cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बीळघर
संदर्भ
४. http://tourism.gov.in/
६. https://palghar.gov.in/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
२०११ युरोपियन ग्रांप्री
२०११ युरोपियन ग्रांप्री (अधिकृत ग्रांप्री ऑफ युरोप) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे, जी २६ जून २०११ रोजी वेलेंशिया येथील वेलेंशिया स्ट्रीट सर्किट येथे आयोजित करण्यात आली. ही शर्यत २०११ फॉर्म्युला वन हंगामाची आठवी शर्यत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपियन ग्रांप्री वर्ग:२०११ फॉर्म्युला वन हंगाम
कीवर्ड्‌ज : जेंडर फॉर अ डिफरन्ट काइंड ऑफ ग्लोबलायझेशन (पुस्तक)
कीवर्ड्‌ज : जेंडर फॉर अ डिफरन्ट काइंड ऑफ ग्लोबलायझेशन हे विविध लेखकांनी लिहिलेले सहा निबंध असलेले पुस्तक आहे. या पुस्तकाच्या निमित्ताने संपादिका नादिया ताझी या लिंगभाव या संकल्पनेबाबत चर्चा करतात. हे पुस्तक २००४ मध्ये प्रकाशित झाले असून हे 'कीवर्ड्‌ज' या  शृंखलेचा एक भाग आहे. ह्या पुस्तकाचे संपादन नाडीया ताझी यांनी केले आहे.
कीवर्ड्‌ज' या शृंखलेबाबत'
'कीवर्ड्‌ज' या शृंखलेचे मुख्य उद्दिष्ट, महत्त्वाच्या विशिष्ट विषयांवर आंतरसांस्कृतिक संवाद घडवून आणणे हे आहे. विशिष्ट पार्श्वभूमीच्या संदर्भात लिंगभावाचा उलगडा करण्यासाठी सदर पुस्तक आफ्रिका, अमेरिका, अरब जगत, चायना, युरोप व भारत आदी विविध देशांतील आवाजांना विचारपीठ उपलब्ध करून देते. हे सहाही निबंध हे प्रांताच्या प्रतिनिधित्वासाठी नव्हे तर एक अर्थपूर्ण संवाद करण्यासाठी संपादकांनी एकत्र छापले आहेत.
सारांश
पुस्तकातील पहिले निबंध हे दक्षिण आफ्रिकेतील 'ग्रिकुआटाऊन' मध्ये स्थित आहे. लेखिका लिंडा वाल्डमन या ग्रिकुआटाऊनच्या संदर्भात 'बुरलिंगस' (Boorlings) (त्या शहरात जन्मलेले) 'इनकोमर्स' (जे  शहरात बाहेरून बाहेरून आलेत) या संकल्पनांना उलगडून लिंगभाव,  समाजातील स्थान व गटाच्या अंतर्गत जवळच्या नात्यांबद्दल महत्त्वाचे संबंध दाखवून देतात.
दुसरे निबंध हे अमेरिकेवर भाष्य करणारे आहे. यु.एस.ए. मध्ये लिंगभाव ही संकल्पना विशिष्ट स्त्रीवादाच्या संदर्भात विकास पावली. लिंगभाव हे कायद्यात कसे रूपांतरीत झाले यावर लेखक भाष्य करतात. क्वियर सिद्धांत (queer theory), क्वियर चळवळ (queer activism) व ट्रान्सजेंडरनी केलेल्या संघर्षाने लिंगभाव ही संकल्पनेला आव्हान मिळून त्याबद्दल नवीन पद्धतीने विचार करण्यास कसे प्रवृत्त झाले याबाबत पण लेखक येथे मांडतात. लिंगभावाला वेगळ्या पद्धतीने वापरणाऱ्या राजकीय चळवळी व लिंगभाव यांना वेगळे करता येत नाही असे या लेखाची मुख्य मांडणी आहे. अरब जगतात लिंग व लिंगभाव याचे लावलेल्या अर्थामधील बदल तिसऱ्या निबंधात दाखवलेले आहे. लेखक राजा बेन स्लामा अलगदपणे आधुनिक व आधुनिकपूर्व अरब जगतात हालचाल करून भिन्नलिंगी समाज व लिंगभावात्मक व्यवस्था टिकवण्यात हिंसेची भूमिका दाखवून देतात.
चौथ्या निबंधात लेखात चायनाच्या पार्श्वभूमीवर 'झिंगबी (लिंगभाव)' या शब्दाचे व्युत्पत्तीशास्त्र स्पष्ट करतात. चायनामध्ये लिंग हे लिंगभावाच्य आधी येते व लिंगावरच लिंगभाव आधारलेले असते. लेखक स्पष्ट करतात कि 'झिंगबी हे शब्द' सामाजिक या शब्दाशी जोडला गेला आहे व त्याचे चायनाचे भाषिक/ सांस्कृतिक संदर्भ लक्षात येण्यासाठी त्याची दाखल घेणे आवश्यक आहे. लेखिका चायनावर लादलेल्या लिंगभावाच्या युरोपकेन्द्री अर्थाच्या विरोधात मांडणी करतात.
पाचवे प्रकरण हे युरोप मधील लिंगभावाबाबतीतील चर्चेचा इतिहासाकडे पाहते. लेखक लिंगभावाबाबत विचार करताना येणाऱ्या काही अडचणींना ओळखून त्यावर चर्चा करतात तसेच लिंगभाव ही संकल्पना समजून घेण्यासाठी आवश्यक साधन व संकल्पनांबाबत बोलतात.
सहाव्या निबंधात आधुनिक भारतात लिंगभाव या संकल्पनेचे संकल्पनात्मक व अघळपघळ साधन म्हणून शोध घेतले गेले आहे. या लेखात भारतीय समाजव्यवस्थेतील अनेकविध गात व त्याच्यामधील श्रेणीबद्ध संबंधांकडे लक्ष वेधलेले आहे. भारतासारख्या बहुसांस्कृतिक देशात लिंगभावाला विरोधात्मक दृष्टीकोनातून (एक विरुद्ध दुसरे) न बघता तुलनात्मक पद्धतीनेच बघव लागेल असे हे लेख मांडते.
संदर्भ सूची
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
राग दीपक
दीपक हा हिंदुस्तानी संगीतातील एक राग आहे.
दीपक वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
जागतिक मराठी संमेलन
जागतिक मराठी अकादमी ही ’जागतिक मराठी संमेलन’ भरवते. ही संमेलने जरी भारतात भरत असली तरी त्यांच्यात सहभागी होण्यासाठी परदेशांतून प्रतिनिधी आणि साहित्यप्रेमी येतात. १ले संमेलन नागपूरला झाले. दुसरे संमेलन अहमदनगर व यानंतर पुणे, मुंबई, पणजी, कोल्हापूर, सोलापूर, औरंगाबाद, विरार (ठाणे) व नाशिक येथे ही संमेलने झाली. अकादमीची संमेलने भारतातच भरवली जातात. पण, त्यात सहभागी होणारे प्रतिनिधी आणि साहित्यप्रेमी हे परदेशातूनही येतात. त्यामुळेच याला जागतिक दर्जा प्राप्त झाला आहे.
७ ते ९ जानेवारी २०११ या तारखांना औरंगाबादला ‘८वे जागतिक मराठी संमेलन-शोध मराठी मनाचा‘ भरले होते. संमेलनाध्यक्ष विजय भटकर होते. हे संमेलन मराठवाडा शिक्षण प्रसारक मंडळी, मराठवाडा लोक विकास मंच(मुंबई)आणि जागतिक मराठी अकादमी यांच्या संयुक्त विद्यमाने पार पडले.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी साहित्य वर्ग:मराठी संमेलने वर्ग:संमेलने वर्ग:मराठी भाषा
हिमवर्षा
हिमवर्षा हा पृथ्वीच्या वातावरणातून स्फटिक बर्फाच्या स्वरूपात होणारा एक वर्षाव आहे. सर्वसाधारणपणे थंड कटिबंधामधील प्रदेशांमध्ये तसेच डोंगराळ भागांमध्ये हिमवर्षा आढळते.
वर्ग:वर्षाव
लुई द पायस
भक्त लुई तथा लुई द पायस (इ.स. ७७८ - जून २०, इ.स. ८४०) हा ॲक्विटानियाचा राजा होता.
वर्ग:रोमन सम्राट वर्ग:इ.स. ७७८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ८४० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खटणापूर
खटणापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
घोळ
घोळ भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.ही उन्हाळ्यात येते. गुणांनी थंड असते.हीची भाजी करून खातात.
वर्ग:औषधी वनस्पती वर्ग:वनस्पती वर्ग:पालेभाज्या
माजलगाव
माजलगाव भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर माजलगाव तालुक्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. माजलगाव येथे मराठवाड्यातील दुसरे मोठे धरण आहे. माजलगाव हा महाराष्ट्र विधानसभेचा एक मतदारसंघ आहे.
वर्ग:बीड जिल्हा वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे
शशीकरण नदी
ही महाराष्ट्रातील गोंदिया जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.
राग सोहनी
राग सोहनी हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
सोहनी वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
मोरगिरी (पाटण)
मोरगिरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
खुटबाव रेल्वे स्थानक
खुटबाव रेल्वे स्थानक मुंबई चेन्नई रेल्वेमार्गावरील छोटे स्थानक आहे. पुणे जिल्ह्यातील खुटबाव गावात असलेल्या या स्थानकावर पुण्याकडून दौंडकडे जाणाऱ्या निवडक पॅसेंजर गाड्या थांबतात. ५१०२७ ५१०२८ ५१०२९ ५१०३३ ५१०३४ ७१४१३ ७१४१६ या क्रमांकाच्या पॅसेंजर गाड्या व एक्सप्रेस गाड्या येथे थांबत नाहीत.
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
राग पूरिया
राग पूरिया हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे. हा राग मारवा या थाटात आहे.
वेळ (प्रहर)
सर्वसाधारणपणे मारवा थाटातील रागांची वेळ ही संध्याकाळची, किंबहुना सूर्यास्ताच्या जवळची किंवा सूर्यास्ताच्या जराश्या नंतरची असते.
निगडित राग
पुरिया रागाशी निगडित अन्य राग : पूरिया कल्याण
पूरिया वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
बंब
ग्रामीण भागात आंघोळीचे पाणी गरम करण्यासाठी बंबाचा वापर केला जातो.हा एक प्रकारच्या अत्यंत छोट्या स्वरूपातील घरघुती बॉयलरच आहे. यात उष्णता वहनाचे तंत्र वापरण्यात आले असते.
स्वरूप
बंब हे शक्यतो तांबे, पितळेचे, स्टील किंवा ॲल्युमिनियमचे असतात.बंबाचे आकारमान  २५ लिटर ते ५० लिटर पाणी मावेल एवढे असते.त्यास पाणी बाहेर काढण्यास एक तोटी असते.हा बंब ठेवण्यास सहसा आढणी वापरण्यात येते. त्याद्वारे गरम पाणी काढण्यासाठी त्याखाली बादली ठेवणे व नळकांड्यात साचलेली राख काढणे सोपे जाते.या बंबाच्या मध्यभागी एक मोठ्या आकाराचे नळकांडे तथा धुरांडे असते.त्यात जळणाचे पदार्थ टाकण्यात येतात.या नळकांड्याचे खालचे बाजूस एक काढता येण्याजोगी (सहसा बीड या धातूची) सच्छिद्र जाळी असते. त्यायोगे नळकांड्यात असणाऱ्या इंधनास प्राणवायू मिळत राहतो व ज्वलन सुरू राहते. त्या ज्वलनाद्वारे ते नळकांडे गरम होते.
या गरम झालेल्या नळकांड्यातील उष्णता, त्या नळकांड्याचे परिघाचे बाह्य भागास असणाऱ्या पाण्यात पोचते व ते पाणीपण गरम होते. गरम होते. याचे काम संपल्यावर यास बंद करावयाचे असेल तर त्याच्या नळकांड्याची वरची बाजू झाकण्यात येते. तसे केल्यावर, याचे नळकांड्यात प्राणवायूचे/हवेचे संचलन थांबते व त्यातील जळण विझते.
वापर
आंघोळीचे पाणी गरम करण्यासाठी बंबाचा वापर केला जातो.यात इंधन म्हणुन गोवरी व लाकूड फाटा वाळलेल्या तुराट्या, ज्वारीचा कडबा आदींचा उपयोग होतो.
फायदे
राहिलेले वाळके लाकूड व शेन वाया जात नाही.
देवांगण
देवांगण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
दाम्बुक
दाम्बुक भारताच्या अरुणाचल प्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:अरुणाचल प्रदेशमधील शहरे वर्ग:पूर्व सियांग जिल्हा
राग पूरिया कल्याण
राग पूरिया कल्याण हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
पूरिया कल्याण वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
डाह्याणे
डाह्याणे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:चांदवड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
माउंट एल्बर्ट
माउंट एल्बर्ट अमेरिकेतील रॉकी माउंटन्स पर्वतरांगांचा भाग असलेल्या सावाच पर्वतरांगेतील सर्वोच्च शिखर आहे. हे शिखर कॉलोराडो राज्यात आहे. १४,४४० फूट (४,४०१ मी) उंचीचे हे शिखर रॉकी माउंटन्समधील सर्वोच्च तर अमेरिकेतील दुसऱ्या क्रमांकाचे शिखर आहे. हे शिखर लेडव्हिलपासून अंदाजे १६ किमी (१० मैल) आग्नेयेस आहे.
भालचंद्र नेमाडे
१९६३ साली कोसला ही पहिली आत्मचरित्रात्मक कादंबरी प्रसिद्ध केली. पांडुरंग सांगवीकर नावाचा खेड्यातील तरूण शिक्षणासाठी पुण्यात येऊन रहातो ही मध्यवर्ती संकल्पना.
माउंट एल्बर्ट
कॉलोराडोतील राजकारणी व कॉलोराडो प्रदेशाचा गव्हर्नर असलेल्या सॅम्युएल हिट एल्बर्टचे नाव या शिखराला देण्यात आले आहे. हेन्री सकल याने इ.स. १८७४मध्ये या शिखरावर चढाई केल्याची सगळ्यात जुनी नोंद आहे.
एल्बर्ट एल्बर्ट वर्ग:लेक काउंटी, कॉलोराडो
महिलांसाठीचे कायदे
भारतातील कायदे
शासन मुलीच्या-महिलांच्या विकासासाठी कटिबद्ध आहे. महिलांना सुरक्षित वातावरण उपलब्ध करून देणे हे सर्वांचे कर्तव्य ठरते. महिलांच्या सर्वांगिण विकासासाठी राज्य शासन सातत्याने प्रयत्नशील आहे. समाजात महिलांना सन्मानाने जगता यावे व त्यांना सुरक्षित वातावरण उपलब्ध करून देण्यासाठी शासनस्तरावर कायदयांची प्रभावीपणे अंमलबजावणी करण्यात येत आहे. या कायदयांचा एक आढावा -
यांसह अन्य महत्त्वाच्या कायदे -
वर्ग:महिला वर्ग:लाल वर्ग असणारे लेख वर्ग:भारतातील कायदे
अलेक्झांडर गेलफाँड
अलेक्झांडर ओसिपोव्हिच गेलफॉॅंड (ऑक्टोबर २४, इ.स. १९०६:सेंट पीटर्सबर्ग - नोव्हेंबर ७, इ.स. १९६८:मॉस्को) हा रशियन गणितज्ञ होता. </div style="clear:both;">
गेलफॉॅंड, अलेक्झांडर गेलफॉॅंड, अलेक्झांडर गेलफॉॅंड, अलेक्झांडर वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जिब्राइल
जिब्राइल किंवा गाब्रिएल (हिब्रू: גַּבְרִיאֵל (गाब्रिएल); लॅटिन: Gabrielus; ग्रीक: Γαβριήλ; अरबी: جبريل (जिब्र्-इल) किंवा جبرائيل (जिब्राइल); आरामाइक: Gabri-el) हा इस्लाम, ज्यू, ख्रिश्चन इत्यादी अब्राहमी धर्मांमधील मान्यतांनुसार देवाचा दूत आहे.
वर्ग:हिब्रू बायबल वर्ग:ख्रिश्चन धर्म वर्ग:जुना करार
बिळोशी
बिळोशी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
वाडा बस स्थानकापासून राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ८४८ ने जाऊन पुढे खानिवळी मार्गाने गेल्यावर पळसईफाटा-खानिवळी रस्त्याने हे गाव लागते. वाडा बस स्थानकापासून हे गाव १५ किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे मोठे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ३७० कुटुंबे राहतात. एकूण १७४४ लोकसंख्येपैकी ८७७ पुरुष तर ८६७ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ७४.७२ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ८१.६४ आहे तर स्त्री साक्षरता ६७.५९ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या २०९ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या ११.९८ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस वाडा बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा वाड्यावरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
गौरापूर, पळसई, आसनास, कळमभाई, देवघर, वासुरीखुर्द, खारिवळीतर्फेपोळबार, पाली, सापणेखुर्द, सापणेबुद्रुक, करंजे ही जवळपासची गावे आहेत.बिळोशी ग्रामपंचायतीमध्ये बिळोशी आणि वासुरीखुर्द ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
जेंडर (पुस्तक) (आर.डब्ल्यू. कॉनेल)
'जेंडर ' हे आर.डब्ल्यू. कॉनेल या ऑस्ट्रेलियन समाजशास्त्रज्ञाने लिहिलेले जागतिक लिंगभाव दृष्टिकोन या विषयावरचे पुस्तक आहे. ते ब्लॅकवेल पब्लिशिंगने इ.स. २००२ मध्ये प्रकाशित केले.
ठळक मुद्दे
वैयक्तिक जीवन, सामाजिक संबंध आणि संस्कृती यांमध्ये लिंगभाव हा एक महत्त्वाचे परिमाण कसा आहे हे लेखिका या पुस्तकात चर्चितात. लिंगभाव या संकल्पनेला समजण्यासाठी त्या विविध चर्चा व विचारांचा आढावा घेतात व जगातील विविध भागांतील संशोधन व विचार वाचकांपुढे मांडतात.
सारांश
पुस्तकातील पहिले प्रकरण ३ भागांमध्ये विभागलेले गेलेले आहे. पहिल्या भागात लिंगभावाला ओळखून जगातील विभिन्न भागात लिंगभावावर आधारित जगण्याच्या एक पद्धती विशद केल्या आहेत. दुसऱ्या विभागात लेखिकेने लिंगभावाच्या संकल्पनेचा आढावा घेऊन, त्या बाबतीतील विविध वादविवादांच्या मुद्यांशी त्यांनी वाचकांची ओळख करून दिली आहे, व काही मुद्यांबाबत पर्याय देण्याचाही प्रयत्न केला आहे. तिसऱ्या विभागात लेखिकेने लिंगभावाची व्याख्या करून, त्या संदर्भातील विविध प्रश्नांना सामोरे जाण्यासाठी नवीन परिभाषेची गरज मांडली आहे.
दुसऱ्या प्रकरणात लेखिकेने शाळा, खाणी, कामक्रीडा व युद्ध या लिंगभावाच्या विश्लेषणाच्या स्थळं बाबतीतील उदाहरणांची चर्चा केली आहे. लिंगभावावरील संशोधनातील काही समान विचारणा त्यांनी वर उल्लेखलेल्या चारी संदर्भांशी जोडली आहे.
तिसरे प्रकरण हे शारीरिक भिन्नत्वाच्या सर्वसामान्य मुद्यांबाबत भाष्य करते. तसेच सामाजिक संरचना व शरीर यामधील विविध संबंध ओळखून लेखिका वाचकांना शरीर व लिंगभाव याबाबत विचार करण्यास अधिक उपयुक्त अशी पद्धत प्रदान करते.
चौथ्या प्रकरणात लिंगभावासंबंधी घालून दिलेले नियम व त्या अवतीभवती व्यवस्थेसंदर्भात मांडणी सांगितली आहे. प्रत्येक संस्थेचे स्वतःचे लिंगभावासंबंधीचे नियम असलेले दिसतात व त्यांचे सूक्ष्म निरीक्षण केल्यास लिंगभावात्मक संबंध उलगडू शकतात. लिंगभावात्मक संबंध म्हणजे नेहमी स्त्री पुरुशांमधील प्रत्यक्ष संवाद नसून इतर संस्थांद्वारे (उदा. बाजार) अप्रत्यक्षपणे पण घडवला जातो व हे दोन्ही मिळून आपले रोजचे आयुष्य घडवते, असे लेखिकेने म्हटले आहे..
वैयक्तिक क्षेत्रात उद्भवणाऱ्या काही प्रश्नांबाबत ५व्या प्रकरणात परीक्षण केले आहे. लिंगभाव स्वतःमध्ये बाणवत मोठे होण्याची प्रक्रिया, लिंगभावात्मक ओळख व लैंगिकता यावर केलेल्या विविध अभ्यासातून या प्रकरणाची मांडणी पुढे आली आहे.
सहाव्या प्रकरणात आपल्या विश्लेषणाची व्यापती वाढवत लेखिका कंपन्या, सरकार, जागतिक समाज यांसारख्या मोठ्या संरचना व संस्थांचाही समावेश करतात. लेखिका येथे लिंगभावात्मक विषमता, शोषण व विषारीपण यांचे जागतिक लिंगभावात्मक व्यवस्थेचे वैशिष्ट्य म्हणून परीक्षण करतात.
सातव्या प्रकरणात लिंगभावाबाबतीतील विचारांचा इतिहास व ज्या अभ्यासकांनी ते विचार मांडले, त्यांचा अभ्यास केलेला आहे. पाश्चात्त्य लिंगभावाच्या सिद्धान्ता निर्मितीतील चार मुख्य प्रवाहांच्या रूपरेषा मांडून लेखक कॉनेलांनी आपली मांडणी केली आहे. १) विज्ञान, मतवैविध्य व साम्राज्य (१८६०-१९२०), २) मनोविश्लेषण व प्रतिक्रिया (१९२० - १९६५), ३) स्त्रियांची मुक्ती (१९६५-१९८०), ४) वैविध्यतेचे युग (१९८० -२०००).
संदर्भ सूची
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
अल्ला
वर्ग:इस्लाम धर्म
श्री (राग)
वर्ग:राग वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
केडगाव रेल्वे स्थानक
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
खेरडा बुद्रुक
खेरडा बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
रहिमतपूर
रहिमतपूर हे महाराष्ट्रातील सातारा शहराजवळचे एक गाव आहे.
रहिमतपूरचे प्रशासन नगरपालिका पाहते.या नगर पालिकेची स्थापना इ.स १८५३ मध्ये झाली असून ती भारतातील 1 ल्या क्रंमाकांची नगरपालिका ठरते.
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
धामणगाव (वर्धा)
धामणगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
चिकणा
ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.
वर्ग:औषधी वनस्पती
स्यीलंड
स्यीलंड (Sjælland) हे डेन्मार्क देशाचे सर्वात मोठे बेट आहे. डेन्मार्कची राजधानी कोपनहेगन ह्याच बेटावर वसलेली आहे. स्यीलंड बेट ओरेसुंड पुलाद्वारे स्वीडन देशाशी व ग्रेट बेल्ट ब्रिजद्वारे उर्वरित डेन्मार्कसोबत जोडण्यात आले आहे.
वर्ग:डेन्मार्क
यिंगलक शिनावत्रा
यिंगलक शिनावत्रा (थाई: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ; रोमन लिपी: Yingluck Shinawatra ; जन्मः जून २१, इ.स. १९६७) ही एक थाई राजकारणी व देशाची माजी पंतप्रधान आहे. जून २०११ मधील सार्वत्रिक निवडणुकांमध्ये फिउ थाई पक्षाला बहुमत मिळावून शिनावत्रा थायलंडची २८ वी पंतप्रधान बनली. हा मान मिळवणाऱी ती पहिलीच थाई महिला आहे.
सुमारे ३ वर्षे सत्तेवर राहिल्यानंतर ७ मे २०१४ रोजी थायलंडच्या उच्च न्यायालयाने शिनावत्राला सत्तेचा गैरवापर, भ्रष्टाचार इत्यादी आरोपांवरून सत्ता सोडण्याचा आदेश दिला. २३ मे २०१४ रोजी थायलंडातील लष्करी बंडादरम्यान शिनावत्रा व तिच्या सहकाऱ्यांना अटक करण्यात आली.
इतिहासाच्या अभ्यासाची साधने
इतिहासाचे लेखन आणि अभ्यास हा भूतकाळासंबंधी माहिती देऊ शकणाऱ्या विविध साधनांवर अवलंबून असतो. भूतकाळाविषयीची माहिती ज्यातून मिळू शकते अशा साधनांना इतिहासाच्या अभ्यासाची साधने म्हणता येते. भूतकाळाविषयी माहिती देणारी अशी साधने विविध स्वरूपाची असतात. त्यांचे वर्गीकरण विविध निकष लावून करण्यात येते. भूतकाळात घडलेल्या घटनांची कालक्रमानुसार शास्त्रशुद्ध आणि पद्धतशीर दिलेली माहिती म्हणजे इतिहास होय व्यक्ती समाज स्थळ आणि काळ हे चार घटक इतिहासाच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहेत. इतिहास हा विश्वसनीय पुराव्यांवर आधारित असतो या पुराव्यांना इतिहासाची साधने असे म्हणतात. साधनांचे भौतिक साधने, लिखित साधने आणि मौखिक साधने असे वर्गीकरण करता येते. त्याचप्रमाणे इतिहासात साधनांचे मुल्यमापन देखील केले जाते. ज्या ऐतिहासिक घटनेचा अभ्यास करायचा असतो तिच्याशी संबंधित अशा अनेक बाबींचा विचार करावा लागतो. त्यासाठी ऐतिहासिक साधनांचा आधार घेतला जातो, ही साधने तपासून घेणे गरजेचे असते.त्याचा अस्सलपणा तपासावा लागतो. या साधनांचा तारतम्याने व चिकित्सकपणे वापर करणे आवश्‍यक असते.
इतिहासाची प्रमाण साधने
(१) प्राचीन वास्तूंचे अवशेष (२) मातीची खापरे (३) बौद्ध विहार( लेण्या) (४) अलंकार (५) मंदिर (६) मूर्ती (७) शिलालेख (८) ताम्रपट (९) नाणी (१०) अभिलेख(११) प्राण्यांची हाडे(12) जळालेले धान्य (१३)मानवी हाडे(१४) अश्मयुगीन दगडी हत्यारे
बाह्य दुवे
दक्षिण आशिया ग्रामीण आणि शेती इतिहास
वर्ग:इतिहास
कडेठाण रेल्वे स्थानक
कडेठाण रेल्वे स्थानक मुंबई चेन्नई रेल्वेमार्गावरील छोटे स्थानक आहे. पुणे जिल्ह्यातील कडेठाण गावात असलेल्या या स्थानकावर  पुणे - दौंड दरम्यान धावणाऱ्या काही पॅसेंजर गाड्या थांबतात.
वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
मुळगाव (पाटण)
मुळगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
समुद्री साप
समुद्री साप ही सापांची एक प्रजाती असून त्यांनी स्वतःला समुद्रात राहण्यास अनुकूल बनविले आहे. ते जमिनीवर संचार करु शकत नाहीत. समुद्री साप हा अत्यंत विषारी असतो. कोळी लोकांना हे साप मासेमारी दरम्यान आढळतात. हे साप आक्रमण अथवा हल्ला करण्याच प्रमाण फार कमी आहे. त्यामुळे त्याच्या दंशामुळे होणारे मृत्यूचे प्रमाण तुलनेने कमी आहे. हे साप पोहोण्यामध्ये तरबेज असतात.हे साप भारतीय महासागरात व प्रशांत महासागराच्या उष्ण पाण्यात बहुदा आढळतात.या सापांना वल्हवण्याजोगी शेपटी असते व त्यांचे शरीर छोटेसे असते. त्यांना माश्याप्रमाणे कल्ले असत नाहीत व श्वास घेण्यास त्यांना वारंवार पृष्ठभागावर यावे लागते.
यांच्या सुमारे १७ प्रकारच्या प्रजाती आहेत ज्यात ६२ उपप्रकार आहेत.
वर्ग:साप वर्ग:समुद्री साप
अडाण नदी
ही महाराष्ट्रातील वाशिम जिल्ह्यातील  एक नदी आहे. ती पैनगंगा नदीची एक प्रमुख उपनदी आहे. ती पुढे अरुणावती नदीला मिळते. अरुणावती नदी नंतर १३ किमी पुढे जाऊन मग पैनगंगेला मिळते. या नदीवर २ धरणे बांधण्यात आलेली आहे. त्यापैकी एक धरण सोनाळा या गावाजवळ, जेथे या नदीचा उगम होतो, व दुसरे कारंजा लाड जवळ बांधण्यात आलेले आहे. कारंजा लाड जवळ बांधण्यात आलेल्या धरणाचे नाव अडाण धरण आहे.याच्या पाणी कारंजाला फिल्टर करून येते.
वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील नद्या
नमुरचा बालेकिल्ला
नमुरचा सिटाडेल हा एक किल्ला आहे. नमुर बेल्जियमच्या वालून क्षेत्राची राजधानी आहे. येथे सांब्रे आणि मियुझ नद्यांचा संगम होतो. हा रोमन काळापासून आहे. परंतु बऱ्याच या सिटाडेलची पुनर्बांधणी केली गेली. सद्यस्थितीचे डिझाईन मेन्नो व्हॅन कुहॉर्न यांनी बनवले होते. याला १६९२ च्या वेढ्यानंतर वौबन तर्फे सुधारण्यात आले. ही वास्तु वॉलोनियाच्या मेजर हेरिटेज साइट म्हणून वर्गीकृत केलेली आहे. याची सर्वात उंच जागा १९० मीटर आहे.
याचा मुळ किल्ला स.न. ९३७ मध्ये बांधला गेला होता. हे शहर डच लोकांच्या ताब्यात असताना १६३१ ते १६७५ च्या दरम्यान या शहराला वैभव प्राप्त झाले. सध्याची रचना जवळच १५४२ मध्ये बांधलेल्या छोट्या किल्ल्यापासून वेगळा करणाऱ्या विभागाला "टेरा नोवा" असे नाव दिले आहे. १८ व्या शतकामध्ये विविध प्रकारच्या सहाय्यक ईमारती बांधण्यात आल्या. स.न. १८९१ मध्ये हा सिटाडेल सैन्याच्या हालचालींमधून वगळण्यात आला. नमुरच्या आसपासच्या किल्ल्यांच्या रचनेमुळे हे शहर तोफखानाच्या हल्ल्यापासून बचावले. हा सिटाडेल आर एफ एन कमांड पोस्टसाठी वापरण्य्यात येतो.
दीनांत, हुई आणि लीज यांच्याबरोबर मिळुन, नामूरचा सिटाडेल, तथाकथित म्यूसेस किल्ल्यांचा एक भाग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. ९३७ वर्ग:नमूरमधील इमारती आणि संरचना वर्ग:वालोनीचा ऐतिहासिक वारसा वर्ग:१० व्या शतकात पूर्ण झालेल्या इमारती आणि संरचना
लेव्हि एश्कॉल
लेव्हि एश्कॉल (हिब्रू: לֵוִי אֶשְׁכּוֹל; ऑक्टोबर २५, इ.स. १८९५ - फेब्रुवारी २६, इ.स. १९६९) हा १९६३ ते १९६९ दरम्यान इस्रायल देशाचा पंतप्रधान होता. इस्रायल देशाच्या आर्थिक व सामाजिक प्रगतीमध्ये त्याचे योगदान मौल्यवान मानले जाते.
बाह्य दुवे
वर्ग:इस्रायलचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मृत्यू
शिशुवय
बालपणातील सर्वसाधारण एक ते तीन वर्षांपर्यंतच्या टप्प्याला शिशुवय असे म्हणतात. बाळ चालायला लागल्यापासून या कालावधीची सुरुवात होते. बाळाची समज मोठ्या प्रमाणात वाढण्याचा आणि त्याच्या मानसिक-सामाजिक विकासाचा हा कालखंड आहे.
वर्ग:जीवशास्त्र वर्ग:मानव वर्ग:शरीराच्या अवस्था वर्ग:वाढ व विकास वर्ग:आरोग्य
गृह मंत्रालय (भारत)
गृह मंत्रालय (इंग्रजी:Ministry of Home Affairs) हे भारत सरकारचे एक मंत्रालय आहे. राज्यांच्या घटनात्मक अधिकारांमध्ये हस्तक्षेप न करता सुरक्षा, शांतता आणि एकोपा राखण्यासाठी गृह मंत्रालय राज्य सरकारांना मनुष्यबळ आणि आर्थिक सहाय्य, मार्गदर्शन आणि कौशल्य प्रदान करते. खासदार आणि केंद्रीय मंत्री अमित शहा हे या मंत्रालयाचे मंत्री आहेत.
गृह मंत्रालय भारतीय पोलीस सेवा (IPS), 'दिल्लीत, अंदमान आणि निकोबार पोलीस सेवा विभाग' (DANIPS) आणि 'दिल्लीत, अंदमान आणि निकोबार नागरी सेवा विभागासाठी' (DANICS) संवर्ग नियंत्रण प्राधिकरण देखील आहे. मंत्रालयाचा पोलीस-I विभाग हा भारतीय पोलीस सेवेच्या संदर्भात संवर्ग नियंत्रक प्राधिकरण आहे; तर, UT विभाग हा DANIPS साठी प्रशासकीय विभाग आहे
भारत सरकार तर्फे दिली जाणारे काही महत्त्वाचे पुरस्कार आणि पदके यांचे प्रस्ताव मागवणे, निवड करणे, पुरस्काराची शिफारस करणे आणि पुरस्कार प्रदान करण्याचे काम गृह मंत्रालय करत असते. या पुरस्कारात, भारत रत्न, पद्म पुरस्कार, जीवन रक्षा पदके, पोलीस पदके, कबीर पुरस्कार, सांप्रदायिक सदभाव पुरस्कार, अग्निशमन सेवा पदके आणि होमगार्ड आणि नागरी संरक्षण पदके इत्यादींचा समावेश होतो.
घटक विभाग
भारत सरकार (व्यवसाय वाटप) नियम, 1961 अंतर्गत गृह मंत्रालयाचे खालील घटक विभाग आहेत:-
विभागणी
गृह मंत्रालयाचे विभाग त्यांच्या मुख्य जबाबदारीचे क्षेत्र निर्दिष्ट करतात:-
भविष्यातील दृष्टीकोन
व्यक्ती आणि सामाजिक आकांक्षांच्या विकासासाठी आणि प्रगतीसाठी आणि एक मजबूत आणि समृद्ध राष्ट्र निर्माण करण्यासाठी शांतता आणि समरसता आवश्यक पूर्व-आवश्यकता आहे. हे उद्दिष्ट साध्य करण्यासाठी गृह मंत्रालय पुढील प्रयत्न करेल अशी कल्पना आहे:
मानवी हक्कांच्या तत्त्वांचे पालन करणे; आणि
विभाग
राज्यांच्या घटनात्मक अधिकारांना पायदळी तुडवल्याशिवाय सुरक्षा, शांतता आणि एकोपा राखण्यासाठी गृह मंत्रालय राज्य सरकारांना मनुष्यबळ आणि आर्थिक सहाय्य, मार्गदर्शन आणि कौशल्य प्रदान करते.
सीमा व्यवस्थापन विभाग
सीमा व्यवस्थापन विभाग, किनारी सीमांसह सीमांचे व्यवस्थापन करतो.
अंतर्गत सुरक्षा विभाग
अंतर्गत सुरक्षा विभाग, पोलीस, कायदा आणि सुव्यवस्था आणि पुनर्वसन यांच्याशी संबंधित.
जम्मू, काश्मीर आणि लडाख व्यवहार विभाग
जम्मू, काश्मीर आणि लडाख व्यवहार विभाग, केंद्रशासित प्रदेश जम्मू, काश्मीर आणि लडाख आणि परराष्ट्र मंत्रालयाशी संबंधित असलेल्या केंद्रशासित प्रदेशांशी संबंधित इतर सर्व बाबींच्या संदर्भात घटनात्मक तरतुदी हाताळतो.
गृह विभाग
राष्ट्रपती आणि उपराष्ट्रपतींच्या पदाचा कार्यभार स्वीकारण्याची अधिसूचना, पंतप्रधान आणि इतर मंत्र्यांच्या नियुक्तीची अधिसूचना इ.
राजभाषा विभाग
राजभाषांशी संबंधित संविधानातील तरतुदी आणि राजभाषा अधिनियम, 1963च्या तरतुदींच्या अंमलबजावणीशी व्यवहार करणे. राजभाषा विभागाची स्थापना जून 1975 मध्ये गृह मंत्रालयाचा स्वतंत्र विभाग म्हणून करण्यात आली.
राज्यांचे विभाग
केंद्र-राज्य संबंध, आंतरराज्य संबंध, केंद्रशासित प्रदेश आणि स्वातंत्र्यसैनिकांच्या पेन्शनशी व्यवहार करणे.
विभाग
हे विशेष विभागांमध्ये विभागल्याशिवाय मंत्रालयाचेच संघटनात्मक विभाग आहेत.
प्रशासन विभाग
सर्व प्रशासकीय आणि दक्षताविषयक बाबी हाताळणे, मंत्रालयाच्या विविध विभागांमध्ये कामाचे वाटप करणे आणि माहितीचा अधिकार अधिनियम, 2005 अंतर्गत माहिती सादर करण्याच्या अनुपालनावर देखरेख ठेवणे, अग्रक्रम , पद्म पुरस्कार , शौर्य पुरस्कार, जीवन पुरस्कार यासंबंधीच्या बाबी. , राष्ट्रध्वज, राष्ट्रगीत , भारताचे राज्य चिन्ह आणि सचिवालय सुरक्षा संघटना.
सीमा व्यवस्थापन विभाग
आंतरराष्ट्रीय सीमांच्या व्यवस्थापनासाठी देशाच्या प्रशासकीय, मुत्सद्दी, सुरक्षा, गुप्तचर, कायदेशीर, नियामक आणि आर्थिक एजन्सींच्या समन्वयाशी संबंधित बाबी, रस्ते/कुंपण आणि सीमांवर फ्लडलाइटिंग यांसारख्या पायाभूत सुविधांची निर्मिती, सीमा क्षेत्र विकास कार्यक्रमाचा पथदर्शी प्रकल्प बहु. -उद्देश राष्ट्रीय ओळखपत्र आणि तटीय सुरक्षा.
केंद्र-राज्य विभाग
हा विभाग केंद्र-राज्य संबंधांशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये अशा संबंधांवर नियंत्रण ठेवणाऱ्या घटनात्मक तरतुदींचे कामकाज, राज्यपालांची नियुक्ती, नवीन राज्यांची निर्मिती, राज्यसभा/लोकसभेसाठी नामनिर्देशन, आंतरराज्यीय सीमा विवाद, राज्यांमधील गुन्हेगारी परिस्थितीचे अति-पाहणे यांचा समावेश आहे. , राष्ट्रपती राजवट लागू करणे आणि गुन्हे आणि गुन्हेगारी ट्रॅकिंग नेटवर्क सिस्टम (CCTNS) इ.शी संबंधित काम.
समन्वय विभाग
मंत्रालयांतर्गत समन्वयाचे कार्य, संसदीय बाबी, सार्वजनिक तक्रारी (PGs), मंत्रालयाच्या वार्षिक अहवालाचे प्रकाशन, रेकॉर्ड ठेवण्याचे वेळापत्रक, मंत्रालयाचा वार्षिक कृती आराखडा, मंत्रालयाच्या वर्गीकृत आणि अवर्गीकृत नोंदींचा ताबा, अंतर्गत कामाचा अभ्यास, सुसज्ज करणे. अनुसूचित जाती / अनुसूचित जमाती आणि अपंग व्यक्तींचे विविध अहवाल.
आपत्ती व्यवस्थापन विभाग
नैसर्गिक आपत्ती आणि मानवनिर्मित आपत्ती ( दुष्काळ आणि महामारी वगळता ) साठी प्रतिसाद, मदत आणि तयारीसाठी जबाबदार. कायदे, धोरण, क्षमता निर्माण, प्रतिबंध, शमन आणि दीर्घकालीन पुनर्वसन यासाठीही विभाग जबाबदार आहे.
वित्त विभाग
एकात्मिक वित्त योजनेअंतर्गत मंत्रालयाचे बजेट तयार करणे, चालवणे आणि नियंत्रित करणे यासाठी विभाग जबाबदार आहे.
परदेशी विभाग
विभाग व्हिसा, इमिग्रेशन , नागरिकत्व , भारताचे परदेशी नागरिकत्व , परदेशी योगदानाची स्वीकृती आणि आदरातिथ्य यासंबंधीच्या सर्व बाबी हाताळतो.
स्वातंत्र्य सैनिक आणि पुनर्वसन विभाग
हा विभाग स्वातंत्र्य सैनिक निवृत्तीवेतन योजना आणि माजी पश्चिम पाकिस्तान/पूर्व पाकिस्तानमधील स्थलांतरितांच्या पुनर्वसनासाठी आणि श्रीलंका आणि तिबेटी निर्वासितांना मदतीची तरतूद करण्यासाठी योजना तयार करतो आणि त्याची अंमलबजावणी करतो. हे शत्रू गुणधर्मांशी संबंधित काम आणि Evacuee गुणधर्मांशी संबंधित अवशिष्ट काम देखील हाताळते.
मानवी हक्क विभाग
हा विभाग मानवी हक्क संरक्षण कायद्याशी संबंधित आणि राष्ट्रीय एकात्मता आणि सांप्रदायिक सौहार्दाशी संबंधित बाबी हाताळतो.
अंतर्गत सुरक्षा विभाग-I
अंतर्गत सुरक्षा आणि कायदा आणि सुव्यवस्था, ज्यात विविध गट/अतिरेकी संघटनांच्या देशविरोधी आणि विध्वंसक कारवाया, दहशतवादावरील धोरण आणि ऑपरेशनल मुद्दे, सुरक्षा मंजुरी, ISI क्रियाकलापांवर लक्ष ठेवणे आणि दहशतवाद आणि अंमली पदार्थांची तस्करी यांवर पाकिस्तानसोबत गृहसचिव स्तरावरील चर्चा. संमिश्र संवाद प्रक्रियेचा भाग.
नुकतेच सुरू केलेले सायबर समन्वय केंद्र (CYCORD) https://cycord.gov.in हे या विभागांतर्गत सायबर-गुन्हे, सायबर-हेरगिरी आणि सायबर-दहशतवादाच्या सर्व कामांमध्ये LEAला सहाय्य प्रदान करण्यासाठी आहे.
अंतर्गत सुरक्षा विभाग-II
विभाग शस्त्रे आणि स्फोटकांशी संबंधित आहे; गुन्हेगारी प्रकरणांमध्ये परस्पर कायदेशीर सहाय्यासाठी विनंतीची पत्रे; राष्ट्रीय सुरक्षा कायदा, 1980 आणि त्याखालील प्रतिनिधित्व; नार्कोटिक्स कंट्रोल ब्युरोचे प्रशासन ; दहशतवादी, सांप्रदायिक आणि नक्षलवादी हिंसाचाराच्या बळींना केंद्रीय सहाय्य प्रदान करणे; खासदारांच्या विशेषाधिकाराच्या उल्लंघनाशी संबंधित प्रकरणे, इ.
न्यायिक विभाग
भारतीय दंड संहिता (IPC), फौजदारी प्रक्रिया संहिता (CrPC) आणि चौकशी आयोग कायद्याचे वैधानिक पैलू. तसेच राज्य कायदे घटनेच्या कलम 72 नुसार स्वातंत्र्यपूर्व तत्कालीन राज्यकर्ते, दया याचिका राजकीय पेन्शन अंतर्गत अध्यक्ष मान्यता गरज आहे, संबंधित वस्तू हाताळते राज्यघटना.
वामपंथी अतिरेकी विभाग
नक्षलवाद आणि माओवाद म्हणून भारतातील डाव्या विचारसरणीचे अतिरेकी नियंत्रण.
ईशान्य विभाग
हा विभाग ईशान्येकडील राज्यांमधील अंतर्गत सुरक्षा आणि कायदा आणि सुव्यवस्थेच्या परिस्थितीशी संबंधित आहे, ज्यात बंडखोरी आणि त्या प्रदेशात कार्यरत असलेल्या विविध अतिरेकी गटांशी बोलणे यांचा समावेश आहे.
पोलीस विभाग-I
विभाग भारतीय पोलीस सेवेच्या (IPS) संदर्भात संवर्ग नियंत्रण प्राधिकरण म्हणून कार्य करते आणि गुणवत्तापूर्ण / विशिष्ट सेवा आणि शौर्य इत्यादीसाठी राष्ट्रपती पोलीस पदके प्रदान करते.
पोलीस विभाग-II
हा विभाग बीएसएफ एर विंगसह सर्व केंद्रीय सशस्त्र पोलीस दलांशी (सीएपीएफ) धोरण, कर्मचारी, ऑपरेशनल (तैनातीसह) आणि आर्थिक बाबी हाताळतो. हे सेवारत आणि सेवानिवृत्त सीएपीएफ कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणाशी संबंधित आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमांमध्ये तैनातीशी संबंधित प्रकरणे देखील हाताळते.
पोलीस आधुनिकीकरण विभाग
हा विभाग राज्य पोलीस दलांचे आधुनिकीकरण, केंद्रीय पोलीस दलाच्या आधुनिकीकरणासाठी विविध वस्तूंची तरतूद/खरेदी, पोलीस सुधारणा आणि पोलीस मिशन यासंबंधीच्या सर्व बाबी हाताळतो.
धोरण नियोजन विभाग
हा विभाग अंतर्गत सुरक्षेच्या मुद्द्यांवर धोरण तयार करणे, दहशतवादविरोधी आंतरराष्ट्रीय सहकार्य, आंतरराष्ट्रीय करार, द्विपक्षीय सहाय्य करार आणि संबंधित कामाशी संबंधित बाबी हाताळतो.
केंद्रशासित प्रदेश विभाग
विभागणी संबंधित सर्व कायदे आणि घटनात्मक वस्तू हाताळते केंद्रशासित प्रदेश, यासह दिल्ली राष्ट्रीय राजधानी प्रदेश. हे अरुणाचल प्रदेश - गोवा - मिझोराम - केंद्रशासित प्रदेश (AGMUT) भारतीय प्रशासकीय सेवा (IAS), भारतीय वन सेवा (IFS/IFoS) आणि भारतीय पोलीस सेवा (IPS)चे संवर्ग नियंत्रण प्राधिकरण म्हणून देखील कार्य करते. तसेच दिल्ली, अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह नागरी सेवा (DANICS)/ दिल्ली, अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह पोलीस सेवा(DANIPS). याशिवाय, केंद्रशासित प्रदेशातील गुन्हेगारी आणि कायदा आणि सुव्यवस्थेच्या स्थितीवर देखरेख ठेवण्यासाठी ते जबाबदार आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:गृह मंत्रालय वर्ग:भारत सरकार
पाकिस्तान महिला क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २०१७-१८
पाकिस्तान राष्ट्रीय महिला क्रिकेट संघ मार्च २०१८ मध्ये ३ एकदिवसीय आणि ३ टी२० सामने खेळायला श्रीलंका दौऱ्यावर जाणार आहे. मालिकेनंतर पाकिस्तान क्रिकेट बोर्डाने लाहोरमध्ये होणाऱ्या प्रशिक्षण सत्रातसाठी २१ महिला क्रिकेटपटुंची निवड केली.
चार (वनस्पती)
चार ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.या वनस्पतीची फळे पिकल्यावर काळ्या रंगाची होतात. ती गोड लागतात.याच्या फळात एक कठीण कवच असते. ती फोडली असता त्यातुन निघालेल्या बीला चारोळी म्हणतात.
चार, चिरंजी, चारोळी, राजदाणा, तपसप्रिय इत्यादी नावांनी ओळखले जाणारे हे झाड काजू कुळातील असून अतिशय काटक आहे. हे झाड १५ ते २५ फूट उंच वाढते. पाने काजूच्या पानासारखी असून झाडाची साल काळी, करडी व ती चौकोनी आकाराच्या खवल्यांनी विभागलेली असते. हा वृक्ष ॲनाकार्डिएसी (Anacardiaceael) कुलातील असून त्याचे शास्त्रीय नाव बूखनॅनिया कोचीनचाईनेसिस (Buchanania cochinchinensis) आहे
चारोळीची फळे करवंदाएवढी गोल असतात. फळे कच्ची असताना हिरवी व पिकल्यावर काळी होतात. फळांचा गर गोड असून आत कठीण कवच असते. कवचाच्या आत गोडंबी असते. ह्या बियांनाच चारोळी म्हणतात. बिया गोल, चपट्या, नरम व चवीला काजूप्रमाणे लागतात. त्या बियांत तेल असते. बियांनाच चारोळी व झाडाला चार म्हणतात.
चारोळीच्या उगमस्थानाबाबत निश्चित माहिती उपलब्ध नाही. परंतु भारतातील विविध राज्यांत जंगलामध्ये आणि डोंगराळ भागात चारोळीची झाडे आढळून येतात. महाराष्ट्राच्या शहरी आणि ग्रामीण भागात चारोळी लोकप्रिय असून चारोळीला मोठ्या प्रमाणावर मागणी आहे.
कर्नाटक राज्यातील बेळगाव जिल्ह्यातील जंगलांमध्ये, महाराष्ट्र राज्यात सिंधुदुर्ग जिल्ह्यामध्ये, आणि खानदेशमध्ये चारोळीचे वृक्ष मुबलक प्रमाणांत आढळतात. साधारण उन्हाळ्यांत ही लहान छोटी काळ्या रंगांची रुचकर फळे बाजारांत येतात.
हे सुद्धा बघा
वर्ग:औषधी वनस्पती
माझा नाटकी संसार
माझा नाटकी संसार हे मराठी नाटकका‍र भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर यांनी लिहिलेले आत्मचरित्र आहे.
वर्ग:भार्गवराम विठ्ठल वरेरकर यांचे साहित्य वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
कुष्ठरोग
कुष्ठरोग हा सावकाश पसरणारा जिवाणूजन्य आजार आहे. याचा परिणाम त्वचा, हातातील आणि पायातील परिघवर्ती चेता, नाकाची अंतत्त्वचा, घसा आणि डोळ्यावर होतो. चेतांच्या टोकावर परिणाम झाल्याने परिणाम झालेल्या भागाची संवेदना नष्ट होते. संवेदना नाहिशी झाल्याने हाता पायाची बोटे वाकडी होतात किंवा गळून पडतात. हात पाय विद्रूप होणे हे या रोगात प्रामुख़्याने आढळते. कुष्ठरोगींना सरकार मार्फत सुविधा पुरवल्या जातात.
वर्णन
हॅन्सन या शात्रज्ञाच्या नावावरून कुष्ठरोग ओळखला जातो. 1873 साली त्याने या रोगाचा कारक “मायकोबॅक्टेरियम लेप्रि”चा शोध लावला. या जिवाणूच्या संसर्गाने त्वचेमध्ये अस्वाभाविक बदल होतात. या बदलास विकृतिस्थल म्हणतात. त्वचेवरील हे भाग वेड्यावाकड्या आकाराचे आणि वैशिष्ट्यपूर्ण असतात. त्यांची कड गडद रंगाची आणि मध्यभाग फिकट रंगाचा दिसतो. मायकोबॅक्टेरियम लेप्रि कमी तापमानास वाढतो. त्यामुळे त्वचा, अंतत्त्वचा आणि चेता यामध्ये तो वाढतो. चेतामध्ये वाढल्याने चेता नष्ट होतात आणि त्या भागाची संवेदना नाहिशी होते. हातापायांच्या बोटांची संवेदना नाहिशी झाली म्हणजे त्याना इजा होण्याची शक्यता वाढते. इजा झाल्यास जखमामध्ये जिवाणू वाढतात आणि उघड्या जखमा होतात. उघड्या जखमांचे पर्यावसान गॅंग्रीनमध्ये झाल्याने उती मृत होतात. अशाने अवयव विद्रूप होतात. शरीर विद्रूप झाल्याने दोन हजार वर्षापूर्वी बायबल काळात कुष्ठरोग हा ओंगळवाणा रोग अशी त्याची ख्याती होती. बायबलच्या जुन्या काळात याचा उल्लेख आहे. या काळात कुष्ठरोगाचे रुग्ण समाजापासून वेगळे ठेवले जात. त्यांच्यासाठी वेगळ्या वस्त्या असत. अजून समाजात या रोगाबाबत हिन भावना आहे. हा रोग वेगाने पसरणारा संसर्गजन्य नाही. त्याची वाढ अत्यंत सावकाश होते. घरामधील रुग्णाचा वावर आणि कुष्ठरोग्याची तपासणी करणारा वैद्यकीय कर्मचारी यांच्यापासून तो पसरत नाही. तो पूर्णपणे बरा होतो. कुष्ठरोगावरील उपचार दीर्घ मुदतीचे आणि बहु उपचारी आहेत.
रुग्ण संख्या
इ.स. २००० मध्ये जागतिक आरोग्य संघटनेच्या आकडेवारीनुसार कुष्ठरोग्यांची संख्या सहा लाख आहे. यातील सत्तर टक्के रुग्ण भारत, इंडोनेशिया आणि म्यानमार मध्ये आहेत. कुष्ठ रोग हा सततच्या संपर्काने एकापासून दुसऱ्यास होतो. पश्चिमी देशात काहीं ठिकाणी याचा प्रादुर्भाव आहे. अनेक वर्षे फक्त मानवामध्ये आढळणारा हा रोग 15 टक्के आरर्मॅडिलो नावाच्या अंगावर खवल्यांच्या सात किंवा नऊ ओळी असलेल्या सस्तन प्राण्याना एम लेप्रिची लागण झाल्याचे आढळले आहे.
कारणे
कृष्ठरोग मायकोबॅक्टेरियम लेप्रि नावाच्या जिवाणूमुळे होतो. हा जिवाणू मायकोबॅक्टेरियम ट्युबरक्युलिसारखा आहे. मा. ट्युबरक्युलिमुळे क्षय होतो. हे दोन्ही जिवाणू सूक्ष्मदर्शकाखाली पाहण्यासाठी असिड फ़ास्ट विरंजक वापरावे लागते. त्यामुळे यास असिड फास्ट जिवाणू असेही म्हणतात. मायकोबॅक्टेरियम लेप्रीचा शरीरात शिरकाव झाल्याच्या दोन प्रतिक्रिया होतात. यातील ट्युबरक्युलिड लेप्री हा तुलनेने सौम्य रोग आहे. शरीराची प्रतिकार यंत्रणा ज्या ठिकाणी मा. ट्युबरक्युलिड लेप्रीचा शिरकाव झाला आहे त्या ठिकाणी त्यास अटकाव करते. त्याचा प्रसार शरीरात इतर ठिकाणी होणार नाही यासाठीची ही उपाययोजना आहे. ही यंत्रणा शरीराच्या त्वचेमध्ये खोलवर कार्य करीत असल्याने केसांची मुळे, घाम येणा-या ग्रंथी, आणि संवेदी चेता यांचा नाश होतो. परिणामी त्वचा कोरडी आणि रंगहीन बनते. त्वचा संवेदनहीन झाल्याने स्पर्शज्ञान होत नाही. चेहरा, हात आणि पायाच्या चेता आकाराने मोठ्या होतात. डॉकटराना त्या जाणवतात. चेता हातास जाणवणे हे टीटी (ट्युबरक्युलिड लेप्रसी)चे लक्षण आहे. या प्रकारात टीटी जिवाणूंची संख्या कमी असल्याने यास पॉसिबॅसिलरी लेप्रसी  असेही म्हणतात. सत्तर टक्के कृष्ठरोगाचे रुग्ण या प्रकारातील आहेत.
लेप्रोमॅटस कुष्ठरोग (एलएल) हा रोगाचा दुसरा प्रकार अधिक संसर्गजन्य आहे. प्रतिकार यंत्रणा या रोगापासून बचाव करण्यास अपुरी पडते. त्यामुळे कृष्ठारोगाचे जिवाणू त्वचेमध्ये वाढतात. या प्रकारास बहुजिवाणूजन्य कृष्ठारोग म्हणतात.(एम बी- मल्टिबॅसिलरी). कृष्ठरोगाचे वैशिष्ट्य म्हणजे शरीरात उत्पन्न होणाऱ्या गाठी. सर्व शरीरभर आणि चेह-यावर या गाठी येतात. कधीकधी डोळे, नाक आणि घशामधील अंतत्त्वचेवर गाठी येतात. चेह-यावर आलेल्या गाठीमुळे चेहरा सिंहासारखा दिसायला लागतो. एमबी कृष्ठरोगामुळे अंधत्व, आवाजात बदल, नाकाचा आकार बदलणे होऊ शकते. एमबी कृष्ठरोगाचा संसर्ग एका रुग्णापासून दुसऱ्याकडे केंव्हाही होऊ शकतो. लहान मुलामध्ये याची लागण लवकर होते.
लक्षणे
त्वचेवरील चट्टे संवेदनाहीन होणे हे कुष्ठरोगाचे पहिले लक्षण आहे. एलएल कुष्ठरोगामध्ये नाकाचा आकार मोठा होतो. नाकाच्या अंतत्त्वचेमध्ये कुष्ठरोगाच्या गाठी आल्याने हा परिणाम होतो. चेह-यावर आणि शरीरभर गाठी हे दुसरे लक्षण. कुष्ठ रोग्याना वेदना होत नाहीत असा सर्वसाधारण समज असला तरी परिघवर्ती चेतांच्या टोकांचा दाह होणे ही बहुतेक रोग्यांची नेहमीची तक्रार आहे. दाह कमी करण्यासाठी कॉर्टिकोस्टिरॉइड्स द्यावी लागतात. कुष्ठरोगाच्या जिवाणूचा अदृश्यता कालावधी सहा महिन्यापासून दहा वर्षे असू शकतो. सरासरी चार ट्युबरक्युलर कुष्ठरोगाची लक्षणे सरासरी चार वर्षामध्ये दिसू लागतात. त्या मानाने एलएल कुष्ठरोग सावकाशपणे पसरत असल्याने त्याची लक्षणे दिसायला सात-आठ वर्षे लागतात.
कुष्ठरोगाचा जिवाणू एका व्यक्तीमधून दुसऱ्या व्यक्तीमध्ये कसा पसरतो हे अजून नीट्से समजले नाही. पन्नास टक्के व्यक्तीमध्ये कुटुंबातील एका व्यक्तीपासून दुसऱ्यास कुष्ठरोग झाल्याचे आढळले आहे. उपचार न घेतलेल्या रुग्णाच्या नाकातील स्त्रावामध्ये मोठ्या संख्येने एम लेप्रि असतात. त्यामुळे नाकातील स्त्रावामधून जिवाणू संसर्ग होतो. सौम्य कुष्ठरोगाचे जिवाणू कीटकामार्फत अथवा दूषित मातीमधून पसरत असावेत. कुष्ठरोगाचे प्रमाण आणि गरिवी यांचा जवळचा संबंध आहे. त्यामुळे अनारोग्य, गर्दी आणि कुपोषण यामुळे कुष्टरोग्यांच्या संख्येत वाढ झाल्याचे दिसते. कुष्ठरोग होण्याचे जनुकीय कारण असावे असे वाटते. मोठया व्हिएतनामी कुटुंबाचा जनुकीय अभ्यास केल्यानंतर सहाव्या गुणसूत्रावरील मोठ्या भागावरील क्यू 25 या ठिकाणी कुष्ठरोग प्रवण जनुक सापडले आहे. यापुढील अभ्यासात कुष्ठरोग प्रवणता कंपवाताच्या (पर्किनसन) आनुवंशिकतेबरोबर कार्यरत आहे असे आढळले.
निदान
कुष्ठ रोगाचे जिवाणू असिड फास्ट बॅसिलस त्वचा, नाकातील स्त्राव, किंवा उतींच्या स्त्रावामध्ये रंजक पट्टी चाचणीमध्ये दिसतात. एल एल जिवाणू सहज चाचणीमध्ये दिसतात. पण टीटी जिवाणूंची संख्या अत्यंत कमी असते. ते सहजासहजी ओळखता येत नाहीत. अशा वेळी वैद्यकीय लक्षणावरून निदान करावे लागते. त्वचेवरील चट्ट्यांची स्थिति आणि रुग्णाचा कुष्ठरोग प्रवण भागात असलेला सहवास याची खात्री करून घेतात. कुष्ठरोगाची लक्षणे आरोग्य कर्मचा-याना थोड्या दिवसांच्या प्रशिक्षणानंतर सहज ओळखता येतात. अगदी थोड्या रुग्णाना प्रयोगशाळेत निदान करून घ्यावे लागते. कुष्टरोग प्रवण भागामध्ये ॲेसिड फास्ट बॅसिलस काचपट्टी परीक्षण, त्वचेवरील चट्टे, चट्ट्याच्या मध्यभागी असलेला फिकट रंग आणि चट्ट्याची संवेदन हीनता हे लक्षण मानण्यात येते. जाड झालेल्या चेता आणि स्नायू दौर्बल्य हे कुष्ठरोगाचे नेमके लक्षण असते. कुष्ठरोग्याना खाली सोडलेले पाऊल वर उचलता येत नाही तसेच चालण्यात दोष उत्पन्न होतो.
उपचार
सर्वात प्रचलित कुष्ठरोगावरील उपचारामध्ये डॅप्सोन हे औषध दिले जात असे. जेंव्हा हे औषध नव्याने वापरात आले त्या वेळी त्याची परिणामकता उत्तम होती. पण काहीं वर्षामध्ये डॅप्सोन प्रतिकार जिवाणू आढळल्यानंतर बहु उपचार पद्धती वापरण्यात येऊ लागली. या उपचार पद्धतीचे लघुरूप एमडीटी (मल्टि ड्र्ग थेरपी) असे आहे. एमडीटी मध्ये डॅप्सोन, रिफांपिन (रिफंमिसिन) आणि क्लोफॅझिमिन (लॅम्प्रीन) या तीन जिवाणूप्रतिबंधक औषधांचा उपयोग करण्यात येतो. एमबी कुष्ठरोगावर तीनही औषधे देण्यात येतात. पीबी कुष्ठरोगावर मात्र फक्त रिफांपिन आणि डॅप्सोनचा वापर करण्यात येतो. तीन महिन्यांच्या उपचारानंतर रुग्णाचा संसर्ग कमी व्हायला लागतो. उपचार चालू करण्याआधी बरेच रुग्ण संसर्गजन्य असत नाहीत. कुष्ठरोगाच्या प्रकारानुसार सहा महिने ते दोन वर्षे कुष्ठरोगावर उपचार घ्यावे लागतात. कुष्ठरोगाच्या दोन्ही औषधांचा थोडा पार्श्व परिणाम होतो. डप्सोनमुळे मळमळ, गुंगी, हृदयगति वृद्धि, कावीळ आणि अंगावर पुरळ येऊ शकतात. पुरळ आल्यास त्वरिय वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. डॅप्सोनची रिफांपिन बरोबर  आंतरक्रिया होते. रिफाम्पिन डॅपसोनच्या शरीरातील चयापचयाचा वेग वाढवते. त्यामुळे डॅपसोनचा डोस ॲयडजेस्ट करावा लागतो. रिफांपिन मुळे स्नायूदुखी आणि मळमळ सुरू होते. कावीळ किंवा फ्लूसारखी लक्षणे दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय सल्ला घ्यावा. तिसरे औषध क्लोफॅझिमिन मुळे पोटात तीव्र वेदना आणि अतिसार होतो. कधी कधी त्वचेचा रंग बदलतो. तांबडा ते काळसर बदललेला त्वचेचा रंग पूर्ववत होण्यास औषध बंदा केल्यानंतर बरीच वर्षे लागतात. थॅलिडोमाइड नावाचे जन्मजात दोष उत्पन्न होण्याबद्दलचे कुप्रसिद्ध औषध सध्या कुष्ठरोगाची गुंतागुंत कमी करते. थॅलिडोमाइड शरीरातील ट्यूमर विघटन यंत्रणा नियंत्रित करते. कुष्ठरोगाच्या रुग्णाना उपचार चालू असता गंभीर प्रतिकार यंत्रणा होण्यास तोंड ध्यावे लागते. याला लेप्रि रिॲ.क्शन असे म्हणतात. प्रतिजैविकामुळे एम लेप्रि जिवाणूच्या पेशीपटलावरील प्रथिनामुळे शरीराची प्रतिकार यंत्रणा कार्यांवित होते. काहीं व्यक्तीमध्ये प्रतिपिंड आणि एम लेप्रिच्या प्रतिजनाबरोबर एकत्र येतात त्यामुळे त्वचेवर  नव्याने चट्टे येणे आणि चेता तंतूंची टोके नष्ट होणे असे होऊ शकते. या प्रकारास इरिथेमा नोडोसम लेप्रोसम म्हणतात. कॉर्टिसोन औषधांचा वापरआणि थॅलिडोमाइडचा वापर केल्यास लेप्रा रिॲेक्शन आटोक्यात येते. काहीं रुग्णामध्ये उअपचारादरम्यान झालेले तीव्र आंत्र व्रण त्वचा रोपणाने बरे होतात.
पूर्वानुमान
कुष्ठरोग पूर्णपणे बरा होतो. चेतामध्ये आणि अवयवामध्ये झालेले बदल प्रत्येक वेळी दुरुस्त करता येत नाहीत. कुष्ठरोग्याचे पुनर्वसन हा कुष्टरोगाच्या उपचारचा अविभाज्य भाग आहे. पुनरर्चना शस्त्रक्रिया, बिघडलेले अवयव दुरुस्त करणे हे अवघड कार्य शल्यतज्ञाना करावे लागते. कधी कधी अवयव पुन्हा कार्य करण्यापलिकडे गेलेले असल्याने शस्त्रक्रियेचा उपयोग होत नाही. सर्वकष उपचारामध्ये रुग्णास स्वावलंबी बनविण्यावर भर दिलेला असतो. चेता मध्ये मोठ्या प्रमाणात बिघाड झाला असल्यास अवयवामध्ये विकृती येण्याची शक्यता असते. संवेदना रहित अवयवाची काळजी घेणे याचे प्रशिक्षण रुग्णाना द्यावे लागते. (मधुमेही रुग्णामध्ये पायाची काळजी घेण्यास शिकवले जाते) हातापायांच्या जखमा असल्यास त्यावर त्वरित उपाययोजना करावी लागते. पायाच्या जखमेकडे दुर्लक्ष केल्यास जखमा जिवाणुसंसर्गाने चिघळतात. भौतिक चिकित्सा उपायाने हाता पायाची बोटे कार्यक्षम ठेवण्यास मदत होते. भारतात अशा रुग्णाना हातमागाचे प्रशिक्षण दिले जाते. यामुळे हात आणि पाय कार्यक्षम राहण्यास मदत होते. हात आणि पायाना आधार देण्यासाठी पूर्वरचित भाग बांधल्याने अवयवामधील सामान्य बिघाड आटोक्यात येतात. कुष्ठरोग्यासाठी खास पद्धतीची पादत्राणे बनवली आहेत. त्यामुळे पायास व्रण होणे टळते. प्रतिबंध: त्वरित निदान आणि उपचार केल्याने इतिहास काळातील या रोगावर मात केली आहे. कुष्ठरोग्याशी संपर्क आलेल्या व्यक्तीची तपासणी हा नवे रुग्ण होण्याचे थांबवण्याचा उत्तम मार्ग आहे. अशा व्यक्तींची सतत पाच वर्षे तपासणी करणे गरजेचे आहे. काहीं ठिकाणी रुग्णाच्या सहवासातील व्यक्तीना प्रतिबंधक उपाय म्हणून डॅपसोन उपचार दिले जातात.
इतर माहिती
बाबा आमटे यांनी कुष्ठरोग्यांच्या निर्मूलनासाठी प्रयत्न केले.
अरबी समुद्र
भारताच्या पश्चिमेला असलेल्या समुद्राला अरबी समुद्र (अरबी भाषा: بحر العرب बह्र अल-अरब; संस्कृत: सिन्धु सागर) असे म्हणतात. या समुद्राच्या पूर्वेस भारत, उत्तरेस पाकिस्तान व इराण, तर पश्चिमेस अरबी द्वीपकल्प आहेत. सोमालियातील केप ग्वार्डाफुईपासून कन्याकुमारी (केप कोमोरिन) पर्यंतची काल्पनिक रेषा या समुद्राची दक्षिण सीमा मानली जाते. या समुद्राचे क्षेत्रफळ ३८,६२,००० चौरस कि.मी. आहे.
अरबी समुद्र हा उत्तर हिंद महासागराचा एक प्रदेश आहे जो उत्तरेला पाकिस्तान, इराण आणि ओमानचे आखात, पश्चिमेला एडनच्या आखात, गार्डाफुई चॅनेलने वेढलेला आहे. आणि अरबी द्वीपकल्प, आग्नेयेला लॅकॅडिव्ह समुद्र,[1] नैऋत्येस सोमालिया,[2] आणि पूर्वेस भारत. त्याचे एकूण क्षेत्रफळ 3,862,000 किमी 2 (1,491,000 चौरस मैल) आहे आणि त्याची कमाल खोली 4,652 मीटर (15,262 फूट) आहे. पश्चिमेला एडनचे आखात अरबी समुद्राला बाब-अल-मंदेबच्या सामुद्रधुनीतून लाल समुद्राला जोडते आणि ओमानचे आखात वायव्येला असून ते पर्शियन खाडीला जोडते.
या समुद्रातून शेकडो वर्षे भारत, आफ्रिका आणि अरबस्तान दरम्यान व्यापारी जहाजे येजा करीत आहेत. इंग्रज आणि पोर्तुगीज व्यापाऱ्यांचे मुघलांशी व्यापारी संबंध ह्याच समुद्रातून वाढले. तसेच मराठा नौसेनेने अरबी समुद्रावर गाजवलेले वर्चस्वही खूप अतुलनीय आहे.
भूगोल
अरबी समुद्राचे क्षेत्रफळ सुमारे ३,८६२,००० किमी २ (१,४९१,१३० चौरस मैल) आहे.[3] समुद्राची कमाल रुंदी अंदाजे 2,400 किमी (1,490 मैल) आहे आणि त्याची कमाल खोली 4,652 मीटर (15,262 फूट) आहे. समुद्रात वाहणारी सर्वात मोठी नदी सिंधू नदी आहे.
मुंबई/मुंबई, भारतातील अरबी समुद्र अरबी समुद्राच्या दोन महत्त्वाच्या फांद्या आहेत - नैऋत्येकडील एडनचे आखात, बाब-अल-मंदेबच्या सामुद्रधुनीतून लाल समुद्राला जोडणारे; आणि वायव्येस ओमानचे आखात, पर्शियन गल्फशी जोडलेले आहे. भारतीय किनाऱ्यावर खंभात आणि कच्छचे आखात देखील आहेत. ख्रिस्तपूर्व 3ऱ्या किंवा 2ऱ्या सहस्राब्दीपासून अनेक महत्त्वाच्या सागरी व्यापार मार्गांनी अरबी समुद्र पार केला गेला आहे. प्रमुख बंदरांमध्ये कांडला बंदर, मुंद्रा बंदर, पिपावाव बंदर, दहेज बंदर, हझिरा बंदर, मुंबई बंदर, न्हावा शेवा बंदर (नवी मुंबई), मोरमुगाओ बंदर (गोवा), न्यू मंगलोर बंदर आणि भारतातील कोची बंदर, कराची बंदर, बंदर यांचा समावेश होतो. कासिम, आणि पाकिस्तानमधील ग्वादर बंदर, इराणमधील चाबहार बंदर आणि सलालाह, ओमानमधील सलालाह बंदर. अरबी समुद्रातील सर्वात मोठ्या बेटांमध्ये सोकोत्रा ​​(येमेन), मसिराह बेट (ओमान), लक्षद्वीप (भारत) आणि अस्टोला बेट (पाकिस्तान) यांचा समावेश होतो. अरबी समुद्रावरील किनारपट्टी असलेले देश येमेन, ओमान, पाकिस्तान, इराण, भारत आणि मालदीव आहेत.[3]
मर्यादा
इंटरनॅशनल हायड्रोग्राफिक ऑर्गनायझेशनने अरबी समुद्राच्या मर्यादा खालीलप्रमाणे परिभाषित केल्या आहेत:[4]
पर्यायी नावे
अरबी समुद्राला ऐतिहासिक आणि भौगोलिकदृष्ट्या अरबी आणि युरोपीय भूगोलशास्त्रज्ञ आणि प्रवाशांनी वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले आहे, ज्यात एरिथ्रीयन समुद्र, भारतीय समुद्र, ओमान समुद्र,[7] एरिथ्रीयन, व्हॉयेजच्या पॅरा क्रमांक 34-35 मध्ये पर्शियन समुद्राचा समावेश आहे[8] भारतीय लोककथांमध्ये, याला दर्या, सिंधू सागर आणि अरब समुद्र असे संबोधले जाते.[9][10][11]
अरब भूगोलशास्त्रज्ञ, खलाशी आणि भटके लोक या समुद्राला वेगवेगळ्या नावांनी संबोधत असत, ज्यात अख्झर (हिरवा) समुद्र, बहरे फार्स (पर्शियन समुद्र), महासागर, हिंदू समुद्र, मकरन समुद्र, ओमानचा समुद्र, त्यांपैकी झकारिया अल-काझविनी, अल-मसुदी, इब्न हवाकल आणि (हाफिज-ए अब्रू) त्यांनी लिहिले: "हिरवा समुद्र आणि भारतीय समुद्र आणि पर्शियन समुद्र हे सर्व एक समुद्र आहेत आणि या समुद्रात विचित्र प्राणी आहेत." इराण आणि तुर्कस्तानमध्ये लोक त्याला ओमान समुद्र म्हणतात.[12] एरिथ्रीयन समुद्राच्या पेरिप्लसमध्ये, तसेच काही प्राचीन नकाशांमध्ये, एरिथ्रीयन समुद्र हा अरबी समुद्रासह वायव्य हिंद महासागराच्या संपूर्ण क्षेत्राचा संदर्भ देतो.[13]
व्यापार मार्ग
एरिथ्रीयन समुद्राच्या पेरिप्लसची नावे, मार्ग आणि ठिकाणे. किनारपट्टीवरील नौकानयन जहाजांच्या काळापासून अरबी समुद्र हा एक महत्त्वाचा सागरी व्यापार मार्ग आहे. ज्युलियस सीझरच्या काळापर्यंत, अनेक सुस्थापित संयुक्त भू-समुद्री व्यापार मार्ग त्याच्या उत्तरेकडील खडबडीत अंतर्देशीय भूप्रदेशाच्या वैशिष्ट्यांभोवती समुद्रातून जलवाहतुकीवर अवलंबून होते.