cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
चित्ता
आढळ
एकेकाळी चित्ता हा आफ्रिका, युरेशिया व भारतीय उपखंडातील मोठ्या भूभागावर पसरला होता, परंतु आज चित्त्याचे आढळस्थान केवळ आफ्रिकेच्या गवताळ प्रदेशापुरते मर्यादित राहिले आहे. याला मुख्य कारण चित्याचे नष्ट झालेले वसतिस्थान. चित्त्याचे मुख्य वसतिस्थान जे गवताळ प्रदेश आहे, त्यावर शेती व इतर कारणासाठी मानवी अतिक्रमण झाले. तसेच, चित्त्याचे वैशिष्ट्य, जो अतिवेग आहे, तो चित्त्याच्या प्रगतीत खरेतर मारक ठरला. चित्त्याने उत्क्रांतीमध्ये वेग मिळवला खरे; परंतु त्याने शारीरिक ताकद गमावली. त्यामुळे बहुतेक वेळा चित्ता त्याच्या पिलांचे इतर भक्षकांपासून अथवा त्याने मिळवलेल्या भक्ष्याचे रक्षण करू शकत नाही. त्यामुळे चित्त्याची संख्या बऱ्याच ठिकाणी कमी झाली. भारतातील चित्त्याला अशियाई चित्ता म्हणत. त्याचा भारतात एके काळी मोठ्या भूभागावर वावर होता. चित्त्याची बंदिवासात वीण होत नाही असा अनुभव आहे. भारतातील शेवटचा जंगली चित्ता १९५१ मध्ये आंध्रप्रदेशात दिसला. यानंतर भारतातून जंगली चित्ता दिसल्याची नोंद नाही. त्यामुळे भारतातून चित्ता नामशेष झाला आहे. महाराष्ट्रातील मुख्यत्वे मराठवाडा, विदर्भ व पश्चिम महाराष्ट्रातील कमी पावसाच्या प्रदेशात चित्ता होता अशी नोंद आहे. विदर्भातील शिकाऱ्यांनी चित्याच्या शिकारी केल्याच्या नोंदी आहेत. आशियाई चित्त्याची आज केवळ इराणमध्ये जवळपास पन्नास इतकी संख्या राहिली आहे. अधूनमधून बलुचिस्तानमध्ये चित्ता दिसण्याच्या घटना घडतात.
आफ्रिकेतील मुख्यत्वे सव्हानाच्या गवताळ प्रदेशात अजूनही चित्त्याचे अस्तित्व आहे. जेथे खाद्याची मुबलकता आहे, अशा भागात अजूनही चित्ते आढळतात. केनिया, झिंबाब्वे, बोटस्वाना, दक्षिण आफ्रिका, नामीबिया, युगांडा इत्यादी देशांत चित्ता आढळतो.
वर्णन
चित्त्याच्या अंगावरचे ठिपके भरीव असतात व चेहऱ्यावरील अश्रूंसारख्या दिसणाऱ्या रेषा हे त्याचे वैशिष्ट्य आहे. चित्त्याचे ओळखण्याची मुख्य खूण म्हणजे अंगावरचे ठिपके. ठिपक्यांमुळे बिबट्या आणि चित्त्यामध्ये लोक नेहेमी गफलत करतात. परंतु दोन्ही प्राण्यात मूलभूत फरक आहे. चित्त्याच्या अंगावरचे ठिपके हे भरीव असतात तर बिबट्याचे आतून पोकळ असतात. चित्त्याचे ठिपके हे २ ते ३ सें.मी. व्यासाचे असून ते केवळ बाह्य भागातील त्वचेवर असतात. पोट व पायांचे आतील भागांवर ठिपके नसतात. चित्त्याच्या चेहऱ्यावर दोन काळ्या रेषा असतात त्या ओघळणाऱ्या अश्रूंप्रमाणे दिसतात. बाकी शरीरयष्टीमध्ये दोघांमध्ये बराच फ़रक आहे. बिबट्यांची शरीरयष्टी ही भरभक्कम मांजरांसारखी गुबगुबीत असते, तर चित्त्याची कुत्र्याप्रमाणे लांब सडक जोरात पळण्यास सक्षम अशी असते. चित्त्याची छाती ही खोलवर व कंबर अतिशय बारीक असते. पाय अतिशय लांब सडक व लवचीक असतात. चित्त्याचे वजन साधारणपणे ४० किलोग्रॅमपर्यंत भरते. त्याची लांबी सव्वा ते १.३५ मीटरपर्यंत भरते. चित्त्याची शेपटी साधारणपणे ८४ सें.मी.पर्यंत असते. लांब शेपटीचा उपयोग चित्त्याला पळताना दिशा बदलायला होतो. शेपटीच्या टोकाला सुरेख काळा पुंजका असतो. चित्त्याचे अजून एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याच्या नख्या. चित्त्यांना इतर मांजरांप्रमाणे नखे पूर्णपणे आत घेता येत नाही. ती अर्धवट बाहेर व अर्धवट आत घेता येतात. तर मांजरांना पूर्णपणे आत बाहेर करता येतात. याचा फायदा चित्याला अतिवेग घेण्यास झालेला आहे.
चित्ता हा लांबी रुंदीत मांजरांमध्ये मोठ्या आकारात येत असला, तरी तो पॅंथेरा या उपकुळात येत नाही. त्याचे कारण चित्त्याला डरकाळी फोडता येत नाही, तसेच गुरगुरता देखील येत नाही. चित्ता केवळ लहान मांजरांप्रमाणे क्यांव क्यांव करू शकतो.
अतिवेगासाठी सक्षम होण्यास चित्त्यामध्ये मोठ्या नाकपुड्या, मोठी फुप्फुसे व वेगाने पळू शकणारे हृदय विकसित झाले आहे.
आहार व शिकार पद्धत
चित्ता हा मांसभक्षक असून त्याच्या आहारात छोट्या हरणांचा समावेश होतो. आफ्रिकेत मुख्यत्वे इंपाला, विविध प्रकारचे गॅजेल, स्प्रिंगबक हे त्याचे खाद्य आहे. तो कधीकधी झेब्रा किंवा वाईल्ड बीस्ट अशा मोठ्या प्राण्यांचीही शिकार करण्यात यश मिळवतो. चित्त्याचे अतिशय वेगवान होण्याचे कारण त्याचे खाद्य आहे. हरणे ही देखील अतिशय वेगाने पळू शकतात व त्यांना गाठण्यासाठी चित्त्याला अतिवेग मिळवावा लागतो.
चित्ता साधारणपणे दिवसा शिकार साधतो. सकाळी लवकर अथवा संध्याकाळी उन्हे कलल्यानंतर तो शिकार साधतो. दुपारच्या उन्हात तापमानामुळे तो शिकार करणे टाळतो. दुरून शिकार टेहळल्यावर भक्ष्याच्या जास्तीत जास्त जवळ दबा धरून जातो व भक्ष्य साधारणपणे १० ते २० मीटरवर आल्यावर तो जोरदार वेगवान चाल करतो. चित्त्याची ही चाल पाहणे अतिशय नेत्रसुखद अनुभव असतो. अनेक छायाचित्रकार चित्त्याचा हा क्षण टिपण्यास आतुर असतात. चित्ता कधी लांबवर खूप काळ पाठलाग करत नाही. चित्याला वेग असला तरी लांबवर पाठलाग करण्याचे बळ त्याच्यापाशी नसते. साधारणपणे १ ते दीड मिनिटापर्यंत पाठलाग करून शिकार साधतो. नाही जमल्यास शिकारीचा नाद तात्पुरता सोडून देतो. पाठलाग करताना चित्ता आपल्या भक्ष्याला सरळसरळ गळा पकडून ठार मारत नाही. पाठलागादरम्यान सुरुवातीला भक्ष्याला पाडायचा डाव असतो व त्यानंतर त्याचा वेग कमी होतो व मग जखमी करून मग तो त्याला मारतो. शिकार साधल्यानंतर चित्ता बराच वेळ दम खातो. त्याचे शरीराचे तापमान पाठलागादरम्यान प्रचंड वाढते व ते कमी करण्यात बराच वेळ जातो.
चित्त्याच्या पुनर्वसनाचा प्रयत्न
हैदराबाद येथील काही भारतीय शास्त्रज्ञांनी इराण मधील आशियाई चित्त्यांचे क्लोनिंग करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. परंतु आशियाई चित्त्याची स्थिती अतिशय चिंताजनक आहे, व त्यांची संख्या १०० देखील उरलेली नाही. त्यामुळे आफ्रिकेतील चित्त्यांना आयात करण्यावर विचार चालू आहे.
ऐतिहासिक संदर्भ
चित्त्यांचा वापर राजेलोक शिकारींसाठी करत. मुघल दरबारात शेकडो चित्ते केवळ शिकारीसाठी पाळले होते, याची नोंद आहे. कोल्हापूरच्या दरबारात देखील होते. त्यांच्या शिकारीचे छायाचित्रे शाहू महाराजांच्या संग्रहालयात पहायला मिळतात. अकबर राजाकडे जवळजवळ हजार चित्ते होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:प्राणी वर्ग:मार्जार कुळ
कै सीगबान
हे शास्त्रज्ञ आहेत.
बाह्यदुवे
सीगबान, कै मान बोर्ये सीगबान, कै मान बोर्ये वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
ॲक्सिस बँक
अ‍ॅक्सिस बँक लिमिटेड ही एक भारतीय खासगी क्षेत्राची बँक आहे जी अनेक प्रकारच्या आर्थिक उत्पादनांची सेवा देते. या बँकेचे मुख्य कार्यालय मुंबई, महाराष्ट्र येथे आहे. १ मार्च २०२० पर्यंत या बँकेचे देशभरात ४,८०० शाखा, १७,८०१ एटीएम आणि ४,९२७ रोख पुनर्वापर मशीन आणि नऊ आंतरराष्ट्रीय कार्यालये होत्या. या बँकेचे बाजार भांडवल inr 2310000000000 (३१ मार्च २०२० रोजी). ही बँक मोठ्या आणि मध्यम आकाराच्या कंपन्यांना, एसएमई आणि किरकोळ व्यवसायांना वित्तीय सेवा देते.
संदर्भ
वर्ग:बी.एस.ई. सेन्सेक्स वर्ग:मुंबई रोखे बाजारातील नोंदणीकृत कंपन्या वर्ग:भारतीय ब्रँड
ठुवणी
ठुवणी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्राणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:अक्राणी तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
टाकाळी (सेलू)
टाकाळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील सेलू तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सेलू तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
जानुणा (महागांव)
जानुणा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील महागांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:महागांव तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
विश्व हिंदू परिषद
लक्ष्ये
विश्व हिंदू परिषदेने आपल्या समोर चार लक्ष्ये ठेवली. विहिंपने जातीजातीतील वैमनस्य संपवणे व परस्पर समन्वय वाढवण्यावर भर दिला. ज्ञातीसंस्था संपर्क विभाग, समन्वय मंच, सदभाव बैठका अशा उपक्रमांद्वारे सर्व जाती-जमातींचे प्रतिनिधी एकत्र येऊ लागले. विहिंपच्या प्रयत्नातून एका जातीच्या धार्मिक, सामाजिक उत्सावाला इतर जातींच्या पंचांनाही सन्मानाने बोलावून त्यांचा सत्कार करण्याची पद्धत सुरू झाली.
कार्य
हिंदू समाजाला संघटित करणे, त्याचा स्वाभिमान जागवणे, यासाठी विशेष प्रयत्नांची गरज आहे असे परिषद मानते. भारतातील मठ, मंदिर आणि आखाडे यांना एकत्र आणण्याचे कार्य या संस्थेने पार पाडले आहे. या धार्मिक संस्थांना विश्वासात घेऊन हा विश्वास दिला की धार्मिक संस्थांचे प्रश्न सोडवणे, हिंदू समाजाची जागृती अशा विषयांसाठीच एकत्र येणे आवश्यक आहे. संतांचे मंडळ हेच विश्व हिंदू परिषदेचे मार्गदर्शन करते. धर्मसंसद, संतसमिती, मार्गदर्शक मंडळ अशा विविध मार्गाने विश्व हिंदू परिषदेच्या कार्याला दिशा दिली जाते. विश्व हिंदु परिषदेच्या राष्ट्रीय कार्यकारिणी यांचा सहभाग असतो. जातिसंस्थांना एका व्यासपीठावर आणण्याचे कार्यही या संस्थेने केले आहे. मंदिरांना सर्व जातीतून प्रशिक्षित पुजारी मिळवून देणे, पुजाऱ्यांच्या धार्मिक शिक्षणाची चांगली व्यवस्था करणे, वेदपाठशालांना आर्थिक मदत देणे, सर्व जाती-जमातींतील पुजाऱ्यांना वेदशिक्षण देण्याची व्यवस्था केली गेली आहे. तामिळनाडू येथे मंदिर पुजाऱ्यांची एक राज्यव्यापी संघटना उभी झाली आहे. भजन, कीर्तन, संस्कारवर्ग यासारखे कार्यक्रम घेतले जातात. विहिंपच्या विविध सेवाप्रकल्पांत सर्व जातींच्या लोकांना समान सेवा मिळते हा अनुभव सार्वत्रिक आहे.
प्रकल्प
समाजासाठी अनेक प्रकारचे प्रकल्प संस्था चालवते आहे. आज भारतात ५१ हजार एकल विद्यालये, १२५ वसतिगृहे, ४५ अनाथाश्रम, ११०० ठिकाणी वैद्यकीय सेवा केंद्रे अशी वेगळ्या प्रकारची ५८ हजार सेवाकार्ये भारतात चालू झाली आहेत.
जाती परस्पर समन्वय
‘हिंदू धर्मात अस्पृश्यतेला स्थान नाही‘, असे १९६९ साली विहिंपच्या उडुपी अधिवेशनात १३५ धर्माचार्यांनी जाहीर केले आहे. विश्व हिंदू परिषदेने जातीजातीतील वैमनस्य संपवणे व परस्पर समन्वय वाढवणे यावर भर दिला. ज्ञातिसंस्था संपर्क विभाग, समन्वय मंच, सद्भाव बैठका अशा उपक्रमांद्वारे सर्व जातीजमातींचे प्रतिनिधी एकत्र येऊ लागले. या सर्वांना एकत्र येण्याचे व्यासपीठ उपलब्ध झाले आहे. एका जातीच्या धार्मिक, सामाजिक उत्सवाला इतर जातीच्या पंचांनाही सन्मानाने बोलावून त्यांचा सत्कार करण्याची पद्धत आहे. गोरक्षण, धर्मांतर, लव्ह जिहाद या हिंदू धर्म विरोधी गोष्टींना संघटित विरोध करण्याचे कार्य संस्था करते.
आर्थिक
सामाजिक विषमतेबरोबरच आर्थिक विषमताही दूर करणे हे संस्थेचे उद्दिष्ट आहे. अन्न, वस्त्र, निवारा, शिक्षण, आरोग्य व संस्कार या किमान मानवी गरजांची सोय झालीच पाहिजे अशी संस्थेची धारणा आहे.
जागतिक हिंदू संघटन
विश्वभरातील अनेक देशांत वेदमंदिरांची स्थापना केली आहे. जगातील शंभरहून अधिक देशांत सक्रिय कार्यसमिती आहे. निरनिराळ्या देशातील हिंदूंना एकत्र करून सण, उत्सव साजरे केले जातात. चिन्मय मिशन सारख्या संस्थासोबत यासाठी कार्य केले जाते. परदेशात आपले कुणी आहे आणि अडचणीत आधार आहे या मुळे हिंदू बांधव एकत्र येत आहेत. प्रशिक्षित पुजारी मंदिरांसाठी पाठवण्याचे काम केले जाते. त्यामुळे सर्व प्रकारचे धार्मिक विधी सुरू झाले आहेत. सांस्कृतिक मूल्यांची माहिती व्हावी, म्हणून विविध स्पर्धापरीक्षा विदेशातही घेतल्या जाऊ लागल्या आहेत. विश्‍व हिंदू परिषदेचे आचार्य गिरीराज किशोर हे आंतरराष्ट्रीय उपाध्यक्ष होते.
आंदोलने
हिंदू देव देवतांची निंदानालस्ती करणे, जाहिरातीमध्ये त्यांचा विकृत प्रकारे उपयोग करणे अशा घटना रोखण्यासाठी संस्था आंदोलने करते. याविरोधात सरकारवर दबाव निर्माण केला जातो. खटले दाखल केले जातात. जगात कुठेही हिंदूंवर अन्याय होत असेल, तर सर्व देशांतील हिंदू समाजातर्फे त्या घटनेच्या विरोधात आवाज उठवला जातो. मानवाधिकार समितीकडे, प्रसंगी जागतिक न्यायालयाकडेही परिषदेतर्फे दाद मागितली जाते.
बाह्यदुवे
वर्ग:भारतीय समाजकारणी संस्था वर्ग:भारतामधील समाजसेवी संघटना वर्ग:हिंदू चळवळी आणि संघटना वर्ग:हिंदू वर्ग:हिंदू धर्म
दुर्गाचरण बॅनर्जी
दुर्गाचरण बॅनर्जी (जानेवारी इ.स. १८९८-??) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते भारतीय जनसंघ पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९५२च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील मिदनापूर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय जनसंघ नेते वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य वर्ग:मिदनापूरचे खासदार वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५२ मधील मृत्यू
जेनपॅक्ट
जेनपॅक्ट ही एक भारतीय बहुराष्ट्रीय बीपीओ कंपनी आहे. पूर्वी ती जीई या कंपनीच्या मालकीची होती. हीची स्थापना १९९७ मध्ये बंगळूर येथे झाली. मुख्यालय गुरगाव, ५८,०००+ कर्मचारी, १.६० अब्ज डॉलर रेव्हेन्यू.
बाह्य दुवे
www.genpact.com
वर्ग:भारतातील माहिती तंत्रज्ञान कंपन्या
जयश्री बॅनर्जी
जयश्री बॅनर्जी (जुलै २,इ.स. १९३८-हयात) या भारत देशातील राजकारणी आहेत.त्या भारतीय जनता पक्षाच्या उमेदवार म्हणून इ.स. १९९९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये मध्य प्रदेश राज्यातील जबलपूर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:जबलपूरचे खासदार वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुकुल बॅनर्जी
मुकुल बॅनर्जी ( डिसेंबर ७,इ.स. १९२५) या भारत देशातील राजकारणी आहेत.त्या भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाच्या उमेदवार म्हणून इ.स. १९७१च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये दिल्ली राज्यातील नवी दिल्ली लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेल्या.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:नवी दिल्लीचे खासदार वर्ग:इ.स. १९२५ मधील जन्म
काळगाव (महागांव)
काळगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील महागांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:महागांव तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
बीपीओ
बीपीओ किंवा बिझनेस प्रोसेस आउटसोर्सिंग (BPO) ही एक प्रकारची आउटसोर्सिंग (Outsourcing) प्रकिया आहे ज्यामध्ये व्यवसायातील एका विशिष्ट प्रक्रियेचे संचालन व व्यवस्थापन तिसऱ्या पक्षाला (कंपनीला) सोपविले जाते व त्या संदर्भात एक करार केला जातो.
भारतात बीपीओ हा एक मोठा उद्योग असून त्यापासून दरवर्षी सुमारे ११ अब्ज डॉलर रेव्हेन्यू मिळतो व लाखो लोकांना रोजगार मिळतो.
वर्ग:व्यवसाय
वर्ग:व्यवसाय प्रक्रिया
वर्ग:आउटसोर्सिंग
शिवणी (उत्तर सोलापूर)
शिवणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील उत्तर सोलापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. सोलापूर कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. सोलापुरात हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:उत्तर सोलापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
मायनाक भंडारी
मायनाक भंडारी हे दर्यासारंग शिवाजी महाराजांच्या आरमाराचे सुभेदार होते. इ.स.१६७९ चे सुमारास महाराजांनी सागरी शत्रूंना थोपविण्यासाठी मुंबई बंदराच्या तोंडाशी असणाऱ्या खांदेरी-उंदेरी बंदरावर किल्ला बांधण्याचे ठरविले. त्यादृष्टीने राजांच्या वेगाने हालचालीही सुरू झाल्या .मुंबई बेटावर नजर ठेवून सागरी शत्रूंच्या हालचालींना प्रतिबंध करण्याची राजांची या मागची योजना होती. शिवाजी महाराजांच्या या हालचालीने इंग्रज प्रचंड धास्तावले आणि त्यांचा हा हेतू तडीस जाऊ नये म्हणून इंग्रजांनी खांदेरी-उंदेरीवर आपला हक्क दाखवीत महाराजांशी उघड उघड युद्ध पुकारले. कॅप्टन विलियम मिन्चीन, रिचर्ड केग्वीन, जॉन ब्रान्डबरी, फ्रान्सिस थोर्प असे नामांकित सागरी सेनानी खांदेरीवर पाठवून ते बेट मराठ्यांकडून काबीज करण्याचे मोठे प्रयत्न इंग्रजांनी केले. रिव्हेंज आणि हंटर नावाच्या दोन युद्धनौका (फ्रिगेट्स) त्यांनी पाठवल्या होत्या.
गेप नावाच्या माणसाकडून काही गुराबा भाड्याने घेऊन त्यावर कशातरी काही तोफा बांधून शिवाजी महाराजांनी इंग्रजी आरमाराला तोंड देण्याचा प्रयत्न केला. स्वराज्याच्या ह्या छोट्याश्या आरमाराचा आपण सहजासहजी पराभव करू, अशा समजात इंग्रज होते. महाराजांनी देखील इंग्रजांच्या या आव्हानास तोंड देण्याचा निर्धार केला व मायनाक भंडाऱ्यांना रवाना केले. मायनाक भंडाऱ्यांनी अतिशय पराक्रमाने आणि चिवटपणाने प्रखर संघर्ष करत इंग्रजांचा हा मनसुबा हाणून पाडला. याच मायनाक भंडारींना महाराजांनी हर्णे गावाजवळील सुवर्णदुर्ग जिंकण्याची मोहीम फर्मावली. महाराजांच्या आज्ञेवरून मायनाक भंडारी फौजेसह सुवर्णदुर्गवर तुटून पडले. त्यावेळी त्यांचा पुतण्या देखील त्यांच्या समवेत होता. या मोहिमेमध्ये भंडाऱ्यांचा पुतण्या धारातीर्थी पडला. मात्र मायनाक भंडाऱ्यांनी सुवर्णदुर्ग अखेर स्वराज्यात दाखल केला.
मायनाक भंडारी हे भंडारी समाजातून असून त्यांची समाधी रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील भाटे येथे आहे.
वर्ग:मराठा साम्राज्य वर्ग:हिंदू योद्धे
तालोडी
तालोडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील सेलू तालुक्यातील एक गाव आहे.
तिनसमाळ
तिनसमाळ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्राणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
तालोडी
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
तिनसमाळ
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४४ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७५० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
तालोडी
संदर्भ
वर्ग:सेलू तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
तिनसमाळ
संदर्भ
वर्ग:अक्राणी तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
डोणगाव
डोणगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील उत्तर सोलापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. सोलापूर कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. सोलापुरात हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:उत्तर सोलापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
हेळगाव
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
प्रमथंत बॅनर्जी
प्रमथंत बॅनर्जी (जानेवारी १६,इ.स. १८८५-??) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते प्रजा समाजवादी पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९५७च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील कोन्टाई लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:प्रजा समाजवादी पक्ष नेते वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य वर्ग:कोन्टाईचे खासदार वर्ग:इ.स. १८८५ मधील जन्म
स्लाव्हिक भाषासमूह
स्लाव्हिक भाषा हे स्लाव्ह वंशीय समूहांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या व एकमेकींशी संबंधित असलेल्या भाषांचे कूळ अथवा समूह आहे. इंडो-युरोपीय भाषाकुळातील उपकुळ असलेल्या ह्या भाषाकुळातील भाषांचा वापर प्रामुख्याने पूर्व युरोपात, काही प्रमाणात मध्य युरोपात व उत्तर आशियात होतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:भाषाकुळे  वर्ग:इंडो-युरोपीय भाषा
उमरणी बुद्रुक
उमरणी बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्राणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
एस.एम. बॅनर्जी
'''एस.एम. बॅनर्जी''' (ऑगस्ट ३१,इ.स. १९१९-??) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते अपक्ष उमेदवार म्हणून इ.स. १९५७,इ.स. १९६२,इ.स. १९६२ आणि इ.स. १९६७च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये उत्तर प्रदेश राज्यातील कानपूर लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
उमरणी बुद्रुक
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४४ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७५० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:अक्राणी तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
रामगती बॅनर्जी
रामगती बॅनर्जी (फेब्रुवारी १,इ.स. १८९९-??) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९५७ आणि इ.स. १९६२च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये पश्चिम बंगाल राज्यातील बांकुरा लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य वर्ग:बांकुराचे खासदार वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म
तिरमाळपूर
तिरमाळपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील सेलू तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सेलू तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
अविनाश विठ्ठलराव सांगोलेकर
५७. विज्ञानकथा : स्वरूप व वाटचाल, ' विद्यावार्ता ' ( Interdisciplinary Multilingual Refereed Journal , ISSN : 2319 9318 ) , प्रमुख : डॉ.बापू घोलप , हर्षवर्धन पब्लिकेशन प्रा.लि. , लिंबगणेश ( जि.बीड ), खुटबाव ( ता.दौंड , जि.पुणे ) येथील भैरवनाथ विज्ञान महाविद्यालयाच्या मराठी विभागाने ' मराठी विज्ञानसाहित्य : स्वरूप आणि समस्या ' ह्या विषयावर आयोजित केलेल्या दोन दिवसीय राज्यस्तरीय चर्चासत्रातील निमंत्रित शोधनिबंधांचा अंतर्भाव असलेला विशेषांक , १२ डिसें. २०१८, पृ.८९ - ९१
५८. पु.लं.ची अजोड विडंबनशैली : ' मराठी वाड्मयाचा ( गाळीव ) इतिहास ', ' आरती '( मासिक ), सावंतवाडी ( जि.सिंधुदुर्ग ) , व. ३७, अं.४ व ५ , एप्रिल - मे २०१९ ( पु.ल.देशपांडे जन्मशताब्दी विशेषांक) ,पृ.६६ - ६८
५९.' कुसुमाग्रजांची सामाजिक कविता '( शोधनिबंध), अंतर्भूत : " अक्षर वाड्मय '( यु.जी.सी.ॲप्रुव्हड अँड पीअर रिव्ह्युड जर्नल), अहमदपूर ( जि.लातूर),व.११, अं. २, ऑक्टो. - डिसें.२०२० , पृ.६५ - ७३
६०. ' झाकोळलेल्या वाटा ' : डॉ.वासुदेव मुलाटे ह्यांचा महाराष्ट्र शासन पुरस्कारप्राप्त आत्मकथनपर लेखसंग्रह, अंतर्भूत : " सक्षम समीक्षा " ( मराठी भाषा , वाड्मय व संशोधन यासाठीचे आय.एस.एस.एन.प्राप्त त्रैमासिक ) , पुणे , व. १०, अं. ३, ऑक्टो. - डिसें. २०२०, पृ. ४१ - ४४
८.ललित व वैचारिक लेखन : ……
@ समाधानचं समाधानकारक ' काळजातील काव्यप्रक्षेपण '(प्रस्तावना ), समाधान गायकवाडलिखित ' काळजातील काव्यप्रक्षेपण ' कवितासंग्रह ,यशोदीप पब्लिकेशन्स, पुणे, प्रथमावृत्ती : १४ एप्रिल २०१८, पृ.५ - ८
@ माझ्या स्थित्यंतराचे साक्षीदार व मार्गदर्शक ( स्व.प्राचार्य य.ना.कदम ह्यांच्यावरील स्मृतिपर लेख ), अंतर्भूत : डॉ.जयसिंगराव पवार , ' य ना यण ' ( प्राचार्य य.ना.कदम स्मृतिग्रंथ ) , प्राचार्य य.ना.कदम सेवा ट्रस्ट , कोल्हापूर , प्रथमावृत्ती : १२ जाने. २०२०, पृ.१९ - २०
@प्रस्तावना, अंतर्भूत : डॉ.ॲड.बाबूराव हिरडे ( करमाळा , जि.सोलापूर) , ' सक्सेस ' ( करमाळा तालुक्यातील दहा यशवंतांच्या यशोगाथा ) , सा.कमलाभवानी संदेश , करमाळा( जि.सोलापूर) , प्रथमावृत्ती : ११ ऑगस्ट २०२० , पृ. ५ - ७
@ ' गजलवेदना ' : प्रसिद्ध मुस्लीम मराठी गझलकाराचा अस्सल मराठी भावाविष्कार ( लेख ), अंतर्भूत : डॉ.शेख इक्बाल मिन्ने ( संपा.) , पनवेलचे गझलकार ए.के.शेख ह्यांच्या 'गजलवेदना' ह्या गझलसंग्रहाची आस्वादक समीक्षा , महाजन पब्लिशिंग हाऊस, पुणे, प्रथमावृत्ती : १४ सप्टें. २०२०, पृ.९३ - ९५
@ प्रस्तावना, रघुनाथ पाटील ( काळेवाडी , पिंपरी-चिंचवड , पुणे ) ह्यांचा पहिला गझलसंग्रह : ' एक सावली तुझी पुरेशी ', गझलपुष्प , पिंपरी-चिंचवड , पुणे , प्रथमावृत्ती : ७ फेब्रु. २०२१, पृ. ५ - ११
१०. दिलेली व्याख्याने : … @ ' गझलेतील मराठी भाषेतील नजाकत ', मराठी भाषा संवर्धन पंधरवडा, महाराष्ट्र साहित्य परिषद , शाखा : पिंपरी-चिंचवड , स्थळ : म.सा.प.पिं - चिं. कार्यालय, बिजलीनगर , चिंचवड , पुणे ,१४ जाने. २०२१(गुरु.)
@ ' अण्णा भाऊ साठे ह्यांची कविता ', मातंग साहित्य परिषदेच्या फेसबुक पेजवरील लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे जन्मशताब्दी लाईव्ह व्याख्यानमाला, संयोजक : सा.प्रा.धनंजय भिसे, १६ ऑगस्ट २०२०(रवि.), दुपारी ५ ते संध्या.६ ११. चर्चासत्रे, परिसंवाद, कार्यशाळा , अधिवेशने, संमेलने आदींमध्ये तज्ज्ञ व्यक्ती म्हणून सहभाग : … @ गझलवाचन, कविसंमेलन - १ , सातवे अ.भा.सम्यक साहित्य संमेलन ( पाच दिवसीय) , संयोजक : भारतरत्न डॉ.बाबासाहेब आंबेडकर सांस्कृतिक महोत्सव समिती, पुणे,स्थळ : बालगंधर्व रंगमंदिर परिसर , पुणे , २२ फेब्रु. २०१९, दुपारी ५ @ प्राचार्य/ संचालक ह्यांच्यासाठीची कार्यशाळा, संयोजक : द यु.जी.सी.- ह्युमन रिसोर्स डेव्हलपमेंट सेंटर , सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ , पुणे , स्थळ : के.टी.एच.एम.कॉलेज , नासिक , १० आणि ११ जाने. २०२०
@ प्रमुख अतिथी, ' भारतीय साहित्याचे चित्रपट माध्यमांतर ' ह्या विषयावरील दोन दिवसीय राष्ट्रीय चर्चासत्राचा समारोप समारंभ , संयोजक : मराठी, हिंदी व इंग्रजी विभाग , सुभाष बाबुराव कुल महाविद्यालय , केडगाव ( ता.दौंड , जि.पुणे ) , १८ जाने. २०२०
@ संयोजन आणि सहभाग, एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय वेबिनार : ' कोरोनाचा मराठी साहित्यावरील परिणाम ', संयोजक : मराठी विभाग, भैरवनाथ शिक्षण मंडळाचे भैरवनाथ विज्ञान महाविद्यालय, खुटबाव ( ता.दौंड , जि.पुणे ) , १९ जुलै २०२०(रवि.)
@ संयोजन आणि सहभाग, एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय वेबिनार : ' Chemical Safety and Security Management ', संयोजक : रसायनशास्त्र विभाग , भैरवनाथ शिक्षण मंडळाचे भैरवनाथ विज्ञान महाविद्यालय, खुटबाव ( ता.दौंड , जि.पुणे ) , २० जुलै २०२०( सोम.)
@ निमंत्रित साधनव्यक्ती, एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय वेबिनार : ' एकविसाव्या शतकातील मराठी साहित्यापुढील आव्हाने ', संयोजक : मराठी विभाग, आर्ट्स, सायन्स अँड कॉमर्स कॉलेज , कोल्हार ( ता.राहाता , जि.अहमदनगर), ३१ जुलै २०२०(शुक्र.)
@ निमंत्रित वक्ता, परिसंवाद : ' अण्णा भाऊ साठे ह्यांच्या साहित्यातील नायिकाप्रधान स्त्री ', साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे विचारप्रबोधनपर्व २०२० ( पाच दिवसीय वेबिनार ) , संयोजक : पिंपरी-चिंचवड महानगर पालिका, पिंपरी-चिंचवड, पुणे , ३ ऑगस्ट २०२०(सोम.), दुपारी १२.३० ते १.३०
@ मराठी हझल ( विनोदप्रधान मराठी गझल), एक दिवसीय आंतरराष्ट्रीय वेबिनार : ' विनोद : सिद्धांत आणि उपयोजना ', संयोजक : मराठी विभाग, शिवराज साहित्य, वाणिज्य आणि डी.एस.कदम विज्ञान महाविद्यालय, गडहिंग्लज ( जि.कोल्हापूर), २० ऑगस्ट २०२०(गुरु.), दुपारी १.१० ते १.४० ( ३० मिनिटे)
१२. आकाशवाणी/दूरदर्शनवरील कार्यक्रम : ….. १३.फेसबुक/वेब बेरीज/झूम ॲप / गुगल मीट ॲप आदींवरील ऑनलाईन कार्यक्रम : १. ज्येष्ठ सहजयोगी शशी कुंभोजकर(सांगली) ह्यांची घेतलेली ऑडिओ मुलाखत ,सहवास आदिशक्तीसोबतचा ( मुलाखत मालिका),  meditation@10 ( गहन ध्यानासाठीचा मंच), २ ऑगस्ट २०२०(रवि.), संध्या.६ ते ७.३०( अवधी : दीड तास) २. ज्येष्ठ सहजयोगी ब.द.उर्फ बाबा कुंभोजकर ह्यांची घेतलेली ऑडिओ मुलाखत, तपशील वरीलप्रमाणे, पूर्वार्ध : ४ ऑक्टो. २०२१(रवि.), संध्या.५ ते ६.३० ( अवधी : दीड तास) ३. तपशील वरीलप्रमाणे, उत्तरार्ध : १ नोव्हें. २०२०(रवि.), संध्या. ६ (अवधी : १ तास ५० मिनिटे) ४.ज्येष्ठ सहजयोगी विजयकुमार नळगीरकर ह्यांची घेतलेली ऑडिओ मुलाखत, तपशील वरीलप्रमाणे , पूर्वार्ध : १डिसें. २०२०(मंगळ.), रात्री १० ते ११.११( अवधी : १ तास ११ मिनिटे ५. तपशील वरीलप्रमाणे , उत्तरार्ध : १५ डिसें. २०२०(मंगळ.), संध्या. ६ ते ७.१०(अवधी : १ तास १० मिनिटे)
६.गझलविषयक अनुभवकथन आणि गझलवाचन, ' मराठी गझल ' (फेसबुक पेज) , संयोजक : अमोल शिरसाट ( अकोला ) , १६ मे २०२०(शनि.), संध्या. ६ ते ७
७. गझलवाचन, मनसा क्रिएशननिर्मित मराठी स्वरचित ' काव्यमाला काव्यहोत्र ' ( वेब कविसंमेलन), संयोजक : प्रिया कालिका बापट ( कवयित्री व पत्रकार , गोवा ) , २९ मे २०२०( शुक्र. )
८. मराठी गझलेच्या क्षेत्रातील माझी वाटचाल, औरंगाबाद येथील ' मुक्त सृजन ' ह्या साहित्य पत्रिकेच्या फेसबुक पेजवरील मुक्त संवाद हा लाईव्ह कार्यक्रम , संयोजक : डॉ.महेश खरात , डॉ.रामकिशन दहिफळे आणि डॉ.संतोष देशमुख , १८ जुलै २०२०(शनि.) , दुपारी ४.३०
६. 'दीपरंग' ( प्रदीप निफाडकरांची घेतलेली व्हिडिओ मुलाखत), ' मराठी साहित्य वार्ता ' चे फेसबुक पेज , १५ नोव्हें. २०२०(रवि.), सकाळी ११.३० ते दुपारी १२.३० ( तांत्रिक अडचणीमुळं अपूर्ण)
७. मोरोपंतांच्या 'श्लोक केकावली ' वरील साडेसहा मिनिटांचे भाष्य, अर्चना मिरजकर (नवी दिल्ली) ह्यांची निर्मिती , दिग्दर्शन , निवेदन असलेली वेब बेरीज : ' ग्रंथयात्रा ', भाग दहावा , YouTube वरील प्रथम प्रसारण : २५ डिसें. २०२०(शुक्र.), दुपारी ५
७. व्याख्यान : ' कवयित्री सावित्रीबाई फुले ', क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले ह्यांच्या जयंतीनिमित्त व लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे ह्यांच्या जन्मशताब्दी महोत्सवानिमित्त साहित्यरत्न लोकशाहीर अण्णा भाऊ साठे जन्मशताब्दी फेसबुक लाईव्ह व्याख्यानमाला, संयोजक : मातंग साहित्य परिषद , पुणे , ४ जाने. २०२१(सोम.), रात्री ८
@ कविसंमेलनाध्यक्ष, ३६ वे ग्रामीण मराठी साहित्य संमेलन, विटा ( ता.खानापूर, जि.सांगली), स्थळ : राधा रामकृष्ण बापट मुक्तांगण वाचनालय परिसर, विटा, २८ जाने. २०१८ @ प्रकाशन हस्ते, बी.एस.बनसोडेलिखित ' तुझ्याविना ' ह्या काव्यसंग्रहाचा प्रकाशन समारंभ, संयोजक : साहित्यसुधा, सूरज पब्लिकेशन, आकुर्डी, पुणे , स्थळ : कै.जी.एस.कदम सभागृह, स्वातंत्र्यवीर सावरकर सदन , सिंधुनगर प्राधिकरण,पुणे, ४ फेब्रु. २०१८(रवि.), दुपारी ४.३०
@ प्रमुख पाहुणा, बारावी विद्यार्थी निरोप समारंभ , भैरवनाथ माध्य.व उच्च माध्य.विद्यालय , खुटबाव ( ता.दौंड , जि.पुणे), ५ फेब्रु. २०१८
@ प्रकाशन हस्ते, समाधान गायकवाडलिखित ' काळजातील काव्यप्रक्षेपण ' ह्या कवितासंग्रहाचा प्रकाशन समारंभ, संयोजक : स्वतः कवी समाधान गायकवाड व प्रकाशक निखिल लंभाते( यशोदीप पब्लिकेशन्स, पुणे ) , स्थळ : माधवराव पटवर्धन सभागृह , म.सा.प. , पुणे, २ जून २०१९( रवि.), दुपारी ५
@ उद्घाटक, मराठी भाषा व वाड्मय मंडळ , सुभाष बाबुराव कुल कला , वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालय , केडगाव ( ता.दौंड , जि.पुणे ), ३० ऑगस्ट २०२० ( सोम.)
@ प्रमुख पाहुणा, पुण्यातील कोंढवा बुद्रुक येथील गुरुवर्य सदानंदमहाराज कला व वाणिज्य महाविद्यालयाच्या राष्ट्रीय सेवा योजनेच्या विशेष श्रमसंस्कार शिबिराचा समारोप समारंभ , स्थळ : गुरुवर्य नारायणमहाराज मान्य.विद्यालय , हिवरे ( ता.पुरंदर , जि.पुणे ) , ९ जाने. २०२०
@ उद्घाटक, एकनाथ सीताराम दिवेकर राज्यस्तरीय आंतरमहाविद्यालयीन वक्तृत्व स्पर्धा , संयोजक : एकनाथ सीताराम दिवेकर महाविद्यालय,वरवंड ( ता.दौंड , जि.पुणे ) , २५ जाने. २०२०
@प्रमुख अतिथी, २१ वा काव्यपुरस्कार प्रदान समारंभ , संयोजक : शब्दधन काव्यमंच , सांगवी , स्थळ : बीना इंग्लिश मीडियम स्कूलचे सभागृह , आकुर्डी , पुणे - ३५
१५. संस्थापक/ संघटनात्मक पदे : … १६. रयत शिक्षण संस्थेत शिक्षक म्हणून सेवेत असताना संस्थेने सोपवलेल्या जबाबदाऱ्या : … १७.विद्यापीठीय जबाबदाऱ्या : … ७२. सदस्य ( विषय तज्ज्ञ), सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या विविध महाविद्यालयांमधील ' मराठी' विषयाच्या ५० हून अधिक सहयोगी प्राध्यापकांची ' प्राध्यापक ' पदावरील पदोन्नतीसाठीची निर्णय समिती , स्थळ : पुम्बा इमारत, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ , पुणे, ९ जाने. २०२१(शनि.), सकाळी ९ ते रात्री ९
७३. परीक्षक, प्राचार्यांसाठीची विद्यापीठस्तरीय निबंधस्पर्धा , संयोजक : सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ नवे शैक्षणिक धोरण २०२० अंमलबजावणी समिती, विद्यार्थी विकास मंडळ आणि राष्ट्रीय सेवा योजना , सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे, २७ जाने. २०२१(बुध.)
७४. सदस्य ( मराठी विषयतज्ज्ञ), श्री शाहू मंदिर महाविद्यालयाच्या मराठी विभागप्रमुख डॉ.माधवी खरात ह्यांच्या 'प्राध्यापक' पदासाठीच्या पदोन्नतीबाबतची निर्णय समिती , सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ , पुणे , स्थळ : अ.भा.मराठा शिक्षण परिषदेचे प्रशासकीय भवन,पर्वती , पुणे , २८ जून २०२१(सोम.)
७५. सदस्य ( विषय तज्ज्ञ ), नासिक येथील बी.वाय.के.कॉलेज ऑफ कॉमर्स च्या ' मराठी ' विषयाच्या साहाय्यक प्राध्यापक सौ.अनुराधा मोरे ह्यांच्या पुढील वेतननिश्चितीसाठीची निर्णय समिती , स्थळ : एच.पी.टी.कॉलेजचे सभागृह , नासिक , २३ जुलै २०२१(शुक्र.) , सकाळी १०.३० ते दुपारी ३.३०
मैदान (हिंदी चित्रपट)
मैदान हा आगामी भारतीय हिंदी भाषेतील बायोग्राफिक स्पोर्ट्स चित्रपट आहे जो भारतीय फुटबॉलच्या सुवर्ण युगावर आधारित आहे (१९५२-१९६२) आणि फुटबॉल प्रशिक्षक म्हणून अजय देवगण अभिनित आहे. १५ ऑक्टोबर २०२१ रोजी चित्रपटगृहांमध्ये जगभरात प्रदर्शित होणार आहे.
अविनाश विठ्ठलराव सांगोलेकर
७६. सदस्य ( विषयतज्ज्ञ), सात्रळ ( ता.राहुरी , जि.अहमदनगर ) येथील कला , वाणिज्य व विज्ञान महाविद्यालयाचे ' मराठी ' विषयाचे साहाय्यक प्राध्यापक डॉ.नवनाथ शिंदे ह्यांच्या सहयोगी प्राध्यापक पदावरील पदोन्नतीसाठीची निर्णय समिती, ३१ जुलै २०२१( शनि.) , सकाळी १०
१८. प्राचार्य डॉ.अविनाश सांगोलेकरांवरील लेखन : १.नगरकर संजय, नेरकर मोरेश्वर ( संपा.) , ' डॉ.अविनाश सांगोलेकर : व्यक्तित्व आणि कर्तृत्व ', शब्दवैभव प्रकाशन , पुणे , ३१ मे २०१७ ,पृष्ठे : १५४ + फोटो पाने २६ , मूल्य : रु.२००/- २.दास बाळासाहेब, हिरडे बाबूराव ( संपा.) , ' मराठी साहित्यसंशोधन : दृष्टी आणि दृष्टिकोन ' ( डॉ.अविनाश सांगोलेकर गौरवग्रंथ ), स्नेहवर्धन प्रकाशन , पुणे , ३१ मे २०१७ , पृष्ठे : २६० , मूल्य : रु.२७०/- ३. मुलाटे वासुदेव, एक निर्मळ व्यक्तिमत्त्व ( व्यक्तिचित्र ) , अंतर्भूत : मुलाटे वासुदेव , ' मनातलं आभाळ ' ( ललित लेखसंग्रह ) , स्वरूप प्रकाशन , औरंगाबाद , ९ जुलै २०१७ , पृ.१४० - १५० ४. मुलाटे वासुदेव, ' एक निर्मळ व्यक्तिमत्त्व ' ( व्यक्तिचित्र ) , अंतर्भूत : मुलाटे वासुदेव , ' भावलेली माणसं ' ( व्यक्तिचित्रसंग्रह ) , तपशील वरीलप्रमाणे , २६ जून २०२१ , पृ.१२० - १३१
मैदान (हिंदी चित्रपट)
संदर्भ
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट
अविनाश विठ्ठलराव सांगोलेकर
१९. प्राचार्य डॉ.अविनाश सांगोलेकरांच्या लेखनावरील लेखन : १.दणाणे कमल ( संपा. ), ' वारूळ ' ( वाड्मयीन त्रैमासिक ) , कोल्हापूर , प्रा.डॉ.अविनाश सांगोलेकर विशेषांक , व.७ , अं.३ , जून - ऑगस्ट २०१७ , पृष्ठे : ७२ ,मूल्य : रु.५०/-
२०.अन्य उल्लेखनीय बाबी : … १. षठ्यब्दीपूर्ती व सेवापूर्ती गौरव, तसेच ग्रंथ व विशेषांक प्रकाशन संयुक्त समारंभ , संयोजक : मराठी विभाग, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे आणि गुरुवर्य डॉ.अविनाश सांगोलेकर षष्ठ्यब्दीपूर्ती गौरव समारंभ समिती, पुणे , स्थळ : संत नामदेव सभागृह, सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठ, पुणे, ३१ मे २०१७(बुध.), दुपारी ३
२.परीक्षक, साहित्य पुरस्कार , मराठी भाषा संवर्धन समिती , पुणे महानगर पालिका , पुणे , ऑक्टो. २०१८
३. सदस्य, परीक्षक समिती , यु.पी.एस.सी. , नवी दिल्ली, २० नोव्हें. , २२ ते २७ नोव्हें. २०१९
४. मानद आजीव सभासद, विश्व मराठी परिषद , पुणे, २० डिसें. २०२०
६.सदस्य, दिवाळी अंक २०२० पुरस्कार निवड समिती , संयोजक : अ.भा.मराठी प्रकाशक संघ , पुणे , बैठका : १५ आणि २५ मार्च २०२१ , स्थळ : दिलीपराज प्रकाशन प्रा.लि. , पुणे
२१.इतर : कवी - गीतकार - गझलकार - आद्य मराठी गझलसंशोधक अशी सर्वदूर ख्याती ,
२३. ई - मेल : sangolekar57@gmail.com
२४. भ्रमणध्वनी : ९८ ५० ६१ ३६ ०२
आहेत.
पुरस्कार
वर्ग:मराठी लेखक
वडोली भिकेश्वर
हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे.
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
काळी
काळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील महागांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:महागांव तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
खराडे
खराडे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे.
वर्ग:सातारा जिल्हा
शाहपूर
हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे. वर्ग:सातारा जिल्हा
पुलीनबिहारी बॅनर्जी
पुलीनबिहारी बॅनर्जी (इ.स. १८९८-??) हे भारत देशातील राजकारणी होते.ते भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून इ.स. १९५७च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये उत्तर प्रदेश राज्यातील लखनौ लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य वर्ग:लखनौचे खासदार वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म
तुळजापूर (सेलू)
तुळजापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील सेलू तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सेलू तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
एकरुख
एकरुख हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील उत्तर सोलापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. सोलापूर कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. सोलापुरात हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:उत्तर सोलापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
आवार्डे
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे
अगुंबे संरक्षित वनक्षेत्र
अगुंबे  हे भारताच्याकर्नाटकच्या मलनाड क्षेत्राच्या शिमोगा जिल्ह्याच्या तिर्थहल्ली तालुक्यात असणारे एक गाव आहे. त्यास 'दक्षिणेचे चेरापुंजी' म्हणूनही ओळखल्या जाते. याचेजवळच अगुंबे संरक्षित वनक्षेत्र आहे. येथे विविध प्रकारच्या औषधी वनस्पती आहेत तसेच, हे क्षेत्र एक पर्यटनस्थळही आहे. हे क्षेत्र एक नक्षलप्रवण क्षेत्र म्हणूनही ओळखल्या जाते.
काळुलालनगर
काळुलालनगर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील महागांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
दुसरे महायुद्ध
युरोप
सप्टेंबर १, १९३९ रोजी जर्मनीने पोलंडवर आक्रमण केले. जर्मनीचा नेता ॲडॉल्फ हिटलर व त्याच्या नाझी पक्षाने सोव्हिएत संघाशी त्यापूर्वी मैत्री-करार केला होता. त्यानुसार सोव्हिएत संघाने सप्टेंबर १७च्या दिवशी पूर्वेकडून पोलंडवर चाल केली. याला प्रत्युत्तर म्हणून युनायटेड किंग्डम व फ्रान्सने सप्टेंबर ३ला जर्मनीविरुद्ध युद्ध जाहीर केले. सुरुवातीला हे युद्ध मुख्यत्वे सागरी युद्ध होते. काही महिन्यातच जर्मनीने पोलंड काबीज केले. त्यानंतर १९४०मध्ये जर्मन सैन्याने नॉर्वे, नेदरलँड्स, बेल्जियम व फ्रान्स पादाक्रांत केले व १९४१मध्ये युगोस्लाव्हिया आणि ग्रीसचा पाडाव केला. इटलीने उत्तर आफ्रिकेतील ब्रिटिश वसाहतींवर हल्ला केला. काही महिन्यांनी त्यांना जर्मन सैन्याची कुमक मिळाली. १९४१ च्या मध्यापर्यंत जर्मनीने बहुतांश पश्चिम युरोप आपल्या टाचेखाली आणले होते परंतु युनायटेड किंग्डम जिंकणे त्यांना जमले नाही. याचे मुख्य कारण होते रॉयल एर फोर्स व रॉयल नेव्हीने दिलेली कडवी झुंज.
आता हिटलर सोव्हिएत संघावर उलटला व जून २२, १९४१ रोजी त्याने अचानक सोव्हिएत संघावर चाल केली. ऑपरेशन बार्बारोसा या सांकेतिक नावाने योजलेल्या या मोहिमेत जर्मनीला सुरुवातीला भरभरून यश मिळाले. १९४१ शेवटीशेवटी जर्मन सैन्याने मॉस्कोपर्यंत धडक मारली परंतु येथे ही मोहीम अडकून पडली. सोव्हिएत सैन्याने कडवा प्रतिकार करीत जर्मनीचा रेटा मोडून काढला. पुढे सोव्हिएत सैन्याने स्टालिनग्राडला वेढा घालून बसलेल्या जर्मनीच्या सहाव्या सैन्यालाच प्रतिवेढा घालुन पूर्ण सैन्याला युद्धबंदी बनवले. कुर्स्कच्या युद्धात सोव्हिएत सैन्याने जर्मनीचा प्रतिकार मोडून काढला व लेनिनग्राडचा वेढा. उठवला. जर्मन सैन्याने अखेर माघार घेतली. लाल सैन्याने त्यांचा बर्लिनपर्यंत पाठलाग केला. बर्लिनमध्ये जर्मन सैन्याने व सामान्य नागरिकांनी घराघरातून सोव्हिएत सैन्याला झुंज दिली परंतु प्रचंड प्रमाणात मिळत असलेल्या कुमकेच्या जोरावर सोव्हिएत सैन्याने बर्लिन जिंकले. याच सुमारास (एप्रिल ३०, १९४५ रोजी) हिटलरने आपल्या भूमिगत बंकरमध्ये आत्महत्त्या केली.
काळुलालनगर
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:महागांव तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
दुसरे महायुद्ध
युरोप
इकडे पाश्चिमात्य दोस्त राष्ट्रांनी १९४३मध्ये इटलीवर चाल केली. १९४४मध्ये त्यांनी नॉर्मंडीच्या किनाऱ्यावर हल्ला केला व फ्रान्सला जर्मन आधिपत्यातून मुक्त केले. जर्मनीने चढवलेल्या प्रतिहल्ल्याला ऱ्हाईन नदीच्या किनाऱ्यावर बॅटल ऑफ द बल्ज नावाने प्रसिद्ध लढाईत दोस्त राष्ट्रांनी जबरदस्त उत्तर दिले व येथून आगेकूच करित त्यांनी जर्मनी गाठले आणि एल्ब नदीच्या किनाऱ्यावर पूर्वेकडून चालून आलेल्या सोव्हिएत सैन्याशी संधान बांधले. यावेळी जर्मनीच्या उरल्यासुरल्या सैन्याने शरणागती पत्करली व हार मान्य केली.
आशिया व प्रशांत महासागर
युरोपमध्ये युद्धाला तोंड फुटण्यापूर्वी जपानने जुलै ७, १९३७ रोजी चीनवर आक्रमण केले.,  जपानचा रोख चीनमधून पूर्व आणि आग्नेय आशियावर स्वारी करीत एकएक देश जिंकायचा होता. यात मिळालेल्या यशानंतर जपानने डिसेंबर ७, १९४१च्या दिवशी अनेक राष्ट्रांवर एकाच वेळी हल्ला केला. याच दिवशी पर्ल हार्बर येथे अमेरिकेच्या नौदलावरही हल्ला चढवला गेला. याला प्रत्युत्तर म्हणून अमेरिकेने युद्धात उतरण्याचे निश्चित केले.
पुढील सहा महिने जपानला घवघवीत यश मिळाले पण कॉरल समुद्राच्या लढाईत अमेरिकन नौसैन्याने त्यांचा प्रतिकार केला व मिडवेच्या लढाईत जपानने हार पत्करली. यात जपानच्या चार विमानवाहू नौका बुडवून अमेरिकेने जपानी नौसैन्याचा कणाच मोडला. येथून दोस्त राष्ट्रांनी जपानवर प्रतिहल्ला चढवला व मिल्ने बे व ग्वादालकॅनालच्या लढाईत त्यांनी विजय मिळवला. नैर्ऋत्य प्रशांत महासागरातमध्ये विजयी ठरलेल्या दोस्त राष्ट्रांनी मग प्रशांत महासागराच्या मध्य भागावर रोख धरून मोहीम काढली. यात जपानी सैन्याने त्यांचा कडवा प्रतिकार केला. या मोहीमेदरम्यान फिलिपाईन समुद्राची लढाई, लेयटे गल्फची लढाई, इवो जिमा व ओकिनावाची लढाई, इ. अनेक भयानक सागरी युद्धे लढली गेली.
या दरम्यान अमेरिकन पाणबुड्यांनी जपानकडे जाणारी रसद तोडण्यात यश मिळवले. याने जपानची आर्थिकदृष्ट्या कुचंबणा होऊ लागली. १९४५मध्ये दोस्त राष्ट्रांच्या वायुदलाने जपानवर अनेक वादळी हल्ले चढवले. मुख्यत्वे नागरी वस्त्या व कारखान्यांवर झालेल्या या हल्ल्यांनी जपानची युद्धप्रवण राहण्याची शक्ती कमी झाली.
अखेर ऑगस्ट ६, इ.स. १९४५ रोजी अमेरिकेने जपानच्या हिरोशिमा शहरावर परमाणु बॉम्ब टाकला. ऑगस्ट ९ला अमेरिकेने नागासाकी शहरावर असाच हल्ला केला व जोपर्यंत जपान शरण येत नाही तोपर्यंत एक एक करित जपानी शहरे बेचिराख करण्याची धमकी दिली. जपानने ऑगस्ट १५, १९४५ रोजी बिनशर्त शरणागती पत्करली व दुसऱ्या महायुद्धाचा अधिकृतरीत्या अंत झाला.
पर्यवसान
या अतिभयानक युद्धात अंदाजे ६,२०,००,००० (सहा कोटी वीस लाख) व्यक्ती मरण पावल्या. हे म्हणजे जगाच्या त्यावेळेच्या लोकसंख्येच्या २.५ % होय. अर्थात, हा केवळ अंदाज आहे व प्रत्येक राष्ट्राचे अंदाज वेगवेगळे आहेत. युरोपमधील आणि आशियामधील अनेक देश या युद्धात बेचिराख झाले. त्यातून सावरायला त्यांना पुढील अनेक दशके घालवावी लागली. दुसऱ्या महायुद्धाचे राजकीय, सामाजिक, आर्थिक तसेच तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने जगावर झालेले प्रभाव आजदेखील दिसून येतात.
कारणे
जर्मनीचे पोलंडवरील आक्रमण व जपानचे चीन, अमेरिका व ब्रिटिश आणि डच वसाहतींवरचे आक्रमण ही दुसऱ्या महायुद्धाची कारणे समजली जातात. जगाच्या दोन्ही बाजूच्या या घटनांचे कारण होते जर्मनी व जपानमधील हुकूमशाही सत्ताधीश व त्यांची जगज्जेते होण्याची महत्त्वाकांक्षा. जरी या दोन्ही सत्तांनी आपले पाय पसरवण्यास आधीच सुरुवात केली असली तरी दुसऱ्या महायुद्धाची अधिकृत सुरुवात झाली ती या झोंडशाहीला झालेल्या सशस्त्र विरोधाने.
जर्मनीत नाझी पक्ष जरी लोकशाही मार्गाने सत्तेवर आला असला तरी एकदा हातात सत्ता आल्यावर पक्षाधिकाऱ्यांनी जर्मनीतील लोकशाही व्यवस्थेची लक्तरे काढली. असे असून जर्मन जनतेने त्यांना पाठिंबा दिला कारण पहिल्या महायुद्धात पराभूत झाल्यावर त्यांना जर्मन स्वाभिमानाला जागे करणारे सरकार प्रथमतःच मिळालेले होते. पहिल्या महायुद्धात शरणागती पत्करताना व्हर्सायच्या तहातील २३१वे कलम जर्मन जनतेला असह्य झाले होते. या शिवाय साम्यवाद-विरोध आणि आर्थिक सुबत्ता व प्रगतीच्या वचनांना भुलून जर्मनीने नाझी पक्षाला व पर्यायाने एडॉल्फ हिटलरला अमर्याद सत्ता बहाल केली. हिटलरने जर्मनीला आपल्या हक्काच्या समजल्या जाणाऱ्या सगळ्या देशांना जर्मन सत्तेखाली आणण्याचे वचन दिले व त्यादृष्टीने पावलेही उचलली. नाझी पक्षाने (व स्वतः हिटलरनेही) हिटलरला जर्मनीचा तारणहार असल्याचे भासवले, व येथून एका भस्मासुराचा जन्म झाला.
इकडे जपानमध्ये क्रिसॅंथेमम (जास्वंदी) वंशाच्या राजांचे राज्य असले तरी खरी सत्ता होती ती सैन्यातील अत्त्युच्च अधिकाऱ्यांच्या टोळक्याकडे. जपानला जगातील महासत्ता करण्याची त्यांची महत्त्वाकांक्षा होती. जपानने या नेतृत्वाखाली मांचुरियावर १९३१मध्ये व चीनवर १९३७मध्ये आक्रमण केले होते. यामागचे कारण होते ते चीन व मांचुरियातील नैसर्गिक संपत्ती बळकावून त्याद्वारे आपला प्रभाव अधिक मजबूत करणे. युनायटेड किंग्डम व अमेरिकेने या युद्धात जरी प्रत्यक्ष भाग घेतला नसला तरी त्यांनी चीनला आर्थिक व सैनिकी मदत केली. याशिवाय त्यांनी जपानविरुद्ध आर्थिक नाकेबंदी करीत जपानला मिळणारे खनिज तेल व इतर रसद कापली. यामुळे जपानला चीन व मांचुरियातील युद्ध जास्त काळ चालू ठेवणे अशक्य झाले व त्यांनी तेथून काढता पाय घेण्याची तयारी सुरू केली. आता जपानकडे उपाय होते म्हणजे चीनचा जिंकलेला प्रदेश परत करणे, खनिज तेल व इतर कच्च्या मालाची इतर पुरवठे शोधणे किंवा हे मिळवण्यासाठी अजून काही देश/प्रांत जिंकणे. आग्नेय आशियातील फिलिपाईन्स आणि डच, फ्रेंच व ब्रिटिश वसाहतींमधून या खनिजांचा मुबलक पुरवठा होता व हा भाग चीनमधून हल्ला करण्याच्या टप्प्यातही होता. जपानचा समज होता की आशियातील युरोपीय सत्ता युरोपमध्ये सुरू झालेल्या युद्धात गुंतल्या होत्या व आशियात लक्ष देण्याची त्यांना फुरसत नव्हती. सोव्हिएत संघ जर्मनीशी संधान बांधून असले तरी त्यांच्यात कुरबुर सुरूच होती आणि अमेरिका युद्ध करण्याआधी संधी/करार करण्याचा प्रयत्न करेल. ही परिस्थिती जपानने आग्नेय आशिया गिळंकृत करण्यास साजेशीच होती. हा अंदाज बांधून जपानने डच व ब्रिटिश वसाहतींवर आक्रमण केले व जगाच्या पूर्व भागातील युद्धाला तोंड फुटले.
सुरुवातीला तटस्थ असलेल्या अमेरिकेने दोस्त राष्ट्रांना जर्मनीविरुद्ध आर्थिक मदत करणे चालूच ठेवले होते. त्याला खीळ घालण्यासाठी जपानने डिसेंबर ७, १९४१रोजी अमेरिकेच्या पर्ल हार्बर येथील नौसेना तळावर जबरदस्त हल्ला केला व तेथील आरमार उद्ध्वस्त केले. अमेरिकेला आता युद्धात उतरणे भागच होते. अशा प्रकारे अमेरिकेचा या युद्धात प्रवेश झाला.
युरोपियन रणांगण
जर्मनीची आगळीक
युनायटेड किंग्डमच्या पंतप्रधान नेव्हिल चेम्बरलेन बरोबरच्या चर्चासत्रात हिटलरने अनेक पुरावे दाखवले ज्यानुसार जर्मनीच्या शेजारी राष्ट्रातील जर्मनवंशीय लोकांवर अत्याचार होत होते. या सबबीवर हिटलरने असे प्रदेश जर्मनीत समाविष्ट करण्याचा आग्रह धरला.
हिटलर व नाझी पक्षाने याचे पूरेपूर फायदा घेतला. जर्मनवंशीयांवर अन्याय होत असल्याचे भासवून त्यांनी याकाळात अनेक इतरवंशीय व्यक्तींचे (रोमा जिप्सी, ज्यू, इ.) सर्रास शिरकाण सुरू केले.
युरोपीय देशांची अति-सहिष्णुता व युद्धापूर्वीचे मैत्री-करार
जर्मनीत हे सुरू असताना ब्रिटिश व फ्रेंच सरकारने त्याविरुद्ध पावले उचलायच्या ऐवजी जर्मनीच्या तुष्टीकरणाचे धोरण अवलंबिले. त्यांना जर्मनीशी उघड संघर्ष टाळायचा होता कारण पहिले महायुद्ध संपून जेमतेम २० वर्षे होत होती. संपूर्ण युरोप त्यातून सावरत होता व अजून एक युद्ध झाल्यास युनायटेड किंग्डम व फ्रान्सच नव्हे तर युरोपमधील प्रत्येक देशाला त्याची मोठी किंमत मोजावी लागली असती. त्यामुळे दोन्ही देशांनी जर्मनीला ढील देणेच पसंत केले. याचे पर्यवसान १९३८ च्या म्युनिक करारात झाले. याआधी जर्मनीने चेकोस्लोव्हेकियातील काही प्रदेश बळकावले होते व अजून पुढे सरकण्याच्या तयारीत असताना फ्रान्स व ब्रिटनने जर्मनीची ही आगळीक मान्य केली व चेकोस्लोव्हेकियाचे प्रदेश जर्मनीला देऊन टाकले. चेम्बरलेनने जाहीर केले की म्युनिक करार हा "आपल्या काळातील शांततेचेच प्रतीक" आहे. मऊ लागल्यावर कोपराने खणल्यासारखे जर्मनीने मार्च १९३९मध्ये उरलेले चेकोस्लोव्हेकियासुद्धा बळकावले. जर्मनीच्या मनसूब्यांबद्दल भ्रमात राहिलेल्या दोस्त राष्ट्रांकडे नुसते बघत बसण्यापेक्षा काही गत्यंतर नव्हते. या व अशा छोट्या-मोठ्या चालींनंतर वर्षभरात युद्धाला तोंड फुटले.
म्युनिक करार निष्फळ ठरल्यावर ब्रिटन/फ्रान्ससना कळले की हिटलरच्या आश्वासनांवर विश्वास ठेवून चालणार नव्हते व जर्मन महत्त्वाकांक्षा नुसते आसपासचे प्रदेश गिळंकृत करून थांबणार नव्हती. मे १९, १९३९ला पोलंडने व फ्रान्सने परस्पर-मैत्री करार केला व एकावर आक्रमण झाल्यास दुसऱ्याने मदतील धावून येण्याचे मान्य केले. ब्रिटन व पोलंडमध्ये असाच करार मार्चमध्ये झालेला होता. इकडे जर्मनी व सोव्हिएत संघाने ऑगस्ट २३, १९३९ला मोलोटोव्ह-रिबेनट्रॉप करारावर सह्या केल्या. या करारात जर्मनी व सोव्हिएत संघाने युरोप जिंकून घेणे गृहित धरले होते व त्यानंतर युरोप आपापसात कसा वाटून घ्यायचा याची नोंद होती. तोपर्यंत दोन्ही राष्ट्रांनी एकमेकांच्या सैनिकी कार्रवाईत दखल न देण्याचे कबूल केले व सोव्हिएत संघाकडून जर्मनीला खनिज तेल व इतर रसद पुरवण्याची तरतूद घातली. या कलमामुळे जर्मनीची उत्तर समुद्रातून येणाऱ्या मालवाहतूकीवरील भीस्त कमी झाली. पहिल्या महायुद्धात हा वाहतूकमार्ग रोखून धरून ब्रिटनने जर्मनीच्या नाकीतोंडी पाणी आणले होते. ही तरतूद झाल्यावर हिटलरची पोलंड व वेळप्रसंगी ब्रिटन व फ्रान्सशीही युद्ध करण्याची तयारी झाली. पुढचे पाउल होते ते काहीतरी कुरापत काढणे. जर्मनीने जाहीर केले की डान्झिगच्या स्वतंत्र शहरात जर्मन व्यक्तींवर अन्याय होत आहे व याचा उपाय करण्यासाठी जर्मनी डान्झिग व पोलंडमधील अन्य शहरे जिंकून घेईल. हे पाहून पोलंड ने ऑगस्ट २५रोजी युनायटेड किंग्डमशी नव्याने मैत्री करार केला, पण त्याचा जर्मन बेतांवर काही प्रभाव पडला नाही.
जर्मनी व सोव्हिएत संघाचे पोलंडवर आक्रमण सप्टेंबर १, १९३९रोजी जर्मनीने खोटी पोलिश हल्ल्याची सबब सांगून पोलंडवर आक्रमण केले. युद्धोत्तर अहवालात कळून आले की पोलंडने जर्मन ठाण्यावरील तथाकथित हल्ला झालाच नव्हता. सप्टेंबर ३ला भारतासह युनायटेड किंग्डम व फ्रान्सने जर्मनीविरुद्ध युद्ध पुकारले. काही दिवसातच कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया व न्यू झीलंडनेही त्यांचा साथ देण्याचे जाहीर केले. फ्रान्सने जरी युद्ध जाहीर केले असले तरी त्यांची हालचाल संथ होती. सार प्रांतात नावापुरती चढाई केल्यावर काही दिवसात तीसुद्धा सोडून दिली. युनायटेड किंग्डमला नौसेनेच्या कवायती करण्याशिवाय काही करणे शक्य नव्हते. इकडे जर्मनीने पोलिश सैन्याची वाताहत करीत सप्टेंबर ८ रोजी पोलंडची राजधानी वॉर्सोपर्यंत धडक मारली.
सप्टेंबर १७ला सोव्हिएत संघाने मोलोटॉव्ह-रिबेनट्रॉप करारात ठरवल्याप्रमाणे पोलंडवर पूर्वेकडून चाल केली. पोलिश सैन्याला आता दुसरी आघाडी उघडणे भाग पडले व त्यामुळे आधीच खिळखिळी झालेली बचावाची फळी कोलमडली. पराभव अटळ दिसताना पोलंडच्या राष्ट्राध्यक्ष व सरसेनापतीने दुसऱ्याच दिवशी रोमेनियात पळ काढला. वॉर्सोतील सैन्याने महिनाभर तग धरली पण ऑक्टोबर १ रोजी जर्मन सैन्य शहरात घुसले. ४-५ दिवस घराघरातून युद्ध करून ऑक्टोबर ६ला पोलिश सैन्याने हत्यारे खाली ठेवली. काही तुकड्या पळून शेजारील राष्ट्रांमध्ये गेल्या व तेथून त्यांनी भूमिगत सशस्त्र चळवळ उभारली. या चळवळीने युद्धाच्या अखेरच्या दिवसांत दोस्त राष्ट्रांची मोठी मदत केली. जरी राजधानी व जवळजवळ संपूर्ण देशाचा पाडाव झाला तरी पोलंडने अधिकृतरीत्या जर्मनीकडे शरणागती पत्करली नाही.