cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कल्याणी विद्यापीठ
कल्याणी विद्यापीठ हे एक पश्चिम बंगालमधील एक विद्यापीठ. नडिया जिल्ह्यातील कल्याणी ह्या गावी १९६० मध्ये स्थापन झाले. नडिया जिल्ह्यातील चकढा आणि हरिणघाट व चोवीस परगणा जिल्ह्यातील बीजपूर हे भाग ह्या विद्यापीठाच्या क्षेत्रात येतात. ह्याशिवाय पश्चिम बंगालमधील कृषी व पशुवैद्यक महाविद्यालये त्याच्या कक्षेत समाविष्ट झालेली आहेत. विद्यापीठाचे स्वरूप मुख्यत्वे निवासी व अध्यापनात्मक आहे. कला, विज्ञान, कृषी व पशुवैद्यक ह्या विषयांच्या शाखोपशाखा विद्यापीठात असून अलीकडे विद्यापीठाने त्रैवार्षिक पदवी-अभ्यासक्रम अवलंबिला आहे. विद्यापीठाचे संविधान इतर विद्यापीठांप्रमाणेच असून सवेतन कुलगुरू हा प्रशासनाचा सर्वोच्च अधिकारी असतो. त्यास प्रशासकीय बाबतींत कुलसचिव साहाय्य करतो. कुलगुरूची नियुक्ती चार वर्षांकरिता होते. विद्यापीठाचे माध्यम अद्यापि इंग्रजीच आहे. हे निवासी विद्यापीठ असल्यामुळे बहुतेक विद्यार्थी विद्यापीठाच्या वसतिगृहांतून राहतात. १९७१ – ७२ मध्ये असे १,९८६ विद्यार्थी शिकत होते. विद्यापीठाचे ग्रंथालय आधुनिक ग्रंथसंपदेने संपन्न असून त्यात सु. ६७,००० ग्रंथ होते (१९७२). विद्यापीठाचे वार्षिक उत्पन्न सु. ८६⋅५३ लाख रु. होते (१९७२).
वर्ग:पश्चिम बंगालमधील शैक्षणिक संस्था वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
रॉयल जॉर्डेनियन
सध्या रॉयल जॉर्डेनियनमार्फत जगातील ६० शहरांमध्ये प्रवासी व माल वाहतूकसेवा पुरवली जाते.
बाह्य दुवे
वर्ग:जॉर्डनमधील विमानवाहतूक कंपन्या वर्ग:वनवर्ल्ड
आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी
खालील यादी आयर्लंड महिला क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आयर्लंडने २७ जून २००८ रोजी वेस्ट इंडीज विरुद्ध पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
सावडव (कणकवली)
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
२०२२ अमेरिका तिरंगी मालिका (बारावी फेरी)
२०२२ अमेरिका तिरंगी मालिका ही अमेरिकामध्ये २८ मे ते ४ जून २०२२ दरम्यान आयोजित केलेली आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने असलेली तिरंगी क्रिकेट स्पर्धा होती. मूलत: ऑगस्ट २०२० मध्ये होणारी स्पर्धा कोव्हिड-१९ मुळे पुढे ढकलण्यात आली होती. यजमान अमेरिकासह संयुक्त अरब अमिराती आणि स्कॉटलंड या देशांनी सदर स्पर्धेत सहभाग घेतला होता. सदर मालिका २०२३ क्रिकेट विश्वचषकसाठी पात्रता ठरविणाऱ्या २०१९-२२ आयसीसी क्रिकेट विश्वचषक लीग दोन या स्पर्धेअंतर्गत खेळविण्यात आलेली ही बारावी फेरी होती. सर्व सामने पियरलँड मधील मूसा स्टेडियम येथे खेळविण्यात आले.
सावडव (कणकवली)
संदर्भ
वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
२०२२ अमेरिका तिरंगी मालिका (बारावी फेरी)
या फेरीअंती काईल कोएट्झर याने स्कॉटलंडच्या कर्णधारपदावरून राजीनामा दिला.
६वा सामना
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील क्रिकेट * *
श्री शाहू मंदिर महाविद्यालय, पुणे
श्री शाहू मंदिर महाविद्यालय हे पुण्यातील महाविद्यालय असून याची स्थापना १९६० साली झाली.
भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू यांच्या हस्ते महाविद्यालयाचे पायाभरणी झाली. पुण्यात उच्च शिक्षण देणाऱ्या महाविद्यालयांमध्ये हे एक महाविद्यालय आहे.
वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये वर्ग:पुण्यातील शैक्षणिक संस्था
गवळेवाडी
गवळेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ३१
राष्ट्रीय महामार्ग ३१ (National Highway 31) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
बटलर काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
पिंपळगावराऊत
पिंपळगावराऊत हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:नरखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
आफ्योनकाराहिसार प्रांत
आफ्योनकाराहिसार (तुर्की: Afyonkarahisar ili; संक्षिप्त नाव: आफ्योन प्रांत) हा तुर्कस्तान देशामधील एक प्रांत आहे. तुर्कस्तानच्या पश्चिम भागात वसलेल्या ह्या प्रांताची लोकसंख्या सुमारे ७ लाख आहे. आफ्योनकाराहिसार ह्याच नावाचे शहर ह्या प्रांताची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तुर्कस्तानचे प्रांत
छत्रपती शाहूजी महाराज विद्यापीठ
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील विद्यापीठे वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
चेडा
चेडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील नवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
डेमोक्रॅटिक-रिपब्लिकन पक्ष
डेमोक्रॅटिक-रिपब्लिकन पक्ष (किंवा तेव्हाचा रिपब्लिकन पक्ष तथा जेफरसोनियन रिपब्लिकन पक्ष) हा थॉमस जेफरसन आणि जेम्स मॅडिसन यांनी १७९० च्या दशकाच्या सुरुवातीस स्थापन केलेला एक अमेरिकन राजकीय पक्ष होता. या पक्षाने रिपब्लिकनिझम, शेती, राजकीय स्वातंत्र्य, समानता आणि देशाचा विस्तार करण्याची तत्त्वे उचलून धरली होती. १८०० च्या निवडणुकांनंतर या पक्षाचे वर्चस्व वाढले. याचे मुख्य कारण विरोधी फेडरलिस्ट पक्षा चा ऱ्हास हो. १८२४ च्या अध्यक्षीय निवडणुकीत हा पक्ष फुटला व यातील मोठा भागआधुनिक डेमोक्रॅटिक पक्षात एकत्र आला, तर इतर राजकारण्यांनी व्हिग पार्टी स्थापन केली.
अधिक संदर्भ
वर्ग:अमेरिकेमधील राजकीय पक्ष वर्ग:डेमोक्रॅटिक-रिपब्लिकन पक्ष
कलाशिक्षण
सामान्यत:कलाशिक्षणाची दोन प्रमुख उद्दिष्टे असतात : विद्यार्थ्यांना व्यावसायिक कलानिर्मितीच्या क्षेत्रात पारंगत बनविणे हे एक आणि त्यांच्यात कलास्वादाची क्षमता निर्माण करून एकूण सांस्कृतिक वातावरण समृद्ध करणे, हे दुसरे. दोहोंमध्येही सैद्धांतिक व प्रात्यक्षिक शिक्षणाचा अंतर्भाव होतो. प्रत्यक्ष कलानिर्मिती कशी करावी, तसेच आविष्काराचे माध्यम म्हणून कलेचा वापर कसा करावा, हे निर्मितीच्या अनुभवाने व सरावाने म्हणजेच प्रात्यक्षिकाने साध्य होते तर कलाकृतीचे आकलन व आस्वाद ह्या दृष्टींनी कलेचे सैद्धांतिक ज्ञान आवश्यक ठरते. विविध शिक्षणसंस्थांमधील तसेच शैक्षणिक उपक्रमांमधील कलाशिक्षणाचे स्थान सौंदर्यशास्त्रीय व सांस्कृतिक मूल्यांनुसार ठरत असते आणि ही मूल्ये स्थल-काल-परिस्थितिसापेक्ष असतात.
एखाद्या विशिष्ट कालामाध्यमामध्ये विद्यार्थ्याने विशेष प्रावीण्य संपादन करावे, म्हणून त्याला त्या शाखेचे खास प्रशिक्षण दिले जाते. तसेच सर्वसाधारण शिक्षणाचा एक आवश्यक भाग म्हणून कलेचे शिक्षण दिले जाते व पुढे कलाक्षेत्रात विशेष प्रावीण्य मिळविण्याच्या दृष्टीने ते महत्त्वाचे ठरते. त्याचप्रमाणे कलाशिक्षणातून विद्यार्थ्यांमध्ये एक विशिष्ट सौंदर्यदृष्टी जोपासली जावी व तिचा उपयोग त्यांच्या दैनंदिन जीवनात वस्तूंची निवड, मांडणी, सजावट, गृहशोभन, बागकाम आदी बाबींमध्ये व्हावा, अशीही एक भूमिका असते. तसेच तिच्या अनुषंगाने नगररचना, सार्वजनिक वास्तू, उद्याने इत्यादींच्या निर्मितीमागचे स्वास्थ्य व एकूण सामाजिक जीवनातील कलेचे मह्त्त्व विद्यार्थ्यास कळावे, अशी दृष्टी असते.
ह्या पार्श्वभूमीवर कलाशिक्षणाच्या ‘सर्वसाधारण शिक्षणातील कलाशिक्षण’ व ‘उच्च कलाशिक्षण’ अशा दोन प्रमुख शाखा आहेत’ त्यांचे स्वरूप समजावून घेणे आवश्यक ठरते.
सर्वसाधारण शिक्षणातील कलाशिक्षण :
स्थूलमानाने प्रत्येक व्यक्तीच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास घडवून आणण्यासाठी व त्यास यशस्वीपणे जीवन जगण्यासाठी आवश्यक असणारे किमान शिक्षण म्हणजे सर्वसाधारण शिक्षण होय. याउलट प्रत्येकास त्याच्या विशिष्ट व्यवसायासाठी दिले जाणारे खास प्रकारचे शिक्षण हे व्यावसायिक शिक्षण किंवा प्रशिक्षण होय. अर्वाचीन काळात कलाशिक्षण हा सर्वसाधारण शिक्षणाचा एक अनिवार्य भाग समजला जातो. सर्व सुसंस्कृत देशांत पूर्व-प्राथमिक शिक्षणापासून माध्यमिक शिक्षणाच्या अखेरीपर्यंत, निदान सक्तीच्या शिक्षणाच्या वयोमर्यादेपर्यंत, कला हा विषय सर्व विद्यार्थ्यांना सक्तीचा म्हणून अभ्यासावा लागतो.
कलाशिक्षणाचे ध्येय :
शालेय शिक्षण घेणारे सर्व विद्यार्थी कलनिर्मितीचा व्यवसाय करणारे कलाकार व्हावेत, असा कलाशिक्षणाचा हेतू नाही. सर्वसाधारण शिक्षणाचे सर्वमान्य ध्येय व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वागीण विकास हे आहे. प्रत्येक व्यक्तीच्या अंगी शारीरिक, बौद्धिक, भावनिक व इतर मानसिक शक्ती असतात. त्या सर्वांचा समतोल व एकात्म विकास झाला, तर त्या व्यक्तीचा सर्वांगीण विकास झाला असे म्हणता येईल. जुन्या शिक्षणपद्धतीत व्यक्तिगत भिन्नता व प्रत्येकाचा त्या कुवतीनुसार संपूर्ण विकास या गोष्टी विचारात घेतल्या जात नसत. त्यामुळे वैयक्तिक आवडीनिवडी किंवा क्षमता लक्षात न घेता ठराविक विषयांत पारंगत होण्याचा एकांगी प्रयत्न सर्वसाधारण शिक्षणाच्या द्वारे केला जात असे. परंतु मानसशास्त्रातील अर्वाचीन संशोधनानंतर हा दृष्टिकोन नाहीसा होऊन व्यक्तिमत्त्वाच्या सर्वांगीण व परिपूर्ण विकासाचे ध्येय आता सर्वमान्य झाले आहे.
प्रत्येक बालकाला सौंदर्यविषयक संवेदनक्षमता असते व तिच्या विकासासाठी कलेच्या द्वारे आपल्या विचारांची, भावनांची व कल्पनांची अभिव्यक्ती करण्याची भरपूर संधी त्याला शिक्षणात उपलब्ध झाली पाहिजे. या प्रकारच्या कलात्मक आविष्कारामुळे त्याच्या व्यक्तिमत्त्वविकासाला विघातक ठरणाऱ्या सहजप्रावृत्तिक अनिष्ट उर्मींचे उदात्तीकरण होते व त्याचा कोंडमारा होत नाही. मनोविकासाचे प्रभावी साधन या दृष्टीने कला या विषयाचा अंतर्भाव सर्वसाधारण शिक्षणामध्ये एक आवश्यक अंग म्हणून करण्यात आला आहे.
सुसंस्कृत जीवनासाठी सर्जनशील कलानिर्मिती व तिच्या रसग्रहणाची क्षमता यांची गरज आहे. मनुष्याच्या मूलभूत प्राथमिक गरजा भागल्या, तरी जीवन समृद्ध व संपन्न करण्यासाठी त्याला कलांपासून लाभणाऱ्या विशुद्ध, निरपेक्ष आनंदाची गरज असते. विविध कलांचे जीवनात महत्त्वपूर्ण स्थान असते, ते याच दृष्टीने. आधुनिक यांत्रिक व गतिमान जीवनात तर त्यांची विशेष जरुरी आहे. पूर्वीच्या काळी निरनिराळ्या वस्तूंची निर्मिती स्वतःच्या हातांनी करण्यामुळे मनुष्याच्या सर्जनप्रवृत्तीला संधी व समाधान प्राप्त होत असे. यंत्रयुगात या गोष्टींना तो पारखा झाला आहे. म्हणून प्रत्येक व्यक्तीला विशुद्ध आनंद मिळविण्यासाठी कलेच्या उपासनेखेरीज अन्य मार्ग उरलेला नाही व यासाठीच सर्वसाधारण शिक्षणात हा विषय अनिवार्य स्वरुपात ठेवण्यात येतो.
याचे आणखी एक महत्त्वाचे कारण आहे : अनेक प्रकारच्या बंधनांमुळे व्यक्तीला आपल्या कित्येक भावना, कित्येक सहजप्रावृत्तिक उर्मी व इच्छा-आकांक्षा दडपून टाकाव्या लागतात. अशा कोंडमारा झालेल्या भावना फार काळ तशाच राहिल्या, तर मानसिक आरोग्य बिघडण्याची शक्यता असते व अनेक प्रकारचे हानिकारक मनोगंड निर्माण होतात. म्हणून अशा दडपलेल्या भावनांना वाट करून देणे, मानसिक निकोपतेसाठी आवश्यक असते. हे कार्य मुख्यत: कला किंवा क्रीडा यांच्या द्वारे परिणामकारकपणे होते, असे आधुनिक मानसशास्त्र सांगते. सारांश, सर्वसाधारण शिक्षणातील कलाशिक्षणाची उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत : (१) सर्जनशील आत्माविष्कार करण्याच्या प्रत्येक बालकाच्या जन्मजात प्रवृत्तीचे संगोपन व विकास घडविणे (२) प्रतिभा आणि कल्पनाशक्ती यांचा विकास करणे व भावना संपन्न आणि तीव्र बनविणे (३) सौंदर्याची संवेदनक्षमता विकसित करणे व कलास्वाद घेण्याची क्षमता निर्माण करणे (४) बौद्धिक शिक्षणाइतकेच महत्त्वपूर्ण असणारे प्रशिक्षण हातांना व डोळयांना देणे (५) मुलांच्या निर्मितिप्रवृत्तीला व दडपल्या गेलेल्या भावनांना प्रगटीकरणासाठी वाव देऊन मानसिक आरोग्य सांभाळणे आणि (६) या सर्व प्रक्रियांच्या द्वारे संपूर्ण व्यक्तिमत्त्वाचा विकास घडविण्यास मदत करणे (हंसा मेहता समितीचा अहवाल श्रीमती हंसा मेहता ह्यांच्या अध्यक्षतेखाली १९४७ मध्ये त्यावेळच्या मुंबई राज्यातील कलाशिक्षणविषयक परिस्थितीची पाहणी करून आवश्यक त्या सुधारणा सुचविण्यासाठी ही समिती नेमली गेली होती. तिचा अहवाल पुस्तकरुपाने प्रसिद्ध झाला आहे.).
वर्ग:शिक्षण वर्ग:महिला संपादनेथॉन- २०२३
कंभमपती हरी बाबू
कमभमपती हरी बाबू हे एक भारतीय राजकारणी आणि मिझोरामचे विद्यमान राज्यपाल आहेत. ते विशाखापट्टणम (लोकसभा मतदारसंघ), आंध्र प्रदेश येथून १६ व्या लोकसभेचे खासदार होते. २०१४ च्या भारतीय सार्वत्रिक निवडणुकीत त्यांनी भारतीय जनता पक्षा चे उमेदवार म्हणून विजय मिळवला. ते आंध्र प्रदेशसाठी भारतीय जनता पक्षाचे माजी प्रदेशाध्यक्ष आहेत.
संदर्भ
वर्ग:विद्यमान भारतीय राज्यपाल वर्ग:मिझोरमचे राज्यपाल वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य
आळेगाव बुद्रुक
आळेगाव बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ३२
राष्ट्रीय महामार्ग ३२ (National Highway 32) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
केदार कृष्णाजी लेले
केदार कृष्णाजी लेले (डिसेंबर २०, १९७३ - ) हे एक मराठी लेखक आहेत. त्यांचा जन्म मुंबईतील उपनगर डोंबिवली येथे एका मध्यमवर्गीय मराठी कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील कृष्णाजी नरहर लेले हे व्यवसायाने इंजिनियर (क्रेन इन्स्पेक्टर) होते.
त्यांनी डोंबिवलीतील साऊथ इंडियन असोसिएशन इंग्रजी माध्यमिक शाळेत शिक्षण घेतले. शालेय शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर त्यांनी उल्हासनगरच्या चांदीबाई हिम्मतमल मनसुखानी कॉलेजमधून भौतिकशास्त्रातील पदवी मिळवली. त्यानंतर सन १९९५-१९९७ मध्ये पुण्यातील वाडिया आणि डी.एस. आर.एफ काॅलेज मधून कॉम्प्युटर मॅनेजमेंट मध्ये पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. त्यांचे शालेय शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून झाले आहे तरी त्यांच्या लेखांत इंग्लिश शब्द नगण्य असतात.
'ऐतिहासिक लॉर्डसची द्विशताब्दी', 'स्वित्झर्लंडमधील गोथार्ड बेस रेल्वे बोगदा’, ‘मुंबईशी बॉलीवूडचे अतूट नाते कायम’, ‘गुजारीश आणि जागतिक चित्रपट’ तसेच स्मिता पाटील वर लिहिलेला ‘सुन्या सुन्या मैफलीत माझ्या...’ हे त्यांचे काही गाजलेले लेख. तसेच ‘आकाशभरारी’ आणि ‘विम्बल्डनच्या हिरवळीवरून ...!’ हे त्यांचे गाजलेले स्तंभलेख.
क्रीडा निपुण समीक्षक ह्या नात्याने टेनिसच्या पंढरीवर म्हणजेच विम्बल्डनवर त्यांनी लिहिलेल्या “विम्बल्डनच्या हिरवळीवरून ...!” या लेखमालेचे पुस्तकामध्ये रूपांतरण म्हणजे क्रीडा साहित्यात मोलाचे योगदान.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
बार्टन काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
संदर्भ आणि नोंदी
* वर्ग:मिसूरीमधील काउंटी
जाफना विद्यापीठ
वर्ग:जाफना वर्ग:श्रीलंकेमधील विद्यापीठे
अकाबा
अकाबा (العقبة) हे जॉर्डन देशाचे समुद्रकिनाऱ्यावर स्थित असलेले एकमेव शहर आहे. अकाबा जॉर्डनच्या दक्षिण भागात अकाबाच्या आखाताच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. अकाबा जगातील सर्वात प्राचीन शहरांपैकी एक असून ऐतिहासिक काळात त्याचे नाव आयला होते.
आजच्या घडीला अकाबा जॉर्डनमधील एक प्रमुख शहर व लाल समुद्रावरील एक लोकप्रिय पर्यटनस्थळ आहे. अकाबाच्या पश्चिमेस इस्रायलचे ऐलात शहर वसले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:जॉर्डनमधील शहरे
उत्तरगावठाण
उत्तरगावठाण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
एर्झुरुम प्रांत
एर्झुरुम (तुर्की: Erzurum ili; आर्मेनियन: Կարին) हा तुर्कस्तान देशामधील एक प्रांत आहे. तुर्कस्तानच्या पूर्व भागात वसलेल्या ह्या प्रांताची लोकसंख्या सुमारे ७.७ लाख आहे. एर्झुरुम ह्याच नावाचे शहर ह्या प्रांताची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तुर्कस्तानचे प्रांत
राष्ट्रीय महामार्ग ३४
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
राष्ट्रीय महामार्ग ३३
राष्ट्रीय महामार्ग ३३ (National Highway 33) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
सोनेगाव (नरखेड)
सोनेगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:नरखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
बुकॅनन काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
अल ऐन
अल ऐन (العين) हे पश्चिम आशियातील संयुक्त अरब अमिराती ह्या देशामधील चौथ्या क्रमांकाच्या लोकसंख्येचे शहर (दुबई, अबु धाबी व शारजा खालोखाल) आहे. अल ऐन शहर अबु धाबी अमिरातीमध्ये अबु धाबी शहराच्या १६० किमी पूर्वेस तर दुबईच्या १२० किमी दक्षिणेस ओमान देशाच्या सीमेजवळ वसले आहे. अल ऐन हे संयुक्त अरब अमिरातीचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष शेख झायेद बिन सुल्तान अल नाह्यान ह्याचे जन्मस्थान आहे.
बुकॅनन काउंटी, मिसूरी
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
अल ऐन
येथील ऐतिहासिक स्थानांसाठी अल ऐन युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील शहरे वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील जागतिक वारसा स्थाने
बुकॅनन काउंटी, मिसूरी
संदर्भ आणि नोंदी
* वर्ग:मिसूरीमधील काउंटी
सय्यद अमीन
सय्यद अमीन मराठी लेखक होते. मुस्लिम विषयांवर त्यांनी सातत्याने लेखन केले. त्यांचा जन्म 20 ऑक्टोबर 1915 सांगली येथे झाला. सांगली नगरीला मराठी साहित्याची परंपरा सुरू करण्यात सय्यद अमीन यांचा मोलाचा वाटा लाभला आहे. त्यांनी मराठी साहित्य क्षेत्राला मुस्लिम समाज जीवनाची ओळख करून दिली. भारताच्या संमिश्र म्हणजे गंगा-जमुनी संस्कृतीचे ते वाहक होते. अर्वाचीन काळात मुस्लिम मराठी साहित्या ची सुरुवात सय्यद अमीन यांच्या पासूनच होते. 17 डिसेंबर 1973 रोजी त्यांचे सांगली येथे अपघाती निधन झाले.
मुस्लिम मराठी साहित्य ही संज्ञा त्यांनी सर्वप्रथम सन 1936च्या दरम्यान वापरली 1935 ते 1936 मध्ये ‘मुस्लिम मराठी साहित्य पत्रिका’ त्यांनी संपादीत करून चालवली. महाराष्ट्रभर त्याचे वर्गणीदार होते. हीच सकल्पना राबवून 1990 साली प्रा. फकरुद्दीन बेन्नूर यांनी मुस्लिम मराठी साहित्य परिषदे ची स्थापना केली.
सय्यद अमीन एक थोर लेखक व विचारवंत होते. 10 पेक्षा अधिक पुस्तके त्यांनी लिहिली आहेत. त्यांची पुस्तके शिवाजी विद्यापीठ (कोल्हापूर) येथे अभ्यासक्रमासाठी लागलेली होती. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठा त सिनेट तसेच मराठी साहित्य परिषदे च्या कार्यकरी मंडळाचे सभासद होण्याचा बहुमान त्यांना मिळाला.
राजकीय कारकीर्द
सय्यद अमीन एक ख्यातकीर्त राजकारणी होते. ते 1936 ते 1942 पर्यंत सांगली नगरपालिकेचे लोकनियूक्त सदस्य होते. सांगलीच्या लोकल बोर्डामध्येही त्यांची वर्णी लागली होती. सांगली जिल्हा काँग्रेस कमेटीच्या पार्लेमेन्ट्री बोर्डातही त्यांनी काम केले. तत्कालान उद्योग मंत्री व सांगली जिल्हा काँग्रेसचे अध्यक्ष राजारामबापू पाटील, राज्याचे माजी मुख्यमंत्री वसंतदादा पाटील यांच्याशी त्यांचे जिव्हाळ्याचे संबंध होते.
1949 ते 1952 अखेर ते मुंबई प्रातांचे आमदार होते. मुरारजी देसाई, काँग्रेसचे थोर नेते यशवंतराव चव्हाण, माजी राष्ट्रपती डॉ. राजेंद्र प्रसाद, माजी उपराष्ट्रपती राधाकृष्णन, माजी मुख्यमंत्री वसंतदादा पाटील, बॅ. ए. आर. अंतुले, बॅ. जी.डी. पाटील, बॅ. गुलाबराव पाटील यांच्याशी घनीष्ठ संबध होते.
प्रकाशित साहित्य
1) हजरत मुहंमद पैगंबर
2) इस्लाम आणि नीतिशास्त्र
‌3) अतातुर्क गाझी कमालपाशा (1942)
4) इस्लाम आणि संस्कृती (1950)
5) महापुरुष छत्रपती शिवाजी (1974)
6) आबला (कादंबरी)
7) इस्लाम संस्कृती
8) आदर्श खलीफा
10) ऐतिहासिक हिंदी मुसलमान
11) भारतीय शूर स्त्रिया
12) राष्ट्रपती ङाॅ.झाकीर हुसेन
राष्ट्रपती ङाॅ.झाकीर हुसेन
* सम्राट
* अबला
* आदर्श खलीफा
* प्राचीन भारतीय संस्कृती
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१४-१५
दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाने २ ते २३ नोव्हेंबर २०१४ या कालावधीत ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला. या दौऱ्यात तीन ट्वेंटी२० आंतरराष्ट्रीय (टी२०आ) आणि पाच एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय (वनडे) सामन्यांचा समावेश होता. एकदिवसीय मालिकेदरम्यान, आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट परिषदेने मैदानावरील आणि दूरदर्शन पंच यांच्यातील चर्चा प्रसारित करण्यासाठी चाचणी घेतली. ऑस्ट्रेलियन कर्णधार मायकेल क्लार्क पहिल्या एकदिवसीय सामन्यादरम्यान त्याच्या हॅमस्ट्रिंगला दुखापत झाली आणि उर्वरित मालिकेसाठी तो बाहेर पडला. जॉर्ज बेलीने उर्वरित सामन्यांसाठी संघाचे नेतृत्व केले.
ऑस्ट्रेलियाने टी२०आ मालिका २-१ आणि एकदिवसीय मालिका ४-१ ने जिंकली. अंतिम एकदिवसीय सामन्यातील विजयासह ऑस्ट्रेलिया वनडे क्रमवारीत पहिल्या क्रमांकावर गेला आहे.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे वर्ग:इ.स. २०१४ मधील क्रिकेट
वागडे
वागडे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ३५
राष्ट्रीय महामार्ग ३५ (National Highway 35) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
मुश प्रांत
मुश (तुर्की: Muş ili) हा तुर्कस्तान देशामधील एक प्रांत आहे. तुर्कस्तानच्या पूर्व भागात वसलेल्या ह्या प्रांताची लोकसंख्या सुमारे ४ लाख आहे. मुश ह्याच नावाचे शहर ह्या प्रांताची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तुर्कस्तानचे प्रांत
आळेगाव खुर्द
आळेगाव खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
वालुकागिरी
वाऱ्याच्या संचयनकार्यामुळे वालुकागिरीची निर्मिती होते. वाळवंटी प्रदेशात खनन झालेले पदार्थ वारा आपल्याबरोबर वाहून नेतो व वाऱ्याचा वेग जेथे कमी होतो तेथे या सर्व पदार्थाचे संचयन होते. वाऱ्याच्या अशा संचयनामुळे वाळूच्या टेकडय़ांची निर्मिती होते. अशा टेकडय़ांना 'वालुकागिरी' असे म्हणतात. अशा टेकडय़ांची वाऱ्याकडील बाजू मंद उताराची असते तर विरूद्ध बाजू तीव्र उताराची असते. वालुकागिरीची वाऱ्याकडील बाजू मंद उताराची असते तर विरूद्ध बाजू तीव्र उताराची असते. वालुकागिरी वाऱ्याबरोबर पुढे पुढे सरकत असतात. म्हणजेच वालुकागिरींचे स्थलांतर होत असते.
वालुकागिरीची उंची जास्तीत जास्त २० ते ३० मी. किंवा काही वेळा त्यापेक्षा जास्त असू शकते.
फोटो रजिस्टर
प्रकाश-प्रतिरोधक (एलडीआर) म्हणून ओळखले जाणारे फोटोरॅसिस्टर्स हे प्रकाश संवेदनशील उपकरणे आहेत जी बहुतेक वेळा प्रकाशाची उपस्थिती किंवा अनुपस्थिती दर्शविण्यासाठी किंवा प्रकाशाची तीव्रता मोजण्यासाठी वापरली जातात.एलडीआरकडे प्रतिरोधकांसारखे ध्रुवपण नाही. एलडीआरची प्रतिरोधकता सहजपणे एलडीआरच्या दोन टर्मिनल्सला मल्टीमीटरने जोडण्याद्वारे आणि मल्टीमीटरला रेझिस्टन्स मोडमध्ये सेट करून सहज मोजले जाऊ शकते. एलडीआर वर प्रकाशाची तीव्रता बदलता तेव्हा आपण प्रतिकार वेगळ्या प्रकारे पाहू शकता. एलडीआर विविध आकारात उपलब्ध आहे जसे की ५ मिमी एलडीआर आणि १२ मिमी एलडीआर जेथे एलडीआरचा थर अनुक्रमे ५ मिमी आणि १२ मिमी रूंद असेल.
फोटोरजिस्टर हा एक सक्रिय घटक आहे जो घटकाच्या संवेदनशील पृष्ठभागावर प्रकाश प्राप्त करण्याच्या संदर्भात प्रतिकार कमी करतो. घटनेच्या प्रकाशाच्या तीव्रतेच्या वाढीसह फोटोरजिस्टरचा प्रतिकार कमी होतो.प्रकाश संवेदनशील डिटेक्टर सर्किट्स आणि लाइट-अ‍ॅक्टिवेटेड आणि डार्क-अ‍ॅक्टिवेटेड स्विचिंग सर्किट्समध्ये एक प्रतिरोध अर्धवाहक म्हणून काम करणारे एक फोटोरजिस्टर लागू केला जाऊ शकतो.अंधारात, एक फोटोरजिस्टर कित्येक मेगाओम्स (एमए) इतका उच्च प्रतिकार करू शकतो.तर प्रकाशात फोटोरजिस्टरला काही शंभर ओमपेक्षा कमी प्रतिकार असू शकतो.बाजारात विविध प्रकारच्या लाइट सेन्सर उपलब्ध आहेत.त्याला एलडीआर असेही म्हटले जाते.लाईट सेन्सर हा सर्वात सामान्य प्रकारचा आणि कार्यक्षमतेचा प्रकार आहे जो एलडीआरच्या रूपात संक्षिप्त लाइट आश्रित प्रतिरोधक आहे.
फोटोरजिस्टर काम कसे करतो - जेव्हा रजिस्टर वर प्रकाश पडतो तेव्हा त्याचा रजिस्टन्स कमी होतो आणि करंट वाढतो.
एलडीआर साठी इंटरफेसिंग सर्किट
एलडीआरला आउटपुट प्रतिरोध असतो म्हणून ते थेट कोणत्याही एडीसीशी कनेक्ट केले जाऊ शकते. तर व्होल्टेज दुभाजक सर्किट तयार करावे लागेल. आपण एक साधा व्होल्टेज डिव्हिडर सर्किट पाहू शकता ज्याचे आउटपुट व्होल्टेज एलडीआरवर येणाऱ्या प्रकाशाच्या प्रकाशाच्या तीव्रतेच्या प्रमाणात आहे. हे आउटपुट व्होल्टेज थेट एडीसीला प्रकाशाची तीव्रता किंवा तुलनात्मक सर्किट मोजण्यासाठी दिले जाऊ शकते.
Vout = विन एक्स (आर 1 / (आर 1 + आरएलडीआर)) वोल्टेज डिवाइडर अनुभाग का Vout = आउटपुट वोल्टेज वोल्टेज डिवाइडर Vout = आउटपुट वोल्टेज विन = वोल्टेज डिवाइडर अनुभाग इनपुट वोल्टेज आपल्या स्थिति मध्ये  याचा  5 वोल्ट आरएलडीआर = एलडीआरचा प्रतिरोध
बून काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
संदर्भ आणि नोंदी
* वर्ग:मिसूरीमधील काउंटी
छिरवे
छिरवे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील नवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
दि.य. देशपांडे
प्रा. '''दि.य. देशपांडे'''(जन्म : २४ जुलै, इ.स. १९१७, - ३१ डिसेंबर, इ.स. २००५) हे तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. त्यांनी महाराष्ट्रात विवेकवाद नावाची विचारसरणी रुजविण्याचा प्रयत्‍न केला. त्यासाठी त्यांनी एप्रिल १९९० मध्ये आजचा सुधारक हे मासिक सुरू केले. आपल्या पत्‍नी विदुषी मनू गंगाधर नातू यांच्या प्रथम स्मृतिदिनी त्यांनी हे मासिक सुरू केले. बुद्धिप्रामाण्यवादी तत्त्वचिंतक म्हणून ते प्रसिद्ध होते. तत्त्वज्ञानाला वाहिलेल्या नियतकालिकांमधून त्यांचे अनेक निबंध प्रसिद्ध झाले. ते नाना म्हणूनही ओळखले जात. नागपूर विद्यापीठात सांकेतिक तर्कशास्त्र हा विषय सुरू करण्यात त्यांचा महत्त्वाचा सहभाग होता. त्यांचे सहकारी, मित्र आणि तत्त्वज्ञानाचे ज्येष्ठ प्राध्यापक प्र. ब. कुळकर्णी यांनी 'सुधारक दि. य. देशपांडे' या आदरांजलीपर लेखात 'दियं' यांचे यथार्थ व्यक्तिचित्रण केले आहे.
तत्त्वज्ञान मराठीत आणण्याचे कार्य
मराठी वाचकांना तत्त्वज्ञानाचा परिचय करून देण्यासाठी देशपांडे यांनी ‘आजचा सुधारक’ मासिक सुरू करून आगरकरप्रणीत विवेकवाद जोपासण्याचा आणि तत्त्वज्ञानाचा परिचय करून देण्याचा प्रयत्‍न केला.
लेखन
दि.य. देशपांडे यांनी अर्वाचीन पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञान ही ग्रंथमाला लिहिली.
परामर्शचे विशेषांक
परामर्श (मराठी नियतकालिक)ाने प्रा. दि.य देशपांडे यांचे विचार सुस्पष्ट करण्यासाठी त्यांच्या हयातीत "प्रा. दि.य. देशपांडे यांचे तत्त्वचिंतन" या नावाचा विशेषांक दोन खंडांत प्रसिद्ध केला. पहिल्या खंडात दोन विभाग आहेत तर दुसऱ्या खंडात तिसरा विभाग आहे. त्याशिवाय दि.य. देशपांडे यांनी अनुवाद केलेल्या लेखांचा वेगळा एक अनुवादित अंकही प्रसिद्ध केला.
त्रिखंडी ग्रंथामालेविषयी अधिक माहिती
प्रा. दि.य. देशपांडे यांच्या मराठी लेखनापैकी पाश्चात्त्य-युरोपीय तत्त्वज्ञानासंबंधी जास्त अचूक माहिती देणारे तीन ग्रंथ - (१) प्रज्ञावाद : अर्वाचीन पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञान, (२) अनुभववाद : अर्वाचीन पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञान आणि (३) कांट : अर्वाचीन पाश्चात्त्य तत्त्वज्ञान. या तीनही ग्रंथांची रचना चिंतनासाठी व अभ्यासासाठी सुयोग्य आहे.
विशिष्ट रचना
प्रत्येक खंडाची रचना दोन भागात एका विशिष्ट रीतीने केली आहे. पहिला भाग तत्त्ववेत्त्यांच्या जीवनाचा, त्यांच्या तत्त्वज्ञान निर्मितीच्या पार्श्वभूमीचा व पूर्वसुरींच्या तत्त्वज्ञानाचा आणि शक्य होईल तिथे त्यांच्या सामाजिक, राजकीय पार्श्वभूमीचा परिचय दिला आहे. खंडाच्या दुसऱ्या भागात तत्त्ववेत्यांनी आपले तत्त्वज्ञान ज्या ग्रंथात, लघुग्रंथात मांडले त्यातील त्यांचे तत्त्वज्ञान स्पष्ट करणाऱ्या मुख्य निवडक वेच्यांचे, उताऱ्यांचे भाषांतर दिले आहे. हे भाषांतर दियंनी स्वतः केलेले आहे.
मुख्य ग्रंथ : शुद्ध प्रज्ञेची चिकित्सा
भाग १ : अ) कांटचा संक्षिप्त परिचय ब) कांटचे तत्त्वज्ञान
भाग २ : शुद्ध प्रज्ञेची चिकित्सा
एकमेव आवृत्त्या
सर्व पुस्तके बुकगंगा वर उपलब्ध आहेत.
=संदर्भ व स्रोत=
वर्ग:महाराष्ट्रातील तत्त्ववेत्ते वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९८४
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाने मे-ऑगस्ट १९८४ दरम्यान पाच कसोटी सामने आणि तीन आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला. कसोटी मालिका वेस्ट इंडीजने ५-० अशी जिंकली तर एकदिवसीय मालिका इंग्लंडने २-१ अशी जिंकली. इंग्लंडला इंग्लंडमध्येच पाच सामन्यांच्या कसोटी मालिकेत पाचही कसोटी वेस्ट इंडीजने जिंकल्या. असा पराक्रम करणारा वेस्ट इंडीजचा हा पहिला संघ ठरला.
५वी कसोटी
वर्ग:इ.स. १९८४ मधील क्रिकेट वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे इंग्लंड वर्ग:विस्डेन चषक
अंबड (माढा)
अंबड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील एक गाव आहे.
जवळपासची गावे
पिंपळखुंटे
संदर्भ
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग ३६
राष्ट्रीय महामार्ग ३६ (National Highway 36) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
भगवान ठग
भगवान ठग (जन्म : हिवरखेड (खामगाव-विदर्भ), २४ जानेवारी, १९५३;  - बुलढाणा, २० जानेवारी, इ.स. २००९) हे कवी आणि अनुवादक होते. खामगाव तालुक्यातील हिवरखेड येथे त्यांचा जन्म झाला. त्यांनी हिवरखेडसारख्या खेडेगावात प्राथमिक व माध्यमिक शिक्षण घेतले. भूमि-अभिलेख खात्यात सवेर्क्षक म्हणून ते सरकारी नोकरी करीत होते. स्वतःच्या पगारातील अर्धाअधिक रक्कम आणि वेळ पडल्यास प्रॉव्हिडन्ट फंडातून कर्ज काढून त्यांनी ही साहित्यसेवा आयुष्याच्या अखेरपर्यंत सुरू ठेवली होती. ’साने गुरुजींच्या आंतरभारतीचे स्वप्न साहित्यातून प्रत्यक्षात साकार करण्यासाठी अविरत झटणारा एक कार्यकर्ता' असे स्वतःबद्दल ते अभिमानाने सांगत असत.
भगवान ठग यांनी महाराष्ट्र अनुवाद परिषद या संस्थेची स्थापना केली होती. तुका म्हणे या नावाने असलेले अनियतकालिक ते चालवीत असत व त्याच नावाचा पुरस्कार दरवर्षी मराठीतील निवडक साहित्यकृतींना देत असत.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
हिरोजी नारायण तोडणकर
हिरोजी नारायण तोडणकर (७ डिसेंबर, १९१८:आचरेपिरावाडी, मालवण तालुका, सिंधुदुर्ग जिल्हा - ??) हे एक स्वातंत्र्यसैनिक आहेत. १९३० सालच्या मिठाच्या सत्यायग्रहात त्यांचा सहभाग होता. प्रभात फेऱ्या काढून जनता उठावात त्यांचा सक्रिय सहभाग होता.
इ.स. १९६०पासून हिरोजी तोडणकरांनी मैला गोळा करण्याच्या जुन्या पद्धतीचे निर्मूलन करण्याचे काम हाती घेतले. राज्यभर फिरून त्यांनी २५ वर्षांत २ लाख संडास उभारले.
सन्मान
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तिरुवनंतपुरम सेंट्रल रेल्वे स्थानक
तिरुवनंतपुरम सेंट्रल हे केरळच्या तिरुवनंतपुरम शहरामधील प्रमुख रेल्वे स्थानक आहे. केरळमधील सर्वात वर्दळीचे असलेले तिरुवनंतपुरम सेंट्रल स्थानक भारताच्या सर्व मोठ्या शहरांसोबत जोडले गेले आहे. दक्षिण रेल्वेच्या तिरुवनंतपुरम विभागाचे मुख्यालय येथेच स्थित आहे.
उत्तरेकडून कोचीमार्गे केरळकडे धावणाऱ्या गाड्या तसेच दक्षिणेक्डून कन्याकुमारीमार्गे धावणाऱ्या गाड्या तिरुवनंतपुरममध्ये थांबतात. कोकण रेल्वेमुळे दिल्ली तसेच मुंबई शहरांहून तिरुवनंतपुरमकडे जाणाऱ्या गाड्यांचे अंतर कमी झाले आहे. तिरुवनंतपुरम सेंट्रल स्थानकावरील ताण कमी करण्यासाठी येथे कोचुवेली नावाचे नवे स्थानक उघडण्यात आले.
गोविंद निहलानी
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म
सुधा रिसबुड
सुधा रिसबूड या मराठीत विज्ञानकथा लिहिणाऱ्या लेखिका आहेत.
पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बिंगोल प्रांत
बिंगोल (तुर्की: Bingöl ili) हा तुर्कस्तान देशामधील एक प्रांत आहे. तुर्कस्तानच्या पूर्व भागात वसलेल्या ह्या प्रांताची लोकसंख्या सुमारे २.५५ लाख आहे. बिंगोल ह्याच नावाचे शहर ह्या प्रांताची राजधानी आहे. ह्या भागात तुर्कीसोबत झाझाकी नावाची भाषा देखील वापरली जाते.
बाह्य दुवे
वर्ग:तुर्कस्तानचे प्रांत
राष्ट्रीय महामार्ग ३७
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
काशीनाथ घाणेकर
डॉ. काशीनाथ घाणेकर (१४ सप्टेंबर, १९३२:चिपळूण, महाराष्ट्र - २ मार्च, १९८६:अमरावती, महाराष्ट्र) हे मराठी नाट्यअभिनेते व हिंदी-मराठी चित्रपट अभिनेते होते. सन १९६० ते १९९० या काळातले ते मराठीतले पहिले सुपर स्टार होते. स्त्रीरोगतज्ज्ञ इरावती कर्णिक या काशीनाथांच्या पहिल्या पत्नी होत. त्यांच्याशी घटस्फोट घेतल्यावर काशीनाथ घाणेकर यांनी अभिनेत्री सुलोचनाबाईंची कन्या कांचन लाटकर यांच्याशी लग्न केले. कांचन घाणेकरांनी स्वतःच्या वैवाहिक सहजीवनावर नाथ हा माझा नावाचे पुस्तक लिहिले आहे. इरावती घाणेकर या पुढे डाॅ. इरावती भिडे झाल्या. अभिनय सुरू करण्याआधी घाणेकर व्यवसायाने दंतवैद्य होते.
जानवली (कणकवली)
जानवली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील कणकवली तालुक्यातील एक गाव आहे.
काशीनाथ घाणेकर
प्रारंभिक जीवन
घाणेकर यांचा जन्म चिपळूण येथे झाला आणि तिथेच त्यांनी स्वतःचे शिक्षण पूर्ण केले.
व्यावसायिक जीवन
सन १९६० ते १९८० या कालावधीत काशीनाथ हे मराठी नाट्य-चित्रसृष्टीचे पहिले सुपरस्टार होते, आणि त्याकाळात ते सर्वात मोठे पेड स्टार होते. दादी मॉं या १९६६ साली निघालेल्या हिंदी चित्रपटात काशीनाथ घाणेकर यांनी अशोक कुमार आणि बीना रॉय यांच्या मुलाची एक छोटी भूमिका केली होती.
जानवली (कणकवली)
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
काशीनाथ घाणेकर
व्यावसायिक जीवन
वसंत कानेटकर यांनी लिहिलेल्या रायगडाला जेव्हा जाग येते या नाटकातल्या संभाजींच्या भूमिकेनंतर घाणेकरांना अफाट लोकप्रियता लाभली. या नाटकाशिवाय त्यांनी इतर अनेक नाटकांमध्ये उत्तम अभिनय केला.. [8]
जानवली (कणकवली)
संदर्भ
वर्ग:कणकवली तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
काशीनाथ घाणेकर
व्यावसायिक जीवन
सन १९६८ मध्ये निघालेल्या मधुचंद्र या मराठी चित्रपटापासून काशीनाथ घाणेकर एक मोठा मराठी चित्रपट स्टार बनले..नाटक रंगमंचावर पहिली शिट्टी पडली ती काशीनाथ घाणेकर यांना. असे एक अलौकिक अद्भुत कलाकार पिढीन पिढी होणे नाही .अशा कलाकाराला कोटी कोटी प्रणाम. .. [9]
अमरावती शहरात नाटकाचा प्रयोग चालू असतानाच त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला. प्रयोगानंतरच काही वेळातच त्यांचे निधन झाले. [3].
चित्रपट
मराठी चित्रपट:-
घाणेकर यांच्या आयुष्यावर आणि...डॉ. काशीनाथ घाणेकर नावाचा चित्रपट आहे. त्यात घाणेकरांची भूमिका सुबोध भावे यांनी केली आहे.
संदर्भ
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:इ.स. १९४० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
बॅरी काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
संदर्भ आणि नोंदी
* वर्ग:मिसूरीमधील काउंटी
द रेझिलियंट फाउंडेशन
संदर्भ
वर्ग:भारतातील समाजसेवी संस्था
खारगड
खारगड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर जिल्ह्यातील नरखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
बायबुर्त प्रांत
बायबुर्त (तुर्की: Bayburt ili) हा तुर्कस्तान देशामधील एक प्रांत आहे. तुर्कस्तानच्या ईशान्य भागात वसलेल्या ह्या प्रांताची लोकसंख्या सुमारे ७४ हजार आहे. बायबुर्त ह्याच नावाचे शहर ह्या प्रांताची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तुर्कस्तानचे प्रांत
एकलव्य साहित्य संमेलन
वाशीम जिल्ह्यातील रिसोड या आडवळणाच्या गावात चाफेश्वर गांगवे या केवळ साहित्यासाठी जगणाऱ्या युवकाने जून २०००मध्ये वयाच्या सोळाव्या वर्षी एक साहित्य चळवळ उभी केली. त्या चळवळीचे एक फलित म्हणजे रिसोड या गावी भरणारे एकलव्य नावाचे राज्यस्तरीय साहित्य संमेलन.
एकलव्य संस्थेने सलग पाच वर्षे राज्यस्तरीय काव्य स्पर्धा घेतली. या स्पर्धेला महाराष्ट्रभरातून उदंड प्रतिसाद मिळाला. स्पर्धेतून पहिल्या येणाऱ्या तीन कवींच्या कवितांना ‘एकलव्य राज्यस्तरीय काव्य पुरस्कार’ देऊन गौरवण्यात आले.
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
राष्ट्रीय महामार्ग ३८
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
२०२१ इंटर-इन्सुलर महिला टी२० मालिका
ज्युनियर इंटर-इन्सुलर सामने देखील जुलैच्या सुरुवातीला नियोजित होते. तथापि, कोविड-१९ साथीच्या आजारामुळे दोन बेटांमध्‍ये सुरू असलेल्या प्रवासी निर्बंधांमुळे हे खेळ रद्द करण्यात आले, महिला मालिका आणि पुरुषांचे सामने देखील संशयाच्या भोवऱ्यात आहेत. महिला मालिका आणि पुरुषांचा सामना नंतर बेटांमधील प्रवास निर्बंधांमुळे पुढे ढकलण्यात आला. बोर्डांनी जाहीर केले की त्यांच्या वेळापत्रकात जागा मिळाल्यास त्यांना २०२२ मध्ये होम आणि अवे मालिका खेळण्याची आशा आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील क्रिकेट
बेंटन काउंटी, मिसूरी
ही अमेरिकेच्या मिसूरी राज्यातील ११४ पैकी एक काउंटी आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र येथे आहे.
२०२० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या इतकी होती.
संदर्भ आणि नोंदी
* वर्ग:मिसूरीमधील काउंटी
राष्ट्रीय महामार्ग ३९
राष्ट्रीय महामार्ग ३९ (National Highway 39) हा भारतामधील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग वर्ग:चित्र हवे
आंजणगाव खुर्द
आंजणगाव खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील माढा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:माढा तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
नानगीपाडा
नानगीपाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील नवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४३ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६० मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:नवापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
इंडियन लीग
ही एक स्वातंत्र्य काळातील राजकीय संघटना होती.या संघटनेची स्थापना सप्टेंबर १८७५ मध्ये शिशिरकुमार घोष यांनी केली. भारताचे राजकीय उद्दिष्ट उघडपणे व निर्भिडपणे घोषित करणारी ही पहिली राजकीय संघटना होती.यात पत्रकार, वकील,जमीनदार,सावकार इत्यादी लोक शामील होते.या संघटनेने बंगालमधील कार्यरत संस्थांना संघटित करण्याचे काम केले.
योहानेस झुकेरटोर्ट
योहानेस हेर्मान झुकेरटोर्ट (७ सप्टेंबर, १८४२ - २० जून, १८८८) हा एक पोलिश बुद्धिबळपटू होता.
वर्ग:बुद्धिबळ खेळाडू वर्ग:इ.स. १८४२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८८८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:पोलिश व्यक्ती
पी.एस. श्रीधरन पिल्लई
'''पी.एस. श्रीधरन पिल्लई''' (जन्म १ डिसेंबर १९५४) हे एक भारतीय राजकारणी, वकील आणि लेखक आहेत, जे सध्या गोवा राज्याचे १९ वे राज्यपाल म्हणून कार्यरत आहेत. त्यांनी मिझोरमचे राज्यपाल म्हणूनही काम पाहिले होते. याशिवाय, ते यापूर्वी अनेक वेळा केरळ राज्यासाठी भारतीय जनता पक्षा चे अध्यक्ष होते.
प्रारंभिक जीवन
श्री पिल्लई यांनी पंडालम एनएसएस कॉलेजमधून कला शाखे त पदवी प्राप्त केली आहे. ते कॉलेज युनियनचे निवडून आलेले पदाधिकारी होते. नंतर, त्यांनी कालिकत लॉ कॉलेजमधून १९७८ मध्ये कायद्याची पदवी घेतली. लॉ कॉलेजमधील त्यांच्या कार्यकाळात, श्री पिल्लई त्यांच्या कार्यकाळातील कॉलेज मॅगझिनचे संपादक होते, ज्याने आणीबाणी आणि इंदिरा गांधी सरकारचा निषेध केला होता, त्या वेळी त्याबद्दल खूप चर्चा झाली होती.
संदर्भ
वर्ग:विद्यमान भारतीय राज्यपाल वर्ग:मिझोरमचे राज्यपाल वर्ग:गोव्याचे राज्यपाल वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म वर्ग:भारतीय राजकारणी
नांदेड जिल्ह्यातील शिलालेख
भारतीय इतिहासाचे साधने
शिलालेख हे प्राचीन भारताच्या इतिहासाचे एक महत्त्वपूर्ण साधन मानले जाते. प्राचीन कालखंडाच्या इतिहाससाधनांत मुख्यतः पुरातत्त्वीय निरनिराळ्या वस्तूंचा समावेश होतो. उत्खननांमुळे मिळालेली भांडी, शस्त्रे, घरे व त्यांची बांधणी, ग्राम-नगरव्यवस्था, अलंकार इ. तत्कालीन समाजिक, धार्मिक व आर्थिक परिस्थितीवर प्रकाश टाकण्यास उपयुक्त आहेत. प्राचीन कालखंडात तयार झालेले विविध भाषिक ग्रंथ हेही इतिहासाचे महत्त्वाचे साधन आहे. या ग्रंथांचे समकालीन व उत्तरकालीन असे दोन भेद पडत असले, तरी ते प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रीतीने तत्कालीन इतिहासावर प्रकाश टाकतात. राजतरंगिणी, राष्ट्रौढवंशमहाकाव्य, शिवभारत इ. ग्रंथ प्रत्यक्ष इतिहास सांगतात तर हर्षचरित, विक्रमांकदेवचरित पंपभारत, मणिमेखलै इ. ग्रंथ रूपक शैलीने इतिहासकथन करतात. काही ग्रंथांच्या आरंभी किंवा अंतर्भागी किंवा अंती इतिहासविषयक माहिती मिळते. उदा., हेमाद्रिलिखित चतुर्वर्गचिंतामणि, जल्हणचा सुक्तिमुक्तावलि व प्रसिद्ध कानडी कवी पंप याचा विक्रमार्जुनविजय अथवा पंपभारत ह्या ग्रंथांच्या प्रस्तावनांत ऐतिहासिक माहिती आढळते. बसबभूपालने शिवतत्त्वरत्नाकरात मधूनमधून ऐतिहासिक माहिती गुंफली आहे तर सोमदेव सुरीने यशस्तिलकचंपूमध्ये ग्रंथाच्या शेवटी काही ऐतिहासिक माहिती दिली आहे. तथापि इतिहासकाळातील प्राचीन विभागाची साक्षात माहिती देणारे ग्रंथ एकंदरीत थोडेच आहेत. तत्कालीन राजकीय इतिहाससंबंधी माहिती देण्यास हे ग्रंथ अपुरे पडत असले, तरी इतिहासाच्या धार्मिक, सामाजिक, भाषिक ह्या विविध अगांसंबंधी माहिती देण्यास हे ग्रंथ उपयुक्त आहेत. पुराणे, रामायण, महाभारत, ही महाकाव्ये, तत्कालीन सामाजिक आचारविचार, राहणीमान, वस्त्रे, अलंकार इत्यादीसंबंधी माहिती देण्यास उपयुक्त व महत्त्वाची साधने आहेत. भारताच्या पारंपरिक इतिहासकाळातील निरनिराळ्या राजवंशांसंबंधी माहिती देण्यास पुराणे हेच एकमेव व महत्त्वाचे साधन आहे.
नांदेड जिल्ह्यातील शिलालेख
गोदावरी नदीच्या खोऱ्यात आणि विशेषतः नांदेड जिल्ह्याच्या परिसरातील शिलालेखांचा शोध घेता, आजपावेतो ५० शिलालेख सापडलेले आहेत. यापैकी काहींची नोंद एपिग्राफिया इंडिया या संशोधनपर ग्रंथमालेत झाली आहे. तरीही मौर्य, सातवाहन, गुप्त व वाकाटक या प्राचीन राजघराण्याचे शिलालेख अजून पर्यंत सापडलेले नाहीत. नांदेड जिल्ह्यातील उपलब्ध शिलालेखांचा अभ्यास करता असे आढळते की, आठव्या शतकांपासून अठराव्या शतकांपर्यंत म्हणजेत या एक हजार वर्षाच्या कालावधीत हे शिलालेख कोरले गेले आहेत. दक्षिण भारतातील प्रमुख राजघराण्यापैकी राष्ट्रकूट, उत्तर चालुक्य, कलचुरी आणि यादव या घराण्यांचे हे शिलालेख होत. या शिलालेखात एका ओळीच्या शिलालेखापासून ते सविस्तर वर्णन असणाऱ्या विस्तृत अशा शिलालेखापर्यंत अनेक प्रकारचे आढळतात. काही राजांचे प्रशस्तिपर शिलालेखही या परिसरात उपलब्ध झाले आहेत.या प्रशस्तीपर शिलालेखाची भाषा बी अत्यंत लालित्यपूर्ण आहे. तसेच गद्य आणि पद्यातल्या अप्रतिम रचना काही शिलालेखातही आढळतात. या परिसरातील उपलब्ध शिलालेखांपैकी बहुसंख्य शिलालेख हे कानडी लिपीत आहेत. ते सर्वच चालुक्यवंशीय असून काही शिलालेखांची भाषा आणि लिपी दोनिही कानडी आहेत. तर काहींची लिपी कानडी आहे आणि भाषा संस्कृत आहे. तर काही शिलालेख मराठी भाषेत आहेत, लेखन नागरी लिपीत केले आहेत.संस्कृत शिलालेखांची अक्षरवाटीका अत्यंत प्रमाणबद्ध असून कानडी लिपीतील शिलालेख कोरताना कोरवयांनी तीच कसब दाखवली आहे.
प्राचीनतम् शिलालेख
कंधार येथे इसवी सन १९५८ साली सापडलेला प्राचीनतम् शिलालेख हा आतापर्यंत उपलब्ध झालेल्या शिलालेखांपैकी एक होय. हा शिलालेख कंधार गावच्या वेशीजवळ असलेल्या बौद्ध मंदिरात असलेल्या बुद्धमुर्तीच्या आसनपीठावर कोरलेला आहे. हा शिलालेख नागरी लिपीतील असून फक्त दोन ओळींचा आहे. ह्या शिलालेखात बौद्ध तत्त्वज्ञानातील हेतुवादाचे विवेचन संस्कृत रचनेत करण्यात आले आहे. 'हे धर्मा हेतुप्रभवा हेतु तेषां तथा गतोहयवदत तेषांच यो निरोध:एवं वादी महाश्रमण' ह्या रचना असलेला शिलालेख राष्ट्रकुट काळातील असून सध्या कंधार शहराच्या मध्यभागी बौद्धद्वार वेशीजवळ असलेल्या बौद्धविहारात आहे. हा शिलालेख आठव्या शतकातील असून ती आजही बुधवार वेस म्हणून परिचित आहे.
राष्ट्रकुटांचे शिलालेख
नांदेड जिल्ह्यातील सर्वात प्राचीन प्रभावी सत्ता राष्ट्रकुटांच्या स्वरूपात प्रस्थापित झाली. प्रारंभीच्या काळात राष्ट्रकुटाच्या हालचाली वेरूळच्या परिसरात केंद्रित झाल्या तसेच याच काळात नांदेड आणि उस्मानाबाद परिसरातही राष्ट्रकुटांचा प्रभाव दर्शविणारे काही संदर्भ ताम्रपटातून उपलब्ध झाले. १९५७ साली नांदेड जिल्ह्यातील कंधार या ठिकाणी राष्ट्रकुटकालीन सापडला. कंधारचा हा राष्ट्रकुटकालीन शिलालेख एका दगडी चौकोनी खांबावर- खांबाच्या तीन बाजूस कोरलेला असून या खांबाचा खालचा भाग तुटलेला असल्याने उपलब्ध झाला नाही. अडीच-तीन फूट उंचीचा जो भाग उपलब्ध झाला त्या भागातील शिलालेखाच्या अक्षरवाटिकेवरून हा शिलालेख राष्ट्रकुट राजा तिसरा कृष्ण(इ. स. ९३९-९६८) यांच्या कालखंडातील असावा असा निष्कर्ष डॉ. डी. सी. सकरार, आणि जी. भट्टाचार्य यांनी काढला आहे. या शिलालेखात कंधारचे अप्रतिम वर्णन करण्यात आले आहे. कंधार येथील शिलालेखांमध्ये राष्ट्रकूटकालीन नगररचनेचा आराखडा एकप्रकारे नोंदविला गेला होता व जाणीवपूर्वक या स्थानाचा विकास केला होता. या स्थानाचे भौगोलिक महत्त्व, भूस्थळ रचना व पर्यावरणाचा अभ्यास करून, जलाशयांसाठी सुयोग्य अशा स्थानाची निवड करून 'हत्तीनाला' हा एक जलप्रवाह अडवून तेथे कृष्ण दुसरा यांच्या काळातच 'जलतुंग समुद्र' या जलाशयाची निर्मिती करण्यात आली होती. यासाठी जवळपास ८५० मी. लांबीचा मातीचा बंधारा बांधण्यात आला व या परिसरातील 'मण्यार नदी' व हा जलाशय यातील उंच-सखल भागाचा योग्य उपयोग करून बंधारे तसेच विविध बारवांची एक शृंखला निर्माण केली गेली. परिणाम म्हणून मण्यार ही मांजरीची उपनदी व त्या काठावर असलेला हा संपूर्ण परिसर हा पाणलोट क्षेत्राचा भाग बनवून विकसित केला गेला. प्राचीन भारताच्या इतिहासात उल्लेखनीय भर टाकणारा एक महत्त्वाचा शिलालेख म्हणून ह्या शिलालेखाचा उल्लेख करावा लागेल. ह्या शिलालेखाच्या उपलब्धतेमुळेच कंधार हे राष्ट्रकुटांची राजधानी होती हे सिद्ध झाले आहे. कारण या काळी अस्तित्वात असलेल्या देवळांचे, मकरतोरणांचे आणि सर्वलोकेश्वर मंडपाचे वर्णन या शिलालेखात करण्यात आलेले आहे. राष्ट्रकुट राजांनी केलेल्या लोकोपयोगी कामांचे उल्लेख शिलालेखातून येतात.
उत्तर चालुक्याचे कानडी शिलालेख
नांदेड परिसरात उत्तर चालुक्याचे एकूण बत्तील शिलालेख आजपर्यंत उपलब्ध झाले आहेत. यातील बहुसंख्य शिलालेख हे कानडी भाषेतील आहेत. राष्ट्रकुटाच्या नंतर नांदेड जिल्ह्यात कल्याणीच्या चालुक्याची राजवट सुरू झाली. ही बाब ह्या शिलाेखामुळे सिद्ध होते. हे सर्व शिलालेख कल्याणीच्या चालुक्य नृपती संबंधीचे आहेत. कल्याणी येथे उत्तर चालुक्याची राजधानी स्थापन करणारा पहिला सोमेश्वर[इ.स. १०४३-१०६८] यांच्या कालखंडापासून ते जगदेकमल्ल दुसरा [११३८-११५१] यांच्या कालखंडापर्यंत जवळपास शंभर वर्षाच्या कालावधीत नांदेड जिल्ह्यात ३६ शिलालेख सापडले आहेत. या घराण्यातील पहिला शिलालेख देगलूर तालुक्यातील तडखेल या गावी सापडला. हा शिलालेख तडखेल या गावच्या पूर्वेस महादेवाच्या मंदिराजवळ ठेवलेला आहे. हा शिलालेख कूपच विस्तृत असून सोश्वर व नागवर्मा यांच्या विजयाचे सविस्तर वर्णन यात केले आहे. लिखनाचे स्वरूप प्रशस्तिपर असून सोमेश्वरांच्या एकूण कार्याचा यात आढावा घेण्यात आला आहे. ह्या शिलालेखाचे वैशिष्ठ्ये म्हणजे हा शिलालेख कोरल्याचे वर्ष त्यात स्पष्टपणे नोंदवले असून सर्वजित संवत्सरातील शके ९६९ या वर्षात वैशाख शुद्ध तृत्तीयेस बुधवारी हा शिलालेख कोरवला गेला अशा प्रकारची नोंद ह्या शिलालेखात आहे. या शिलालेखामुळे चालुक्य सेनापती नागवर्मा ह्यांचे कर्तृत्व प्रकाशात आले एसून त्यांनी मिळवलेल्या अनेक विजयाचा उल्लेख ह्या शिलालेखात येतो. मुखेड तालुक्याचील मुखेड ह्या गावीच विक्रमादित्याचा एक शिलालेख सापडला आहे. विक्रमादित्यांचे बहुतांश सिलालेख हे कानडी लिपीत व कानडी भाषेत लिहिले गेले असून एकमेव अपवाद संगम येथील शिलालेखाचा असून हा शिलालेख नागरी लिपीत व संस्कृत भाषेत कोरवला गेला आहे.
कलचुरी शिलालेख
बाराव्या शतकाच्या सुमारास नांदेड जिल्ह्यातून चालुक्याची राजवट नाहिशी झाली. चालुक्य राजवटीस हुसकावून लावून कलचुरींनी काही काळ आपला प्रभाव नांदेड येथे प्रस्थापित केला असावा. नांदेड जिल्ह्यातील बिलोली तालुक्यातील जुन्नी या गावी कलचुरींचा एकमेव शिलालेख सापडला आहे. हा शिलालेख म्हणजे एक स्तंभलेखच असून खांबाच्या तीन बाजूस तो कोरण्यात आला आहे. जुन्नवलीगे म्हणजेच आजचे जुन्नी. या ठिकाणच्या काही देवालयांना दिलेल्या दानाचा उल्लेख ह्या शिलालेखात आहे. सुवर्णवृषभध्वज आणि कालिंजरपूरवराधिश्वर यासारख्या उपाधींचा वापर या शिलालेखात आठळतो.