cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
येडशी
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
दक्षिण आफ्रिकेमधील वर्णभेद
दक्षिण आफ्रिकेमधील वर्णभेद (आफ्रिकान्स: Apartheid) ही दक्षिण आफ्रिका देशामध्ये १९४८ ते १९९४ दरम्यान अस्तित्वात असलेली एक वर्णद्वेषी समाजरचना होती. ह्या पद्धतीनुसार देशामधील काळ्या वर्णाच्या सर्व नागरिकांवर अनेक बंधने घालण्यात आली होती व अल्पसंख्य परंतु सत्तेवर असलेल्या गोऱ्या वर्णाच्या नागरिकांना सर्व अधिकार दिले गेले होते. दुसऱ्या महायुद्धानंतर १९४८ साली दक्षिण आफ्रिकेत नॅशनल पार्टी ह्या सत्तेवर असलेल्या राजकीय पक्षाने वर्णद्वेषास सुरुवात केली. नामिबिया देशामध्ये देखील वर्णद्वेषी धोरणे अवलंबण्यात आली होती.
१९४८ साली डॅनियेल फ्रांस्वा मलान दक्षिण आफ्रिकेचा पंतप्रधान बनला व लवकरच देशामधील सर्व नागरिकांची वर्णावरून विभागणी करण्यात आली. १९६० ते १९८३ दरम्यान सुमारे ३५ लाख कृष्णवर्णीय व भारतीय वंशाच्या लोकांना त्यांच्या राहत्या घरांमधून हुसकावून लावून त्यांच्यासाठी बनवलेल्या विशेष भागांमध्ये वसवण्यात आले. तसेच कृष्णवर्णीय नागरिकांच्या शिक्षण, आरोग्य व इतर सार्वजनिक सुविधा देखील वेगळ्या करण्यात आल्या. कृष्णवर्णीय लोकांसाठीच्या स्वतंत्र भूभागांना बंटूस्तान म्हटले जात असे.
बाह्य दुवे
व वर्ग:वर्णभेद
ओल्गा गोवोर्त्सोव्हा
ओल्गा गोवोर्त्सोव्हा (Вольга Аляксееўна Гаварцова; Ольга Алексеевна Говорцова; २३ ऑगस्ट १९८८, मिन्स्क) ही एक बेलारूशियन महिला टेनिस खेळाडू आहे. २००२ सालापासून व्यावसायिक टेनिस खेळत असणारी गोवोर्त्सोव्हा सध्या महिला एकेरी क्रमवारीत ८१व्या स्थानावर आहे.
बाह्य दुवे
गोवोर्त्सोवा, ओल्गा गोवोर्त्सोवा, ओल्गा वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इ.स. ४९
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४९ वर्ग:इ.स.च्या ४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
40er
ओली हेयर्स
ओली हेयर्स (१४ एप्रिल, १९९१:सरे, इंग्लंड - हयात) हा undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:स्कॉटलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ब्राझील प्रवाह
ब्राझिल प्रवाह हा एक दक्षिण अटलांटिक जायर मधील समुद्री प्रवाह आहे.
इ.स.चे ७१० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे ७१० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके वर्ग:रिकामी पाने
अँजेलो पालोंबो
ॲंजेलो पालोंबो (Angelo Palombo;, फेरेंतिनो, इटली) हा एक इटालियन फुटबॉलपटू आहे. २००६ ते २०११ दरम्यान संघाचा भाग असलेला पालोंबो आजवर २०१० फिफा विश्वचषक स्पर्धेमध्ये इटलीसाठी खेळला आहे.
क्लब पातळीवर पालोंबो २००१-०२ दरम्यान सेरी आमधील ए.सी.एफ. फियोरेंतिना तर २००२ पासून यू.सी. संपदोरिया ह्या क्लबांसाठी खेळत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इटलीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फाबियो क्वाग्लियारेला
वर्ग:इटलीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विदिशा जिल्हा
''हा लेख विदिशा जिल्ह्याविषयी आहे. विदिशा शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
विदिशा जिल्हा भारतातील मध्य प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.
तालुके
वर्ग:विदिशा जिल्हा वर्ग:मध्य प्रदेशमधील जिल्हे
वेदोक्त
संस्कृत ही देव भाषा असल्याचा वैदिक व द्रविड संस्कृतीतील समज आहे.
वेद हे हिंदू धर्माचे आधारस्तंभ आहेत. ऋषिमुनींच्या नावे वेदांतील ऋचा येतात. पण ते काही त्या ऋचांचे रचनाकार नसतात. त्यांना त्या ऋचा दिसलेल्या असतात. त्यामुळे ही दैवीवाणी असल्याचे समजले जाते. आणि म्हणून ती अनुसरण्याची मुभा फक्त द्विजांना असल्याचे मानण्यात येते.
मंत्रांचे प्रकार २ आहेत.
१)वेदोक्त मंत्र. २)पुराणोक्त मंत्र.
लोकमान्य टिळक आणि शाहू छत्रपती यांच्या संबंधात कडवटपणा आला त्यासाठी कारणीभूत झाले ते वेदोक्त प्रकरण! वेदोक्त प्रकरणाचे विवेचन करताना या घटनांचे साक्षीदार खुद्द बाळाचार्य खुपेरकर तसेच ज्येष्ठ संशोधक य. दि. फडके यांच्या संशोधनाचा आधार घेतला आहे. या प्रकरणाची विस्तृत चर्चा ग. रं. भिडे यांनीही केली आहे. वेदोक्त प्रकरणाचा टिळकांशी संबंध कसा, बघूया.
वेदोक्त प्रकरणाबद्दल अभ्यासकांमध्ये अनेक मतमतांतरे आहेत. शाहू महाराजांच्या बहुतांश चरित्रकारांनी असेच लिहिले आहे की, महाराज कार्तिक स्नानासाठी नदीवर गेले, तेव्हा ब्राह्मणाने त्यांच्यावर वेदोक्त मंत्रपूर्वक संस्कार करण्यास नकार दिला. “क्षुद्राला मंत्र सांगताना अंघोळ कशाला करावी लागते,” असेही म्हणाला. हा भटजी वेदोक्त मंत्र नव्हे, तर पुराणोक्त मंत्र म्हणत आहे, हे तिथे उपस्थित असलेल्या राजारामशास्त्री भागवत यांनी महाराजांच्या लक्षात आणून दिले. बाळाचार्य खुपेरकर मात्र वेगळाच घटनाक्रम सांगतात. छत्रपतींच्या पदरात जी सोळा शास्त्री घराणी होती, यांच्यापैकी एका घराण्यात बाळाचार्य खुपेरकर यांचा जन्म झाला होता. वेदोक्ताच्या वेळी त्यांचे वय २२-२३ वर्षांचे असावे. ते लिहितात, “शाहू महाराजांचे कार्तिकस्नान या वादाच्या वेळी नव्या राजवाड्यावरच होत असे. स्नानासाठी ते पंचगंगा नदीवर गेले होते वगैरे सर्वच खोटे आहे. ज्या ब्राह्मणाने ‘क्षुद्राला मंत्र सांगायला अंघोळ कशाला करायला पाहिजे?’ हे सांगितले ते चूकच होते.” अगदी प्रकरणाच्या मुळापासूनच मतभेदांना सुरुवात होते.
बाळाचार्य यांच्या म्हणण्यानुसार, ज्या दिवशी महाराजांचे कार्तिक स्नान व्हायचे होते, त्या पहाटे राजवाड्यावरून भटजींच्या घरी त्यांना नेण्यासाठी गाडी गेली. भटजी घरात नव्हता. बायकोने उत्तर दिले, त्यावरून भटजी कोठे असेल याची कल्पना गाडीवानाला आली आणि त्याने भटजीला गाठले. रात्रभर त्यांची अंघोळ राहिली असेल म्हणून गाडीवान भटजीच्या घराकडे गाडी नेऊ लागला, तोच भटजीचा तोल सुटला आणि म्हणाला, “क्षुद्राला पुराणोक्त मंत्र सांगायला अंघोळ कशाला करायला लागते?” हुजऱ्याने महाराजांना ही गोष्ट येऊन सांगितली. महाराजांनी भटजीला चाबकाने फोडून काढले. त्याला शिक्षा केली. महाराजांच्या तेव्हा लक्षात आले की, आपल्या घरात काही विधी वेदोक्त, तर काही पुराणोक्त पद्धतीने सांगितले जातात.
महाराजांचे बरोबरच होते, असे सांगून बाळाचार्य खुपरेकर लिहितात, “ब्राह्मणांनी आपले चारित्र्य निर्मळ ठेवलेच पाहिजे, धर्मकृत्य करणाऱ्यांनी तर निष्कलंकच राहिले पाहिजे. राजोपाध्यांना हे कळल्यावर त्यांनी त्या भटजीची नेमणूक लगेचच रद्द केली. पुढे कोल्हापूरच्या इतर ब्राह्मणांनी ज्या भटजीने महाराजांच्या हुजऱ्याला उलट उत्तर दिले, त्याची निंदाच केली आहे.” खुपेरकर सांगतात, “महाराजांबरोबर भटजीने वाद घातला वगैरे लिहितात ते सर्व खोटे. महाराजांसमोर वाह्यातपणे बोलण्याची कुणाचीही ताकद नव्हती. दस्तुरखुद्द छत्रपतींसमोर वेडेवाकडे बोलण्याची एका सामान्य भटभिक्षुकाची हिंमत झाली असेल का? ज्याने त्याने विचार करावा!”
महाराजांच्या घराण्यात पूर्वीपासूनच काही विधी वेदोक्त, तर काही पुराणोक्त पद्धतीने होत असत. मध्यंतरीच्या काळात वेदोक्त विधी बंद पडले होते. झाल्या प्रकारानंतर १९0१ साली पुन्हा एकदा आपले सर्व विधी वेदोक्त पद्धतीने व्हावे, असे शाहू छत्रपतींना वाटले आणि मुख्य राजोपाध्यांना विधी सुरू करण्याचे त्यांनी सांगितले. राजोपाध्ये यांनी महाराजांना सविस्तर पत्र लिहिले. त्यात म्हटले, “शास्त्राप्रमाणे बंद पडलेले वेदोक्त विधी कशा प्रकारे सुरू करता येतील, याबद्दल विचारविनिमय करावा लागेल आणि त्यासाठी मी स्वखर्चाने निरनिराळ्या ठिकाणाचे शास्त्री बोलावतो.” यानंतर राजोपाध्ये मुंबईला गेले. कारण, त्यांना एलएलबीची परीक्षा द्यायची होती.
राजोपाध्यांनी वेदोक्त पद्धतीने विधी करण्याला कधीही विरोध केला नाही, याचे पुरावे आहेत. य. दि. फडके यांच्यासारख्या विद्वान अभ्यासकांनी मात्र याबद्दल आपल्या ग्रंथात स्पष्ट भूमिका घेतलेली नाही. य. दि. यांच्या म्हणण्याप्रमाणे, अप्पासाहेब राजोपाध्ये शाहू छत्रपतींच्या घरची धर्मकृत्ये वेदोक्त पद्धतीने करण्यास अनुकूल नव्हते. राजोपाध्येंनी महाराजांच्या खासगी कारभाऱ्याला लिहिलेल्या पत्रात असे स्पष्ट म्हटले आहे -
“१. आजपर्यंतची वहिवाट काहीही असो, येथून पुढे सर्व धार्मिक विधी वेदोक्त पद्धतीने केले जावे अशी सरकारची इच्छा असल्यास माझी हरकत नाही.
२. एखादी वहिवाट बंद झाल्याची पुन्हा सुरू शास्त्राचा नियम आणविण्याची पद्धत आहे. ती या बाबतीत सोडून देऊन एकदम वेदोक्त पद्धतीने धार्मिक विधी करण्याचा आरंभ केला गेला. यामुळे हे प्रकरण या थरावर आले आहे, हे माझे दुर्दैव आहे. मी जर शास्त्राचा निर्णय मागविला असता तर काही एक विघ्न किंवा अडचण न येता वेदोक्त कर्मास केव्हाच आरंभ करता आला असता.” आता राजोपाध्येंचे म्हणणे खरे मानायचे की फडकेंचे तर्क? तुम्हीच ठरवा.
महाराज स्वतः गायत्री मंत्र म्हणत, त्यांना ‘श्रावणी’ करण्याचा अधिकार होता, (‘श्रावणी’ म्हणजे नवे यज्ञोपावित धारण करणे) बाळाचार्य खुपरेकर लिहितात, “महाराज ‘श्रावणी’ करीत. मी त्यांच्या समोरच्या रांगेत पाच-सहा फुटांवर बसत असे. वेदोक्ताचा अधिकार असलेलेच ‘श्रावणी’ करतात. काही वेदोक्त विधी पूर्वीच्या छत्रपतींनी बंद केले होते. ते पुन्हा सुरू करण्याबद्दलचा हा वाद होता. महाराजांच्या क्षत्रियत्वाबद्दलचा नव्हता. त्यांच्या वेदोक्ताच्या अधिकाराबद्दलचा नव्हता.” चिरोलच्या पुस्तकातसुद्धा काही काहीसे विधी (at certain religious ceremonies) असाच उल्लेख आहे, सगळे नाही. मधल्या काळात ४0 वर्षे महाराजांच्या घराण्यात वेदोक्ताचा संस्कार लोप पावला होता. तो तेवढा प्रायश्चित्त घ्या आणि पुन्हा सुरू करा, असे राजोपाध्यांचे म्हणणे होते.
शाहू महाराजांप्रमाणे इतर सर्व मराठ्यांना वेदोक्ताचे अधिकार देण्यात यावेत, अशी मागणी खासेराव जाधव आणि इतर सत्यशोधकांनी सुरू केलेली होती आणि हे टिळकांच्या कानावर आल्यानंतर टिळकांनी यावर लेखन सुरू केले. टिळक लिहितात, “कोल्हापूरच्या संस्थानचे अधिपती राजा या नात्याने आपणाकडे असलेल्या धर्माच्या बाबतीत तिऱ्हाईतपणाचा अधिकार विसरून जाऊन जेव्हा एका विविक्षित ज्ञातीचे पुरस्कर्ते बनतात. इतकेच नव्हे तर त्यांच्या खुळास पाठबळ देऊन परधर्मी सार्वभौम राजाकडे आपल्या संस्थानातील प्रजेस धाव घेण्यास लावतात तेव्हा या संबंधाने दोन शब्द लिहिणे जरूर होते.”
एका लेखात तर टिळकांनी स्पष्टच लिहिले आहे, “मराठे लोकांस वेदोक्त कर्म करणे असल्यास त्यांनी ते खुशाल करावे. त्यांचा हात धरणारा या काळात कुणीही राहिला नाही. पण अमक्या ब्राह्मणाने तो आमच्या घरी केला पाहिजे असा आग्रह मात्र त्यास धरता येणार नाही. निरनिराळ्या ज्ञातीतील लोकांचा सलोखा कसा व्हावा हे आम्हांस पाहणे आहे व तसा दृष्टीनेच या विषयावरील लेख आम्ही लिहिले आहेत.”
वेदोक्त प्रकरण, लोकमान्य आणि छत्रपती शाहू महाराज
कोल्हापूरचे शाहूमहाराज यांच्या कारकिर्दीत सुरुवातीलाच कार्तिकस्नानाचे वेळी राजवाड्यातच एका ब्राह्मणाने स्वतः अंघोळ न करताच मंत्र सांगण्याचे ठरवले, यावरून वेदोक्ताचा वाद दिवाळी १९०१ च्या सुमारास निर्माण झाला. राजोपाध्याय स्वतः आजारी असल्याने ते तिथे हजर नव्हते, या ब्राह्मणाने पुराणोक्त मंत्र म्हणावयास सुरुवात केली. जाणाकारांनी शाहू महाराजांच्या लक्षात ही गोष्ट आणून देताच त्यांनी जाब विचारला तेव्हा त्या ब्राह्मणाने "छत्रपतींना वेदोक्ताचा अधिकार नाही, पण पुराणोक्त मंत्रांनी हाच विधी करता येतो!" पण छत्रपती शाहू महाराज हे वेदांचे प्रचंड अभिमानी होते. त्यांनी वेदोक्त मंत्रोच्चारण करा असे सांगितल्यावरहि तो ब्राह्मण ऐकेना, त्यातून त्याने स्वतः शुचिर्भूत न होता हे मंत्र सांगितले होते. कोल्हापूरच्या ब्राह्मणांनीही या मूर्ख ब्राह्मणाच्या गाढवपणाचा निषेधच केला. संस्थानचे रेव्हेन्यू अधिकारी सत्यशोधक भास्करराव जाधव यांनी पुढे हा वाद निर्माण केला व वाढवला.
स्वतः शाहू राजांना वैदिक धर्म आणि स्थूल स्वरूपाची समाजरचना मान्य होती का नाही? त्यांचे एक पत्र यावर प्रकाश टाकते. कोल्हापूरच्या ’विद्याविलास’च्या संपादकांना लिहिलेले हे पत्र :
"माझ्या मतासंबंधी बराच गैरसमज करण्यात येत आहे, म्हणून माझे मत जनतेपुढे मांडण्याकरता पाठवत आहे. सत्यशोधक, समाजिस्टांचा हल्ला माझेवर का? ज्याप्रमाणे ख्रिस्ती, बौद्ध, थिऑसफी इ. पंथांची काही तत्त्वे मला मान्य आहेत त्याप्रमाणे सत्यशोधक समाजाचीही काही तत्त्वे मला मान्य आहेत. मी सत्यसमाजिस्ट कधीही नव्हतो व नाही. हुबळीस ब्राह्मणेतर समाजाची बैठक झाली तेव्हा तेथील सत्यशोधक समाजाने मला पानसुपारीस बोलावले असता, मी इतर संस्थांना जसा पाहुणा म्हणून जातो तसा येईन असे सांगितले. मग मला सत्यशोधक का म्हणवले जाते? मला वेद मान्य असून, मी वेदांस चिकटून रहाणारा आहे, असे असता माझ्यावर हल्ला का?
कळावे,
शाहू छत्रपती
'''मुंबई, ता. २३ मार्च २/१९२१'''
लोकमान्य टिळक विरुद्ध चिरोल
चिरोलच्या ’दि अनरेस्ट इन इंडिया’ या लोकमान्यांवर आणि चित्पावन ब्राह्मणांविरुद्ध लिहिलेल्या पुस्तकाचे मराठी भाषांतर भास्करराव जाधव व अण्णासाहेब लठ्ठे व प्रो. म. गो. डोंगरे या तिघांनी केले व ते पुस्तक स्वखर्चाने छापून शाहूमहाराजांनी फुकट वाटले. महाराजांनी सर व्हलेंटाईन चिरोलला पुस्तकाच्या लेखनासाठी दरबारी पाहुणा म्हणून ठेवून घेतले. कागदपत्र परवले, पैसा दिला. महाराजांचे ॠण चिरोलने स्वतः प्रस्तावनेतच मान्य केले आहे. मंडालेहून आल्यावर टिळकांनी चिरोलवर अब्रुनुकसानीचा दावा दाखल केला. या खटल्यात भास्करराव जाधव आणि डोंगरे चिरोल साहेबाचे साक्षिदार म्हणून उभे राहिले. शाहु महाराजांच्या वेदोक्त प्रकरणात टिळकांनी विरोध केला असे चिरोलने म्हंटले होते त्यासंदर्भात टिळकांच्या वकिलांनी १९०१ ते १९०८ या काळातले केसरीचे अंक समोर ठेवून प्रश्न केला की "टिळकांनी शाहुमहाराजांच्या वेदोक्ताच्या अधिकाराला कोठे विरोध केला ते दाखवा." कारण या ब्राह्मण द्वेषाने प्रेरित झालेल्यांनी तसा लेखी व तोंडि प्रचार केला होता. तेव्हा या दोघांनीही टिळकांनी वेदोक्ताच्या संबंधात लोकमान्यांनी शाहूमहाराजांना कधिही विरोध केला नाही हे कबूल केले. डोंगरे म्हणाले वेदोक्त "प्रकरणात व्यक्तीश: छत्रपतिंविरुद्ध टिळकांनी लिहिल्याचे मला दाखब्वता येणार नाही. किंबहुना शिवाजीच्या वंशजांना वेदोक्ताचा अधिकार आहेच असे टिळक म्हणत होते असे मला वाटते."
याच खटल्या मधे सत्यशोधक भास्कररवांची जी साक्ष झाली ती अशी. जाधव म्हणाले, "मला या वेदोक्तामधे काहिहि अर्थ दिसत नाही ब्राह्मण विरोधी जातात म्हणून आम्ही हा हक्क मागतो. हिंदुंनाच काय पण मुसलमान ख्रिस्ती यांनाहि हा अधिकार असावा असे मला वाटते!" तेव्हा वकिलांनी प्रश्न केला कि मग तुमच्या मागणीप्रमाणे मुसलमान व ख्रिश्चनांनिही वेदोक्ताची मागणी केली असेल. त्यावर जाधवांनी उत्तर दिले. अद्याप त्यांनी ती मागणी केली नाही. जाधवांनी हे प्रकरण कसे रंगवले असेल याचा अंदाज करता येईल.
टिळकांची भूमिका
शाहु छत्रपतीं प्रकरणाचा फायदा घेऊन सत्यशोधकांनी ब्राह्मण -क्षत्रिय समाज सोडून सर्वच हिंदु समाजाला,- परधर्मियांनाहि- वेदोक्ताचा अधिकार मिळाव म्हणून प्रचार करत होती.यासंबंधि टिळकांनी लिहिलेले शब्द, " जातिभेद हा हिंदु समाजाच्य हाडी खिळलेला आहे. .... हे परंपरागत किंबहुना रचनासंगत भेदाभेद अजीबात सोडून टाकून सर्व हिंदुस्थानातील जातींचा सबगोलंकार करणे इष्ट असले तरी शेकडो वर्षे ते शक्य नाही हे कोणासहि मान्य केले पाहिजे व आम्ही आजच्या प्रश्नांचा जो विचार करणार आहोत तो याच धोरणावर करणार आहोत. समाजाच्या स्थितीत जो काही पालट कोणास करावयाचा असेल तो व्यवस्थेने बेताबेतानेच केला पाहिजे व तोही असा असला पाहिजे कि त्याची उपयुक्तता लोकांच्या चटकन लक्षात येईल. हल्ली जी वेदोक्ताची चळवळ सुरू झाली आहे ती त्या प्रकारची नाही...मराठे लोकांस वेदोक्त कर्म करणे असल्यास त्यांनी ते खुशाल करावे त्यांचा हात धरणारा या काळात कोणी राहिला नाही. पण अमक्या ब्राह्मणानेच तो आमच्या घरी केला पाहिजे असा आग्रह मात्र त्यास धरता येणार नाही.... निरनिराळ्या जातीतील लोकांचा सलोखा कसा व्हावा हे आम्हास पाहणे आहे व तशा दृष्टीनेच या विषयावरील लेख आम्ही लिहीले आहेत."(नेमके कुठे आणि केव्हा लिहीले.
वेदोक्ता बाबत टिळकांचे जाहीर मत
५-११-१९०१ च्या केसरीत टिळक लिहीतात " कोणास वेदोक्ताचा संस्कार करावयाचा असल्यास तो त्याने खुशाल करावा उगाच जातीजातीतील तंटे वाढवण्याची आमची इच्छा नाही व या विषयावरील दोन लेखात तशा प्रकारचा मजकूरही आलेला नाही. तेव्हा नसता दोष आमच्या माथी मारून आम्हास भलत्याच वादात गोवण्याची कोणाची इच्छा असेल तर ती आमच्याकडून सफल होणार नाही..."
लोकमान्य टिळक यांना विद्धंसक सुधारक होण्यापेक्षा विधायक सुधारणावादी व्हावेसे वाटत होते हे स्वच्छ दिसते. आधी याजकिय स्वातंत्र का आधी सामाजिक सुधारणा हा वाद प्रसिद्ध आहेच. पण या प्रकरणात त्यांची अकारण बदनामी केली गेली.
टिळक विधायक सुधारणावादी होते. जातीभेद मोडणे त्यांना इष्ट ही वाटत होते पण क्रमाक्रमने. खुद्द शाहु राजांनी तंजावर प्रकरणात मराठा समाजातील भोसले, घोरपडे,पवार ,जाधव आदि केवळ १२ मराठा घराण्यांतच वेदोक्ताचा अधिकार आहे असे सांगीतले म्हणजे खुद्द छत्रपतींनीही सर्व मराठा समाज किंवा सर्व ब्राह्मणेतरांना वेदोक्ताचा अधिकार आहे किंवा हवा असे १९१७ पर्यंत म्हटले नव्हते..
सयाजी महाराजांची भूमिका
सयाजीराव महराजांनी या प्रकरणात विधायक भूमिका घेऊन हा वाद कोल्हापूरप्रमाणे बडोदे संस्थानात माजू दिला नाही. त्यांनी १८९६ला एका पत्रात म्हंटले आहे की "मला पुराणोक्त आणि वेदोक्त यात स्वतःला काही कमी जास्त श्रेष्ठ वाटत नाही. मात्र सामाजिक दृष्ट्या वेदोक्त श्रेष्ठ पद्धत मानली जाते. पण अशा रितीने लोक केवळ विधी आणि कर्मे यातच बुडुन धर्माची तत्त्वे विसरून गेली आहेत ही खेदाची गोष्ट आहे. म्हणून मी सुधारणा हाती घेतली आहे."
राजोपाध्यांची भूमिका
शाहु महाराजांना अंघोळ न करता पूजा सांगू पहाणाऱ्या मूर्ख ब्राह्मणाला शासन केल्यावर जे मुख्य राजोपाध्ये त्यांना दरबारातर्फे काही विचारणा झाली.त्यात त्यांना वेदोक्त पद्धतीने विधी करण्याची आपली इच्छा आहे किंवा कसे असे विचारले गेले ते पत्र किंवा यादी ७ - १० - १९०१ चे आहे.
यावर राजोपाध्ये ते मुंबईला एका परिक्षेसाठी निघाले होते त्यांनी राजांची समक्ष भेट घेऊन परत आल्यावर शास्त्राप्रमाणे विचार करण्यासाठी बंद पडलेले वेदोक्त विधी कशा प्रकारे सुरू करता येतील याच्या विचारविनिमयासाठी स्वखर्चाने निरनिराळ्या ठिकाणाचे शास्त्री बोलावतो असे सांगीतले. छत्रपती शाहू राजांची मान्यता मिळाल्यावर ते मुंबाईला निघून गेले. शंकराचार्य ,काशी ,वाई इ, स्वखर्चाने घेऊन येतो असे राजोपाध्ये यांनी राजांना लेखी कळवले होते. त्यास मूक संमती मिळाली. राजोपाध्ये परतल्यानंतर मधल्या ८-१० दिवसात कोणीतरी शाहू राजांचे कान भरले व राजोपाध्यांना काशी आदीहून शास्त्री लोकांना आणण्यास मनाई करण्यात आली. वर उल्लेखलेले पत्र ही राजोपाध्यांना ७-१० ऐवजी १ महिना १० दिवस एवढे उशीरा म्हणजे १८-११-१९०१ला मिळाले..
५- मे १९०२ला राजोपाध्ये यांनी महाराजांना पाठवलेल्या पत्राचा सारांश,
१. रा.ब.दिवाण यांस कळवले ते असे का कळवले ते समजत नाही. आपण वस्तुस्थिती सोडून कळवले हे माझे दुर्दैव आहे. .... २.सरकरवाड्यातील हव्यकव्य कृत्ये वेदोक्त वा पुराणोक्त करायचे काम माझे नाही तर सरकारास जे विधि असतात ते सरकार नसताना मी करायचे असतात.विशेष प्रसंगी सरकार असताना मी फक्त त्यांचे सन्निध असावे एवढेच माझे काम आहे.पद्धत कोणतीही असो. ३. आजपर्यंतची वहिवाट काहीही असो, येथून पुढे सर्व धार्मिकविधी वेदोक्त पद्धतीने केले जावे अशी सरकारांची इच्छा आसल्यास तसे करण्यास माझि काहीही हरकत नाही. ४.मला नेहमीच्या वहिवाटिप्रमाणे सूचना मिळाली नाही म्हणून मी हजर झालो नाही. नेहमीप्रमाणेच सूचना मिळताच मी हजर झालो हि.यावरून असे दिसेल कि मी उपाध्यायाचे काम सोडलेले नाही. ५. काशी,नाशिक इ.क्षेत्रांकडून निर्णय आणवले पाहिजेत त्यास हुजुरांची मान्यता पाहिजे. ६.शास्त्राची अनुज्ञा आणल्याशिवाय हे काम केले( संस्कार लोप पावल्याने प्रायश्चित्त करून पुन्हा वेदोक्त पद्धत सुरू करण्यासंबंधि) तर माझेब्वर येथील ब्रह्मवृंदाचा बहिष्कार पडेल. मजवर बहिष्कार पडल्यास माझी हरकत नाही पण मीच बहिष्ख्रुत झालो तर धार्मिक विधी करणार कोण? ७. १५ मेला माझ्या मुलाचे लग्न बावड्याचे जहागिरदार यांचे मुलीशी ठरले आहे. ते झाले की मी शास्त्राच्या निर्णय मिळवण्याच्या उद्योगाला लागतो, व तसा निर्णय मिळवून मी जुलै १९०२ चेआत उत्तर देतो. एखादी वहिवाट बंद पडली कि नव्याने सुरू करताना शास्त्राचा निर्णय आणवण्याव्चा पूर्वापार चालत आलेला सामान्य नियम आहे. तो या बाबत सोडून एकदम वेदोक्त पद्धतीने धार्मिक कृत्ये करण्याचा प्रारंभ केला गे;ला यामुळे हे प्रकरण या थरावर आले हे माझे दुर्दैव आहे. ८. सरकरांच्या परंपरागत उपाध्येपणावरून मला दूर का करण्यात येऊ नये असा प्रश्न प्रस्तुत यादित मला विचारला आहे. या प्रश्नाला सध्या एवढेच उत्तर देतो कि शास्त्राज्ञेस व पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या वहिवाटिस अनुसरून मी आपले काम करण्यास सिद्ध आहे तोपर्यंत हा प्रश्नच उद्भवत नाहि.
पण यावर लगेच ६ मेला तुमचे उत्तर समाधनकारक नाही असे उत्तर आले व लगेच जप्तीचा हूकुम काढला जाउण राजोपाध्येंना काढून टाकण्यात आले.व जोडीला त्यांच्यावर राजद्रोह आणि क्षत्रियत्वाचा वाद उकरून काढला असा खोटाच आरोप केला गेला. वास्तविक राजोपाद्ये यांनी उत्तर दिले त्यात हुजुरांचे घराणे क्षत्रिय का शूद्र याचा प्रश्नच उद्भवत नाही असे लिहिले होते.
मधे ३०-३५ वर्षांच्या काळात अज्ञान छत्रपतिंच्या मुंजीही झाल्या नव्हत्या. कारण सर्व कारभार इंग्रजांच्या ताब्यात होता. पण स्वतः शाहु महाराज छत्रपती झाल्यावर याच राजोपाध्यांनी शाहूंना गायत्री मंत्र दिला होता. आणि हे स्वतः महाराजांनीच एका हुकुमात मान्य केले होते. पुढे महाराज श्रावणीही करत असत. जो श्रावणी करतो त्याला वेदोक्ताचाही अधिकार असतोच असतो हे जो धर्मशास्त्र जाणतो त्यालाच कळेल. महाराजांसाठीचे सर्व श्रावणीचे विधी स्वतः राजोपाध्येच करत. या श्रावण्या जुन्या राजवाड्यात भवानी देवीसमोर होत व १६ कायदेकरी म्हणजे धर्मपंडीतहि आपल्या श्रावण्या महाराजांच्या उपस्थितीतच करत.
याचा अर्थच असा होता कि, राजोपाध्ये व अन्य पंडीतांना राजांच्या क्षत्रीयत्वाची किंवा वेदोक्ताच्या अधिकाराची कधीही शंका नव्हती. मधल्या काळात ४० वर्षे संस्कार लोप पावला होता. तो प्रायश्चित्ताशिवाय सुरू करणे हे अशास्त्रीय एवढेच राजोपाध्ये व अन्य ब्रह्मवृंदाचे म्हणणे होते. आणि शास्त्राला ते धरुनच होते.
१९१२ला तंजावरच्या वारसा हक्काबद्दल वाद निघाला असता शाहू राजांनी अर्ज केला. एकूण २४ हक्कदार होते. या खटल्यात खालच्या कोर्टाने तंजावर वंश हा धर्मशास्त्र दृष्ट्या संस्कार न केला गेल्याने (लग्न ,मुंज सारखे) शूद्र ठरवला व धर्मशास्त्र दृष्ट्या धर्मपत्नी नसलेल्या व्यक्तीचा अधिकार मान्य केला. यावर शाहु राजांनी अपील केले व आपल्या घरात कित्येक वर्षे वेदोक्त विधी बंद होते म्हणून आपणही शूद्र आहोत असा मुद्द्दा मांडला. मद्रास हायकोर्टातून निकाल आला. कोल्हापुरचे वेदोक्त प्रकरणही हायकोर्टात निघाले.. ब्राह्मण ज्या पद्धतीने विधी करतात तोच महाराजांना हवा होता. शककर्त्या शिवरायांचाही तसा आग्रह नव्हता. क्षत्रियांस उचित असे विधी गागाभट्टांनी ठरवले त्या प्रमाणे विधी होत. त्यास व प्रायश्चित्तास कोल्हापुरचे महाराज तयार होते तर वाद तेव्हाच मिटला असता. "तेव्हा क्षत्रिय संभाळणे हे मुख्यत: यजमानांच्याच हाती आहे.कोल्हापुरच्या महाराजांनी त्यात चूक करून पुन्हा उपाध्यायाला आपल्या म्हणण्याप्रमाणे वाकवण्यासाठी कामावरून काढून टाकले व जप्ती आणण्याचा अन्याय केला " असा अप्रत्यक्ष शेरा मद्रासच्या हायकोर्टाने मारला. शिवरायांप्रमाणे प्रायश्चित्त घेऊन वेदोक्त विधी सुरू करावेत काही काळ विधी केले नाहीत म्हणून त्यांचे क्षत्रियत्व रद्द होत नाहि व ते शूद्र ही ठरत नाहीत असे कोर्टाने सूचित केले.
मद्रास हायकोर्टाचा निकाल सुमारे २२५ पानांचा असून तो इंडियन लॉ रिपोर्टरच्या मद्रास्च्या १९२५ च्या vol x L VIII मधे दिलेला आहे. सर्वांत गंमत ही की क्षत्रीयत्वासाठी भांडणाऱ्या महाराजांनी ब्राह्मणांप्रमाणे वेदोक्त विधी सुरू केले. ते अद्याप तसेच चालु आहेत. हायकोर्टात मधे काही काळ मुंजी वगेरे वेदोक्त विधी झाअले नव्हते असे पुराव्यातून निषपन्न झाले त्यामुळे कोल्हापुर घराणे किषत्रिय का शूद्र याचा निर्णय देऊ नये अशी विनंती राजांतर्फे करण्यात आली. तशी नोंद निकालात स्पष्टपणे करण्यात आली आहे. महाराजांच्या मृत्युनंतर धर्मविधींपुरते छत्रपती ब्राह्मण पद्धतीने वेदोक्त करतात व त्यापुरते ते ब्राह्मण झालेत आणि हे त्यांनी सुरू केलेले ब्राह्मण पद्धतीचे विधी मराठा पुरोहित करतात.
१९१८ला युवराजांचे लग्न सयाजीरावांच्या नातीशी ठरले. त्यांनी आवश्यक असलेले प्रायश्चित्त यावे असे सुचवले. ७५ वर्षात कोल्हापुरच्या औरस वारसाचा विवाह होणार तेव्हा परंपरेप्रमाणे पहिले केळवण राजोपाध्ये यांचे व्हायचे. त्याप्रमाणे राजोपाध्येंना राजांचा निरोप गेला. पण राजोपाध्ये यांनी मी आता राजोपाध्ये नसल्याने ते शक्य नाही असे कळवले. तेव्हा राजे स्वतः त्यांना भेटले.शेवटि केळवण ही झाले. रितसर प्रायश्चित्थी राजांनी घेतले. राजोपाध्येंच्या व त्यांच्या मुलाच्या देखरेखीखाली सर्व विधी कोल्हापुर व बडोदे येथे झाआले. १६ कायदेकरी ब्राह्मणांपैकी एकाने आपले जप्त उत्पन्न सोडावे म्हणून अर्ज केला तो मन्य झाला. सर्वांची उत्पन्ने सोडण्याचे मान्य करून छत्रपतींनी आपल्या मनाचा थोरपणा दाखवला. मात्र राजोपाध्ये आणि अन्य ब्राहमणांनी आमची चूक नसता आम्ही अर्ज का करावा अशी भूमिका घेतली व अर्ज केले नाहीत .पुढे महाराजही ही गोष्ट विसरले व कोणाचीही उत्पन्ने सुटली नाहित.
केसरीचा राजोपाध्येंना सल्ला काय होता?
"...कोल्हापुर येथले राजोपाध्ये यांच्या मूळ सनदा कशा आहेत ते आम्हाला बरोबर माहित नाही. - राजोपाध्ये यांना आमची सूचना आहे की महाराज परत आल्यावर त्यांचे पुढे हे प्रकरण पुन्हा मांडावे व निस्पृह रितीने त्यांची समजूत घालण्याची खटपट करावी आणि ते नच जुळले तर हे प्रकरण इंग्रज सरकार कडे न्यावे. दिवाणी किंवा फौजदारि हक्क देणे ही राजांच्या खुषीतील गोष्ट आहे. पण मामुल वहिवाटीप्रमाणे उपाध्येपण करण्यास तयार असता इनाम गाव काढून घेणे महाराजांच्या खुषीतील अधिकारातील गोष्ट नाही."
इंग्रजांची भूमिका
परंतु राजोपाध्यायांनी टिळकांची सूचना न मनता छत्रपती येण्याअगोदरच राजांनी लंडनला जाण्यापूर्वी नेमलेल्या संस्थानाच्या काळजीवाहू कौन्सिल कडे जप्तीच्या फेरविचारासाठी अर्ज केला. कौन्सिल ने तो फेटाळला. त्यवर राजोपध्ये यांनी तो संस्थानच्याच पोलिटिकल एजंट कडे अपील केले. एजंट ने महाराजंच्य अखत्यारीतला विषय म्हणुन नाकारले. शेवटि राजोपाध्ये यांनी मुंबईच्या गव्हर्नर कडे अर्ज केला. त्यावेळी लॉर्ड नॉर्थकोट हा गव्हर्नर होता. त्याने प्रथम राजोपाध्ये यांच्या बाजूने निकाल दिला. तेवढ्यत शाहु राजे लंडनहून परतले व त्यांनी गव्हर्नरची भेट घेऊन हा निकाल फिरवायला लावला. हा निकाल महाराजांच्य हुषारिमुळे फिरला असे त्यांचे पहिले चरित्रकार कोल्हापुरचे दिवाण लठ्ठे यांनी शाहू मेमॉयर्स भाग १ पृ २०८ वर दिलेल्या टिपात म्हटले आहे.
यानंतर राजोपाध्ये यांनी व्हाइसरोय लॉर्ड कर्झन कडे अर्ज केला. पण २-३ वर्षे फ्रेजरने तो दाबून ठेवला. . ५-०१-१९०५ला नामदार गोखले यांच्या सांगण्यावरून उपाध्यायंनी पुन्हा अर्ज पाठवला. तेव्हा सर्वच कागदपत्रे मागवली गेली. त्यावर फ्रेजर ने एक टिपण करून पाठवले त्यावरून इंग्रजांनी जातीय वाद वाढवणे, कर्झन विरुद्ध फाळणीविरुद्ध टिळकपक्षीयांनी उठवलेल्य रानाला खीळ घालणे व फॊडा आणि झोड या कुटिल राजकारणाचा डाव खेळणे कसे साध्य केले ते दिसेल..
या टिपणाच्या सुरुवातीला आलेल्या वाक्यांचा भावार्थ - " मी या केसचा विचार करताना मझे एकेकाळचे पाल्य म्हणून शहू छत्रपतींकडे ओढा असल्याने त्यांचा पक्षपती म्हणून विचार करत आहे हे कबुल करतो."
याच टिपणात फ्रेजर म्हणतो, " सनदेच्या अर्थासंबंधि शंक असेल तर मला वाटत की राजकारणाच्या दृष्टिने आपण यचा विचार केला पहिजे.जर राजोपाध्येला पूर्ण चेचला नाही तर सरकरची इभ्रत जाईल आणि महाराजांचा पराभव होईल." अश प्रकारे हा न्यायाचा प्रश्न न रहाता इभ्रत व राजकारण यंचा प्रश्न झाला. ब्राह्मणद्वेष्ट्या सत्यशोधक आणि फोडा अणि झोड अशा राजकारणपटु इंग्रजांची युती झाली. राजोपाध्ये कर्झनला पाठवलेल्या प्त्रात म्हणतात, "वेदोक्ताची चळवळ या नावाने कही उपद्य्वापी लोक समाजात विसरल्या गेलेल्या जातीय तेढी पुन्हा पेटवून स्वतःचा फायदा होतोका ते पहत आहेत. लावालाव्या करून चुकीचे अर्थ सांगून छत्रपतींचे मन कलुषित केले गेले आहे. राजांविषयी आदर राखुन मी सांगूतो की या ने अन्यायकारक सामाजिक बिघाड झाला आहे."
"राजोपाध्यायांनी महाराजांना शूद्र म्हणून त्यांना वेदोक्ताचा अधिकार नाही असे म्हटले " असा खोटा प्रचर जाधव व अन्य सत्यशोधकांनी केला. ब्रिटिशांनी टिळक पक्षियांवर सूड उगवण्यासाठी त्यास उचलून धरून ब्राह्मण विरुद्ध ब्राह्मणेतर असा वादाला खतपाणी घातले. ब्राह्मण वर्गाला अन्य समाजापासून फोडायचे त्यांना राजकारणासफायद्याचे होते. असे असले तरी इंग्रजांना हा वाद जातीय नाही हे महित होते. याबाबत हिंदुस्तान सरकारच्या सेक्रेटरीला मुंबई सरकारचा सेक्रेटरी सी.एच.हिल याने ३ मर्च १९०५ला एक पत्र लिहिले त्याच भावार्थ,
प्रकरणानंतर
समाजात जातीय गैरसमज पसरवण्याचे कार्य त्यांनी पद्धतशीर पणे केले. आणि शाहू महाराज आणि त्यांच्यबरोबर लोकमान्य टिळकांनाही अकारण या वादात काहीही संबंध नसताना गोवले गेले. मूळ काय आहे हे न वाचताच अद्यापहि या प्रकरणला जातीय द्वेष वाढवण्यासाठी अद्यापही वापर केला जातो.. भले भले लोक याला बळी पडतात तर सामान्यांची काय होत असेल अवस्था?.
दहीगाव (शहापूर)
दहीगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ३१४
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३१४ वर्ग:इ.स.च्या ३१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
इ.स.चे ७२० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे ७२० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके वर्ग:रिकामी पाने
टॉम सोल
टॉम सोल (२१ जून, १९९६:एडिनबरा, स्कॉटलंड - हयात) हा undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:स्कॉटलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेंग्विला प्रवाह
बेंग्विला प्रवाह हा एक दक्षिण अटलांटिक जायर मधील समुद्री प्रवाह आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:समुद्री प्रवाह
इ.स.चे ७३० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे ७३० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके वर्ग:रिकामी पाने
साखराळे
साखराळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:वाळवा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
सिंडी जेनिंग्स
सिंडी जेनिग्स (७ जुलै, १९८६:ऑस्टिन, टेक्सास, अमेरिका - ) ही अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अनुपपूर
अनुपपूर हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर अनुपपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे वर्ग:अनुपपूर जिल्हा
सारा लॉरेन
सारा लॉरेन (उर्दू: ساره لورين; जन्म : ११ डिसेंबर १९८५; जन्मनाव: मोना लिसा हुसेन) ही एक पाकिस्तानी सिने-अभिनेत्री आहे. २०१० सालच्या कजरारे ह्या चित्रपटामध्ये हिमेश रेशमियाच्या नायिकेची भूमिका करून मोनालिसाने बॉलिवूडमध्ये पदार्पण केले. तिने २०१३ सालच्या मर्डर ३ ह्या चित्रपटात प्रमुख भूमिका केली होती. त्याचसोबत तिने पाकिस्तानी चित्रपटांमध्ये देखील कामे केली आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:पाकिस्तानी महिला वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सारा एरानी
सारा एरानी (Sara Errani; २९ एप्रिल १९८७, बोलोन्या) ही एक इटालियन टेनिसपटू आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू वर्ग:इटलीचे टेनिस खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ज्यानलुका झाम्ब्रोटा
वर्ग:इटलीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
पिंपरी (येवला)
पिंपरी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:येवला तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
इ.स. १७५५
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १७५५ वर्ग:इ.स.च्या १७५० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
रशियन हंगामी सरकार
वर्ग:रशियाचा इतिहास
युलियान ड्राक्स्लर
युलियान ड्राक्स्लर (Julian Draxler;, ग्लाडबेक, जर्मनी) हा एक जर्मन फुटबॉलपटू आहे. ड्राक्स्लर सध्या राष्ट्रीय संघाचा भाग असून तो २०१५ पासून फाउ.एफ.एल. वोल्फ्सबुर्ग ह्या क्लबासाठी फुटबॉल खेळत आहे. ह्यापूर्वी तो २०११-१५ दरम्यान एफ.से. शाल्क ०४ ह्या क्लबासाठी खेळला आहे. ड्राक्स्लर २०१४ फिफा विश्वचषक व युएफा यूरो २०१६ ह्या प्रमुख स्पर्धांमध्ये जर्मन राष्ट्रीय संघासाठी निवडला गेला आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अशोकनगर
अशोकनगर हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर अशोकनगर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे वर्ग:अशोकनगर जिल्हा
हायडेलबर्ग
हायडेलबर्ग (Heidelberg) हे जर्मनी देशाच्या बाडेन-व्युर्टेंबर्ग या राज्यामधील एक शहर आहे. जर्मनीच्या नैऋत्य भागात नेकार नदीच्या काठावर वसलेले हे शहर येथील पुरातन किल्ला व विद्यापीठासाठी प्रसिद्ध आहे. येथील हायडेलबर्ग विद्यापीठाचा जर्मनीतील तसेच जगातील प्राचीन विद्यापीठात समावेश होतो. हायडेलबर्ग मध्ये दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात बाँबहल्ल्यापासून वाचलेल्या अनेक पुरातन इमारती आहेत. त्यामुळे मध्ययुगीन जर्मन् शहर कसे होते याचे हायडेलबर्ग उत्तम उदाहरण आहे.
हायडेलबर्ग शहरात अमेरिकन सैन्याचे मोठे ठाणे आहे व अमेरिकेचे मोठे वैद्यकिय स्थळ आहे. जर्मनीतील सर्वाधिक इंग्रजी शहर म्हणून ओळखले जाते. औद्योगिक केंद्र म्हणूनही हायडेलबर्गची चांगलीच ओळख आहे. मानहाईम व लुडविग्सहाफन ही मोठी औद्योगिक केंद्रे येथून जवळच आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीमधील शहरे वर्ग:बाडेन-व्युर्टेंबर्ग
बावघर
बावघर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
इ.स.चे ७४० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे ७४० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके वर्ग:रिकामी पाने
सिन सेज
सिन सेज ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
येडळपूर
येडळपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
आल्बर्टा
आल्बर्टा हा कॅनडा देशाच्या पश्चिम भागातील एक प्रांत आहे. आल्बर्टाच्या पूर्वेला सास्काचेवान, पश्चिमेला ब्रिटिश कोलंबिया, उत्तरेला नॉर्थवेस्ट टेरिटोरीज तर दक्षिणेला अमेरिकेचे मोंटाना हे राज्य आहेत. एडमंटन ही आल्बर्टाची राजधानी तर कॅल्गरी हे सर्वात मोठे शहर आहे.
कॅनडाच्या गवताळ प्रदेशात स्थित आल्बर्टाच्या नैऋत्य भागात रॉकी पर्वतरांग तर उत्तर भागात तैगा प्रदेश आहेत. मध्य व दक्षिण भागात जवळजवळ सर्व लोकवस्ती एकवटली आहे. आल्बर्टाची लोकसंख्या २०१० साली ३७ लाख होती. १ सप्टेंबर १९०५ रोजी निर्माण करण्यात आलेल्या आल्बर्टा प्रांताला आपले नाव इंग्लंडच्या व्हिक्टोरिया राणीची मुलगी राजपुत्री लुईस कॅरोलाइन आल्बर्टा हिच्या नावापासून मिळाले आहे.
आर्थिक दृश्ट्या आल्बर्टा हा कॅनडामधील सर्वात पुढारलेल्या व विकसित प्रांतांपैकी एक आहे. येथील वार्षिक दरडोई उत्पन्न कॅनडामध्ये पहिल्या क्रमांकावर आहे. खनिज तेल व नैसर्गिक वायूचे साठे आल्बर्टामध्ये मोठ्या प्रमाणात सापडले आहेत. आल्बर्टा हा नैसर्गिक वायू निर्यातीत जगात दुसऱ्या क्रमंकावर आहे. तसेच शेती हा येथील एक मोठा उद्योग आहे. गहू व भुईमुग ही येथील प्रमुख पिके आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:कॅनडाचे प्रांत व प्रदेश
मॅनिटोबा
मॅनिटोबा हा कॅनडा देशाचा मध्य भागातील एक प्रांत आहे. विनिपेग ही मॅनिटोबाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. मॅनिटोबाचा १५.६% भाग गोड्या पाण्याच्या सरोवरांनी व्यापला आहे.
हम्बोल्ट प्रवाह
हम्बोल्ट प्रवाह हा एक दक्षिण पॅसिफिक जायर मधील समुद्री प्रवाह आहे.
भौगोलिक स्थान
हा एक शीत प्रवाह आहे. याची सुरुवात दक्षिण ध्वृवानजीक होऊन दक्षिण अमेरिकेच्या पश्चिम किनारपट्टीला समांतर विषुववृत्ताकडे जाते. या प्रवाहाच्या पाण्याची खारेपणा कमी असतो.
कार्ला सुआरेझ नव्हारो
वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू वर्ग:स्पेनचे टेनिस खेळाडू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
कराडी समाज
कराडी समाज मुळातच लढवय्या समाज,यांचा वेष साधारण तहा मराठ्यांसारखा असतो,हे विषेशत:उरण ,पनवेल आणि मुरुड तालुक्यात स्थानिक भुमिपुत्र आहेत.
यांच्या विवाहाप्रसंगी आगरी कोळ्यांसारखी धवले गाण्याची पद्धत आहे व हळदी मध्ये गोड वड्या करण्याची पद्धत आहे ज्याचा आकार दक्षिण भारतीय "मेंदुवड्या' सारखा असतो.
ह्या समाजाने
शिकारी मध्ये ही प्रभुत्व गाजविले आहे,प्रसंगी शेतामध्ये आणि समाजाच्या वस्ती
लुइस स्लोतिन
लुइस अलेक्झांडर स्लोतिन (१ डिसेंबर १९१० - ३० मे १९४६) हा कॅनडियन भौतिकशास्त्रज्ञ व रसायनशास्त्रज्ञ होता. त्याने दुसऱ्या महायद्धादरम्यान अण्वस्त्र बनविण्यासाठी अमेरिकेने सुरू केलेल्या गोपनीय मॅनहॅटन प्रकल्पात सहभाग घेतला होता. अण्वस्त्रामधील विखंडन (fission) रासायनिक क्रिया अखंडित (sustained nuclear reaction) चालू राहण्यासाठी कमीत कमी किती प्लुटोनियम व युरेनियम आवश्यक आहे यावर तो संधोधन करत होता.(त्याला क्रिटिकल मास (critical mass)) म्हणतात.) दुसऱ्या महायुद्ध चालू असतांनासुद्धा त्याचे हे संशोधन लॉस अलामोस राष्ट्रीय प्रयोगशाळेत चालू होते.
कराडी समाज
उरण तालुक्यातील पानदिवे आणि भंगारपाडा (सारडे ग्रामपंचायत) मोठीजुई येथे त्यांची वस्ती आहे.
लुइस स्लोतिन
२१ मे १९४६ रोजी स्लोतिनने चुकून विखंडन क्रिया चालू केली व त्यातून एकदम भेदक किरणोत्सार बाहेर पडला. त्याला तडक रुग्णालयात नेण्यात आले मात्र तरीही नऊ दिवसांनंतर ३० मे रोजी किरणोत्सर्गामुळे त्याचे निधन झाले. तो अशा प्रकारच्या अपघाताला बळी ठरणारा दुसरा व्यक्ती आहे. मात्र स्लोतिनच्या प्रासंगावधानामुळे प्रयोगशाळेतील त्याच्या इतर सहकाऱ्यांचे प्राण वाचले. यासाठी अमेरिकेच्या सरकारने त्याचा मरणोत्तर वीर म्हणून गौरव केला. हा अपघात व त्याचा परिणाम यांचे अनेक कल्पित वृतांतामधून नाट्यीकरण करण्यात आले आहे.
कराडी समाज
यांचे आगरी समाजाशी चांगले संबंध आहेत.
वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती
शिवपुरी (वाळवा)
शिवपुरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील वाळवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:वाळवा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
इ.स.चे ७५० चे दशक
महत्त्वाच्या व्यक्ती
वर्ग:इ.स.चे ७५० चे दशक वर्ग:इ.स.ची दशके वर्ग:इ.स.च्या ८ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके वर्ग:रिकामी पाने
लिटन दास
लिटन दास (१३ ऑक्टोबर, इ.स. १९९४:दिनाजपूर, बांगलादेश - ) हा undefinedकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
क्लेटन फ्लॉयड
संदर्भ
वर्ग:नेदरलँड्सचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९६ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इरगाव
लोकसंख्या
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे—लोक (--+%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.
हे ही पहा
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे वर्ग:गेवराई तालुक्यातील गावे
ज्याम्पाओलो पाझ्झिनी
ज्याम्पाओलो पाझ्झिनी (२ ऑगस्ट, १९८४ - ) हा 🇮🇹 italyकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. याला इल पाझ्झो (येडा माणूस) असे टोपणनाव आहे.
वर्ग:इटलीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रहाडी
रहाडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:येवला तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
आगरी बोलीभाषा
आगरी ही आगरातले आगरी, गवळी, कुणबी शेतकऱ्यांची, खारवी, भोई यांची बोलीभाषा आहे.
आगर म्हणजे भात, मीठ, नारळ, सुपारी, भाजीपाला, फळे व मासे संवर्धन करण्याची जागा. जसे आगर पिकविणारा तो आगरी. मुळात आगर म्हणजे पालघर, ठाणे, मुंबई उपनगर, मुंबई आणि रायगड, रत्‍नागिरी ह्या जिल्हयांचा प्रदेश आहे. जसे दक्षिण कोकणाला 'तळ कोकण' म्हणतात तसेच उत्तर कोकणाला आगर (अपरांत) म्हणतात. या आगरातील मूळ भूमिपुत्र म्हणजेच आगरी, गवळी, कुणबी, कराडी, वाडवळ, कुपारी, कुंभार ह्या शेतकरी व कोळी, खारवी, भोई, भंडारी ह्या दर्यावर्दी जातींचा समूह म्हणजे आगरी समाज.
आगरी समाज आणि भाषा
आगरी समाजाची वस्ती मुंबई शहर, मुंबई उपनगर , रायगड (पूर्वीचा कुलाबा), ठाणे, रत्‍नागिरी, नाशिक ह्या जिल्ह्यांमध्ये मोठ्या प्रमाणात आहे.उर्वरित कोकणात ह्यांची वस्ती तुरळक आहे.
आगरी ही एक जात समजली जाते. या जातीतील माणसे आगरी बोली बोलतातच, शिवाय आगरातील
या समाजांत आगरी बोली बोलतात.
तेव्हा सर्वसमावेशक दृष्ट्या ह्या संमिश्र बोलीस आगरातील बोली - ‘आगरी बोली' म्हणजे संयुक्तिक वाटते.
ही आगरी बोली खाडी-समुद्राकाठची असल्याने हीत उच्चार-स्पष्टता हवी तशी नाही. विरार-वसईकडे ही बरीचशी सानुनासिक आहे. तर अलिबागकडे त्यामानाने स्पष्ट आहे. आगरी बोली जवळजवळ प्रत्येक गावानुसार थोडीशी बदलते.
मुंबईतील हा मूळ समाज ही बोली विसरला आहे, तर नवी मुंबईतील ही बोली कोळी बोली मिश्रित अशी आहे. वसई-पालघरकडे ही बोली वाडवळ, भंडारी बोली मिश्रित अशी येते. इगतपुरी तालुक्यातील २८ गावांत तसेच रायगड जिल्ह्यातील म्हसळा व श्रीवर्धन तालुक्यातील १८ गावांमध्ये आगरी लोकांची वस्ती आहे.
आगरी बोली ही घाटावरील कुणब्यांच्या भाषेहून बरीच भिन्न आहे. दोन आगरी पुरुष एकमेकांशीं झपाटयानें बोलत असतां अपरिचित पांढरपेशास त्यांच्या बोलण्याचा उलगडा चटकन होत नाही. आगरी बायका बोलूं लागल्या तर त्यांचे बोलणें समजू घेण्याच्या कामांत त्या पांढरपेशाची त्रेधाच उडते. त्यांच्या भाषेंत विशेष पुढीलप्रमाणें आहेत.
व्याकरण
१. वर्णः - ( १ ) 'ग' च्या ठिकाणीं मूर्धन्य 'ज' चा प्रयोग करितात.(हा कुठला ज? दॆवनागरीत दोनच ज आहेत, तालव्य ज आणि दंततालव्य ज़. हा मूर्धन्य ज कुठून आणला?) उ. जेला-गेला. 'जेला हें रूप 'गेला' ह्या रूपापेक्षां मूळ धातू जो 'जा' त्याशीं अधिक मिळतें आहे. ह्याप्रमाणेंच 'घ' च्या ऐवजीं मूर्धन्य 'झ' (पुन्हा तेच .ऋ, ट, ढ, द, ढ, ष आणि ळ ही अक्षरे मूर्धन्य आहेत. - ऋटुरषाणां मूर्धा-) योजितात. उ. 'झेतलें' = 'घेतलें'; 'झ्या' = 'घ्या'. पण 'क' 'ख' च्या ऐवजी 'च' 'छ' यांचा प्रयोग करीत नाहींत. (२) 'ड' च्या बद्दल 'र' ची योजना करितात. उ., 'उराला' उडाला आणि कधीं कधीं, 'र' च्या ऐवजीं 'ड' योजितात. उ. 'वाडा' = वारा; 'आगरी'. 'लय' मोठा वाडा आला नी वारा उरून जेला' = ' फार मोठा वारा आला आणि वाडा ( गुरांचा गोठा रानांत बांधितात तो) उडून गेला. ' (३) कधीं कधीं 'र’ च्या ठिकाणीं 'ल' ऐकूं येतो. 'उ०' मुलगा लरतो'- ' मुलगा रडतो'!
२ नामें:- ( २ ) गोंड=भोसकूं, कुंपणांत पाडलेली वाट. उ० टोणग्यांनीं वंईत तीन गोंड पाडले=कुंपणांत तीन भोसकीं पाडून वाटा केल्या. ( २ ) 'हेतू' = आठवण, स्मरण. उ०, 'त्या कामाची मला हेतू राहिली नाहीं, असा हेतू शब्दाचा स्त्रीलिंगी प्रयोग आठवण ह्या अर्थी योजितात. ( ३ ) 'अदावत’ – अडचण उ. 'हें शेत घेतां, पण त्यांत लय अदावत आहे' म्ह. अडचण आहे. गांडीवाटेंत दगड, ओहोळ, झाडें, किती तरी अदावत!
आ ग री लो कां चीं कां हीं आ ड नां वें. = (१) भोईर, थळे, डांगरे, मुठे, मेहेर, शेणे, कराळे, डाइरे, जोगले,तोकडे,वेखंडे,म्हात्रे,कामणकर, गोडे, ठाणगे,कु‍‍थे,घरत,ठोंबरे,पाटिल डाके,डाकी, कडवे,गावंड चोगले,मोकल, वाकडे,भगत,शिंगोळे इ. (२) यांखेरीज इतर जातींची आडनांवें त्यांच्यांत आढळतात तीं:-पोवार, जाधव,जोशी,ठाकुर, मोहिते, महाडिक, घोरपड, इ. धंद्यावरून व गांवावरून आडनांवें आहेत तीं:-भोपी, माळी, भगवत, इरमाळी, म्हसकर, कोंडिलकर, खारकर, वावेकर, मुंबईकर इ.
आ ग री लो कां ती ल कां हीं नां वें. - पुरुषांचीः- हशा, उंद्र्या. हेंद्य्रा, झावऱ्या, बेंडया, चांग्या, बामा, गोमा, चाया, पोशा, धाया, दुंद्या,बेंमट्या,कान्हा,धोंडू, नागु,आलू हसू,धोदर्या,चिंदू,कचर इ. बायकांचीं:- बाळकी, मुढी, नामी, धाकली काळी, पोशी इ. (वि. विस्तार पु. ४३. अं.९)
३. सर्वंनामें:-( १ ) देशीं 'म्यां' ह्या तृतीयेच्या रूपाऐवजी 'मी' सर्वनामास तृतीयेचा 'नीं' प्रत्यय जोडून 'मिनीं' असें रूप साधितात. उ० 'मिनीं काय केलें?' सदरहूप्रमाणें 'तूं' याचें रूप 'तुनीं' असें योजितात. (२ ) 'मी' सर्वनामाची चतुर्थी 'मना' अशी योजितात. उ०, 'मना माहीत नाही' 'मना काय ठाऊक?' आपली लहान मुलेंहि ' मना खाऊ दे' असेंच म्हणतात. हें 'न' आणि 'ल' याच्या अभेदाचें उदाहरण आहे. लिंब, निंब; लहाना = लाना = नाना (गुजराती); 'लवणें = नवणें (हिंदी); ‘नमन’ (संस्कृत). (३) ‘काय’ ह्या सर्वनामास, द्वितीया, व चतुर्थी विभक्तीचा प्रत्यय 'ला' तृतीयेचा प्रत्यय 'शीं' व षष्ठीचा प्रत्यय 'चा' लावून त्या त्या विभक्तींची रपें उपयोजितात. मात्र काय यांतील 'का' अक्षरास ऱ्हस्वत्व देतात. उ०, 'कयाला’ = कशाला, 'कयाशीं' = कशाशीं ' कयाचा' 'कयाचीं' 'कयाचें = कशाचा, कयाची, कशाचें, इ. प्रचलित मूळरूपांतहि, 'का' सऱ्हस्वत्व देऊन 'क' ह्या ऱ्हस्व अक्षराची योजना झाली अहे. 'ऐशी विद्या कशाला' 'ऐशी बाईल काशाला' 'कासया धरियला हय तो तुवां? वगैरे पद्यें सर्वश्रुत आहेत. तेथें 'काय' यांतील 'का' दीर्घच राहिला आहे. पण प्रचलित भाषेंत त्यास ऱ्हस्वत्व देऊन 'काशाला' इ. रूपें योजितात. त्याप्रमाणें 'कायाला' 'कायाशीं' 'कायाचा' अशीं रूपें न करितां कयाला, कयाशीं, कयाचा, अशीं रूपें आगरी उपयोजितात. मराठींत दोन दीर्घ अक्षरें एकत्र आलीं असतां एकास विशेषतः पहिल्यास ऱ्हस्वत्व देण्याचा स्वाभाविक जो प्रचार आहे त्यास अनुसरूनच 'का' स येथें ऱ्हस्वत्व आलें आहे. ( ४ ) 'कर्ता' (किती) हें संख्यानामवाचक प्रश्नार्थक सर्वनाम वापरतात, तें मराठींतील 'किती'पेक्षां संस्कृत 'कति' शीं अधिक मिळतें आहे. उ०, 'किती दिवस लागतील, ' 'किती दिवस लागतील? किती चुना मळला? = किती चुना मळला, (५) 'बिसरा =  दुसरा. उ. 'बिसरा उपाय काय?' –दुसरा उपाय काय? 'बिसरा' पासूनच बिसरून = दुसरून = दुसऱ्यानें, पुन्हां असें अव्यय सिद्ध झालें आहे. येथें 'दु. ' च्या ठिकाणीं 'बु' व्हावयाचा. पण 'बु' पालटून 'बि च होतें.
४. क्रियापदें:- ( १ ) 'सांग' धातूच्या भूतकाळाचें रूप साधतांना शिष्ट भाषेंतील मध्यंतरींचा 'त' आदेश न योजितां, धोपट मार्गाचें रूप 'सांगलें असें योजितात. उ. मिनीं सांगलें' = मी सांगितलें. मागणें यांचे 'मांगलें', (हिदी 'मंगना'). उ०, त्यानें मांगलं म्हणून मिनीं दिलं. आपली मुलेंहि प्रथम बोलूं लागलीं म्हणजे मी 'करलें असेंच धोपट मार्गाचें रूप योजितात. प्याला, प्यायला ह्या रूपांच्या ऐवजीं 'पिला असें रूप पी धातूपासून सिद्ध करितात. उ०, बैल पाणी पिला. ( २ ) कांहीं क्रियापदांचे अर्थ देशावर माहीत नाहीत. उदाहरणार्थ, (अ) हिलगणें = अडकणें, अडकून, राहाणें. उ०, 'गवताची मोळी जाळींत । हलगली (अडकली). हें क्रियापद उर्दूंत व हिंदीत प्रसिद्ध आहे, पण देशी मराठींत नाहीं. (आ) पोगळणें = सुटणें, मोकळा होणें, विस्कळित होणें उ०, 'गवताचा थारा पोगळला' - सुटला, विस्कळित झाला. ( इ ) कलणें, ( कळणें) = दिसणें. उ०, झाडावर जांबळें आहेत म्हणतां पण मला कलत नाहींत, (मला दिसत नाहींत, माझ्या नजरेस येत नाहींत). (ई) ओरडणें – हाक मारणें, बोलावणें. उ०, 'दादा तुला ओरडतात' = हाक मारतात. ( उ ) 'बोलणे' = उत्तर करणें. उ. मिनीं सांगले लौकर ये; तो बोलतो ( उत्तर करतो) काम आट पून येईन.
५. अव्ययें:- (१) 'पासून' याची योजना 'पेक्षा' याच्या ऐवजी व रितात. उ०, 'बाजारी खोबरेलापासून नारळाचें तेल लय नामीं' = बाजारी खोबरेलापेक्षां नारळाचें तेल फार चांगलें. 'काळ्यापासून लाल्या जवाद तलख = काळ्यापेक्षां लाल्या अधिक तलख. ( २ ) बिसरून = दुसरून, दुसऱ्यानें पुन्हां. वर सर्वनामांमध्ये 'बिसरा' पहा. (३) मंग = मग, नंतर उ०, 'मी भाकर खाईन, मंग गुरांमागें जाईन.
घर, तर, मर इत्यादी शब्दांतील प्रथम 'अ' स्वराप्रमाणें 'मगा ह्यांतील पहिल्या 'अ' स्वरास ओढून दीर्घत्व देऊन उच्चारण्याचा परिपाठ मराठींत आहे. येथें तें दीर्घत्व 'अ’ ला ओढून न देतां त्यावर अनुस्वार देऊन साधिलें आहे.
शब्दार्थ
१)निंगुत :- आत्ताच २)कला :- कशाला ३)त्यापाक :- ते पहा ४)मना :- मला ५)आणशी :- घेवुन ६)कख्र :-कुठे ५)आस:-आई ६)डोखरी आस:-आजी ७)उंबय :-मुंबई ८)आजु :- आजोबा ९)बासना वट :- भांडी घास १०)कवटा :-अंडी ११)यस्कार :- लहान परिपुर्ण न झालेल्या बेट वनस्पतीचे कुंपन १२)पेरकुट :-निवडुंग १३)झे:-घे १४)जेला :-गेला १५)तयाशीं :-तेथे १६)आयांशी :-येथे १७)आठवार :- लग्न न झालेला १८)नववार :-लग्न झालेला १९)सोर चिट्टी दिली :- पति पत्निच्या नात्यातुन मुक्त होणे  १९)डोकरा :-वृद्ध माणूस २०)तलंग :- अंडी देणारी कोंबडी २१)तिगस्ता :- तीन वर्षा पूर्वी 22) आया :- ईकडे 23) तया :- तिकडे
आगरी बोलीची गोरी
माजे आगरी बोलीन  हाये मदावानी गोरी
आगरी बोलीची गोरी, चला चाखू थोरी थोरी ll धृ ll
गोर शबदांचं धन, वारवरिलांचं देनं
वारवरिलांचं देनं, मोप दाटलं भाषेन
आगरीन बोलाला रं नका लाजू पोरा पोरी  ll १ ll
आगरी शबूद हे मोती, कसं व्हटावर येती
कसं व्हटावर येती, जसं झांजूर वाजती
आपले म्होरचे पिऱ्हीला, वारसा यो चालवला
वारसा यो चालवला, सांगा आगरीन लिवाला
जापू आपले बोलीला, इथं कनाची रं चोरी   ll ३ ll
शब्दांचे मोती हार, आगरीचा शिनगार
आगरीचा शिनगार, सात समिंदरा पार
नयी पिऱ्ही जपतिया  कोनी कारु नका खोरी  ll ४ ll
कथा कविता लिवाला, गोर गानी ही गावाला
आख्खे जगान दावाला, चला बोलू रं आगरी  ll ५ ll
- श्याम माळी, बदलापूर
हेसुद्धा पहा
आम्चा आगरी दादूस
जाम राबतो शेतान, राज करितो सागरी
आम्चा आगरी दादूस  हाये लाखान यो भारी
तसा दिसतो करक,  पन आतमंदी गोर
खातो मटान मावरा   ना सनाला गोर धोर
कंदी रेतीचे धंद्यावं, कंदी करी मासंमारी
नय हुन्डा कवा झेत,  देवी मानी नवरीला
नेमी पोराचे समान,  आमी मानितो पोरीला
देवावानी पूजितो रं  आमी घरांची डोकरी
जेल्या जमिनी आमच्या  तया कंपन्या झयल्या
कती लोखांना अयांशी आता मिलाला खायाला
आमी पोसू उपऱ्यांना  फिरवू थाटान गारी
चिंबळी
चिंबळी हे पुणे जिल्ह्यातल्या खेड तालुक्यातील गाव आहे.
आगरी बोलीभाषा
हेसुद्धा पहा
येकीरा आमची आये   हाये भरोसा आमचा
चिंबळी
भौगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या
हे गाव ९८९ हेक्टर क्षेत्राचे असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात १२९७ कुटुंबे व एकूण ५७१४ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर आळंदी ११ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ३०२० पुरुष आणि २६९४ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ६१६ असून अनुसूचित जमातीचे २०२ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५५८५० आहे.
आगरी बोलीभाषा
हेसुद्धा पहा
हाये जाम अबिमान  हिंदू आगरी जातीचा
चिंबळी
हवामान
येथे जून, जुलै, ऑगस्ट आणि सप्टेंबर महिन्यात भरपूर पाऊस पडतो.जानेवारी, फेब्रुवारी, मार्च, एप्रिल, मे, नोव्हेंबर आणि डिसेंबर या कालावधीत कोरडे हवामान असते.जुलै महिना हा सर्वात आर्द्र महिना असतो.मार्च हा सर्वात शीतल महिना असतो. वार्षिक पर्जन्यमान २२६० मिमी.असते.