cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
भारताचा ध्वज
राष्ट्रध्वजाचे साहित्यिक व सांस्कृतिक उल्लेख
स्वांत्र्य लढ्यासाठी लिहिलेल्या प्रेरणादायी गीतात बा.भ. बोरकरांनी ' चढवू गगनी निशाण, आमुचे चढवू गगनी निशाण, कोटि मुखांनी गर्जू जय जय स्वतंत्र हिंदुस्थान अशी त्यांच्या गीतातून गर्जना केली, "अजिंक्य भारत, अजिंक्य जनता ललकारत सारे, ध्वज विजयाचा उंच धरा रे" अशी ललकारी कवी योगेश्वर अभ्यंकरांनी दिली. 'हिंदूस्तान की कसम' या हिंदी चित्रपटात मदन मोहन यांनी संगीत दिलेल्या हिंदूस्तान की कसम ह्या कैफी आजमी लिखीत मन्ना डे यांनी गायलेल्या गीतात कैफी आजमी म्हणतात, "दुनिया की याद अपना ये बॉंकेपन रहेगा, लहरायेगा तिरंगा जबतक गगन रहेगा, ये निशान है हमारा इस निशान कि कसम, 'हिंदूस्तान की कसम'... तर खैय्याम यांनी संगित बद्ध केलेल्या (गायकः महेन्द्र कपूर),  'तू जान ले पाकीस्तान' या गीतात गीतकार साहीर बजावतात, "... हम अपने तिरंगे झंडे के दुश्मन को, कुचलकर रख देंगे..." पुणे आकाशवाणीवरून प्रकाशित सौ. अनुराधा ओक यांनी संगीतबद्ध केलेल्या || उंच आकाशी फडके तिरंगा || या ध्वजगीतातून  "देशप्रेमिंचा हा कैवारी | देशद्रोह्यांचा कट्टर वैरी | फितुरांना लावी सुरूंगा | उंच आकाशी फडके तिरंगा || १ ||" अशा शब्दात भारतीय राष्ट्रध्वजाबद्दल आभिमान व्यक्त केलेला दिसून येतो.
भारतीय संविधानात नमूद नागरिकांच्या कर्तव्याप्रमाणे भारतीय नागरिकांनी राष्ट्रगीतासोबतच राष्ट्रध्वजाचा आदर करणे अभिप्रेत असते.
जिबूतीयन फ्रँक
फ्रॅंक हे जिबूतीचे अधिकृत चलन आहे.
कोठा (आयुर्वेद)
साधारणतः,पचनसंस्थेस कोठा म्हणून संबोधित करण्यात येते.प्रत्येक शरीराची अन्न पचविण्याची क्षमता वेगवेगळी असते.तदनुषंगाने, मलविसर्जन क्रियेस लागणारा वेळ हा ही शरीरागणिक वेगवेगळा असु शकतो.आयुर्वेद या शास्त्राने कोठ्याची वर्गवारी तीन प्रकारात केली आहे.क्रूर किंवा जड, मध्यम व सौम्य किंवा मृदु असे ते तीन प्रकार आहेत.आपण आपला आहार ठरवितांना याकडे लक्ष पुरविणे आवश्यक आहे.
सौम्य कोठा
अश्या प्रकारच्या व्यक्तिंमध्ये, आतड्याची मळ पुढे सरकविण्याची गती ही चांगली असते.त्यामुळे,त्यांना शौचास तुलनेने कमी वेळ लागतो.थोड्याही बिघाडाने,अपथ्यकारक पदार्थाचे सेवन केल्यास जुलाब होण्याची प्रवृत्ती असते.अश्या प्रकारच्या व्यक्ति साधारणतः पित्त प्रकृतीच्या असतात.या व्यक्तिंना मलावरोधाची तक्रार असत नाही.
मध्यम कोठा
क्रूर व सौम्य कोठा यामधील स्थिती म्हणजे मध्यम कोठा होय.
आहारावर नियंत्रण
क्रूर कोठा असणाऱ्या व्यक्तिंनी,स्निग्ध पदार्थाचे जेवणासमवेत सेवन त्यांना पथ्यकारक(हितकारक) होते.रुक्षकारक पदार्थाचे सेवन हे अश्या व्यक्तिंना त्रासदायक होउ शकते.वायूकारक पदार्थ, बेकरीतील मैद्याचे पदार्थ, चिवडा,कोरडे पदार्थ त्यांनी खाणे टाळावे.तूप खाणे त्यांना हितकारक आहे.पालेभाज्यांसारखे सौम्य सारक पदार्थ खावेत.
सौम्य कोठा असलेल्यांनी दुग्धजन्य पदार्थांचे सेवन अत्यल्प प्रमाणात करावे.त्यांना रेच होउ शकतात. मध्यम कोठा असणाऱ्यांनी वरील दोघांचाही समतोल साधावा. प्रयत्नाने ते शक्य आहे.
संदर्भ
वर्ग :मानवी शरीर वर्ग :आरोग्य वर्ग :आयुर्वेद वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र
बाबापूर (दिंडोरी)
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
डग रिंग
रिंग, डग वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिरढोण (कोरेगाव)
शिरढोण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो.हिवाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १८ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २७ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ६०० मिमी पर्यंत असते. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
प्रेक्षणीय स्थळे
कुंडोमहंकाळ मंदिर वसना नदीच्या लागून असलेल्या उभ्या कातळात छोट्याश्या गुहेत हे मंदिर आहे. संपूर्ण गावाची श्रद्धा या मंदिरा समवेत जोडली गेली आहे. शिवाय मंदिराच्या समोर नदीच्या दुसऱ्या तीरावर असलेला नवीन मठ बांधलेला आहे. कार्तिक महिन्यात पौर्णिमेला ईथे रथोत्सव असतो तसेच ग्रामस्थांच्या वतीने दर अमावस्येला येणाऱ्या भक्तांसाठी भंडारा महाप्रसाद असतो.
संदर्भ
वर्ग:कोरेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
बोईंग ७५७
दोन जेट इंजिने असलेले हे विमान १८६ ते २८९ प्रवासी ३,१०० ते ३,९०० समुद्री मैल (५,९०० ते ७,२०० किमी) वाहून नेऊ शकते. ७५७ चे दोन मुख्य प्रकार आहेत - १९८३पासून तयार करण्यात आलेले ७५७-२०० आणि अधिक लांबी असलेले ७५७-३००, जे १९९९ पासून तयार करण्यात आले. याशिवाय ७५७-२००पीएफ आणि ७५७-२००एसएफ हे दोन उपप्रकारही तयार करण्यात आले होते.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:प्रवासी विमाने वर्ग:बोईंग प्रवासी विमाने
नगमा
सुरुवातीचे जीवन
नगमाचे पिता अरविंद प्रतापसिंह मोरारजी, त्यांचे पूर्वज राजस्थानमधील जेसलमेरचे असून शाही पार्श्वभूमीचे होते. पुढे ते गुजरात, पोरबंदर, नंतर मुंबईत स्थायिक झाले. तिचे महान आजोबा गोकुळदास मोरारजी हे शिपिंग, टेक्सटाईल, शेती आणि फार्मास्युटिकल उद्योगाचे एक प्रख्यात व्यापारी होते.त्यांची आई महाराष्ट्रातील कोकण क्षेत्रातील होती. ती काझी स्वतंत्रता सेनानी कुटुंबातील होती आणि तिचे मूळ नाव श्यामा काझी होते, परंतु तिला आता सीमा म्हणून ओळखले जाते. १९६९ मध्ये त्यांनी मुंबईत सीसीआय क्लबमध्ये मोरारजीशी विवाह केला.
नगमा हिचे खरे नाव नंदिता अरविंद मोरारजी आहे, तिला तिच्या मूळ नावाप्रमाणेच नंदिता म्हणतात. ऑगस्ट १९७४ मध्ये मोरारजीच्या घटस्फोटानंतर नगमाची आई यांनी मार्च १९७५ मध्ये एक चित्रपट निर्माते चंदर सदन यांच्याशी विवाह केला.चंदन सदन यांना तीन मुले होती.
नगमाचे दोन भाऊ,धनराज आणि युवराज असे आहे.तिने एका मुंबई रिपोर्टरला सांगितले की, "मला अभिमान आहे की मी एका प्रतिष्ठित कुटुंबातील आहे. माझ्या आईने कायदेशीरपणे माझ्या वडिलांशी लग्न केले, दिव्य श्री अरविंद मोरारजी, सीसीआय क्लब, मुंबई येथे एका सार्वजनिक कार्यक्रमात सांगितले.नगमाची आईने तिला त्साहित केली.
अभिनय क्षेत्र
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
पिंपळनेर (आर्णी)
पिंपळनेर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील आर्णी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:आर्णी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
कातामार्का प्रांत
कातामार्का (Provincia de Catamarca) हा आर्जेन्टिना देशाच्या वायव्य भागात वसलेला एक प्रांत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:आर्जेन्टिनाचे प्रांत
फजर
म्हणजे इस्लाम धर्मात पहाटेच्या वेळी करावयाची प्रार्थना होय.
वर्ग:इस्लाम धर्म
सॅरा मॅकग्लाशान
सॅरा जेड मॅकग्लाशान (मार्च २८, इ.स. १९८२:नेपियर, न्यू झीलँड - ) ही 🇳🇿 new zealandकडून दोन कसोटी आणि ८० एकदिवसीय सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आमडोशी (रोहा)
आमडोशी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
पठाणकोट विमानतळ
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:पंजाबमधील विमानतळ वर्ग:पंजाब
हॉक मार्क १३२
ब्रिटनची अत्याधुनिक प्रशिक्षण विमाने. ही विमाने भारतीय हवाई दलात दाखल करण्यात आली. प्रशिक्षणाबरोबरच प्रत्यक्ष कारवाईसाठीही उपयोगी आहेत. या विमानात हवेतून हवेत व हवेतून जमिनीवर मारा करणारे क्षेपणास्त्र डागण्याची क्षमता आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:लढाऊ विमाने वर्ग:विमाने वर्ग:ब्रिटिश लढाऊ विमाने वर्ग:भारतीय वायुसेनेची विमाने
जुनैद शेख
वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ वर्ग:रिकामी पाने
आयुर्वेदातील विविध संज्ञा
आयुर्वेदात वापरण्यात येणाऱ्या विविध संज्ञांची यादी व त्याचे थोडक्यात वर्णन-
हे सुद्धा पहा
.
वर्ग:आयुर्वेद वर्ग:याद्या
पूनम यादव
पूनम यादव (इ.स. १९८१ - हयात) ही भारतातील सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ या संगीतस्पर्धात्मक स्वरूपाच्या हिंदी भाषक दूरचित्रवाणी कार्यक्रमामधील अंतिम फेरीतल्या स्पर्धकांपैकी एक स्पर्धक होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
हे राम नथुराम
हे राम नथुराम हे शरद पोंक्षे यांनी लिहिलेले आणि दिग्दर्शित केलेले मराठी नाटक आहे. त्यातील नथुराम गोडसेची प्रमुख भूमिका त्यांनीच केली आहे. नाटकाचा शुभारंभाचा प्रयोग नाशिकमध्ये ५ ऑक्टोबर, २०१६ रोजी झाला. प्रमोद धुरत आणि शरद पोंक्षे यांच्या माउली भगवती प्रॉडक्शन आणि मोरया यांच्या सहयोगाने ह्या नाटकाची निर्मिती झाली आहे.
नथुराम गोडसे यांच्यावर नाटक सादर करण्याचा हा पहिलाच प्रयत्‍न नव्हता. कारण यापूर्वी ‘मी नथुराम गोडसे बोलतोय’ या प्रदीप दळवी यांच्या नाटकाचे ८१८हून अधिक प्रयोग व्यावसायिक रंगभूमीवर झाले होते. त्यात देखील शरद पोंक्षे हे नथुराम या प्रमुख व्यक्तिरेखेत होते. तो प्रयोगही लक्षणीय होत असे; परंतु नव्याने आलेले हे ‘राम नथुराम’ नाटक शरद पोंक्षे यांनी लिहिलेले असून दिग्दर्शनसुद्धा त्यांचेच आहे. त्यामुळे या नाटकाचे कुतूहल होते. ते या दुहेरी भूमिकेत पूर्णतया यशस्वी झाले असे म्हटले जाते. या नव्याने आलेल्या नाटकात जसा काही नव्या घटनांचा उल्लेख दिसतो, तसा जुन्या घटना ज्या आधीच्या नाट्यप्रयोगात पाहिल्या त्याही दिसतात. त्यांना गोडसे यांनी लिहिलेल्या पुस्तकाचा आधार आहे.
कोल्हापुरातील प्रयोग
हे राम नथुराम या नाटकाच्या कोल्हापुरातील प्रयोगाच्या वेळी कोल्हापुरातील काही जणांनी या नाटकाविरुद्ध केशवराव भोसले नाट्यगृह, कोल्हापूर महापालिका आयुक्त यांचे कार्यालय आणि देवल क्लब येथे निदर्शने केली. तरीही पोलीस बंदोबस्तात कोल्हापुरात या नाटकाचा प्रयोग १९ डिसेंबर २०१६ रोजी झाला.
वर्ग:मराठी नाटक नामसूची
येकोडी
येकोडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
लोककला
लोक परंपरेत सादर केले जाणारे विविध नृत्यप्रकार याचाही समावेश लोककला यामध्ये होतो.
"काटखेळ" आगळावेगळा लोककला प्रकार : महाराष्ट्रात असंख्य ग्रामदैवत आहेत. पण या ग्रामदेवते बद्दल अपार श्रद्धा ठेवणारी माणस जर कुठे आढळतील; तर ती केवळ ‘कोकणात’. ग्रामदेवता ही कायम गावाचे रक्षण करते. गावातल्या लोकांना सुख, शांती आणि समृद्धी देते, असा इथल्या लोकांचा समज आहे. त्यामुळे या ग्रामदेवतेला प्रसन्न ठेण्यासाठी वेगवेगळ्या मार्गांनी तिची भक्ती केली जाते. या धार्मिकतेतूनचं आपल्याकडे अनेक लोककला जन्माला आल्या आहेत. आणि त्यामुळे निव्वळ कोकणाची नव्हे, तर संपूर्ण महाराष्ट्राची लोकसंस्कृती संपन्न झाली आहे. दापोली तालुक्यातील खेर्डी या गावात तेथील ग्रामदैवत ‘श्री चंडिकादेवी’ हिच्याशी जोडलेला एक आगळावेगळा लोककला प्रकार पाहायला मिळतो. तो म्हणजे ‘काटखेळ’. हा काटखेळ प्रामुख्याने शिमग्यात खेळला जातो. देवीची पालखी देवळातून निघून पुन्हा देवळात येईपर्यंत जिथे-जिथे थांबेल, तिथे-तिथे हा काटखेळ सादर होतो. या काटखेळाचा इतिहास असा सांगितला जातो की, ‘श्री चंडिका’ देवीचा हा काटखेळ शिवकालपूर्व आहे. शिवकाळात मराठी मावळे या काटखेळाद्वारे गुप्त संदेश एकमेकांपर्यंत पोहचवित असत. काटखेळींच्या नृत्यात आणि गाण्यात सांकेतिक शब्द व सांकेतिक खुणा असत, त्यातून हा व्यवहार चाले. चंडिका देवीचा हा काटखेळ अत्यंत मानाचा समजला जातो. तो सादरकर्त्यांना काटखेळी म्हणून संबोधलं जात. हे काटखेळी केवळ पुरुषचं असतात आणि तेही विवाहित. काटखेळ सादरीकरणासाठी या काटखेळीनं विशेष असा ‘अर्धनारीनटेश्वरी’ पोशाख करावा लागतो. हा पोशाख धारण करणाऱ्याला याची पवित्रता राखणं अत्यंत बंधनकारक असतं. म्हणजे काटखेळीने व्यसन करू नये, अपशब्द बोलू नये, लोभ धरू नये अशा अनेक गोष्टी आहेत. यामुळेच काटखेळींना देवासारखा मान मिळतो. काटखेळाचं सादरीकरण म्हणजे सामुहिक नृत्य आणि सामुहिक गायन. झांज, पकवाज किंवा मृदुंग या वाद्यांच्या तालावर. हातात काठ्या असतात त्यांचा लय कवणाच्या चालीनुसार. नृत्य व गाणी जशीच्या तशी पारंपारिक. त्यामुळे एक अस्सल लोककला. ज्यामध्ये सादरकर्ते व प्रेषक दोन वेगळे गट नाहीत. सगळे एकरूप होतात आणि भक्ती रसात न्हाऊन निघतात.
डर्क कुइट
वर्ग:नेदरलँड्सचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वैजापूर विधानसभा मतदारसंघ
वैजापूर विधानसभा मतदारसंघ - ११२ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, वैजापूर मतदारसंघात औरंगाबाद जिल्ह्यातील १. वैजापूर तालुका आणि २. गंगापूर तालुक्यातील मांजरी आणि सिद्धनाथ वडगांव ही महसूल मंडळे यांचा समावेश होतो. वैजापूर हा विधानसभा मतदारसंघ औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
शिवसेनेचे रमेश नानासाहेब बोरनारे हे वैजापूर विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:औरंगाबाद लोकसभा मतदारसंघ
जोहर
म्हणजे इस्लाम धर्मात दुपारच्या वेळी करावयाची प्रार्थना होय. वर्ग:इस्लाम धर्म
निरूपमा डे
वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ वर्ग:रिकामी पाने
डायल २६११
डायल २६११, देशाचे सुरक्षा कवच !
यावर पुण्यातील शास्त्रज्ञ, टेलीकॉम्युनिकेशन इंजिनिअर तथा माजी तंत्रज्ञान सल्लागार भारत सरकार श्री. दिनकर बोर्डे यांनी तयार केलेल्या ‘डायल २६११’ या परियोजनेमुळे जगाला एक कायमस्वरुपी नागरी, सामाजिक, विभागीय, अंतर्गत, सीमावर्ती, तटवर्ती, अवकाशीय आणि देशीय सुरक्षा आणि संरक्षणासाठीचा ठोस व परिणामकारक उपाय मिळणार आहे.
‘डायल २६११’, हे मनुष्यबळ, अत्याधुनिक माहिती तंत्रज्ञान व उपलब्ध सामर्थ्य यांचे एक परफ़ेक्ट समीकरण असून प्रत्येकाच्या जीवनात लवकरच ‘डायल २६११’ ही संकटकाळी तत्परतेने मदतीला धावून येणारी ‘शक्ती’ ठरणार आहे.
आगामी काळात येणारी संकटे आणि दुर्घटना टाळण्याची तसेच संकटकाळी घ्यावयाच्या योग्य त्या खबरदारीची जाणीव देखिल ‘डायल २६११’ आपल्याला करून देणार आहे.
काय आहे ही ‘डायल २६११’ परियोजना?‘डायल २६११’ ही २६११ (सव्वीस अकरा) या एकाच क्रमांकाची केन्द्रीय हेल्प लाईन दूरध्वनी परियोजना असून केवळ देशाच्या सुरक्षा आणि संरक्षणा पुरती मर्यादित न राहाता तातडीची नागरी सेवा सुरक्षा व आपातकालीन व्यवस्थापन तसेच शांतता प्रस्थापित करणे यासाठी महत्त्वाची ठरणार आहे.
तातडीने तेथील घटना, परिस्थिती व परिसर नुसार लगतची स्थानिक पोलीस (१००), अग्निशामन (१०१), वैद्यकिय सेवा (१०२), महिला, बाल तथा वरिष्ठ नागरिक अत्याचार प्रतिबंध (१०३) तसेच... (१०८).. (११४) ई. कायदा सुव्यवस्था सेवा योग्य त्या समन्वय धोरणा नुसार तातडीने आपण आहात त्या ठिकाणी त्वरेने उपलब्ध होईल. वेळ प्रसंगी डायल २६११ यंत्रणेत नोंद केलेल्या स्थानिक सामाजिक संस्थांना पण बचाव कार्यामधे समवून घेतले जाईल.
गरज पडल्यास मिलिटरी, एनएसजी, बीएसएफ़, कोस्टल गार्ड यासारख्या सेवा देखील त्या ठिकाणी वेळेत पाठवून आपले मिशन यशस्वी करतील. सर्व तातडीचे नियोजन व आयोजन यासाठी ‘डायल २६११’ परियोजना समर्थ असल्यामुळे विना संभ्रम मदत कार्य पुर्णत्वास नेता येईल. संदिग्ध वस्तु वा हालचालींची माहिती २६११ वर कळवल्यास संभाव्य हानी टाळणे शक्य़ होईल.
पतियाळा विमानतळ
हे भारताच्या पंजाब राज्यातील पतियाळा येथे असलेला विमानतळ आहे.
डायल २६११
जीपीएस, जीआयएस, एलबीएस, सॅटेलाईट, नेट, मोबाईल, आयटी ई. सारख्या अत्याधुनिक तंत्रामुळे संपर्क करणा~याचे स्थान व व्यक्तित्व त्वरित समजणार असून मदत पोहचवण्यासाठी याचा फ़ायदा होणार आहे. याशिवाय या अद्दयावत हेल्पलाईनमुळे बनावट तक्रारींची नोंद घेणे शक्य आहे.
पतियाळा विमानतळ
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:पतियाळा
डायल २६११
हे लक्षात ठेवण्यासारखे आहे की भविष्यातील संदर्भाकरिता प्रगत ब्लॅक बॉक्स सारखी प्रणाली येण~या प्रत्येक कॉल, रेस्पॉन्स, ऍक्शन व क्षणांचे रेकॉर्डिंग करत असते.
रॉन सॅगर्स
सॅगर्स, रॉन वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डायल २६११
अमेरिकेतील ९११ या यंत्रणेपेक्षा ‘डायल २६११’ अधिक सरस आहे कारण ही यंत्रणा बहुभाषिक असून इंटरनेट, व्हिओआयपी किंवा फ़ोनद्वारे येणारे फ़ेक कॉल्स यांची त्वरित दखल घेणे हे या यंत्रणेला शक्य आहे जेथे ९११ साठी ही बाब आजही डोकेदुखी आहे.
भारत हा बहुभाषिक देश असल्यामुळे ही परियोजना बहुभाषिक सोयीयुक्त आहे. भाषेचा अडसर विसरुन, आपण आपल्या भाषेत संवाद साधु शकता यामुळे डायल २६११ केवळ हेल्प लाईन न राहाता लाईफ़ लाईन ठरणार आहे.
महत्त्वाचे म्हणजे भारतात आपल्याला ढीगभर हेल्पलाईन नंबर लक्षात ठेवण्याची गरज नाही. दुर्घटना, परिस्थिति, स्थळ आणि परिसर कोणताही असो २६११ ला कळवा, तातडीने तुम्ही आहात त्या ठिकाणी संकटानुसार पोलीस, अग्निशामन, वैद्यकिय मदत तसेच एनएसजी सारख्या सेवा आपल्या मदतीला धावतील. आत्महत्या करण्यापुर्वी २६११ला केलेला एक कॉल देखिल आपल्याला नवजीवन ठरु शकेल.
‘अतिथी देवो भव:’, विदेशी पर्यटकांना तर ‘डायल २६११’ एक विश्वासू सोबती ठरून भारताच्या पर्यटन वाढीस चालना मिळणार आहे. २६११ हा क्रमांक मुंबईवर झालेल्या दशतवादी हल्ल्यानंतर प्रत्येकाच्या मनावर कोरला गेला आहे, आता हाच क्रमांक देशाच्या सुरक्षिततेसह बाल, महिला, वरिष्ठ नागरिक, प्रवासी, देशी विदेशी पर्यटक, विद्यार्थी, नोकरदार व व्यावसायिक यांच्यासाठी सुरक्षा कवच ठरणार आहे.
भविष्यात जगात फ़क्त एकच नंबर... २६११, भारत सोडल्यास जवळपास प्रत्येक देशाला स्वतःची नॅशनल ईमर्जन्सी टेलीफ़ोन यंत्रणा असली तरी डायल २६११ ही यंत्रणा जागतिक विस्तारक्षम आहे. त्यामुळे आपण पृथ्वीवरील कोणत्याही देशातील कोणत्याही स्थानावरून २६११ वर संपर्क साधल्यास तेथील लगतची बचाव यंत्रणा आपल्या पर्यंत पोहचवता येणे शक्य होणार आहे.
‘डायल २६११’ यंत्रणा उभारण्या संबंधी बोर्डे यांनी केंद्रीय गृह मंत्रालयाकडे तांत्रिक तसेच घटनात्मक अहवाल सादर केला असून संबंधित आधिकारी यांच्या बरोबर बैठका आणि चर्चा देखिल झाल्या आहेत.
‘डायल २६११’ हे कोणते प्रॉडक्ट, प्रॉजेक्ट वा बिझनेस डील नसून भारतात देशाच्या सुरक्षा व संरक्षणाच्या दृष्टीने ‘डायल २६११’ कार्यान्वित झाल्यास ही माझी शहीदांना आणि वेळ प्रसंगी मदत न मिळाल्यामुळे जीव गमवावा लागलेल्या आत्म्यांना योग्य श्रद्धांजली असेल अशी भावना बोर्डे यांनी व्यक्त केली.
वर्ग:आकस्मिक व्यवस्थापन
बेथ मॅकनील
मॅकनील, बेथ वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पिंपरी (आर्णी)
पिंपरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील आर्णी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:आर्णी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
सांता क्रुझ प्रांत (आर्जेन्टिना)
सांता क्रुझ (Provincia de Santa Cruz) हा आर्जेन्टिना देशाचा एक प्रांत आहे. देशाच्या दक्षिण भागातील पांतागोनिया प्रदेशामध्ये वसलेला हा प्रांत आकाराने आर्जेन्टिनामधील दुसऱ्या क्रमांकाचा मोठा व सर्वात कमी लोकसंख्या घनतेचा आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:आर्जेन्टिनाचे प्रांत
रामपूर (जव्हार)
रामपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील जव्हार तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १२१ कुटुंबे राहतात. एकूण ५९८ लोकसंख्येपैकी २९० पुरुष तर ३०८ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ४३.८५ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ४७.४३ आहे तर स्त्री साक्षरता ४०.४५ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ७८ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १३.०४ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. छोट्या प्रमाणावर शेती व शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर म्हणून ते काम करतात.अगदी लहान प्रमाणात कुक्कुटपालन,बकरीपालन सुद्धा ते करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस जव्हार बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात.रिक्शासुद्धा जव्हारवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
न्याहाळेबुद्रुक, राधानगरी, श्रीरामपूर, केळघर, न्याहाळेखुर्द, आपटाळे, चंद्रपूर, गंगापूर, धानोशी, जुनी जव्हार, काशिवळी तर्फे देंगाचीमेट ही जवळपासची गावे आहेत.न्याहाळेखुर्द ग्रामपंचायतीमध्ये नंदनमाळ, न्याहाळेखुर्द आणि रामपूर ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:जव्हार तालुक्यातील गावे
तू मदरबोर्ड माझ्या संगणकाचा (कविता)
'तू मदरबोर्ड माझ्या संगणकाचा' ही कवी अरुण काळे लिखित 'नंतर आलेले लोक' काव्यसंग्रहातील  कविता आहे. 'तू मदरबोर्ड माझ्या संगणकाचा' कविता एकोणिसशे नव्वद नंतरच्या जागतिकीकरणामुळे बदलत्या अर्थकारण व समाज संस्कृतीचे प्रतिनिधीत्व करते; सांस्कृतिक आणि राजकीय क्षेत्रातही महत्त्वपूर्ण उलथापालथींची नोंद घेते.
कवितेतील प्रतिमा
समकालीन वास्तवाच्या कसोटीवर आपल्या महापुरुषांच्या विचारांची उपयुक्तता तपासून, त्यातून त्यांच्या मोठेपणाचा शोध या कवितेत दिसतो. शिवाय कवितेतील काळ आणि वास्तव ज्या आशयाला चित्रित करत आहे त्याला अत्यंत अनुकूल अशी भाषा आणि प्रतिमायोजना कवीने केली आहे. वास्तवानुरूप भाषासर्जन हेच तर नव्वदोत्तरी कवितेचे वैशिष्ट्य आहे. तेही `मदरबोर्ड..`मध्ये दिसते.
कवीने येथे नव्या दलितत्त्वाच्या विषाणूचे सूचन केले आहे; आणि त्याला तोंड देण्याची क्षमता बाबासाहेबांच्या विचारात आहे अन्य महापुरुषांच्या विचारात नाही, असे परखडपणे सांगितले आहे. विचारांची समकालीन उपयुक्तता नसलेल्या महापुरुषांना कवीने ‘एकमेकांच्या प्रकृतीच्या चवकश्या करणाऱ्या इतिहासाच्या पुस्तकातील सिनियर सिटीझन्सची’ उपमा दिली आहे; तर बाबासाहेबांचे द्रष्टेपण सांगण्यासाठी ‘पोरगं हरवू नये म्हणून पुढे जाऊन उभे राहणाऱ्या बापाची’ उपमा दिली आहे, जी अत्यंत मौलिक आणि नावीन्यपूर्ण आहे.
कवीने बाबासाहेबांच्या असामान्यतेला संगणकीय प्रतिमांनी व्यक्त केले आहे. मदरबोर्ड संगणकाचा आधारस्तंभ असतो. तसे कवीसाठी बाबासाहेबाचे तत्त्वज्ञान आहे. हजारो वर्षांची पारंपरिक मेमरी बाबासाहेबांनी धर्मांतराच्या अपडेट प्रोग्रामने घालवली. संगणकाला अपडेट प्रोग्रॅम नसेल तर तो आउटडेटेड होतो, पण बाबासाहेबांच्या विचारांचे वैशिष्टय असे की, दलितांचे भविष्यातील सामाजिक सॉंफ्टवेअर खराब न होऊ देणारी ॲंन्टी-व्हायरस खबरदारी त्यांच्या विचारात आधीच आहे. त्यामुळे सामाजिक विषमतेचे नवे विषाणू ते मुळातून नष्ट करते, असे कवी म्हणतो.
बाबासाहेबांच्या तत्त्वज्ञानावर, विचारावर विद्यापीठात संशोधन होतेय, साहित्य संमेलनात  चर्चा होतेय, नाटक –सिनेमे तयार होताहेत, शिवाय त्यांच्या विचारांची नव्याने अन्वयार्थ लावून नवी आंदोलने उभी राहताहेत – कवी यालाच ‘बारा हत्तीचं बळ’ म्हणतो.
मल्टीमिडीया या संकल्पनेत शब्द (संहिता), दृश्य- श्राव्य या तिन्हीची प्रभाव क्षमता असते. नुसत्या शब्द वां श्राव्याने तितकी परिणामकारकता साधली जात नाही. बाबासाहेबांनी प्रबोधनासाठी ग्रंथ (संहिता), भाषणे (श्राव्य), आणि मोर्चा आंदोलने (दृश्य) अशी तिन्ही प्रभावी माध्यमे वापरली. त्यामुळे त्यांची प्रभावक्षमता इतरांपेक्षा जास्त ठरली. बाबासाहेबांच्या या अद्वितीय कार्याचा गौरव करताना मल्टीमिडीया ही अत्यंत समर्पक आणि माहितीच्या युगातील प्रतिमा वापरली आहे.
कविता काय साधते
या संग्रहात इतरत्र `ही माझी चळवळ झालीय अ. भा. चिडीमार संघटना `/`कुणाच्या मागे चाललंय बौद्धिक नेतृत्व/ रातोरात क्रांतीची स्वप्न पाहणाऱ्यांना/ सकाळी व्हावं लागतं हास्यास्पद ` असे म्हणून दलितांच्या दूरवस्थेला स्वार्थी नेते, ध्येयापासून दूर गेलेल्या चळवळी आणि जागतिकीकरण कसे जबाबदार आहे ते सांगितले आहे. या पार्श्वभूमीवर बाबासाहेबांच्या कर्तृत्वाचे असामान्यपण लक्षात येते.
एकोणिसशे नव्वदनंतरची मराठी कविता अनेक अर्थाने वेगळी आहे. जागतिकीकरणामुळे अर्थकारण व समाज संस्कृतीचे स्वरूप बदलले आहे. पर्यायाने सांस्कृतिक आणि राजकीय क्षेत्रातही प्रचंड उलथापालथ होत आहे. या परिस्थितीत बदललेल्या राजकीय सामाजिक मूल्यव्यवस्थेवर प्रहार करणे आणि काळानुरूप टिकणाऱ्या, नव्या समस्यांना उत्तर ठरू पाहणाऱ्या तत्त्वज्ञानाचे मह्ती सांगणे हे द्रष्ट्या प्रतिभावंताचे काम असते. हेच अरुण काळेंच्या या कवितेने केले आहे.
ही कविता डॉं. बाबासाहेब आंबेडकरांवरील कविता आहे; पण भाबडी स्तुती किंवा भावनावश उदगार ती काढत नाही. बाबासाहेबांचे असामान्यपण, इतर महापुरुषांपेक्षा त्यांचे वेगळेपण, त्यांच्या विचारांची कालातीतता, माहितीच्या युगात झालेली दलितांची विपरीत स्थिती आणि आजची राजकीय संस्कृती यांवर ती भाष्य करते.
शिवाय माणसाला वस्तू म्हणून उभं केलं जातंय` म्हणत जागतिकीकरणात सामान्य माणसाचे काय झाले,  लोककल्याणकारी राज्य संकल्पना मोडीत काढणारयांच्या हातात आयटीचे तंत्रज्ञान कसे आलेय, हा धोकाही सांगितला आहे.
संदर्भ
वर्ग:मराठी काव्य
यंत्रमानव
माणसासारखे दिसणारे, आणि मानवी भावना आणि वर्तनाचे अनुकरण करणारे यंत्र याला यन्त्रमानव म्हणतात.
स्वरूप
यात डोळ्यांच्या जागी दोन कॅमेरे बसवले जातात. हे कॅमेरे संगणकाशी जोडलेले असतात. तसेच यामध्ये मायक्रोफोन बसवलेले असतात. त्यांचा वापर करून असिमो यंत्रमानव दिलेल्या ठराविक आज्ञांना उत्तरे देऊ शकतो. तसेच आवाज कोठून आला आहे त्याचे ज्ञानही त्याला होऊ शकते.
बुद्धीमत्ता
यंत्रमानवाला आज्ञावली प्रमाणे बुद्धीमत्ता असते. थोडक्यात यंत्रांची बुद्धिमत्ता म्हणजे मनुष्याने तयार केलेल्या आज्ञावल्या असतात. परंतु नवीन आंतरजाला जोडलेले यंत्रमानव आपली माहिती स्वतःच शोधतील असे विकसित होत आहेत. तसेच आज्ञावली लिहिणाऱ्या आज्ञवल्याही निर्माण होत आहेत. त्यामुळे यंत्रमानवाला आवशयक असलेल्या आज्ञवल्या आपोआप विकसित होत जातील अशी शक्यता आहे. ही बुद्धीमत्ता वापरून लढाई करणारे यंत्रमानव सैनिक विकसित करण्याचा प्रयत्न देशोदेशीचे संरक्षण विभाग व प्रयोगशाळा करत आहेत. यामुळे मानवरहित युद्ध यंत्रणा विकसित होऊ शकेल. हे स्वतः प्रगती करत नाहीत कारण प्रगतीसाठी तर्क आणि उस्फुर्तता या दोन्ही गोष्टी आवश्यक असतात. त्या यंत्रात नसतात. तसेच यंत्रमानवाला स्वत्वाची जाणीव नसते.
नियमावली
असिमोव्ह या शास्त्रज्ञाने यंत्रमानवांना मानव जातीच्या अधिपत्याखाली ठेवणाऱ्य तीन नियमांची रचना केली. हे नियम असे:
पुस्तके
वर्ग:यंत्रमानव वर्ग:विज्ञान
अपूर्व शाह
वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ वर्ग:रिकामी पाने
बाडगीचापाडा
बाडगीचापाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
अभीप्सा (मासिक)
अभीप्सा मासिकाचा प्रारंभ
अभीप्सा मासिकाचा प्रारंभ इ.स.१९७६ साली झाला. श्रीअरविंद सोसायटी, पाँडिचेरी तर्फे विविध नियतकालिकांचे प्रकाशन केले जाते. ऑल इंडिया मगेझिन हे सोसायटीचे मुखपत्र इंग्रजी भाषेतून प्रकाशित होते आणि त्याच्या हिंदी, कानडी, ओरिया, तमिळ इ. विविध भाषांमधून आवृत्त्या निघतात. त्याच्या मराठी आवृत्तीचे नाव 'अभीप्सा' असे आहे. यामध्ये योगी श्रीअरविंद ऊर्फ अरविंद घोष आणि श्रीमाताजी ऊर्फ मीरा अल्फासा यांच्या इंग्रजी व फ्रेंच भाषेतील साहित्याचा मराठी अनुवाद प्रकाशित होत असतो.
इतर तपशील
प्रारंभापासून इ.स. २०१७ पर्यंत हे मासिक अमरावतीमधून प्रकाशित होत असे. श्रीअरविंद सोसायटी, अमरावती शाखेतर्फे ते प्रकाशित होत असे. श्रीअरविंद सोसायटी,पाँडिचेरी यांच्याकडे त्याचा मालकी हक्क होता व आहे. भारतासह जपान, युरोप, आफ्रिका, ऑस्ट्रेलिया, अमेरिका इ.देशांमध्ये त्याचे वितरण होते.
संपादक
प्रारंभी श्री. बल्लभ गुप्ता हे मानद संपादक, प्रकाशक व मुद्रक होते. नंतर दीर्घकाळ सौ. सरला नागराज, अमरावती यांनी संपादक म्हणून कार्यभार सांभाळला. नंतरच्या काळात श्री. वासुदेव बळवंत खापर्डे, सौ.मीरा गणोरकर, सौ.कुल्श्री मेघरे यांनी संपादक म्हणून काम सांभाळले होते. इ.स.२०१८ पासून हे मासिक श्रीअरविंद सोसायटी, पाँडिचेरी येथून प्रकाशित होते. डॉ.केतकी मोडक, पुणे ह्या या मासिकाच्या विद्यमान संपादिका आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:अरविंद घोष यांचे साहित्य वर्ग:पूर्णयोग वर्ग:नियतकालिके
किशनगढ विमानतळ
अजमेर विमानतळ भारताच्या राजस्थान राज्यातील अजमेर येथे असलेला विमानतळ आहे.
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:अजमेर जिल्हा
असर
म्हणजे इस्लाम धर्मात दिवसाच्या तिस‍ऱ्या प्रहरी करावयाची प्रार्थना होय. वर्ग:इस्लाम धर्म
बोईंग ७६७
बोईंग ७६७ हे बोईंग कंपनीचे मोठ्या प्रवासी क्षमतेचे लांब पल्ल्याचे प्रवासी विमान आहे.
वर्ग:प्रवासी विमाने वर्ग:बोईंग प्रवासी विमाने
चुबुत प्रांत
चुबुत (Provincia de Chubut) हा आर्जेन्टिना देशाचा एक प्रांत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:आर्जेन्टिनाचे प्रांत
रिमी धर
वर्ग:सा रे ग म पा चॅलेंज २००७ वर्ग:रिकामी पाने
बाणगंगा पाणी वाटप
पाणीवाटपाचा ऐतिहासिक निवाडा
१६७४ साली नाशिक जिल्ह्यातील एका महजरामध्ये (ऐतिहासिक कागदपत्रामध्ये) दिंडोरी परगण्यातील मोहोडी या गावाच्या लोकांनी बाणगंगा नदीवर धरण बांधून आपल्या गावी बागाईत करावयाचे ठरविले .तेव्हा काय झाले याचे हे वर्णन आहे.
या लोकांनी कामास सुरुवात केल्यावर शेजारच्या जाणोरी गावाच्या पाटलाने यास हरकत घेतली. त्याचे म्हणणे होते येथे बांध घातल्यास आपल्या गावाच्या बांधास पाणी कमी होईल. बाणगंगा नदी मोहोडीच्या बाहेरून जात होती. तिथे विहिरी होत्या पण पाऊसमान कमी असल्याने पाणी टिकत नसे.शेतीचे नुकसानी होई. त्यामुळे मुबलक पाणी असलेल्या बाणगंगेवर धरण बांधून पाणी आपल्याकडे वळवावे असे त्यांना वाटे. मोहोडीकर म्हणत ,"कुदरती नदी जमीन आसमान आहे ते पासून आहे, आणि बांधारे तरी हर कोन्ही हिमती धरून करितात हे सुदामद तमाम दुनियामध्ये खर्ज आहे. येसियास साहेबी इन्साफ करून आपणास बांद बांधावयाचा हुकूम केला पाहिजे, निसर्गाचे खैरात सर्वांना खुली असावयास पाहिजे."
शेवटी हा तंटा मजलसीपुढे नेण्यात आला.नाशिक, दिंडोरी व वाणी या तिन्ही परगण्याचे मुत्सद्दी जमीनदार हजर होते. त्यांनी सर्व पाहणी करून निकाल दिला,"हे जागा बंधारीया ल्याख आहे,मेहनत बहुत आहे,टका खर्च होईल.अमा पाणी पोहचेल.जे कुदराती नदी आहे हर कोन्ही पाणी नेईल त्यास मना नाही.त्यामुळे या नदीवर बांध घातल्यास कोणाचे नुकसान होणार नाही.तसेच मुठ्मर्दी करून कोणी या कामास अडथळा करेल तर त्यापासून गावकरयाना संरक्षण देण्यात येईल." या प्रकारे अधिक जमीन पाण्याखाली आली व सरकारला फायदा झाला.
संदर्भ
वर्ग:नाशिक जिल्हा वर्ग:पाणी वर्ग:इ.स. १६७४ वर्ग:पाण्याविषयी ऐतिहासिक नोंदी
आनाकोस्की, फिनलंड
आनाकोस्की फिनलंडमधील छोटे शहर आहे. मध्य फिनलंड प्रांतातील या शहराची लोकसंख्या २०,२८२ (३१ जानेवारी, २०१४) असून विस्तार १,१३८.३ किमी२ इतका आहे. पैकी २५३.८४ किमी२ विस्तार १७० तळ्यांचा आहे.
वर्ग:फिनलंडमधील शहरे वर्ग:मध्य फिनलंड प्रांत
हेलसिंकी विमानतळ
हेलसिंकी विमानतळ (Helsinki-Vantaan lentoasema, Helsingfors-Vanda flygplats)  हा फिनलंड देशाच्या हेलसिंकी शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. हेलसिंकीच्या १७ किमी उत्तरेस व्हंटा शहरामध्ये स्थित असलेला हा विमानतळ प्रवाशांच्या संख्येनुसार उत्तर युरोपामधील ४थ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे. हा विमानतळ १९५२ उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धेसाठी बांधला गेला. फिनएरचा हब येथेच स्थित आहे.
सिद्धार्थनगर
सिद्धार्थनगर हे भारतातल्या महाराष्ट्र राज्यामधील सातारा जिल्ह्यात कोरेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो.हिवाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १८ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २७ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ६०० मिमी पर्यंत असते. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कोरेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
आरे बुद्रुक
आरे बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे. शिवरायांच्या भूमीतल महाराष्ट्र मधील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यामध्ये डोंगराच्या कुशीत वसलेले एक छोटंस गाव आरे बुद्रुक गाव. निसर्गाच्या सानिध्यात वसलेलं एक सुन्दर गाव अशी ओळख असलेल्या गावात पुरातन असे गावदेवी आई भवानी चे जुने मंदिर आहे तसेच श्री गणपती व श्री मारुती यांचे एकत्र मंदिर आहे. आणि श्री विठ्ठल रुक्मिणी व ज्ञानेश्वर माऊली यांचे मंदिर आहे. आरे बुद्रुक हे कोकण भूमितील रोहा तालुक्यातील एक आध्यात्मिक गाव म्हणून विशेषतः वारकरी संप्रदाय मूळे प्रसिद्ध आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
ड-जीवनसत्त्व
ड-जीवनसत्त्व किंवा काॅलिकॅल्सिफेरॉल हा शरीरातील काही महत्त्वाची कार्ये पार पाडण्यासाठी  शरीराला आवश्यक असणारा घटक आहे. जीवनसत्त्वांचे पाण्यात विद्राव्य आणि मेदात विद्राव्य असे दोन प्रकार असतात. त्यापैकी ड जीवनसत्त्वाचा मेदात विद्राव्य जीवनसत्त्वांत समावेश होतो.
ह्या जीवनसत्त्वाची रोजची गरज बालकांसाठी ४०० IU ( International Unit ) तर प्रौढांसाठी ६०० IU इतकी असते. मात्र वयस्कर म्हणजे 70 पेक्षा जास्त वय असणाऱ्यासाठी ती ८०० IU इतकी अधिक असते.
महत्त्व
जीवनसत्त्व ड हे एक संप्रेरक (harmone) असून ते  शरीरातील दात, मज्जातंतू आणि स्नायू यांना बळकटी आणण्यासाठी आवश्यक असते. आतड्यातून कॅल्शियम शोषून घेऊन ते हाडात आणि दातात जमा करण्यात त्याची मोलाची भूमिका असते. शरीराला ड  जीवनसत्त्वाचा प्रत्यक्ष उपयोग करून घेता येत नाही तर त्यासाठी त्याच्या क्रियाशील घटकाची आवश्यकता असते. काॅलिकॅल्सिफेरॉल किंवा जीवनसत्त्व डचे आपल्या यकृतात २५ हायड्राॅक्सी काॅलिकॅल्सिफेरॉल ह्या घटकात रूपांतर होते. त्यानंतर मूत्रपिंड त्याचे रूपांतर १,२५ डाय हायड्राॅक्सी काॅलिकॅल्सिफेरॉलमध्ये करते. १,२५ डाय हायड्राॅक्सी काॅलिकॅल्सिफेरॉल हा क्रियाशील घटक असून त्याचा शरीराला उपयोग करून घेता येतो. असे रूपांतर करण्यात काही कारणाने अडथळा निर्माण झाल्यासही हाडांच्या मजबुतीवर विपरीत परिणाम होऊ शकतो.
स्रोत
कॉडलिव्हर तेल, शार्कलिव्हर तेल, सामन, हॅलीबट असे मासे हे ड जीवनसत्त्व आहारातून मिळवण्यासाठीचे मुख्य स्रोत आहेत. शाकाहारी लोकांसाठी दुध, तूप, लोणी हे पदार्थ ड जीवनसत्त्वाचे मुख्य स्रोत आहेत. पण एकूणच शाकाहारी पदार्थांपेक्षा मांसाहारी पदार्थातून ड जीवनसत्त्व जास्त प्रमाणात मिळते. ड जीवनसत्त्व हे इतर जीवनसत्त्वासारखे आहारातून तर मिळवता येतेच पण सूर्यप्रकाशातूनही ते उपलब्ध होऊ शकते. सूर्यप्रकाश कमी असणाऱ्या ठिकाणी राहणाऱ्यांना त्यांच्या आहाराबरोबरच ड जीवनसत्त्वाच्या गोळ्यांची जोड दिली जाते. सर्वसाधारणपणे दूध व दुग्धजन्य पदार्थ,अंडी, हिरव्या पालेभाज्या आणि मशरूम्स हे डी जीवनसत्त्वाचे मोठे स्रोत आहेत.तसेच आपण सर्व सी जीवनसत्त्वाचा स्रोत (लिंबूवर्गीय फळे) म्हणून संत्रे या फळाला ओळखतो; प्रत्यक्षात तेदेखील डी जीवनसत्त्वाचे एक चांगले माध्यम आहे.
फायदे
१,२५ डाय हायड्राॅक्सी काॅलिकॅल्सिफेरॉल ह्या क्रियाशील घटकामुळे शरीराला अनेक फायदे होतात. शरीरातील हाडांना मजबुती येते. ह्या घटकामुळे कर्करोगापासून संरक्षण मिळते असे आढळून आले आहे. लुपस (Lupus) एकाधिक स्क्लेरोसिस (Multiple Sclerosis) संधिवात (Rhumatoid Arthritis). दाहक आंत्र रोग ( Inflamatory Bowels Disease) अशा स्वयंप्रतिरोधक रोगांनाही (autoimmune Diseases ) हा घटक मज्जाव करतो.
कमतरतेचे व अतिरेकाचे दुष्परिणाम
शरीरात पुरेसे ड जीवनसत्त्व नसल्यास हाडातील कॅल्शियम कमी होऊन हाडांची मजबुती कमी होते. त्यामुळे लहान मुलांमध्ये मुडदूस,  हाडे कमकुवत होणे (osteomalacia ) तर मोठ्यांमध्ये हाडे ठिसूळ होणे (osteoporosis) असे विकार होऊ शकतात.
याउलट त्याचे प्रमाण जास्त झाल्यास तेही शरीराला अपायकारक ठरू शकते. ड जीवनसत्त्व हे शरीरात साठवले जाते आणि  त्याचे उत्सर्जन होऊ शकत नाही. त्याचे प्रमाण जास्त झाल्यास मानसिक अस्वस्थता, चिडचिड, मळमळणे, उलट्या होणे, बद्धकोष्ठ असे काही दुष्परिणाम होऊ शकतात. विटामिन डीच्या मदतीने कैल्शियमला शरीरात बनुन ठेवण्यात मदत मिळते,जे हाडांच्या मजबूती साठी अत्यावश्यक याच्या अभाव ने हाडे कमजोर होतात व तुटतात ही .लहान मुलांमध्ये ही स्थिति रिकेट्स म्हणली जाते. और व्यस्कों में हड्डी के मुलायम होने को ओस्टीयोमलेशिया कहते हैं..
सूर्यप्रकाश आणि ड जीवनसत्त्व
आपल्या त्वचेमध्ये बीटा (β) डीहायड्रोकोलेस्टेरोल हा एक घटक असतो. सूर्यप्रकाशातील अतिनील किरण त्वचेवर पडल्यास त्याचे रूपांतर काॅलिकॅल्सिफेरॉल म्हणजेच ड जीवनसत्त्वामध्ये होते. त्यामुळे सूर्यप्रकाश भरपूर उपलब्ध असणाऱ्या ठिकाणी ड जीवनसत्त्व योग्य प्रमाणात मिळवण्याचा सूर्यप्रकाश हा एक चांगला आणि बिनखर्चाचा मार्ग आहे. मात्र असे जीवनसत्त्व पुरेशा प्रमाणात मिळण्यासाठी योग्य प्रखरतेचा सूर्यप्रकाश योग्य तितका वेळ मिळणे आवश्यक असते.
अतिनील किरणांचे (Ultra Violet) तरंग लांबीनुसार अ, ब आणि क असे वर्गीकरण केले जाते. त्यापैकी ब प्रकारचे किरण (UVB) ज्यांची तरंगलांबी २९० ते ३२० नॅनोमीटर असते तेच फक्त ड जीवनसत्त्व मिळवून देऊ शकतात. त्यापेक्षा जास्त किंवा कमी तरंगलांबी असलेले अ आणि क प्रकारचे किरण त्यासाठी निरुपयोगी ठरतात. सकाळी ११ ते दुपारी १ ह्या वेळेत ब प्रकारच्या किरणांचे प्रमाण सर्वाधिक असते. अर्थातच हीच वेळ ड जीवनसत्त्व मिळवण्यासाठी सर्वात योग्य असते. ह्या वेळेत आठवड्यातून दोन किंवा तीन दिवस रोज १५ ते 20 मिनिटे त्वचेवर घेतलेले ऊन पुरेसे ड जीवनसत्त्व मिळवून देऊ शकते. त्यासाठी रोजच उन्हात बसणे आवश्यक नसते. सकाळच्या कोवळ्या उन्हाची तीव्रता  प्रकाश जास्त विखुरल्यामुळे कमी असते तसेच त्यावेळी त्यातील उपयोगी अतिनील ब किरणांचेही प्रमाण कमी असते. त्यामुळे सकाळचे कोवळे ऊन आवश्यक तेवढे  ड जीवनसत्त्व मिळवण्यासाठी पुरेसे होत नाही. भर दुपारी आणि त्यानंतर संध्याकाळी मात्र उन्हात शरीरास अपायकारक अतिनील अ किरणाचे (UVA) प्रमाण जास्त असते त्यामुळे तसे ऊन त्यावेळी त्वचेवर जास्त वेळ घेणे हितावह नसते.
अतिनील ब प्रकारचे किरण काचेतून गाळले जात असल्यामुळे आरपार जाऊ शकत नाहीत. त्यामुळे खिडकीच्या काचेतून वक्रीभवन होऊन त्वचेवर पडलेले ऊन ड जीवनसत्त्व मिळवण्यासाठी उपयोगी ठरू शकत नाही. त्यासाठी ऊन हे थेट त्वचेवर पडणे आवश्यक आहे.
संदर्भ
वर्ग:जीवनसत्त्वे वर्ग:जीवशास्त्र
रक्त
रक्त हा लाल रक्त पेशी (आरबीसी किंवा एरथ्रोसाइट्स), पांढऱ्या रक्त पेशी (ल्युकोसाइट्स) आणि बिंबिका (प्लेटलेट्स किंवा थ्रोम्बोसाइट्स) यांनी बनलेला व गुंतागुंतीची (जटिल) रचना असलेला जैविक द्रव पदार्थ आहे. रक्ताचा मुख्य घटक पाणी आहे. रक्त हा एकमेव द्रव उती आहे.
रक्तामध्ये लाल रक्तपेशींचे प्रमाण सर्वाधिक असते. या पेशींमधील हिमोग्लोबिन या घटकामुळे रक्त लाल रंगाचे दिसते. हिमोग्लोबिनमुळे प्राणवायू आणि कार्बन डायॉक्साइड रक्तात विरघळू शकतात आणि त्यांचे वहन करणे सुलभ बनते.
पांढऱ्या रक्त पेशींमुळे संसर्गाला प्रतिबंध होतो तर बिंबिकांमुळे रक्ताची गुठळी होण्यास मदत होते. पृष्ठ्वंशी प्राण्यांचे रक्त तांबड्या रंगाचे असते. संधिपाद प्राणी आणि मृदुकाय प्राण्यांच्या रक्तामध्ये प्राणवायू वहनानासाठी हिमोग्लोबिनऐवजी हिमोसायनिन असते. कीटक आणि काहीं मृदुकाय प्राण्यामध्ये हिमोलिंफ नावाचा द्रव, प्राणवायू वहनाचे कार्य करतो. हिमोलिंफ बंद रक्तवाहिन्यामध्ये नसते. ते रक्तवाहिन्या आणि शरीर यांच्या मधल्या पोकळ्यांमधून वाहते. बहुतेक कीटकांच्या रक्तामध्ये प्राणवायू वहनासाठी हिमोग्लोबिन सारखा वाहक रेणू नसतो. कीटकांच्या लहान आकारामुळे त्यांच्या शरीरातील श्वासनाल सर्व भागापर्यंत प्राणवायू वहनाचे कार्य करतात. जंभ पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये पांढऱ्या पेशींवर आधारलेली प्रतिरोधक यंत्रणा असते. या पेशी परजीवी जिवाणूंचा प्रतिकार करतात. बिंबिका या रक्त क्लथन(गोठणे) होण्यासाठी आवश्यक असतात. संधिपाद प्राण्यामध्ये असलेल्या हिमोलिंफ मध्ये असलेल्या हिमोसाइट प्रतिरोधक्षम असतात.
रक्त रक्तवाहिन्यांमधून वाहते. हृदयाच्या साहाय्याने रक्त शरीरभर वाहते ठेवले जाते. त्यासाठी हृदय हे पंपाप्रमाणे कार्य करते. फुप्फुसधारी प्राण्यांमध्ये प्राणवायूयुक्त रक्त रोहिण्यांमधून शरीरास पुरवले जाते. नीलेतील रक्तात कमी झालेल्या प्राणवायूची जागा तेवढ्याच कार्बन डाय ऑक्साइडने घेतलेली असते. श्वास घेतल्यानंतर हवेमधील प्राणवायू फुप्फुसामध्ये रक्तात मिसळतो. उछ्वास सोडताना कार्बन डाय ऑक्साइड फुप्फुसातून बाहेर पडतो. वैद्यकीय परिभाषेनुसार हीम किंवा हिमॅटो हा शब्द जुन्या ग्रीक भाषेमध्ये वापरतात. शरीरशास्त्र आणि उतीशास्त्रानुसार रक्त हा संयोजी उतींचा एक विशिष्ट प्रकार आहे. रक्ताचा उगम अस्थिमज्जेमध्ये होतो. रक्तामधील फिब्रिनोजेन यकृतपेशींमध्ये तयार होते.
रक्ताचे कार्य
रक्त शरीरामधील अनेक महत्त्वाची कार्ये करते-
मानवी रक्ताचे घटक
मानवी शरीरामध्ये शरीराच्या आठ टक्के वजनाएवढे रक्त असते. रक्ताची सरासरी घनता १०६० प्रतिकिलो/घन मीटर. ही घनता शुद्ध पाण्याच्या १००० किलो/ घन मीटरच्या जवळपास आहे. एका प्रौढ व्यक्तीच्या शरीरात सुमारे पाच लिटर (१.३ गॅलन) रक्त असते. रक्तामध्ये रक्तद्रव आणि रक्त पेशी असतात.
लाल रक्तपेशी
Erythrocytes ४.७ ते ६.१ मिलियन (पुरुष), आणि ४.२ ते ५.४ मिलियन (स्त्री): लाल रक्तपेशींमध्ये रक्तामधील हिमोग्लोबिन असते. हिमोग्लोबिन प्राणवायू वाहून नेते. बहुतेक सस्तन प्राण्यांमधील पूर्ण तयार लाल रक्तपेशीमध्ये केंद्रक आणि पेशी अंगके नसतात (अपवाद उंट). लाल रक्तपेशी (केशिकच्या भित्ति पेशी आणि काही इतर पेशी) भित्तिकेवर ग्लायकोप्रथिने असतात. या विशिष्ट ग्लायकोप्रथिनामुळे रक्तगट ठरविता येतात. नुकतेच काढलेले आणि गोठण प्रतिबंधक रसायने घातलेले रक्त अपकेंद्रत्सारी(सेंट्रीफ्युगल) यंत्रामध्ये घालून फिरवले असता रक्तरस आणि पेशी यांचे एक विशिष्ट प्रमाण मिळते. त्याला हिमॅटोक्रिट असे म्हणतात. सामान्य रक्तामध्ये हे प्रमाण ४५% असते. शरीरातील सर्व लाल रक्तपेशीचा एकत्रित पृष्ठभाग शरीराच्या बाह्य पृष्ठभागाच्या सुमारे २००० पटीएवढा असतो.
पांढऱ्या रक्त पेशी
Leukocytes सुमारे ४००० ते ११०००. पांढऱ्या रक्त पेशी शरीराच्या प्रतिकार यंत्रणेचा भाग आहेत. रक्तप्रवाहातील आणि संयोजी उतीमधील अकार्यक्षम पेशी, पेशींचे अवशिष्ट भाग हे पांढऱ्या रक्त पेशी काढून टाकतात. त्याचबरोबर परजीवी आणि परकीय पदार्थांवर हल्ला करतात. पांढऱ्या रक्त पेशींच्या कर्करोगास ल्युकेमिया म्हणतात.
पांढऱ्या रक्त पेशींचे न्युट्रोफिल्स, लिम्फोसाईट्स, इओसिनोफिल्स, बेसोफिल व मोनोसाईट्स प्रकार आहेत.
रक्तकणिका
Thrombocytes २००,००० ते ४००,००० याना प्लेटलेट किंवा बिंबिका असेही म्हणतात. रक्तकणिका रक्त क्लथनास मदत करतात. त्यांच्या साहाय्याने फायब्रिनोजेनला फायब्रिनमध्ये बदलते. फायब्रिनमुळे रक्तामध्ये झालेल्या तंतुमय गाठीत लाल रक्तपेशी अडकतात. यामुळे शरीरातील रक्त शरीराबाहेर येणे थांबते. जंतुसंसर्ग टळतो.
सर्वसाधारणपणे मानवी रक्ताचे रक्तरस/पेशी प्रमाण (हिमॅटोक्रिट) पुरुष ४५ ±७( ३८-५२% ) ; स्त्री ४२ ± ५ (३७-४७%) ; सामू ७.३५-७.४५ ; रक्तामधील प्राणवायू ८०-१०० mmHg, कार्बन डाय ऑक्साइड ३५-४५ mmHg आणि HCO3 - २१-२७ mM एवढा  असतो. धमनीमधील रक्तात ९८-९९% प्राणवायू असतो. तर शिरेमधील रक्तात प्राणवायूचे प्रमाण ७५% असते. रक्तास शुद्ध आणि अशुद्ध रक्त म्हणण्याचे काहीं कारण नाही याऐवजी ऑक्सिजन्युक्त आणि कमी प्राणवायूयुक्त असे म्हणणे अधिक योग्य.
रक्तरस
रक्तामधील ५५% भाग रक्तरसाचा आहे. रक्तरस हे रक्ताचा द्रव माध्यम आहे. रक्तरस पिवळसर रंगाचा असतो. सर्वसामान्य व्यक्तीमध्ये रक्तरस २.७ – ३.०० लिटर असतो. रक्तरसामध्ये ९२% पाणी, ८% रक्तरस प्रथिने, आणि लेश द्रव्ये (Trace elements) असतात. रक्तरस विद्राव्य ग्लूकोज, अमिनो आम्ले आणि मेदाम्ला सारखी अन्नद्रव्ये आणि  कार्बन डायऑक्साइड, यूरिया आणि लॅक्टिक आम्ल यासारखे अवशिष्ट पदार्थ वाहून नेण्याचे काम करते .रक्तरसातील आणखी काहीं महत्त्वाचे घटक- सीरम (रक्तद्रव्य)  अल्ब्युमिन, रक्त गोठण्यासाठीचे घटक, प्रतिद्रव्ये, लायपोप्रोटीन, रक्तातील पेशीबाह्य प्रथिने, विद्युत विश्लेश्य घटक  सोडियम आणि पोटॅशियम. सीरम म्हणजे रक्तद्रव्य. रक्त गोठल्यानंतर त्यातील क्लथन प्रथिने वेगळी होतात. उर्वरित प्रथिनामध्ये अल्ब्युमिन आणि प्रतिद्रव्ये शिल्लक राहतात.
रक्ताचा सामू
रक्ताचा सामू ७.३५ ते ७.४५ या अरुंद कक्षेमध्ये कायम ठेवला जातो. रक्ताचा सामू अल्कतेकडे आहे. पण तो ७.३५ च्याजवळ आला म्हणजे रक्त आम्लता वाढली आणि ७.४५ च्या वर गेला म्हणजे अल्कता वाढली असे म्हणण्याची पद्धत आहे. रक्ताचा सामू, प्राणवायूचा खंडीय दाब (pO2 ), कार्बन डायऑक्साइडचा खंडीय दाब (pCo2 ) आणि HCO3 =  हे सर्व घटक अनेक अंतस्थितीय यंत्रणेने नियंत्रित केलेले असतात. श्वसन संस्था आणि उत्सर्जन संस्था यांच्या मदतीने रक्ताचे आम्ल-अल्क संतुलन ठेवले जाते. घमनी रक्तातील वायूंचे प्रमाण रक्ताच्या आम्ल-अल्क निदर्शक असते. रक्तरसामधून संप्रेरके वाहून नेली जातात.
मानवेतर पृष्ठवंशी प्राण्यांचे रक्त
सर्व सस्तन प्राण्यांचे प्रारूपिक म्हणजे मानवी रक्त. पण जातिप्रमाणे रक्तातील पेशींची संख्या, आकार, प्रथिन रचना बदलते. सस्तनेतर पृष्ठवंशी प्राण्यांच्या रक्तामध्ये काहीं महत्त्वाचे बदल आढळतात. • सस्तनेतर पृष्ठ्वंशी प्राण्यांच्या रक्तपेशी चपट्या आणि लंबवर्तुळाकार अंडाकृति असतात. पेशीमधील केंद्रक नाहिसे होत नाही. • श्वेतपीशींची संख्या आणि त्यांच्या आकारात बरीच विविधता आहे. उदाहरणार्थ आम्लकण असलेल्या श्वेतपेशींची संख्या अधिक असते. • फक्त सस्तन प्राण्यांच्या रक्तामध्ये रक्तकणिका असतात. इतर पृष्ठवंशी प्राण्यांच्या रक्तामध्ये लहान केंद्रकी दोन्ही बाजूस निमुळत्या पेशी रक्त क्लथनासाठी मदत करतात.
मानवी हृदयामधील रक्ताभिसरण
l रक्त नेहमी रक्तवाहिन्यामधून वहात असते. पंपाप्रमाणे रक्त वाहते ठेवण्याचे कार्य हृदयाचे आहे. डाव्या अलिंदामध्ये फुप्फुस शिरांची चार रंध्रे उघडतात.या रंध्राद्वारे प्राणवायूयुक्त रक्त फुफ्फुसाकडून डाव्या अलिंदात आणले जाते. डावे अलिंद आणि डावे निलय यामधील रंध्र द्विदली किंवा मिट्रल झडपेच्या साहाय्याने नियंत्रित केले जाते. डाव्या l l/ref> निलयाच्या वरच्या आतील भागापासून प्रमुख घमनी निघते तिला महाधमनी म्हणतात. महाधमनीद्वारे शरीराच्या विविध अवयवाना प्राणवायुयुक्त रक्ताचा पुरवठा केला जातो. हृदयास रक्ताचा पुरवठा करणाऱ्या रक्तवाहिनीस परिहृद धमनी म्हणतात. महाधमनी आणि परिहृद धमनी यांच्या सुरुवातीस असलेल्या अर्धचंद्राकृती झडपांमुळे रक्त मागे येत नाही.
रक्तवाहिन्या
बंद पद्धतीच्या अभिसरण संस्थेमध्ये तीन प्रकारच्या रक्तवाहिन्या असतात. १. धमन्या, २. केशिका आणि ३. शिरा.
धमन्या
धमन्या (Arteries) शरीराच्या विविध अवयवांकडे रक्त वाहून नेतात. यांच्या भिंती जाड असतात. धमन्या शरीरात खोल भागात असतात. त्यांची भित्तिका स्थितिस्थापक असते. सर्व घमन्यांमधून प्राणवायुयुक्त रक्त वाहते. फुप्फुस धमनीत मात्र विनॉक्सिजनित रक्त असते. धमन्यांमधील रक्त दाबयुक्त असते. महाधमनी अनेक स्नायुमय लहान धमन्यांमध्ये विभागलेली असते. स्नायुमय धमनीपासून निघालेल्या लहान धमन्यांना धमनिका म्हणतात.
केशिका
(capillaries) या अत्यंत बारीक एकस्तरीय पातळ भिंती असलेल्या नलिका आहेत. धमनिका आणि शिरिका याना जाळ्याच्या स्वरूपात जोडण्याचे काम करतात. शरीरपेशींशी यांचा प्रत्यक्ष संबंध असतो. केशिकामुळे संप्र्रके, अवशिष्ट पदार्थ, अन्नधटक,कार्बन डाय ऑक्साइड अशा पदार्थांचे उतीबरोबर देवाणघेवाण करण्याचे कार्य होते.
शिरा
शिरांच्या (veins) भिंती पातळ असतात. त्या विविध अवयवाकडून हृदयाकडे रक्त वाहून नेतात. अनेक शिरिकांच्या जोडण्यामधून शिरा तयार होतात. शिरिका त्वचेलगत असून कमी स्नायुयुक्त आणि स्थितिस्थापक असतात. फुप्फुस शिरांव्यतिरिक्त सर्व शिरांमधून विनॉक्सिजनित रक्त वाहते. धमन्यांमध्ये रक्त पुढे ढकलण्यासाठी झडपा असतात. शिरांमधून रक्त हृदयाकडे नेण्यात स्नायूंचा मोठा वाटा आहे. स्नायूंच्या हालचालींमुळे शिरांमधील रक्त हृदयाकडे ढकलले जाते. सन १६२८मध्ये विल्यम हार्वे यानी मानवी हृदयाभिसरणचे अचूक वर्णन केले.
रक्तपेशींची निर्मिती आणि विघटन
पृष्ठवंशी प्राण्यामध्ये रक्त पेशींची निर्मिती अस्थिमज्जेमध्ये याला रक्तजनन असे म्हणतात. यामध्ये लाल रक्तपेशी निर्मिती, पांढऱ्या रक्त पेशी आणि रक्तकणिका यांचा समावेश होतो. बालपणात शरीराच्या सर्व अस्थीमधील अस्थिमज्जेमध्ये तांबड्या पेशी निर्माण होतात. प्रौढावस्थेमध्ये शरीराच्या आकाराने मोठ्या अस्थींच्या अस्थिमज्जीमध्ये जसे हाता पायांची हाडे, मणक्यांचा गाभा, उरोस्थी, बरगड्या, आणि कटिबंधाची हाडे. याशिवाय बालपणी यौवनलोपी ग्रंथीमध्ये लसिकापेशींची निर्मिती होते. रक्तातील बहुतेक प्रथिने यकृतपेशी तयार करतात. यामध्ये क्लथन प्रथिने आणि क्लथन विरोधी म्हणजे रक्तक्लथनास प्रतिबंध करणाऱ्या हिपॅरिनचा समावेश आहे. संप्रेरके नलिकाविरहित ग्रंथींमध्ये तयार होतात आणि ती रक्तामध्ये सरळ मिसळतात. रक्तामधील पाण्याचे नियंत्रण अधोथॅलॅमसद्वारे तर पाण्याचे प्रमाण योग्य ठेवण्याचे कार्य वृक्काद्वारे होते.
रक्तामधील लाल रक्तपेशींचे सरासरी आयुष्य १२० दिवस आहे. त्यानंतर त्यांचे विघटन प्लीहामध्ये आणि यकृतातील कुफर पेशीद्वारे होते. यकृतामध्ये रक्तामधील काहीं प्रथिने, मेदाम्ले आणि अमिनो आम्लांची विल्हेवाट लावली जाते. अमिनो आम्लामधील नायट्रोजनचे यूरियामध्ये रूपांतर यकृतपेशी करतात. वृक्क यूरिया रक्तामधून फिल्टर – गाळून वेगळे करते.
प्राणवायू वहन
धमनीमधील रक्तामध्ये असलेला ९८.५% प्राणवायू हिमोग्लोबिन बरोबर बद्ध असतो. सुमारे १.५% प्राणवायू रक्तामधील इतर द्रवाबरोबर प्रत्यक्ष विरघळलेला असतो. सस्तन प्राण्यामध्ये हिमोग्लोबिन प्राणवायूचा प्रमुख वाहक आहे. हिमोग्लोबिनची प्राणवायू वाहून नेण्याची क्षमता १.३६ ते १.३७ मिलि ओक्सिजन प्रति ग्रॅम हिमोग्लोबिन एवढी आहे. याउलट प्राणवायू रक्तात प्रत्यक्ष विरघळण्याचे प्रमाण फक्त ००.०३ मिलि प्राणवायू प्रति लिटर रक्त प्राणवायूच्या १०० मिग्रॅ. Hg या खंडीय दाबास आहे.
फुप्फुस धमनी आणि नाळ धमनी हे अपवाद सोडले तर धमन्यामधून प्राणवायुयुक्त रक्त हृद्याकडून उपधमन्यामधून केशिकाद्वारे शरीरभर पुरवले जाते. त्यानंतर उपशिरा आणि शिराद्वारे विनॉक्सिजनित रक्त हृदयाकडे परत येते.
सामान्य स्थितीमध्ये असता ( व्यायाम करीत नसता) फुप्फुसामधून बाहेर पडणारे रक्त ९८-९९% प्राणवायूसंपृक्त असते. एका मिनिटास ९५०-११५० मिलि/ प्रति मिनिट एवढा प्राणवायू शरीरास पुरवला जातो. निरोगी शरीराची प्राणवायूची गरज २००-२५० मिलि / प्रतिमिनिटास आहे. ह्र्दयाकडे परत येणाऱ्या विनॉक्सिजनित रक्तामध्ये ७५% प्राणवायू शिल्लक असतो. शारीरिक कष्टाची कामे किंवा व्यायाम करताना शिरेमधील रक्तामधील प्राणवायू कमी होतो. प्रशिक्षित खेळाडू शिरेमधील प्राणवायू १५%हून कमी करून स्नायूंची कार्यक्षमता अत्युच्च पातळीवर नेतात. अर्थात या वेळी श्वसनाचा वेग आणि हृदयामधून बाहेर पडणाऱ्या रक्ताचे प्रमाण वाढते आणि अधिक प्राणवायूची गरज पूर्ण होते. विश्राम करीत असता १५% प्राणवायू शिरेमधील रक्तात असणे धोक्याचे असते. उदाहरणार्थ शस्त्रक्रिया चालू असता भूलतज्ज्ञ शिरेतील प्राणवायूचे प्रमाण ९०%हून कमी होऊ देत नाही. तीव्र प्राणवायू कमतरता ३०% टक्क्याहून कमी प्राणवायू मृत्यूच्या दारात नेतो. गर्भाची प्राणवायूची गरज अपरेमधून (नाळेमार्फत) पुरवली जाते. अपरा रक्तामधील ऑक्सिजंचा  खंडीय  दाब फुप्फुसातील वाहिनीच्या 21% असतो. त्यामुळे गर्भाच्या रक्तात असलेले ‘हिमोग्लोबिन ई‘ हे कमी प्राणवायू खंडीयदाब असताना प्राणवायूचे वहन करते.
कार्बन डाय ऑक्साइडचे वहन
केशिकामधून रक्त वाहताना उतीमधील कार्बन डाय ऑक्साइडचे रक्तामध्ये विसरण होते. यातील थोडा कार्बन डाय ऑक्साइड रक्तामध्ये विरघळतो. एक भागाची हिमोग्लोबिनबरोबर क्रिया होते आणि दुसऱ्या भागाची प्रथिनाबरोबर कारबॅमिनो संयुगे स्वरूपात संयोग होतो. शिल्लक कार्बन डाय ऑक्साइडचे बायकार्बोनेट आणि हायॅड्रोजन आयनामध्ये रूपांतर होते. हा बदल तांबड्या रक्तपेशीमध्ये कार्बोनिक अनहायड्रेज विकराच्या समवेत होतो. रक्तातील बहुतेक कार्बन डाय ऑक्साइड बायकारबोनेटच्या स्वरूपात वाहून नेला जातो.
पेशींच्या चयापचयातील प्रमुख अपशिष्ट कार्बन डाय ऑक्साइडच्या स्वरूपात असते. कार्बन डाय ऑक्साइड, बायकार्बोनेट्, आणि कारबोनिक ॲशसिड रक्तरसात संतुलित स्वरूपात असतात. शरीरातील 86-90% कार्बन डायऑक्साइड कार्बोर्निक ॲसिडमध्ये परिवर्तित होतो. त्याचे त्वरित बाय कारबोनेटमध्ये रूपांतर होते. हे रासायनिक संतुलन राखले नाही तर रक्ताचा सामू बदलतो. रक्तरसामधील ही उभयप्रतिरोधी क्रिया तत्पर असल्याने रक्ताचा सामू ७.३५ ते ७.४५ या मर्यादेमध्ये राहतो.