cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
आयफेल टॉवर
इतिहास
१८८७ ते १८८९ या काळात हे बांधकाम करण्यात आले. मार्च ३१ १८८९ रोजी त्याचे उद्घाटन झाले व ६ मे १८८९ रोजी आयफेल टॉवर लोकांसाठी खुला करण्यात आला.
रचना
आयफेल टॉवरमधील धातूंचे वजन ७,३०० टन आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पॅरिसमधील इमारती व वास्तू
श्रीराम संगीत मंडळी
लोटू पाटील यांनी आपल्या सोयगावातही एक नाटक मंडळी स्थापन व्हावी म्हणून इ.स. १९०५ मधे रामनवमीला सोयगाव येथे श्रीराम प्रासादिक संगीत मंडळी स्थापना केली. नंतर प्रासादिक हा शब्द जाऊन श्रीराम संगीत मंडळी हे नाव राहीले.
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग:नाट्यसंस्था
मोरखेड
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
श्रावस्ती
श्रावस्ती पश्चिम राप्ती नदीवर वसलेले आहे.
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे वर्ग:श्रावस्ती जिल्हा
किल्ले धारूर
बालाघाटाच्या रांगामध्ये वसलेला किल्ले धारूर हा बीड जिल्ह्यातला महत्त्वाचा तालुका आहे. किल्ले धारूर बाजारपेठ येथील सोन्याची बाजार पेठ फार पुर्वीपासुन प्रसिद्द आहे. तसेच सीताफळे व खव्याच्या निर्यातीत किल्ले धारूर अग्रेसर आहे. किल्ले धारुर येथील सराफा बाजारपेठ फार पूर्वीपासून प्रसिद्ध आहे. सीताफळांसाठी धारुरचे नाव प्रसिद्ध आहे. मुंबई-पुण्यालासुद्धा येथील सीताफळांना मागणी असते. तसेच खवा उत्पादन ही येथे बऱ्याच प्रमाणात होत असते. सोमवार व शुक्रवार या दोन दिवशी येथे आठवडी बाजार भरतो. तालुक्यातील शेतकरी भाजी-पाला, खवा, धान्य आणून येथे बाजार भरवतात. शेतमालासाठी येथे कृषी-उत्पन्न बाजार समिती असून ती शेतकऱ्यांना सेवा पुरवते.
किल्ले धारूरच्या उपग्रह छायाचित्रां साठी येथे टिचकी मारा.
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे वर्ग:किल्ले
नटरंग (चित्रपट)
नटरंग हा २०१० मध्ये प्रदर्शित झालेला रवी जाधव यांनी दिग्दर्शित केलेला मराठी चित्रपट आहे. या चित्रपटामध्ये अतुल कुलकर्णी, किशोर कदम, विभावरी देशपांडे, प्रिया बेर्डे आणि सोनाली कुलकर्णी यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत. हा चित्रपट १ जानेवारी २०१० रोजी सर्वत्र प्रदर्शित झाला. सुप्रसिद्ध संगीतकार अजय अतुल यांचे संगीत या चित्रपटाला लाभले आहे.
स्रोत
या चित्रपटाची कथा आनंद यादव यांच्या 'नटरंग' या कादंबरीवर आधारलेली आहे.
दिग्दर्शकाविषयी
रवी जाधव ( १९७१) यांनी सर जे.जे.स्कूल ऑफ आर्ट्‌समधून कला शाखेची पदवी घेतलेली आहे. त्यांनी अनेक भाषांमधील जाहिरात क्षेत्रात कला-दिग्दर्शक म्हणून काम केलेले आहे. त्यांना जाहिरात क्षेत्रातील कामाबद्दल अनेक पुरस्कार मिळाले. नटरंग हा त्यांनी दिग्दर्शित केलेला पहिला चित्रपट होत.
संगीत
या चित्रपटाचे संगीत ही सर्वात जमेची बाजू आहे. आजच्या काळातले आघाडीचे संगीतकार अजय अतुल यांनी या चित्रपटाला संगीत दिले आहे. या चित्रपटाची कथा / पटकथा मुख्यत्वे लोककला आणि लोकसंगीत (तमाशा) यावर आधारलेली असल्यामुळे त्या अनुषंगाने संगीत रचण्यात आलेले आहे. पिंजरा नंतर मराठीमधला हा एक महत्त्वाचा तमाशावर आधारित संगीत असलेला हा चित्रपट आहे. 'नटरंग'चे संगीत बरेच गाजले.
उन्नाव
हे शहर उन्नाव जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे वर्ग:उन्नाव जिल्हा
एस्पो
एस्पो हे फिनलंड देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. हे शहर हेलसिंकी महानगराचा भाग आहे.
वर्ग:फिनलंडमधील शहरे वर्ग:हेलसिंकी
शिशुपाल नाथु पटले
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी वर्ग:१४ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अणुकेंद्रीय भौतिकी
अणुकेंद्रीय भौतिकी भौतिकशास्त्रातील विषय आहे.
अणुकेंद्रासंबंधी रचना, विस्तार, आकार, प्रेरणा, प्रतिमान (मॉडेल), विक्रिया, परिवलन (स्वतःभोवती फिरणे) आणि चुंबकत्व एवढे विषय अणुकेंद्रीय भौतिकीत मोडतात.
अणुकेंद्राचे घटक
प्रोटॉन व न्यूट्रॉन हे अणुकेंद्राचे घटक आहेत. त्यांपैकी प्रोटॉन हा H1 (हायड्रोजन अणुकेंद्र) आहे. त्याच्यावर एक एकक धन विद्युत् भार असतो (आणवीय भौतिकीत एकक विद्युत् भार म्हणजे इलेक्ट्रॉनावरील विद्युत् भार होय). मुक्त प्रोटॉन अगर अणुकेंद्रातील प्रोटॉन स्थिर असतो. न्यूट्रॉनावर विद्युत् भार नसतो. त्याचे द्रव्यमान प्रोटॉनापेक्षा किंचित अधिक असते. मुक्त न्यूट्रॉन किरणोत्सर्गी असून त्याचे अर्धायुष्य (किरणोत्सर्गाची क्रियाशीलता निम्मी होण्यास लागणारा काल) सु. १२ मिनिटांचे आहे. न्यूट्रॉनाचे रूपांतर प्रोटॉन, इलेक्ट्रॉन आणि प्रतिन्यूट्रिनो अशा तीन ⇨ मूलकणांत होते. न्यूक्लिऑन ही संज्ञा प्रामुख्याने अणुकेंद्रातील प्रोटॉन व न्यूट्रॉन यांना वापरतात. अणुकेंद्रातील न्यूक्लिऑनांच्या संख्येस ⇨ द्रव्यमानांक म्हणतात. हा अंक A या अक्षराने दाखवतात. अणुकेंद्रातील प्रोटॉनांच्या संख्येस ⇨ अणुक्रमांक म्हणतात व तो Z या अक्षराने दाखवतात.
अणुकेंद्राची संरचना : यासंबंधीची माहिती अणुकेंद्राची घनता, कवच प्रतिमान आणि सामूहिक प्रतिमान या परिच्छेदांत पुढे दिली आहे. अणुकेंद्राची बंधनऊर्जा : यासंबंधी काही उपयुक्त संज्ञांचे अर्थ खाली दिले आहेत. (१) आणवीय द्रव्यमानाचे एकक µ हा C12 या कार्बनाच्या समस्थानिकाच्या (अणुक्रमांक तोच पण अणुभार भिन्न असलेल्या त्याच मूलद्रव्याच्या प्रकाराच्या) द्रव्यमानाच्या १/१२ एवढे असते. १ आणवीय द्रव्यामानाचे एकक = १·६६०४ ×१०-२७ किलोग्रॅम. (२) अणुकेंद्रीय ऊर्जा एकक (Mev). १ Mev = १०६ इलेक्ट्रॉन व्होल्ट (ev) = १·६० × १०-६ अर्ग. इलेक्ट्रॉन व्होल्ट म्हणजे १ व्होल्ट विद्युत् दाबाखाली प्रवेगित केलेल्या इलेक्ट्रॉनाची ऊर्जा. (३) अणुकेंद्रीय संकुलन अंक : समस्थानिकात आढळणारी द्रव्यामान घट (M–A) आणि त्याचा द्रव्यमानांक यांचे गुणोत्तर. याचे चिन्ह ƒ आहे. ƒ = (M–A)/A. या समीकरणात M = अणुकेंद्राचे तौलनिक आणवीय द्रव्यमान-एकक (µ) व्यक्त केलेले द्रव्यमान.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:भौतिकशास्त्र
प्रमोद महाजन
प्रमोद व्यंकटेश महाजन (ऑक्टोबर ३, इ.स. १९४९ - मे ३, इ.स. २००६) हे मराठी, भारतीय राजकारणी होते. मराठवाड्यासारख्या मागास भागात जन्मलेले प्रमोद महाजन हे महत्त्वाकांक्षी व आधुनिक जागतिक विचाराचे राजकारणी नेते होते. पत्रकार, शिक्षक ते राष्ट्रीय राजकारण अशा पायऱ्या चढत गेलेल्या महाजनांच्या दूरदृष्टीमुळे महाराष्ट्रात १९९५मध्ये प्रथमच बिगर काँग्रेसी सरकार स्थापन झाले. बाळासाहेब ठाकरे यांच्यासोबत असलेल्या मैत्रीमुळे सेना-भाजप युती त्यांनी घडविली. ते एक पक्के व्यावसायिक राजकारणी होते. देशातील प्रमुख विरोधी पक्ष असलेल्या भाजपचे ते पहिल्या फळीतील नेत्यांपैकी एक होते. महाजन हे भारतीय जनता पक्षातील दुसऱ्या पिढीतील मोठे नेते होते.
सुरुवातीचे जीवन
प्रमोद हे व्यंकटेश देवीदास महाजन आणि प्रभादेवी यांचे द्वितीय चिरंजीव होते. त्यांचा जन्म मेहबूबनगर ( तत्कालीन अखंड आंध्रप्रदेशात आता तेलंगणात असलेले शहर) येथे झाला. महाजन कुटुंब त्यांच्या महाजन गल्ली उस्मानाबाद येथून अंबाजोगाईला मंगळवार पेठेत भाड्याच्या घरात स्थलांतरित झाले. त्यांचे बालपण अंबाजोगाईत गेले. प्रकाश आणि प्रवीण ही त्यांच्या भावाची आणि प्रतिभा आणि प्रज्ञा ही त्यांच्या बहिणींची नावे आहेत. ते २१ वर्षांचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले. त्यांचे शिक्षण योगेश्वरी विद्यालय आणि महाविद्यालय आणि रानडे पत्रकारिता या संस्थांत झाले. त्यांनी भौतिकशास्त्र आणि पत्रकारितेमध्ये पदवी आणि राज्यशास्त्रात पदव्युत्तर पदवी मिळवली. नाटकांच्या सामायिक आवडीमुळे परिचय झालेल्या रेखा हमीने यांच्याशी ११ मार्च, इ.स. १९७२ रोजी त्यांचे लग्न झाले. त्यांना पूनम ही मुलगी आणि राहुल हा मुलगा आहेत. दोघेही प्रशि़क्षित विमानचालक आहेत. त्यांच्या मुलीचे आनंद राव वजेंदला या हैदराबाद येथील उद्योगपतीशी लग्न झाले. त्यांनी खोलेश्वर महाविद्यालयात इंग्रजीच्या अध्यापनाचे काम इ.स. १९७१ पासून १९७४ पर्यंत केले.
राष्ट्रीय स्तरावरील राजकारण
महाजन यांनी इ.स. १९९६ मधील १३ दिवसांच्या वाजपेयी शासनामध्ये संरक्षणमंत्रिपद सांभाळले.
राजकीय कारकीर्द
प्रमोद महाजन व गोपीनाथ मुंडे या भाजपच्या बिनीच्या शिलेदारांनी तब्बल २५ वर्षांपूर्वी बीड या महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातूनच निवडणूक प्रचाराला प्रारंभ केला होता. मुंडे-महाजन या दोघांनी झंझावाती प्रचाराने उभा महाराष्ट्र ढवळून काढला होता. आधी जनसंघ आणि नंतर भाजपचा प्रचार करताना या दोघांनी पक्षाची पाळेमुळे महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागात घट्ट रूजविली होती. मुंडे-महाजन जोडगोळीने मराठवाडा, विदर्भ आणि पश्‍चिम महाराष्ट्र अक्षरशः पिंजून काढला होता. जनसंघाच्या मिणमिणत्या पणतीपासून भाजपला राष्ट्रीय पातळीवर नेण्याचे मोठे काम मुंडे-महाजन या जोडगोळीने केले. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाच्या शिस्तबद्ध पठडीतून बाहेर निघून पक्षाला सर्वसमावेशक आणि देशव्यापी स्वरूप देण्यासाठी वसंतराव भागवतांनी या जोडगोळीला बळ दिले. एका अर्थाने सरंजामी नेतृत्वाला पर्याय म्हणून भागवतांनी मराठवाड्यामध्ये एक सक्षम पर्याय निर्माण केला. सुरुवातीपासून मतदारसंघावर लक्ष ठेवावे असे प्रमोद महाजनांचे म्हणणे होते. त्यामुळे मुंडेंचे लक्ष नेहमीच मराठवाडा आणि विशेषतः स्वतःच्या मतदारसंघावर असायचे. प्रमोद महाजन हे मराठवाडा विद्यापीठ आंदोलनात सहभागी होते. त्यांनी नामांतर आंदोलनात तुरुंगवासही भोगला होता.
शंकररावांच्या नंतर अलीकडच्या टप्प्यात राजकारणातील एक पिढी महाराष्ट्राचा वारसा घेऊन दिल्लीच्या तख्ताकडे निघाली होती. नावातच पी.एम.ही अद्याक्षरे घेऊन निघालेले प्रमोद महाजन पंतप्रधानपदाच्या दिशेने वेगाने घोडदौड करीत होते. अटल वाजपेयींनंतर कोण? असा प्रश्न निर्माण होताच दोनच नावे समोर यायची ती म्हणजे लालकृष्ण अडवाणी आणि प्रमोद महाजन. त्यातल्या त्यात महाजनांचे व्यवस्थापन कौशल्य उत्तम असल्यामुळे वाटाघाटीच्या राजकारणात ते यशस्वी होतील, असे नेहमी वाटायचे. सध्या जमाना संमिश्र सरकारचा आहे आणि या संमिश्रपणात आपले महत्त्व कायम ठेवण्याची कला प्रमोद महाजनांना अवगत होती. त्यामुळे ते पंतप्रधान बनतील, अशी एक आशा होती. पण महाजन हे नेता होणे नियतीला मान्य नव्हते. तिने महाजनांना हिरावून नेले.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय संरक्षणमंत्री वर्ग:भारतीय माहिती तंत्रज्ञान मंत्री वर्ग:भारतीय माहिती आणि प्रसारणमंत्री वर्ग:भारतीय संसदीय कार्यमंत्री वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:ईशान्य मुंबईचे खासदार वर्ग:राज्यसभा सदस्य वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू वर्ग:हत्या झालेले भारतीय राजकारणी वर्ग:जनसंघ नेते वर्ग:नामांतर आंदोलनात सहभागी व्यक्ती
कुंतीभोज
वर्ग:रिकामी पाने
मसाला
अन्नाला चव आणण्यासाठी वापरले जाणारे नैसर्गिक पदार्थांचे मिश्रण. झाडांच्या वाळविलेल्या बिया, फळे, मूळ, खोड, पाने, फुले इ. वनस्पती पदार्थ आहे. मसाल्यात त्याचा वापर होऊ शकतो. जे प्रामुख्याने चव, रंग आणि अन्नाचे जतन करण्यासाठी वापरले जाते.
बऱ्याच मसाल्यांमध्ये रोगप्रतिकारक गुणधर्म असतात, ज्यामुळे हे स्पष्ट होऊ शकते की गरम हवामानात तयार होणाऱ्या पाककृतींमध्ये मसाले अधिक महत्त्वाचे का आहेत, जेथे अन्न खराब होण्याची अधिक शक्यता असते आणि मसाल्यांचा वापर मांसात अधिक सामान्य का असतो, जे अधिक संवेदनशील असते. मसाले कधी-कधी औषध, धार्मिक विधी, सौंदर्यप्रसाधने किंवा सुवास उत्पादनामध्ये वापरली जातात.
इतिहास
प्रारंभिक इतिहास
मसाल्यांचा व्यापार संपूर्ण भारतीय उपखंड आणि पूर्व आशियामध्ये सह विकसित झाला. विदेशी मसाले आणि औषधी वनस्पतींच्या मागणीमुळे जागतिक व्यापारास चालना मिळाली. मसाला हा शब्द पुरातन फ्रेंच शब्दातून आला आहे जो प्रजातींचे मूळ समान आहे. इ.स.पू. १००० पर्यंत, औषधी वनस्पतींवर आधारित वैद्यकीय प्रणाली चीन, कोरिया आणि भारतात आढळले आणि धर्म, परंपरा आणि संरक्षणाशी जोडले गेले.
इ.स.पू. १७०० मध्ये मेसोपोटामियामध्ये लवंगाचा वापर केला जात होता. प्राचीन भारतीय महाकाव्य रामायणात लवंगाचा उल्लेख आहे. मसाल्यांच्या आरंभिक लेखी नोंदी प्राचीन इजिप्शियन, चिनी आणि भारतीय संस्कृतींकडून आल्या आहेत. १५५० बी.सी.ई. पासून सुमारे आठशे औषधी उपचार आणि असंख्य औषधी प्रक्रियेचे वर्णन करते. इतिहासकारांचा असा विश्वास आहे की दक्षिणपूर्व आशियातील बांदा बेटांमधून उद्भवणारा जायफळ इ.स.पू. 6 व्या शतकात युरोपमध्ये आला.
मध्ययुगीन
मसाले ही मध्य युगातील युरोपमध्ये सर्वाधिक मागणी असलेल्या आणि महागड्या उत्पादनांमध्ये होती, सर्वात सामान्य म्हणजे काळी मिरी, दालचिनी, जिरे, जायफळ, आले आणि लवंगा. मध्ययुगीन औषध वापरणाऱ्यांकडून इच्छित असण्याव्यतिरिक्त, युरोपियन उच्चवर्गाने देखील मध्य युगात मसाल्यांची लालसा केली.
मसाले सर्व आशिया आणि आफ्रिकेतील वृक्षारोपणातून आयात केले गेले होते, ज्यामुळे ते महाग झाले. आठव्या ते पंधराव्या शतकापर्यंत, वेनिस प्रजासत्ताकामध्ये मध्यपूर्वेसह मसाल्यांच्या व्यापारावर मक्तेदारी होती आणि त्या बरोबर इटालियन सागरी प्रजासत्ताक आणि शहर-राज्य व्यापारामुळे हा प्रदेश श्रीमंत झाला. मध्य युगाच्या उत्तरार्धात दरवर्षी अंदाजे १,००० टन मिरपूड आणि इतर सामान्य मसाल्यांपैकी एक हजार टन पश्चिम युरोपमध्ये आयात केल्याचा अंदाज आहे. या वस्तूंचे मूल्य वर्षाकाठी १.५ दशलक्ष लोकांना धान्य पुरवठा करण्यासारखे होते.
आधुनिक कालावधी
स्पेन आणि पोर्तुगाला आशिया खंडातील मसाले आणि इतर मौल्यवान उत्पादनांचा व्यापार करण्यासाठी नवीन मार्ग शोधण्यात रस होता. पोर्तुगीज नेव्हिगेटर वास्को द गामा १९९९ मध्ये भारतात परत जाण्यामागील मुख्य कारण व्यापार मार्ग आणि मसाला उत्पादक प्रदेशांचे नियंत्रण होते. जेव्हा गामाला भारतातील मिरचीचा बाजार सापडला तेव्हा तो व्हेनिसने मागवलेल्या किंमतीपेक्षा कमी किंमतीत मिरची घेण्यास सक्षम होता.
हाताळणी
मसाला कित्येक प्रकारांमध्ये उपलब्ध असू शकतो: ताजे, संपूर्ण वाळलेले किंवा पूर्व-वाळलेले. सामान्यत: मसाले सुकवले जातात. सोयीसाठी मसाले पावडरमध्ये असू शकतात. संपूर्ण वाळलेल्या मसाल्यात दीर्घकाळ शेल्फ लाइफ असते, म्हणून ते खरेदी केले जाऊ शकते आणि मोठ्या प्रमाणात साठवले जाऊ शकते. आल्यासारखा ताजा मसाला सामान्यत: त्याच्या वाळलेल्या स्वरूपापेक्षा अधिक चवदार असतो. बडीशेप आणि मोहरीच्या लहान बिया पावडरच्या रूपात वापरल्या जातात.
मसाल्याची चव संयुगे (अस्थिर तेले) पासून तयार केली जाते जे हवेच्या संपर्कात असताना ऑक्सिडायझेशन किंवा बाष्पीभवन होते. मसाला पीसण्यामुळे त्याच्या पृष्ठभागाचे क्षेत्र मोठ्या प्रमाणात वाढते आणि ऑक्सिडेशन आणि बाष्पीभवनचे दर वाढते.
पोषण
मसाले पदार्थांमध्ये कॅलरीज कमी प्रमाणात असतात, अनेक मसाले, विशेषतः बियाण्यांनी बनवलेल्या, चरबी, प्रथिने आणि कर्बोदकांमधे जास्त प्रमाणात असतात. मसाले आहारात लोह, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम आणि इतर बऱ्याच खनिजे आणि इतर सूक्ष्म पोषक घटकांचा देखील मोठ्या प्रमाणात योगदान देतात.
इ.स. ३७६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३७६ वर्ग:इ.स.च्या ३७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
नाती
मराठी भाषेमधील सामान्य नाती अशी आहेत.
वर्ग:नाती
राष्ट्रीय महामार्ग ४७ अ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ४७-ए हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
जेसिका अल्बा
जेसिका अल्बा (इंग्लिश: Jessica Alba) ( २८ एप्रिल १९८१) ही एक अमेरिकन हॉलिवूड सिनेअभिनेत्री आहे.
तांपेरे
तांपेरे हे फिनलंड देशातील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.
जेसिका अल्बा
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वारपिंडकेपर
वारपिंडकेपर महाराष्ट्राच्या भंडारा जिल्ह्यातील तुमसर तालुक्यातील गाव आहे. भंडारा शहरापासून २९ किमी उत्तरेस असलेले हे शहर भंडारा आणि गोंदिया जिल्ह्यांच्या सीमेवर आहे. येथील पिन कोड ४४१ ९१५ आहे.
वर्ग:भंडारा जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ३७७
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३७७ वर्ग:इ.स.च्या ३७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
प्राणी
प्राणी म्हणजे अन्न मिळविणे व इतर कारणांसाठी हालचाल करु शकणारे बहुपेशी सजीव होत. सजीव स्वतःची वाढ करण्याची आणि स्वतःचे संरक्षण करण्याची खटपट करतात आणि हेच त्यांच्या जिवंतपणाचे गमक आहे. प्रत्येक जीव आपल्यापासून दुसरा जीव उत्पन्न करतो हे सुद्धा जिवंतपणाचे लक्षण आहे. प्रत्येक सजीवाला आपल्या दैनंदिन क्रिया करण्यासाठी अन्न मिळवावे लागते. अन्न प्राशन करणे आणि प्राशन केलेल्या अन्नातून आवश्यक गोष्टी निघून गेल्यावर त्याज्य द्रव्ये टाकून देणे ही पण सजीव असण्याची ओळख आहे.यात समागम होते.
वनस्पतीसृष्टी (वानसकोटी, Plant Kingdom) आणि प्राणीसृष्टी (प्राणीकोटी Animal Kingdom) असे सजीवांचे दोन मोठे वर्ग (कोटी) होतात. या दोन्ही कोटीमध्ये परिसंघ (Phylum), परिवर्ग (Class), श्रेणी (Order), कूल (Family), गोत्र (Genus), जाती (Specie), उपजाती (Sub specie) असे विभाग क्रमाने येतात.
प्राणीसृष्टीत खालील दहा परिसंघ आहेत :-
वर्ग:सजीव वर्ग:जीवशास्त्र
अणुकेंद्रीय व आणवीय परिबले
अणुकेंद्रीय व आणवीय परिबले ही चार प्रकारची एखाद्या अक्षाभोवती वस्तू फिरविण्याची प्रेरणेची क्षमता आहे.
ही संज्ञा मुख्यतः पुढील चार गोष्टींच्या संदर्भात वापरतात. (१) परिवलन परिबल, (२) चुंबकीय द्विध्रुवी परिबल (μ), (३) चतुर्ध्रुवी परिबल, (४) इतर चुंबकीय वा विद्युत् अनेकध्रुवी परिबले. यातील फक्त पहिल्या तीनांचा परिणाम प्रायोगिकरीत्या मोजता येतो.
परिवलन परिबलाचा परिणाम म्हणून कणांना अंगभूत चुंबकीय द्विध्रुव परिबल (μ) प्राप्त होते. अशा प्रकारे अणुकेंद्रीय व आणवीय चुंबकीय परिबले उत्पन्न होतात. याशिवाय अणुकेंद्रीय विद्युत् भाराच्या असममित विनिमयामुळे अणुकेंद्राला व अणूला चतुर्ध्रुवी किंवा अनेकध्रुवी परिबले प्राप्त होतात. दोन विरुद्ध चिन्हांचे परंतु सममूल्य विद्युत् भार एकमेकांपासून काही अंतरावर ठेवले असता विद्युत् द्विध्रुव तयार झाला, असे म्हणतात. असे सम परिबल असलेले द्विध्रुवांचे मध्यबिंदू एकमेकांपासून काही अंतरावर असून त्यांच्या परिबलाच्या दिशा एकमेकांच्या विरुद्ध असतील, तर त्या रचनेस विद्युत चतुर्ध्रुव असे म्हणतात. याचप्रमाणे दोन चतुर्ध्रुवांपासून एक अष्टध्रुव, दोन अष्टध्रुवांपासून एक षोडशध्रुव वगैरे बहुध्रुव बनू शकतात. याच तत्वावर चुंबकीय चतुर्ध्रुव व इतर बहुध्रुवांची रचना असते.
संदर्भ
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:भौतिक राशी वर्ग:भौतिकशास्त्र
गोदरी
गोदरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
हिंदुस्तानी भाषा
ह्या दोन्ही भाषा हिंदुस्तानीवरूनच तयार झाल्या असल्या तरीही त्यांचे व्याकरण, शैली, लिप्या इत्यादी वेगवेगळे आहे. उर्दूवर फारसी व अरबी भाषांचा तर हिंदीवर संस्कृतचा प्रभाव पडला आहे. भारताच्या फाळणीअगोदर हिंदुस्तानी, हिंदी व उर्दू ह्या सर्व एकच होत्या.
वर्ग:हिंद-आर्य भाषासमूह वर्ग:हिंदी भाषा
हरसुळ (त्र्यंबकेश्वर)
हरसुळ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वॉल्टर हॅडली
वॉल्टर आर्नोल्ड हॅडली (जून ४, इ.स. १९१५ - सप्टेंबर २९, इ.स. २००६) हा न्यू झीलँडचा क्रिकेट खेळाडू व संघनायक होता.
याची तीन मुले रिचर्ड, डेल आणि बॅरी हॅडली सुद्धा न्यू झीलँडकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळले.
वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राष्ट्रीय महामार्ग ४८ (जुने क्रमांकन)
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन)
दत्ता केशव
दत्ता केशव कुलकर्णी (१९३३ - १८ जानेवारी, २०१९) हे मराठी नाट्य-चित्रपटसृष्टीतले एक नाटककार, दिग्दर्शक, पटकथाकार, गीतलेखक आणि संवादलेखक होते.
गरीब कुटुंबातून आलेले दत्ता केशव हे चित्रपटांच्या दुनियेत सन १९६४ साली आले. त्यांची कारकीर्द ४२ वर्षांची होती. हे अनंत माने, दत्ता धर्माधिकारी, भालजी पेंढारकर, राजा परांजपे यांच्यासारख्या नामवंत मराठी दिग्दर्शकांचे समकालीन होते.
दत्ता केशव यांनी अनेक कौटुंबिक चित्रपट दिग्दर्शित केले. त्याचबरोबर काही विनोदी चित्रपटही त्यांनी दिग्दर्शित केले. याशिवाय त्यांनी अनेक नाटके, ८ दूरचित्रवाणी मालिका आणि ४ माहितीपट यांचीही निर्मिती केली. दोन चित्रपटांत त्यांनी अभिनयही केला होता.
पुरस्कार
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विठ्ठल महादेव तारकुंडे
विठ्ठल महादेव तारकुंडे ऊर्फ भाऊसाहेब तारकुंडे ( सासवड, जुलै ३, १९०९ - - दिल्ली, मार्च २२, २००४) हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात भाग घेतलेले कार्यकर्ते व मराठी कायदेतज्ज्ञ होते. १९५७ ते १९६९ या कालखंडात ते मुंबई उच्च न्यायालयात न्यायाधीश होते. ते रॉयवादी होते.
व्ही.एम. तारकुंडे यांनी लिहिलेली पुस्तके
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक वर्ग:मराठी कायदेपंडित वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हाइनरिक मैबॉम
हाइनरिक मैबॉम (डिसेंबर ४, इ.स. १५५५:बार्नट्रप, वेस्टफालिया, जर्मनी - सप्टेंबर २०, इ.स. १६२५) हा जर्मन कवी आणि इतिहासकार होता.
आंबिस्तेवाडी
आंबिस्तेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील डहाणू तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
डहाणू बस स्थानकापासून चिंचणी सागरी महामार्गाने गेल्यावर पुढे प्रेमिका नंतर हे गाव लागते. डहाणू बस स्थानकापासून हे गाव १० किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.पावसाळ्यात येथे भातशेती,नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २४८ कुटुंबे राहतात. एकूण १३१० लोकसंख्येपैकी ६३३ पुरुष तर ६७७ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ८६.२७ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ९३.५५ आहे तर स्त्री साक्षरता ७९.३७ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या १३० आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या ९.९२ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. येथे शेती हा व्यवसाय असून काही लोक शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणूनही काम करतात. दुग्धव्यवसाय, बकरीपालन, कुक्कुटपालन सुद्धा केले जाते.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस डहाणू बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा डहाणूवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
धुमकेत, पोखरण,गुंगावाडा, वाडापोखरण, चांदीगाव, वाढवण, वरोर,वासगाव, मोटगाव,वादाडे,ओसरवाडी ही जवळपासची गावे आहेत.वरोर ग्रामपंचायतीमध्ये आंबिस्तेवाडी आणि वरोर ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
विजयालक्ष्मी पंडित
विजयालक्ष्मी पंडित (पूर्वाश्रमीच्या नेहरू) (जन्म : अलाहाबाद, १८ ऑगस्ट १९००; - डेहराडून, १ डिसेंबर १९९०) या एक भारतीय मुत्सद्दी आणि राजकारणी होत्या. त्या महाराष्ट्राच्या ६ व्या राज्यपाल होत्या आणि संयुक्त राष्ट्रांच्या आमसभेच्या ८ व्या अध्यक्षा होत्या. या दोन्ही पदावर नियुक्त झालेल्या त्या पहिल्या महिला होत्या. त्या भारतातील नेहरू-गांधी या प्रतिष्ठित राजकीय कुटुंबातील सदस्य होत्या. त्यांचे भाऊ जवाहरलाल नेहरू हे स्वतंत्र भारताचे पहिले पंतप्रधान होते, त्यांची भाची इंदिरा गांधी या भारताच्या पहिल्या महिला पंतप्रधान होत्या आणि त्यांचे नातू राजीव गांधी हे भारताचे सहावे पंतप्रधान होते.
सोव्हिएत युनियन, युनायटेड स्टेट्स आणि संयुक्त राष्ट्रांमध्ये नेहरूंचे दूत म्हणून काम केल्यानंतर पंडित यांना भारताचे सर्वात महत्त्वाच्या मुत्सद्दी म्हणून लंडनला पाठवण्यात आले. तसेच भारतीय राज्यघटनेचा मसुदा तयार करणाऱ्या संविधान सभेचा भाग असलेल्या १५ महिलांमध्ये त्या एक होत्या.
बालपण
१८ ऑगस्ट १९०० साली स्वरूपकुमारी (विजयालक्ष्मी) यांचा जन्म झाला. त्यांच्या आईचे नाव स्वरूपराणी व वडिलांचे नाव मोतीलाल नेहरू असे होते. त्यांना एक बहीण व एक भाऊ होता. भावाचे नाव जवाहरलाल नेहरू व बहिणीचे कृष्णा नेहरू (हाथीसिंग) असे होते. स्वरूपराणींचा स्वभाव आज्ञाधारक व अतिशय सौम्य असा होता. त्या स्वाभिमानी आणि उत्साही होत्या.
शिक्षण
पहिली पाच वर्षे स्वरूपकुमारी यांच्या वडिलांनी घरीच एक इंग्रज शासिका नेमलेल्या होत्या. त्या कडक शिस्तीच्या होत्या. स्वरूपकुमारी पाच वर्षांच्या असताना त्या इंग्लंड येथे गेल्या तेथेही त्यांना शिकवण्यास शासिका नेमल्या, त्यांचे नाव ‘कु’ असे होते. स्वरूप यांचे प्राथमिक शिक्षण घरीच अध्यापिकांद्वारे झाले. नंतर त्या शिक्षणासाठी स्वित्झर्लंड येथे गेल्या.
अलाहाबादमधील आनंद भवन हे मोतीलाल नेहरूंनी विकत घेतलेले घर होते. सन १९१९ साली ज्यावेळी महात्मा गांंधी तिथे येऊन राहिले तेव्हा त्या घरातच राहणाऱ्या विजयालक्ष्मी त्यानी पंडित अतिशय भारावून गेल्या. पुढे त्यांनी गांधीजींनी देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी सुरू केलेल्या असहकार आंदोलनात त्यांनी भाग घेतला. त्यानंतर प्रत्येक आंदोलनात त्यांनी भाग घेतला. एका आंदोलनातुन सुटका झाल्यावर परत दुसऱ्या आंदोलनात भाग, असे अनेकदा झाले.
विवाह
स्वरूपकुमारी (विजयालक्ष्मी) यांचा राजकारणात प्रवेश झाला. त्यांचा भाऊ व त्यांचे वडील राजकारणातच होते. तेथे स्वरूपकुमारी यांची भेट काठेवाडचे मराठी भाषक बॅरिस्टर आणि विख्यात संस्कृत विद्वान रणजित सीताराम पंडित यांच्याशी झाली. ते अतिशय कुशाग्र बुद्धीचे होते. त्यांनी काश्मिरी लेखक कल्हण याच्या 'राजतरंगिणी' या संस्कृत ग्रंथाचे इंग्रजी भाषांतर केले होते. रणजित पंडित आणि स्वरूपकुमारी यांच्या ओळखीचे रूपांतर प्रेमात झाले आणि १० मे १९२१ साली स्वरूप व रणजित पंडित यांचा विवाह झाला. त्यानंतर स्वरूप नेहरू या ‘विजयालक्ष्मी पंडित’ झाल्या. असहकाराच्या आंदोलनात भाग घेतल्याबद्दल लखनौच्या तुरुंगात टाकलेल्या रणजित पंडित यांचे तुरुंगातच निधन झाले.
लेखिका नयनतारा सहगल या उभयतांच्या कन्या.
कार्य
विजयालक्ष्मी पंडित या संसदपटू व उत्तम वक्त्या म्हणून प्रसिद्ध आहेत. २१ विद्यापीठांनी त्यांना डॉक्टरेट ही पदवी देऊन गौरविले. त्यांनी महाराष्ट्राच्या राज्यपाल म्हणून १९६२ ते १९६४ पर्यंत काम केले. १९५३ मध्ये त्या संयुक्त राष्ट्रांच्या पहिल्या महिला अध्यक्षा बनल्या. इ.स. १९६४मध्ये त्या फूलपूर लोकसभा मतदार संघातून खासदार म्हणून निवडून आल्या.
विजयालक्ष्मी पंडित या इंग्लंड, रशिया आणि माॅस्को येथे वेगवेगळ्या वेळी भारताच्या राजदूत होत्या.
मृत्यू
विजयालक्ष्मी पंडित यांचा मृत्यू १ डिसेंबर १९९० रोजी झाला.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्राचे राज्यपाल वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९० मधील मृत्यू वर्ग:जवाहरलाल नेहरू वर्ग:१ ली लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य वर्ग:भारतीय संविधान सभेतील महिला सदस्य
उदगीर
उदगीर हे महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील उदगीर तालुक्याचे मुख्यालय आहे.
ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
उदगीर शहरावर ८०० वर्ष मुघलांचे राज्य होते. तसेच १७६० मधील निजाम विरुद्ध मराठे ही लढाई झाली आणि त्यात सदाशिव भाऊनी निजामाच पराभव केला. पानिपतच्या लढाईची सुरुवात उदगीर मधून झाली .उदागिर बाबा मुळे हे शहर प्रसिद्ध झाले. उदगीर हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
उदगीरला ऐतिहासिक तसेच शैक्षणिक वारसा पण लाभलेला आहे उदगीर हे शिक्षणाच्या बाबतीत पुढारलेले शहर आहे. पहिल्यांदा लातूर pattern सुरुवात श्यामलाल मेमोरियल हायस्कूल येथे झाली नंतर सर्वत्र पसरली उदगीर शहर हे प्राथमिक शिक्षणासाठी प्रसिद्ध आहे. वैद्यकीय, अभियांत्रिकी, कृषी, विधी महाविद्यालय आहेत तसेच महाराष्ट्रातील ५ पशु वैद्यकीय महाविद्यालयपैकी १ महाविद्यालय उदगीर मध्ये आहे
उदगीर हे शहर सुपारी फोडण्याच्या आडकित्ता यासाठी प्रसिद्ध आहे लातूरजिल्ह्यातील सर्वात मोठी बाजार पेठ भरते .सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे तिरंगा ध्वजाच कापड उदगीर येथे त्यार्केले जाते तसेच उदगीर मध्ये ८० दाल मिल आहेत व्याव्सायाबाबातीत उदगीर अग्रेसर आहे
उदगीर शहर हे पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहे त्यात उदगीरचा किल्ला, दुधियाहनुमान मंदिर , हत्तीबेट , साईधाम , सोमनाथपूर मंदिर, हवागी स्वामी माठ आणि यात्रा आणि मुघल कालीन बांधणी असलेला चोबारा
उदगीर मधील कल्पना सिनिमा ग्रह हे मराठवाड्यातील सर्वात मोठे म्हणजे ७५mm  आहे
यावर्षीच्या स्वच्छता सर्वेक्षना मध्ये उदगीरच नाव आले आहे.
उदगीरचा भुईकोट किल्ला यादवकाळातला. त्ठी फायदाच झाला. निजामाला उदगिरात नमवले गेले, पण त्याला कायमची वेसण घालायला मराठे चुकले. येथिल किल्ल्यातुन एक भूयारी मार्ग बिदरच्या किल्ल्यापर्यन्त जातो, व हा मार्ग अन्दाजे ६० ते ७० किमी लांब आहे.
तालुक्यातील गावे
उदगीर तालुक्यात ८७ ग्रामपंचायती आहेत.
नागरी सुविधा
==जवळपासचे तालुके=देवणी, जळकोट, चाकुर
९५वे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन, उदगीर २०२२[संपादन]
हे संमेलन उदगीर नगरीत महाराष्ट्र उदयगिरी महाविद्यालय, उदगीर येथे २२ ते २४ एप्रिल २०२२ या काळात होणार आहे. या संमेलनाचे अध्यक्ष - भारत सासणे आहेत. या संमेलनाचे अधिकृत संकेत स्थळ https://abmss95.co.in आणि https://abmss95.mumu.edu.in आहेत.
उदगीर किल्ला
उदगीर किल्ला हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील उदगीर तालुक्यामध्ये स्थापित आहे. उदगिरचा ईतीहास :
उदगीर हे शहर मरठा आणि निजाम यांच्या युद्धासाठी प्रसिद्ध् आहे.ज्याचे नेत्रत्व सदाशिव्रराव भाऊ यांनी केले होते, जे १७५९ मद्धे निजामाला पराजीत केले होते.
निजाम व मराठे यांच्यात झालेली १७६०ची प्रसिद्ध लढाई ही उदगीर मध्ये झाली, या लढाईत निजामाचा मराठ्यांनी पराभव घडवून आणला.
उदगीरचा किल्ला हा भूइकोट किल्ला म्हणून ओळखला जातो.
उदगीरच्या किल्ल्यात उदागिर बाबांची समाधी बांधण्यात आली आहे, हा किल्ला शहरापासून १ कि.मी अंतरावर विराजमान आहे.
उदगीरचा किल्ला महाराष्ट्राच्या तसेच देशाच्या ऐतिहासिक लढाईसाठी, तसेच ऐतिहासिक स्थळासाठी
प्रसिद्ध आहे. उदगीर ते बिदर अशी ६३ कि.मीची सुरंग या मध्ये बांधलेली आहे हा किल्ला जवळपास ८०० वर्षं पूर्वी बांधलेला आहे.
वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
रामकट्टी महादेव मंदिर, बोरामणी
रामकट्टी महादेव मंदीर- बोरामणी भारत हा खेड्यांचा देश आहे असे म्हंटले जाते आणि याच खेड्या-खेड्यात असतात ती वेगवेगळी देवी-देवतांची मंदीरे.भारताला जसा खेड्यांचा इतिहास आहे तसाच वेगवेगळ्या मंदिरांचा देखील एक आध्यात्मिक स्वरूपाचा असा दांडगा इतिहास आहे. अशाच एका मंदिराचा इतिहास म्हणजे सोलापूर जिल्ह्यातील दक्षिण सोलापूर तालुक्यातील बोरामणी या गावच्या ‘रामकटटी महादेव मंदीर’ याचा. या नावावरूनच आपल्याला थोडीशी कल्पना येऊ शकते. अर्थात हे नाव कन्नड बोलीतील आहे. याचा अर्थ असा की, जेव्हा राम सितामातेच्या शोधासाठी फिरत होते त्या वेळी त्यांनी या जागेतील एका मोठ्या गोलाकार दगडावर काही काळ विश्राम केला होता. तसेच येथे त्यांनी शंभू महादेवाच्या लिंगाची प्रतिष्ठापना केली होती आणि तेव्हापासून या जागेस पवित्र मानून लोक या जागेची पूजा-अर्चा करू लागले. कालांतराने येथे छोटेसे मंदिर बांधण्यात आले. त्यामुळेच याचे नाव ‘रामकटटी महादेव मंदीर’ असे आहे असे येथील लोक सांगतात. खरच, भारतीय संस्कृतीच निराळी .आपण भारतात कोठेही असो येथील मंदिरांपासून आपण ७ कि.मी. पेक्षा जास्त लांब नाही. हे खरेच आहे आणि याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे ‘रामकटटी महादेव मंदीर’ होय. गेल्या ५-७ वर्षात या मंदिराचा बराच विकास करण्यात आला आहे. अगोदर या मंदिरास कळस नव्हता आता लोकवर्गणीच्या माध्यमातून याला कळस बसवण्यात आला आहे. तसेच या मंदिराच्या समोर एक छोटासा सभामंडप देखील बांधण्यात आला आहे.छोटे-मोठे कार्यक्रम या सभामंडपाच्या माध्यमातून पार पडले जातात. मंदिरात प्रवेश करताच याचे मोहक व कालाकूसरपूर्ण लाकडी द्वार आपले सहर्ष स्वागत करते. अत्यंत बारीक असे नक्षीकाम यावर साकारण्यात आले आहे. आत प्रवेश केल्यानंतर आपल्या प्रथम दर्शनी नजरी पडतो तो येथील ‘नंदी’.या मंदिराच्या आतमध्ये एक छोटेसे मंदिर/गाभारा आहे. या गाभाऱ्यातच शंभू महादेवाची मनमोहक पिंड आहे. या पिंडीवरती महादेवाचा मुखवटा व त्यांच्या भोवती नाग असा नयनरम्य देखावा येथे दररोज पुष्पहारांनी व वेगवेगळ्या फुलांनी सजवलेला असतो. पहाटे ४ वाजेपासून याची दारे भाविकांसाठी खुली असतात. या गाभाऱ्याचे संपूर्ण बांधकाम हे दगडी आहे गाभाऱ्याच्या बाहेर भजन, कीर्तन प्रवचन इ. कार्यक्रम करण्यासाठी मोठी जागा आहे. जेष्ठ नागरिक येथे येऊन देवाच्या नामस्मरणात लीन होतात. या मंदिराचे महत्त्वपूर्ण आकर्षण म्हणजे याच्या शिखरावरती करण्यात आलेले नक्षीकाम. या नक्षीकामावारती दाक्षिणात्य कालाशैलीचा प्रभाव आढळतो.या शिखरावरती हिंदू देव-देवतांच्या मूर्ती सुबकपणे कोरण्यात आल्या आहेत. विविध घटनांचे प्रसंग या वरती दाखवण्यात आले आहेत. तब्बल १५१ फुटाचे हे शिखर या मंदिराची शोभा वाढवते. या शिखराच्या उंचीच्या वरती कोणीही बांधकाम करत नाही, जर कोणी केले तर त्या घरातील कर्त्या पुरुषाचा मृत्यु होतो असा समज येथील लोकांचा आहे. अशा प्रकारे १०० × १०० फुटाच्या जागेत हे मंदिर दिमाखात उभे आहे.
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
मोहम्मद रफी
हिंदी भाषा चित्रपटसृष्टीतील पार्श्वगायक.
मोहम्मद रफ़ी (English: Mohammed Rafi, उर्दू: محمد رفیع, डिसेंबर २४, १९२४ – जुलै ३१, इ.स. १९८०) हे लोकप्रिय भारतीय पार्श्वगायक होते. त्यांना  भारतीय उपखंडातील महान आणि प्रभावी गायकांपैकी एक मानले जाते. मोहमद रफी त्यांच्या  आवाज, अष्टपैलुपणा आणि श्रेणीसाठी उल्लेखनीय होते; त्यांच्या गाण्यांमध्ये वेगवान पेपी नंबर ते देशभक्तीपर गीते, दर्द असणारी गाणी, अत्यंत रोमँटिक गाणी , कव्वाली ते गझल आणि भजनांमध्ये शास्त्रीय गाणी अशी विविधता होती. एखाद्या अभिनेत्याच्या व्यक्तिरेखेवर आणि शैलीनुसार आपला आवाज  काढण्याच्या क्षमतेसाठी, चित्रपटात स्क्रीनवर गाण्याचे लिप-सिंक करून दाखवणासाठी  प्रसिद्ध होते. त्यांनी हिंदी भाषा, उर्दू, पंजाबी, मराठी आणि तेलुगू भाषांमधून गाणी गायली, पण ते आपल्या हिंदी चित्रपटांतील गाण्यांसाठी अतिशय प्रसिद्ध आहेत. त्यांची गाणी भारतात, तसेच भारताच्या बाहेर स्थायिक असलेल्या भारतीयांमध्ये लोकप्रिय आहेत. मुकेश, किशोर कुमार, मन्ना डे, महेंद्र कपूर, हेमंत कुमार मुखोपाध्याय आणि तलत मेहमूद यांच्याप्रमाणेच ते हिंदी चित्रपटांच्या १९५० ते १९८० च्या दशकांमधले एक प्रमुख पार्श्वगायक होते.
हाजी अली मोहम्मदला जन्मलेल्या सहा भावांमध्ये मोहम्मद रफी हे दुसऱ्या नंबरचे  होते. हे कुटुंब मूळचे कोटला सुलतान सिंग या खेड्यातील होते. हे गाव सध्याच्या पंजाबमधील अमृतसर जिल्ह्यातील मजीठा जवळ आहे. रफी, ज्याचे टोपणनाव फेिको होते,  कोटला सुलतान सिंग या त्यांच्या जन्मगावी  त्यांच्या गल्लीमध्ये एक फकीरच्या मंत्रांचे अनुकरण करून त्यांनी गाणे सुरू केले. रफीने उस्ताद अब्दुल वहीद खान, पंडित जीवनलाल मट्टू आणि फिरोज निजामी यांच्याकडून शास्त्रीय संगीत शिकले. त्यांची पहिली सार्वजनिक कामगिरी वयाच्या १० व्या वर्षी झाली जेव्हा त्यांनी लाहोरमध्ये के. एल. सैगल यांचे  गीत गायले होते. १९४१  मध्ये  मोहमद रफीने लाहोरमध्ये संगीत दिग्दर्शक श्याम सुंदर यांच्या नेतृत्वात 'बलिया बलूच' (१९४४ मध्ये रिलीज झालेल्या) पंजाबी चित्रपट 'झीनत बेगम' यांच्याबरोबर 'सोनिया नी, हीरिये नी' या गाण्याचे पार्श्वगायक म्हणून लाहोरमध्ये पदार्पण केले. त्याच वर्षी त्यांना  ऑल इंडिया रेडिओ लाहोर स्टेशनने त्यांच्या गाण्यासाठी आमंत्रित केले होते. 1945 मध्ये 'गाओन की गोरी' मधून हिंदी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले.
1944 मध्ये रफी बॉम्बे (आताचे मुंबई), महाराष्ट्रात गेले. त्यांनी आणि हमीद साहबने गर्दीच्या भेंडीबाजार परिसरातील दहा बाय दहा फूट खोली भाड्याने घेतली. कवी तनवीर नक्वी यांनी त्यांची ओळख अब्दूर रशीद करदार, मेहबूब खान आणि अभिनेता-दिग्दर्शक नाझीर यांच्यासह अनेक चित्रपट निर्मात्यांशी केली. श्याम सुंदर बॉम्बेमध्ये होते आणि त्यांनी रफीला जी. एम. दुर्रानी यांच्याबरोबर गाव की गोरी चित्रपटातील युगल गीत गाण्याची संधी दिली, "आज दिल हो काबू  में तो दिलदार की ऐसी तैसी ...," ,हे हिंदी चित्रपटातील रफीचे पहिले रेकॉर्ड गाणे बनले. इतर गाणी त्यानंतर आली. नौशादसोबत रफीचे पहिले गाणे "आम्ही हिंदुस्तानचे के हम है " श्याम कुमार, अलाउद्दीन आणि इतरांसह, येथून. ए. आर. कारदारचा पहिला आप  (१९४४) याच काळात रफीने 1945च्या 'गाव की गोरी' या चित्रपटाचे आणखी एक गाणे रेकॉर्ड केले, "आज दिल हो कबू में". हे गाणे हे त्यांचे हिंदी भाषेचे पहिले गाणे मानले गेले. मोहमद रफी दोन सिनेमांमध्ये दिसले. लैला मजनू (१९४५) मधील "तेरा जलवा जीस ने देखा" आणि जुग्नू (१९४७) मधील "वो अपना याद दिलाने को" या चित्रपटातील गाण्यांसाठी ते  पडद्यावर दिसले. शाहजहां (१९६६) या चित्रपटातील के. एल. सैगल यांच्यासमवेत "मेरे सपना की रानी, रुही रुही" या गाण्यासमवेत कोरस म्हणून त्यांनी नौशादसाठी बरीच गाणी गायली. मोहमद रफीने मेहबूब खानच्या अनमोल घडी (१९४६) मधील "तेरा खिलोना टूटा  बालक" आणि १९४७ च्या 'जुगनु  या    चित्रपटात 'बदला वाफा का' नूर जहां यांच्याबरोबर गाणी  गायले होती. फाळणीनंतर रफीने परत भारतात रहाण्याचा निर्णय घेतला आणि बाकीचे कुटुंब मुंबईला गेले. नूर जहां ने पाकिस्तानात स्थलांतर केले आणि प्लेबॅक गायक अहमद रुश्दीबरोबर जोडी बनविली.
१९४९ मध्ये, मोहमद रफी  यांना नौशाद (चांदनी रात, दिल्लगी आणि दुलारी) श्याम सुंदर (बाजार) आणि हुस्नालाल भगतराम (मीना बाजार) सारख्या संगीत दिग्गजांनी  गाणी गायला दिली. के. एल. सैगल यांच्याशिवाय जी. एम. दुर्राणी यांनाही त्याचा प्रभाव पडला. आपल्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात, मोहमद रफी यांनी  अनेकदा दुर्रानी यांच्या गायनाच्या शैलीचे अनुकरण केले, परंतु नंतर त्यांची स्वतःची, अनोखी शैली विकसित झाली. "हमको हंसते देख जमाना जलता है" आणि "खबर कीस को नहीं, वो किधर देखते" (बेकासूर, १९५०) अशा काही गाण्यांमध्ये त्यांनी दुर्रानी यांच्याबरोबर गायली. १९४८ मध्ये, महात्मा गांधींच्या हत्येनंतर हुसनलाल भगतराम-राजेंद्र कृष्ण-रफी यांच्या पथकाने रातोरात “सुनो ऐनो दुनियायावालों, बापूजी की अमर कहानी” हे गाणे तयार केले होते. त्यांना भारतीय पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरूंनी त्यांच्या घरी गाण्यासाठी आमंत्रित केले होते. 1948 मध्ये रफी यांना जवाहरलाल नेहरूंकडून भारतीय स्वातंत्र्यदिनी रौप्यपदक मिळाले.
१९५० आणि १९६० च्या दशकातील  रेकॉर्डिंग कारकीर्द -
मोहमद रफी यांच्या  सुरुवातीच्या कारकिर्दीत, त्यांचे अनेक समकालीन संगीत दिग्दर्शकांशी संबंध होते, मुख्य म्हणजे नौशाद अली. १९५० आणि १९६० च्या उत्तरार्धात त्यांनी ओ. पी. नय्यर, शंकर जयकिशन, एस.डी. बर्मन आणि रोशन या काळातील इतर संगीतकारांसोबत काम केले.
नौशादां  सोबत काम -
नौशादनुसार मोहमद रफी हे  नौशादच्या वडिलांकडून शिफारसपत्र घेऊन त्यांच्याकडे  आले होते. १९४४ मध्ये पहले  आप या चित्रपटासाठी रफीचे पहिले गाणे नौशाद अलीचे "हिंदुस्तान के हम है" ("विई  बिलोंग टू  हिंदुस्तान") होते. नौशाद  यांच्याशी  सहकार्याने हिंदी चित्रपटसृष्टीत पार्श्वगायन गायक म्हणून मोहमद रफीना  स्वतःला प्रस्थापित करण्यास मदत झाली. बैजू बावरा (१९५२) मधील "ओ दुनिया  के रखवाले " आणि "मान तद्पत  हरि दर्शन को आज" " अशा गाण्यांनी मोहमद रफी यांना ओळख मिळवून दिली. मोहमद रफीने नौशादसाठी एकूण १४९ गाणी (त्यापैकी 81 एकेल  गाणे) गायली. रफीच्या आधी नौशादची आवडता  गायक तलत महमूद होते . एकदा नौशादला रेकॉर्डिंग दरम्यान तलत धूम्रपान करताना आढळले. नौशाद  रागावले, आणि त्यांनी बैजू बावरा या चित्रपटाची सर्व गाणी गाण्यासाठी मोहमद रफीला नेमले..
एस.डी. बर्मन यांनी  देव आनंद आणि गुरुदत्त यांच्यासाठी  मोहमद  रफीचा आवाज वापरला. मोहमद रफी यांनी एस. डी. बर्मन यांच्याबरोबर ३७ चित्रपटांमध्ये काम केले, ज्यात प्यासा (१९५७), कागज के फूल (१९५९), कला बाजार, नौ दो ग्यारह, काला  पानी, तेरे घर के समने (१९६३), गाईड (१९६५), आराधना (१९६९) आणि अभिमान (१९७३).
शंकर-जयकिशन सोबत काम -
रवी सोबत काम -
मोहमद रफी  यांना रवी यांनी संगीत दिलेला चौधवि का चांद  (१९६०)च्या शीर्षकगीतासाठी पहिला फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. रवी यांनी संगीतबद्ध केलेल्या नील कमल (१९६८) चित्रपटातील "बाबुल की दुवाए  लेती जा" गाण्यासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला. या गाण्याच्या रेकॉर्डिंग दरम्यान मोहमद रफी रडले होते. १९७७ मध्ये बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी  हे कबूल केले होते. रवी आणि रफी यांनी चायना टाऊन (१९६२ ),काजल (१९६५) आणि दो बदन (१९६६) या चित्रपटात इतर अनेक गाणी तयार केली.
मदन मोहन सोबत काम-
मदन मोहन हे आणखी एक संगीतकार होते ज्यांचे आवडते गायक रफी होते. आँखे  (१९५०) मधे मदन मोहन सोबत मोहमद रफी यांनी  "हम इश्क में बरबाद  है बरबाद  रहेंगे" हे गाणे गायले होते. त्यांनी "तेरी आँखों के शिवा", "ये दुनिया ये  मेहफिल", "तुम जो मिल गये  हो", "कर चले हम फिदा" आणि "मेरी आवाज सुनो" अशी अनेक गाणी तयार केली.
ओ. पी. नय्यर-
लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल -
संगीतकार जोडी लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल (एल-पी) यांनी पारसमानी (१९६३) मधील त्यांच्या पहिल्या गाण्यापासून मोहमद रफी यांना त्यांचे गायक म्हणून संरक्षित केले. दोस्ती (१९६४) या चित्रपटा  मधील " चाहुंगा मैं  तुझे सांज  सवरे" या गाण्यासाठी मोहमद रफी आणि एल-पी यांना  फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल या  संगीत दिग्दर्शकासाठी मोहमद रफी यांनी  सर्वाधिक ३८८ गाणी सादर केली. एकदा संगीतकार निसार बज्मी (जे पाकिस्तानला स्थलांतरित झाले) यांच्याकडे जेव्हा त्यांना पैसे देण्याइतकेही  पैसे नव्हते तेव्हा, मोहमद रफी यांनी  एक रुपयाची फी घेतली आणि त्यांच्यासाठी गाणे गायले. तसेच अनेक चित्रपट निर्मात्यानाही त्यांनी  आर्थिक मदत केली.
कल्याणजी आनंदजीं-
कल्याणजी आनंदजींनी मोहमद  रफीच्या आवाजात सुमारे 170 गाणी रचली. कल्याणजीचा मोहमद रफी यांच्याशी संबंध १९५८ च्या ‘सम्राट चंद्रगुप्त’ या चित्रपटापासून सुरू झाला, जो  संगीतकार म्हणून त्यांचा पहिला चित्रपट होता. "बेखुदी  में सनम" आणि "चले द साथ मिलके" सारखी गाणी असलेल्या शशि कपूर-अभिनीत असलेला हसीना मान जायगी (१९६८)च्या संगीतासाठी कल्याणी-आनंदजी आणि रफी एकत्र काम करत होते.
समकालीन गायकांसह कार्य -
मोहमद रफी हे त्यांच्या  अनेक समकालीन गायकांशी  संबंधित होते, त्यांच्याबरोबर युगल गायन करत असत आणि कधी कधी त्यांच्यासाठी (किशोर कुमार जो अभिनेता होता तसे) गायनही करीत असत. मोहमद रफी यांनी आशा भोंसले (महिला), मन्ना डे (पुरुष) आणि लता मंगेशकर (महिला) यांच्यासह  सर्वाधिक युगल गीत गायली. "हमको तुमसे हो गया है प्यार क्या करेन" (अमर अकबर अँथनी) या गाण्यात रफीने किशोर कुमार, लता मंगेशकर आणि बॉलीवूडमधील सर्वात दिग्गज गायक मुकेश यांच्याबरोबर एक गाणे गायले होते. कदाचित एकाच वेळी त्यांच्या गाण्यांसाठी सर्वांनी आवाज दिला असेल.
इतर संगीत दिग्दर्शकांसह कार्य -
खाजगी अल्बम -
रफीने ख्रिस पेरीच्या कोंकणी अल्बम गोल्डन हिट्स मध्ये  लोर्ना कोर्डेयरोसह अनेक गाणी गायली.त्याने अनेक शैली व भाषांमध्ये अनेक खासगी अल्बम रेकॉर्ड केली. रफीने 1968 मध्ये रिलीज झालेल्या  "इंग्रजीत हिंदी गाणी ७" रेकॉर्ड केली.1960च्या उत्तरार्धात मॉरिशस दौऱ्यावर असताना त्यांनी क्रेओलमध्ये 2 गाणीही गायली.
रॉयल्टी इश्यू-
१९६२-६३ मध्ये लोकप्रिय महिला पार्श्वगायिका लता मंगेशकर यांनी रॉयल्टीमध्ये प्लेबॅक गायकांच्या वाट्याचा  मुद्दा उपस्थित केला. अग्रगण्य पुरुष पार्श्वगायक म्हणून मोहमद  रफी यांचे  स्थान ओळखून, चित्रपटाच्या निर्मात्याने संगीतकारांची निवड करण्यास सांगितलेल्या 5% गाण्यातील रॉयल्टीकडून अर्धा वाटा मागितला पाहिजे व मोहमद रफींनी त्यांना समर्थन द्यावे अशी त्यांची  इच्छा होती. मोहमद रफी यांनी लतादीदींचे समर्थन करण्यास नकार दिला व चित्रपट निर्मात्यांकडून गाण्यासाठी ठरलेले मानधन मिळाल्यानंतर इतर पैशावर आपला हक्क राहत नाही असे सांगितले. मोहमद रफी यांनी  असा युक्तिवाद केला की निर्माता आर्थिक जोखीम घेतो  आणि संगीतकार गाणे तयार करतो, म्हणून रॉयल्टीच्या पैशावर गायकांचा कोणताही दावा नसतो. रॉयल्टी इश्यूवरील अडचणी म्हणून लता यांनी आपली भूमिका मांडली  आणि असे सांगितले की गायकांच्या नावामुळेच रेकॉर्ड विकल्या जातात. "तसवीर तेरी दिल में" (१९६१) या गाण्याच्या रेकॉर्डिंग दरम्यान, लता दीदींनी  गाण्याचे काही रेकॉर्ड बद्दल  रफीशी वाद घातला.संगीत दिग्दर्शक सलील चौधरी यांनी लतादीदींना  साथ दिल्याने मोहमद रफी याना  त्रास झाला.परिस्थिती आणखीनच गंभीर झाली जेव्हा लतादीदींनी  जाहीर केले की त्या  इथून पुढे  आता रफीसमवेत गाणार नाही. मोहमद रफींनी  सांगितले की लता सोबत असल्याने त्याच्याबरोबर गाण्याची मला फक्त उत्सुकता होतीनंतर संगीत दिग्दर्शक जयकिशन यांनी दोघांमध्ये सामंजस्याने चर्चा केली.२५ सप्टेंबर २०१२ रोजी टाईम्स ऑफ इंडियाला दिलेल्या मुलाखतीत लतादीदींनी  यांनी मोहमद रफीकडून लेखी माफीनामा  मिळाल्याचा  दावा केला होतातथापि, शाहिद रफी, (मोहम्मद रफीचा मुलगा),  याने हा दावा फेटाळून लावला  आणि ते आपल्या वडिलांच्या प्रतिष्ठेचा अनादर करणारी कृती असल्याचे म्हनाले त्यानंतरच्या  काळात दोघांमधील विचारांच्या तफावती मुळे दोघांमध्ये मतभेद वाढले.
१९७० च्या दशकात मोहमद  रफी यांच्या  घशाला संसर्ग झाला. १९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या काळात, मोहमद रफी यांनी  कमी गाणी रेकॉर्ड केली. या काळात मोहमद रफी यांनी  तुलनेने कमी गाणी गायली  असली  तरी त्यांनी बरीच गाणी गायली. १९७० च्या दशकाच्या सुरुवातीच्या काळात मोहमद रफी यांनी  काही हिट गाणी  लक्ष्मीकांत-प्यारेलाल, मदन मोहन, आर.डी. बर्मन आणि एस.डी. बर्मन सारख्या संगीत दिग्दर्शकांकडे केली यामध्ये पगला कहिन का मधील "तुम मुझे यूं भूलाना पाओगे" हीर रांझा (१९७०) या चित्रपटा  मधील "ये दुनिया ये मेहफिल"; सावन भादों मधील "कान में झुमका"जीवन मृत्यु ("लता मंगेशकर,  यांच्यासोबतचेचे युगल संगीतकार) " झिलमिल सितारों का "; द ट्रेन (१९७०) मधील "गुलाबी आंखें";सच्चा झुठा मधील "यु ही  तुम मुझसे बात"; मेहबूब की मेहंदी (1971) मधील "ये जो चिलमान है" आणि "इतना तो याद है मेरा"; गॅम्बलर या चित्रपटातील  "मेरा मन तेरा प्यासा"; कार्वान (१९७१) मधील "चढती  जवानी" आणि "कितना प्यारा वादा ";पकिझा (1972) मधील "चलो दिलदार चलो"; यादों की बारात मधील "चुरा लिया है तुमने" (आशा भोसले यांच्याबरोबर युगल, 1973);दिलीप कुमार यांच्या ‘दास्तान’ (1973) चित्रपटातील “ना तू जमीन के लिए”; हंसते जखम (1973) मधील "तुम जो मिल गया हो";अभिमान (१९७३) या चिय्रापाटामधील  "तेरी बिंदीया रे" आणि लोफर (१९७३) मधील "आज मौसम बड़ा बेमान है".
शेवटची काही वर्षे-
१९७० च्या दशकात मोहमद रफी यांनी  अग्रगण्य गायक म्हणून पुनरागमन केले. १९७४ मध्ये उषा खन्ना यांनी संगीत दिलेल्या  "तेरी गलियां मेंना रखेंगे कदम आज के बाद" (हवस, १९७४) गाण्यासाठी फिल्म वर्ल्ड मासिकाचा बेस्ट सिंगर अवॉर्ड जिंकला. १९७६ मध्ये मोहमद रफी यांनी  लैला मजनू या हिट चित्रपटात ऋषी  कपूरसाठी सर्व गाणी गायली होती. त्यानंतरच्या हिट चित्रपटांमध्ये रफीने ऋषी  कपूर यांच्यासाठी बरीच गाणी गायली, ज्यात हम किससे कम नहीं (१९७७), अमर अकबर अँथनी (१९७७).या चित्रपटांचा समावेश होतो. १९७७ मध्ये, त्यांनी  आर.डी. बर्मन यांनी संगीतबद्ध केलेल्या 'हम किससे कम नहीं' चित्रपटातील "क्या हुआ तेरा वादा" गाण्यासाठी फिल्मफेअर पुरस्कार आणि राष्ट्रीय पुरस्कार दोन्ही जिंकले. अमर अकबर अँथनी (१९७७) या चित्रपटातील कव्वाली "परदा है परदाह" साठी फिल्मफेअर अवॉर्ड्समध्ये सर्वोत्कृष्ट गायिका म्हणून त्यांची निवड झाली. १९७७ च्या उत्तरार्धात आणि १९८० च्या पूर्वार्धात  रफीने बऱ्याच मोहमद रफी यांनी यशस्वी चित्रपटांसाठी गाणी गायली. ज्यांची बरीच हिट गाणी रेडिओ प्रोग्रामच्या ७० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात चार्टवर अधिराज्य गाजवत होती. जसे की विविध भारती, बीनाका गीतमाला आणि रेडिओ सिलोन. यापैकी काही बैराग (१९६६), धर्मवीर (१९७७), अपनापन (१९७८), गंगा की सौगंध (१९७८ ), सुहाग (१९७९), सरगम (१९७९), कुरबानी (१९८०), दोस्ताना (१९८०), कर्झ (१९८०), बर्निंग ट्रेन (१९८०), अब्दुल्ला (१९८०), शान (१९८०), आशा (१९८०), आप तो ऐसीना थे (१९८०), नसीब (१९८१) आणि जमाना को देखना है (१९८२). यांचा समावेश आहे. १९७८ मध्ये, रफीने रॉयल अल्बर्ट हॉलमध्ये एक कामगिरी केली  आणि १९८० मध्ये त्यांनी वेम्बली कॉन्फरन्स सेंटरमध्ये सादर केले. १९७० पासून ते मरेपर्यंत  जगभरात अनेक ठिकाणी फिरले आणि मोठमोठ्या पॅक हॉलमध्ये मैफिली सादर केलया. डिसेंबर १९७९ मध्ये दिलीप सेनच्या बंगाली सुपरहिट चित्रपट सॉरी मॅडमच्या हिंदी रिमेकसाठी मोहमद रफी यांनी  सहा गाणी रेकॉर्ड केली; दिलीप सेनच्या आयुष्यातील वैयक्तिक दुर्घटनेमुळे हा चित्रपट कधीच पूर्ण झाला नाही. कफील आझर यांनी लिहिलेली आणि चित्रगुप्त यांनी संगीतबद्ध केलेली ही गाणी डिसेंबर २००९  मध्ये रेशम रोड या लेबल खाली  "द लास्ट सॉंग " या शीर्षकाखाली डिजिटल स्वरूपात प्रसिद्ध करण्यात आली. युनिवर्सल कंपनीद्वारे हा अल्बम फक्त भारतात रिलीस झाला.
गिनीज वर्ल्ड रेकॉर्डचा वाद:
आपल्या शेवटच्या वर्षांत मोहमद रफी लता मंगेशकरच्या गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डमध्ये दाखल झाल्याच्या वादात अडकले होते. ११ जून १९७७ रोजी गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्डला लिहिलेल्या पत्रात, लता मंगेशकर यांनी सर्वाधिक गाणी रेकॉर्ड केली आहेत (गिनिजनुसार "२५,000 पेक्षा कमी नाही"), असा दावा मोहमद रफीने आव्हान केला होता. मोहमद रफीने यांच्या  चाहत्यांनुसार लतादीदीं पेक्षा मोहमद रफी यांनी जास्त गाणी गायली कारण  ते  दोघांमध्ये वरिष्ठ आहेत. मोहमद  रफी यांनी गायलेल्या गाण्यांची संख्या २५००० ते २६०००  इतकी आहे असा त्यांचा अंदाज आहे. यामुळे मोहमद रफी गिनीस विरोधात पत्र लिहिण्यास उद्युक्त झाले.२० नोव्हेंबर १९७९ रोजी गिनसकडून उत्तर मिळाल्यानंतर त्यांनी लिहिले की, "मंगेशकर यांच्या नोंदविलेल्या विश्वविक्रमाच्या पुनर्मुल्यांकन करण्याच्या  माझ्या विनंतीकडे दुर्लक्ष झाल्याने मी निराश आहे." नोव्हेंबर १९७७ मध्ये बीबीसीला दिलेल्या मुलाखतीत रफीने तोपर्यंत २५००० ते २६००० गाणी गायल्याचा दावा केला. रफीच्या निधनानंतर, १९८४ च्या आवृत्तीत, गिनीज बुक ऑफ वर्ल्ड रेकॉर्ड्सने लता मंगेशकर यांचे नाव "मोस्ट रेकॉर्डिंग्ज" दिले आणि सांगितले की, "मोहम्मद रफी (दि. १ ऑगस्ट १९८०) यांनी १९४४ ते १९८० दरम्यान ११ भारतीय भाषांमध्ये २८०००० गाणी रेकॉर्ड केल्याचा दावा केला आहे. मोहमद रफी आणि लता मंगेशकर या दोघांसाठीही गिनीज बुकच्या नोंदी अखेरीस १९९१ मध्ये हटविण्यात आल्या.२०११ मध्ये लता मंगेशकरांची  बहीण आशा भोसले यांना ही पदवी देण्यात आली. शाहिद रफी आणि सुजाता देव यांच्या 2015च्या पुस्तकात मोहम्मद रफी - गोल्डन व्हॉईस ऑफ सिल्व्हर स्क्रीन या पुस्तकात म्हटले आहे की "चित्रपट उद्योग स्रोत" नुसारमोहमद  रफी यांनी १९५४ ते १९८० च्या दरम्यान  ४४२५ हिंदी चित्रपट गाणे, ३१० बिगर हिंदी चित्रपट गाणे आणि ३२८  बिगर-फिल्मी गाणी गायली आहेत. २०१५ च्या मनोरमा ऑनलाईन लेखात म्हटले आहे की "संशोधकांना मोहमद  रफी यांनी  गायलेली ७४०५ गाणी सापडली आहेत.
मृत्यू :
३१ जुलै १९८०  रोजी मोठ्या हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर मोहम्मद रफी यांचे रात्री 10:25 वाजता निधन झाले. त्यावेळी ते फक्त ५५ वर्षाचे होते. रफीने गायलेले शेवटचे गाणे आस पास या चित्रपटाचे होते. एका स्रोताने म्हटले आहे की, "शाम फिर क्यूु उदास है दोस्त / तू कहि  आस पास है दोस्त",  हे त्याच्या मृत्यूच्या काही तास आधी रेकॉर्डिंग  केले गेले होते. दुसऱ्या एक स्रोताचे म्हणणे आहे की याच चित्रपटातील "शेहर में चरचा है"  हे त्यांचे शेवटचे गाणी हॊते. मोहमद रफी यांना जुहू मुस्लिम स्मशानभूमीत दफन करण्यात आले आणि त्यांच्या अंत्यसंस्कारासाठी १0,000 पेक्षा जास्त लोक उपस्थित होते आणि त्यांचा अंत्यविधी हा भारतातील सर्वात मोठा अंत्यविधी  होता त्यांच्या सन्मानार्थ भारत सरकारने दोन दिवस जाहीर शोक व्यक्त केला. २०१०  मध्ये, मधुबालासारख्या अनेक चित्रपटसृष्टीतील कलाकारांसह  मोहमद रफी यांची थडगी पाडली गेली आणि नवीन दफन करण्यासाठी जागा तयार केली गेली.त्याच्या जन्म आणि मृत्यूच्या वर्धापन दिन म्हणून वर्षातून दोनदा त्याच्या समाधीस भेट देणारे मोहम्मद रफीचे चाहते त्याच्या थडग्या  नारळाच्या झाडाचा चिन्हक म्हणून वापर करतात.
वारसा :
सोनू निगम, महेंद्र कपूर, शब्बीर कुमार, मोहम्मद अजीज आणि उदित नारायण या गायकांन वर मोहमद  रफीच्या गायनाच्या शैलीचा प्रभाव होता. अन्वर (गायक) यांनीही रफीच्या आवाजाचे अनुकरण केले. २२ सप्टेंबर २००७ रोजी, कलाकार तसावर बशीर यांनी रचित केलेल्या रफीच्या मंदिराचे अनावरण यूकेच्या बर्मिंघॅमच्या फाजेले स्ट्रीटवर करण्यात आले. बशीरला आशा आहे की याचा परिणाम म्हणून रफीला संतांचे  स्थान मिळेल. मुंबई वांद्रे उपनगरातील  व पुणे येथील  पद्मश्री मोहम्मद रफी चौक (एमजी रोड विस्तारत) रफीच्या नावावर आहे. २००८ च्या उन्हाळ्यात, सिटी ऑफ बर्मिंघम सिम्फनी ऑर्केस्ट्राने मोहमद रफी यांच्या  पुनरुत्थान  नावाची डबल सीडी काढली ज्यामध्ये  रफीच्या १६ गाण्यांचा समावेश केला. बॉलिवूड पार्श्वगायक सोनू निगम यांनी या प्रकल्पासाठी आवाज दिला  आणि जुलै २००८ मध्ये लंडनमधील इंग्लिश नॅशनल ऑपेरा, मॅन्चेस्टरचे अपोलो थिएटर आणि बर्मिंघमच्या सिंफनी हॉलसह इतर ठिकाणी सीबीएसओकडे भेट दिली. जून २०१० मध्ये, मोहमद रफी व लता मंगेशकर यांच्यासह आउटलुक मासिकातून घेण्यात आलेल्या आउटलुक म्युझिक पोलमध्ये सर्वात लोकप्रिय पार्श्वगायिका म्हणून निवड झाली. याच मतदानाने मोहमद रफी यांच्या "मन रे, तू कहना धीर धर" (चित्रलेखा, १९६४) या गाण्याला  प्रथम क्रमांकाचे गाणे म्हणून  मतदान केले. नंबर 2 स्थानासाठी तीन गाणी बांधली गेली: यामध्ये दोन गाणी मोहमद  रफी यांनी  गायली. "तेरे मेरे सपने अब एक रंग है" (गाईड, 1965) आणि "दिन ढल जाए, है रातना जाए" (गाईड , 1965) ही गाणी होती. हे सर्वेक्षण आउटलुकमध्ये प्रकाशित झाले. निर्णायक मंडळामध्ये भारतीय संगीत उद्योगातील लोकांचा समावेश होता.
जेव्हा निर्माता-दिग्दर्शक मनमोहन देसाई (जे रफीचे मोठे चाहते होते) आणि असंख्य हिट चित्रपटांमध्ये त्यांनी मोहमद रफी यांच्याकडून गाणी गाऊन घेतली होती, रफीच्या आवाजाचे वर्णन करण्यास सांगितले होते त्यावेळी ते म्हणाले होते, "जर कोणाकडे देवाचा आवाज असेल तर तो मोहम्मद रफी आहे".
दरवर्षी त्यांच्या  जन्म आणि मृत्यू वर्धापनदिन स्टेज, रेडिओ आणि दूरदर्शनवर कित्येक हजार संगीत श्रद्धांजली वाहण्यात  येतात.
आज  मोहमद रफी यांची  लोकप्रियता जगभरातील त्याच्या प्रचंड फॅन फॉलोवरमध्ये दिसून येते.
आज, मोहमद रफी यांच्या  लोकप्रिय गाण्यांचे रीमिक्स किंवा पुन्हा तयार करणे सुरू आहे.