cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गंगा नदी
उपनद्या
गंगेमध्ये उत्तरेकडून येणाऱ्या प्रमुख उपनद्या यमुना, राम गंगा, कर्नाली (सरयू), ताप्ती, गंडक, कोसी आणि काकशी आणि दक्षिणेच्या पठारामधून येणाऱ्या प्रमुख नद्या म्हणजे चंबळ, सोन, बेतवा, केन, दक्षिणी तोस इ. हिमालयातील बंदरपुच्छ टेकडीच्या पायथ्याशी यमुनोत्री हिमखंडातून उगम होणारी यमुना ही गंगेची सर्वात महत्त्वाची उपनदी आहे. हिमालयच्या वरच्या भागात आणि नंतर लघु हिमालयात, गिरी, आहे आणि आसन या नद्या आढळतात. चंबळ, बेतवा, शारदा आणि केन ही यमुनेच्या उपनद्या आहेत. चंबळ इटावाजवळील यमुना आणि हमीरपूरजवळ बेतवा यांना भेटते. प्रयागराजजवळ यमुना डाव्या बाजूने गंगा नदीत सामील झाली. रामगंगा मूळ हिमालयाच्या दक्षिणेकडील नैनीतालजवळ उगम पावते आणि बिजनौर जिल्ह्यातून वाहते आणि कन्नौजजवळील गंगेमध्ये सामील होते. मप्सातुंग नावाच्या हिमनदीतून उद्भवणारी कर्नाली नदी अयोध्या, फैजाबादमार्गे बलिया जिल्ह्याच्या सीमेजवळील गंगेला मिळते. या नदीला डोंगराळ भागात कौरियाला आणि मैदानी प्रदेशात शरयू म्हणतात. हिमालयातून निघालेल्या गंडकला नेपाळमधील शालिग्राम म्हणून वाहणाऱ्या मैदानावर तिला नारायणी नदी म्हणतात. काळे गंडक आणि त्रिशूल नद्यांच्या पाण्यामधून वाहून ते सोनापूरजवळील गंगेमध्ये जाते. कोसीचा मुख्य प्रवाह अरुण आहे, जो गोसाई धामच्या उत्तरेकडून उगम पावतो. अरुण नदी ब्रह्मपुत्र खोऱ्याच्या दक्षिणेकडून वर्तुळाकार मार्गात वाहते, जिथे यारू नावाची नदी जोडली जाते. त्यानंतर ती एव्हरेस्टच्या कांचनगंगा शिखरावरून वाहते, ती दक्षिणेकडे ९० किलोमीटर वाहते, जिथे पश्चिमेला त्सुन्कोसी आणि पूर्वेकडून तामूर कोसी नावाच्या नद्या त्यात सामील होतात. यानंतर कोसी नदीच्या नावाखाली शिवालिक ओलांडल्यानंतर ती मैदानात उतरते आणि बिहार राज्यातून वाहणाऱ्या गंगेस सामील होते. सोन नदी अमरकंटक टेकडी (मध्य प्रदेश) वरून निघते आणि पाटण्याजवळील गंगेला मिळते. चंबळ नदी मध्य प्रदेशातील महूजवळ जनायाब डोंगरावरून उगम पावते आणि इटावापासून ३८ कि.मी. अंतरावर यमुनाला मिळते. बेतवा नदी मध्य प्रदेशातील भोपाळ येथून उगम पावते आणि उत्तर हमीरपूरजवळील यमुनेला मिळते. बसलाई, द्वारका, मयुराक्षी, रूपनारायण, कंसवती आणि रसूलपूर ह्या भागीरथी नदीच्या मुख्य उपनद्या आहेत. जलांगी आणि मठा भंगा किंवा चुनिन डाव्या किनाऱ्याला मिळतात.. पूर्वी गंगा किंवा पद्मा या शाखा नद्या होत्या. परंतु सध्या त्या गंगेपासून विभक्त झाल्या आहेत आणि फक्त पावसाळ्याच्या नद्या बनल्या आहेत.
उपनद्या : १ महाकाली, २ कर्नाली, ३ कोसी, ४ गंडक, ५ शरयू, ६ यमुना, ७, सोमानी, ९ महानंदा.
जैववैविधता
ऐतिहासिक पुराव्यांनुसार गंगा-यमुना प्रदेश १६ व्या आणि १७ व्या शतकापर्यंत घनदाट जंगलांनी व्यापलेला असल्याचे ज्ञात आहे. या जंगलात वन्य हत्ती, म्हैस, गेंडा, सिंह आणि वाघ यांची शिकार केली गेली. गंगा किनाऱ्याने शांततापूर्ण आणि मैत्रीपूर्ण वातावरणामुळे आपल्या वेशीवर रंगीबेरंगी पक्ष्यांचे जग जपले आहे. त्या किनारपट्टीत माशांच्या १४० प्रजाती, ३५ सरपटणारे प्राण्यांच्या ३५ आणि नीलगाय, सांबर, ससा, मुंगूस, चिंकारा (ब्लॅक बक) अशा सस्तन वन्यजीवांच्या ४२ प्रजाती आहेत. या भागातील काही प्रजाती संरक्षित घोषित केल्या आहेत. लंगूर, लाल माकड, तपकिरी अस्वल, कोल्हा, बिबट्या, बर्फाळ बिबट्या, हरीण, भुंकण हरण, सांभर, कस्तुरी हरीण, सेरो हरीण (अजहरीण), बार हरीण, सुदंर, ताहर (रानबकरा) इत्यादी मोठ्या प्रमाणात गंगेच्या पर्वतीय किनाऱ्यावर आढळतात. फुलपाखरे आणि वेगवेगळ्या रंगांचे कीटक देखील येथे आढळतात. वाढत्या लोकसंख्येच्या दबावाखाली, हळूहळू जंगले नष्ट होत आहेत आणि गंगा खोऱ्यात सर्वत्र शेती केली जात आहे, तरीही गंगेच्या मैदानावर हरण, रानडुक्कर, रान मांजरी, लांडगा, खोकड व कोल्ह्यांच्या अनेक प्रजाती मोठ्या संख्येने आढळतात. डॉल्फिनच्या दोन प्रजाती गंगेमध्ये सापडतात. ज्याला गंगा डॉल्फिन आणि इरावाडी डॉल्फिन म्हणून ओळखले जाते. याशिवाय गंगा नदीत सापडलेल्या शार्कमुळेही गंगा प्रसिद्ध आहे, वाहत्या पाण्यात सापडलेल्या शार्कबद्दल जगातील शास्त्रज्ञांना खूप कुतूहल आहे. गंगा नदी जेथे बंगालच्या उपसागराला मिळते त्या ठिकाणच्या त्रिभुजाला सुंदरबन म्हणून ओळखतात. हे सुंदरबन जगातील अनेक नावीन्यपूर्ण वनस्पती आणि बंगाली वाघ यांकरिता प्रसिद्ध आहे.
आर्थिक महत्त्व
गंगा आपल्या उगम भागात भारत आणि बांगलादेशच्या शेती-आधारित अर्थ व्यवस्थेला मोठ्या प्रमाणात हातभार तर लावतेच त्यासोबत ती तिच्या उपनद्यांसह मोठ्या क्षेत्रासाठी बारमाही सिंचनाचा स्रोत आहे. या भागात मुख्यतः तांदूळ, ऊस, डाळ, तेलबिया, बटाटे आणि गहू ही पिके घेतली जातात. गंगेच्या किनारपट्टी भागाततील दलदलींमुळे व तलावांमुळे शेंगदाणे, मिरची, मोहरी, तीळ व ऊस ही पिके मुबलक प्रमाणात निघतात. नदीत मासेमारी खूप जोरात चालू असते. गंगा नदी प्रणाली ही भारतातील सर्वात मोठी नदी प्रणाली आहे; त्यामध्ये सुमारे ३७५ माशांच्या प्रजाती आहेत. उत्तर प्रदेशातील आणि बिहारमधील वैज्ञानिकांनी १११ माशांच्या प्रजाती असल्याचे नोंदविले आहे. फराक्का धरण तयार झाल्याने गंगा नदीत हिलसा माशाच्या निर्मितीस मदत झाली आहे. गंगेचे महत्त्व देखील पर्यटन आधारित उत्पन्नामुळे आहे. तिच्या किनाऱ्यावर ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाची आणि नैसर्गिक सौंदर्याने परिपूर्ण अशी बरीच पर्यटन स्थळे आहेत. ही स्थळे राष्ट्रीय उत्पन्नाचे मोलाचे स्रोत आहेत. गंगा नदीवर राफ्टिंगसारखे साहसी खेळ आयोजित केले जातात. या साहसी खेळांमुळे व त्यासंबंधीच्या वातावरणाद्वारे भारताच्या आर्थिक सहकार्यास मदत होते. हरिद्वार, प्रयागराज आणि वाराणसी ही गंगा किनारपट्टीची तीन मोठी शहरे असून तीर्थक्षेत्रांमध्ये विशेष स्थान आहे. यामुळे येथे मोठ्या संख्येने भाविक येत असून धार्मिक पर्यटनामध्ये त्यांचे मोठे योगदान आहे. उन्हाळ्याच्या हंगामात जेव्हा पर्वतातून बर्फ वितळतो तेव्हा नदीत पाण्याचे प्रमाण आणि प्रवाह जास्त होतो, यावेळी उत्तराखंडमधील ऋषिकेश, बद्रीनाथ मार्गावरील कौडियाळा ते ऋषिकेश दरम्यान रॅफ्टिंग, कायाकिंग आणि कॅनोइंग शिबिरे आयोजित केली जातात. ही शिबिरे विशेषतः साहसी, क्रीडा उत्साही लोकांना आणि पर्यटकांना आकर्षित करून भारताच्या आर्थिक सहकार्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात.
धरणे व नदी प्रकल्प
गंगेवर बांधलेली अनेक धरणे भारतीय सार्वजनिक जीवन आणि अर्थव्यवस्थेचा एक महत्त्वाचा भाग आहेत. त्यापैकी प्रमुख म्हणजे फरक्का धरण, टिहरी धरण आणि भीमगोडा धरण. फरक्का धरण (बैराज) भारताच्या पश्चिम बंगाल प्रांतात गंगा नदीवर बांधले गेले आहे. कोलकाता बंदर कचरामुक्त करण्यासाठी हे धरण बांधण्यात आले होते, हे १९५० ते १९६० या काळात या बंदराची मुख्य समस्या होती. कोलकाता हुगळी नदीवर वसलेले एक प्रमुख बंदर आहे. उन्हाळ्यात हूगळी नदीचा प्रवाह कायम राहण्यासाठी गंगा नदीच्या पाण्याचा मोठा भाग फरक्का धरणातून हुगळी नदीत वळविला जातो. गंगेवर बांधलेले दुसरे मोठे टिहरी धरण म्हणजे उत्तराखंडच्या टिहरी जिल्ह्यात स्थित टिहरी विकास प्रकल्पातील प्राथमिक धरण. गंगा नदीची मुख्य उपनदी भागीरथी नदीवर धरण बांधले गेले आहे. टिहरी धरणाची उंची २६१ मीटर असून जगातील पाचवे सर्वात मोठे धरण बनले आहे. या धरणातून दिल्ली, उत्तर प्रदेश आणि उत्तराखंडमध्ये दररोज २४०० मेगावॅट वीज निर्मिती, २,७०,००० हेक्टर सिंचन आणि १०२.२० कोटी लिटर पिण्याचे पाणी देण्याचे प्रस्तावित आहे. तिसरा मोठा भीमगोडा धरण हरिद्वार येथे आहे. ब्रिटिशांनी १८४० मध्ये गंगा नदीचे पाणी विभाजित करण्यासाठी व त्यास अप्पर गंगा कालव्यामध्ये वळविण्यासाठी बांधले होते. गंगा नदीच्या उजव्या काठावरून हा कालवा हरिद्वारमधील भीमगोडा नावाच्या ठिकाणाहून उगम पावतो. प्रारंभी गंगा नदीत तात्पुरते बंधारे बांधून या कालव्यात पाणीपुरवठा केला जात असे. पावसाळा सुरू होताच धरण तात्पुरते खंडित व्हायचे आणि पावसाळ्यात कालव्यात पाणी वाहून जायचे. अशा प्रकारे या कालव्याद्वारे केवळ रब्बी पिकांनाच सिंचन झाले. भीमगोडा बॅरेज या तात्पुरत्या धरणाच्या बांधकाम साइटच्या डाउनस्ट्रीम (डाउनस्ट्रीम फ्लो) मध्ये १९७८-१९८४ दरम्यान बांधण्यात आले. ते बांधल्यानंतर, वरच्या गंगा कालव्याच्या पाण्याचे पाणीही खरीप पिकाला पुरविले जात असे.
प्रदूषण आणि पर्यावरण
गंगा नदी ही तिच्या शुद्धीकरण क्षमतेसाठी जगभरात ओळखली जाते. शास्त्रज्ञांचा असा विश्वास आहे की या नदीतील पाण्यामध्ये बॅक्टेरियोफेज नावाचे व्हायरस आहेत, जे बॅक्टेरिया आणि इतर हानिकारक सूक्ष्मजीव टिकू देत नाहीत. पाण्यातील प्राणवायूचे (ऑक्सिजनचे) प्रमाण राखण्यासाठीची गंगा नदीच्या पाण्याची विलक्षण क्षमता आहे; परंतु यामागचे कारण अद्याप समजू शकलेले नाही. राष्ट्रीय सार्वजनिक आरोग्य योजनांमुळे भारतातील कॉलरा आणि आमांश (आंव) यासारख्या आजारांचा धोका बराच कमी झाला आहे.
नमामि गंगे
नदी स्वच्छ करण्यासाठी कित्येक उपक्रम घेतले गेले परंतु समाधानकारक कोणीही पोहोचले नाही. पंतप्रधानपदी निवड झाल्यानंतर, पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी गंगा नदीतील प्रदूषण नियंत्रण व स्वच्छ करण्यासाठी मोहीम राबविली. त्यानंतर त्यांनी जुलै २०१४मध्ये भारताच्या सर्वसाधारण अर्थसंकल्पात 'नमामि गंगा' नावाचा प्रकल्प सुरू केला. या प्रकल्पाचा एक भाग म्हणून, भारत सरकारने गंगेच्या काठावर औद्योगिक एकके बंद करण्याचे आदेश दिले आहेत. भारतात, २५ मार्च ते ३ मे २०२०पर्यंत टाळेबंदीमुळे गंगेच्या काठावरील सर्व कारखाने बंद आहेत, ज्यामुळे त्यांचे घाणेरडे पाणी गंगेमध्ये जात नाही आणि गेल्या दहा वर्षांत गंगेचे पाणी अत्यंत स्वच्छ झाले आहे. प्रथमच हरीकी पोडीतील गंगचे पाणी पिण्यास उपयुक्त असल्याचे सांगितले जाते.
गंगेसंबंधी काही पौराणिक समजुती
गंगा नदी :भूलोकावरील अवतरण
१. ‘गंगा’ शब्दाची व्युत्पत्ती आणि अर्थ
अ. गमयति भगवत्पदम् इति गङ्गा ।
अर्थ : (स्नान करणाऱ्या जिवाला(?) भगवंताच्या चरणांपर्यंत पोहोचवते, ती गंगा.
आ. गम्यते प्राप्यते मोक्षार्थिभिः इति गङ्गा ।
अर्थ : मोक्षार्थी म्हणजे मुमूक्षू जिच्याकडे जातात, ती गंगा होय.
२. गंगा नदीची पुराणांत सांगितलेली ब्रह्मांडातील उत्पत्ती अन् तिचे भूलोकातील अवतरण
२ अ. ब्रह्मांडातील उत्पत्ती
वामन अवतारात विष्णूने दानशूर बलीराजाकडे भिक्षा म्हणून तीन पावले भूमिदान मागितले. वामन म्हणजे विष्णू असल्याचे ठाऊक नसल्याने बलीराजाने त्या क्षणी वामनाला तीन पावले भूमी दान दिली. वामनाने विराट रूप धारण करून एका पावलात संपूर्ण पृथ्वी आणि दुसऱ्या पावलाने अंतरिक्ष व्यापले. त्यांपैकी दुसरे पाऊल उचलतांना वामनाच्या (विष्णूच्या) डाव्या पायाच्या अंगठ्याचा धक्का लागून ब्रह्मांडाचे सूक्ष्म-जलीय कवच (टीप १) फुटले. त्यातून गर्भोदकाप्रमाणे ब्रह्मांडाबाहेरचे सूक्ष्म-जल ब्रह्मांडात शिरले. हे सूक्ष्म-जल म्हणजे गंगा !
हा गंगेचा प्रवाह प्रथम सत्यलोकात गेला. ब्रह्मदेवाने तिला स्वतःच्या कमंडलूत धारण केले. नंतर सत्यलोकात त्याने स्वतःच्या कमंडलूतील पाण्याने श्रीविष्णूचे चरण धुतले. त्या जलातून गंगा उत्पन्न झाली. नंतर ती सत्यलोकातून अनुक्रमे तपोलोक, जनलोक, महर्लोक अशा मार्गाने स्वर्गलोकात आली.
''' २ आ. भूलोकातील अवतरण – भगीरथाच्या कठोर परिश्रमामुळे गंगा पृथ्वीवर अवतरणे आणि तिने सगरपुत्रांचा उद्धार करणे'''
‘सूर्यवंशातील सगर राजाने अश्वमेध यज्ञ आरंभला. प्रथम त्याने दिग्विजयासाठी यज्ञीय अश्व पाठवला आणि त्याच्या रक्षणार्थ स्वतःच्या ६० हजार पुत्रांना पाठवले. या यज्ञाची धास्ती घेतलेल्या इंद्राने यज्ञीय अश्व पळवून कपिलमुनींच्या आश्रमाजवळ बांधला. नंतर सगरपुत्रांना तो अश्व कपिलमुनींच्या आश्रमाजवळ सापडला. तेव्हा ‘कपिलमुनींनीच अश्व चोरला’, असे समजून सगरपुत्रांनी ध्यानस्थ कपिलमुनींवर आक्रमण करण्याचा विचार केला. ही गोष्ट कपिलमुनींनी अंतर्ज्ञानाने जाणून डोळे उघडले अन् त्या क्षणी त्यांच्या नेत्रातील तेजाने सर्व सगरपुत्र भस्मसात झाले. काही काळानंतर सगराचा नातू राजा अंशुमन याने सगरपुत्रांच्या मृत्यूचा शोध घेतला. त्या वेळी कपिलमुनींनी अंशुमनला सांगितले, ‘`स्वर्गातील गंगा भूतलावर आण. सगरपुत्रांच्या अस्थी आणि रक्षा यांवरून गंगेचा प्रवाह वहात गेला, तर त्यांचा उद्धार होईल !’’ त्याप्रमाणे गंगा पृथ्वीवर येण्यासाठी अंशुमनने तप आरंभले.’
‘त्याच्या मृत्यूनंतर त्याचा सुपुत्र राजा दिलीपनेही गंगावतरणासाठी तप केले. अंशुमन आणि दिलीप यांनी सहस्रो वर्षे तप करून गंगावतरण झाले नाही; पण तपश्चर्येमुळे त्या दोघांना स्वर्गलोक प्राप्त झाला.’ (वाल्मीकिरामायण, काण्ड १, अध्याय ४१, २०-२१)
‘राजा दिलीपच्या मृत्यूनंतर त्याचा पुत्र राजा भगीरथने कठोर मेहनत केली. त्या वेळी प्रसन्न झालेली गंगामाता भगीरथाला म्हणाली, ‘‘माझा प्रचंड प्रवाह पृथ्वी सहन करू शकणार नाही. त्यामुळे तू भगवान शंकराला प्रसन्न करून घे.’’ पुढे भगीरथाच्या घोर तपश्चर्येवर भगवान शंकर प्रसन्न झाले. नंतर शंकराने गंगेचा प्रवाह जटेत अडवला आणि तो पृथ्वीतलावर सोडला. अशा प्रकारे हिमालयात अवतीर्ण झालेली गंगा नदी भगीरथाच्या मागोमाग हरिद्वार, प्रयाग आदी स्थानांना पवित्र करत सागराला (बंगालच्या उपसागराला) मिळाली.’
''' २ आ १. गंगा भूलोकी अवतरित झाल्याचा दिवस !'''
दशमी शुक्लपक्षे तु ज्येष्ठे मासि कुजेऽहनि । अवतीर्णा यतः स्वर्गात् हस्तर्क्षे च सरिद्वरा ।। – वराहपुराण
अर्थ : ज्येष्ठ मास, शुक्ल पक्ष, दशमी तिथी, भौमवार (मंगळवार) आणि हस्त नक्षत्र या योगावर गंगा स्वर्गातून धरणीवर अवतरली.
गंगावतरणाची तिथी काही पुराणांत वैशाख शुक्ल पक्ष तृतीया, तर काही पुराणांत कार्तिक पौर्णिमा सांगितली असली, तरी बहुसंख्य पुराणांत ‘ज्येष्ठ शुक्ल पक्ष दशमी’ हीच गंगावतरणाची तिथी सांगितली आहे आणि तीच सर्वमान्य आहे.
३. गंगेची इतर काही नावे
३ अ. ब्रह्मद्रवा ब्रह्मदेवाने गंगेला स्वतःच्या कमंडलूत धारण केले. त्यामुळे तिला ‘ब्रह्मद्रवा’ असे म्हणतात.
३ आ. विष्णूपदी किंवा विष्णूप्रिया गंगा विष्णूपदाला स्पर्शून भूलोकी आल्याने तिला ‘विष्णूपदी’ किंवा ‘विष्णूप्रिया’ हे नाव मिळाले.
३ इ. भागीरथी राजा भगीरथाच्या तपश्चर्येमुळे गंगा नदी पृथ्वीवर अवतीर्ण झाली; म्हणून तिला ‘भागीरथी (भगीरथाची कन्या)’ असे म्हणतात.
३ ई. जान्हवी ‘हिमालयातून खाली उतरतांना गंगेने राजर्षी आणि तपोनिष्ठ अशा जन्हुऋषींची यज्ञभूमी वाहून नेली. या गोष्टीचा राग आल्याने जन्हुऋषींनी तिचा सगळा प्रवाहच पिऊन टाकला. मग भगीरथाने जन्हुऋषींना प्रार्थना केल्यानंतर त्यांनी गंगेचा प्रवाह स्वतःच्या एका कानातून बाहेर सोडला. त्यावरून तिला ‘जान्हवी (जन्हुऋषींची कन्या)’ हे नाव मिळाले.’ (वायुपुराण, अध्याय ९१, श्लोक ५४ ते ५८)
केकत पांगरी
केकत पांगरी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील बीड जिल्ह्यातील व गेवराई तालुक्यातील गाव आहे.
गंगा नदी
गंगेसंबंधी काही पौराणिक समजुती
३ उ. त्रिपथगा ‘भूतलावर अवतरित झाल्यानंतर गंगेची धारा शिवाने जटेत अडवली. त्या वेळी तिचे तीन प्रवाह झाले. या प्रवाहांपैकी पहिला स्वर्गात केला, दुसरा भूतलावर राहिला आणि तिसरा पाताळात वहात गेला; म्हणून तिला ‘त्रिपथगा’ किंवा ‘त्रिपथगामिनी’ असे म्हणतात.’
केकत पांगरी
लोकसंख्या तपशील
या गावाची इ.स. २०११च्या जनगणनेनुसार -- कुटुंब असून लोकसंख्या -- आहे. पैकी पुरूष लोकसंख्या -- तर स्त्रीयांची संख्या -- इतकी आहे. वयोगट ० ते ६ मधील बालकांची संख्या -- असून ते एकूण लोकसंख्येच्या -- % आहे. अनुसूचित जातीची लोकसंख्या -- (---%) असून त्यात --- पुरूष व -- स्त्रिया आहेत तर अनुसूचित जमातीचे -- लोक (%) असून त्यात --- पुरूष व --- स्त्रिया आहेत.
गंगा नदी
गंगेसंबंधी काही पौराणिक समजुती
३ ऊ. त्रिलोकांतील नावे गंगेला स्वर्गात ‘मंदाकिनी’, पृथ्वीवर ‘भागीरथी’ आणि पाताळात ‘भोगावती’ म्हणतात.
केकत पांगरी
जमिनीचा वापर
या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
गंगा नदी
गंगेसंबंधी काही पौराणिक समजुती
‘शब्द, स्पर्श, रूप, रस, गंध आणि त्यांच्याशी संबंधित शक्ती एकत्रित असतात’, हा अध्यात्मशास्त्रीय सिद्धांत आहे. ‘गंगा’ हा शब्द अयोग्य पद्धतीने उच्चारणाऱ्यांना गंगेच्या स्मरणाचा आध्यात्मिक लाभ कसा होणार ? म्हणूनच परकीय भाषेत बोलतांना आणि लिहितांना तिला ‘गंगा’ या नावानेच संबोधित करा !
केकत पांगरी
हे ही पहा
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील गावे वर्ग:गेवराई तालुक्यातील गावे
गंगा नदी
संदर्भ
वर्ग:भारतातील नद्या
पिरकोन
पिरकोन हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील उरण तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
पिरकोन हे महाराष्ट्राच्या रायगड जिल्ह्यातल्या उरण तालुक्याच्या पूर्व भागात वसलेले एक गाव आहे. उरणइतकीच आवरे(आवरा) आणि पिरकोन ही गावे पुरातन आहेत.
पिरकोन हे उरण ते खारपाडा या जिल्हामार्गावर येते. येथूनच आवरे आणि गोवठाणे गावांकडे जाण्यासाठी रस्ता फुटतो.
येथे रयत शिक्षण संस्थेचे शाळा, १२ पर्यंत महाविद्यालय  आहे त्याच बरोबर डि.एड.महाविद्यालय आहे.
पिरकोन चा इतिहास :
‘वीरगळ’ हा शब्द आता ‘पिरकोन’ परिसरात अनेकांच्या तोंडी रुळला असावा. नवी मुंबई, मुंबई  पासून अवघ्या तासाभराच्या अंतरावरील या परिसरात वीरगळ आढळले आहेत, हे मागील लेखामुळे बहुतांश लोकांना ज्ञात झाले. आपल्या राज्यात बऱ्याचशा ठिकाणी असे विरगळ आहेत. आपल्याकडे आढळणारे वीरगळ हे मुख्यत्वे मराठवाडा,पुणे  पासून ते कोकण, रायगड पर्यंत पसरलेले आहेत. वीरगळांना ऐतिहासिक व शिल्पशास्त्रीय महत्त्व आहे. महाराष्ट्रात वीरगळांचे अनेक प्रकार आहेत. वीराच्या पराक्रमानुसार व पदानुसार दगडाच्या एकाच बाजूने तर कधी दोन्ही बाजूने किंवा चारी बाजूने चौकट करून वीराच्या युद्धप्रसंगाचे चित्र कोरले जाते. युद्ध प्रसंगात बरीच विविधता असते. पायदळ, घोडदळ स्वरूपातील युद्धप्रसंग आहेतच, पण हत्तीवरून आणि नौकेवरून झालेल्या लढायांचे प्रसंगही आढळतात. पारंपारिक युद्ध प्रसंगांसह आणखी काही वेगळ्या घटनांवरील वीरगळ असू शकतात. चोर लुटारूंपासून गाई गुरांचे रक्षण करताना मरण स्विकारलेला वीर किंवा रानटी प्राण्यांशी लढणारा वीर असेही काही प्रसंग आहेत.
आपण पिरकोनमधील ज्या वीरगळीविषयी माहिती पाहणार आहोत, ती वीरगळ गावातील मारूती मंदिरासमोरील जागेत विराजमान आहे.
पिरकोन हत्याकांड;
१९८६ साली पिरकोन येथिल डि.एड. महाविद्यालय गावाच्या बाहेर पिरकोन गावाच्या उत्तर पुर्वेस नवे डि.एड महाविद्यालय निर्माण केले गेल्यामुळे डि.एड. महाविद्यालय गावाच्या बाहेर गेल्यामुळे दोन पक्षांत हा वाद निर्माण झाला, ह्यामध्ये गावातील काही लोकांना हा निर्णय मान्य नसल्याने त्यांनी मुंबई शहरातील तथाकथित भाडोत्री गुंड आणून त्यांच्या माध्यमातून गावात दहशत माजवण्यास सुरुवात केली ,या हल्ल्यात पहिल्यांदा पंचक्रोशीतील एसिड हल्ला झाला , खुप जण जखमी झाले, हा एसिड हल्ला ईतका भिषण होता कि काही जखमी इस्पितळातच मृत्यूमुखी पडले, दहशत माजवण्यासाठी आलेल्या भाडोत्री गुंडानी पिस्तूल रिव्हॉल्वरचा वापर केला, पिरकोन
हत्याकांडात झाले यात सुमारे ५ जणांच्या निघृण हत्या, खुद्द त्यावेळे मुख्याध्यापक दहशतीच्या सावटाखाली होते, त्यांनी स्वतः ची बदली करून घेतली.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:उरण तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
जेम्स बॅनाटाइन
वर्ग:न्यू झीलंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
मोहम्मद सिराज
वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
महिका कंदनाला
महिका कंदनाला (६ ऑगस्ट, २००१:कनेक्टीकट, अमेरिका - ) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून २०१९ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. २००१ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
स्टुअर्ट मात्सिकिन्येरी
मात्सिकिन्येरी, स्टुअर्ट वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म
अदिती मुटाटकर
आदिती मुटाटकर (जन्मः ऑक्टोबर ८, इ.स. १९८७) ही एक भारतीय बॅडमिंटनपटू आहे
वर्ग:भारतीय बॅडमिंटन खेळाडू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
विजया जहागीरदार
विजया जहागीरदार (जन्म : इंदूर, १२ सप्टेंबर १९३२; - सोलापूर, १ एप्रिल २०२०)  या एक मराठी लेखिका व कवयित्री होत्या. बालसाहित्यकार म्हणून त्या जास्त परिचित आहेत. त्या बालकुमार साहित्य मंच या संस्थेच्या अध्यक्षा होत्या. सोलापूरचे २००६ साली झालेले २०वे मराठी बालकुमार साहित्य संमेलन विजया जहागीरदार यांच्या अध्यक्षतेखाली झाले होते.
आकाशवाणीच्या मुंबई केंद्रावरून त्यांच्या 'ययातिकन्या माधवी' आणि 'काव्य कोडी' या पुस्तकाचे वाचन झाले होते.
मनोरंजक विज्ञान या विषयावरदेखील जहागीरदारांनी विपुल लेखन केले आहे.
विजया जहागीरदार या शिवसेना नेत्या नीलम गोऱ्हे यांच्या आत्या होत.
विजया जहागीरदार यांचे झालेले गौरव आणि त्यांना मिळालेले पुरस्कार
वर्ग:मराठी लेखक जहागीरदार, विजया वर्ग:इ.स. १९३२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू
केडगाव (दौंड)
केडगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील दौंड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ४२० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दौंड तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
श्री आनंद विद्यालय चिचोंडी
श्री आनंद विद्यालय चिचोंडी या ठिकाणी 5 वी ते 12 शिक्षणाची सोय उपलब्ध आहे सायन्स आणि वाणिज्य शाखा नाहीत.
संदर्भ
माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ वर्ग:महाराष्ट्र शासन वर्ग:चिचोंडी वर्ग:महाविद्यालय वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील उच्चशिक्षण
दैवज्ञ ब्राह्मण
दैवज्ञ हा बहुतांश पश्चिम किनारपट्टीवर राहणारा हिंदू ब्राह्मण समाज आहे. ही दैवज्ञ पोटजात गोवा, किनाऱ्यावरील कर्नाटक, तसेच किनाऱ्यावरील महाराष्ट्राची निवासी आहे. या क्षेत्रात यांना 'शेठ' म्हटले जाते, जे 'श्रेष्ठ' किंवा 'श्रेष्ठिन्'चा अपभ्रंश आहे. हे लोक मूळचे गोव्यातील असून इस्लामी व पोर्तुगीज आक्रमणांमूळे कर्नाटकात ,महाराष्ट्रात तसेच केरळात स्थायिक झाले.ते कोंकणी तसेच मराठी बोलतात, पौरोहित्य करणारे दैवज्ञ पुरोहित वगळता ईतर मत्स्याहारी असून जवाहिरे आणि सोन्याचा धंदा करतात. त्यांच्यात अत्रि,कौशिक,भारद्वाज,वत्स इ. गोत्रें असून ते प्रामुख्याने शांकरमतानुयायि आहेत तसेच थोडे लोक मध्वानुयायि आहेत.ते आपले पुर्वज शाकद्वीपि मग लोक आहेत असे मानतात.
पेढी नदी
पेढी नदी ही पूर्णा नदीची उपनदी आहे. ही महाराष्ट्राच्या अमरावती जिल्ह्यातून वाहते.
वर्ग:महाराष्ट्रातील नद्या
बोरशेती खुर्द
बोरशेती खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
नरसेवाडी
नरसेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील तासगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:तासगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
टोरी ब्लॅक
टोरी ब्लॅक (२६ ऑगस्ट, इ.स. १९८८ - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे. हिचे मूळ नाव मिशेल चॅपमन आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
चिवडा
महाराष्ट्रातल्या केवळ गंमत म्हणून खायच्या खाद्य पदार्थात चिवड्याचा अनेकदा वापर होतो. चहा-चिवडा हे उत्तम जोडखाणे आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ वर्ग:मराठी विकिबुक्स बंधूप्रकल्पात स्थानांतरित करावयाचे लेख वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
सप्टेंबर ११
बाह्य दुवे
सप्टेंबर ९ - सप्टेंबर १० - सप्टेंबर ११ - सप्टेंबर १२ - सप्टेंबर १३ - सप्टेंबर महिना
गीतिका कोडाली
गीतिका कोडाली (७ जून, २००४:न्यू यॉर्क, अमेरिका - ) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून २०१९ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सुरेश गोयल
सुरेश गोएल हा एक भारतीय बॅडमिंटनपटू आहे
गोएल, सुरेश
हिस्सेचिखली
हिस्सेचिखली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील वाशीम तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वाशिम तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
रोम क्रिकेट मैदान
रोम क्रिकेट मैदान हे इटलीच्या रोम शहराजवळ असलेल्या स्पिनासिटो नामक एका परिसरातील एक मैदान आहे.
हे मैदान इटली महिला क्रिकेट संघाचा पहिला वहिला महिला ट्वेंटी२० सामना आयोजित करण्यासाठी निवडले गेले. ९ ऑगस्ट २०२१ इटली आणि ऑस्ट्रिया या दोन संघांमध्ये या मैदानावरचा पहिला महिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळवला गेला.
प्रेमचंद
मुन्शी  (जन्म : वाराणसी, ३१ जुलै १८८० - ८ ऑक्टोबर १९३६) हे हिंदी व उर्दू साहित्यातील नावाजलेले लेखक होते. त्यांना उपन्यास सम्राट म्हणून गौरविले जाते. प्रेमचंदांनी इ.स. १९१३ ते इ.स. १९३१ पर्यंत एकूण २२४ कथा, १०० लेख आणि १८ कादंबऱ्या लिहिल्या. त्यांची पहिली कादंबरी 'असरारे महाबिद' उर्दू भाषेत होती. ती उर्दू साप्ताहिक 'आवाज-ए-ख़ल्क'मध्ये ८ ऑक्टोबर १९०३पासून क्रमशः प्रसिद्ध झाली, तर त्यांची शेवटची कादंबरी 'मंगलसूत्र' अपुरी राहिली.
जीवन
प्रेमचंद यांनी महात्मा गांधींच्या विचारांनी प्रेरित होऊन आपली सरकारी नोकरी सोडली व पहिली कादंबरी हिंदुस्थानवरील ब्रिटिश सत्तेच्या जुलमाची आणि भारतीयांच्या गुलामगिरीवर लिहिली. ती जेव्हा पुस्तकरूपाने प्रसिद्ध झाली, तेव्हा जप्त झाली. मात्र, देशद्रोहाच्या गुन्ह्याखाली अटक होण्यापासून प्रेमचंद वाचले. त्यानंतर त्यांनी आपले नबाब धनपतराय हे नाव बदलून प्रेमचंद घेतले.
इ.स. १९२१पर्यंत प्रेमचंद शिक्षण खात्यात डेप्युटी कलेक्टर म्हणून नोकरी करीत होते, मात्र त्यानंतर ते बनारसला परतले, आणि त्यांनी फक्त देशमुक्तीच्या संघर्षाकरिता आपली लेखणी चालवण्याचे ठरविले. इ.स. १९२३मध्ये त्यांनी 'सरस्वती प्रेस'ची स्थापना केली. प्रेसच्या खर्चासाठी कर्ज मिळविण्याच्या उद्देशाने प्रेमचंद मुंबईला आले व त्यांनी एक चित्रपटकथा लिहून दिली. चित्रपटात त्यांनी मजुराच्या बापाची भूमिकाही केली. मात्र वर्षभरात प्रेमचंद परत गेले. प्रेमचंद हे लेखणीचा शिपाई म्हणून ओळखले जातात.
कार्यक्षेत्र
प्रेमचंद्र आधुनिक हिंदी साहित्याचे पितामह म्हणून ओळखले जातात. १९०१ पासून त्यांच्या साहित्यिक जीवनाचा आरंभ सुरू झाला. पण त्यांची पहिली हिंदी कथा सरस्वती पत्रिकेत डिसेंबरच्या अंकात १९१५ मध्ये 'सौत' या नावाने प्रकाशित झाली. त्यांचा पहिला कथासंग्रह 'सोजे वतन'. देशभक्तीच्या भावनेने ओतप्रोत असल्याने त्यांच्या पुस्तकांवर इंग्रज सरकारने बंदी घातली व अशा प्रकारचे लेखन करू नये म्हणून बजावण्यात आले.
मरणोपरान्त त्यांची कथा मानसरोवर नावाने ८ खंडांमध्ये प्रकाशित झाली. त्यांची शेवटची कथा 'कफन' १९३६मध्ये प्रकाशित झाली. याच्या आधी हिंदीमध्ये काल्पनिक,अय्यारी आणि पौराणिक धार्मिक रचनाच प्रकाशित केली जात होती. प्रेमचंद यांनी हिंदीमध्ये यथार्थवादाची सुरुवात केली. भारतीय साहित्याचा बराचसा विमर्श नंतर समोर आला. दलित साहित्य आणि नारी साहित्याची खोलवर मुळे प्रेमचंदांच्या साहित्यात दिसली. प्रेमचंदांचा लेख 'पहली रचना' आपल्या मामांवर लिहिलेला व्‍यंगलेख होता, मात्र हा आता अनुपलब्‍ध आहे. त्यांचा पहिली उपलब्‍ध कादंबरी उर्दू उपन्यास 'असरारे हमसवाब' होय. याचे हिंदीत रूपांतर प्रेमा नावाने १९०७ साली प्रकाशित झाले .प्रेमचंदांची दुसरी कादंबरी 'हमखुर्मा व हमसवाब' पण प्रकाशित झाली. यानंतर प्रेमचंदांचा पहिला कथासंग्रह सोज़े-वतन नावाने आला. तो १९०८मध्ये प्रकाशित झाला. देशभक्तीच्या भावनांनी ओतप्रोत असल्याने यावर इंग्रज़ी शासनाने बंदी घातली, आणि भविष्‍यात अशा प्रकारचे लेखन न करण्याचे निर्देश दिले. या कारणांनी त्यांना नाव बदलून लेखन करावे लागले. 'प्रेमचंद' या नावाने त्यांची पहिली कथा 'बड़े घर की बेटी 'ज़माना पत्रिका'मध्ये डिसेंबर १९१० च्या अंकात प्रकाशित झाली. कथा सम्राट प्रेमचंदांचे म्हणणे होते की साहित्यकार देशभक्ति आणि राजनीतीच्या मागे जाणारी सच्चाई नाही तर त्याच्या पुढे मशाल दाखवत चालणारी सच्चाई आहे. हे सत्य त्यांच्या साहित्यातून दिसून येते. १९२१मध्ये त्यांनी महात्मा गांधींच्या आवाहनानुसार आपली नोकरी सोडून दिली आणि काही महिने 'मर्यादा पत्रिकाचा संपादनभार सांभाळला. सहा वर्षापर्यंत 'माधुरी' या पत्रिकेचे संपादन केले. १९३०मध्ये बनारस येथून आपले मासिक पत्र 'हंस' सुरू केले आणि १९३२ च्या सुमारास जागरण नावाने एक साप्ताहिक अजून काढले. त्यांनी लखनौमध्ये १९३६ साली झालेल्या अखिल भारतीय प्रगतिशील लेखक संघ संमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. त्यांनी मोहन दयाराम भवनानींच्या अजंता सिनेटोन कंपनीमध्ये कथालेखक म्हणून नोकरीपण केली. १९३४मध्ये प्रदर्शित मजदूर या फिल्मची कथा लिहिली आणि कॉन्ट्रॅक्ट केलेल्या वर्षभराचा कालावधी पूर्ण करण्याआधीच दोन महिन्‍याचा पगार सोडून ते बनारस येथे पळून गेले. त्यांनी मूळरूपाने हिंदीमध्ये १९१५ पासून कथा लिहिल्या आणि १९१८ च्या 'सेवासदन'पासून कादंबऱ्या लिहायला सुरुवात केली
कथा
प्रेमचंदांच्या अनेक कथांमध्ये निम्न व मध्यम वर्गांचे चित्रण आहे. डॉ॰ कमलकिशोर गोयंकाने प्रेमचंदांच्या सर्व हिंदी-उर्दू कथांना 'प्रेमचंद कथा रचनावली' नावाने प्रकाशित केले आहे. त्यांच्यानुसार प्रेमचंदांनी एकूण ३०१ कथा लिहिल्या, पैकी ३ अप्राप्य आहेत. प्रेमचंदांचा पहिला कथासंग्रह सोज़े वतन'नावाने जून १९०८मध्ये प्रकाशित झाला. याच संग्रहातली पहिली कथा 'जगातील सर्वात अनमोल रत्न'ला त्यांची पहिली प्रकाशित कथा मानले गेले. डॉ॰ गोयंकांच्या मते कानपूरहून निघालेल्या उर्दू मासिक पत्रिका 'ज़माना'च्या एप्रिलच्या अंकात प्रसिद्ध झालेली 'सांसारिक प्रेम और देश-प्रेम(इश्के दुनिया आणि हुब्बे वतन) वास्तवात त्यांची पहिली प्रकाशित कथा आहे.
अनुवाद
प्रेमचंद एक यशस्वी अनुवादकपण होते. दुसऱ्या भाषांच्या ज्या लेखकांनी त्यांना प्रभावित केले त्यांच्या कृतींचा त्यांनी अनुवादपण केला. टॉलस्‍टॉयच्या कथा (१९२३), गाल्‍सवर्दीच्या हड़ताल (१९३०), चॉंदी की डिबिया (१९३१) आणि न्‍याय (१९३१) या नावांनी अनुवाद केले. त्यांनी रतननाथ सरशार यांची उर्दू कादंबरी 'फसान-ए-आजाद'चा हिंदी अनुवाद 'आजाद' नावाने केला. हा अनुवाद खूप गाजला.
चरित्रे
प्रेमचंद यांच्या पत्नी शिवरानी देवी यांनी प्रेमचंदांवर लिहिले आणि ज्यापासून लोक अनभिज्ञ होते त्या त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला उजाळा दिला. ही पुस्तके १९४४मध्ये प्रकाशित झाली होती. साहित्याच्या क्षेत्रात याचे महत्त्व जाणून हे चरित्र पुन्हा २००५मध्ये संशोधित करून प्रकाशित झाले. हे काम त्यांचेच नातू प्रबोध कुमार याने पूर्ण केले. तसेच त्याचे इंग्रजी व हसन मंज़रने केलेले उर्दू अनुवाद पण प्रकाशित झाले. त्यांच्या मुलगा अमृत राय याने 'कलम का सिपाही' नावाने वडिलांचा जीवन प्रवास लिहिला.
प्रेमचंदांवरील आरोप
प्रेमचंद महान रचनाकार असूनही प्रेमचंद यांचे जीवन आरोपापासून मुक्‍त नाही. प्रेमचंदांचे अभ्यासक कमलकिशोर गोयंकानी आपल्या पुस्‍तकात 'प्रेमचंद : अध्‍ययन की नई दिशाएं' मध्ये प्रेमचंद यांच्यावर काही आरोप लावून त्यांच्या साहित्‍याचे महत्त्व कमी करण्याचे प्रयत्न केले. प्रेमचंदांवर लावलेल्या मुख्‍य आरोपांत असे म्हटले आहे की- प्रेमचंदांनी आपल्या पहिली पत्‍नीला विनाकारण सोडले आणि दुसऱ्या विवाहानंतरही त्यांचे तिसऱ्या महिलेबरोबर संबंध होते. हेच शिवरानी देवीने 'प्रेमचंद घर में' या पुस्तकात लिहिले आहे. प्रेमचंदांनी 'जागरण विवाद'मध्ये विनोदशंकर व्‍यासला धोका दिला. प्रेमचंदांनी आपल्या प्रेसचे वरिष्‍ठ कर्मचारी प्रवासीलाल वर्मा यांची फसवणूक केली. त्यासाठी प्रेमचंदांच्या कामगारांनी संप केला होता. प्रेमचंदांनी आपल्या मुलीच्या आजारपणात बुवाबाजी, अंधश्रद्धेचा आधार घेतला. कमलकिशोर गोयंकांनी लावलेले हे आरोप प्रेमचंदांच्या जीवनाचा एक हिस्सा म्हणून जरूर आपल्या समोर येतात. यात त्यांची मानवीय कमजोरी दिसते, परंतु त्यांच्या व्‍यापक साहित्‍याच्या मूल्‍यांकनावर या आरोपांचा काहीही परिणाम झाला नाही. प्रेमचंदांना लोक आज त्यांच्या कामामुळे खूप मान देतात.
वारसा
प्रेमचंदांनी आपल्या कलेचे शिखर गाठण्यासाठी अनेक प्रयोग केले. ज्या युगामध्ये प्रेमचंदांनी लेखणी उचलली होती त्या काळी त्यांच्यापूर्वी अशी कोणताच ठोस वारसा नव्हता, तसेच नाही विचार आणि प्रगतिशीलतेचे कोणतेच मॉडल त्यांच्या समोर नव्हते. परंतु काम करता करता त्यांनी गोदान सारख्या कालजयी कादंबरीची रचना केली आणि ते एक आधुनिक क्लासिक मानले जाते. त्यांनी वस्तू बनवली आणि स्वतःला आकार दिला. जेव्हा भारताचे स्वातंत्र्य आंदोलन चालू होते तेव्हा त्यांनी कथा साहित्याद्वारे हिंदी आणि उर्दू दोन्ही भाषांमध्ये अभिव्यक्ति दिली. त्यांनी सियासी सरगर्मीला, जोशला आणि आंदोलनाला सगळ्यांपुढे मांडले, आणि ताक़तवर बनविले. त्यामुळे त्यांचे लेखन पण ताक़तवर झाले. प्रेमचंद या अर्थाने निश्चितच हिंदीचे पहिले प्रगतिशील लेखक असतील. १९३६मध्ये त्यांनी प्रगतिशील लेखक संघाच्या पहिल्या संमेलनाला अध्यक्ष म्हणून संबोधिले. त्यांचे हेच भाषण प्रगतिशील आंदोलनाच्या घोषणापत्राचा आधार बनले. प्रेमचंदांनी हिंदीत कथांच्या एका परंपरेला जन्म दिला आणि एक पूर्ण पिढ़ी त्यांच्या पावलांवर पाऊल टाकत गेली. १९५०-६० च्या दशकात रेणु ,नागार्जुन व या नंतर श्रीनाथ सिंह यांनी ग्रामीण जीवनावर ज्या कथा लिहिल्या त्या एक प्रकारे प्रेमचंदांच्या परंपरेच्या कक्षामध्ये येतात. प्रेमचंद एक क्रांतिकारी रचनाकार होते. त्यांनी फक्त देशभक्तीवरच लिहिले नाही तर, त्याच बरोबर समाजाला ग्रासलेल्या अनेक वाईट परंपरा पाहिल्या आणि त्या कथाच्या रूपात लोकांसमोर ठेवल्या. त्यांनी त्या वेळच्या समाजापुढे ज्या समस्या होत्या, त्या सर्वंचे चित्रण करण्याची सुरुवात केली. त्यात दलित पण येतात, नारी पण येते. हे सर्व विषय पुढे जाऊन हिंदी साहित्याचे विमर्श बनले. प्रेमचंद हिंदी सिनेमाच्या सर्वात अधिक लोकप्रिय चित्रपट कथालेखकांपैकी एक आहेत. सत्यजित रायने त्यांच्या दोन कथांवर अविस्मरणीय चित्रपट बनवले. १९७७ मध्ये शतरंज के खिलाड़ी आणि १९८१ मध्ये सद्गती. त्यांच्या निधनानंतर दोन वर्षांत सुब्रमण्यमने १९३८मध्ये सेवासदन कादंबरीवरर फ़िल्म बनविली, जिच्यामध्ये सुब्बालक्ष्मीने मुख्य भूमिका बजावली होती. १९७७ मध्ये मृणाल सेनने प्रेमचंदांची कथा-कफ़न वर आधारित 'ओका ऊरी कथा' नावाने एक तेलुगू फ़िल्म बनविली. तिला सर्वश्रेष्ठ तेलुगू फ़िल्म राष्ट्रीय पुरस्कारपण मिळाला. १९८०मध्ये त्यांच्या कादंबरीवर बनलेली टीव्ही मालिका 'निर्मला' हीही खूप लोकप्रिय झाली.
प्रेमचंदांसंबंधी नवीन अध्‍ययन
हिंदी साहित्‍य आणि समीक्षण यांद्वारे प्रेमचंदांना प्रतिष्ठित करण्याचे श्रेय डॉ. रामविलास शर्मा यांना दिले जाते. पण ही एक चुकीची धारणा आहे. खरेतर कथाकार आणि कादंबरीकाराच्या रूपात प्रेमचंदांची लोकप्रियता त्यांच्या जीवनकाळातच इतकी जास्त होती की त्यांना पहिल्यापासूनच 'उपन्यास सम्राट' म्हटले जात होते. प्रेमचंदला स्थापित करणारे त्यांचे वाचक होते, आलोचक नाही. प्रेमचंदांच्या पत्रांना सांभाळून ठेवण्याचे काम अमृतराय आणि मदनगोपाल यांनी केले. प्रेमचंदावर झालेल्या अध्‍ययनामध्ये कमलकिशोर गोयंका आणि डॉ॰ धर्मवीरांचे नाव उल्‍लेखनीय आहे. कमलकिशोर गोयंकाने प्रेमचंदांच्या जीवनाच्या कमजोर भागाला उजागर करण्याबरोबर प्रेमचंद का अप्राप्‍य साहित्‍य (दो भाग) व 'प्रेमचंद विश्‍वकोश' (दो भाग) का संपादन पण केले. डॉ॰ धर्मवीर ने दलित दृष्टीने प्रेमचंदांच्या साहित्‍याचे मूल्यांकन करत प्रेमचंद : सामंत का मुन्शी व प्रेमचंद की नीली ऑंखें नावाने पुस्‍तकें लिहिली.
पुरस्कार व सन्मान
प्रेमचंदांच्या स्मृतिप्रीत्यर्थ भारतीय डाकतार विभागातर्फे ३० जुलै १९८०ला त्यांच्या जन्मशताब्दीच्या निमित्ताने ३० पैसे मूल्याचे एक डाक तिकीट काढले होते. गोरखपुरच्या ज्या शाळेत ते शिक्षक होते तेथे प्रेमचंद साहित्य संस्थेची स्थापना केली आहे. प्रेमचंदच्या १२५ व्या जन्मदिवसाच्या निमित्ताने शासनातर्फे घोषणा केली गेली की वाराणसीजवळच्या त्या गावात प्रेमचंदांचे एक स्मारक आणि शोध आणि अध्ययन संस्था बनवावी..
संदर्भ
सहायक पुस्तके :
वर्ग:हिंदी साहित्यिक वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १८८० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९३६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
टोरी लेन
टोरी लेन ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
काटेरिना बाँडारेन्को
(युक्रेनियन: Катерина Володимирівна Бондаренко) (ऑगस्ट ८, १९८६ - हयात) ही युक्रेनातील व्यावसायिक महिला टेनिस खेळाडू आहे. तिने २००८ ऑस्ट्रेलियन खुल्या स्पर्धेतल्या दुहेरी गटात विजेतेपद पटकावले.
भांबोरा
भांबोरा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील घाटंजी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:घाटंजी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
ओम्स्क
ओम्स्क (Омск) हे रशिया देशाच्या ओम्स्क ओब्लास्तचे मुख्यालय व रशियामधील मोठ्या शहरांपैकी एक आहे. आहे. ओम्स्क शहर सायबेरियाच्या नैऋत्य भागात इर्तिश नदीच्या काठावर वसले आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार ११.५४ लाख लोकसंख्या असलेले ओम्स्क हे नोव्होसिबिर्स्क खालोखाल पूर्व रशियामधील सर्वात मोठे शहर आहे.
मॉस्को ते व्लादिवोस्तॉक दरम्यान धावणाऱ्या सायबेरियन रेल्वेवरील ओम्स्क हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील शहरे
संप्लवन
पदार्थाचे स्थायुरूपातून थेट वायुरूपात रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेला संप्लवन असे म्हणतात.
संप्लवनाचे उपयोग
वर्ग:ऊष्मगतिकी वर्ग:भौतिकशास्त्र
तारा नॉरिस
तारा गॅब्रियेला नॉरिस (४ जून, १९९८:फिलाडेल्फिया, अमेरिका - ) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून २०२१ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
अखिल भारतीय मुवेंदर मुन्ननि कळगम
अखिल भारतीय मुवेंदर मुन्ननि कळगम
All India Moovendar Munnani Kazhagam is a Tamil political party in India, based amongst the thevar caste. The party founder and president is Dr. N. Sethuraman. The party was founded by All India Thevar Peravai (All India Thevar Front) 1998.
All India Moovendar Munnani Kazhagam are allied with Dravida Munnetra Kazhagam. In the तमिळ नाडु legislative assembly elections of 2001 one candidate of All India Moovendar Munnani Kazhagam was launched on a DMK symbol in the constituency of Thirumangalam and got 39 918 votes (36,2%, no seat).
All India Moovendar Munnani Kazhagam were opponents of the J. Jayalalithaa All India Anna Dravida Munnetra Kazhagam government. For example they have protested against press censorship and abuse of anti terror laws under the AIADMK rule.
In 2006 elections the party contested in 5 constituencies with alliance with BJP and lost in all the 5 seats without deposit. The Party is now in alliance with All India Anna Dravidar Munnetra Kazhagam from August 2006.
The party also fights for the right to animal sacrifice.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष वर्ग:इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
कोस्टास कारामानलिस
कोस्टास कारामानलिस (ग्रीक: Κωνσταντίνος (Κώστας) Καραμανλής) (सप्टेंबर १४, १९५६ - हयात) हा ग्रीस देशाचा माजी पंतप्रधान आहे. २००४ व २००७ साली संसदीय निवडणुकी जिंकून तो सलग दोनदा पंतप्रधान झाला. त्याचा काका कोन्स्टांटिनोस कारामानलिस याने स्थापलेल्या नेआ डेमोक्राटिया या उजव्या परंपरावादी पक्षाचा तो माजी अध्यक्षही होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:ग्रीसचे पंतप्रधान वर्ग:ग्रीक व्यक्ती वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चांदे
चांदे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
झहिद फझल
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हस्त उत्तानासन
हस्त उत्तानासन हे सूर्यनमस्कारांतील एक आसन आहे. शरीर लवचिक होण्यास याची मदत होते. हे आसन करतांना श्वासाचे नियमन करणे महत्त्वाचे असते.हे आसन काही अवघड नाही फक्त उभे रहा आणि हात मागे करा
हेही पहा
वर्ग:योग वर्ग:आरोग्य वर्ग:व्यायाम वर्ग:योगासने
ट्रिनिटी पोस्ट
ट्रिनिटी पोस्ट ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बाष्पीभवन
घटक किंवा कंपाऊंडची बाष्पीकरण म्हणजे द्रव टप्प्यापासून वाफ एक चरण संक्रमण आहे. बाष्पीकरण दोन प्रकारचे असते: बाष्पीभवन आणि उकळणे. बाष्पीभवन एक पृष्ठभागावर होणारी क्रिया आहे आणि उकळणे ही क्रिया घटकात सर्वत्र होत असते.
बाष्पीकरण हे द्रव टप्प्यापासून वाफेपर्यंतचे एक चरण संक्रमण आहे जे उष्मांक तापमानाच्या जवळ दिलेल्या दबावाने तापमानात येते. बाष्पीभवन केवळ तेव्हाच होते जेव्हा एखाद्या पदार्थाच्या वाफेचे आंशिक दाब संतुलित संतुलनास वाफ दाबापेक्षा कमी असते.
बाष्पीभवन हे फक्त द्रवाच्या वरील भागावर होते. उकळने या प्रकियेपेक्षा बाष्पीभवन हे मूलभूत तत्त्व मुले वेगळे आहे, उकळण्याची प्रकिया द्रवाच्या सर्व भागात होते , तर बाष्पीभवन हे फक्त वरील भागावर होते.
बाष्पीभवन करण्यासाठी द्रवाच्या रेणूंसाठी ,ते पृष्ठभागाजवळ असले पाहिजेत, त्यांना योग्य दिशेने वाटचाल करावी लागेल,आणि द्रवाच्या आण्विक बलावर मात करण्यासाठी पुरेशी गतीशील उर्जा असली पाहिजे.जेव्हा रेणूंचा थोडासा भाग या निकषांवर अवलंबून असतो, तेव्हा बाष्पीभवन दर कमी असतो.
बाष्पीभवन हा जलचक्राचा एक आवश्यक भाग आहे.सूर्य (सौर ऊर्जा) समुद्र, तलाव, जमिनीतील ओलावा आणि पाण्याचे इतर स्त्रोतांमधून पाण्याचे बाष्पीभवन करतो.पाण्याचे बाष्पीभवन जेव्हा द्रवाची पृष्ठभाग उघडकीस येते तेव्हा रेणू बाहेर पडतात आणि पाण्याची वाफ तयार करतात;ही वाफ नंतर वर येऊन ढग तयार करू शकते.पुरेशी उर्जा असल्यास, द्रव वाफेत बदलते.
ऊत्कलन बिंदू
जर द्रव्य उत्कलन बिन्दुच्या वर गेले तरच त्याचे बाष्पीभवन होण्यास सुरुवात होते. ज्या तापमानास दिलेल्या पदार्थाचे द्रवावस्थेतून वायू अवस्थेत रूपांतरण होते, त्या तापमानास त्या पदार्थाचा "'क्वथनबिंदू"' असे म्हणतात, यालाच उत्कलनांक अथवा उत्कलनबिंदू म्हणूनही ओळखले जाते.आसपासच्या वातावरणाच्या दाबानुसार द्रवाच्या उत्कलन बिंदूमध्ये बदल होतो.जेव्हा द्रव वातावरणातील दाबांवर असते. तेव्हापेक्षा अंशतः निर्वात पोकळीमध्ये द्रवाचा उत्कलन बिंदू कमी असतो.वातावरणीय दाब असलेल्या द्र्वापेक्षा पेक्षा उच्च दाब असलेल्या द्रवाचा उत्कलन बिंदू जास्त असतो.उदाहरणार्थ, समुद्राच्या पातळीवर 100 डिग्री सेल्सिअस तापमानात पाणी उकळते ,परंतु 1,795 मीटर उंचीवर 93.4 डिग्री सेल्सिअसला पाणी उकळते.दिलेल्या दाबासाठी,  वेगवेगळे पातळ पदार्थ भिन्न तापमानात उकळतात.
तापमान
जेवढे तापमान जास्त असेल, तेवढे बाष्पीभवणाचे प्रमाण जास्त असते. कमी तापमानस कमी बाष्पीभवन होते.
आकारमान
द्रव्याचे आकारमान जेवढे अधिक, तेवढा द्रव्याचा बाष्पीभवनचा दर वाढतो.
वर्ग:ऊष्मगतिकी वर्ग:भौतिकशास्त्र
दिल तो पागल है
दिल तो पागल है हा १९९७ साली प्रदर्शित झालेला एक भारतीय हिंदी चित्रपट आहे. यश चोप्राने निर्माण व दिग्दर्शन केलेल्या ह्या चित्रपटामध्ये शाहरूख खान, माधुरी दीक्षित व करिश्मा कपूर ह्यांच्या आघाडीच्या भूमिका आहेत. हा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर प्रचंड यशस्वी ठरला व त्याला अनेक पुरस्कार मिळाले.
कथानक
राहुल आणि निशा भव्य नृत्य मंडळाचे सदस्य होते जे नृत्य-आधारित संगीत नाटक सादर करायचे. निशा राहुलच्या प्रेमात पडली असली तरी ते सर्वात चांगले मित्र होते. राहुलने माया नावाच्या संगीत दिग्दर्शनाची आपली इच्छा जाहीर केली. निशा यांच्यासमवेत या मंडळाच्या सदस्यांना "माया" या शीर्षकाविषयी शंका आहे ज्याने राहुलने प्रेमावर विश्वास ठेवणारी मुलगी आणि तिच्या राजकुमारीची वाट पाहिली आहे जी नक्कीच परत येईल व तिला घेऊन जाईल. दरम्यान, पूजाची ओळख करून दिली गेली, एक आश्चर्यकारक नर्तक, शास्त्रीयदृष्ट्या देखील प्रशिक्षित आणि नृत्य करण्याची उत्साही. लहान वयातच ती अनाथ झाली आहे. तिचे पालनपोषण तिच्या पालकांच्या जवळच्या मित्रांनी केले आहे.
पूजा आणि राहुल यांच्यात वारंवार चुकल्याची चाहूल लागली आहे. या प्रत्येक उदाहरणास बॅकग्राउंडमध्ये सूर वाजविण्याद्वारे चिन्हांकित केले जाते, ते पूजासह नोंदणी करते. नाटकाच्या तालीम दरम्यान, निशाने तिच्या पायाला दुखापत केली आणि डॉक्टर म्हणतात की ती काही महिने नृत्य करू शकत नाही. नाटकातील मुख्य भूमिका साकारण्यासाठी राहुलला नवीन स्त्रीची गरज आहे. तो एक दिवस पूजा नाचताना आला आणि तिला विश्वास आहे की ती या भूमिकेसाठी परिपूर्ण आहे. तो तिला त्यांच्या तालीमवर येण्यास विनंति करतो आणि ती सहमत आहे. राहुल आणि पूजा यांचे जवळचे मित्र झाले आहेत. तिच्या पालकांच्या कुटूंबियांनी पूजा केल्यामुळे पूजाला तिचा पालकांचा मुलगा अजय लवकरच तिच्या मुलाचा लंडनमध्ये बाल्यावस्थेत राहणारा बालपणीचा सर्वात चांगला मित्र असलेल्या जर्मनीत घेऊन गेला. जसे अजय लंडनला जाण्यासाठी निघाला, तसाच त्याने पूजाला प्रपोज केला. एक कोंडी मध्ये, ती ते स्वीकारत संपेल. निशा लवकरच दवाखान्यातून परत आली आणि तिची बदली झाली म्हणून नाराज आहे. राहुल पूजाला आवडतो हे कळताच तिला तिच्याबद्दल खूपच हेवा वाटतो. राहुल तिच्या प्रेमाची भरपाई करीत नाही हे जाणून तिने लंडनला जाण्याचा निर्णय घेतला. संपूर्ण तालीम दरम्यान राहुल आणि पूजा एकमेकांना घसरणारा दिसतो. जेव्हा राहुल एके दिवशी पूजाला घरी घुसवतो तेव्हा तो आपला आवाज शिट्टी वाजवू लागतो, ज्यामुळे तिने पुष्कळदा ऐकलेल्या सूरात ती त्या माणसासाठी पडली हे तिला पटवून देते. दुसऱ्या दिवशी दोघे पूजाच्या जुन्या नृत्य शिक्षकांना भेटायला जातात, जो पूजा ताई म्हणून संबोधतो, आणि दोघेही प्रेमळपणे प्रेम करतात असे म्हणतात. नृत्य मंडळाच्या दोन सदस्यांच्या लग्नात राहुल आणि पूजा एक जिव्हाळ्याचा क्षण सामायिक करतात परंतु त्यांचे प्रेम पूर्णपणे कसे व्यक्त करावे याबद्दल खात्री नसते.
प्रीमिअरच्या काही दिवस आधी अजय पूर्वाभ्यास हॉलमध्ये पूजाला आश्चर्यचकित करण्यासाठी पोहोचला आणि सर्वांना सांगितले की तो तिची मंगेतर आहे. राहुल हृदयविकाराचा आहे पण ते दाखवण्याचा प्रयत्न करीत नाही. परत आलेल्या निशाने राहुलच्या विध्वंसची दखल घेतली आणि त्या बदल्यात तिच्यावर प्रेम नसतानाही ती कशी उधळली गेली हे सांगते. नेहमीच्या आनंदी समाप्तीच्या त्याच्या नेहमीच्या शैलीच्या उलट राहुलने नाटकाचा शेवट त्याच्या हृदयविकाराला प्रतिबिंबित करण्यासाठी संपादित केला. प्रीमिअरच्या रात्री, राहुल आणि पूजाची पात्रे स्टेजवर ब्रेक होणार असल्याने अजय एक रेकॉर्ड केलेली टेप वाजवत पूजाने त्याला आपल्या प्रस्तावाच्या आधी पाठवणार होती, तिथे राहुलबद्दल तिला कसे वाटते याबद्दल तिने वर्णन केले होते. अजय अप्रत्यक्षपणे पूजाला सांगत आहे की ती आणि राहुल एकत्र आहेत. पूजाला आता कळले आहे की तिला राहुलवर खरोखर प्रेम आहे आणि प्रेक्षकांनी त्यांचे कौतुक केले म्हणून दोघांनीही त्यांच्या प्रेमाची कबुली दिली आणि या नाटकाला पुन्हा एकदा आनंददायक समाप्ती दिली. तसेच, बॅकस्टेज, अजय निशाला विचारते की तिचे आधीपासूनच लग्न झाले आहे की नाही (तिला तिच्यात रस असल्याचे सूचित होते).
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९९७ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
अपर्णा पोपट
अपर्णा पोपट (जन्म १८ जानेवारी १९७८ )ही एक भारतीय बॅडमिंटन खेळाडू आहे.
पोपट, अपर्णा वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बर्म्युडा त्रिकोण
बर्मुडा त्रिकोण हा साधारण बर्मुडा, पोर्तोरिको, आणि फोर्ट लॉडरडेल यांना जोडुन बनलेला अटलांटिक महासागरातील त्रिकोणी आकाराचा समुद्री प्रदेश आहे. याचे क्षेत्रफळ ३९,००,००० चौ. कि.मी. आहे.
या त्रिकोणाविषयी अनेक समज आहेत. उदा.
अमेरिकेच्या समुद्रकिनारपट्टी रक्षक दल आणि इतर संस्थांनी प्रचलीत समज चुकीचे आहेत असे सांगून बर्मुडा त्रिकोण मधील अपघात हे जगातील इतर अतिप्रवासाच्या भागापेक्षा जास्त नाहीत हे दर्शवणारी आकडेवारी दिली आहे. काही अपघातांची कारणे शोधण्यास यश मिळाले असले तरी, बऱ्याच अपघातांची कारणे अद्याप समजलेली नाहीत.
वेधशाळा
हवामानाचा अभ्यास करण्यासाठी आणि नजीकच्या काळात हवामान कसे असेल याचा अंदाज घेण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या प्रयोगशाळेला वेधशाळा म्हणतात. लेखक रोहित मोहिते
महाराष्ट्रातील वेधशाळा
महाराष्ट्रात हवामानविषयक अंदाज टिपण्यासाठी २० वेधशाळा कार्यरत आहेत.
वर्ग:हवामानशास्त्र वर्ग:भौतिकशास्त्र
जोमार्ड खाडी
जोमार्ड खाडी दक्षिण प्रशांत महासागरातील कॉरल समुद्र आणि सॉलोमन समुद्राला जोडणारी खाडी आहे. याच्या एका बाजूस पापुआ न्यू गिनीची मुख्य भूमी तर दुसऱ्या बाजूस लुईझिएड द्वीपसमूह आहेत. दुसऱ्या महायुद्धात जपानने पोर्ट मोरेस्बीवर चढाई करण्यासाठी या मार्गाचा उपयोग केला परंतु दोस्त राष्ट्रांनी कॉरल समुद्राच्या लढाईत त्यांना थोपवून धरले.
वर्ग:पापुआ न्यू गिनी
रॉबर्ट डब्ल्यू. हॉली
रॉबर्ट विल्यम हॉली (२८ जानेवारी, इ.स. १९२२ - ११ फेब्रुवारी, इ.स. १९९३) हे अमेरिकन जैवरसायनशास्त्रज्ञ होते. यांना हर गोविंद खुराना आणि मार्शल वॉरेन निरेनबर्ग यांच्यासोबत १९६८ चे वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.
वर्ग:अमेरिकन जैवरसायनशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू वर्ग:वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिकविजेते
२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग – पुरूष ६९ किलो
पुरूष ६९ किलो स्पर्धा जवाहरलाल नेहरू मैदान, नवी दिल्ली येथे खेळवण्यात आली.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:२०१० राष्ट्रकुल खेळामधील वेटलिफ्टिंग
लिसा रामजीत
लिसा रामजीत (१ ऑक्टोबर, २००४:अमेरिका - ) ही च्या महिला क्रिकेट संघाकडून २०१९ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे.
वर्ग:अमेरिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. २००४ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भारतीय प्रांत सूची
ही सूची अनअधिकृत किंवा भारतीय अर्ध सरकारी प्रातांसंबंधी आहे. काही प्रांत भौगोलिक तर इतर जातीय, भाषीय, बोली, किंवा सांस्कृतिक प्रांत, व बाकी देश व राज्यांशी संबंधीत आहेत.
पश्चिम भारत
प्रांत प्रांत
त्रिदेव
त्रिदेव हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे.
उल्लेखनीय
वर्ग:इ.स. १९८९ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
वायुवीजन
वर्ग:भौतिकशास्त्र वर्ग:रिकामी पाने
रोहित देव
ते २७ डिसेंबर २०१६ रोजी या पदावर श्रीहरी अणे यांच्यानंतर आले.
रोहित देव हे मूळचे नागपूरचे आहेत. त्यांनी नागपूरच्या हिस्लॉप महाविद्यालयातून वाणिज्य शाखेची पदवी आणि डॉ. आंबेडकर विधि महाविद्यालयातून कायद्याची पदवी मिळवली. नागपूरमध्ये सुबोध धर्माधिकारी यांच्याकडे काही काळ साहाय्यक म्हणून काम केल्यानंतर देव यांनी जिल्हा तसेच उच्च न्यायालयात स्वतंत्रपणे वकिली सुरू केली.
देव विद्यार्थीदशेत काही काळ पत्रकार म्हणून काम करत होते. आता बंद पडलेल्या नागपूरच्या एका वर्तमानपत्रात त्यांनी दोन वर्षे उपसंपादक म्हणून नोकरी केली होती. न्यायालयात दाखल करण्यात येणाऱ्या प्रकरणांचा मसुदा तयार करण्यात ते तरबेज आहेत. देवेंद्र फडणवीस व नितीन गडकरी या दोन्ही नेत्यांनी आघाडी सरकारच्या काळात विदर्भाच्या अनुशेष निर्मूलनाच्या मुद्द्यावर उच्च न्यायालयात धाव घेतली होती, तेव्हा देव यांनीच त्यांची बाजू प्रभावीपणे मांडली होती. अनुशेषाच्या मुद्दय़ावर राज्यपालांनी दिलेले निर्देश सरकारने पाळणे बंधनकारक आहे की नाही, या मुद्द्यावरचा तत्कालीन सरकारतर्फे गुलाम वहानवटी यांनी केलेला युक्तिवाद देव यांनी खोडून काढला होता व फडणवीस आणि गडकरी हा लढा जिंकले होते.
विलासराव देशमुख मुख्यमंत्री असताना त्यांनी गैरव्यवहाराच्या आरोपावरून भाजपची सत्ता असलेली नागपूर महानगरपालिका बरखास्त केली होती. नंदलाल समितीने दिलेल्या अहवालाच्या आधारे हा निर्णय घेण्यात आला होता. तेव्हाही देव हे फडणवीसांच्या मदतीला धावून आले व त्यांनी न्यायालयीन लढा देत बरखास्तीचा हा निर्णय कसा बेकायदेशीर आहे हे कोर्टात सिद्ध केले.
राज्याच्या विक्रीकर खात्याचे तसेच नागपूर विद्यापीठाचे विशेष वकील म्हणूनही देव यांनी प्रभावी कामगिरी बजावली आहे. देव २०१४ सालापासून नागपूर येथील उच्च न्यायालयाच्या खंडपीठात केंद्र सरकारचे असिस्टंट सॉलिसिटर जनरल म्हणून काम बघत होते.
देव यांच्या पत्‍नी अस्मिता येथील भोसला सैनिकी शाळेत शिक्षिका असून स्वतः रोहित देव हे विदर्भ साहित्य संघाचे अध्यक्ष मनोहर म्हैसाळकर यांचे जावई आहेत. देव यांचे मोठे बंधू शिरीष देव भारतीय हवाई दलात एर मार्शल असून सध्या (डिसेंबर २०१६मध्ये) ते ईस्टर्न कमांडचे प्रमुख म्हणून काम करीत आहेत. अरविंद बोबडे, व्ही.आर. मनोहर व अलीकडच्या काळात राजीनामा दिलेले सुनील मनोहर व श्रीहरी अणे यांच्यानंतर देव यांना हा महाधिवक्ता होण्याचा मान मिळाला आहे.
वर्ग:महाराष्ट्राचे महाधिवक्ता वर्ग:इ.स. १९६५ मधील जन्म
बळगवडे
बळगवडे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील तासगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:तासगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
हिवारारोहिला
हिवारारोहिला हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील वाशीम तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वाशिम तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
मसूद अन्वर
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९६७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख