cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
श्रीनाथ म्हस्कोबा
त्यानंतर वीर आणि इतर गावच्या काठ्या पालख्या अंधारचिंच येथे जातात. देवाचे सर्व मानकरी व भाविकांच्या उपस्थितीत वाई (सुर्यवंशी) आणि कन्हेरीच्या (पाटणे) पालख्यांचे स्वागत करतात. यावेळी सालकरी फुलमाळ्यांनी आणलेल्या कन्हेरीच्या फुलाच्या माळा गुरव-पुजारी देवाच्या शिंगाडे, तरडे, बुरुंगले, व्हटकर, ढवाण या ५ मानकऱ्यांच्या प्रतिनिधींना घालतात, त्यांना 'माळकरी' असे म्हणतात. कोडितच्या काठीची व वाईच्या तसेच कन्हेरीच्या काठयांची भेटाभेट होते. हा वऱ्हाडी मंडळीचा भेटीचा कार्यक्रम 'अंधारचिंच' (बाजारतळ) येथे होतो. यानंतर सर्व पालख्या, काठया, ढोल ताशासह वाजतगाजत दक्षिण महाद्वाराने रात्री १:३० वाजण्याच्या सुमारास देऊळवाडयात प्रवेश होतो. सोहळ्याचे सर्व धार्मिक विधी मानकरी यांच्यासह समस्त ग्रामस्थ, विश्वस्त, भाविकभक्त आदींच्या उपस्थितीत पार पडले जातात. गुरव-पुजारी देवाच्या मुख्य मूर्तींना व पालखीतील उत्सव मूर्तीस अलंकार व पारंपरिक वस्त्रांनी सजवितात. ग्रामपुरोहितांकडुन शास्त्रोक्त मंत्रोच्चार होतात. रात्री २ वाजण्याच्या सुमारास मंगलाष्टकांना सुरुवात होते. श्रीनाथ म्हस्कोबा-देवी जोगेश्वरीच्या लग्नाला लाखो लोक वऱ्हाडी म्हणून मोठ्या प्रमाणात हजेरी लावतात. गुलालात न्हालेल्या भाविकांच्या वऱ्हाडांकडून पडणाऱ्या अक्षता, वर पौर्णिमेचे टिपूर चांदणेयुक्त मांडव, आणि पौर्णिमेच्या चंद्राच्या साक्षीने उत्साही वातावरणात पहाटे २ च्या सुमारास श्रीक्षेत्र वीर येथे देवांचा पारंपरिक लग्न सोहळा संपन्न होतो. हा लग्न सोहळा पाहण्यासाठी महाराष्ट्रातील कानाकोपऱ्यातून मोठ्या प्रमाणात भाविक येथे उपस्थिती लावतात. यावेळी संपूर्ण वीर परिसर भक्तीरसात न्हाऊन निघतो. विवाहसोहळा पार पाडल्यानंतर वरात निघते. या वरातीत सर्व सासनकाठ्या, पालख्या, मानकरी लवाजम्याम्यासह भक्त कमळाजी माळावर श्रीकमळसिद्ध व त्याच्या मुलांच्या भेटीला जातात तिथे धुपआरती होऊन पुढे 'जमदाडकी' (जमदाडे-माळी यांचे शेत) मधून श्रीतुकाई माळाकडे जातात. तेथील चौपाळ्यावर धुपारती होते काठ्यांची भेटाभेट होते. तिथून पुढे नाईकवाड्यातून पालखी सोहळा श्रीविठ्ठल मंदिरासमोरून मुंजाबा पाराजवळ येतो. अंधारचिंचेखालुन चावडी चौकात येतो. गुरव आळीतून वरातीचा सोहळा पूर्णगंगेच्या दक्षिण तीरावर येतो. तेथे अजापुत्राचा बळी दिला जातो. ढोल-ताशांच्या गजरात रात्रभर ग्रामप्रदक्षिणा होते. पहाटे सर्व पालख्या मंदिरात दक्षिण महाद्वारातुन प्रवेश करतात. मंदिराला एक प्रदक्षिणा होऊन छबिन्याची समाप्ती होते. दर्शनाचा लाभ घेऊन भल्या पहाटे सर्व पालख्या आपापल्या तळावर विसावतात. विवाहसोहळ्याच्या दुसऱ्या दिवशी सकाळी समस्त राऊतमंडळींच्या वतीने सर्व वऱ्हाडी मंडळींची भोजन व्यवस्था केली जाते.
नवमीच्या दिवशी देवांचा रूखवत परंपरेप्रमाणे धुमाळ(वाडकर) यांच्या परिवारातर्फे वाजत गाजत आणला जातो. रात्रीचा छबिना मध्यरात्री सुरू होतो, त्याची समाप्ती सूर्योदय झाल्यावर होते. याला 'जागराचा छबिना' असे म्हणतात. दरम्यान पहाटेपासूनच वीर गावातील असंख्य भाविक हौसे-नवसाचे दंडवत घालत मंदिरात येतात. यामध्ये माता-भगिनींची संख्या जास्त असते. माघ वद्य दशमी हा यात्रेचा मुख्य दिवस (मारामारी) असतो. त्यादिवशी दुपारी १२:३० वाजता सर्व काठया,पालख्या ढोल ताशासह देऊळवाड्यात येतात. शेकडो ढोल, ताशा, झांजांच्या निनादात गुलालात न्हाऊन निघालेल्या हजारो भाविकभक्तांच्या जयघोषात आणि पालखीपुढे नाचणाऱ्या भाविकांच्या उपस्थितीत दुपारी २:०० वाजता मानाच्या जांभळ्या रंगाचे शिंपण समस्त जमदाडे यांच्यामार्फत अगोदर श्रीनाथ जोगेश्वरी यांच्या मूर्तीवर व नंतर भाविकभक्तांवर केले जाते, यालाच 'मारामारी' म्हणतात. याच वेळी पूर्व महाद्वाराच्या बाहेर डावीकडे असणारे 'श्रीनाथांचे बगाड' गोलाकार फिरवले जाते. वीर गावातील 'मुळीक' परिवाराला बगाड घेण्याचा मान आहे. रंगशिंपण झाल्यावर अजापुत्रांचा बळी दिला जातो. हीच गावची जत्रा!! त्यानंतर दुस-या दिवशी शिंगाडे, तरडे, बुरुंगले, व्हटकर, ढवान यांच्या नवसाच्या गादीपुजनाचा कार्यक्रम होतो. यावेळी गादीवर पावन झालेले नवस फेडले जातात तसेच नवीन नवस बोलले जातात. यात्रेचा प्रसाद घेऊन या यात्रेचा समारोप होतो. अशाप्रकारे १० दिवस चालणारा हा यात्रा महोत्सव पारंपरिक पद्धतीने मोठ्या उत्साहात संपन्न होतो. या कालावधीत भाविकांना दर्शनाचा लाभ व्हावा यासाठी देऊळवाड्यात स्वयंसेवक यांच्यामार्फत रांगा लावल्या जातात. " सवाई सर्जाचं चांगभलं"च्या घोषात पूर्ण परिसर दुमदुमून जातो.
माघ पौर्णिमेपासून दशमीपर्यत दहा दिवस यात्रा चालते.महाराजांची काठी, पालखी व छबिना दहा दिवसांपर्यत चालतो. तसेच पंचमीपासून ते दशमीपर्यत संपूर्ण वर्षाचे भविष्य (भाकणूक) सांगितले जाते. महाशिवरात्रीच्या दिवशी गावातील तरुणमंडळी, पुजारीवर्ग, घडशी, गोसावी पहाटेपासूच गुलाल-खोबऱ्याने माखलेले मंदिर व देऊळवाडा पाण्याने धूवुन काढतात. नंतर देवांची दही, दूध, तूप, मध,आणि साखर या पंचामृताने पाखाळणी पूजा करण्यात येते. माघ अमावस्येच्या दिवशी दुपारनंतर श्रीनाथ जोगेश्वरींच्या स्वयंभू मूर्तीवर चांदीचे मुखवटे लावून भरजरी पोषाख करतात, देवांचे सर्व सुवर्ण अलंकार, दागदागिने घालतात हे रूप खूपच मनमोहक दिसते. ते पाहण्यासाठी रात्री १० वाजेपर्यंत देऊळवाड्यात भाविक गर्दी करतात. मुख्य यात्रा १०/१२ दिवसच असली तरी माघ श.१४ ते माघ कृ.३० अशी जवळपास १६ दिवस यात्रा चालणारे  महाराष्ट्रातील एकमेव श्रीक्षेत्र वीर देवस्थान आहे, दरवर्षी साधारण १० लाखाच्या आसपास भाविक यात्रेत सामील होतात. येथे प्रत्येक अमावस्या, पौर्णिमा तसेच रविवारी भंडारा म्हणजेच महाप्रसाद असतो. वीर गावाच्या दक्षिण सीमेवर निरा नदीचा पवित्र परिसर आहे तसेच त्यावर बांधलेले वीर धरण पाहण्यासारखे आहे. अशा या निसर्ग सौंदर्याने नटलेल्या या गावात श्रीनाथांच्या मंदिरामुळे नावलौकिकात अधिकच भर पडते.
छोटा उदेपूर विधानसभा मतदारसंघ
आमदार
वर्ग:छोटा उदेपूर जिल्हा वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ
अजितकुमार (अभिनेता)
अजितकुमार(इंग्रजी: Ajith Kumar ; तमिळ: அஜித் குமார் ; जन्मः१ मे १९७१ सिकंदराबाद,हैद्राबाद,आंध्रप्रदेश-हयात) एक भारतीय तमिळ अभिनेता,पटकथालेखक,कार रेसर.दक्षिण भारतात "तला" ह्या नावाने प्रसिद्ध आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुंदी
गुंदी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मानोरा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मानोरा तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
कोनवडे
कोनवडे हे कोल्हापूर जिल्ह्यामधील भुदरगड तालुक्यातील एक गाव आहे. २०११ च्या जनगणनेनुसार २२८२ लोकसंख्या असलेले हे गाव वेदगंगा नदीच्या किनारी वसले आहे.
इतिहास
कोनवडे गावाचे प्राचीन नाव कोनिजवाड असे होते. खासबाग मैदान, कोल्हापूर येथे सापडलेल्या एका ताम्रलेखावर कोनवडे गावच्या या प्राचीन नावाचा उल्लेख आढळतो. हा ताम्रलेख शिलाहार वंशातील राजा गंडारादित्य यांच्या काळातील आहे. यावर शके १०४८ हे साल नमूद केलेले आहे (इसवी सन ११२६). या ताम्रलेखावरील मजकुरानुसार, शके १०४८ मध्ये राजा गंडारादित्य यांनी मिरींजी देशामधील कोडवल्ली विभागातील गाव कोनिजवाड येथील दोन निवर्तन (जमीन मोजण्याचे तत्कालीन माप) जमीन १२ ब्राह्मणांना राहण्यासाठी व गुजराणासाठी दान म्हणून दिली. यामध्ये उल्लेखलेल्या ठिकाणांची अलीकडील नावे शोधण्यात आली आहेत. यानुसार मिरींजी देश म्हणजे सांगलीतील मिरज, कोडवल्ली विभाग म्हणजे कोल्हापूर जवळील कोडोली, तर कोनिजवाड म्हणजे भुदरगड तालुक्यामधील सध्याचे कोनवडे हे गाव होय. हा ताम्रलेख सध्या कोल्हापुरातील राजाराम महाविद्यालय संग्रहालयामध्ये आहे.
कोनवडे नावाची व्युत्पत्ती
कोनिजवाड या प्राचीन नावाचा अपभ्रंश होऊन सध्याचे कोनवडे हे नाव तयार झाले असावे.
लोकसंख्या
कोनवडे हे कोल्हापूर जिल्ह्यातल्या  भुदरगड तालुक्यातील ३३४.१७ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ४७५ कुटुंबे व एकूण २२८२ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर मुरगुड ११ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ११९० पुरुष आणि १०९२ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक २०८ आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५६७७५३ आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात दोन शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा, एक शासकीय प्राथमिक शाळा व एक शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा ही मुधाळ येथे ४ किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळाही मुधाळ येथेच असून सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय बिद्री येथे सुमारे ८ किलोमीटर अंतरावर आहे.
प्रमुख व्यवसाय
शेती हा येथील लोकांचा प्रमुख व्यवसाय असून नानाविध प्रकारची पिके येथे घेतली जातात. पाण्याची मुबलक उपलब्धता आणि सुपीक जमिन यामुळे प्रामुख्याने ऊस हे पीक येथे मोठ्या प्रमाणात घेतले जाते. पशुपालनही मोठ्या प्रमाणात असून विशेषतः गाय, म्हैस आणि शेळी यांसारखे दुभते प्राणी मोठ्या प्रमाणात पाळले जातात. या प्राण्यांपासून दररोज हजारो लिटर दूध उत्पादित केले जाते. शेती हा प्रमुख व्यवसाय असल्याने येथे शेतीपूरक व्यवसाय जसे की गूळ निर्मिती, दुग्धजन्य पदार्थ बनविणे, फळांचे विविध पदार्थ बनवणे यांसारखे कुटिरोद्योग/लघुउद्योग अल्प प्रमाणात दिसून येतात. दक्षिणेकडे बारमाही वाहणारी वेदगंगा नदी आणि उत्तरकडे असलेला कालवा यामुळे वर्षभर शेतीसाठी आणि पिण्यासाठी मुबलक प्रमाणात पाणी उपलब्ध होते. त्याचप्रमाणे विहिरी आणि तलाव यांच्या माध्यमातून केलेले भूजलाचे उपयोजनही काही ठिकाणी दिसून येते. पक्क्या विटा बनविण्यासाठी आवश्यक असणारी मृदा उपलब्ध असल्याने वीट निर्मितीचा व्यवसायही येथे काही प्रमाणात दिसून येतो.
सांस्कृतिक
विविध सांस्कृतिक आणि परंपरागत चालत आलेले सण येथे मोठ्या प्रमाणात साजरे केले जातात. विशेषतः येथील स्थानिक देवता असलेल्या 'यमाईदेवी'ची यात्रा मोठ्या उत्साहात साजरी करण्यात येते. याप्रसंगी विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, त्याचप्रमाणे घोडे, बैल यांसारख्या जनावरांच्या शर्यतींचे आयोजनही केले जाते. दसऱ्याच्या काळात पत्ते आणि जुगार खेळण्याची आगळीवेगळी आणि इतरत्र फारशी न आढळणारी अनोखी अशी प्रथा येथे बऱ्याच काळापासून चालत आली आहे. या काळात लोक एकत्र येऊन विविध प्रकारचे पत्यांचे खेळ खेळतात.
मार्च १६
बाह्य दुवे
वर्ग:दिवस वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
कोनवडे
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत आणि त्याखालील कृषी क्षेत्र (क्षेत्रफळ हेक्टरमध्ये):
बाह्य दुवे
वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील गावे वर्ग:भुदरगड तालुक्यातील गावे
हसवणूक (पुस्तक)
हे मराठीतील एक पुस्तक आहे.
अनुक्रमणिका:
१. - आमचा धंदा : एक विलापिका -१९६१ - १
२. - माझे खाद्यजीवन - १९६२-१३
३. - बिगरी ते मॅट्रिक - १९६३ - ३७
४. - माशी - १९६१ - ५२
५. - साता वारांची कहाणी - १९६० - ५७
७. - माझे पौष्टिक जीवन - १९६५ - ८२
८. - चाळशी - १९६१ - ९५
९. - काही अप-काही डाऊन - १९६४ - १०२
१०. - काही नवीन ग्रहयोग - १९६३ - ११८
११. - रस्ते - १९६० - १३१
१२. - पाळीव प्राणी - १९६३ - १३९
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची वर्ग:पु.ल. देशपांडे यांचे साहित्य
जॅक रसेल (क्रिकेट खेळाडू)
चार्ल्स आल्बर्ट जॉर्ज जॅक रसेल (ऑक्टोबर ७, इ.स. १८८७:लेटन, एसेक्स, इंग्लंड - मार्च २३, इ.स. १९६१:व्हिप्स क्रॉस, लेटनस्टोन, एसेक्स, इंग्लंड) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.
रसेल, जॅक रसेल, जॅक रसेल, जॅक वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अंजनी धरण
हे उत्तर महाराष्ट्रातल्या जळगाव जिल्ह्यातील एक धरण आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या मानांकनानुसार, हा एक मध्यम पाटबंधारे प्रकल्प आहे. हे अंजनी नदीवर बांधण्यात आलेले आहे. हे एरंडोल गावानजिक आहे. हे मातीचे धरण असून त्याची लांबी सुमारे ४३१६ मीटर इतकी आहे. हे धरण १९७० मध्ये पूर्ण झाले. हे भूकंपप्रवण क्षेत्र-२ अंतर्गत येते.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील धरणे
रुसाउ
रुसाउ ही कॅरिबियन मधील डॉमिनिका ह्या द्वीप-देशाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे.
वर्ग:डॉमिनिका वर्ग:उत्तर अमेरिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे
रोझा देशपांडे
रोझा विद्याधर देशपांडे (जन्म : १९२९; - मुंबई, १९ सप्टेंबर २०२०) या मराठी लेखिका, साम्यवादी नेत्या आणि माजी खासदार होत्या. त्या श्रीपाद अमृत डांगे यांच्या कन्या होत. त्यांच्या पतीचे नाव विद्याधर लक्ष्मण देशपांडे (ऊर्फ बानी देशपांडे).. तेही एक मराठी लेखक होते. वेदान्त रहस्य हे त्यांचे प्रसिद्ध पुस्तक होय.
रोझा देशपांडे ह्या सन १९८० ते १९८७ च्यादरम्यान त्या कम्युनिस्ट पार्टीमध्ये सक्रिय होत्या. त्या पाचव्या लोकसभेच्या सदस्य होत्या. कम्युनिस्ट पार्टी ऑफ इंडिया (सीपीआय)च्या तिकिटावर उत्तर मध्य मुंबईतून त्यांनी खासदारकीची निवडणूक जिंकली होती.
रोझा देशपांडे यांनी लिहिलेली पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखिका
जेतपूर (छोटा उदेपूर) विधानसभा मतदारसंघ
जेतपूर (छोटा उदेपूर) विधानसभा मतदारसंघ हा गुजरात विधानसभा निवडणुकीतील एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ छोटा उदेपूर जिल्ह्यात आहे.
साळगारा खुर्द
साळगारा खुर्द हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मुखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
सांडपाणी
सांडपाणी म्हणजे अशुद्ध, वापरलेले पाणी. सांडपाणी घरांतून, उद्योगातून बाहेर पडते व हे पाणी पिण्यास अयोग्य असते.घराभोवती, रस्त्यात आणि गटारीत तुंबलेले सांडपाणी आरोग्यास घातक असते. तसेच त्याचा घाण वास येतो, रस्त्यावर त्या पाण्याने चिकचिक होऊन घसरडे होते आणि डासांना अंडी घालायला जागा मिळते. हे डास चावल्याने लोकांना मलेरियासारखे रोग होतात. अशा सांडपाण्याची विल्हेवाट लावण्यासाठी जमिनीत सांडपाणी जिरण्यासाठी परसबाग किंवा शोषखड्डा करता येतो. पाणी वापरताना त्या अनेक गोष्टी मिसळल्या जातात आणि ते पाणी अशुद्ध होते. हे पाणी जसेच्या तसे परत वापरता येत नाही. अशा अशुद्ध पाण्याला सांडपाणी म्हणतात. सांडपाणी हे शौचालय, न्हाणीघर, स्वयंपाकघर, धुणी-भांडी, कारखाने इ. ठिकाणी होणाऱ्या पाण्याच्या वापरातून निर्माण होते. सांडपाण्याची नीट विल्हेवाट लावण्याची गरज असते; ते न केल्यास नागरिकांचे आरोग्य धोक्यात येते. या पाण्याचा पर्यावरणावर देखील विपरित परिणाम होतो.पाणी आडवा पाणी जिरवा
सांडपाणी व्यवस्थापन महत्त्व
सांडपाणी व्यवस्थापन म्हणजे शौचालया तून, घरगुती वापरातून व कारखान्यातून निर्माण होणारे सांडपाणी सुरक्षितरित्या एकत्रित करून, त्याची साठवण केल्यावर त्यावर प्रक्रिया करून त्याची नीट विल्हेवाट लावणे. सांडपाण्याचे व्यवस्थापन केल्यावर त्याचा पुनर्वापर करता येतो आणि नागरिकांचे आरोग्यही सुधारते. त्याबरोबरच परिसरातल्या नद्या, नाले व तलाव यांचे संरक्षण होते, तिथला निसर्ग अबाधित राहतो. सांडपाण्यावर प्रक्रिया करणे ही स्थानिक स्वराज्य संस्थांची जबाबदारी आहे. वाढत्या लोकसंख्येमुळे आणि शहरीकरणामुळे ही गरज कायमच अपुरी पडत असते. या अपुऱ्याल सोयींमुळे विकसनशील देशांत अंदाजे १८ लाख लोकांचा अतिसारामुळे दर वर्षी मृत्यू होतो १, पैकी ९०% ५ वर्षाच्या आतली मुले असतात. सर्व प्रकारच्या सांडपाण्याचे एकत्रीकरण टाळणे
सांडपाणी नियोजन
सांस्कृतिक भागामध्ये महत्त्वाचे असते
शुद्धीकरण
घरगुती सांडपाण्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी ज्या प्रक्रियांचा वापर मोठ्या प्रमाणात करण्‍यात येतो त्यामध्ये ऍक्टिवेटेड स्लज ऍण्ड ट्रिकलिंग फिल्टर पद्धत, ऑक्सिडेशन/वेस्ट स्टॅबिलाझेशन पॉण्ड्स, एरेटेड लॅगून्स आणि विविध अनऍरोबिक प्रक्रिया पद्धतींचा समावेश आहे. या सर्व पद्धतींपासून प्रेरित होऊन आणि सांडपाणी व्यवस्थापनाच्या विविध शाखांद्वारा मिळालेल्या नवनव्या माहितीचा आधार घेऊन घरगुती सांडपाण्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी “जलसंवर्धन” ही संकल्पना तयार आणि प्रमाणित करण्यात आली आहे.
संदर्भ
https://maharashtratimes.indiatimes.com/maharashtra/nagpur-vidarbha-news/effluent-management-of-waste-water/articleshow/36727291.cms
http://hindi.indiawaterportal.org/node/55728
http://www.marathiworld.com/sanskruti-m/waste-water-planning
http://krushnajal.blogspot.in/2016/03/blog-post_53.html
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीच्या अभ्यासाची साधने
स्वतंत्र भारत देशाची पुर्नरचना मुख्यत्वे भाषिक तत्त्वावर झाली तरी महाराष्ट्राला स्वतंत्र राज्य नाकारण्यात आले. त्यामुळे येथील जनतेला विराट आंदोलन करावे लागले. भारताच्या भाषिक चळवळींचा अभ्यास करणाऱ्या तज्‍ज्ञांना संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीची नोंद त्यांच्या ग्रंथांतून करावी लागल्यामुळे संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीबद्दलची माहिती राष्ट्रीय राजकीय विश्लेषकांचे ग्रंथ, मह्राराष्ट्रातील राजकीय विशेषकांचे ग्रंथ, चळ्वळीत सहभागी लोकांची आत्मचरित्रे आणि ललित साहित्य अशा स्वरूपात उपलब्ध होते.
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीच्या पार्श्वभूमीवर चळवलीतील अग्रभागी असलेले एक तत्कालीन कार्यकर्ते लालजी पेंडसे यांनी चळवळीबद्दलचा पहिला ग्रंथ ’महाराष्ट्राचे महामंथन] हा १९६२ साली लिहून पूर्ण केला. ह्या इतिहासाचे कथन त्यांनी निष्पक्ष विश्लेषणासोबत घडलेल्या घटनांचे वर्णन, संयुक्त संयुक्त महाराष्ट्र समितीच्या बैठकांचे वृत्तान्त, चर्चांचे तपशील, वृत्तपत्रांतील बातम्या यांच्या माध्यमातून केले आहे.
बाळासाहेब ठाकरेंनी काढलेले व्यंगचित्र
संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीचे नेते अत्यंत टोकदार टीका करत होते पण महात्मा गांधींच्या अहिंसा चळवळीवर साऱ्यांचीच श्रद्धा होती. भर मुख्यत्वे शाब्दिदीक मारावरच होता. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ यशस्वी झाल्याच्या पार्श्वभूमीवर बाळासाहेब ठाकरेंनी काढलेल्या स्वतःच्या व्यंगचित्राबद्दल बाळासाहेब महाराष्ट्र टाइम्सला दिलेल्या मुलाखतीत म्हणतात
पाकिस्तान क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०२१
पाकिस्तान क्रिकेट संघाने दोन कसोटी सामने आणि चार आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामने खेळण्यासाठी जुलै-ऑगस्ट २०२१ दरम्यान वेस्ट इंडीजचा दौरा केला. कसोटी मालिका २०२१-२३ विश्व कसोटी अजिंक्यपद स्पर्धे अंतर्गत खेळविण्यात आली. मे २०२१ मध्ये वेस्ट इंडीज क्रिकेट बोर्डाने दौऱ्याची अधिकृत घोषणा केली.
ठरल्यानुसार ट्वेंटी२० मालिकेत पाच सामने आयोजलेले होते. परंतु वेस्ट इंडीज आणि ऑस्ट्रेलिया मधला तिसरा एकदिवसीय सामना २४ जुलै ऐवजी २६ जुलैला पुर्ननियोजित केला गेला. त्याच दिवशी वेस्ट इंडीजचा पाकिस्तानविरुद्धचा पहिला ट्वेंटी२० सामना सुरू होणार होता. ऑस्ट्रेलियाविरुद्धचा एकदिवसीय सामना संपवून पाकिस्तानविरुद्धचा ट्वेंटी२० सामना सुरू होण्याच्या कालावधीत केवळ १२ तासांचे अंतर राहत होते. आयसीसीच्या नियमांनुसार राष्ट्रीय संघाला दोन आंतरराष्ट्रीय सामने खेळायचे असल्यास दोन्ही सामन्यांमध्ये २४ तासांचे अंतर आवश्यक पाहिजे. ते अंतर इथे उपलब्ध नसल्याने आणि पुढील व्यस्त वेळापत्रक लक्षात घेऊन पाकिस्तानविरुद्धचा २६ जुलै रोजीचा पहिला ट्वेंटी२० सामना वेळापत्रकातून वगळण्यात आला. आणि ट्वेंटी२० मालिका ही चार सामन्यांची करण्यात आला.
पावसामुळे पहिला, तिसरा आणि चौथा ट्वेंटी२० सामना अर्ध्यातूनच रद्द करावे लागले. केवळ दुसरा ट्वेंटी२० सामना पूर्णपणे खेळवण्यात आला. ज्यात पाकिस्तानने ७ धावांनी विजय मिळवला. त्यामुळे पाकिस्तानने चार सामन्यांची आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० मालिका १-० ने जिंकली. वेस्ट इंडीजने पहिली कसोटी काटाकटीने १ गडी राखून जिंकत मालिकेत आघाडी घेतली. परंतु दुसरी कसोटी पाकिस्तानने जिंकली आणि दोन सामन्यांची कसोटी मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली.
२री कसोटी
वर्ग:इ.स. २०२१ मधील क्रिकेट वर्ग:पाकिस्तान क्रिकेट संघाचे वेस्ट इंडीज दौरे
माडोशी
माडोशी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील जावळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
हा भाग डोंगराळ व वनाच्छादित असल्याने येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो.एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.
संदर्भ
वर्ग:जावळी तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
नेमिनाथ
नेमीनाथ तीर्थंकर  हे एक जैन तीर्थंकर होते. बेळगांवातील कमलबस्ती या वास्तूत त्यांची प्रतिमा आहे.
५ गुरखा रायफल्स
५ गुरखा रायफल्स हे भारतीय सेनेतील एक् सैन्यदल असून हे सर्वात जुन्या सैन्यदलांपैकी एक आहे. याची स्थापना इ.स. मध्ये झाली. सुरुवातीला याची ओळख ब्रिटिश लष्करातील एक पलटण म्हणून होती. इ.सच्या सुमारास याला रेजिमेंटचा दर्जा देण्यात आला.
इतिहास
भारतीय सैन्याच्या ५ गुरखा रायफल्स या भूदलाने अनेक प्रकारचा पराक्रम गाजवला आहे. भारतीय सैन्याची यशोगाथा फडकत ठेवण्यात या दलाचा सिंहाचा वाटा आहे.
हेही पहा
वर्ग:भारतीय सैन्याच्या रेजिमेंट वर्ग:गुरखा रायफल्स
ऑस्ट्रेलिया महिला क्रिकेट संघाचा वेस्ट इंडीज दौरा, २०१९-२०
३रा सामना
वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट
क‍र्‍हेचे पाणी (आत्मचरित्र)
कऱ्हेचे पाणी हे प्रल्हाद केशव अत्र्यांचे मराठी भाषेमधील पाच खंडी आत्मचरित्र आहे.
वर्ग:प्रल्हाद केशव अत्रे यांचे साहित्य वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
मुस्ताबाद
मुस्ताबाद हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील बाभुळगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:बाभुळगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
इ.स. १७८१
मृत्यू
जुलै ९ - योहान निकोलॉस गोत्झ, जर्मन साहित्यिक, (ज. १७२१)
वर्ग:इ.स. १७८१ वर्ग:इ.स.च्या १७८० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
बॉब टेलर
रॉबर्ट विल्यम टेलर ऊर्फ बॉब टेलर (जुलै १७, इ.स. १९४१ - हयात) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. १९७१ ते १९८१ सालांदरम्यान इंग्लंड क्रिकेट संघाकडून खेळताना टेलर यष्टिरक्षण करत असे. टेलर १९६१ ते १९८१ सालांदरम्यान डर्बीशायर क्रिकेट संघाकडून काउंटी क्रिकेटही खेळत असे. ५७ कसोटी व ६३९ प्रथम श्रेणी सामन्यांमध्ये त्याने यष्ट्यांमागे १,४७३ झेल पकडले. संपूर्ण कारकिर्दीत यष्ट्यांमागून २,०६९ बळी टिपण्याची त्याची कामगिरी क्रिकेट-इतिहासात आजवरचा सर्वोच्च विक्रम आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
हडसन नदी
हडसन नदी (Hudson River) ही अमेरिका देशामधील एक नदी आहे. ही नदी न्यू यॉर्क राज्यातील मार्सी पर्वतामध्ये उगम पावते व दक्षिणेकडे वाहते. ५०७ किमी लांबीची ही नदी न्यू यॉर्क शहर व न्यू जर्सी राज्याची सीमा आहे. न्यू यॉर्क शहरात ही नदी अटलांटिक महासागराला मिळते.
मोठी शहरे
वर्ग:न्यू यॉर्कमधील नद्या वर्ग:न्यू जर्सीमधील नद्या
अभोरा धरण
उत्तर महाराष्ट्रातल्या जळगाव जिल्ह्यातील एक धरण आहे.
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार नद्या
पहा : महाराष्ट्रातील जिल्हावार धरणे
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यातील धरणे वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
ट्रेव्हर गॉडार्ड
ट्रेव्हर गॉडार्ड (१ ऑगस्ट, १९३१:डर्बन, दक्षिण आफ्रिका - २५ नोव्हेंबर, २०१६:दक्षिण आफ्रिका) हा undefinedकडून १९५५ ते १९७० दरम्यान ४१ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९३१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ऑपरेशन पोलो
भारतीयहैदराबाद मुक्तिसंग्रातील हैदराबाद पोलीस कारवाई तथा ऑपरेशन पोलो ही भारतीय सैन्याने सप्टेंबर १९४८मध्ये हैदराबाद राज्याविरुद्ध केलेल्या हालचाली व त्यानंतरच्या घटना होत्या. या कारवाईद्वारे भारताने हैदराबाद राज्य स्वतःत विलीन करून घेतले.
पार्श्वभूमी
महात्मा गांधींच्या नेतृत्वाखालील काँग्रेसची स्वातंत्र्य आंदोलनाची भूमिका केवळ परकीय राजवटीस घालवण्याचीच नव्हती तर भारतातील राजे राजवटींच्या एवजी सर्वसामान्यांची लोकशाही स्थापन व्हावी अशी भूमिका होती या भूमिकेतून स्वतंत्र भारत राज्यातून सरंजामशाहीचा अंत झाला पाहिजे अशा हेतूने स्वतंत्र भारतात संस्थानिकांचे विलीनीकरणाची काँग्रेसची असधिकृत भूमिका होती,या भूमिकेचे अजून एक कारण भारतीय इतिहासात उपमहाद्विपातील असंख्य राजे ते सरंजामशही  संस्थानिक यांच्यातील संघर्षाचा परकीय आक्रमकांना फायदा मिळत गेल्याच्या इतिहासाची पुर्नावृत्ती होऊ नये असेही होते.स्वतंत्र भारताच्या रचने नंतर सरदार वल्लभभाई पटेल यांनी सर्व संस्थानांशी बोलणीकरून विलीन करून घेतले
हैदराबादचे संस्थान हैदराबाद राज्य ब्रिटीश राजवटीच्या अस्ताच्या वेळी पर्यंत टिकुन असलेले केवळ सर्वात मोठे स्वायत्त संस्थानिक राज्यच नव्हते तर  उत्तर आणि दक्षीण भारताच्या मधोमध पसरले होते.त्याचे स्वतंत्र राहणे भारताच्या एकसंघतेस कमकुवत ठरवणारे होते.पण त्याही पलिकडे हैदराबाद संस्थानातील जनता स्वतःच्या चळवळी आणि आंदोलनांना  भारतीय स्वातंत्र्य आंदोलनाचाच एजक भाग समजत आली होती
तत्कालीन निजामाने सरदार वल्लभाईंच्या सामिलीनीकरण प्रस्तावांची केवळ अवहेलनाच केली नाहीतर हैदराबाद राज्यातील जनतेने चालविलेल्या लोकशाहीच्या मागणीच्या तसेच भरतीय संघराज्यात सामील होण्याकरिता चालविलेल्या जन आंदोलनास चिरडण्याकरिता तत्कालीन निजामाने रजाकार नावाच्या अमानुष संघेटनेकरवी अनन्वित अत्याचारांचा कळस गाठला गेलेला होता.हे अत्याचार एवढे अनन्वित होते की हैदराबाद मुक्तिसंग्रातील काँग्रेस कार्यकर्यांच्या शस्त्रे हाती घेऊ देण्याच्या विनंतीस स्वतः महात्मा गांधींनी सुद्धा संमती दिली. . या पार्स्वभूमीवर भारत सरकारने   ऑपरेशन पोलो' अंतर्गत तत्कालीन हैदराबाद राज्य सामिल करून घेतले.
पोलीस कारवाई
हैदराबाद मुक्तीसंग्रामाची अखेर पोलिस कारवाईने झाली. निजामी शासनसत्तेचा प्रतिकार १०९ तासात संपुष्टात आला. ही पोलीस कारवाई म्हणजे लष्करी कारवाई होती. तिला आॅपरेशन पोलो नाव दिले होते. त्याआधी सीमेवर घुसखोरी करणाऱ्या निजामी लष्कर व रझाकारी टोळ्यांविरुद्ध आॅपरेशन कबड्डी चालवले गेले होते. इ.स. १९४८ च्या आॅगस्टच्या तिसऱ्या आठवड्यात आॅपरेशन पोलोची तयारी सुरू झाली. या मोहिमेसाठी फर्स्ट ग्वालियर लान्सर्स, मैसूर लान्सर्स, मेवाड इन्फंट्री, फोर्थ ग्वालियर इन्फंट्री, राजाराम रायफल्स, फर्स्ट मैसूर इन्फंट्री यातील दले तैनात केली होती. या लष्कराला हवाई दलाचे व रणगाड्यांचे सहाय्य होते.
सदर्न कमांडचे सरसेनापती लेफ्टनंट जनरल राजेंद्रसिंह हे पुण्याच्या मुख्यालयातून सर्व सूत्रे हलवीत होते. वेगवेगळ्या विभागांसाठी दलप्रमुख होते. सोलापूरहून शिरलेल्या तुकड्यांचे नेतृत्व मेजर जनरल जयंतीनाथ चौधरी यांच्याकडे होते तर औरंगाबादच्या बाजूने शिरलेल्या तुकड्यांचे नेतृत्व मेजर जनरल डी.एस. बार यांच्याकडे होते. हैदराबाद संस्थानात पाच दिशांनी लष्कर शिरले. वायव्येला औरंगाबादकडून, पश्चिमेला सोलापूरकडून, ईशान्येला आदिलाबादकडून, दक्षिणेला कर्नुलकडून तर आग्नेयेला विजयवाड्याकडून लष्कराने संस्थानी हद्दीत प्रवेश केला.
१३ सप्टेंबर, इ.स. १९४८ रोजी पहाटे ४ वाजता कारवाई सुरू झाली. पहिल्या तासातच तुळजापूर सर झाले. नळदुर्गला जोरदार प्रतिकार झाला. तेथील पूल निजामी सैन्याने उडवून देण्यापूर्वीच भारतीय लष्कराने कब्जात घेतला. सेनेने औरंगाबादच्या बाजूला जालना रस्त्याने मुसंडी मारली. परभणी जिल्ह्यात कन्हेरगाव जिंकले. कर्नुल विभागात तुंगभद्रेवरील महत्त्वाचा पूल ताब्यात आला. आदिलाबाद भागात बल्लारशहाचा पूलही ताब्यात आला. वरंगळ व बीदरच्या विमानतळांवर बाँबफेक केली.
१४ सप्टेंबरला दौलताबाद मुक्त केले. जालनाही मुक्त केले. सोलापूरकडून शिरलेल्या तुकड्या सिकंदराबादच्या अर्ध्या वाटेवर पोहोचल्या. उस्मानाबाद व येरमाळाही ताब्यात आले. विजयवाड्याच्या फौजा सिकंदराबादपासून साठ मैलांवर पोहोचल्या. याच दिवशी कर्नुल येथील रझाकारांचा प्रतिकारही मोडून काढण्यात आला व वरंगळ आणि बीदरच्या विमानतळांवर पुन्हा हल्ला करण्यात आला.
१५ सप्टेंबरला औरंगाबादवरील चढाई फत्ते झाली. हुमनाबाद पडले. शहागडच्या पुलावर कब्जा झाला. जनरल चौधरींची तुकडी सिकंदराबादपासून नव्वद मैलांवर पोहोचली.
संदर्भ
वर्ग:हैदराबाद मुक्तिसंग्राम वर्ग:आंध्र प्रदेशचा इतिहास वर्ग:महाराष्ट्राचा इतिहास वर्ग:कर्नाटकचा इतिहास वर्ग:तेलंगणाचा इतिहास
महमुद गवान
महमुद गवान तथा ख्वाजा महमुद गिलानी हा दक्षिण भारतातील बहमनी सुलतानीचा पंतप्रधान होता. मुहम्मद शाह तिसऱ्याच्या दरबारात असलेला हा सेनापती इस्लाम, पर्शियन भाषा आणि गणितात पारंगत होता. याशिवाय हा कवी आणि लेखकही होता.
वर्ग:बहमनी सल्तनत
अग्यारी
अग्यारी हे पारशी लोकांचे प्रार्थनास्थळ आहे. याला अग्निमंदिरही म्हणतात.
मुंबईत बऱ्याच ठिकाणी पारशी लोकांची वस्ती असलेल्या ठिकाणी ही प्रार्थनास्थळे आहेत. यात चर्चगेट, दादर, ग्रँट रोड, मरीन लाइन्स अश्या अनेक ठिकाणी आहे. ठाण्यामध्ये पश्चिमेला टेंभीनाक्याकडै जाणाऱ्या रस्त्यावर आनंद मठीच्या आधी अग्यारी आहे. ती सेठ कावसजी पटेल अग्यारी म्हणून ओळखली जाते.
इतिहास
ठाण्यावर पूर्वी पोर्तुगीजांचा ताबा होता.ठाणे शहरात पारशी लोकांची वस्ती होती. पोर्तुगीजांनी धर्मपरिवर्तनाची बळजबरी करावयास सुरुवात केल्यावर बरेच पारशी लोक ठाणे सोडून निघून गेले.नंतर ब्रिटिशांनी इसवी सन १७७४ मध्ये ठाण्याचा ताबा घेतला.ठाणे शहराचे व्यवस्थापन करण्यासाठी उत्पन्न म्हणून ब्रिटिशांनी मालावर जकात कर बसवला. जकातीचे संकलन करून हिशोब ठेवण्यासाठी एक सरकारी अधिकारी नेमण्यात आला.ब्रिटिशांनी कावजी जहांगीर या पारशी माणसाची त्यासाठी निवड केली.कावसजी जहांगीर ह्यांना मुंबईतून ठाण्यात आणले.त्यानंतर बरीच पारशी कुटुंबे ठाण्यात येऊन स्थायिक झाली. ठाण्यातील पारशी नागरिकांच्या सोयीसाठी कावसजींनी पुढाकार घेऊन स्वतःच्या कमाईचे पैसे खर्च करून इसवी सन १७८० मध्ये ठाण्यात पारशी लोकांसाठी अग्यारी बांधली.पारशी लोक अग्निपूजक असल्याने त्यांच्या प्रार्थना मंदिरात सतत अग्नी प्रज्वलित असतो.आजही २४१ वर्षांपूर्वी प्रज्वलित करण्यात आलेला पवित्र अग्नी त्या अग्यारीत जळत असतो. इसवी सन १८८१ च्या जनगणनेनुसार ठाण्याची लोकसंख्या चौदा हजार चारशे छप्पन होती.पारशी लोकांची संख्या त्यावेळी दोनशे साठ होती.इसवी सन १८६३ मध्ये ठाण्यात नगरपालिका स्थापन झाली.नगरपालिकेत रूस्तमजी कावसजी, दादाभाई होमरसजी हे सभासद होते.
संदर्भ
वर्ग:पारशी धर्म
पीटर हीन
पीटर हीन (२८ जून, १९२८:दक्षिण आफ्रिका - ४ फेब्रुवारी, २००५:प्रिटोरिया, दक्षिण आफ्रिका) हा undefinedकडून १९५५ ते १९६२ दरम्यान १४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रामसे मॅकडोनाल्ड
जेम्स रामसे मॅकडोनाल्ड (James Ramsay MacDonald; ऑक्टोबर १२, इ.स. १८६६ - नोव्हेंबर ९, इ.स. १९३७) हा एक ब्रिटीश राजकारणी व दोन वेळा युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता. गरीब घरात जन्मलेल्या मॅकडोनाल्डने इ.स. १९२४मध्ये मजूर पक्षाकडून पंतप्रधानपद मिळवले. त्याच्या पंतप्रधानपदाच्या दुसऱ्या सद्दीच्या वेळी युनायटेड किंग्डमवर आर्थिक मंदीचे सावट होते व तेव्हा त्याने आपल्या राष्ट्रीय सरकारमध्ये हुजूर पक्षाच्या अनेक खासदारांना मंत्रीपद दिले. या कारणास्तव मजूर पक्षाने त्याची पक्षातून हकालपट्टी केली.
बाह्य दुवे
वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान
एब वॅडिंग्टन
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १८९३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बंगालचा उपसागर
तीन बाजूंनी जमीन असलेल्या जलाशयाला त्याच्या आकारमानाप्रमाणे क्रमश: खाडी, आखात किंवा उपसागर म्हणतात. या तिघांत उपसागर सर्वात मोठा. भारत, बांगलादेश आणि ब्रह्मदेश यांच्या भूमींनी वेढला गेलेला बंगालचा उपसागर (बांग्ला: বঙ্গোপসাগর ; तमिळ: வங்காள விரிகுடா ; तेलुगू भाषा: బంగాళాఖాతము ; इंग्लिश: Bay of Bengal, बे ऑफ बंगाल) हा हिंदी महासागराच्या ईशान्येकडील भाग व्यापणारा व जगातील उपसागरांपैकी सर्वांत विस्तीर्ण उपसागर आहे. ढोबळमानाने त्रिकोणी आकाराचा हा उपसागर पश्चिमेकडे श्रीलंका व भारताची पूर्व किनारपट्टी, उत्तरेला बांग्लादेशाची दक्षिण किनारपट्टी या भूभागांनी, तर पूर्वेकडे म्यानमारची किनारपट्टी व भारताची अंदमान आणि निकोबार बेटे यांनी वेढला आहे. या उपसागराचे क्षेत्रफळ २१,७२,००० चौरस कि.मी.२ आहे
वर्ग:हिंदी महासागर वर्ग:उपसागरे
तिरुवनंतपुरम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
तिरुवनंतपुरम आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हे भारताच्या केरळ राज्यातील तिरुवनंतपुरम येथे असलेला विमानतळ आहे. येथून भारतातील सगळी प्रमुख शहरे आणि कुवैत, दुबई, क्वालालंपूर, सिंगापूर, रियाध, दम्मम, शारजाह आणि मध्यपूर्वेतील अनेक शहरांना विमानसेवा उपलब्ध आहे.
शहराच्या पश्चिमेस साधारण ४ किमी आणि कोवालम पुळणीपासून १६ किमी अंतरावर असलेला हा विमानतळ केरळमधील सगळ्यात पहिला विमानतळ आहे. दक्षिण आशियातील अनेक देशांतील प्रवासी मध्यपूर्वेत जाण्यासाठी या विमानतळाचा उपयोग करतात.
<!--
इतिहास
The airport was established in 1932 as part of the Kerala Flying Club (under the initiative of Colonel Goda Varma Raja). International operations were initiated by Air India to cities in the Middle East like Dubai, Abu Dhabi, Muscat, Doha, Kuwait City, Riyadh, Bahrain and Dahran during the latter half of the 1970s & early 80s. Very soon, Air Lanka (now Sri Lankan) & Air Male joined the race. On 1 January 1991 it was upgraded to an international airport, making it the first such airport in India outside the metropolitan cities.
विस्तार आराखडा
Work on a new third terminal to cater for the increasing load of international passengers has commenced in 2006. Decks have been cleared for the construction of a world-class terminal for the Trivandrum international airport with the Union Government giving its nod for the Rs.258 crore airport modernisation project.
The terminal, being constructed by Airports Authority of India (AAI) on the city side, will give a big impetus to the development of the city, the IT sector and the tourism industry in the southern districts. The three-storeyed building with an area of 20,000 sq. metres, designed by a consortium of three companies, is of tubular design. All modern facilities such as escalators, elevators and aerobridges will be provided. The terminal will be able to handle the passengers of two A-300s and one Boeing 747 aircraft at a time.
To enable the passengers to check in at any counter, a Common Users Terminal Equipment (CUTE) will be installed. X-ray machines will be attached to the side of the conveyor belts for faster clearance of baggage. The check-in area will have a floor area of 950 sq. metres and the arrival area 570 sq. metres. The annual handling capacity of the terminal will be 13.3 lakh (1.33 million). The entrance to the terminal will be from the Chaka-Eenchakkal road. A bridge will be built across the Parvathy Puthanar canal to link the proposed new terminal to the Kazhakuttam-Inchivila NH 47. bypass.
<!-- The new terminal of the Thiruvananthapuram international airport will open in July 2010,.The present terminal can only cater to about 500 passengers at a time. The new terminal would be able to handle up to 1600 passengers.The new terminal is a tubular three-storied fully air-conditioned building with a floor area of 20,000 sq meters and would provide wi-fi connectivity to passengers.Prime Minister Manmohan Singh had laid the foundation stone for the terminal on 1 November 2006 after the Cabinet Committee of Economic Affairs Sept 2006 approved the Rs.2.5 billion project. The new terminal is expected to be operational by July 2010.
टर्मिनल्स, विमानसेवा व गंतव्यस्थान
There are two terminals, Terminal 1 serving solely domestic flights and Terminal 2 serving international flights.
The international terminal provides 2 gates. Ground operations are handled by Air India and AAI. It has basic amenities including cafés, a book-seller, duty-free shopping (used to run by ITDC, now by a private operator), free local calls, phone-recharging points and an executive lounge run by Muthoot Plaza. Though there is no wireless internet access, passengers can make use of a cybercafé for a fee.
बाह्य दुवे
-->
जयसिंगपूर
जयसिंगपूर हे महाराष्ट्रातील कोल्हापूर जिल्ह्यातील शिरोळ तालुक्यातील एक शहर आहे. या शहराचे नाव श्रीमंत छत्रपती शाहू महाराज यांचे वडील राजा जयसिंग, यांच्या नावावरून ठेवले आहे.हे शहर कोल्हापूरपासून ३८ किलोमीटर पूर्वेला रत्‍नागिरी-नागपूर राज्यमार्गावर ,वसलेले आहे. या शहराच्या पूर्वेला कृष्णा नदी वाहते व ही नदी कोल्हापूर, सांगली या जिल्ह्यांमधील सीमा बनते. येथील गणपती मंदिर खूप प्रसिद्ध आहे. या शहराची रचना एका वेगळ्या प्रकारची आहे. हे शहर तंबाखू, मिरची, गूळ व्यापारासाठी वसवले गेले.
दळणवळण
हे शहर सांगली व कोल्हापूर या दोन्ही जिल्हा प्रशासकीय केन्द्रांशी रस्त्यांमार्गे जोडलेले आहे. महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बस दोन्हीकडे जाण्यासाठी दर १५ मिनिटांनी सेवा पुरवतात. जयसिंगपूर रेल्वे स्थानक हे कोल्हापूर मिरज मार्गावरील प्रमुख स्थानक आहे. येथील जवळचा विमानतळ हे कोल्हापूर (उजळाईवाडी) आहे.
प्रशासन
जयसिंगपूर नगरपालिकेची स्थापना इ.स. १९४२ मध्ये झाली. जयसिंगपूर शहर हे शिरोळ तालुक्यामध्ये येते.
शैक्षणिक
जयसिंगपूरमध्ये जनतारा कल्पवृक्ष विद्यामंदिर, नवजीवन विद्यामंदीर, बलवंतराव झेले विद्यामंदीर, मालू विद्यामंदीर, रयत शिक्षण संस्थेचे, लक्ष्मीबाई पाटील गर्ल्स हायस्कुल ही प्रमुख विद्यामंदिरे असून जयसिंगपूर कॉलेज, झेले कॉलेज ही उच्चमाध्यमिक महाविद्यालये आहेत. जे.जे. मगदूम इंजिनीरिंग व वैद्यकीय महाविद्यालय ही व्यावसायिक पदवी व पदव्युत्तर शिक्षणसंस्था आहे.
सामाजिक
जयसिंगपूर हे शहर ऊस परिषदेसाठी प्रसिद्ध आहे. पश्चिम महाराष्ट्र व उत्तर कर्नाटक या भागातील ऊस शेतकरी आमदार राजू शेट्टी यांच्या नेतृत्वाखाली ऊस दाराची मागणी करतात. या परिषदेमुळे ऊस दारामध्ये वाढ झालेली आहे.
आर्थिक
जयसिंगपूर तंबाखूसाठी प्रसिद्ध आहे. या ठिकाणी असलेली तंबाखूची बाजारपेठ ही भारतामधील मोठ्या बाजारपेठांपैकी एक आहे. येथून देशभर गुटखा आणि तंबाखू यांची निर्यात केली जाते. राज्य महामार्गावर असल्यामुळे व सांगली शहराच्या जवळकीमुळे शहराचा विकास झपाट्याने होत आहे. आर्थिक विकासामुळे व उद्योगामुळे या राज्य महामार्गाचे चौपदरीकरण सुरू आहे. जयसिंगपूरमध्ये शूटिंग बॉल हा खेळ लोकप्रिय आहे. १९५९ साली जयसिंगपुरात शूटिंग बॉल (व्हॉलीबॉल) क्लबची स्थापना झाली.
वर्ग:कोल्हापूर जिल्ह्यातील शहरे वर्ग:महाराष्ट्रातील शहरे वर्ग:शिरोळ तालुक्यातील शहरे
त्र्यंबकेश्वर
त्र्यंबकेश्वर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.ते तालुक्याचे ठिकाण आहे.
पार्श्वभूमी
त्र्यंबकेश्वर हे नाशिक जवळचे बारा ज्योतिर्लिंगापैकी एक हिंदू तीर्थस्थान आहे आणि त्र्यंबकेश्वर तालुक्याचे मुख्य ठिकाण/मुख्यालय/मुख्य प्रशासकीय केंद्र आहे. येथे सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. याच तीन आखाड्यांच्या नेतृत्वाखाली नाशिकमध्ये दर बारा वर्षांनी अर्ध सिंहस्थ कुंभमेळा भरतो. शैवांचे आखाडेही त्र्यंबकेश्वरात जमतात. हिंदू धर्मातील वैष्णवांमध्ये दिगंबर अनी, निर्वाणी अनी आणि निर्मोही अनी असे तीन आखाडे सर्वोच्च स्थानी आहेत. येथे निवृत्तिनाथ महाराज समाधी मंदिर आहे. गोदावरी नदीचा उगम येथेच झाला.
भौगोलिक स्थान
त्र्यंबकेश्वर हे शहर भारत देशाच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यात नाशिक पासून २८ कि.मी. अंतरावर असलेल्या ब्रह्मगिरी पर्वताच्या पायथ्याशी आहे. मुंबई पासून १६५ कि.मी.अंतरावर असून जाण्यसाठी कसारा घाटातून इगतपूरी मार्गे तसेच भिवंडी - वाडा] मार्गे [[खोडाळ्यावरून जाता येते. हे शहर समुद्रसपाटीपासून ३००० फूट उंचीवर आहे. याच ठिकाणी शंकराच्या बारा ज्योतिर्लिंगांपैकी एक ज्योतिर्लिंग त्र्यंबकेश्वर या नांवाने प्रसिद्ध आहे.
श्री त्र्यंबकेश्वर मंदिर (इतिहास)
दहाव्या शतकातील शिलाहार राजा झंझ याने गोदावरी ते भीमा दरम्यानच्या बारा नद्यांच्या उगमस्थळी एकूण बारा शिवालये बांधली. त्यांतील एक हे शिवालय आहे.
ती शिवालये अशी : गोदावरी नदीच्या उगमाशी त्र्यंबकेश्वर, वाकी नदीच्या उगमाशेजारचे त्रिंगलवाडीतले शिवालय, धारणा नदीच्या उगमाशेजारचे -तऱ्हेळे येथे, बाम नदीच्या उगमाशेजारचे - बेलगावला, कडवा नदीच्या उगमाशेजारचे - टाकेदला, प्रवरा नदीच्या उगमाशेजारी - रतनवाडीतील अमृतेश्वर, मुळाउगमस्थानी असलेल्या - हरिश्चंद्रगडावरील हरिश्चंद्रेश्वर, पुष्पावतीजवळ - खिरेश्वरातील नागेश्वर, कुकडीजवळ्च्या - पूरमधील कुकडेश्वर, मीना नदीच्या उगमाशेजारच्या - पारुंडेतील ब्रह्मनाथ, घोड नदीच्या उगमस्थानी - वचपे गावातील सिद्धेश्वर आणि भीमा नदीजवळचे -भवरगिरी. ही सर्व मंदिरे शिल्प सौंदर्याने नटलेली आहेत, कोरीव कलेने सजलेली आहेत. यातच त्र्यंबकेश्वराच्या मंदिराचा समावेश आहे.डोंगरामधून लहान असा एक रस्ता आहे.
ब्रह्मगिरी पर्वताच्या निसर्गरम्य परिसरात वसलेले त्र्यंबकेश्वर हे तीर्थक्षेत्र असल्याने तेथे बाराही महिने भाविकांचा मोठा राबता असतो. श्रावण महिन्यात ही गर्दी अधिकच वाढते. श्रावणी सोमवारांना त्र्यंबकेश्वरी लक्षावधी भाविक हजेरी लावतात. श्रावण महिन्यातील पहिल्या तीन सोमवारी त्र्यंबकेश्वरास भाविकांची गर्दी वाढत जाते.
त्र्यंबकेश्वर मंदिराच्या चारही बाजूंना कोट बांधलेला असून त्याच्या पूर्व बाजूस मुख्य दरवाजा आहे. या दरवाजाला लागूनच गावातला प्रमुख रस्ता आहे. तर दक्षिण बाजूलाही आणखी एक छोटा दरवाजा आहे.
येथील कुशावर्तात स्नान करण्यासाठी भाविक भारतवर्षातून हजेरी लावतात. येथे ब्रह्मगिरी हे महाराष्ट्रातले उंचीने दुसऱ्या क्रमांकाचे स्थळ(?) आहे. निवृत्तीनाथांची यात्राही येथे भरते.
गावात अनेक प्राचीन देवळे आहेत. त्यावरील कोरीवकाम पाहण्याजोगे आहे. गावामध्ये राहण्याची उत्तम व्यवस्था आहे. नाशिकहून दर तासाला बसगाड्यांची सोय आहे. येथून ठाणे जिल्ह्यातील जव्हार येथे जाणारा नयनरम्य असा घाट रस्ता आहे.
या भागात मोठ्या प्रमाणात पाऊस होतो. मुख्यतः तांदूळ व नाचणी ही पिके घेतली जातात. ग्रामीण आदिवासींसाठी हे बाजाराचे गाव आहे. आदिवासी संघटना या भागात आदिवासींच्या हक्कांसाठी काम करीत असतात. मठांना इनाम मिळालेल्या जमिनी बहुधा येथील आदिवासी कसतात.
धार्मिक विधी आणि पूजा
त्र्यंबकेश्वर तीर्थ क्षेत्रात विविध प्रकारच्या पूजा व धार्मिक विधी केल्या जातात. त्यापैकी नारायण नागबळी ही विधी संपूर्ण भारतात फक्त त्र्यंबकेश्वर येथे च केली जाते. या व्यतिरिक्त कालसर्प पुजा, त्रिपिंडी श्राद्ध, कुंभ विवाह, रुद्राभिषेक आणि महामृत्युंजय जाप, उत्तरक्रिया, लघुरुद्र, जननशांती, सिंहस्थ विधी हे व इतर विधी त्र्यंबकेश्वर येथे होतात.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते. जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी. पर्यंत असते.
प्रेक्षणीय स्थळे
ब्रह्मगिरी - ब्रम्हगिरी प्रदक्षिणा (फेरी) ( त्र्यंबकेश्वर / नाशिक )
त्र्यंबकेश्वर - १२ ज्योतिर्लिंगापैकी एक, भाविक इथे महादेवाचे दर्शन घेतात, कुशावर्तात अंघोळ करतात, काही पूजा अर्चा ज्या फक्त इथेच होतात त्या करतात, त्यातले काही जण पाठीमागे असलेल्या ब्रह्मगिरी वर शंकराच्या जटा पाहून परत येतात. पण मुळात या ब्रह्मगिरी पर्वतावर खूप काही आहे, या पर्वताला पौराणिक, ऐतिहासिक आणि भौगोलिक महत्त्व आहे. आजच्या भटकंती मध्ये संपूर्ण ब्रह्मगिरी, आणि ब्रह्मगिरीच्या जोडकिल्ला दुर्गभांडार पाहणार आहोत तसेच मेटघरचा किल्ला म्हणजेच ब्रह्मगिरीच्या पाठीमागच्या बाजूने हत्तीदरवाजा गडाचे अवशेष पाहत खाली उतरू. आणि गडाला वळसा घालून पुन्हा त्र्यंबकेश्वर. थोडक्यात काय तर संपूर्ण ब्रह्मगिरी प्रदक्षिणा.
ब्रह्मगिरी :
नागरी सुविधा
येथे भक्तांच्या राहण्यासाठी गजानन महाराज संस्थान सेवेत आहेत. अतिशय स्वस्त दरात खोल्या उपलब्ध आहेत.संस्थानात प्रसादलयाची उत्तम सोय आहे.येथे राहणाऱ्या भाविकांसाठी खूप कमी दरात भोजन व नाश्ता उपलब्ध आहे. खोल्यांची नोंदणी येथे येऊनच करावी लागते.
नोंदी
वर्ग:ज्योतिर्लिंगे वर्ग:महाराष्ट्रातील तीर्थक्षेत्रे वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुका वर्ग:हिंदू मंदिरे वर्ग:महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारके
फतेपुरा विधानसभा मतदारसंघ
फतेपुरा विधानसभा मतदारसंघ हा गुजरात विधानसभा निवडणुकीतील एक मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ दाहोद जिल्ह्यात आहे.
संदर्भ
वर्ग:दाहोद जिल्हा वर्ग:गुजरात विधानसभा मतदारसंघ
मराठी नावे
पाळण्यातले नाव, व्यवहारातले नाव, व्यवसायासाठी घेतलेले नाव, टोपण नाव, सूचीमध्ये दाखल करण्यासाठीचे नाव असे नावाचे अनेक प्रकार आहेत.
मूल जन्माला येते तेव्हा त्याला किंवा तिला देण्यात येणारे तात्पुरते नाव म्हणजे जन्म नाव. ज्या प्रसूतिगृहात आईची प्रसूती होते होते तिथे हे नाव त्यांच्या नोंदणी वहीत नोंदण्यासाठीच्या उपयोगाचे असते.
अनेकदा हे नाव बालकाच्या जन्माच्या वेळी असलेल्या सूर्य, चंद्र, ग्रह, आणि नक्षत्रांच्या अंतराळातील स्थितीवर आधारलेल्या कुंडलीच्या अभ्यासातून मिळालेल्या आद्याक्षरापासून सुरू होणारे असते. मुलाच्या बारशाच्या वेळी हेच नाव मुक्रर करण्याचीही पद्धत अनेक समाजांत असते. त्यामुळे सारख्याच अक्षराने सुरू होणाऱ्या नावाच्या व्यक्तींची रास एकच असते, असे महाराष्ट्रात आणि विशेषतः महाराष्ट्राबाहेर आढळून येते.
पाळण्यातले नाव
हिंदू समाजात बालकाच्या जन्मानंतरच्या बाराव्या दिवशी मुलाचे नामकरण किंवा बारसे करण्याची पद्धत आहे. त्या दिवशी शक्य नसले तर हे बारसे नंतरही केले जाते. त्यादिवशी ठेवल्या जाणाऱ्या नावाला ‘पाळण्यातले नाव’ असे म्हणतात. कधीकधी एकाऐवजी ‘हे’ ऊर्फ ‘ते’ असे जोडनावही ठेवले जाते. कारवार-मंगलोरकडे अशा वेळी पाच नावे ठेवण्याची पद्धत आहे.
ख्रिश्चनधर्मीय बालकांचे पाळण्यातले नाव कधीकधी दुहेरे किंवा तिहेरी जोडनाव असते. उदा० थॉमस अल्व्हा (एडिसन), रॉबर्ट लुई बॅलफोअर (स्टीव्हन्सन), जॉर्ज बर्नार्ड (शॉ), फर्दिनांद व्हिक्टर यूजीन (डेलाक्रॉइक्स) वगैरे. यांतले कंसात दिले आहे ते आडनाव आणि बाकीच्या त्या व्यक्तीचीच नावे. या नावप्रकारात क्रमाने दुसरे येणारे नाव हे ’मधले नाव’ समजले जाते. दक्षिणी भारतातही अशी पद्धत आहे. उदाy० दासिग वेंकट सच्च सांब शिवर राव. यांतले हे दासिग हे गावाचे नाव किंवा आडनाव, राव हे तेलुगू किंवा कानडी असल्याचे दाखविण्यासाठी लावायचे उपपद आणि बाकीचे शब्द त्या व्यक्तीच्या नावाचे तुकडे. लिहिताना हे नाव D.V.S,अ.S.S. Rao असे लिहिले जाते.
उत्तरी भारतीयांत पाळण्यातल्या नावाचे दोन किंवा तीन तुकडे करून पूर्ण नाव बनते. उदा० हरि वंश राय बच्चन. यांतले बच्चन हे काव्यरचनेसाठी घेतले टोपणनाव आणि हरिवंशराय हे पाळण्यातले नाव. त्यांनी श्रीवास्तव हे आडनाव वापरलेच नाही. त्यांच्या मुलानेही तेच केले. त्याने अमिताभ बच्चन असे नाव धारण केले. त्यामुळे मूळची ऐश्वर्या राय असलेली सून, ऐश्वर्या राय बच्चन झाली. लाल बहादुर शास्त्री श्रीवास्तव. यांच्या नावातली शास्त्री ही पदवी, श्रीवास्तव हे आडनाव आणि लाल बहादुर हे व्यक्तिनाव. लालबहादुर शास्त्री यांची मुले आता ’शास्त्री’ हेच आडनाव लावतात. जगदीशचंद्र बोस हे नाव J.C. Bose असे, तर श्रीधरलाल हे नाव S,D. Lal असे लिहितात.
अनेक भारतीय आपल्या जातीचे नाव आडनाव म्हणून वापरतात. सोनार, कुंभार, भट, भट्ट, अय्यर, नायर, आगरवाल (अग्रवाल), वगैरे. पंजाबी शीख आणि अनेक दक्षिणी भारतीय आपल्या खेड्याचे नाव आडनाव म्हणून वापरतात. उदा० लढ्ढा. महाराष्ट्रात गावाच्या नावानंतर कर किंवा वार लावून आडनाव बनते. उदा० मुळगावकर, हमपल्लीवार वगैरे. पारशी किंवा बोहरी लोकांनी गावाच्या नावानंतर ’वाला’ लावून आपले आडनाव बनवले आहे. नडियादवाला, कोलंबोवाला ही त्याची उदाहरणे. राजस्थानात ’इया’ प्रत्यय लावून आडनावे बनतात. कटारा गावचा माणूस आपले आडनाव कटारिया सांगतो. व्यवसायाच्या नावाला आडनाव लावूनही आडनावे बनतात. बंदुकीचा व्यवसाय करणारा बंदूकवाला, दारूचा व्यवसाय करणारा दारूवाला, सोड्याच्या बाटल्यांचे ओपनर बनवणारा तो सोडाबॉटलओपनरवाला, वगैरे. काही आडनावे पूर्वजांचे वैशिष्ट्य सांगतात. द्विवेदी, त्रिवेदी, चतुर्वेदी, पुरोहित, उपाध्याय, वंद्योपाध्याय, मुखोपाध्याय वगैरे. अनेक उत्तरी भारतीयांत नावातला सिंह हा शब्द Singh, सिंग, सिन्हा, वगैरे बनून आडनाव बनतो. उदा० मिल्खासिंह हा मिल्खा सिंग होतो. असेच शत्रुघ्न सिन्हा, राजनाथ सिंह वगैरे.
व्यवहारातले नाव
पाळण्यातले नाव हेच बहुधा व्यवहारातले नाव असते, आणि त्याच नावाने मुलाला शाळेत दाखल करतात. पण क्वचित प्रसंगी मुलाचे शाळेतले नाव पाळण्यातल्या नावापेक्षा भिन्न असते. पाळण्यातले नाव किंवा व्यवहारातले नाव काहीही असले तरी मुलाला हाक मारायचे नाव तिसरेच असू शकते. महादेव गोविंद रानडे यांचे घरात वापरायचे नाव माधव होते. याशिवाय हाका मारण्याच्या सोयीसाठी मूळ नावांत किंचित बदल करून बनलेल्या नावाने मूल ओळखले जाते. उदा० विजयचे विजू, अलकनंदाचे अलका, बळवंतचे बाळ वगैरे. मुलाच्या कुटुंबातील स्थानानुसार त्याला अण्णा, भाऊ, ताई, अक्का असे एखादे टोपण नावही मिळते. तुकाराम भाऊ साठे यांना घरात अण्णा म्हणत आणि पुढे ते अण्णा भाऊ साठे म्हणून प्रसिद्धीस आले.
मुंजीतले नाव
ज्या समाजांत मौंजीबंधनाचा विधी होतो त्यांतल्या मुलग्यांना मुंजीच्या वेळी गुरुजी एक नाव देतात. हे नाव पुढील आयुष्यात एखाद्या धार्मिक गुरूकडून दीक्षा घेण्याचा प्रसंग आला तर त्या वेळीच फक्त कामाला येते.
विवाहित स्त्रीचे नाव
लग्न झाल्यानंतर मुलीचे आडनाव बदलते आणि वडिलांच्या नावाऐवजी पतीचे नाव येते. त्याशिवाय अनेकदा, लग्नसमारंभादरम्यान मुलीचे व्यक्तिनामही बदलून दुसरे ठेवले जाते. असे झाले तर स्त्रीच्या नावामधील प्रत्येक घटकात बदल होऊन तिला संपूर्णपणे वेगळेच नाव मिळते. या नव्या नावात तिच्या लग्नापूर्वीच्या नावातला कोणताही अंश शिल्लक नसतो.
नुसतेच व्यक्तिनाव
नाट्यचित्रपट सृष्टीतले कलावंत अनेकदा फक्त व्यक्तिनावाचेच ओळखले जातात. अभिनेत्री गौरी, सीमा, सुलोचना ही त्यांतली काही उदाहरणे. अभिनेते धुमाळ, वाटवे हे फक्त आडनावाचे ओळखले जात. यशवंत यांच्यासारखे काही कवीही फक्त व्यक्तिनावाने प्रसिद्ध आहेत. (कवी) कालिदास, (गणिती) भास्कराचार्य, शिवाजी, महादू, म्हादू, रघू (कऱ्हाडकर) ही आणखी काही उदाहरणे. काही वर्षांपूर्वी ईव्ह्‌ज वीकली या स्त्रियांच्या नियतकालिकाने स्त्रियांना त्यांचे व्यक्तिमत्त्व असावे, त्यासाठी त्यांनी आपल्या नावानंतर वडिलांचे नाव, पतीचे नाव वा आडनाव लिहू नये असा खूप प्रचार केला होता. त्याला त्याकाळी काही बायका बळी पडल्या होत्या. पण त्या पद्धतीतला फोलपणा दिसून आल्यामुळेच बहुधा ती पद्धत निदान महाराष्ट्रात तरी चालली नाही.
ऐतिहासिक कवींची काही खास नावे
रामदास हे काही दाशरथी रामाचे भक्त नव्हते, मारुतीचे होते. त्यांनी ’रामदास’ हे मारुतीसाठी वापरले जाणारे विशेषण स्वतःचे नाव म्हणून घेतले. तुकारामांनी आपल्या अभंगांत गोवण्यासाठी ’तुका’ वापरले,तर नामदेवाने ’नामा’. ज्ञानेश्वरांनी त्यांच्या पद्यरचनेत गोवण्यासाठी ’बापरखुमादेवीवरू’ हे, तर एकनाथांनी त्यांच्या गुरूची आठवण म्हणून ’एकाजनार्दन’ हे नाव घेतले.
टोपण नाव
साहित्य लेखनासाठी अनेकजण एक वेगळेच नाव घेतात, त्याला टोपणनाव म्हणतात. टोपणनावानुसार मराठी कवी येथे लेखक-कवींची एक यादी वाचता येईल.
इतिहासकाळात ही पद्धत अतिशय लोकप्रिय होती. खंडो चिमणाजी, चिंतो विठ्ठल, चिंतो विश्वनाथ, दादोजी कोंडदेव, खंडो बल्लाळ ही काही उदाहरणे.
आजही मनोरंजन क्षेत्रातील स्त्री-पुरुष अशी नावे लावतात. उदा०
अभिनेत्री : अमृता सुभाष, केतकी विलास, ज्योती सुभाष, पल्लवी सुभाष, मधुमाला प्रथमेश, स्पृहा शिरीष, रसिका सुनील, रेशम प्रशांत; गायिका : सावनी रवींद्र, सायली संजीव, अभिनेते : ललित प्रभाकर इत्यादी.uy
नाव आणि आडनाव
हीही एक इतिहासकालीन पद्धत असून ती मराठी समाजात अजूनही प्रचलित आहे. तानाजी मालुसरे, बाजी पासलकर, बाजीप्रभू देशपांडे, राजा गोसावी, राजा परांजपे, माधव वझे, शांता शेळके, हरी नरके, लता मंगेशकर, दुर्गा भागवत वगैरे अनेक जणांचे नाव या पद्धतीचे आहे.
आदरार्थी प्रत्ययांकित नावे
काही लोकांच्या नावाला जोडलेला ’जी’, ’राव’, महाराज यांसारखा आदरार्थी प्रत्यय त्यांच्या नावात इतका मिसळून गेलेला असतो की, त्या प्रत्ययाशिवाय उच्चारलेले नाव त्या व्यक्तीचे वाटतच नाही.
अशी काही नावे : शिवाजी-येसाजी-बहिर्जी-तानाजी-मालोजी, शिवाजीराव (पटवर्धन, भोसले), नानाजी (देशमुख), (केशव) भिकाजी (ढवळे), महादजी (शिंदे), रावबाजी, बाजीराव (पेशवे), मल्हारराव (होळकर), जयंतराव (टिळक), श्यामराव (ओक), हिराबाई (बडोदेकर), गायत्रीदेवी (मानसिंग), नानासाहेब (पेशवे, परुळेकर), भिकुसा (यमासा क्षत्रिय), महादेवशास्त्री (जोशी), दाजीशास्त्री (पदे), जोतिबा (फुले), राघोबा, ज्ञानबा-तुकोबा, गोरोबा (कुंभार), म्हादबा, बाबामहाराज (सातारकर), वगैरे. संस्थाने संपून काळ लोटला तरी संस्थानिकांचे वंशज स्त्रीपुरुष अजून ’राजे’ लावतात. उदा० वसुंधराराजे सिंदिया, रामराजे निंबाळकर वगैरे.