रबोधन - वैचारिक
अलकापूर
संदर्भ
वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
ऋषिकेश कांबळे
साहित्यकृती :
४. वादाचिये गावा
५. अस्तित्व आणि अस्मिता
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
मेटकावरा
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
किंगलाँग
बाहय दुवे
वर्ग:वाहन उत्पादक कंपन्या
मिसळपाव (निःसंदिग्धीकरण)
मिसळपाव निःसंदिग्धीकरणातील लेख
बाह्य दुवे
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
संत अक्काबाई
संत अक्काबाई ह्या चाफळ येथील मठात संत रामदास स्वामीच्या मठात राहत होत्या
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
जॉन रॉबर्ट्‌स
जॉन ग्लोव्हर रॉबर्ट्‌स, ज्युनियर (John Glover Roberts Jr.; २७ जानेवारी १९५५, बफेलो, न्यू यॉर्क) हा अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाचा १७वा व विद्यमान सरन्यायधीश आहे. राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज डब्ल्यू. बुशने नियुक्ती केलेला रॉबर्ट्स २ सप्टेंबर २००५ पासून ह्या पदावर आहे. १६वा सरन्यायाधीश विल्यम रेह्नक्विस्ट ह्याच्या निधनामुळे रिकाम्या झालेल्या सरन्यायाधीशपदावर रॉबर्ट्सची सेनेटने ७८-२२ अशा बहुमताने ह्या पदावर नेमणूक केली.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म रॉबर्ट्स, जॉन
संत वेणाबाई
संत वेणाबाई ही बालविधवा होती.तिला विधवाचे जीवन जगावे लागले होते.
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
मेतालिस्त ओब्लास्त क्रीडा संकुल
वर्ग:फुटबॉल मैदाने
बल्हारशाह जंक्शन रेल्वे स्थानक
बल्हारशाह जंक्शन हे भारत देशाच्या बल्लारपूर शहरामधील रेल्वे स्थानक आहे. बल्हारशाह स्थानक दिल्ली-चेन्नई ह्या प्रमुख मार्गावर असून येथून एक फाटा गोंदियाकडे जातो.
इ.स. ३६९
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३६९ वर्ग:इ.स.च्या ३६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
जटाशंकर
जटाशंकर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
मेस
मेस (Metz) ही फ्रान्स देशातील लोरेन ह्या प्रदेशाची व मोझेल विभागाची राजधानी आहे. मेस शहर फ्रान्सच्या ईशान्य भागात जर्मनी व लक्झेंबर्ग देशांच्या सीमेजवळ मोझेल नदीच्या काठावर वसले असून २०११ साली येथील लोकसंख्या सुमारे १.२ लाख होती
खेळ
फुटबॉल हा मेसमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून लीग १मध्ये खेळणारा एफ.सी. मेस हा येथील प्रमुख संघ आहे.
कुस्को
कुस्को (Cuzco; क्वेचुआ: Qusqu किंवा Qosqo) हे पेरू देशातील एक शहर आहे. हे शहर पेरूच्या दक्षिण भागात आन्देस पर्वतरांगांमध्ये समुद्रसपाटीपासून ११,००० फूट उंचीवर वसले असून ह्याच नावाच्या प्रदेशाचे राजधानीचे शहर आहे. १८व्या शतकाच्या अखेरीस दक्षिण अमेरिका खंडातील सर्वाधिक लोकसंख्येचे शहर असलेल्या कुस्कोची लोकसंख्या २००७ साली सुमारे ३.५९ लाख इतकी होती.
ऐतिहासिक इंका साम्राज्याची राजधानी असलेले कुस्को आजच्या घडिला युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान व एक मोठे पर्यटनकेंद्र आहे. राष्ट्रीय संविधानात पेरूची ऐतिहासिक राजधानी असा उल्लेख केलेल्या कुस्को येथे दरवर्षी अंदाजे २० लाख पर्यटक भेट देतात.
बाह्य दुवे
वर्ग:पेरू देशातील शहरे
राष्ट्रीय महामार्ग ४५ ब (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ४५-बी हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे. हा रस्ता तामिळनाडूतील त्रिची शहराजवळ रा.म. ४५पासून तूतुकुडीजवळ रा.म. ७अ पर्यंत धावतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
पिलीभीत
पिलीभीत हे काही नरभक्षी वाघांमुळे राष्ट्रीय पातळीवर चर्चेत होते ज्यामुळे जंगलाच्या व आजूबाजूच्या संपूर्ण भागात भीती पसरली होती. ऑगस्ट २०१० पर्यंत, वाघाने आठ जणांना ठार मारले आणि अर्धवट खाल्ले होते.
भूगोल
पिलीभीत हे २८°६४' आणि २९°५३' उत्तर अक्षांश आणि ७९°५७' आणि ८१°३७' पूर्वेकडील रेखांश यादरम्यान वसलेले आहे. याचे क्षेत्रफळ 68.76 km2 आहे. पिलीभीतची उत्तरेकडील बाजू उत्तराखंड राज्यातील उधमसिंह नगर आणि नेपाळच्या सीमेला लागून आहे. पिलीभीतच्या दक्षिणेला शाहजहांपूर आहे. पिलीभीतच्या पूर्वेला लखीमपूर खेरी अगदी थोड्या अंतरावर आहे आणि उर्वरित अंतर शाहजहांपूरने वेढलेले आहे. पश्चिमेकडील सीमा बरेलीच्या सीमेस स्पर्श करते.