cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बालगंधर्व (चित्रपट)
बालगंधर्व हा इ.स. २०११ साली पडद्यावर झळकलेला, व नितिन चंद्रकांत देसाई याने निर्माण केलेला मराठी चित्रपट आहे. मराठी रंगभूमीवर इ.स.च्या २०व्या शतकात अतिशय लोकप्रिय ठरलेले गायक-अभिनेते नारायण श्रीपाद राजहंस, अर्थात बालगंधर्व यांच्या जीवनावर हा चित्रपट आधारलेला आहे. सुबोध भावे याने या चित्रपटात बालगंधर्वांची मध्यवर्ती भूमिका साकारली आहे. ६ मे, इ.स. २०११ रोजी हा चित्रपट चित्रपटगृहांत प्रदर्शित करण्यात आला. बालगंधर्व famously म्हणून बालगंधर्व (बाळ = मुलाला + आकाश गंधर्व = गायक) ओळखले इ.स. मराठी मराठी गायक आणि स्टेज कलाकार नारायण श्रीपाद राजहंस एक चित्रपट आहे. [2] पुणे हे नाव त्याच्या सार्वजनिक कामगिरी ऐकत तो खूप तरुण असताना नंतर लोकमान्य टिळक यांनी नारायण करण्यासाठी सन्मानित करण्यात आले. चित्रपट रवींद्र जाधव दिग्दर्शित, [3] ज्या नवोदित चित्रपट नटरंग गंभीर acclaims तसेच चांगला बॉक्स ऑफिस अहवाल जिंकली. चित्रपट Iconic चंद्रकांत प्रॉडक्शन प्रा या बॅनर अंतर्गत नितीन चंद्रकांत देसाई, राष्ट्रीय पुरस्कार कला दिग्दर्शक विजय निर्मीत आहे,. लि [4] [5] चित्रपट "सुपर हिट" घोषित बॉक्स ऑफिसवर होते. [6]
राष्ट्रीय महामार्ग १०६ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग १०६ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
इ.स. ४३६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४३६ वर्ग:इ.स.च्या ४३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
खारशेत (त्र्यंबकेश्वर)
खारशेत हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय फुटबॉल लीग (भारत)
राष्ट्रीय फुटबॉल लीग (National Football League) ही भारत देशामध्ये १९९६ ते २००७ दरम्यान अस्तित्वात असलेली एक फुटबॉल लीग होती.
भारतामध्ये व्यावसायिक क्लब फुटबॉलची लोकप्रियता वाढावी ह्या उद्देशाने १९९६ साली अखिल भारतीय फुटबॉल महासंघाने निर्मिती राष्ट्रीय फुटबॉल लीग केली. एन.एफ.एल.च्या पहिल्या हंगामामध्ये एकूण १२ संघांनी सहभाग घेतला.
११ हंगामांनंतर देखील राष्ट्रीय फुटबॉल लीगला प्रेक्षकांचा प्रतिसाद मिळाला नाही. ह्या कारणास्तव २००६ सालच्या हंगामानंतर एन.एफ.एल.ची पुनर्रचन करून आय−लीग स्थापन केली गेली.
मूळ १२ क्लब
वर्ग:भारतीय फुटबॉल वर्ग:राष्ट्रीय फुटबॉल प्रिमियर लीग
नो-बॉल
नॉ-बॉल हा क्रिकेटच्या खेळात गोलंदाजाने नियमबाह्य टाकलेला चेंडू असतो. असा चेंडू टाकल्यावर फलंदाजी करणाऱ्या संघास एक अवांतर धाव मिळते. अशा चेंडू टाकलेला असताना फलंदाज धावचीत सोडून इतर मार्गाने बाद होऊ शकत नाही. एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० सामन्यांमध्ये असा चेंडू टाकला असता या नंतरच्या चेंडूवरही फलंदाज धावचीत सोडून बाद होऊ शकत नाही.
वर्ग:क्रिकेट
कंधमाळ जिल्हा
याचे प्रशासकीय केंद्र फुलबनी येथे आहे.
चतुःसीमा
वर्ग:कंधमाळ जिल्हा वर्ग:ओडिशामधील जिल्हे
फेडरेशन चषक (भारत)
फेडरेशन चषक तथा हीरो फेडरेशन चषक ही भारतातील प्रमुख फुटबॉल स्पर्धा आहे.
१९७७पासून ही स्पर्धा बाद-पद्धतीने खेळली जाते.
वर्ग:भारतीय फुटबॉल वर्ग:फुटबॉल स्पर्धा
विपश्यना/इतरत्र सापडलेला मजकूर
बौद्ध संप्रदायात गौतम बुद्ध यांनी सांगितलेल्या ध्यान पद्धतीला विपश्यना असे म्हटले जाते. गौतम बुद्धाने सांगितलेल्या तत्त्वज्ञानाचा महत्त्वाचा विषय म्हणजे हे ध्यान होय.
अष्टांग मार्ग
समाधी अवस्थेपर्यंत पोचण्यासाठी उपासकाला बुद्धाने आठ मार्ग आचरायला सांगिले आहेत. समाधी म्हणजे ध्यानाची अवस्था. अष्टांग मार्गाचे आचरण करून स्वतःला अधिक प्रसन्न ठेवणे आणि जीवनाची वास्तवता स्वीकारणे हे तंत्र विपश्यना साधन प्रक्रियेचे महत्त्वाचे अंग मानले जाते.
विपश्यना ध्यान प्रक्रियेचा उगम आणि इतिहास
गौतम बुद्धाने स्वतः आचरलेली ही ध्यान पद्धती आपल्या शिष्यगणांना सांगितली. बुद्धाच्या महापरिनिर्वाणानंतर त्याच्या शिष्यसमुदायाने जगभरात या ध्यानपद्धतीचा प्रसार केला. भारतात ही ध्यान पद्धती सुमारे पाचशे वर्षे आचरली गेली, त्यानंतर मात्र ती लोप पावू लागली. तथापि म्यानमारमध्ये काही उपासक समुदायाने ही पद्धती आचरणे सुरूच ठेवले होते.
पुनरुज्जीवन आणि प्रसार
सयागयी उ बा खिन यांनी आपल्या रंगून येथील केंद्रात परदेशी व्यक्ती आणि म्यानमारमधील स्थानिक व्यक्ती यांना या ध्यान पद्धतीचे प्रशिक्षण देण्यास सुरुवात केली. मूळ भारतीय वंशाचे असलेले व्यावसायिक श्री. सत्यनारायण गोयंका हे आपल्या कुटुंबासह म्यानमारमध्ये राहत असत. त्यांनी या केंद्रात विपश्यना ध्यान पद्धती शिकून घेतली. आपले आचार्य सयागयी उ बा खिन यांच्याकडूढून चौदा वर्षे ही ध्यान पद्धती शिकून, आत्मसात करून आणि आपल्या गुरूंना ती इतरांना शिकविण्यात सहकार्य करून श्री. गोयंका हे इ. स. १९६९ मधे भारतात आले. गौतम बुद्धाच्या मूळ भूमीत म्हणजे भारतात या ध्यानपद्धतीचे पुनरुज्जीवन आणि भारतात तसेच जगभरात प्रसार करण्याचे काम श्री. गोयंका यांच्यावर गुरूंनी सोपविले. त्यानुसार श्री. गोयंका यांनी प्रथम भारतात, आणि नंतर भारताबाहेर ही पद्धती शिकविण्याचे वर्ग सुरू केले. संपूर्ण समर्पित भावनेने चालणारी अशी केंद्रे आज भारतात आणि भारताबाहेर सुरू आहेत.
संदर्भ
वर्ग:बौद्ध उपासना पद्धती वर्ग:बौद्ध धर्म
पिळापूर
पिळापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
इ.स. ४३७
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४३७ वर्ग:इ.स.च्या ४३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
बोरगाव (नेर)
बोरगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग १०७ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग १०७ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
महादेवशास्त्री जोशी
महादेवशास्त्री सीताराम जोशी (जन्म : आंबेडे गोवा, १२ जानेवारी १९०६; - १२ डिसेंबर १९९२) हे मराठी भाषेतील लेखक व कोशकार होते. वेदान्त, व्याकरण, ज्योतिष, काव्यशास्त्र यांचे पारंपरिक पद्धतीने अध्ययन करून त्यांनी शास्त्री ही पदवी संपादन केली. यानंतर गोव्यामध्ये 'सत्तरी शिक्षण संस्थे'ची स्थापना करून स्वतःला शैक्षणिक कार्यात वाहून घेतले. चैतन्य मासिकाचे ते संपादक होते. त्या मासिकातच 'राव्याचे बंड, ही त्यांची पहिली कथा प्रसिद्ध झाली. 'वेलविस्तार' हा त्यांच्या पहिला कथासंग्रह. यानंतर त्यांचे 'खडकातील पाझर', 'विराणी', 'कल्पवृक्ष' मिळून १६ कथासंग्रह प्रसिद्ध झाले. ते गोव्याचे असल्याने गोमंतकीय प्रदेशातल्या चालीरीतींसह जगणाऱ्या चांगल्या वाईट माणसांची जिवंत आणि रसरसीत वर्णने, रसाळ भाषा हे त्यांच्या लेखनाचे वैशिष्ट्य समजले जाते. त्यांच्या काही कथांवर 'कन्यादान', 'धर्मकन्या', वै'शाख वणवा', 'मानिनी', 'जिव्हाळा', 'थांब लक्ष्मी कुंकू लावते' हे चित्रपट तयार झाले.
१९५७ साली स्थापन झालेल्या भारतीय संस्कृती कोश मंडळाचे ते संपादक होते. या संस्थेसाठी भारतीय संस्कृतिकोशाचे दहा खंड लिहून त्यांनी पूर्ण केले. याशिवाय चार खंडांचा मुलांचा संस्कृती कोशही त्यांनी तयार केला.
भारतदर्शन ही प्रवासवर्णनमाला, आईच्या आठवणी हे बालसाहित्य, मुलांचा नित्यपाठ, श्री आद्य शंकराचार्य आदी साहित्य त्यांच्या नावावर जमा आहे. 'आत्मपुराण, आणि 'आमचा वानप्रस्थाश्रम ' या नावाने त्यांनी आत्मचरित्र लिहिले. महादेव शास्त्री जोशी ह्यांचा गोवा मुक्ती संग्रामात महत्वाचा वाटा होता.ते v त्यांच्या पत्नी सुधाताई यांनी अनेक सत्याग्रह केले. महादेव शास्त्री जोशींनी धावे चा सत्याग्रह व्हावा यासाठी प्रयत्न केले.
कुटुंबीय
महादेवशास्त्रींच्या पत्नी सुधाताई जोशी यांनी गोव्याच्या स्वातंत्र्ययुद्धात भाग घेऊन तीन वर्षे तुरुंगवास भोगला. महादेवशास्त्रींनी पुण्यात धायरी येथे घर व शेती विकत घेतली होती. त्यांचे सुपुत्र अशोक जोशी यांना त्यामुळे शेतीमध्ये रस निर्माण झाला. शेतीत त्यांनी अनेक प्रयोग राबविले. आपल्या वडिलांचा कोशनिर्मितीचा वसा अशोक जोशी यांनी पुढे चालू ठेवला. त्यांच्या २५-२-२०१४ रोजी वयाच्या ७४व्या वर्षी .झालेल्या निधनापूर्वी अशोक जोशींनी ’कृषी विज्ञान कोश’ या ग्रंथाच्या १५ खंडापैकी ८ खंड प्रकाशित केले. ’अ’पासून ते ’क’ अक्षरापर्यंतचे काम त्यांनी पूर्ण केले आहे.
वर्ग:मराठी साहित्यिक वर्ग:मराठी ज्ञानकोशकार वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म
सतीश आळेकर
सतीश वसंत आळेकर (जन्म : दिल्ली, ३० जानेवारी १९४९) हे मराठी नाटककार आहेत.
जीवन
आळेकरांची आई म्हणजे न.वि. गाडगीळ यांची कन्या. आळेकरांचा वाडा पुण्यातील शनिवार पेठेत काकासाहेब गाडगीळांच्या वाड्यापासून हाकेच्या अंतरावर होता. आळेकरांचे शिक्षण महाराष्ट्रातील पुण्यात झाले. इ.स. १९७२ साली ते पुणे विद्यापीठातून बायोकेमिस्ट्री हा विषय घेऊन एम.एस्‌सी. झाले. तत्पूर्वी फर्ग्युसन कॉलेजमधून ते बी.एस्‌सी. झाले होते.
शाळेत सर्वसाधारण विद्यार्थी असलेले सतीश आळेकर वैद्यकीय महाविद्यालयात प्रवेश मिळवू शकले नाहीत, परंतु त्यांचे मामा काकासाहेब गाडगीळ यांच्यामुळे काँग्रेस, साधना कार्यालयाजवळ घर असल्याने राष्ट्र सेवा दल आणि शेजारेच मोतीबाग असल्याने संघविचार असे सर्वसमावेशक संस्कार त्यांच्यावर झाले.
शाळकरी वयात 'शांतता! कोर्ट चालू आहे’चा प्रयोग आळेकरांनी पाहिला आणि ते भारावून गेले. एका नाट्यप्रयोगाचा इतका खोल परिणाम होऊ शकतो, हे त्यांना नवीनच होते. आळेकरांनी नाटकांबद्दल गांभीर्याने विचार करायला सुरुवात केली, आणि ते पुढील जीवनात खरोखरच नाटककार झाले..
कारकीर्द
'मेमरी' ही पहिली एकांकिका आळेकरांनी 'पीडीए'च्या शशिकांत कुलकर्णी यांना वाचून दाखविली. त्यांनी ती 'सत्यकथे'ला पाठली. संपादक राम पटवर्धन यांनी ती प्रसिद्ध तर, केलीच पण, मानधन म्हणून १५ रुपयांचा धनादेशही पाठविला. 'झुलता पूल' एकांकिकेबाबत त्यांनी आळेकरांना सुधारणा सुचविल्या. त्या आळेकरांनी प्रयोगाच्या वेळी अंमलात आणल्या. पुरुषोत्तम करंडक स्पर्धेत पारितोषिक मिळाल्यानंतर ही एकांकिका सत्यकथेमध्ये प्रसिद्ध झाली.
'घाशीराम कोतवाल ' या नाटकासाठी डॉ. जब्बार पटेल यांच्या बरोबर साहाय्यक दिग्दर्शक म्हणून सतीश आळेकरांनी आपली नाट्यव्यवसायातील कारकिर्दीची खऱ्या अर्थाने सुरुवात केली. थिएटर ॲकॅडमी या नाट्यसंस्थेच्या स्थापनेत त्यांनी पुढाकार घेतला. याच संस्थेने रंगमंचावर आणलेल्या 'मिकी आणि मेमसाब', 'महापूर' , 'महानिर्वाण' , 'बेगम बर्वे' या नाटकांचे आळेकर हे लेखक होते. १९७२ पासून नाट्यलेखन करताना त्यांनी ब्लॅक कॉमेडीचा आणि संगीत नाटकांचा आधार घेतला. त्यांची 'महापूर', 'महानिर्वाण' आदी नाटके आंतरराष्ट्रीय स्तरावर पोहोचली आणि त्या नाटकांचा विविध भाषांमध्ये अनुवादही झाला. जागतिक पातळीवरील महत्त्वाच्या नाटकांमध्ये या नाटकांचा समावेश केला जातो. या दोन्ही नाटकांवर मराठी आणि इंग्रजीमध्ये स्वतंत्र समीक्षाग्रंथांचीही निर्मिती झाली आहे.
सतीश आळेकर यांनी महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यातील विद्यार्थ्यांना नाट्यप्रशिक्षित करण्याचे महत्त्वाचे काम ललित कला केंद्राच्या संचालकपदाच्या माध्यमातून केले. कै. पंडित सत्यदेव दुबे यांच्यासारख्या रंगभूमीवरील महान व्यक्तींशी ललित कला केंद्रातील विद्यार्थ्यांचा संवाद सतीश आळेकर यांच्यामुळेच घडू शकला.
नाटका-सिनेमातील अभिनय
सतीश आळेकर यांनी 'दिनूच्या सासूबाई राधाबाई',बेगम बर्वे,’ओळख', 'काळोख' या नाटकात आणि 'चिंटू',चिंटू - २,'व्हेंटिलेटर',भाई,भाई - २, मी शिवाजी पार्क, अय्या,चि व चि सौ कां ,राजवाडे अँड  सन्स,स्माईल प्लिज,हाय वे,देऊळ बंद,जाऊंद्याना बाळासाहेब इत्यादी  चित्रपटांत भूमिका केल्या आहेत.तसेच जैत रे जैत, कथा दोन गणपतरावांची ह्या चित्रपटांचे लेखनही केले
विशेष
आळेकरांचे नाव नाटककार म्हणून आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विजय तेंडुलकर, महेश एलकुंचवार यांच्या जोडीने घेतले जाते. आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील नाटक अनुवाद प्रकल्पासाठी त्यांनी काम केले आहे. प्ले-राइट्स डेव्हलपमेन्ट स्कीम आणि रीजनल थिएटर ग्रुप डेव्हलपमेन्ट या प्रकल्पांसाठी त्यांना फोर्ड फाउंडेशनची शिष्यवृत्ती मिळाली होती. अमेरिका, इंग्लंड, ग्रीस, जर्मनी आदी अनेक देशांत त्यांनी रंगभूमीविषयक अध्यापन, कार्यशाळा आणि संशोधन प्रकल्पांवर काम केले आहे. पुण्याच्या ललित कला केंद्राचे ते दीर्घकाळ संचालकही होते.
२९ ते ३१ जानेवारी २०१५ या कालावधीत, पुणे विद्यापीठाच्या मराठी विभागातर्फे ’नाटककार सतीश आळेकर’ या विषयावर तीन दिवसांचे राष्ट्रीय चर्चासत्र झाले होते. त्याप्रसंगी सतीश आळेकर यांचा मराठवाडा विद्यापीठाचे माजी कुलगुरू नागनाथ कोत्तापल्ले आणि नाटककार दत्ता भगत यांच्या हस्ते सत्कार करण्यात आला होता. आळेकरांची प्रकट मुलाखत घेण्यात आली. अतुल पेठे दिग्दर्शित ’नाटककार सतीश आळेकर’ हा माहितीपट दाखवला गेला.
या राष्ट्रीय चर्चासत्रात विविध वक्त्यांनी मांडलेले विषयः-
चित्रपट/दूरदर्शन मालिका/डॉक्युमेन्टरी/ललित लेखन
रंगभूमीप्रमाणेच 'जैत रे जैत' चित्रपटाची पटकथा, 'देखो मगर प्यार से' ही दूरदर्शन मालिका, 'कथा दोन गणपतरावांची' या चित्रपटाचे संवादही आळेकरांनी लिहिले आहेत.
रविवारच्या ‘लोकसत्ते’तील ‘लोकरंग’ या पुरवणीमध्ये सतीश आळेकर ‘गगनिका’ नावाचे सदर लिहीत असत. हे सदर पुढे त्याच नावाने पुस्तकरूपात प्रकाशित झाले. स्वातंत्र्योत्तर काळातील घटनांचे सांस्कृतिक पटलावर उमटलेले प्रतिबिंब असे स्वरूप असलेले हे पुस्तक म्हणजे ‘नाटकाचे नसलेले, पण नाटकाविषयी असलेले’ असे आहे. १९७५ची आणीबाणी आणि ६ डिसेंबर १९९२ रोजी बाबरी मशिदीचे झालेले पतन या दोन घटना केंद्रस्थानी ठेवून २० वर्षांच्या कालखंडातील नाटकांचा ऊहापोह आळेकरांनी या लेखनाच्या माध्यमातून केला आहे.
बाह्य दुवे
(http://www.cultureunplugged.com/play/2003/Satish-Alekar--The-Playwright)
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:मराठी नाटककार वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फिरकी गोलंदाज
फिरकी गोलंदाज क्रिकेटच्या खेळातील गोलंदाजांचा प्रकार आहे. हे गोलंदाज सहसा मंदगतीने (साधारणतः ७०-९० किमी/तास) चेंडू टाकतात व चेंडू टाकताना चेंडूला फिरकी देतात. यामुळे टप्पा पडल्यावर चेंडू आपल्या हवेतल्या दिशेपेक्षा वेगळ्या दिशेला वळतो.
फिरकी गोलंदाजांचे दोन मुख्य प्रकार आहेत --
वर्ग:क्रिकेट
येवलेवाडी (कडेगांव)
येवलेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कडेगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कडेगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
मयूरभंज जिल्हा
मयूरभंज जिल्हा हा भारताच्या ओडिशा राज्यातील एक जिल्हा आहे.
इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २०११
इंग्लिश क्रिकेट संघ १४ ऑक्टोबर ते २९ ऑक्टोबर पर्यंत भारताचा दौरा करणार आहे. दौऱ्या दरम्यान इंग्लंड संघ ५ एकदिवसीय तर १ २०-२० सामना खेळणार आहे.
बाह्य दुवे
२०११ वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे वर्ग:इ.स. २०११ मधील खेळ भारत
संतोष चषक
संतोष चषक भारतात खेळली जाणारी फुटबॉल स्पर्धा आहे. ही स्पर्धा १९४१मध्ये पहिल्यांदा खेळली गेली. सर्व्हिसेस फुटबॉल संघ याचा वर्तमानविजेता आहे.
बंगाल फुटबॉल संघ या स्पर्धेचा सर्वप्रथम विजेता होता. त्याने आत्तापर्यंत ३१ वेळा ही स्पर्धा जिकलेली आहे.
वर्ग:भारतीय फुटबॉल
ड्युरँड चषक
ड्युरॅंड चषक हे भारतातील प्रमुख फुटबॉल स्पर्धेच्या विजेत्यास दिले जाणारे चषकवजा पारितोषिक आहे.
अंगुल
अंगुल भारताच्या ओडिशा राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर ओरिसातील औद्योगिक दृष्ट्या महत्त्वाच्या शहरांपैकी प्रमुख आहे.
हे शहर अंगुल जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:ओडिशामधील शहरे वर्ग:अंगुल जिल्हा
पाटोदा
हा बीड जिल्ह्यातील ११ तालुक्यापैकी एक तालुका असुन,या तालुक्यात सावरगाव (सुपे) येथे संतश्रेष्ठ भगवान बाबांचे जन्मगाव आहे त्याचबरोबर येथे मयूर अभयारण्य(नायगाव)आहे. व त्या जवळच बाबांचे आवडते गाव काकडहिरा असून येथील पांडुरंगाचे मंदिर स्वतः बाबांनी स्थापन केले आहे.
वर्ग:बीड जिल्हा वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ४३८
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४३८ वर्ग:इ.स.च्या ४३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
भारतीय फुटबॉल
वर्ग:भारतीय फुटबॉल वर्ग:रिकामी पाने
राष्ट्रीय महामार्ग १०८ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग १०८ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे. उत्तराखंड राज्यातील १२७ किमी लांबीचा हा रस्ता धरसू आणि गंगोत्री धाम ही गावे जोडतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
सिंधूताई जोशी
(ऑक्टोबर २, १९१६ - जुलै १८, २००८) या मतिमंदांकरता सामाजिक काम करणाऱ्या मराठी सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. मतिमंदांकरता काम करणारी पुण्यातील 'कामायनी' ही संस्था त्यांनी स्थापली.
वर्ग:मराठी समाजसेवक वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
राग बसंतबहार
राग बसंतबहार हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
हा जोडरागाचा एक प्रकार असून यात राग बसंत आणि राग बहार हे दोन राग अंतर्भूत आहेत.
बसंतबहार वर्ग:जोड राग
रायपूर जंक्शन रेल्वे स्थानक
रायपूर रेल्वे स्थानक हे छत्तीसगढ राज्याची राजधानी रायपूर शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. भारतीय रेल्वेच्या दक्षिण पूर्व मध्य रेल्वे क्षेत्राच्या रायपूर विभागाचे मुख्यालय येथेच असून येथून दररोज अनेक गाड्या सुटतात.
येथे थांबा असलेल्या गाड्या
वर्ग:छत्तीसगढमधील रेल्वे स्थानके रे
पिपळा
पिपळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
बाह्यदुवे
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे
गावठा
गावठा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
जोड राग
आपल्या हिंदुस्थानी राग संगीतात अनेक राग असे आहेत की जे अन्य दोन रागांचे मिश्रण करून तयार झाले आहेत/बनवले गेले आहेत. अश्या रागांना 'जोड राग' असे संबोधले जाते. जोड रागात, जे दोन राग अंतर्भूत असतात त्या दोन रागांचे बेमालूम मिश्रण केलेले असते व ते श्रवणास आनंददायी असते. एखादा कलाकार जेव्हा जोड रागाचा विस्तार करतो तेव्हा तो श्रोत्यांना सातत्याने दोन्ही रागांचे रंग आलटून पालटून दाखवत असतो. जोड राग उतम प्रकारे मांडणे, गाणे हे एक अवघड तसेच आव्हानात्मक काम असते.
जोड रागांची बसंतबहार, भैरवबहार, बसंतीकेदार, जोगकंस, ललितागौरी, राग अडाणाबहार, भैरवभटियार, नटभैरव अशी अनेक उदाहरणे देता येतील.
वर्ग:राग वर्ग:भारतीय शास्त्रीय संगीत
पेनल्टी किक (फुटबॉल)
पेनल्टी किक ही फुटबॉलमधील एक खेळी आहे. यात चेंडू गोलपासून अंदाजे १२ मीटर अंतरावर ठेवला जातो. चेंडूला लाथ मारणाऱ्या खेळाडू आणि गोलच्या मध्ये फक्त गोलरक्षक असतो. पंचाने शिट्टी वाजवून खूण केली असता खेळाडू लाथ मारतो व गोलरक्षक चेंडू अडविण्याचा प्रयत्न करतो.
गोलच्या जवळच्या भागात बचाव करणाऱ्या खेळाडूद्वारा झालेल्या गंभीर चुकीच्या बदल्यात पंच ही खेळी आक्रमक संघाला बहाल करतो.
वर्ग:फुटबॉल
इ.स. ४३९
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४३९ वर्ग:इ.स.च्या ४३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
माधुरी बळवंत पुरंदरे
माधुरी पुरंदरे (जन्म दिनांक : २९ एप्रिल १९५२ - हयात), या मराठी भाषेतील एक लेखिका आहेत. बाबासाहेब पुरंदरे हे त्यांचे वडील आणि समाजसेविका निर्मला पुरंदरे ह्या त्यांच्या आई आहेत. मराठीची काव्य-संगीत समृद्धी चंद्रकांत काळे यांच्यासह आखलेल्या अनेक विशेष कार्यक्रमांतून श्रोत्यांपर्यंत पोहोचवणाऱ्या त्या गायिका-अभिनेत्री आहेत.
शिक्षण
शालेय शिक्षण पुण्यात घेतल्यावर माधुरी पुरंदरे यांनी त्यांचे पुढील शिक्षण पुण्यातील अभिनव कला महाविद्यालय आणि मुंबईतील जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट येथे घेतले. जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट'मधून जी.डी. आर्ट केल्यानंतर त्यांनी फ्रेंच शिष्यवृत्तीवर पॅरिस येथे जाऊन चित्रकला व ग्राफिक आर्टचे शिक्षण घेतले. फ्रान्स वास्तव्यात चित्रदालने, प्रदर्शने, चित्रपट, नाटके भरपूर पाहातानाच ‘एकटेपणाच्या अनुभवातून माणूस म्हणून समृद्ध’ होऊन भारतात परतल्या.
कारकीर्द
माधुरी पुरंदरे या एक उत्तम गायिका आहेत. त्यांनी मंचावर सादर केलेली 'हमामा रे पोरा हमामा’ ही ज्ञानेश्वरांची रचना अतिशय गाजली आहे. ‘अमृतगाथा’, 'प्रीतरंग', 'साजणवेळा' आणि ‘शेवंतीचे बन’ हे त्यांचे गायनाचे कार्यक्रम श्रवणीय आहेत. ते ध्वनिमुद्रित स्वरूपात उपलब्ध आहेत. जब्बार पटेल दिग्दर्शित ‘तीन पैशाचा तमाशा’ या नाटकामध्ये त्यांनी केलेली भूमिका आणि त्यात गायलेली गझल गाजली होती. वनस्थळी ग्रामीण विकास केंद्र या संस्थेच्या द्वैमासिकाचे त्यांनी अनेक वर्षे संपादन केले.
बाह्य दुवे
माधुरी पुरंदरे यांना 'साहित्य अकादमी' - लोकसत्ता
ज्योत्स्ना प्रकाशन
राजहंस प्रकाशन
प्रथम बुक्स
पुरंदरे प्रकाशन
ॲमेझॉन फ्रान्स
बुक गंगा
टाटा ट्रस्ट 'बिग लिटल बुक पुरस्कार'
राग भैरवबहार
राग भैरवबहार हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
माधुरी बळवंत पुरंदरे
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
राग भैरवबहार
हा जोडरागाचा एक प्रकार असून यात राग भैरव आणि राग बहार हे दोन राग अंतर्भूत आहेत.
गोवा मुक्ती दिन
गोवा, दमण आणि दीव मुक्ती दिन
प्राचीन भारतातील गोवा, दमण आणि दीव तसेच दादरा आणि नगर हवेली या भागावर जवळपास ४५० वर्षे राज्य होते. इ.स. १७५२ सालापर्यंत आफ्रिका खंडाच्या दक्षिणेपासून आग्नेय आशियापर्यंत, अश्या हिंदी महासागरातील सर्व पोर्तुगीज वसाहतींना पोर्तुगीज भारत या संज्ञेने उल्लेखले जाई. भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर पोर्तुगीजही आपोआप गोव्यातून काढता पाय घेतील असा अंदाज होता. पण तसं झालं नाही. उलट पोर्तुगालचा शासक सालाझार अधिक कठोर झाला. त्यानं इथं अत्याचारांची मालिकाच सुरू केली. पोर्तुगीजांविरोधात उठाव होऊ नये म्हणून कडक निर्बंध टाकले. लिहिणे, बोलणे यावरही निर्बंध लावले गेले. ‘ऑपरेशन विजय’ अंतर्गत पोर्तुगीजव्याप्त गोवा प्रदेशावर हल्ला केला गेला.
या काळात पाच वेळा गोवा इन्क्विझिशन केले गेले.
भारतीय नौदल जहाज गोमंतक येथील युद्ध स्मारक हे भारतीय नौदलाने अंजेदिवा बेट, गोवा आणि दमण आणि दीव प्रदेशांच्या मुक्तीसाठी हाती घेतलेल्या “ऑपरेशन विजय” मध्ये १९ डिसेंबर १९६१ रोजी आपले प्राण बलिदान देणाऱ्या सात तरुण शूर खलाशी आणि इतर जवानांच्या स्मरणार्थ बांधले गेले.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:गोव्याचा इतिहास वर्ग:विशेष दिवस वर्ग:पोर्तुगालचा इतिहास
भावरखेड
भावरखेड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
केन्या
केनिया हा पूर्व आफ्रिकेतील एक देश आहे.
चतुःसीमा
केनियाच्या उत्तरेला इथियोपिया, आग्नेयेला सोमालिया, पश्चिमेला युगांडा तर दक्षिणेला टांझानिया हे देश आहेत.
मोठी शहरे
नैरोबी ही केन्याची राजधानी व देशातील सर्वात मोठे शहर आहे.
खेळ
वर्ग:आफ्रिकेतील देश वर्ग:पूर्व आफ्रिका
जेम्स जॉइस
जेम्स ऑगस्टिन अलोशियस जॉइस (इंग्लिश: James Augustine Aloysius Joyce ;) (फेब्रुवारी २, इ.स. १८८२; डब्लिन, आयर्लंड - जानेवारी १३, इ.स. १९४१; त्सुरिख, स्वित्झर्लंड) हा विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धातील नवमतवादी व प्रभावशाली लेखकांपैकी एक आयरिश लेखक व कवी होता. स्वतः विकसवलेल्या 'जाणिवेचा प्रवाह(स्ट्रीम ऑफ कॉन्शसनेस)' या तंत्राचा व जवळपास सर्व ज्ञात लेखनप्रकारांचा वापर करून त्याने लिहिलेले युलिसिस हे नवीन धाटणीने ओडिसीच्या कथानकाची मांडणी करणारे पुस्तक साहित्यविश्वात मैलाचा दगड मानले जाते. डब्लिनर्स(इ.स. १९१४) हा लघुकथांचा संग्रह, 'अ पोर्ट्रेट ऑफ द आर्टिस्ट अ‍ॅज अ यंग मॅन'(इ.स. १९१६) व 'फिनिगन्स वेक'(इ.स. १९३९) या कादंबऱ्या ह्या त्याच्या इतर प्रसिद्ध साहित्यकृती होत. त्याने लिहिलेले तीन काव्यसंग्रह, एक नाटक, नैमित्तिक पत्रकारिता आणि त्याची प्रकाशित झालेली पत्रे यांचाही समावेश त्याच्या साहित्ययादीत आहे.
जॉइसाचा जन्म डब्लिन येथे एका निम्नमध्यमवर्गीय कुटुंबात झाला. क्लोंगोवेस आणि बेल्वेदेअर येथील जेसुइट शाळांमध्ये आणि नंतर डब्लिनमधील युनिव्हर्सिटी कॉलेजात त्याने उत्तम विद्यार्थी म्हणून लौकिक मिळवला. वयाच्या विशीत तो कायमचा मुख्यभू युरोपात स्थलांतरित झाला. त्याचे वास्तव्य प्रामुख्याने त्रिएस्ते(इटली), पॅरिस(फ्रान्स) व त्सुरिख(स्वित्झर्लंड) येथे होते. त्याचे बरेचसे आयुष्य हे आयर्लंडबाहेर गेले असले तरी त्याच्या बहुतांश कादंबऱ्या या डब्लिन पार्श्वभूमीवर बेतलेल्या आहेत. तसेच त्याच्या साहित्यकृतींतील व्यक्तिरेखा या समकालीन नातेवाईक, मित्र व हितशत्रूंवर बेतलेल्या आढळतात. डब्लिनच्या गल्लीबोळांचे नेमके वर्णन हे युलिसिस कादंबरीत प्रकर्षाने आढळून येते. "मी नेहमीच डब्लिनबद्दल लिहितो. कारण जर मी डब्लिनच्या अंतरंगात शिरू शकलो तर जगातील कोणत्याही शहराच्या अंतरंगात शिरल्यासारखेच आहे. जितके तपशीलवार तितके वैश्विक." असे विवेचन युलिसिसच्या प्रकाशनानंतर एकदा त्याने, त्याच्या या वैशिष्ट्याबद्दल केले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लिश लेखक वर्ग:इ.स. १८८२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४१ मधील मृत्यू
नेदरलँड्स अँटिल्स
१९५४ साली स्थापन केल्या गेलेल्या ह्या स्वायत्त देशाची २०१० साली बरखास्ती करून त्याचे चार भाग करण्यात आले. अरूबा हा देश १९८६ सालीच नेदरलँड्स ॲंटिल्समधून वेगळा झाला होता. १० ऑक्टोबर २०१० रोजी कुरसावो व सिंट मार्टेन हे डच राजतंत्रामधील स्वतंत्र देश बनले तर नेदरलँड्स ॲंटिल्सचा उर्वरित भागाला नेदरलँड्समधील विशेष नगरपालिका बनवण्यात आले.
अंबक
अंबक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कडेगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कडेगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग १०९ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग १०९ हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
राग बहार
राग बहार हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
बहार वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
विलेमश्टाड
विलेमश्टाड हे कॅरिबियन समुद्रातील कुरासाओ या देशाच्या राजधानीचे शहर आहे. कुरासाओ नेदरलँड्समधील एक उपदेश आहे. येथील लोकसंख्या अंदाजे १,५०,००० आहे.
हे शहर पूर्वी नेदरलँड्स अँटिल्स या प्रांताची राजधानी होते.
वर्ग:नेदरलँड्स अँटिल्समधील शहरे
इ.स. ४४०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४४० वर्ग:इ.स.च्या ४४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
हार्टफर्ड कॉलेज, ऑक्सफर्ड
हार्टफर्ड कॉलेज (/ Hɑːrtfərd / Hart-fərd) इंग्लंडमधील ऑक्सफर्ड विद्यापीठाशी संलग्न असलेले महाविद्यालय आहे. हे ऑक्सफर्डच्या मध्यभागी असलेल्या कटे स्ट्रीटवर स्थित आहे, हे महाविद्यालय बोडेलियन ग्रंथालयातील मुख्य प्रवेशद्वाराच्या अगदी समोर आहे. या इमारतीवरील पूल प्रसिद्ध आहे. २०१५ पर्यंत महाविद्यालयाकडे ५ कोटी ६० लाख पाउंडची आर्थिक देणगी होती. यात ६३१ विद्यार्थी आहेत (३९७ पदवी, १९८ पदव्युत्तर, ३६ पाहुणे विद्यार्थी). काही प्रसिद्ध माजी विद्यार्थीमध्ये विल्यम टिंडेल, जॉन डोने, थॉमस हॉब्स, जोनाथन स्विफ्ट आणि एव्हलिन वॉ यांचा समावेश आहे.
वर्ग:इंग्लंडमधील शैक्षणिक संस्था वर्ग:ऑक्सफर्ड
पौड खोरे
पौड खोरे महाराष्ट्राच्या पुणे जिल्ह्यातील एक प्रदेश आहे. यामध्ये पौड गाव, बावधन, पाषाण, कोथरूड, लवळे गाव, पिरंगुट, भूगांव, मुळशी गाव, ताम्हिणी घाटाचा भाग, दिसली गाव, चाचीवली गाव, अंबडवेट गाव इ. गावांचा समावेश होतो.
वर्ग:पुणे जिल्हा वर्ग:महाराष्ट्राचा भूगोल वर्ग:बारा मावळ
पोरगव्हाण
पोरगव्हाण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
सॅरा पेलिन
सॅरा लुई हीथ पेलिन (फेब्रुवारी ११, इ.स. १९६४:सँड पाँइंट, आयडाहो - ) ही अमेरिकेच्या अलास्का राज्याची माजी गव्हर्नर व रिपब्लिकन पक्षाची एक प्रमुख नेता आहे. पेलिन २००८ अमेरिकन अध्यक्षीय निवडणूकीमध्ये जॉन मॅककेनच्या उमेदवारीत उपाध्यक्षपदासाठी उभी होती. परंतु निवडणुकीत मॅककेन-पेलिन जोडीला अपयश मिळाले. बराक ओबामा ही निवडणुक जिंकून राष्ट्राध्यक्ष बनला.
वर्ग:अलास्काचे गव्हर्नर वर्ग:अमेरिकन राजकारणी वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म वर्ग:रिपब्लिकन पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पुरुषोत्तम शिवराम रेगे
पुरुषोत्तम शिवराम रेगे (जन्म : मिठबाव-रत्‍नागिरी जिल्हा, २ ऑगस्ट १९१०; - १७ फेब्रुवारी १९७८]), पु.शि. रेगे किंवा पुरु.शिव.रेगे हे मराठी लेखक, कवी व नाटककार होते.
ओळख
रेग्यांचा जन्म रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील मिठगाव या गावात झाला होता. मुंबई व लंडन विद्यापीठातून अर्थशास्त्राची पदवी मिळविल्यानंतर त्यांनी महाराष्ट्रातील व गोव्यातील विविध महाविद्यालयांत अध्यापन केले. मुंबईच्या एल्फिन्स्टन कॉलेज मधून ते १९७० साली प्राचार्य असतांना निवृत्त झाले.
भारतातील सर्वात मोठ्या साम्राज्यांची यादी
भारतातील सर्वात मोठ्या साम्राज्यांची यादी यात १० लाख चौरस किलोमीटरपेक्षा जास्त क्षेत्रफळावर राज्य करणाऱ्या ऐतिहासिक साम्राज्यांची यादी आहे. सम्राट अशोकांचे मौर्य साम्राज्य हे भारतातील आजपर्यंतचे सर्वात मोठे आणि सर्वात शक्तिशाली साम्राज्य होते.
पुरुषोत्तम शिवराम रेगे
साहित्य
रेगे पाश्चात्त्य काव्याच्या काही लकबी मराठीत आणण्याचा प्रयत्‍न करीत होते. इटालियन कवींच्या प्रेमकवितांनी व त्यातून वाहणाऱ्या उत्कट अशा मनोहर भावनांनी त्यांच्या कविमनावर भुरळ पाडली होती. म्हणून त्यांच्या कवितांमधून स्त्री शक्ती आणि तिचे स्त्री देहधारी स्वरूप हेच वेगवेगळ्या स्वप्निल रूपांमध्ये प्रकट होताना दिसते. त्यांच्या काव्यात संस्कृतप्रचुर शब्दांची मधुर पखरण असे. “जीवन जगले तर साहित्य जगेल असे नसून साहित्य जगले तरच जगण्यासारखे काही उरणार आहे“; अशी त्यांची श्रद्धा व धारणा होती.
भारतातील सर्वात मोठ्या साम्राज्यांची यादी
संदर्भ
वर्ग:प्राचीन भारताचा इतिहास वर्ग:आधुनिक भारताचा इतिहास वर्ग:मौर्य काळ वर्ग:मुघल साम्राज्य वर्ग:याद्या
पुरुषोत्तम शिवराम रेगे
साहित्य
“फुलोरा“, “दोला“, “गंधरेखा“, “पुष्कळा“, “दुसरा पक्षी“, “आणि प्रियाळ“ हे त्यांचे कवितासंग्रह प्रसिद्ध झाले आहेत; “रूपकथ्थक“, “मानवा“ यांतील काही कथा गुजराती, फ्रेंच, जर्मन, स्वीडिश, स्पॅनिश ,रशियन आणि चिनी या भाषांत भाषांतरित झाल्या आहेत. तसेच “सावित्री“, “अवलोकिता“, “रेणू“, आणि “मातृका“ या कादंबऱ्या दर्जेदार व अर्थपूर्ण आहेत. “छांदसी“ हा रेगेंच्या समीक्षालेखांचा संग्रह आहे.
अन्य
या साहित्याखेरीज त्यांनी काही शैक्षणिक पुस्तकेही लिहिली आहेत. छंद या द्वैमासिकाचे संपादन ही रेगे यांची आणखी एक क्षणीय कामगिरी होय. हे भाषा, कला व साहित्य या विषयांना वाहिलेले हे एक वाङ्मयीन नियतकालिक होते. १९५४ मध्ये काही समानधर्मीयांच्या सहकार्याने त्यांनी ते सुरू केले. १९६० साली ते त्यांनी बंद केले. रेगे यांनी छंदमध्ये विपुल लेखन तर केलेच; पण त्याची संपादकीय व्यावहारिक व आर्थिक बाजूही आस्थेने संभाळली. ते सरकारी नोकरीत असल्याने छंदवर संपादिका म्हणून त्यांच्या पत्‍नीचे, सरिता रेगे यांचे नाव छापलेले असे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी साहित्यिक वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष वर्ग:इ.स. १९१० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विनायक पांडुरंग करमरकर
विनायक पांडुरंग करमरकर, ऊर्फ नानासाहेब करमरकर, (ऑक्टोबर २, इ.स. १८९१; सासवणे, रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र - जून १३, इ.स. १९६७) हे मराठी शिल्पकार होते. मुंबईच्या सर जे.जे. कला विद्यालयात ते शिल्पकला शिकले. शिल्पकलेतील योगदानाबद्दल भारतीय केंद्रशासनाने इ.स. १९६२ साली त्यांना पद्मश्री पुरस्कार देऊन गौरवले. ते छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या पुतळ्यांसाठी प्रसिद्ध आहेत. अलिबागजवळील सासवणे गावात त्यांच्या घरी शिल्पकारांचे करमरकर संग्रहालय उभारण्यात आले आहे. अलिबाग-रेवस रोड येथून १८ किमी अंतरावर स्थित एक संग्रहालय आहे जिथे कै. नानासाहेब करमरकर यांनी बनवलेले शिल्पकार त्यांच्या स्वतःच्या बंगल्यात प्रदर्शित केले आहेत. येथे सुमारे १५० सुंदर कोरीव शिल्पे प्रदर्शित आहेत.
राष्ट्रीय महामार्ग ११०
राष्ट्रीय महामार्ग ११० हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
विनायक पांडुरंग करमरकर
कार्य
भारतातील वास्तववादी शिल्पकारांमधील अग्रगण्य शिल्पकार म्हणून महाराष्ट्रातील नानासाहेब ऊर्फ विनायक पांडुरंग करमरकर ख्यातनाम आहेत. अश्र्वारूढ छत्रपती शिवाजी महाराजांचा ब्राँझमधील साडेतेरा फूट उंचीचा एकसंध पुतळा त्यांनी घडवला. अशा प्रकारचा पुतळा घडवणारे ते भारतातील पहिले शिल्पकार ठरले. सजीवता आणि सादृश्यता ही त्यांच्या शिल्पांतील वैशिष्ट्ये मानली जातात.
राष्ट्रीय महामार्ग ११०
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:पश्चिम बंगालमधील वाहतूक
विनायक पांडुरंग करमरकर
जीवन
करमरकरांचा जन्म इ.स. १८९१ साली महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातील सासवणे इथे झाला. समुद्रकिनारी वसलेल्या या गावातच त्यांच्या वडिलांचा गणपतीच्या मूर्ती बनवण्याचा उद्योग होता. त्यामुळे चित्र काढण्याचा नाद असलेल्या करमरकरांना मूर्ती घडवण्याचेही शिक्षण घरीच मिळाले. गावातील देवळाच्या भिंतीवर त्यांनी काढलेले शिवाजी महाराजांचे चित्र पाहून ऑटो रॉथफिल्ड या तत्कालीन जिल्हाधिकाऱ्याने पुढाकार घेऊन त्यांना मुंबईच्या जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये दाखल केले.
व्यावसायिक कारकीर्द
मुंबईच्या जे. जे. स्कूल ऑफ आर्टमध्ये चार वर्षाचा अभ्यासक्रम पूर्ण केल्यावर त्यांनी कलकत्ता इथे स्टुडिओ थाटून व्यावसायिक कारकिर्दीला सुरुवात केली. त्या काळात त्यांनी रवींद्रनाथ टागोर, चित्तरंजनदास, महात्मा गांधी, पी.सी. रे प्रभृतींची व्यक्तिशिल्पे घडवली. त्यानंतर 'लंडन रॉयल अ‍ॅकेडमी'मध्ये पुढील शिक्षणासाठी गेल्यावर त्यांना इटली, फ्रान्स, स्वित्झरलंड या देशांमधील कलाकृतींचा अभ्यास करण्याची संधी मिळाली. तसेच ब्राँझ कटिंग, 'स्टोन क्रशिंग' ही तंत्रेही आत्मसात करून १९२३ साली ते कलकत्यास परतले.
व्यावसायिक यश
इ.स. १९२४ साली कलकत्यातील ईडन गार्डनमध्ये 'सोसायटी ऑफ आर्टिस्ट्‍स'च्या वतीने आयोजित केलेल्या प्रदर्शनात करमरकरांची 'शंखध्वनी' ही कलाकृती प्रदर्शित झाली आणि त्यांच्या यशस्वी कारकिर्दीला सुरुवात झाली. पुढे त्यांनी मुंबईत देवनारला स्टुडिओ उभारला. याच काळात पुण्यातील 'श्री शिवाजी प्रिपरेटरी मिलिटरी स्कूल' मधील शिवाजीचा अश्र्वारूढ एकसंध 'पुतळा' ब्रॉन्झमध्ये बनवायची जबाबदारी त्यांच्यावर टाकण्यात आली आणि त्यासाठी १९२५ साली ते मुंबईत आले. त्यानंतर मुंबईतच त्यांचे वास्तव्य कायम राहिले. 'एका पुतळयाची आत्मकथा' या आपल्या लेखात या अवाढव्य पुतळयाच्या निर्मितीची पूर्ण कहाणी करमरकरांनी वर्णन केली आहे. या आठ टन वजनाच्या आणि साडेतेरा फूट उंच पुतळयाच्या ओतकामाचे कार्य मुंबईतील माझगाव डॉकमध्ये झाले. आपले सगळे तांत्रिक कौशल्य, अध्ययनशीलता, आत्मविश्र्वास पणास लावून आणि सहकाऱ्यांसमवेत अथक परिश्रम करून त्यांनी ही शिल्पाकृती साकार केली, आणि इतका प्रचंड एकसंध पुतळा ब्रॉन्झमध्ये घडवणारे भारतातील समकालीन शिल्पकारांमधील ते पहिलेच शिल्पकार ठरले. हा पुतळा रेल्वे वॅगनमधून पुण्यात नेला गेला व १९२८ साली त्याची स्थापना झाली. पुतळा पुण्याला आणताना कमी उंचीचा बोगदा आला की आगगाडी थांबवून पुतळा थोडा तिरपा करत आणि गाडीने बोगदा पार केला की परत सरळ करीत. या स्मारकशिल्पामुळे करमरकरांची अग्रगण्य शिल्पकारांमध्ये गणना होऊ लागली.
या संस्मरणीय कामगिरीनंतर करमरकरांनी अनेक उत्तमोत्तम कलाकृती घडवल्या. विठ्ठलभाई पटेल, आचार्य कृपलानी, ऑटो रॉथफिल्ड यांच्या पुतळ्यांसह त्यांची 'मत्स्यगंधा', 'मोरू' ,'प्रवासी', नमस्ते' आदी शिल्पेही लक्षणीय ठरली. याव्यतिरिक्त करमरकरांनी भारतातील अनेक संस्थानिक व त्यांच्या घराण्यातील व्यक्तींचीही शिल्पे घडवली.
'नानासाहेब' या आदरार्थी संबोधनाने परिचित असलेल्या करमरकरांचे कौशल्य लक्षात घेऊन १९४९ साली त्यांना अमेरिकेच्या विस्कॉन्सिन विश्र्वविद्यालयात प्रात्यक्षिकाकरिता निमंत्रित करण्यात आले होते. त्यांच्या शिल्पकलेतील योगदानाचा गौरव म्हणून भारत सरकारने १९६२ साली त्यांना 'पद्मश्री' पुरस्काराने सन्मानित केले. तसेच १९६४ साली ललित कला अकादमीने त्यांना फेलोशिप देऊन त्यांचा यथोचित गौरव केला.
१९३० च्या दशकात रायगडावरील शिवाजी महाराजांच्या समाधीजवळील वाघ्या कुत्र्याच्या पुतळाही करमरकरांनी बनवला होता.
या थोर शिल्पकाराचे १९६६ साली म्हणजे वयाच्या ७५ व्या वर्षी निधन झाले.
करमरकर शिल्पालय
अलिबाग ते मांडवा रस्त्यावर आवास फाट्यापासून तीन किमी अंतरावर नानासाहेब करमरकर शिल्पालय आहे. हे सासवणे गावात आहे. येथे सुमारे दोनशे कलाकृती आहेत.
करमरकरांचे चरित्र
सुहास बहुळकर यांनी ‘शिल्पकार करमरकर‘ या नावाचे चरित्र लिहिले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:मराठी शिल्पकार वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू वर्ग:शिल्पकार वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय तालुक्यांची यादी
महाराष्ट्रात एकूण ३६ जिल्हे आहेत, तर ३६ जिल्ह्यात मिळून महाराष्ट्रात एकूण ३५८ तालुके आहेत,  पण मुंबई शहर जिल्ह्यात एकही तालुका नाही. महाराष्ट्रामध्ये एकूण ३५१ पंचायत समित्या आहेत, जे तालुके १०० टक्के शहरी असतात त्यांच्या साठी पंचायत समिती स्थापन केली जात नाही. क्षेत्रफळाचे दृष्टीने अमरावती जिल्ह्यातील चिखलदरा (२५०९.६१ km२) हा सर्वात मोठा तर ठाणे जिल्ह्यातील उल्हासनगर (१३.०० km२) हा सर्वात लहान तालुका आहे. एकाच तालुक्यामध्ये सर्वाधिक गावे सातारा जिल्ह्या तील पाटण तालुक्यात आहेत.
अमरावती जिल्हा
अमरावती जिल्ह्यात १४ तालुके आहेत.
अहमदनगर जिल्हा
अहमदनगर जिल्ह्यात १४ तालुके आहेत.
धाराशिव जिल्हा
धाराशिव जिल्ह्यात ८ तालुके आहेत.
छत्रपती संभाजीनगर जिल्हा
छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यात ९ तालुके आहेत.
कोल्हापूर जिल्हा
कोल्हापूर जिल्ह्यात १२ तालुके आहेत.
गोंदिया जिल्हा
गोंदिया जिल्ह्यात ८ तालुके आहेत.
चंद्रपूर जिल्हा
चंद्रपूर जिल्ह्यात १५ तालुके आहेत.
जळगाव जिल्हा
जळगाव जिल्ह्यात १५ तालुके आहेत.
जालना जिल्हा
जालना जिल्ह्यात ८ तालुके आहेत.
ठाणे जिल्हा
ठाणे जिल्ह्यात ७ तालुके आहेत.
धुळे जिल्हा
धुळे जिल्ह्यात ४ तालुके आहेत.
नंदुरबार जिल्हा
नंदुरबार जिल्ह्यात ६ तालुके आहेत.
नांदेड जिल्हा
नांदेड जिल्ह्यात १६ तालुके आहेत.
नागपूर जिल्हा
नागपूर जिल्ह्यात १४ तालुके आहेत.
नाशिक जिल्हा
नाशिक जिल्ह्यात १५ तालुके आहेत.
पालघर जिल्हा
पालघर जिल्ह्यात ८ तालुके आहेत.
पुणे जिल्हा
पुणे जिल्ह्यात १४ तालुके आहेत.
बीड जिल्हा
बीड जिल्ह्यात ११ तालुके आहेत.
बुलढाणा जिल्हा
बुलढाणा जिल्ह्यात १३ तालुके आहेत.
भंडारा जिल्हा
भंडारा जिल्ह्यात ७ तालुके आहेत.
मुंबई उपनगर जिल्हा
मुंबई उपनगर जिल्ह्यात ३ तालुके आहेत.
मुंबई शहर जिल्हा
मुंबई शहर जिल्ह्यात एकही तालुका नाही.
यवतमाळ जिल्हा
यवतमाळ जिल्ह्यात १६ तालुके आहेत.
रत्‍नागिरी जिल्हा
रत्‍नागिरी जिल्ह्यात ९ तालुके आहेत.
अंतरिम अर्थसंकल्प
ज्यावर्षी लोकसभेची अथवा विधानसभेची सार्वत्रिक निवडणूक घेण्यात येते त्यावर्षी अंतरिम अर्थसंकल्प सादर करण्यात येतो म्हणजेच सरकारची मुदत संपत आली असेल तर सरकार "लेखनुदान" (Votes on Account) सादर करते. यामध्ये जमाखर्चाचा तपशील असतो. संपूर्ण अर्थसंकल्प सादर करायचा अधिकार सत्ताधारी सरकारला असतो. परंतु निवडणुका जवळ आल्यावर, नक्की सत्तेत कुठले सरकार येणार हे माहिती नसल्याने हंगामी अर्थसंकल्प किंवा अंतरिम अर्थसंकल्प तयार केला जातो.
संदर्भ
वर्ग:अर्थशास्त्र वर्ग:अर्थव्यवस्था वर्ग:विकास अभ्यास
महाराष्ट्रातील जिल्हानिहाय तालुक्यांची यादी
लातूर जिल्हा
लातूर जिल्ह्यात १० तालुके आहेत.
वाशिम जिल्हा
वाशिम जिल्ह्यात ६ तालुके आहेत.
सांगली जिल्हा
सांगली जिल्ह्यात १० तालुके आहेत.
सातारा जिल्हा
सातारा जिल्ह्यात ११ तालुके आहेत.
सिंधुदुर्ग जिल्हा
सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात ८ तालुके आहेत.
सोलापूर जिल्हा
सोलापूर जिल्ह्यात ११ तालुके आहेत.
हिंगोली जिल्हा
हिंगोली जिल्ह्यात ५ तालुके आहेत.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
राग बसंतीकेदार
राग बसंतीकेदार हा भारतीय शास्त्रीय संगीतातील एक राग आहे.
हा जोडरागाचा एक प्रकार असून यात राग बसंत आणि राग केदार हे दोन राग अंतर्भूत आहेत. 'अतर सुगंध' ही यातली विलंबित त्रितालातली प्रसिद्ध पारंपारिक बंदिश आहे.
बसंतीकेदार वर्ग:जोड राग
ग्राउब्युंडन
ग्राउब्युंडन हे स्वित्झर्लंड देशाचे सर्वात मोठे व सर्वात पूर्वेकडील राज्य (कॅंटन) आहे. ग्राउब्युंडन राज्याची सीमा ऑस्ट्रिया, इटली व लिश्टनस्टाइन ह्या तीन देशांना लागून आहे.
वर्ग:स्वित्झर्लंडची राज्ये
ब्रेतॉन भाषा
ब्रेतॉन (Brezhoneg) ही फ्रान्सच्या ब्रत्तान्य भागात वापरली जाणारी एक सेल्टिक भाषा आहे. मध्य युगात ग्रेट ब्रिटनमधून युरोपात इतरत्र पसरलेली ही भाषा कॉर्निश व वेल्श ह्या इतर सेल्टिक भाषांसोबत मिळतीजुळती आहे.
ब्रत्तान्य भागातील प्रमुख भाषा असली तरीही फ्रेंच सरकारने ब्रेतॉनला आजवर राजकीय दर्जा दिला नाही आहे. अधिकृत वापर नसणारी ब्रेतॉन ही सेल्टिक भाषासमूहामधील एकमेव भाषा आहे.
इ.स. ४४१
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४४१ वर्ग:इ.स.च्या ४४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
पलाशी
पलाशी किंवा प्लासी भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्यातील छोटे शहर आहे.
२३ जून, इ.स. १७५७ रोजी येथे रॉबर्ट क्लाइव्हच्या ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीच्या सैन्यात व बंगालचा नवाब सिराज उद दौला यांच्या सैन्यात लढाई झाली. यात विजय मिळविलेल्या ईस्ट इंडिया कंपनीने बंगालमध्ये सत्ता हस्तगत केली व येथून भारतातील ब्रिटिश राज्याची सुरुवात झाली.
जो परेरा
वर्ग:पोर्तुगालचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गद्दावणे
गद्दावणे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
भारड (नेर)
भारड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
गद्दावणे
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
एप्रिल १७
बाह्य दुवे
एप्रिल १५ - एप्रिल १६ - एप्रिल १७ - एप्रिल १८ - एप्रिल १९ - (एप्रिल महिना)
खेळपट्टी
क्रिकेट ह्या खेळात, क्रिकेट खेळपट्टी म्हणजे क्रिकेट मैदानाच्या मध्यभागी विकेटच्या मधील एक २०.१२ मी (२२ यार्ड) लांब आणि ३.०५ मी (१० फूट रुंद) पट्टी होय. खेळपट्टीचा पृष्ठभाग हा सपाट आणि सामान्यत: खुरट्या गवताने अाच्छादलेला असतो.
जगात काही ठिकाणी हौशी सामन्यांसाठी कृत्रिम खेळपट्टी वापरली जाते. ही खेळपट्टी म्हणजे काथ्याची मॅट किंवा कृत्रिम टर्फ अंथरलेल्या कॉंक्रीटच्या स्लॅबपासून बनवलेली असते, काही वेळा काथ्याच्या मॅट किंवा चटईवर ती अस्सल खेळपट्टी वाटावी म्हणून माती टाकतात. परंतु व्यावसायिक क्रिकेटमध्ये कृत्रिम खेळपट्टी दुर्मिळ आहे. ज्या ठिकाणी क्रिकेट सामान्यतः खेळले जात नाही अशा ठिकाणी एखादा प्रदर्शनीय सामना अशी खेळपट्टीवर खेळवला जातो.
खेळपट्टीवर क्रिकेटच्या नियमांमध्ये निर्देशत केल्याप्रमाणे क्रीज आखलेले असतात.
विकेट हा शब्द साधारणपणे खेळपट्टीच्या संदर्भात उद्भवतो. परंतु क्रिकेटच्या नियमांनुसार (नियम ७ मध्ये खेळपट्टी आणि नियम ८ विकेट, त्यामधील फरक दर्शवतात) तांत्रिकदृष्ट्या ते चुकीचे आहे. क्रिकेट खेळाडू, चाहते आणि समालोचक त्याचा वापर कोणत्याही शक्य संदिग्धतेशिवाय संदर्भांमध्ये करतात. ट्रॅक हा खेळपट्टीसाठी आणखी एक समानार्थी शब्द आहे.
क्रिकेटमैदानाच्या मध्यभागी खेळपट्टीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या क्षेत्राला स्क्वेअर असे म्हणतात. क्रिकेटची खेळपट्टी ही सहसा व्यावहारिकदृष्ट्या दक्षिणोत्तर दिशेने असते, कारण तसे नसल्यास दुपारच्यावेळी सूर्यामुळे पश्चिमेकडे तोंड असलेल्या फलंदाजाला ते त्रासदायक वाटू शकते.
संरक्षित क्षेत्र
संरक्षित क्षेत्र किंवा धोकादायक क्षेत्र म्हणजे खेळपट्टीचा मधला भाग, हा एक दोन फूट रुंदीचा आयताकार असतो, आणि दोन्ही पॉपिंग क्रीजच्या पाच फुटांपासून सुरू होऊन खेळपट्टीच्या मध्यापर्यंत जातो. क्रिकेटच्या कायद्यानुसार, चेंडू टाकल्यानंतर गोलंदाजाने ह्या क्षेत्रातून धावत जाणे टाळणे गरजेचे आहे.
संरक्षित क्षेत्राची अशा प्रकारची आखणी यासाठी केलेली असते की, साधारणतः याच क्षेत्रात चेंडूचा टप्पा पडतो. आणि जर हे क्षेत्र गोलंदाजाच्या पायाच्या ठशांमुळे खराब झाले तर गोलंदाजी करणाऱ्या संघाला त्याचा गैरफायदा मिळू शकतो. गोलंदाज किंवा इतर कोणताही खेळाडूला ह्या क्षेत्रावरून धावत जाऊन क्षेत्ररक्षण करण्यास हा नियम मज्जाव करत नाही, फक्त गोलंदाजाच्या फॉलो-थ्रू साठी हा नियम लागू होतो.
खेळपट्टीची स्थिती
ज्या नैसर्गिक खेळपट्टीवर नेहमीपेक्षा मोठे गवत असेल किंवा जास्त ओलसर असेल, त्या खेळपट्टीचे वर्णन हिरवी खेळपट्टी किंवा किंवा ग्रीन सीमर म्हणून केले जाते. ओलसर आणि मोठे गवत असलेल्या ह्या खेळपट्टीवर चेंडू विचित्र प्रकारे उसळी घेत असल्याने ही फलंदाजांपेक्षा गोलंदाजांना जास्त मदत करते. बहुतांश क्लब आणि सामाजिक क्रिकेट व्यावसायिक क्रिकेटपटू ज्या खेळपट्टीला हिरवी म्हणतात, त्यावर खेळतात.
स्टिकी खेळपट्टी – जी खेळपट्टी ओली झाल्यानंतर, कडक उन्हामुळे वेगाने वाळते – त्या खेळपट्टीची धीम्या गतीच्या आणि फिरकी गोलंदाजांना चांगली मदत होते. तथापि, आधुनिक खेळपट्टी सामान्यतः पाऊस आणि दंवापासून सामन्याआधी आणि सामन्यादरम्यान सुरक्षित ठेवल्या जातात, त्यामुळे प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये स्टिकी खेळपट्टी क्वचितच दिसून येते. परंतु हा वाक्प्रचार क्रिकेट ऐवजी इतर ठिकाणी कठीण परिस्थिती ह्या अर्थी वापरला जातो.
सामना जसजसा पुढे सरकतो, तशी खेळपट्टी सुकत जाते. क्रिकेटच्या नियमानुसार सामना सुरू असताना खेळपट्टीवर पाणी मारण्यास मज्जाव असतो. खेळपट्टी सुकत गेल्याने ओलावा निघून जातो आणि फलंदाजी करणे सोपे होते. चार किंवा पाच दिवसीय सामन्यात, खेळपट्टीला चरे पडत जातात, त्यामुळे खेळपट्टी खराब आणि धूलिमय होत जाते. अशा प्रकारच्या खेळपट्टीला 'डस्ट बाऊल' किंवा 'माइनफील्ड' असे म्हटले जाते. अशी खेळपट्टीही गोलंदाजांना आणि त्यातही फिरकी गोलंदाजांना मदत करते.
न झाकलेल्या खेळपट्ट्या
सुरुवातीला झाकून न ठेवलेल्या खेळपट्ट्यांवर क्रिकेट खेळवले जाई. खेळपट्टी झाकून ठेवण्याची सुरुवात १९७० च्या दशकात झाली.
खेळपट्टी झाकणे
पाऊस आणि दंवापासून खेळपट्टी सुरक्षित ठेवण्यासाठी ग्राउंडमन खेळपट्टी झाकून घेतात. कव्हर्सचा वापर केल्याने किंवा न केल्याने खेळपट्टीवरून फलंदाजाकडे चेंडू कसा येईल ह्यावर मोठा परिणाम होत असतो, ज्यामुळे हा मुद्दा वादग्रस्त होऊ शकतो. क्रिकेट नियमावलीमधील ११व्या नियमाप्रमाणे नाणेफेकीआधी करार झाल्यास किंवा नियम असल्यासच क्रिकेटच्या सामन्यादरम्यान खेळपट्टी संपूर्णतः झाकली जाऊ शकते. शक्य असेल तेव्हा हवामानाचा अंदाज घेऊन गोलंदाजाच्या धावण्याची जागा कोरडी ठेवण्यासाठी झाकली जाऊ शकेते. रात्रीच्यावेळी खेळपट्टी झाकली गेल्यास सकाळी खेळ सुरू होण्याच्या आधी शक्य तितक्या लवकर खेळपट्टीवरचे कव्हर्स काढले जातात. जर हवामानामुळे कव्हर्स घातले गेले किंवा खराब हवामानामुळे रात्री घातलेले कव्हर्स सकाळी काढण्यास उशीर झाल्यास, हवामान सुधारल्यानंतर कव्हर्स लगेच काढले जातात. वॉटर हॉग मशीनच्या सहाय्याने खेळपट्टी किंवा बाह्यमैदानावरील जास्तीचे पाणी काढता येते.
खेळपट्टीची तयारी आणि देखभाल
क्रिकेट कायद्यांमधील कायदा क्र. १० मध्ये खेळपट्टी तयार करणे आणि तिच्या देखभालीसंबंधीची मार्गदर्शक तत्त्वे दिली आहेत.
खेळपट्टी रोलिंग
एका सामन्यात, एकापेक्षा अधिकवेळा रोलर फिरवण्याची परवानगी असल्यास, फलंदाजी करणाऱ्या संघाच्या कर्णधाराला तसे करण्याची संधी दिली जाते. शक्य असल्यास सामन्याला विलंब न लावता रोलिंग करण्याबाबत आणि गरज असल्यास फलंदाजी करणाऱ्या संघाच्या कर्णधारास हवे असल्यास जास्तीत जास्त ७ मिनिटांच्या रोलिंगसाठी विशिष्ट नियम अस्तित्वात आहेत. खेळपट्टी रोलिंगसाठी बराच वेळ लागतो, परंतु पूर्ण झाल्यानंतर ती फारच प्रभावी होते. खेळपट्टी रोलिंग करणे हे एखाद्या फलंदाजासाठी किंवा गोलंदाजासाठी चांगले असण्यापेक्षा जास्त महत्त्वाचे आहे.
२०१० काऊंटी चॅम्पियनशिप दरम्यान खेळपट्टीवर जड रोलर फिरवण्यास मनाई करण्यात आली होती. जड रोलर्समुळे खेळपट्टी सपाट होऊन अनेक सामने अनिर्णित राहतात असा तेव्हा समज होता.
झाडलोट
खेळपट्टीवर रोलर फिरविण्याआधी, खेळपट्टीवरील कचरा रोल होऊन खेळपट्टीला होणारा धोका टाळण्यासाठी खेळपट्टीची झाडलोट केली जाते. प्रत्येक दिवसाच्या सुरुवातीला तसेच जेवणाच्या वेळेत आणि दोन डावांदरम्यानसुद्धा खेळपट्टी झाडली जाते. याला एकमात्र अपवाद म्हणजे खेळपट्टीचा एखादा पृष्ठभाग जर पंचांच्या मते झाडलोट केल्यास हानिकारक असेल तर.
कापणी
ज्या दिवशी खेळ होणार असेल अशा प्रत्येक दिवशी ग्राउंडमन (क्रीडांगणाची देखभाल करण्यासाठी नोकर) खेळपट्टीवरील गवताची कापणी करतो. एकदा सामना सुरू झाल्यानंतर ही कापणी पंचांच्या देखरेखीखाली होते.
फूटहोल्स आणि फूटहोल्ड्स
मैदान खेळण्याजोगे बनवण्यासाठी फलंदाज आणि गोलंदाजांमुळे खेळपट्टीवर झालेले फुटहोल्स पंचांनी दुरुस्त करून घेणे गरजेचे असे. एकापेक्षा जास्त दिवसाच्या सामन्यात गोलंदाजांमुळे झालेल्या फुटहोल्स मध्ये भराव टाकून ती जागा खेळासाठी सुरक्षित करणे गरजेचे असते. खेळाडू सुद्धा त्यांचे फुटहोल्स माती टाकून सुरक्षित करु शकतात, परंतु असे करताना दुसऱ्या संघासाठी ते चुकीचे ठरणार नाही याची काळजी घेणे गरजेचे असते.
मैदानावरील सराव
सामन्याच्या कोणत्याही दिवशी आणि कोणत्याही वेळी नियमानुसार, खेळपट्टी, खेळपट्टीला समांतर जागी तसेच मुख्य खेळपट्टीच्या बाजूच्या खेळपट्टीवर गोलंदाजी किंवा फलंदाजीच्या सरावासाठी परवानगी नसते. सामन्याच्या दिवशी मैदानाच्या इतर भागात सरावाची मुभा दिली जाते. परंतु सदर सराव सामना सुरू होण्याआधी ३० मिनिटेपर्यंत थांबवावा लागतो आणि सामना संपल्या नंतर ३० मिनिटांनी सुरू केला जाऊ शकतो.
सामन्यादरम्यान, खेळाडू सहसा मैदानावर परंतु क्रिकेटच्या चौकटी बाहेर सराव करतात. तसेच, गोलंदाज काहीवेळा सामन्यादरम्यान रन-अपचा सराव करतात. परंतु, जर वेळ वाया जात असेल तर असा सराव किंवा रन-अपची परवानगी दिली जात नाही. मैदानावर करावयाच्या सरावाबाबतीचे नियम क्रिकेट नियम १७ मध्ये सांगितले गेले आहेत.