cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
शिवगंगा
शिवगंगा भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९२,३५९ होती.
हे शहर शिवगंगा जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे वर्ग:शिवगंगा जिल्हा
पितापोंगरी
पितापोंगरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संयुगे
संयुग (अनेकवचन:संयुगे) ही रसायनशास्त्रातील एक संज्ञा आहे. दोन किंवा त्यापेक्षा अधिक मूलद्रव्ये रासायनिक बंधनांनी जोडली गेली की संयुगाची निर्मिती होते. वेगवेगळ्या संयुगाचे रासायनिक व भौतिक गुणधर्म वेगवेगळे असतात. मूलद्रव्यांमध्ये विद्युतपरमाणुची देवाण-घेवाण किंवा विद्युतपरमाणुच्या भागीदारीमुळे संयुगे तयार होतात. धातू आणि अधातू मूलद्रव्यांमध्ये विद्युतपरमाणुची देवाण-घेवाण होते.
संयुगाचे आयनिक संयुगे व सहसंयुज संयुगे असे प्रकार पडतात.
१) आयनिक संयुगे- मूलद्रव्यांमध्ये विद्युतपरमाणुची देवाण-घेवाण मुळे ही संयुगे तयार होतात. आयनिक संयुगाचे धन प्रभारीत व ऋण प्रभारीत आयन असे दोन घटक असतात. दोन भिन्न प्रभारामुळे या दोन आयनांमध्ये आकर्षण बल कार्यरत असते यालाच "आयनिक बंध" असे म्हणतात. धन प्रभारीत कणांना कॅटायन आणि ऋण प्रभारीत कणांना ऍनायन असे म्हणतात.
२) सहसंयुज संयुगे-मूलद्रव्यांमध्ये विद्युतपरमाणुची भागीदारीमुळे ही संयुगे तयार होतात. ह्या संयुगामध्ये दोन अणूंदरम्यान इलेक्ट्रॉन-जोड्यांनी बनणारा सहसंयुज बंध असतो. यात प्रत्येक अणू बंधासाठी लागणाऱ्या जोडीपैकी एक विद्युतपरमाणु देतो. ही संयुगे मेदात विरगळतात वर्ग:रसायनशास्त्र वर्ग:विज्ञान
जोगळटेंभी
जोगळटेंभी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४१ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सिन्नर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
न्याय व्यवहार कोश
न्याय व्यवहार कोश महाराष्ट्र शासनाने प्रकाशित केलेला कोश आहे.
मेगावती सुकर्णोपुत्री
मेगावती सुकर्णोपुत्री (बहासा इंडोनेशिया: Diah Permata Megawati Setiawati Sukarnoputri; २३ जानेवारी १९४७) ही इंडोनेशियाची भूतपूर्व व आजवरची एकमेव महिला राष्ट्राध्यक्ष आहे. देशाचा पहिला राष्ट्राध्यक्ष सुकर्णो ह्याची मुलगी असलेली सुकर्णोपुत्री २००१ ते २००४ दरम्यान राष्ट्राध्यक्षपदावर होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंडोनेशियाचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इसाकपूर
इसाकपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:आर्वी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
अयोध्या
अयोध्या अयोध्या हे हिंदूंचे पावन आणि पवित्र तीर्थक्षेत्र आहे. अयोध्या हे शरयू नदीच्या काठावर वसलेले एक प्राचीन धार्मिक शहर आहे. हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील शहर आहे. हे शहर विष्णूचा अवतार रामचंद्राचे जन्मस्थान मानले जाते. राम जन्मस्थान म्हणून मानल्या गेलेल्या अयोध्येला ( अवध ) हिंदूंसाठी सात महत्त्वाच्या तीर्थक्षेत्रांपैकी एक ( सप्तपुरी ) मानले जाते. २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४,५०,९९९ होती. सुरुवातीच्या बौद्ध आणि जैन धर्मग्रंथांमध्ये उल्लेख आहे की गौतम बुद्ध आणि भगवान महावीर या धार्मिक नेत्यांनी शहरात भेट दिली आणि वास्तव्य केले. येथे भव्य राम मंदिर होते. ते मोगल बादशाह बाबरच्या आदेशामुळे ते उध्वस्त केले गेले. आणि त्या मंदिराच्या जागी एक वादग्रस्त मशिद उभारली गेली. जन्मभूमीच्या ठिकाणी राम मंदिर बांधण्यासाठी हिंदू जनतेने सुमारे पाचशे वर्षे शांततामार्गाने लढा दिला आणि यशस्वीपणे जिंकला आहे. ऑगस्ट २०२० मध्ये येथे राम मंदिराचे बांधकाम सुरू झाले.
चार्टर अ‍ॅक्ट १७९३
चार्टर अ‍ॅक्ट १७९३ हा ब्रिटिश संसदेने १७९३मध्ये पारित केलेला कायदा होता. या कायद्यानुसार ईस्ट इंडिया कंपनीला भारतात राज्यकारभारासाठी २० वर्षांची मुदतवाढ देण्यात आली. समिती सदस्यांनी दिलेल्या सूचना नाकारण्याचा अधिकार गव्हर्नरला मिळाला. - ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी च्या नोकर वर्गाचा पगार भारताच्या तिजोरीतून दिला जाऊ लागला
अयोध्या
नाव व्युत्पत्ति
मनुने हे शहर वसविले आणि त्याला 'अयोध्या' असे नाव दिले ज्याचा अर्थ 'आयुध' आहे जो युद्धाद्वारे मिळवता येत नाही. शब्द "अयोध्या" म्हणजे जेथे युद्ध करणे शक्य नाही असे. अयोध्या रामायणात प्राचीन कोसला साम्राज्याची राजधानी असल्याचे सांगितले. याला "कोसला" असेही संबोधले जात असे. जैन, संस्कृत, बौद्ध, ग्रीक आणि चीनी स्त्रोतांमध्ये सत्यापित केलेले शहराचे जुने नाव "साकेत" आहे. रामायणावर आधारीत असल्याने थायलंड येथे ही अयुध्येय (अयोध्या) नावाचे शहर आहे. आणि योग्यकर्त्ता (इंडोनेशिया) या शहरांचे नामरण अयोध्या केले गेले आहे.
चार्टर अ‍ॅक्ट १७९३
वर्ग:भारताचा घटनात्मक इतिहास वर्ग:इ.स. १७९३
अयोध्या
इतिहास
रामायण ,महाभारत, आदिपुराण प्राचीन जैन, हिंदू संस्कृत- भाषेच्या महाकाव्यात अयोध्या नावाच्या शहराचा उल्लेख आहे, जे रामासह, प्रथम तीर्थंकर वृषभनाथ कोसलाच्या इक्ष्वाकु राजांची राजधानी होती. पाणिनीची अष्टाध्यायी आणि त्यावर पतंजली यांचे भाष्य यासारख्या प्राचीन संस्कृत ग्रंथांमध्ये साकेत नगरीचा यांचा उल्लेख आहे. ब्रह्मांड पुराणातील एका श्लोकात अयोध्याचे नाव "सर्वात पवित्र आणि सर्वात महत्वाचे नगर" असा आला आहे. येथे मोठ्या प्रमाणात गुप्त साम्राज्याची नाणी सापडली आहेत. कोरिया देशाशी अयोध्येचा जवळचा संबंध आहे. येथील राजकन्येचे लग्न तेथील राजाशी झाले होते. येथील गोप्रतारा आता गुप्ता घाट हा प्राचीन काळापासून धार्मिक महत्त्व असलेले एक पावन तीर्थ म्हणून ओळखला जातो. मोगल मुसलमान बादशाह बाबरच्या आदेशामुळे उध्वस्त केले गेलेले अयोध्या नगर बादशाह औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुस्लिम शासन कमकुवत झाल्यामुळे परत बहरू लागले. आणि अयोध्याची राजधानी असलेले अवध राज्य स्वतंत्र हिंदु राज्य निर्माण झाले. येथे नियमित पणे होत असलेली श्रीराम पूजा आता सार्वजनिक रूपात होऊ लागली.
भूगोल आणि हवामान
अयोध्येमध्ये भारतातील वैशिष्ट्यपूर्ण आर्द्र उप-उष्णकटिबंधीय हवामान आहे.
श्री राम मंदिर
श्रीरामजन्मभूमीच्या प्रस्तावित राम मंदिरासाठी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या हस्ते 5 ऑगस्ट 2020 रोजी भूमिपूजन करण्यात आले.
रामकोट
वर्ग:उत्तर प्रदेशातील ऐतिहासिक शहरे वर्ग:भारतातील प्राचीन शहरे वर्ग:रामायण वर्ग:हिंदू धर्मातील प्रतीके वर्ग:हिंदू धर्म वर्ग:हिंदू राज्य
गुरुत्व स्थितीज ऊर्जा
गुरुत्व स्थितीज उर्जा, गुरुत्व विभवी उर्जा किंवा गुरुत्व सामर्थिक उर्जा ही स्थितीज किंवा विभवी उर्जा असून ते काही वस्तूमानबिंदूवर प्रयुक्त अक्षय्य गुरुत्व बलाने केलेले ठराविक विस्थापन म्हणजेच कार्यामुळे निर्माण होते.
व्याख्या
गुरुत्व स्थितीज उर्जा खालीलप्रमाणे काढली जाते- म्हणजेच- येथे,
वर्ग: भौतिकीवरील अपूर्ण लेख
हागाकुरे
हागाकुरे (क्यूजीताई :; शिंजीताई :; पाने किंवा लपलेले पाने) किंवा   हे एका योद्ध्यासाठी संग्रहित केलेले व्यावहारिक आणि आध्यात्मिक मार्गदर्शक पुस्तक आहे. यामामोटो त्सुनेटोमो, माजी बॅरिस्टर नबेशिमा मित्सुशिगे (१० जुलै १६३२ - २ जुलै १७००), आता जपानमधील सागा प्रांताचा तिसरा शासक. तशिरो त्सुनेटोमो यांनी १७०९ ते १७१६ या कालावधीत त्सुनेटोमोशी केलेल्या संभाषणातून हे भाष्य संकलित केले. तथापि, नंतर अनेक वर्षांपर्यंत ते प्रकाशित झाले नाही. ज्या काळात अधिकृतपणे समुराई लढाई पद्धत मान्य नव्हती त्या काळात लिहिलेले, पुस्तक युद्धाच्या अनुपस्थितीत एक योद्धा हा वर्ग टिकवून ठेवण्याच्या दुविधाशी झगडताना दर्शविलेला आहे. यात लेखकाच्या जन्माआधीच गायब झालेल्या जगाबद्दलची नॉस्टॅल्जिक इच्छा प्रतिबिंबित करते. हागाकुरे त्याच्या रचनेनंतर दोन शतकांपर्यंत ते विस्मृतीत गेले होते. परंतु पॅसिफिक युद्धादरम्यान याला समुराईचे निश्चित मार्गदर्शक पुस्तक म्हणून पाहिले गेले. हागाकुरेला सामुराईचे पुस्तक, नाबेशिमाचे ॲनालेक्ट्स किंवा हागाकुरे ॲनालेक्ट्स म्हणूनही ओळखले जाते.
प्रस्तावना
या पुस्तकात सामुराईचा योद्धा संहिता, बुशिडो बद्दल यामामोटोचे मत नोंदवले गेले आहे. हागाकुरे मध्ये कधी कधी बुशिडो हे "मरण्याचा मार्ग" किंवा जिवंतपणीच मेलेल्या" योद्ध्याची कला दाखवते. सामुराई योद्धा आपल्या मालकासाठी कोणत्याही क्षणी मरण्यासाठी तयार असणे आवश्यक असतो. त्याच्या मते "योद्धाचा मार्ग मृत्यू आहे" हे त्या बुशिदोने संहिताबद्ध केलेल्या बलिदानाच्या इच्छेचा सारांश आहे. हागाकुरेच्या मजकुराचा अधूनमधून चुकीचा अर्थ लावला जातो, याचा अर्थ बुशिडो ही मृत्यूची संहिता आहे. तथापि, खरा अर्थ असा आहे की मृत्यूबद्दल सतत जागरूक राहून, लोक स्वातंत्र्याची अतींद्रिय स्थिती प्राप्त करू शकतात, ज्यायोगे “ योद्धा म्हणून एखाद्याचे आवाहन पूर्णपणे पूर्ण करणे शक्य आहे.”
ऐतिहासिक संदर्भ
टोकुगावा शोगुनेटने १६३८ मध्ये शिमाबारा बंडखोरी दडपल्यानंतर, जपानला सुमारे दोन शतके युद्धाचा अनुभव आला नाही. सामुराईमधील खाजगी भांडण आणि द्वंद्व देखील दडपले गेले. यामामोटो त्सुनेतोमोचा जन्म १६५९ मध्ये सामुराई लढाई संपल्यानंतर झाला. त्याला वैयक्तिक लढाईचा अनुभव नव्हता आणि जेव्हा तो नोकरीमध्ये होता तेव्हा त्याने लेखक म्हणून काम केले. १६०० च्या दशकाच्या उत्तरार्धात आणि १७०० च्या सुरुवातीस, सामुराईला युद्धाच्या अनुपस्थितीत योद्धा वर्ग राखण्याच्या दुविधाचा सामना करावा लागला आणि हागाकुरे ही अनिश्चितता प्रतिबिंबित करते. लेखकाच्या आयुष्याच्या शेवटी लिहिलेले हे पुस्तक त्याच्या जन्माआधीच नाहीसे झालेल्या जगाबद्दलची त्याची नॉस्टॅल्जिया इच्छा देखील प्रतिबिंबित करते.
रिसेप्शन
घोस्ट डॉग: द वे ऑफ द सामुराई या मध्ये हागाकुरेचा उल्लेख आंतरशीर्षके बऱ्याच ठिकाणी आढळतात.
पुढील वाचन
वर्ग: जपानी सौंदर्यशास्त्र वर्ग: जपानी पुस्तके वर्ग: जपानी तत्त्वज्ञान वर्ग: नीतीशास्त्राची पुस्तके वर्ग: सामुराई वर्ग: योद्ध्याचे नियम वर्ग: आचारसंहिता वर्ग: इडो कालावधीतील कामे वर्ग: जपानी तत्त्वज्ञानाची पुस्तके
महाराष्ट्रातील स्थलनामे
हा लेख महाराष्ट्रातील स्थलनावांची केवळ जंत्री नाही. हा महाराष्ट्राचा इतिहास आणि भाषाशास्त्रीय व्युत्पत्तींवर आधारित लेख आहे.
महाराष्ट्रातील स्थलनामांचा अभ्यास हा महाराष्ट्राचा इतिहास आणि महाराष्ट्रीय संस्कृती यांच्या अनुषंगाने करावा लागतो. या लेखातमराठी भाषेवर इतर इंडो-आर्यन आणि द्रविडी भाषाकुळांचा झालेला प्रभाव विचारात घेऊन महाराष्ट्रातील स्थलनामांच्या व्युत्पत्तीचा शोध घेतला आहे.. अनेक महाराष्ट्रीय आडनावे स्थलनामावरून आलेली आहेत.
महाराष्ट्र या नावाचा उगम तसेच इतर काही स्थलनामांचा उगम हा महाराष्ट्रातील इतिहासकालीन जाती संस्थेत आणि पंथ संप्रदायातही असल्याचे काही संशोधक मानतात.
ग्रामनामे
महाराष्ट्रात दोन प्रकारची ग्रामनामे आढळून येतात. एक प्रत्यय लागून बनलेली, एक प्रत्यय नसलेली, अथवा कालौघात प्रत्यय गळून पडलेली. इसवी सनाच्या पाचव्या शतकापूर्वीची नावे बहुधा प्राकृत भाषेत होती. पाचव्या शतकानंतर ग्रामनामांवर संस्कृत भाषेचा प्रभाव दिसून येतो.
राजवाड्यांनी गावांच्या नामाभिधानाचे चार प्रकार सांगितले आहेत. ते असे: १) मनुष्येतर-प्राणिनामजन्य ग्रामनामे २) मनुष्ये, देवता, जाति, लोक यांच्या नावावरून निघालेली ग्रामनामे ३)निर्जीव पदार्थांपासून निघालेली ग्रामनामे ४) मुसलमानी ग्रामनामे.
नद्या, डोंगर आणि डोंगरबाऱ्या यावरून बनलेल्या काही गावांची वेगळी नोंद त्यांनी केली आहे.
छोटी वस्ती
गृह, घर, वाडा, गढी, हे शब्द ही व्यक्तिगत मालमत्तेस वापलेले असतात. त्यावरून (आ)गार, वाडी इत्यादी प्रत्यय छोट्या वस्त्यांकरिता बनल्याचे आढळून येते. आळ/आळी,चाळ, इत्यादी प्रत्यय गल्ली या अर्थाने वापरले जातात.
ग्रामनामे रूढ होताना लागणारे प्रत्यय
पूर, ग्राम इत्यादी प्रत्यय संस्कृतातून आल्याचे दिसून येते. काही महाराष्ट्रीय तज्ञांच्या मते पुरा या प्रत्ययावरूनच ऊर (पूरचे वूर वूरचे ऊर) हा प्रत्यय आला असावा परंतु सुमेरियन या प्राचीन भाषेत ऊर या शब्दाचा अर्थ स्पष्टपणे ग्रामनाम/स्थलनाम असाच आहे. तोच तेथून अवेस्तन-पर्शियन भाषेत आला असावा. येते. .तर महाराष्ट्रीयन ग्रामनामातील palli, ur, veli, cheri, patti, kuppam, padi, neri, vayal, vani (wani), vali and wadi. Toponym kaḷḷūr, प्रत्यय द्राविडी किंवा तमीळ भाषेतील असून सिंधू संस्कृती ते दक्षिण भारत अशा द्राविडी स्थलांतराच्या त्या खुणा असल्याचे द्राविडी/तमीळ भाषातज्ज्ञांचे मत आहे.
There are 71 place names in Maharashtra with 'Palli' as suffix. Kurumpalli, Singampalli, Arkapalli, Chirepalli and Tekampalli can be cited as few examples. As many as 119 place names with 'Ur' as suffix can be identified which include names such as Karur, Anjur, Manur, Penur, Anur, Yelur, Alur, Kallur, Telur, Illur, Sellur, Malur, Madur, Badur and so on.
12.1 Besides, there are place names such as Karkudi, Torankudi, Cholai, Malai, Mahalkadu, Chakadu, Manurwadi, Yelwadi, Kandarwadi, Tamalwadi, Telengwadi, Tandalwadi, Cheravali, Tekavali, Kudavali, Narivali, Kudavali, Vayal, Neri, Shivaneri, Atpadi, Karpadi, Parainar (Parainad), Italnar (Italnad), Akkarpatti, Sundarpatti and many such place names that occur in Maharashtra confirm that place names in Maharashtra, where archeological evidence for late Harappan culture has been found, provide the essential link between the late Harappan cultures and the Dravidian south.
गाव,वाडी, पाडा/पाडे/पाडी(आटपाडी), टोले,पाल, 'उर','पूर','पुरी', नगर, ठाणे, ऐठण, नेर/नेरी (नेर,अमळनेर पारनेर,शिवनेरी,बडनेरा,नेरळ महाराष्ट्राबाहेर बिकानेर. नेर शब्दाची व्युत्पत्ती गोविंद शंकरशास्त्री बापट  यांच्या व्युत्पत्ति-प्रदीप‘ ग्रंथात या नेहर‘ (कालवा) यावरून दिली आहे. तर इतिहासाचार्य राजवाडेंनी ती ‘ नीवर या शब्दापासून सांगीतली. नीवर म्हणजे वसती करण्यास योग्य प्रदेश. निवाऱ्याचे ठिकाण.) ) ,वन(मालवण),वली (कणकवली) ,बाद,बाग (अलीबाग)
प्रत्यय रुळ: जरुळ ,वेरुळ, परुळ, बारुळ,मारुळ,नेरुळ, प्रत्यय रोळ: सगरोळी
खानदेश
वसाहतकालीन इतिहासाच्या गावांच्या नावाचा माग काढण्यासाठी त्यांनी खानदेशची निवड केली. राजवाड्यांच्या दृष्टीकोनातून खानदेश म्हणजे - पश्चिमेस खांडवा, पूर्वेस खांडबारी, उत्तरेस नर्मदा व दक्षिणेस नाशिक एवढा प्रदेश. त्यावेळी खानदेशात पश्चिम खानदेश व पूर्व खानदेश असे दोन जिल्हे होते. त्यामध्ये नाशिक जिल्ह्यातील बागलाण व मालेगाव या नाशिक जिल्ह्यातील दोन तालुक्यांचा समावेश होता. हा टापू हवा, पाणी, भाषा इत्यादी बाबतीत एकजिनसी आहे. या टापूत सुमारे चार हजार गावे असल्याचेराजवाडे म्हणतात. त्यापैकी सुमारे एक हजार गावे सन १८६५ च्या सुमारास पडीक होती. उर्वरीत गावांचे राजवाड्यांनी वर्गीकरण केले आहे. साडेतीन हजार गावांपैकी १४५० गावांची नावे वनस्पतींच्या नावांवरून पडलेली आहेत. सुमारे २०० गावांच्या नावांना नगर-नयर-नर किंवा नेर प्रत्यय आहे.
महाराष्ट्रातील स्थलनामांचे अभ्यासक
स्फुट स्वरूपात म्हणता येईल असे, परंतु मूलगामी स्वरूपाचे काम पां. वा. काणे, वि. का. राजवाडे तसेच वा. वि. मिराशी, सुमती मुळे, मालती महाजन यांनी केले; तसेच डॉ. ठोसर यांच्या विद्यार्थ्यांनीही या क्षेत्रात काही काम केले आहे. स्वतः ठोसर यांनी मराठवाडा विद्यापीठाला सादर केलेल्या प्रबंधासाठी मराठवाडा क्षेत्रापुरते काम केले होते (1977). पां. वा. काणे, वि. का. राजवाडे यांच्या अभ्यासातून प्रेरणा घेऊन गतकालीन शिलालेख व ताम्रपटातील नोंदींचा अभ्यास करून त्यातून व्यक्त होणारी स्थलनामे, भौगोलिक संदर्भ आणि व्यक्तिनामे यांचा विस्तृत अभ्यास करून त्याआधारे ऐतिहासिक भूगोल, महसुली विभाग, प्रशासकीय विभाग व स्थळांच्या उत्पत्तीच्या संदर्भात प्रकाश टाकण्याचे काम डॉ. ठोसर यांनी केले.
अधिक वाचन
वर्ग:महाराष्ट्रातील स्थलनामे
चार्टर अ‍ॅक्ट १८१३
ह्या कायद्याने ईस्ट इंडिया कंपनीला दिलेली २० वर्षांची मुदतवाढ १८१३ मध्ये संपुष्टात आली. हिंदुस्थानात व्यापार करण्याचे कंपनीचे एकाधिकार काढून घेण्यात आले. फक्त चीनबरोबर चहा आणि अफूचा व्यापार करण्याचे सर्वाधिकार कंपनीस देण्यात आले. ख्रिश्चन मिशनऱ्यांना हिंदुस्थानात धर्मप्रचार करण्याची परवानगी देण्यात आली. हिंदुस्थानी नागरिकांच्या शिक्षणावर दरवर्षी एक लाख रुपये खर्च करण्याची सूचना कंपनीला देण्यात आली. कंपनीच्या सर्व व्यवहारांवर ब्रिटिश सरकारचा अंमल प्रस्थापित झाला.
वर्ग:भारताचा घटनात्मक इतिहास
यशवंत दिनकर फडके
यशवंत दिनकर फडके (साधारणपणे यदि म्हणून ओळखले जाणारे) (जन्म : सोलापूर, ३ जानेवारी १९३१; - ११ जानेवारी २००८) हे एक मराठी चरित्रलेखक, इतिहाससंशोधक होते. ते २००० साली बेळगाव साहित्य संमेलनाचे अध्यक्ष होते.
वाद प्रतिवाद
१९७० ते १९९७ ह्या थोड्या-अधिक कालखंडात यदिंनी खेळलेल्या काही वादांचे संकलन पुस्तकरूपात प्रकाशित झाले आहे. त्या पुस्तकातील वाद वैचारिक आहेत. ते खेळणाऱ्या व्यक्ती विद्याव्यासंगी आहेत. फक्त त्यांचे दृष्टिकोन भिन्न आहेत. वाद हे भारतीय संस्कृतीला नवीन नाहीत. द्वैत, द्वैताद्वैत, चार्वाक इत्यादी वाद पूर्वी खेळले गेले. साहित्यिक वादही खेळले गेले. वेगवेगळ्या राजकीय भूमिका असलेले वाद नित्य खेळले जात असतातच. वाचन व व्यासंग यामुळेच या वादांत भाग घेणाऱ्या व्यक्ती एकमेकांसमोर ठाकल्या. त्यांचे व्यवसाय भिन्न आहेत. मात्र विचारांचा मुकाबला विचारानेच करायचा हा विचार यामध्ये ठाम दिसून येतो. डॉ. अरुण टिकेकरांनी हंटरवाले फडके हे मार्मिक विशेषण यदिंसाठी वापरले आहे. या वादात उत्तरे प्रत्युत्तरे झडली. कधी लिहिणाऱ्यांचा तोल गेला. मात्र त्यांतून त्या त्या विषयाचे भिन्न पैलू जसे समोर आले तसेच वाद खेळणाऱ्यांचे वादकौशल्यही प्रकट झाले. 'वाद प्रतिवाद-य.दि. फडके' हे वेगळ्या पठडीतले पुस्तक या संकलनातून सिद्ध झाले आहे.पुस्तकाचे संपादन डाॅ. वासंती फडके यांनी केले आहे. प्रकाशक - अक्षर प्रकाशन.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी इतिहास संशोधक वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू
टॉरिंग्टन, कनेटिकट
टॉरिंग्टन हे अमेरिकेतील कनेटिकट राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर लिचफिल्ड काउंटीमध्ये वसले आहे. इ.स. २०१० च्या जनगणनेनुसार या शहराची लोकसंख्या सुमारे ३६,३८३ आहे.
हे शहर गुलामगिरीविरुद्ध सशस्त्र लढाई करणाऱ्या जॉन ब्राउनचे जन्मगाव आहे.
वर्ग:कनेटिकटमधील शहरे वर्ग:लिचफील्ड काउंटी (कनेटिकट)
इ.स. ३
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३ वर्ग:इ.स.च्या ० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
0er
गोटेघर
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:ठाणे तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
खंडा
खंडा, अर्थात खड्ग, हे भारतीय उपखंडातील हे दुधारी, सरळसोट पात्याचे शस्त्र आहे. ऐतिहासिक काळापासून प्रचलित असलेले हे शस्त्र अनेक ऐतिहासिक भारतीय राज्या-साम्राज्यांनी, तसेच आधुनिक इतिहासकाळातील राजपूत, मराठे, जाट, शीख इत्यादी लढाऊ जमातींनी सातत्याने वापरले आहे.
याचे पाते रुंद असून शस्त्राच्या मुठीपासून टोकाकडे पाते काहीसे रुंदावत जाते. पात्याचे टोक अग्राकडे एकदम वळून संपते. याच्या मुठीच्या बुडापासून एक मोठा काटा पात्याच्या विरुद्ध दिशेने फुटतो. जगभरात अन्यत्र आढळणारी सरळ पात्याची खड्गे प्रामुख्याने अग्राद्वारे भोसकण्यासाठी वापरतात; मात्र खंड्याचा मुख्यत्वेकरून वापर पात्याच्या धारदार कडांनी लक्ष्यास खांडण्यासाठी केला जातो.
प्राचीन किंवा ऐतिहासिक कथानकांवर आधारिक नाटका-खेळांमध्ये खंडा व तत्सदृश सरळ पात्याची खड्गे गतकाळाचे चित्र उभे करण्यासाठी आजही दाखवली जातात. महाराष्ट्रात खंडोबाच्या व साधारणपणे भारतभरात कालीच्या मूर्ती हातात खंडा घेऊन उभ्या असलेल्या दिसतात. शंकराचे शस्त्र म्हणून राजपुतांमध्ये खंड्यास वंद्य मानले जाते.
वर्ग:पात्याची शस्त्रे
जॉन अँथनी ब्रूक्स
जॉन ॲंथोनी ब्रूक्स, जुनियर ( जानेवारी २८, इ.स. १९९३:बर्लिन, जर्मनी) हा 🇺🇸 united states राष्ट्रीय संघाकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू असून तो २०१४ फिफा विश्वचषकासाठीच्या अमेरिकन संघाचा भाग आहे. क्लब पातळीवर ब्रूक्स हेर्था बे.एस.से. ह्या जर्मन फुसबॉल-बुंडेसलीगामधील संघासाठी खेळतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खामगाव तालुका
खामगांव हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील बुलढाणा जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
खामगांव शहर हे कापसाची फार जुनी बाजारपेठ मानली जाते. येथील चांदी फार प्रसिद्ध आहे. गावातील घाटपुरी संस्थानाचे देवीचे मंदीर फार प्राचीन आहे. मंदिरात कोजागरी पौर्णिमेपासून १० दिवस जगदंबा उत्सव साजरा होतो. खामगांवातल्या राणा व्यायाम मंडळाची गणेश मूर्ती ही जागृत मानली जाते. तसेच या शहरात अनेक ठिकाणी गणेश मंदिरे सुद्धा आहेत त्यात लाकडी गणपती मंदिर आय्याची कोठी, सिद्धिवनायक गणेश मंदिर शिवाजी वेश, चिंतामणी गणेश मंदिर महाकाल चौक आणि श्री वरद विनायक गणपती मंदिर गोपाळ नगर महादेव मंदिराच्या जवळ अशी ही गणेश मंदिरे आहेत. तसेच घाटपुरी येथील जगदंबा माता मंदिर, तुळजा भवानी मंदिर आणि सुटाला येथील माहादेव मंदिर प्रसिद्ध आहेत.
ख
चुंबकी क्षेत्र
भौतिकीत चुंबकी क्षेत्र ही प्रारूप असून, एखादा विद्युत प्रभार दुसऱ्या प्रभाराववर जे बल प्रयुक्त करते त्याचे स्पष्टीकरण करते. चुंबकी क्षेत्राचे B-क्षेत्र (चुंबकी प्रतिस्थापना) आणि H-क्षेत्र (चुंबकी तीव्रता) असे दोन प्रकार असून सामान्यपाणे चुंबकी क्षेत्र दर्शविण्यासाठी B-क्षेत्राचा वापर केला जातो
वर्ग:भौतिकीवरील अपूर्ण लेख
Magnetismus
भारतीय क्रिकेट लीग २००८, हंगाम
वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग
तिरुचिरापल्ली
तिरुचिरापल्ली भारताच्या तमिळनाडू राज्यातील एक शहर आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १०,२२,५१८ होती.
हे शहर तिरुचिरापल्ली जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
भारतीय व्यवस्थापन संस्थेचे एक आवार येथे आहे.
वर्ग:तमिळनाडूमधील शहरे वर्ग:तिरुचिरापल्ली जिल्हा *
बर्ची
वर्ग:शस्त्रे
चुंबकी द्विध्रुव
चुंबकी द्विध्रुव हे चुंबकाचे दोन ध्रुव दर्शविते.
ब्रातिस्लाव्हा
ब्रातिस्लाव्हा (स्लोव्हाक: ; Pressburg पूर्वी Preßburg, Pozsony) ही मध्य युरोपातील स्लोव्हाकिया देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. ब्रातिस्लाव्हा शहर स्लोव्हाकियाच्या पश्चिम भागात ऑस्ट्रिया व हंगेरी देशांच्या सीमेजवळ डॅन्युब नदीच्या काठांवर वसले आहे. इतर दोन देशांच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांजवळ असलेले ब्रातिस्लाव्हा हे जगातील एकमेव राष्ट्रीय राजधनीचे शहर आहे. एकमेकांपासून केवळ 60 km अंतरावर स्थित असणारी व्हियेना व ब्रातिस्लाव्हा ह्या युरोपातील भौगोलिक दृष्ट्या सर्वात जवळील राजधान्या आहेत.
ऐतिहासिक काळापासून प्रेसबर्ग ह्या जर्मन नावाने ओळखले गेलेले हे शहर हंहेरीच्या राजतंत्रातील व हाब्जबर्ग साम्राज्यामधील एक प्रमुख शहर होते. १९९३ साली चेकोस्लोव्हाकियाची फाळणी झाल्यावर ब्रातिस्लाव्हा नवीन स्लोव्हाकिया देशाची राजधानी बनली. सध्या ४.५७ लाख शहरी व ७ लाख महानगरी लोकवस्ती असलेले ब्रातिस्लाव्हा हे स्लोव्हाकियाचे आर्थिक, राजकीय व सांस्कृतिक केंद्र आहे.
नावाची व्युत्पत्ती
दहाव्या शतकापासून प्रेसबर्ग (Preßburg) ह्या नावाने ओळखल्या जात आलेल्या शहराचे ब्रातिस्लाव्हा हे नाव ६ मार्च १९१९ रोजी ठेवण्यात आले. इतर भाषांमधील नावे ग्रीक: Ιστρόπολις इस्त्रोपोलिस, Prešpurk, Presbourg, Presburgo, Posonium, Požun, Pojon ही होती. १९१९ सालापर्यंत इंग्लिशमध्ये देखिइल प्रेसबर्ग (Pressburg) हेच नाव वापरात होते.
इतिहास
येथील पहिली मनुष्यवस्ती नवपाषाण युगात सुमारे इ.स. पूर्व ५००० सालामध्ये वसलेली गेली असावी असा अंदाज बांधला जातो. पहिल्या शतकात हे शहर रोमनांच्या तर पाचव्या शतकात स्लाव्ह लोकांच्या अधिपत्याखाली आले. दहव्या शतकादरम्यान प्रेसबर्ग प्रदेश हंगेरीच्या राजतंत्रात विलिन झाला व राज्याचे महत्त्वाचे आर्थिक व प्रशासकीय केंद्र बनले. त्या काळात येथे मोठी प्रगती झाली व शहराचे महत्त्व वाढले. इ.स. १२९१ मध्ये प्रेसबर्गला शहराचा दर्जा देण्यात आला. इ.स. १४०५ साली सिगिस्मंडने प्रेसबर्गला स्वतंत्र शहर नियुक्त केले व स्वतंत्र चिन्ह बाळगण्याची परवानगी दिली.
१६व्या शतकातील ओस्मानांच्या हंगेरीवरील आक्रमणामुळे १५३६ साली हंगेरीची राजधानी प्रेसबर्ग येथे हलवण्यात आली व हे हाब्जबर्ग राजतंत्रामधील प्रमुख शहर बनले. येथे अनेक राजे व प्रमुख चर्चाधिकाऱ्यांचा राज्याभिषेक होउ लागला. १८व्या शतकात मारिया थेरेसाच्या कार्यकाळात प्रेसबर्ग हे हंगेरीमधील सर्वात मोठे शहर होते. ह्या दरम्यान येथे अनेक नवे प्रासाद, राजवाडे, चर्च, नवे रस्ते व इतर उल्लेखनीय वास्तू बांधल्या गेल्या. १८०५ साली ऑस्ट्रिया व फ्रान्समधील तहाचे स्थान असलेले प्रेसबर्ग १८४८ साली ऑस्ट्रियामध्ये जोडले गेले.
पहिल्या महायुद्धानंतर २८ ऑक्टोबर १९१८ रोजी चेकोस्लोव्हाकिया देशाची निर्मिती झाली व ब्रातिस्लाव्हा ह्या नवीन देशाचा भाग बनला. त्यानंतरच्या काळात येथील जर्मन व हंगेरीयन भाषा दडपण्याचे अनेक प्रयत्न झाले व पुष्कळसे हंगेरियन लोक येथून पळाले वा हाकलून लावले गेले. १९३८ साली नाझी जर्मनीने ऑस्ट्रियाला आपल्या भूभागात जोडले व १९३९ साली नव्या स्वतंत्र स्लोव्हाक प्रजासत्ताकावर कब्जा केला. येथील १५,००० ज्यू छळछावण्यांमध्ये धाडले गेले. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान दोस्त राष्ट्रांनी ब्रातिस्लाव्हावर बॉंब हल्ला केला व अखेर ४ एप्रिल १९४५ रोजी सोव्हिएत लाल सैन्याने येथे प्रवेश केला.
साम्यवादी पक्षाने १९४८ साली चेकोस्लोव्हाकियाच्या सत्तेवर आल्यानंतर येथे मोठ्या प्रमाणावर पायाभुत सुविधा बांधल्या. १९६८ साली स्वातंत्र्याच्या अयशस्वी प्रयत्नानंतर वॉर्सो कराराच्या सैन्याने ब्रातिस्लाव्हामध्ये तळ ठोकला. १९८० च्या शतकामधील कम्युनिस्टविरोधी चळवळीचे ब्रातिस्लाव्हा मोठे केंद्र होते. नोव्हेंबर १९८९ मध्ये घडलेल्या अहिंसक चळवळीमुळे अलेक्झांडर दुब्चेकच्या नेतृत्वाखालील चेकोस्लोव्हाकियाची कम्युनिस्ट राजवट पडली व लोकशाही स्थापन झाली. १ जानेवारी १९९३ रोजी चेकोस्लोव्हाकियाची फाळणी होऊन स्लोव्हाकिया व चेक प्रजासत्ताक हे दोन स्वतंत्र देश निर्माण झाले. त्यानंतर राजधानीचे शहर म्हणून ब्रातिस्लाव्हाचा झपाट्याने विकास झाला आहे.
भूगोल
ब्रातिस्लाव्हा शहर स्लोव्हाकियाच्या नैऋत्य भागात ऑस्ट्रिया व हंगेरी देशांच्या सीमेजवळ स्थित आहे. इतर दोन देशांच्या आंतरराष्ट्रीय सीमांजवळ असलेले ब्रातिस्लाव्हा हे जगातील एकमेव राष्ट्रीय राजधनीचे शहर आहे. तसेच चेक प्रजासत्ताकाची सीमा येथून केवळ 62 km तर ऑस्ट्रियाची राजधानी व्हियेना केवळ 60 km अंतरावर आहेत. डॅन्युब नदीच्या दोन्ही काठांवर 367.58 km2 इतक्या क्षेत्रफळ जमिनीवर वसलेल्या ब्रातिस्लाव्हामधील सरासरी समुद्रसपाटीपासूनची उंची 140 m इतकी आहे.
शहर रचना
ब्रातिस्लाव्हा शहरामध्ये अनेक जुने मनोरे, तसेच आधुनिक इमारती आहेत.
अर्थव्यवस्था
ब्रातिस्लाव्हा प्रदेश स्लोव्हाकियामधील सर्वात श्रीमंत व समृद्ध प्रदेश असून येथील अर्थव्यवस्था देशातील २६ टक्के जीडीपीसाठी कारणीभुत आहे. २००८ साली येथील वार्षिक दरडोई उत्पन्न ४१,८०० € इतके होते जे युरोपियन संघातील सरासरीच्या १६७ टक्के व युरोपियन संघात नवव्या क्रमांकावर आहे. येथील ७५ टक्के उद्योग आय.टी., बँकिंग, टेलिकॉम, पर्यटन इत्यादी सेवा क्षेत्रांत एकवटले असून पुष्कळशा सरकारी संस्थांची मुख्यालये देखील येथे आहेत. स्लोव्हाकिया देशात होणारी ६० टक्क्याहून अधिक विदेशी गुंतवणूक ब्रातिस्लाव्हा प्रदेशामध्ये होते.
जनसांख्यिकी
२०११ साली ४,५७,४५६ इतकी लोकसंख्या असलेल्या ब्रतिस्लाव्हा शहराच्या निर्मितीपासून १९व्या शतकापर्यंत येथे जर्मनांचे बहुमत राहिले होते. पहिल्या महायुद्धानंतर येथील रहिवाशांपैकी ४० टक्के लोक हंगेरियन, ४२ टक्के जर्मन तर १५ टक्के स्लोव्हाक भाषिक होते. चेकोस्लोव्हाकियाचा भाग झाल्यानंतर येथील जर्मन व हंगेरियन लोकांची संख्या घटू लागली व १९३८ साली येथील ५९ टक्के लोक स्लोव्हाक व चेक भाषिक होते. दुसऱ्या महायुद्धानंतर येथील उर्वरित सर्व जर्मन व हंगेरियन लोकांना हाकलून लावले गेले व ब्रातिस्लाव्हाचा चेहरा पूर्णपणे स्लोव्हाक बनला. सध्या येथील ९० टक्के लोक स्लाव्हिक वंशाचे आहेत.
वाहतूक
युरोपाच्या मध्यभागात असल्यामुळे ब्रातिस्लाव्हा ऐतिहासिक काळापासून एक मोठे वाहतूक केंद्र राहिले आहे. अनेक महामार्ग व रेल्वेमार्ग ब्रातिस्लाव्हालामध्ये मिळतात. पूर्व-पश्चिम धावणारा डी-१ महामार्ग ब्रातिस्लाव्हाला स्लोव्हाकियातील कोशित्सा व इतर शहरांसोबत जोडतो तर उत्तर-दक्षिण डी-२ महामार्ग प्राग, ब्रनो व बुडापेस्ट शहरांना जोडतो.
ब्रातिस्लाव्हा शहरामधील नागरी वाहतूकीसाठी बस, ट्राम व ट्रॉलीबस वापरल्या जातात. नदीकाठावर असल्यामुळे येथे बोटींचा वापर देखील सुलभ आहे.
खेळ
फुटबॉल हा ब्रातिस्लाव्हामधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. एस.के. स्लोव्हान ब्रातिस्लाव्हा, एफ.के. इंटर ब्रातिस्लाव्हा व एफ.सी. पेत्रझाल्का १८९८ हे येथील प्रमुख फुटबॉल क्लब आहेत. तसेच आइस हॉकी, बास्केटबॉल, टेनिस इत्यादी खेळ देखील येथे लोकप्रिय आहेत. २०११ सालची आंतरराष्ट्रीय आइस हॉकी स्पर्धा येथेच खेळवली गेली.
आंतरराष्ट्रीय संबंध
ब्रातिस्लाव्हाचे जगातील खालील शहरांसोबत सांस्कृतिक व व्यापारी संबंध आहेत.
द इल्युजनिस्ट
द इल्युजनिस्ट हा चित्रपट २००६ मध्ये प्रदर्शित झालेला एक अमेरिकन चित्रपट आहे. हा चित्रपट एका काल्पनिक कथेवर आधारित आहे. एक गरीब कुटुंबातील जादूगार व उमराव घराण्यातील मुलगी एकमेकांच्या प्रेमात पडतात परंतु राजघराण्याच्या दडपशाहीने त्यांचे प्रेम विभाजीत केले जाते. काही वर्षांनंतर हा जादूगार पुन्हा आपल्या गावी येउन आपल्या जादूच्या प्रभावामुळे प्रसिद्ध होतो. त्याचे प्रेम त्याला पुन्हा मिळते. परंतु पुन्हा एकदा राजघराणे त्यांच्या प्रेमात आडवे येते. परंतु हा कसलेला जादूगार जादूने आपल्या प्रेमाला पुन्हा मिळवतो.
कथा
चित्रपटाचा नायक एडवर्ड हा एका ऑस्ट्रीयामध्ये गरीब सुताराच्या घरात जन्मलेला असतो. वडिलांना सुतारकामात मदत करणे हे त्याचे काम. एके दिवशी शेतातून चालत असताना. एक झाडाखाली बसलेला म्हातारा माणूस त्याला काही जादूचे प्रयोग दाखवतो परंतु काही वेळाने तो म्हातारा व झाड गायब होऊन जाते. एडवर्डला याचे आश्चर्य वाटते व तो जादू बद्द्ल झपाटून जातो. स्वतः अनेक प्रयोग करून तो जादूचे प्रयोग शिकू लागतो. एकेदिवशी असेच गवताच्या काडीवर अंडे घेउन जाण्याचा सराव करत असताना, सोफी ही उमराव घराण्यातील मुलगी त्याला पहाते. तिला तो करीत असलेल्या गोष्टींबद्दल आश्वर्य वाटते व त्याच्याकडे आकर्षित होते. हळूहळू त्या दोघांची दोस्ती वाढते व लहानपणीचे प्रेम दोघांत निर्माण होते. परंतु ही मुलगी उमराव घराण्यातील असल्याने तिच्या घरच्याना त्याच्याबरोबरचे लफडे पटत नाही व ते मारून धमाकावून एडवर्डला सोफीपासून वेगळे करतात. लहान असल्याने एडवर्ड घाबरून तेथून पळून जातो.
वर्षे लोटतात एडवर्ड अनेक देश फिरतो व विविध देशातील जादूंचे प्रकार शिकून पुन्हा ऑस्ट्रीयामध्ये येतो. व आयसेनहाईमच्या नावाने जादूचे प्रयोग चालू करतो. पहिल्या काही खेळातच तो प्रेषकांवर जबरदस्त छाप सोडतो व अल्पावधीतच प्रसिद्द होऊन जातो.उमराव तसेच राजघराण्यातील लोकही त्याचे प्रयोग पहायला येउ लागतात. एका खेळात सोफी आलेली असते व एडवर्डला आपली जादू दाखवण्यासाठी प्रेषकांमधील कोणीतरी पाहिजे असतो. यासाठी सोफी तयार होते. सोफी समोर आल्यावर एडवर्डला आपले लहानपण आठवते. सोफीला अजूनही एडवर्ड ओळखू येत नाही. खेळानंतर राजाशी मानमुजरा चाललेला असताना सोफिला लहान एडवर्डची झलक आठवते व ती त्याला ओळखते. काही दिवसांनी एडवर्ड सोफीला भेटतो. भेटीत कळते की सोफीला राजाने लग्नासाठी मागणी घातली आहे. या नंतर सोफी व एडवर्डच्या नित्य भेटी होत रहातात. दरम्यान एडवर्डची लोकप्रियता शिखरावर पोहोचते. सोफी व एड्वर्डमध्ये चाललेल्या भेटींची एक पोलीस अधिकारी पॉल हेरगीरी करत असतो. तो राजाला या बाबतीत कल्पना देतो. पॉल आता एड्वर्डला चौकशीच्या नावाखाली त्रास देण्यास सुरुवात करतो. एड्वर्डच्या जादूचे रहस्य काढून घेण्याचा प्रयत्न करू लागतो. दरम्यान एड्वर्डला सोफीबद्दल पुन्हा प्रेम निर्माण होते परंतु राजाने तिला मागणी घातली असल्याने पुन्हा विचारण्याची हिंमत होत नसते. एडवर्डला एके दिवशी संयम अनावर होउन सोफीला कोड्यात विचारतो आणि त्यावेळेस सोफीच्या गळ्यात लहानपणी दिलेले लॉकेट मिळते. एडवर्डला सोफिचे देखील त्याच्यावर प्रेम आहे याची ग्वाही मिळते व दोघेही पुन्हा एकदा प्रेमात पडतात.
त्या दोघांच्या प्रेमाला व लग्नाला शाही विरोध होणार हे नक्की असल्याने दोघेही ऑस्ट्रीया सोडून जाण्याचा निर्णय घेतात. राजाला याची कुणकुण लागते व तो सोफीला बोलणे धाडवतो. सोफी भेटायला येते व दोघांच्यात मोठे भांडण होते. सोफी राजाच्या लग्नाच्या प्रस्तावाला नामंजूर करून निघून जाते, मद्यधुंद राजाला राग अनावर होत नाही तो नशेच्या अंमलातच घोड्यावरून चाललेल्या सोफीला मारून टाकतो. राजवाड्यातील काही सेवक ही घटना पहातात.
एडवर्ड निघण्याची तयारी करत असतानाच ओढ्यात सोफीचे शव सापडल्याची बातमी कानावर येतो. सर्वजण घटनास्थळी पोहोचतात पोलीस अधिकारी पॉल खुनी कोण याचा शोध लावण्याच्या कामावर लागतो. सोफीच्या म्रुत्युमुळे एडवर्डचे आयुष्य उधवस्त होते. एकाकी निराशेच्या गर्तेत जीवन व्यतीत करु लागतो. आपले जादूचे खेळही बंद करतो. सगळ्या सहकलाकारांना काढून टाकतो.
सोफीच्या खुनाचा संशय सर्वांचाच राजावरतीच असतो परंतु कायद्याने राजवाड्याची झडती घेणे तसेच राजाची चौकशी करणे शक्य नसते. काही महिन्यांनंतर एडवर्ड चीनी जादूगार आणतो व नवीन प्रयोगाची घोषणा करतो. मोठ्या प्रलंबानंतर आयसेनहाईम येणार व काय सादर करणार याची सर्वांनाच उत्सुकता असते. प्रयोगाच्या दिवशी स्टेजवर खुर्चीशिवाय काहीच नसते. काही वेळाने एड्वर्ड येतो व खुर्चीवर बसून ध्यान करु लागतो व काही वेळातच एक माणसाची प्रतिकृती स्टेजवर तयार होते. सर्वचजण हक्कबक्क होउन जातात. तो माणूस बोलू लागतो. प्रेषक त्याला प्रश्ण विचारू लागतात. तो मृत आहे की जिवंत आहे या प्रश्णावार गोधळून जातो व ती प्रतिकृती विरून जाते. या प्रयोगाची बातमी सर्वत्र वाऱ्यासारखी पसरते. सर्वत्र लोकांमध्ये याची चर्चा होऊ लागते. काहींच्या मते आयसेनहाईम भूतांना आवाहन करतो याची आवई उठते. पुढील अनेक प्रयोगात याची लोकप्रियता अजून वाढते. अनेक मृत लोकांना प्रेक्षक स्टेजवर पहातात. अधिकारी पॉल यानंतर अजूनच एडवर्डला त्रास देऊ लागतो. तो कसे करतो याचे रहस्य जाणून घ्यायचा प्रयत्न करतो. एके दिवशी एडवर्ड मृत सोफीला स्टेजवर आवाहन करतो. या खेळासाठी राजा वेष बदलून पहायला आलेला असतो. सोफी म्हणते की माझा खुनी या हॉलमध्ये आहे. राजा जबरदस्त भेदरून जातो व पुन्हा असा प्रयत्न केल्यास एडवर्डला बंदीचा आदेश देतो.
याच्या पुढील खेळामध्ये प्रचंड गर्दी होते व पॉल पोलिसांचा प्रचंड ताफा घेउन येतो. एडवर्ड आपली सर्व मालमत्ता मित्राच्या नावावर करून प्रयोगास येतो. पॉलच्या आदेशाविरोधात जाऊन एडवर्ड पुन्हा एक मृत सोफीला आवाहन करतो. सोफी पुन्हा एकदा येते. एडवर्ड आपल्या प्रेमाकडे अत्यंत विव्हळ नजरेने पहात असतानाच प्रेक्षक प्रश्ण विचारणे चालू करतात. तुझी हत्या कोणी केली? असे कोणीतरी सोफीला विचारतो. सोफी या वेळेस आपले गळ्यातले लॉकेट कुठे आहे हे पहात असते. आदेश मोडल्याने पॉल रंगभूमीचा ताबा घेतो, सोफीची प्रतिकृती नाहीशी होते. पॉल एड्वर्डला बंदी करण्याचा निर्णय घेतो व त्याला बेड्या घालणार इतक्यात एडवर्डही स्टेजवर एका प्रतिकृतीच आहे हे लक्षात येते.
एडवर्डचा शोध सर्वत्र चालू होतो. एवढ्या मोठ्या पोलीस ताफ्यातून एड्वर्ड कसा निसटतो हे सर्वांनाच कोडे पडते. सोफी खून व एडवर्डच्या गायब होण्याच्या प्रकरणामुळे सर्वत्र राजाबद्दल प्रक्षोभ जबरदस्त वाढतो. पॉलला राजवाड्यात चौकशी करण्याची मुभा मिळते. राजवाड्यात सोफी मरण्या आगोदर जेथून घोड्यावर बसलेली असते तिथे सोफीचे लॉकेट मिळते व पॉलला शेवटच्या खेळात सोफी लॉकेट का शोधत होती याचा उलगडा होतो. नोकरांशी चौकशीमध्ये भांडण झाल्याची साक्ष मिळते. व शेवटी सोफीच्या मृतदेहावर मिळालेला पाचूचा खडा हा राजाच्या तलवारीचा भाग असतो. एवढे सगळे पुरावे मिळाल्यावर पॉलचा राजावर खून केल्याचा संशय पक्का होतो व राष्ट्रध्यक्षांना तो राजाच्या बंदीच्या आदेशासाठी विनंती करतो. राजाला कळते की सगळे आपल्या विरोधात जाणार आहे व बंदीत रहाण्याऍवजी आत्महत्येचा मार्ग पत्करतो.
वर्ग:इ.स. २००६ मधील इंग्लिश चित्रपट
सम्राट चियाचिंग
चियाचिंग (नवी चिनी चित्रलिपी: 嘉靖; जुनी चिनी चित्रलिपी: 嘉靖; फीनयीन: jiājìng; उच्चार: चिआऽऽ-चिङ्ग) (सप्टेंबर १६ १५०७ - जानेवारी २३ १५६७) हा चीनवर राज्य करणारा मिंग वंशाचा अकरावा सम्राट होता.
वर्ग:चिनी सम्राट वर्ग:इ.स. १५०७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १५६७ मधील मृत्यू
अनुभूती डबा
अनुभूती डबा किंवा अनुभूती कोच हा भारतीय रेल्वेमध्ये वापरला जाणारा एक प्रकारचा प्रवासी लक्झरी LHB कोच आहे. या डब्यात अनेक अत्याधुनिक सोयीसुविधा उपलब्ध आहेत. हे डबे शताब्दी आणि राजधानी एक्स्प्रेस गाड्यांमध्ये जोडले जात आहेत.
पश्चिम रेल्वेला १२ डिसेंबर २०१७ रोजी मुंबई सेंट्रल-अहमदाबाद शताब्दी एक्सप्रेससाठी पहिला अनुभूती रेल्वे कोच मिळाला. मध्य रेल्वेने २५ डिसेंबर २०१७ पासून पुणे-सिकंदराबाद शताब्दी एक्सप्रेसला अनुभूती कोचसह वाढवले. दक्षिण रेल्वे चेन्नई सेंट्रल-कोइम्बतूर शताब्दी एक्सप्रेसमध्ये अनुभूती कोच जोडलेले आहेत.
रचना
५६ आसन क्षमता असलेले हे अत्याधुनिक LHB डबे आहेत, ज्यात अर्गोनॉमिकली डिझाइन केलेले कुशन सीट्स, एलसीडी स्क्रीन, मॉड्यूलर टॉयलेट्स आणि स्टायलिश इंटीरियर्स आहेत, २०१४ च्या रेल्वे बजेटमध्ये घोषित केले गेले आहेत, रायबरेली कोच फॅक्टरीमध्ये तयार केले जाणार आहेत. त्यांना स्वयंचलित दरवाजे बसवलेले आहेत, आतील भाग आणि प्रकाश व्यवस्था सौंदर्यपूर्ण पद्धतीने वातावरण वाढवण्यासाठी तयार केली जाईल.
वर्ग:भारतीय रेल्वे
हुआन मनुएल सांतोस
बाह्य दुवे
वर्ग:कोलंबियाचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सांगवी (सिन्नर)
सांगवी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४१ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सिन्नर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
गाळवेवाडी (आटपाडी)
गाळवेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील आटपाडी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २४ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:आटपाडी तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
इ.स. ४
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ४ वर्ग:इ.स.च्या ० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
0er
गोळाभात
गोळाभात मुख्यत्वे महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ आहे.
पूर्वतयारी
प्रथम गोळे बनविण्यासाठी चण्याच्या डाळीचा भरडा(जाड दळलेले पिठ) घेउन त्यात हळद,तिखट,मिठ,ओवा,हिंग,धनेकुट,जिरेकुट,तेलाचे मोहन ई.टाकुन त्याला घट्ट भिजवुन त्याचे मुठीमध्ये दाबुन गोळे बनवावे.
कृती
भात शिजविण्यास टाकावा.थोडा शिजल्यावर व पाणी आटल्यावर, त्यावर तयार केलेले गोळे टाकावे व पुन्हा भात शिजु द्यावा.
सजावट
भात वाढल्यावर त्यावर गोळा कुस्करून वाढावा.त्यावर हिंगाची फोडणी वाढुन कालवुन खाल्ल्यास चवदार लागतो.
इतर माहिती
कोणी भात शिजवतांना त्यात थोडी हळद घालतात.त्याने भातास चांगला पिवळा रंग येतो. वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
वॉटरबरी, कनेटिकट
वॉटरबरी हे अमेरिकेच्या कनेटिकट राज्यातील शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १,१०,३६६ असून हे त्यानुसार हे शहर कनेटिकटमध्ये पाचव्या क्रमांकाचे आहे.
नॉगाटक नदीच्या काठी असलेल्या या शहराला ब्रास सिटी असे टोपणनाव आहे.
वर्ग:कनेटिकटमधील शहरे वर्ग:न्यू हेवन काउंटी (कनेटिकट)
कर्बभार
कर्बभार किंवा कार्बन फूटप्रिंट हे जागतिक हवामान बदल किंवा जागतिक तापमान वाढ यामधील योगदान मोजण्याचे एकक आहे.
व्याख्या
कर्बभार किंवा कार्बन फूटप्रिंट म्हणजे एखाद्या कार्यक्रमामध्ये किंवा घटनेमध्ये, किंवा दर वर्षी एखाद्या व्यक्तीद्वारे किंवा इमारतीद्वारे होणारे एकूण हरितगृह वायूं चे उत्सर्जन.
अतिशीत प्रदेशांत हिवाळ्यातही काचेच्या बनवलेल्या हरितगृहांमध्ये वातावरण उबदार रहात असल्याने शेती करणे शक्य होते. काचेतून प्रकाशसंश्लेषणासाठी आवश्यक असलेला सूर्यप्रकाश आरपार जाऊ शकतो, पण हरितगृहात तयार झालेली उष्णता आरपार जाऊ शकत नाही. यामुळे आतली हवा उबदार रहाते, व वनस्पती वाढू शकतात. पृथ्वीच्या वातावरणात कार्बन डायॉक्साइड व इतर काही वायू हीच भूमिका बजावतात. त्यामुळे पृथ्वी उबदार आहे, आणि तिच्यावर जीवसृष्टी अस्तित्वात आली आहे. मात्र गेल्या काही शतकांत मुख्यतः खनिज इंधनांच्या वापरामुळे व इतर काही औद्योगिक प्रक्रियांमुळे वातावरणातील हरितगृह वायूंचे प्रमाण वाढत चालले आहे. यामुळे पृथ्वीच्या पृष्ठभागाचे सरासरी तापमान वाढले आहे, आणि परिणामस्वरूप आपल्याला जागतिक हवामान बदला ला तोंड द्यावे लागते आहे.
आपण जी गोष्ट मोजू शकतो, तीच नियंत्रित करू शकतो, या तत्त्वानुसार जागतिक हवामान बदलावर नियंत्रण ठेवण्याच्या प्रयत्नांतून कर्बभार ही संकल्पना व तो मोजण्याच्या पद्धती पुढे आल्या.
कर्बभार मोजण्यामागील सैद्धांतिक संकल्पना
जागतिक हवामान बदलाला वेगवेगळे हरितगृह वायू कारणीभूत आहेत, आणि त्या सर्वांची जागतिक तापमानवाढ करण्याची क्षमता वेगवेगळी आहे. उदा. मिथेन हा हरितगृह वायू कार्बन डायॉक्साइडच्या तुलनेने २१ पट अधिक धोकादायक आहे. म्हणजेच एखाद्या प्रक्रियेतून जर १ टन मिथेन वायू वातावरणात जात असेल, तर त्याचा परिणाम २१ टन कार्बन डायॉक्साइडच्या समकक्ष आहे. याच धर्तीवर वेगवेगळ्या हरितगृह वायूंची कार्बन डायॉक्साइडशी असलेली समकक्षा वैज्ञानिकांनी संशोधनातून मिळवली आहे. याचा वापर करून, एखाद्या प्रक्रियेत जरी वेगवेगळे हरितगृह वायू बाहेर पडत असले, तरी कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष एकूण किती वायू बाहेर पडला हे काढता येते. हाच त्या प्रक्रियेचा कर्बभार असतो. उदा. एखाद्या प्रक्रियेत २ टन कार्बन डायॉक्साइड व १ टन मिथेन बाहेर पडत असतील, तर त्या प्रक्रियेचा कर्बभार २ अधिक (१ गुणिले २१) म्हणजेच २३ टन कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष अाहे असे म्हटता येते.
कर्बभार मोजण्याची व्यावहारिक पद्धत
कोणत्याही प्रक्रियेचा कर्बभार जर सैद्धांतिक व्याख्येत अध्याहृत पद्धतीने काढायचा असेल, तर प्रत्येक वेळी विविध निर्देशक उपकरणे वापरून त्या प्रक्रियेतून बाहेर पडणाऱ्या सर्व हरितगृह वायूंची मोजदाद ठेवावी लागेल. हे व्यावहारिक दृष्ट्या शक्य नाही. त्यामुळे वैज्ञानिकांनी वेगवेगळ्या स्वरूपातील ऊर्जावापरातून एकक ऊर्जामागे किती कर्बभार असतो, याचे ठोकताळे प्रयोगांमधून बनवलेले आहेत. उदा. १ लीटर पेट्रोल वापरले असता, त्याचा कर्बभार २.२२ कि.ग्रॅ. कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष इतका असतो. त्यामुळे कोणत्याही प्रक्रियेत कोणत्या स्वरूपाची व किती ऊर्जा वापरली गेली, यावरून त्या प्रक्रियेचा कर्बभार काढला जातो.
सर्व खनिज इंधनांसाठी हे अचूक ठोकताळे उपलब्ध आहेत. १ युनिट वीज वापरली असता कर्बभार किती होईल, याचा ठोकताळा मात्र प्रत्येक देशासाठी वेगळा आहे. याचे कारण म्हणजे वीज वेगवेगळ्या मार्गांनी तयार केली जाते. एखाद्या देशातील एकूण वीजनिर्मिती खनिज इंधने जाळून तयार केलेल्या विजेचा वाटा किती, यावरून त्या देशातल्या वीजवापराचा कर्बभार किती हे ठरते. म्हणजेच एखाद्या देशाच्या वीजनिर्मितीत नवीकरणीय ऊर्जा स्रोतांचा वाटा वाढला, तर त्या देशातील वीजवापराचा कर्बभारही कमी होतो.
नवीन संशोधनातून ठोकताळे अधिक अचूक होत जातात. ऊर्जावापर व कर्बभाराच्या ठोकताळ्यांबाबतची अधिकृत व अद्ययावत माहिती इंटरगव्हर्नमेंटल पॅनल ऑन क्लायमेट चेंज (आयपीसीसी)च्या संकेतस्थळावर उपलब्ध होते.
कर्बभार संकल्पनेची उपयुक्तता
कर्बभार या संकल्पनेद्वारे वेगवेगळ्या देशांतील ऊर्जावापराचा त्यांच्या हवामानबदलातील योगदानाशी थेट संबंध जोडता येतो. हा संबंध आकड्याच्या स्वरूपात मांडला गेल्यामुळे देशांची तुलना करणे शक्य होते. त्याहीपुढे जाऊन प्रत्येक देशाचा दरडोई दरसाल कर्बभार काढता येतो, व ऊर्जावापर व नागरिकांची जीवनशैली यांचाही संबंध त्यातून अधोरेखित होतो. उदा. सध्याच्या आकडेवारीनुसार संपूर्ण जगाचा दरडोई दरसाल सरासरी कर्बभार ५ टन कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष आहे. या शतकातील जागतिक हवामान बदल काबूत ठेवायचा असेल, तर ही सरासरी २ टन कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष पेक्षा जास्त असता कामा नये. भारतीयांचा सरासरी व्यक्तिगत कर्बभार १.७ टन कार्बन डायॉक्साइड समकक्ष इतका आहे.
अशा आकडेवारीचा वापर नागरिकांना स्वतःचा कर्बभार कमी करून जागतिक हवामान बदलावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी प्रोत्साहित करण्यासाठीही होऊ शकतो.
कार्बन क्रेडिटचे गणितही कर्बभाराच्या मोजणीशी जोडलेले आहे.
अलिकडे बऱ्याच संस्था आपल्या वार्षिक कारभाराचा कर्बभार मोजून सार्वजनिक रित्या जाहीर करतात. यातून त्या स्वतःवरच आपला कर्बभार कमी ठेवण्याचा सामाजिक दबाव निर्माण करत असतात.
वर्ग:पर्यावरण वर्ग:पर्यावरणीय धोके
भारत सरकार कायदा १८३३
ह्या कायद्यान्वये कंपनीचा कारभार हळूहळू आटोपता घेण्याच्या दृष्टीने पाऊल टाकले गेले. कंपनीचे चीनबरोबर व्यापाराचे सर्वाधिकार काढून घेण्यात आले. कंपनीच्या प्रमुखाला गव्हर्नर जनरल ऑफ बंगाल ऐवजी गव्हर्नर जनरल ऑफ इंडिया हा हुद्दा देण्यात आला. कायद्याची अंमलबजावणी संपूर्ण हिंदुस्थानभर करण्याचा अधिकार सरकारला देण्यात आला. गव्हर्नर जनरलच्या समितीमध्ये चौथ्या सभासदाची भर घालण्यात आली. त्यासाठी पहिली नेमणूक लॉर्ड मेकॉले या अधिकाऱ्याची करण्यात आली. मद्रास आणि मुंबई राज्य गव्हर्नर जनरलच्या अखत्यारीखाली आले. याच कायद्याने आग्रा हा नवीन विभाग अस्तित्वात आला. कोणाही भारतीयाला त्याच्या धर्म, जन्मस्थान, वर्ण वा वंश ह्या कारणावरून नोकरीची संधी नाकारण्यात येऊ नये असा नियम जाहीर झाला. ब्रिटिश नागरिकांना भारतात मालमत्ता खरेदी करण्याचे व कायम नागरिकत्वाचे अधिकार मिळाले.
वर्ग:भारताचा घटनात्मक इतिहास
सावित्रीबाई फुले यांची काव्य रचना
१९ व्या शतकात जरी मनुचे प्रती राज्य म्हणून संबोधिले गेलेल्या पेशवाईचा अंत झाला असला तरी समाजावरील त्याचा पगडा कायम होता. या काळातील समाजाचे जीवन जुन्या परंपरेच्या ठराविक चाकोरीत बंदिस्त होते. अप्रत्यक्षरित्या समाजाचे नियमन आणि संचालन तथाकथित उच्चावर्णींयांकडेच असून बहुजन वर्गास ते मान्य होते. ‘शुद्रातिशुद्र’ व ‘स्त्री’ यांचे जीवन ‘जैसे थे’ म्हणजे दुय्यम, हीन आणि दास पातळीवरच कायम होते. सार्वत्रिक शिक्षणाचा परिणाम सार्वत्रिक स्वरूपाचा नव्हता. स्त्री समस्या, स्त्रियांची खालावलेली परिस्थिती यांची जाहिरपणे चर्चा सुरू झाली असली तरी अनेक कारणांनी स्त्री मुक्ती आणि विकासासाठी कृतीशील पावले उचलली जात नव्हती. ‘स्त्री शिक्षणास’ प्रचंड विरोध असून प्रचंड भीती समाजमानसात रूजविण्यात आली होती. अशा या परिस्थितीत बहुजन वर्गातील एक कन्या स्वयंप्रेरणेने शिक्षित होते. सर्वच स्तरातील मानवांना शिक्षित करण्यासाठी कंबर कसते. स्त्रीमुक्ती आणि उद्धार या कार्यासाठी आपले आयुष्य खर्च करते. आपल्यां पतीच्या बहुजन वर्गाच्या उद्धार आणि ज्ञानप्रसार या कार्यात सहचारिणी म्हणून त्याच्या निधनानंतरही कार्यरत राहते. संसर्गजन्य रोगाची साथ पसरली असता स्वतः जातीने लक्ष देऊन अशा रूग्णांची सेवा करतानाच निधन पावते. भारताच्या इतिहासातील अशी ही स्त्री म्हणजे या राष्ट्राच्या पहिल्या स्त्री -शिक्षिका, भारतातील सत्रीमुक्तीच्या आद्य स्त्री-प्रणेत्या ‘सावित्रीबाई फुले’ यांचे कार्य खरेच अतुलनीय आहे. समाजधुरीण म्हणून सावित्रीबाई फुले यांचे व्यक्तीत्व आणि कार्य आज इतिहासात सर्वश्रुत असले तरी मराठी साहित्याला आद्य काव्यरचनेचे अभिजात लेणेही त्यांनी बहाल केले आहे.
निसर्ग आणि कविमनाची जडणघडण : साहित्यिक ज्या वातावरणात विकसित होतो, त्या वातावरणाचा परिणाम त्याच्या सर्जनशील, संवेदनशील मनावर होत असतो.
‘‘बारा बलुती बारा अलुती कितीक जाती जमाती
शिवारात या सुखे नांदती
पाऊसपाणी छान पडतसे येती पिके सारी
विहिरीवर फळेफुले गोजिरी
गुलजार पक्षी गाती मनोहर फिरती फुलपांखरे
ऐसा निसर्ग तिथे वावरे’’
नायगाव या निसर्गरम्य खेडेगावात जन्माला आलेल्या आणि नऊ वर्षापर्यंतचे जीवन येथेच जगलेल्या सावित्रीबाई फुले यांच्या निसर्गविषयक कविता आणि त्यांच्या रचनेतील नैसर्गिक प्रतिमा पाहता त्यांच्या  कविमनावर निसर्गाचा सखोल परिणाम लक्षात येतो. निर्सगाच्या सर्जनाप्रमाणेच त्यांचे सहज, सोपे, सुलभ काव्य प्रसवते आणि बहरत जाते. त्यांच्या प्रबोधनात्मक, सामाजिक कार्याप्रमाणे त्यांचे साहित्यिक कार्य मराठी जगताला फार मोलाचे आहे.
मराठी साहित्य जगतात महदंबा, मुक्ताई, जनाबाई, बहिणाबाई, वेण्णा- आक्का यासारख्या अनेक संत स्त्रियांनी अभंगाची रचना केली. गवळणी, विरहणी, जात्यावरच्या‍ ओव्यां इ.रचना केल्या. पुढे स्त्री्लेखनाची काव्यपरंपरा ही शिवकालाच्या उत्तरार्धात खंडीत झाल्याचे आढळते. लावणीची शृंगारीकता, राजकारण याचा डोल तिने स्वींकारला नाही. शिवाय सामाजिक बंधनात तिचे अस्तित्व जखडून गेले. स्त्रीलेखनाची ही काव्यपरंपरा १९व्या‍ शतकात सावित्रीबाई फुले यांच्यात काव्यरचनेने पुन्हा प्रवाहित झाली. अर्थात स्त्रीवादी जाणीवा, प्रबोधन यांचा समावेश या काव्यात आहे. पण भक्तीची नव्हे तर आधुनिकतेची ही रचना असल्यासचे आढळते.
१)काव्यफुले :
या काव्यसंग्रहाचे प्रकाशन सन १८५४ मध्ये करण्यात आले. मिशनरी छापाचे’ मदतीने प्रकाशित झालेल्या या काव्यसंग्रहाला सावित्रीबाई फुले यांनी १२ ओळींची प्रास्ताविका जोडली आहे. ज्यामध्ये त्यांनी असे म्हटले आहे की, मी शब्दांची सुमने काव्यात माळीत असून ती आनंद निर्माण करणारी आहेतच. शिवाय याच्या आस्वा‍दाने वाचकाच्या‍ अंतरी शांतरसाची निर्मिती होईल. सोबतच,अर्पणिका या काव्या्तून त्यांच्या प्रसन्नच, उदार अशा अंतकरणाचे दर्शन घडते. सद्गदित हृदयाने, तृप्त भावनेनेत्या्ही ‘सुमाला’ म्हाणजे काव्यसंग्रह ‘सुजन हितकरांना’ अर्पण करतात.
=
आ) सामाजिक :- १) शिकणेसाठी जागे व्हा, २) मनु म्हणे, ३) ब्रम्हवंती शेती, ४) शूद्रांचे दुखणे, ५) इंग्रजी माऊली, ६) शूद्र शब्दांचा अर्थ, ७) बळीस्तोत्र, ८) शूद्रांचे परावलंबन, ९)तयास मानव म्हणावे का? १०) अज्ञान ११) सावित्री व जोतीबा संवाद. ======
ए) ऐतिहासिक कविता :- १)छत्रपती शिवाजी, २)राणी छत्रपती ताराबाई.
काव्योफुले’ हा कविता संग्रह सावित्रीबाई फुले यांच्या प्रतिभेचा पहिला आविष्कात असून त्याचे स्वरूप जनप्रवर्तनक्षम आहे.
२)बावन्नरकशी सुबोध रत्नाकर :
दीर्घकाव्याचे स्व‍रूप धारण केलेला हा काव्यसंग्रह महात्मा फुले यांच्या निधनानंतर सन १८९१ रोजी अमरावती येथे प्रकाशित झाला. या काव्यसंग्रहाच्या मुखपृष्ठावर ‘वरूडचेशास्त्री बाबा चौधरी, महाजन व मोशींचे शास्त्री गोविंदस्वाडमी काळे यांनी करजगावचे सत्यशोधक समाजाचे स्वा्मी लक्ष्मण शास्त्री यांचे घरी प्रकाशित केला’, असा मजकूर आहे. या काव्याच्या अंती,‘मिती शुक्ल पक्ष १८९३, रात्री २ वाजून २० मिनिटानी ही पोथी लिहून पुरी केली’ अशी नोंद असून त्याच्या खाली सावित्री जोतिबा फुले. द. खु. अशी सही आहे. यानुसार असा एक संकेत आढळतो की, हा काव्यसंग्रह त्यांनी एका सलग अवकाशात पूर्ण केला असावा.या काव्यासंग्रहाच्या नावाबद्दल डॉ.मा.गो. माळी असे मत नोंदवितात की,“यामध्ये बावन्न कडवी असल्याने ‘बावन्नकशी’असे नाव दिले असावे.” या काव्य रचनेचा हेतू जोतीरावांचा गौरव करणे, असे प्रथमदर्शनी जरी आढळत असले तरी सखोल चिंतनात असे जाणवते की याही रचनेची निर्मिती प्रबोधनासाठीच झाली आहे.५२ कडव्याच्या या काव्याचे सहा भागांत विभाजन असून त्यातील उपोद्घात या भागात काव्यारचनेसाठी निवडलेल्या वृत्ताची माहिती देतात. त्यांनी संपूर्ण रचनेसाठी भुजंगप्रत या वृत्ताची निवड केली आहे. त्यांची ही रचना वाचताना समर्थ रामदासांच्यां मनाच्या श्लोकांची आठवण येते. या काव्य संग्रहातील दुसऱ्या – सिद्धता या भागात दस्यु लोंकाच्या  कार्याचा, शौर्याचा गौरव, आर्य संस्कृतीचा अनाचार,अत्याचार, शिवशाहीचा गौरव तर तिसऱ्या भागात पेशवाईचा अनागोंदी कारभार यांचा आलेख रेखाटला आहे. त्या नंतर आंग्लाई या भागात शिक्षण, सुधारणा याबाबत माहिती देऊन त्याच्या पुढील भागात जोतीरावांच्या कार्याबद्दल माहिती दिली आहे. ही माहिती एका द्रष्ट्या तत्त्वचिंतनकाची आहे. यामध्ये कुठेही पूर्वग्रह वा अतिशयोक्ती आढळत नाही. पुढे उपसंहार या भागात त्यांनी काव्य-निर्मितीचा आशय स्पष्ट करतात.जरी हे काव्यक त्यांनी ‘मनी वृत्त आखून’ लिहिले असले तरी ते ‘भ्रतारास अर्पीण्यासाठी’ नसून खऱ्या अर्थी जनकल्याणसाठीच असल्याचे आढळते.
हे ही पहा
वर्ग:महिला वर्ग:कवी वर्ग:सावित्रीबाई फुले
अबुल फझल
शेख अबुल फझल इब्ने मुबारक (१४ जानेवारी, इ.स. १५५१ - १२ ऑगस्ट, इ.स. १६०२) (उर्दू: ابو الفضل) हा मुघल सम्राट अकबराच्या काळातील मुघल साम्राज्याचे वजीर होता. हा अकबराच्या नवरत्नांतील एक मानला जातो. याला अबु'ल फझल, अबु'ल फद्ल आणि अबु'ल फद्ल 'अल्लामि नावानेही ओळखला जातो. याने अकबरनामा नामक मुघल इतिहासातील प्रसिद्ध ग्रंथ लिहिला. तसेच याने अकबराच्या राज्याचा अधिकृत इतिहासही तीन भागांत लिहिला. हा ग्रंथ आईन ए अकबरी या नावाने ख्यातनाम आहे. याशिवाय याने बायबलाचा फारसी अनुवादही केला.
चरित्र
सिंध प्रांतात राहणाऱ्या व मूळच्या येमेनी वांशिकतेच्या शेख मुसा याचा अबुल फझल हा पाचवा पुत्र होता. अबुल फझलाचा जन्म आग्र्यात झाला. इ.स. १५७५ साली तो अकबराच्या राजदरबारात दाखल झाला व दख्खनेतील युद्धात त्याने मुघल सैन्याचे नेतृत्व केले. अकबराच्या उदारमतवादी धार्मिक विचारांवर अबुल फझलाचा प्रभाव होता.