cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
चंगीझ खान
सैन्य बांधणी
चंगीझचे सैन्य केवळ मंगोल वंशाचे नव्हते, तर त्याने ज्या ज्या भूभागावर स्वारी केली तेथील राज्यांतील व टोळ्यांतील लोकांचाही आपल्या सैन्यात समावेश केला. आपल्या सैन्यात एकजूट रहावी म्हणून त्याने एक नवा कायदा अस्तित्वात आणला. त्यानुसार त्याने १० सैनिकांचा एक गट केला ज्याला अरबान असे म्हणत. या दहा सैनिकांना त्यांची जातजमात विसरून कुटुंबाप्रमाणे एकत्र राहावे लागत असे. अशा १० अरबानांचा म्हणजेच १०० जणांचा एक झगुन बनत असे. या शंभरजणांपैकी एकजण झगुनचा प्रमुख म्हणून नियुक्त केला जात असे. १० झगुनांचा म्हणजेच १००० योद्ध्यांचा एक मिंगन तयार होई. १० मिंगनांच्या म्हणजेच १०,००० योद्ध्यांच्या गटाला तुमेन संबोधले जाई. तुमेनच्या प्रमुखाची निवड स्वतः चंगीझ करत असे.
कुशल नेतृत्वाव्यतिरिक्त चंगीझच्या यशाची दोन प्रमुख कारणे आढळतात. सबळ हेरखाते हे त्यातील पहिले कारण होते. तर दुसरे कारण होते - एखाद्या प्रदेशावर स्वारी केल्यानंतर जर त्याला त्या शहरातून किंवा राज्याकडून विरोध झाला, तर तो ते शहर संपूर्ण बेचिराख करून टाकत असे; पण त्याचबरोबर युद्धसंधी करणाऱ्या, त्याच्या विरुद्ध शस्त्रे न उचलणाऱ्या शरणागतांना तो अभयदान देत असे. या दुसऱ्या कारणामुळे त्याच्याविषयी दहशत व आदर एकत्र दिसून येई.
सहिष्णू राज्यकर्ता
चंगीझच्या उदयापूर्वीपासूनच मंगोलियात ख्रिश्चन व बौद्ध धर्माचा प्रसार झाला होता. स्वतः चंगीझ पूर्वापार चालत आलेला मंगोल टोळ्यांचा धर्मच पाळत होता. इतर धर्मांबाबत त्याचा दृष्टीकोण सहिष्णू होता. आपल्या राज्यात त्याने सर्व धर्मांना अभय दिले. आंतरधर्मीय विवाहांना प्रोत्साहन दिले. त्याच्या घरातही त्याने असे विवाह घडवून आणले. असे केल्याने राज्यात एकोपा नांदतो आणि राज्यात एकी राहावी यासाठी धर्मांतराची अजिबात गरज नाही असा त्याचा विश्वास होता.
राज्याची वाटणी
वयोमानाने चंगीझला आपल्या प्रचंड राज्याची वाटणी करावी असे वाटू लागले. त्याला अनुक्रमे जोची, चुगतई खान, ओगदेई व तोलुई असे चार पुत्र होते. शांत आणि समजूतदार स्वभावाचा ओगदेई त्याला लहानपणापासून प्रिय होता. जन्माधिष्ठित पदांवर चंगीझचा विश्वास नव्हता, त्याचबरोबर सतत एकमेकांशी भांडणाऱ्या जोची व चुगतई या दोन्ही मुलांवरही त्याचा विश्वास नसल्याने त्याने आपल्या राज्याचा उत्तराधिकारी म्हणून तिसरा मुलगा ओगदेईची निवड केली व इतर मुलांना राज्याच्या वाटण्या करून दिल्या.
चंगीझ खान: व्यक्ती व स्वभाव
मंगोलियाच्या गुप्त इतिहासातील नोंदींवरून चंगीझच्या स्वभावाचा फारसा उलगडा होत नाही. काही ठिकाणी कुटुंबियांशी झालेले संवाद व इतरांशी केलेल्या वागणुकीवरून त्याच्या स्वभावाविषयी अंदाज बांधले जातात.
साधे आयुष्य
प्रचंड लुटीनंतरही चंगीझने आपले जीवनमान फारसे बदलले नाही असे दिसून येते. त्याने आपल्या आयुष्यात 'गेर' या तंबूमध्ये राहणेच पसंत केले. पक्के महाल बांधून राहण्याचा किंवा पक्की शहरे उभारण्याचा त्याचा मनोदय दिसून येत नाही. आपल्या टोळ्या, सैनिक व इतर प्रजेत तो आलेली लुट वाटून देत असे. लुटालूट केल्यावर त्यातील भाग स्वतःकडे न ठेवता तो एकत्र करून नंतर प्रत्येकाच्या हुद्द्याप्रमाणे वाटून द्यावा असा कायदा त्याने केला होता. देवावर, दैवी संकेतांवर व भविष्यावर त्याचा विश्वास असल्याचे दिसून येते. बरेचसे मंगोल कायदे त्याने आपल्या व्यक्तिगत आयुष्यात भोगाव्या लागलेल्या हालअपेष्टांवरून तयार केले.
विश्वास व निष्ठा
विश्वास व निष्ठेचे चंगीझ खानाला नेहमीच महत्त्व वाटत आले तरी आपल्याच कुटुंबियांवर त्याचा फारसा विश्वास नव्हता हे सावत्र भावाला ठार करण्यावरून किंवा पुढे आपल्या सल्लागार व भविष्यवेत्त्यावर विश्वासून आपल्या खासार या सख्ख्या भावालाच जेरबंद करण्याच्या घटनांवरून दिसून येते. उलटपक्षी सुबदेई, जेबेसारख्या आपल्या सेनाधिकाऱ्यांवर विश्वासून त्याने त्यांना मोठ्या मोहिमांवर जाण्याची व सर्व निर्णय घेण्याची मुभा दिल्याचे दिसते.
दूरदर्शी राज्यकर्ता
स्त्रियांच्या अपहरणाला गुन्हा ठरवणे, सर्व संतति औरस मानणे, सर्व धर्मांना संरक्षण देणे, जातीजमातीतील तेढ कमी होण्यासाठी आंतरजातीय विवाहांना प्रोत्साहन देणे, सैन्यात जमातींनुसार गट न करणे या सर्व कायद्यांवरून चंगीझचा दूरदर्शीपणा दिसून येतो. राज्यकारभार चालवताना एकाधिकारशाहीपेक्षा सेनाधिकारी, राज्याधिकारी व टोळीप्रमुख यांची सभा बोलावून एकत्रित निर्णय घेण्यावर त्याचा विश्वास होता. कोणत्याही मोठ्या हल्ल्यापूर्वी किंवा राज्यकारभारविषयक अडचणी सोडवण्यापूर्वी तो खुर्लिताई नावाची सभा बोलावत असे. राज्यकारभार चालवण्यासाठी त्याच्या दरबारात सुमारे ९५ अधिकारी कार्यरत असल्याचे सांगितले जाते.
मृत्यू
इ.स. १२२७ मध्ये शिकार करत असता घोड्यावरून पडून चंगीझ खान जबर जखमी झाला आणि त्यातच त्याचा मृत्यू झाला. त्याचा मृतदेह उलानबातरजवळील त्याच्या जन्मगावी नेण्यात आला. मंगोलियन रिवाजाप्रमाणे कोणतेही स्मारक न उभारता चंगीझचे अगदी साधेपणाने दफन करण्यात आले व इतिहासातील एका महत्त्वाची व्यक्ती मंगोलियाच्या विस्तीर्ण पठारावर नाहीशी झाली. चंगीझच्या दफनाबद्दल अनेक आख्यायिका आढळून आल्या तरी त्यात फार तथ्य असावे असे इतिहासकारांना वाटत नाही.
मृत्युपश्चात
चंगीझने उभे केलेले विस्तृत साम्राज्य त्याच्या चारही मुलांना मृत्युपश्चात सांभाळता आले नाही. चंगीझची चारही मुले कमीअधिक प्रमाणात मदिरा व ऐशारामाच्या आहारी गेलेली होती. चंगीझनंतर १४ वर्षांत त्याच्या चारही मुलांचा मृत्यू ओढवला. ओगदेईच्या मृत्यूनंतर पुढील काही वर्षे राजकीय अस्थैर्याची गेली. यानंतर त्याच्या घराण्यातील काही कर्तृत्ववान स्त्रियांनीही राजकारणाची धुरा सांभाळली. शेवटी राज्यकारभार तोलुईच्या घराण्याकडे येऊन चंगीझचे नातु हुलागु खान आणि कुब्लाई खानाच्या राज्यग्रहणानंतर पुन्हा स्थैर्य प्रस्थापित झाले.
भारत आणि चंगीझ खान
भारतातील मुघल हे चंगीझ खानाचे वंशज असल्याचा दावा केला जातो. मुघल साम्राज्याचा संस्थापक बाबर हा तैमूर घराण्यातील होता. बाबरच्या मातृवंशाचा संबंध चंगीझ खानपर्यंत पोहचतो, असे आजच्या अनेक अधिकृत साधनांत सांगितले आहे. तर पितृवंशातील चौदाव्या शतकातील 'तैमूर लंग' हा तुर्क-मंगोल जमातीतील एक सैन्याधिकारी होता. पुढे सत्ता हाती आल्यावर त्याने चुगतईच्या वंशजांपैकी एकीशी लग्न केल्याने तो स्वतःला 'खान घराण्याचा जावई' म्हणवून घेई. चंगीझ खानाच्या घराण्याशी संबंध जोडल्याचा उपयोग त्याला स्वाऱ्या व राज्यविस्ताराच्या दरम्यान स्वतःच्या नावाचा दबदबा निर्माण करण्यासाठी झाला. त्याने स्वतः 'खान' ही पदवी चालवली नाही, त्याऐवजी आपल्या नावापुढे त्याने 'आमीर' ही पदवी लावली.
चर्मवाद्य
प्राण्याच्या चर्माचे आच्छादन असलेले वाद्य. हे चामडे, वाद्यांच्या (कधी धातुच्या पट्ट्यांच्या) सहाय्याने ताणलेले असते. यावर हात वा काडीने आघात केला असता कंपने निर्माण होतात व त्याद्वारे ध्वनी उत्पन्न होतो.बहुतेककरून, सर्व चर्मवाद्ये ही तालवाद्ये असतात.
वर्ग:वाद्ये
व्याचेस्लाव्ह मोलोतोव्ह
व्याचेस्लाव्ह मोलोतोव्ह (रशियन: Вячеслав Молотов; ५ डिसेंबर १८६७ - १२ मे १९३५) हा एक सोव्हिएत राजकारणी व जोसेफ स्टॅलिनचा निकटचा सहकारी होता. तो १९३० च्या शतकादरम्यान सोव्हिएत संघाचा प्रमुख तर १९३९ ते १९४९ दरम्यान परराष्ट्रमंत्री होता.
युद्ध संपल्यानंतर मोलोतोव्हचे सोव्हिएतमधील महत्त्व कमी झाले. स्टॅलिनच्या मृत्यूनंतर मोलोतोव्हने स्टॅलिनच्या धोरणांचा पाठिंबा चालू ठेवला. तो निकिता ख्रुश्चेव्हच्या राजवटीचा मोठा टीकाकार होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:सोव्हिएत राजकारणी
डेसमंड हॉइट
डेसमंड हॉइट (९ मार्च १९२९ - २२ डिसेंबर २००२) हा इ.स. १९८४ ते १९८५ दरम्यान गयाना देशाचा पंतप्रधान व १९८५ ते १९९२ दरम्यान त्या देशाचा राष्ट्राध्यक्ष होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:गयानाचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:गयानाचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
प्रियांक पांचाळ
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ग्रान कोलंबियाचे प्रजासत्ताक
ग्रान कोलंबिया हे दक्षिण अमेरिकेतील एक जुने राष्ट्र होते. सध्याच्या कोलंबिया, ब्राझिल, इक्वेडोर, गयाना, पनामा, पेरू व व्हेनेझुएला या देशांचे काही भाग या देशात होते.
वर्ग:भूतपूर्व देश
अलेक्झांड्रा क्विन
अलेक्झांड्रा क्विन तथा डायेन पर्डी स्ट्युअर्ट (२५ मार्च, १९७३ - ) ही एक केनेडियन रतिअभिनेत्री आहे.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:केनेडियन रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
देहाळी
देहाळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:केळापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
महाराष्ट्र गान
बहु असोत सुंदर संपन्न की महा ।
प्रिय अमुचा एक महाराष्ट्र देश हा ॥ धृ ॥
गगनभेदि गिरिविण अणु नच जिथे उणे
आकांक्षापुढति जिथे गगन ठेंगणे
अटकेवर जेथले तुरंगी जल पिणे
तेथ अडे काय जलाशय नदाविणे
पौरुषासि अटक गमे जेथ दुःसहा ॥ १ ॥
प्रासाद कशास जेथ हृदयमंदिरें
सद्‍भावांचीच भव्य दिव्य आगरें
रत्‍नां वा मौक्तिकांहि मूल्य मुळी नुरे
शुद्ध तिचे शीलहि उजळवि गृहा गृहा ॥ २ ॥
नग्‍न खड्ग करिं, उघडे बघुनि मावळे
चतुरंग चमूचेही शौर्य मावळे
दौडत चहुकडुनि जवें स्वार जेथले
भासत शतगुणित जरी असति एकले
यन्‍नामा परिसुनि रिपु शमितबल अहा ॥ ३ ॥
जरी पटका भगवा झेंडाहि डोलती
धर्म-राजकारण समवेत चालती
शक्तियुक्ति एकवटुनि कार्य साधिती
पसरे यत्कीर्ति अशी विस्मयावहा ॥ ४ ॥
गीत मराठ्यांचे श्रवणीं मुखीं असो
स्फूर्ति दीप्‍ति धृतिहि जेथ अंतरी ठसो
वचनिं लेखनींहि मराठी गिरा दिसो
सतत महाराष्ट्रधर्म मर्म मनिं वसो
वर्ग:महाराष्ट्र गीते
चौरी चौरा
चौरी चौरा हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील गोरखपूर शहराजवळचे गाव आहे. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील असहकार-आंदोलनादरम्यान इ. स. १९२२मध्ये ह्या गावात आंदोलकांनी पोलीस ठाण्याला लावलेल्या आगीत २२ पोलीस भस्मसात झाले. ह्या घटनेमुळे आंदोलनाला हिंसेचे गालबोट लागल्याने महात्मा गांधींनी आपले असहकार-आंदोलन मागे घेतल्याची घोषणा केली.
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील गावे
होन्डुरास राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
होन्डुरास फुटबॉल संघ हा मध्य अमेरिकेतील होन्डुरास देशाचा राष्ट्रीय फुटबॉल संघ आहे. आजवर होन्डुरास १९८२ व २०१० सालच्या फिफा विश्वचषक स्पर्धांमध्ये खेळला असून त्याने २०१४ साठी पात्रता मिळवली आहे.
बाह्य दुवे
फु वर्ग:कॉन्ककॅफ वर्ग:दक्षिण अमेरिकेमधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
डेव्हिड सुआझो
ऑस्कार डेव्हिड सुआझो वेलास्केझ (५ नोव्हेंबर, इ.स. १९७९:सान पेद्रो सुला, हॉन्डुरास - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे.
वर्ग:होन्डुरासचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अळसुंड
अळसुंड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील खानापूर (विटा) तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
जोसेफ लिऊव्हिल
लिऊव्हिल, जोसेफ लिऊव्हिल, जोसेफ लिऊव्हिल, जोसेफ वर्ग:रिकामी पाने
हाँग काँग राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:हाँग काँगमधील खेळ वर्ग:आशियामधील राष्ट्रीय फुटबॉल संघ
ताकेड बुद्रुक
ताकेड बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
तबला
इतिहास
तबल्याच्या उत्पत्तीविषयी निश्चित माहिती उपलब्ध नाही. इ.स.पूर्व २०० मध्ये भाजे येथील सूर्यलेणी या कोरीव कामात तबला वाजवणारी स्त्री दिसून येते. हे लेणे सातवाहन काळात खोदले गेले. या पुराव्यामुळे तबला हे वाद्य भारतात किमान दोन हजार वर्षांपूर्वीपासून आहे असे सिद्ध करता येते. अर्थातच इतर कोणताही विरोधी पुरावा नसल्याने हे वाद्य भारतात बनले असेही येते. मध्य प्रदेशातील पवाया येथून कोरलेल्या दरवाजाच्या लिंटेल पॅनेलमध्ये १ ते ५०० (पुर्व)च्या दरम्यान कोरलेल्या संगीत मेळ्यात तबला वाजवणारी कोरलेली आकृती दिसून येते.
ताकेड बुद्रुक
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २०५० मि.मी.पर्यंत असते.
तबला
इतिहास
ताल कसे वापरावेत हा संदर्भ वेदांतून आढळतो. ही ताल विषयातील पाहिली मानवी नोंद आहे असे म्हणता येते. नारदीयशिक्षा या ग्रंथात इसपूर्व २२ मध्ये ताल व लय या संदर्भात तपशीलवार लेखन आहे. यामध्ये राग व गायन यांना ताल पूरक असतात असा सिद्धान्त मांडला आहे. या ग्रंथात असलेले तालाचे उल्लेख हे भारतात अतिशय प्रगत असे तालवाद्य इतिहासकाळी वापरात होते हे सिद्ध करते. या काळात तबल्याला पुष्कर असेही नाव होते. भरत मुनी यांचे नाट्यशास्त्र हे ताल या विषयाचे विवेचन करते, तसेच गायन करताना तालाचे महत्त्वही सांगते. या ग्रंथामध्ये तबल्याच्या काही अतिशय प्रगत तालांचे वर्णन आहे. बाराव्या शतकात शारंगधर यांनी संगीत रत्‍नाकर नावाचा ग्रंथ लिहिला. त्यात तबल्याच्या बोलांचे वर्णन लिखित स्वरूपात आहे. यामुळे तबला हे वाद्य भारतीय आहे असे निश्चित होते.
जॉर्जी वेलकम
वर्ग:होन्डुरासचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
तबला
इतिहास
तरीही काही लोक तबल्याचा जनक म्हणून अमिर खुस्रोकडे पाहतात. तबला ह्या वाद्याचे मूळ ‘तब्ल ’ या अरबी वाद्यात असावे असे म्हणतात. इब्न खुर्दाद बिह ह्या इतिहासकाराच्या मते तब्लच्या निर्मितीचा मान तबल् बी लमक ह्या अरबी कलावंताकडे जातो. नंतर हे वाद्य मोगलांकरवी भारतात आले असावे दावा केला जातो. तरीही तबल्याला मृदंग–पखावाजाप्रमाणे लावण्यात आलेली ‘शाई ’ यामुळे या वाद्याचे भारतीय मूळ अधोरेखित होते. कारण सुमारे अठराव्या शतकापर्यंत शाई ही फक्त चीन आणि भारतात बनवली जात असे. १२९६ ते १३१६ च्या दरम्यान तबल्यात महत्त्वाच्या सुधारणा होऊन ख्याल व टप्प्यासारख्या संगीतरचनांबरोबर त्याचा साथीसाठी वापर होऊ लागला. तथापि संगीत रत्नाकर या बाराव्या शतकातील ग्रंथात तालांचे आणि तबल्याच्या बोलांचे वर्णन आहे. यामुळे अमीर खुस्रोने तबल्यात सुधारणा केली हा दावा ही फोल ठरतो. भाजे येथील कोरीवकामाचा पुरावा हे सिद्ध करतो की अमीर खुस्रो ने तबल्याचा शोध लावला हा दावा खोटा आहे. मोगल राज्यकर्त्यांनी आपल्या सोईची आणि मोगल श्रेष्ठ असल्याचा गैरसमज पसरवण्यासाठी म्हणून ही कथा प्रसृत केली असे म्हणता येते. पखवाजाचे दोन तुकडे करून तबल्याची निर्मिती झाली असेही परंपरेने सांगण्यात येते. "तोडा और तब बोला सो तबला" अशी तबला या शब्दाची उत्पत्ती आहे असे मानले जाते. मृदुंगाच्या डाव्या व उजव्या अंगाशी तबल्याशी साम्य असले तरी यासाठी पडताळण्याजोगा पुरावा उपलब्ध नाही. अरबी भाषेतील 'तब्ल' (अर्थ: वाद्य) या शब्दाशी तबल्याचा संबंध दिसतो. अठराव्या शतकात दिल्लीच्या सिद्धारखॉॅं यांनी प्राचीन तबल्यापासून सद्यकालीन तबल्याची शैली परत प्रचारात आणली असे निश्चितपणे सांगता येते.
तबला
चांगल्या प्रतीच्या एका लाकडी तुकड्यास आतून कोरून पोकळ बनवले जाते. खैराचे वा शिसवी लाकूड यासाठी उत्तम समजले जाते. या पोकळ भांड्याच्या तोंडावर जनावरांचे चामडे घट्ट बसवण्यात येते. या कातडी आवरणास पुडी असे म्हणतात. यावर आणखी एक गोल किनार केवळ कडांवर बसवण्यात येते. यास चाट (किंवा गोट) म्हणतात. शाईच्या भोवतालच्या कातड्यास लव किंवा मैदान असे म्हणतात. तबल्याच्या मधोमध शाई लावण्यात येते. तबल्याची पट्टी (आवाजाचा पोत) शाईच्या थरावरून निश्चित होते. ही पट्टी निश्चित करण्यास मुख्यत्वे संवादिनी /बाजाच्या पेटीचा वापर करतात. हार्मोनियमवर सुरांच्या अनेक कळा (बटणे) असतात. तबल्याचे प्रकार यावरूनच मानले जातात. उदा. हार्मोनियमच्या काळी चार शी सम-स्वरात असलेला तबला काळी चारचा तबला म्हणून ओळखला जातो. हवामानातील बदलामुळे तबला एकदा सुरावर लावला तरी काही काळाने सुरात फरक पडतो. यासाठी वादनापूर्वी तबल्याच्या बाजूंना असणारे गठ्ठे (ठोकळे) वरखाली करून तबला परत स्वतःच्या पट्टीवर बसवतात. तबल्याच्या तोंडाचा व्यास जसजसा कमी-कमी होत जातो, त्याचा स्वर वरच्या पट्टीत वा टीपेकडे जातो. तबला व डग्गा यांच्या सर्वात बाहेरची कड म्हणजे गजरा होय. यात १६ घरे असतात. तबला व डग्गा यांच्या वाद्या गजऱ्यातील या घरांमधून विणल्या जातात. तबला व डग्गा यांच्या तळास जी कातडी पट्टी असते तीस गुडरी म्हणतात. वाद्यावरच्या अंगाला असणाऱ्या वाद्या गजऱ्यात तर खालच्या अंगाला असणाऱ्या गुडरीतून ओवलेल्या असतात.
डग्गा
प्रदेशानुसार धातूचे वा मातीचे डग्गे बघण्यास मिळतात. याची शाई तबल्या प्रमाणे केंद्रस्थानी नसून चाटेच्या नजीक असते. डग्ग्याच्या शाईचा व्यास सुमारे १० सेमी असतो. डग्ग्यात गठ्ठे वापरले जात नाहीत. डग्ग्याच्या भांड्याचा व्यास वरच्या भागात मोठा असून (सुमारे २५ सेमी) खालच्या भागात निमुळता होत जातो. छोट्या डग्ग्यास डुग्गी म्हणतात.
तबलजींकडे याशिवाय तबला/डग्गा ठेवण्यास गादी, तबला/डग्गा सुरावर लावण्यास  हातोडी व हाताला येणाऱ्या घामापासून तबल्याची कातडी वाचवण्यासाठी पावडर असा सरंजाम असतो.
घराणी
ख्याल गायकीत तंतुवाद्यासाठी अनेक पर्याय उपलब्ध असले तरी तालवाद्यासाठी पखवाज वगळता कोणताही उत्तम उन्नत पर्याय उपलब्ध नाही.
दिल्लीच्या उस्ताद सिद्धारखॉं यांच्या परंपरेतून हे घराणे निर्मांण झाले. दिल्ली शैलीत चाट व शाईवरील बोल जास्त असतात. तिरकिट, त्रक, धिन, गिन हे बोल जास्त येतात. कोमल व मधुर बाज हे दिल्ली घराण्याचे वैशिष्ट्य आहे.
सिद्धारखॉं यांचे नातू मोदू व बक्षू या घराण्याचे प्रवर्तक होत. लखनौ भागात नृत्याचा प्रचार जास्त असल्याने त्यास अनुकल हा बाज जोरदार व खुला आहे. मोठे परण व तुकडे हे या बाजाचे वैशिष्ट्य आहे.
मोदू खॉं यांचे शिष्य पं राम सहाय या घराण्याचे प्रवर्तक. बनारसचा बाज खुला व ठुमरी शैलीस पोषक असा आहे.
पंजाबमधील तबलवादक हुसेनबक्ष हे या घराण्याचे मूळ प्रवर्तक. प्रसिद्ध तबलावादक झाकीर हुसेन पंजाब घराण्याचे प्रतिनिधित्व करतात. बंद प्रकारे बोल वाजवण्याची पंजाब घराण्याची खासियत आहे.
इंदूर दरबारचे प्रसिद्ध पखवाजवादक पं. नानासाहेब पानसे हे या घराण्याचे प्रवर्तक. पखवाजाचा या घराण्याच्या शैलीवर विशेष प्रभाव आहे.
या खेरीज फरुखाबाद, अजवाडा आदि तबल्याची इतर घराणी आहेत.
ताल
उत्तर हिंदुस्तानी संगीतात सुराला कालखंडाशी बांधण्याचे काम ताल करतो. उदा. त्रितालात १६ मात्रा आहेत. म्हणजे १६ समय अंश (वा तालाचे एकक (unit) ) एकत्र करून तालाची निश्चिती होते. याप्रमाणे वेगवेगळ्या मात्रा असलेले इतर ताल आहेत. जसे १० मात्रांचा झपताल किंवा ७ मात्रांचा रूपक. तालाने सांगीतिक वेळ निश्चित केली जाते. अर्थातच प्रत्येक तालाची स्वतःची प्रकृती असते. तालाची तीच ती आवर्तने कंटाळवाणी असल्याने मूळ कालखंड कायम ठेवून तबलजी तालाचा विस्तार करतो. यासाठी कायदे, पेशकार, चक्रधार अशी अनेक ताल-उपांगे वापरतात. यातून तबलजी ठेक्याचे(rhythm) विविध आकृतीबंध (pattern) बनवितो. आधारभूत सांगीतिक कालखंड जरी तोच असला तरी तबलजीस लयीचे स्वातंत्र्य असते म्हणूनच बढत घेत तबलजी द्रुत लयीत जाऊ शकतो. उदा: १६ मात्रांच्या त्रितालामुळे जो आधारभूत सांगीतिक कालखंड तयार होतो तितक्याच कालखंडात ३२ मात्रांचा कायदा वाजवून समेवर येता येते.
संगीतास ठेका देण्यासाठीही तालाचा वापर होतो.
लय
लय म्हणजे सांगीतिक वेळ. लयीचे तीन प्रकार आहेत.
ताकेड बुद्रुक
संदर्भ
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
तबला
लय
गणितीदृष्ट्या मध्यम लय ही विलंबित लयीच्या दुप्पट व द्रुत लयीच्या अर्धी असते. पण मध्यम लय ही घड्याळी वेळेशी बांधलेली नाही. याचा अर्थ असा की कलाकारास आपली मध्यम लय पकडण्याचे स्वातंत्र्य असते. पण एकदा कलाकाराने स्वतःची मध्यम लय ठरवल्याव‍र विलंबित व द्रुत लयी आपोआप निश्चित होतात.
मात्रा
तबल्यातील कालमोजणीचे एकक म्हणजे मात्रा होय. पारंपरिकरीत्या ऱ्हस्व अक्षर उच्चारण्यास जितका वेळ लागतो त्यास मात्रा असे म्हणतात. संगीतात येणारे एकंदर ताल कोष्टकातील आठ कालांनीच मोजले जातात.
लेहरा
जसे स्वरवाद्य वादनाच्या मैफिलीमध्ये वादक तालातच वाजवत असला, तरी संदर्भ आणि सौंदर्यवॄद्धीकरिता तालवाद्याची साथ घेतो, तसेच तालवाद्य वादक श्रोत्यांना वादनाचा तालसंदर्भ कळावा म्हणून एखाद्या स्वरवाद्याची साथ घेतो. तालवाद्याच्या साथीकरिता होणाऱ्या या स्वरवाद्य वादनाला लेहरा/लेहेरा म्हणतात.
मात्र स्वरवाद्याच्या साथीला होणाऱ्या तालवाद्य वादनामध्ये जश्या स्वरवाद्य वादनाच्या ढंगानुरूप वैविध्यपूर्ण तत्काल रचना वाजविल्या जातात, ते लेहरा वाजविताना केले जात नाही. तालवाद्य वादन हे अनेकदा तालगणनाच्या दॄष्टीने क्लिष्ट होत असल्याने लेहरा वाजविताना जवळपास कोणताही बदल न करता तेच आवर्तन परत परत वाजविले जाते. म्हणून "लेहरा वाजविणे" यापेक्षा सामान्यतः "लेहरा धरणे" हा शब्दप्रयोग केला जातो.
लेहरा साठी सारंगी सर्वात लोकप्रिय आहे.
लेहरा वादक तालाला अत्यंत पक्का असणे आवश्यक असते, कारण तालवाद्यवादक क्लिष्ट रचना वाजवीत असता वादक आणि श्रोते लेहरा हा तालसंदर्भ म्हणून वापरतात. मात्र लेहरा वादकाला बाह्य तालसंदर्भ नसल्याने त्याला स्वतःला योग्य आणि स्थिर लयीत स्वतःच वादन करावे लागते.
तबल्याची वर्णमाला
डाव्या हातास डग्गा व उजव्या हातास तबला असे गृहीत धरले आहे.
इलेक्ट्रॉनिक तबला
बदलत्या काळासोबत नवे बदल अभिजात संगितात येत आहेत. इलेक्ट्रॉनिक तबला हा ही त्या पैकी एक. तबल्याचा उपयोग अभिजात संगितात ठेका देण्यासाठी होतो. गायनात विशेषतः रियाझात 'इलेक्ट्रॉनिक तबल्याचा' चांगला उपयोग होतो. अर्थात याच्या काही मर्यादा आहेत. जसे - यात केवळ पायाभूत ताल असतो पण तबलजी गायनासोबत देऊ शकतो तशी साथसंगत यात शक्य नाही
स्वरलिपी
परंपरेने तबल्याचे शिक्षण मौखिक पद्धतीने दिले जात असे. त्यामुळे स्वरलिपीची (Notation) संकल्पना पूर्वी नव्हती. एकोणिसाव्या शतकात पं. भातखंडे व पं विष्णू दिगंबर पलुस्कर यांनी तबल्याची स्वरलिपी प्रचारात आणली.
तबल्याची परिभाषा
तबला जसा वाजवला जातो, तसा तो लिहिलाही जातो. आधी तबल्याचे बोल लिहून घ्यावे, आणि मगच अक्षरांचा 'निकास' करावा अशीच शिकण्याची पद्धत आहे. तबला या वाद्याची ओळख फारशी नसलेल्यांना, त्याची म्हणून एक परिभाषा आहे हे लक्षातही येत नाही.. ही परिभाषा हाच तबल्याचा आधार आहे.
तबल्याचे ताल, कायदे, रेले, बंदिशी अक्षरबद्ध करण्याची पद्धत वगैरेंचा सर्वप्रथम उल्लेख १८५५ च्या दरम्यान लिहिल्या गेलेल्या पुस्तकात आहे. अक्षर लेखन म्हटलं की, लिपी, ती लिहिण्याची पद्धती हे सर्व ओघाने येते.
'परिपूर्ण तबला लिपी' हे संजीव शेलार यांचे पुस्तक या विषयाला वाहिलेला ग्रंथच आहे. त्याची अनुक्रमणिका अशी :-
१)‍लिपीची निकड २) तिचं शास्त्र ३) तिचे गुणधर्म ४) इतिहास आणि ५) नवे प्रयोग अशी महत्त्वाची प्रकरणे, त्यानंतर 'शेलार लिपी'चा ऊहापोह... विविध रचना, ताल त्यांची लयकारी, नृत्यातील रचना, लिपींची तुलना, अक्षर चिन्हे... असा हा अभ्यासपूर्ण प्रवास या पुस्तकामुळे जिज्ञासू वाचकाचा होतो. संदर्भ ग्रंथांची सूची अखेरीला दिली आहे, ती फारच महत्त्वाची आहे. त्यांतील सर्वच ग्रंथ अभ्यास करणाऱ्यांना सहज उपलब्ध असावेत.
पं. विष्णू नारायण भातखंडे या संगीतज्ञाने भारतीय संगीताला लिपी दिली. त्यानंतर पं. विष्णू दिगंबर पलुस्कर यांनी गणितावर आधारित लिपी तयार केली. दोघांनी देशभर संगीत-कलेचा प्रचार-प्रसार केला. तबला लेखनासाठी दोन्ही लिपींचा वापर होऊ लागला अशी माहिती पुस्तकात सुरुवातीलाच आहे. प्रचलित लिपींचा लेखकाने अभ्यास केला आणि त्यात स्वतःची भर घातली. सुधारित, शास्त्रोक्त लिपी तयार केली.
अशी सुधारित लिपी लेखकाचे गुरू श्री. अभय सामंत यांनी पसंत केली. तबल्याच्या विद्यार्थ्यांनी, ती वापरण्यास सोपी असल्याचे मत दिले आणि पुण्याच्या गांधर्व महाविद्यालयात या लिपीचेचं सादरीकरण आणि स्वागत झाले.
संजीव शेलार हे उच्चविद्याविभूषित (B.E. (civil), M.S. (structures),
भातखंडे स्वरलिपी
भातखंडे स्वरलिपि संग्रह अशा नावाने स्वरलिपीचे तीन भाग प्रकाशित केले गेले आहेत. ही पुस्तके संगीत समिती इलाहाबाद, अखिल भारतीय गंर्धव महाविद्यालय मण्डल मुंबई आणि प्राचीन कला केन्द्र चंडीगढ़ यांच्या संगित विषयक प्रथम आणि द्वितीय वर्ष अभ्यासक्रमात समाविष्ट आहेत.
शेलार लिपी
शेलार लिपीसाठी http://tablashelar.com/notation-mar.htm पहावे.
ॲम्बर लिन
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मुखेड तालुका
मुखेड हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके वर्ग:नांदेड जिल्हा
शंकर श्रीकृष्ण देव
बालपण
शंकरराव देवांचे मूळ गाव सातारा जिल्ह्याच्या वाई तालुक्यातले बावधन आहे. तेथे त्यांचे आजोबा शेती करीत, तर वडील हे पुण्याला आचाऱ्याचा व्यवसाय करीत असत. आई गंगूबाई, शंकरराव अडीच वर्षांचे असताना वारल्या.
शिक्षण
त्यांचे प्राथमिक शिक्षण भोर येथील त्यांच्या आजीच्या काकूने केले. पुढील शिक्षण बावधन, पुणे, बडोदे आणि मुंबई येथे होऊन शंकरराव देव १९१८ साली बी.ए. झाले.
स्वातंत्र्य चळवळीत सहभाग
कॉलेजमध्ये असताना शंकरराव देवांचा न.वि. गाडगीळ, विनोबा भावे यांच्याशी संबंध आला. बिहारमध्ये महात्मा गांधी खंडाने घेऊन शेत कसणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या हक्कासाठी चळवळ करीत होते (१९१७), तेथे जाऊन आले. गंगाधरराव देशपांडे यांनी शंकररावांचा परिचय महात्मा गांधींशी करून दिला, आणि शंकरराव असहकाराच्या चळवळीत सहभागी झाले.
सत्याग्रह आणि तुरुंगवास
सेनापती बापटांबरोबर शंकरराव देवांनी पुण्याजवळील मुळशी सत्याग्रहात भाग घेतला (१९२३). त्याकरिता त्यांना तुरुंगवास व फटक्यांची शिक्षा भोगावी लागली. त्यांनी आपल्या संघटनचातुर्याने व ओजस्वी वक्तृत्वाने सारा महाराष्ट्र जागृत केला. महाराष्ट्रात प्रांतिक काँग्रेस समिती सुरू केली. ब्रिटिशांच्या फोडा व झोडा या धोरणासंबंधी स्वराज्या’मधील त्यांनी लिहिलेल्या लेखांबाबत त्यांना पुन्हा दीड वर्षाची शिक्षा झाली. त्यांनी मिठाच्या सत्याग्रहातही भाग घेतला (१९३०). त्याबद्दलही त्यांना दीड वर्षाची शिक्षा झाली. १९४१ सालातील वैयक्तिक सत्याग्रहात त्यांना दीड वर्षाची शिक्षा झाली.
शेवटची निवडणूक आणि राजकारण निवृत्ती
काँग्रेस अध्यक्षपदाची निवडणूक ते १९५० मध्ये हरले व त्यानंतर त्यांनी सक्रिय राजकारणातून जवळजवळ संन्यास घेतला. उरुळी कांचन येथे त्यांनी एक आश्रम बांधला आणि ते तेथे राहू लागले. शंकरराव देवांच्या प्रोत्साहनाने व त्यांच्या अध्यक्षतेखाली पुणे येथे समाज प्रबोधन संस्था स्थापन झाली. त्या संस्थेतर्फे समाज प्रबोधन पत्रिका नावाचे द्वैमासिक नियमित निघत असते.
निवृत्तीनंतर
पुढे ते आचार्य विनोबा भाव्यांच्या भूदान चळवळीत सहभागी झाले. त्यांनी तमिळनाडू व केरळ या राज्यांत पदयात्रा काढली. त्यांची वृत्ती आध्यात्मिक होती. ज्ञानेश्वरी, गीता, उपनिषदे यांचा सखोल व्यासंग त्यांनी केला होता. विनोबांच्या सर्व सेवासंघात असताना १९६२ च्या चीनच्या भारतावरील आक्रमणानंतर शंकररावांनी काही सहकाऱ्यांसोबत पेकिंगची पदयात्रा काढली. पण पूर्व पाकिस्तान व ब्रह्मदेश या देशांनी त्यांना प्रवेश नाकारला. चीनला जाता न आल्याने निरूपायाने त्यांनी हिमालयाच्या पायथ्याशीच पायी दीर्घ प्रवास केला. या प्रवासामुळे त्यांची प्रकृती ढासळली, ती अखेरपर्यंत सुधारली नाही. संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीत त्यांनी अग्रभागी रहाण्याचा प्रयत्न केला, पण ते काँग्रेस श्रेष्ठींची संयुक्त महाराष्ट्र न देण्याची कारणे महाराष्ट्रातील जनतेला पटवून देऊ शकले नाहीत. संयुक्त महाराष्ट्राच्या चळवळीस हिंसक स्वरूप येईल असे वाटू लागल्यावर शंकरराव देवांनी उरुळी कांचन येथे ३० दिवसाचे उपोषण केले.
गांधीवादी शंकरराव देव
शंकरराव देव हे खरेखुरे गांधीवादी होते. त्यांनी आजन्म ब्रह्मचर्यव्रत पाळले आणि महात्मा गांधींच्या तत्त्वज्ञानाचा प्रसार आणि प्रचार केला. गांधीजी व काँग्रेस यांकरिता त्यांनी लक्षावधी रुपयांचा फंड गोळा केला. आयुष्याच्या शेवटच्या दिवसात ते सासवड येथे त्यांनीच सुरू केलेल्या आश्रमात रहात होते.
शं.श्री. देवांचे कार्य
नानासाहेब देव यांनी समर्थ रामदास स्वामींचे जन्मगाव, जांब याचा पूर्ण विकास घडवून आणला आणि तेथे समर्थांची एक मूर्ती स्थापन करून एक उत्तम मंदिर उभारले. त्याचप्रमाणे धुळे येथे १९३५ मध्ये श्री समर्थ वाग्देवता मंदिर उभारले. हे तर समर्थ सांप्रदायिकांचे विद्यापीठच म्हणावे लागेल. तेथे समर्थांनी आणि त्यांच्या शिष्यांनी लिहिलेले अफाट साहित्य उत्तम प्रकारे जतन केले आहे. त्यात आपल्याला रामदासी गाथा, बखर, बाडे, विविध ग्रंथ, संदर्भ ग्रंथ इत्यादी अफाट साहित्य बघायला मिळते. हे सर्व प्रकाशनाचे काम देवांनी उत्तम प्रकारे केले. शंकरराव देव म्हणत असत "शिव-समर्थांचे स्मरण हे महाराष्ट्राचे जीवन तर त्यांचे विस्मरण हे महाराष्ट्राचे मरण".
आत्मचरित्र
शंकरराव देवांनी 'दैव देते पण कर्म नेते' या नावाचे आत्मचरित्र लिहिले. ते त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रकाशित झाले.
गौरव
समाज प्रबोधनाच्या कार्यकर्त्यांनी १९७३ मध्ये शंकररावांच्या ७८व्या वाढदिवसानिमित्त भारतीय प्रबोधन नावाचा अभिनंदनग्रंथ त्यांना अर्पण केला.
कंपन
कंपन ही एक यांत्रिकी प्रक्रिया आहे ज्यात, एका समतोल बिंदूसभोवताल आंदोलने घडतात. ही आंदोलने नियमित स्वरूपाची, नियत-काळात असू शकतात अथवा अनियत जसे, एखाद्या घड्याळाचा दोलक अथवा एखाद्या चाकाची खडीच्या रस्त्यावरील हालचाल.
शंकर श्रीकृष्ण देव
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी समाजसेवक वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १८९५ मधील जन्म वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
कंपन
कंपने ही आवडतीही असू शकतात: जसे सतारीतील झंकार, हार्मोनिका या वाद्याचा आवाज, बासरीचा आवाज इत्यादी. पण बहुतेक स्थितीत, ती नावडती असतात. त्याने ऊर्जा विनाकारण खर्च होते व अशी आंदोलने नको असलेला आवाज उत्पन्न करतात. एखाद्या इंजिनची अथवा इलेक्ट्रिक मोटरची थरथर, अथवा एखादे यंत्र सुरू असतांना होणारे कंपन इत्यादी.
वर्ग:यामिक कंपने वर्ग:ध्वनिशास्त्र वर्ग:भौतिकशास्त्र
भूस्थिर उपग्रह
भूस्थिर उपग्रह हे पृथ्वी भोवताली फिरणारे उपग्रह असतात की जे पृथ्वी भोवती फिरतात परंतु ते पृथ्वी वरून स्थिर भासतात.
शास्त्रीय कारण
केपलरच्या तिसऱ्या नियमानुसार पृथ्वीभोवती फिरणाऱ्या वस्तुचे पृथ्वी पासुनचे अंतर वाढल्यास त्याचा भ्रमण काळ वाढतो.सर्वात उंचावरचा भूस्थिर कक्ष सुमारे ३६००० किलोमीटर उंचीवर असतो. त्याचा भ्रमणाचा वेग पृथ्वीच्या स्वतःभोवतीच्या भ्रमणाइतकाच असल्याने या कक्षातील उपग्रह पृथ्वीवरून बघितले असता आकाशात एकाच ठिकाणी स्थिर आहेत असे वाटते.
उपग्रह
भारतीय राष्ट्रीय उपग्रह
वर्ग:अंतराळ विज्ञान वर्ग:अंतराळ संशोधन
फिल मीड
चार्ल्स फिलिप फिल मीड (९ मार्च, १८८७:बॅटरसी, लंडन, इंग्लंड - २६ मार्च, १९५८) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १८८७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रॉजर एस्पिनोझा
वर्ग:होन्डुरासचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्लाईंग रानी
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक
मृदंग
एक चर्मवाद्य हा मूळचा संस्कृत शब्द. आहे. (मृद्+अंग=मातीचे अंग असलेला.) या वाद्याचा उल्लेख आणव (?) व काठक गृह्यसूत्रांमध्ये आढळतो. याचा जन्मकाल इ.स.पूर्व ४०० ते इ.स.पूर्व ८०० असा समजण्यात येतो. भरत मुनींच्या नाट्यशास्त्र या ग्रंथात मृदंगाच्या अनेक रूपांचा उल्लेख आहे. हा शिसवी, खैर, बाभूळ इत्यादी झाडांच्या खोडापासून बनविण्यात येतो.गायनातल्या सात स्वरांसारखे याचे ता,दिं ती,ट,क,ग,न असे सात बोल आहेत. यात धा लाही महत्त्व आहे
संदर्भ
वर्ग:वाद्ये
दर्यापूर (केळापूर)
दर्यापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:केळापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
सावरोळी (शहापूर)
सावरोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हैम रेमन
हैम रेमन हे एक इस्रायली राजकारणी आहेत. यांचा जन्म १० एप्रिल १९५० रोजी झाला. त्यांनी १९८३ ते २००९ च्या दरम्यान नेसेटचे सदस्य म्हणून आणि राज्य धोरणाची जबाबदारी असलेल्या पंतप्रधान कार्यालयात उपपंतप्रधान आणि मंत्री म्हणून काम केले.
सावरोळी (शहापूर)
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
हैम रेमन
चरित्र
स.न. १९५० मध्ये जाफा येथे जन्मलेल्या, रेमन यांनी तेल अवीव विद्यापीठात बीए आणि कायद्याचा अभ्यास केला होता.त्याआधी, इस्रायली हवाई दलात सेवा केली होती. तेथे ते कॅप्टन पदापर्यंत पोहोचले. त्यांनी सैन्य सोडल्याबरोबर मजूर पक्षात (तेव्हा संरेखन आघाडीचा भाग) सामील झाले. १९७८ ते 1१९८९ पर्यंत ते त्यांच्या युवा शाखेचे सचिव होते. मे १९८३ मध्ये डॅनियल रोसोलिओच्या जागी त्यांनी नेसेटमध्ये प्रवेश केला आणि जानेवारी २००६ आणि मार्च २००६ च्या निवडणुकांदरम्यानचा कालावधी वगळता, २००९ पर्यंत सदस्य राहिले. १९८८ ते १९९२ या काळात त्यांनी विविध समित्यांचे सदस्य आणि वित्त समितीचे अध्यक्षपद भूषवले होते.
आरोग्यमंत्री आणि राजीनामा
रेमन यांची १९९२ मध्ये यित्झाक रॅबिनच्या सरकारमध्ये आरोग्य मंत्री म्हणून नियुक्ती करण्यात आली होती. तिथे त्यांनी नवीन राष्ट्रीय आरोग्य विमा कायद्याची जाहिरात तयार केली होती. ती फार छान बनवली होती. (हे देखील पहा: इस्रायलमधील युनिव्हर्सल हेल्थ केर ). फेब्रुवारी १९९४ मध्ये, प्रस्तावित आरोग्य कायद्याचे समर्थन करण्यात मजूर पक्षाच्या अपयशामुळे, त्यांनी पदाचा राजीनामा दिला. ज्यासाठी लेबर पार्टी-संलग्न हिस्टाड्रट लेबर फेडरेशन आणि क्लॅलिट हेल्थ सर्व्हिस फंड यांच्यातील संबंध तोडणे आवश्यक होते. पक्षाच्या मेळाव्यात नाट्यमय भाषणात त्यांनी पक्षाच्या सदस्यांची तुलना समुद्रकिनारी आलेल्या व्हेलशी केली आणि आपल्या पदाचा राजीनामा दिला. तथापि, रेमनने राजीनामा दिल्यानंतरही कायद्याची वकिली केली आणि शेवटी १९९४ च्या उन्हाळ्यात नेसेटने तो मंजूर केला.
हिस्ताद्रुत अध्यक्षपद
स.न. १९९४ मध्ये, रेमनने श्रमिक पक्षातून विभक्त होऊन अमीर पेरेत्झसह "न्यू लाइफ इन द हिस्टाड्रट" नावाची यादी तयार केली. त्यानंतरच्या हिस्टाद्रुट निवडणुकीत त्यांनी मजूर गटाचा पराभव केला ज्याने हिस्टाद्रुटच्या स्थापनेपासून त्याचे नियंत्रण केले होते. त्यांनी हिस्टाड्रटच्या मालकीच्या बहुतेक कंपन्यांचे खाजगीकरण केले. परिणामी, त्यांच्या कार्यकाळात राष्ट्रीय आरोग्य विमा कायदा मंजूर झाला. १९९० पासून शोशना नेतन्याहू आयोगाच्या शिफारशींवर आधारित ज्याने १९८० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात इस्रायलमधील आरोग्य सेवा प्रणालीचा संपूर्ण आढावा घेतला. तो कायदा १ जानेवारी १९९५ रोजी लागू झाला.
बेन कटिंग
बेन कटिंग (जन्म ३० जानेवारी १९८७) हा ऑस्ट्रेलियन क्रिकेटपटू आहे. हा अष्टपैलू खेळाडूंमध्ये गणला जातो. श्रीलंकेमध्ये २००६ च्या अंडर -१९ क्रिकेट विश्वचषकात कटिंगने ऑस्ट्रेलियाचे प्रतिनिधित्व केले. २००७ ते २०१८ दरम्यान क्वीन्सलंडकडून प्रथम श्रेणी क्रिकेट कटिंग खेळला. त्यानंतर त्याने केवळ श्वेत-बॉलनेच क्रिकेट खेळायला सुरुवात केली.
हैम रेमन
हिस्ताद्रुत अध्यक्षपद
कायदा होण्यापूर्वी आरोग्य विमा ऐच्छिक होता. तरीही ९६% लोकसंख्येचा विमा उतरवण्यात आला होता. देशातील वैद्यकीय सेवांचे व्यवस्थापन, वितरण आणि सार्वजनिक वित्तपुरवठा सुलभ करून आणि सर्व नागरिकांना किमान कव्हरेज पातळीची हमी देऊन कायद्याने इस्रायलमधील आरोग्य सेवा क्षेत्रात क्रांती घडवून आणली होती.
सरकारकडे परतावा
राबिन यांच्या हत्येनंतर रेमन परत सरकारमध्ये सामील झाले. त्या वेळेस त्यांनी १९९५ ते १९९६ शिमॉन पेरेझ यांच्या अंतर्गत व्यवहार मंत्री म्हणून काम केले. या दरम्यान श्रमिक पक्षाची शक्ती कमी झाली होती.
सिलसिला
सिलसिला हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये अमिताभ बच्चन यांनी काम केले होते.
हैम रेमन
व्यावसायिक पदे आणि गैर-सरकारी क्रियाकलाप
२७ जुलै २००६ रोजी, रेमन यांची लैंगिक अत्याचाराच्या घटनेसाठी सात तास पोलीस चौकशी झाली होती. त्यानंतर ऍटर्नी जनरल मेनाकेम माझुझ यांनी न्यायमंत्र्यांना आदेश दिले. न्यायाधीशांची नियुक्ती आणि मंजूरी देण्यासह कायद्याच्या अंमलबजावणीशी संबंधित कार्यकारी निर्णय घेण्यापासून त्यांना परावृत्त करण्यात आले होते. त्याच दिवशी रेमनने असेही सांगितले की, " दक्षिण लेबनॉनमधील प्रत्येकजण दहशतवादी आहे आणि हिजबुल्लाशी संबंधित आहे." १७ ऑगस्ट रोजी, इस्रायलचे ऍटर्नी जनरल मेनाकेम माझुझ यांनी अशोभनीय हल्ल्यासाठी रेमनवर आरोप लावण्याचा निर्णय घेतला. रेमनने उत्तर दिले: "मला माझ्या निर्दोषतेबद्दल खात्री आहे. न्यायालय ते सिद्ध करेल." आधी आश्वासन दिल्याप्रमाणे, रेमन यांनी १८ ऑगस्ट रोजी राजीनामा जाहीर केला. त्यांना ३१ जानेवारी २००७ रोजी दोषी ठरवण्यात आले. आणि त्याला १०० तासांच्या सामुदायिक सेवेची शिक्षा ठोठावण्यात आली, ज्यात त्याने तेल मॉंडमधील एका उपचारात्मक रायडिंग सेंटरमध्ये अपंग मुलांना मदत केली. न्यायालयाला त्यांच्या कृतीत नैतिक पतन आढळले नाही.
बेन कटिंग
राष्ट्रीय कारकीर्द
२००७/ ०८ च्या हंगामातील पहिल्या पुरा कप सामन्यात क्वीन्सलंड बुल्सकडून कटिंगने प्रथम श्रेणी क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले. पहिल्याच चेंडूवर पाच वाइड टाकल्यानंतरही मायकेल डी वेनूटोसह तीन विकेट्स घेण्यात त्याला यश आले. २००९-२०१० मध्ये कटिंगने स्पर्धेतील अग्रगण्य विकेट घेणाऱ्यांपैकी एक होता. पहिल्या सहा सामन्यात त्याने २५ बळी मिळवले होते. यांमुळे कसोटी क्रिकेटमध्ये ऑस्ट्रेलियाचे प्रतिनिधित्व करण्यासाठी त्यांची निवड होण्याची शक्यता बळावेल अशी आशा व्यक्त केली. तो मोसमात अग्रगण्य विकेट घेणारा ठरला. त्याने २३.९१ च्या सरासरीने ४६ बळी टिपले होते. यात तस्मानियाविरुद्धच्या कारकिर्दीतील सर्वोत्कृष्ट ६/३७ कारकिर्दीचा समावेश होता आणि भविष्यात आंतरराष्ट्रीय पदार्पण करण्याचा अंदाज वर्तविला जात होता.
सिलसिला
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट
हैम रेमन
व्यावसायिक पदे आणि गैर-सरकारी क्रियाकलाप
ते जुलै २००७ मध्ये पंतप्रधान एहुद ओल्मर्ट यांच्या सरकारमध्ये परत आले, उप-प्रीमियर आणि पंतप्रधान कार्यालयात मंत्री म्हणून राज्य धोरण आणि पंतप्रधान ओलमर्ट यांच्या नावावर विशेष मिशनची जबाबदारी त्यांच्याकडे होती. सरकारमध्ये परत येण्याबाबत उच्च न्यायालयात झालेल्या सुनावणीत न्यायाधीश एडना अर्बेलने निर्णय दिला की, रेमनला "लैंगिक गुन्हेगार म्हणून पाहिले जाऊ नये".
३० जून २००९ रोजी, रेमनने नेसेटमधून राजीनामा देण्याची घोषणा केली. त्यांनी जाहीर केले की त्यांचा खाजगी व्यापारी बनण्याचा मानस आहे, परंतु पक्षाची सर्वात महत्त्वाची संस्था असलेल्या कदिमा कौन्सिलचे अध्यक्ष राहतील.
बेन कटिंग
राष्ट्रीय कारकीर्द
ट्वेन्टी -२० खेळावर लक्ष केंद्रित करण्यासाठी आणि त्याचा नवीन व्यवसाय विकसित करण्यासाठी कटिंगने १२ वर्षाच्या कारकिर्दीनंतर प्रथम श्रेणी आणि ए क्रिकेटमधून निवृत्तीची घोषणा केली. सप्टेंबर २०१८ मध्ये, त्याला अफगाणिस्तान प्रीमियर लीग स्पर्धेच्या पहिल्या आवृत्तीत नांगरहर लेपर्डच्या गटात स्थान देण्यात आले. नांगरहर लेपर्डसाठी संयुक्तपणे अग्रणी विकेट घेणारा खेळाडू ठरला होता.
हैम रेमन
व्यावसायिक पदे आणि गैर-सरकारी क्रियाकलाप
जुलै २०२० पर्यंत, रेमनची वैद्यकीय आणि करमणुकीच्या गांजाच्या व्यापारीकरणावर लक्ष केंद्रित करणाऱ्या कंपनीच्या व्होनेटाईझ मंडळाच्या अध्यक्षपदी नियुक्ती करण्यात आली.
बेन कटिंग
आंतरराष्ट्रीय कारकीर्द
१३ जानेवारी २०१३ रोजी कटिंगने वन डे (एकदिवसीय) सामन्यात पदार्पण केले आणि २६ जानेवारी २०१३ रोजी त्याने टी -२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटमध्ये पदार्पण केले.
ऑगस्ट २०१७ मध्ये लाहोरमध्ये झालेल्या स्वातंत्र्य चषक स्पर्धेत पाकिस्तानविरुद्ध तीन टी-२० आंतरराष्ट्रीय सामने खेळण्यासाठी वर्ल्ड इलेव्हन संघात त्याचे नाव होते.
टी२० फ्रँचायझी क्रिकेट
सनरायझर्स हैदराबादच्या बाजूने अंतिम सामना जिंकून त्याने प्रथम इंडियन प्रीमियर लीग २०१६ मध्ये ठसा उमटविला.
जानेवारी २०१८ मध्ये, त्याला मुंबई इंडियन्सने २०१८ च्या आयपीएल लिलावात खरेदी केले होते.
जून २०१९ मध्ये, एडमंटन रॉयल्स फ्रँचायझी संघाकडून २०१९ च्या ग्लोबल टी -२० कॅनडा स्पर्धेत खेळण्यासाठी त्यांची निवड झाली. जुलै २०१९ मध्ये, युरो टी-२० स्लॅम क्रिकेट स्पर्धेच्या उद्घाटन आवृत्तीत ॲम्स्टरडॅम नाईट्सकडून खेळण्यासाठी त्यांची निवड झाली. तथापि, त्यानंतरच्या महिन्यात ही स्पर्धा रद्द करण्यात आली. २०२० च्या आयपीएल लिलावानंतर त्याला मुंबई इंडियन्सने सोडले होते. २०२० मध्ये त्याला पाकिस्तान सुपर लीग ५ च्या मसुद्यात क्वेटा ग्लेडिएटर्सनी निवडले.
बाह्य दुवे
वर्ग:हयात व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलिया टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:क्वीन्सलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ब्रिस्बेनमधील क्रिकेट खेळाडू वर्ग:सनरायझर्स हैदराबाद क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पंजाब किंग्स क्रिकेट खेळाडू वर्ग:मुंबई इंडियन्स क्रिकेट खेळाडू वर्ग:राजस्थान रॉयल्स क्रिकेट खेळाडू वर्ग:सेंट किट्स आणि नेव्हिस पैट्रियट्स क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ब्रिस्बेन हीट क्रिकेट खेळाडू वर्ग:जागतिक XI टी२० आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:नांगरहर लेपर्ड क्रिकेट खेळाडू वर्ग:क्वेटा ग्लेडिएटर्स क्रिकेट खेळाडू
अरियालूर जिल्हा
अरियालूर हा भारताच्या तमिळनाडू राज्यामधील एक जिल्हा आहे. २००७ साली अरियालूर जिल्हा पेराम्बलुर जिल्ह्यामधून काही भूभाग अलग करून निर्माण करण्यात आला. हा जिल्हा तमिळनाडूच्या मध्य-पूर्व भागात स्थित आहे. अरियालूर येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळनाडूमधील जिल्हे
कुलाबकर आंग्रे सरखेल (पुस्तक)
कुलाबकर आंग्रे सरखेल हे दा.गो. ढबू लिखित मराठी भाषेतील आंग्रे घराण्याचा इतिहास सांगणारे पुस्तक आहे.
ग्रंथ ओळख
दामोदर गोपाळ ढबू (भट) ह्यांनी ह्या ग्रंथाचे लेखन केले आहे. १७व्या - १८व्या शतकात महाराष्ट्राच्या पश्चिम किनारपट्टीवरील मराठ्यांच्या आरमाचे प्रमुख असलेल्या आंग्रे घराण्याचा इतिहासाचे लेखन ह्या ग्रंथातून केले गेले आहे. सतराव्या शतकाच्या उत्तरार्धात जेव्हा कान्होजी आंग्रे ह्यांचा आरमाराचे प्रमुख म्हणून उदय झाला तेव्हा पासून १९३९ पर्यंतचा आंग्रे घयाण्याचा इतिहास ह्या ग्रंथात आहे. ह्या ग्रंथात ग्रंथाविषयी गो.स. सरदेसाई व न.चिं. केळकर ह्यांचे अभिप्राय छापले गेले आहे. ग्रंथाच्या शेवटी आंग्रे इतिहासाची १४० पानांची शकावली जोडली आहे. ह्या शकावलीचे लेखन शं.ना. जोशी ह्यांनी केले आहे.
पुनर्मुद्रण
१९३९ साली प्रकाशित झालेल्या ह्या दुर्मिळ पुस्तकांचे श्री शिवसमर्थ सेवा प्रकाशन ह्या संस्थेने पुनर्मुद्रण केले आहे. ह्या पुनर्मुद्रण आवृत्तीचे प्रकाशन दि. ०७ मार्च २०२१ रोजी आंग्रे घराण्याचे वंशज यांच्या उपस्थितीत, महाराष्ट्र राज्याचे राज्यपाल भगतसिंह कोश्यारी ह्यांच्या हस्ते राजभवन मुंबई येथे झाले. ह्या पुनर्मुद्रीत आवृत्तीचे संपादन दिपक पटेकर, संतोष जाधव, अंकुर काळे ह्यांनी केले आहे.
ह्या पुनर्मुद्रीत आवृत्तीत नाम व स्थलसूची तसेच काही छायाचित्रे अशी नव्याने भर टाकण्यात आली आहे.
संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
अमजद अली खान
अमजद अली खान हे एक भारतीय सरोद वादक आहेत. खान यांना २००१ साली पद्म विभूषण पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.
वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:भारतीय संगीतकार वर्ग :संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:सरोदवादक
ध्रुवीय कक्षा उपग्रह
ध्रुवीय कक्षा म्हणजे पोलर ऑर्बीट् वापरले आहेत (भूस्थिर कक्षेतील उपग्रह विद्युतवृत्तीय म्हणजे इक्वेटोरियम ऑबिर्टमध्ये भ्रमण करतात) म्हणजेच उपग्रह पृथ्वीप्रदक्षिणा करताना उत्तर आणि दक्षिण ध्रुव ओलांडून जातात. त्यासाठी त्यांची कक्षा एका विशिष्ट रेखांशावरून होते. वर्ग:अंतराळ विज्ञान वर्ग:अंतराळ संशोधन
पिंपरीसद्रोदिन
पिंपरीसद्रोदिन हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
भाळवणी (खानापूर)
भाळवणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील खानापूर (विटा) तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:खानापूर (विटा) तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
डोमेल
डोमेल भारतातील जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील गाव आहे. हे गाव भारत-पाकिस्तान सीमारेषेवर आहे.
वर्ग:जम्मू आणि काश्मीरमधील शहरे
पोप मॅरिनस पहिला
पोप मॅरिनस पहिला (??:गॅलीझ, इटली - मे १५, इ.स. ८८४) हा नवव्या शतकातील पोप होता.
मॅरिनस ०१ मॅरिनस ०१ वर्ग:इ.स. ८८४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डाय हार्ड भाग-१ (चित्रपट)
डाय हार्ड हा अमेरीकन ऍक्शनपट असून १९८८ मध्ये प्रदर्शित झाला होता. याचे मुख्य भूमिका ब्रुस विलिस व ऍलन रिकमन यांची आहे. हा चित्रपट रॉडरिक थोर्प यांच्या  नथिंग लास्ट फोरएव्हर या कादंबरीवर आधारित आहे. या चित्रपट ऍक्शन चित्रपटांसाठी एक मैलाचा दगड असल्याचे मानले जाते. या चित्रपटातची शैली म्हणजे घडणाऱ्या घटनांचा संदर्भ देणारे दुवे सातत्याने आगोदरील घटनांमध्ये दाखवणे ही शैली पुढिल अनेक सुपरहिट ऍक्शन चित्रपटात वापरली गेली. हिंदी मध्ये बाझी चित्रपटाचा काही भाग या चित्रपटावरून कॉपी केला आहे.
कथानक
चित्रपट सुरू होतो ते विमान लॉस एंजेलिसच्या धावपट्टिवर उतरत असते. त्यात न्यू यॉर्क पोलीस खात्यातिल अधिकारी जॉन मक्लेनला (ब्रुस विलिस) विमान उतरताना त्रास होतो असतो. जॉन आपली पत्नी व मुलांना भेटायला नाताळाच्या सुट्टिसाठी लॉस एंजेल्सला चाललेला असतो. विमानात जॉनला त्याच्या शेजाऱ्या कडून घरी गेल्यावर अनवाणी चालयचा सल्ला देतो जेणेकरून त्याचा हा विमान उतरताना होणारा त्रास कमी होइल. विमानतळावर जॉनला त्याची पत्नी भेटायला येत नाही व त्याऍवजी तिच्या कंपनीने पाठवलेला ड्रायव्हर येतो. ड्रायव्हर हा नुकताच परवाना (लायसंस) मिळवलेला पोरगा असतो व जॉन हा त्याच्या ड्रायव्हिंग कारकिर्दीतील पहिला ग्राहक असतो. जॉनची पत्नी हॉली जेनेरो देखील जॉनची वाट पाहात असते व गेल्या काही महिन्यातिल घडामोडिंमुळे व्यथित असते. ती लॉस एंजेल्समधिल एका नाकाटोमी कॉरपोरेशन या जापानी कंपनीत वरच्या हुद्यावर काम करत असते. हॉलिने कंपनी मध्ये बढति मिळवण्यासाठी आपल्या लग्नाआधिच्या नावाचा वापर केलेला असतो. जेणेकरून तिला बढती मिळणे सोपे असते. तसेच नोकरीसाठी तिने जॉनचे न्युयोर्क मधील घर सोडुन लॉस एंजेल्स मध्ये आलेली असते. या गोष्टी जॉनला खटकत असतात व तिला जाब विचारण्यासाठि तिला भेटायला म्हणून घराच्या ऍवजी तिच्या ऑफिस मध्ये भेटणे पसंत करतो. हॉलिचे ऑफिस हे नाकाटोमी कॉर्पोरेशनच्या ४० मजली इमारतीत असते. जेव्हा जॉन तिच्या ऑफिस मध्ये पोहोचतो तेव्हा तिथे कंपनीची नाताळाची पार्टी ३० व्या मजल्यावर चालू असते. जॉनचे माफक स्वागत होते व तो हॉलिला भेटतो.
याच दरम्यान इमारतीच्या तळमजल्या मध्ये काही लोक सामान पोस्त करणाऱ्या गाडितुन आत घुसतात व त्याच वेळेस दोन जण पहिल्या मजल्यवरील रिसेप्शन मध्ये पोहोचतात. पोहोचताच तेथिल रिसेप्शनिस्टला गोळी घालुन ठार करतात व रिसेप्शनचा ताबा घेतात. लगेचच पहिल्या मजल्यावरील सुरक्षारक्षकाला ठार करतात. सर्व ठीक असे पाहून ते डिलिव्हरी वॅन मधील लोकांना वर जाण्याचा इशारा करतात व लगेचच इमारतीचे सर्व दरवाजे बंद करून टाकतात. या लोकांचा सुत्रधार असतो हान्स ग्रुबर (ऍलन रिकमन) हा जर्मन रॅडिकल ग्रुपचा सदस्य असतो व आपले काही जर्मन साथिदारांना घेउन ही इमारत व नाकाटोमीचे कर्मचारी यांचे अपहरण करण्याचा त्याचा डाव असतो. हान्स व त्याचे साथिदार पार्टी चालु असते त्याठिकाणी पोहोचतात व त्याच वेळेस इतर साथिदार इमारतीची संपर्क व्यवस्था बंद पाडणे, बंदुका व क्षेपणास्त्रे यांची रवानगी व इमारतीमध्ये ठिकठिकाणी बॉम्ब पेरणे इत्यादी कामे करत असतात. हॅन्स व त्याचे साथिदार पार्टीमध्ये घुसण्या आगोदर जॉन व हॉली मध्ये छोटेसे भांडण होते. हॉलिला पार्टिमध्ये बोलवणे आल्यामुळे ती जॉनला विश्रामकक्षामध्ये सोडुन पार्टिमध्येजाते. जॉन विश्रामकक्षामध्ये अनवाणी चालण्याचा सराव करतो व आपल्या ड्रायव्हरशी फोन वर बोलतो. त्याचे बोलण्या मध्येच फोन बंद पडतो. हॅन्स व त्याचे साथिदार अचानक पार्टीमध्ये घुसतात व गोळीबार करून सर्वामध्ये दहशत निर्माण करतात. गोळीबारामुळे जॉन सावध होतो व त्याच्या कक्षा पर्यंत हान्सचे साथिदार येइ पर्यंत पळुन जातो. हान्स सर्व जण जमल्याची खात्री झाल्यावर कंपनीचे डायरेक्टर मि टकागी कुठे आहेत असा प्रश्न विचारतो. टकागीचे त्याला माहिती असलेले वर्णन सांगयाला सुरुवात करतो त्यामुळे टकागींना लपुन राहाण्यात काही अर्थ वाटत नाही. व हान्सला काय काम आहे असे विचारतात. हान्स टकागींना दुसऱ्या मजल्यावर घेउन जातो.
दुसऱ्या मजल्यावर टकागींना हान्स त्यांच्या कंपनीच्या तिजोरीचा पासवर्ड विचारतो. व हान्स हा चोरी करायच्या उद्देशाने आला आहे असे समजते. टकागी पासवर्ड देत नाहित व हान्सला सांगतात कीया परिस्थितित तुम्हाला मला मारावेच लागेल. टकागीला मारताना जॉन पाहातो व हान्सला शंका येते की कोणीतरी पकडायचे राहिले आहे. तो आपल्या साथिदारांना जॉनला शोधायचे आदेश देतो. हान्स ने बरोबर पासवर्ड शोधुन काढणार हॅकर बरोबर आणलेला असतो व त्याला तो पासवर्ड शोधायच्या कामावर लावतो.
जॉनला या परिस्थितीत पोलिसांना खबर कशी पोहोचेल याचा विचार करत असतो तो बिल्डिंगचा अग्नीशमन अलार्म वाजवतो पण तो प्रयत्न हान्स उधळुन लावतो. जॉन कुठे आहे त्याचा पत्ता लागल्याने एक जण त्याला शोधत शोधत ३४ व्या मजल्यावर पोहोचतो. जॉन व त्याची हातापाई होते व त्यात जॉन त्याला जिन्यामध्ये पाडुन ठार करतो. या साथिदाराकडिल बॅगेत जॉनला मशीन गन व वॉकिटॉकिचा संच मिळतो. जॉन त्याचा मृतदेह लिफ्ट मधुन ३०व्या मजल्यावर पाठवुन देतो व हान्सला त्याच्या विरुद्ध रणशिंग पुकारल्याची सुचना देतो.
जॉन वॉकिटॉकि घेउन इमारतीच्या गच्ची वर जातो व पोलीस नियंत्रण कक्षाशी संपर्क साधण्याचा प्रयत्न करतो व परिस्थिति सांगतो. त्याची मागणी पोलीस कक्षामध्ये कोणीतरी जोक करत आहे असे समजतात या दर्म्यान जॉन इमारतीच्या गच्चीवर आहे असे हान्सला कळते तो त्याचा भरवशाचा साथिदार कार्लला जॉनचा वध करयाला पाठवतो. पोलीस नियंत्रण कक्षेमध्ये बोलत असतानाच कार्ल त्याच्यावर गोळिबार सुरू करतो. गोळिबाराचा आवाज आल्यामुळे पोलीस नियंत्रण कक्षेमधुन चौकशी करण्यासाठी त्या भागातिल गस्ति वर असलेला पोलीस पॉलला पाठवण्यात येते. इकडे जॉन व कार्ल मध्ये जोरदार घुमश्च्क्री होते. इमारती मध्ये पोलीस आल्यामुळे कार्लला तात्पुरती माघार घ्यावी लागते.
पोलिस अधिकारी पॉल इमारतीमध्ये आल्यावर हान्सचे रिसेप्शन मधील साथिदार सर्व काही ठीक आहे असे भासवतात. जॉन पॉलशी खिडकीतुन ओरडुन सांगण्याचा प्रयत्न करतो व परत एकदा हान्सचे साथिदार त्याच्या वर तुटुन पडतात. जॉन हान्सचे दोन साथिदारांना यमसदनी धाडतो. त्यापैकी एकाचा मृतदेह घेउन तो सरळ खाली उभ्या असलेल्या पॉलच्या गाडिवर टाकून देतो व गोळिबार करतो. या प्रकाराने पॉल एकदम गडबडुन जातो व इथे खूप अतिरेकि असून मला जादाची कुमक पाहिजे अशी मागणी करतो. यानंतर इमारतीला पोलिसांचा वेढा पडतो. पण याचा परिणाम म्हणून हान्सची पुढची कामे अजुन पटापट होतात. दरम्यान पोलीस इमारतीमध्ये घुसण्याचा प्रयत्न करतात. हान्स पोलिसांविरुद्ध आक्रमण करतो, पोलिसांचे जीव जाताना पाहून जॉन त्याला सापडलेल्या डिटोनेटर्सचा स्फोट घडवुन आणतो. यामुळे बिल्डिंगचे मोठे नुकसान होते तो पोलिसांची सहानुभूती गमावून बसतो. दरम्यान हॉलिचा सहकारी शहाणपणा दाखवायला जाउन जॉन कोण आहे हे हान्सला सांगतो, पण जॉन तो आपला मित्र नसल्याचे हान्सला वॉकिटॉकि वर सांगतो. हान्स हॉलिच्या सहकाऱ्याला मारून टाकतो.
बाहेर एफ्.बी.आय. परिस्थिती ताब्यात घेते हान्स आपली मागणी त्यांच्यापुढे सादर करतो. त्यामध्यत प्रामुख्याने काही दहशतवादी संघटनेच्या लोकांची सुटकेची व इमारतीपासून विमानतळापर्यंत जाण्यासाठी हेलिकॉप्टरची मागणी असते. एफ्.बी.आय त्याची मागणी मान्य झाल्याचे नाटक करते. हान्स व कार्लची पुन्हा एकदा जॉनशी जोरदार धुमश्चक्री होते यात हान्सचे अजुन काही साथिदार मारले जातात व जॉन अनवाणी असल्याने खूप जखमी होतो व बचावुन निघतो. एफ.बी.आय संपूर्ण इमारतीची वीज तोडुन टाकते त्यामुळे हान्सच्या हॅकरला जी तिजोरी तोडणे शक्य होत नाही ती आरामात उघडली जाते. हान्स व त्याचे उरलेले साथिदार इमारतीचा वरचा भाग बॉम्बने उडवून पैसे घेउन पोबारा करण्याचा प्रयत्नात असतात पण पुन्हा जॉन त्यांचे प्रयत्न उधळुन लावतो व एक एक करून सर्व साथीदार संपवतो. हान्सला हॉलि जॉनची पत्नी आहे असे कळते व तिला बंधक बनवुन शेवटचा पळुन जायचा प्रयत्न करतो. जॉन हान्सला शेवटी गोळी घालतो व हॉलिला त्याच्या ताब्यातुन सोडवतो. हान्सचा इमारतीवरून खाली पडुन म्रुत्यू होतो. शेवटि जॉन आपल्या पत्नीची ओळख पॉलला हॉलि जेनेरो अशी करून देत असतान हॉलि मध्येच त्याला तोडुन मी हॉलि मक्लेन आ हे अभिमानाने सांगते व जॉन व हॉलिमधिल तणाव पुन्हा एकदा सुरळित होतो.