cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गजलक्ष्मी
शिल्प
कमलासनावर बसलेली देवी, तिच्या दोन बाजूंना दोन उभे हत्ती, त्यांच्या सोंडेमधे पाण्याने भरलेल्या दोन घागरी, ते हत्ती घागरीमधले पाणी देवीच्या डोक्यावर ओतत आहेत असे शिल्प आपल्याला अनेकदा बघायला मिळते. हिलाच अभिषेकलक्ष्मी अथवा गजलक्ष्मी असे संबोधले जाते. लक्ष्मी, हत्ती ही संपत्ती, ऐश्वर्याची प्रतीके मानली गेली आहेत. तद्वत लक्ष्मीचा पृथ्वीशी आणि हत्तींचा मेघाशी संबंध जोडलेला बघायला मिळतो. मेघांच्या द्वारे धरतीला केलेला जलाभिषेक हेसुद्धा या मूर्तीमधून कलाकारांना दाखवायचे असते. गजलक्ष्मीच्या सुंदर मूर्ती आपल्याला विविध ठिकाणी बघायला मिळतात. त्यातली नितांतसुंदर आणि त्रिमितीचा भास करून देणारी भव्य अशी मूर्ती वेरुळच्या कैलास लेण्याच्या प्रवेशापाशीच आहे. कैलास लेण्यात प्रवेश केल्यावर समोरच आपल्याला अत्यंत भव्य, देखणे असे गजलक्ष्मीचे शिल्प सामोरे येते. इथे बसलेल्या देवीच्या डोक्यावर हत्ती पाण्याचे कलश रिते करताहेत, देवी एका जलाशयात फुललेल्या कमळावर बसलेली आहे आणि त्या जलाशयात निर्माण होणाऱ्या लाटासुद्धा या प्रतिमेत दाखवलेल्या आहेत. त्या लाटांमुळे त्या शिल्पाला त्रिमितीचा भास निर्माण होतो. इतके देखणे शिल्प क्वचितच दुसरीकडे असेल.
गडचिरोली जिल्ह्य़ातल्या मरकडी इथल्या मंदिरावरसुद्धा गजलक्ष्मीचे असेच सुंदर शिल्प पाहायला मिळते. कोंकणात ही शिल्पे आश्चर्य वाटावं एवढय़ा मोठय़ा प्रमाणावर बघायला मिळतात. कोंकणात गजलक्ष्मीला ‘भावई’ असे म्हटले जाते. म्हणजे मूर्ती तीच, पण तिचे नाव भावई देवी. सिंधुदुर्ग जिल्ह्य़ात गोठोस या गावी या देवीचे अतिशय सुबक आणि आकर्षक शिल्प मंदिरात ठेवलेले आहे. तसेच गोव्यातसुद्धा वळवई या गावाची ग्रामदेवता म्हणून याच भावईची अतिशय सुंदर मूर्ती बघायला मिळते. कोंकणात अनेक मंदिरांच्या आवारात हे गजलक्ष्मीचे शिल्प ठेवलेले दिसते. कदाचित जुन्या कुठल्या मंदिरावरील हे शिल्प आता मात्र ऊन-पाऊस झेलत उभे असते. याचे उदाहरण म्हणजे चिपळूण इथल्या भरव मंदिराच्या बाहेर असेच सुंदर शिल्प बाजूला ठेवलेले आहे.
पुणे जिल्ह्य़ातील प्राचीन नाणेघाटाच्या तोंडाशी गजलक्ष्मीचे एक काहीसे भग्न शिल्प आहे, तसेच हरिश्चंद्रगडावर जाताना टोलारखिडीत गजलक्ष्मी आपल्याला दर्शन देते.
हत्तीसह संबंध
लक्ष्मीसहित गजयुग्म कोरण्याची कल्पना केंव्हा उगम पावली हे सांगता येत नाही,परंतु ऋग्वेदातील श्रीसूक्तात हस्तीनादः प्रबोधीनीम असा संदर्भ आढळतो.हत्ती हे वैभवाचे प्रतीक मानले जाते.
ॠग्वेदातील सूक्तात लक्ष्मीचे वर्णन आहे. ती हस्तिनाद प्रबोधिनी आहे. म्हणजे हत्तीच्या चित्कारांनी ती जागी होते.
प्राचीनत्व
गजलक्ष्मीचा सर्वात प्राचीन संदर्भ इसवी सनाच्या तिसऱ्या शतकापासून उपलब्ध होतो.कौशांबीच्या नाण्यांवर ही देवता कोरलेली आढळते.तसेच स्रीच्या दोन्ही बाजूंना असलेले हत्ती बौद्ध धर्मामध्ये गौतम बुद्धांच्या जन्माचे निदर्शक म्हणून दाखविले जातात. इसवी सणाच्या सहाव्या-सातव्या शतकातील ताम्रपटावर गजलक्ष्मी युक्त राजमुद्रा दिसून येतात.कलचुरी राजांच्या काळापर्यंत अशा मुद्रा प्रचलित होत्या.
संदर्भ
वर्ग:हिंदू दैवते
युमा, ॲरिझोना
युमा (Yuma) हे अमेरिकेच्या ॲरिझोना राज्यातील एक मोठे शहर आहे. युमा शहर अ‍ॅरिझोनाच्या नैऋत्य टोकाला ॲरिझोना-कॅलिफोर्निया राज्यांच्या व अमेरिका-मेक्सिकोच्या सीमेजवळ सोनोराच्या वाळवंटात व गिला नदीच्या काठावर वसले आहे. २०१० साली युमा शहराची लोकसंख्या ९३ हजार होती.
युमा येथील अत्यंत रूक्ष हवामानासाठी प्रसिद्ध आहे. येथे दरवर्षी सरासरी केवळ 3.36 in इतका पाऊस पडतो. २८ जुलै १९९५ रोजी युमामध्ये 124 °F इतक्या कमाल तापमानाची नोंद झाली होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:ॲरिझोनामधील शहरे वर्ग:युमा काउंटी (ॲरिझोना)
सारंगी
इतिहास
सारंगी हे उत्तर भारतीय संगीतातील प्रामुख्याने कमानदार गज किंवा धनुकली यांनी वाजविले जाणारे एक वाद्य आहे. हे वाद्य सतराव्या शतकाच्या मध्यात लोकसंगीतामध्ये साथीसाठी वाजविले जाणारे वाद्य म्हणून प्रसिद्ध होते. अजूनही त्याने स्वतःचा दर्जा राखला आहे. तसेच हार्मोनियमच्या साथीबरोबर हे वाद्य महत्त्वपूर्ण भूमिका पार पाडते.
या वाद्यामध्ये असणारी आवाजाची लवचिकता, अमर्याद सांगितिक शैली, विविध स्वरांची निर्मिती आणि भावनांतील सूक्ष्म फरक दाखविणारी छटा यांमुळे सारंगीला 'शतरंगी' असेही म्हटले जाते. सारंगीमध्ये भावनिक अभिव्यक्तीबरोबरच मानवी आवाजाचे स्वरभेद आणि टिंबर यांचे अनुकरण करण्याची गूढ क्षमता आहे. सर येहुदी मेनूद्दीन म्हणतात की, सारंगी ही विश्वासार्हता, उत्साह आणि भारतीय मूळ तंतुवाद्य एवढ्यापुरतीच मर्यादित राहत नसून, ती भारतीय भावनांचा आणि विचारांचा आदर्श नमुना सादर करते.
लोकसंगीतामधून आलेल्या सारंगीने अठराव्या आणि एकोणिसाव्या शतकादरम्यान हिंदुस्थानी कला संगीतात प्रवेश केला. इतर उच्च प्रतीच्या वाद्यांबरोबर गीतकाराला साथ देण्यासाठी मधुर आवाजाच्या सारंगीला प्राधान्य दिले गेले. एकोणिसाव्या शतकात सितार आणि सरोद तुलनात्मकरित्या प्राथमिक अवस्थेत असताना सारंगीला उत्तर भारतात भरपूर प्रसिद्धी मिळाली. विसाव्या शतकापर्यंत सारंगीमध्ये फारसे तांत्रिक बदल झालेले दिसून येत नाहीत. त्याकाळी काढलेल्या चित्रांमध्ये सारंगीवादक हा गायक आणि नृत्य करणाऱ्या तरुणी यांच्या आजूबाजूला दिसत असे.
निर्माण
सारंगी हे वाद्य फणस, साग इत्यादी वृक्षांचे लाकूड पोखरून तयार करतात. सारंगीची लांबी सुमारे दोन फूट असते. तिच्या खालच्या बाजूला मंथान व वरच्या भागाला छाती किंवा गळा असे नाव आहे. सरोदप्रमाणे तिच्या खालच्या भागाला कातड्याचे वेष्टन असते. वरच्या पोकळ भागात प्रत्येक बाजूला दोन-दोन खुंट्या बसविलेल्या असतात. कमी अधिक जाडीच्या तीन तातीच्या तारा व एक पितळी तार अशा चार तारा आधारस्वरासाठी लावलेल्या असतात. काही वेळा चारही तारा तातीच्या असतात. प्राण्यांच्या शरीरातील आतड्यांपासून तातीच्या तारा बनवितात. सध्याच्या सारंगीत अनुध्वनीसाठी पंधरा ते वीस किंवा तीस ते चाळीस तारा मुख्य तारांच्या खाली लावलेल्या असतात. बाजूला बसविलेल्या लहान खुंट्यांना या तारा बांधलेल्या असतात. तारा पितळी व पोलादी असून रागाला अनुसरून त्या स्वर सप्तकात लावतात.
सारंगी वाजविण्यासाठी गजाचा वापर करतात. गजाला स्वच्छ केलेले घोड्याचे केस लावलेले असतात. हा गज पाश्चिमात्य व्हायोलिनच्या गजापेक्षा जाड असून त्यामुळे सारंगीच्या आवाजातील दर्जामध्ये भर पडते.
सारंगी हे वाद्य हकीम बकरात गौ या व्यक्तीने निर्माण केले, असे म्हणतात. तसेच ते मियाँ कल्लुखाँने तयार केले, असेही सांगतले जाते. शारंगदेवाने सारंगीचा उल्लेख केल्याचे पुराणात आढळते. नारायणाने १६ व्या शतकाच्या अखेरीस केलेले सारंगीचे वर्णन आजच्या सारंगीशी बरेचशे जुळणारे आहे. सारंगीच्या मध्यकालीन उल्लेखांवरून, हे मुळात लोकवाद्य असावे व नंतर योग्य त्या सुधारणा करून त्याचा अभिजात वाद्यांत समावेश केला गेला असावा, असे वाटते. हे मधूर वाद्य असून त्याचा मिंड कामासाठी विशेष उपयोग होतो. साथीसाठी तसेच स्वतंत्र वादनासाठी देखील याचा वापर करण्यात येतो.
बंदुखाँ, गुलाम साबिर, मिर्जा मेहमूद अली, राम नारायण, उस्ताद अब्दुल लतिफ खाँ, गुलाब अली खाँ, अब्दुल वहिद खाँ, अब्दुल करीम खाँ, अमीर खाँ, नियाज अहमद, फयाज अहमद खाँ, राजन व संजय मिश्रा, बादल खाँ, मास्टर सोहन, गोपाल मिश्रा आणि शकूर खान इत्यादी काही प्रसिद्ध सारंगीवादकांनी ही कला पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवली.
कसे वाजवितात
सारंगी वाद्याचे स्वर आणि माधुर्य हे वाद्याची लांबी, तारांची जाडी व लांबी आणि खुंट्यांची जागा यांवर अवलंबून असते. या सर्वांमध्ये समतोल आणण्यासाठी उत्कृष्ट कौशल्याची आवश्यकता असते.
सारंगीच्या तीन स्वरतारा हाताच्या बोटांनी थांबविल्या जातात, असे म्हणतात. मात्र तारांचा आवाज नियंत्रित करण्यासाठी नखाच्या वरील कातड्याचा उपयोग केला जातो. क्रेटन लायरा आणि बल्गॉरियन गडुस्का या वाद्यांमध्ये नखाच्या वरच्या बाजुच्या कातड्याने तारा दाबल्या जातात. सारंगी वादन करताना बोटाच्या नखांना खाचा पडतात, असे असंवेदनशीलपणे आणि विस्मयजनकरित्या जगजाहीर केले गेले आहे. इतर वाद्यांशी तुलना करता एकोणिसाव्या शतकाच्या पार्श्वभूमीवर आणि आधुनिक संगीत जलस्यांच्या व्यासपीठावर सारंगी आपले वैशिष्ट्य दाखवू शकली नाही. वाद्यामध्ये आवश्यक असणारा विविध वैशिष्ट्यांचा समावेश सारंगीमध्ये आढळला नाही. त्यामुळे तिचे महत्त्व दिवसेंदिवस कमी झाले. सारंगी फक्त साथ देण्यासाठी वापरली जाऊ लागली.
एकलवादन (सोलोवादन)
सारंगीचे एकलवादन करणे खूपच जिकीरीचे असते. सारंगीवादक आणि तबलावादक हे गीत आणि नृत्य यांना साथ देताना एकाच गुणवत्तेचे होते. पण सरोद आणि सितार यांच्या साथीत तबल्याला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले. त्यामुळेच तबल्यावर जास्त भर दिला जाऊ लागला. सारंगीवादन हे सामान्य न राहता ते उच्चवर्गियांच्या जगाशी संबंधित राहू लागले.
कला टिकविण्याचे प्रयत्न
सरकारने गीतकारांसाठी व कला संगीताच्या उत्क्रांती व संवर्धनासाठी बरेच प्रयत्न केले आहेत. काही नशिबाने व काही बुद्धिमत्ता व कौशल्य यांच्या जीवावर 'आकाशवाणी'वर वादक म्हणून काम करु लागले. ज्यांना नोकरी मिळाली नाही, अशा लोकांनी नंतर सारंगीवादन सोडून दिले व उपजीविकेसाठी इतर वाद्यांचा आधार घेतला. आता वंशपरंपरेने घराणी चालताना दिसत नाहीत. सारंगीवादक आपली कला आपल्या मुलांना शिकवताना दिसत नाहीत. मध्यमवर्गिय शिक्षित मुले छंद किंवा कारकीर्द म्हणून याकडे पाहतात. सारंगीवादन करणाऱ्या संगीतकारांनी नवीन लोकांना वादन शिकविण्यासाठी विविध संगीत संस्था सुरू केल्या आहेत. अशा पद्धतीने सारंगीचे अस्तित्व टिकविण्यासाठी प्रयत्न सुरू असल्याचेही दिसते.
संदर्भ
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये वर्ग:वाद्ये
बाह्य दुवे
Three historic sarangi from The Metropolitan Museum of Art
पाणघार
पाणघार (इंग्लिश: Marsh Harrier; हिंदी: कुतार, कुलेसिर, सफेद सिर; संस्कृत:कच्छपत्री; गुजराती: पट्टाई) हा एक पक्षी आहे.
ओळख
त्याच्या उदी-तपकिरी वर्णामुळे तो कित्येकदा घारीसारखा वाटतो.
नर:शेपटीवरचा भाग तपकिरी किंवा पांढरा व त्यात उदी रंगाचे मिश्रण असते.छातीपासून शेपटीखालचा रंग तांबूस ते गर्द तांबूस-तपकिरी असतो.त्यावर उदी रेषा असतात.
मादी:पाठीवरचा रंग उदी-तपकिरी.डोके आणि मान पिवळट.पोटाखालील भागावर उदी रेषा नसतात.
पारडी (मुदखेड)
पारडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुदखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
पाणघार
वितरण
हिवाळी पाहुणे.भारत,नेपाळ,श्रीलंका,अंदमान,मालदीव आणि लक्षद्वीप बेटे. एप्रिल ते जून या काळात पॅलिआर्क्टिक प्रदेशात वीण.
पारडी (मुदखेड)
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
पाणघार
निवासस्थाने
दलदली आणि पाणी असलेली भातशेती तसेच माळराने.
पारडी (मुदखेड)
संदर्भ
वर्ग:मुदखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
पाणघार
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
इ.स.पू. २७१
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २७१ वर्ग:इ.स.पू.चे २७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
शिंदे (नाशिक)
शिंदे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील नाशिक तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:नाशिक तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
झींगा
झींगा हे आखाड्यात वाजविले जाणारे एक घनवाद्य आहे. छडिया (सरळ) व कमानिया (वक्राकार) असे त्याचे दोन प्रकार आहेत. एका लाकडी चौकटीत लोखंडाच्या दोन कांबी, त्या कांबित लोखंडी किंवा पितळी चकत्या व दोन बाजूंना वाद्य धरण्यासाठी दोन कान अशी या वाद्याची रचना असते. चौकट हाताने वर-खाली करण्याने लेझिमीच्या आवाजासारखा याचा आवाज येतो. लाठी, गदगा, बनैती इत्यादी खेळांना याची साथ उत्साहवर्धक ठरते. याची माहिती अंबाप्रसाद सुमन यांच्या 'कृषक जीवनसंबंधी ब्रजभाषा शब्दावली' (१९६०) या ग्रंथात
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
पोप पॉल तिसरा
पोप पॉल तिसरा (फेब्रुवारी २९, इ.स. १४६८ - नोव्हेंबर १०, इ.स. १५४९) हा ऑक्टोबर १३, इ.स. १५३४ पासून मृत्युपर्यंत पोपपदी होता.
याचे मूळ नाव अलेसांद्रो फार्नीसी होते.
पॉल ०३ वर्ग:इ.स. १४६८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १५४९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
संगीत रत्‍नाकर
हा भारतात तेराव्या शतकात रचलेला संगीतशास्त्रावरचा ग्रंथ आहे. हा महाराष्ट्रातील देवगिरीच्या सिंहणराजाच्या काळात आयुर्वेदाचार्य आणि संगीतज्ञ शारंगदेव—अथवा निःशङ्क शार्ङ्‌गदेव—यांनी १३व्या शतकात रचला. हा ग्रंथ आजही हिंदुस्तानी संगीताचा प्राण समजला जातो. याचे लेखन इ.स. १२१० पासून इ.स. १२४७ पर्यंत म्हणजे ३७ वर्षे चालू असावे असे मानले जाते.
स्वरूप
संगीत रत्‍नाकरात शारंगदेवाने संगीताच्या सिद्धान्तांचे इतके सक्षम, स्पष्ट आणि प्रामाणिक विवेचन केले आहे.या ग्रंथात शारंगदेवाने  संगीताच्या अत्यंत व्यापक आणि विशाल क्षेत्राचा परिचय करून दिला आहे. त्यासाठी त्याने त्याच्या काळात आणि त्याच्याही अगोदर होऊन गेलेल्या सुमारे ४० पूर्वाचार्यांच्या मतांचे सार काढले आहे. या चार-खंडी ग्रंथात एकूण सात प्रकरणे आहेत. संगीतावर लिहिल्या गेलेला संस्कृतमधील ग्रंथांपैकी हा सर्वात मोठा ग्रंथ आहे असे मानले जाते. या ग्रंथावर सर्वात जास्त टीका लिहिल्या गेल्या आहेत,तसेच या ग्रंथाच्या सर्वाधिक अवृत्ती निघाल्या आहेत असे मानले जाते. या ग्रंथावर काशीपती कविराज, कलानिधी (इ.स. १४३०), कल्लिनाथ (इ.स. १४३०), गंगाधर, सिंहभूपाल (इ.स. १३३०) वगैरे विद्वानांनी टीका लिहिल्या आहेत. सिंहभूपाल यांनी लिहिलेल्या टीकाग्रंथाचे नाव संगीतसुधाकर असे आहे.
जगांतल्या अनेक भाषांत संगीत रत्‍नाकरचे अनुवाद प्रकाशित झाले आहेत.
ग्रंथाचा परिचय
ही सर्व प्रकरणे त्यांच्या नावाप्रमाणेच कंठसंगीत, वाद्यसंगीत, तंतुवाद्ये आणि तालवाद्ये या विषयांवर आहेत. सातवे नर्तनाध्याय नावाचे प्रकरण नृत्यासंबंधी आहे. संगीत रत्‍नाकरात अनेक तालांचा उल्लेख आहे. दहाव्या शतकाच्या अंतापर्यंत असलेल्या संगीतपद्धतीला प्रबंध म्हटले जाई. हे प्रबंध दोन प्रकारचे होते, निबद्ध प्रबंध आणि अनिबद्ध प्रबंध. निबद्ध प्रबंध तालांच्या मर्यादेत राहून गायला जाई, तर अनिबद्ध प्रबंध मुक्त रूपात गायला जाई.
प्रबंध
प्रबंध ही गेय रचना असून तो संगीतातील एक पारिभाषिक शब्द आहे. उदाहरणार्थ,
१ला प्रबंध : राग मालव, ताल रूपक
२रा प्रबंध : राग गुर्जरी, ताल प्रतिमठ
३रा, १४वा आणि २०वा प्रबंध : राग वसंत, ताल यति
४था प्रबंध : राग रामकली, ताल रूपक
५वा प्रबंध : राग गुर्जरी, ताल रूपक
६वा प्रबंध : राग मालवगौड, ताल एकताल
७वा, ११वा आणि १५वा प्रबंध : राग गुर्जरी, ताल एकताल
८वा प्रबंध : राग कामदा, ताल एकताल
९वा प्रबंध : राग देस, ताल एकताल
१०वा, १६वा आणि २२वा  प्रबंध : राग वराडी, ताल रूपक
१२वा प्रबंध : राग गुणकली, ताल रूपक
१७वा प्रबंध :राग भैरव, ताल रूपक
१८वा प्रबंध : राग गुर्जरी, ताल यति
१९वा प्रबंध : राग वराडी, ताल अष्टताल
२१वा प्रबंध : राग वराडी, ताल आडव
२३वा प्रबंध : राग विभास, ताल एकताल आणि,
२४वा प्रबंध : राग रामकली ताल यति
मराठी भाषांतर
वर्ग:प्राचीन साहित्य वर्ग:संस्कृत साहित्य वर्ग:भारतीय साहित्य वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची वर्ग:संगीत
उदा
राजगादी सांभाळण्यापूर्वी त्याचे नाव 'सदामी' किंवा 'चोजिन्न-तेई' असे होते.तो सम्राट कोकोचा तिसरा पुत्र होता.सम्राट कोको हे जपानचे ५८वे सम्राट होते.
वर्ग:जपानी सम्राट वर्ग:इ.स. ८६७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ९३१ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शॉन अर्व्हाइन
अर्व्हाइन, शॉन वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
महाविद्यालय
महाविद्यालये सर्वसाधारणपणे पदवी आणि/अथवा पदव्युत्तर अभ्यासक्रम उपलब्ध करतात. काही महाविद्यालयांमध्ये स्नातक अभ्यासक्रमही असतो.
खोगीरभरती
खोगीरभरती हा पु.ल. देशपांडे ह्यांनी लिहिलेल्या विनोदी कथांचा संग्रह आहे.
महाविद्यालय
पदवी अभ्यासक्रम
पदवी अभ्यासक्रम हा ३ किंवा ४ वर्षाचा असतो. पदवी अभ्यासक्रम खालील शाखांमध्या असू शकतो.
खोगीरभरती
कथा सूची
वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
महाविद्यालय
पदव्युत्तर अभ्यासक्रम
सर्वसाधारणपणे पदव्युत्तर अभ्यासक्रम हा १ किंवा २ वर्षाचा असतो. या अभ्यासक्रमांचा भर पदवी अभ्यासक्रमातील एखाद्या उप-विषयात विशेष प्राविण्य मिळवणे हाच असतो.
बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ
बेळगांव हा कर्नाटक राज्यातील २८ पैकी एक लोकसभा मतदारसंघ आहे.
महाविद्यालय
स्नातक
स्नातक ही पदवी मुख्यत्वे संशोधनाशी निगडीत असल्याने याला कालावधीची मर्यादा नाही, पण सर्वसाधारणपणे विद्यार्थी तो ३ ते ५ वर्षात पूर्ण करण्याचा प्रयत्न करतात.
बेळगांव लोकसभा मतदारसंघ
विधानसभा मतदारसंघ
बेळगांव लोकसभा मतदारसंघात खालील आठ विधानसभा मतदारसंघांचा समावेश होतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:कर्नाटकमधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ
खेड (दारव्हा)
खेड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
मराठी नाट्यसंगीत
मराठी संगीत नाटक ही मराठी रंगभूमीने जागतिक रंगभूमीला दिलेली देणगी आहे, असे मानले जाते. विष्णूदास भावे यांनी मराठी रंगभूमीचा श्रीगणेशा केला तर संगीत नाटकाचा लौकिक अर्थाने प्रारंभ अण्णासाहेब किर्लोस्कर यांच्या संगीत शाकुंतल (१८८०) या नाटकाने झाला. त्यानंतर सौभद्र, रामराज्यवियोग, द्रौपदी, विद्याहरण, शारदा, स्वयंवर, मानापमान, संशयकल्लोळ, एकच प्याला ...अशा संगीत नाटकांची परंपराच निर्माण झाली. १८८० ते १९३० हा संगीत नाटकांच्या आणि पर्यायाने नाट्यसंगीताचा सर्व अर्थांनी सुवर्णकाळ होता.
खेड (दारव्हा)
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
मराठी नाट्यसंगीत
डिसेंबर १९१६ मध्ये संगीत स्वयंवर रंगभूमीवर आले. या नाटकात ३९ रागांचा वापर करून बांधलेली ५५ नाट्यगीते होती. या कालखंडात गाणी पुढे आणि नाटक मागे अशी परिस्थिती होती. इ.स.१९४२ मध्ये रंगभूमीवर आलेल्या ’संगीत कुलवधू’ या नाटकाद्वारे मास्टर कृष्णराव यांनी ही परिस्थिती बदलली. त्यांनी नाट्यपदांना भावगीतांच्या वळणाने जाणाऱ्या चाली दिल्या होत्या. इ.स. १९६० नंतर पं जितेंद्र अभिषेकी यांनी नाट्यपदांमध्ये सुगम संगीताला प्राधान्य दिले. त्यामुळे नाटकांत ताना मारून गाणारे नट सुगम संगीत गाऊ लागले.
खेड (दारव्हा)
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
मराठी नाट्यसंगीत
समीक्षकांनी व अभ्यासकांनी संगीत नाटकांच्या इतिहासातील काळाचे टप्पे पुढीलप्रमाणे मानले आहेत.
नाटककार, संगीतकार, गायक-अभिनेते
बळवंत पांडुरंग किर्लोस्कर, गोविंद बल्लाळ देवल, कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर, राम गणेश गडकरी, मामा वरेरकर, आप्पा टिपणीस, वीर वामनराव जोशी, वसंत शांताराम देसाई, प्र.के. अत्रे, गोविंदराव टेंबे, मास्टर कृष्णराव, स्वातंत्र्यवीर सावरकर, श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर, वि.सी. गुर्जर, विद्याधर गोखले, विश्राम बेडेकर, नरसिंह चिंतामण केळकर, माधवराव पाटणकर, ह.ना. आपटे, माधवराव जोशी, मो. ग. रांगणेकर, वि. वा. शिरवाडकर, वसंत कानेटकर, नागेश जोशी, बाळ कोल्हटकर, पुरुषोत्तम दारव्हेकर मोहन दांडेकर, मधुवंती दांडेकर, महेश एलकुंचवार अशा अनेक नाटककारांच्या संगीत नाटकांना विविध कालखंडात पद्यरचनाकार लाभले. १९६० नंतर शांता शेळके यांनी हे बंध रेशमाचे, धाडीला राम तिने का वनी, वासवदत्ता अशा काही संगीत नाटकांसाठी गीते लिहिली.
इतिहास
गायनाचार्य भास्करबुवा बखले, गोविंदराव टेंबे, मास्टर कृष्णराव, पं. राम मराठे, पं. जितेंद्र अभिषेकी, छोटा गंधर्व, केशवराव भोळे असे दिग्गज संगीतरचनाकार (संगीतकार) लाभल्याने मराठी नाट्यसंगीत समृद्ध झाले. यातील प्रत्येक संगीतरचनाकार स्वतः उत्तम गायक होते. हिंदुस्थानभर भ्रमण करून संगीताचे ज्ञान आणि संस्कार त्यांनी आत्मसात केल्याने, त्याचे प्रतिबिंब नाट्यसंगीतात पडणे स्वाभाविक होते. उदाहरणार्थ ‘मानापमान’ नाटकातील अनेक चाली बनारस, लखनौ तसेच पंजाब येथील उपशास्त्रीय गायनप्रकारांवर बेतलेल्या आहेत. तसेच ‘स्वयंवर’ मधील अनेक पदे मूळ बंदिशींवर आधारली आहेत.
दरम्यान अभिजात शास्त्रीय संगीत गाणारे मोठे कलाकारही मैफिलीत नाट्यसंगीताचा समावेश करू लागले. उस्ताद अब्दुल करीम खॉं, सवाई गंधर्व, पं. भीमसेन जोशी, हिराबाई बडोदेकर, सरस्वती राणे, ज्योत्स्ना भोळे, पं. जितेंद्र अभिषेकी, छोटा गंधर्व, पं. राम मराठे, विनायकबुवा पटवर्धन, मास्टर कृष्णराव, निवृत्तीबुवा सरनाईक, मास्टर दीनानाथ मंगेशकर, मालिनी राजूरकर अशी अनेक शास्त्रीय गायकांची नावे सांगता येतील. नाट्यसंगीत सर्व स्तरांत लोकप्रिय करण्याचे काम या कलाकारांनी केले.
विविध सांगीतिक आकृतिबंध
भारतीय संगीत परंपरेतील विविध सांगीतिक आकृतिबंध नाट्यसंगीतातून प्रत्ययास येतात. ध्रुपद - धमारापासून ते गजल -कव्वालीपर्यंत आणि भावगीतापर्यंत हे वैविध्य दिसते. ख्याल, तराणा, ठुमरी, कजरी, होरी, चैती, गजल, कव्वाली, लावणी, साकी, दिंडी, आर्या, अभंग, स्त्रीगीते असे अनेक प्रकार नाट्यसंगीतातून मुक्तपणे वापरलेले दिसतात.
किर्लोस्करी नाटकांतील संगीतावर कर्नाटकातील यक्षगानाचा प्रभाव होता. महाराष्ट्रातील कीर्तनपरंपरेचे व लोकसंगीताचे अंश (दिंडी, साकी, लावणी), जयदेवांच्या गीतगोविंदाचे प्रतिबिंब, आणि शास्त्रीय संगीताच्या मैफिलीत गायला जाणारा टप्पा हा प्रकारही नाट्यगीतांत वापरलेला दिसतो.
नाट्यसंगीताचे अनेक प्रवाह विविध कालखंडांत निर्माण झाले, त्यांना रसिकाश्रय लाभला. किर्लोस्करी काळातील नाट्यसंगीतावर कीर्तन परंपरेचा प्रभाव होता. घरगुती पण वास्तववादी अशी ही नाटके होती. विषयही बहुधा पौराणिक असत. उदा. शाकुंतल, सौभद्र, द्रौपदी, सावित्री, मेनका, आशानिराशा, रामराज्यवियोग, विधिलिखित. त्यानंतर देवलांच्या ‘शारदा’ ने अतिशय सोपी, सहज पण प्रासादिक पदे नाट्यसंगीतात आणली. त्यात माधुर्य होते आणि जिव्हाळाही होता. शिवाय एक सामाजिक भानही या पदांमध्ये होते. उदा. शारदा, संशयकल्लोळ, मृच्छकटिक या नाटकांतील रचना. कृ. प्र. खाडिलकरांची पदे ओजोगुणयुक्त आणि आदर्शवादी आहेत. हे स्वयंवर, मानापमान, विद्याहरण, द्रौपदी, मेनका, त्रिदंडीसंन्यास यातील नाट्यपदे ऐकल्यानंतर लक्षात येते. सुभाषितांचे मोल यातील काही पदांना मिळाले, हेही एक वैशिष्ट्य मानावे लागेल. मी अधना न शिवे भीती मना, तव जाया नृपकन्या, प्रेमसेवा शरण, शूरा मी वंदिले, स्वकुलतारक सुता, ही ‘सुभाषितांची’ उदाहरणे होत. किर्लोस्कर, खाडीलकर, देवल यांच्यापेक्षा निराळा बाज गडकरी, सावरकर, वरेरकर, जोशी, रांगणेकर यांनी नाट्यगीतांतून पुढे आणला. नाट्यपदांची रचना अधिक काव्यमय, सोपी, गायनानुकूल झाली. नाट्यपदांची संख्याही लक्षणीयरीत्या कमी झाली. हा बदल रसिकांनाही भावला.
गंधर्वोत्तर काळातील प्रतिभासंपन्न नाट्य-संगीतकार मास्टर कृष्णराव आणि पं. जितेंद्र अभिषेकी यांनी मराठी संगीत नाटकातील संगीतात लक्षवेधक प्रयोग केले. नाट्यपदांची अ-विस्तारक्षमता (विस्ताराला अतिरेकी वाव नसणारी बांधीव रचना) आणि स्वतंत्र स्वररचना (बंदिशींवर आधारित नव्हे तर स्वतंत्र चाली बांधल्या) ही वैशिष्ट्ये जपत मा. कृष्णराव व अभिषेकींनी नाट्यसंगीत आटोपशीर केले. भावगीतांचा सुंदर वापर (उदा० मनरमणा मधुसूदना, क्षण आला भाग्याचा, नाच हृदया आनंदे, अर्थशून्य भासे मज हा कलह जीवनाचा, गर्द सभोती रानसाजणी, सर्वात्मका सर्वेश्वरा,) तसेच अनवट रागांचा वापर (उदा० धानी, बिहागडा, सालगवराळी) त्यांनी नाट्यसंगीतात केला. शहाशिवाजी, कट्यार काळजात घुसली, जय जय गौरीशंकर, नेकजात मराठा, पंडितराज जगन्नाथ, मदनाची मंजिरी, मंदारमाला, मेघमल्हार, संन्यस्तखड्ग, सुवर्णतुला, स्वरसम्राज्ञी - ही संगीत नाटकांची सूची पाहिली असता संगीतामुळे नाटक किती उत्कट व प्रभावी बनू शकते याचा प्रत्यय आपल्याला येतो.
अन्य माहिती
काही वेळा संगीत नाटकापेक्षा त्यातील पदांच्या ध्वनिमुद्रिकांनी रसिकांचे लक्ष वेधून घेतले. उगवला चंद्र पुनवेचा (बकुळ पंडित), ऐसा महिमा प्रेमाचा (रतिलाल भावसार), काटा रुते कुणाला (अभिषेकीबुवा), गुलजार नार ही मधुबाला (वसंतराव देशपांडे), दान करी रे (रामदास कामत), मर्मबंधातली ठेव ही (प्रभाकर कारेकर), मधुमीलनात या विलोपले (आशा भोसले), मानसी राजहंस पोहतो (ज्योत्स्ना भोळे) अशा नाट्यपदांच्या ध्वनिमुद्रिका अतिशय लोकप्रिय झाल्या आणि आजही आहेत. लोकप्रिय ध्वनिमुद्रिकांची असंख्य उदाहरणे देता येतील.
शाकुंतल, सौभद्र या नाटकांच्या काळात नाटकांतील पदांची संख्या भरघोस होती. त्यामुळे नाटके रात्रभर चालत असत. बोलपटांच्या आगमनाने दोन-तीन तासांची कमरणूक सहज उपलब्ध झाल्याने संगीत नाटकांची गरज कमी होत गेली. तसेच या काळात संगीत नाटकाने बदलत्या काळाशी जुळवून घेणे नाकारल्याने नाट्यसंगीतही मागे पडत गेले. ‘नाट्यमन्वंतर’ या नाट्यसंस्थेच्या कुलवधू, आंधळ्यांची शाळा, भूमिकन्या सीता आदि नाटकांनी १९४० च्या दशकात काही बदल करून आटोपशीर नाट्यसंगीत रसिकांसमोर आणले. त्यांना उत्तम प्रतिसादही मिळाला.
मॅक्डॉनल्ड्स
मॅकडोनल्ड्स कॉर्पोरेशन ही अमेरिकन फास्ट फूड कंपनी आहे, अमेरिकेच्या कॅलिफोर्निया मधील सॅन बर्नार्डिनो येथे रिचर्ड आणि मॉरिस मॅकडोनाल्ड यांनी संचालित केलेले रेस्टॉरंट म्हणून १९४० मध्ये स्थापना केली. मॅकडोनल्ड्स ही जगातील सर्वात मोठी रेस्टॉरंट साखळी आहे जी २०१८ पर्यंत ३७,८५५ आऊटलेट्समध्ये दररोज १०० पेक्षा जास्त देशांमध्ये दररोज ६९ दशलक्ष ग्राहकांची सेवा देत आहे. मॅकडोनल्ड्स त्याच्या हॅम्बर्गर, चीजबर्गर आणि फ्रेंच फ्राईजसाठी परिचित असले, तरी त्यामध्ये चिकन उत्पादने, न्याहारीच्या वस्तू, शीतपेय, मिल्कशेक्स, रॅप्स आणि मिष्टान्न देखील दिसतात.
ही अमेरिकेची संयुक्त संस्थानेस्थितकंपनी असून जोरदार जाहिराती व दर्जेदार विपणन व्यवस्थेद्वारे जगभर आपल्या दुकानांचे जाळे विणले आहे. हॉलिवूडच्या बहुतेक नवीन येणाऱ्या सर्व चित्रपटांच्या जाहिराती तसेच त्यावर आधारीत खेळणी ही कंपनी आपल्या साखळीतील दुकानांद्वारे वितरीत करत असते. मॅकडोनाल्ड हा शब्द त्यासाठी त्यांनी प्रताधिकारीत केला आहे. मात्र सतत याच कंपनीचे खाद्यपदार्थ खाऊन मेद (जाडपणा) वाढतो असा प्रचारही या कंपनीचे विरोधक करत असतात. भारताही या कंपनीने आपले व्यवसाय जाळे विणले आहे व अल्पावधीत लोकप्रियताही मिळवली आहे असे दिसून येते. जास्त दिवस अन्न पदार्थ टिकवण्यासाठी गोठवलेले अन्नपदार्थ वापरण्याकडे या कंपनीचा कल असतो.
इतिहास
१९५३ मध्ये उघडले गेलेले सर्वात जुने मॅकडोनाल्ड रेस्टॉरंट मधील तिसरे रेस्टॉरंट आहे. हे लेकवुड ब्लाव्हडी येथे आहे. फ्लॉरेन्स एव्ह येथे. डाउने, कॅलिफोर्नियामध्ये (३३.९४७१ ° एन ११८.११८२ ° डब्ल्यू वर)
मे १५, १९४० रोजी सॅन बर्नार्डिनो, कॅलिफोर्निया  येथे वेस्ट १४ व्या स्ट्रीट येथे बहिण रिचर्ड आणि मॉरिस मॅकडोनाल्ड यांनी १३९८ नॉर्थ ई स्ट्रीट येथे प्रथम मॅक्डोनाल्ड उघडला, परंतु आज तो मॅक्डॉनल्ड्सला ओळखता आला नाही; रे क्रॉकने भावांच्या व्यवसायात आधुनिकता आणण्यासाठी बदल केले. १९४८ मध्ये बांधवांनी "स्पीडी सर्व्हिस सिस्टीम" सुरू केली आणि त्यांच्या पूर्ववर्ती व्हाईट कॅसलने दोन दशकांपूर्वी व्यवहारात आणलेल्या आधुनिक फास्ट-फूड रेस्टॉरंटच्या तत्त्वांचा विस्तारित उपयोग करून ते उद्धृत केले. मॅकडोनल्डचा मूळ शुभंकर "स्पीडी" म्हणून ओळखल्या जाणा .्या हॅमबर्गरच्या वरच्या शेफची टोपी. १९६२ मध्ये, गोल्डन आर्चने स्पीडीची जागा सार्वत्रिक शुभंकर म्हणून घेतली. विवाहास्पद, जोकर रोनाल्ड मॅकडोनाल्ड, १९६५ मध्ये सादर केले गेले. मुलांच्या प्रेक्षकांना लक्ष्य करण्यासाठी ते जाहिरातींमध्ये दिसले.
संदर्भ
वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
नजूबाई गावित
(जन्म- १० जानेवारी, इ.स. १९५० बोद्रेपाडा, साक्री, धुळे)या आदिवासी, भूमिहीन, शेतकरी, धरणग्रस्त इत्यादींच्या लढ्यात सहभाग घेणाऱ्या आदिवासी समाजातील कार्यकर्त्या आहेत.'श्रमिक महिला संघ' स्थापन केला.आदिवासी महिलांचे आर्थिक जीवन व आरोग्य सुधारण्यासाठी आवश्यक ते प्रयत्न केले.
कारकीर्द
सत्यशोधक मार्क्‍सवादी चळवळीत आदिवासी स्त्रियांचं नेतृत्व करण्याचे कार्य नजूबाई गावितांनी केल.
साहित्य
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पोप अनास्तासियस पहिला
पोप अनास्तासियस पहिला (??-इ.स. ४०१) हा चौथ्या शतकाच्या शेवटी पोप होता.
याच्या बद्दल जास्त माहिती उपलब्ध नाही.
अनास्तासियस ०१ वर्ग:इ.स. ४०१ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पिझ्झा हट
पिझ्झा हट ही एक अमेरिकास्थित रेस्टॉरंट साखळी आणि आंतरराष्ट्रीय फ्रेंचायझी आहे जी डॅन आणि फ्रॅंक कार्नी यांनी १९५८ मध्ये विचिटा, कॅन्सस येथे स्थापित केली होती. पिझ्झा आणि पास्ता तसेच साइड डिश आणि मिष्टान्न यासह कंपनी इटालियन-अमेरिकन पाककृती मेनूसाठी ओळखली जाते. ३१ डिसेंबर २०१८ पर्यंत जगभरात पिझ्झा हटमध्ये १८,४३१ रेस्टॉरंट्स आहेत, जे स्थानांच्या बाबतीत जगातील सर्वात मोठी पिझ्झा चेन बनली आहे. जगातील सर्वात मोठ्या रेस्टॉरंट कंपन्यांपैकी एक, यम! ब्रॅंड्स इंक यांची ती सहाय्यक कंपनी आहे.
वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
झर्झर
झर्झर हे चर्मवाद्य असून त्याचा आकार ढोलासारखा असतो. या वाद्याचे विशेष वर्णन 'तट्टीकासार सुंदरी' या ग्रंथात आहे. झलरी, झल्ली, झल्लकी अशी या वाद्याची अन्यही नावे आहेत. डॉ. वासुदेव शरण अग्रवाल यांच्या मते झर्झर म्हणजेच आधुनिक झांज होय. हे वाद्य वाजविणाऱ्याला 'झार्झरिक' असे म्हणत. याचा उल्लेख अष्टाध्यायीत आहे.
भरहूत येथील स्तूपावरील एका शिल्पपट्ट्यातील वादकवृंदात एक झार्झरिक (झर्झर वाजविणारा) कोरलेला आहे. यातून त्या वाद्याचे आणि त्याकाळातील वाद्य वाजविणाऱ्याचे महत्त्व प्रतित होते. या वाद्याची माहिती देवेंद्रकुमार पाटील यांच्या 'कल्चलर हिस्ट्री फ्रॉम दि वायू पुराण' (१९४६) या पुस्तकात सापडते. तसेच त्याचा उल्लेख काही प्रमाणात वासुदेवशरण अग्रवाल यांच्या 'पाणिनीकालीन भारतवर्ष' (१९५५) या ग्रंथातही सापडतो.
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
इ.स.पू. २७२
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २७२ वर्ग:इ.स.पू.चे २७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
भाऊ लोखंडे
'''डॉ. भाऊ लोखंडे''' (१५ जून १९४२ – २२ सप्टेंबर २०२० ) हे मराठी सामाजिक कार्यकर्ते, साहित्यिक, रिपब्लिकन स्टुडन्ट्स फेडरेशनचे प्रणेते आणि बौद्ध व दलित साहित्याच्या चळवळीत महत्त्वाचे योगदान असलेले आंबेडकरवादी विचारवंत होते.
लोखंडे हे राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज नागपूर विद्यापीठामधील पदव्युत्तर पाली प्राकृत विभागाचे माजी रीडर आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर अध्यासन विभागाचे प्रमुख होते. याशिवाय त्यांनी अनेक संस्थांच्या कार्यकारिणीत विविध पदांवर काम केले आहे. ते 'विदर्भ साहित्य संघ दलित साहित्य संमेलना'चे अध्यक्ष होते. त्यांनी ‘मराठी संत साहित्यावर बौद्ध धर्माचा प्रभाव’ या विषयावर पीएच.डी.साठीचा शोधप्रबंध लिहिला आहे. तसेच ‘रशियातील बौद्धधर्म’ हे पुस्तक लिहिले आहे.
लेखन
भाऊ लोखंडेंनी लिहिलेली पुस्तके:
संदर्भ
वर्ग:आंबेडकरवादी वर्ग:इ.स. १९४२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते वर्ग:दलित कार्यकर्ते वर्ग:बौद्ध लेखक वर्ग:पुणे विद्यापीठ वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग : विचारवंत
बहाळ शिलालेख
बहाळ शिलालेख हा जळगाव जिल्ह्यातील बहाळ येथील सारजादेवीच्या मंदीरात मिळाला. या लेखाची भाषा संस्कृत असून लिपी नागरी आहे. यात उल्लेखिलेली तिथी चैत्र आद्य प्रतिपदा चित्रभानु संवत्सर अशी आहे. हा लेख यादवराजा सिंघणदेव याच्या कारकिर्दीतील आहे. या लेखाचा उद्देश सिंघणदेव याचा ज्योतिषी अनंतदेव याने द्वारजा (सारजादेवी) देवालयाचा पाया बांधला हे नमूद करण्याचा होता. या लेखाचे दोन भाग आहेत. पहिल्या भागात अनंतदेव व त्याचे पूर्वज यांची माहिती दिलेली असून दुसऱ्या भागात सिंघणदेव व त्याचा पिता यांची स्तुती केलेली आहे. या लेखात पुढे जैत्रपालाने गणपतीला आंध्रप्रदेशाचा प्रमुख केल्याचा उल्लेख आहे. विवेकसिंधु ग्रंथ लिहिणारा प्रसिद्ध मराठी आद्यकवि मुकुंदराज हा याच जैत्रपालाच्या पदरीं होता असे म्हटले जाते.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:जळगाव जिल्हा वर्ग:शिलालेख
वाक्लाव स्वेर्कोस
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बाष्प
वायू स्वरूपातील पाण्याला (अथवा पाण्याच्या वाफेला) बाष्प असे म्हणतात.
वर्ग:भूगोल वर्ग:प्राकृतिक भूविज्ञान
गांबिया नदी
गांबिया नदी ही पश्चिम आफ्रिकेतील एक मुख्य नदी आहे. ही नदी गिनी देशातील फौटा जालोन नावाच्या डोंगरात उगम पावते. तेथून ईशान्य व पश्चिमेकडे १,१३० किमी लांब वाहत जाउन ती अटलांटिक महासागराला मिळते. ह्या नदीच्या नावावरूनच गांबिया देशाचे नाव पडले आहे.
गांबिया नदीच्या मुखाजवळ असलेले जेम्स नावाचे छोटे बेट येथील वसाहतकाळादरम्यान होणाऱ्या गुलाम लिलावासाठी सध्या युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थान आहे.
मोठी शहरे
वर्ग:गिनीमधील नद्या वर्ग:सेनेगालमधील नद्या वर्ग:गांबियामधील नद्या
माजगाव (मुरबाड)
माजगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
मंजीर
मंजीर हा भारतातील व विशेषतः महाराष्ट्रातील स्त्रियांचा पायास बांधण्याचा एक पारंपरिक प्रसिद्ध दागिना आहे.मंजीर नावाचा आणखी एक चरणालंकार होतो. तो रवीला गुंडाळलेल्या दोरीसारखा असे व बायका तो आपल्या पायांना बांधीत. अमरावतीच्या शिल्पांत मंजीराचा नमुना आढळतो. मंजीर हा अलंकारही नूपुराप्रमाणेच नाद उत्पन्न करणारा असल्याचे गीतगोविंदावरून कळते.
वर्ग:दागिने वर्ग:भारतीय संस्कृती
शाळा
शाळा हे एक शैक्षणिक केंद्र आहे. जिथे इयत्ता पहिली ते दहावी पर्यंतचा अभ्यासक्रम शिकवला जातो. असं म्हटलं जात कि शाळा हे विद्याथ्यांचं दुसर घर आहे. ज्ञानाचे आदान - प्रदान हे शाळेच्या माध्यमातून होत असते.
हा अभ्यासक्रम खालील दोन अभ्यासक्रमांत विभागला आहे. शाळा हे समाजाने समाजाला स्वतःविषयी जागृत करून आदर्श नागरिक बनवण्याचे माध्यम होय.
शाळेपासून आपले प्राथमिक शिक्षण चालू होते. आणि शाळा ही आपल्या मूळ शिक्षणाचा पाया ठरतो. आयुष्याची जडणघडण येथेच होते. तसेच आपल्या व्यक्तिमत्त्व विकासाची ती पहिली पायरी असते असेच म्हणावे लागेल.
शाळा ही सर्वांगीण विकासाचा पाया भक्कम करणारे एक माध्यम आहे, तसेच नवनवीन गोष्टी येथे शिकवल्या जातात. तिथे मुलांना नवे काहीतरी शिकण्याची संधी मिळते. स्वतःला सिद्ध करण्याची संधी मिळते. शाळेमुळे सर्वांगीण विकास म्हणजेच बौद्धिक विकास, सामाजिक विकास, मानसिक विकास, शारीरिक विकास व नैतिक विकास होत असतो.
वर्ग:शैक्षणिक संस्था
पाथरवाडी
पाथरवाडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुदखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मुदखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
गोकसावंगी
गोकसावंगी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे. गोकसावंगी गाव हे मोरणा नदीच्या काठावर वसलेले आहे. या गावामधे मोर्णा नदीवर एक छोटस धरण आहे. या पाण्याचा वापर शेतीसाठी करतात.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
प्रेक्षणीय स्थळे
छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा पूतळा श्री हनुमान मंदिर गौकर्णेश्वर महादेव मंदिर
जवळपासची गावे
पूर्वेस वारंगी पश्चिमेस उमरवाडी दक्षिणेस कळंबेश्वर उत्तरेस मेडशी
खोपडी बुद्रुक
खोपडी बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
धुतर ससाणा
ओळख
आकाराने कबुतरा एवढा. दिसायला बहिरी ससाण्यासारखा; पण आकाराने लहान शेपटीसहित वरील अंगावर पट्टे नसतात. अरुंद मिशा. मानेवरच्या बाजूला पांढरा चट्टा असतो. खालील भागावर रेषा असतात. पोटाखालचा भाग काळसर लाल असतो. उडताना लांब आणि रुंद पंखांचा व लहान शेपटीचा वाटतो.
वितरण
हिवाळी पाहुणे असतात. पाकिस्तान, नेपाळ, बांगला देश आणि भारतात दक्षिणेकडे बेळगावपर्यंत.
निवासस्थाने
माळराने आणि विरळ झाडे असलेला प्रदेश.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी वर्ग:शिकारी पक्षी
पोप अर्बन पाचवा
पोप अर्बन पाचवा (इ.स. १३१०:ग्रिझाक, फ्रांस - डिसेंबर १९, इ.स. १३७०:अव्हिन्यॉॅं, फ्रांस) हा चौदाव्या शतकातील पोप होता.
याचे मूळ नाव ज्युलॉम ग्रिमोर्द असे होते.
अर्बन ५ अर्बन ५ वर्ग:इ.स. १३१० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १३७० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुंबई विद्यापीठ
मुंबई विद्यापीठ हे भारतातील सर्वात जुन्या तीन विद्यापीठांतील एक आहे. मद्रास, कलकत्ता आणि मुंबई येथील विद्यापीठांची स्थापना इ.स. १८५७ मध्ये झाली होती. यांपैकी मुंबई विद्यापीठाची स्थापना १८ जुलै, इ.स. १८५७ रोजी झाली.
मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न असलेली अनेक महाविद्यालये मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, ठाणे, रत्‍नागिरी, रायगड, कोकण, आणि सिंधुदुर्ग जिल्ह्यात आहेत. या जिल्ह्यांतील बहुतेक सार्वजनिक महाविद्यालये मुंबई विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली येतात. मुंबई विद्यापीठातून विविध ज्ञानशाखांत पदवीपूर्व, पदवीचे, पदविकांचे आणि पदवी पश्चातचे शिक्षण दिले जाते. या जिल्ह्यातील अभियांत्रिकी आणि इतर व्यावसायिक शिक्षण देणारी बहुतेक खासगी महाविद्यालयेसुद्धा मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न आहेत. मुंबई विद्यापीठातील बहुतांश अभ्यासक्रम इंग्रजीतून शिकविले जातात.हे खूप मोठे विद्यापीठ आहे. मुंबई विद्यापीठाला तथागत गौतम बुद्धाचे नाव देण्यात यावे यासाठी पत्रकार सामाजिक कार्यकर्ते रवींद्र जगताप या संदर्भात शासन दरबारी पाठपुरावा करत आहेत.
इतिहास
सन १९९६ पर्यंत हे विद्यापीठ "बॉंम्बे विद्यापीठ" (युनिव्हर्सिटी ऑफ बॉंम्बे) म्हणून ओळखले जात होते. १९९६ साली बॉंम्बे शहराचे नाव बदलून मुंबई करण्यात आले. ४ सप्टेंबर १९९६ रोजी महाराष्ट्र शासनाने प्रकशित केलेल्या राजपत्रानुसार बॉंम्बे विद्यापीठाचे नामकरण मुंबई विद्यापीठ करण्यात आले.
सर चार्ल्स वुडच्या इ.स. १८५४ च्या शिक्षणविषयक खलित्यानुसार डॉ.जॉन विल्सन यांनी १८५७ साली मुंबई विद्यापीठाची स्थापना केली. मद्रास व कलकत्ता विद्यापीठांबरोबर मुंबई विद्यापीठाची स्थापना झाली होती. डॉ.विल्सनची पत्‍नी मार्गरेट बन विल्सन हिने मुंबईत सेंट कोलंबाज आणि इतर १५ शाळा व विल्सन महाविद्यालय हे कॉलेज स्थापन केले.
इ.स. १८६८ साली मुंबई विद्यापीठाशी संलग्न झालेले मुंबईमधील सेंट झेव्हियर्स महाविद्यालयाला इ.स. २००९ मध्ये स्वायत्तता मिळाली.
संकुलं
मुंबईत विद्यापीठाची दोन संकुले आहेत. मुंबईच्या सांताक्रूझ विभागात २३० एकर परिसरात विद्यापीठाचे शैक्षणिक व प्रशासकीय संकुल आहे. मुंबईच्याच फोर्ट भागात विद्यापीठाचे जे संकुल आहे तेथून फक्त प्रशासकीय कारभार पाहिला जातो. मुंबई विद्यापीठाचे स्वतःचे अभियांत्रिकी व वैद्यकिय विभाग नाहीत.
ग्रंथालय
विद्यापीठाचे स्वतंत्र ग्रंथालय असून त्याला जवाहरलाल नेहरू ग्रंथालय असे नाव आहे. या ग्रंथालयात ८,५०,००० च्यावर पुस्तके आहेत. ग्रंथालयाची पुस्तकसूची संगणकीकृत केलेली आहे.
मुख्य इमारत
विद्यापीठाची मुंबई फोर्टमधील मुख्य इमारत गॉथिक शैलीत बांधलेली आहे. या इमारतीच्या बाजूलाच २३० फूट उंचीचा प्रसिद्ध असा राजाबाई टॉवर आहे. लंडनमधील बिग बेन टॉवरला नजरेसमोर ठेवून ब्रिटिश अभियंता जॉर्ज गिल्बर्ट स्कॉट याच्या देखरेखीखाली याचे काम इ.स. १८७० साली पूर्ण झाले. उद्योगपती प्रेमचंद रायचंद यांनीही या कामी आर्थिक मदत केली होती. त्यामुळेच त्यांच्या आईच्या राजाबाई या नावावरून टॉवरलाही राजाबाई टॉवर असे नाव दिले गेले.हे
इतर संस्था
वीरमाता जिजाबाई अभियांत्रिकी संस्था (जुने नाव व्हिक्टोरिया ज्युबिली टेक्निकल इन्स्टिट्यूट-(VJTI)) आणि टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ फंडामेंटल रिसर्च (TIFR) यांसारख्या अनेक ख्यातनाम संस्था या विद्यापीठाच्या अधिपत्याखाली होत्या. आता या संस्थांना स्वायत्तता मिळाली आहे.
मुंबई विद्यापीठाचे गीत
सत्यं वदामो धर्म चरामो नयामो नृणां दुःखभारं लयम्। स्वकार्ये रतानां सदा जागृतानां भवेत्किं भविष्येऽपि कस्मात्भयम् ॥२॥ शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥
युवा स्यात बलिष्ठो युवा स्यात गरिष्ठो युवा ध्येयनिष्ठोऽपि भूयात्स्वयम्। यदि स्यात्युवा राष्ट्रकर्तव्यनिष्ठः सम्मानयेत् तं ही लोकत्रयम् ॥३॥ शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥
वंदामहे भारतं पूजनीयं स्वदेशात्परं नास्ति देवालयम्। अत्रैव सर्वेप्रतिष्ठापयामो ममत्वेन साधू समत्वं नयम् ॥४॥ शृण्वन्तु सर्वे दृढं निश्चयम् ॥
कवी - वसंत बापट
संगीत - प्रभाकर पंडित
हे सुद्धा पहा
वर्ग:महाराष्ट्रातील विद्यापीठे वर्ग:मुंबई
जयपूर (मोताळा)
बुलढाणा जिल्ह्यातील मोताळा तालुक्यात जयपूर हे गाव आहे.
वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:बुलढाणा जिल्ह्यातील गावे
बेलीझ डॉलर
बेलिझ डॉलर हे बेलिझचे अधिकृत चलन आहे.
च
वातावरण
पुरेसे वस्तुमान असलेल्या वस्तूभोवतालचे वायू, बाष्प आणि धूलिकण ह्यांनी बनलेले आवरण म्हणजे वातावरण होय. वस्तूच्या गुरुत्वाकर्षणामुळे हे आवरण पृथ्वी सभोवती टिकून राहते.वातावरण म्हणजे, सागर, जमीन आणि एखाद्या ग्रहाच्या बर्फाच्छादित पृष्ठभागापासून अंतराळात पसरलेला वायू होय. वातावरणाची घनता बाहेरून कमी होते, कारण वायू आणि एरोसोल (धूळ, काजळी, धूर किंवा रसायनांचे सूक्ष्म निलंबित कण) आतल्या बाजूस खेचणाऱ्या ग्रहाचे गुरुत्वीय आकर्षण पृष्ठभागाच्या अगदी जवळ असते. बुधसारख्या काही ग्रहांचे  वातावरण जवळजवळ अस्तित्वात नाही, कारण इतर ग्रहाच्या तुलनेने या ग्रहांवर कमी गुरुत्विय  आकर्षण  आहे. शुक्र, पृथ्वी, मंगळ व सौर मंडळाच्या बाह्य ग्रहांसारख्या इतर ग्रहांनी वातावरण कायम राखले आहे. याव्यतिरिक्त, पृथ्वीवरील वातावरणाने पृथ्वीवरील जीवनाच्या विकासासाठी आवश्यक असलेल्या त्याच्या प्रत्येक तीन टप्प्यात (घन, द्रव आणि वायू) पाणी साठविण्यास सक्षम केले आहे.पृथ्वीच्या सध्याच्या वातावरणाची उत्क्रांती पूर्णपणे समजली नाही. असे मानले जाते की विद्यमान वातावरणाचा परिणाम ग्रहांच्या आतील भागातून आणि जीवनाच्या स्वरूपाच्या चयापचयाशी क्रियांद्वारे होत आहे - ग्रहांच्या मूळ निर्मितीच्या वेळेस आउटगॅसिंग (व्हेंटिंग) करून विकसित झालेला. सध्याच्या ज्वालामुखीच्या वायू उत्सर्जनामध्ये पाण्याची वाफ(H2O), कार्बन डाय ऑक्साईड (CO2), सल्फर डाय ऑक्साईड (SO2), हायड्रोजन सल्फाइड (H2S), कार्बन मोनोऑक्साइड (CO), क्लोरीन (Cl), फ्लोरिन (F) आणि डायटॉमिक नायट्रोजन (N2) यांचा समावेश आहे. एकाच रेणूमध्ये दोन अणूंचा समावेश आहे तसेच इतर पदार्थांचा शोध काढूण ठेवला जातो. जवळजवळ ८५ टक्के ज्वालामुखी उत्सर्जन पाण्याच्या वाफेच्या स्वरूपात आहेत. याउलट कार्बन डाय ऑक्साईड हे १० टक्के जलप्रवाह आहे.
अफोन्सो पहिला, पोर्तुगाल
अफोन्सो ०१ वर्ग:इ.स. ११०९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ११८५ मधील मृत्यू
वातावरण
पृथ्वीवरील वातावरणाच्या सुरुवातीच्या उत्क्रांती दरम्यान, महासागर कमीतकमी तीन अब्ज वर्षांपासून अस्तित्वात असल्याने पाण्याचे द्रव म्हणून अस्तित्वात असणे आवश्यक आहे. चार अब्ज वर्षापूर्वी सौर उत्पादन हे आजच्या काळाच्या केवळ ६० टक्के इतके होते, तर अवकाशातील अवरक्त रेडिएशन नष्ट होण्यापासून रोखण्यासाठी कार्बन डाय ऑक्साईड आणि कदाचित अमोनियाचे वर्धित स्तर असणे आवश्यक आहे. या वातावरणात विकसित झालेला प्रारंभिक जीवन-रूप अ‍ॅनॅरोबिक असावा. याव्यतिरिक्त, सूर्यप्रकाशामध्ये जैविक दृष्ट्या विध्वंसक अल्ट्राव्हायोलेट किरणोत्सर्गाचा प्रतिकार करण्यास ते सक्षम असायला हवे, जे ओझोनच्या थरात नसल्यामुळे ते आता अस्तित्वात नाही.
पोक्सो कायदा
पोक्सो कायदा(इंग्लिश:POCSO ACT) म्हणजेच लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण कायदा २०१२ हा बालकांचे लैंगिक अत्याचारांपासून संरक्षण करण्यासाठी आणि अशा घटनातील गुन्हेगारांना शिक्षा देण्यासाठी भारत सरकारने २०१२ साली तयार केलेला कायदा आहे. पोक्सो हे प्रोटेक्शन ऑफ चिल्ड्रेन फ्रॉम सेक्स्च्युअल ओफेन्सेसचे लघुरूप आहे.
वातावरण
हेही पहा
वर्ग:भूगोल वर्ग:खगोलशास्त्र
नांदेड जिल्हा
नांदेड जिल्ह्याची ऐतिहासिक पार्श्वभूमी
नांदेड जिल्हा हा महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण-पूर्वेस व तेलंगणा व कर्नाटक राज्याच्या सीमेलगत आहे. महाराष्ट्रातील मराठवाडा भागात असलेल्या नांदेड जिल्ह्याला ऐतिहासिक महत्त्व आहे. नांदेडात शीखांचे शेवटचे गुरू गोविंदसिंहजी महाराज यांचा गुरुद्वारा आहे. नांदेड संतकवी विष्णूपंत व रघुनाथ आणि वामन पंडित यांचे जन्मस्थान आहे. नांदेड जिल्ह्यात स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठ व श्री गुरूगोविंदसिंहजी अभियांत्रिकी व तांत्रिक महाविद्यालय या महत्त्वाच्या शैक्षणिक संस्था आहेत.
वातावरण
पृथ्वीचे वातावरण
पृथ्वीच्या वातावरणात नायट्रोजन (सुमारे 78%), ऑक्सिजन (सुमारे 21%), अरगॉन (सुमारे 0.9%), कार्बन डाय ऑक्साईड (0.04%) आणि इतर वायू आहेत. श्वासोच्छवासासाठी बहुतेक जीवांद्वारे ऑक्सिजन वायू वापरला जातो; नायट्रोजन हा वायू जीवाणू आणि विद्युत् उत्क्रांतीद्वारे  निर्माण केला जातो.
पोक्सो कायदा
पार्श्वभूमी
भारतात जगातील सर्वांत जास्त बालके राहतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार भारतातील बालकांची संख्या ४७.2 कोटी इतकी आहे. त्यात मुलींची संख्या २२.५ कोटी इतकी आहे. भारतीय राज्यघटने च्या कलम २१ नुसार भारताने भारतीय नागरिकांना बालकांच्या संरक्षणाची खात्री दिलेली आहे. संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या बालहक्क जाहीरनाम्यावर सुद्धा भारताने ११ डिसेंबर १९९२ रोजी स्वाक्षरी केलेली आहे. भारतातील बालकांवरील लैंगिक अत्याचार विरोधी कायदे देशाच्या बालक संरक्षण धोरणाचा भाग म्हणून अधिनियमित करण्यात आले होते. राष्ट्रीय गुन्हे नोंदणी विभागाच्या आकडेवारीनुसार एकूण बालकांपैकी २४% बालकांवर लैंगिक अत्याचार होतात. यातील निम्मे अत्याचार बालकांच्या विश्वासातील प्रौढ व्यक्तींनी केलेले असतात. त्यामुळे एक स्वतंत्र कायदा करण्याची गरज भासत होती. भारतीय संसदेने लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण विधेयक २०११ मध्ये पारीत केले आणि २२ मे २०१२ रोजी त्याचे कायद्यात रूपांतर झाले. या कायद्यानुसार तयार करण्यात आलेले नियम सुद्धा नोव्हेंबर २०१२मध्ये अधिसूचित करण्यात आले आणि हा कायदा अंमलबजावणीसाठी तयार झाला.या संदर्भात अधिक कडक कायदे करण्याच्या अनेक मागण्या करण्यात येत आहेत.
=== लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण कायदा २०१२ === कायदेशीर प्रक्रियेच्या दरम्यान प्रत्येक टप्प्यावर मुलांच्या हिताचे संरक्षण करून लैंगिक हल्ले, लैंगिक छळ आणि पोर्नोग्राफी अशा प्रकारच्या गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण करण्यासाठी एक मजबूत कायदेशीर चौकट पुरवण्याकरता लैंगिक गुन्ह्यांपासून बालकांचे संरक्षण कायदा २०१२ तयार करण्यात आला.हा कायदा तयार करताना बालक प्रथम या तत्त्वाचा अंगीकार करण्यात आला. यामध्ये मुलांना त्रास होणार नाही अशा पद्धतीने अहवाल देणे, पुराव्याची नोंद करणे आणि खास नेमण्यात आलेल्या विशेष न्यायालयांच्या मार्फत जलद गतीने खटले चालवणे याचा समावेश करण्यात आला आहे. या नवीन कायद्याद्वारे विविध प्रकारच्या गुन्ह्यांसाठी गुन्हेगारांना शिक्षा करता येईल, अशी तरतूद करण्यात आलेली आहे. यामध्ये बालकांचा विनयभंग हा सुद्धा गुन्हा ठरवण्यात आला आहे. हा कायदा लिंग-उदासीन आहे.तो मुलगे आणि मुली दोघांनाही लागू होतो. पोर्नोग्राफी च्या संदर्भात बालकांचा समावेश असलेली पोर्नोग्राफी पाहणे किंवा जवळ बाळगणे हा सुद्धा या कायद्यान्वये गुन्हा ठरवण्यात आला आहे.बालकांच्या लैंगिक छळात सामील होणे, सुद्धा या कायद्यानुसार गुन्हा आहे. केवळ अत्याचार करणाराच नव्हे तर अत्याचाराची माहिती असूनही तक्रार  दाखल न करणारी व्यक्तीसुद्धा या कायद्याद्वारे गुन्हेगार मानण्यात आलेली आहे. भारतातील खटला चालवण्याची थकवणारी प्रक्रिया मुलांसाठी लक्षणीयरीत्या सुलभ करण्याच्या दृष्टीने या कायद्याद्वारे प्रक्रियेत अनेक सुधारणा सुचवण्यात आल्या आहेत.
कायद्याच्या अंमलबजावणीतील विवाद्य मुद्दे
सर्वोच्च न्यायालयात जीवशास्त्रीय वय ३८ वर्षे असलेल्या पण मानसिक वय ६ वर्षे असलेल्या महिलेवर बलात्कार केल्याचा संदर्भात एक गुन्हा दाखल करण्यात आला. पिडीत व्यक्तीच्या वकिलाने असा युक्तीवाद केला की "मानसिक वयाचा विचार न करणे म्हणजे या कायद्याच्या हेतूवरच केलेला हल्ला आहे." सर्वोच्च न्यायालयाने या प्रकरणातील निकाल राखून ठेवला आहे आणि २०१२चा हा कायदा मानसिक वय गृहीत धरतो का केवळ शारीरिक वय गृहीत धरतो, याचा अर्थ लावण्याचा मानस व्यक्त केला आहे.
वैद्यकीय गर्भपात कायदा, १९७१ बरोबर असलेली विसंगती
१८ वर्षांखालील बालकांचे लैंगिक छळ आणि शोषण यापासून संरक्षण करण्यासाठी कायदेशीर तरतूद मजबूत करण्यासाठी पोक्सो कायदा तयार करण्यात आला.या कायद्यानुसार, १८ वर्षांखालील कोणत्याही मुलीला गर्भपात करायचा असेल तर ही सेवा पुरवणाऱ्या व्यक्तीने पोलिसांकडे लैंगिक गुन्ह्याची तक्रार नोंदवणे बंधनकारक आहे.मात्र वैद्यकीय गर्भपात कायदा, १९७१ नुसार गर्भपात करून घेण्याची इच्छा असलेल्या व्यक्तीची ओळख उघड करणे बंधनकारक नाही. याचा परिणाम म्हणून १८ वर्षांखालील मुलीना गर्भपाताची सेवा पुरवण्यास वैद्यकीय व्यावसायिक तयार होत नाहीत. भारतात सुमारे ४५% ते ४७% मुलींचे १८ वर्षे वय होण्याच्या आतच लग्न होत असल्यामुळे, ही एक मोठीच समस्या आहे.
कायद्याच्या अंतर्गत नोंदवण्यात आलेले गुन्हे
पोक्सो कायद्याच्या अंतर्गत पुणे पोलीस आयुक्तालयात २०१५ मध्ये ३३५ गुन्हे दाखल करण्यात आले तर मे २०१६ मध्ये १४७ गुन्हे दाखल करण्यात आले.14 ते १८ या वयोगटात बाललैंगिक अत्याचाराचे गुन्हे दाखल होण्याचे प्रमाण जास्त आहे. २०१६ मध्ये भारतात पोक्सो कायद्याच्या अंतर्गत ३६०२२ गुन्हे नोंदवण्यात आले.सर्वांत जास्त गुन्हे उत्तर प्रदेश,महाराष्ट्र,मध्य प्रदेश, पश्चिम बंगाल आणि ओडिशा या राज्यातून नोंदवण्यात आले. बालकांवर झालेल्या लैंगिक अत्याराचाराच्या नोंदवल्या जाणाऱ्या गुन्ह्यांची संख्या वेगाने वाढत आहे. याचे एक कारण समाजात वाढलेली जागरुकता असे असले तरी बालकांवर होणाऱ्या अत्याचारांच्या संख्येत झालेली मोठी वाढ हेच महत्त्वाचे कारण आहे,असे या क्षेत्रातील जाणकारांचे मत आहे.
नांदेड जिल्हा
नांदेड जिल्ह्यातील तालुके
अर्धापूर, भोकर, बिलोली, देगलूर, धर्माबाद, हदगाव, हिमायतनगर, कंधार, किनवट, लोहा, माहूर, मुदखेड, मुखेड, नांदेड (तालुक्याचे ठिकाण), नायगाव, उमरी
पोक्सो कायदा
पोक्सो कायद्यात करण्यात आलेल्या सुधारणा
२०१८ साली भारतातील कथुआ आणि उन्नाव येथे बालिकांवर बलात्कार झाल्याच्या घटनांनंतर गुन्हेगारांना अधिक कडक शिक्षा देण्याच्या दृष्टीने पोक्सो कायद्यात बदल करण्यात आले. त्यानुसार आता बारा वर्षांखालील मुलींवर बलात्कार केल्यास गुन्हेगाराला फाशीची शिक्षा देण्यात येईल. १६ वर्षांवरील मुलींवर बलात्कार केल्यास कमीत कमी १० वर्षे ते २० वर्षे शिक्षेची तरतूद करण्यात आलेली आहे.
संदर्भ
वर्ग:लैंगिक अत्याचारासंबंधी कायदे
नांदेड जिल्हा
जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे
श्री गुरूगोविंदसिंह यांचा गुरुद्वारा, माहुरची रेणुकादेवी (शक्तिपीठ), बिलोली मशिद, कंधारचा भुईकोट किल्ला, लोहा तालुक्यातील माळेगाव यात्रा, सहस्रकुंडचा धबधबा किनवट तालुका, देगलूर तालुक्यातील सिद्धेश्वर मंदीर व इतर मंदिर समुह (होट्ट्ल), नांदेडचा किल्ला व मुखेड येथील शिवमंदिर, अर्धापूर येथील केशवराज मंदिर, शंभर फूटी मजार
नांदेड जिल्ह्यातील शैक्षणिक स्थिती
नांदेड जिल्हा हा शैक्षणिक दृष्ट्या महाराष्ट्रातील अग्रेसर जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. १९५८ मध्ये औरंगाबाद येथे मराठवाडा विद्यापीठाची स्थापना झाली. १९८४ पासून नांदेड येथे औरंगबाद विद्यापीठाचे उपकेंद्र कार्यरत होते. १७ सप्टेंबर १९९४ रोजी नांदेड येथे स्वामी रामानंद तीर्थ मराठवाडा विद्यापीठा ची स्थापना झाली. या विद्यापीठाचे प्रथम कुलगुरू डॉ. जनार्धन वाघमारे, दुसरे कुलगुरू डॉ. शेषेराव सुर्यवंशी, तिसरे कुलगुरू डॉ. धनंजय येडेकर, २००८ पासून मे २०१३ पर्यंत डॉ. सर्जेराव निमसे हे कुलगुरू म्हणून कार्यरत होते. या विद्यापीठाचे कार्यक्षेत्र नांदेड, परभणी, लातूर व हिंगोली या चार जिल्ह्याचे आहे. विद्यापीठ कक्षेत सध्या १८२ महाविद्यालये कार्यरत आहेत.
नांदेड जिल्ह्यातील प्रमुख नद्या व उपनद्या
जिल्ह्याचा उत्तर व ईशान्य भाग सातमाळाचे डोंगर व मुदखेडच्या टेकड्यांनी व्यापलेला असून जिल्ह्याच्या दक्षिण- नैऋत्य सीमेवर बालाघाटचे डोंगर आहेत. जिल्ह्याच्या मध्य भागातून गोदावरी नदी वाहते, हा प्रदेश सपाट व सुपीक आहे. पूर्णा, मांजरा, मन्याड, लेंडी ह्या तीच्या ऊपनद्या आहेत. किनवट तालुक्यातील डोंगराळ भागात प्रामख्याने सागाची व बांबूची वने आढळतात.
संदर्भ
* वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे वर्ग:औरंगाबाद विभागातील जिल्हे
पायपेटी
पायपेटी पायाने वाजवावयाचे पेटीसदृश वाद्य आहे. पेटीमध्ये एक हात कायम गुंतलेला असतो. पेटीत हाताने वाजवावयाचा जो भाता असतो, तो यामध्ये पायात असतो. पेटीतली हवा आत-बाहेर करणारा भाता हा दोरीच्या साहाय्याने पायातल्या पट्टीशी जोडलेला असतो. यामुळे पायपेटी खूर्चीवर बसूनच वाजवावी लागते.
वर्ग:अप्रचलित लुप्तप्राय वाद्ये
इ.स.पू. २७३
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २७३ वर्ग:इ.स.पू.चे २७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
तोरड्या
तोरड्या हा फार प्राचीन भारतीय अलंकार आहे .लहान मुलेतो पायामध्ये वापरत असत. तोरड्या चांदीच्या असतात. छोट्या रामाच्या पायांतही तोरड्या होत्या.खालील रामदास स्वामींच्या रचनेत तोरड्याचा उल्लेख आहे. "कीरीट कुंडले माला विराजे।
झळझळ गंडस्थळ धननिळ तनु साजे।
अंदवाकी तोडर नूपुर ब्रीद गाजे।
वर्ग:दागिने
माणिक मराठे
माणिक मधुकर मराठे (इ.स. १९४३ - फेब्रुवारी, २०१६:पुणे) या पुण्यात कर्वेनगर येथे राहणाऱ्या एक सामाजिक कार्यकर्त्या होता. एर कमोडर मधुकर मराठे हे त्यांचे पती आणि क्रीडा पत्रकार वि.वि. करमरकर हे त्यांचे थोरले बंधू होत.
वर्ग:सामाजिक कार्यकर्ते वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
सरोज देशपांडे
सरोज देशपांडे (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) या मराठी भाषेतील लेखिका आहेत.
शिक्षण
सरोज देशपांडे यांचे शिक्षण पुणे विद्यापीठाच्या संस्कृत प्रगत अध्ययन केंद्रात झाले आहे.
लेखन
इतिहास, भूशास्त्र, पर्यावरण इत्यादी विषयांवरील पुस्तके, तसेच गिरीश कर्नाड यांची काही नाटके व काही अन्य सामाजिक विषयांवरील कादंबऱ्याही त्यांनी अनुवादित केल्या आहेत. ’झेन अँड द आर्ट ऑफ़ मोटारसायकल मेन्टेनन्स’ या जीवनविषक तत्त्वज्ञान सांगणाऱ्या कादंबरीचा त्यांनी केलेला अनुवाद रोहन प्रकाशनने प्रसिद्ध केला आहे.
पुरस्कार
’अशी काळवेळ’ या मराठीत अनुवादित केलेल्या पुस्तकासाठी त्यांना इ.स. २०१० सालातील साहित्य अकादमी पुरस्कार मिळाला. या अनुवादाचे ’ए मॅटर ऑफ टाईम’ नावाचे मूळ पुस्तक शशी देशपांडे यांनी लिहिले होते. अकादमीने इ.स. २००४ ते इ.स. २००८ या कालावधीतील अनुवादित पुस्तके विचारात घेऊन देशपांडे यांना पुरस्कार जाहीर केला.
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते वर्ग:स्त्री चरित्रलेख