cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
प्रशांत महासागरातील चक्रीवादळे
पॅसिफिक चक्रीवादळे हा एक परिपक्व उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळांचा भाग आहे जो पूर्व आणि मध्य प्रशांत महासागरातील १८०° डब्ल्यूच्या पूर्वेस भूमध्यसागरीय उत्तरेस विकसित होतो. उष्णकटिबंधीय वादळ चेतावणी देण्याच्या उद्देशासाठी, उत्तर प्रशांत सागर तीन क्षेत्रांमध्ये विभागलेला आहे: पूर्व (उत्तर अमेरिका ते १४० डिग्री पश्चिम), मध्य (१४० ° पश्चिम to १८० °), आणि पश्चिम (१८० ° ते १०० ° पूर्व). दक्षिणी पॅसिफिकचे दोन विभाग, ऑस्ट्रेलियाचे क्षेत्र (९० ते १६० ° पूर्व) आणि दक्षिणी पॅसिफिक बेसिन १६० ° पूर्व आणि १२० ° पश्चिम दरम्यान विभाजित केले आहे. पश्चिम उत्तर पॅसिफिकच्या तत्सम घटनांना टायफून म्हणतात. तथापि, उभ्या ऊर्ध्वाधर पवन कातरणेमुळे उष्णकटिबंधीय चक्रीवादळे मध्य-प्रशांत महासागरात क्वचितच प्रक्षेपण करीत असल्याने आणि दोन पालण्यांमध्ये हा वेग एक व्यावहारिक सोयीचा आहे.
संदर्भ
* चक्रीवादळे
कुर्ट गेओर्ग कीसिंगेर
कुर्ट गेओर्ग कीसिंगेर (Kurt Georg Kiesinger; ६ एप्रिल १९०४ - ९ मार्च १९८८) हा १९६६ ते १९६९ ह्या काळादरम्यान पश्चिम जर्मनीचा चान्सेलर होता. कीसिंगेर १९३३ ते १९४५ दरम्यान नाझी पक्षाचा सदस्य होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीचे चान्सेलर वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मृत्यू
तिरंदाज
जो व्यक्ती तिरंदाजी करतो त्या व्यक्तीला तिरंदाज असे म्हटले जाते.
वर्ग:रिकामी पाने
Vibulaskmine Archery
लोर्ना केटल्स
लोर्ना विनिफ्रेड केटल्स (५ एप्रिल, १९१२:ऑस्ट्रेलिया - १९९७:मेलबर्न, ऑस्ट्रेलिया) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९३४ ते १९३५ दरम्यान २ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
फ्रेड फ्रीर
फ्रीर, फ्रेड वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भालदार
भाला चालवणाऱ्या सैनिकाला भालदार असे म्हणतात.
वर्ग:सैन्य वर्ग:सैनिकी पेशातील व्यक्ती
कल्पना दत्ता
कल्पना दत्ता (কল্পনা দত্ত) (२७ जुलै १९१३ - ८ फेब्रुवारी १९९५ ) (नंतर कल्पना जोशी) ही एक भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतली कार्यकर्ती होती. ती सूर्य सेनच्या सशस्त्र चळवळीत होती. हे सूर्य सेन १९३० च्या चितगांवला झालेल्या शस्त्रागार धाडेच्या मागे होते. नंतर ती भारतीय कम्युनिस्ट पक्षाची सदस्य झाली, व तिने पुरणचंद जोशीशी विवाह केला. ती १९४३ साली भाकप ची अध्यक्ष झाली.
सुरुवातीचे जीवन
कल्पनाचा जन्म बंगालमधील चितगांव जिल्ह्यातील सिरपूर गावात झाला. १९२९ साली मॅट्रिकची परीक्षा पास झाल्यावर, ती कलकत्त्याला बे्थ्थ्यून काॅलेज येथे विज्ञानात पदवी घेण्यासाठी गेली. तेथे असतानाच ती विद्यार्थी संघ या क्रांतिकारी संस्थेची सदस्य झाली. त्या संस्थेत वीणा दास, प्रीतिलता वड्डेदार, ह्या पण सक्रिय होत्या.
सशस्त्र चळवळ
चितगांव शस्त्रागार धाड ही १८ एप्रिल १९३०ला पडली. त्यानंतर कल्पना १९३१ सालच्या मेमध्ये सूर्य सेनच्या सशस्त्र गटाच्या 'भारतीय रिपब्लिकन आर्मी’च्या चितगांव शाखेत भरती झाली. सप्टेंबर १९३१ला सूर्य सेनने तिला व प्रीतिलता वड्डेदारला चितगांव येथील युरोपियन क्लबवर हल्ला करण्यासाठी नेमले. पण हल्ला करण्याच्या एक आठवडा आधीच तिला हल्ल्याच्या जागेची टेहळणी करताना अटक झाली. जामिनावर सुटका झाल्यावर तिने लपून राहायला सुरुवात केली. १७ फेब्रुवारी १९३३ रोजी पोलिसांनी तिच्या लपण्याच्या जागेला घेरा दिला व सूर्य सेनला पकडले; पण कल्पना तिथून पळून निघाली. पुढे कल्पनाला १९ मे १९३३ रोजी अटक झाली. चितगांव धाडीच्या दुसऱ्या सुनावणीत तिला शिक्षा झाली. १९३९ मध्ये तिची सुटका झाली.
नंतरचे जीवन
कल्पना १९४०ला कलकत्ता विद्यापीठातून पद्वीधर झाली, व भाकपची सदस्य झाली. १९४३ च्या बंगालमधील दुष्काळात व बंगालच्या फाळणीच्या वेळेस तिने स्वयंसेवक म्हणून काम केले. तिने तिचे आत्मकथात्मक पुस्तक, चितगांव शस्त्रागार धाडीच्या आठवणी हे १९४५ला इंग्रजीत प्रकाशित केले. १९४६मध्ये ती बंगाल विधान सभेत चितगांव येथून भाकप कडून निवडणूक लढली, पण जिंकू शकली नाही.
नंतर तिने भारतीय संख्याशास्त्रीय संस्था (Indian Statistical Institute) येथे निवृत्त होईपर्यंत नोकरी केली. ८ फेब्रुवारी १९९५ रोजी तिचा मृत्यू झाला.
वैयक्तिक जीवन
कल्पना दत्ताने १९४३ मध्ये भाकपचे अध्यक्ष पुरनचंद जोशी, ह्यांच्याशी विवाह केला. त्यांना दोन मुले झाली. चंद व सूरज. चंद जोशी हा हिंदुस्तान टाइम्समध्ये पत्रकार होता.
चित्रपट
चितगांवच्या धाडीवर २०१० मध्ये 'खेले हम जी जान से' हा हिंदी चित्रपट निघाला. त्यात दीपिका पादुकोनने कल्पनाचे काम केले होते. पुन्हा १२ आॅक्टोबर २०१२ला 'चितगांव' हा आणखी एक चित्रपट निघाला त्याची निर्मिती आणि दिग्दर्शन वेदव्रत पॅन, ह्या नासातील माजी वैज्ञानिकाने केले होते.
बाह्य दुवा
वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू वर्ग:भारतीय क्रांतिकारक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
वरप्रस्थान
वरपक्ष वाजतगाजत वधूगृही जातो. मंडपप्रवेशद्वारावर वरास पंचारती ओवाळून सुवासिनी त्याचे स्वागत करतात. नवरदेवास मंडपात समारंभपूर्वक नेऊन चौरंगावर बसतात. शुभ मुहूर्ताची योग्य वेळ कळण्यास्तव पुरोहित घटिकापात्राची योजना करतो. मंगलाष्टके लग्न लागण्याचा प्रारंभी नवरदेव पूर्वाभिमुख उभा राहतो. त्याचे समोर स्वस्तिक चिन्ह रेखांकित केलेला अंतरपाट धरतात. वराच्या पुढ्यात अंतरपाटाच्या दुसऱ्या बाजूला नवऱ्या मुलीस उभी करतात. पुरोहित मंगलाष्टके पठन करीत असताना वधू-वरांच्या हातात पुष्पहार असतात. शुभ मुहूर्ताचा क्षण येताच मंगलाष्टक पठन बंद होते. पुरोहित अंतरपाटा उत्तरेकडे ओढून घेतात. वादक वाजंत्री वाजवतात आणि आमंत्रित पाहुणे वधू-वरांवर अक्षता टाकतात. प्रथम वधू वरास वरमाला घालते. नंतर वर वधूस पुष्पहार घालतो; तसेच तिच्या गळ्यात मंगलसूत्र बांधतो. मंगलसूत्रबंधानाने वधू विवाहबंधनात अडकते. कन्यादान कन्यादान विधिद्वारे वधूपिता आपल्या कन्येचे पवित्र दान करतो. आपल्या कन्येची धर्म, अर्थ आणि कर्माचे बाबतीत कुठल्याही प्रतारणा करू नये असे वधूपिता वरास आवर्जून सांगतो. `नातिचरामि' या शब्दांनी नवरदेव प्रतिसाद देतो.
वर्ग:हिंदू लग्न
सुहास पळशीकर
पळशीकर, सुहास पळशीकर, सुहास पळशीकर, सुहास
ॲन पामर
ॲन पामर (१९१५:ऑस्ट्रेलिया - ६ जुलै, २००६:ऑस्ट्रेलिया) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९३४ ते १९३५ दरम्यान ३ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भोजनालय
समर्थ भोजनालय
जिथे पैसे देऊन जेवण मिळते अशा सार्वजनिक ठिकाणाला भोजनालय अथवा खानावळ असे म्हणतात.
१) समर्थ भोजनालय
पत्ता - २२/बी, रेळे बिल्डिंग, गिरगाव, मुंबई - ४००००४.
सुरुवात - इस इ.स. १९७२
मालक - कै रामचंद्र सहदेव प्रभू.
मालवणी पद्धतीचे शाकाहारी आणि मांसाहारी भोजन मिळण्याचे हे एक ठिकाण आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पाककला
कूकटाउन, क्वीन्सलंड
कूकटाउन (Cooktown) हे ऑस्ट्रेलिया देशाच्या क्वीन्सलंड राज्यामधील एक छोटे गाव आहे. १७७० साली कॅप्टन जेम्स कूकने आपले एन्डेव्हर नावाचे जहाज दुरुस्तीसाठी येथे थांबवले होते.
ट्रिनिडाड, कॉलोराडो
त्रिनिदाद अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील छोटे शहर आहे. लास ॲनिमास काउंटीचे प्रशासकीय केंद्र असलेल्या या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार ९,९६ होती तर २०१२ च्या अंदाजानुसार ८,७७१ होती.
वर्ग:कॉलोराडोमधील शहरे वर्ग:लास ॲनिमास काउंटी, कॉलोराडो
उझबेकिस्तान राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
उझबेकिस्तान फुटबॉल संघ हा उझबेकिस्तान देशाचा राष्ट्रीय पुरुष फुटबॉल संघ आहे. उझबेकिस्तानने आजवर फिफा विश्वचषक स्पर्धेसाठी एकदाही पात्रता मिळवली नाही.
बाह्य दुवे
फुटबॉल संघ वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
ऐश्वर्य प्रताप सिंह तोमर
ऐश्वर्य प्रताप सिंह तोमर ( 3 फेब्रुवारी २००१, रतनपूर, जिल्हा: खारगोन, मध्यप्रदेश)  हा भारतीय नेमबाज आहे. २०१९ च्या आशियाई नेमबाजी स्पर्धेत ५० मीटर रायफल थ्री पोझिशन्स स्पर्धेत त्याने कांस्यपदक जिंकले आणि २०२० च्या उन्हाळी ऑलिम्पिकसाठी भारताकरता कोटा मिळवला.
सुरुवातीचे आयुष्य
तोमरचा जन्म ३ फेब्रुवारी २००१ रोजी मध्य प्रदेशातील खारगोन जिल्ह्यातील रतनपूर गावात झाला. तीन भावंडांपैकी तो सर्वात धाकटा आहे. तो बऱ्याचदा त्याचे जमीनदार वडील वीर बहादूर यांच्याबरोबर शिकार करायला जात असे. चुलतभाऊ नवदीपसिंग राठौर यांच्याकडून त्याला नेमबाजी या खेळाबद्दल कळले. तोमरने २०१५ मध्ये भोपाळमधील मध्य प्रदेश नेमबाजी अकादमीमध्ये वैभव शर्मा यांच्या मार्गदर्शनाखाली नेमबाजीचे प्रशिक्षण घेणे सुरू केले.
कारकीर्द
तोमरने 2019च्या आशियाई एरगन चॅम्पियनशिपमध्ये ज्युनियर 10 मीटर एर रायफल स्पर्धेत कांस्यपदक जिंकले. सुहल येथे २०१९ च्या आयएसएसएफ ज्युनियर विश्वचषकात तोमरने ४५९.३  गुणांसह 50 मीटर रायफल थ्री पोझिशन्समध्ये कनिष्ठ गटात जागतिक विक्रम नोंदविला आणि सुवर्णपदक जिंकले.
तोमरने दोहा येथे 2019 मध्ये झालेल्या आशियाई नेमबाजी स्पर्धेत 50 मीटर रायफल थ्री पोझिशन्समध्ये  अंतिम फेरीत ४४९.१ गुण मिळवत कांस्यपदक जिंकले. अशाप्रकारे त्याने भारतासाठी नेमबाजीतील या प्रकारासाठी २०२० च्या उन्हाळी ऑलिम्पिकमध्ये दुसरा कोटा मिळवला. त्याने याच स्पर्धेत चैन सिंग आणि पारूल कुमार यांच्या साथीने सांघिक स्पर्धेत कांस्य पदक जिंकले.
पुरस्कार
मध्य प्रदेश सरकारचा एकलव्य पुरस्कार: २०१९
वर्ग:भारतीय नेमबाज वर्ग:इ.स. २००१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पाल (निःसंदिग्धीकरण)
पाल या शब्दाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
कॅरा मरे
कॅरा मरे (१ नोव्हेंबर, २००० - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे.
हीने महिला एकदिवसीय व महिला टी२० पदार्पण दोन्ही न्यू झीलंडविरूद्ध अनुक्रमे ८ जून व ६ जून रोजी केले.
संदर्भ
वर्ग:आयर्लंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
धानशेत
धानशेत हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:पेठ तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
तानिया भाटिया
तानिया भाटिया (२९ नोव्हेंबर, १९९७:चंडीगढ, भारत - ) ही ाची क्रिकेट खेळाडू आहे. ही यष्टिरक्षक असून उजव्या हाताने फलंदाजी करते.
वर्ग:भारताच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९७ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:२०२२ राष्ट्रकुल खेळांमधील रौप्य पदक विजेते भारतीय
ए के सिंग
त्यानी डिसेंबर १९८४ला भारतीय सेनेत कॅप्टन झाले. ते ११ गुरखा रायफल्स हे युनिट होत.
पेगी अँटोनियो
पेगी अँटोनियो (२ जून, १९१७:मेलबर्न, ऑस्ट्रेलिया - ११ जानेवारी, २००२:ऑस्ट्रेलिया) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९३४ ते १९३७ दरम्यान ६ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट
बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट हे ग्रेटर नोएडा येथे नवी दिल्ली पासून ४० किलोमीटर दूर आहे. ८७५ एकर क्षेत्रफळावर या ट्रॅकची उभारणी करण्यात आली आहे. या ट्रॅकसाठी २१५ मिलियन डॉलर खर्च करण्यात आले आहेत. या ट्रॅकचे उद्घाटन १८ ऑक्टोबर २०११ला करण्यात आले. याचे पूर्वी नाव 'जयपी इंटरनॅशनल रेसिंग सर्किट' असे होते, परंतु एप्रिल २०११ मध्ये नाव बदलून गौतम बुद्धांच्यावरून 'बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किट' ठेवले गेले.
क्षमता व सुविधा
तब्बल एक ते दीड लाख प्रेक्षक क्षमता असलेल्या या स्टेडियममध्ये शर्यती दरम्यान अपघाताचा अनर्थ उदभवल्यास वैद्यकीय सेवा तत्पर असेल. अगदी ऑपरेशन थिएटरपासून २२० जणांचे वैद्यकीय अधिकारी पथक सेवेसाठी तत्पर असेल. असं सगळं उपलब्ध आहेत व अपघात अगदीच मोठा असेल, तर अपघातातील व्यक्तींना वाहण्यासाठी दोन हेलिकॉप्टर सज्ज असतील.
रेस ट्रॅक
फॉर्म्युला वनच्या या रेस ट्रॅकचं अंतर ५.१४ किमी. आहे. ड्रायव्हर्सना ही एक लॅप पूर्ण करायला एकूण १ मिनिटे व २७ सेंकदांचा वेळ लागणार आहे. ही स्पर्धा ६० लॅपची असणार आहे. त्यामुळे फॉर्म्युला वन कार ड्रायव्हर्सना ३६० किमीचं अंतर पार करावं लागेल. या सर्किटवर कारसाठी सर्वोच्च वेगमर्यादा ३२० किमी प्रती तास असणार आहे. या ट्रॅकवर शर्यतीदरम्यान स्पर्धकांना प्रतिस्पर्ध्यांना ‘ओव्हरटेक’ करता येईल तसेच आपल्या गाडीचा वेग वाढवता येईल या दृष्टिकोनातून रेसिंग ट्रॅक तयार केला आहे. यासाठी युरोपमधील रेसिंग ट्रॅकचे निर्माणकर्ता हर्मन टाईल्क यांच्या सल्ल्यानुसार बुद्ध आंतरराष्ट्रीय सर्किटला मदत केले गेले आहे.
इंग्लंड
इंग्लंड युनायटेड किंग्डमचा एक घटकदेश आहे. युनायटेड किंग्डमची ८३% लोकसंख्या इंग्लंडमध्ये राहते; तर क्षेत्रफळानुसार इंग्लंड ग्रेट ब्रिटनचे दोन तृतीयांश क्षेत्रफळ व्यापतो. इंग्लंडच्या उत्तरेस स्कॉटलंड, पश्चिमेस वेल्स यांच्या भूसीमा असून इतर सर्व बाजूंनी उत्तर समुद्र, आयरिश समुद्र, केल्टिक समुद्र, ब्रिस्टल खाडी व इंग्लिश खाडी यांनी इंग्लंडला वेढले आहे. इंग्लंडची राजधानी असलेले लंडन ग्रेट ब्रिटनमधील सर्वात मोठे महानगर असून अनेक मानकांनुसार युरोपीय संघातील सर्वात मोठे नागरी क्षेत्र आहे.
इंग्लंडचे इ.स. ९२७ मध्ये एकत्रीकरण झाले त्या काळापासून आजवर इंग्लंड हा एकच असा देश आहे ज्याच्या सार्वभौमत्वाला कधीही तडे गेले नाहीत. इंग्लंड या देशाने आपल्या लष्करी सामर्थ्याच्या जोरावर संपूर्ण जगातील अनेक देशांवर राज्य केले, वसाहती स्थापन केल्या. या वसाहती विसाव्या शतकाच्या मध्यापर्यंत इंग्लंडच्या ताब्यात होत्या. त्यामुळे ज्या ज्या ठिकाणी त्यांनी राज्य केले त्या त्या भागावर त्यांनी कधीही न पुसता येणारा ठसा उमटवला. आज जगातील बहुतेक देशांमधील कायदे, लष्करी रचना, शिक्षण पद्धति, शास्त्रीय पद्धति, संसदीय लोकशाही व सरकार रचना यांत आजही इंग्रजी पद्धतिीचा प्रचंड प्रभाव दिसून येतो. इंग्रजांनी त्यांची इंग्लिश भाषा भाषा जगभरात नेल्यामुळे आज इंग्रजी ही अघोषितरित्या जगाची प्रमुख भाषा आहे
नावाची व्युत्पत्ती
इंग्लंड या नावाचा अर्थ लॅंड ऑफ ॲंजेल्स. देवदूतांची भूमी असा होतो. इतिहासकारांच्या मते ॲंजेल्स नावाची उत्तर जर्मनी व डेन्मार्क मधील टोळी साधारणपणे ५व्या ते ६व्या शतकात या भागात वास्तव्य करू लागली व या टोळीपासून याचे नाव इंग्लंड असे पडले.
प्राचीन इतिहास
अतिशय विस्तृत व नोंदींनी परिपूर्ण असा इंग्लंडचा इतिहास आहे. शास्त्रीय दृष्टिकोनातून इतिहासाच्या अभ्यासाची प्रथा इंग्रजांनी सुरू केली. संपूर्ण जगाचा इतिहास मांडणाऱ्या इंग्रजांनी इंग्लंडच्या इतिहास अतिशय सखोलरीत्या अभ्यासून नोंदवला आहे. इंग्लंडचा मानवी इतिहास जुना असून पाषाणयुगातील स्टोनहेंज याची साक्ष देतात. ब्रिटिश बेटे मुख्य युरोपापासून हिमयुगानंतर तुटली त्यामुळे इंग्लंडमध्ये युरोपमधील मानवी वस्ती सर्वात शेवटी झाल्याचे मानण्यात येते. साधारणपणे इ.स.पू.११,००० वर्षांपूर्वी इंग्लंडमध्ये मानवाची वसती झाल्याचे मानण्यात येते. रोमन साम्राज्याने इंग्लंडच्या भूमीवर आक्रमण करून त्याला रोमन साम्राज्याचा भाग बनवला.
मध्ययुगीन
रोमन साम्राज्याच्या पतनानंतर इंग्लंडमध्ये ब्रिटिश बेटांच्या दक्षिण भागात वास्तव्यास असलेल्या ॲंग्लो सॅक्सनी टोळ्यांची राज्ये चालू झाली. साधारणपणे ५ शतकापासून अनेक लहान मोठी ॲंग्लो सॅक्सन राज्ये अस्तित्वात होती. या काळातील आर्थर राजाच्या कहाण्या प्रसिद्ध आहेत. इंग्लंडचे युरोपबरोबरच ख्रिस्तीकरण झाले. इ.स. ५०० मध्ये इंग्लंडमध्ये केंट,इसेक्स, ससेक्स इत्यादी ७ लहान राज्ये अस्तित्वात होती. या राज्यांची एकमेकात भांडणे होत व एकमेकांवर चढाओढी चालत. १० व्या शतकात वेसेक्स राज्याने संपूर्ण इंग्लंडवर नियंत्रण मिळवले व एका सार्वभौम इंग्लंडची स्थापना इ.स. ९२७ मध्ये झाली. इ.स. १०१६ मध्ये डेन्मार्कचा राजा कनुटे याने इंग्लंडवर कब्जा मिळवला व थोड्या काळाकरिता तो इंग्लंडचा राज्याधिकारी बनला.
१० व्या शतकात इंग्लंड हा तत्कालीन देश युरोपमधील इतर देशांपेक्षा आर्थिकदृष्ट्या बराच मागसलेला होता. साधनसामुग्रीची तसेच सुपीक प्रदेशाची कमतरता हे मागासण्याचे कारण होते. शेजारील फ्रान्स हा त्यामानाने खूपच सधन देश होता. इंग्लंडने या काळातच आक्रमक साम्राज्यवादी धोरण स्वीकारले. फ्रान्स बरोबरील अनेक युद्धात साधन सामुग्रीची कमतरता असूनही अनेक युद्धात फ्रान्सचा पाडाव केला व फ्रान्समधील बराच भाग व्यापला. याला इंग्लंड फ्रान्स शतकी युद्ध असे म्हणतात. रिचर्डच्या नेतृत्वाखाली इंग्लंडने क्रुसेडमध्ये(धर्मयुद्धात) हिरीरीने सहभाग घेतला. क्रुसेडमध्ये वापरलेला ध्वज इंग्लंडचा अधिकृत ध्वज बनला. याच काळात इंग्लंड एक प्रबळ लष्करी देश म्हणून उदयास आला. अल्फ्रेडने इंग्लंडच्या भविष्यातील अत्यंत प्रबळ नौदलाची पायाभरणी केली. मध्ययुगात इंग्लंडचे तिरंदाज (Longbows) व नाईट्स (Knights)(सरदार) यांची संपूर्ण युरोपभर प्रबळ योद्धे म्हणून ख्याती होती.
ब्रिटिश साम्राज्य व वसाहतवाद
मध्ययुगाच्या अंतानंतर युरोपमध्ये बदलाचे वारे वाहू लागले. रिनैसॉंच्या क्रांतिकारक बदलांनंतर युरोपची विचारसरणी बदलू लागली. शास्त्रीय दृष्टीकोन वाढीस लागला. पोर्तुगाल, स्पेन यांच्याकडून नवे देश, नव्या मार्गांचा शोध लागला. इंग्लंडही या बदलांमध्ये मागे नव्हते. राणी एलिझाबेथ पहिली हिच्या काळात इंग्लंडने प्रोस्टेस्टंट पंथाचा स्वीकार केला. तिच्याच काळात इंग्लंडमधील धार्मिक दृष्टिकोन व राजकीय दृष्टिकोन हे वेगळे झाले. चर्च ऑफ इंग्लंड हे इंग्लंडमधील धार्मिक घडामोडींचे केंद्र बनले. याचाच परिणाम म्हणून इंग्लंडने या काळात झपाट्याने प्रगती करण्यास सुरुवात केली. अमेरिका खंडाच्या शोधानंतर त्यावर मक्तेदारी मिळवण्यात व भारताच्या मार्गावर नियंत्रण मिळवण्यात इंग्लंड क्रियाशील झाला.
पहिले व दुसरे महायुद्ध
१९१४ ते १९१८ या कालावधीत पहिले महायुद्ध झाले. युरोप खंडातील महत्त्वाचे देश यात सामील होते. एकूणच आंतरराष्ट्रीय किंवा जागतिक व्यवस्थेत युरोप या काळात फार महत्त्व होते. पहिल्या महायुद्धामुळे खूप मोठ्या प्रमाणावर जीवित व वित्तहानी झाली. पहिल्या महायुद्धातील सहभागी राष्ट्रे--- मित्र राष्ट्रे- बिटिन, फ्रान्स , रशिया ,इटली , अमेरिका....होती.
हवामान
मोठी शहरे
इंग्लंडमध्ये लंडन हे सर्वात मोठे शहर आहे.
क्रीडा
इंग्लंड हे जगातील बहुतेक सर्वच अतिलोकप्रिय खेळांची जन्मभूमी किंवा माहेरघर आहे. आधुनिक फुटबॉल, क्रिकेट, टेनिस, बॅडमिंटन, रग्बी, हॉकी या सर्वांची सुरुवात इंग्लंडमध्ये झाली. यांचे सर्वांचे आधुनिकीकरण, नियमावली तयार करण्याचे श्रेय इंग्रजांना जाते. इंग्लंडमध्ये खेळ हा सर्वाधिक जिव्हाळ्याचा विषय असून इंग्रज लोक हरेकप्रकारच्या खेळात रुची दाखवतात. सामन्यांना हजर रहाणे हा जणू येथील संस्कृतीचा एक अविभाज्य अंग बनला आहे. प्रत्येकजण कोणत्याना कोणत्या खेळाला आपली बांधिलकी दर्शवतो व आपण फलाण्या फलाण्या क्लबचे सदस्य आहोत अथवा समर्थक आहोत असे जाज्वल्य अभिमानाने सांगण्याची येथे प्रथा आहे. क्लबस्तरावरील खेळ इतके प्रसिद्ध आहेत की कधी कधी येथील जनता राष्ट्रीय संघाचच्या कामगगिरीची दखल घेत नाही. वृतपत्रांमधील मोठा भाग क्रीडासंबधित बातम्यांसाठी राखीव असतो. प्रत्येक सामन्याचे वर्णन, सामन्या अगोदरच्या-नंतरच्या घडामोडी इंग्रज अतिशय चोखंदळपणे वाचतात.
क्रिकेट
इंग्लंडमधेच क्रिकेट या खेळाचा शोध लागला.पुर्वीच्या ब्रिटीश राजघराण्यांत हा एक प्रतिष्ठेचा खेळ मानला जाई. या खेळाचा शोध नेमका कधी लागला याची कुठेही नोंद आढळत नाही
फुटबॉल
फुटबॉल या खेळाच्या शोध हा आजही एक वादाचा विषय आहे. चीन, मेक्सिको, ग्रीस मधील प्राचीन शिल्पांवरून फुटबॉलचे अस्तित्व इंग्लंडच्या जन्माअगोदर होते हे सिद्ध होते. त्यामुळे मूळ फुटबॉलच्या शोधाचे श्रेय इंग्लंडकडे येत नाही. परंतु आजच्या आधुनिक फुटबॉलचे जन्मस्थान इंग्लंड आहे यात दुमत नाही. १६ व्या १७ व्या शतकातील फुटबॉल या विषयावरील चित्रे या खेळाची तत्कालीन लोकप्रियता दर्शावतात. कुलीन लोकांसाठी क्रिकेट, कामगार, गरिबांचा खेळ म्हणजे फुटबॉल अशी सामाजिक दरी अस्तित्वात होती. ब्रिटिश साम्राज्यात फुटबॉल सर्व वसाहतींमध्ये पोहोचला. इ.स. १८५०च्या सुमारास फुटबॉलचे आधुनिकीकरण चालू झाले. रस्त्यांवर, कामगारवस्त्यांमध्ये रानटीपणे खेळला जाणारा हा खेळ मोकळ्या मैदानांवर खेळला जाऊ लागला, हळूहळू नियम घडत गेले व यांचेच कालांतराने फुटबॉल क्लबमध्ये रूपांतर झाले व त्यातील काही आज जगप्रसिद्ध फुटबॉल क्लब म्हणून मिरवत आहेत. साधारणपणे याचवेळेस १९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात युरोपमधील इतर देशात इंग्रज फुटबॉलवेड्यांनी फुटबॉल खेळ पोहोचवला व पहाता पहाता हा खेळ जागतिक स्तरावर सर्वाधिक लोकप्रिय खेळ बनला.
इंग्लंडमध्येही फुटबॉल हा सर्वाधिक लोकप्रिय खेळ आहे. लोकप्रियतेचे जाळे हजारो लहान मोठ्या फुटबॉलक्लबंनी विणले आहे. फुटबॉल असोसिएशन ही मध्यवर्ती संस्था इंग्लिश फुटबॉलचे नियंत्रण करते. इंग्लंडमधील इंग्लिश प्रीमियर लीग ही आजच्या घडीची, जागतिक स्तरावर तुलना केल्यास सर्वाधिक लोकप्रिय लीग आहे. याचे चाहते केवळ इंग्लंडमध्येच नाहीतर जगातील बहुतांशी सर्वच देशांत आहेत. इंग्लिश लीग ही तीन ते चार स्तरांमध्ये खेळली जाते. प्रीमियर लीग, प्रथम वर्ग, द्वितीय वर्ग, तृतीय वर्ग प्रत्येक स्तरामध्ये २० किंवा अधिक क्लब एकमेकांशी होम व अवे पद्धतीने साखळी सामने खेळतात. यात सर्वाधिक गुण मिळवणारा संघ वर्गस्तरावर विजयी घोषीत होतो व पहिले तीन संघ वरील वर्गात खेळण्यास पात्र ठरतात. तसेच शेवटचे तीन संघांची खालच्या वर्गात रवानगी होते. प्रीमियर लीग मधील विजेता व उपविजेता चॅपियन्स लीगमध्ये खेळतात. याचबरोबर, हे क्लब एफ.ए. कप, शेफील्ड शील्ड अशा अनेक सामन्यांमधील विजेतेपदांसाठी खेळतात. इंग्लंडमधील क्लब हे जगातील सर्वाधिक श्रीमंत मानले जातात. मॅचेस्टर युनायटेड, लिव्हरपूल, आर्सेनल, चेलसी हे जगातील सर्वाधिक श्रीमंत क्लबांमध्ये गणले जातात, तसेच प्रीमियर लीगमधील यांचा यशाचा आलेख उल्लेखनीय आहे. लिव्हरपूल हा इंग्लंडच्या इतिहासातील सर्वाधिक यशस्वी क्लब आहे. त्याखालोखाल मॅचेस्टर युनायटेड, आर्सेनल व एव्हरटन यांचा क्रमांक लागतो. इंग्लंडचे क्लब हे केवळ इंग्लंड मध्येच यशस्वी नाहीत तर युरोपीयन व जागतिक स्तरावर देखील यशस्वी आहेत. मॅचेस्टर, लिव्हरपूल, नॉटिंगहॅम या सारख्या क्ल्बनी युरोपीय विजेतेपदे मिळवली आहेत.
इंग्लंडचा राष्ट्रीय संघ हा जगातील सर्वातिक हाईप असणारा संघ मानला जातो. १९६६ मध्ये इंग्लंडमध्ये पार पडलेल्या विश्वकरंडक स्पर्धेत इंग्लंडने विश्वकरंडकावर आपले नाव कोरले. त्या काळातील बॉब चार्लटन यांच्या नेतृत्वाखाली पश्विम जर्मनीला ४-२ असे नमवून इंग्लंडने विश्वकरंडक जिंकला. परंतु यानंतर इंग्लंडला कुठल्याही महत्त्वाच्या स्पर्धेची अंतिम फेरी गाठण्यात अपयश आले आहे. त्यानंतर सर्वोत्तम कामगीरी, इ.स. १९९०च्या विश्वकरंडकात उपांत्याफेरी गाठली होती. यानंतर इंग्लंडचा यशाचा आलेख चढ उताराचा राहिला आहे. इ.स. २००८ मध्ये युरो करंडकासाठी पात्रही झाला नाही.
इंग्लंडच्या अनेक महान फुटबॉलपटूंनी इंग्लंडच्या फुटबॉलला एक वेगळी उंची गाठून दिली. बॉबी चार्लटन, गॅरी लिनेकर, डेव्हिड बेकहॅम,रॉजर हंट हे इंग्लंडचे काही नावाजलेले खेळाडू आहेत. सध्याची इंग्लंड संघाची कमान जॉन टेरी फ्रॅंक लॅम्पार्ड यांसारख्या खेळाडूंकडे आहे.
संदर्भ
औद्योगिक क्रांतीचा आरंभ इंग्लंडमध्ये झाल्यामुळे इंग्लंडला औद्योगिक क्रांतीचे माहेरघर देखील म्हणतात ......
वर्ग:देश वर्ग:युनायटेड किंग्डम
ऱ्हाइनलांड-फाल्त्स
ऱ्हाइनलांड-फाल्त्स राज्याची स्थापना दुसऱ्या महायुद्धानंतर ३० ऑगस्ट १९४६ रोजी करण्यात आली. माइंत्स ही ह्या राज्याची राजधानी असून लुडविक्सहाफेन, कोब्लेन्झ, ट्रियर, काइझरस्लाउटर्न ही येथील प्रमुख शहरे आहेत. जर्मनीच्या निर्यातक्षेत्रामधील ऱ्हाइनलांड-फाल्त्स हे आघाडीचे राज्य आहे. वाइन उत्पादन हा येथील सर्वात मोठा उद्योग आहे. तसेच रसायनांचे उत्पादन करणारी बी.ए.एस.एफ. ही लुडविक्सहाफेन येथील सर्वात मोठी कंपनी आहे.
रटॉन, न्यू मेक्सिको
रटॉन अमेरिकेच्या न्यू मेक्सिको राज्यातील छोटे शहर आहे. कोलफॅक्स काउंटीमधील या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार ६,८८५ होती.
ऱ्हाइनलांड-फाल्त्स
बुंडेसलीगामध्ये खेळणारा १. एफ.से. काइझरस्लाउटर्न हा ऱ्हाइनलांड-फाल्त्समधील प्रमुख फुटबॉल संघ आहे. फॉर्म्युला वन शर्यतीमधील भूतपूर्व युरोपियन ग्रांप्री व सध्याची जर्मन ग्रांप्री येथील न्युर्बुर्गरिंग ह्या सर्किटवर खेळवली जात आहे.
रटॉन, न्यू मेक्सिको
हे गाव रटॉन पास या घाटाच्या पायथ्याशी आहे.
वर्ग:न्यू मेक्सिकोमधील शहरे वर्ग:कोलफॅक्स काउंटी (न्यू मेक्सिको)
ऱ्हाइनलांड-फाल्त्स
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीची राज्ये *
पंचप्रयाग
प्रयाग म्हणजे दोन नद्यांचा संगम.
उत्तर प्रदेशातल्या अलाहाबाद येथे गंगा यमुना आणि गुप्त रूपात असलेली सरस्वती यांचा त्रिवेणी संगम होतो, म्हणून अलाहाबादलाच प्रयाग म्हणून ओळखले जाते. पंचप्रयागात या प्रगागचा समावेश होत नाही.
धानोळी (समुद्रपूर)
धानोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
चंदिगढ विमानतळ
चंदिगढ विमानतळ हा भारताच्या चंदिगढ  ह्या केंद्रशासित प्रदेशामधील एक विमानतळ आहे. हा विमानतळ सध्या अनेक सोई उपलब्ध करण्यासाठी विस्तारला जात आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:चंदिगढमधील विमानतळ
डिंपल कापडिया
डिंपल चुन्नीभाई कापडिया (जन्म ८ जून १९५७) एक भारतीय चित्रपटअभिनेत्री आहे. वयाच्या १६व्या वर्षी राज कपूर यांच्या " बॉबी (१९७३) चित्रपटातून सिनेसृष्टीत पदार्पण केले. त्याच वर्षी तिचा राजेश खन्ना यांच्याशी विवाह झाला आणि डिंपलने अभिनयापासून फारकत घेतली. १९८४ मध्ये राजेश खन्नापासून विभक्त झाल्यावर ती पुन्हा अभिनयाकडे वळली. नंतर आलेल्या "सागर" (१९८५) चित्रपटासाठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.
मादक सौंदर्यामुळे प्रसिद्धीझोतात आलेल्या डिंपलने आपल्या अभिनयातील विविधता सिद्ध करण्यासाठी आपल्या चित्रपट निवडित अधिक चोखंदळता दाखवली. ती कालांतराने अधिक गंभीर भूमिकेंमध्ये प्रेक्षकांसमोर आली आणि समांतर सिनेमांकडे वळली. "काश" (१९८७), "द्रिष्टी" (१९९०), "लेकिन..." (१९९०) आणि "रुदाली" (१९९३) या समांतर सिनेमांमधील तिच्या भूमिकांसाठी तिची विशेष नोंद घेतली गेली. रुदालीसाठी तिला सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा राष्ट्रीय पुरस्कार आणि सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा समिक्षक फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला. १९९३ मध्ये आलेल्या गर्दिश मधील तिची सहाय्यक भूमिका लक्षणिय ठरली आणि "क्रांतीवीर" (१९९४) मधील तिच्या भूमिकेसाठी तिला चौथा फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाला.
डिंपलने १९९० आणि २००० च्या दशकांत अधूनमधून काही चित्रपटांमधून अभिनय केला. "दिल चाहता है" (२००१) आणि अमेरिकन निर्मिती असणाऱ्या लीला (२००२) चित्रपटात महत्त्वाच्या भूमिकेंमध्ये दिसली. त्यानंतर "हम कौन है" (२००४),"प्यार मे ट्विस्ट (२००५), "फिर कभी" (२००८), "तुम मिलो तो सही" (२०१०), "बिईॅंग सायरस" (२००५),"लक बाय चान्स" (२००९),"दबंग" (२०१०), "पटियाला हाऊस" (२०११) आणि "कॉकटेल" (२०१२) मध्ये सहाय्यक भूमिकेत दिसली.
कारकीर्द
डिंपलला लहानपणापासूनच अभिनेत्री बनण्याचे स्वप्न होते आणि ती स्वतःला "चित्रपट वेडी" समजते. राज कपूरने तिच्या १३ व्या वर्षीच तिच्यातील अभिनय गुणांची दखल घेतली, आणि १९७३ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या बॉबी सिनेमात एका तरुण युगुलप्रेमकथेत अभिनेत्री म्हणून जगासमोर आणले. तिने बॉबी ब्रिगेंझा नावाच्या मध्यमवर्गीय ॲंग्लो इंडियन मुलीची भूमिका केली होती, रिशी कपूरची प्रमुख भूमिका असणारा हा पहिलाच चित्रपट होता. "बॉबी" हा एक व्यावसायिकदृष्ट्या गाजलेला आणि टिकाकारांनी नावाजलेला चित्रपट होता. डिंपलच्या अभिनयाची विशेष दखल घेतली गेली आणि त्या वर्षीचा सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्रीचा फिल्मफेअर पुरस्कार डिंपलला जया भादुरीसोबत अभिमान चित्रपटासाठी विभागून दिला गेला. २००८ मध्ये, rediff.com ने प्रसिद्ध केलेल्या सर्वेक्षणात दमदार पदार्पण करणाऱ्या अभिनेत्रींमध्ये डिंपल चौथ्या क्रमांकावर होती.
बॉबीच्या यशापाठोपाठ डिंपल तरुण वर्गाची एक फॅशन आयकॉन बनली. बॉबी प्रदर्शित होईपर्यंत डिंपलचा राजेश खन्ना बरोबर वयाच्या १६ व्या वर्षीच विवाह झाला होता आणि नंतर मुलांच्या संगोपनासाठी ती चित्रपटांपासून दूर गेली.
पुनर्पदार्पण (१९८४) आणि १९८० दशक
राजेश खन्नापासून १९८२ मध्ये विभक्त झाल्यानंतर, तिने चित्रपट सृष्टीत परत येण्याचा विचार केला. पण या वेळी तिच्या अभिनयाचा कस लागणार होता. १९८४ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या रमेश सिप्पी यांच्या "सागर" मध्ये काम केले. सिप्पींच्या एका मित्राने डिंपल पुन्हा काम करण्यास उत्सुक असल्याचे त्यांना सांगितले. त्यांनी तिला स्क्रिन टेस्टसाठी बोलावले आणि ती पुन्हा अकदा रिशी कपूरसोबत रूपेरी पडद्यावर झळकली. <!-- Scripted with her in mind, the film was intended to be her comeback vehicle, but its one-year delay meant that several of her proceeding projects would be released before, the first of which was Zakhmi Sher (1984). Saagar eventually premiered in August 1985 and was controversial for several scenes featuring Kapadia, including one scene in which she was seen topless for a split second. The film was a critical success and was eventually chosen as India’s official entry to the Oscars that year. Kapadia's performance as Mona D'Silva, a young woman from Goa who is torn between her friend (Kamal Haasan) and the man she loves (Kapoor), won her a second Best Actress award at the Filmfare Awards. A review by Asiaweek labelled her "a delight". Rediff.com noted, "Dimple, caught between a friend and lover, performed solidly and memorably, grounding the two male leads and making the film work." A 1993 issue of India Today wrote, "Saagar was in many ways a paean to her incredible beauty. She looked ravishing: auburn hair, classical face, deep eyes, an aura of sensuality. It was clear she was back."
In 1984 she had a role opposite Sunny Deol in Manzil Manzil, a drama directed by Nasir Hussain. She later said making the film was "one big picnic", though she expressed her lack of comfort performing the "routine song-and-dance" nature of the part. Kapadia's first film of 1985 was Mukul Anand's Aitbaar, a Hitchcockian thriller for which she received positive reviews. Speaking of her performance, she said that during shooting she was "a bag of nerves", which eventually ended up working "to my advantage as it lent my performance the right shade of tautness, without my realising it." Among other films released that year, Kapadia was paired up with Sunny Deol in Arjun, an action film directed by Rahul Rawail and scripted by Javed Akhtar.
Feroz Khan's Janbaaz (1986) told the story of a man fighting the drug menace. The film became known for its steamy love scene involving Kapadia and male lead Anil Kapoor, in which the two also shared a full on kiss, something Hindi movie-goers were not accustomed to in those days. In that same year she acted opposite Saagar co-star Kamal Haasan in her first regional film, Vikram, a Tamil-language sci-fi feature. She played the minor part of Inimaasi, a young princess who falls for the title character, played by Haasan. At that time, she also worked in numerous Hindi films made by producers from the South, including Pataal Bhairavi, which she detested. She has confessed to accepting these roles for financial gain rather than artistic merit during this period, noting, "I shudder even now when I think of those films. As an artiste I got totally corrupted."
In 1987, Kapadia starred in Mahesh Bhatt's drama Kaash. Kapadia and Jackie Shroff starred as an estranged couple who, during a relentless legal battle over the custody of their only son, learn that the boy is suffering from leukaemia, which makes them reunite to spend together the last months of his life. Before shooting began, she called it "the most serious artistic challenge I have ever faced in my career." Bhatt said he decided to cast her in the role because he was aware of her own marital experience, and he noted that during the making of the film she "came closer and closer to the naked truth," so much that "after a certain point, mentally I couldn't differentiate between Dimple and Pooja. She became the character." Kapadia's performance as Pooja was highly praised by critics. In an article discussing her career's best roles, The Times of India wrote, "As ... [a] long-suffering wife who tries making a living for herself and her young son by working odd jobs, Dimple showed immense strength as a performer. This has to be one of her best and most unrecognised performances." Sukanya Verma from Rediff.com noted, "She rendered her Pooja with stoic determination and touching vulnerability making her character extremely believable and sympathetic at once."
In 1988, she played the main protagonist in Zakhmi Aurat, that of a female police officer who gets gang-raped and, after the judicial system fails to convict the criminals, abandons the legal course and joins forces with other rape victims to get revenge by castrating the rapists. The Times of India labelled the film a "B-grade movie", but further noted that "Dimple nonetheless did a very convincing job of portraying her anguish and bitterness at being denied justice." M.L. Dhawan from The Tribune, while documenting the famous Hindi films of 1988, praised Kapadia for "proving her mettle as an actress of intensity and passion." Subhash K. Jha, however, in an article discussing Indian actresses who have played policewomen, wrote that the film "turned into quite an embarrassment for its leading lady."
The three final years of the decade saw the release of several other films featuring Kapadia, but few did well. In 1987, she appeared in two action movies: Rajkumar Kohli's Insaniyat Ke Dushman and Mukul Anand's Insaaf, in which she played a dual role of a dancer and a physician. She worked with Kohli in two more movies in 1988, the horror film Bees Saal Baad and the action drama Saazish. In that same year Mahesh Bhatt cast her again in his action thriller Kabzaa, a critical failure. Ram Lakhan (1989), directed by Subhash Ghai, was a success with both critics and audiences, but Kapadia's role was considered small with one critic saying it did not do "justice to her talent" and another reporting that she "pales into insignificance in the film." Other films of this period include Babbar Subhash's Pyar Ke Naam Qurbaan, opposite Mithun Chakraborty, and J.P. Dutta's Batwara.
१९९० दशक
In the 1990s, Kapadia started venturing more into arthouse films, later citing an "inner yearning to exhibit my best potential." Those films include Drishti (1990), Lekin... (1990), Rudaali (1993) and Antareen (1995). Drishti, a marital drama directed by Govind Nihalani, starred Kapadia and Shekhar Kapur as a married urban couple from an intellectual milieu in Mumbai and followed their trials and tribulations, extramarital affairs, divorce, and ultimate reconciliation after years of separation. Kapadia's part was that of career-woman Sandhya, and for her portrayal she was named the Best Actress (Hindi) of the year by the Bengal Film Journalists' Association. The film was acknowledged as the Best Hindi Film of that year at the annual National Film Awards. In 1993, Frontline suggested that Kapadia's performance in the film should have earned her the Best Actress award at the same function. In Gulzar's Lekin..., she played a restless sprite named Reva, a role she has often cited as a personal favourite and wished would have had more screen time in the film. Referring to it once as "the most fantastic" part of her career, she recalled the working relationship with Gulzar as "a wonderful experience". In order to make her character more truthful, Gulzar did not let Kapadia blink even once during filming, trying to capture an "endless, fixed gaze" which would give her "a feeling of being surreal." Lekin... was popular with critics and Kapadia's performance earned her a third Filmfare nomination.
In 1991, she appeared in Prahaar: The Final Attack, the first directorial venture of actor Nana Patekar, with whom she would collaborate in several other films. The film, co-starring Patekar and Madhuri Dixit, received a welcome reception from critics. Kapadia was noted for her "deglamourised role", but most of the praise went to the performance of Patekar himself. Kapadia starred alongside Amitabh Bachchan in Shashi Kapoor's fantasy Ajooba, an Indo-Russian co-production based on Arabian mythology and set in the Afghan kingdom of Baharistan. She played Rukhsana, a young woman who comes from India to rescue her father, court magician Ameer Baba, from prison. The critical response to Ajooba was mostly lukewarm. She played the protagonist in Haque, a political drama directed by Harish Bhosle and scripted by Mahesh Bhatt. Her role was that of Varsha B. Singh, an Orthodox woman married to an influential politician.
1992 saw the release of Maarg, her third appearance under Mahesh Bhatt's direction. The film was delayed for several years. She played the role of a prostitute, working by choice. Bhatt called her performance "stunning" and reported that when shooting ended, she was "on the point of a breakdown" as she was "exhausted battling with the nitty-gritty of a whore's character". She next played Barkha, a single woman who abandons her premarital daughter upon birth, in Hema Malini's directorial debut Dil Aashna Hai. In Shashilal K. Nair's Angaar, a crime drama based on the life of an underworld don, she played Mili, a homeless orphan collected by an unemployed man, played by Jackie Shroff. Angaar received positive reviews from critics, as did Kapadia's performance, but it was financially unsuccessful, which Meena Iyer of The Times of India—who called it "one of the most engaging mafia films to have come out of Bollywood"—attributed to its dark proceedings.
In 1993, she won the National Film Award for Best Actress for her performance in Rudaali, a drama directed by Kalpana Lajmi. Kapadia played the central character of Shanichari, a lonely and hardened village woman who, throughout a lifetime of misfortune, has never cried and is now challenged with a new job as a professional mourner. The citation for the award described her performance as a "compelling interpretation of the tribulations of a lonely woman ravaged by a cruel society". She received a third Filmfare Award for the role, a Critics Award for Best Actress, and was acknowledged with Best Actress honours at the Asia Pacific Film Festival and the Damascus International Film Festival. In 2010 Filmfare magazine included her work in the film in their list of "80 Iconic Performances". Another Filmfare nomination for Kapadia came that year for her supporting role as Shanti, a street prostitute, in the Priyadarshan-directed drama Gardish. An adaptation of the 1989 Malayalam film Kireedam, the film starred, among others, Jackie Shroff and Amrish Puri.
Following Antareen, Kapadia, who was reportedly expected to work in more independent films, took a three-year hiatus from acting, later explaining that she was "emotionally exhausted". She returned to film in 1997 back in commercial cinema, but the few films she did until the end of the decade met with neither mainstream nor critical success. Her first release in 1997 was the action film Agnichakra, which went unnoticed. She played Amitabh Bachchan's wife in that same year's Mrityudaata, once again under Mehul Kumar's direction. The film was a critical and commercial failure, with India Today panning its "comic book-level storytelling". Trade journal Film Information wrote Kapadia had "no role worth her", and she herself shared similar sentiments.
She appeared in Laawaris (1999) because she liked the subject and considered her role "substantial", which Rediff.com, in turn, described as another preachy "woman of substance", while criticising the film for its lack of originality: "...working a worked-to-death formula, [the film] falls flat on its face. This was followed by the final feature she appeared in during the decade, Hum Tum Pe Marte Hain, in which she played the part of Devyani, the strict mother of a wealthy family. Subhash K. Jha called the film an "embarrassment", critic Suparn Verma, in a scathing review, criticised Kapadia's performance, noting that she "wears a permanent scowl" throughout the film, and Bella Jaisinghani of The Indian Express, calling the film "inconsequential", concluded her review writing that she wonders "what made Dimple Kapadia do this to herself".
२००० दशक
She co-starred in Farhan Akhtar's directorial debut Dil Chahta Hai (2001). Depicting the contemporary routine life of Indian affluent youth, it is set in modern-day urban Mumbai and focuses on a major period of transition in the lives of three young friends (Aamir Khan, Saif Ali Khan and Akshaye Khanna). Kapadia played the role of Tara Jaiswal, a middle-aged alcoholic woman, an interior designer by profession, and a divorcee who is not allowed to meet with her daughter. The film presents her story through the character of Siddharth (Khanna), a much younger man whom she befriends and who ultimately falls deeply in love with her. She said making the picture was an "enriching" experience and called her part "a role to die for". Critics lauded Dil Chahta Hai as a groundbreaking film for its realistic portrayal of Indian youth. The film performed well in the big cities but failed in the rural areas, which was attributed by critics to the urban-oriented lifestyle depicted in the movie. Saibal Chatterjee, in a review for Hindustan Times, noted, "Dimple Kapadia, in a brief, somewhat underdeveloped role, presents a poignant study of loneliness."
In 2002, Kapadia portrayed the title role of Leela in Leela, an American production directed by Somnath Sen and co-starring Deepti Naval, Vinod Khanna and Amol Mhatre. Kapadia's part—written specially for her—is that of a forty year-old married woman and a Bombay University professor, who, after the death of her mother, loses her sense of happiness and takes a job as a visiting professor of South Asian studies in California. The story follows Leela's acclimation to her new surroundings and particularly her relationship with one of her students there, Kris (Mhatre), a young Indian-American man. Kapadia noted about working in the film, "While in production, I'm all tensed up, and that is what makes me take my acting to the next level." Maitland McDonagh from TV Guide wrote, "Dimple Kapadia shines in this family melodrama... [her] intelligent, nuanced performance is the film's highlight." Ziya Us Salam from The Hindu called her "a charmer all the way. Exhilarating is the air she breathes, bewitching is the glance she casts and enticingly vulnerable is her condition."
In 2004, she played the lead role of army wife Sandra Williams in Hum Kaun Hai?, a supernatural thriller. The film opened to a mixed critical reception, but Kapadia's performance received positive comments. Subhash K. Jha noted that she "carries the film beyond where it would have been otherwise"; Rama Sharma of The Tribune wrote of her performance, "Dimple lends all her charisma to help the script sail through dead ends. Whether she is scared or scolding children, she has a powerful presence." 2005 saw Kapadia and Rishi Kapoor reunite as a lead couple for the third time after Bobby (1973) and Saagar (1985) in Pyaar Mein Twist. They starred as two middle-aged single parents who fall in love and later have to deal with the reaction of their children. The film generated mostly negative reviews, with several critics concurring that the chemistry between the lead pair is what makes the film watchable. In a two-star review, Khalid Mohamed called Kapadia "a dream actress", but ultimately concluded, "See this twisteroo if you must, only for the undiminished Kapoor-Kapadia chemistry." Few people went to see the film; within two weeks it was declared a flop. In 2006, she co-starred with Saif Ali Khan and Naseeruddin Shah in the psychological drama Being Cyrus (2006), an English-language arthouse feature directed by Homi Adajania. Kapadia enacted the part of Katy, Shah's neurotic and unfaithful wife who runs an affair with Cyrus, a young man who enters their house as an assistant. Her work received varied comments. According to BBC's Poonam Joshi, "The descent into despair of Dimple Kapadia's Katy is enthralling." Derek Elley from Variety, however, panned her for "wildly overact[ing]", with similar sentiments being shared by several critics, including Shradha Sukumaran from Mid Day, who labelled her performance "over-the-top and jerky". In V. K. Prakash's Phir Kabhi Kapadia and Mithun Chakraborty played ageing people who meet at a school reunion and rekindle their high-school romance. At the request of her son-in-law Akshay Kumar, she voiced the character of Devi, the mother of the title character of an elephant (voiced by Kumar) in the animated movie Jumbo (2008).
Kapadia was cast in Zoya Akhtar's first directorial venture, Luck By Chance (2009), a satirical take on the Hindi film industry. She essayed the part of Neena Walia, an erstwhile superstar—referred to in the film as "a crocodile in a chiffon saree"—who struggles to launch her young daughter in the movie business. Luck By Chance opened to a warm critical response, though its financial income was modest. Critics were appreciative of Kapadia's performance, which earned her a Best Supporting Actress nomination at Filmfare. Deepa Karmalkar from Screen characterised her as "gloriously bitchy", while Sukanya Verma from Rediff hailed her as "stunning, striking, storming".
२०१० दशक
Kapadia played the small part of Salman Khan's asthmatic mother in Dabangg (2010). With revenues of ₹213 crore worldwide, the film was a huge commercial success, emerging as the most popular film of the year in India as well as the second-highest grossing Hindi film of all-time up to that point. Reviews for Kapadia were mixed, with Shubhra Gupta writing that she is "laughably wrong". Tum Milo Toh Sahi, released the same year, was a mature love story, in which she starred as Delshad Nanji, a Parsi woman in charge of an Irani café, who falls in love with a man played by Nana Patekar. Kapadia employed a Parsi accent for the role and, while preparing for it, visited several Irani cafés in Mumbai in order to understand their cultural basics and get into the mood of the character. The film opened to average reviews, but her performance received generally positive feedback, with several critics noting her chemistry with Patekar. Anupama Chopra, in a negative review, criticised her character, claiming it "veers into caricature", but wrote of Kapadia that she "plays her with affection and energy and at least has some fun doing it."
Kapadia's only film of 2011 was Nikhil Advani's Patiala House, a sports film revolving around cricket in which she was cast as Rishi Kapoor's wife and her son in-law, Akshay Kumar's mother. The role was small, with Times of India's Nikhat Kazmi commenting that she "does end up a bit underutilised". As of December 2011, Kapadia is set to appear in her third non-Hindi and first Malayalam-language film, Bombay Mittayi, for which she started learning the language. She plays the wife of a celebrated Ghazal singer, played by Amar Singh, on whose behest she was offered the part.
व्यक्तिगत आयुष्य
Kapadia is the eldest daughter of Gujarati entrepreneur Chunnibhai Kapadia and Betty, her younger siblings being late actress Simple Kapadia, a sister named Reem and a brother, Munna. The family resided in Santa Cruz, Mumbai, and she studied at St. Joseph's Convent High School. She married actor Rajesh Khanna six months before the release of her first film, Bobby, in 1973. She then retired from acting for twelve years to raise her two daughters, Twinkle (b. 1974) and Rinke (b. 1977). Reportedly, it was Khanna who "put a ban on her acting career promptly after the marriage," though Kapadia has once noted that "career has always been secondary" to her.
Kapadia separated from Khanna in April 1982, leaving the house with her two daughters back to her parents. She returned to acting two years later. In a 1985 interview with India Today, she remarked, "The life and happiness in our house came to an end the day I and Rajesh got married." She shared her unhappy marital experience and called their marriage "a farce", noting that it just took her "a hell of a long time to realise that." In 2010, reporter Dinesh Raheja stated that "the bitterness between Rajesh and Dimple washed away", noting that they are seen together at parties and that Dimple campaigned for Khanna's election and also worked in his film Jai Shiv Shankar. Asked in Filmfare whether she would want to marry again, Kapadia replied, "I'm very happy and content. Why do I need to get married again? Once was more than enough."
Her daughters also became actresses and retired after settling down. Her elder daughter, Twinkle Khanna, is married to actor Akshay Kumar. As Rajesh Khanna's health began deterorating in 2012, Kapadia accompanied him throughout his illness until his demise on 18 July 2012.
Image and artistry
When Kapadia made her comeback to movies, she faced constant comparison to her Bobby days. According to Jyotika Virdi, author of the book The cinematic imagination, Kapadia "turned every disadvantage to her advantage." Virdi mentioned Kapadia's forthright manner as having a major contribution to her career: "Speaking candidly to the press, she and the reporters plotted her life's narrative from the innocent teenager snared into an impossible marriage to the emergence of a mature 'woman with experience.'" Virdi also noted Kapadia for "fighting her way to the top, preferring to perform roles she described as serious and exacting rather than flippant and unchallenging," calling her parts in Aitbaar (1985), Kaash (1987) and Drishti (1990) as roles "where she drew from the well of her own experience."
Kapadia is known for her assertive and moody nature. During the making of Janbaaz (1986), director Feroz Khan remarked, "No other girl has so much of pent-up aggression." Journalist Bhawana Somaaya, who conducted a series of interviews with her during the 1980s, stated, "She’s a strange bundle of contradictions. Her moods change in a jiffy." According to some critics, this approach has sometimes been at the cost of professional opportunities as "her unpredictable nature and moods have distanced many well wishers". In reply to this, she said, "I am moody by nature. But I have never consciously hurt anyone."
Mahesh Bhatt, with whom she first worked in Kaash (1987), remarked that Kapadia "has gone through so much in her life that she need not read up the text books of method acting to play a real woman." Speaking of her venture into art cinema years later, Bhatt commended her for not turning into "a victim of her own success" by refusing to become "a part of the money-making machine". Mrinal Sen, who directed her in Antareen (1994), compared her to Sophia Loren and described her face as "a landscape of desolation". According to Drishti (1990) director Govind Nihalani, Kapadia is "genuinely interested in doing serious work, something that challenges her talent." Following her success with Rudaali, a 1993 edition of Asiaweek reported that by this time Kapadia had long been "a critic's darling".