cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
हिंदू धर्मातील अंतिम विधी
चिता प्रज्वलित करण्यापूर्वीचे विधी
मृत व्यक्तीचे कपाळ, मुख, दोन्ही बाहू आणि छाती या पाच ठिकाणी सातूच्या / तांदळाच्या पिठाचे सुपारीएवढ्या आकाराचे गोळे ठेवावेत. प्रत्येक गोळ्यावर तूप घालावे.
दहनविधी
उपस्थितांनी मृतदेहावर चंदनकाष्ठ, अन्य लाकूड, उदबत्ती किंवा कापूर ठेवावा. ही कृती शास्त्रात नसून ती लौकिक पद्धत आहे.
परसोडी (कारंजा)
परसोडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हिंदू धर्मातील अंतिम विधी
दहनविधी
आणलेल्या अग्नीच्या साहाय्याने कर्त्याने चितेला अग्नी द्यावा.
परसोडी (कारंजा)
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे
हिंदू धर्मातील अंतिम विधी
दहनविधी
प्रथम मृतदेहाच्या (पुरुष असल्यास) डोक्याकडे किंवा (स्त्री असल्यास) पायाकडे आणि त्यानंतर अप्रदक्षिणेने (घड्याळाच्या काट्यांच्या उलट्या दिशेने) फिरत चारही अंगांनी (बाजूंनी) चिता प्रज्वलित करावी. त्यासाठी आणलेल्या अग्नीवर माडाची एखादी झावळ पेटवून घ्यावी.
चितेमध्ये ‘टायर’सारख्या वस्तूंचा वापर टाळावा. रॉकेलचा वापर करावयाचा झाल्यास तो अत्यल्प करावा.
शक्यतो चितेचा धूर आपल्या अंगाला लागू देऊ नये.
मृतदेहाचा कपाळमोक्ष झाल्यानंतर (कवटी फुटल्याचा ध्वनी ऐकू आल्यानंतर) कर्त्याने खांद्यावर पाण्याचे मडके घेऊन मृत व्यक्तीच्या पायांकडे दक्षिण दिशेला तोंड करून उभे रहावे. दुसऱ्या कोणत्याही व्यक्तीने कर्त्याच्या मागे उभे राहून स्मशानातीलच लहान दगडाने (या दगडाला ‘अश्मा’ असे म्हणतात.) त्या मडक्याच्या गळ्याच्या खाली एक भोक पाडावे. कर्त्याने मडक्यातील पाणी सांडवित चितेभोवती घड्याळाच्या काट्याच्या विरुद्ध दिशेने पहिली प्रदक्षिणा घालावी. दुसऱ्याने परत मडक्याला पहिल्या भोकाच्या खाली दुसरे भोक पाडावे. यानंतर कर्त्याने आधीसारखीच दुसरी प्रदक्षिणा घालावी. यानंतर दुसऱ्याने परत मडक्याला दुसऱ्या भोकाच्या खाली तिसरे भोक पाडावे. कर्त्याने आधीसारखीच तिसरी प्रदक्षिणा घालावी. तिसऱ्या प्रदक्षिणेनंतर मृत व्यक्ती पुरुष असल्यास त्याच्या डोक्याकडे मृतदेहाला पाठ करून आणि मृत व्यक्ती स्त्री असल्यास तिच्या पायांकडे मृतदेहाला पाठ करून कर्त्याने उभे रहावे अन् मागे न पहाता मडके खांद्यावरून मागच्या अंगाला टाकून फोडावे.
‘हल्लीच्या काळात अंत्यसंस्कार करतांना काही ठिकाणी चितेत लाकडांसोबतच टायर, रॉकेल, इत्यादी साधनांचा वापर केला जातो. धर्मशास्त्रानुसार अंत्यसंस्कारासाठी शक्यतो लाकूड, गोवर्यात, तूप, कापूर, उदबत्ती, धूप इत्यादी सात्त्विक वस्तू वापराव्यात. तुपाचा वापर करणे शक्य नसल्यास तेलाचा वापर करू शकतो.
टायर लाकडापेक्षा जास्त वेळ जळते, कुठेही सहज उपलब्ध होते आणि आर्थिकदृष्ट्या परवडते. त्यामुळे सध्याच्या काळात अंत्यसंस्कार करतांना टायर, रॉकेल इत्यादी वस्तूंचा वापर केला जातो. टायर, रॉकेल इत्यादी वस्तू तमोगुणी आहेत. त्यांच्या ज्वलनामुळे वातावरण तमोगुणी होते.
टीप – सध्याच्या काळात चितेला अग्नी देऊन झाल्यावर लगेचच वरील कृती करतात.
कर्त्याने मडक्याला भोक पाडण्यासाठी वापरलेला अश्मा सुरक्षितपणे घरी आणावा.
महत्त्वाचे - घरी आल्यावर अत्यंत सफाईपणे स्नान करावे, स्नान करण्यामागे एक महत्त्वाचे शास्त्रीय कारण आहे
लहान मुलांचा अंत्यसंस्कार कसा करावा ?
‘मृत्यूनंतर लहान मुलांचा देह पुरावा (त्याचे खनन करावे) आणि वयोवृद्धांचा (मोठ्या व्यक्तींचा) देह दहन (अग्नीसंस्कार) करावा’, असे शास्त्रात सांगितले आहे. लहान मुलांच्या अंत्यसंस्काराविषयीची सूत्रे आणि त्यांविषयीचे शास्त्र पुढे दिले आहे.
नामकरणापूर्वी (१२ व्या दिवसापर्यंत) बालकाचा मृत्यू झाल्यास खनन करावे. (देह पुरावा.)
चौलसंस्कार झालेल्या अथवा न झालेल्या ३ वर्षांपर्यंतच्या बालकाचे मृत्यूनंतर दहन किंवा खनन यांपैकी काहीही केलेले चालते. असे असले, तरी २ वर्षे पूर्ण न झालेल्यास मृत्यूनंतर पुरणे जास्त योग्य, तर २ वर्षे पूर्ण झालेल्यास मृत्यूनंतर दहन करणे जास्त योग्य होय. (संदर्भ : धर्मसिंधु, पृष्ठ ६०८ आणि ६०९)
वयोवृद्धांच्या मृतदेहाचे दहन का करतात ?
‘स्थूलदेह हा पृथ्वीतत्त्वाशी निगडित असतो. २ वर्षांपूर्वीच्या बालकाचा स्थूलदेह कोवळा असतो. त्यामुळे तो स्थूलदेह (पृथ्वीतत्त्व) मातीत (पृथ्वीतत्त्वात) सहज मिसळू शकतो, म्हणजेच स्थूलदेहाचे पंचतत्त्वात विघटीकरण सहज होते. जसजसे वय वाढत जाते, तसतसे स्थूल आणि सूक्ष्म देहांचे जडत्वही वाढत जाते. देह पुरल्यास त्याचे पंचतत्त्वात विघटीकरण होणे कठीण असते. मृत्यूनंतर स्थूलदेह दहन केल्याने त्याची राख होते. ही राख मातीत सहज मिसळते, म्हणजेच स्थूलदेहाचे पंचतत्त्वात विघटीकरण सहज होते.
दहनविधीनंतर त्याच दिवशी करायचा  विधी
शास्त्रानुसार पद्धत
दहनविधीनंतर लगेचच नदी, तलाव किंवा विहीर येथे नामजप करत कर्त्यासह कुटुंबियांनीही स्नान करावे.
कर्त्याने तिलांजली देण्यासाठी एका भांड्यात पाणी घालून त्यात काळे तीळ घालावेत. त्यानंतर तेथेच कर्ता, कुटुंबीय आणि आप्तेष्ट यांनी
‘….गोत्र (मृत व्यक्तीचे गोत्र उच्चारावे.) ….प्रेत (मृत व्यक्तीचे नाव उच्चारावे.) एष ते तिलतोयाञ्जलिस्तवोपतिष्ठताम् ।’
, असे म्हणत अश्म्यावर पितृतीर्थावरून ३ वेळा तिलांजली द्यावी. ज्यांचे वडील विद्यमान आहेत, अशांनी तिलांजली देऊ नये.
घरी आल्यावर आधी अश्मा अंगणातील तुळशी-वृंदावनाच्या परिसरात ठेवावा; मात्र तुळशीत ठेवू नये. तुळशीवृंदावन नसल्यास अश्मा घराबाहेर सुरक्षित ठिकाणी ठेवावा.
घरात प्रवेश करण्याआधी कडुनिंबाचे पान चावावे. मग आचमन करून अग्नीचे दर्शन घेऊन, तसेच पाणी, गोमय, पांढरी मोहरी आदी मांगलिक पदार्थांना हाताने स्पर्श करून, त्यानंतर दगडावर (घराच्या दगडी पायरीवर चालेल.) पाय ठेवून हळूहळू घरात प्रवेश करावा.
जेवणासाठी शेजारच्या घरी पिठले-भात करून तो मृत व्यक्तीच्या घरी आणावा. त्यातील थोडासा भाग एका पानावर घेऊन तो नैवेद्य म्हणून वास्तुदेवता आणि स्थानदेवता यांच्यासाठी घराबाहेर ठेवावा. उर्वरित अन्न इष्टदेवतेला अर्पण करून नंतर सर्वांनी ग्रहण करावे.
शास्त्रानुसार बाहेर स्नान करणे शक्य नसल्यास आचरायची पद्धत
घरात प्रवेश करण्याआधी सर्वांगावर गोमूत्र शिंपडून शुद्धी करावी.
नामजप करत सर्वांनी स्नान करावे.
जेवणासाठी शेजारच्या घरी पिठले-भात….. ग्रहण करावे. – ही कृती वर उल्लेखल्याप्रमाणे करावी.
पिंडदान
शास्त्रानुसार पहिल्या दिवसापासून दहाव्या दिवसापर्यंत प्रतिदिन तिलांजली, पिंडदान, तसेच विषम दिवशी विषम श्राद्ध करावे. असे शक्य नसल्यास निदान नवव्या दिवसापासून उत्तरक्रिया चालू करावी. मात्र आजकाल पहिल्या दिवसापासून दहाव्या दिवसापर्यंतचे पिंडदान दहाव्या दिवशी एकत्रच करतात. दहाव्या दिवशी नदीकाठच्या किंवा घाटावरच्या शिवाच्या किंवा कनिष्ठ देवतांच्या देवळांत पिंडदान करावे. दहाव्या दिवशी पिंड देऊन झाल्यावर अश्म्यावर थोडेसे खोबरेल तेल घालून तो विसर्जित करावा.
११ व्या आणि १२ व्या दिवशी करावयाचा विधी
११ व्या दिवशी स्नान झाल्यानंतर वास्तूत पंचगव्य होम करून सर्वत्र पंचगव्य शिंपडावे. सर्वांनी पंचगव्य प्राशन करावे. कर्त्याने मृताच्या उद्देशाने संकल्प करून आमान्न (शिधा), तसेच दशदाने आदी द्यावीत. घराच्या बाहेर, गोठ्यात किंवा अन्यत्र एकोद्दिष्ट श्राद्ध, तसेच वसुगण श्राद्ध आणि रुद्रगण श्राद्ध करावे.
सपिंडीकरण श्राद्ध
सपिंडीकरण श्राद्ध करण्याचा अधिकार यावा म्हणून १६ मासिक श्राद्धे सपिंडीकरण श्राद्धापूर्वी ११ व्या किंवा १२ व्या दिवशी करावीत. १२ व्या दिवशी सपिंडीकरण श्राद्ध करावे. सपिंडीकरण श्राद्ध केल्याने मृत जिवाला ‘पितृ’ ही संज्ञा प्राप्त होऊन त्याला पितृलोकात स्थान मिळते. खरे पहाता १६ मासिक श्राद्धे त्या त्या मासात करणे आणि सपिंडीकरण श्राद्ध वर्षश्राद्धाच्या आदल्या दिवशी करणे उचित ठरते; पण आजकाल हे सर्व १२ व्या दिवशीच करायचा प्रघात आहे.
निधन शांतीविधी (शांतोदक)
१३ व्या दिवशी पाथेय श्राद्ध करून निधन शांतीविधी करावा. सर्वांना बोलावून गोड जेवण द्यावे. आजकाल हा विधी १२ व्या दिवशीच केला जातो.
कुटुंबातील सदस्याच्या मृत्यूनंतर 'गरूड पुराण' का वाचतात?
मृत्यू हा अटळ आहे,तो कोणालाही चुकलेला.जन्म-मृत्युचे चक्र हे अविरत सुरूच असते.जन्मझाल्यापासून मृत्यूपर्यंत व्यक्तिला विविध भूमिका पार पाडाव्या लागतात.हिंदू धर्मात काही परंपरा आहेत.त्यांचे प्रत्येक व्यक्तिने पालन करणे आवश्यक असते.परंतु आपल्या मृत्यूनंतर काही परंपरा या आपल्या कुटुंबियांकडून पूर्ण केल्या जातात.परंपरेनुसार आपल्या कुटूंबातील सदस्याचा मृत्यु झाल्यानंतर'गरुड पुराण'चे वाचले जाते.ब्राह्मणांकडून गरुड पुराण वाचले जाते आणि कुटुंबातील इतर सदस्यांकडून ते श्रवण केले जाते.
गरुड पुराणामध्ये जन्म-मृत्युशी निगडीत असलेली माहिती सांगण्यात आली आहे.जन्म-मृत्यूबाबत आपल्याला पडणाऱ्या प्रश्नांची उकलही त्यातून करून देण्यात आली आहे.त्यामुळे घरातील सदस्याच्या मृत्युनंतर गरुड पुराणाचे ज्ञान दिले जाते.जीवनात प्रत्येकाने सत्कर्म करावे,हे त्याद्वारे सांगितले जाते.
मृत पावलेल्या व्यक्तिच्या आत्म्यास शांती मिळावी व त्याला लवकर मोक्ष प्राप्त व्हावा,या उद्देशाने गरुड पुराणाचे वाचन दहाव्याच्या कार्यक्रमापर्यंत केले जाते.शास्त्रानुसार दहाव्याच्या कार्यक्रमापर्यंत मृत्यू झालेल्या व्यक्तीचा आत्मा त्याच घरात राहत असतो.गरुड पुराणानुसार व्यक्तिने केलेल्या चांगल्या कर्माचे फळ त्याला मृत्यूनंतरही मिळत असते.
गरुड पुराण दहा दिवसांत वाचल्यावर तो आत्मा ते ऐकत असतो व त्या योगे आत्म्याला सर्व जन्म मृत्यूचे ज्ञान प्राप्त होते व  पुढील प्रवास सुखकर होतो व मुक्ती मिळते असा समज आहे.
वर्ग:हिंदू व्रतवैकल्ये
जैन धर्म
जैन धर्म हा जगातील एक प्रमुख धर्म आहे. हा प्राचीन भारतीय धर्म असून त्याचे पुनरुज्जीवन या युगात प्रथम तीर्थंकर श्री ऋषभदेवांनी केले. लोकसंख्येच्या दृष्टीने हा भारतातील सहाव्या क्रमांकाचा धर्म आहे. हा धर्म वैदिक परंपरेनरूप व वैदिक परंपरेसारखा प्राचीन आहे. हा धर्म श्रमण परंपरा पालन करतो. तो एक स्वतंत्र धर्म मानला जातो.
अतिप्राचीन धर्म असलेला जैन धर्म हा लोकशाही विचार मूल्य असलेला भारतातील महत्त्वाचा धर्म आहे. या धर्माने समता, स्वातंत्र्य आणि न्याय या विचारांचा पुरस्कार केलेला आहे. 'जगा आणि जगू द्या' या विचारांवर जैन धर्माचे तत्त्वज्ञान आधारलेले आहे. अनेकांतवाद हा जैन धर्मातील महत्त्वाचा विचार आहे, की जो मानवी कल्याणाचा पुरस्कार करतो. मानवतेच्या कल्याणासाठी सतत जागृत राहून कार्य करण्याचे अभिवचन हे अनेकांतवादामधून दिले गेलेले आहे. जैन धर्माचे अधिक सोप्या भाषेमध्ये विश्लेषण करण्याचे काम हे महावीरांनी केले. ते जैन धर्मातील चोविसावे तीर्थंकर होते. सम्यक दृष्टी असलेला अनेकांतवाद अधिक स्पष्टपणे मांडण्याचे काम त्यांच्या काळामध्ये झाले. जैन धर्माला काही प्रमाणात राजाश्रय देखील मिळाला मौर्य सम्राट चंद्रगुप्ताने आपल्या शेवटच्या काळामध्ये जैन धर्माचा स्वीकार केलेला होता. खरेतर जैन धर्म हा अतिप्राचीन धर्म मानला जातो. इसवी सन पूर्व सहाव्या शतकामध्ये संपूर्ण जगामध्ये अनेक धर्म संप्रदाय उद्याला आले. जैन साहित्यानुसार या काळात जगामध्ये ६२ धर्म संप्रदाय उदयाला आले. चीनमध्ये कन्फ्यूशियस तर इराणमध्ये पारशी हे धर्म संप्रदाय उदयाला आले. याच काळात भारतामध्ये बौद्ध आणि जैन धर्म उदयाला आले असे मानले जाते. जैन धर्मामध्ये एकूण चोवीस तीर्थंकर यांची परंपरा सांगितली जाते. कथेनुसार ऋषभनाथ ( ऋषभदेव, आदिनाथ) हे पहिले तीर्थंकर होते तर तेविसावे तीर्थंकर म्हणजे पार्श्वनाथ क्षत्रियाप्रमाणेच पार्श्वनाथांचे आरंभीचे जीवन हे सुखकारक होते मात्र पुढे वयाच्या तिसाव्या वर्षी त्यांनी गृहत्याग केला त्यानंतर त्यांना ज्ञानप्राप्ती झाली त्यांच्या प्रचारार्थ त्यांनी आपले उरलेले संपूर्ण आयुष्य वेचले पार्श्वनाथांचा हा काळ सामान्यपणे इसवीसनपूर्व 9 वे शतक मानला जातो.
तीर्थंकर
जैन धर्मामध्ये एकूण २४ तीर्थंकर होऊन गेले त्यांची नावे - दिगंबर आणि श्वेतांबर परंपरेनुसार २३वे तीर्थंकर यांची शासन देवता पद्मावती ही होय. दोन हातांच्या प्रतिमेत अथवा नमस्कार मुद्रा या स्थितीत पद्मावती दिसते.
हाफिजखार
हाफिजखार हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील मुरूड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:मुरूड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
पाषाण युग
पाषाणयुग हा प्रागैतिहासिक प्रबोधनाआधीचा काळ आहे. या काळात माणसाला दगडाचे उपयोग समजू लागले. लाकूड, हाडे व इतर तत्सम वस्तूंचा वापर होत असे, पण मुख्यतः दगडाचा वापर कापण्याची हत्यारे बनवण्यासाठी केला जात असे.
पाषाणयुगाच्या पुढील काळाला ताम्रयुग असे म्हणतात. तांबे अथवा कांस्य धातूंपासून या युगाचे नाव पडले. ज्या वेळी माणसाला धातू बनवण्याचा शोध लागला, तेव्हा पाषाणयुगाचा अस्त झाला. सर्वप्रथम तांबे या धातूचा शोध लागला व त्यानंतर कांस्य धातूचा शोध लागला. लोकांनी मध्य-पूर्व भागांत अंदाजे ख्रि.पू. ३००० ते २००० काळात फक्त दगडाचा वापर सोडून देऊन तांबे वापरण्यास सुरुवात केली.
याज्ञवल्क्य स्मृती
याज्ञवल्क्य स्मृती हा एक हिंदू धर्मशास्त्रीय ग्रंथ आहे.
काळ निर्धारण
इसवी सनपूर्व पहिले शतक ते इसवी सनाच्या तिसऱ्या शतकाचा उत्तरार्ध या काळाच्या दरम्यान ह्या स्मृतीची रचना झाली असावी असे अभ्यासक मानतात.
वैशिष्ट्य
मनुस्मृती या ग्रंथापेक्षा याज्ञवल्क्य स्मृतीमध्ये याज्ञवल्क्य या धर्मशास्त्रकाराने तुलनेने अधिक नेमकी मांडणी केली असल्याचे अभ्यासक नोंदवतात. काळाच्या दृष्टीने ही स्मृती मनूनंतर निर्माण झाली असल्याने सामाजिक बदलांचे संदर्भ यात दिसून येतात. कायद्याच्या परिभाषेतील सुधारणाही या स्मृतीने नोंदविलेल्या दिसतात. उदा. वारसा हक्कात विधवा स्त्रीला स्थान इत्यादी. तत्कालीन राजकीय, धार्मिक, सामाजिक व्यवस्थांमधे सुसूत्रता आणण्यासाठी आवश्यक नीति-नियम या स्मृतीमध्ये सांगितले गेले आहेत.
साहित्य संमेलन
'याज्ञवल्क्य वासंतिक साहित्य संमेलन' नावाचे नराठी साहित्य संमेलन एकदा पुण्यात भरले होते. त्याचे अध्यक्ष प्रा. लक्ष्मीकांत सखाराम तांबोळी होते.
२ री लोकसभा सदस्य १
वर्ग:२ री लोकसभा सदस्य
याज्ञवल्क्य स्मृती
संदर्भ
वर्ग:संस्कृत साहित्य वर्ग:हिंदू ग्रंथ
घोरपडे
हे मराठी आडनाव आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी आडनावे
युरिको गॅस्पर दुत्रा
युरिको गॅस्पर दुत्रा (१८ मे, १८८३ - ११ जून, १९७४) हे ब्राझिलचे सेनापती आणि राष्ट्राध्यक्ष होते. हे १९४६ ते १९५१ पर्यंत ब्राझिलच्या दुसऱ्या प्रजासत्ताकाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष होते.
वर्ग:ब्राझीलचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १८८३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. १८१४
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८१४ वर्ग:इ.स.च्या १८१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
२०१८मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यांत खेळाडूंनी केलेल्या शतकांची यादी
सन २०१८ मध्ये कसोटी, एकदिवसीय व टी२० सामन्यांमध्ये खेळाडूंनी केलेली शतके आहेत. नंतर ‌= इ.स. २०२०
आंतरराष्ट्रीय कसोटी शतकांची यादी - २०१८ (महिला)
महिला कसोटी सामन्यांमध्ये २०१८ मध्ये अद्याप एकही शतक झालेले नाही.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट
कार्ल लँडस्टेनर
कार्ल लॅंडस्टेनर (१४ जून, १८६८:ऑस्ट्रिया - २६ जून, १९४३:न्यू यॉर्क, अमेरिका) हे ऑस्ट्रियाचे एक जैववैज्ञानिक व चिकित्सक होते. सन १९०० मध्ये त्यांनी रक्ताच्या मुख्य गटांचे वर्गीकरण केले.
त्यांचा जन्म १४ जून १८६८ रोजी ऑस्ट्रिया या देशात झाला. त्यांनी वैद्यकशास्त्र, विषाणूशास्त्र या क्षेत्रांत कार्य केले. त्यांनी रक्तगटांचा शोध, Rh घटकाचा शोध आणि पोलिओ विषाणूचा शोध यांमुळे जगात प्रसिद्धी मिळवली. त्यांना वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार १९३० साली मिळाला. त्यांचा मृत्यू २६ जून १९४३ साली वयाच्या ७५ व्या वर्षी न्यू यॉर्क, अमेरिका येथे झाला.
वर्ग:जीवशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १८६८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
रविचंद्रन आश्विन
रविचंद्रन अश्विन एक भारतीय उजवा फिरकी गोलंदाज आहे. कॅरम बॉल हे त्याच्या फिरकीचे खास अस्त्र आहे.
ज्युनियर-स्तरीय क्रिकेटमध्ये सलामीवीर फलंदाज म्हणून थोडेसे यश मिळविल्यानंतर अश्विनने ऑर्डर सोडला आणि तो ब्रेक ऑफ गोलंदाज ठरला. त्याने डिसेंबर 2006 मध्ये तामिळनाडूकडून प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले आणि पुढच्या हंगामात संघाचे नेतृत्व केले. २०१० च्या इंडियन प्रीमियर लीगमध्ये तो चेन्नई सुपर किंग्जकडून खेळला नव्हता तोपर्यंत त्याच्या आर्थिक गोलंदाजीमुळे तो चर्चेत आला आणि जून २०१० मध्ये मर्यादित षटकांच्या स्वरूपात त्याने आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय कॉल-अप मिळवला. तो होता दक्षिण आफ्रिकेतील २०१० च्या चॅम्पियन्स लीग ट्वेंटी -२० स्पर्धेत आघाडीचा विकेट घेणारा आणि खेळाडू. २०११ क्रिकेट विश्वचषक जिंकणाऱ्या भारतीय संघात तोदेखील सहभागी होता. त्या वर्षाच्या शेवटी, त्याने वेस्ट इंडीजविरुद्ध कसोटी सामन्यात पदार्पण केले आणि कसोटी सामन्यात पाच गडी बाद करणारा सातवा भारतीय खेळाडू ठरला. त्याने दोन विकेट्स घेतल्या आणि त्या मालिकेत शतक ठोकले आणि खेळाडूचा मालिका पुरस्कार जिंकला. अश्विन उपखंडात यशस्वी ठरला परंतु ऑस्ट्रेलिया आणि इंग्लंडसारख्या इतर ठिकाणी कमी प्रभावी ठरला. २०१ against मध्ये ऑस्ट्रेलियाविरुद्धच्या घरच्या कसोटी मालिकेत त्याने २ wickets बळी घेतले आणि चार कसोटी सामन्यांच्या कसोटी मालिकेतील कोणत्याही भारतीय गोलंदाजाने सर्वाधिक विक्रम केले. त्याच वर्षी त्याने आपल्या 18 व्या सामन्यात 100 वे कसोटी विकेट घेतले आणि mile० वर्षांत हा वेगवान गोलंदाज आणि जगातील सर्वात वेगवान गोलंदाज ठरला. २०१ 2017 मध्ये, 45 45 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन 250 कसोटी विकेट्स बनविणारा वेगवान गोलंदाज बनला, ज्याने डेनिस लिलीला 48 कसोटीत महत्त्वपूर्ण स्थान मिळवले. ऑक्टोबर २०१ 2019 मध्ये त्याच्या th 66 व्या कसोटी सामन्यात अश्विन हा मुथय्या मुरलीधरनसह 350 350० व्या कसोटी विकेटसाठी संयुक्त वेगवान गोलंदाज बनला. श्रीलंकेच्या अजंथा मेंडिसशिवाय अलीकडच्या काळात अश्विन हा एकमेव गोलंदाज आहे. आतापर्यंतच्या कसोटी कारकिर्दीत चार शतके करून अश्विनने गोलंदाजी अष्टपैलू म्हणून नावलौकिक मिळविला आहे. २०१ 2014 मध्ये अर्जुन पुरस्कार आणि २०१२-१–च्या हंगामासाठी बीसीसीआयचा आंतरराष्ट्रीय क्रमांकाचा तो खेळाडू होता. तसेच डिसेंबर २०१ in मध्ये २०१ 2016 सालचा आयसीसी कसोटी क्रिकेटरसह त्याने २०१ 2016 सालचा आयसीसी क्रिकेटरही जिंकला होता.
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:२०११ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेटपटू वर्ग:२०१५ विश्वचषक सामन्यांतील क्रिकेटपटू वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:चेन्नई सुपर किंग्स माजी खेळाडू
कडावे खुर्द
कडावे खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
मुळा धरण
धरणाची माहिती
बांधण्याचा प्रकार : मातीचा भराव व दगडी बांधकाम
उंची :  ६७.६८ मी (सर्वोच्च)
लांबी :  २८५६.७ मी
दरवाजे
प्रकार	: S - आकार
लांबी	: २९७.७० मी.
सर्वोच्च विसर्ग	: ५९४७.२० घनमीटर / सेकंद
संख्या व आकार	: ११, ( १२.२० X ७.६० मी)
पाणीसाठा
क्षेत्रफळ :  ५३.६० वर्ग कि.मी.
क्षमता :  ७३६.३२ दशलक्ष घनमीटर
वापरण्यायोग्य क्षमता :  ६०८.८९ दशलक्ष घनमीटर
ओलिताखालील क्षेत्र :  ३१५८ हेक्टर
ओलिताखालील गावे :  १७
डावा कालवा
लांबी :  १७.६० कि.मी.
क्षमता :  ९.३४ घनमीटर / सेकंद
उजवा कालवा
लांबी :  ५१.८० कि.मी.
क्षमता :  ४६.७२ घनमीटर / सेकंद
ओलिताखालील क्षेत्र :  १२७३८५ हेक्टर
ओलिताखालील शेतजमीन :  ११८५५२ हेक्टर
स्टेज १
जलप्रपाताची उंची :  १०.९७ मी
जास्तीतजास्त विसर्ग :  ४६.७२ क्यूमेक्स
निर्मीती क्षमता :  २ मेगा वॅट
स्टेज २
जलप्रपाताची उंची :  १०.४८ मी
जास्तीतजास्त विसर्ग :  ९.३४ क्यूमेक्स
निर्मीती क्षमता :  २ मेगा वॅट
संदर्भ
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार धरणे
वर्ग:अहमदनगर जिल्हा वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील धरणे वर्ग:भारतातील धरणे वर्ग:पश्चिम घाट वर्ग:पश्चिम घाटातील धरणे
घाटे
हे मराठी आडनाव आहे.
प्रसिद्ध व्यक्ती
वर्ग:मराठी आडनावे
कवेरा नदी
ही महाराष्ट्रातील नासिक जिल्ह्यातील  एक नदी आहे.
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
दिलीप संघवी
दिलीप संघवी (१ ऑक्टोबर, १९५५:अमरेली, गुजरात, भारत - ) हे एक भारतीय अब्जाधीश उद्योगपती आणि देशातील सर्वात श्रीमंत व्यक्तींपैकी एक आहेत. त्यांनी सन फार्मास्युटिकल्स कंपनीची स्थापना केली आहे. भारत सरकारने २०१६ मध्ये पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले आहे. इंडिया टुडे नियतकालिकाने त्यांना २०१७ मध्ये भारतातील सर्वात शक्तिशाली लोकांचा यादीत ८ वे स्थान दिले होते.
सुरुवातीचे जीवन
वर्ग:भारतीय उद्योगपती वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
संख्या महात्म्य ३
तीन वासना -
१ लोकवासना ( लोकांनीं चांगलें म्हणावें म्हणून ), २ शास्त्रवासना ( शास्त्राध्ययनाची आवड ) आणि ३ देहवासना ( वेशभूषा वगैरेंनीं चांगलें दिसावें म्हणून खटपत ). यांमुळें जीवांना खरें ज्ञान होत नाहीं. यांनाच वासनात्रय म्हणतात.
तीन वारकरी वैशिष्टयें -
१ टाळ, २ माळ आणि ३ पताका. हीं तीन वारकरी सांप्रदायिकांस धारण करावीं लागतात.
तीन विद्या -
१ प्रकृति विद्या २ आत्मविद्या - आध्यात्मिकज्ञान आणि ३ ब्रह्मविद्या. यांच्या अध्ययनानें ऐहिक सुखआणि अमृतत्त्व प्राप्त होतें ( अथर्व - अनु - मराठी )
तीन विद्याप्राप्तीचीं साधनें -
१ गुरूशुश्रूषा, २ पुष्कळ धन आणि ३ विद्या देऊन विद्या घेणें ." गुरूशुश्रूषया विद्या पुष्कलेन धनेन वा ।अथवा विद्यया विद्या चतुर्थं नोपपद्यते ॥ " ( सु . )
तीन विद्येचे शत्रु -
१ गुरूशुश्रूषेचा अभाव, २ त्वरा आणि ३ आत्मश्लाघा ." अशुश्रूषा त्वरा श्लाघा विद्यायाः शत्रुवत्‌त्रयः ॥ " ( म . भ . उद्योग ४० - ४ )
तीन विश्रांतिस्थानें सांसारिकांस -
१ पुत्र, २ पत्नी आणि ३ सज्जनसमागम .संसारतापदघानां त्रयो विश्रांतिहेतबः ।अपत्यंच कलत्रंच संतसंगतिरेवच ॥ ( सु . )
तीन वेळां विश्वरूपदर्शन -
पहिलें - धृतराष्ट्राच्या राज्यसभेत शिष्टाईस गेल्या वेळीं, दुसरें - अर्जुनास गीता उपदेशितांना आणि तिसरें - युधिष्ठिरास राज्याभिषेकझाल्यानंतर द्वारकेस परत जात असतां , उत्तंक नांवाच्या तपोधन ऋषीस त्याचे विनंतीवरून श्रीकृष्णानें विश्वरूपदर्शन दिलें. ( भगवान् ‌ श्रीकृष्ण )
तीन वैभवलक्षणें -
१ दुसऱ्याच्या गोष्टींत ढवळाढवळ न करणें, २ आपल्या कामामध्यें मग्न असणें आणि ३ मिळालेल्या संपत्तीचें रक्षण करणें. हींद तीन वैभव प्राप्त होण्याचीं लक्षणें होत .अव्यापारः परार्थेषु नित्योद्योगः स्वकर्मसु ।रक्षणं समुपात्तानामेतद्वैभवलक्षणम् ‌ ॥ ( म . भा . सभा . ५४ - ७ )
तीन व्यसनें
( कामापासनून उत्पन्न होणारीं )-१ मिथ्या भाषण, २ परस्त्रीगमन व ३ वैरावांचून क्रर कर्म. हीं तीन व्यसनें कामापासून उत्पन्न होणारीं. ( वा . रा . अरण्य . ९ - ३ )
तीन व्याह्रति गायत्रीमंत्राच्या -
१ भूः ( पृथ्वी ) २ भुवः ( अंतरिक्ष ) आणि ६ स्वः ( स्वर्ग )
तीन वृत्ति
( शब्दाची अर्थबोधक शक्ति )-१ अभिधा, २ लक्षणा आणि ३ व्यंजना. अर्थ ज्या शक्तीमुळें बोधित होतो ती वृत्ति. कांहीं" तात्पर्य " नामक चौथी वृत्तीहि मानतात.
तीन शरीरें -१ स्थूल शरीर
( पंचमहाभूतांच्या पंचीकरणानें बनलेलें ), २ सूक्ष्म शरीर ( मनु, बुद्धि , पंचज्ञानेंद्रियें , पंचकर्मेंद्रियें व पंचाप्राण यांचें ) आणि ३ कारणशरीर ( अविद्या ). अशीं तीन शरीरें आत्म्याला असतात.
तीन शक्ति -
१ ज्ञानशक्ति, २ क्रियाशक्ति आणि ३ अर्थशक्ति. ( देवी . भाग . तृतीयस्कंध ७ - २५ )
तीन शत्रू चंद्राचे -
१ कावळा, २ चोर आणि ३ विरही ( चंद्रप्रभा )
तीन शास्ते -
( जगाचे नियंत्रण करणारे )- १ मनोनिग्रही माणसाचा शास्ता गुरू, २ दुष्टांचा शास्ता राजा ( शास्नाधिकारी ) आणि ३ गुप्तपणें पाप करणारांचा प्रत्यक्ष यमच. हे तीन शास्ते होत .गुरूरात्मावतां शास्ता शास्ता राजा दुरात्मनाम् ‌ ।अथ प्रच्छन्नपापानां शास्ता वैवस्वतो यमः ॥ ( म . भा . उ . ३५ - ७१ )
तीन ’स ’ कार प्रतिष्ठा वाढविणारे -
१ संपत्ति, २ सन्मान आणि ३ सत्ता.
तीन सत्ता -
१ पारमार्थिक सत्ता, २ व्यावहारिक सत्ता आणि ३ प्रातिभासिक सत्ता ( वेदान्तशास्त्र )
तीन सप्तक
( गायनशास्त्र )-१ मंद्र, २ मध्य आणि ३ तार.
तीन संग्रहणीय वस्तु -
१ ग्रंथ, २ स्नेही व ३ औषधी. यांचा संग्रह करावा.
तीन संप्रदाय व त्यांचीं घोषणावाक्यें
( द्त्त उपासकांचे )-१ गुरू संप्रदाय - श्रीगुरुदेवदत्त, २ अवधूतसंप्रदाय - अबधूत चिंतन श्रीगुरुदेवद्त्त. ३ आनंद संप्रदाय - आनंदे द्त्तात्रय देवदेव. ( दासोपंतांची पासोडी - प्रस्तावना )
तीन साधनें ( तिघांना आपलेसे करून घेण्याची )-
१ वृद्ध - इष्ट वस्तूचें दान, २ बालक - प्रेचळ अंतःकरन आणि ३ विद्वान् ‌‌- मधुरवाणी.
तीन साधनें ब्रह्मविद्या शिकण्याचीं -
१ श्रद्धा, २ भक्ति व ३ घ्यान ( कैवल्योपनिषद् ‌ १ - २ )
तीन साधनें ज्ञानप्राप्तीचीं -
१ प्रत्यक्ष, २ अनुमान आणि ३ आगम ( शास्त्र )’ प्रत्यक्षानुमानागमाभ्याम् ‌ ’ ( पातंजलयोगशास्त्र )
तीन सिद्धि -
१ व्यवहार सिद्धि, २ अलौकिक सिद्धि म्हणजे अणिमा लघिमा इ. सिद्धि आणि ३ अत्यंत दुःखनिवृत्ति व परमानंद प्राप्तिरूप सिद्धि. ( हरिपाठ रहस्य )
तीन सांस्कृतिक गर्जना महाराष्ट्रधर्माच्या -
१ पुंडलिक वरदे हरि विठ्ठल, २ हरहर महादेव आणि ३ जयजय रघुवीर समर्थ. ( महाराष्ट्रा जीवन )
तीन स्थानीं गंगा विशेष पुण्यपद -
१ तीर्थराज प्रयाग, २ हरिद्वार व ३ गंगासागर संगम. ( गूढार्थचंद्रिका )
तीन सौंदर्यें -
१ विचारसौदर्य, २ गुणसौंदर्य व ३ मनोसौंदर्य.
तीन स्थानें ध्वनीचीं -
१ ह्रदय, २ कंठ व ३ मूर्ध्नया स्थानांतून अनुक्रमें मंद्र , मध्यम व तार हे स्वरालाप उगम पावतात. ( गायनशास्त्र )
तीन स्थानें ( पवित्र )-
१ अवतारांची जन्मभूमि, २ संतांचीमृत्युभूमि आणि ३ वीरांची कर्मभूमि. ( विचार पोथी )
तीन स्थानें भगवान् ‌ सूर्यदेवतेचीं -
१ उदयकाल - पूर्वदेशाच्या पर्वतावर -- कोणार्कजवळ, २ मध्यान्ह - कनोजच्या दक्षिणेस कालप्रिय( कालपी ) येथें व ३ अस्तमान - मूलस्थान ( मुलतान ). चंद्रभागा ( चिनाव ) कांठीं. अशीं तीन स्थानें श्रीकृष्णपुत्र सांबानें स्थापन केलीं. ( वराह पु . अ . १७८ )
तीन स्वर -
१ उदात्त, २ अनुदात्त व ३ स्वरित.
तीन स्कंध ( विभाग ) ज्योतिषाचे -
१ सिद्धान्त, २ संहिता आणि ३ होरा.
तीन हट्ट -
१ बालहट्ट, २ स्त्रीहट्ट आणि ३ राजहट्ट.
तीन हेतु तीर्थप्राशनाचे -
१ देहशुद्धि, २ धर्मसाधन आणि ३ मोक्षप्राप्ति असे तीन हेतु तीर्थ घेण्याचे क्रमानें सांगितले आहेत .प्रथमं कायशुद्धयर्थं द्वितीयं धर्मसाधनम् ‌ ।तृतीयं मोक्षमाप्नोति एवं तीर्थं त्रिधा पिबेत् ‌ ॥ ( क्रग्वेदी ब्रह्मकर्म )
तिघांना आश्रयाविना शोभा नाहीं -
१ विद्वान, २ स्त्री आणि ३ वेली .विनाश्रयं न शोभन्ते पण्डितावनितालताः । ( सु . )
तिघेजण जगांत निंद्य -
१ लग्न केल्यानंतर पत्नीला टाकणारा पति, २ बापाचे पश्चात् ‌ आईचें भरणपोषण न करणारामुलगा आणि ३ उपवर मुलीचा योग्य वेळीं विवाह न करून देणारा बाप. ( सावित्रीचरित्र )
तिघांच्या तीन प्रकारें परीक्षा -
१ सोन्याची - अग्नीनें, २ स्त्रियांची - सोन्यानें व ३ पुरुषाची परीक्षा - स्त्रियांनीं. ( विनोद महदाख्यायिका )
तिघांना तीन प्रकारचें भय असतें -
१ कनिष्ठ वर्गांना बेकारीचें भय, २ मध्यम वर्गीयांना मरणाचें भय आणि ३ उच्चवर्गीयांना अपमानाचें भय .अवृत्तेर्मयमन्त्यानां मध्यानां मरणाद्भयम् ‌ ।उत्तमानां तु मर्त्यानामवमानात्परं भयम् ‌ ( म . भा . उ . ३४ - ५२ )
तिघेजण दुर्दैवी -
१ जुगारानें धनप्राप्ति, २ सेवा करून मान आणि ३ भिक्षेनें भोग मिळण्याची इच्छा करणारा. हे तिघे दुर्दैवी होत .द्यूतेन धनमिच्छन्ति मानमिच्छन्ति सेवया ।भिक्षया भोगमिच्छन्ति ते दैवेन विडम्बिताः ॥ ( सु . )
तिघेजण नामधारी होत -
१ नांव विद्याधर पण मूर्ख, २ नांव दिवाकर पण जन्मांध व ३ नांव लक्ष्मीधर पण दरिद्री. कृति व आकृति यांत विसंगति असली म्हणजे हा संकेत उपयोजिला जातो .विद्याधरो यथा मूर्खों जन्मांधश्च दिवाकरः ।लक्ष्मीधरो दरिद्रश्च - त्रयस्ते नामधारकाः ॥ ( सु, )
तिघांचा नाश अटळ -
१ अज्ञ - ज्ञान नसणारा, २ अश्रद्ध - स्वतःला ज्ञान नसून ज्ञानी पुरूषाच्या वचनांवर विश्वास न ठेवणारा आणि ३ संशयात्मा - ज्ञानी सांगतात त्याविषयीं सतत संशय घेणारा.
तिघांना नरक मिळतो -
१ जन्मदाता, २ प्राणदाता व ३ विश्वासघातकीमित्रद्रोही कृतघ्नश्च योहि विश्वासघातकःते नरा नरकं यान्ति यावच्चंद्रदिवाकरौ ( विक्रमचरितम् ‌)
तिघेजण पित्यासमान -
१ जन्मदाता, २ प्राणदाता व ३ अन्नदाता .शरीरकृत प्राणदाता यस्य चान्नानि भुंजते ।क्रमेणैते त्रयोऽप्युक्ताः पितरो धर्मशासने ॥ ( म . भा . आदि ७२ - १५ )
तिघेजण महाभारताचे ( आजच्या ) कर्ते -
१ व्यास - जय, २ वैशंपायन - भारत आणि ३ खौती - महाभारत ( म . भा . उपसंहार )
तिघेजण यज्ञ न करितां स्वर्ग प्राप्त करून घेतात -
१ अन्नदान करणारा, २ पाणपोई घालणारा आणि ३ रोगी बरा करणारा. या तिघांना यज्ञ न करितां स्वर्ग ( उत्तम गति ) प्राप्त होते .अन्नदो जलद्श्चैव ह्यातुरस्य चिकित्सकः ।त्रयस्ते स्वर्गमायान्ति विना यज्ञेन भारत ॥ ( योगरत्नाकर )
तिघेजण वक्रोक्तिमार्गनिपुण -
१ सुबंधु, २ बाणभट्ट आणि ३कविराज - ( राघवपाण्डवीय काव्याचाः कर्ता ) हे तीन संस्कृत वाङ्‌मयांत वकोक्तिमार्गनिपुण असे कवि होऊन गेले .सुबंधुर्बाणभट्टश्च कविराज इति त्रयः ।वक्रोक्तिमार्गनिपुणाश्चतुर्थों विद्यते न वा ॥ ( रा . पा . १ - ४१ )
तिघेहि सुखी असावेत -
१ अन्नदाता, २ भोजन करणारा व ३ स्वयंपाक करणारा ." अन्नदाता तथा भोक्ता पाककर्ता सुखी भवेत् ‌ । " ( सु . )
भाकरा नांगल धरण
हा एक बहु उद्देशीय प्रकल्प आहे, तो पंजाब आणि हिमाचल प्रदेश यांच्या सीमेवर बांधला गेला आहे. सतलज नदीवर असलेले भाकरा धरण पंजाब आणि हिमाचल प्रदेशला पाणी पुरवठा करते. याच धरणाचे पाणी वापरून दिल्ली, चंदिगडसह उत्तर भारतातील बऱ्याच मोठ्या भूप्रदेशाला वीज पुरवठा केला जातो. हिमाचल प्रदेशातील भाकरा नांगल धरण हे भूकंपप्रवण क्षेत्रात येते. या भागाच्या पाहणीत हे लक्षात आल्यावर धरण बांधताना हार्वे स्लोकम या स्थापत्यशास्त्रज्ञाने त्या भागातील फुटके-तुटके खडक व माती बाजूला करून तेथे लाखो टन कॉंक्रीटची भर घातली व मगच धरण बांधले.
वर्ग:भारतातील धरणे वर्ग:हिमाचल प्रदेश
पिळापूर (कारंजा)
पिळापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे
पिशीमावशी आणि तिची भुतावळ
पिशीमावशी आणि तिची भुतावळ हा कवी गोविंद विनायक करंदीकर यांच्या कवितांचा मराठी कवितासंग्रह आहे. भुतांसारख्या भयकारक विषयांवर बाल-किशोर वाचकांसाठी लिहिलेल्या कविता असलेला हा कवितासंग्रह इ.स. १९८१ साली प्रकाशित झाला.
वर्ग:विंदा करंदीकर यांचे साहित्य वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
इ.स. १८१३
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८१३ वर्ग:इ.स.च्या १८१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
धानज (नायगाव)
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:नायगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
विराज कडबे
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
घनफळ
घनाकाराचे आकारमान मोजण्याचे एकक. घनफळ अथवा आकारमान याला इंग्रजीत वॉल्युम असे म्हणतो. ही भौतिकशास्त्रातील, गणित व भूमितीतील महत्त्वाची संज्ञा आहे.
हे हिंदी मध्ये आहे, लवकरच मराठीत करण्यात येईल अथवा करावे..
(आयतन की इकाई घन मीटर, घन सेमी, लीटर' आदि होती हैं।
वर्ग:पदार्थ वर्ग:अंकगणित वर्ग:भौतिकशास्त्र
सेल्वम सुरेश कुमार
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोसरंजन
जोसरंजन हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील मुरूड तालुक्यातील एक गाव आहे.
इ.स. १५००
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १५०० वर्ग:इ.स.च्या १५०० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १६ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
काश्यपी (कास) नदी
काश्यपी नदी (कास नदी) ही महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील एक नदी आहे.
हे सुद्धा पहा
महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या
वात्स्यायन
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय तत्त्वज्ञ वर्ग:संस्कृत साहित्यिक
इंग्लंड क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५४-५५
इंग्लंड क्रिकेट संघाने मार्च १९५५ दरम्यान दोन कसोटी सामने खेळण्यासाठी न्यू झीलंडचा दौरा केला. कसोटी मालिका इंग्लंडने २-० अशी जिंकली.
२री कसोटी
वर्ग:इ.स. १९५५ मधील क्रिकेट वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे न्यू झीलंड
टिळक
टिळक हे मराठी आडनाव असून ते कोकणस्थ ब्राह्मणांत आढळते.
उज्जैनमधील संस्था
या सर्व संस्था ’लोटि’ संस्था या नावाने ओळखल्या जातात. हिंदी मुलखात असून संस्थांच्या नावात टिळक हा शब्द आहे, तिलक नाही !
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी आडनावे
चारोळी (निःसंदिग्धीकरण)
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
माणिकडोह धरण
धरणाची माहिती
बांधण्याचा प्रकार : दगडी बांधकाम
उंची :  ५०.३८ मी (सर्वोच्च)
दरवाजे
प्रकार	: S - आकार
लांबी	: ७० मी.
सर्वोच्च विसर्ग	: १४३९ घनमीटर / सेकंद
संख्या व आकार	: ५, ( १२ X ५ मी)
पाणीसाठा
क्षेत्रफळ :  १८.६५ वर्ग कि.मी.
क्षमता :  ३०७.९१ दशलक्ष घनमीटर
वापरण्यायोग्य क्षमता :  २८८.१० दशलक्ष घनमीटर
ओलिताखालील क्षेत्र :  २२२३.१७ हेक्टर
ओलिताखालील गावे :  ३ पूर्ण व १२ थोड्याप्रमाणात
डावा कालवा
लांबी :  २३.५० कि.मी.
क्षमता :  १.३१ घनमीटर / सेकंद
ओलिताखालील शेतजमीन :  ३४८५ हेक्टर
वीज उत्पादन
जलप्रपाताची उंची :  ३८ मी
जास्तीतजास्त विसर्ग :  २२.९३ क्यूमेक्स
विद्युत जनित्र :  १
वर्ग:भारतातील धरणे वर्ग:महाराष्ट्रातील धरणे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील धरणे
इयोन इलेस्कु
इयोन इलेस्कू (Ion Iliescu; ३ मार्च १९३० - ) हा पूर्व युरोपामधील रोमेनिया देशाचा माजी राष्ट्राध्यक्ष आहे. इलेस्कू १९८९ ते १९९६ व २००० ते २००४ सालांदरम्यान रोमेनियाच्या राष्ट्राध्यक्षपदी होता. १९८९ सालच्या क्रांतीदरम्यान निकोलाइ चाउसेस्कुची जुलुमी कम्युनिस्ट राजवट उलथवुन टाकली गेली व रोमेनियामध्ये निवडणुका घेण्यात आल्या. ह्या निवडणुकांमध्ये इलेस्कू निवडुन आला. रोमेनियाच्या नव्या लोकशाही पर्वामधील सुरुवातीच्या १५ वर्षांमध्ये राजकीय व आर्थिक स्थैर्य मिळवण्याबद्दल इलेस्कुला रोमेनियाच्या इतिहासात मानाचे स्थान आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म वर्ग:रोमेनियाचे राष्ट्राध्यक्ष
इ.स. १७३६
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १७३६ वर्ग:इ.स.च्या १७३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
गाणपत्य संप्रदाय
गाणपत्य संप्रदाय हा गणेश उपासकांचा महत्त्वाचा संप्रदाय मानला जातो.
व्रत
भाद्रपद महिन्यातील गणेश चतुर्थी व्रत हे या संप्रदायाचे महत्त्वाचे व्रत मानले जाते. श्री गणेश पुराण तसेच मुदगल पुराण ही या संप्रदायाची महत्त्वाची पुराणे मानली जातात.
शाखा
नवनीत,स्वर्ण आणि संतान अशा या संप्रदायाच्या तीन शाखा आहेत.गणपती हीच सर्वोच्च देवता आहे असे मानून त्याचेच पूजन या शाखांचे अनुयायी भक्त करतात.
आगरकर
हे मराठी आडनाव आहे.
झेंडा सत्याग्रह
भारतीय राष्ट्रीय ध्वज फडकवण्याचा जनतेचा हक्क बजावण्यासाठी हे आंदोलन करण्यात आले. नागपूरशिवाय भारतातील इतर काही ठिकाणीही लोकांनी यात भाग घेतला.
आगरकर
प्रसिद्ध व्यक्ती
वर्ग:मराठी आडनावे
झेंडा सत्याग्रह
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा वर्ग:सत्याग्रह वर्ग:नागपूरचा इतिहास
पिपारी
पिपारी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे
इ.स. १८४५
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८४५ वर्ग:इ.स.च्या १८४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
कढाणे
कढाणे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
निसान स्टेडियम, योकोहामा
आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम योकोहामा (横浜国際総合競技場) किंवा निसान मैदान हे जपान देशाच्या योकोहामा शहरामधील एक बहुपयोगी स्टेडियम आहे. ७२,३२७ आसनक्षमता असलेले हे जपानमधील सर्वात मोठे स्टेडियम असून निसान मोटार कंपनीने ह्याच्या नावाचे हक्क विकत घेतल्यामुळे ह्याचे अधिकृत नाव निसान स्टेडियम असे आहे.
२००१ फिफा कॉन्फिडरेशन्स चषक तसेच २००२ फिफा विश्वचषकामधील पहिल्या फेरीचे ३ सामने व अंतिम सामना ह्या स्टेडियममध्ये खेळवण्यात आले होते. २००५-२००८ व २०११-२०१२ दरम्यान फिफा क्लब विश्वचषकाचे महत्त्वाचे सामने येथे खेळवले गेले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:जपानमधील फुटबॉल मैदाने वर्ग:२००२ फिफा विश्वचषक मैदाने वर्ग:योकोहामा
कोलथी नदी
वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील नद्या वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
गेव्हीन मेन
गेव्हीन मेन (२८ फेब्रुवारी, १९९५:स्कॉटलंड - हयात) हा undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:स्कॉटलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९५ मधील जन्म
आमिर कलीम
आमिर कलीम (२० नोव्हेंबर, १९८१:कराची, पाकिस्तान - हयात) हा undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ओमानचे आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
काकळघर
काकळघर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील मुरूड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:मुरूड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
नाटकाचे घटक
रंगभूमीवर सादर होणाऱ्या नाटकाचे महत्त्वाचे घटक :
१. लिखित स्वरूपातील नाटक म्हणजेच नाट्यसंहिता
२. अभिनेत्यांचा संच
३. दिग्दर्शक
५. रंगभूषा
६ .वेशभूषा
७. प्रकाश योजना
८. संगीत योजना
९. प्रेक्षक व प्रेक्षागृह
१. नाट्यसंहिता : नाटककाराने एखाद्या विषयावर लिहिलेल्या नाट्यलेखनाला किंवा हस्तलिखिताला नाट्यसंहिता असे म्हटले जाते. त्यामध्ये कथानक, व्यक्तिरेखा,नाट्य संवाद, अंक - प्रवेश, इत्यादी रचना घटक असतात. या संहितेमध्ये नाटककाराने स्थळ-काळ -कृती यांचा उल्लेख केलेला असतो. तसेच नाटकातील व्यक्तिरेखांनी कसे वागावे, कसे बोलावे यासंबंधी काही सूचनाही केलेल्या असतात. नाट्यसंहिता हा रंगभूमीवरील होणाऱ्या प्रयोगाचा आरंभबिंदू आहे. या सिते दिग्दर्शकाला काही मार्गदर्शक सूचना केलेल्या असतात. नाट्यसंहिता प्रयोगाआधी किंवा प्रयोगानंतर प्रकाशित होते.
नाटकाचे संविधानक
नाट्यसंहिता ही प्रयोगरूपात सिद्ध होते, तेव्हा नाट्यानुभव भारून टाकतो. केवळ नाट्यसंहितेचा विचार म्हणजे नाटकाचे संविधानक, व्यक्तिरेखा, शैली इ. घटकांच्या परस्परसंबंधांचा विचार होय.याविविध घटकांचा संश्लिष्ट, एकात्म आकृतिबंध म्हणजे नाटक होय.नाटकाचे संविधानक म्हणजे एकामागोमाग एक येणाऱ्या कार्यकारण-भावयुक्त अशा घटनांची शृंखला वा मालिका.ही मालिका चतुराईने व सफाईने गुंफिली पाहिजे. साम्यविरोध धर्मानुसार घटनांची निवड केली अथवा सुखात्मिका, शोकात्मिका, प्रहसन इ. प्रकारांच्या प्रकृतींनुसार घटनांची निवड केली, तरी त्यांतून नाट्यानुभव आविष्कृत झाला पहिजे. नाटकाच्या कथानकात गुंतागुंत, निरगाठ व उकल अशा कथानकाच्या तीन अवस्था प्रत्ययास याव्यात,असेही म्हणता येईल किंवा प्रेक्षकांना सतत उत्कंठा वाटेल अशी ही कथारचना करता येईल. जिज्ञासा, उत्कंठा आणि विस्मययांवर कथानक आकारलेले असते. संविधानक बांधेसूद असले पाहिजे. ते नाटकांच्या अंकांतून विकसित होते आणि उत्कर्षबिंदूला पाहोचते. संविधानका वाचूनही नाटक सिद्ध होऊ शकेल किंवा विशिष्ट क्रमाने-उदा.,आदी, मध्य व अंत-कथानक विकसित न करताही नाटककार नाटक लिहू शकेल.कथानकापेक्षा व्यक्तिरेखा महत्त्वाच्या असतात. घटना काही स्वयंभू नसतात.परस्परविरोधी प्रवृतींच्या व्यक्तींच्या क्रियाप्रतिक्रियांतून प्रसंग निर्माण होतात. एखाद्या वेळी एकाच व्यक्तीच्या मनातील परस्परविरोधी प्रवृत्तींतूनही घटना निर्माण होतात. व्यक्ती याच प्रसंगाच्या कारक शक्ती होत. नाटककार कृति-उक्तींच्या द्वारा व्यक्ती उभ्या करतो. कधी तो एकच व्यक्ती केंद्रस्थानी मानून त्या व्यक्तीच्या इतर व्यक्तींशी असलेल्या अर्थपूर्ण संबंधांतून नाट्य आविष्कृत करील, तर कधी व्यक्तिसमूहाच्या व्यवहारातील नाट्याचा वेध घेईल,कधी व्यक्तीच्या बाह्यविश्वाचे त्याच्या अंतर्विश्वाशी असलेले अर्थपूर्ण नाते विशद करील.सरळरेषेत जाणाऱ्या ठसठशीत व्यक्तिरेखांपेक्षा कित्येकदा गुंतागुंतीचे व्यक्तिमत्त्व असलेल्या व्यक्तिरेखा प्रभावी ठरतात. नाटकातील व्यक्तिरेखा प्रतीकात्म असू शकेल किंवा विशिष्ट प्रवृत्तीचा निदर्शक असा व्यक्तिनमुना असू शकेल, किंवा प्रातिनिधिक असू शकेल. याशिवाय नाटकातील व्यक्तिरेखा सपाट किंवा गोलाई असलेल्या असू शकतात. अभिप्रेत नाट्यानुभ व आविष्कृत व्हावा, म्हणून वेगवेगळ्या आविष्कारशैलींचा उपयोग केला जातो. या आविष्कारशैलीचा संबंध नाटकाच्या प्रकृतीशी प्रामुख्याने असतो व कालमानानुसार रंगमंचाच्या उपलब्ध सामग्रीनुसारही शैली नियंत्रित होते. संदर्भ:- कृ. रा. सावंत-"नाट्यचर्या",मॅजेस्टिक प्रकाशन, मुंबई.
२. कलाकारांचा संच किंवा समूह : नाटक रंगभूमीवर आणण्यासाठी आवश्यक तो अभिनेत्यांचा संच असावा लागतो.
इंडियन आयडॉल २
इंडियन आयडॉल २ची सुरुवात २१ नोव्हेंबर २००५ला झाली व शेवटचा भाग २२ एप्रिल २००६ रोजी दाखवण्यात आला. कार्यक्रमाचे सूत्रधार मिनी माथुर आणि अमन वर्मा होते तर अन्‍नू मलिक, फराह खान आणि सोनू निगम यांनी पंचांचे काम केले.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंडियन आयडॉल २ वर्ग:हिंदी दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:सोनी वाहिनी दूरचित्रवाहिनी मालिका
परिमेय संख्या
परिमेय संख्या (इंग्लिश: Rational number, रॅशनल नंबर) म्हणजे एखादा पूर्णांक अ आणि एखादा शून्येतर पूर्णांक ब यांच्यातल्या अ/ब अशा गुणोत्तराच्या स्वरूपात लिहिल्या जाणाऱ्या संख्यांना उद्देशून वापरली जाणारी संज्ञा होय. परिमेय संख्यांच्या या गुणोत्तर स्वरूपातील विशेष बाब ही, की त्याच्या छेदातील ब हा पूर्णांक कदापि शून्य नसतो. अर्थात ब पूर्णांकाचे मूल्य १ असू शकते; म्हणूनच प्रत्येक पूर्ण संख्या ही परिमेय संख्यादेखील असते. शून्यास कोणत्याही पूर्ण संख्येने भागले असता उत्तर शून्यच येते; त्यामुळे शून्यासही परिमेय संख्यांत गणले जाते.
परिमेय संख्यांचा संच ठळक टायपातल्या Q या रोमन वर्णाक्षराने (किंवा ब्लॅकबोर्ड ठळक टायपातल्या \mathbb{Q}, युनिकोड U+211A ), दर्शवतात. लॅटिन भाषेतल्या "कोशंट" (लॅटिन: Quotient) या शब्दातील "क्यू" या वर्णाक्षरावरून हे चिन्ह आले आहे.
या संख्या भौमितिक प्रतलावर अचूक मांडता येतात.
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:अंकगणित
डिंभे धरण
डिंभे धरण हे पुणे जिल्ह्याच्या आंबेगाव तालुक्यातील घोड नदीवरील धरण आहे. याचे बांधकाम इ.स. १९७८ मध्ये सुरू झाले व इ.स. २००० मध्ये पूर्ण झाले.
धरण क्षेत्रात मुख्यतः आंबेगाव, वचपे, कोलतावडे, पांचाळे खु, पांचाळे बु, कळंबई, दिगद, मेघोली, कुशिरे खू, कुशीरे बू, म्हाळुंगे, दिंभे, फुलवडे ही गावे बाधित झाली तर पाटण, जंभोरी, आडिवरे, बोरघर, सावरली, नानावडे, सकेरी, पिंपरी, पोखरी, बेंधरवडी, राजेवाडी ही गावे अंशतः बाधित झाली आहेत.
विज्ञानरूपी गणित
विज्ञानरूपी गणित
कार्ल फ्रेडरिक गॉसने गणितांस विज्ञानाची राणी असे म्हटले आहे. गणित या शब्दाच्या लॅटिन आणि जर्मन व्युत्पत्तींनुसार विज्ञान म्हणजे ज्ञानाचे क्षेत्र असा अर्थ निघतो. त्या अर्थाने गणितास विज्ञान मानले जाते. गणितांस नैसर्गिक विज्ञानाचे वैशेषिकरण हे नंतर झालेले आहे. जर विज्ञान म्हणजे केवळ भौतिक जगताशी संबंधित असे म्हटले तर गणित हे तंतोतंत दृष्टीने विज्ञान होत नाही. अल्बर्ट आईन्स्टीन याने म्हटले आहे की, "सत्य परिस्थितीवर भाष्य करणारी गणितातील प्रमेय पूर्ण नाहीत आणि जी प्रमेये पूर्ण आहेत ती सत्य परिस्थितीवर भाष्य करत नाहीत."
अपरिमेय संख्या
अपरिमेय संख्या' (इंग्रजी-irrational number) ज्या संख्या भौमितिक प्रतलावर अचूक मांडता येत नाहीत, त्यांना अपरिमेय संख्या म्हणतात. या संख्या अंश भागिले छेद अशा लिहिता येत नाहीत, किंवा दशांश पद्धतीत लिहिल्या असता त्यांतील आकड्यांचा क्रम कोणताही नियम पाळत नाही.
उदाः π,√२,√३ वगैरे.
π = ३.१४१५९ २६५३५ ८९७९३ २३८४६ २६४३३ ८३२७९ ५०२८८ ४१९७१ ६९३९९ ३७५१० ५८२०९ ७४९४४ ५९२३० ७८१६४ ०६२८६ २०८९९ ८६२८० ३४८२५ ३४२११ ७०६७९ ८२१४८ ०८६५१ ......
विज्ञानरूपी गणित
विज्ञानरूपी गणित
काही लोक असे म्हणतात की गणिती प्रमेये प्रयोगातून, असत्य आहेत ही पडताळणी करता येत नसल्याने कार्ल पॉपरच्या व्याख्येनुसार ते विज्ञान नाही. परंतू, इसवी सन १९३० च्या सुमारास गणितीय तर्कावर झालेल्या संशोधनातून सिद्ध झाले की गणितास तर्काच्या सारांशरूपात मांडता येत नाही. यावरून कार्ल पॉपरने निष्कर्ष काढला की गणितातील बव्हंशी सिद्धांत हे भौतिकशास्त्र आणि जीवशास्त्रासारखे गृहीतकाधिष्ठीत आहेत. त्यामुळे शुद्धगणित बव्हंशी नैसर्गिक विज्ञानाप्रमाणे आहे. येथे महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे शुद्धगणित हे केवळ सुकल्प आणि गृहितके यांच्यावर आधारित असते. इम्रे लाकातोस सारख्या इतर विचारवंतांनी असत्यवादाची आवृत्ती गणितावरच उपयोजित करून पाहीली आहे.
अपरिमेय संख्या
√२ = १.४१४२१४२१३५६२३७३०९५०४८८....... वगैरे.
विज्ञानरूपी गणित
विज्ञानरूपी गणित
काही वैज्ञानिक शाखा (जसे सैद्धांतिक भौतिकी) या सत्य परिस्थितीशी जुळणाऱ्या मूळवाक्यांचे गणित असल्याचा अजून एक दृष्टीकोण आहे. जे. एम. झिमन या सैद्धांतिक भौतिकी तज्ञाने, विज्ञान हे सार्वजनिक ज्ञान आहे असा युक्तीवाद करून गणित हे विज्ञानांतच येते असे मत मांडले आहे. एक मात्र निश्चित की गृहीतकापासून तर्काकलनाच्या प्रवासाचा गणिताचा गुणधर्म भौतिक विज्ञानाशी जुळणारा आहे. अंतःप्रेरणा आणि प्रयोग यांच्या साहाय्याने सुकल्प मांडण्याची पद्धत गणितात आणि विज्ञानाच्या इतर शाखांमध्ये वापरली जाते. गणिताचे जसे महत्त्व आहे तसेच प्रायोगिक गणिताचेही वाढत आहे. याशिवाय गणकेय पद्धतींचा वापर गणित आणि विज्ञानात दिवसेंदिवस वाढतच असल्याने, गणित हे विज्ञान नाही हा मुद्दा मागे पडत आहे. इसवी सन २००२ साली प्रसिद्ध केलेल्या आपल्या पुस्तकात स्टीफन वोल्फ्रॅम म्हणतो की गणकेय गणित ही प्रायोगिक दृष्टीने धांडोळा घेण्याची गरज असून एक स्वतंत्र वैज्ञानिक शाखाच आहे.
अपरिमेय संख्या
...
वर्ग:अंकगणित
विज्ञानरूपी गणित
विज्ञानरूपी गणित
या विषयांवर गणितींची मते भिन्न आहेत. उपयोजित गणिताच्या शाखेत काम करणाऱ्यांना वाटते की ते विज्ञानाच्या एका शाखेत काम करत आहे. याऊलट शुद्धगणितात काम करणाऱ्यांना वाटते की त्यांचे कामाचे स्वरूप तर्काच्या अधिक जवळ जाणारे असून तत्त्वज्ञानाची एक शाखाच आहे. काही गणितींना वाटते की गणिताला विज्ञान म्हणणे हे त्याच्या सौंदर्याकडे आणि कलात्मकतेकडे दुर्लक्ष करण्याजोगे आहे तर इतर काहींना वाटते की गणिताच्या विज्ञानाशी असलेल्या संबंधाला नाकारणे म्हणजे, गणिताचा विज्ञान-अभियांत्रिकीमुळे जो नेत्रदिपक विकास झाला त्या सत्याकडे पाठ फिरवणे आहे. दृष्टीकोनांच्या या वैविध्यातील प्रमुख फरकामुळे गणित हे कलेसारखे निर्माण होते की विज्ञानासारखे शोधल्या जाते अशा तात्त्विक चर्चेस जन्म मिळाला आहे. सहसा विद्यापीठांमध्ये गणित आणि विज्ञान हे एकाच शाखेशी संबंधित असतात, पण त्यांचे स्वतंत्र भाग असतात. त्याने दोहोंचेही स्वतंत्र अस्तित्व मान्य करण्याचा प्रयत्न केला आहे. सहसा गणिती आणि वैज्ञानिक ढोबळ दृष्टीने एकाच गटात तर सूक्ष्म दृष्टीने भिन्न गटांत मानल्या जातात. हे सगळे विवेचन म्हणजे गणितीय तत्त्वज्ञानाचा विषय आहे.
गणिताचे पुरस्कारांना प्रायः विज्ञानातील पुरस्कारांपेक्षा वेगळी वागणूक दिली जाते. गणितातील सर्वात प्रतिष्ठेचा पुरस्कार म्हणजे फिल्डस् पदक होय. ते इसवी सन १९३६ पासून देण्याची प्रथा सुरू झाली. हल्ली ते दर चार वर्षांनी देण्यात येते. सहसा ते विज्ञानातील नोबेल पारितोषिकासारखे मानण्यात येते, हे तितकेसे अचूक नाही. इसवी सन १९७९ मध्ये सुरू झालेले गणिताचे वोल्फ पारितोषिक हे जीवनगौरव पुरस्कारासारखे आहे. तसेच इसवी सन २००३ मध्ये ऍबेल पारितोषिक नावाचा एक प्रमुख पुरस्कार सुरू झाला. ऍबेल पारितोषिक हे गणितातील विशिष्ट कार्यासाठी किंवा एखादा अतीमहत्त्वाची समस्या सोडवल्यासाठी दिल्या जाते. जर्मन गणिती डेव्हीड हिलबर्ट याने इसवी सन १९०० साली गणितातील अशाच २३ अतीमहत्त्वाच्या समस्यांची यादी बनवली होती. या यादीस गणितींमध्ये खूप प्रसिद्धी मिळाली. त्यापैकी नऊ समस्यांची उकल शोधण्यास यश आलेले आहे. सहस्रक पारितोषिक समस्या या नावाने इसवी सन २००० मध्ये सांत नवीन समस्यांची यादी प्रकाशित करण्यात आली. या सातपैकी प्रत्येक समस्येची उकल शोधण्यास १ दशलक्ष अमेरिकी डॉलर्स (सुमारे ४ कोटी रूपये) इतकी रक्कम ठेवण्यात आली आहे. हिलबर्टच्या यादीतील केवळ एकच समस्या, म्हणजे रिमनचे गृहीतक ही सहस्र पारितोषिक समस्यांच्या यादीत आलेली आहे.
इतर वाचनीय
*
धुप्पा (नायगाव)
धुप्पा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील नायगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:नायगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
रागडगाव
रागडगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कारंजा घाडगे तालुक्यातील गावे
तीन दगडांची चूल
मध्यम आकाराचे तीन दगड एकमेकांलगत त्रिकोणाकृतीत ठेवून जी चूल करतात तिला तीन दगडाची चूल म्हणतात. गावात/ शेतावर/ गडावर कमीतकमी साधनांनी अशी चूल बनते. या चुलीला इंधन म्हणून लाकूडफाटा वापरतात.
वर्ग:चूल