cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सौंदर्यस्पर्धा
पहिली सौंदयस्पर्धा
अमेरिके त सर्वांत पहिली सौंदयस्पर्धा १८५४ मध्ये पी. टी. बारूम यांनी घेण्याचे ठरवले पण लोकांनी विरोध करून ती बंद पाडली. त्यानंतर १८८० मध्ये पोहण्याच्या वेषातील स्पर्धा प्रथमच आयोजित करण्यात आली. त्यावेळेस या स्पर्धेच्या विरोधी बाजूने फार मोठे वादळ उठले होते.
दुसरी सौंदयस्पर्धा
८ सप्टेंबर १९२०ला न्यू जर्सी येथे सौंदर्यस्पर्धा झाली. तीत वॉशिंग्टन येथील सोळा वर्षीय मार्गारेट गॉरमन ह्या मुलीने मुकुट पटकावला पण ही स्पर्धा अटलांटिक शहराची प्रसिद्धी करण्यासाठी होती असे समजले गेले.
दूरचित्र-वाणीवर प्रसार
दूरचित्रवाणी च्या ( टीव्ही ) शोधानंतर दृक्-श्राव्य प्रक्षेपणामुळे १९६०—७० च्या दशकांत सौंदर्यस्पर्धांना एक वेगळे स्वरूप प्राप्त झाले. कुठल्याही स्पर्धा जगभर दिसू लागल्या. स्पर्धांमध्ये भाग घेणाऱ्यांचे प्रमाणही वाढले. १९५४ मध्ये ‘ मिस् अमेरिका ’ ही सौंदर्यस्पर्धा दूरचित्र-वाणीवर प्रसारित झाली. तत्पूर्वी १९५१ मध्ये लंडनमधील ‘ ग्लोबल ब्यूटी कॉन्टेस्ट’ मध्ये इंग्लिश स्पर्धक पोहण्याच्या वेषात दाखल झाल्या आणि इंग्लंडमध्ये त्याबद्दल निषेधाचे वादळ उठले.
रशियातील पहिली स्पर्धा रशियात बाहेरून आलेल्या रहिवाशांचीच झाली. १९३१चा ‘ मिस् रशिया ’चा मान मार्यीना चेलिअपिनाने पट-कावला. सोव्हिएट रशियाच्या निर्मितीनंतरची पहिली स्पर्धा १९८८ मध्ये झाली. सौंदर्यस्पर्धा पाश्चिमात्य देशांत जोर धरू लागल्या असल्या, तरी १९७०—८० पर्यंत अनेक स्त्रीवादी संस्था ह्याविरुद्ध लढा देत होत्या. त्यांच्या मते स्त्रियांचे अशाप्रकारे प्रदर्शन हा स्त्रीशोषणाचाच एक भाग आहे.
भारतातील सौंदयस्पर्धा
भारता मध्ये सौंदर्यस्पर्धा विसाव्या शतकाच्या अखेरच्या चतुर्थकात सुरू झाल्या कारण मध्ययुगीन भारतात व नंतर येथील समाज सनातनी संस्कृतीला चिकटून बसलेला होता. त्यामुळे स्त्रियांचे प्रदर्शन ही कल्पनाही समाजाला मान्य नव्हती. स्त्रियांच्या सौंदर्यस्पर्धा ह्या फक्त मुलींच्या शाळांमध्ये, महाविद्यालयांत किंवा क्लबपर्यंत मर्यादित होत्या. काही काळानंतर शहरांमध्ये सौंदर्यप्रसाधने निर्माण करणाऱ्या किंवा पोषाखांच्या कंपन्यांतर्फे तसेच फेमिनासारख्या नियतकालिकांद्वारे सौंदर्यस्पर्धा आयोजित होऊ लागल्या. त्यानंतर प्रत्येक शहर व प्रत्येक राज्ये यांच्या तर्फे सौंदर्यस्पर्धा आयोजित करण्यात येऊ लागल्या. त्यांपैकी मिस् फेमिना लुक ऑफ द इयर, फेमिना मिस् इंडिया, ग्लॅडरॅग्लस मॅनहंट कॉन्टेस्ट, आय ॲम शी – मिस् युनिव्हर्स् इंडिया, मिस् चेन्नई, मिस् हिमालय पॅजन्ट, मिस् इंडिया साउथ, मिस् केरळा, मिस् तमिळनाडू, मिस् तिबेट इ. स्पर्धा उल्लेखनीय असून त्या भारतात आयोजित केल्या जातात.
भारत हा व्हेनेझुएला नंतरचा दुसरा असा देश आहे, की ज्याने जास्तीत जास्त वेळा मिस् वर्ल्ड हा किताब जिंकला आहे.
अलीकडे सौंदर्यस्पर्धा ह्या फक्त स्त्रीवर्गाशी निगडित न राहता लहान मुले, पुरुष यांमध्येही होतात.
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख
किस्सा कुर्सी का
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
घोणशेत
घोणशेत हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात. मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १२५० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:मावळ तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
गंगर कारगाव
गंगर कारगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील लांजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:लांजा तालुक्यातील गावे वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
चिखली तुकूम
सेन्सस कोड ५३८५०३ असलेले चिखली तुकूम हे गाव, गडचिरोली या जिल्ह्यातील ५१४.० हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या शिरगणतीनुसार ह्या गावात ९८ कुटुंबे आहेत व एकूण लोकसंख्या ३८० आहे.ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर गडचिरोली हे ५० किलोमीटर अंतरावर आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात असणाऱ्या सुविधा - पूर्व-प्राथमिक शाळा-२. प्राथमिक शाळा-१. स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - ५ की.मी.पेक्षा कमी अंतरावर : कनिष्ठ माध्यमिक शाळा डोंगरगाव येथे आहे. माध्यमिक शाळा डोंगरगाव येथे आहे. उच्च माध्यमिक शाळा डोंगरगाव येथे आहे. ५ ते १० की.मी.अंतरावर : काही नाही १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर : पदवी महाविद्यालय देसाईगंज येथे आहे. इंजिनियरिंग महाविद्यालय देसाईगंज येथे आहे. वैद्यकीय महाविद्यालय देसाईगंज येथे आहे. व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा ब्रह्मपूरी येथे आहे. अनौपचारिक प्रशिक्षण केन्द्र नागपूर येथे आहे. अपंगांसाठी खास शाळा नागपूर येथे आहे.
वैद्यकीय सुविधा-सरकारी
असलेल्या सुविधा- काही नाही नसलेल्या सुविधा - कम्युनिटी हेल्थ सेंटर, प्राथमिक आरोग्य केन्द्र, प्राथमिक आरोग्य उपकेन्द्र, प्रसूति व शिशुसंगोपन केन्द्र, क्षयरोग रुग्णालय, अ‍ॅलोपॅथिक रुग्णालय, अन्य उपचार पद्धतीचे रुग्णालय, दवाखाने, गुरांचे दवाखाने, फिरते दवाखाने, कुटुंब कल्याण केन्द्र,
पिण्याचे पाणी
असलेल्या सुविधा- झाकण नसलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या हँड पंपच्या पाण्याचा पुरवठा, तलाव / तळी यातील पाण्याचा पुरवठा, नसलेल्या सुविधा - शुद्ध केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा, शुद्ध न केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा, झाकण असलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा, बोअर वेलच्या पाण्याचा पुरवठा, बारमाही सुरू असलेल्या बोअरवेल पाण्याचा पुरवठा, झऱ्यांच्या पाण्याचा पुरवठा, नदी /कालवे यातील पाण्याचा पुरवठा, इतर पाण्याचा पुरवठा,
स्वच्छता
असलेल्या सुविधा- सांडपाणी शुद्धीकरणाच्या सयंत्रात सोडले जाते.उघडी गटारे, नसलेल्या सुविधा - न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह, न्हाणीघराशिवाय सार्वजनिक स्वच्छता गृह, ग्रामीण सॅनिटरी हार्डवेयरचे दुकान, सामूहिक बायोगॅस किंवा कचऱ्याच्या उत्पादक पुनर्वापराची व्यवस्था,
संचार
गावात असणाऱ्या सुविधा - मोबाइल फोन सुविधा, सार्वजनिक बस सेवा, राष्ट्रीय महामार्गाला जोडलेले रस्ते, जिल्ह्यातील दुय्यम रस्त्याना जोडलेले रस्ते, डांबरी रस्ते, कच्चे रस्ते, पाण्यासाठी नाल्या असणारे डांबरी रस्ते, बारमाही रस्ते, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे  - पोस्ट ऑफिस, - ५ की.मी.पेक्षा कमी अंतरावर. उपपोस्ट ऑफिस, - ५ की.मी.पेक्षा कमी अंतरावर. इंटरनेट कॅफे / सर्व्हिस सेंटर, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. खाजगी कूरियर, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. खाजगी बस सेवा, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. रेल्वे स्टेशन, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. ऑटो व टमटम, - ५ की.मी.पेक्षा कमी अंतरावर. टॅक्सी, - ५ की.मी.पेक्षा कमी अंतरावर. ट्रॅक्टर - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. सायकल रिक्षा (पायचाकी), - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. बैल व इतर जनावरांनी ओढलेल्या गाड्या, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. राज्य महामार्गाला जोडलेले रस्ते, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. जिल्ह्यातील मुख्य रस्त्याला जोडलेले रस्ते, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. तळटीप- शिरगिणतीत असलेल्या पुढील सुविधांच्या उपलब्धततेची माहिती नाही - सायकल रिक्षा (यांत्रिक), समुद्र व नदीवरील बोट वाहतूक, बोट वाहतुकीयोग्य जलमार्ग,
आरोग्य, आहार व करमणूक सुविधा
गावात असणाऱ्या सुविधा - शिशुविकास पौष्टिक आहार केन्द्र (ICDS), अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, अंगणवाडी पौष्टिक आहार केन्द्र, इतर पौष्टिक आहार केन्द्र, आशा, जन्म व मृत्यु नोंदणी केन्द्र, स्थानिक नसलेल्या सुविधांची अंतरे - समुदाय भवन (टीव्ही सह अथवा विरहित), - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. क्रीडांगण, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. खेळ / करमणूक क्लब, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. सिनेमा/ व्हिडियो थियेटर, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. सार्वजनिक ग्रंथालय, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. सार्वजनिक वाचनालय, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. वृत्तपत्र पुरवठा, - १० की.मी. पेक्षा अधिक अंतरावर. विधानसभा मतदान केन्द्र, - ५ ते १० की.मी.अंतरावर.
वीज पुरवठा
घरगुती वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. शेतीसाठी वीजपुरवठा - आहे. व्यापारी वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे. सर्व प्रकारच्या वापरासाठी वीजपुरवठा - आहे.
संदर्भ
वर्ग:गडचिरोली जिल्ह्यातील गावे वर्ग:देसाईगंज (वडसा) तालुक्यातील गावे
खरसोली (पंढरपूर)
खरसोली  हे सोलापूर जिल्ह्याच्या पंढरपूर तालुक्यातील गाव आहे. भीमा नदीच्या काठी वसलेल्या या गावाचे ग्रामदैवत रोकडलिंग आहे.
रस्ते व गावाची समस्या
गावातील अंर्तगत रस्ते सिमेंट कॉंक्रीटचे आहेत. पण गावातून इतर गावांना जोडणारे सर्व रस्ते खराब झाले आहेत. त्याचे कारण वाळू व दगड वाहतूक आहे. या गावच्या आसपासच्या गावातून बेसुमार अवैध वाळू उपसा व दगड खाण उत्खनन होत असून सततच्या अवजड वाहतुकीने रस्ते खूपच खराब झाले आहेत. खड्डे व प्रदूषणामुळे जनतेला आरोग्य व इतर समस्यांना तोंड द्यावे लागत आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात ३ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहेत. गावात १ खाजगी माध्यमिक शाळा आहे.
वैद्यकीय सुविधा (शासकीय)
सर्वात जवळील सामूहिक आरोग्य केंद्र ८ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य केंद्र ८ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्रसूति व बालकल्याण केंद्र ८ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील क्षयरोग उपचार केंद्र २३ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील ॲलोपॅथी रुग्णालय २३ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पर्यायी औषधोपचार रुग्णालय ८ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील दवाखाने १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात १ पशुवैद्यकीय रुग्णालय आहे. सर्वात जवळील फिरते दवाखाने १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय)
गावात ४ बाह्यरुग्ण वैद्यकीय सुविधा, १ निवासी व बाह्यरुग्ण वैद्यकीय सुविधा. गावात १ औषधाची दुकाने आहेत.
स्वच्छता
गावात बंद गटारे व उघडी गटारे आहेत. सांडपाणी थेट जलस्रोतांमध्ये सोडले जाते. या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे. गावात न्हाणीघरासह व न्हाणीघराशिवाय सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध आहे. गावात ग्रामीण उत्पादक केंद्रे किंवा सॅनिटरी हार्डवेअरचे दुकान उपलब्ध आहे.
संपर्क व दळणवळण
सर्वात जवळील उपपोस्ट ऑफिस ८ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावाचा पिन कोड ४१३३०४ आहे. गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहे. गावात मोबाईल फोन सुविधा ; इंटरनेट सुविधा उपलब्ध आहे ; खाजगी कूरियर उपलब्ध आहे. गावात शासकीय बस सेवा ; खाजगी बस सेवा उपलब्ध आहे. गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध आहेत.
राष्ट्रीय महामार्ग गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील राष्ट्रीय महामार्ग ४० किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. राज्य महामार्ग गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील राज्य महामार्ग१५ किलोमीटर अंतरावर आहे. जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील जिल्यातील मुख्य रस्ता ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला आहे.
बाजार व पतव्यवस्था
गावात एटीएम उपलब्ध नाही. गावात व्यापारी बँका; सहकारी बँका; शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध नाही. गावात स्वयंसहाय्य गट आहेत. गावात रेशन दुकान आहे. गावात मंडया / व आठवड्याचा बाजार आहे. गावात कृषी उत्पन्न बाजार समिती नाही.
आरोग्य
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र); अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) तसेच इतर पोषण आहार केंद्रे उपलब्ध आहेत. गावात 'आशा' कर्मचारी उपलब्ध आहे. गावात समाज भवन (टीव्ही सह/शिवाय) उपलब्ध आहे. गावात क्रीडांगण उपलब्ध आहे. गावात खेळ / करमणूक केंद्र उपलब्ध आहे. सर्वात जवळील चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र २३ किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक ग्रंथालय व सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध आहे. गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध आहे. गावात विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आहे. गावात जन्म-मृत्यू नोंदणी केंद्र आहे.
जमिनीचा वापर
खरसोली ह्या गावात एकूण ५३४ हेक्टर क्षेत्रापैकी जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
कृषी व्यवसाय
हे गाव भीमा नदीकाठावर असल्याने शेतजमिनी अत्यंत सुपीक आहेत.
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
संदर्भ
वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
नॉर्थ सिडनी ओव्हल क्र.२
नॉर्थ सिडनी ओव्हल क्र.२ हे ऑस्ट्रेलियाच्या सिडनी शहरातील एक मैदान होते. प्रामुख्याने हे मैदान क्रिकेट साठी वापरण्यात येत असे. नॉर्थ सिडनी ओव्हल समूहातील हे उपमैदान आहे.
४ डिसेंबर १९८८ रोजी नेदरलँड्स आणि न्यू झीलंड या दोन संघांमध्ये या मैदानावरचा पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळवला गेला.
गायत्री सहस्रनाम
गायत्री सहस्रनाम हे  हिंदू धर्मातील संस्कृत स्तोत्र असून  गायत्री देवीची उपासना करताना वापरले जाते.
गायत्री देवी आणि गायत्री मंत्र
गायत्री देवी ही एक हिंदू धर्मातील आराध्य देवता असून गायत्री मंत्राला अतिशय शक्तिशाली मंत्राचा दर्जा दिला जातो. हिंदू धर्मातील मान्यतेनुसार महर्षि विश्वामित्रांंनी गायत्री देवीची कठोर तपस्या केली आणि गायत्री मंत्राची रचना केली.
तत् सवितुर्वरेण्यं। भर्गोदेवस्य धीमहि। धियो यो न: प्रचोदयात्। (ऋग्वेद ३,६२,१०)
ॐ तत् सवितुर्वरेण्यं। भर्गोदेवस्य धीमहि। धियो यो न: प्रचोदयात्।
ॐ भूर्भुवः स्वः। तत् सवितुर्वरेण्यं। भर्गोदेवस्य धीमहि। धियो यो न: प्रचोदयात्।
अधिक माहितीसाठी
श्री गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र
गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र किंवा गायत्री सहस्रनामावली मध्ये गायत्री देवीच्या एक हजार नावांचा उल्लेख असून प्रत्येक नाव हे गायत्री देवीशी संबंधित असून त्यात गायत्री देवीचे एक एक वैशिष्ट्य दिसून येते.
'श्री गायत्री सहस्रनाम स्तोत्र' किंवा 'गायत्री सहस्रनामावली' संस्कृत विकिस्रोत वर उपलब्ध आहे.
संदर्भ
वर्ग:हिंदू ग्रंथ वर्ग:हिंदू दैवते
सावनेवाडी
सावनेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील महाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:महाड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
पोखरापूर
पोखरापूर  हे सोलापूर जिल्ह्यातल्या मोहोळ तालुक्यातील गाव आहे.
वस्तीविभागणी
२०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ९३४ कुटुंबे व एकूण ४६४४ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर मोहोळ ५ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये २४४१ पुरुष आणि २२०३ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ८९४ असून अनुसूचित जमातीचे ४८४ लोक आहेत. ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५६२२१७ आहे. या गावाचे क्षेत्रफळ २१६६ हेक्टर आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात शासकीय ५ अंगणवाड्या आहेत. गावातील शासकीय शाळेत पूर्व प्राथमिक, प्राथमिक, माध्यमिक पर्यंत शिक्षणाची सोय आहे. गावामध्ये १ गैरशासकीय प्रशाला आहे, तेथे माध्यमिक ते उच्च माध्यमिक (कला शाखा) पर्यंत शिक्षण मिळते.
भौगौलिक माहिती
गावापासून जवळच एक मोठा पाझर तलाव आहे. बहुतेकदा हा तलाव कोरडाच पाहायला मिळतो. मात्र गावाच्या गायरानात भरपूर पाझर तलाव आहेत.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
उदरनिर्वाह
हा गाव मोहोळ या तालुक्याच्या गावापासून अगदी जवळ असल्यामुळे गावातील काही लोक पैसे कमविण्यासाठी तेथे जातात. गावातील ३०% लोक दुग्धव्यवसायापासून, ४०% लोक शेतीपासून आणि उरलेले लोक धंदा, नोकरी, रोजंदारी यातून आपला उदरनिर्वाह करतात.
प्रमुख घडामोडी व समस्या
माळढोक अभयारण्यासाठी गावातील खासगी जमिनी आरक्षित करण्याची प्रक्रिया चालू आहे. हा या भागातील वादग्रस्त मुद्दा बनला आहे.
या गावाजवळ असलेले असलेले रस्त्याचे वळण अपघातप्रवण आहे. अतिशय वर्दळ, जड वाहनांचा वेग यामुळे येथे वारंवार अपघात होत असतात.
संदर्भ
वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
स्त्रीशिक्षण
मुली आणि स्त्रियांच्या शिक्षणातील असमानता गुंतागुंतीची आहे: स्त्रिया आणि मुलींना शाळेत प्रवेश करण्यासाठी स्पष्ट अडथळ्यांना तोंड द्यावे लागते, उदाहरणार्थ, महिलांवरील हिंसाचार किंवा मुलींना शाळेत जाण्यास मनाई, तर इतर समस्या अधिक पद्धतशीर आणि कमी स्पष्ट आहेत, उदाहरणार्थ, विज्ञान, तंत्रज्ञान, अभियांत्रिकी आणि गणित शिक्षणातील असमानता अगदी युरोप आणि उत्तर अमेरिकेतही खोलवर रुजलेली आहे. काही पाश्चात्य देशांमध्ये महिलांनी शिक्षणाच्या अनेक पातळ्यांवर पुरुषांना मागे टाकले आहे.
मुलींच्या शैक्षणिक पातळीत सुधारणा केल्याने तरुण स्त्रियांच्या आरोग्यावर आणि आर्थिक भविष्यावर स्पष्ट प्रभाव पडतो, ज्यामुळे त्यांच्या संपूर्ण समाजाच्या भविष्यात सुधारणा होते. ज्या बालकांच्या मातांनी प्राथमिक शिक्षण घेतले आहे त्यांचा बालमृत्यू दर ज्यांच्या माता निरक्षर आहेत त्यांच्या तुलनेत अर्धा आहे. जगातील सर्वात गरीब देशांमध्ये, ५०% मुली माध्यमिक शाळेत जात नाहीत. तरीही, संशोधनात असे दिसून आले आहे की मुलींच्या शाळेतील प्रत्येक अतिरिक्त वर्ष त्यांच्या आजीवन उत्पन्नात १५% वाढ करते. स्त्री शिक्षण सुधारणे, आणि अशा प्रकारे महिलांची कमाई क्षमता, त्यांच्या स्वतःच्या मुलांचे जीवनमान सुधारते, कारण स्त्रिया त्यांच्या कुटुंबात पुरुषांपेक्षा जास्त उत्पन्न गुंतवतात. तरीही मुलींच्या शिक्षणात अनेक अडथळे कायम आहेत. काही आफ्रिकन देशांमध्ये, जसे की बुर्किना फासो, मुलींसाठी खाजगी शौचालय सुविधांचा अभाव यासारख्या मूलभूत कारणांमुळे मुली शाळेत जाण्याची शक्यता नाही.
शिक्षणामुळे स्त्रीची (आणि तिच्या जोडीदाराची आणि कुटुंबाची) आरोग्य आणि आरोग्य जागरूकता वाढते. स्त्रियांच्या शिक्षणाच्या आणि प्रगत प्रशिक्षणाच्या स्तरावर पुढे जाण्यामुळे लैंगिक क्रियाकलाप, पहिले लग्न आणि पहिले बाळंतपण विलंब होऊ शकतो. शिवाय, अधिक शिक्षणामुळे अविवाहित राहण्याची, मुले नसण्याची किंवा दीर्घकालीन भागीदारीची पातळी वाढवताना औपचारिक विवाह न होण्याची शक्यता वाढते. महिलांच्या आरोग्यासाठी देखील महिलांचे शिक्षण महत्त्वाचे आहे, लैंगिक संक्रमित संसर्ग कमी करताना गर्भनिरोधक वापर वाढवणे आणि घटस्फोट घेणाऱ्या किंवा घरगुती हिंसाचाराच्या परिस्थितीत असलेल्या महिलांसाठी उपलब्ध संसाधनांची पातळी वाढवणे. शिक्षण महिलांचा भागीदार आणि नियोक्त्यांसोबतचा संवाद आणि नागरी सहभागाचे दर सुधारते.
स्त्री शिक्षणाच्या समाजावर होणाऱ्या व्यापक परिणामांमुळे, महिलांच्या शिक्षणातील असमानता दूर करणे हे शाश्वत विकास लक्ष्य ४ "सर्वांसाठी गुणवत्ता शिक्षण" मध्ये हायलाइट केले आहे आणि शाश्वत विकास लक्ष्य ५ "लिंग समानता" शी खोलवर जोडलेले आहे. विकसनशील देशांमध्ये मुलींचे शिक्षण (आणि सर्वसाधारणपणे महिलांचे सक्षमीकरण) जलद विकास आणि लोकसंख्येतील वाढ जलद घटते, अशा प्रकारे पर्यावरणीय समस्या जसे की हवामान बदल कमी करण्यामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावते. प्रोजेक्ट ड्रॉडाउनचा अंदाज आहे की मुलींना शिक्षित करणे ही हवामान बदलाविरूद्ध सहावी सर्वात कार्यक्षम कृती आहे ( सौर फार्म आणि अणुऊर्जेच्या पुढे).
महिलांवरील हिंसाचार
हे नाते दिसते त्यापेक्षा खूपच क्लिष्ट आहे, स्त्रिया निरक्षर असू शकतात परंतु तरीही सक्षम होऊ शकतात (मार्स फुसेल, 2014). स्थलांतरित लॅटिना महिला (ILW) एका वेळी 8 ते 10 सहभागी गटांच्या गुणात्मक अभ्यासाचा भाग होत्या, आणि त्यांनी आत्म-सन्मान, घरगुती हिंसाचार जागरूकता आणि निरोगी नातेसंबंधांवर केंद्रित 11-आठवड्याचा कार्यक्रम पूर्ण केला. स्थलांतरित लॅटिना महिला (ILW) हा घरगुती हिंसाचाराने अत्यंत प्रभावित झालेला गट आहे. जरी हा कार्यक्रम पारंपारिक वर्गाच्या बाहेर झाला असला तरी, संवाद, टीकात्मक विचार आणि भावनिक तंदुरुस्तीवर भर दिला गेला होता, ती क्षेत्रे जी शाळेत असताना आत्मसात केली पाहिजेत. शेवटी, जरी अनेक स्त्रिया निरक्षर होत्या तरीही त्या त्यांच्या स्वतःच्या जीवनावर नियंत्रण ठेवण्याच्या मजबूत भावनेतून बाहेर पडू शकल्या, एक महत्त्वाचे जीवन कौशल्य.
महिला सक्षमीकरण
शिक्षण प्रणाली प्रशासन, अभ्यासक्रम आणि कर्मचारी यांच्यात भिन्न असतात, परंतु त्या सर्वांचा विद्यार्थ्यांवर प्रभाव असतो. महिलांना अधिकार मिळाल्यामुळे औपचारिक शिक्षण हे प्रगतीचे प्रतीक आणि लैंगिक समानतेच्या दिशेने एक पाऊल बनले आहे. खरी लैंगिक समानता अस्तित्वात येण्यासाठी, एक सर्वांगीण दृष्टीकोन घेणे आवश्यक आहे. महिलांवरील हिंसाचार आणि पुरुषांवरील आर्थिक अवलंबित्व दूर करण्यासाठी उपाय म्हणून मुलींची शक्ती आणि स्त्री शिक्षणाची चर्चा कधीकधी वर्चस्व मिळवू शकते आणि परिणामी संदर्भ, इतिहास आणि इतर घटक स्त्रियांवर कसा परिणाम करतात हे समजून घेण्यास दडपून टाकते (खोजा-मूलजी, 2015). उदाहरणार्थ, भूतकाळातील परराष्ट्र सचिव, हिलरी क्लिंटन यांनी, पाकिस्तानमधील मलाला युसुफझाईच्या शोकांतिका आणि नायजेरियातील चिबोकमधील मुलींचे अपहरण यांचा संदर्भ दिला तेव्हा, मुलींच्या शिक्षणाचा केंद्रबिंदू म्हणून वापर करून, इतिहास आणि संदर्भ दुर्लक्षित केले गेले. मलालाच्या गोळीबाराला कारणीभूत ठरले ते केवळ एक मुलगी म्हणून स्वतःला शिकविण्याबद्दल. युनायटेड स्टेट्स हस्तक्षेप, गरिबी, आणि सरकारी भ्रष्टाचार आणि अस्थिरता संबोधित केले नाही.
STEM विषयांसह विविध विषयांमध्‍ये मुलींची रुची निश्चित करण्‍यात शिक्षण प्रणाली आणि शाळा मध्यवर्ती भूमिका बजावतात, जे दर्जेदार STEM शिक्षणात प्रवेश मिळवण्‍यासाठी आणि लाभ मिळवण्‍याच्‍या समान संधी देऊन महिला सशक्तीकरणात योगदान देऊ शकतात.
भारतातील स्त्रीशिक्षण
स्त्री च्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वांगीण विकास व परिपोषण करणारे महत्त्वाचे साधन म्हणजे स्त्रीशिक्षण होय. स्त्रीशिक्षण हा कोणत्याही समाजजीवनाच्या समृद्धीचा आणि प्रगतीचा मापदंड आहे. कोणत्याही समाजाची सांस्कृतिक पातळी ही त्या समाजातील स्त्रियांची परिस्थिती कशी आहे, त्यावरून ठरते.
वैदिक काळ
भारतात वैदिक कालीन स्त्रियांना मान होता त्यांना मुलांच्या बरोबरीने आवश्यक असे शिक्षण मिळत असे व उपनयनाचा अधिकार होता. उपनयनानंतर त्यांच्या अध्ययनास सुरुवात होई. ब्रह्मवादिनी व सद्योद्वाहा असे विद्यार्थिनींचे दोन प्रकार होते. ब्रह्मवादिनी मुली आजन्म ब्रह्मचर्य पाळून वेदविद्येचा व ब्रह्मविद्येचा अभ्यास करीत. पठणाशिवाय स्वतंत्र लेखनही त्या करीत.
लोपामुद्रा, विश्ववारा व घोषा या विदुषींनी रचलेल्या ऋचा ऋग्वेदात आढळतात. ब्रह्मयज्ञाच्या वेळी केल्या जाणाऱ्या तर्पणात सुलभा, मैत्रेयी, गार्गी व वाचक्नवी या विदुषी स्त्रियांचीही नावे आढळतात. याज्ञवल्क्य यांची पत्नी मैत्रेयी आत्म-ज्ञानविषयक जिज्ञासेबद्दल प्रसिद्ध होती.
विदेह जनकाच्या राजसभेत जी आध्यात्मिक चर्चा चाले, तिच्यात गार्गी प्रमुख होती. तिने एका प्रसंगी याज्ञवल्क्यालाही वादात कुंठित केले होते. ब्रह्मवादिनी पुरुषांप्रमाणेच अध्यापनाचा व्यवसाय करीत. त्यांना उपाध्याया किंवा आचार्या अशी संज्ञा होती. वैदिक कालखंडात बहुतेक स्त्रियांना महत्त्वपूर्ण मर्यादांशिवाय शिक्षण घेण्याची परवानगी होती. त्यानंतरच्या काळात स्त्री शिक्षणाकडे दुर्लक्ष झाले नाही. यावेळी महिला विद्वानही उपस्थित होते. या काळातील शिक्षितांनी स्त्रियांना ब्रह्मवादिनी आणि सद्योद्वाह या दोन गटात विभागले होते. पूर्वीचे तत्त्वज्ञान आणि धर्मशास्त्राचे आजीवन विद्यार्थी होते. लग्न होईपर्यंत सद्योद्वाह अभ्यास चालू ठेवायचे. अपला, घोष आणि विश्वावरा यांसारख्या अनेक महिला कवयित्री आणि तत्त्वज्ञ होत्या.
स्मृतिकाळ (इ.स.४०० — १०००)
स्मृती निरनिराळ्या काळांत रचल्या गेल्या आहेत. त्यांपैकी काही ( गौतम, आपस्तंब, मनु ) पहिल्या–दुसऱ्या शतकांत रचल्या गेल्या. त्यातील त्यांचा स्त्रीविषयक दृष्टिकोण पुरुषांच्या भोगेच्छापूर्तीचे एक साधन एवढाच मर्यादित होता. मुलींच्या दृष्टीने ते अंधारयुग होते. या काळात स्त्रियांवर अनेक निर्बंध लादले गेले. मुलींचे उपनयन नाममात्र होई.
याज्ञवल्क्यांसारखे स्मृतिकार त्याहीविरुद्ध होते. वेदकाळी यज्ञ करणारी, वेदसूक्त रचणारी व ब्रह्मवादिनी म्हणून गौरविली गेलेली स्त्री स्मृतिकाळात अविद्या ठरली. मनू म्हणतो — पिता रक्षति कौमार्ये भर्ता रक्षति यौवने। रक्षन्ति स्थविरे पुत्रा न स्त्री स्वातंत्र्यमअर्हति॥ (मनु. ९.३) तथापि अशा प्रतिकूल कालातही उच्चभ्रू कुटुंबातील मुलींना, विशेषतः राजघराण्यातील मुली, सरदार-सरंजामदारांच्या मुली आणि गणिका व तत्सम महिला यांना, शिक्षकांकरवी शिक्षण मिळत असे. अशा काही सुविद्य कवयित्रींनी धर्मशास्त्र-तत्त्वज्ञानादी विषयांचा व्यासंग करून काव्य निर्मिती केली. या काळातील रेवा, रोहा, माधवी, अनुलक्ष्मी, पहई, बद्धवही आणि शशिप्रभा या सात कवयित्रींचा उल्लेख हालाच्या गाथासप्तशतीमध्ये आढळतो.
ब्रिटिश भारत
लंडन मिशन बंगाली गर्ल्स स्कूल, कलकत्ता चर्च मिशनरी सोसायटीला दक्षिण भारतात अधिक यश मिळाले. मुलींसाठी पहिली बोर्डिंग स्कूल १८२१ मध्ये तिरुनेलवेली येथे सुरू झाली. १८४० पर्यंत स्कॉटिश चर्च सोसायटीने २०० हिंदू मुलींच्या संख्येसह सहा शाळा बांधल्या. जेव्हा ते शतकाच्या मध्यभागी होते, तेव्हा मद्रासमधील मिशनऱ्यांनी त्याच्या बॅनरखाली ८,००० मुलींचा समावेश केला होता. १८५४ मध्ये ईस्ट इंडियन कंपनीच्या कार्यक्रम: वुड्स डिस्पॅच द्वारे महिलांच्या रोजगार आणि शिक्षणाला मान्यता देण्यात आली. हळुहळू, त्यानंतर, स्त्री शिक्षणात प्रगती झाली, परंतु सुरुवातीला प्राथमिक शाळा स्तरावर लक्ष केंद्रित केले गेले आणि ते समाजातील श्रीमंत वर्गाशी संबंधित होते. महिलांसाठी एकूण साक्षरता दर १८८२ मध्ये ०.२% वरून १९४७ मध्ये ६% पर्यंत वाढला.
पश्चिम भारतात, ज्योतिबा फुले आणि त्यांच्या पत्नी सावित्रीबाई फुले यांनी १८४८ मध्ये पुण्यात मुलींसाठी शाळा सुरू केली तेव्हा स्त्री शिक्षणाचे प्रणेते बनले. पूर्व भारतात, राजा राम मोहन रॉय, ईश्वरचंद्र विद्यासागर, जॉन इलियट ड्रिंकवॉटर बेथ्युन यांसारख्या प्रख्यात भारतीय समाजसुधारकांच्या महत्त्वपूर्ण योगदानाव्यतिरिक्त, १९ व्या शतकातील भारतामध्ये स्त्री शिक्षणाचा प्रसार करण्यात अग्रणी होते. रामगोपाल घोष, राजा दक्षिणरंजन मुखर्जी आणि पंडित मदन मोहन तरकालंकर यांसारख्या समविचारी समाजसुधारकांच्या सहभागाने त्यांनी १८४९ मध्ये कलकत्ता (आताची कोलकाता) मुलींसाठी पहिली शाळा स्थापन केली ज्याला धर्मनिरपेक्ष नेटिव्ह फिमेल स्कूल म्हटले जाते, जे नंतर बेथुन स्कूल म्हणून ओळखले जाऊ लागले. १८७९ मध्ये, कलकत्ता विद्यापीठाशी संलग्न असलेल्या बेथून कॉलेजची स्थापना झाली, जे आशियातील सर्वात जुने महिला महाविद्यालय आहे.
१८७८ मध्ये, कोलकाता विद्यापीठ महिला पदवीधरांना पदवी कार्यक्रमांमध्ये प्रवेश देणारे पहिले भारतीय विद्यापीठ बनले, त्याआधी कोणत्याही ब्रिटीश विद्यापीठांनी असे करणे सुरू केले. हा मुद्दा नंतर १८८३ च्या इल्बर्ट विधेयकाभोवतीच्या विवादादरम्यान मांडण्यात आला, हा प्रस्तावित कायदा आहे ज्यामुळे भारतीय न्यायाधीशांना युरोपियन गुन्हेगारांचा न्याय करता येईल. भारतातील अँग्लो-इंडियन समुदायाने मोठ्या प्रमाणावर या विधेयकाला विरोध केला आणि असा दावा केला की भारतीय (पुरुष आणि स्त्रिया दोघेही) मोठ्या प्रमाणावर अशिक्षित आहेत आणि त्यामुळे ते युरोपियन गुन्हेगारांना न्यायालयात न्याय देण्यास अयोग्य आहेत. या विधेयकाला पाठिंबा देणाऱ्या भारतीय महिलांनी या विधेयकाला विरोध करणाऱ्या अँग्लो-इंडियन महिलांच्या तुलनेत त्या अधिक शिक्षित असल्याचे नमूद करून प्रतिसाद दिला, भारतातील महिलांनी युनायटेड किंगडममध्ये राहणाऱ्या महिलांपेक्षा शैक्षणिक पदव्या मिळवल्या असल्याचे निदर्शनास आणून दिले.
स्वतंत्र भारत
पलक्कड, भारतातील मुलींचे महाविद्यालय १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, शैक्षणिक गुणवत्ता सुधारण्यासाठी सूचनांची शिफारस करण्यासाठी विद्यापीठ शिक्षण आयोगाची स्थापना करण्यात आली. तथापि, त्यांचा अहवाल स्त्री शिक्षणाच्या विरोधात बोलला आणि त्याचा उल्लेख केला: "महिलांचे सध्याचे शिक्षण त्यांना जीवन जगण्यासाठी पूर्णपणे अप्रासंगिक आहे. ते केवळ व्यर्थच नाही तर अनेकदा एक निश्चित अपंगत्व आहे."
तथापि, स्वातंत्र्यानंतर महिला साक्षरतेचा दर ८.९% होता ही वस्तुस्थिती दुर्लक्षित करता येणार नाही. अशा प्रकारे, 1958 मध्ये, सरकारने महिला शिक्षणावर एक राष्ट्रीय समिती नेमली आणि तिच्या बहुतेक शिफारसी स्वीकारल्या गेल्या. त्‍याच्‍या शिफारशींमध्‍ये मूल्‍य स्‍त्री शिक्षण मुलांसाठी त्‍याच पायावर आणण्‍याचा होता.
त्यानंतर लवकरच, शिक्षण क्षेत्रात स्त्री-पुरुष समानतेबद्दल बोलणाऱ्या समित्या तयार करण्यात आल्या. उदाहरणार्थ, मुले आणि मुलींसाठी अभ्यासक्रमाच्या भेदभावावरील एका समितीने (१९५९) त्यांच्या शिक्षणाच्या विविध टप्प्यांवर समानता आणि समान अभ्यासक्रमाची शिफारस केली. शिक्षण व्यवस्थेचा विस्तार करण्यासाठी आणखी प्रयत्न केले गेले, आणि शिक्षण आयोगाची स्थापना १९६४ मध्ये करण्यात आली, ज्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात स्त्री शिक्षणाविषयी चर्चा होते, ज्याने सरकारद्वारे विकसित केले जाण्यासाठी राष्ट्रीय धोरणाची शिफारस केली होती. हे १९६८ मध्ये घडले, ज्यामुळे स्त्री शिक्षणावर अधिक भर देण्यात आला.
सध्याची धोरणे
स्वातंत्र्यापूर्वी आणि नंतर, भारत महिलांची स्थिती आणि शिक्षणासाठी सक्रिय पावले उचलत आहे. ८६ वी घटनादुरुस्ती कायदा, २००१, शिक्षणाच्या वाढीसाठी, विशेषतः महिलांसाठी एक मार्ग तोडणारे पाऊल आहे. या कायद्यानुसार, ६ ते १४ वयोगटातील मुलांसाठी प्राथमिक शिक्षण हा मूलभूत अधिकार आहे. सरकारने हे शिक्षण मोफत देण्याचे आणि त्या वयोगटातील मुलांसाठी ते सक्तीचे करण्याचे काम हाती घेतले आहे. हे उपक्रम सर्व शिक्षा अभियान म्हणून अधिक व्यापकपणे ओळखले जाते.
तेव्हापासून, सर्व शिक्षा अभियान ने संपूर्णपणे भारतीय शिक्षणाच्या सर्वसमावेशक तसेच अनन्य वाढीसाठी अनेक योजना आणल्या आहेत, ज्यात स्त्री शिक्षणाच्या वाढीस मदत करण्यासाठी योजनांचा समावेश आहे.
प्रमुख योजना पुढीलप्रमाणे आहेत.
एक उल्लेखनीय यश २०१३ मध्ये मिळाले, जेव्हा पहिल्या दोन मुलींनी इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीच्या प्रवेश परीक्षेच्या पहिल्या १० क्रमांकांमध्ये गुण मिळवले. सिब्बाला लीना माधुरी आठव्या, तर अदिती लड्ढा सहाव्या क्रमांकावर आहेत.
याशिवाय, पश्चिम बंगाल आणि मिझोराममधील स्थिती आणि साक्षरता दर गंभीर असल्याचे आढळले; एका अभ्यासाने दोन राज्यांची तुलना केली कारण त्यांनी महिलांना सक्षम बनवण्यासाठी राजकीयदृष्ट्या भिन्न दृष्टिकोन स्वीकारला (घोष, चक्रवर्ती आणि मानसी, २०१५). पश्चिम बंगालमध्ये, १९९२ पासून ७३ वी दुरुस्ती पूर्ण केल्यानंतरही साक्षरतेचे प्रमाण कमी असल्याचे आढळून आले. या दुरुस्तीने पंचायती किंवा स्थानिक स्वराज्य संस्थांमध्ये ३३% जागा महिलांना देऊन सकारात्मक कृती स्थापित केली. मिझोरामने ७३ व्या दुरुस्तीमध्ये भाग न घेण्याचे निवडले परंतु साक्षरतेचे प्रमाण अधिक आहे, ते देशात दुसऱ्या क्रमांकावर आहे आणि लिंग गुणोत्तर देखील चांगले आहे. अशा प्रकारे असे आढळून आले की केवळ होकारार्थी कृतीची पावले पुरेशी नाहीत. महिलांना औपचारिक शिक्षणाद्वारे विकासाची संधी दिली जाणे आवश्यक आहे जेणेकरून त्यांना सेवा देण्यासाठी आणि या सार्वजनिक नेतृत्व भूमिकांपासून फायदा मिळवून देण्यासाठी सक्षम बनवा.
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२१ लेख वर्ग:स्त्रीवाद
देवापूर (बिलोली)
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९७० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:बिलोली तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
२०२२ महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पॅसिफिक चषक
२०२२ महिला टी२०आ पॅसिफिक कप ही महिलांची ट्वेंटी-२० आंतरराष्ट्रीय (मटी२०आ) क्रिकेट स्पर्धा होती जी ३ ते ६ ऑक्टोबर २०२२ या कालावधीत पोर्ट विला, वानुआतु येथे झाली. सहभागी वानुआतू, फिजी, पापुआ न्यू गिनी आणि सामोआ या महिलांच्या राष्ट्रीय बाजू होत्या. पापुआ न्यू गिनीने नुकतेच अबू धाबी येथे २०२२ आयसीसी महिला टी२०आ विश्वचषक पात्रता स्पर्धेत भाग घेतल्यानंतर या स्पर्धेत प्रवेश केला होता, परंतु इतर तीन संघांनी जुलै २०१९ मध्ये पॅसिफिक गेम्स क्रिकेट स्पर्धेनंतर आंतरराष्ट्रीय सामना खेळला नव्हता.
स्वप्नदोष
स्वप्नदोष (Nocturnal emission) म्हणजे 'झोपेत वीर्य बाहेर येणे'. स्वप्नदोषास स्वप्नावस्था, नाईट फॉल, ओले स्वप्न, रात्रीचे वीर्य गळणे (स्खलन), झोपेत वीर्यपतन होणे असेही म्हटले जाते.
२०२२ महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पॅसिफिक चषक
पापुआ न्यू गिनी आणि वानुआतुने स्पर्धेच्या पहिल्या दिवशी त्यांचे दोन्ही सामने जिंकले. पापुआ न्यू गिनीने स्पर्धेच्या दुसऱ्या दिवशी पुन्हा दोनदा विजय मिळवला, तर समोआने यजमानांकडून पहिल्या दिवशी झालेल्या पराभवाचा बदला घेतला आणि त्या दिवशी दोन विजय मिळवले. शेवटच्या दिवशी समोआ विरुद्ध १० गडी राखून विजय मिळवून पापुआ न्यू गिनीने गुणतालिकेत अव्वल स्थान मिळवले, शेवटच्या जोडीचे दोन्ही सामने पावसामुळे रद्द होण्यापूर्वी.
स्वप्नदोष
पुरुषांमध्ये झोपेत वीर्यस्खलन होणे किंवा स्त्रियांमध्ये झोपेत योनीसलील निर्माण होणे याला स्वप्नदोष असे म्हणतात. हा दोष नसून एक नैसर्गिक क्रिया आहे.
२०२२ महिला टी२० आंतरराष्ट्रीय पॅसिफिक चषक
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील क्रिकेट
स्वप्नदोष
ही क्रिया मुख्यतः किशोरावस्थेत आढळून येते पण कुठल्याही वयात होणे सामान्य आहे. या क्रियेच्या वेळी पुरुषांना कामुक स्वप्ने पडू शकतात आणि ताठरतेशिवायही ही क्रिया होऊ शकते. पुरुषांमध्ये या क्रियेने जुने शुक्रजंतू काढून टाकले जातात व नव्या शुक्रजंतूंच्या निर्मितीस चालना मिळते. नियमितपणे हस्तमैथुन / संभोग करणाऱ्यांमध्ये ही क्रिया शक्यतो आढळून येत नाही.
किशोरवयामध्ये किंवा मुलं वयात येत असतानाच्या काळात कधी कधी झोपेत असताना लिंग ताठर होतं आणि वीर्य बाहेर येतं. जननेंद्रियांचं काम नीट चालू असल्याचं ते लक्षण आहे. मात्र अशा सामान्य घटनेला स्वप्नदोष असं नाव दिल्यामुळे त्यात काही तरी गैर आहे अशी भावना तयार होते. झोपेत वीर्य बाहेर येणे असा याचा साधा सरळ अर्थ आहे. स्वप्नावस्थेमध्ये मुलं/मुली किंवा स्त्री/पुरूष पाहत असलेलं स्वप्न लैंगिकदृष्ट्या उत्तेजित करणारं असेल तर कदाचित लिंगाला ताठरता येऊन परमोच्च क्षणी वीर्यपतनदेखील होवू शकतं. मुलींनाही झोपेमध्ये लैंगिक स्वप्न पडू शकतात. अशावेळी योनी ओलसर होते. मुलींच्या परमोच्च लैंगिक क्षणाच्यावेळी योनीमधून कोणताही स्त्राव येत नाही. त्यांना केवळ मानसिक अनुभव मिळतो.
काळ
मुलगा/मुलगी वयात आल्यावर स्वप्नावस्था सुरू होते आणि संभोग सुरू केल्यानंतर ती थांबते. लैंगिक संबंध न ठेवणाऱ्या व्यक्तींमध्ये ही अवस्था दिसून येते. संभोगामुळे व्यक्तीची लैंगिक इच्छा पूर्ण होते त्यामुळे स्वप्नावस्था सहसा आढळत नाही. तथापि, स्वप्नावस्था वयाच्या कोणत्याही वर्षी येऊ शकते. विशेषतः लैंगिक संबंध ठेवत नसेल तर स्वप्नावस्था परत येऊ शकते.
कारणे
स्वप्नदोष (night fall) म्हणजे काय? आणि ते का होतं ?
स्वप्नदोष म्हणजे वीर्य उत्सर्जन (nocturnal emission or involuntary ejaculation) जे साधारतः किशोरवयीन मुलांमध्ये होतं. प्यूबर्टीच्या वेळी मुलांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर हार्मोनल बदल होत असतात. त्यामुळे वीर्य उत्सर्जन होते. ही नैसर्गिक क्रिया प्रौढ अवस्थेपर्यंत चालू असते. खरतर या प्रक्रियेत शरीरातील अतिरिक्त स्पर्म (शुक्राणू) आणि सीमन (वीर्य) बाहेर पडतात. मनात कोणत्याही प्रकारची अस्वस्थता असेल किंवा कामोत्तेजक स्वप्न पाहिल्यामुळे स्वप्नदोष होतो.
आरोग्याला धोका
यामुळे आरोग्याला काही धोका अजिबात नाही. जोपर्यंत व्यक्तिला कोणत्याही लाजिरवाण्या प्रसंगाला सामोरे जावे लागत नाही. हे अतिशय सामान्य आहे. शरीरातील अतिरिक्त स्पर्म सेक्स केल्याने किंवा हस्तमैथून केल्याने बाहेर पडतात. जर तुम्ही या दोघांपैकी काहीच करत नसाल तर ते स्वप्नदोषाद्वारे शरीराबाहेर पडतात.
उपाय
वैज्ञानिकदृष्ट्या स्वप्नदोष समस्येचे काही वाईट परिणाम होत नाहीत. काही उपाय आहेत ज्यामुळे स्वप्नदोषाचे प्रमाण आटोक्यात राहण्यास मदत होते.
गरम पाण्याने अंघोळ केल्याने शरीर व मनावरील थकवा दूर होऊन आराम मिळतो. तसेच झोपण्याआधी गरम पाण्याने अंघोळ केल्यास गाढ झोप लागते आणि स्वप्नदोषाचे प्रमाण कमी होण्यास मदत होते. हे कसे होते तर तुमचे मन शांत असते. त्यामुळे ते अनेक गोष्टीचा विचार करत नाही अगदी कामभावनेचाही. त्यामुळे स्वप्न पडत नाही आणि त्याचा परिणाम म्हणजे स्वप्नदोष होत नाही.
जर व्यक्ती काही झोपण्याआधी भीतीदायक वाचलं किंवा पाहिलं तर तुम्हाला वाईट किंवा भीतीदायक स्वप्न पडतं. तसेच व्यक्तिने काही कामउत्तेजक वाचलं किंवा पाहिलं तर मेंदू त्या आठवणी होल्ड करून ठेवतो आणि परिणाम म्हणून तसंच स्वप्न पडतं. त्यामुळे स्वप्नदोष आटोक्यात आण्यासाठी रात्रीच्या वेळी काही कामउत्तेजक वाचू किंवा पाहू नये.
व्यायामामुळे व्यक्ती फक्त तंदुरुस्त राहत नाही तर शांत झोपही लागते. यामुळे स्वप्नदोषाला प्रतिबंध होतो. जर यावर व्यक्तीला नैसर्गिक उपाय हवा असेल तर आयुर्वेदिक वैद्य व्यक्तीला शिलाजीत, वंग भस्म, ब्राह्मरी किंवा जायफळ घेण्याचा सल्ला देतात.
वर्ग:लैंगिकता वर्ग:झोप
रॉयल ऑपेरा हाऊस
१८०८ आणि १८५६ मध्ये आधीच्या इमारतींना लागलेल्या भीषण आगीनंतर, सध्याची इमारत साइटवरील तिसरे थिएटर आहे. दर्शनी भाग, फोयर, आणि सभागृह १८५८ पासून आहे, परंतु सध्याच्या इमारतीमधील जवळजवळ प्रत्येक घटक १९९० च्या दशकात विस्तृत पुनर्बांधणीचा आहे. मुख्य सभागृहात २,२५६ लोक बसतात, जे ते लंडनमधील तिसरे सर्वात मोठे बनले आहे आणि त्यात चार स्तरांचे बॉक्स आणि बाल्कनी आणि अॅम्फीथिएटर गॅलरी आहे. प्रोसेनियम हे 14.80 m रुंद, त्याच खोलीच्या टप्प्यासह आणि 12.20 m उच्च. मुख्य सभागृह ही ग्रेड १ सूचीबद्ध इमारत आहे.
संदर्भ
वर्ग:लंडनमधील इमारती व वास्तू
सावडे
सावडे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील विक्रमगड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मोठ्या आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ५५६ कुटुंबे राहतात. एकूण २९२६ लोकसंख्येपैकी १४४२ पुरुष तर १४८४ महिला आहेत. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस विक्रमगड बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा विक्रमगडवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
चारी बुद्रुक, आपटी बुद्रुक, उपराळे, सातकोर, डोल्हारी खुर्द, गडधे, नागझरी, यशवंतनगर, संगमनगर, सुकसाळे, जांभे ही जवळपासची गावे आहेत.जांभे गावाची स्वतंत्र ग्रामपंचायत आहे.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
गोडुंब्रे
गोडुंब्रे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील मावळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात. मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १२५० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:मावळ तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
सोलापूर जिल्हा मुष्टियुद्ध संघटना
सोलापूर जिल्हा मुष्टियुद्ध संघटना महाराष्ट्राच्या सोलापूर जिल्ह्यातील मुष्टियुद्धाच्या खेळाचे संघटन करणारी संस्था आहे. ही १९९२ साली पंढरपूर येथे सुधाकरपंत परिचारक यांच्या अध्यक्षतेखाली स्थापन झाली. ही संघटना महाराष्ट्र मुष्टियुद्ध संघटनेशी संलग्न असून या संघटनेने मुष्टियुद्ध या पारंपरिक खेळाचा प्रचार खेडोपाडी केला आहे. प्रशांतराव परिचारक हे संघटनेचे अध्यक्ष असून, कैवल्य उत्पात हे सचिव आणि प्रशिक्षक आहेत.
जिल्हा मुष्टियुद्ध संघटनेचा मुख्य क्लब हा पंढरपूर येथील सावरकर वाचनालय येथे कार्यरत आहे. या संघटनेच्या अनेक विद्यार्थ्यांनी आजवर राज्य व राष्ट्रीय पातळीवर उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. यामध्ये बिहार, पंजाब, महाराष्ट्र या राज्यांत झालेल्या राष्ट्रीय विविध स्पर्धांचा समावेश आहे. डिसेंबर २०१५ मध्ये झालेल्या राज्यस्तरीय शालेय स्पर्धेत संघटनेचा विद्यार्थी शुभम कुसुरकर याने विजेतेपद मिळवले व पुढील होणाऱ्या राष्ट्रीय शालेय स्पर्धेत प्रवेश केला.
आता जिल्ह्यातील ग्रामीण भागातही अनेक संघटना स्थापन झाल्या आहेत.
संदर्भ
वर्ग:सोलापूर जिल्हा
महाराष्ट्र विधानसभा निवडणूक १९८०
१९७९ च्या लोकसभा निवडणुकीनंतर केंद्रामध्ये पुन्हा इंदिरा गांधी सत्तेवर आल्या. सत्तेवर आल्यानंतर इंदिरा गांधींनी देशातील ९ बिगर काँग्रेस सरकारे बरखास्त केली. १७ फेब्रुवारी १९८० रोजी इंदिरा गांधींच्या शिफारशीवरून राष्ट्रपतीं नी शरद पवार यांचे पुलोद सरकार बरखास्त करून महाराष्ट्रा त प्रथमच राष्ट्रपती राजवट लागू करण्यात आली होती. ८ जूनपर्यंत म्हणजे सुमारे चार महिने राष्ट्रपती राजवट सुरू होती. दरम्यान, इंदिरा गांधींनी महाराष्ट्रात मध्यावधी निवडणुका जाहीर केल्या. महाराष्ट्राच्या सहाव्या विधानसभे साठी व २८८ जागांसाठी २१ मे १९८० रोजी मतदान झाले. या निवडणुकीत इंदिरा काँग्रेस ने २८८ पैकी तब्बल १८६ जागा जिंकल्या. मागील निवडणुकीत सर्वाधिक जागा जिंकणाऱ्या जनता पक्षा चे यावेळी केवळ १७ आमदार निवडून आले होते. रेड्डी काँग्रेसच्या ४७ जागा निवडून आल्या. भाजप चे १४, शेकाप चे ९, कम्युनिस्टांचे ४ आणि १० अपक्ष उमेदवार निवडून आले.
आणीबाणी नंतरच्या कठीण परिस्थितीत इंदिरा गांधींच्या बाजूने राहिलेल्या अब्दुल रहमान अंतुले यांच्याकडे इंदिरा गांधींनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्रीपद सोपवले. ८ जून १९८० रोजी बॅरिस्टर अंतुले यांची काँग्रेस पक्षाच्या नेतेपदी निवड झाली. विशेष म्हणजे जेव्हा त्यांची विधिमंडळ पक्षनेतेपदी निवड झाली तेव्हा ते कोणत्याही सभागृहाचे (महाराष्ट्र विधानसभा किंवा विधान परिषद) सदस्य नव्हते. ९ जून १९८० रोजी राज्यपाल सादिक अली यांच्याकडून अंतुले यांनी मुख्यमंत्रीपदाची शपथ घेतली. पुढे २३ नोव्हेंबर १९८० रोजी झालेल्या पोटनिवडणुकीत अंतुले विजयी झाले व ते विधानसभेचे सदस्य झाले. १९८० मध्ये बॅरिस्टर अंतुले महाराष्ट्राचे पहिले मुस्लीम मुख्यमंत्री ठरले.
सिमेंट परवानाप्रकरणी इंदिरा गांधी प्रतिष्ठानला दिलेल्या निधीचा मुद्दा त्यावेळी संसदे त गाजला आणि यामध्ये पंतप्रधान इंदिरा गांधींच्या नावाचा वापर झाल्याने अंतुलेंना मुख्यमंत्रिपदाचा राजीनामा द्यावा लागला. त्यावेळी राज्यात सिमेंटचा तुठवडा निर्माण झाला होता. सिमेंट घोटाळ्याचे प्रकरण सर्वोच्च प्रकरणात पोहोचले व हा खटला तब्बल १६ वर्षे चालला. शेवटी अंतुले या प्रकरणातून निर्दोष सुटले मात्र त्यांचे मुख्यमंत्रीपद गेले ते गेलेच. ९ जून १९८० ते २० जानेवारी १९८२ पर्यंत अंतुले महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रीपदी होते.
अंतुलेनंतर २१ जानेवारी १९८२ रोजी बाबासाहेब भोसले महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. १९७८ च्या निवडणुकीत बाबासाहेब पराभूत झाले होते. मात्र १९८० च्या मध्यावधी निवडणुकीत ते कुर्ला मतदारसंघा तून विजयी झाले. अंतुले मुख्यमंत्री असताना भोसलेंकडे कायदा, परिवहन व कामगार खात्यांचा कारभार होता. बाबासाहेब भोसले यांचे विनोदी वर्तन, अगदी साध्या निर्णयासाठी सुद्धा दिल्लीला जाणे, इंदिरा गांधींवरील अति निष्ठा यामुळे भोसले वृत्तपत्रांच्या टीकेचा विषय बनले. महाराष्ट्रात पक्षाची आणखी दुर्दशा होऊ नये म्हणून इंदिरा गांधींनीच बाबासाहेब भोसले यांना मुख्यमंत्रीपदावरून काढले. १ फेब्रुवारी १९८३ पर्यंत म्हणजेच फक्त १३ महिनेच भोसले महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रीपदावर होते.
१ फेब्रुवारी १९८३ रोजी काँग्रेस विधीमंडळ पक्षाची बैठक झाली आणि वसंतदादा पाटील तिसऱ्यांदा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. वसंतदादा २ फेब्रुवारी १९८३ ते ९ मार्च १९८५ असा सुमारे २ वर्ष मुख्यमंत्रीपदी होते. सहाव्या विधानसभेसाठी शरद दिघे हे महाराष्ट्र विधानसभेचे अध्यक्ष होते. या पाच वर्षात तीन मुख्यमंत्री तर सादिक अली, ओ.पी.मेहरा व आय.एच. लतिफ असे राज्यपाल महाराष्ट्राने पाहिले.
निकाल
२८८ जागांसाठी एकूण १५३७ उमेदवार रिंगणात होते.
संदर्भ
१९८० *
हिंदुत्व
हिंदुत्व हे भारतातील हिंदू राष्ट्रवादाचे प्रमुख स्वरूप आहे. एक राजकीय विचारधारा म्हणून, हिंदुत्व हा शब्द विनायक दामोदर सावरकर यांनी 1923 मध्ये व्यक्त केला होता. राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघ (RSS), विश्व हिंदू परिषद (VHP), भारतीय जनता पक्ष (भाजप) आणि इतर संघटनांनी एकत्रितपणे याला चॅम्पियन केले आहे. संघ परिवार म्हणतात.
हिंदुत्व चळवळीचे वर्णन "उजव्या विचारसरणीचे अतिरेकी" आणि "शास्त्रीय अर्थाने जवळजवळ फॅसिस्ट" असे केले गेले आहे, जे एकसंध बहुसंख्य आणि सांस्कृतिक वर्चस्वाच्या संकल्पनेला चिकटून आहे. काही विश्लेषक फॅसिझम आणि हिंदुत्वाची ओळख यावर विवाद करतात आणि हिंदुत्व हे रूढीवाद किंवा "जातीय निरंकुशता"चे एक टोकाचे रूप असल्याचे सुचवतात.
तृतीयक स्रोत
ऑक्सफर्ड इंग्लिश डिक्शनरी (OED) नुसार, हिंदुत्व हे "मूळतः: हिंदू असण्याचे राज्य किंवा गुण आहे; 'हिंदूत्व'. आता: एक विचारधारा, किंवा भारतातील हिंदू आणि हिंदू धर्माचे वर्चस्व स्थापित करू पाहणारी चळवळ; हिंदू राष्ट्रवाद . त्याची व्युत्पत्ती, OED नुसार, अशी आहे: "आधुनिक संस्कृत हिंदुत्व (हिंदू गुण, हिंदू ओळख) पासून हिंदू पासून (हिंदी हिंदू मधून : पहा हिंदू एन.) + शास्त्रीय संस्कृत -त्व, अमूर्त संज्ञा तयार करणारे प्रत्यय, हिंदी हिंदूपन नंतर, त्याच अर्थाने."हिंदूची व्युत्पत्ती आणि अर्थ, OED नुसार: "अंशतः हिंदी आणि उर्दूमधून घेतलेले कर्ज. अंशतः पर्शियन मधून कर्ज. Etymons: उर्दू हिंदू, पर्शियन हिंदू. (i) हिंदी हिंदू आणि उर्दू हिंदू, मूळतः भारतातील एक व्यक्ती, आता विशेषतः हिंदू धर्माचा अनुयायी, आणि त्याचे व्युत्पत्ती (ii) पर्शियन हिंदू, त्याच अर्थाने (मध्य पर्शियन हिंदू, भारतातील एखाद्या व्यक्तीला सूचित करते), वरवर पाहता जुन्या पर्शियन भाषेत ... हिंदू, अचेमेनिड साम्राज्याच्या पूर्वेकडील प्रांताला सूचित करते."
मेरियम-वेबस्टरच्या वर्ल्ड रिलिजन्सच्या विश्वकोशानुसार, हिंदुत्व ही "भारतीय सांस्कृतिक, राष्ट्रीय आणि धार्मिक ओळख"ची संकल्पना आहे. हा शब्द "भौगोलिक दृष्ट्या आधारित धार्मिक, सांस्कृतिक आणि राष्ट्रीय अस्मिता एकत्रित करतो: खरा 'भारतीय' तोच आहे जो या 'हिंदूत्वा'चा भाग घेतो. तथापि, काही भारतीयांचा असा आग्रह आहे की, हिंदुत्व हा प्रामुख्याने पारंपारिकतेचा संदर्भ देण्यासाठी एक सांस्कृतिक संज्ञा आहे. आणि भारतीय राष्ट्र-राज्याचा स्वदेशी वारसा, आणि ते हिंदुत्व आणि भारत यांच्यातील संबंधांची तुलना झियोनिझम आणि इस्रायल यांच्याशी करतात." हे मत, मेरियम-वेबस्टरच्या जागतिक धर्माच्या विश्वकोशात सारांशित केल्याप्रमाणे, असे मानते की "अगदी ज्यांनी धार्मिकदृष्ट्या हिंदू नाहीत परंतु ज्यांचे धर्म भारतात उगम पावले आहेत — जैन, बौद्ध, शीख आणि इतर — या ऐतिहासिक, सांस्कृतिक आणि राष्ट्रीय तत्त्वामध्ये सामायिक आहेत. ज्यांचे धर्म भारतात आयात केले गेले होते, म्हणजे मुख्यतः देशातील मुस्लिम आणि ख्रिश्चन समुदाय, ते कदाचित कमी होऊ शकतात. हिंदुत्वाच्या मर्यादेत ते बहुसंख्य संस्कृतीत सामील झाले तरच."
कॉन्साईज ऑक्सफर्ड डिक्शनरी ऑफ पॉलिटिक्स अँड इंटरनॅशनल रिलेशन्सनुसार, "हिंदुत्व, 'हिंदूनेस' म्हणून भाषांतरित, हिंदू राष्ट्रवादीच्या विचारसरणीचा संदर्भ देते, भारतीय उपखंडातील रहिवाशांच्या सामान्य संस्कृतीवर जोर देते. ... आधुनिक राजकारण्यांनी खेळण्याचा प्रयत्न केला आहे. भारतीय अस्मितेच्या सर्वसमावेशकतेवर जोर देणाऱ्या हिंदुत्वाच्या वांशिक आणि मुस्लिम विरोधी पैलू खाली करा; परंतु या शब्दात फॅसिस्ट रंग आहे." द डिक्शनरी ऑफ ह्यूमन जिओग्राफीच्या मते, "हिंदुत्व हिंदू राष्ट्रवादाचे सांस्कृतिक औचित्य समाविष्ट करते, एक " हिंदूत्व" कथितपणे सर्व हिंदूंनी सामायिक केले आहे." दक्षिण आशियातील राजकीय आणि आर्थिक शब्दकोशानुसार, "हिंदुत्वाच्या संकल्पनेमागील मुख्य उद्देशांपैकी एक म्हणजे 'हिंदू-एकता'च्या कारणास समर्थन देण्यासाठी सामूहिक ओळख निर्माण करणे. (हिंदू संघटना) आणि हिंदू धर्माची व्याख्या फारच संकुचित टाळण्यासाठी, ज्याचा परिणाम हिंदू समाजातून बौद्ध, शीख आणि जैन यांना वगळण्यात आला. नंतर हिंदू-राष्ट्रवादी विचारसरणी ने गैर-हिंदूंचा समावेश करण्याच्या रणनीतीमध्ये, त्यांचा सामाजिक पाया रुंदावण्यासाठी आणि राजकीय एकत्रीकरणासाठी संकल्पना बदलली.
हिंदू आणि भारतीय राष्ट्रवादी विनायक दामोदर सावरकर यांच्यावरील एनसायक्लोपीडिया ब्रिटानिकाच्या लेखानुसार, "हिंदुत्व ("हिंदुत्व") ... भारतीय संस्कृतीला हिंदू मूल्यांचे प्रकटीकरण म्हणून परिभाषित करण्याचा प्रयत्न केला; ही संकल्पना मोठ्या प्रमाणात विकसित झाली. हिंदू राष्ट्रवादी विचारधारा." एनसायक्लोपीडिया ऑफ हिंदूइझम नुसार, हिंदुत्व ही त्याच्या विचारधारेच्या उत्कृष्ट विधानात परिभाषित केल्याप्रमाणे, "हिंदू जातीची संस्कृती" आहे जिथे हिंदू धर्म हा एक घटक आहे आणि "हिंदू धर्म हा एक धर्म आहे ज्याचे पालन केले जाते. हिंदू तसेच शीख आणि बौद्ध". लेखात पुढे असे म्हटले आहे की, "हिंदुत्वाच्या समर्थकांनी हिंदूंच्या धार्मिक आणि व्यापक सांस्कृतिक वारशासह राष्ट्रीय अस्मितेची ओळख वाढवण्याचा प्रयत्न केला आहे. हे साध्य करण्यासाठी घेतलेल्या उपाययोजनांमध्ये 'परके' मानल्या गेलेल्या व्यक्तींवर 'पुन्हा हक्क' करण्याचे प्रयत्न समाविष्ट आहेत. धर्म, सामाजिक, सांस्कृतिक आणि परोपकारी उपक्रमांचा पाठपुरावा, हिंदू जनजागरण बळकट करण्यासाठी डिझाइन केलेले, आणि भारतीय जनता पार्टी (भाजप) सारख्या मान्यताप्राप्त राजकीय पक्षांसह विविध संघटनांद्वारे प्रत्यक्ष राजकीय कृती."
सावरकर
सावरकरांसाठी, हिंदुत्वात: हिंदू कोण आहे?, हिंदुत्व हा प्रत्येक गोष्टीचा सर्वसमावेशक शब्द आहे. सावरकरांच्या व्याख्येतील हिंदुत्वाच्या तीन आवश्यक गोष्टी म्हणजे समान राष्ट्र (राष्ट्र), समान वंश (जाती), आणि समान संस्कृती किंवा सभ्यता (संस्कृती). सावरकरांनी "हिंदू" आणि "सिंधू" हे शब्द एकमेकांच्या बदल्यात वापरले. त्या अटी त्याच्या हिंदुत्वाच्या पायावर होत्या, भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि वांशिक संकल्पना आणि "धर्म त्याच्या समुहात समाविष्ट नव्हता", शर्मा म्हणतात. त्यांच्या हिंदुत्वाच्या विस्तारामध्ये सर्व भारतीय धर्मांचा समावेश होतो, म्हणजे हिंदू, बौद्ध, जैन आणि शीख. सावरकरांनी "हिंदू राष्ट्रीयत्व" या अर्थाने "भारतीय धर्मां"पुरते मर्यादित केले की त्यांची एक समान संस्कृती आणि त्यांच्या मूळ भूमीबद्दल प्रेम आहे.
क्रिस्टोफ जाफ्रेलॉट, दक्षिण आशियातील एक राजकीय शास्त्रज्ञ, यांच्या मते, सावरकर - स्वतःला नास्तिक म्हणून घोषित करतात - "हिंदूच्या त्यांच्या व्याख्येतील धर्माचे महत्त्व कमी करतात", आणि त्याऐवजी सामायिक संस्कृती आणि प्रेमळ भूगोल असलेल्या वांशिक गटावर जोर देतात. सावरकरांच्या मते, जाफ्रेलोट म्हणतात, हिंदू हा "सिंधू नदीच्या पलीकडे, हिमालय आणि हिंदी महासागराच्या दरम्यान राहणारा पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा व्यक्ती आहे".[18] सावरकरांनी "खिलाफत चळवळीच्या पॅन-इस्लामिक एकत्रीकरण"च्या प्रतिक्रियेत आपली विचारधारा तयार केली, जिथे भारतीय मुस्लिम ऑट्टोमन साम्राज्याच्या इस्तंबूल-आधारित खलिफाला आणि इस्लामिक चिन्हांना पाठिंबा देण्याचे वचन देत होते, त्यांचे विचार प्रामुख्याने इस्लाम आणि त्याच्याबद्दल खोल शत्रुत्व दर्शवतात. अनुयायी सावरकरांना, जाफ्रेलोट म्हणतात, "मुस्लिम हे खरे शत्रू होते, ब्रिटीश नव्हते", कारण त्यांच्या इस्लामिक विचारसरणीने त्यांच्या दृष्टीमध्ये "वास्तविक राष्ट्र, म्हणजे हिंदु राष्ट्राला" धोका निर्माण केला होता. ही ऐतिहासिक "सामान्य संस्कृती" नाकारणाऱ्या सर्वांना सावरकरांनी वगळले. ज्यांनी ख्रिश्चन किंवा इस्लाम धर्म स्वीकारला परंतु सामायिक इंडिक संस्कृती स्वीकारली आणि त्यांचे पालनपोषण केले, त्यांना पुन्हा एकत्र करता येईल असे मानून त्यांनी त्यांचा समावेश केला.
चेतन भट्ट, मानवी हक्क आणि भारतीय राष्ट्रवाद या विषयात तज्ञ असलेले समाजशास्त्रज्ञ यांच्या मते, सावरकर "हिंदू आणि हिंदुत्वाची कल्पना हिंदू धर्मापासून दूर ठेवतात". ते हिंदुत्वाचे वर्णन करतात, भट्ट म्हणतात, "सर्वात व्यापक विचारांपैकी एक आहे. आणि मानवी जिभेला ज्ञात असलेल्या कृत्रिम संकल्पनांना गोंधळात टाकणारे" आणि "हिंदुत्व हा शब्द नसून एक इतिहास आहे; आपल्या लोकांचा केवळ आध्यात्मिक किंवा धार्मिक इतिहासच नाही तर काही वेळा हिंदू धर्म या इतर संज्ञानात्मक संज्ञांशी गल्लत करून चुकीचा विचार केला जातो. संपूर्ण इतिहास".
सावरकरांच्या हिंदुत्वाच्या कल्पनेने त्यांच्या हिंदू राष्ट्रवादाचा पाया रचला. क्लिफर्ड गीर्ट्झ, लॉयड फॉलर्स आणि अँथनी डी. स्मिथ यांनी ठरवलेल्या निकषांनुसार हा वांशिक राष्ट्रवादाचा एक प्रकार होता.
भारताचे सर्वोच्च न्यायालय
हिंदुत्वाची व्याख्या आणि वापर आणि त्याचा हिंदू धर्माशी संबंध हा भारतातील अनेक न्यायालयीन खटल्यांचा भाग आहे. 1966 मध्ये, मुख्य न्यायमूर्ती गजेंद्रगडकर यांनी यज्ञपुरुषदासजी (AIR 1966 SC 1127) मध्ये भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयासाठी लिहिले, की "हिंदू धर्माची व्याख्या करणे अशक्य आहे". न्यायालयाने राधाकृष्णन यांचे म्हणणे स्वीकारले की हिंदू धर्म जटिल आहे आणि " आस्तिक आणि नास्तिक, संशयवादी आणि अज्ञेयवादी, जर त्यांनी हिंदू संस्कृती आणि जीवन प्रणाली स्वीकारली तर ते सर्व हिंदू असू शकतात". न्यायालयाने निर्णय दिला की हिंदू धर्माचा ऐतिहासिकदृष्ट्या "समावेशक स्वरूप" आहे आणि त्याचे वर्णन "जीवनपद्धती म्हणून केले जाऊ शकते आणि आणखी काही नाही".