cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
संदीप कुलकर्णी
संदीप श्रीकांत कुलकर्णी हिंदी तसेच मराठी चित्रपट, नाटके तसेच दूरचित्रवाणी मालिकांमध्ये अभिनय करणारा अभिनेता आहे.
याला श्वास (२००४), अधांतरी (२००५) आणि डोंबिवली फास्ट (२००६) या चित्रपटांसाठी महाराष्ट्र राज्य सरकारची सर्वोत्कृष्ट अभिनेता पारितोषिके मिळाली आहेत. याशिवाय याने ट्राफिक सिग्नल (२००७) या राष्ट्रीय पुरस्कारविजेत्या चित्रपटात अभिनय केला.
कुलकर्णी हौशी चित्रकार आहे.
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:मराठी अभिनेते
जल्याळखुर्द
'जालिहाळ(खुर्द) हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील जत तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४२ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
जवळपासची गावे
जालिहाळ पासुन 5किलोमीटर उत्तरेस दरिबडची गाव आहे पुर्वेस 3किलोमीटर अंतरावर पांढरेवाडी गाव आहे दक्षिण दिशेला कर्नाटक राज्याची सीमा लागली आहे पश्चिमेस 3किलोमीटर अंतरावर सिद्धनाथ गाव आहे
संदर्भ
वर्ग:जत तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
मोहनापूर
मोहनापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
स्पेन राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
फिफा फेडरेशन चषक
फु
मोहनापूर
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
आफ्रिकन फुटबॉल मंडळ
आफ्रिकन फुटबॉल मंडळ (संक्षिप्त: सी.ए.एफ.) ही आफ्रिका खंडामधील देशांच्या राष्ट्रीय फुटबॉल संघांची एक नियंत्रण संस्था आहे. सध्या आफ्रिकेतील ५६ देशांचे फुटबॉल संघ सी.ए.एफ.चे सदस्य आहेत.
तुरा लोकसभा मतदारसंघ
तुरा हा मेघालय राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मेघालयमधील लोकसभा मतदारसंघ
शिलाँग
शिलॉँग ही भारताच्या मेघालय राज्याची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. त्याचबरोबर शिलाँग पूर्व खासी हिल्स जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. १९७४ ते १९७२ दरम्यान संयुक्त आसाम प्रांताच्या राजधानीचे शहर राहिलेले शिलाँग १९७२ साली मेघालय]] राज्याच्या निर्मितीनंतर मेघालयच्या राजधानीचे शहर बनले व आसामची राजधानी गुवाहाटीमधील दिसपूर येथे हलवण्यात आली. आजच्या घडीला मेघालयची आर्थिक, सांस्कृतिक व वाणिज्य राजधानी असलेल्या शिलाँगची लोकसंख्या २०११ साली सुमारे १.४३ लाख इतकी होती. आजच्या घडीला येथील ४७ टक्के रहिवासी ख्रिश्चन धर्मीय तर ४२ टक्के लोक हिंदू आहेत. इंग्लिश ही येथील अधिकृत भाषा असून खासी व गारो ह्या दोन स्थानिक भाषांना राजकीय दर्जा देण्यात आला आहे.
इतिहास
एक लोकप्रिय पर्यटनस्थळ असून देखील येथे रस्ते व रेल्वेमार्गांचा विकास होऊ शकला नाही ज्यामुळे शिलाँगचा विकास संथगतीने होत राहिला.
शहर रचना
१८ व्या शतकामध्ये येथे आलेल्या ख्रिश्चन मिशन-यांनी या भागात ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार केला. मुलांच्या शिक्षणासाठी शाळा सुरू केल्या. या भागाला निसर्गाचा संपन्न वारसा लाभलेला आहे. ब्रिटीशांना हे शहर पूर्वेकडील स्कॉटलँड सारखे निसर्गसंपन्न आणि सुंदर वाटले. ब्रिटीश वसाहतवादाचा वारसा असलेली घरांची रचना आणि हॉटेल व कॅफे मधील वाजवले जाणारे संगीत ही या शहराची वेगळी वैशिष्टये आहेत. पर्यटनाच्या दृष्टिने संपन्न असा हा प्रदेश आहे. मेघालयची राजधानी आणि सर्वात मोठे शहर म्हणजे शिलाँग हे डोंगर उतारावर वसलेले आहे. शिलाँग मधील शिलाँग व्यू पॉइंट वरून आपण सर्व शिलाँग शहर पाहू शकतो. आकाशात  पसरलेले प्रचंड धुके आणि त्या धुक्यात हरवलेले शिलाँग हे शहर वेगळीच अनुभूती देऊन जाते. शिलाँग पासून काही अंतरावर एलिफंटा धबधबा आहे. या धबधब्याला स्थानिक लोक तीन पायऱ्यांचा धबधबा असे म्हणतात. कारण हा धबधबा तीन टप्प्यांमध्ये पडतो. ब्रिटिशांनी या धबधब्याला  एलिफंटा हे नाव दिले. कारण या धबधब्याच्या डाव्या बाजूस हत्तीच्या आकाराचा खडक होता. मात्र तो 1897 मध्ये भूकंपामुळे नष्ट झाला. पर्यटकांना धबधबा पाहण्यासाठी येथे बांधण्यात आलेल्या पायऱ्या मुळे आणि पुलामुळे आपण हा धबधबा सर्वबाजूंनी पाहू शकतो. खडकावरून खाली येणारे पाणी हिरव्यागार झाडांमुळे सुंदर दिसते. या धबधब्यातून उडणारे पाण्याचे तुषार आनंददायी वाटतात. एकूणच निसर्गरम्य असा हा परिसर पर्यटकांचे आकर्षण बनलेला आहे.
वाहतूक
शिलाँग विमानतळ शहराच्या ३० किमी उत्तरेस स्थित असून येथून दिल्ली, कोलकाता तसेच ईशान्येकडील दिमापूर, गुवाहाटी, सिलचर, इम्फाल, आगरताळा इत्यादी प्रमुख शहरांसाठी थेट प्र्वासी विमानसेवा उपलब्ध आहे. राष्ट्रीय महामार्ग ६ शिलाँगला गुवाहाटी तसेच इतर महत्त्वाच्या शहरांसोबत जोडतो. राष्ट्रीय महामार्ग १०६ हा शिलाँगला नाँगस्टॉइनसोबत जोडणारा महामार्ग देखील येथील एक महत्त्वाचा रस्ता आहे. आजच्या घडीला शिलाँग भारतीय रेल्वेच्या नकाशावर नसून भविष्यात गुवाहाटी ते मेघालय रेल्वेमार्ग बांधला जाईल.
बाह्य दुवे
वर्ग:मेघालयमधील शहरे वर्ग:पूर्व खासी हिल्स जिल्हा  वर्ग:ईशान्य भारत
रेसिपी
डाळीचे लाडू
साहित्य :-
१ किलो हरभरा डाळी चे पिठ
चवीनुसार मीठ
१ किलो साखर
आर्धी वाटी काजू चे तुकडे
आर्धी वाटी बदामा चे तुकडे
१ वाटी तूप
कृती :-
हरभरा डाळीचे लाडू करण्यासाठी प्रथम एक किलो डाळीचे पिठ घ्यावे. त्यात चवीनुसार मीठ घालावे. यात आवश्यकतेनुसार पाणी घालून पिठ मलुन घ्या.त्यानंतर एका कडई मध्ये तेल गरम करून शेव तयार करून घ्यावी.नंतर एका पातेल्यात एक किलो साखर घेऊन त्यात दोन वाटी पाणी घालून मंद गस वर पाक तयार होईपर्यंत हालवणे. त्यानंतर त्यात शेव टाकावी .काजुचे तुकडे टाकावे.बदामाचे तुकडे टाकावे.सगळे मिश्रण एकत्र करून त्यात एक वाटी तूप टाकावे .आवडीनुसार लहान लहान गोल लाडू बांधून घावेत.
२००८ हंगेरियन ग्रांप्री
Race
वर्ग:हंगेरियन ग्रांप्री
फिलिपाईन समुद्र
फिलिपाईन समुद्र हा पश्चिम प्रशांत महासागराचा भाग असलेला समुद्र आहे. हा समुद्र साधारण तैवान आणि फिलिपिन्स द्वीपसमूहाच्या पश्चिमेस, जपानच्या रायुकु बेटांच्या दक्षिणेस, मेरियाना बेटांच्या पूर्वेस आणि पालाउच्या उत्तरेस आहे. हा प्रदेश अंदाजे ५० लाख किमी२ विस्ताराचा आहे.
या समुद्रात चिनी, जपानी, पॉलिनेशियनांसह अनेक प्रदेशांचे खलाशी हजारो वर्षे सफरी करीत आले आहेत. फर्डिनांड मॅगेलन हा १९२१मध्ये या प्रदेशात पोहोचणारा पहिला युरोपीय होता. त्याने या समुद्रास मार फिलिपिनास असे नाव दिले.
दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १९-२० जून, १९४४ रोजी या समुद्राच्या पूर्व भागात दोस्त राष्ट्रे व जपानी आरमारांच्या फिलिपाईन समुद्राची लढाई लढली गेली होती.
वर्ग:प्रशांत महासागर वर्ग:फिलिपिन्स
शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ
शिलाँग लोकसभा मतदारसंघ हा मेघालय राज्यातील दोन पैकी एक लोकसभा मतदारसंघ आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मेघालयमधील लोकसभा मतदारसंघ
जम्मू आणि काश्मीरमधील जिल्हे
भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यात २२ जिल्हे आहेत. ह्यांपैकी ८ जिल्हे २००७ साली निर्माण केले गेले.
वॉरलॉर्ड (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)
वॉरलोर्ड हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील तिसऱ्या पर्वाचा, दहावा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील बावन्नवा भाग आहे.
झिम्बाब्वेच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची नामसूची
माहिती:
वॉरलॉर्ड (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)
बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
पुणे रोखे बाजार
पुणे रोखे बाजार महाराष्ट्राच्या पुणे शहरातील रोखे बाजार आहे. याची स्थापना इ.स. १९८२मध्ये झाली.
झिम्बाब्वेच्या एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडूंची नामसूची
वर्ग:झिम्बाब्वेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
पुणे रोखे बाजार
वर्ग:भारतातील रोखे बाजार वर्ग:पुणे
छपारा
छपारा भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील एक गाव आहे.
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
द क्यू अँड द ग्रे (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)
द क्यु अँड द ग्रे हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील तिसऱ्या पर्वाचा, अकरावा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील त्रेपन्नवा भाग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
इ.स. ७१०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७१० वर्ग:इ.स.च्या ७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
सुहासिनी नांदगावकर
सुहासिनी नांदगावकर (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) ही मराठी पार्श्वगायिका आहे. मराठी गीतकार, कवी शांताराम नांदगावकर हे त्यांचे सासरे आहेत.
कारकीर्द
सुहासिनी नांदगावकर हिने अशी ही बनवाबनवी, तू सुखकर्ता, गोडी-गुलाबी, प्रेमासाठी वाट्टेल ते, हसरी, वाजवा रे वाजवा, तू सुखकर्ता इत्यादी मराठी चित्रपटांमधून पार्श्वगायन केले. तसेच सैनिक, स्टंटमॅन, बरखा, छोटासा घर इत्यादी हिंदी चित्रपटांमधून तिने पार्श्वगायन केले.
वर्ग:पार्श्वगायक वर्ग:मराठी गायक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गुळवंची (जत)
गुळवंची हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील जत तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:जत तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
मोमिणपूर
मोमिणपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ७११
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७११ वर्ग:इ.स.च्या ७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
कोरोस्टेन
कोरोस्टेन किंवा इस्कोरोस्टेन हे युक्रेनच्या झायटोमिर ओब्लास्तमधील मोठे शहर आहे. उझ नदीकाठी वसलेले हे शहर आसपासच्या प्रदेशातील वाहतूकीचे केन्द्र आहे.
वर्ग:युक्रेनमधील शहरे वर्ग:मिशन ६६,६६६ लेख
बी.एस.ई. सेन्सेक्स
'''बी.एस.ई. सेन्सेक्स''' (BSE SENSEX; S&P Bombay Stock Exchange Sensitive Index) हा मुंबई शेअर बाजाराचा निर्देशांक आहे. आशियातील सर्वात प्राचीन अशा बी.एस.ई.ची स्थापना १८७५ मध्ये बीएसई लिमिटेड या रूपात झाली होती. भारतीय शेअर बाजाराच्या वाटचालीत या एक्सचेंजचे कार्य मोलाचे असे आहे आणि याचा निर्देशांक जगभर नावाजलेला आहे. हा निर्देशांक मुंबई शेअर बाजारातील सर्वात मोठ्या व प्रतिष्ठित ३० भारतीय कंपन्यांवर आधारित आहे. ह्या ३० पैकी अनेक कंपन्यांच्या शेअर्सची सर्वाधिक उलाढाल केली जाते. १ एप्रिल १९७९ रोजी १०० अंकांसह सेन्सेक्सची सुरुवात झाली. आशियातील सर्वात जुना आणि देशातील पहिला असलेल्या या स्टॉक एक्सचेन्जला बी.एस.ई. लिमिटेड सिक्युरिटीज कॉन्ट्रॅक्ट कायदा, १९५६ अन्वये कायमस्वरूपी मान्यता मिळालेली आहे. या एक्सचेंजचा गौरवशाली इतिहास सव्वाशे वर्षांपेक्षा जुना आहे. भारतामध्ये अशी एखादी कंपनी नसेल जिने भांडवल उभारण्यासाठी बी.एस.ई.ची सेवा घेतलेली नाही. बी.एस.ई. हे भारतीय कॅपिटल मार्केटचे प्रतीक मानले जाते. बी.एस.ई.चा निर्देशांक हा देशाच्या अर्थव्यवस्थेचे आणि वित्तबाजारातील उलाढालीचे प्रतिबिंब दर्शविणारा बेंचमार्के इक्विटी निर्देशांक आहे.
घटक
खालील ३० प्रमुख भारतीय कंपन्या सेन्सेक्सचा घटक आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील निर्देशांक वर्ग:मुंबई रोखे बाजार
दाभाळे
दाभाळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २५९ कुटुंबे राहतात. एकूण १३२८ लोकसंख्येपैकी ६७७ पुरुष तर ६५१ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ५२.१९ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ६४.०८ आहे तर स्त्री साक्षरता ३९.८९ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या २११ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १५.८९ टक्के आहे. वाडवळ, भंडारी,आणि आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. येथे शेती हा व्यवसाय असून काही लोक शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर,कामगार म्हणूनही काम करतात. दुग्धव्यवसाय, बकरीपालन, कुक्कुटपालन सुद्धा केले जाते.
जवळपासची गावे
आसनगाव, कापशी, साखरे, ऐने, गोवाणे, खांबाळे, वाणगाव, कोळवळी, विरे, वनाई, चंद्रनगर ही जवळपासची गावे आहेत.दाभाळे समूह ग्रामपंचायतीमध्ये दाभाळे, खांबाळे आणि विरे ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
६. https://palghar.gov.in/
वर्ग:डहाणू तालुक्यातील गावे
गूगूश
फॅगेह अताशिन (फारसी:فائقه آتشین}}; ५ मे, १९५० - ) तथा गूगूश या एक इराणी गायिका आणि अभिनेत्री आहेत. या इराणमधील सर्वाधिक लोकप्रिय कलाकार असून यांची कारकीर्द ६० पेक्षा अधिक वर्षांची आहे.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इराणी गायिका वर्ग:इराणी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
परवीन शाकिर
परवीन शाकिर (उर्दू : پروین شاکر) नोव्हेंबर २४, इ.स. १९५२:कराची, पाकिस्तान - डिसेंबर २६, इ.स. १९९४:इस्लामाबाद, पाकिस्तान) ही उर्दू कवयित्री, शिक्षिका व पाकिस्तान सरकारची नागरी प्रशासन अधिकारी होती.
पाकिस्तानी गझलकार परवीन शाकिरचे वडील सय्यद शाकिर अली मूळचे बिहारमधील पाटण्याचे होते. स्वातंत्र्यपूर्व काळातील संमिश्र संस्कृतीत वाढलेले त्यांचे घराणे असल्याने, अन्य उर्दू लेखकांप्रमाणे परवीनला देखील श्रीकृष्ण, गंगा इत्यादीबद्दल सश्रद्ध आत्मीयता होती. श्रीकृष्णांबद्दल लिहिताना तिने सुबोध भाषेचा अवलंब केला आहे.
परवीन शाकिर ही इंग्रजी साहित्य व भाषाशास्त्राची एम.ए. होती. तसेच तिने बँक व्यवस्थापनात एम.ए., पीएच.डी.ची पदवी घेतली व हार्वर्ड विद्यापीठाची सार्वजनिक व्यवस्थापनाची अनुस्नातर पदवीही घेतली. पुढे ती नऊ वर्षांपर्यंत शिक्षिका होती.
१९७६ साली तिचा विवाह नात्यातील डॉ. नासीर अलीशी झाला. तिला मुलगा सय्यद मुराद अली झाल्यानंतर नवऱ्याशी झालेल्या वैचारिक मतभेदामुळे तिचा घटस्फोट झाला.
१९८२ मध्ये ती पाकिस्तानची सेंट्रल सुपीरियर सर्व्हिसची परीक्षा पास झाली. १९८६ मध्ये ती इस्लामाबाद येथे सेकंड सेक्रेटरी या पदावर होती.
२६ डिसेंबर १९९४ रोजी कारने घरून कार्यालयाकडे जाताना बसशी टक्कर होऊन झालेल्या अपघातात तिचे निधन झाले.
परवीन शाकिरचे गझललेखन
लहान वयातच शाकिरने कविता रचण्यास सुरुवात केली. इ.स. १९७६ मध्ये खुश्बू (सुगंध) या तिच्या कवितांच्या पहिल्या खंडाचे जोरदार स्वागत झाले त्यानंतर आलेल्या सद-बर्ग (दलदलीतील झेंडू), ख़ुद कलामी (स्वगत), इन्कार (नकार), कफे-आईना (आरशाचा काठ) या काव्यसंग्रहांबरोबरच गोशा-ए-चश्म (दृष्टीचा कोपरा) या तिच्या वृत्तपत्रीय लेखनाच्या संग्रहाचेही जोरदार स्वागत झाले. कफे-आईना या संग्रहाव्यतिरिक्त शाकिरच्या सर्व रचना माहे-तमाम (पूर्णचंद्र) या पुस्तकात एकत्र करण्यात आल्या आहेत.
परवीन म्हणजे आकाशगंगा, अन् शाकिर म्हणजे कृतज्ञ. परवीनच्या गझलांत व कवितेत तरल भावनांच्या तारकापुंजच दृष्टीस पडतो. अन् कृतज्ञता तर तिच्या समग्र काव्यातून जाणवते.
जीवनात एकाकी तरुणीला जे येतात तेच अनुभव घटस्फोटानंतर परवीनला आले. पतीपासून विभक्त होऊनही ती गझलेत, स्वतःला त्याच्या प्रेयसी रूपातच साकारत राहिली. तिच्या काव्यातील या ओळी हेच सांगतात. :-
तू है राधा अपने कृष्ण की
तेरा कोई भी होता नाम
मुरली तेरे भितर बजती
किसी बन करती विराम
या कोई सिंहासन बिराजती
तुझे खोज ही लेते श्याम
जिस संग भी फेरे डालती
संजोग में थे घनश्याम
किंवा,
मेरे चेहरे पे ग़ज़्‍ाल लिखती रहीं
शेर कहती हुई ऑंखें उसकी
खामोशी कलाम कर रही है
जज्बात की मुहर है सुखन पर
(मौनातच संवाद करतेय. संभाषणावर भावनेची मोहर उमटली आहे.)
परवीनची गंगा नदीवरची एक कविता
जुगबीते
दजला से एक भटकी हुई लहर
जब तेरे पवित्र चरणों की छूने आई तो
तेरी ममता ने अपनी बाहें फैला दी..
....
गंगा प्यारी !
कृष्णकाव्य
परवीनच्या ’श्याम में तोरी गइयॉं चराऊॅं’ या कृष्णकाव्याच्या काही ओळी :-
ऑंख जब आइने से हटाई
श्याम सुन्दर से राधा मिलने आई
देने सखियों को बधाई
अब तो जल का ही ऑंचल बना लूॅं
पेड पर क्यों चुनरिया सुखाई
शाम, मैं तेरी गइयॉं चराऊॅं
मोल ले ले तू मेरी कमाई
बाह्य दुवे
वर्ग:उर्दू कवी वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू
मन्मथ स्वामी
संत शिरोमणी मन्मथ स्वामी महाराज (१५६१-१६३१) हे लिंगायत धर्माचे संत तसेच शिवयोगी होते. त्यांचा जन्म मराठवाड्यातील नेकनूर जि. बीड या गावी झाला. लिंगायत संतकवी नागनाथ मरळसिद्ध यांचे हे शिष्य. कपिलधार येथे मन्मथ स्वामींची समाधी आहे.
श्री मन्मथ स्वामी यांच्या वडिलांचे नाव शिवलिंग स्वामी आणि आईचे नाव पार्वतीबाई होते. उभयपती - पत्नी अत्यन्त श्रद्धावान शिवभक्त होते.
काव्यभिरुची :-
जिंकिले शाहीर नेणी किती॥ असा आदरपूर्वक त्यांच्या काव्य शैलीचा व बालपणातल्या काव्याभिरुचिचा उल्लेख केला आहे.
धार्मिक श्रद्धा :-
ज्या वारकरी संप्रदायाने आपल्या प्रचाराच्या बळावर वीरशैव लोकांना आपल्या संप्रदायात ओढून घेतले होते, अशांची मुक्ती त्यांच्याच पंढरपूर क्षेत्रात जाऊन केली.
अनेक उलट प्रश्नांना समर्पक उत्तर देत शेवटी,
शिवावाचून आहे कोण ।
विठ्ठल मस्तकी शिव जाण॥
असे सांगून प्रत्यक्ष विठ्ठल मूर्तीच्या मस्तकावर असलेल्या शिवलिंगाचे दर्शन अनेक सदभक्तांना करून दिले व शिवाविषयी असलेला त्यांचा गैरसमज दूर केला.
मात्र तसे करताना कोणाही शिवभक्तांकडून विष्णू अथवा विठ्ठल  निंदा अथवा अवहेलना होवु नये याची त्यांनी दक्षता घेतली.
म्हणूनच पंढरपूर क्षेत्री निवास करून राहिलेल्या महनीय संतांनी  "सबसंतोका राजा" अर्थात "संत शिरोमणी"  ही उपाधी बहाल केली.
आणि तेव्हापासून लोक मन्मथ  स्वामींना संत शिरोमणी मन्मथ स्वामी म्हणून संबोधू लागले.
ग्रंथरचना :-
स्वयंप्रकाश, ज्ञानबोध, गुरुगीता, शिवगीता , श्रीपरमरहस्य आदि त्यांची ग्रंथरचना होय.
"श्रीपरमरहस्य" :-
संत शिरोमणी मन्मथ स्वामी महाराज यांनी हा ग्रंथ लिहिला आहे. वीरशैव - लिंगायत धर्मातील हा एक पवित्र तसेच महत्त्वाचा ग्रंथ आहे. यात मन्मथ माऊलीनी वीरशैव - लिंगायत धर्मातील शिवाचार, शिवसंस्कृती,शिवधर्म याबद्द्ल विस्तृत विवेचन केलेले आहे. वीरशैव - लिंगायत धर्मातील अनुयायी या ग्रंथाचे नियमित पारायण करतात.
"'''"
मन्मथ स्वामींच्या काव्य रचना : -
वर्ग:लिंगायत संप्रदाय वर्ग:इ.स. १५६१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १६३१ मधील मृत्यू
मुंद
मुंद हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ७१२
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७१२ वर्ग:इ.स.च्या ७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
मेहमूद
मेहमूद अली हा हिंदी चित्रपटसृष्टीतील अभिनेता होता.
हिंदी चित्रपटअभिनेते
मॅक्रोकॉझम (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)
मॅक्रोकॉझम हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील तिसऱ्या पर्वाचा, बारावा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील चौपन्नवा भाग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
अंकले
अंकले हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील जत तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४२ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:जत तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
हुबळी − लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस
17317 / 17318 हुबळी − लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस ही भारतीय रेल्वेची मुंबई ते हुबळीदरम्यान चालणारी एक प्रवासी सेवा आहे. दक्षिण पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवण्यात येणारी ही गाडी लोकमान्य टिळक टर्मिनस व हुबळी रेल्वे स्थानकांदरम्यान रोज धावते. हुबळी − लोकमान्य टिळक टर्मिनस एक्सप्रेस मुंबई→पनवेल→कर्जत→पुणे→मिरज→बेळगाव→लोंढा→हुबळी ह्या मार्गावरून जाते व ७२८ किमी अंतर सुमारे १५ तास ३० मिनिटांमध्ये पूर्ण करते.
थांबे
ही गाडी खालील स्थानकांवर थांबते
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक वर्ग:कर्नाटकमधील रेल्वे वाहतूक
श्रीनगर लोकसभा मतदारसंघ
श्रीनगर हा भारत देशाच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यामधील ६ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे. १९६७ साली निर्माण झालेल्या ह्या मतदारसंघावर नॅशनल कॉन्फरन्स ह्या प्रादेशिक पक्षाचे वर्चस्व राहिले आहे. फारूक अब्दुल्ला ह्यांनी येथून दोन वेळा तर ओमर अब्दुल्लाने येथून सलग तीन वेळा विजय मिळवला आहे.
बाह्य दुवे
माहिती
लो वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ
गांधीवाद
गांधीवाद ही महात्मा गांधी यांनी अंगीकारलेल्या विशिष्ट मूल्याधारित जीवनशैलीला व सामाजिक/राजकीय चळवळींतील तत्त्वप्रणालीला उद्देशून प्रचलित झालेली स्थूल संज्ञा आहे. यामध्ये अहिंसा या तत्त्वाचा मुख्यतः समावेश होतो. तसेच, गांधीवाद चातुर्वर्ण्य व्यवस्थेचे समर्थन देखील करतो.
हे सुद्धा पहा
आंबेडकरवाद
वर्ग:महात्मा गांधी वर्ग:तत्त्वज्ञान वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी वर्ग:राजकीय विचारप्रणाली
मिझोरम लोकसभा मतदारसंघ
मिझोरम हा भारताच्या मिझोरम राज्यातील एकमेव लोकसभा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ केवळ अनुसूचित जमातीच्या उमेदवारांसाठी राखीव आहे. मिझोरममधील सर्व ४० विधानसभा मतदारसंघ ह्याच्या अखत्यारीत येतात. १९७२ सालापासून ह्या मतदारसंघामधून लोकसभेवर खासदार निवडून येत आहेत. २०१९ लोकसभा निवडणुकांमध्ये मिझो नॅशनल फ्रंटचे सी. लालरोसांगा येथून निवडून आले.
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ लो वर्ग:मिझोरममधील लोकसभा मतदारसंघ
मुरादगाव
मुरादगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
युरोक्षेत्र
युरोक्षेत्र (Eurozone) ही युरोपामधील युरो हे चलन वापरणाऱ्या १८ युरोपियन संघ सदस्य देशांची आर्थिक व वित्तिय संघटना आहे. युरोक्षेत्राची स्थापना १९९९ साली १० सदस्यांसह करण्यात आली तर ७ देशांनी त्यानंतर युरोक्षेत्रामध्ये प्रवेश केला. युरोपियन संघातील युरोक्षेत्राच्या बाहेर असलेल्या १० सदस्यांपैकी ७ सदस्यांना युरोक्षेत्रामध्ये सामील होणे बंधनकारक आहे. लात्व्हिया देश १ जानेवारी २०१४ पासून युरोक्षेत्राचा सदस्य बनला.
युरोक्षेत्राच्या आर्थिक धोरणासाठी युरोपियन मध्यवर्ती बँक जबाबदार आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपियन संघ वर्ग:आंतरराष्ट्रीय आर्थिक संघटना
कुलाळवाडी
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४२ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:जत तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
युनिव्हर्सिटी ऑफ श्टुटगार्ट
स्टुटगार्टमधील सर्वात महत्त्वाची शिक्षणसंस्था असलेले स्टुटगार्ट विद्यापीठ हे जर्मनीतील उच्च दर्जाचे विद्यापीठ असून पहिल्या ९ विद्यापीठात याचा समावेश होतो. विद्यापीठात साधारण पणे १९,००० विद्यार्थी विविध प्रकारचे शिक्षण घेतात.
स्टुटगार्ट विद्यापीठाची स्थापना १८२९ साली झाली. इतर जर्मन विद्यापीठांप्रमाणे या विद्यापीठाचेही विद्यादानाबरोबर संशोधनावर भर आहे. विद्यार्थ्यांची संख्या साधारणपणे १९००० असून त्यात परदेशी विद्यार्थ्यांची संख्या लक्षणीय आहे.
विद्यापीठाची वार्षिक उलाढाल साधारण २८ कोटी युरोंची (१.६ अब्ज रुपये) आहे त्यापैकि ११ कोटी हे केवळ संशोधनामधुन मिळणारे उत्पन्न आहे. जर्मनीतील इतर विद्यापीठांशी तुलना करता स्टुटगार्ट विद्यापीठ हे उत्पन्नाच्या दृष्टिने याचे मानांकन बरेच वरचे आहे.
विद्यापीठाची दोन मुख्य आवारे आहेत जुने आवार शहराच्या मध्यभागी आहे. या आवारात कला, समाजशास्त्र, भाषा ह्याशी निगडित विभाग आहेत. दुसरे मुख्य आवार फाहिंगेन या उपनगरात असून ते स्टुटगार्टच्या डोंगरमाथ्यावर आहे. या आवारात मुख्यत्वे तांत्रिक व शास्त्रिय विषयांची विभागे आहेत.
१. स्थापत्यशास्त्र व शहरनियोजन (१५ उपविभाग)
२. बांधकाम व पर्यावरण आभियांत्रिकि विभाग (१४ उपविभाग)
३. रसायनशास्त्र (१० उपविभाग)
४. भूगोल व जैविकशास्त्र (८ उपविभाग)
५. माहिती-तंत्रज्ञान व इलेट्रॉनिक्स (२२ उपविभाग)
६. एरोनॉटिक्स (११ उपविभाग)
७. मेकॅनिकल अंभियात्रिकि (३४ उपविभाग)
८. गणित व भौतिकशास्त्र (१२ उपविभाग)
९. इतिहास व तत्त्वज्ञान (६ उपविभाग)
१०. अर्थशास्त्र व समाजशास्त्र (५ उपविभाग)
बाह्य दुवे
स्टुटगार्ट विद्यापीठ
वर्ग:जर्मनीमधील विद्यापीठे विद्यापीठ
किशोर प्रधान
किशोर अमृतराव प्रधान (जन्म : १ नोव्हेंबर, १९३६-१२ जानेवारी,२०१९) हे एक मराठी अभिनेते आणि मराठी-हिंदी-इंग्रजी नाट्यदिग्दर्शक होते.. ग्लॅक्सो फारमॅस्युटिकल कंपनीत मॅनजरसह विविध पदांवर २८वर्षे नोकरी करून ते निवृत्त झाले आहेत. नव्यानेच सुरू झालेल्या नागपूर आकाशवाणी केंद्रावर सादर केलेले ‘भुतावळ’ नावाचे नाटक हे त्यांचे पहिले दिग्दर्शन. त्यानंतर विद्यापीठाच्या युवा महोत्सवासाठी नाट्यदिग्दर्शक म्हणून किशोर प्रधान यांची निवड झाली.
किशोर प्रधान यांचा जन्म नागपूरच्या प्रतिष्ठित सधन आणि सुसंस्कृत घराण्यात झाला. घर सुधारकी वातावरणाचे होते. आई मालतीबाई प्रधान या स्वतः नाटकवेड्या होत्या, त्या नाट्यछटा लिहिणाऱ्या आणि बसविणाऱ्या होत्या. त्या काळात म्हणजे १९४२/४५ च्या सुमारास त्या नाटकातून काम करायच्या, नाटक बसवायच्या. विदर्भ साहित्य संघासाठी त्यांनी ‘एकच प्याला’ बसविले होते. घरी नाटकाच्या तालमी चालायच्या. प्रधान यांचे वडील अमृतराव प्रधान (त्या वेळच्या अमृत फार्मसीचे मालक) यांचाही पत्‍नीला पूर्ण पाठिंबा व प्रोत्साहन त्यामुळे किशोर प्रधान यांना लहानपणीच अभिनयाचे बाळकडू मिळाले. घरातीलच नाटकाच्या तालमी पहात ते मोठे झाले.
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
भारत वेगवेगळ्या शंभर भाषांचे घर आहे. बहुतेक भारतीय हिंद-आर्य समूहील (७४%) भाषा बोलतात जी इंडो-युरोपियन भाषांची ही एक शाखा आहे. द्रविड (२४%), ऑस्ट्रोएस्ट्रीएटिक (मुंडा) (१.२%) आणि साइनो-तिबेटी (०.६%) सुद्धा बोलली जाते. या व्यतिरिक्त हिमालयाची काही भाषा आज ही वर्गीकृत नाही. एस आई एल एथनोलॉगच्या सूची नुसार भारतात ४१५ जीवंत भाषा आहेत.
किशोर प्रधान
किशोर प्रधान यांनी नागपूरच्या ‘मॉरिस’ महाविद्यालयातून पदवी मिळविली. पुढे अर्थशास्त्रात एम.ए. केले व नंतर मुंबईत येऊन त्यांनी ’टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस’मध्ये दोन वर्षांची रिसर्च स्कॉलरशिप मिळविली व मास्टर ऑफ सोशल सायन्सेस ही पदवी मिळवून आपले शिक्षण पूर्ण केले.
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
आढावा
India has 23 constitutionally recognized official languages. Hindi and English are the official languages used by the Central Government. State governments use respective official languages.
Hindi is the most widely spoken language in northern parts of India. The Indian census takes the widest possible definition of "Hindi" as a broad variety of "Hindi languages". According to 2001 Census, 53.6% of Indian population declared that they speak Hindi either as first or second language, in which 41% of them have declared it as their native language or mother tongue. 13% Indians declared that they can speak English as a second language.
किशोर प्रधान
अभिनयाची कारकीर्द
किशोर प्रधान यांनी महाविद्यालयांत असताना विविध स्पर्धामधून अनेक एकांकिकांमधून व नाटकांमधून कामे केली. पुरुषोत्तम दारव्हेकर यांच्या ‘रंजन कला मंदिर’साठीही प्रधान यांनी अनेक बालनाट्ये, नाटके केली.
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
आढावा
Thirteen languages account for more than 1% of Indian population each, and between themselves for over 95%; all of them are "scheduled languages of the constitution". Scheduled languages spoken by fewer than 1% of Indians are Santali (0.63%), Kashmiri (0.54%), Nepali (0.28%), Sindhi (0.25%), Konkani (0.24%), Dogri (0.22%), Meitei (0.14%), Bodo (0.13%) and Sanskrit (In the 2001 census of India, only 14,135 people reported Sanskrit as their native language). The largest language that is not "scheduled" is Bhili (0.95%), followed by Gondi (0.27%), Khandeshi (0.21%), Tulu (0.17%) and Kurukh (0.10%).
किशोर प्रधान
अभिनयाची कारकीर्द
ग्लॅक्सो कंपनीत नोक्री क्रीत असताना तरी अंगातील कला आणि नाटकाची ओढ प्रधनांना स्वस्थ बसू देईना. कामावरून घरी आल्यावर डोक्यात नाटकाचेच विचार चालायचे. अशा ध्यासातून बांद्रा येथील एम‍आय‍जी (मिडल इन्कम ग्रुप) कॉलनीतल्या हौशी नाटकवेड्यांना घेऊन किशोर प्रधान यांनी नटराज ही नाट्यसंस्था काढली, आणि ’तीन चोक तेरा’ हे नाटक करावयाचे ठरविले. त्या महोत्सवात त्यांनी भुताटकीवर आधारित ‘कल्पनेचा खेळ’ हे नाटक बसवून सादर केले. पुरुषोत्तम दारव्हेकर हे या नाटकाचे लेखक होते. म्हैसूरमध्ये झालेल्या या महोत्सवात हे नाटक खूप गाजले.
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
आढावा
Indian population in 1991 exhibited 19.4% of bilingualism and 7.2% of trilingualism, so that the total percentage of "native languages" is at about 127%.
किशोर प्रधान
अभिनयाची कारकीर्द
प्रधान रहात असलेल्या कॉलनीत सादर करायच्या ‘तीन चोक तेरा’ या नाटकाची तयारी जोरात सुरू झाली, पण नायिका कोण ते ठरेना. कुणीतरी माहिती आणली की ‘एम‌आयजी’ कॉलनीतली एक मुलगी नाटकात कामे करते. तिचा शोध घेण्यासाठी मोहीम सुरू केली. तासन्‌तास बस स्टॉपवर ताटकळत राहिल्यावर एके दिवशी ती दिसली. पाहता क्षणीच तिला आपल्या नाटकाची नायिका म्हणून पसंत केली. तिच्या घरच्यांची परवानगी मिळविण्याची जबाबदारी नाटकाचा दिग्दर्शक म्हणून किशोर प्रधान यांच्याकडे आली. आधी पसंत केलेल्या ३-४ नायिकांच्या घरून नकारघंटा मिळाली होती, त्यामुळी भीतभीतच किशोर प्रधान आपल्या ३-४ मित्रांसह त्या मुलीच्या घरी गेले. मुलीचे वडील त्या काळचे सुप्रसिद्ध नाटककार व्यंकटेश वकील निघाले. पण त्यांना भेटल्यावर किशोर प्रधानांची बोबडीच वळली आणि तोंडातून शब्द फुटेना. मित्र मदतीला आले, आणि त्यांच्या विनंतीवरून व्यंकटेश वकिलांनी आढेवेढे न घेता, शोभा वकील हिला म्हणजे त्यांच्या मुलीला नाटकात काम करण्यास परवानगी दिली. दोन महिन्यात कॉलनीतल्या छोट्या कम्युनिटी हॉलच्या रंगभूमीवर हे नाटक आले, प्रयोग तुफान रंगला. तो पाहून श्याम फडके यांनी नवीन नाटक लिहून दिले. त्या नव्याकोऱ्या ’काका किशाचा’(१९७०) या स्व-दिग्दर्शित नाटकाने किशोर प्रधान यांना लोक ओळखू लागले. पण त्यापूर्वीच २३ ऑक्टोबर १९६६ला त्यांचे लग्न शोभा वकील यांच्याशी झाले होते. वर्तमानपत्रात बातमी आली, "सुप्रसिद्ध अभिनेत्री शोभा वकील यांचा विवाह किशोर प्रधान यांच्याशी"
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
आढावा
India has a Greenberg's diversity index of 0.914, i.e. two people selected at random from the country will have different native languages in 91.4% of cases.
मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
Ordered by number of speakers as first language.
किशोर प्रधान
अभिनयाची कारकीर्द
भरत दाभोळकर यांचे ‘बॉटमअप्स’ हे त्यांचे पहिले इंग्रजी नाटक. आत्माराम भेंडे यांच्यामुळे त्यांना ते मिळाले. किशोर प्रधान यांनी १८हून अधिक इंग्रजी नाटकांत भूमिका केल्या आहेत.
नाटकाच्या ऑफर्स
त्या काळातील अनेक स्पर्धामधून ‘काका किशाचा’ या नाटकाला अभिनय, दिग्दर्शनासाठी पारितोषिके मिळाली. नाटकाच्या प्रसिद्धीमुळे यशवंत पगार हे नाट्यनिर्माते प्रधानांकडे आले आणि त्यांनी हे नाटक व्यावसायिक रंगभूमीवर सादर करण्याविषयी निमंत्रण दिले. एका प्रयोगाचे सहाशे रुपये मानधन नक्की झाले आणि पगार यांनी पहिल्या पाच प्रयोगांची आगाऊ रक्कम प्रधानांना दिली. ‘काका किशाचा’ या नाटकाचे सुमारे २०० प्रयोग झाले. प्रत्येक प्रयोग ‘हाऊसफुल्ल’ असायचा. ‘काका किशाचा’या नाटकामुळे मला व्यावसायिक रंगभूमीवर नाटकातून काम करण्यासाठी तसेच नाटक बसविण्यासाठी बोलावणी येऊ लागली.
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
More than one million speakers
* Excludes figures of Paomata, Mao-Maram and Purul sub-divisions of Senapati district of Manipur for 2001. ** The percentage of speakers of each language for 2001 has been worked out on the total population of India excluding the population of Mao-Maram, Paomata and Purul subdivisions of Senapati district of Manipur due to cancellation of census results.
किशोर प्रधान
नाटकाच्या ऑफर्स
‘ग्लॅक्सो’तील नोकरी सांभाळून प्रधानांनी दुसऱ्या दिग्दर्शकांच्या नाटकात कामे करायला सुरुवात केली. आत्माराम भेंडे यांच्या ‘हॅटखाली डोके असतेच असे नाही’, ‘मालकीण मालकीण दार उघड’ आणि ‘हनिमून झालाच पाहिजे’ ‘जेव्हा यमाला डुलकी लागते’, ‘ती पाहताच बाला’, ‘ब्रह्मचारी असावा शेजारी’, ‘मालकीण मालकीण दार उघड’, ‘लागेबांधे’, ‘लैला ओ लैला’, ‘हनीमून झालाच पाहिजे’, ‘हॅंड्स अप’, ‘संभव असंभव’ आदी नाटके केली
भारतातील मूळ भाषिकांच्या संख्येनुसार भाषांची यादी
भाषिकांच्या संख्येनुसार मातृभाषांची यादी
Each of the languages of the 2001 census subsumes one or more mother tongues. Speaker numbers are available for these mother tongues and they are also included in the speaker numbers for their respective language. The following table lists those mother tongues that have more than one million speakers. Per the General Notes from the 2001 census: "Mother tongue is the language spoken in childhood by the person’s mother to the person. If the mother died in infancy, the language mainly spoken in the person’s home in childhood will be the mother tongue."
किशोर प्रधान
नाटकाच्या ऑफर्स
त्यानंतर किशोर प्रधानांनी ‘रात्र थोडी सोंगं फार’ हे नाटक दिग्दर्शित केले, तेही गाजले.
बुखारेस्ट
बुखारेस्ट (București; ) ही रोमेनिया देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. देशाच्या दक्षिण भागात दांबोविता नदीच्या काठावर वसलेले बुखारेस्ट रोमेनियाचे आर्थिक, सांस्कृतिक, शैक्षणिक व राजकीय केंद्र आहे.
किशोर प्रधान
नाटकाच्या ऑफर्स
बबन प्रभू, आत्माराम भेंडे यांसारख्या दिग्गज कलाकारांसोबतही काम करण्याची संधी प्रधानांना मिळाली.
बुखारेस्ट
१ जुलै २०१० रोजी बुखारेस्ट शहराची लोकसंख्या १९,४२,२५४ इतकी होती. बुखारेस्ट महानगर परिसरात सुमारे २२ लाख लोक राहतात. ह्या बाबतीत युरोपियन संघामध्ये बुखरेस्टचा सहावा क्रमांक लागतो. येथील उल्लेखनीय वास्तू व कलेसाठी बुखारेस्टला लहान पॅरिस (Micul Paris) किंवा पूर्वेकडील पॅरिस ह्या टोपणनावांनी ओळखले जाते.
किशोर प्रधान
चित्रपटांतली कारकीर्द
बबन प्रभू, आत्माराम भेंडे यांसारख्या दिग्गज कलाकारांसोबतही काम करण्याची संधी प्रधानांना मिळाली. याच कालावधीत त्यांना मराठी चित्रपटाच्याही ‘ऑफर्स’ येत होत्या. पण तेव्हा मराठी चित्रपटांचे चित्रीकरण कोल्हापूर, पुण्याला व्हायचे. तसेच ते सलग काही दिवस असल्याने नोकरीतून रजा घेऊन जाणे शक्य नसल्याने त्यांनी तेव्हा चित्रपट नाकारले. पण निवृत्तीनंतर मात्र काही चित्रपट केले. ‘मामा भाचे’ हा त्यांची भूमिका असलेला पहिला मराठी चित्रपट. पुढे ‘डॉक्टर डॉक्टर’, ‘भिंगरी’, ‘नवरा माझा ब्रह्मचारी’, ‘मी शिवाजीराजे भोसले बोलतोय’, ‘शिक्षणाच्या आयचा घो’, ‘लालबाग परळ’ या चित्रपटातून त्यांनी काम केले.
बुखारेस्ट
इतिहास
इ.स. १४५९ साली सर्वप्रथम उल्लेखले गेलेले बुखारेस्ट शहर १७व्या शतकाच्या सुरुवातीस ओस्मानी साम्राज्याने जाळून टाकले होते. त्यानंतर अनेक वेळा ह्या शहराचे नैसर्गिक आपत्तींमध्ये नुकसान झाले व पुनर्बांधणी करण्यात आली. १८६२ साली बुखारेस्ट रोमेनियाचे राजधानीचे शहर बनले. जानेवारी १९४१ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान नाझी जर्मनीच्या लुफ्तवाफे हवाई दलाने केलेल्या बॉंब हल्ल्यात बरेचसे बुखारेस्ट बेचिराख झाले होते. युद्ध संपल्यानंतर स्थापन झालेल्या कम्युनिस्ट रोमेनियाच्या राजवटीखाली बुखारेस्ट पुन्हा बांधण्यात आले व येथील कला व संस्कृतीचे पुनरुज्जिवन झाले. निकोलाइ चाउसेस्कुने बुखारेस्टमधील अनेक ऐतिहासिक भाग जमीनदोस्त करून तेथे साम्यवादी रचनेच्या इमारती बांधल्या. इ.स. २००० नंतर बुखारेस्टमध्ये मोठ्या प्रमाणावर प्रगती झाली आहे व सध्या येथील सुविधा अद्ययावत आहेत.
किशोर प्रधान
हिंदी चित्रपट
‘लगे रहो मुन्नाभाई’ मधील ‘खटय़ाळ म्हातारा’ प्रधानांनी रंगविला. भूमिका छोटीशीच असली तरी ते आपली छाप पाडून गेले. ‘जब वुई मेट’मधील त्यांच्या ‘स्टेशन मास्तर’ही प्रेक्षकांच्या लक्षात राहिला. पण हिंदी चित्रपट आणि तेथील वातावरणात ते फारसे रमले नाहीत.
बुखारेस्ट
भूगोल
बुखारेस्ट शहर रोमेनियाच्या दक्षिण भागात दांबोविता नदीच्या काठावर २२६ वर्ग किमी क्षेत्रफळावर वसले आहे. बुखारेस्ट परिसरात अनेक नैसर्गिक सरोवरे आहेत.
किशोर प्रधान
दूरचित्रवाणी
मुंबई दूरदर्शन केंद्र सुरू झाल्यानंतर दूरदर्शनवरून ‘निरोप’ हे पहिले मराठी नाटक सादर झाले त्यात त्यांची भूमिका होती. पुढे दूरदर्शनच्या अनेक नाटकांमधून त्यांनी भूमिका केल्या. याकुब सईद यांच्यासमवेत सादर झालेल्या ‘हास परिहास’कार्यक्रम ते होते. दूरदर्शनवरील लोकप्रिय ‘गजरा’ हा कार्यक्रम त्यांनी त्यांची अभिनेत्री पर्‍नी शोभासह सादर केला.
बुखारेस्ट
हवामान
बुखारेस्टचे हवामान दमट व सौम्य आहे.
किशोर प्रधान
निवृत्तीनंतर
‘ग्लॅक्सो’मध्ये २८ वर्षांच्या दीर्घ सेवेनंतर १९९४ मध्ये किशोर प्रधान ‘ऑर्गनायझेशन अँड मेथड’ विभागाचे ‘अखिल भारतीय व्यवस्थापक’ या पदावरून निवृत्त झाले. नोकरी सांभाळूनच सर्व नाटके, तालमी, दौरे त्यांनी केले.
बुखारेस्ट
क्रीडा
फुटबॉल हा बुखारेस्टमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. रोमेनियामधील दोन सर्वात यशस्वी व लोकप्रिय क्ल्ब एफ.सी. स्तेआवा बुकुरेस्त व एफ.सी. दिनामो बुकुरेस्त हे बुखारेस्टमध्येच आहेत. रोमेनियाचे राष्ट्रीय स्टेडियम अरेना नात्सियोनाला बुखारेस्टमध्ये असून २०१२ मधील युएफा युरोपा लीग स्पर्धेचा अंतिम सामना येथेच खेळवला गेला होता. युएफा यूरो २०२० स्पर्धेतील १३ यजमान शहरांपैकी बुखारेस्ट एक असून येथे साखळी फेरीचे ३ व बाद फेरीचा एक सामना खेळवला जाईल.
किशोर प्रधान
निवृत्तीनंतर
किशोर प्रधान यांनी एका ‘हेअर डाय’ कंपनीच्या जाहिरातीत काम केले आहे. कपडे धुण्याच्या साबणाच्या एका जाहिरातीतही त्यांची भूमिका आहे.
बुखारेस्ट
विमान
बुखारेस्टमध्ये दोन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहेत. हेन्री कोआंडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ शहराच्या उत्तरेस १६ किमी अंतरावर आहे. ओटोपेनी या गावाजवळ असलेला हा विमानतळ रोमेनियातील सगळ्यात व्यस्त विमानतळ असून २०१३मध्ये येथून ७६,४३,४६७ प्रवाशांनी येजा केली. ऑरेल व्लैचू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा शहराच्या मध्यवर्ती भागापासून ८ किमी अंतरावर असलेला छोटा विमानतळ आहे.
किशोर प्रधान
किशोर प्रधान यानी काम केलेल्या दूरचित्रवाणी मालिका
प्रधान, किशोर प्रधान, किशोर प्रधान, किशोर वर्ग:इ.स. १९३६ मधील जन्म
बुखारेस्ट
जुळी शहरे
खालील शहरांचे बुखारेस्टसोबत सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:रोमेनियामधील शहरे वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे  वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
इ.स. ७१३
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७१३ वर्ग:इ.स.च्या ७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
आल्टर इगो (स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिका)
आल्टर इगो हे स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर मालिकेतील तिसऱ्या पर्वाचा, चौदावा भाग आहे व संपूर्ण मालिकेतील छप्पन्नवा भाग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक:व्हॉयेजर
कुऱ्हाड
कुऱ्हाड (इंग्लिश: Axe, अ‍ॅक्स ;) हे मानवी इतिहासात अनेक सहस्रकांपासून झाडे/लाकूड तोडण्यासाठी वापरले जाणारे एक अवजार, तसेच एक शस्त्र आहे. याचा विशेष समारंभांमध्ये, तसेच मानचिन्हांमध्ये मानाचे प्रतीक म्हणूनदेखील कुऱ्हाड मिरवली जाते. संरचनेनुसार कुऱ्हाडीचे अनेक प्रकार आढळतात; मात्र सहसा सर्व कुऱ्हाडींना हातांत धरायला एक लांब लाकडी दांडा व त्याच्या अग्राला लावलेले धातूचे, सहसा लोखंडी किंवा पोलादी पाते असते. हिच्या वापराच्या रीतीतही सर्वत्र समानता आढळते; जिच्यात दोन्ही हातांनी दांडा धरून, खांद्यांतून हात झोकून लक्ष्यावर कुऱ्हाडीच्या पात्याचा वार केला जातो.लाकडी दांड्यामुळे, कुऱ्हाड लाकडावर वापरतांना, बसणारे हादरे बऱ्याच प्रमाणात कमी होतात.
नागालँड लोकसभा मतदारसंघ
नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघ हा भारताच्या नागालॅंड राज्यामधील एकमेव लोकसभा मतदारसंघ आहे. ह्या मतदारसंघाच्या अखत्यारीमध्ये नागालँड विधानसभेचे सर्व ६० मतदारसंघ येतात. १९६७ सालापासून अस्तित्वात असलेल्या नागालॅंड लोकसभा मतदारसंघामधून ह्याच साली एस.सी. जमीर बिनविरोध निवडून आले होते.
कुऱ्हाड
कुऱ्हाडीस ऋग्वेदात वाशी असे म्हटले आहे.
नागालँड लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ लो वर्ग:नागालँडमधील लोकसभा मतदारसंघ
कुऱ्हाड
म्हण
'कुऱ्हाडीचा दांडा गोतास काळ' अशी एक म्हण आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:अवजारे वर्ग:पात्याची शस्त्रे वर्ग:पुरातनकालीन शस्त्रे वर्ग:प्राथमिक शस्त्रे वर्ग:मध्ययुगीन शस्त्रे वर्ग:लाकूड तोडण्याची उपकरणे वर्ग:शेतीची अवजारे
इ.स. ७१४
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ७१४ वर्ग:इ.स.च्या ७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
बुद्धिबळ
बुद्धिबळ हा दोन खेळाडूंनी एका तक्त्यासारख्या पटाच्या दोन्ही बाजूला बसून खेळावयाचा बैठा खेळ आहे. आज आंतरराष्ट्रीय स्तरावर खेळले जाणारे बुद्धिबळ हे पाश्चिमात्य बुद्धिबळ म्हणून ओळखले जाते. बुद्धिबळ सध्या जगातील सर्वांत प्रसिद्ध बैठ्या खेळांपैकी एक आहे. जगभरात अदमासे ६० कोटी हौशी किंवा व्यावसायिक लोक क्लबमध्ये, पत्राने, आंतरजालावर व विविध स्पर्धांमधून बुद्धिबळ खेळतात. बुद्धिबळात कला आणि शास्त्र यांचा मिलाफ झालेला दिसतो.
स्पर्धात्मक बुद्धिबळाची परंपरा १६ व्या शतकात युरोपमध्ये सुरू झाली. इ.स. १८८६ साली विल्हेल्म स्टेइनिट्झ हा पहिला अधिकृत बुद्धिबळ विश्वविजेता झाला. विश्वनाथन आनंद हा भारतीय खेळाडू २०१२सालापर्यंत जगज्जेता होता. बुद्धिबळाच्या सांघिक स्पर्धा "बुद्धिबळ ऑलिंपियाड" दर दोन वर्षांतून एकदा भरवल्या जातात. दोन आंतरराष्ट्रीय संघटना-- फेडेरेशन इंटरनॅशनाले देस इचेक्स (फिडे) आणि इंटरनॅशनल करस्पॉंडन्स चेस फेडेरेशन या जगातील महत्त्वाच्या स्पर्धा भरवतात.
बुद्धिबळ खेळणाऱ्या संगणकाच्या निर्मितीसाठी संगणकतज्ज्ञ पहिल्यापासून प्रयत्‍नशील होते. त्यामुळेच अलीकडील बुद्धिबळावर संगणकाचा प्रभाव पडलेला दिसतो. इ.स. १९९७ मध्ये गॅरी कास्पारोव्ह (त्यावेळचा जगज्जेता) आणि आय.बी.एम. कंपनीचा डीप ब्ल्यू संगणक यांच्यातील सामन्यातून सर्वांत बुद्धिमान/कुशल माणसाला बुद्धिबळात हरवणारी संगणक-प्रणाली तयार करता येते हे सिद्ध झाले.
नियम
बुद्धिबळ एका ८ स्तंभ आणि ८ ओळींच्या चौरसाकृती पटावर खेळला जातो. स्तंभांना इंग्लिश a पासून h पर्यंत तर पंक्तींना १ ते ८ अशी नावे असतात. ६४ चौरसांचे रंग काळे-पांढरे असतात. सोंगट्या एकसारख्या काळ्या आणि पांढऱ्या अशा दोन संचात विभागलेल्या असतात. प्रत्येक संचात १६ मोहरे असतात. १ राजा(king), १ राणी(Queen), २ उंट(Bishop), २ घोडे(knight), २ हत्ती(Rook) आणि ८ प्यादी(pawns).
खेळाडू काळा किंवा पांढरा संच नाणेफेक करून निवडतात किंवा स्पर्धेच्या नियमानुसार कुणी कुठला संच घेऊन खेळायचे ते ठरते. प्रत्येक खेळाडूच्या उजव्या हाताच्या कोपऱ्यात पांढरा चौरस येईल अशा पद्धतीने पट मांडला जातो. काळ्या संचातील राणी काळ्या घरात तर पांढरी राणी पांढऱ्या घरात असतो.
पांढऱ्या सोंगट्यांनी खेळणारा पहिली चाल करतो. नंतर प्रत्येक खेळाडू स्वतःचे मोहरे वापरून एकानंतर एक चाली करतात. मोहरे रिकाम्या घरात किंवा प्रतिस्पर्ध्याच्या मोहऱ्याला मारून त्याच्या घरात ठेवता येतात. मेलेला मोहरा पटाबाहेर काढला जातो.
जर राजाला विरोधी मोहरा एका खेळीत मारू शकत असेल तर राजाला शह मिळाला असे म्हटले जाते. खेळाडू स्वतःच्या राजास शह बसेल अशी कोणतीही चाल प्रतिस्पर्धी खेळाडूला शक्यतो करू देत नाही. इतके करून जर एखाद्या खेळाडूच्या राजाला शह मिळालाच तर त्या खेळाडूला एका खेळीत शहातून बाहेर काढणारी चाल करावी लागते. जर अशी चाल खेळता येत नसेल तर त्या खेळाडूची हार झाली असे मानले जाते. प्रत्येक खेळाडू दुसऱ्याच्या राजावर मात करून त्याला हरवण्यासाठी चिकाटीने खेळतो. जो पहिल्यांदा यशस्वी होतो तो जिंकला.
बुद्धिबळाचा प्रत्येक मोहरा विशिष्ट पद्धतीने चाली करतो. किल्लेकोट झाल्यावर राजाला शह देणे अवघड होते.
घोडा सोडून कोणताही मोहरा दुसऱ्याला ओलांडून पलीकडे उडी मारू शकत नाही. स्वतःच्या मोहऱ्यांना मारता येत नाही. फक्त विरोधी मोहऱ्यांनाच मारता येते. ज्यावेळी एखादा मोहरा मारला जातो त्यावेळी मारेकरी मोहरा त्याची जागा घेतो. (याला "एन पासंट"चा अपवाद आहे.) मेलेला मोहरा डावातून बाद होतो. प्याद्याला बढती मिळाल्यानंतर तो नवीन मोहरा म्हणून वापरला जातो. पण बढती मिळाल्यावर मेलेलाच मोहरा घ्यावा अशी अट नाही. राजा मारला जाऊ शकत नाही. त्याला अंतिम शह देता येतो. राजाला शहातून बाहेर काढता येत नसल्यास मात झाली असे समजून खेळाडू हरतो.
सुरुवात
जरी अनेक देश बुद्धिबळाच्या शोधाचा दावा करत असले तरी बुद्धिबळ ह्या खेळाची सुरुवात प्रथम भारतात झाली असे सध्यातरी मानले जाते. बुद्धिबळासाठी विविध भाषांत वापरले जाणारे शब्द भारतीय चतुरंग या शब्दापासून तयार झाले आहेत यावरून हे स्पष्ट होते. चतुरंग म्हणजे "सैन्याची चार अंगे" पायदळ, घोडदळ, हत्ती आणि रथ. तसेच प्राचीन काळात फक्त भारतातच सैन्यांमध्ये घोडे, उंट आणि हत्ती हे तीनही प्राणी वापरले जात होते.
साहित्यामध्ये बुद्धिबळाचा पहिला संदर्भ इ.स. पूर्व ५०० मध्ये भारतात दिघ निकय मध्ये ब्रह्मजल सुत्त या ग्रंथात आढळतो. पर्शियामधील पहिला संदर्भ इ.स. ६०० च्या दरम्यान आढळतो; येथे त्याला शतरंज असे म्हटले आहे.
सातव्या शतकात मोहऱ्यांचे वर्णन केलेले आढळते. इ.स. ८०० पर्यंत खेळ चीनमध्ये शिआंकी नावाने पोचला होता. मुस्लिम जगाने शतरंज पर्शियाच्या विजयानंतर उचलला. मोहोऱ्यांची पर्शियन नावे तशीच राहिली.
स्पेनमध्ये त्याला ajedrez 'अजेद्रेझ',  पोर्तुगीजमध्ये xadrez आणि ग्रीकमध्ये  zatrikion'तर बाकीच्या युरोपमध्ये पर्शियन "शाह" शब्दाच्या विविध रूपांनी ओळखले जाऊ लागले. खेळ पश्चिम युरोप आणि रशियामध्ये तीन वेगवेगळ्या मार्गांनी पोचला. पहिल्यांदा नवव्या शतकात सुरुवात झाली. १००० पर्यंत सर्व युरोपभर पसरला. इबेरियन पठारावर मुर यांनी दहाव्या शतकात खेळाची ओळख करून दिली.
आणि एका विचारानुसार बुद्धिबळ, चीनमधील शिआंकी पासून सुरू झाले असावे.
आधुनिक खेळाची सुरुवात (१४५० - १८५०)
शतरंजमधील मोहऱ्यांच्या चाली मर्यादित होत्या. सध्याचा उंट (ज्याला पूर्वी हत्ती म्हटले जायचे) त्याकाळी फक्त तिरपी दोन घरे उडी मारू शकत असे. मंत्री (म्हणजे सध्याचा वजीर) फक्त तिरपे एक घर जाऊ शकत असे; प्यादी सुरुवातीला दोन घरे जाऊ शकत नव्हती, आणि किल्लेकोटाची संकल्पनाच नव्हती. प्याद्यांना बढती मिळून फक्त मंत्री होता येत असे. इ.स. १२०० च्या दरम्यान दक्षिण युरोपमध्ये नियम बदलण्यास सुरुवात झाली आणि १४७५ च्या आसपास काही महत्त्वाचे बदल केले गेले. चालींसाठीचे आधुनिक नियम इटलीमध्ये तयार झाले. ( काही लोक हे स्पेनमध्ये झाले असे मानतात. ): प्याद्यांना पहिली २ घरांची चाल मिळाली आणि त्यातूनच एन पासंट सुरू झाले. उंट आणि वजीर यांना आज वापरल्या जाणाऱ्या चाली मिळाल्या. त्यामुळेच वजीर सर्वांत महत्त्वाचा मोहरा ठरला. या बुद्धिबळाला "वजिराचे (राणीचे) बुद्धिबळ" संबोधले जाऊ लागले. हे नियम लगेचच पश्चिम युरोपात पसरले. 'अर्धवट मात' बद्दलचे नियम मात्र १९ व्या शतकात निश्चित झाले.
याच काळात बुद्धिबळावर ग्रंथ लिहिले जाऊ लागले. सर्वांत जुने अजूनही टिकलेले छापील पुस्तक Repetición de Amores y Arte de Ajedrez (इंग्लिशमध्ये Repetition of Love and the Art of Playing Chess) स्पेनच्या लुइस रामिरेझ दे लुसेना याने सालामांका येथे प्रसिद्ध केले.. लुसेना आणि त्यानंतरच्या १६ व्या आणि १७ व्या शतकातील तज्ज्ञांनी, उदाहरणार्थ, पोर्तुगालच्या पेद्रो दामिआनो, इटलीच्या जिओवान्नी लिओनार्दो डी बोना, गिउलिओ सीझर पोलेरिओ आणि जिओअक्सिनो ग्रेको किंवा स्पेनचे धर्मगुरू रूय लोपेझ दे सेगुरा यांनी डावाची सुरुवातीला करावयाच्या चालींसंबंधीची मूलभूत तत्त्वे विकसित केली. त्यातूनच इटालियन गेम, किंग्ज गॅंबिट आणि रूय लोपेझ सारख्या डावांची सुरुवात झाली.
१८ व्या शतकात युरोपातील बुद्धिबळाचे केंद्र दक्षिण युरोपातील फ्रान्स बनले. दोन महत्त्वाचे फ्रेंच तज्ज्ञ, प्यांद्यांचे महत्त्व जाणणारे फ्रॅंकॉईस-आंद्रे डॅनिकन फिलिडोर, व्यवसायाने संगीतकार, आणि लुइस चार्ल्स माहे देला बुर्दोनाईस यांनी ब्रिटिश तज्ज्ञ आलेक्झांडर मॅकडॉनेल याला १८३४ मध्ये विविध मालिकांमध्ये हरवले. त्यावेळी बुद्धिबळ युरोपातील मोठ्या शहरातील कॉफीघरांतून खेळले जात असे. उदाहरणार्थ: कॅफे देला रेजंस, पॅरीस आणि सिम्पसन्स दिवान, लंडन.
१९ व्या शतकात विविध संघटना स्थापल्या गेल्या. बरेच क्लब्ज स्थापन झाले; पुस्तके आणि जर्नल्स प्रसिद्ध होऊ लागली. पत्रांद्वारे बुद्धिबळ सामनेही खेळले जाऊ लागले. उदा: लंडन चेस क्लब आणि एडिंबरो चेस क्लब यांमधील १८२४ मध्ये झालेला सामना. वर्तमानपत्रातून येणारी बुद्धिबळातील कोडीही लोकप्रिय होऊ लागली. बर्नार्ड हॉरविट्झ, जोसेफ किंग आणि सॅम्युएल लॉईड यांनी एकापेक्षा एक सरस कोडी रचली. १८४३ मध्ये जर्मनीच्या पॉल रुडॉल्फ वॉन बिल्गुएर आणि टासिलो हेडेब्रांड उंड डेर लासा. या तज्ज्ञांनी लिहिलेल्या Handbuch des Schachspiels या पुस्तकाची पहिली आवृत्ती  प्रकाशित झाली. सर्वात अधिक हा खेळ भारतात खेळला जातो. बुद्धिबळ हा खेळ भारतात विश्वनाथन आनंद ह्यांचा मुळे ओळखला जातो. कारण विश्वनाथन यांनी खूप मेडल भारतासाठी मिळवून दिले आहेत. भारतामध्ये तरुण पिढीमध्ये हा खेळ खूप खेळला जातो.
स्पर्धात्मक खेळाची सुरुवात (१८५० - १९४५)
पहिली आधुनिक बुद्धिबळ स्पर्धा लंडनमध्ये इ.स. १८५१ला घेण्यात आली. त्यात जर्मनीचा अ‍ॅडॉल्फ अँडरसनविजयी झाला. यानंतर अँडरसनला आघाडीचा बुद्धिबळ तज्ञ मानले जाऊ लागले.
बुद्धिबळातील कोडी
अन्य खेळांच्या तुलनेत स्पर्धात्मक बुद्धिबळ खेळणे, सराव करणे अधिक सोपे आहे. बुद्धिबळातील कोडी हा सरावाचा सर्वांत महत्त्वाचा भाग आहे. पटावरील चाली लिहिता येत असल्याने ही बुद्धिबळाची कोडी सोडविणे सोपे जाते. या विषयावर अनेक संकेतस्थळे ऑनलाइन उपलब्ध आहेत.
स्पर्धात्मक खेळ
असोसिएशन फॉर कॉम्प्युटिंग मशिनरी (ACM) ने सप्टेंबर 1970 मध्ये कॉम्प्युटरसाठी पहिली मोठी बुद्धिबळ स्पर्धा, नॉर्थ अमेरिकन कॉम्प्युटर चेस चॅम्पियनशिप आयोजित केली. CHESS 3.0, नॉर्थवेस्टर्न युनिव्हर्सिटीच्या बुद्धिबळ कार्यक्रमाने चॅम्पियनशिप जिंकली. 1974 मध्ये झालेल्या पहिल्या जागतिक संगणक बुद्धिबळ चॅम्पियनशिप सोव्हिएत कार्यक्रम Kaissa द्वारे जिंकले होते. सुरुवातीला फक्त एक कुतूहल मानले गेले, सर्वोत्तम बुद्धिबळ खेळण्याचे कार्यक्रम अत्यंत मजबूत झाले आहेत. 1997 मध्ये, संगणकाने प्रथमच सत्ताधारी जागतिक चॅम्पियनविरुद्ध शास्त्रीय वेळेच्या नियंत्रणाचा वापर करून बुद्धिबळ सामना जिंकला: IBM च्या डीप ब्लूने गॅरी कास्पारोव्हला 3½–2½ ने पराभूत केले (दोन विजय, एक पराभव आणि तीन अनिर्णित). या सामन्यावर काही वाद झाला आणि 2005 आणि 2006 मध्ये संगणकाच्या विजयाची खात्री होईपर्यंत पुढील काही वर्षांमध्ये मानवी-संगणक सामने तुलनेने जवळ आले.
बुद्धिबळासंबंधी आणखी एक गणित
एक आख्यायिका: या खेळाचा शोध एका गरीब व विद्वान ब्राम्हणाने लावला असे म्हणतात.त्याने तो राजासमोर सादर केला.राजाला तो आवडला. राजाने बाम्हणाला 'हवे ते माग' असे सांगितले. ब्राम्हणाची मागणी अशी होती : प्रथम चौकटीत धान्याचा एक दाणा, दुसऱ्यात त्याचे दुप्पट, तिसऱ्यावर दुसऱ्या खान्याचे दुप्पट असे बुद्धिबळातील सर्व चौसष्ट जागांवरील धान्याच्या दाण्यांच्या संख्येची बेरीज करून तेव्हढे धान्य त्याला द्यावे. म्हणजे: १+२+४+१६+...........२६३
बाह्य दुवे
* वर्ग:खेळ वर्ग:बैठे खेळ वर्ग:भारतीय बैठे खेळ