cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
इ.स.पू. ७५
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ७५ वर्ग:इ.स.पू.चे ७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
फॅन (चित्रपट)
फॅन हा २०१६ साली प्रदर्शित झालेला एक हिंदी चित्रपट आहे. यशराज फिल्म्सच्या बॅनरखाली १५ एप्रिल २०१६ रोजी प्रदर्शित झालेल्या ह्या थरारपटामध्ये शाहरुख खानने दुहेरी भूमिका केली आहे.
ह्या चित्रपटात श्रीया पिळगांवकरने काम केले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट
चेचन भाषा
चेचन ही रशिया देशातील चेचन्या प्रांताच्या दोन अधिकृत भाषांपैकी एक भाषा आहे. चेचन वंशाचे लोक मुख्यतः ही भाषा वापरतात.
हेसुद्धा पहा
वर्ग:भाषा वर्ग:रशियामधील भाषा
बलीराम भगत
बलीराम भगत (ऑक्टोबर ७, इ.स. १९२२-जानेवारी २, इ.स. २०११) या काँग्रेस पक्षाचे नेते होते. ते इ.स. १९५२, इ.स. १९५७,इ.स. १९६२,इ.स. १९६७,इ.स. १९७१,इ.स. १९८० आणि इ.स. १९८४च्या लोकसभा निवडणुकीत बिहार राज्यातील आरा लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले. त्यांनी केंद्र सरकारमध्ये पोलादमंत्री आणि परराष्ट्रमंत्री ही पदे सांभाळली. ते इ.स. १९७६ ते इ.स. १९७७ या काळात लोकसभेचे अध्यक्ष होते.तर इ.स. १९९३ ते इ.स. १९९८ या काळात ते राजस्थान राज्याचे राज्यपाल होते.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:भारतीय पोलादमंत्री वर्ग:भारतीय परराष्ट्रमंत्री भगत, बलीराम वर्ग:राजस्थानचे राज्यपाल वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य वर्ग:३ री लोकसभा सदस्य वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य वर्ग:५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:आराचे खासदार वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
रताळे
रताळे ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. याचा कंद जास्त उपयोगात येतो. यात पांढरा व लाल असे दोन प्रकार आहेत.लाल रताळे जास्त गोड असते व गुणांनी जास्त चांगले असते. उपवासाचे दिवशी याचा खाद्य म्हणून वापर अनेक ठिकाणी होतो.तसेच हे गरीबांचेही खाद्य आहे.हे पचनास हलके आहे.
रताळ्यात पंधरा प्रकारची पोषकद्रव्ये असतात.
महत्त्वाचे: ज्याला कधीही ऑक्झिलेटने झालेल्या मूतखड्याचा त्रास झाला आहे त्याने ते खाण्यापूर्वी तज्नांचा सल्ला घ्यावा.
संदर्भ:यूट्यूववरची माहिती स्वीटपोटॅटोज https://www.youtube.com/watch?v=31bwE0Y3hJM
वर्ग:औषधी वनस्पती वर्ग:कंदमुळे
भारतामधील प्रमुख बंदरे
भारतामधील प्रमुख बंदरे.
भारतामध्ये एकूण १3 प्रमुख बंदरे असून शिवाय १८५ लहान बंदरे आहेत.
१3प्रमुख बंदरे खालील प्रमाणे आहेत.:- १.कांडला गुजरात २.मुंबई ३.जवाहरलाल नेहरू बंदर (न्हावा शेवा) ४.मार्मागोva ५.नवीन मंगरूळ ६.कोचीन ७.तुतीकोरीन ८.विशाखापट्टण ९..चेन्नई १०.एन्नोरे ११.पारादीप. १२.हल्दिया (कोलकात्ता) ही सर्व प्रमुख बंदरे ७व्या 13.पोर्ट ब्लेअर पोर्ट (अंदमान आणि निकोबार) पूर्व किनारपट्टीवरील 7वे बंदर आहे)7अनुसूचीनुसार केेंद्र सरकारच्या अधीन येतात.
कांडला
हे बंदर गुजरात राज्यामध्ये कच्छच्या खाडीमध्ये असून येथे प्रामुख्याने तेलाची आयात होते. या बंदराचा विकास स्वातंत्र्यानंतर चालू झाला.फाळणीनंतर कराची बंदर पाकिस्तानांमध्ये गेल्यामुळे हे बंदर सन १९५१मध्ये बांधण्यात आले.
मुंबई
मुंबई हे एक नैसर्गिक बंदर असून आंतरराष्ट्रीय व्यापारामध्ये याला महत्त्वाचे स्थान आहे. सुएझ कालवा १८६९ मध्ये बनल्यावर या बंदराला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले.
मडगांव
हे बंदर गोवा राज्यामध्ये झुआरी नदीच्या मुखावर आहे. या बंदरामधून कर्नाटक भागात खाणीतून नघणाऱया कच्च्या लोखंडाची निर्यात होते.
नवीन मंगलोर
हे बंदर कर्नाटक राज्यामध्ये गुरूपूर नदीच्या उत्तरेला आहे. ते राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक १७शी जोडलेले आहे.
वडगाव (कारंजा)
वडगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
व्हियेतनामी डाँग
व्हियेतनामी डाँग व्हियेतनामचे अधिकृत राष्ट्रीय चलन आहे.
व्हियेतनामी वर्ग:आशियाई चलने वर्ग:व्हियेतनाम
संजय जैस्वाल
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
जानेवारी १०
बाह्य दुवे
जानेवारी ८ - जानेवारी ९ - जानेवारी १० - जानेवारी ११ - जानेवारी १२ - (जानेवारी महिना)
वर्ग:दिवस वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
इ.स.पू. ७६
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ७६ वर्ग:इ.स.पू.चे ७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
रानवाडी बुद्रुक
रानवाडी बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील पोलादपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:पोलादपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
नळगंगा नदी
ही विदर्भातील बुलढाणा जिल्ह्यांतून वाहते. तिच्यावर मोताळा तालुक्यात नळगंगा नावाचे धरण बांधले आहे.
वर्ग: बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
वाटोळे
वाटोळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
बचत गट
बचत गट हा एक सामाजिक-आर्थिक उपक्रम आहे. ही प्रक्रिया संघटितपणे एकमेकांना समजून घेत होत असल्याने या रचनेला स्वयंसाहाय्य गट असेही संबोधले जाते. गटाला काहीतरी विशिष्ट नाव ठेवले जाते, उदा. जागृती बचत गट, अस्मिता बचत गट इ. बचत गट म्हणजे ठराविक काळाने बचत जमा करण्याच्या निमित्ताने एकत्र येणारा गट होय. हा नाबार्डचा सूक्ष्म वित्त पुरवठ्याचा जगातील सर्वात मोठा कार्यक्रम आहे.
गटाचे नियम
बचत गटाच्या व्यवहारासाठी बचत गटाचे सदस्य - कर्ज द्यायचे का, द्यायचे ठरल्यास किती दराने द्यायचे, कोणाला द्यायचे, परतफेडी विषयी नियम वगैरे ठरवतात.
बचत गटांद्वारे निर्माण झालेली उद्योजकता
संघटित ताकद व पारदर्शक सहकाराची प्रक्रिया जर एकत्र आली तर विविध प्रकारची उद्योजकता निर्माण होते आणि समाजाच्या प्रगतीला हातभार लावते. या चळवळीतून अनेक प्रकारचे उद्योग जन्माला आले.त्यापैकी काही यशस्वी उद्योग -
या गटाद्वारे आजकाल शासकीय कार्यालयात सायकल/स्कूटर स्टॅंड चालविणे, उपहारगृह चालविणे, अंगणवाडीत आहार पुरवणे इत्यादी सेवाही पुरविण्यात येतात. बचत गटाच्या आधारामुळे गटातील महिलांच्या वैयक्तिक उद्योगांनाही प्रोत्साहन मिळत आहे.
बचत गटा संबंधी काम करणाऱ्या संस्था
चैतन्य (पुणे), ज्ञान प्रबोधिनी (पुणे), शांतिसंस्कृती (कोल्हापूर), संपूर्ण बांबू केंद्र (अमरावती), आम्ही आमच्या आरोग्यासाठी (गडचिरोली), माता व बालक उत्कर्ष प्रतिष्ठान (बचत गट व्यवस्थापनासाठी जमा खर्च पत्रक, सभासद पुस्तक (पासबुक), लेजर, हजेरी वही, अहवाल वही (मिनिट बुक) अशा नोंद पत्रकाची आवश्यकता असते. (सोलापूर), 'स्व'-रूप वर्धिनी (पुणे) स्वामी विवेकानंद ब. सेवाभावी संस्था कलंबर (नांदेड).
बचत गटासाठी आवश्यक कागदपत्रे
बचत गट व्यवस्थापनासाठी जमा खर्च पत्रक, सभासद पुस्तक (पासबुक), लेजर, हजेरी वही, अहवाल वही (मिनिट बुक) अशा नोंद पत्रकाची आवश्यकता असते. बचत गट नौदणी अर्ज कर्ज अर्ज खाते उखडणै
संदर्भ
वर्ग:संस्था वर्ग:सामाजिक अर्थशास्त्र
रायआवळा
आवळा या शब्दाच्या योग्य लिखाणासाठी चर्चापान पहा.
रायआवळ्याला मराठीत 'हरपर रेवडी' हे दुसरे नाव आहे.
रायआवळ्याला इंग्रजीत स्टार गूजबेरी म्हणतात.
संदर्भ
http://toptropicals.com/catalog/uid/phyllanthus_acidus.htm
वर्ग:औषधी वनस्पती
सीड इन्फोटेक
सीड इन्फोटेक ही महाराष्ट्राच्या पुणे शहरातील व्यावसायिक शैक्षणिक संस्था आहे. याचे मुख्यालय प्रभात रोडवर आहे.
वर्ग:पुण्यातील व्यावसायिक शैक्षणिक संस्था वर्ग:भारतातील कंपन्या
इ.स.पू. ७८
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ७८ वर्ग:इ.स.पू.चे ७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
रास्ना
ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.
वर्ग:औषधी वनस्पती
शरद जोशी (शेतकरी नेता)
कौटुंबिक माहिती
जन्म 	: 	३ सप्टेंबर १९३५
गाल्ल जिल्हा
श्रीलंकेच्या दक्षिण प्रांतामधील गाल्ल (सिंहला: ගාල්ල; तमिळ: காலி) (मराठीत गॅले) हा एक जिल्हा असून त्याचे क्षेत्रफळ १,६५२ चौरस किमी आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार गाल्ल जिल्ह्याची लोकसंख्या ९,९०,४८७ होती.
शरद जोशी (शेतकरी नेता)
कौटुंबिक माहिती
जन्मस्थान 	: 	सातारा
गाल्ल जिल्हा
स्थानीय सरकार
गाल्ल जिल्हयात १ महानगरपालिका, २ नगरपालिका, १५ प्रदेश्य सभा आणि १९ विभाग सचिव आहेत. १९ विभागांचे आणखी ८९६ ग्राम निलाधारी उपविभागांत विभाजन करण्यात आले आहे.
शरद जोशी (शेतकरी नेता)
कौटुंबिक माहिती
वडील 	: 	 अनंत नारायण जोशी
गाल्ल जिल्हा
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:श्रीलंकेचे जिल्हे
शरद जोशी (शेतकरी नेता)
कौटुंबिक माहिती
आई 	: 	इंदिरा अनंत जोशी
पत्‍नी 	: 	लीला (१९४३ - १९८२)
कन्या 	: 	सौ. श्रेया शहाणे (कॅनडा), डॉ. गौरी जोशी (न्यू जर्सी, अमेरिका)
शिक्षण
प्राथमिक 	: 	रजपूत विद्यालय, बेळगाव
माध्यमिक 	: 	रुंगठा हायस्कूल, नाशिक व पार्ले-टिळक विद्यालय, विलेपार्ले (मुंबई)
एस.एस.सी 	: 	१९५१
बी..कॉम 	: 	१९५५, सिड्नहॅम महाविद्यालय, मुंबई
एम.कॉम 	: 	१९५७, सिड्नहॅम महाविद्यालय, मुंबई
IPS 	: 	IPS (भारतीय टपाल सेवा) परीक्षा उत्तीर्ण, १९५८
खासदार 	: 	राज्यसभेचे सदस्य
==कारकीर्द आणि उपलब्धी == (Universal Postal Union), Bern, स्वित्झर्लंड 1968-1977
==संस्थात्मक कार्य (संस्थापक अध्यक्षपद) ==
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:भारतीय राजकारणी
लालवन
लालवन(LALWAN) हे औरंगाबाद जिल्ह्याच्या फुलंब्री तालुक्यातील गाव आहे. हे गाव फुलंब्री - नाचनवेल रस्त्यावर आहे.
लोकसंख्या तपशील
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे—लोक (%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.
जमिनीचा वापर
या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
संदर्भ
वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यातील गावे वर्ग:फुलंब्री तालुक्यातील गावे
वाजेगाव (नांदेड)
वाजेगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील नांदेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९७५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:नांदेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
पोप एड्रियान पहिला
पोप एड्रियान पहिला (??:रोम - डिसेंबर २५, इ.स. ७९५) हा आठव्या शतकाच्या अखेरीस पोप होता.
याला पोप हेड्रियान पहिला या नावानेही ओळखले जाते.
एड्रियान ०१ एड्रियान ०१ वर्ग:इ.स. ७९५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. ७०० मधील जन्म
वाघोळा
वाघोळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
निपाणी नदी
ही विदर्भातील बुलढाणा या जिल्ह्यांतून वाहते.
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
कुमार धर्मसेना
हंडुन्नेट्टिगे दीप्ती प्रियांता कुमार धर्मसेना (२४ एप्रिल, इ.स. १९७१:कोलंबो, श्रीलंका - ) हा undefinedकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आणि क्रिकेट पंच आहे.
क्रिकेटपटू असताना फिरकी गोलंदाजीसाठी प्रसिद्ध असलेला धर्मसेना १९९६ विश्वचषकाच्या विजयी संघामध्ये होता.
शरद जोशी (कवी)
शरद जोशी (२१ मे, इ.स. १९३१:उज्जैन, मध्य प्रदेश, भारत - ५ सप्टेंबर, इ.स. १९९१) हे एक हिंदी लेखक, विनोदी लेखक, कवी व वृत्तपत्राचे स्तंभलेखक होते.
विनोदी
वर्ग:हिंदी लेखक वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९१ मधील मृत्यू
मुंबई सेंट्रल–इंदूर दुरंतो एक्सप्रेस
इंदूर दुरांतो एक्सप्रेस ही भारतीय रेल्वे एक जलद प्रवासी सेवा आहे. दुरंतो एक्सप्रेस ह्या शृंखलेमधील ही गाडी मुंबईच्या मुंबई सेंट्रल (बीसीटी) ते इंदूरच्या इंदूर (आयएनडीबी) ह्या रेल्वे स्थानकांदरम्यान धावते.
डब्यांची रचना
या गाडीला ३ स्तरी बिछायती असलेले वातानुकूलित ८ डबे, २ स्तरी बिछायती असलेले वातानुकूलित २ डबे, प्रथम वर्गाचा एक वातानुकूलित डबा,  रसोईगृह असलेला एक डबा आणि  इंजिनचे दोन डबे असे एकूण १४ डबे जोडलेले आहेत. मागणीनुसार सदर डब्यांची संख्या कमी जास्त करण्याचे अधिकार भारतीय रेल्वेने स्वतःकडे ठेवलेले आहेत.
सेवा
मुंबई-इंदुर दरम्यान धावणारी ही सर्वांत वेगवान गाडी आहे. १२२२७ दुरांतो एक्सप्रेस ही गाडी ८२९ किमीचे अंतर १२ तास ३५ मिनिटामध्ये पार करते. या गाडीचा सरासरी वेग ६५.८८ किमी./ तास असा आहे. १२२२८ दुरांतो एक्सप्रेस ८२९ किमी अंतर, १२ तास ४० मिनिटांमध्ये पार करते. या गाडीचा सरासरी वेग ६५.४५ किमी./ तास असा आहे. मुंबई आणि इंदूर या मार्गावर धावणारी १२९६१/१२९६२ क्रमांकाची अवंतिका एक्सप्रेस ही दुसरी गाडी आहे.
गाड्यांचा तपशील
२८ जानेवारी २०११ पासून या गाडीने धावायला सुरुवात केली. आजही आठवड्यातून दोनदा या गाडीची सेवा आहे. ही संपूर्ण गाडी वातानुकूलित आहे. गाडीचा मार्ग खालीलप्रमाणे आहे.
स्थानकांचे नांव
ट्रॅक्शन
मुंबई सेंट्रल ते इंदूरच्या दरम्यान बीआरसी डब्ल्यूएपी5 लोको येथे गाडीचा जाताना व येताना थांबा आहे. तांत्रिक थांबे :बडोदा जंक्शन, रतलम जंक्शन, उज्जैन जंक्शन.
छायाचित्र
दूरांतो एक्सप्रेस
मुंबई सेंट्रल रेल्वे स्टेशन
इंदौर जंक्शन बीजी
अवंतिका एक्सप्रेस
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:दुरंतो एक्सप्रेस वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक वर्ग:मध्य प्रदेशमधील रेल्वे वाहतूक
१९२० उन्हाळी ऑलिंपिक खेळात भारत
आँलींपिक मध्ये भारत२० वर्षांनी प्रथमच भारताने १९२० अँटवर्प ऑलिंपिकमध्ये आपला संघ पाठविला. या आधी सन १९०० च्या ऑलिंपिक खेळात भारताचा नॉर्मन प्रितचार्ड हा एकमेव ॲथलिट सहभागी झाला होता. भारताच्या संघात रणधिर शिंदेस, पूर्मा बॅनर्जी, कुमार नवले, फडेप्पा चौगुले, फैजल, सदाशिव दातार, कैकडी आणि भूत हे खेळाडू होते. यानंतर सर्वच्या सर्व उन्हाळी ऑलिंपिक स्पर्धांमध्ये भाग घेतला.
ॲथलेटिक्स
१९२० मध्ये भारताचे तीन ॲथलिटस् सहभागी झाले होते. इ.स.१९०० नंतर भारत प्रथमच खेळांत सहभागी झाला.
दिलेले क्रमांक हिट्स मधील आहेत
कुस्ती
भारतातर्फे २ कुस्तीगीर १९२० च्या उन्हाळी ऑलिंपिक मध्ये सहभागी झाले. भारताचे खेळाडू प्रथमच कुस्तीमध्ये खेळले. कुमार नवलेला त्याच्या पहिल्याच सामन्यात पराभव पत्करावा लागला. तर रणधीर शिंदेने उपउपांत्य फेरी जिंकून उपांत्य फेरीत धडक मारली होती. परंतु लागोपाठच्या दोन पराभवांमूळे त्याला चवथ्या स्थानावरच समाधान मानावे लागले.
फ्रिस्टाईल
वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक खेळात भारत
संजीव कुमार (राजकारणी)
संजीव कुमार (राजकारणी) ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
फेब्रुवारी ४
बाह्य दुवे
फेब्रुवारी २ - फेब्रुवारी ३ - फेब्रुवारी ४ - फेब्रुवारी ५ - फेब्रुवारी ६ - (फेब्रुवारी महिना)
वर्ग:दिवस वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
इ.स.पू. ७९
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ७९ वर्ग:इ.स.पू.चे ७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
वाहेगावसळ
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ८५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:चांदवड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
महाराष्ट्रातील खिंडी
हे सुद्धा पहा
महाराष्ट्रातील घाट रस्ते
वर्ग:महाराष्ट्रातील घाट रस्ते
श्रीया पिळगांवकर
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
रानबाजिरे
रानबाजिरे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील पोलादपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:पोलादपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
वारपेवाडी
वारपेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
क्लिंट मॅकके
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
नामदेव जाधव
नामदेव जाधव हा ब्रिटिशकालीन भारतीय सैन्यदलाच्या ५ व्या मराठा लाईट इन्फन्ट्री रेजिमेंटमधील तुकडीतील शिपाई पदावर कार्यरत होता. दुसऱ्या महायुद्धात त्याने दाखवलेल्या शौर्याबद्दल त्याला व्हिक्टोरिया क्रॉसने गौरवण्यात आले.
नामदेव जाधव हे महाराष्ट्रातील अहमदनगर जिल्ह्याच्या अकोले तालुक्यातील वीरगावचे होते. श्री नामदेव जाधव याना व्हिक्टोरिया क्रॉस हे मानाचे पदक मिळाले होते व त्यांचा सत्कार कोल्हापूर येते झाला होता.व तो सत्कार मराठा रीक्रूटमेन्ट बोर्ड यांच्या तर्फे झाला होता व त्या बोर्डाचे अध्यक्ष मुंबईतील सुप्रसिद्ध वकील  जगन्नाथ शिवाजी सावंत हे होते तसेच ते  ऑफिसर  सिलेक्शन  समितीचे  मेंबर होते
बाह्यदुवे
वर्ग:अहमदनगर जिल्हा वर्ग:अकोले तालुका वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६४ मधील मृत्यू
विश्वगंगा नदी
ही विदर्भातील बुलढाणा या जिल्ह्यांतून वाहते.
वर्ग: बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या
मराक गुरसुता
मराक गुरसुता, Marek Michał Grechuta (10 डिसेंबर महिना 1945 - 09 ऑक्टोबर 2006) तो पोलिश गायक, कवी आणि संगीतकार होता. त्यांनी क्राक्व मध्ये आर्किटेक्चर अभ्यास केला. त्याची सर्वोत्तम ज्ञात संगीत 1967 आणि 1971 दरम्यान लिहिले होते. त्याचे संगीत पोलिश आधुनिक कविता प्रेरणा होते. मराक गुरसुता' क्राक्व मध्ये 2006 मध्ये निधन झाले.
वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
इ.स.पू. ७७
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ७७ वर्ग:इ.स.पू.चे ७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
राळ
ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे तसेच हा वृक्ष मूळ नक्षत्राचा आराध्यवृक्ष आहे. राळ ही धूप करण्यासाठी वापरण्यात येणा‍ऱ्या अनेक पदार्थांपैकी एक आहे.
शुभ्रकंठी
शुभ्रकंठी, किंवा फिकी मुनिया (शास्त्रीय नाव: Euodice malabarica, यूओडाइस मालाबारिका ; इंग्लिश: White-throated Munia, व्हाईट थ्रोटेड मुनिया) ही भारतीय उपखंडात आढळणारी, चटकाद्य पक्षिकुळातील प्रजाती आहे. खुरटी झुडपे किंवा गवताळ प्रदेशांत यांचा आढळ दिसतो. शुभ्रकंठ्यांमधील नर आकारमानाने साधारणतः १०-१२ सें.मी.पर्यंत वाढतात. यांना चंदेरी रंगाची, शंक्वाकार चोच असते. यांच्या पाठीकडील भाग मातकट ब्राउन रंगाचा असतो, तर पोटाकडील भाग पांढुरके असतात. पंखांचा रंग बहुशः मातकट-ब्राउन असला, तरीही त्यांच्या कडा शेपटीप्रमाणे गडद काळपट रंगाच्या असतात.
राळ
वर्ग:औषधी वनस्पती वर्ग :आराध्यवृक्ष वैज्ञानिक वर्गीकरण
शुभ्रकंठी
बाह्य दुवे
वर्ग:पक्षी
राळ
किंगडम : प्लांटी
क्लेड : ट्रॅकोफाइट्स
क्लेड: एंजियोस्पर्म्स
क्लेड: युडिकोट्स
क्लेड: रोझिड्स
ऑर्डर: सॅपिंडेल्स
फॅमिली : बर्सेरेसी
जीन: कॅनेरियम
स्पेसीज: कॅनेरियम स्ट्रिक्टम
स्नेहल भाटकर
स्नेहल भाटकर (पूर्ण नाव:वासुदेव गंगाराम भाटकर) (जुलै १७, १९१९; मुंबई - मे २९, २००७; मुंबई) हे मराठी चित्रपट, मराठी नाटके, हिंदी चित्रपटांतील नावाजलेले संगीतकार होते.
बालपण
स्नेहल भाटकर यांचे पूर्ण नाव वासुदेव गंगाराम भाटकर. १७ जुलै इ.स. १९१९ रोजी प्रभादेवी इथल्या पालखीवाडीत त्यांचा जन्म झाला. या वाडीत नेहमी भजने होते. भाटकरबुवा नेहमी न चुकता ही भजने ऐकायला जात. वडिलांच्या निधनानंतर त्यांच्या आईला शाळेत नोकरी करावी लागली. मात्र, त्यांच्या आईचा आवाज खूप गोड होता. आपल्याला गोड गळ्याचे वरदान आईकडूनच मिळाल्याचे भाटकर सांगत. श्रीकृष्ण संगीत विद्यालयात त्यांनी गाण्याचे धडे गिरवले. "विश्वंभर प्रासादिक भजन मंडळी'त प्रवेश करून ते खऱ्या अर्थाने भजनीबुवा झाले.
कारकीर्द
"एचएमव्ही' या कॅसेट कंपनीमधील प्रवेशामुळे भाटकरबुवांच्या कारकिर्दीला खऱ्या अर्थाने वळण मिळाले. १६ जून इ.स. १९३९ रोजी ते पेटीवादक म्हणून या कंपनीत रूजू झाले. येथे त्यांनी आपल्या प्रतिभेने संगीत दिग्दर्शक बनण्यापर्यंत मजल मारली.
"एचएमव्ही'तील नोकरीमुळे त्यांना टोपणनाव घेऊन चित्रपटांना संगीत द्यावे लागले. स्नेहलता हे त्यांच्या मुलीचे नाव. या नावातील "स्नेहल' हा शब्द घेऊन दिग्दर्शक केदार शर्मा यांनी भाटकरबुवांचे "स्नेहल भाटकर' असे बारसे केले. "हमारी याद आयेगी' चित्रपटामधील "कभी तनहाइयों में यूं हमारी याद आयेगी' हे भाटकरबुवांचे सर्वाधिक गाजलेले गीत. हे गाणे ध्वनिमुद्रित झाल्यानंतर केदार शर्मा यांनी मुबारक बेगमच्या पाठीवर कौतुकाची थाप टाकली होते तसेच भाटकरबुवांनाही बक्षीस दिले होते.
सुप्रसिद्ध संगीत दिग्दर्शक सी. रामचंद्र हे भाटकरांचे निकटचे मित्र. त्यांनी "संगीता' या चित्रपटाला संगीत दिले होते. या चित्रपटातील एक कव्वाली महम्मद रफी आणि स्वतः सी. रामचंद्र गाणार होते. मात्र, काही कारणास्तव रफी प्रत्यक्ष ध्वनिमुद्रणाच्या वेळी येऊ शकले नव्हते. तेव्हा सी. रामचंद्र यांनी ही कव्वाली गाण्यासाठी भाटकरबुवांना आमंत्रित केले.
भाटकरबुवांच्या संगीताची महत्त्वाची वैशिष्ट्ये म्हणजे त्यांच्या साध्या, सोप्या आणि चटकन गुणगुणता येतील अशा चाली. गाण्याचे अंग नसलेल्या कलावंतांकडूनही भाटकरबुवांनी सुरेल गाणी गाऊन घेतली. पन्नालाल घोष यांच्या सुरेल बासरीवादनाचा त्यांनी आपल्या संगीतामध्ये छान उपयोग करून घेतला. मोठी लोकप्रियता मिळवूनही त्यांनी संगीताचे दुकान थाटले नाही. जे चित्रपट त्यांना मिळाले, त्या प्रत्येकात त्यांनी स्वतःचे प्रतिबिंब उमटवले. राज कपूरला सर्वप्रथम गाण्यासाठी उसना आवाज देण्याचे श्रेय भाटकरबुवांनाच जाते. "नीलकमल' हा राज कपूरचा नायक म्हणून पहिला चित्रपट. या चित्रपटातील राजकुमारीने गायलेल्या "जईयोना बिदेस मोरा जिया भर आयेगा' या गाण्याच्या दोन ओळी राज कपूरच्या तोंडी होत्या. या ओळी भाटकरांनी गायलेल्या आहेत. मधुबाला, गीता बाली, नूतन, तनुजा या नायिकांच्या पहिल्या चित्रपटांना त्यांनीच संगीत दिले होते. तसेच कमळाबाई मंगळूरकर, कमला कोटणीस, शोभना समर्थ, बेगम पारा, लीला चिटणीस, शुभा खोटे या नायिकांनी चित्रपट निर्मिती क्षेत्रात पदार्पण केले तेव्हा, आपल्या चित्रपटांच्या संगीताची जबाबदारी भाटकरबुवांवरच सोपवली होती. "विसावा विठ्ठल', "वारीयाने कुंडल हाले', "जववरी रे तववरी' ही त्यांची मराठी गीतेही खूप गाजली होती.
"नीलकमल', "सुहागरात', "हमारी बेटी', "गुनाह', "हमारी याद आयेगी', "प्यासे नैन', "छबिली' इत्यादी हिंदी चित्रपटांतील त्यांचे संगीत गाजले होते. "रुक्‍मिणी स्वयंवर', "नंदकिशोर', "चिमुकला पाहुणा', "मानला तर देव', "बहकलेला ब्रह्मचारी' यांसह अनेक मराठी चित्रपटांनाही त्यांनी संगीत दिले होते. "नंदनवन' (मो. ग. रांगणेकर), "राधामाई' (गो. नी. दांडेकर), "भूमिकन्या सीता' (मामा वरेरकर), "बुवा तेथे बाया' (आचार्य अत्रे) या नाटकांचेही त्यांनी संगीत दिग्दर्शन केले होते. "भाटकरबुवा' या टोपणनावाने प्रसिद्ध असलेल्या या संगीतकाराने गेल्या पाच दशकांमध्ये गावोगावी भजनाचे असंख्य कार्यक्रम केले होते.
पुरस्कार
दिल्लीत भाटकर यांना "महाराष्ट्रभूषण' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला होता. पुरस्कार वितरणाच्या आदल्या दिवशी हॉटेलमध्ये पाय घसरल्याने त्यांना दुखापत झाली होती. तरीही प्रचंड इच्छाशक्तीच्या जोरावर या संगीतकाराने स्ट्रेचरवरून हा पुरस्कार स्वीकारला होता. त्या वेळी दिल्लीत मराठी रसिकांनी "स्टँडिंग ओव्हेशन' देऊन त्यांच्या कलेचा गौरव केला होता. या दुखापतीतून काही दिवसांतच ते बरेही झाले होते.
स्नेहल भाटकर (वय ८७) यांचे मे २९, २००७ रोजी निधन झाले.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी संगीतकार वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००७ मधील मृत्यू
डीयरबॉर्न
डीयरबॉर्न अमेरिकेच्या मिशिगन राज्यातील एक शहर आहे. २०२० च्या जनगणनेनुसार येथीललोकसंख्या १,०९,९७६ इतकी होती.
हे फोर्ड मोटर कंपनीच्या संस्थापक हेन्री फोर्डचे जन्मगाव आहे.
वर्ग:मिशिगनमधील शहरे वर्ग:वेन काउंटी (मिशिगन)
वाढवी
वाढवी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते. दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
द्वारकाबाई चांगदेव खैरमोडे
या मराठी चरित्रकार, अनुवादक आणि संपादक होत्या. चांगदेव भवानराव खैरमोडे यांनी लिहिलेल्या अप्रकाशित खंडांचे संपादन आणि इंग्रजी चरित्राचा मराठी स्वैर अनुवाद द्वारकाबाई चांगदेव खैरमोडे यांनी केला.
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तपन कुमार गोगोई
तपन कुमार गोगोई ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
त्र्यंबकेश्वर उपविभाग
हा नाशिक जिल्ह्यातील आठ उपविभागापैकी एक उपविभाग आहे.
मुख्यालय
चे मुख्यालय नाशिक येथे आहे.
तालुके
या उपविभागात खालील तालुके आहेत.
वर्ग:नाशिक जिल्हा
चाणक्यनीति
चाणक्य नीती : मूर्खपणा आणि जवानीपेक्षाही घातक आहे ही गोष्ट
कष्ट, दुःख, अडचणी या सतत येत असतात. या प्रकारच्या काही गोष्टींवर आपले काहीही नियंत्रण नसते तर काही गोष्टी मात्र आपल्या कर्मानेच उत्पन्न होत असतात. आपण जाणते-अजाणतेपणी अशी काही कामे करतो की भविष्यात ती कामे आपल्यासमोर अडचणी बनून येतात. यासंदर्भात आचार्य चाणक्य म्हणतात...
कष्टंच खलु मूर्खत्वं कष्टंच खलु यौवनम्।
कष्टात् कष्टतरं चैव परगेहे निवासनम्।।
श्लोकाचा अर्थ : पहिले कष्ट किंवा अडचण आहे मूर्ख असणे, दुसरी अडचण आहे जवानी किंवा तारुण्य. आणि या दोन्ही अडचणींपेक्षा अधिक गंभीर अडचण आहे दुसऱ्यांच्या घरी राहाणे.
आचार्य चाणक्य यांच्या मतानुसार कोणत्याही व्यक्तीसाठी सर्वात मोठी दुःखाची गोष्ट आहे मूर्ख असणे. एखादा माणूस मूर्ख असेल तर त्याला जीवनात कधीही सुख मिळणे शक्य नाही. त्याला जीवनात पावलो पावली दुःख आणि अपमान सहन करत जगावे लागते. बुद्धीअभावी माणूस कधीही उन्नती करू शकत नाही.
मूर्खपणा आणि तारुण्य या दोन्हीही अवस्थांहून अधिक घातक अवस्था कोणती असेल तर ती दुसऱ्यांच्या घरी राहाणे ही होय असे आचार्य सांगतात. एखादा माणूस परक्या घरात राहात असेल तर त्याच्यासमोर अडचणीच अडचणी असतात. दुसऱ्यांच्या घरी राहिल्याने आपले स्वातंत्र्य नष्ट होते. अशा वेळी मनुष्य आपल्या मर्जीने काहीही करू शकत नाही. स्वातंत्र्य हरवून बसणे ही गोष्ट अधिक घातक असल्याचे आचार्यांना वाटते.
वर्ग: राजकारण
रीठा
रीठा (संस्कृत:अरिष्ट, फेनिल) ही एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे. डोक्यास लावण्याच्या शिकेकाईतील एक घटक आहे.
रिठा हा वृक्ष सॅपिंडेसी कुळातला हा वृक्ष सदाहरित वनांत आढळतो. या वृक्षाचे मूळ स्थान दक्षिण भारत आहे. याची उंची साधारणत: २० ते ३० फुटांपर्यंत असते.याची फुले पाकळ्या असलेली व पांढऱ्या रंगाची असतात. फळे पिकल्यावर पिवळसर हिरवी दिसतात. याच्या फळामध्ये काळ्या रंगांची गुठळी निघते.
बाह्य दुवे
वर्ग:वनसंपदा वर्ग:वृक्ष वर्ग:औषधी वनस्पती
रॉब क्विनी
रॉबर्ट जॉन रॉब क्विनी (ऑगस्ट २०, इ.स. १९८२:ब्रायटन, व्हिक्टोरिया, ऑस्ट्रेलिया - ) हा 🇦🇺 australiaकडून दोन कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने मध्यमगती गोलंदाजी करीत असे.
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. ८०
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ८० वर्ग:इ.स.पू.चे ८० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
जमैका
जमैकाचे राष्ट्रकुल हा कॅरिबियनच्या ग्रेटर ॲंटिल्स भौगोलिक प्रदेशामधील एक लहान द्वीप देश आहे. जमैका कॅरिबियन समुद्रामध्ये क्युबाच्या १४५ किमी दक्षिणेस व हिस्पॅनियोलाच्या १८१ किमी पश्चिमेस वसला असून तो कॅरिबियनमधील पाचव्या क्रमांकाचा मोठा देश आहे. आहे. २०१२ साली सुमारे २९ लाख लोकसंख्या असलेला जमैका ह्या बाबतीत अमेरिका व कॅनडा खालोखाल अमेरिका खंडामधील तिसऱ्या क्रमांकाचा इंग्लिश भाषिक देश आहे. किंग्स्टन ही जमैकाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
१६५५ सालापासून ब्रिटिश वसाहत असलेल्या जमैकाला ६ ऑगस्ट १९६२ रोजी स्वातंत्र्य मिळाले. सध्या जमैका राष्ट्रकुल परिषदेचा सदस्य असून येथे युनायटेड किंग्डमच्या राणीची औपचारिक सत्ता आहे.
झांसी की रानी (दूरचित्रवाणी मालिका)
अनुवादित
वर्ग:झी टीव्ही दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी मालिका
फेब्रुवारी १२
बाह्य दुवे
फेब्रुवारी १० - फेब्रुवारी ११ - फेब्रुवारी १२ - फेब्रुवारी १३ - फेब्रुवारी १४ - (फेब्रुवारी महिना)
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
रिंगणी
ही भारतात उगवणारी एक आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे.जास्तकरून,याचे मुळाचा वापर आयुर्वेदिक औषधात करतात. वर्ग:औषधी वनस्पती
वारेकरवाडी
वारेकरवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
दिंडोरी उपविभाग
हा नाशिक जिल्ह्यातील आठ उपविभागापैकी एक उपविभाग आहे.
मुख्यालय
चे मुख्यालय दिंडोरी येथे आहे.
तालुके
या उपविभागात खालील तालुके आहेत.
वर्ग:नाशिक जिल्हा
ज्ञानगंगा नदी
ही विदर्भातील बुलढाणा या जिल्ह्यांतून वाहते.
वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील नद्या वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
वडनेर भैरव
वडनेर भैरव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड तालुक्यातील सुमारे ३०,००० लोकसंख्येचे एक गाव आहे.
हे गाव विशेष करून द्राक्ष उत्पादनासाठी प्रसिद्ध आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ८५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:चांदवड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
भोरगिरी किल्ला
भौगोलिक स्थान
पुणे जिल्ह्यामध्ये खेड तालुका आहे. पुण्याच्या उत्तर भागात असलेल्या खेड तालुक्याचे मुख्य गाव म्हणजे राजगुरुनगर. क्रांतिकारक राजगुरू यांचा जन्म येथे झाल्यामुळे त्यांच्या सन्मानार्थ खेड गावाचे नाव बदलून राजगुरुनगर असे ठेवण्यात आले.
राजगुरुनगर हे तालुक्याचे गाव असून ते पुणे-नाशिक या महामार्गावर, भीमा नदीच्या उत्तरतीरावर वसलेले आहे.
शिवाजीच्या काळी मोगल सामाराज्याची सरहद भीमा नदीपर्यंत भिडलेली होती. भीमा नदीचा उगम सह्याद्रीच्या मुख्य रांगेतील भीमाशंकरजवळ होतो. तेथून ती राजगुरुनगर येथे येते. या भीमा नदीच्या खोऱ्यामध्ये किल्ले भंवरगिरी ऊर्फ भोरगिरी विसावला आहे. भोरगिरी किल्ला छोटेखानी असून, पावसाळ्यात येथे हिरवागार निसर्ग आणि प्रदूषणविरहित वातावरण अनुभवता येते. भोरगिरी ते भीमाशंकर हे फक्त सहा किलोमीटरचे अंतर आहे. तो एक सुंदर ट्रेक आहे. डोंगरधारेजवळून रमतगमत करता येणारा. या संपूर्ण ट्रेक मार्गावर असंख्य धबधबे आणि अनेक रानफुले पाहायला मिळतात. भोरगिरीचा किल्ल्याची उंची समुद्रसपाटीपासून ६८६ मीटर असली, तरी पायथ्यापासून तो जेमतेम दीडशे मीटर आहे.
भोरगिरी नावानेच परिचित असलेल्या या किल्ल्याच्या पायथ्याला भोरगिरी नावाचे लहानसे गाव आहे. राजगुरुनगरपासून साधारण ५५ किलोमीटर अंतरावर भोरगिरी आहे.
कसे जावे
राजगुरुनगर हे पुणे नाशिक रस्त्यावर पुण्यापासून ४० किलोमीटरवर आहे. तेथून डावीकडे वळून चासकमान, वाडा या गावांवरून टोकावडेमार्गे जाणारा रस्ता भोरगिरी गावाशी संपतो. जाताना वाटेत भीमा नदीवरील धरण पहाता येते.
भोरगिरी गाव हे पुण्यापासून ८० किमी. अंतरावर येते.
कोटेश्वर आणि भोरगिरीचा गणपती
येथे भीमेच्या काठावर कोटेश्वर मंदिर आहे. या कोटेश्वर मंदिराबद्दल अशी आख्यायिका सांगतात की, देवांनी इथे असलेल्या पाण्याच्या डोहामध्ये स्नान केले होते. त्यामुळे तो डोह पवित्र झाला आहे. म्हणून आजही इथले स्थानिक उत्सवाच्या काळात इथे असलेल्या डोहात आंघोळ करतात. झंझराजाने जी बारा शिवालये बांधली त्यात या कोटेश्वरचाही समावेश आहे, असे मानले जाते. कोटेश्वर मंदिरात शिवपिंडी तर आहेच; पण गाभाऱ्याच्या बाहेर एक गणपतीचे वैशिषट्यपूर्ण शिल्प आहे. जेमतेम दीड फूट उंची असलेल्या गणेशाची वेशभूषा आकर्षक आहे. मुली स्कर्ट नेसतात तशीच रचना त्याच्या वस्त्राची दिसते. ही वेशभूषा पाश्चात्त्य वाटते. तुंदिलतनू असलेला हा गणेश उभा आहे. तो चतुर्भुज असून त्याच्या वरच्या उजव्या हातामध्ये परशू दिसतो; तर वरच्या डाव्या हातामध्ये बहुधा एखादे फळ असावे, कारण गणपतीची सोंड त्या फळावर टेकलेली आहे. छोटेखानी असलेली ही गणेश मूर्ती त्याच्या वस्त्रामुळे निश्चितच वेगळी ठरलेली आहे.
किल्ल्यावर
किल्ल्यावर ९व्या शतकात खोदलेल्या गुहा आहेत. तेथे एक गुहेत शंकराचे देऊळ आहे व दुसऱ्या गुहेत देविचे मंदिर आहे. गुहेकडे जाऊन आल्यावर परत डाविकडील रस्ता वर किल्लकडे जातो.जाताना प्रथम दोन पाण्याची टाकी लागतात. तेथून थोडे अंतर पुढे गेल्यावर पिंडीचे अवशेष पहायला मिळतात.त्या शेजारील बुरुजांचे पडलेले अवशेष पहायला मिळतात.तेथुन पायरृयची वाट खाली उतरताना दिसते तेथे उतरल्यावर डाव्या बाजूला एक व्याघ्रशिल्प पाहव्यास मिळते.व मारूती मंदिर गुफा पाहव्यस मिळते. अनेक नैसर्गिक धबधबे दिसतात. नैसर्गिक पाण्याची कुंडे दुथडी भरून वहात असतात.
गडावरील खाण्याची सोय
गडावर खाण्याची सोय नाही आहे खाण्याची सोय स्वतः करावी
मार्ग
Mumbai-dadar-sion-panvel-khopoli-lonavala-talegaon-chakan-rajgurunagar(khed)-vada-dehane-shirgaon-tokavade-bhomale-bhorgiri(fort).
Mumbai-pune express highway kalamboli-talegaon toll naka(left turn)-chakan-rajgurunagar-vada-dehane-shirgaon-tokavade-bhomale-bhorgiri(fort).
New road: Talegaon-ghotavadi-dhamangaon-bhomale-bhorgiri(fort) Check on Google map
हे सुद्धा पहा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
रहाटी बुद्रुक
रहाटी बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील नांदेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९७५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:नांदेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
येवला उपविभाग
हा नाशिक जिल्ह्यातील आठ उपविभागापैकी एक उपविभाग आहे.
मुख्यालय
चे मुख्यालय येवला येथे आहे.
तालुके
वर्ग:नाशिक जिल्हा
इ.स.पू. ८२
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ८२ वर्ग:इ.स.पू.चे ८० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
इ.स.पू. ८१
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ८१ वर्ग:इ.स.पू.चे ८० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
वडगाव रेंज
वडगाव रेंज हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
कान्होरी
कान्होरी हे औरंगाबाद जिल्ह्याच्या फुलंब्री तालुक्यातील गाव आहे. हे गाव फुलंब्री - बाबरा रस्त्यावर आहे.
लोकसंख्या तपशील
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे—लोक (%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.
जमिनीचा वापर
या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
हे ही पहा
वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यातील गावे वर्ग:फुलंब्री तालुक्यातील गावे
ऑकलंड
ऑकलंड हे न्यू झीलंड देशातील सर्वात मोठे शहर आहे. उत्तर बेटावरील उतरेकडील भागात वसलेल्या ह्या महानगरात न्यू झीलंड मधील ३१% लोक राहतात.
वर्ग:न्यू झीलंडमधील शहरे
लीना मोहाडीकर
लीना मोहाडीकर या एक मराठी लेखिका आहेत.
ग्रंथ आणि साहित्य
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कुटुंबनियोजन
कुटुंबनियोजन म्हणजे कुटुंब केव्हा वाढवायचे या बद्दलचे संतती नियमनाद्वारे नियोजन होय. यात मुलांच्या संख्येवर नियंत्रण ठेवणे आणि त्यांच्या जन्माच्या दरम्यान अंतराळ, विशेषतः गर्भनिरोधक किंवा स्वयंसेवी नसबंदीद्वारे नियंत्रित करणे यांचा समावेश होतो.
कुटुंब नियोजनाची व्याप्ती
कुटुंब नियोजन म्हणजे केवळ जन्माला येणाऱ्या बालकांच्या संख्येचे नियंत्रण नव्हे तर त्यात इतरही अनेक गोष्टींचा समावेश होतो. संयुक्त राष्ट्रांच्या जागतिक आरोग्य संघटनेच्या तज्ञ समितीने १९७० सालच्या अहवालात पुढील गोष्टींचा समावेश कुटुंब नियोजनात होतो, असे म्हटले आहे.
ही कामे प्रत्येक देशाची कुटुंब नियोजनाची उद्दिष्टे आणि धोरणे यानुसार बदलतात. कुटुंब नियोजनाची आधुनिक व्याख्या ही आहे.
कुटुंब नियोजन आणि महिलांचे आरोग्य
कुटुंब नियोजनाचा महिलांच्या आरोग्याशी जवळचा संबंध आहे. विकसनशील देशांमध्ये बाळंतपणाच्या वेळी महिलांचे मृत्यू होण्याचे प्रमाण जास्त आहे. महिलेचे वय जसे वाढत जाते तसा आणि ३-४ मुले झाल्यावर हा धोका जास्त वाढतो. कुटुंब नियोजनाद्वारे स्त्रीच्या पुनरुत्पादन चक्रात हस्तक्षेप केल्यावर स्त्रियांना मुलांच्या संख्येवर नियंत्रण ठेवता येते, दोन मुलांमध्ये योग्य अंतर ठेवता येते आणि त्यामुळे बाळंतपणातील मृत्यू,अनारोग्यता कमी होते आणि महिलांचे आरोग्य सुधारते.केवळ कुटुंब नियोजनाची योग्य साधने उपलब्ध झाली तर माता मृत्यूंचे प्रमाण २५ टक्क्यांनी कमी होते आणि बालकांच्या मृत्यूचे प्रमाण 20 टक्क्यांनी कमी होते.
भारतातील कुटुंब नियोजन कार्यक्रम
या कार्यक्रमाचे पूर्वीचे नाव 'कुटुंबनियोजन' असे होते.देशात या कार्यक्रमाची सुरुवात इ.स. १९५२ साली तर तत्कालीन मुंबई प्रांतात इ.स. १९५७ साली झाली.कुटुंब नियोजनाबद्दल अनेक गैरसमज आहेत.लोकांच्या मनात कुटुंब नियोजनाचा संबंध नसबंदीशी आहे तसेच जन्म नियंत्रणाशी आहे.या संकल्पनेत कुटुंब कल्याणाचा समावेश कार्यक्रम सुरू झाल्यापासून 15 वर्षांनी झाला आणि त्याचे नाव इ.स. १९७८ साली 'कुटुंबकल्याण कार्यक्रम' असे झाले.इ.स.१९७० मध्ये या कार्यक्रमाचे घोषवाक्य "दों या तीन बस्स" असे होते.इ.स. १९७१ सालापासून आजपर्यंत यात अनेक घटकांची भर पडून इ.स. १९९७ सालापासून हा कार्यक्रम प्रजनन आणि बालसंगोपन या नावाने ओळखला जातो.१९८० नंतर दोनच मुले असण्यावर भर देण्यात आला आणि त्यामुळे "हम दो, हमारे दो" हे या कार्यक्रमाचे हिंदी भाषेतील घोषवाक्य होते.भारतातील कुटुंब नियोजन कार्यक्रमाचे उद्दिष्ट 'छोटे कुटुंब मानक' तयार करणे असे आहे.सध्या 'मुलगा किंवा मुली- दोनच अपत्ये बास' ,'3 वर्षांनंतर दुसरे मूल' आणि 'सार्वत्रिक लसीकरण' या तीन मुद्द्यांवर भर देण्यात येत आहे. कुटुंब नियोजन कार्यक्रमामुळे भारतातील जननदर १९५० मधील ६.४ वरून २०१२ मध्ये २.४ वर आला.
संतती नियमन
संतती नियमनाचे विविध प्रकार आहेत. ते मुख्यतः दोन प्रकारात विभागले जातात.
गर्भधारणा टाळण्यासाठी ज्या जोडप्यांना कोणत्याही किंमतीत बंदी घालायची असेल त्यांच्यासाठी निरोध सारख्या दुसऱ्या प्रकारचे जन्म नियंत्रण असलेल्या नैसर्गिक कौटुंबिक नियोजनाचे मिश्रण करणे आवश्यक आहे. नैसर्गिक कौटुंबिक नियोजनांचे मुख्य फायदे म्हणजे त्यात रसायने किंवा संप्रेरकांचा समावेश नाही आणि यामुळे कोणतेही दुष्परिणाम नाहीत.
वयस्कर आणि वंशांकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या प्रौढांकडे कौटुंबिक नियोजन पर्यायांबद्दल जागरुक असले पाहिजे. वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन, एकासाठी, कौटुंबिक नियोजन केवळ गर्भधारणा प्रतिबंधक पद्धती म्हणून मर्यादित नाही. त्यानुसार, नियोजित गर्भधारणा आणि प्रत्येक नवजात नवजात मुलाची इच्छा आहे याची खात्री करणे हे आहे.
कुटुंब नियोजनाचे तोटे : त्याच्या जन्म नियंत्रण गुणधर्मांशिवाय, गोळी देखील आरोग्य फायदे आहेत. प्रोजेस्टिन-केवळ आणि संयोजनाच्या गोळ्या कमी होतात, मासिक पाळीच्या तीव्रतेची तीव्रता कमी करते आणि एक्टोपिक गर्भधारणेची शक्यता कमी करते.
नियोजन
पोप ग्रेगोरी तिसरा
पोप ग्रेगोरी तिसरा (--:सीरिया- नोव्हेंबर २९, इ.स. ७४१) हा आठव्या शतकातील पोप होता.
ग्रेगोरी ०३ ग्रेगोरी ०३ वर्ग:इ.स. ७४१ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ज्ञानेश्वर
संत ज्ञानेश्वर तथा ज्ञानेश्वर विठ्ठलपंत कुलकर्णी (जन्म : आपेगाव-पैठण, युव नाम संवत्सर, श्रावण वद्य अष्टमी, गुरुवार दि. २२ ऑगस्ट इ.स. १२७५, शालिवाहन शके ११९७, युगाब्द ४३७६; संंजीवन समाधी : दुर्मुख नाम संवत्सर, कार्तिक वद्य त्रयोदशी, रविवार दि. ०२ डिसेंबर इ.स. १२९६, शालिवाहन शके १२१७, युगाब्द ४३९७. हे १३ व्या शतकातील प्रसिद्ध मराठी संत आणि कवी होते. त्यांना ज्ञानेश्वर, ज्ञानदेव, किंवा माऊली म्हणूनही ओळखले जाते. ज्ञानेश्वर हे भागवत संप्रदाया चे प्रवर्तक, योगी व तत्त्वज्ञ होते.
फक्त १६ वर्षांच्या लहान आयुष्यात त्यांनी ज्ञानेश्वरी (भगवद्गीतेवरील भाष्य) आणि अमृतानुभव या ग्रंथांची रचना केली. देवगिरीच्या यादव घराण्याच्या आश्रयाने या मराठी भाषेतील सर्वात जुन्या हयात असलेल्या साहित्यकृती आहेत आणि या रचना मराठी साहित्यातील मैलाचे दगड मानल्या जातात. संत ज्ञानेश्वरांच्या विचारांमध्ये अद्वैतवादी वेदांत तत्त्वज्ञान आणि भगवान विष्णूचा अवतार असलेल्या विठ्ठलाच्या भक्तीवर आणि योगावर भर देण्यात आला आहे. त्यांच्या वारशाने एकनाथ आणि तुकाराम यांसारख्या संत-कवींना प्रेरणा दिली आणि ते महाराष्ट्रातील हिंदू धर्मातील वारकरी (विठोबा-कृष्ण) भक्ती परंपरेचे संस्थापक आहेत. संत ज्ञानेश्वरांनी इ.स. १२९६ मध्ये आळंदी येथे संजीवन समाधी घेतली. भावार्थदीपिका (ज्ञानेश्वरी), अमृतानुभव, चांगदेवपासष्टी व हरिपाठाचे अभंग ह्या त्यांच्या काव्यरचना आहेत. अध्यात्म आणि तत्त्वज्ञाना विषयक विचार मराठीतूनही व्यक्त करता येतात असा विश्वास संत ज्ञानेश्वरांनी आपल्या ग्रंथकर्तृत्वातून निर्माण केला. त्यामुळे समाजातील सर्व थरांतील लोकांना आध्यात्मिक प्रेरणा मिळाली.
ज्ञानेश्वरांचे बालपण
ज्ञानेश्वरांचा जन्म आपेगाव येथे बाराव्या शतकात, मध्यरात्री श्रावण कृष्ण अष्टमी, शके ११९७ (इ.स. १२७५) रोजी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव विठ्ठलपंत कुलकर्णी. त्यांच्या आई रुक्मिणीबाई या होत. निवृत्तिनाथ हे ज्ञानेश्वरांचे थोरले बंधू व सोपानदेव व मुक्ताबाई ही धाकटी भावंडे. त्यांच्या भावंडांचा जन्म अनुक्रमे शके ११९५, ११९९ व १२०१ मध्ये झाला. (काही अभ्यासकांच्या मते या सर्व भावंडांचा जन्म आळंदी येथेच अनुक्रमे शके ११९०, ११९३, ११९६ व ११९९ मध्ये झाला.) आपेगाव हे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातिल पैठणजवळ गोदावरी नदीच्या काठावर वसलेले छोटे गाव आहे. ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे मुळात विरक्त संन्यासी होते. विवाहित असतानाच त्यांनी संन्यास घेतला व ते काशीला गेले. गुरूंना ते विवाहित असल्याचे समजल्यावर गुरूंनी त्यांना परत पाठवले. त्यांच्या आज्ञेनुसार पुन्हा गृहस्थाश्रमात प्रवेश केल्यानंतर विठ्ठलपंतांना चार अपत्ये झाली. निवृत्ती, ज्ञानदेव, सोपान व मुक्ताबाई अशी त्यांची नावे होत.
आई-वडिलांच्या मृत्यूनंतरही ज्ञानेश्वरांना आणि त्यांच्या भावंडांना लोकांकडून फार त्रास दिला गेला. त्यांना अन्न आणि पाणी यासारख्या मूलभूत गोष्टी नाकारण्यात आल्या. पुढे ही भावंडे पैठणला गेली आणि तेथे ज्ञानेश्वरांनी आपली विद्वत्ता सिद्ध केली.
संत ज्ञानेश्वरांनी अत्यंत रसाळ भाषेत शब्दरचना केली आहे. भिक्षा मागून ते आपला जीवन निर्वाह करीत असत. भिक्षा मागणाऱ्या या भाऊ बहिणींची कुशाग्र बुद्धी व शास्त्र ज्ञान पाहून पैठणमधील ब्राह्मण दुःखी होत असत. त्यांनी विचार केला की "आईवडिलांच्या अपराधाचे दंड मुलांना देणे अन्याय पूर्ण आहे." शेवटी 1288 साली पैठण मधील ब्राह्मणांनी चारही भाऊ बहिणींना शुद्ध करून पुनः समाजात सम्मिलित केले.
चरित्र
ज्ञानेश्वरांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये (कृष्ण जन्माष्टमी च्या शुभ दिवशी) यादव राजा रामदेवरावा च्या कारकिर्दीत महाराष्ट्रा तील पैठण जवळील गोदावरी नदीच्या काठी आपेगाव च्या मराठी देशस्थ ब्राह्मण कुटुंबात झाला. देवगिरी राजधानी असलेल्या या राज्याला शांतता आणि स्थिरता लाभलेली होती. तेथील राजा साहित्य आणि कलां चा संरक्षक होता.
संत ज्ञानेश्वरांच्या जीवनाचे चरित्रात्मक तपशील त्यांचे शिष्य सत्यमलनाथ आणि सच्चिदानंद यांच्या लिखाणात जतन केलेले आहेत. विविध परंपरा या ज्ञानेश्वरांच्या जीवनातील तपशिलांचे परस्परविरोधी माहिती देतात. त्यांच्या ज्ञानेश्वरी (१२९०) या ग्रंथाच्या रचनेची तारीख मात्र निर्विवाद आहे. ज्ञानेश्वरांच्या जीवनावरील अधिक स्वीकृत परंपरेनुसार, त्यांचा जन्म इ.स. १२७५ मध्ये झाला आणि त्यांनी १२९६ मध्ये संजीवन समाधी घेतली. इतर स्त्रोतांनुसार त्यांचा जन्म १२७१ मध्ये झाला होता.
जीवन
ज्ञानेश्वरांच्या सुमारे २१ वर्षांच्या अल्पायुष्यातील चरित्रात्मक तपशिलांबद्दल वाद आहे आणि त्याची सत्यता संशयास्पद आहे. रेड्या ला वेद वदवण्याचा प्रसंग आणि चालत्या भिंतीवर स्वार होऊन एका योगी ला नम्र बनवण्याची त्यांची क्षमता यांसारख्या दंतकथा आणि त्यांनी केलेल्या चमत्कारांनी उपलब्ध साहित्य भरलेले आहे.
उपलब्ध असलेल्या स्त्रोतांनुसार ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे गोदावरी नदीच्या काठावरील आपेगाव गावातील कुलकर्णी होते. (कुलकर्णी हे वंशपरंपरागत लेखापाल असायचे जे सहसा ब्राह्मण होते, जे गावातील जमीन आणि कराच्या नोंदी ठेवत.) त्यांना त्यांच्या पूर्वजांकडून हा वारसा मिळाला होता  आणि त्यांचा विवाह आळंदीच्या कुलकर्णी यांच्या कन्या रखुमाबाईशी झाला. गृहस्थ असतानाही विठ्ठलपंतांना आध्यात्मिक शिक्षणाची इच्छा होती. त्याच्या वडिलांच्या मृत्यूमुळे आणि लग्नापासून त्यांना मूल न झाल्यामुळे त्याचा जीवनाबद्दलचा भ्रम वाढला. अखेरीस आपल्या पत्नीच्या संमतीने त्यांनी सांसारिक जीवनाचा त्याग केला आणि संन्यासी (त्यागी) होण्यासाठी ते काशीला निघून गेले. या घटनांच्या दुसऱ्या आवृत्तीनुसार, ज्ञानेश्वरांचे वडील विठ्ठलपंत हे नाथ योगी संप्रदायातील शिक्षकांच्या पंक्तीतून होते आणि अत्यंत धार्मिक असल्यामुळे ते वाराणसी च्या यात्रेला गेले होते. तेथे ते एका आध्यात्मिक गुरूला भेटले आणि त्यांनी पत्नीच्या संमतीशिवाय संन्यास घेण्याचा निर्णय घेतला. विठ्ठलपंतांना त्यांचे आध्यात्मिक गुरू, रामा शर्मा यांनी संन्यासी म्हणून दीक्षा दिली; ज्यांना विविध स्त्रोतांमध्ये रामानंद, नृसिंहाश्रम, रामद्वय आणि श्रीपाद असेही म्हणतात. (ते रामानंदी संप्रदायाचे संस्थापक रामानंद नव्हते.) जेव्हा रामाश्रमाला समजले की, विठ्ठलपंतांनी आपले कुटुंब संन्यासी होण्यासाठी मागे सोडले आहे, तेव्हा त्यांनी विठ्ठलपंतांना आपल्या पत्नीकडे परत जाण्याची आणि गृहस्थ म्हणून कर्तव्ये पार पाडण्याची सूचना केली. विठ्ठलपंत आपल्या पत्नीकडे परत आल्यानंतर आणि आळंदी त स्थायिक झाल्यानंतर रखुमाबाईंनी चार मुलांना जन्म दिला - निवृत्तीनाथ (१२७३), ज्ञानेश्वर (१२७५), सोपान (१२७७) आणि मुक्ताबाई (१२७९).
तत्कालीन ऑर्थोडॉक्स ब्राह्मणांनुसार, ही घटना म्हणजे एक संन्यासी व्यक्ती पाखंडी म्हणून गृहस्थाच्या रूपात परतली होती. ज्ञानेश्वर आणि त्यांच्या भावांना ब्राह्मण जातीच्या पूर्ण प्रवेशासाठी आवश्यक असलेल्या पवित्र धागा समारंभ घेण्याचा अधिकार नाकारण्यात आला. याचा अर्थ ब्राह्मण जातीतून बहिष्कार असा मानला जातो.
शेवटी विठ्ठलपंत आपल्या कुटुंबासह नाशिकला निघून गेले. एके दिवशी नित्य विधी करत असताना विठ्ठलपंतांचा सामना एका वाघा शी झाला. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या चार मुलांपैकी तीन मुले पळून गेली, परंतु निवृत्तीनाथ कुटुंबापासून वेगळे झाले आणि एका गुहे त लपले. गुहेत लपून बसले असताना त्यांना गहनीनाथ भेटले, ज्यांनी निवृत्तीनाथांना नाथ योगींच्या बुद्धीची दीक्षा दिली. नंतर विठ्ठलपंत आळंदीला परतले आणि ब्राह्मणांना त्यांच्या पापांसाठी प्रायश्चित्त करण्याचे साधन सुचवण्यास सांगितले. त्यांनी प्रायश्चित्त म्हणून जीवन त्यागण्याची सूचना विठ्ठलपंतांना केली. विठ्ठलपंत आणि त्यांच्या पत्नीने आपल्या मुलांना छळमुक्त जीवन जगता येईल या आशेने इंद्रायणी नदीत उडी मारून एका वर्षातच आपला जीव दिला. इतर स्त्रोत आणि स्थानिक लोक परंपरा असा दावा करतात की, त्या दोघांनी इंद्रायणी नदीत उडी मारून आत्महत्या केली. आख्यायिकेची दुसरी आवृत्ती असे सांगते की, विठ्ठलपंतांनी त्यांच्या पापातून क्षमा मिळवण्यासाठी स्वतःला गंगा नदीत फेकून दिले.
प्रवास आणि मृत्यू
ज्ञानेश्वरांनी अमृतानुभव लिहिल्यानंतर ही भावंडे पंढरपूरला गेली. तिथे त्यांची भेट नामदेवां शी झाली, जे ज्ञानेश्वरांचे जवळचे मित्र बनले. ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांनी भारत भरातील विविध पवित्र तीर्थक्षेत्रांची यात्रा केली आणि तिथे त्यांनी अनेक लोकांना वारकरी संप्रदायात दीक्षा दिली; ज्ञानेश्वरांच्या अभंग नावाच्या भक्ती रचना याच काळात रचल्या गेल्या असे मानले जाते. पंढरपूर ला परतल्यावर, ज्ञानेश्वर आणि नामदेव यांना मेजवानी देऊन सन्मानित करण्यात आले, ज्यामध्ये बहिरात यांच्यानुसार, "गोरोबा कुंभार, सावता माळी, अस्पृश्य असलेले संत चोखोबा आणि पारिसा (भागवत ब्राह्मण)" यांसारखे अनेक समकालीन संत सहभागी झाले होते. काही विद्वान नामदेव आणि ज्ञानेश्वर हे समकालीन होते असे पारंपारिक मत मान्य करतात; तथापि डब्ल्यू.बी. पटवर्धन, आर.जी. भांडारकर आणि आर. भारद्वाज यांसारखे इतर लोक या मताशी असहमत आहेत आणि त्याऐवजी नामदेव १४ व्या शतकाच्या उत्तरार्धातील होते, असे ते मानतात. मेजवानीच्या नंतर ज्ञानेश्वरांनी संजीवन समाधी मध्ये जाण्याची इच्छा व्यक्त केली. ही प्राचीन भारता तील अष्टांग योगामध्ये प्रचलित केलेली, खोल ध्यान स्थ अवस्थेत प्रवेश केल्यानंतर स्वेच्छेने नश्वर शरीर सोडण्याची प्रथा होती. संजीवन समाधी ची तयारी नामदेवांच्या मुलांनी केली. संजीवन समाधीबद्दल, ज्ञानेश्वरांनी स्वतः उच्च जागरूकता आणि विद्युत चुंबकीय किरणोत्सर्गाच्या रूपात प्रकाश किंवा शुद्ध ऊर्जा यांच्यातील संबंधांबद्दल जोरदारपणे सांगितले आहे. हिंदू कॅलेंडरच्या कार्तिक महिन्याच्या कृष्ण पक्षा च्या १३ व्या दिवशी, आळंदी येथे ज्ञानेश्वर महाराजांनी तेव्हा एकवीस वर्षांचे असताना संजीवन समाधीत प्रवेश केला. त्यांची समाधी आळंदीतील सिद्धेश्वर मंदिर परिसरात आहे. त्यांच्या निधनाने नामदेव आणि इतर उपस्थितांनी शोक केला.
परंपरेनुसार, नामदेवांना भेटण्यासाठी ज्ञानेश्वरांना पुन्हा जिवंत करण्यात आले होते. यासाठी नामदेवांनी नंतर विठोबाकडे परत त्यांना परत आणण्यासाठी प्रार्थना केली होती. डॅलमायर लिहितात की, हे "खऱ्या मैत्रीच्या अमरत्वाची आणि उदात्त आणि प्रेमळ अंतःकरणाच्या सहवासाची" साक्ष देते. अनेक वारकरी भक्तांचा असा विश्वास आहे की, ज्ञानेश्वर महाराज हे अजूनही जिवंत आहेत.