cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मौर्य साम्राज्य
चाणक्य व चंद्रगुप्त मौर्य
ग्रीक सेनापती युडेमस व पिथोन यांनी इ.स.पू. ३१६ पर्यंत राज्य केले. नंतर चंद्रगुप्ताने चाणक्याच्या मदतीने (जो त्याचा आता सल्लागार होता) त्यांना पराभूत केले. मगधातील सत्तेच्या जोरावर त्याने एक मोठे साम्राज्य तयार केले.
चंद्रगुप्ताचा उदय हा काहीसा विवादात्मक व रहस्यमय आहे. मुद्राराक्षस या काव्यात विशाखदत्ताने चंद्रगुप्त मौर्य हा नंदांचा नातलग असल्याचे लिहिले आहे. महापरिनिबाण सुत्त या प्राचीन बौद्ध धर्मग्रंथात एक मौर्य नावाच्या क्षत्रिय जमातीचा उल्लेख आहे. तरीही, ऐतिहासिक पुराव्यांविना अजून निष्कर्ष काढणे कठीण आहे. चंद्रगुप्ताचा ग्रीक लेखांत सॅंड्रोकोत्तोस म्हणून उल्लेख येतो. तरुणपणी तो अलेक्झांडरला भेटला असल्याचेही सांगण्यात येते. असेही सांगण्यात येते की तो नंद सम्राटाला भेटला व त्याने सम्राटाला नाराज केले व कशीबशी सुटका करून घेतली. चाणक्याचे मूळ ध्येय हे चंद्रगुप्ताच्या नेतृत्वाखाली लुटारू टोळी तयार करण्याचे होते. विशाखादत्ताचे मुद्राराक्षस व जैन ग्रंथ परिशिष्टपावन यांत चंद्रगुप्ताच्या हिमालयीन राजा पुरुषोत्तम तथा पोरस यांच्या मैत्रीसंबंधी उल्लेख आहेत.
मगध साम्राज्यावरील विजय
चाणक्याने चंद्रगुप्त व त्याच्या सैन्यास मगध जिंकण्यासाठी प्रोत्साहन दिले. चंद्रगुप्ताने चातुर्याने मगध व आजूबाजूच्या प्रांतांमधून नंद राजावर नाराज झालेले तरुण लोक व लढण्यासाठीची साधने गोळा केली. त्याच्या सैन्यामध्ये तक्षशिलेचा भूतपूर्व सेनापती, चाणक्याचे इतर हुशार विद्यार्थी, काकायीच्या पोरस राजाचा मुलगा मलयकेतू व लहान राज्यांचे राज्यकर्ते होते.
पाटलीपुत्रावर आक्रमण करण्याच्या उद्देशाने चंद्रगुप्ताने एक योजना आखली. युद्धाची घोषणा झाल्यावर मगधचे सैन्य मौर्य सैन्याचा प्रतिकार करण्यासाठी शहरापासून लांब आले. दरम्यान मौर्याचे सेनापती व हेर यांनी मगधाच्या भ्रष्ट सेनापतीला लाच दिली, तसेच राज्यात यादवी युद्धाचे वातावरण निर्माण केले. या गोंधळात मगधाचा युवराज मृत्यू पावला. धनानंदाने शरणागती पत्करली व सत्ता चंद्रगुप्त मौर्याकडे देऊन तो अज्ञातवासात गेला. चंद्रगुप्ताने मगधाचा प्रधान राक्षस यास हे पटवून दिले की त्याची निष्ठा मगधावर राज्य करणाऱ्या नंद वंशावर नसून मगधावर होती. चंद्रगुप्ताने राक्षसाला हेही सांगितले की शहर व राज्य नष्ट होईल असे युद्ध तो होऊ देणार नाही. राक्षसाने चंद्रगुप्ताचा युक्तिवाद मान्य केला व चंद्रगुप्त अधिकृतरीत्या मगध सम्राट झाला. राक्षस हा चंद्रगुप्ताचा मुख्य सल्लागार झाला व चाणक्य मोठा राजनेता झाला.
चंद्रगुप्त मौर्य
अलेक्झांडरच्या मृत्यूनंतर त्याचा क्षत्रप सेल्युकस निकेटर याने साम्राज्याचा पूर्वेस असलेल्या भारतावर चढाई केली. चंद्रगुप्ताने त्याचा प्रतिकार केला. इ.स.पू. ३०५ मध्ये झालेल्या या लढाईत चंद्रगुप्ताने सेल्युकसचा पराभव केला. त्यानंतरच्या तहानुसार सेल्युकसच्या मुलीचा चंद्रगुप्ताबरोबर विवाह झाला. तर कंभोज-गांधार (पॅरोपॅमिसेड), कंदाहार (अराकोसिया) व बलुचिस्तान (जेड्रोसिया) हे प्रांत मौर्य अधिपत्याखाली आले. बदल्यात ५०० लढाऊ हत्ती चंद्रगुप्ताकडून सेल्युकसला मिळाले, ज्यांचा उपयोग त्याला इप्ससच्या लढाईत झाला. दोन्ही देशांत राजनैतिक संबंध दृढ झाले. मेगॅस्थनिस, डिमॅकस व डायोनिसस हे ग्रीक इतिहासकार चंद्रगुप्ताच्या दरबारात राहत.
चंद्रगुप्ताने पाटलीपुत्र येथे गुंतागुंतीच्या शासनव्यवस्थेसोबत शक्तिशाली व केंद्रीकृत प्रांत निर्माण केला. मॅगॅस्थनिसने लिहिल्याप्रमाणे, चंद्रगुप्ताने भव्य इराणी शहरांशी स्पर्धा करेल अशी ६४ दरवाजे व ५७० मनोरे असलेली मोठी लाकडी भिंत पाटलीपुत्रभोवती बांधली होती. चंद्रगुप्ताचा मुलगा बिंदुसार याने दक्षिण भारतात आपल्या सत्तेचा विस्तार केला. त्याच्या दरबारीही डिमॅकस हा ग्रीक राजदूत होता.
मेगॅस्थनिसने चंद्रगुप्ताच्या सत्तेतील मौर्य जनतेचे शिस्तप्रिय, साधी राहणी, प्रामाणिकता या गुणांचे तसेच निरक्षरतेचेही वर्णन केलेले आहे.
बिंदुसार
चंद्रगुप्ताचा मुलगा बिन्दुसार चंद्रगुप्तानंतर मौर्य सम्राटपदी आला. त्याच्या कारकिर्दीत मौर्य साम्राज्याचा दक्षिणेत कर्नाटकमध्ये विस्तार झाला. त्याचा मृत्यू इ.स.पू. २७२ मध्ये झाला.
अशोक
अशोक राजपुत्र असताना त्याने उज्जैन व तक्षशिला येथील बंडे मोडून काढली. राजा म्हणून तो महत्त्वाकांक्षी व आक्रमक होता. त्याने दक्षिण भारतात मौर्य राजवट पुनर्स्थापित केली. कलिंगचे युद्ध हा त्याच्या जीवनातील सर्वांत महत्त्वाचा प्रसंग ठरला. घनघोर युद्धानंतर अशोकाने कलिंगच्या सैन्याचा पराभव केला. या युद्धात व नंतरच्या कत्तलीत अंदाजे १,००,००० सैनिक व नागरिक या युद्धात मरण पावले. त्यातील अंदजे १०,००० सैनकि मागधी तर इतर कलिंगदेशीय होते. हे पाहिल्यावर त्याला इतके घोर युद्ध करून लाखो लोकांच्या मृत्यूस कारणीभूत झाल्याचा पश्चात्ताप झाला. कलिंग जिंकल्यावर त्याने बौद्ध धर्माचा स्वीकार केला. त्याने हिंसा व युद्ध यांचा त्याग केला.
अशोकाने अहिंसेची तत्त्वे आपल्या राज्या अंमला आणली तसेच प्राण्यांची शिकार करणे तसेच गुलामगिरीची प्रथा बंद केली. त्यानुसार कलिंग युद्धातील पराभूतांना सक्तीने गुलाम केलेल्यांना मुक्ती दिली गेली. अशोकाने आपल्या प्रचंड व शक्तिशाली सैन्याचा उपयोग राज्यात शांतता व सुव्यवस्था राखण्यासाठी केला. अशोकाने आशिया व युरोपीय राष्ट्रांशी चांगले संबंध ठेवले तसेच त्याने तिथे बौद्ध विचारांचा प्रसार केला. ४० वर्षांपेक्षा जास्त काळ त्याच्या राज्यात शांती, समृद्धी व सामंजस्य त्याच्या राज्यात नांदत होते. त्यामुळे तो भारतातील सर्वांत प्रसिद्ध राजांपैकी एक समजला जातो. तो भारतात अजूनही एक आदर्श व्यक्तिमत्त्व म्हणून ओळखला जातो.
दगडामध्ये कोरलेले अशोकाचे शिलालेख संपूर्ण भारतीय उपखंडात सापडतात. अतिपश्चिमेकडील अफगाणिस्तानपासून दक्षिणेकडे नेल्लोर जिल्ह्यातही ते आढळतात. या शिलालेखांवर अशोकाची धोरणे व कार्य लिहिले आहे. प्रामुख्याने हे शिलालेख प्राकृत भाषेत लिहले गेले आहेत, तरी दोन शिलालेख ग्रीकमध्ये तर एक ग्रीक व एक ॲरेमाइक भाषेमध्ये लिहला गेला आहे. ते असेही प्रमाणित करतात की अशोकाने भूमध्य समुद्राकडील ग्रीक राजांकडेसुद्धा आपले राजदूत पाठवले होते. त्यांच्यावर ग्रीक राजांची नावेदेखील कोरण्यात आली आहेत. अंतियोको (ॲंटियोकस), तुलामाया (टॉलेमी), अंतिकिनी (ॲंटिगोनस), मक (मॅगस), व अलिकासुन्दरो (अलेक्झांडर) यांची नावे त्यांनी बौद्ध धर्म स्वीकारल्यामुळे शिलालेखांवर आली आहेत. त्यांच्या प्रदेशाचे (म्हणजेच ग्रीसचे) भारतापासूनचे अंतरही शिलालेखांवर अचूक म्हणजेच "६०० योजने दूर" (एक योजन म्हणजे सात मैल) असे लिहिले आहे (अंदाजे ४,००० मैल).
अस्त
अशोकानंतर पन्नास वर्षे दुर्बळ सम्राटांचे राज्य होते. दक्षिणेकडे सातवाहन साम्राज्य व वायव्येकडे ग्रीक-बॅक्ट्रिया राजतंत्र या सत्तांच्या उदयामुळे मौर्य साम्राज्याचा विस्तार घटला. अखेरचा मौर्य सम्राट बृहद्रथ याची हत्या त्याच्या ब्राह्मण सेनापती पुष्यमित्र शुंग याने ख्रि.पू. १८५ मध्ये एका लष्करी संचलनात केली व शुंग राजवंशाची स्थापना केली.
प्रशासन
मौर्य साम्राज्य हे चार प्रांतात विभागले गेले होते. अशोकाच्या शिलालेखांच्या अनुसार प्रांतांची नावे तोसली (पूर्वेकडील), उज्जैन (पश्चिमेकडील), सुवर्णनगरी (दक्षिणेकडील) व तक्षशिला (उत्तरेकडील) ही होती. प्रांतीय प्रशासनाचा प्रमुख हा कुमार (राजपुत्र) असे. तो राजाचा प्रतिनिधी म्हणून प्रांतावर राज्य करत असे. राजपुत्राला सहाय्यक म्हणून महाअमात्य व मंत्र्यांची समिती असे. अशीच शासनव्यवस्था साम्राज्याच्या स्तरावरदेखील असे. प्रशासनाचा प्रमुख म्हणून सम्राट तर त्यास साहाय्य करण्यासाठी मंत्रिपरिषद असे.
मौर्य साम्राज्याचे सैन्य हे त्याकाळचे सर्वांत मोठे सैन्य होते. या साम्राज्याकडे ६,००,००० पायदळ, ३०,००० घोडदळ व ९,००० लढाऊ हत्ती होते. हेरगिरीचा विभाग अंतर्गत व बाह्य सुरक्षेसाठी मोठ्या प्रमाणावर माहिती गोळा करत असे. अशोकाने जरी युद्ध व विस्तारास आळा घातला तरी त्याने त्याचे सैन्य शांतता व सुरक्षितता यांसाठी कायम ठेवले.
अर्थव्यवस्था
मौर्य साम्राज्याच्या आधिपत्याखाली एकछत्री शासन आल्यामुळे अंतर्गत लढायांना आळ बसला व प्रथमच संपूर्ण भारताची अशी एकत्र आर्थिक व्यवस्था उदयास आली. आधीच्या काळात शेकडो राज्ये, शेकडो लहान सैन्ये, शेकडो प्रमुख तसेच आपापसातील अनेक युद्धे अशी परिस्थिती होती. मौर्य काळात शेतकरी कराच्या व सरकारला पिके देण्याच्या बोज्यातून मुक्त झाले. त्याऐवजी अर्थशास्त्र या चाणक्याच्या ग्रंथातील तत्त्वांच्या आधारे शासनाद्वारे प्रशासित अशा शिस्तशीर व उचित प्रणालीद्वारे कर घेतला जाई.
याचबरोबर मौर्य साम्राज्याने आंतरराष्ट्रीय व्यापारासही प्रोत्साहन दिले. ग्रीक क्षत्रपांच्या राज्यांशी मैत्री करून त्यांच्याशी व्यापाराचे आंतरराष्ट्रीय जाळेही वाढविले. सध्या पाकिस्तान व अफगाणिस्तानच्या सीमेवरील खैबर खिंड ही या व्यापारात अतिशय महत्त्वाची होती. पश्चिम आशियातील ग्रीक राज्ये भारताशी मोठ्या प्रमाणावर व्यापार करू लागली. मौर्य साम्राज्याचे मलय द्वीपकल्पाबरोबरही व्यापारी संबंध होते. भारत रेशीम, रेशमी कापड, कपडे तसेच मसाले व विविध खाद्यपदार्थ निर्यात करी. युरोपाबरोबर विज्ञान व तंत्रज्ञानाची देवाणघेवाण केल्याने हे साम्राज्य अधिकच समृद्ध झाले. अशोकाच्या कारकिर्दीत हजारो रस्ते, कालवे, जलमार्ग, दवाखाने, धर्मशाळा व इतर सार्वजनिक कामे झाली. धान्य व कर गोळा करण्यासंबंधीच्या अनेक कठोर कायद्यांच्या शिथिलीकरणाने मौर्य साम्राज्यात उत्पादनक्षमता व आर्थिक हालचाल वाढली.
मौर्य साम्राज्याची अर्थव्यवस्था ही त्यानंतर अनेक शतकांनंतर उदयाला आलेल्या रोमन साम्राज्यासारखीच होती. दोन्ही साम्राज्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर व्यापारी संबंध होते. दोन्ही साम्राज्यांत सहकारी संस्थांसारख्या संस्था होत्या.
देशव्याप्ती
वरील १० देशांच्या कमी-अधिक भूभागांवर मौर्य साम्राज्य पसरलेले होते.
धर्म
मौर्यकाळात आरंभी जैन धर्म साम्राज्याचा प्रमुख धर्म होता. पुढे सम्राट अशोकांनी बौद्ध धर्माचा स्वीकार करून त्याचा देशभर - जगभर प्रसार केला. सम्राट अशोकांच्या काळात बौद्ध धर्म हा अखंड भारताचा राजधर्म होता. तसेच त्यांनी श्रीलंकेमध्ये आपला मुलगा महेन्द्र व मुलगी संघमित्रा यांना पाठवून तेथे बुद्ध धर्माचा प्रसार केला. तेथील राजा तिसा याने बुद्ध धर्माचा स्वीकार केला. अशोकाने पश्चिम आशिया, ग्रीस व आग्नेय आशिया येथे अनेक धर्मप्रसारक पाठवले.
साम्राज्याचा अस्त
अशोकाच्या राजवटीनंतर ५० वर्षे दुर्बल राजांनी मौर्य साम्राज्यावर राज्य केले. बृहद्रथ हा या साम्राज्याचा शेवटचा राजा होता. त्याच्या कारकिर्दीत त्याचे राज्य अशोकाच्या साम्राज्याहून खूपच लहान होते. तो बुद्ध धर्माचा पुरस्कर्ता होता.
बृहद्रथाची हत्त्या
बृहद्रथाची हत्त्या इ.स.पू. १८५ मध्ये लष्करी संचलनादरम्यान त्याच्या मुख्य सेनापती असलेल्या पुष्यमित्र शुंग याने केली. त्याने मौर्य साम्राज्याच्या जागी शुंग साम्राज्याची स्थापना केली. "अशोकवदन" सारख्या बौद्ध ग्रंथात बृहद्रथाच्या मृत्यूमुळे व शुंगांच्या उदयामुळे हिंदू धर्माचे पुनरुत्थान व बौद्धांविरोधी लाट आली असे लिहिले आहे. सर जॉन मार्शल यांच्या म्हणण्याप्रमाणे बौद्ध धर्माविरोधीच्या लाटेला स्वतः पुष्यमित्र शुंगच कारणीभूत असावा, परंतु नंतरचे शुंग राजे बौद्ध धर्माला समर्थन करणारे होते हे लक्षात आले आहे. मात्र एटिने लॅमोते व रोमिला थापार तसेच इतर इतिहासकारांनी सांगितले आहे की बौद्ध धर्माला विरोध करण्यासंबंधी ऐतिहासिक पुरावा सापडत नसल्याने बौद्ध धर्मासंबंधीचा विरोध अतिशयोक्तीपूर्ण आहे.
भारत-ग्रीक राज्याची स्थापना
मौर्यांचे साम्राज्य संपुष्टात आल्यावर खैबर खिंड असुरक्षित बनली व पुढील काळात तेथून परकीय आक्रमणे आली. ग्रीस-बॅक्ट्रियाचा राजा डिमेट्रियस याने या परिस्थितीचा फायदा घेऊन इ.स.पू. १८०च्या सुमारास दक्षिण अफगाणिस्तान व पाकिस्तान जिंकून घेतले. त्याने भारत-ग्रीक राज्य स्थापन केले. ग्रीकांनी पुढील शंभर वर्षांच्या कालखंडात मध्य भारतावर चढाई केली. या ग्रीक राजांच्या कारकिर्दीत बौद्ध धर्म खूपच फोफावला तसेच राजा मिनॅंडर हा बौद्ध धर्मातील महत्त्वाची व्यक्ती बनला. परंतु या राजांचे राज्य कुठवर पसरले होते हे विवादात्मक आहे. नाणकशास्त्रात्मक पुराव्यांवरून लक्षात येते की त्यांचे राज्य ख्रिस्तजन्माच्या कालखंडापर्यंत शिल्लक होते. परंतु त्यांनी शुंग, सातवाहन व कलिंग अशा प्रबळ स्थानिक सत्तांसी केलेला संघर्ष संदिग्ध आहे. परंतु हे स्पष्ट आहे की शक (सिथियन) टोळ्यांनी इ.स.पू. ७०च्या सुमारास भारत-ग्रीक राज्याचा पराभव करून सिंधू नदीच्या आसपासचा प्रदेश, मथुराजवळील प्रदेश व गुजरात हे प्रदेश जिंकले.
वास्तूंचे अवशेष
सध्या मौर्यकाळातील वास्तूंचे अवशेष फारच तुरळक प्रमाणात सापडतात. १० मीटर उंची असलेल्या ८० स्तंभ असलेल्या मौर्यकालीन बहुस्तंभी मंडपाचे अवशेष पाटणा रेल्वे स्थानकापासून पाच किलोमीटर अंतरावर असलेल्या कुम्राहर येथे सापडले आहेत. मौर्य राजधानीच्या जवळ असल्याने ह्यास खूप महत्त्व आहे. तिची शैली काही प्रमाणात इराणच्या हखामनी वास्तुशैलीसारखी आहे.
अशोकाचे स्तंभ ह्या सर्वांत जास्त पसरलेल्या मौर्य वास्तू आहेत. बरेचसे स्तंभ सुंदरतेने सजवलेले आढळले आहेत. संपूर्ण भारतीय उपखंडात ते चाळीसहून अधिक सापडले आहेत.
बाह्य दुवे
* वर्ग:भारतीय साम्राज्ये वर्ग:बौद्ध धर्म वर्ग:बौद्ध धर्माचा इतिहास वर्ग:भारताचा इतिहास
कलिंगचे युद्ध
युद्धाची कारणे
कलिंग युद्धाची कारणे अजून स्पष्ट होत नाहीत. सामाजिक तसेच आर्थिक कारणे ही मुख्य मानली जातात. त्यातील एक प्रमुख कारण म्हणजे कलिंग हे प्रबळ राज्य होते. मौर्यांच्या पूर्वीच्या मोहिमांना फारसे यश लाभले नव्हते. तसेच बाह्य जगाशी व्यावसायवृद्धीसाठी अशोकाला समुद्र किनाऱ्यावर सत्ता हवी होती, जी कलिंगाकडे होती. तिसरे कारण अजूनही स्पष्ट नाही ते म्हणजे कलिंग हे खनिज समृद्ध देश होता. त्यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी अशोकाने युद्ध केले असावे. कारणे असली तरी युद्ध होण्यासाठी सबळ कारणाची गरज होती. युद्ध साधारणपणे इस पूर्व २६१ सुमारास सुरू झाले. सुशीमचा एक भावाने कलिंगामध्ये मदत घेतली होती. अशोक ने हे कारण मानले व कलिंगला शरण येण्यास सांगितले.
इतर
कलिंग युद्धावर आधारीत संतोष सिवन यांनी दिग्दर्शित केलेला असोका नावाचा एक हिंदी चित्रपट इ.स. २००१ मध्ये प्रदर्शित झाला. या चित्रपटात शाहरूख खान व करीना कपूर या अभिनेत्यांच्या मुख्य भूमिका आहेत.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:मौर्य साम्राज्य वर्ग:लढाया वर्ग:सम्राट अशोक वर्ग:इ.स.पू. २६१
विद्या भागवत
या लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका आहेत
वर्ग:मराठी गायक वर्ग:हिंदुस्तानी गायक वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ख्वांग अभयवोंग्शे
मेजर ख्वांग अभयवोंग्शे (देवनागरी लेखनभेद: खुआंग अभयवोंग्शे, ख्वांग अभयवंशे ; थाई: พันตรีควง อภัยวงศ์ ; रोमन लिपी: Khuang Abhaiwongse ;) (मे १७, इ.स. १९०२ - मार्च १५, इ.स. १९६८) हा थायलंडाचा पंतप्रधान होता. अभयवोंग्शे १ ऑगस्ट, इ.स. १९४४ ते ३१ ऑगस्ट, इ.स. १९४५, ३१ जानेवारी, इ.स. १९४६ ते २४ मार्च, इ.स. १९४६ आणि इ.स. १० नोव्हेंबर, इ.स. १९४७ ते ८ एप्रिल, इ.स. १९४८ या कालखंडांदरम्यान तीनदा पंतप्रधानपदी अधिकारारूढ होता.
वर्ग:थायलंडचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६८ मधील मृत्यू वर्ग: थाई बौद्ध
जोन हॅचर
जोन हॅचर (४ नोव्हेंबर, १९२३:वेलिंग्टन, न्यू झीलंड - २४ सप्टेंबर, २००६:वेलिंग्टन, न्यू झीलंड) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९४८ ते १९५४ दरम्यान ४ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
विजयनगर (मिरज)
विजयनगर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मिरज तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
ग्रिटविकेन
ग्रिटविकेन ही ह्या युनायटेड किंग्डमच्या दक्षिण अटलांटिक महासागरातील प्रांताची राजधानी आहे.
वर्ग:साउथ जॉर्जिया व साउथ सँडविच द्वीपसमूह
पोलोक्वाने
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेमधील शहरे
कीथ बॉइस
बॉइस, कीथ वर्ग:इ.स. १९४३ मध्ये जन्मलेले क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कास्ट्स इन इंडिया
कास्ट्स इन् इंडिया : देअर मेकनिझम, जेनसिस ॲन्ड डिव्हेलपमण्ट (मराठी: भारतातील जाती : त्यांची संरचना, उत्पत्ती आणि विकास) हा डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी लिहलेला एक समाजशास्त्रीय लेख आहे, जो त्यांनी मे, इ.स. १९१६ मध्ये कोलंबिया विद्यापीठातील एका सेमिनारमध्ये वाचला होता. या लेखामुळे जगाला बाबासाहेबांच्या रूपात एक २५ वर्षीय तरुण 'भारतीय समाजशास्त्र' जगाला गवला तसेच भारतातील जातीव्यवस्थेतीची किड संपूर्ण जगापुढे उघड झाली. नंतर हा इ.स. १९१७ मध्ये पुस्तक रूपात प्रकाशित झाला. याच्या अंतर्गत भारतात जातींची उत्पत्ती, गठन व विकास यावर प्रकाश टाकला गेला आहे. डॉ. आंबेडकरांच्या नजरेत, जाती एक असा परिबद्ध वर्ग आहे, जो स्वतः पुरताच मर्यादित राहतो. त्यांच्या अनुसार जाती समस्येचे चार पक्ष आहेत -
(क) हिंदू लोकसंख्येत विविध तत्त्वांचे संमिश्रण असतांनाही यात दृढ सांस्कृतिक एकता आहे.
(ख) जातीं या विराट सांस्कृतिक चतुर्थांचे अंग आहे.
(ग) सुरुवातीला केवळ एकच जात होती.
(घ) देखा देखी किंवा बहिष्कारामुळे विभिन्न जाती बनल्या.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ वर्ग:समाजशास्त्र वर्ग:भारतीय समाज वर्ग:जाती अभ्यास वर्ग:दलित अभ्यास
एस्कलेटर
एस्कलेटर, अर्थात सरकता जिना. एस्कलेटर हे लोकांची वाहतुक करण्याचे एक यांत्रिक साधन आहे. या जिन्याच्या पायऱ्या एकमेकांपासून स्वतंत्र असतात आणि त्यांना जोडणारी साखळी स्वरूप यंत्रणा त्यांना वर किंवा खाली सरकवते आणि प्रत्येक दृश्य पायरीला भूपृष्ठाला समांतर ठेवते, जेणे करून माणसे त्या पायऱ्यांवर उभे राहून वरच्या किंवा खालच्या मजल्यावर जाण्याचा प्रवास साध्य करू शकतात.
वर्ग:यंत्रे वर्ग:वाहतूक वर्ग:अमेरिकेतील संशोधन
ठेका सारंगपुरी
ठेका सारंगपुरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान कोरडे व उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आर्वी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
इना लामासन
इना मेबेल लामासन तथा इना पिकरिंग (२ मे, १९११:न्यू झीलंड - ३० एप्रिल, १९९४:ऑकलंड, न्यू झीलंड) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९४८ ते १९५४ दरम्यान ४ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९४ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
खिराड
खिराड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील कळवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:कळवण तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
आंतरराष्ट्रीय योग दिन
पार्श्वभूमी
भारताचे पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी सप्टेंबर २०१४ मध्ये झालेल्या संयुक्त राष्ट्रांच्या महासभेत २१ जून हा दिवस ‘आंतरराष्ट्रीय योग दिन’ म्हणून साजरा करण्याचा प्रस्ताव मांडला होता. संयुक्त राष्ट्रांच्या १९३ देशांपैकी १७५ देशांचे सहप्रतिनिधींनी या प्रस्तावाला पाठींबा दिला होता. सुरक्षा आयोगाचे कायमस्वरूपी सदस्य असलेले अमेरिका, इंग्लंड, चीन, फ्रान्स, रशिया यासारखे देशही या प्रस्तावाचे सहप्रतिनिधी आहेत. यावर विस्तृत चर्चा होवून डिसेंबर २०१४ मध्ये या दिनाला मान्यता देण्यात आली. २१ जून २०१५ रोजी पहिला आंतरराष्ट्रीय योग दिवस जगभर साजरा करण्यात आला.
सांस्कृतिक महत्त्व
भारतीय धर्म संस्कृतीमधील "योग" संकल्पनेची मांडणी श्रीमदभगवद्गीता ग्रंथात केलेली आहे. त्याच जोडीने भगवान पतंजली मुनी यांनी आपल्या योगसूत्राद्वारे मानवाच्या शारीरिक, मानसिक, बौद्धिक विकासाची संकल्पना स्पष्ट केली आहे. याद्वारे आध्यात्मिक उन्नतीही साधता येते असे पातंजल योगसूत्र ग्रंथात सांगितले आहे. जगभरातून स्वीकारले गेलेले भारतीय संस्कृतीतील योगाचे महत्त्व अधोरेखित होण्याचे प्रयत्न या दिवसाच्या निमित्ताने होते.
योग चळवळ
दोन वर्षांत या उपक्रमाने चळवळीचे रूप घेतले आहे. १८ जून रोजी ऑस्ट्रेलियन संसदेमध्ये माजी पंतप्रधान टोनी अबॉट यांच्या उपस्थितीत योगसत्र झाले.स्वतः अबॉट यांनी यावेळी योगासने केली.
संदर्भ
वर्ग:जागतिक दिवस वर्ग:योग वर्ग:भारतीय संस्कृती
वक्‍त (चित्रपट)
वक्त हा १९६५ मध्ये प्रदर्शित झालेला हिंदी सिनेमा आहे. अनेक मुख्य अभिनेते असणाऱ्या पहिल्या सिनेमांपैकी हा एक आहे.
गोवे (भिवंडी)
गोवे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:भिवंडी तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
तळोदे तालुका
तळोदा महाराष्ट्राच्या नंदुरबार जिल्ह्यातील छोटे शहर आहे. हे शहर तळोदा तालुक्याचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.
गावे
धानोरे (तळोदा) धानपूर (तळोदा) एकधाड गाढावळी गौळणपाडा गोपाळपूर (तळोदा) गुंजाळी (तळोदा) हलालपूर इच्छागव्हाण जुवाणी कढेळ काकळपूर कलमसरे करडे (तळोदा) काझीपूरतळवाडी खरडी बुद्रुक (तळोदा) खरडी खुर्द (तळोदा) खारवड (तळोदा) खेडाळे (तळोदा) खुसगव्हाण कोठार कुंदावे लखापूर (तळोदा) लक्कडकोट लोभाणी माळखुर्द मालदे (तळोदा) मेंढवड मोड मोडळपाडा मोहिडा मोरवड नळगव्हाण (तळोदा) नर्मदानगर नवागाव (तळोदा) न्युबन पाडळपूर पाधाडी पिंपरपाडा प्रतापपूर (तळोदा) राजविरी रामपूर (तळोदा) राणापूर राणीपूर रांझणी (तळोदा) रापापूर रतनपाडा राझवेरेसेळे रेतपाडा रेवानगर रोझावे सालसडी सरदारनगर सातोणे सावर (तळोदा) सावरपाडा (तळोदा) सेलिंगपूर शेळवई शिरवे सिंगसपूर सोजारबारा सोमावळ बुद्रुक सोमावळ खुर्द सोरापाडा (तळोदा) तळोदे तळवे तऱ्हवड उमरकुवा (तळोदा) उमरी (तळोदा) वाल्हेरी झिरी
संदर्भ
वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
माया उपाध्याय
या लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका आहेत
वर्ग:मराठी गायक वर्ग:हिंदुस्तानी गायक वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मध्य आफ्रिका
मध्य आफ्रिका हा आफ्रिका खंडातील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. मध्य आफ्रिकेत खालील देशांचा समावेश होतो.
वर्ग:मध्य आफ्रिका वर्ग:आफ्रिका खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
गुस्ताव्हिया
गुस्ताव्हिया ही या फ्रांसच्या कॅरिबियनमधील प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. या शहराला स्पेनचा राजा गुस्ताव तिसऱ्याचे नाव देण्यात आले आहे.
वर्ग:सेंट बार्थेलेमी
करीमगंज
करीमगंज भारताच्या आसाम राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर करीमगंज जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:आसाममधील शहरे वर्ग:करीमगंज जिल्हा
जॉय लामासन
जॉय लामासन (१५ डिसेंबर, १९१५:न्यू झीलंड - १६ फेब्रुवारी, २०१२:वेलिंग्टन, न्यू झीलंड) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९४८ ते १९५४ दरम्यान ४ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
अकिहितो
नाव
जपानमधे राज्यकर्ता हा कधीही त्याला दिलेल्या नावाने संबोधिला गेला नाही. अकिहितोला " इम्पीरियल राजासाहेब महाराजा" असे संबोधिले गेले, ज्याचे लघुरूप करून " इम्पीरियल राजासाहेब" झाले. लिखाणामधे, सम्राटाला औपचारिक रूपात "हे राज सम्राट" म्हणून निर्देशित केले जाते. अकिहितो ह्यांच्या शासन काळाला "हायसी" हे नाव दिले गेले, आणि तेथील पद्धतीप्रमाणे, त्याला मरणोपरान्त "हायसी सम्राट" असे संबोधिले जाईल.
कांतारो सुझुकी
बॅरन कांतारो सुझुकी (जपानी:鈴木 貫太郎) (जानेवारी १८, इ.स. १८६७ - एप्रिल १७, इ.स. १९४८ ) हा जपानचा एप्रिल ७ ते ऑगस्ट १७, इ.स. १९४७ दरम्यान ४२वा पंतप्रधान होता.
अकिहितो
बाह्य दुवे
वर्ग:जपानी सम्राट वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कांतारो सुझुकी
हा पेशाने दर्यासारंग असून तैसै योकुसंकाईचा शेवटचा नेता होता. जपानने पॉट्सडॅम घोषणा स्वीकारावी व अमेरिकेसमोर संपूर्ण शरणागती घेउन दुसरे महायुद्ध संपवावे यासाठी जपानच्या सम्राटाचे व सत्ताधारी मंडळींचे मन वळवण्यात सुझुकीचा मोठा वाटा होता.
जेम्सटाउन
जेम्सटाउन ही ह्या युनायटेड किंग्डमच्या दक्षिण अटलांटिक महासागरातील प्रांताची राजधानी आहे.
वर्ग:सेंट हेलेना
हुआन रमोन हिमेनेझ
हुआन रमोन हिमेनेझ मँतेकॉन (डिसेंबर २४, इ.स. १८८१ - मे २९, इ.स. १९५८) हा अंदालुसियातील स्पॅनिश कवी आणि लेखक होता. याला १९५६ चे साहित्यातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.
हिमेनेझ निव्वळ कवित्व या मूळच्या फ्रेंच संकल्पनेचा पुरस्कर्ता होता.
हिमेनेझ, हुआन रमोन हिमेनेझ, हुआन रमोन हिमेनेझ, हुआन रमोन वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय आडनावे
कुटुंब नाव किंवा आडनाव हे कुटुंब, घराणे, अथवा मूळ गाव यांचे निदर्शक उपनाम म्हणून वापरले जाते. एकाच नावाच्या अनेक व्यक्ती आढळत असल्यामुळे निश्चितपणे ओळखता यावे, म्हणून त्या त्या व्यक्तीच्या वैयक्तिक नावाबरोबर अधिक नावे जोडण्याची प्रथा पडली असावी. वैयक्तिक नावालाच पाळण्यातले नाव किंवा ख्रिश्चन नेम असे म्हणतात.
उदाहरणार्थ: उत्तर भारतात आडनावे वापरली जातात तर दक्षिण भारतात (तमिळनाडू, केरळ) बरेचसे लोक आडनावे वापरत नाहीत, त्याऐवजी वडिलांचे नाव किंवा त्या नावाचे आद्याक्षर जोडतात, आणि तेही स्वतःच्या वैयक्तिक नावाआधी. उदा० एन.गोपालस्वामी अय्यंगार. यातले एन. म्हणजे नरसिंह, गोपालस्वामींच्या वडिलांचे नाव.
भारतीय आडनावांमध्ये अनेकदा काही सूत्र असते. ग्रामनामावरून पडलेल्या मराठी आडनावांच्या शेवटी ’कर’ किंवा 'वार' हा प्रत्यय असतो. उदा. वाल्हेकर, मुळगावकर, माडखोलकर, पुणेकर, माहीमकर ईत्यादी
तसेच येलकुंचवार, कन्नमवार, वडेट्टीवार, मुनगंटीवार, उरुडवार, बोंगिरवार, मुत्तेमवार, गड्डमवार, जोरगेवार, यरावार, मोपलवार अशी आडनावे तेलगु प्रदेशाजवळील नांदेड व गोंडवाना भागात आढळतात
महाराष्ट्रात मराठ्यांत भोसले चव्हाण, मोरे, पानमंद, गायकवाड, जाधव, कदम, शेलार, शिंदे इ. मराठ्यांची आडनाव आहेत त जी राजपूत आडनावाची अपभ्रंश होऊन वरील प्रमाणे संबोंधली जातात.
= भारताच्या पूर्वेकडील आडनावे =
पश्चिमी भारतातील नावे
महाराष्ट्र आणि गुजरात राज्यांतील नामकरण पद्धतीमध्ये मधले नाव वडिलांचे किंवा पतीचे असते. उदाहारण : सचिन रमेश तेंडुलकर या क्रिकेटपटूच्या नावातील पहिले नाव "सचिन", मधले नाव "रमेश" हे वडिलांचे नाव तर "तेंडुलकर" हे आडनाव आहे.
स्त्रिया लग्नानंतर परंपरेनुसार पतीचे नाव व आडनाव वापरतात. महाराष्ट्रात नातवाला आजोबांचे नाव देण्याची पद्धत एकेकाळी होती. गुजरातमध्ये नावानंतर भाई (पुरुषांसाठी) किंवा बेन (स्त्रियांसाठी) लावण्याची प्रथा आहे. महाराष्ट्रात काही समाजांत पुरुषांच्या नावांना राव तर स्त्रियांच्या नावांनंतर बाई/ताई लावले जाते.
मराठीतील ’कर’ने शेवट होणारी आडनावे गावांच्या नावावरून पडली आहेत. माडगुळकर (माडगुळ गावावरून, वेंगसरकर, गावसकर, बांदेकर वगैरे.) बाकीची नेहेमी आढळणारी आडनावे : पाटील, कुलकर्णी, जोशी, देशपांडे, देशमुख, सुतार, वाणी ही नावे, ती माणसे एकेकाळी करत असलेल्या व्यवसायावरून किंवा गावातील पदावरून पडली आहेत, तर शिंदे, जाधव, भोसले, कांबळे या नावांच्या उत्पत्त्या भिन्नभिन्न आहेत.
गुजरातमधील काही पारशी आडनावे "वाला"-अंती असतात. ती गावावरून किंवा व्यवसायावरून पडलेली आहेत. अहमदाबादवाला, खंबातवाला, गांजावाला, दारूवाला, नडियादवाला, मेहवाला, मेहसाणावाला, लकडावाला, लंडनवाला, सोडावाॅटरबाॅटलओपनरवाला, सोडावाला, वगैरे. बाकीची नेहेमी आढळणारी आडनावे : मेहता, पटेल, शाह, देसाई, पारेख वगैरे. यांतलीही काही व्यवसायावरून पडली आहेत. गावावरून पडलेली आणखी आडनावे, भरूचा, सुरतिया, सुरती
यांशिवाय कनोजिया, कांकरिया, कापडिया यांसारखी काही 'या'कारान्त आडनावे असतात. त्यांची यादी एका स्वतंत्र लेखात केली आहे.
=अशी आकारान्त काही आडनावे पुढीलप्रमाणे=
'नी'कारान्त किंवा 'णी'कारान्त आडनावे
'वाणी' या सारखे एखादेच नाव मराठी असते.
अशी काही आडनावे :-
अखानी, अडानी, अंबानी, अलानी, आंबलानी. आमलानी, गंगवानी, घेलानी, चटवानी, चांदवानी, जानी, बडयानी, बडीयानी, बिमाणी, बुंदियानी, भायानी, भीमजयानी, भूपतानी, भोजानी, मेघाणी, रूपाणी, लाखाणी, शहानी वगैरे.
'या'कारान्त
याहून एक वेगळा प्रकार म्हणजे याकारान्त नावे. ही हिंदू, मुसलमान, पारशी, जैन आणि ख्रिश्चन या पाचही धर्मीयांमध्ये आढळतात. हिंदूंमधली अशी आडनावे असणारे बहुधा मारवाडी, गुजराती किंवा सिंधी-पंजाबी असतात. नावे अशी -
सिंधी आडनावे
आडवाणी, कर्णमलानी, केवलरामाणी, खियाणी, गिडवाणी, चंडीरामाणी, जगतियानी, गुरसियानी, पुर्सनानी, बुटाणी, भगतानी, भटियानी, भवनानी, भोजवानी, मतलानी, मीरचंदानी, मोटवानी, रामाणी, वासवानी, हरियाणी, हिंगोराणी
महाराष्ट्रातील मराठी आडनावांइतकी विविधता जगात इतरत्र क्वचितच आढळेल.
त्या आडनावांचे वर्गीकरण पुढीलप्रमाणे करता येईल.
='विशेषणा'वरुन=
उदा० अकोले गावावरून अकोलकर, अडगुलवरून अडगुलवार, आरोंदे गावावरून आरोंदेकर, आष्टनकर,  इंगळहळ्ळीकर,बल्लाळकर, गुजराथी, गुमगावकर, तावशी गावारून तावसकर, गोंदवले गावावरून गोंदवलेकर, निवळी गावावरून निवळीकर, तासगाववरून तासगावकर पंजाबी, पारे गावावरून पारेकर, मारवाडी, रेवणवरून रेवणवार, वाल्हे गावावरून वाल्हेकर, वार(लढाई)वरून वारीक   वगैरे.
निसर्गातील एखाद्या स्थलविशेषावरून
ओढे, खोरे, डोंगरे, ढगे, दरेकर, पर्वते, समुद्रे, घनदाट, वगैरे
प्राण्यावरून किंवा पक्ष्यावरून
कावळे, कोकीळ, कोळी, कोल्हे, गरुड, गाढवे, घारे, घोडावत (राजस्थानी आडनाव), घोडे, घोडके, घोडचौरे, चोचे, चोरघोडे, डुकरे, ढोक, तरस, तितीरमारे, नाग, पाखरे, पाल (बंगाली आडनाव), पिसे, पोपट, पोळ, बकरे, बोकड, बोके, मांजरे, मुंगी, मोरे, रानबोके, लांडगे, वाघ,वाघमोडे,वाघमारे, वाघे, शेळके, सरडे, मुंगुसमारे, वगैरे.वाघचौरे, वाघमोडे,वाघधरे,मोरमा
भाज्यांच्या किंवा फळांच्या नावावरून
आंबेकर, आवळे, कणसे, काकडे, केळकर, चिंचोरे, गाजरे, नारळीकर, पडवळ, फणसे, भेंडे, भोपळे, मुळे, कांदे, वांगीकर, कांदेकर, निमकर वगैरे.
पूर्वजांच्या व्यवसायावरून
कुलकर्णी, कुळकर्णी, कोळी, गुरव, देशपांडे, देशमुख, पाटील, लोहारे, लोहोकरे, वाणी, शिंपी, सुतार, सोनार, सोनी (गुजराथी) परीट
फार्सी धातू नविश्तन्‌ लागून होणारी आडनावे
कापडणवीस, कारखानीस, कोटणीस, खासनीस, चिटणीस, जमेनीस, तटणीस, पागनीस, पारसनीस, पोतनीस, फडणीस, फडणवीस, वाकनीस, हसबनीस
वस्तूवरून
ताटे, नरसाळे, पाटे, पोटे, लाटे, लोटे,
बौद्ध संस्कृतीतून आलेली नावे/आडनावे
मौर्य, बौद्ध, बोध, पळसपगार,
मुस्लिम संस्कृतीतून आलेली नावे/आडनावे
आबाजी, पागे, पेशवे, बाजीराव, बाबूराव, मिराशी, मुकादम, मुतालीक, मोगल, वकील, शहाजी, तांबोळी.
अ
अंकलीकर, अकोलकर, अग्निहोत्री, अडगुलवार, अडसुळे,अवचिते, आवचिते, अडागळे, अडांगळे, अंधारे, अधिकारी, अवचट, अनासुने, अलगर, अलुरे, अहिरे, आकाणगिरे, औरादे, अकर्ते, आकोटकर, अभंग, आखरे, आंजनकर, अघोर, आंगचेकर असवले
इ/उ/ए/ओ
इंगळहळ्ळीकर, इंगळे, इंगोले, इटकर, इचके, इचलकरंजीकर, इटनारे, इरुळे,इट्टम, उशिरे, उशीर, उरुडवाड, उसरे, ऊटे, एकबोटे, ओगले, ओतूरकर, उंटवाले, उदगीरकर, ओहोळ, उडानशिव, उटकूर,उत्पात, उपलाने, ओतारी
क
कुलाळ, करेवाड, कचरे, कड, कडलाक, कडू, कदम, कन्नाके, कपाळे, कमलाकर, करकंडे, करकरे, करंगळे, करडे, करांडे,करणवाड, करपे, करमरकर, करमे, करवंदे, कराडकर, करे, कर्डीले, कर्डीवाळ, कर्वे, कलंबेते, कलावंते, कल्याणकर, कल्याणी, कवाद, काकड, काकडे, काजळे, कांडलकर, काण्णव, कातोते, काथवटे, कांदळकर, कांदे, कानडे, कानफाडे, कानविंदे, कानिटकर, कापडी, कापसे, काबरे, कांबळे, कामत, कामाने, कामारकर, कातुर्डे, कामेरकर, कारखानीस, कारुळकर, कारेकर, कालकुंद्रीकर, कालगुडे, काशीकर, कासले, काळे, काळेल, काळेले, किर्लोस्कर, कीर्तनकार, कीर्तने, कीर्तिकर, कुनशेट्टे, कुमदाळे, कुमावत, कुरसंगे, कुर्लेकर, कुलकर्णी, कुलुपे, कुलथे, कुलसंगे, केकडे, केंद्रे, केरकर, केरूळकर, केसकर, केळकर, कोकाटे, कोचे, कोटलवार, कोठारे, कोडगिरवार, कोडीतकर, कोतवाल, कोथिंबिरे, कोद्रे, कोयाळकर, कोरडे, कोरगावकर, कोरे, कोलटक्के, कोविंद, कोहोजकर, कोळी, काेळेकर, कोहोक, कराळे, कवडे, कुर्मी, कर्चे, कवठेकर, काटे, कोहिनकर.
ख
खाटपे, खडक, खडके, खड्ये, खतगांवकर, खत्री, खंदारे, खतकर, खटावकर, खरमाळे, खरसाडे, खरसुंडीकर, खराटे, खराडे, खरात, खरे, खरोले, खर्चे, खलबते, खवस, खळे, खाटमोडे, खांडगे, खांडरे, खाडिलकर, खाडे, खांडेकर, खांडे, खाड्ये, खांदवे, खानवलकर, खानविलकर, खानापूरकर, खानोलकर, खापरे, खांबल, खांबे, खांबेटे, खामकर, खिलारी, खिलारे, खुजे, खुटवड, खुटे, खुडे, खुतारकार, खेटे, खेसे, खैरनार, खैरमोडे, खैरे, खोगरे, खोचरे, खोटे, खोत, खोपडे, खोरे, खोलगडे, खोले, खोसे, खोचगे, खर्चिकर, खुटाळे, खेडकर, खेडेकर, खोटरे, खर्डीकर, खकाळे, खवणेकर, खातू,
ग
गरड,गजेंद्रगडकर, गडकर, गडकरी, गणगोत्रे, गंदगे, गद्रे, गबाळे, गरुड, गर्जे, गवते, गवस, गवळी, गवाणकर, गव्हाणे, गांगणे, गांगर्डे, गांगुर्डे, गांगुली,गारकर,गाजरे, गागरे, गांजावाला, गाडगीळ, गाडे, गाढवे, गाढे, गांधी, गाईकवाड, गायतोंडे, गावडे, गावणकर, गावसकर, गिते, गिलबिले, गुजर, गुप्‍ते, गुरव, गुलगुले, गेजगे, गोखले, गोजमगुंडे, गोजमे, गोटे, गोडसे, गोते, गोंदकर, गोन्साल्वीस, गोरुले, गोरे, गोरडे गोवारीकर, गोवित्रीकर, गोवेकर, गोसावी, गोस्वामी, गोळे, गणपुले, गोडबोले, गांगल, गालफाडे, गुजराल, गवारे, गडदे, गुरखे, गुमास्ते, गवांदे,गावंडे, गंधे, गजधने, गावित, गुडेवार, गंभीर, गिरमे, गोगी, ग्रामोपाध्ये, गवंडी, गावंगे, गुळुमकर,गुंडुवार
घ
घडशी, घरवाडे, घाटगे, घारे, घाटे, घाडगे, घायवट, घावडे, घुगे, घुर्ये, घुले, घेगडे, घेगडेधार, घेवडे, घोगरे, घोडके, घोडे, घोडचौरे, घोडमारे, घोडेले, घोरपडे, घोलप, घोलम, घनदाट
च
चकोर96कुळी मराठा,चंद्रचूड, चंद्रवंशी, चंद्रात्रे, चंद्रात्रेय, चनशेट्टी, चमकेरी, चरपे, चवरे, चव्हाण, चव्हाणके, चांगले, चाटे, चांदगुडे, चांदे, चांदोरकर, चांदोलकर, चापेकर, चाफे, चाफेकर, चिकटे, चिकणे, चिंचुलकर, चिंचोळकर, चिटको, चिटणीस, चितळे, चिंतामणी, चित्रे, चिंदरकर, चिपळूणकर, चोडणकर, चोगले, चोपे, चौगुले, चौधरी, चौरे, चोरगे, चौघुले, चांदेकर, चांदणे, चडचंणकर, चिंदगे,चिटमिल, चिमटे
छ
छत्रे, छप्परवाल, छापीकर, छत्रपती.
झ
झगेकार, झरे, झरेकर, झाडगावकर, झाडे, झारापकर, झेंडे, झेंडेकर, झोपे, झरकर,झुरंगे ,झाडबुके, झांजगे ,झोरे, झंपलवाड.
ट, ठ
टकले, टिळक, टिळेकर, टेकवडे, टेंगले,टेंग्से, टेंबे, टोपले, टोंपे, ठोंगे, ठोंबरे, ठोसर, टुकरूल, टाटा, टोणपे, टिकेकर, टिचकुले, टोपकर, ठोके, ठेंगले, ठोकळे, ठुबे, ठाणगे,
ड
डक, डख, डफळ, डफळे, डली, डाकी, डिंबळे, डोके, डोंगरे, डोंगळे, डोखे, डुकरे, डोपे, डुबल, डफळापूरकर, डोंग्रा, डाबर, डिसले, डोंबाळे, डुरे, डोंगरदिवे, डहाणुकर, डुंगुरपूरकर, डुणुंग, डेळेकर, डुडु, डोली
ढ
ढगे, ढंभेरे, ढमढेरे, ढमाले, ढवळे, ढाकणे, ढोबळे,ढोणे, ढावरे
त
तळेकर, तत्तपुरे, तनपुरे, तळपदे, तळेले, ताकवले, ताकसांडे, ताटे, तोडे, तांदळे, तापकीर, तांबे, ताम्हाणे, तायडे, तारमळे, तारोळकर, तावडे, तावसकर, तितीरमारे, तुपसुंदर, तुपे, तुळसकर, तेंडुलकर, तेलंगी, तेलंगे, तोकडे, तोडणकर, तोडकर, तोडकरी, तिरके,तालवर, तांबवे,तांगतोडे,तेल्हारकर,तिटकारे
द
दुश्मन,दाभाडे, दबडे, दळवी, दांडिमे, दाढे, दाभोलकर, दारकुंडे, दास, दासगुप्ता, दासरे, दासोपार्थ, दिवटे, दिवे, देवकर, देवकाते, देवरे, देशखैरे, देशपांडे, देशमाने, देशमुख, देसाई, देसले, दोरवे, द्रविड, दरगड, दासनुर, दिघे
ध
धसाडे, धात्रक, धामणकर, धायगुडे, धारवाडकर, धिंगाणे, धिंग्रा, धुमाळ, धनावडे, धाटावकर,धाबेकर, धोंडगे
न
नितनवरे, नागणे-पाटील ,नन्नवरे, खरे, नखाते, नगरनाईक, नजरबागवाले, नरवडे, नरवटे, नरवाडे, नरसाळे, नलशेट्टे, नलावडे, नवले, नाईक, नागरे, नाखरे, नागदेवे, नागमोते, नागवडे, नागवे, नागपुरे, नागपूरकर, नागभुजांगे, नागमोडे, नाडागुडे, नागिमे, नारंगे, नाडकर्णी, नाणेकर, नातू, नांदे, नांदरे, नांदूरकर, नाबडे, नामवाड, नायक, नारकर, नारळे, नारळीकर, नारोळे, नालुगडे, नावकर, नासरे, नाळे, निकम, निगडे, निचले, निंबाळकर, निपाणे, निंभोरकर, निमकर, निवंगुणे, निवळीकर, निनावेकर, नुपनर, नेने, नेमाडे, नेमाणे, नेरूरकर, नेवसे, नेवे, नेवेवाणी, नेसनतकर, नाटुस्कर,नारकर,
प
पवित्रकार, पगारे, पंचनदीकर, पंचपोर, पटवर्धन, पडवळ, पंडित, पतके, परंडे, परते, परदेशी, परब, परमार, परकर, परांजपे, परांजप्ये, पराड, परांडे, पवार, पागडे, पांगारकर, पाचपोर, पाचर्णे, पाचोरे, पाटकर, पाटणकर, पाटील, पाटोऴे, पाठक, पांडे, पाताडे, पानमंद, पानतावणे, पायगुडे, पारकर, पारखी, पारखे, पारगावकर, पारधे, पार्टे, पारेकर, पालेकर, पावगी, पाष्टे, पिटले, पिट्टालवाड, पितळे, पिसाळ, पिळगावकर, पिळणकर, पुजारी, पुडके, पुणेकर, पुरकर, पुरोहित, पुसाळकर, पुळेकर, पेठे, पेडणेकर, पेंडसे, पेंढारकर, पेशवे, पोटदुखे, पोटे, पोतदार, पोतनीस, पोरजे, पोरंपाजे, पोरवाल, पोवार, पोळ, पौंडकर, प्रभुदेसाई, प्रभू, पोटले, पांचाळ,पटेल, पटारे. पानसांडे, पासवान, पवार, पळसपगार,
फ
फड, फडके, फडतरे, फरगडे, फाकले, फाटक, फाटे, फावरे, फुगे, फुटाणे, फुलझेले, फुलपगार, फुलपगारे, फुलमाळी, फुलसुंदर, फुले, फुलगामे, फुल्लारी,फोपरे
ब
बैनवाड, बगडाने, बगाटे, बगे, बच्चे, बडगर, बनकर, बनसोडे, बत्तिसे, बत्तिशे, बर्वे, बऱ्हे, बच्छाव, बागगावकर, बागल, बागले, बागुल, बागवान, बागवे, बागोरे, बाजड, बांदल, बापट, बाबर, बामणे, बारटक्के, बारवे, बारात, बालकवडे, बाळफाटक, बांदोडकर, बारस्कर, बाहेकर, बिडवे, बुलाके, बुलाखे, बास्टेवाड,    बिर, बिरादार, बिरादार, बुधे, बूसाठे, बेडगे,  बेंडभर, बेलदार, बेंद्रे, बेर्डे, बेलसरे, बैताडे, बोके, बोडनासे, बोंडाळे. बोबडे, बोरकर, बल्लाळकर, बोरगावकर, बोरसे, बोर्डे, बाेरडे, बोरुडे, बोराडे, बोऱ्हाडे, बोईनवाड, बोयणे, बोडके, बोरसुळे, बोरा, बोरे,बलकवडे,बिंगी, बिरारी, बैकरे,बिले,बिल्ले,बानावलकर,बिडीये.
म
मठपती, मढवी, मते, मंथाले, मयेकर, मराठे, मरे, मर्के, मलंगे, मसुरकर, मसुरेकर, मस्के, महत्रू, महागावकर, महाजन, महाडिक, महामुनी, महाबळे, महाबळेश्वरकर, महालनोबीस, महापुरे, महेंद्रकर,मानकर माटे, मांगले, मांजरे, मांजरेकर, माडीवाले, मातुरे, मातोंडकर, मानगांवकर, माने, मापुस्कर, मारणे, मालवणकर, मालशेटवार, मा(हि)हीमकर, मिंडे, मिरजकर, मिरासदार, मिसाळ, मिस्त्री, मुंडे, मुजुमदार, मुद्दामे, मुरकुटे, मुसमाडे, मुसळे, मुसांडे, मांडवे, मुळे, मुळ्ये, मेकरे, मेंगशेट्टे, मेटे, मेश्राम, मेस्त्री, मेहेंदळे, मोकल, मोटे, मोडक, मोने, मोरे, मोहरीर, मोहरील, मोहिते, मोहोड, मोहोळकर, म्हलाने, म्हापणकर, म्हात्रे, म्हेत्रे,म्हादनाक,मगर मडके,मांढरे,मादगे
य
यदुवंशी, यड्रावकर, यवतकर, यज्ञोपवीत, यादव, यावलकर, येवले, येवलेकर,येलवे, येळे, येनगुल/वार, येरावार, यादगिरे .
र
राखुंडे, रामराजे, रणदिवे, रणबागले, रतनाळीकर, रत्‍नपारखी, रसम, रसाळ, रहाणे, रहिराशी, राऊत, रांगणेकर, राखुंडे, राचमले, रांजणे, राजवाडे, राजिवडे, राजे, राठोड, राणे, रानडे, रानबोके, राने, राव, रावकर, रायते, रावते, राहंगडाले, राहते, रिकामे, रिसबूड, रेगे, रेणावीकर, रेवणकर, रेवणवार, रेवणशेट्टे, रोठे रोकडे,रेणुसे, राजपूत, रोकडे, रोगे, रकटे.
व
वायकर,वाटपाडे, वकटे, वंजारे, वझे, वरटकर, वडाभाते, वर्तक, वस्त्रे. वाकडे, वाजे, वाघ, वाघधरे, वाघमारे, वाघमोडे, वाघे, वाटकर, वाटवे, वाटेकर, वाठोरे, वडतकार, वाडकर, वाडेकर, वायझोडे, वारीक, वाणी, वानखडे, वानखेडे, वायंगणकर, वासे, वाल्हेकर, वाळवे,वांदिले, विचारे, विंझे, विटेकर, विद्वांस, वेंगुर्लेकर, वैद्य, व्हरे, वामन, वटणे, वडणे.वर्पे,
श
शंभरकर, शर्मा, शहाणे, शिवले, शिंगाडे, शिंदे, शिरवाडकर, शिरोडकर, शिर्के, शिवडे, शेख, शेट्ये, शेडगे, शेंडल, शेळके, शेटलवार, शेट्टी, शेलार, शेखर,शेकर,शेडेकर,शेटे,शेंडगे,शेलार,शाह, शिर्षिकर, शिरसाठ,शिकारे
स
सकपाळ, सकस, सकारकर, संगमनेरे, सगर, संद्यांशी, सपकाळ, सप्रे, सय्यद, सरगर, सरपाते, सरंजामे, सरडे, सरदेशपांडे, सरनाईक, सरवदे, सरोदे, सव्वासे, सहस्रबुद्धे, सांगले, साटम,सारंगधर,साठे, साडविलकर, सातपुते, सातारकर, सानप, साने, साप्‍ते, साबडे, साबळे, सावळे, सामंत, सार्डिवाल, साव, सावंत, सावदेकर, सावरकर, सावेडकर, सावर्डेकर, सावळेकर, सावे, सासवडकर, साळगावकर, साळवी, साळवे, साळसकर, साळुंखे, सुखटणकर, सुरपाटणे, सुरवसे, सुर्यवंशी, सुर्वे, सूर्यवंशी, सोंगटे, सोंदनकर, सोनकांबळे, सोनटक्के, सोनवणे, सोनार, सोनारकर, सोनावणे, सोनावळे, सोपा, सुनारकर, सोमदे, सोलनकर, सोवनी, सोहोनी, सौदागर, स्वामी, सलगरे, सराटे, सुकेनकर, सुरवसे, संखे, सोमणे
क्ष
क्षत्रिय, क्षीरसागर, क्षेमकल्याणी
डेकारान्त
अरगडे, अलगडे, आडे, आंबवडे, आंबाडे, उंडे, उराडे, कदमबांडे, करडे, करंडे, काकडे, करांडे,कातुर्डे, कानडे, कानफाडे, कारंडे, कासारखेडे(कर), काळगुडे, केकडे, कोरडे, खाटमोडे, खाडे, खांडे(कर), खांडे(भराड), खुडे, खोडे, खोतलांडे, खोपडे, खोब्रागडे, खोलंगडे, गराडे, गवांडे, गांगुर्डे, गाडे(कर), गायतोंडे, गावडे, गावंडे, गिंडे, गोजमगुंडे, गोडे, गोलांडे, घरवाडे, घांगुर्डे, घाडे, घालुगडे, घेवडे, घोडे, घोरपडे, चिंचवडे, जगनाडे, जमदाडे, जानगुडे, झगडे, झेंडे, टेकवडे, डोईफोडे, तांगडे, तायडे, तावडे, तोकडे, दबडे, दराडे, दरोडे, दाभाडे, दामगुडे, देवडे, देशपांडे, धनवडे, धनावडे, धांगुर्डे, धांडे, धोंगडे, नरवडे, नरवाडे, नलावडे, नागवडे, नालुगडे, निगडे, नेमाडे, पलांडे, पांडे, पायगुडे, पिंडे, पुंडे,फरगडे, बनसोडे, बलकवडे, बागडे, बानुगडे, बांडे, बेंडे, बेर्डे, बेलखोडे, बैनाडे, बोबडे, बोऱ्हाडे, भाईगडे, भांडे, भिडे, भिंडे, भुंडे, भेगडे, भेंडे, माडे, मांडे, मातीगडे, मार्कंडे, मिंडे, मुंडे, मुसमाडे, राखुंडे, राजवाडे, रानडे, रेडे, रोकडे, रोडे, लकडे, लबडे, लांडे, लोखंडे, वाईंगडे, वाघमोडे, शिवडे, शेंडे, सरदेशपांडे, साबडे, हंबरडे, हांडे, हुंडे(करी), वगैरे.
याकारान्त
याहून एक वेगळा प्रकार म्हणजे याकारान्त नावे. ही हिंदू, मुसलमान, पारशी, जैन आणि ख्रिश्चन या पाचही धर्मीयांमध्ये आढळतात. हिंदूंमधली अशी आडनावे असणारे बहुधा मारवाडी, गुजराती किंवा सिंधी-पंजाबी असतात. नावे अशी -
दक्षिणी भारतातील नावे
प्राचीन काळापासून दक्षिणी भारतीय लोकांत एका खास प्रकारच्या नामकरण पद्धती प्रचलित आहेत. कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्तीला एकच नाव दिले जात होते. ते पुढील कारणांपैकी एका कारणामुळे दिले जात असे. :
उत्तरेकडील आडनावे
अग्निहोत्री, अग्रवाल, आगरवाल, आर्य, आहुजा, कपूर, कोहली, खन्ना, खान, खुराणा, गोयल, चतुर्वेदी, चोपडा, चोप्रा, चौहान, त्यागी, त्रिपाठी, त्रिवेदी, दास, देसाई, द्विवेदी, पांडे, पाण्डेय, बेदी, भट, भट्टी, मल्होत्रा, माथूर, मिश्रा, मिस्त्री, मौर्य, यादव, रंधावा, राजपूत, राठोड, रायजादा, रोशन, वर्मा, व्यास, शर्मा, शास्त्री, श्रीवास्तव, सिंघल, सिंघानिया, सेठी,वर्मा
बंगालमधील आडनावे
(उत्तर भारतीय आडनावात शेवटी अकारान्त जोडाक्षर आल्यास त्याचा उच्चार आकारान्त होतो.)
गुप्त (उच्चार गुप्ता), घोष,दत्ता, चक्रवर्ती (उच्चार चोक्रोबोर्ती), चटोपाध्याय(चॅटर्जी), ठाकुर (टागोर), दास, बंडोपाध्याय-वंद्योपाध्याय (बॅनर्जी), वर्मन् (उच्चार बर्मन), वसु-बसु-बोशू, (बोस), भौमिक, मिश्र (उच्चार मिश्रा), मुखोपाध्याय (मुखर्जी), राय-रॉय (रे), सारंगी, सेन, सरकार (सोरकार)
जोडनावे
दासगुप्त, रॉयभौमिक, रॉयचौधरी, सेनगुप्त, सेनरॉय, रायसेन, ही बंगाली जोड‌आडनावे प्रसिद्धच आहेत. काही बंगाली आडनावे तिहेरी असतात. उदा० बसू राय चौधरी, घोष रॉय चौधरी वगैरे. हिंदी चित्रपट दिग्दर्शक गुरू दत्तची पत्‍नी असलेली प्रसिद्ध गायिका गीता दत्त, हिचे माहेरचे आडनाव घोष रॉय चौधरी होते, सासरचे दत्त (पदुकोण नाही!).
गुजरातमधील आडनावे
अंबानी, गढा, गांधी, चौहान, मेहता, मोदी, शहा, शाह,पटेल,सोनी, सोलंकी, पांड्या
हेही पहा
वर्ग:भारतीय व्यक्तिनावे वर्ग:मराठी आडनावे वर्ग:याद्या
हिल्डा थॉम्पसन
हिल्डा थॉम्पसन (२६ मार्च, १९१९:वेलिंग्टन, न्यू झीलंड - १६ जून, २००४:मेलबर्न, ऑस्ट्रेलिया) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून १९४८ मध्ये १ महिला कसोटी सामने खेळलेली क्रिकेट खेळाडू होती.
वर्ग:न्यू झीलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इत्तेफाक (हिंदी चित्रपट)
वर्ग:यश चोप्रा दिग्दर्शित चित्रपट
ठेका आंबाझारी
ठेका आंबाझारी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान कोरडे व उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आर्वी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
उसाच्या टिपर्‍या
वर्ग:ऊसशेती
उपेंद्र लिमये
उपेंद्र लिमये (८ मार्च, इ.स. १९७४ - हयात) हे मराठी चित्रपट, नाट्य आणि दूरचित्रवाणी अभिनेते आहेत. त्यांना जोगवा या चित्रपटासाठी राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
महाराष्ट्रातील ग्रिप्स नाट्य चळवळ या जर्मन नाट्यप्रकारातून उपेंद्र लिमये यांचा उदय झाला.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:मराठी अभिनेते वर्ग:इ.स. १९७४ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तेजश्री आमोणकर
तेजश्री आमोणकर या लोकप्रिय हिंदुस्तानी गायिका आहेत. या किशोरी आमोणकर यांची नात आहेत. या फॅशन तंत्रज्ञानाच्या पदवीधर आहेत.
वर्ग:मराठी गायक वर्ग:हिंदुस्तानी गायक वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
दोन घडीचा डाव
दोन घडीचा डाव हा म‍राठी चित्रपट आहे.
रानडे, गांधी आणि जीना
रानडे, गांधी आणि जीना (इंग्रजी: Ranade, Gandhi and Jinnah) हे डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे एक प्रसिद्ध पुस्तक आहे. इ.स. १९४३ सालच्या १८ जानेवारी रोजी, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी पुण्यात महादेव गोविंद रानडे (१८४२-१९०१) यांच्या १०१व्या जन्मतिथीच्या निमित्ताने, रानड्यांनीच इ.स. १८९६ मध्ये स्थापन केलेल्या ‘डेक्कन सभा’ या संस्थेने आयोजित केलेल्या कार्यक्रमात एक इंग्रजी व्याख्यान दिले. हे भाषण पुढे ‘रानडे, गांधी आणि जीना’ या नावाने पुस्तकस्वरूपात प्रकाशित झाले. या पुस्तकात बाबासाहेबांनी महादेव गोविंद रानडे, मोहनदास करमचंद गांधी आणि मोहम्मद अली जिना या तीन व्यक्तित्वांची तुलना केली आहे व त्यात रानडे हे गांधी व जिनांपेक्षा थोर असल्याचे सांगितले आहे. व्यक्तिपूजा (हीरो वरशिप) चांगली गोष्ट नाही, कारण ती शेवटी समाजासाठी आणि देशासाठी अहितकारक असते, असे या पुस्तकात सांगितले आहे.
दोन घडीचा डाव
वर्ग:मराठी चित्रपट
रानडे, गांधी आणि जीना
मराठीतले हे पुस्तक पुण्यातील जोशी ब्रदर्स या प्रकाशन संस्थेने प्रसिद्ध केले आहे. मूळ पुस्तक इंग्रजीत होते.
बाह्य दुवे
वर्ग: डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे ग्रंथ वर्ग: ग्रंथ वर्ग: महात्मा गांधी वर्ग:महात्मा गांधी यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
गाणे
गाणे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
फोर्ब्स
फोर्ब्स हे एकात्मिक व्हेल मीडिया इन्व्हेस्टमेंट्स आणि फोर्ब्स कुटुंबाच्या मालकीचे अमेरिकन व्यवसाय मासिक आहे. वर्षातून आठ वेळा प्रकाशित, यात वित्त, उद्योग, गुंतवणूक आणि विपणन विषयांवरील लेख आहेत. फोर्ब्स तंत्रज्ञान, संप्रेषण, विज्ञान, राजकारण आणि कायदा यासारख्या संबंधित विषयांवर देखील अहवाल देते. त्याचे मुख्यालय जर्सी सिटी, न्यू जर्सी येथे आहे. राष्ट्रीय व्यवसाय मासिक श्रेणीतील स्पर्धकांमध्ये फॉर्च्यून आणि ब्लूमबर्ग बिझनेसवीक यांचा समावेश आहे. फोर्ब्सची आशियामध्ये आंतरराष्ट्रीय आवृत्ती आहे तसेच जगभरातील २७ देश आणि प्रदेशांमध्ये परवान्याअंतर्गत तयार केलेल्या आवृत्त्या आहेत.
गाणे
संदर्भ
वर्ग:भिवंडी तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
फोर्ब्स
कंपनीचा इतिहास
बीसी फोर्ब्स, हर्स्ट पेपर्सचे आर्थिक स्तंभलेखक आणि त्यांचे भागीदार वॉल्टर ड्रे, वॉल स्ट्रीट मॅगझिनचे सरव्यवस्थापक, यांनी १५ सप्टेंबर १९१७ रोजी फोर्ब्स मासिकाची स्थापना केली. फोर्ब्सने पैसे आणि नाव प्रदान केले आणि ड्रेने प्रकाशन कौशल्य प्रदान केले. नियतकालिकाचे मूळ नाव फोर्ब्स: डिव्होटेड टू डोअर्स अँड डूइंग्स असे होते. ड्रे बीसी फोर्ब्स पब्लिशिंग कंपनीचे उपाध्यक्ष बनले, तर बीसी फोर्ब्स मुख्य संपादक बनले, हे पद त्यांनी १९५४ मध्ये त्यांच्या मृत्यूपर्यंत सांभाळले. बीसी फोर्ब्सला त्याच्या नंतरच्या काळात त्याचे दोन मोठे मुलगे, ब्रूस चार्ल्स फोर्ब्स (१९१६-१९६४) आणि माल्कम फोर्ब्स (१९१७-१९९०) यांनी मदत केली.
ब्रूस फोर्ब्सने त्यांच्या वडिलांच्या मृत्यूनंतर पदभार स्वीकारला आणि त्यांची ताकद ऑपरेशन्स सुव्यवस्थित करणे आणि विपणन विकसित करणे यामध्ये आहे. त्यांच्या कार्यकाळात, १९५४-१९६४, मासिकाचे परिसंचरण जवळजवळ दुप्पट झाले.
ब्रुसच्या मृत्यूनंतर, त्याचा भाऊ माल्कम फोर्ब्स फोर्ब्सचे अध्यक्ष आणि मुख्य कार्यकारी आणि फोर्ब्स मासिकाचे मुख्य संपादक झाले. १९६१ ते १९९९ या काळात मासिकाचे संपादन जेम्स मायकेल्स यांनी केले होते. १९९३ मध्ये, मायकेल्सच्या नेतृत्वाखाली, फोर्ब्स नॅशनल मॅगझिन अवॉर्डसाठी अंतिम फेरीत होते. २००६ मध्ये, रॉकस्टार बोनोचा समावेश असलेल्या एलिव्हेशन पार्टनर्स या गुंतवणूक गटाने फोर्ब्स मीडिया एलएलसी या नवीन कंपनीद्वारे पुनर्रचना करून कंपनीमध्ये अल्पसंख्याक स्वारस्य विकत घेतले, ज्यामध्ये फोर्ब्स मॅगझिन आणि फोर्ब्स डॉट कॉम, इतर मीडिया गुणधर्मांसह आता आहे. एक भाग २००९ च्या न्यू यॉर्क टाइम्सच्या अहवालात असे म्हटले आहे: "४० टक्के एंटरप्राइझ विकले गेले होते... $३०० ला दशलक्ष, एंटरप्राइझचे मूल्य $७५० वर सेट केले आहे दशलक्ष." तीन वर्षांनंतर, AdMedia Partnersचे मार्क एम. एडमिस्टन यांनी निरीक्षण केले, "आता त्याच्या निम्म्याही किंमतीची नाही." नंतर हे उघड झाले की किंमत US$264 होती दशलक्ष
मुख्यालयाची विक्री
जानेवारी २०१० मध्ये, फोर्ब्सने मॅनहॅटनमधील फिफ्थ अव्हेन्यू येथील मुख्यालयाची इमारत न्यू यॉर्क विद्यापीठाला विकण्याचा करार केला; कराराच्या अटी सार्वजनिकरित्या कळविण्यात आल्या नाहीत, परंतु फोर्ब्सने पाच वर्षांच्या विक्री-लीजबॅक व्यवस्थेअंतर्गत जागा व्यापणे सुरू ठेवायचे होते. कंपनीचे मुख्यालय २०१४ मध्ये जर्सी सिटी, न्यू जर्सीच्या डाउनटाउनच्या न्यूपोर्ट विभागात हलविण्यात आले.
इंटिग्रेटेड व्हेल मीडियाला विक्री (५१% स्टेक)
नोव्हेंबर २०१३ मध्ये, फोर्ब्स मासिक प्रकाशित करणारे फोर्ब्स मीडिया विक्रीसाठी ठेवण्यात आले होते. याला अल्पसंख्याक भागधारक एलिव्हेशन पार्टनर्सने प्रोत्साहन दिले. ड्यूश बँकेने तयार केलेल्या विक्री दस्तऐवजांवरून असे दिसून आले की व्याज, कर, घसारा आणि कर्जमाफीपूर्वी प्रकाशकाची २०१२ची कमाई US$15 होती. दशलक्ष फोर्ब्सने कथितरित्या US$400ची किंमत मागितली आहे दशलक्ष जुलै २०१४ मध्ये, फोर्ब्स कुटुंबाने एलिव्हेशन विकत घेतले आणि नंतर हाँगकाँग-आधारित गुंतवणूक गट इंटिग्रेटेड व्हेल मीडिया इन्व्हेस्टमेंट्सने ५१ टक्के बहुतेक कंपनी खरेदी केली.
आयझॅक स्टोन फिशने वॉशिंग्टन पोस्टमध्ये लिहिले, "त्या खरेदीपासून, संपादकीय स्वातंत्र्यासाठी फोर्ब्स मासिकाच्या वचनबद्धतेबद्दल प्रश्न उपस्थित करणाऱ्या चीनच्या कथांवर संपादकीय हस्तक्षेपाची अनेक उदाहरणे आहेत."
SPAC विलीनीकरण
२६ ऑगस्ट २०२१ रोजी, Forbes ने Magnum Opus Acquisition नावाच्या विशेष-उद्देश संपादन कंपनीमध्ये विलीनीकरणाद्वारे सार्वजनिक जाण्याच्या आणि न्यू यॉर्क स्टॉक एक्सचेंजमध्ये FRBS म्हणून व्यापार सुरू करण्याची त्यांची योजना जाहीर केली. फेब्रुवारी २०२२ मध्ये, SPAC फ्लोटेशनच्या परिणामी क्रिप्टोकरन्सी एक्सचेंज बिनन्स फोर्ब्समध्ये $२०० दशलक्ष स्टेक घेणार असल्याची घोषणा करण्यात आली.
इतर प्रकाशने
कंपनीने पूर्वी अमेरिकन लेगसी मासिक प्रकाशित केले होते, परंतु ते मासिक 14 मे २००७ रोजी फोर्ब्सपासून वेगळे झाले होते.
कंपनीने पूर्वी अमेरिकन हेरिटेज आणि आविष्कार आणि तंत्रज्ञान मासिके देखील प्रकाशित केली होती. खरेदीदार शोधण्यात अयशस्वी झाल्यानंतर, फोर्ब्सने 17 मे २००७ पर्यंत या दोन मासिकांचे प्रकाशन निलंबित केले. दोन्ही मासिके अमेरिकन हेरिटेज पब्लिशिंग कंपनीने विकत घेतली आणि 2008च्या वसंत ऋतूपासून त्यांचे प्रकाशन पुन्हा सुरू झाले.
फोर्ब्सने २००९ पासून फोर्ब्स ट्रॅव्हल गाइड प्रकाशित केले आहे.
२०१३ मध्ये, फोर्ब्सने अॅशफोर्ड विद्यापीठाला त्याच्या ब्रँडचा परवाना दिला आणि त्यांना फोर्ब्स स्कूल ऑफ बिझनेस अँड टेक्नॉलॉजी सुरू करण्यात मदत केली. फोर्ब्स मीडियाचे सीईओ माईक फेडरल यांनी २०१८ मध्ये परवाना देण्याचे समर्थन केले, असे नमूद केले की "आमचा परवाना व्यवसाय हा जवळजवळ शुद्ध -नफा व्यवसाय आहे, कारण तो वार्षिक वार्षिकी आहे." फोर्ब्स मर्यादित अंकांमध्ये शाळेसाठी मर्यादित जाहिराती सुरू करेल. फोर्ब्स शाळेला औपचारिकपणे मान्यता देणार नाही.
६ जानेवारी, २०१४ रोजी, फोर्ब्स मासिकाने जाहीर केले की, अॅप निर्माता Maz सह भागीदारीत, ते "स्ट्रीम" नावाचे सोशल नेटवर्किंग अॅप लॉन्च करत आहे. प्रवाह फोर्ब्सच्या वाचकांना व्हिज्युअल सामग्री जतन करण्यास आणि इतर वाचकांसह सामायिक करण्यास आणि फोर्ब्स मासिक आणि Forbes.com मधील सामग्री शोधण्याची अनुमती देते.
Forbes.com
Forbes.com हे Forbes Digitalचा भाग आहे, जो Forbes Media LLCचा एक विभाग आहे. फोर्ब्सच्या होल्डिंग्समध्ये RealClearPoliticsचा एक भाग समाविष्ट आहे. या साइट्स एकत्रितपणे २७ पेक्षा जास्त पोहोचतात प्रत्येक महिन्याला दशलक्ष अद्वितीय अभ्यागत. Forbes.com ने "जगातील व्यावसायिक नेत्यांसाठी मुख्यपृष्ठ" हे घोषवाक्य वापरले आणि 2006 मध्ये, जगातील सर्वात मोठ्या प्रमाणावर भेट दिलेली व्यावसायिक वेब साइट असल्याचा दावा केला. 2009 टाइम्सच्या अहवालात असे म्हटले आहे की, "अंदाजे $70 वर रहदारीने [फेकून] शीर्ष पाच आर्थिक साइट्सपैकी एक दशलक्ष ते $80 वर्षाला दशलक्ष महसूल, [त्याने] कधीही अपेक्षित सार्वजनिक ऑफर दिली नाही."