cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पंढरपूर
वर्णन
चंद्रभागेच्या वाळवंटा(नदीकाठच्या छोट्याशा वाळूच्या मैदाना)पलीकडून उंच शिखरे, सपाट कौलारू छपरे, धर्मशाळा, झाडे व त्या सर्वावर उठून दिसणारी विठ्ठल, रखुमाई व पुंडलीक मंदिरांची उंच शिखरे व कलश हा सर्व देखावा फारच मनोहारी वाटतो. दगडी तटबंदीमागे हे विठ्ठलाचे देऊळ एका टेकडावर आहे. सुमारे ५२ मीटर रुंद व १०६ मीटर लांब अशी ही जागा असून सभोवार अरुंद फरसबंद रस्ते आहेत. पूर्वेकडे तीन, उत्तरेकडे तीन व दक्षिण व पश्चिमेकडे प्रत्येकी एक दार आहे. महाद्वार पूर्वेकडे असून, ज्या अकरा पायऱ्या चढून गेल्यावर ते लागते त्यांतील एका पायरीला `नामदेव पायरी' म्हणतात. कोपऱ्यात देवळीमध्ये गणपती असून वरती नगारखाना आहे. महाद्वारावर सिंह, कमानी, वेलपट्टी वगैरे पुरातन चुनेगच्ची नक्षीकाम आहे.
मंदिराचे स्वरूप
मंडप १८ मीटर रुंद व ३७ मीटर लांब असून बाजूस असलेल्या ओवऱ्यांत सुंदर लाकडी कोरीवकाम दिसून येते. सुमारे १० मीटर उंचीच्या दोन दीपमाळा व जवळच विष्णूवाहन गरुड व हनुमान यांची मंदिरे आहेत. पुढील सोळा-खांबीत एका लहान सभामंडपातून जाता येते. येथील दाराचे बाजूस सुरेख जय-विजय व तीन पायऱ्या असून त्यापैकी एक पितळी पत्र्याने मढवली आहे. डाव्या बाजूस खजिन्याची खोली आहे. सोळा कोरीव दगडी खांब असून भाविकांच्या आशयाचा गरुडस्तंभ चांदीच्या पत्र्याने मढविला आहे. आत प्रवेश करताना उजव्या हातास संत एकनाथ महाराजांचे पणजोबा संत भानुदास महाराजांची समाधी आहे. सभामंडपाच्या उत्तरेकडे एक ओवरी असून त्यात काशीविश्वनाथ, राम-लक्ष्मण, काळभैरव, रामेश्वर, दत्तात्रेय आणि नरसोबा यांच्या देवळ्या आहेत.
चौखांबीच्या दरवाजास चांदीचे नक्षीदार पत्रे लावले आहेत. पूर्वेकडे शेजघर असून एका लहान अंतराळानंतर दोन मीटर चौरस गाभारा लागतो. रुक्मिणी मंदिरासारखी इतर लहान मंदिरे परिसरात आहेत. विठ्ठलाचेच परमभक्त पुंडलीक याची समाधी महाद्वार घाटावर आहे.
देवळास समांतर पूर्वेकडे जाणाऱ्या गल्ल्या घाटाकडे जातात. सर्व बाराही घाटांचा वापर वारकरी करतात. त्यातील उद्धव, चंद्रभागा, दत्ता व अमळनेरकर घाटांचा वापर प्रामुख्याने होतो. महाद्वार घाट हा उत्सवासाठी महत्त्वाचा आहे. नदीला पाणी कमी असताना नदीच्या पात्राजवळची जागा वारकरी उतरण्यास तसेच भजनकीर्तनास वापरतात. मठ, देवळे, आखाडे, धर्मशाळा, फड वगैरेमधून अनेक भक्तांची व वारकऱ्यांची सोय होते. सर्व पंढरपुरातच भाविकांची वर्दळ असते.
परिसर
नदीकाठी चौदा घाट बांधलेले आहेत. मात्र ते सलग नाहीत. पुंडलिकाच्या देवळाच्या दक्षिणेस सुमारे १.२ किमी. वर विष्णूपद-वेणुनाद हे स्थान आहे. गावाच्या दक्षिणेस सुमारे १.६ किमी. वर गोपाळपूर येथे गोपालकृष्णाचे देऊळ आहे. यांशिवाय पंचमुखी मारुती, भुलेश्वर, पद्मावती (देऊळ आणि तळे), व्यास, अंबाबाई, लखूबाई, यमाई, जोतिबा, नगरेश्वर, सरकारवाडा महादेव, त्र्यंबकेश्वर, ताकपिठ्या विठोबा, कोटेश्वर, गोंदवलेकर राम, खाजगीवाले वाड्यातील विठ्ठल, रुक्मिणी व राधा यांच्या सोन्याच्या मूर्ती, नामदेवमंदिर, शाकंभरी (बनशंकरी), मल्लिकार्जुन, तांबडा मारुती, मुरलीधर, गारेचा महादेव, चंद्रभागा, दत्त, वटेश्वर महादेव, बेरीचा महादेव, काळा मारुती, चोफाला (विष्णूपंचायतन), पारावरील दत्त, बाभळ्याचा महादेव, अमृतेश्वर ही व इतरही काही मंदिरे पंढरपुरात आहेत. अलीकडे काही नवीन मंदिरेही झाली असून येथील कैकाडी महाराजांचा मठ प्रेक्षणीय आहे. १९४६ मध्ये साने गुरुजींनी महात्मा गांधींचा विरोध डावलून, हरिजनांना पंढरपूरच्या विठ्ठलमंदिरात प्रवेश मिळावा म्हणून उपवास केला, तेव्हा हरिजनांना मंदिर खुले झाले. चंद्रभागेच्या वाळवंटात तुकाराम महाराजांचे वंशज भाऊसाहेब देहूकर यांची व गोविंदबुवा अंमळनेरकर, गोविंदबुवा चोपडेकर, भानुदास महाराज वेळापूरकर यांच्या समाध्या आहेत. यात्रेच्या वेळी हजारो यात्रेकरू वाळवंटातच मुक्काम ठोकतात.
त्रैलोक्यनाम भवन, तनपुरे मंडप वगैरे इतर महत्त्वाच्या वास्तू पंढरपुरात आहेत.
नावांची व्युत्पत्ती व मंदिराचा इतिहास
चंद्रभागेचे वाळवंट, पंढरपूर व तेथील विठोबा यांचा इतिहास व त्यांच्या नावांची व्युत्पत्ती यांबद्दल अनेक मते आणि वाद आहेत. पंढरपूरला पांडरंगपल्ली, पंडरंगे, पौंडरीकक्षेत्र, फागनिपूर, पंडरीपूर, पांडुरंगपूर, पंढरी अशी नावे निरनिराळ्या वेळी दिलेली आढळतात. पंढरपूरचा पांडरंगपल्ली या नावाने सर्वांत जुना उल्लेख राष्ट्रकूट राजा अविधेय याने नोव्हेंबर ५१६ मध्ये जयद्विट्ठ नावाच्या ब्राह्मणास दिलेल्या ताम्रपटात आढळतो. सोळखांबी मंडपाच्या पूर्वद्वारासमोरील दगडी तुळईच्या तिन्ही बाजूंवर देवनागरी लिपीत आणि संस्कृत व कानडी भाषांतील शिलालेखांत पंढरपूरला पंडरंगे म्हटले असून, होयसळ वीर सोमेश्वर याने विठ्ठलदेवाचे अंगभोग आणि रंगभोग यांसाठी आसंदी नाडामघील हिरिय गरंज (कर्नाटकातील चिकमगळूर जिल्ह्यातील कडूर तुलाक्यातील हिरे गरंजी गाव) हे गाव दान केल्याचे म्हटले आहे. बेळगावजवळच्या बेंडेगिरी गावाच्या संस्कृत ताम्रपटात पंढरपुरास पौंडरीकक्षेत्र आणि विठोबास विष्णू म्हटले आहे. इतिहासकार रा. ज. पुरोहित व डॉ. रा. गो. भांडारकर अनुक्रमे पुंडरीकपूर वा पांडुरंगपूर यांपासून पंढरपूर हा शब्द व्युत्पादितात. 'चौऱ्याऐंशीच्या शिलालेखा'त (१२७३) पंढरपुरास फागनिपूर व विठेबास विठ्ठल किंवा विठल म्हटले आहे. १२६० ते १२७० च्या दरम्यानच्या हेमाद्रीच्या चतुर्वर्गचिंतामणि ग्रंथात पंढरपूरला पौंडरीक व विठोबाला पांडुरंग संबोधिले आहे. १२५८ च्या सुमारास चौंडरस या कानडी कवीने आपल्या अभिनव दशकुमारचरिते ग्रंथात पंढरपूर, विठ्ठल मंदिर व तेथील गरुड, गणपती, क्षेत्रपाल, विठ्ठल, रुक्मिणी यांचे वर्णन केले आहे. चोखामेळ्याच्या समाधीजवळच्या १३११ च्या मराठी शिलालेखात पंडरिपूर व विठल आणि विठ्ठल असे उल्लेख आढळतात.
मूर्ती
विठोबाच्या मूर्तीचे अनेकवेळा स्थानांतर झाल्याचे उल्लेख सापडतात. कधी आक्रमकांपासून बचावण्यासाठी ती बडव्यांनी लपवून ठेवली होती, तर कधी कोणी ती पळवून नेऊन मग पैसे घेऊन परत केली होती. सोळाव्या शतकात विजयनगरच्या कृष्णदेवरायाने भक्तीसाठी विठोबाची मूर्ती आपल्या राज्यात नेली होती; पण ती एकनाथांचे पणजोबा भानुदास यांनी परत आणली.सोळखांबी मंडपात त्यांची समाधी असून आत जाताना उजव्या हाताच्या पहिल्या पादुका हीच त्यांची समाधी होय. विठोबाची मूर्ती भिलसाजवळील उदयगिरी लेण्यातील तिसऱ्या शतकातील मूर्तीसारखी दिसते असे म्हणतात. तथापि निरनिराळ्या काळी निरनिराळ्या लोकांनी केलेल्या विठ्ठलमूर्तीच्या वर्णनाशी सध्याच्या मूर्तीचे वर्णन जुळत नाही. विठोबाचे हल्लीचे देऊळ फार जुने नाही. महाद्वार व बाकीचे देऊळ यांच्या रचनेत विसंगती आहे. मराठेशाहीत विठ्ठलमंदिरासाठी अनेक दाने दिल्याचे उल्लेख आढळतात. तथापि हे मात्र खरे, की संत ज्ञानेश्वर, नामदेव, एकनाथ, तुकाराम, सावता माळी, गोरा कुंभार, चोखामेळा इ. मराठी संतांनी पंढरपूरचा महिमा वाढविला व गाजविला. महाराष्ट्रातील वारकरी आणि कर्नाटकातील हरिदास येथे सारख्याच भक्तिभावाने येतात. त्यामुळे येथे प्रादेशिक संस्कृतींचा समन्वय आणि मराठी-कानडी सामंजस्याचा दुवा सांधला जातो. विशेष म्हनजे मूर्तीला स्पर्श करूनच दर्शन घेता येणारी विठ्ठलाची ही एकमेव मूर्ती होय.
यात्रा
टाळमृदंगाच्या गजरात व विठ्ठलाच्या नामघोषात वारकऱ्यांच्या दिंड्या एकादशीच्या आदल्या दिवशी पंढरपुरात दाखल होतात. झेंडे, तुताऱ्या. सजवलेला स्वारीचा घोडा, अब्दागीर, पालख्या, इतर घोडे, बैलगाड्या यांचे ताफे व डोक्यावर तुळशीवृंदावन किंवा सामानाची गाठोडी घेतलेल्या मराठमोळ्या स्त्रिया या सर्वांच्या गर्दीने पंढरपुरात उत्सवी वातावरण निर्माण होते.
चैत्री वारीच्या वेळी पंढरपुरात म्हशी-गाईंचा मोठा बाजार भरतो. यात्रेच्या वेळी उदबत्ती, हळद, कुंकू, खेळणी, फुले, माळा, बांगड्या, देवाच्या मूर्ती, तांब्या-पितळेची भांडी वगैरे अनेक वस्तूंची दुकाने सर्व ठिकाणी मांडली जातात व मोठा व्यापार होतो.
संत भानुदासमहाराजांनी विजयनगरहून श्रीविठ्ठलाची मूर्ती पंढरपुरात आणली तो दिवस कार्तिकी एकादशीचा होताया दिवसाची आठवण म्हणून सर्वप्रथम रथ प्रदक्षिणा काढण्यात आली. याच दिवसाचे स्मरण म्हणुन कार्तिकीस एकादशीस रथ काढण्यात येतो. इ.स. १८१० मध्ये सांगलीच्या पटवर्धनांच्या प्रोत्साहनाने रथयात्रा व राजपूजा होऊ लागली. आषाढी एकादशी व कार्तिकी एकादशीला दुपारी खाजगीवाले वाड्याजवळ ग्रामप्रदक्षिणेला सुरुवात होते. समोर हत्ती व घोडे असलेला हा रथ भाविक ओढतात. आंत विठ्ठल, राही व रुक्मिणीच्या मूर्ती असतात.
या ‘भक्तिसंप्रदायाच्या आद्यपीठा’त आणि ‘भीमातटीय महायोगपीठा’त महाराष्ट्राच्या सर्व भागांतून आणि कर्नाटकादी इतर राज्यांतूनही प्रतिवर्षी आषाढी व कार्तिकी शुद्ध एकादशांस हजारो वारकरी आणि यात्रेकरू लोटतात. चैत्रातील व माघातील यात्रा त्या मानाने लहान असतात. महाराष्ट्रातील सामान्य माणसाचे हे श्रद्धास्थान आहे.गरिबापासून श्रीमान्तापायंत सार्वजन दरवर्षी मनोभावे इथे भेट देतात.
गावाचे स्वरूप
पंढरपुर हे महाराष्ट्रचे एक सुविख्यात तीर्थ आहे. भीमा नदीच्या काठावर वसलेले हे तीर्थक्षेत्र सोलापूर जिल्ह्यामध्ये  आहे.भीमाशंकरावर उगम पावलेली भीमा (भिवरा) इंद्रायणी- भामा- नीरा यांना पोटात घेत पंढरपुराजवळ येते. रेल्वे पूल ते विष्णूपद या पाच किलोमीटर अंतरामध्ये ती तीन वेळा अर्धवर्तुळाकार होते. म्हणून लोकांनी तिला चंद्रभागा नाव दिले. स्कंद पुराणातील माहात्मेय ‘चंद्रभागा’ नावाचे सरोवर महाद्वारात मल्लिकार्जुन मंदिराजवळ (जे मंदिर विठ्ठल मंदिराचे आधीचे आहे.) होते, असे सांगते. तर, संत जनाबाई ‘भीमा आणि चंद्रभागा तुझ्या चरणीच्या गंगा’ असा दोन्ही नद्यांचा उल्लेख करतात. पंढरपूर सोडले की चंद्रभागा पुन्हा नाव बदलते. आषाढ महिन्यात इथे जवळ जवळ ५ लाखापेक्षा जास्त लोक पंढरपूर यात्रेमध्ये भाग घेण्यासाठी देशभरातून पताका घेऊन या ठिकाणी पायी चालत येतात. येथील नगरपालिका १८५८ मध्ये स्थापन झाली असून गावास शुद्ध पाणीपुरवठा, अग्‍निशामक सेवा, घरगुती, औद्योगिक, व्यापारी आणि सार्वजनिक उपयोगांसाठी वीज इ. सोयी आहेत. गटारे उघडी असून संडास सफाई भंग्यांमार्फत व मैलावाहतूक ढकलगाडी व ट्रॅक्टरमार्फत होते. यात्रेच्या दिवसांत सार्वजनिक स्वच्छता व आरोग्य राखणे हे एक आव्हानच असते. सवाई माधवराव पेशव्यांच्या वेळीही घाणेरड्या गल्ल्या साफ करवून घेण्याबद्दल व त्यासाठी हलालखोरांस घर पाहून दरमहा एक-दोन पैसे देण्याबद्दल हुकूम झाला होता. गावात नऊ रुग्णालये व २११ रुग्णशय्या, दोन शुश्रूषागृहे व ६० रुग्णशय्या, २० दवाखाने व कुटुंबनियोजन केंद्र आहे. यांशिवाय यात्रेच्या वेळी खास वैद्यकीय सोयी आणि रोगप्रतिबंधक व्यवस्था केली जाते. गावातील ५७-६ टक्के लोक साक्षर व शिक्षित असून पुरुषांपैकी ७० टक्के स्त्रियांपैकी ४४.१ टक्के साक्षर व शिक्षित आहेत. येथे वाङ्मय, विज्ञान व वाणिज्य शाखांचे एक महाविद्यालय, आठ माध्यमिक शाळा, २८ प्राथमिक शाळा, चार इतर (टंकलेखन, लघुलेखन व व्यावसायिक) शाळा, एक सार्वजनिक वाचनालय तसेच तीन चित्रपटगृहे आहेत. गावात १९७१ मध्ये ५,४०७ राहती घरे व ९,८३८ कुटुंबे होती. तसेच ५३,६३८ लोकसंख्येपैकी २७,९७२ पुरुष व २५,६५६ स्त्रिया, अनुसूचित जातींचे २,५६४ पुरुष आणि २,२,६७ स्त्रिया, अनुसूचित जमातींचे ४८ पुरुष व ४४ स्त्रिया होत्या.
प्रमुख संस्था
गावात पक्के रस्ते ३४.५३ किमी. व कच्चे रस्ते १.५३ किमी. असून देवळाभोवतीच्या जुन्या वस्तीत अरुंद फरसबंदी बोळ आहेत. नव्या वस्तीत रुंद रस्ते, मोठमोठ्या इमारती व सेना महाराज, दामाजीपंत, संत गाडगे महाराज, बंकटस्वामी, मुक्ताबाई, नाथ महाराज रोहिदास, तनपुरे महाराज, कैकाडी महाराज, घाटगे महाराज इत्यादीचे मठ व धर्मशाळा आहेत.
गोरक्षण, अनाथ बालकाश्रम, नवरंगे अनाथ बालकाश्रम, फाउंडलिंग होम, संस्कृत पाठशाळा, मिशन रुग्णालय इ. संस्था येथे मोलाचे समाजकार्य करतात. येथे दिवाणी व फौजदारी न्यायालय व पोलिसठाणे आहे. मंगळवारी आठवड्याचा बाजार भरतो. तांदूळ, गहू, इतर अन्नधान्ये, कापूस, तंबाखू, जर्दा, तपकीर, अगरबत्ती, घोंगड्या इत्यादींची मोठी देवघेव होते. यात्रेच्या वेळी गुरे व घोंगड्या यांचा मोठा बाजार असतो. येथे आठ बँका व दोन कृषीतर पतसंस्था आहेत. यात्रेच्या निमित्ताने कुंकू, बुक्का, लाह्या, चुरमुरे, डाळे, खण, बांगड्या, तुळशीमाळा, अष्टगंध यांचा चांगला खप होतो. वारकऱ्यांस लागणारे टाळ, मृदंग, चिपळ्या इ. वस्तूही येथे मिळतात.
शैक्षणिक संस्था
(इ.५ वी ते १० वी )पर्यंतची शाळा. याची एक शाखा सुस्ते येथे आहे.( श्री दत्त विद्या मंदिर सुस्ते)
मंदिरे
विठ्ठलमंदिर हे अर्थातच गावातील सर्वात प्रमुख मंदिर आहे. विठ्ठलाचे दर्शन घेण्यापूर्वी पुंडलिकाच्या समाधीचे दर्शन घ्यावे अशी प्रथा आहे. पंढरपुरास भीमा (भीवरा) नदीचा प्रवाह अर्धचंद्राकृती आहे; म्हणून तिला ‘चंद्रभागा’ म्हणतात. तिच्या वाळवंटात पुंडलिकाचे देवालय (समाधी) आहे. येथून विठ्ठलमंदिर सुमारे २०० मीटरवर आहे. मध्यवस्तीतील हे मंदिर पूर्वाभिमुख असून त्याची पूर्व-पश्चिम लांबी सुमारे १०७ मीटर व दक्षिणोत्तर रुंदी सुमारे ५२ मीटर आहे. देवळास तटबंदी असून त्याला पूर्वेस तीन, दक्षिणेस एक, पश्चिमेस एक व उत्तरेस तीन असे एकूण आठ दरवाजे आहेत. पूर्वेकडील महाद्वारास नामदेव दरवाजा म्हणतात. तेथे रस्त्यावरून पोहोचण्यास बारा पायऱ्या आहेत. त्यांतील पहिली पायरी ही नामदेव पायरी होय. लोक या पायरीला पाय न लावता पुढे जातात. या पायरीसमोर उजव्या बाजूच्या घराच्या कोपऱ्यात संत चोखामेळा याची समाधी आहे. नामदेव दरवाजाने आत जाताच छोटा मुक्तिमंडप आहे. तेथे डाव्या हातास गणपती व महाद्वाराच्या माडीवर नगारखाना आहे. नंतरच्या चौकात तीन दीपमाळा व प्रल्हादबुवा बडवे आणि कान्हया हरिदास यांच्या समाध्या आहेत.
पंढरपुरात गरुडाचे व समर्थ रामदासांनी स्थापिलेल्या हनुमंताचे मंदिर आहे. यानंतरच्या अरुंद दगडी मंडपाच्या (सोप्याच्या) भिंतीत तीन दरवाजे आहेत. मधल्या दरवाज्याच्या दोन बाजूंस जयविजय हे द्वारपाल व गणेश आणि सरस्वती आहेत. मघल्या दारातून आपण सोळखांबी मंडपात जातो. तेथे छतावर दशावताराची व कृष्णलीलेची चित्रे आहेत. बाजूच्या खोलीवजा दालनांत काशी विश्वनाथ, राम-लक्ष्मण, काळभैरव, दत्तात्रेय, नरसोबा यांच्या मूर्ती आहेत. दूसरा खांब सोन्याचांदीने मढविलेला असून त्यावर छोटी विष्णूमूर्ती आहे. येथे पूर्वी गरुडस्तंभ होता असे सांगतात. या खांबाला मिठी घालून मग पुढे जातात. यानंतर चौखांबी मंडप आहे. तेथे उत्तरेस देवाचे शेजघर आहे. नंतरची चौरस जागा ‘कमान’ नावाची असून त्यानंतर गर्भागार आहे. तेथे सिंहासनावरील विटेवर पांडुरंगाची दगडी मूर्ती असून तिची उंची एक मीटरपेक्षा किंचित जास्त आहे. १८७३ मध्ये काही शैव बैराग्यांनी धोंडा मारल्यामुळे मूर्तीचा पाय दुखावला होता; तेव्हापासून पायांस न कवटाळता त्यांवर फक्त डोके ठेवू देतात. सोळखांबी मंडपाच्या दक्षिण दरवाजाबहिर एका ओसरीत चार मूर्ती, एक तरटीचे झाड व त्याच्या पायाशी कान्होपात्रेची मूर्ती, नंतर व्यंकटेशमंदिर, त्यासमोर नागोबा, बाजीराव पेशव्याने बांधलेली ओवरी तसेच लक्ष्मीमंदिर आहे. ओवरीत नारदाची व कोपऱ्यात रामेश्वराची मूर्ती असून पश्चिमेच्या भिंतीत सूर्य, गणेश, खंडोबा व नागोबा यांच्या मूर्ती आहेत. विठ्ठलमंदिरामागे वायव्येस रुक्मिणीमंदिर आहे. जवळच सत्यभामा व राही यांच्या खोल्या आहेत. सभामंडपाच्या पायऱ्या चढून आल्यावर समोर सुवर्णपिंपळ आहे. येथून पुन्हा सोळखांबी मंडपात आले म्हणजे एका भिंतीत ‘चौऱ्याऐंशीचा शिलालेख’ असून त्यावर देवी आहे. जन्ममरणांच्या फेऱ्यांतून सुटण्यासाठी लाखो भाविकांनी या शिलालेखाला पाठ घासल्यामुळे तो गुळगुळीत झाला आहे. आता त्यावर लोखंडी जाळी बसविली आहे. देवळात रंगशिला, गारेच्या पादुका इत्यादी विशिष्ट महत्त्वाच्या जागा आहेत.
पंढरपूरच्या समृद्ध वारशाची जपणूक : योजना
पंढरपूरचा वारसा जपणे, तेथील मठ, फड, मंदिरे यांचा इतिहास शोधणे यासाठी विद्यापीठ अनुदान मंडळाने डॉ. सदानंद मोरे आणि वा. ल. मंजूळ यांच्याकडे हा एक प्रकल्प सोपविला होता. २०१५ सालच्या जुलै महिन्यात हा प्रकल्प पूर्ण झाला आणि त्याचे तपशील ग्रंथरूपाने लोकांसमोर येत आहेत.
सर्वसामान्यांना पंढरपूर घरबसल्या दाखवणारी ‘पंढरपूर आणि श्री विठ्ठल’ ही दूरदर्शनवर नव्याने सुरू होणारी मालिका आकार घेत आहे. त्यामध्ये १) पुराणकालीन कथा भाग, २) संतांची कामगिरी, ३) सामाजिक प्रबोधन असे तिहेरी स्वरूप आहे. त्या दृष्टीने काही मंडळी काम करीत आहेत.
भीमा की चंद्रभागा, तिचा इतिहास, आजचे स्वरूप, तीर्थस्वरूप होण्यासाठी काय करणे आवश्‍यक याचा सखोल विचार महाराष्ट्र सरकारच्या इरिगेशन खात्यातर्फे ‘भीमा सर्वेक्षण’ हा प्रकल्प लवकरच कार्यान्वित होत आहे, त्यामुळे तिच्या काठावरची सर्व क्षेत्रे लोकांसमोर (क्रमशः उगमापासून कृष्णेला मिळेपर्यंतची) येणार आहेत. यासंबंधी प्राथमिक विचार चालू आहे.
या खेरीज पंढरपूरचा क्षेत्रीय वारसा, तेथील वास्तू, नगररचना, लोकजीवन, विविध कला आणि परंपरा यांचा अभ्यास करण्यासाठी पुण्याच्या सिंहगड कॉलेजच्या पदव्युत्तर वास्तू विभाग (एम आर्किटेक्‍चर डिपार्टमेंट) आणि भोपाल - मध्य प्रदेशच्या एस.पी.ए. कॉलेज यांच्या विद्यार्थ्यांनी संयुक्तपणे जानेवारी २०१५ ते एप्रिल २०१५ हे चार महिने काम केले. अठरा विद्यार्थ्यांनी प्रा. वैशाली लाटकर (पुणे), प्रा. विशाखा कवठेकर (भोपाळ) आणि प्रा. रमेश भोळे यांच्या मार्गदर्शनाखाली हे अवघड काम केले. नाव ‘वास्तुशास्त्रीय अभ्यास’ असले तरी क्षेत्र पंढरपुराचा सर्वांगीण अभ्यास जो आजवर कधीच केला गेला नाही, तो या वर्षी त्यांच्या हातून घडला.
या प्रकल्पामध्ये पंढरपुरास येणाऱ्या भाविकांची वाढलेली संख्या, त्यांना लागणाऱ्या पायाभूत सुविधा, या सुविधा पुरविताना येणाऱ्या अडचणी, ते कार्य करताना क्षेत्राचा समृद्ध वारसा जपणे, केवळ ऐतिहासिक - धार्मिक - सामाजिक वास्तू, वाडे, बाजार, नदीवरचे घाट, परंपरा सांभाळणाऱ्या गल्ल्या-बोळ, तेथील लहान-मोठी मंदिरे या सर्वांचा वास्तुविषयक अभ्यास या विद्यार्थ्यांनी केला. जो लवकरच म्हणजे वारीच्या काळात प्रदर्शन रूपात पुणेकरांना पाहावयास मिळेल.
पंढरपुरातील छोटे उद्योग कुंकू-बुक्का-अष्टगंध, उदबत्ती तयार करणारे कारखाने, तुळशीच्या माळा आणि लाखेच्या बांगड्या तयार करणारे कारागीर, जुने ऐतिहासिक वाडे, जवळपासचे पंचक्रोशीतील मंदिरे, त्यांचा इतिहास, धार्मिक महत्त्व आदी गोष्टी महत्त्वाच्या मानून, त्याचा या प्रकल्पात सविस्तर अभ्यास केला गेला आहे.
पंढरपूरमधील मठांचा आणि फडांचा इतिहास
वारकरी संप्रदायाचे आद्यपीठ असा बहुमान असलेल्या श्री क्षेत्र पंढरपूरमधील मठ, फड आणि दिंड्यांचा ग्रंथबद्ध इतिहास प्राचीन हस्तलिखितांचे अभ्यासक वा.ल. मंजुळ यांनी एका प्रकल्पाद्वारे केला असून त्यांना संतसाहित्याचे अभ्यासक डॉ. सदानंद मोरे यांचे मार्गदर्शन लाभले आहे.
पंढरपूरमध्ये आषाढी वारीचा मुख्य सोहळा, काíतकी एकादशी, चत्री आणि माघी एकादशीनिमित्त वारीच्या काळात येणाऱ्या भाविकांच्या वास्तव्यासाठी ज्या वास्तू अनेक वर्षांपासून उभ्या आहेत, त्यांना ‘मठ’ अशी संज्ञा आहे. तसेच या भौतिक रचनेपलीकडे जाऊन, तत्त्वज्ञानाच्या आणि धार्मिक अंगाने विशिष्ट धर्माचरण करणाऱ्या वारकऱ्यांच्या समूहाला ‘फड’ असे म्हटले जाते. पंढरपूरमध्ये असे अनेक मठ आणि फड अस्तित्वात आहेत. त्यांना संस्था आणि संघटनात्मक स्वरूप प्राप्त झाल्याने त्यांचे मठाधिपती आणि फडकरीही आहेत. सांस्कृतिक आणि सामाजिकदृष्टय़ा मठ, फड आणि दिंडय़ा यांचे महत्त्व आहे. त्यामुळे मठ-फडांचा शास्त्रीय पद्धतीने अभ्यास करायला हवा, ही कल्पना सर्वप्रथम ज्येष्ठ संशोधक डॉ. रा. ग. हर्षे यांना सुचली होती. तसा प्रकल्पही त्यांनी हाती घेतला होता. पण, त्यांचा अकाली मृत्यू झाल्याने हा प्रकल्प पूर्णत्वास जाऊ शकला नाही. डॉ. हर्षे यांनी सुरू केलेल्या कामाचे तपशील वा.ल. मंजूळ यांना उपलब्ध झाले आणि त्यात मोलाची भर घालून त्यांनी पंढरपूरमधील मठ-फडांचा-दिंड्यांचा इतिहास शब्दबद्ध केला.
पंढरपूरचा स्थापत्यशास्त्रीय अभ्यास
पुणेकर संशोधक डॉ. वैशाली लाटकर यांनी ‘आर्किटेक्चरल स्टडीज ऑफ पंढरपूर’ असा संशोधन प्रकल्प हाती घेऊन तो पुरा करत आणला आहे. (मार्च २०१७ची बातमी).
पंढरपूर माहात्म्य
पंढरपूरचे माहात्म्य सांगणारी अनेक पुस्तके मराठीत आहेत. त्यांपैकी काही ही :-
आदि शंकराचार्यानी आठव्या शतकात ‘पाण्डुरंगाष्टक’ रचून- महायोग पीठे तटे भीमरथ्याम्। वरं पुण्डरिकाय दातुंमुनिंद्रै:।। विठ्ठलाला आठव्या शतकात नेले. त्यानंतर संस्कृतमधील ‘स्कंद’ आणि ‘पद्म’ पुराणातील पांडुरंग माहात्म्ये अभ्यासकांसमोर आली. या लोकप्रिय दैवतावर विविध भाषांतून माहात्म्ये लिहिण्याचा नंतर प्रघात पडला. त्यामध्ये आज उपलब्ध छापील हस्तलिखित स्वरूपामधील माहात्म्ये अशी-
१) गोपाळबोधाचे पंढरी माहात्म्य (काळ इ.स. १६५०/१७४०), २) बाळक व्यासकृत पांडुरंग माहात्म्य (कन्नड कवी; काळ मिळालेला नाही), ३) कन्नड कवी गुरुदास रचित पांडुरंग माहात्म्य (काळ इ.स. १६५० च्या सुमारास), ४) अनन्तदेव कृत (धुळ्यात हस्तलिखित, बारा अध्याय; काळ नाही), ५) रुद्रसुतरचित पंढरी माहात्म्य (काळ नाही, २३० ओव्या), ६) प्रल्हादबुवा बडवे विरचित पंढरी माहात्म्य (काळ शके १६४०पूर्वी) ७) तेनाली राम (आंध्रातील विकट कवी; तेलगू भाषेत, (काळ इ.स. १५६५ म्हणजे सर्वात जुने), ८) श्रीधरस्वामी नाझरेकर (मराठीतील विख्यात संतकवी रचना- इ.स. १६९०), ९) लोहदंड ऊर्फ पंढरपूरची कैफियत (मूळचे तमीळ भाषेतील, मद्रासच्या ओरिएंटल इन्स्टिटय़ूटमध्ये मिळाले. मोडी लिपीत लिहिलेले, काळ १८०७), १०) बाल मुकुंद केसरीचे पांडुरंग माहात्म्य (बडोद्याच्या प्राच्य विद्या संस्थेत आहे. काळ नाही.), ११) मराठीतील महिपतिबुवा ताहराबादकर (कांबळे) यांचे शके १६७८ मध्ये रचलेले, १२) संत नामदेवांचे अभंगात्मक पांडुरंग माहात्म्य, १३) दत्तवरदविठ्ठल (पेशवेकालीन कवी, नगर जिल्हा, जयकर ग्रंथालयात हस्तलिखित, काल १७४८-१७९८ इसवी), १४) हरि दीक्षित रचित पांडुरंग माहात्म्य (७ पृष्ठे फक्त उपलब्ध), १५) गिरीधर कवी रचित पंढरी माहात्म्य (८ पृष्ठे, अपूर्ण ग्रंथ), वगैरे.
संकीर्ण माहिती
पंढरपूर हे मराठी लेखक द. मा. मिरासदार आणि उल्लेखनीय चित्रकार मकबूल फिदा हुसेन यांचे जन्मस्थळ आहे.
११ नोव्हेंबर १९४७ रोजी पंढरपूरचे विठ्ठल मंदिर हरिजनांसाठी मुक्त झाले. साने गुरुजींनी त्यासाठी महात्मा गांधीचा विरोध पत्करून सत्याग्रह केला.
वाहतूक व्यवस्था
पंढरपूर शहर हे महाराष्ट्राशी लोहमार्गाने व रस्त्याने जोडलेले आहे. पूर्वी येथे मीटरमापी लोहमार्ग होता. नंतर त्यावेळी मालगाडीतून वारकऱ्यांना आणले जाई. पुढे, मिरज-कुर्डुवाडी हा लोहमार्ग परिवर्तित होऊन रुंदमापी झाला. इ.स.२०१७ मध्ये केंद्रीय अर्थसंकल्पामध्ये पंढरपूर-लोणंद रेल्वे fecocaofereaमार्गासाठी अर्थिक तरतूद केली गेली. प्रलंबित असलेल्या पंढरपूर-लोणंद रेल्वे मार्गाचे कार्य आता सुरू होत आहे. पंढरपूर हे गाव सोलापूरला बसमार्गे जोडलेले आहे.पंढरपूरला जवळपास विमानतळ सोलापूर येथे आहे.
संदर्भ व नोंदी
४.http://santeknath.org/palkhi%20sohala.html ५.https://pandharee.wordpress.com/ ६.https://warkari.wordpress.com/
हॉली हॉल्स्टन
हॉली हॉल्स्टन ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वूडलंड्स, सिंगापूर
वूडलंड्स किंवा वूडलंड्स न्यू टाउन हे सिंगापुराच्या उत्तरेस वसलेले एक उपनगर आहे. वूडलंड्स सेंबावांग आणि 'सुंगई कादुत औद्योगिक वसाहती'लगत वसले असून मलेशियातील दक्षिण टोकास वसलेल्या जोहोर बारू शहराशी जोहोर-सिंगापूर कॉजवेने जोडलेले आहे.
वर्ग:सिंगापूरमधील ठिकाणे
मार्टा डॉमाचोव्स्का
मार्टा डॉमाचोव्स्का (पोलिश: Marta Domachowska; १६ जानेवारी १९८६) ही पोलंड देशाची एक टेनिसपटू आहे. अग्नियेझ्का राद्वान्स्काच्या आगमनापूर्वी डॉमाचोव्स्का पोलंडची सर्वोत्तम महिला टेनिसपटू होती. तिने २००६ साली रॉबेर्ता विंचीसोबत कॅनबेरा आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेमधील महिला दुहेरीचे अजिंक्यपद मिळवले होते.
डेन पेटरसन
डेन पेटरसन (४ एप्रिल, इ.स. १९८९:केप टाउन, दक्षिण आफ्रिका - ) हा undefinedकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कतरणी
कतरणी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:येवला तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
इ.स.चे २२० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे २२० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
मर्सेडिझ-बेंझ ई-क्लास (डब्ल्यू २१०)
हे मर्सिडिज-बेंझ या कंपनीचे वाहन असून ते इ.स. १९९५ ते इ.स. २००३ पर्यंत उत्पादित केले होते.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
हाना आरेंट
हाना आरेंट (जर्मन: Hannah Arendt) (१४ ऑक्टोबर, इ.स. १९०६ ; लिंडन, हानोफर, जर्मनी - ४ डिसेंबर, इ.स. १९७५ ; न्यू यॉर्क, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने) ही जर्मन अमेरिकन राजकीय तत्त्वज्ञ व लेखिका होती. तिच्या साहित्यात तिने मानवी समाजातील सत्ताकेंद्रे, राजकारण, अधिकारशाही इत्यादी विषयांचे तात्त्विक विवरण हाताळले आहे.
तत्त्वज्ञान
दोन लेखनांसाठी हॅना प्रसिद्ध आहे. दि ओरिजिन्स ऑफ टोटलिटॅरिॲनिझम - (१९५१) नाझी आणि स्टॅलिनच्या सत्तेची चर्चा, या लेखनामुळे ‘शीतयुद्धाची विचारवंत’ असे बिरुद तिला चिकटवले जाते. द ह्यूमन कंडिशन - (१९५८) श्रम, कार्य आणि कृती या मूलभूत कल्पनांची तपासणी करणारा तात्त्विक अभ्यास.
याव्यतिरिक्त क्रांतीचे स्वरूप, स्वातंत्र्य, अधिसत्ता आणि आधुनिक युग या विषयांवर तिने लेखन केलेले आहे. मृत्यूआधी तिने ‘द लाईफ ऑफ द माइन्ड’ या आपल्या ग्रंथाचे दोन खंड लिहून पूर्ण केले होते. यात तिने विचार करणे, इच्छा करणे आणि निर्णय देणे ह्या गोष्टींचा ऊहापोह केलेला आहे. विचार करणे म्हणजे एकांतातील संवाद असतो असे ती म्हणते.
आईशमन इन जेरुसलेम – हे पुस्तक वार्तांकनाच्या स्वरूपात आहे. आपल्या कृत्याचे परिणाम काय होतील याचा विचार न करता आज्ञा पाळण्याच्या जनसमूहाच्या वृत्तीची चर्चा तिने केली आहे. कोणत्याही ‘वादात’ तिचे लेखन बसत नाही. समूहवाद्यांच्या अलीकडच्या लिखाणाशीही तिचे साम्य नाही. ती रूपविवेचनवादी असल्याचे म्हटले जाते. मोठे सिद्धान्त किंवा वैश्विक मूल्ये अशा गोष्टींवर तिचा विश्वास नाही. म्हणूनच ती उदारमतवादी किंवा उदारमतवादविरोधी नाही. तशीच ती मार्क्स-वादी- किंवा –विरोधी, राष्ट्र-वादी- किंवा –विरोधी नाही.
उदारमतवादी परंपरेचे टीकाकार बऱ्याचदा तिचा उल्लेख करतात. काही गोष्टी तशा आहेतही : हॅनाची प्रातिनिधिक लोकशाहीवरील टीका; नैतिकता राजकारणापासून अलग आहे असे तिचे मत; क्रांतिपरंपरेचे तिने केलेले कौतुक इ. पण एवढ्यावरून तिला ‘उदारमतवादविरोधी’ ठरविणे चूक होईल. घटनावाद, कायद्याचे राज्य, मूलभूत मानवी हक्क या गोष्टींचे तिने जोरदार समर्थन केले आहे.
एखाद्या परंपरेत बसवायचेच असेल तर हॅना अरेन्टचे विचारांची मुळे अरिस्टॉटलच्या विचारांत सापडतात; आणि नंतर मॅकियाव्हेली, मॉन्टेस्क्यू, जेफर्सन आणि टॉकव्हिल यांच्या भूमिकांमध्ये दिसते त्या नागरी प्रजासत्ताकवादाच्या परंपरेत तिला स्थान द्यावे लागेल. या अभिजात परंपरेनुसार, राजकारणाची समुचित अभिव्यक्ती लोकांनी सार्वजनिक स्थानी एकत्र येऊन सामूहिक हित असलेल्या कोणत्याही गोष्टीबाबत चर्चेने निर्णय घेणे ह्यात आहे.
‘जननक्षमता’ (नॅटलिटी) ही हॅनाची खास संकल्पना आहे. जगात नव्याने काहीतरी आणण्याची प्रवृत्ती असे तिचे वर्णन करावे लागेल.
आधुनिकता
हॅनाची आधुनिकतेची संकल्पना बरीचशी नकारात्मक आहे. अंतर्मुखतेचे खाजगी जग आणि आर्थिक हितवृद्धीचे खाजगी प्रयत्न यामुळे कृती आणि भाषणाचे सार्वजनिक वर्तुळ लोप पावले आहे, एक जग हरवले आहे; पूर्वीच्या सार्वजनिक आणि वैयक्तिक या फरकाऐवजी आता ‘सामाजिक’ आले आहे; आधुनिकता म्हणजे नोकरशाहीचे प्रशासन आणि अनामिक श्रम (निवडकांचे वर्चस्व आणि लोकमतातही फेरफाराचे प्रयत्न) असे तिला वाटते. परंपरेच्या मदतीशिवायच आपल्या काळाचे ओझे आपण पेलायला हवे असे ती म्हणते.
आधुनिकतेत भौतिकवाद ठासून भरलेला आहे. त्याच्यामुळे चिकित्सक मीमांसा टाळली जाते. आर्थिक पैलू सोडून आयुष्याला दुसरा कंगोराच नाही असे दाखविले जाते असे हॅनाला वाटते. त्यामुळे आधुनिकतेमुळे नागरी आयुष्य आणि स्वातंत्र्य मर्यादित बनते असे ती म्हणते.
स्वातंत्र्य
मुक्तता (लिबर्टी) आणि स्वातंत्र्य यांच्यात हॅना फरक करते. तिच्या मते मुक्तता म्हणजे छळाची अनुपस्थिती असते तर स्वातंत्र्य म्हणजे ‘स्व’चे प्रत्यक्षीकरण होय.
उदा० १९४७ मध्ये भारतात जे घडले त्यामुळे भारतीय ब्रिटिश अमलातून मुक्त झाले, पण भारतीय स्वतंत्र आहेत असे तेव्हाच म्हणता येईल जेव्हा भारतीय आपल्या इच्छा-आकांक्षांप्रमाणे राज्य करण्याच्या परिस्थितीत असतील.
पारंपरिक विचारप्रवाहांनुसार स्वातंत्र्याचा विचार व्यक्ती आणि वैयक्तिक आयुष्याच्या संदर्भात केला जातो. हॅना मात्र स्वातंत्र्याचा विचार व्यक्तीच्या सामाजिक जीवनाच्या संदर्भात करते. तिच्या या भूमिकेची मुळे प्राचीन ग्रीसमध्ये आढळतात.
सत्तेबाबत भूमिका
सार्वजनिक-राजकीय हेतूंसाठी एकत्रितपणे कार्य करण्याची क्षमता म्हणजे ‘सत्ता’ होय. शक्ती, ताकद किंवा हिंसा यांपासून सत्ता वेगळी म्हणून पाहिली पाहिजे. शक्ती ही वैयक्तिक बाब आहे तर सत्ता ही वैयक्तिक बाब नसून काही समाईक राजकीय हेतूंसाठी एकत्र आलेल्या अभिकर्त्यांचा तो गुणधर्म आहे. ताकद ही नैसर्गिक बाब आहे, सत्ता मात्र तशी नाही. सत्तेबाबतची हॅनाची भूमिका ‘संरचनावादी सिद्धान्त’ म्हणून ओळखली जाते.
अरेन्टच्या मते, सत्तेची विधिमान्यता एखादा राजकीय समूह स्थापन करण्यासाठी लोक प्रारंभी एकत्र येतात ह्या तथ्यातून जन्म घेते आणि भाषण, इतरांचे मन वळविण्याचा प्रयत्न करणे अशा बाबींमधून व्यक्ती जेव्हा समूहाशी सुसंगतपणे वागते तेव्हा ती या विधिमान्यतेवर पुन्हा संमतीची मोहर उमटवीत असते.
हिंसा
हिंसेमध्ये छळाचा वापर दिसून येतो. सत्ता ही छळावर नव्हे तर संमती आणि विवेकी समजुतींवर आधारलेली असते.
सर्वंकषतावाद
हॅनाची सत्तेची भूमिका तिची सर्वंकषतावादाची भूमिकाही स्पष्ट करते. ती सर्वंकषतेची कडवी विरोधक आहे. सर्वंकषतावाद हे ‘शतकाचे संकट’ आहे असे तिने म्हटले आहे. प्राधिकारवाद (ऑथरिटॅरिअनिझम) आणि सर्वंकषतावाद यांमध्ये तिने भेद कल्पिला आहे. प्राधिकारवादात जबाबदारी अंतर्भूत असते असे ती म्हणते. हिंसा आणि तत्त्वप्रणालीच्या बळावर हुकूमशाही फोफावते; तत्त्वप्रणाली स्वतंत्र विचारक्षमतेला मारक असते असेही हॅना म्हणते.
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकन तत्त्वज्ञ वर्ग:अमेरिकन महिला वर्ग:जर्मन तत्त्वज्ञ वर्ग:जर्मन महिला वर्ग:जर्मन लेखक वर्ग:ज्यू व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७५ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वाघवाडी
वाघवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:वाळवा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
पॉलिन पार्मेंतिये
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू पार्मांतिये, पॉलिन वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तिल्लारी नदी
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
हृदय शस्त्रक्रिया
ह्रदय शस्त्रक्रिया या ह्रदयावर केल्या जाणाऱ्या शस्त्रक्रिया असतात. अतिशय गुंतागुतीची आणि धोकादायक असलेली ही शस्त्रक्रिया हृदयाच्या भागांतील दोष दूर करण्यासाठी केल्या जातात.
ह्रदयाची शस्त्रक्रिया, किंवा हृदय व रक्तवाहिन्यासंबंधी शस्त्रक्रिया, ह्रदयाच्या किंवा हृदयाच्या शल्यचिकित्सकांद्वारे केलेल्या महा वाहिन्यांवर शस्त्रक्रिया आहे. हे बऱ्याचदा इस्केमिक हृदयरोगाच्या गुंतागुंतांवर उपचार करण्यासाठी वापरले जाते (उदाहरणार्थ, कोरोनरी आर्टरी बायपास ग्राफ्टिंगसह); जन्मजात हृदयरोग सुधारण्यासाठी; किंवा एंडोकार्डिटिस, संधिवात हृदयरोग आणि एथेरोस्क्लेरोसिस यासह विविध कारणांमुळे वाल्वुलर हृदयरोगाचा उपचार करण्यासाठी. त्यात हृदय प्रत्यारोपणाचाही समावेश आहे.
हृदय शस्त्रक्रियेची सुरुवात पूर्वीच्या काळात फक्त हृदयाच्या भागांना दुरुस्त करण्यासाठी केली जात होती. पण आता आपण हृदय बदलूही शकतो. हृदयावर पहिली शस्त्रक्रिया १९५२ साली अमेरिकेत हृदयाचं छिद्र बंद करण्यापासून सुरुवात झाली. जगातील पहिली बायपास सर्जरी १९६४ मध्ये अमेरीकेत यशस्वीरीत्या पार पडली. तर १९९० सालापासून हृदय चालू अवस्थेत शस्त्रक्रिया करण्याची सुरुवात झाली.
१. बायपास सर्जरी
२. हृदयाचे ड‌फिेक्टसवर शस्त्रक्रिया
३. हृदयाच्या झडपांचे आजार
४.कमकुवत काम करणाऱ्या हृदयावर शस्त्रक्रिया
वर्ग:शस्त्रक्रिया
सातपल्ली
सातपल्ली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
इ.स.चे २३० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे २३० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
मौखिक शस्त्रक्रिया
मुख- तोंड तोडांतील अवयवांच्या शस्त्रक्रियांना मैखिक शस्त्रक्रिया म्हणतात. वर्ग:शस्त्रक्रिया
Cirugía oral
चुंबकीय वर्णओळख
चुंबकीय शाईच्या वर्णांची ओळख (इंग्लिश Magnetic Ink Character Recognition लघुरूप - MICR) ही जगातील बँकांनी धनादेशाच्या व्यवहारासाठी अवलंबलेली एक अभिनव पद्धती आहे. धनादेशावर चुंबकीय गुणधर्म असलेली शाई वापरून आकडे लिहिले जातात आणि ते एका विशिष्ट यंत्रामार्फत ओळखले जातात. ही पद्धती केनेथ एल्डरीजी याने शोधून काढली. .
धनादेशावरील वापर
बँकेकडून खातेदाराला दिल्या जाणाऱ्या प्रत्येक धनादेशावर तळाशी चुंबकीय शाई वापरून काही आकडे आणि चिन्हे छापलेली असतात. या सर्व आकड्यांच्या मध्यावर साधारणपणे एक विरामचिन्ह असते. विरामचिन्हाच्या अलीकडील भाग ज्या बँकेमधून धनादेश काढला आहे त्या बँकेचे सांकेतिक नाव दर्शवितो आणि विरामचिन्हाच्या पलीकडील भाग ठेवीदाराचा खाते क्रमांक दर्शवितो. हे सर्व आकडे आणि चिन्हे चुंबकीय शाईत छापलेली असतात.
धनादेश वाचक
चेकचे वाचन आणि वर्गीकरण करणारे एक यंत्र असते त्याला धनादेश वाचक किंवा रीडर किंवा सॉर्टर म्हणतात. या यंत्रात धनादेशांचा गठ्ठा ठेवला की, हळूहळू एकएक धनादेश पुढे सरकतो आणि एका विशिष्ट क्षणी तो चुंबकीय क्षेत्रातून जातो. त्याचवेळी चेकवरील शाई चुंबकीय बनते आणि चेकवरील आकड्यांच्या आणि चिन्हांच्या आकारावरून धनादेशावरील सर्व माहिती वाचली जाते. एका मिनिटात साधारणपणे २५०० धनादेश वाचून त्याची संगणकात नोंद करता येते.
भारतीय धनादेशावरील चुंबकीय वर्ण ओळख पट्टी
भारतातील धनादेशावर खालील तपशील चुंबकीय स्वरूपात नोंदवलेला असतो
१) धनादेश क्रमांक
२)बँकेची माहिती - ९ आकड्यात नोंदवल्या जाणाऱ्या या अंकातील पहिले तीन अंक शहराबद्दल (पोस्टाच्या पिनकोड प्रमाणे), मधले तीन अंक बँकेला रिझर्व्ह बँकेने दिलेला संकेतांक आणि शेवटचे तीन अंक त्या शहरातील त्या बँकेच्या शाखेला बँकेने दिलेला क्रमांक असतात.
३) धनादेश प्रकार - खात्याच्या प्रकाराप्रमाणे आणि धनादेशाच्या स्वरूप प्रमाणे धनादेशाचा प्रकार बदलतो.उदा. चालू खात्यासाठी २९, रोख पत खात्यासाठी ३०, बचत खात्यासाठी ३१, लाभांश वितरक १४ इत्यादी
४) खात्याचा संक्षिप्त क्रमांक
५) रक्कम
चोरटी शिकार
अनाधिकृतपणे कायदे धाब्यावर बसवून बंदी असलेल्या प्राण्यांची शिकार करणे म्हणजे चोरटी शिकार. चोरटी शिकार ही मुख्यत्वे आर्थिक लाभासाठी केली जाते. हे शिकारी वन्य प्राण्यांचे उपयुक्त अवयव या संबधित तस्करांना विकतात व पैसा कमवतात. जितका प्राणी दुर्मिळ व शिकार करायला अवघड तितका भाव जास्त मिळतो. चोरट्या शिकरीमुळे अनेक वन्यजीवांचे अस्तित्व धोक्यात आले आहे. शिकारीमुळे पर्यावरणातील अन्नासाखाखाळीचा ऱ्हास होत चालाल आहे.
प्राणी व चोरट्या शिकारींचे कारण
वर्ग:शिकार वर्ग:गुन्हे वर्ग:पर्यावरण वर्ग:अवैध धंदे वर्ग:प्राणिसंरक्षण कायदे वर्ग:कायदा
पश्चिम द्रुतगती महामार्ग मेट्रो स्थानक
पश्चिम द्रुतगती महामार्ग हे मुंबई मेट्रोच्या मार्ग १ वरील एक स्थानक आहे. हे स्थानक अंधेरी उपनगराच्या पूर्व भागात पश्चिम द्रुतगती महामार्गाच्या जवळच स्थित आहे. ह्या स्थानकाचे उद्घाटन ८ जून २०१४ रोजी झाले.
वर्ग:मुंबई मेट्रो स्थानके
आंबिवली (शहापूर)
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
जोडाक्षरे
जोडाक्षर ही संज्ञा मुख्यत्वे लेखनातील अक्षरखुणांच्या मांडणीसंदर्भात वापरण्यात येते. देवनागरी लिपीत मध्ये स्वर न येता सलग येणारी व्यंजने दर्शवण्यासाठी व्यंजनखुणा विशिष्ट तऱ्हेने एकमेकांशी जोडून लिहिण्यात येतात. अशा जोडून लिहिलेल्या खुणांना जोडाक्षर असे म्हणतात.
३)वैकल्पिक जोडाक्षरे
सर्वच जोडाक्षरे आडव्या व उभ्या अशा दोन किंवा अधिक पद्धतीने लिहिता येतात. जसे की, क्‍त, क्त; प्‍र, प्र; क्‍ष, क्ष; श्‍र, श्र; श्‍व, श्व; श्‍ल, श्ल; श्‍न, श्न; .............
विशेषाक्षर
मराठी भाषेत काही जोडाक्षरे फार वेळा वापरली जातात, त्यामुळे त्यांच्यापैकी प्रत्येकासाठी एक स्वतंत्र मुळाक्षर तयार करावे लागले आहे. उदा० क्ष, ज्ञ, त्र श्र, क्त वगैरे. ह्यांपैकी क्ष आणि ज्ञ ही विशेष संयुक्त व्यंजने आहेत.
क्रम
जोडाक्षरे लिहताना ज्या क्रमाने वर्णांचा उच्चार होतो त्या क्रमाने ते वर्ण लिहावेत. उदा॰ स्पोर्ट्‌स (स्पोर्स्ट नाही). जोडाक्षरात प्रारंभीची व्यंजने ही अर्धी (किंवा पायमोडकी) लिहावयाची असतात.
ज्या अक्षरात स्वरदंड (उभी रेघ) असतो.
ज्या अक्षरांत उभी रेघ असते (उदा॰ त, ग, व, ण, श) त्या अक्षरांची अर्धी व्यंजने लिहिताना अक्षरातील स्वरदंड (उभी रेघ) गाळतात, व पुढील अक्षर जोडतात. उदा॰ त्+व=त्व, श+य=श्य, स्+त्+य्+आ=स्त्या
स्वरदंड नाही
ज्या अक्षरात उभी रेघ नाही त्या व्यंजनापासून जोडाक्षर तयार करतांना, त्याचा अर्धा भाग लिहिण्याच्या ऐवजी त्या व्यंजनाला पाय मोडून (हलंत) लिहितात व पुढील अक्षर त्यास जोडतात. उदा. ड्प ट्क ठ्स ढ्म. हे पाय मोडणे केवळ टंकमुद्रण यंत्राच्या त्रुटीमुळे (आडव्या बांधणीच्या जोडाक्षरांसाठी) असे करावे लागते, हस्तलिखितात पाय मोडायची गरज पडत नाही, तेथे उभ्या जोडणीने जोडाक्षर लिहिता येते.
‘र’फार प्रकार १
उभी रेघ असलेल्या व्यंजनास र् जोडण्याच्या वेळी त्या उभ्या रेघेच्या डाव्या बाजूस एक बारीक तिरपी रेघ देतात. उदा॰ भ्रम, ग्रहण, वज्र, आम्र, प्रकार, तीव्र, सहस्र, वगैरे.
‘र’फार प्रकार २
उभी रेघ नसलेल्या व्यंजनास र् जोडण्याच्या वेळी त्या अक्षराच्या खाली काकपदासारखे चिन्ह वापरतात. उदा॰ ट्राम, ड्रायव्हर, ट्रे, राष्ट्र, ड्रॉइंग, ड्रिल, छ्र
‘र’फार प्रकार ३
र् या व्यंजनाला दुसरे अक्षर जोडताना मागल्या अक्षरावर आघात येत नसेल तर (सामान्यतः ह किंवा य जोडावयाचा असल्यास) र् ऐवजी ‘र्‍’ (चंद्रकोरीचे चिन्ह) वापरतात. उदा॰ वऱ्हाड, कुऱ्हाड, सुऱ्या, चऱ्हाट, भाकऱ्या, दुसऱ्या, साताऱ्याची
‘र’फार प्रकार ४
र् या व्यंजनाला दुसरे अक्षर जोडताना मागल्या अक्षरावर आघात येत असेल तर त्या दुसऱ्या अक्षराच्या वरती एक रेफ (रफार) काढतात. उदा॰ सर्य, पर्व, गर्व, मर्ख, दर्प
संस्कृत आणि मराठीतील फरक
संस्कृतात ‘ह्’ युक्त सर्व जोडाक्षरात ‘ह्’ हा प्रथम येतो. उदा॰ ब्रह्म, ब्राह्मण, चिह्न, ह्रस्व, जिह्वा, प्रह्लाद. पण मराठीत या ‘ह्’ चा उच्चार प्रारंभी न करता वर्णंची अदलाबदल म्हणजे वर्णविपर्यय करून पुढील व्यंजनांचा उच्चार अगोदर करतात व त्याचप्रमाणे लिहिण्याचा प्रघात आहे. उदा॰ ब्रम्ह, ब्राम्हण, चिन्ह, ऱ्हस्व, जिव्हा, प्रल्हाद.
मर्सेडिझ-बेंझ ई-क्लास (डब्ल्यू २११)
ही मर्सिडिज-बेंझ या कंपनीचे वाहन असून ते इ.स. २००३ ते इ.स. २००९ (इराणमध्ये इ.स. २००८ ते जानेवारी इ.स. २०११) पर्यंत उत्पादित केले होते.
जोडाक्षरे
हेसुद्धा पहा
वर्ग:मराठी व्याकरण
मर्सेडिझ-बेंझ ई-क्लास (डब्ल्यू २११)
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
ट्रेव्हर लाफलिन
लाफलिन, ट्रेव्हर वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ज्योएल मतीप
जेब ज्योएल आंद्रे मतीप (Job Joël Andre Matip;, बोखुम, जर्मनी) हा कामेरून देशाचा एक फुटबॉलपटू आहे. २०१० पासून राष्ट्रीय संघाचा भाग असलेला मतीप २०१० व २०१४ फिफा विश्वचषक स्पर्धांमध्ये कामेरूनकडून खेळला आहे. क्लब पातळीवर मतीप २००९ पासून बुंडेसलीगामधील एफ.से. शाल्क ०४ ह्या क्लबासाठी खेळत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:कामेरूनचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १३३०
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १३३० वर्ग:इ.स.च्या १३३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
मध्वाचार्य
श्रीमन्मध्वाचार्य हे थोर्भ हिंदू भक्तिसंप्रदाय उद्धारक होते. ते पूर्णप्रज्ञ होते असे मानले जाते. त्यांचा जन्म उडुपीपासून जवळ असलेल्या पाजक नावाच्या गावी विजयादशमीच्या दिवशी झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव मध्यगेह व आईचे नाव वेदवती असे होते. त्यांनी अनेक वेळा भारताचा दौरा केला, बंगाल, वाराणसी, द्वारका, गोवा आणि कन्याकुमारी या ठिकाणांना भेटी दिल्या. मुक्ती, भगवंताच्या कृपेनेच प्राप्त होते, असे मध्वाचार्य यांनी प्रतिपादन केले. माधवाने उपनिषदांचा आणि अद्वैत साहित्याचा अभ्यास केला, परंतु मानवी आत्मा आणि देव यांच्या एकत्वाच्या अद्वैतवादाच्या तत्त्वज्ञानावर ते सहमत नव्हते, त्याचे त्याच्या गुरूशी वारंवार मतभेद होत असत.
कार्य
इ.स. १२८५ मध्ये द्वारका गुजरात मधून मिळवलेल्या मुर्तीसह उडुपी येथे कृष्ण मठाची स्थापना केली. मन्मध्वाचार्ययांनी द्वैतमताच्या प्रचारासाठी आठ मठांची स्थापना केली. यात उत्तरादी मठ हा मुख्य असून तो स्वतंत्र मठ आहे. हिंदू धर्मप्रसारासाठी व मतप्रचाराठी हा मठ कार्यरत आहे. त्यांनी स्थापन केलेल्या द्वैत विद्यालयाचा वैष्णव धर्मावर प्रभाव पडला, मध्ययुगीन भारतातील भक्ती चळवळ, आणि अद्वैत वेदांत आणि विशिष्टाद्वैत वेदांतासह तीन प्रभावशाली वेदांत तत्त्वज्ञानांपैकी एक आहे. द्वैतवादाच्या आवारावर आधारित स्वतःची द्वैत चळवळ सुरू केली - मानवी आत्मा आणि देव (विष्णू म्हणून) या दोन भिन्न गोष्टी आहेत असे प्रतिपादन केले.
लेखन
त्यांनी ३७ प्रमुख ग्रंथ लिहिले. ब्रह्मसूत्रभाष्य, अनुव्याख्यान, गीताभाष्य, गीतातात्पर्यनिर्णयं, भागवततात्पर्यनिणर्यं, ऋग्वेदभाष्य, महाभारततात्पर्य निर्णयं, तत्त्वविवेक, उपाधिखंडनं हे त्यापैकी काही आहेत.
शिकवण
निर्दोष भक्ती हाच मोक्षप्राप्तीचा उपाय असून तिच्यामुळे जिवांचा उद्धार होतो. स्वतःच्या वास्तव स्वरूपाची अनुभूती म्हणजे मोक्ष ही त्यांची प्रमुख शिकवण होय. मध्वाचार्य हे आदि शंकराचार्यांच्या अद्वैत वेदांत आणि रामानुजांच्या विशेषाद्वैत वेदांत शिकवणीचे समीक्षक होते.
शिष्य परंपरा
मध्वाचार्यांचे प्रमुख चार शिष्य पुढील प्रमाणे पद्मनाभतीर्थ, नरहरीतीर्थ, अक्ष्योभ्यतीर्थ व माधवतीर्थ.
चमत्कार
माधवाने त्याच्या हयातीत अनेक चमत्कार केले, ज्यात चिंचेचे दाणे नाण्यांमध्ये रूपांतरित करणे, दरोडेखोर आणि जंगली प्राण्यांविरुद्ध लढणे आणि जिंकणे, ओले कपडे न घालता गंगा पार करणे, आणि त्याच्या मोठ्या बोटांच्या नखांमधून आपल्या विद्यार्थ्यांना प्रकाश देणे यासह अनेक चमत्कार केले.
चित्रपट
इस. १९८६ मध्ये जीव्ही अय्यर दिग्दर्शित मध्वाचार्य नावाच्या चित्रपट तयार झाला, तो पूर्णपणे कन्नड भाषेत बनलेल्या चित्रपटांपैकी एक होता.
वर्ग:हिंदू आचार्य
लँथेनाइड
लँथेनाइड (किंवा लँथेनॉइड) हा लँथेनम (अणुक्रमांक ५७) पासून लुटेटियम (अणुक्रमांक ७१) पर्यंतच्या १५ मूलद्रव्यांचा गट आहे.
वर्ग:मूलद्रव्ये वर्ग:लँथेनाइड
इ.स.चे २४० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे २४० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
हुपरी
हुपरी  हे महाराष्ट्राच्या कोल्हापूर जिल्ह्यातील हातकणंगले तालुक्यातील छोटे शहर आहे. हे गाव चांदी उद्योगासाठी प्रसिद्ध आहे. त्यामुळे गावाला चंदेरीनगरी म्हणून देखील ओळखले जाते. हुपरी येथे नगरपरिषद आहे.नगरपरिषद होण्यासाठी हुपरीच्या नागरिकांनी लोकलढा उभारला होता. नगरपालिका कृती समितीची स्थापना केली होती.अमजद नदाफ हें त्या समितीचे निमंत्रक होते. तिच्यासाठी पत्रकारांनी पुढाकार घेतला होता.
वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहरे वर्ग:हातकणंगले तालुक्यातील शहरे
कोळगाव (येवला)
कोळगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:येवला तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
सभा पर्व
सभा पर्व हे महाभारतातील दुसरे पर्व असून त्यात युधिष्ठिराने केलेला अश्वमेध यज्ञ आणि जरासंध व शिशुपाल वध हे प्रमुख घटक आहेत।
सभा पर्वातील उप-पर्व
वर्ग:महाभारत
उपयुक्ततावाद
भांडवलवादाच्या नंतरच्या अवस्थेत – ज्या अवस्थेत तो सर्वाधिक शोषक बनला त्या अवस्थेत – उपयुक्ततावाद प्रकटला. जेरेमी बेंथमने उपयुक्ततावादाची व्यवस्थीशीर मांडणी केल्याने त्याला ‘उपयुक्ततावादाचा जनक’ असे संबोधले जाते. बेंथमपूर्व काळातील हॉब्ज, लॉक, डेविड ह्यूम यांच्या लिखाणात उपयुक्ततावादाची बीजे आढळतात.
मूलतत्त्वे
वर्ग:तत्त्वज्ञान
सॅम्युएल एटू
वर्ग:कामेरूनचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
व्हानुआतू क्रिकेट संघाचा मलेशिया दौरा, २०१९-२०
५वा सामना
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट
अँजिओप्लास्टी
हृदयाकडे रक्त वाहून नेणाऱ्या रक्तवाहिनीमध्ये जर कोणत्याही प्रकारचे अडथळे निर्माण झाले, तर हृदयविकाराचा झटका येतो. तो अडथळा दूर करण्यासाठी ॲंजिओप्लास्टी केली जाते.याची पुर्व तपासणी ॲंजिओग्राफी द्वारे केली जाते
पद्धत
वर्ग:शस्त्रक्रिया
मर्सेडिझ-बेंझ ई-क्लास (डब्ल्यू २१२)
मर्सिडीझ-बेंझ डब्ल्यू२१२ हे मर्सिडिज-बेंझ या कंपनीचे वाहन असून ते २००९ ते आत्तापर्यंत उत्पादित केले गेले आहे. यातील काही भाग पुणे शहराजवळील कारखान्यात तयार केले जातात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
इ.स.चे २५० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे २५० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
स्वामी शिवानंद सरस्वती
स्वामी शिवानंद सरस्वती हे डिव्हाइन लाइफ सोसायटीचे ते संस्थापक होते. हे एम.बी.बी.एस. डॉक्टर होते व ऋषिकेशला त्यांचा आश्रम होता.
वर्ग:हिंदू संत वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १३३१
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १३३१ वर्ग:इ.स.च्या १३३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
कोडिन्ही
कोडिन्ही हे भारताच्या केरळ राज्यात असणारे मल्लपूरम या जिल्हास्थानाजवळचे एक गाव आहे. येथे एक ग्रामपंचायत आहे. या गावाची विषेशता म्हणजे हे जुळ्यांचे गाव आहे. या गावात सुमारे १००० जुळी मुले आहेत. प्रसारमाध्यमांचे स्थानिक व आंतरराष्ट्रीय स्तरावरचे अनेक प्रतिनिधी येथे भेट देतात. त्यामुळे या गावातील लोकं त्रस्त आहेत. त्यामुळे येथे व्हीडियो अथवा फोटो काढण्यास मनाई करण्यात आलेली आहे.
वर्ग:मलप्पुरम जिल्हा वर्ग:केरळ राज्यातील शहरे व गावे
पिएर वेबो
वर्ग:कामेरूनचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
मारळनाथपूर
संदर्भ
वर्ग:वाळवा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
मर्सेडिझ-बेंझ एस-क्लास (डब्ल्यू २२१)
'मर्सिडिज-बेंझ एस क्लास (डब्ल्यु२२१) ही मर्सिडिज-बेंझ या कंपनीचे वाहन असून ते इ.स. २००५ ते आत्तापर्यंत उत्पादित केले गेले आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
आंदड
आंदड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
इ.स.चे २६० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे २६० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
निलगिरी (वनस्पती)
निलगिरीची झाडे ऑस्ट्रेलियात तसेच विंचुर,तमिळनाडूमधील निलगिरी पर्वतावर मोठ्या प्रमाणात आढळतात. निलगिरीच्या पानांपासून मिळवले तीव्र गंध असलेले युकॅलिप्टस ऑईल हे डोकेदुखी, दातदुखी, पडसे आदी विकारांत गुणकारी असते. केसांना लावल्यास निलगिरीच्या तीव्र वासामुळे उवा पळून जातात.
कमी पाऊस असलेल्या प्रदेशांतील उंचच्या उंच वाढणारी निलगिरीची झाडे ही फार शुष्क असतात. त्यांची फारशी सावलीही पडत नाही. झाडावर पक्षी घरटी करत नाहीत. त्यांच्या आसपासचे वातावरण फार कोरडे असते. झाडे उगवल्यानंतर फटाफट वाढतात. त्यासाठी ती जमिनीतून प्रचंड प्रमाणात पाणी ओढून घेतात, व विहिरी कोरड्या पडू शकतात.
झाडांचे खोड पांढरे असते. त्याच्यापासून फर्निचर बनू शकते.
२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील नेमबाजी - महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी
महिला ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन जोडी स्पर्धा ५ ऑक्टोबर २०१० रोजी सीआर्पीएफ मैदानावर खेळवण्यात आली.
ॲग्नेस झेवे
ॲग्नेस झेवे (हंगेरियन: Ágnes Szávay; २८ डिसेंबर १९८८) ही एक निवृत्त हंगेरीयन टेनिसपटू आहे. २००५ फ्रेंच ओपन स्पर्धेमधील मुलींचे एकेरी अजिंक्यपद मिळवणारी झेवे व्यावसायिक टेनिसमधील क्रमवारीत १३व्या क्रमांकावर पोचली होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू वर्ग:हंगेरीचे टेनिस खेळाडू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मिनिस्त्रो पिस्तारिनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
मिनिस्त्रो पिस्तारिनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ (Aeropuerto Internacional Ministro Pistarini)  हा आर्जेन्टिना देशाच्या बुएनोस आइरेस शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. बुएनोस आइरेस महानगरामधील एझीझा उपनगरामध्ये स्थित असलेला हा विमानतळ प्रवाशांच्या संख्येनुसार, विमानांच्या उड्डाणसंख्येनुसार तसेच मालवाहतूकीनुसार आर्जेन्टिनामधील सर्वात वर्दळीचा विमानतळ आहे. आर्जेन्टिनाचा माजी लष्करी अधिकारी व २१वा उपराष्ट्राध्यक्ष हुआन पिस्तारिनी ह्याचे नाव ह्या विमानतळाला देण्यात आले आहे.
येथून लॅटिन अमेरिकेमधील बहुतेक सर्व प्रमुख शहरांसाठी तसेच उत्तर अमेरिका व [युरोप]]मधील काही शहरांसाठी थेट प्रवासी सेवा पुरवली जाते.
बाह्य दुवे
वर्ग:आर्जेन्टिनामधील विमानतळ विमानतळ
स्वामीनारायण
स्वामीनारायण उर्फ सहजानंद स्वामी (गुजराती: સ્વામિનારાયણ ; मूळ नाव: घनश्याम पांडे) (एप्रिल २, १७८१ - जून १, १८३०) हे हिंदू धर्मातील स्वामीनारायण संप्रदायाचे संस्थापक आहेत. ते भगवान विष्णूचे अवतार आहेत. त्यांचे अनुयायी जगभर पसरले असून मुख्यतः गुजराती समाजात त्यांचा प्रभाव आहे. शिक्षापत्री व वचनामृत हे स्वामीनारायण संप्रदायाचे मूळ ग्रंथ आहेत.
वर्ग:हिंदू आचार्य वर्ग:इ.स. १७८१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८३० मधील मृत्यू
चाबचिनी
चाबचिनी किंवा चवक या नावाने ओळखळ्या जाणाऱ्या वनस्पीला इंग्रजीत जावा लॉंग पेपर(Java long pepper) या नावाने ओळखली जाते.
चकाला (जे.बी. नगर) मेट्रो स्थानक
चकाला (जे.बी.नगर) हे मुंबई मेट्रोच्या मार्ग १ वरील एक रेल्वे स्थानक आहे. हे स्थानक मुंबईच्या अंधेरी उपनगराच्या पूर्व भागातील जे.बी.नगर (जमनादास बजाज नगर) भागात आहे. ह्या स्थानकाचे उद्‌घाटन ८ जून २०१४ रोजी झाले.
वर्ग:मुंबई मेट्रो स्थानके
सावळी (झरी जामणी)
सावळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
भाटेपुरी
भाटेपुरी किंवा भाटपुरी हे बीड जिल्ह्यातील गेवराई तालुक्यातील गाव आहे.
लोकसंख्या
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे -- लोक (--+%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.
हे ही पहा
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे
पुलीकट सरोवर
पुलीकट सरोवर किंवा पळवेरकाड् (तमिळ: Pazhaverkaadu பழவேற்காடு )पुलीकत सरोवर हे एक दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे खाऱ्यापाण्याचे सरोवर आहे. हे सरोवर आंध्र प्रदेश व तमिळनाडु यांच्या सीमा वेगळे करते. या सरोवरात पुलीकत पक्षीअभयारण्य आहे. श्रीहरीकोटा बेटाची भित्तीका या सरोवराला बंगालच्या उपसागरापासुन वेगळे करते. याच श्रीहरीकोटा बेटावर सतीश धवन अंतराळ केंद्र आहे.
संदर्भ आणि नोंदी
पुलीकत सरोवर संकेतस्थळ
वर्ग:भारतामधील सरोवरे
यशस्वी माघार
शत्रूसैन्यापुढे आपले मनुष्यबळ अथवा साधनसंपत्ती कमी पडत असेल व दुसऱ्या जागेवरून चांगला लढा देणे शक्य असेल तर घेण्यात येणाऱ्या माघारीला यशस्वी माघार असे म्हणतात. अश्या प्रकारे स्वतःच्या सैन्याची मोठया प्रमाणावर होणारी मनुष्यहानी टाळता येते.
यशस्वी माघारीची उदाहरणे
वर्ग:युद्धनीती वर्ग :युद्धे
मर्सेडिझ-बेंझ एस-क्लास (डब्ल्यू २२०)
मर्सिडिज-बेंझ डब्ल्यु२२० ही मर्सिडिज-बेंझ या कंपनीचे वाहन असून ते इ.स. १९९८ ते इ.स. २००६ पर्यंत उत्पादित केले होते. ही चार दारांची सेडान प्रकारची कार आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मर्सेडिझ-बेंझ
इ.स. १३३५
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १३३५ वर्ग:इ.स.च्या १३३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे