cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पंचकर्म चिकित्सा
बस्ती
आत द्यायचे मिश्रण शरीराच्या तापमानापेक्षा किंचित गरम असावे. असे मिश्रण पिचकारीने नळीने हळूहळू आत सोडले जाते. पिचकारीऐवजी सलाईनप्रमाणे बाटली वर टांगून त्याला नळी जोडूनही मिश्रण थेंब थेंब आत सोडता येते. असे करायचे असेल तर चिकटपट्टीने रबरी नळी गुदद्वारास चिकटवून ठेवावी लागेल. या पद्धतीने बस्ती आत टिकून राहते.
सुमारे ६ ते २४ तासांत हे मिश्रण आतडयातून पूर्ण शोषले जाते, जेवढा वेळ बस्ती आत राहील तेवढे चांगले. बस्ती क्रियेनंतर पचन सुधारते. बस्तीने नेहमीचे अन्न चांगले अंगी लागते असा अनुभव आहे.
नस्य
नस्य म्हणजे नाकात औषधी थेंब किंवा चूर्ण टाकणे. नाकाच्या पोकळीत सायनसची तोंडे उघडतात. नाकातील नेहमीचे स्राव अंतर्भाग ओलसर ठेवतात. यामुळे फुप्फुसात जाणारी हवा ओलसर दमट होते. यामुळे फुप्फुसांना कोरडेपणा येत नाही. मात्र हा स्राव जास्त प्रमाणात निर्माण झाला तर तो नाकपुडयांच्या बाजूच्या कप्प्यांमध्ये साठून राहतो.
हा चिकट पदार्थ हवेच्या मार्गातही येतो. शरीर-डोके उभ्या अवस्थेत असताना हे स्राव बाहेर पडणे अवघड असते. मात्र डोके लोंबते ठेवले तर हे स्राव बाहेर पडायला मदत होते. यासाठी डोके अगदी उलटे न करता आडवे झोपवून मान, डोके खाटेच्या बाहेर लोंबकळू दिले की पुरते.
आधी त्या व्यक्तीचे (डोळे सोडून) गाल, नाक, कपाळाचा भाग तेल चोळून कपडयाने शेकल्यास सायनस पोकळयांमधील स्राव सुटायला मदत होते. यानंतर त्या व्यक्तीस हाताचे तळवे एकमेकांवर चोळायला सांगून थेंब सोडावेत.
या अवस्थेत नाकात काही औषधी थेंब टाकल्यास हे स्राव सुटायला मदत होते. तेल, मिठाचे पाणी (अश्रूंच्या इतके खारट), सुंठ-शिकेकाई उगाळलेले सौम्य पाणी, इत्यादींचे थेंब वापरले जातात. प्रत्येक नाकपुडीत याचे दोन-तीन थेंब टाकलेले पुरतात. थेंब टाकताना थोडा वेळ झणझणते. पण याने काही अपाय होत नाही. या अवस्थेत थेंब टाकल्यावर थेंब डोक्याकडे जातात हे त्या व्यक्तीस स्पष्ट जाणवते (या अवस्थेत थेंब घशात उतरत नाहीत.)
या अवस्थेत डोके दोन-तीन मिनिटे तसेच राहू द्यावे. मग उठून गुळण्या करावयास सांगावे. डोळा, कान, नाक यांचे आरोग्य सुधारण्यास, सायनस मोकळे होण्यास, डोकेदुखी (काही प्रकारची) थांबण्यास नस्य चांगले उपयोगी आहे. दीर्घकाळची सायनसदुखी नस्य क्रियेने सुधारते असा अनुभव आहे. मिरगी-फेफरे (फिट येणे) यांसारख्या आजारांच्या उपचारात जाग आणण्यासाठी नस्य फारच उपयुक्त आहे.
रक्तमोक्षण
रक्तमोक्षण म्हणजे रक्त काढणे. आयुर्वेदात यासाठी जळवांचा वापर करतात. पण आधुनिक पद्धतीने सुई, सिरिंज वापरूनही रक्तमोक्षण करता येते. पण त्वचाविकारात, गळू  पिकले असल्यास मात्र जळवांचा उपयोग होत नाही. रक्तमोक्षण करायचे असल्यास जळूचा वापर अधिक योग्य आहे. इतर उपचारांत सुई, इत्यादी वापरण्यास हरकत नाही. रक्तदान करण्यानेही रक्तमोक्षणाचे काम होते. या दृष्टीने पाहू जाता रक्तदान करणे हे रक्तदात्यालाही उपकारक आहे.
जळू वापरून रक्तमोक्षण करणे अगदी सोपे आहे. पण यासाठी जळवा पाळणे आवश्यक आहे. नद्या-नाल्यांच्या दलदलीत, ऑगस्ट ते डिसेंबर काळात या जळवा मिळू शकतील. त्या रुंद तोंडाच्या एका बाटलीत जमा करून ठेवता येतात. बाटलीत थोडे पाणी व थोडी माती टाकावी (अगदी चिमूटभर माती पुरते). बाटलीच्या झाकणास एक-दोन भोके पाडावीत म्हणजे हवा खेळती राहील.
मात्र पाणी नळाचे असेल तर त्यात क्लोरिन वायु असण्याची शक्यता असते. असे पाणी दहा-बारा तास परातीत उघडे ठेवून क्लोरिन वायु जाऊ देऊन वापरावे. नाहीतर या पाण्याने जळवा मरतील.
जळवांना उष्ण तापमान सोसत नाही. म्हणून उन्हाळ्यात, ऑक्टोबरच्या उष्णतेत जळवांची बरणी माठात, ओल्या फडक्यात ठेवणे आवश्यक आहे. जळवांना माती पुरते, वेगळे खाणे लागत नाही. जळवा निवडताना लहान-मध्यम आकाराच्या (पाच इंचांपेक्षा जास्त लांब नको), आणि पट्टे नसणाऱ्या निवडाव्यात. पट्टेरी जळवा विषारी असतात.
जळू लावायची वेळ आल्यावर ती आधी पाण्याच्या लहान भांडयात टाकावी. या पाण्यात चिमूटभर हळदपूड टाकावी. यामुळे जळू भराभर हालचाल करू लागते. मग ती जळू वापरावी. त्वचेवर जळू लावताना त्यावर स्पिरीट, आयोडीन, इत्यादी काही न लावता फक्त पाण्याने दोन-तीन वेळा पुसून घ्यावे. जळू खराब त्वचेवर लावावी. जळू रक्त शोषते आणि रक्त शोषताना तिचे तोंड घोडयाच्या खुराप्रमाणे दिसते. रक्त शोषताना ते लाटालाटांनी जळवेच्या शेपटीपर्यंत पोहोचते व जळू हळूहळू फुगते. जळवेचे शेपूट आधारासाठी त्वचेवर टेकलेले असते. रक्त शोषून पूर्ण फुगलेली जळू आपोआप गळून पडते. पण आधी काढायची असल्यास तोंडापाशी चिमूटभर हळद किंवा मीठ टाकल्यास काम होते. रक्त प्यायलेली जळू लगेच पाण्यात टाकून त्यावर चिमूटभर हळद टाकावी. म्हणजे रक्त ओकून जळू रिकामी होते. हे करण्याचा आळस करू नये नाहीतर रक्त प्यायलेली जळू मरून जाण्याची शक्यता असते. जळू हलके हलके शेपटाकडून तोंडाकडे दाबूनही रक्त बाहेर काढता येते. रिकामी केलेली जळू दोन-तीन दिवसांनी परत लावता येते. लगेच लावू नये. जास्त रक्त काढायचे असल्यास दोन-तीन जळवा वापराव्यात. प्रत्येक जळू १० ते १५ मिलिलिटर रक्त शोषू शकते.
बाह्य दुवे
वर्ग:आयुर्वेद वर्ग:चिकित्सा पद्धती
भैदिक कलन
भैदिक कलन, किंवा विकलन (इंग्लिश: Differential calculus, डिफरन्शियल कॅल्क्युलस ; अर्थ: भेद -फरक, कलन -कलाचा अभ्यास, कलातल्या भेदांचे शास्त्र ;) ही राशींमधील बदलांचा अभ्यास करणारी कलनाची उपशाखा आहे. कलनाच्या अभिजात दोन उपशाखांमधील ही एक उपशाखा असून संकलन ही दुसरी प्रमुख उपशाखा आहे.
एखाद्या गणिती फलाच्या विकलजाचा व त्याच्या उपयोजनांचा अभ्यास भैदिक कलनात प्रामुख्याने केला जातो. एखाद्या निर्वाचित मूल्यापाशी फलातील बदलाचा दर, म्हणजेच फलाचे त्या मूल्यापाशी आढळणारे विकलज होय. विकलज निश्चित करण्याच्या या गणिती क्रियेला विकलन असे म्हणतात. भौमितिक दृष्ट्या फलाच्या आलेखावरील एखाद्या बिंदूपाशी काढलेल्या स्पर्शरेषेच्या उताराएवढा सदर फलाचा त्या विशिष्ट बिंदूपाशी आढळणारा विकलज असतो.
संदर्भ
वर्ग:कलन
Դիֆերենցիալ հավասարումներ
अकिल होसीन
अकिल होसीन (२५ एप्रिल, १९९३:पोर्ट ऑफ स्पेन, त्रिनिदाद आणि टोबॅगो - हयात) ही undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून २०२१ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नलिनीबाला देवी
नलिनीबाला देवी या असमिया कवयित्री होत्या. आसाममधील कामरूप जिल्ह्यातील बारपेटा ह्या गावी त्यांचा जन्म २३ मार्च १८१८ रोजी झाला. स्वातंत्र्यचळवळीतील प्रमुख असमिया नेते नवीनचंद्र बर्दोलोई हे त्यांचे वडील होते. नलिनीबाला देवींनी आपल्या वडिलांचे एक चरित्र लिहिले आहे. नलिनीबाला देवीं यांचे  शिक्षण घरीच खाजगी रीत्या झाले. संधियार सूर (१९२८, म. शी. संध्यासंगीत)   हा त्यांचा पहिला काव्यसंग्रह होता .त्यानंतर सपोनार सूर (१९४७, म. शी. स्वप्नसंगीत), स्मृतितीर्थ (१९४८), पारसमणि (१९५७), अलकनंदा (१९५७) असे त्यांचे अन्य उल्लेखनीय काव्यसंग्रह प्रसिद्ध झाले.
पाडसे रेल्वे स्थानक
पाडसे रेल्वे स्थानक मुंबई-कोलकाता रेल्वेमार्गावरील कल्याण-भुसावळ पट्ट्यातील एक स्थानक आहे. या स्थानकावर चार पॅसेंजर गाड्या थांबतात.
नलिनीबाला देवी
नलिनीबाला देवींना लहानपणीच वैधव्य आले, त्याची छाया त्यांच्या जीवनावर कायमची पडली.गीता, उपनिषदे, आसाममधील वैष्णव संतांचे साहित्य ह्यांच्या वाचनातून मानसिक समाधान मिळविण्याचा त्यांनी प्रयत्न केला. त्यांच्या जीवनातील व्यथा-वेदनांचा खोल ठसा नलिनीबाला देवीं यांच्या  कवितेवर उमटलेला आहे. आत्म्याचे परमात्म्याशी मीलन घडवून आणण्याची तीव्र इच्छा, गूढगुंजनाची ओढ आणि निसर्गातील यच्चयावत वस्तूंमधील चिरंतन सौंदर्याची जाणीव त्यांच्या कवितेतून प्रत्ययास येते. रवींद्रनाथ टागोरांची कविता आणि साहित्य ह्यांकडेही त्या ओढल्या गेल्या. ह्या सर्वांचा प्रभाव त्यांच्या कवितेवर जाणवतो.काही उत्कट देशभक्तिपर कविताही त्यांनी लिहिलेल्या आहेत. त्यापैकी ‘भारती', ‘रवींद्र तर्पण’, ‘जन्मभूमी’ ह्या अशा काही कविता आहेत .स्वर्गापेक्षाही महान असलेल्या मातृभूमीची सेवा आपणास मृत्युनंतरही करता यावी, अशी इच्छा त्यांनी ‘जन्मभूमी’ ह्या कवितेत व्यक्त केली आहे. अलकनंदा ह्या त्यांच्या काव्यसंग्रहास १९६८ रोजी साहित्य अकादेमीचा पुरस्कार मिळाला.नलिनीबाला देवीं या आसाम मध्ये १९५४ रोजी झालेल्या साहित्य सभेच्या तेविसाव्या अधिवेशनाच्या अध्यक्षा होत्या.भारत सरकारने १९५७ साली ‘पद्मश्री’ हा किताब देऊन त्यांचा गौरव केला.२४ डिसेंबर १९७७ रोजी गौहाती येथे त्यांचे दुःखद निधन झाले.
पाडसे रेल्वे स्थानक
संदर्भ
वर्ग:जळगाव जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
नलिनीबाला देवी
वर्ग:आसामी साहित्यिक वर्ग:इ.स. १८१८ मधील जन्म वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तुरट
ही एक चव आहे.
आवळा, तुरटी यांची चव तुरट असते.
वर्ग:चवी
च्यांग्शी
च्यांग्शी (देवनागरी लेखनभेद: ज्यांग्शी; चिनी: 江西 ; फीनयिन: Jiāngxī ; ) हा चीन देशाच्या दक्षिणेकडील प्रांत आहे. याच्या उत्तरेस आंह्वी, ईशान्येस च-च्यांग, पूर्वेस फूच्यान, दक्षिणेस क्वांगतोंग, पश्चिमेस हूनान व वायव्येस हूपै हे प्रांत वसले आहेत. च्यांग्शीच्या उत्तर भागात यांगत्झे नदीचे खोरे पसरले असून दक्षिणेकडील भाग डोंगराळ आहे. नानछांग येथे च्यांग्शीची राजधानी आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:चीनचे प्रांत
आंद्रे मॅककार्थी
आंद्रे मॅकइंटॉश मॅककार्थी (८ जून, १९८७:किंग्सटन, जमैका - हयात) ही undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून २०१८ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मध्य युरोप
मध्य युरोप हा युरोप खंडातील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. पारंपारिक दृष्ट्या मध्य युरोप हा शब्द पूर्व युरोप व पश्चिम युरोप ह्या भागांतील काही देशांचा उल्लेख करण्याकरिता वापरला गेला आहे. अनेकदा मध्य युरोप हा शब्द शीतयुद्धादरम्यान मागासलेल्या देशांचा उल्लेख करण्याकरिता वापरला जात असे. विविध संस्था व व्यक्तींनी मध्य युरोपची व्याख्या वेगवेगळ्या प्रकारे केली आहे. बहुसंख्य व्याख्यांच्या मते खालील देशांचा मध्य युरोपात समावेश केला जाउ शकतो:
दिनकर स्वामी
दिनकर स्वामी अहमदनगर जवळील तिसगाव मठाचे मठपती होत.त्यांनी 'स्वानुभव दिनकर ' नावाचा ग्रंथ लिहिला.
मध्य युरोप
कधीकधी 🇭🇷 croatia व 🇷🇸 serbia हे देश देखील मध्य युरोपात गणले जातात.
दिनकर स्वामी
नगर जिल्ह्यात भिंगर येथे दिवाकर पथक नावाचा तरुण साधक होता.त्याचे लग्न झाले होते.त्याला मुले-बाळे होती.तथापि त्याचे संसारात फार लक्ष नव्हते.तासंतास तो ध्यान-धारणा करीत असे.अनेकदा घरातील वस्तू गोर-गरीबांना देऊन टाकी.त्यामुळे त्याचे आईशी आणि पत्नीशी कधी पटले नाही.एक दिवस संसारातील कटकटीना कंटाळून त्याने घर सोडले आणि तिसगाव जवळच्या वृद्धेश्वराच्या डोंगरात सिद्धेश्वर मंदिरात त्याने अनुष्ठान सुरू केले.एक दिवस त्याला पाहते स्वप्न पडले.स्वप्नात भगवे वस्त्र परिधान केलेला एक तेजस्वी साधू आला आणि त्याने दिवाकरला स्वप्नात अनुग्रह दिला.या घटनेनंतर दिवाकर इतका व्याकूळ झाला की स्वप्नात दिसलेला साधू प्रत्यक्ष भेटल्या खेरीज अन्न ग्रहण करावयाचे नाही, असे त्याने ठरविलेतीन दिवस तो उपाशी होता.सारंगपूरहून समर्थ तीसगावजवळ सिद्धेश्वर मंदिरात आले. समर्थांना पाहताच दिवाकरने ओळखले, की आपल्याला स्वप्नात अनुग्रह देणारा महात्मा हाच. समर्थांनीदेखील दिवाकरला ओळखले. प्रथम भेटीतच त्यांनी त्याल अनुग्रह दिला.दिवाकर सुर्योपासक असल्याने समर्थांनी त्याचे दिनकर ठेवलं. तीसगावला मठ स्थापन करून त्याला तेथील मठपती केले.एवढेच नव्हे तर समर्थांनी त्याला बायका-मुलांचा सांभाळ करायला सांगितलं.त्याने भिंगारपुरहून आपले कुटुंब तीसगावला आणले. 'आधी प्रपंच करावा नेटका | मग घ्यावे परमार्थविवेका |' ही समर्थांची शिकवण दिनकर स्वामींनी आचरणात आणली. याच दिनकर स्वामींनी समर्थांच्या निर्वाणानंतर १२ वर्षांनी म्हणजेच १६९४ साली 'स्वानुभव दिनकर' नावाचा अभ्यासपूर्ण ग्रंथ लिहिला
वर्ग:समर्थ संप्रदाय
बाळासाहेब सावंत
परशुराम कृष्णाजी उपाख्य बाळासाहेब सावंत हे २४ नोव्हेंबर, इ.स. १९६३ ते ५ डिसेंबर, इ.स. १९६३ या कालावधीत महाराष्ट्राचे हंगामी मुख्यमंत्री होते. मारोतराव कन्नमवार यांच्या आकस्मिक निधनामुळे महाराष्ट्राच्या हंगामी मुख्यमंत्रिपदाची सूत्रे बाळासाहेब सावंत यांच्याकडे आली होती. त्यांनी केवळ तेरा दिवस राज्याचे हंगामी मुख्यमंत्री म्हणून कार्यभार सांभाळला.
इ.स. १९५२ साली झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीमध्ये वेंगुर्ले मतदारसंघातून त्यांची विधानसभेवर निवड झाली होती. महाराष्ट्र राज्याचे गृहमंत्री तसेच कृषिमंत्री म्हणूनही त्यांनी पदभार सांभाळला होता.
मराठी चित्रपटांत आणि नाटकांत कामे करणाऱ्या अभिनेत्री वनमाला या पी.के. सावंत यांच्या पत्नी होत्या.
ई.स. २००१ मध्ये त्यांच्या स्मृतीचा आदर म्हणून कोकण कृषी विद्यापीठाला डॉ. बाळासाहेब सावंत यांचे नांव जोडून नामविस्तार केला गेला.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री
जॉर्ज ग्रेनव्हिल
जॉर्ज ग्रेनव्हिल (George Grenville; ऑक्टोबर १४, इ.स. १७१२ - नोव्हेंबर १३, इ.स. १७७०) हा ब्रिटीश राजकारणी व युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.
ग्रेनव्हिल युनायटेड किंग्डमच्या अशा काही थोड्या पंतप्रधानांपैकी होता ज्यांनी सरदारकी स्वीकारली नाही. विल्यम पिट धाकटा, विन्स्टन चर्चिल व विल्यम ग्लॅडस्टोन हे असे इतर पंतप्रधान होते.
बाह्य दुवे
ग्रेनव्हिल, जॉर्ज ग्रेनव्हिल, जॉर्ज ग्रेनव्हिल, जॉर्ज
पंचमस्वरीताल
बाह्य दुवे
वर्ग:ताल वर्ग:रिकामी पाने
उद्धव स्वामी
आख्यायिका : नाशिक जवळील दशकपंचक गावचे गिरिधरपंत कुलकर्णी मृत्यू पावल्यावर त्यांच्या पत्‍नी सती चालल्या होत्या. त्यासाठी नदीकिनारी आल्यावर त्यांना एक तेजःपुंज यती (समर्थ रामदास) नदीमध्ये डोळे मिटून जप करत असताना दिसले. त्यांना त्या स्त्रीने नमस्कार केला. बांगड्यांचा आवाज ऐकून समर्थांनी त्यांना 'अष्टपुत्रा सौभाग्यवती भव' असा आशीर्वाद दिला. परंतु मृत्यू पावलेला पती व स्वतःही सती जाऊन मृत्यूला सामोरे जाऊ इच्छिणाऱ्ऱ्या त्या स्त्रीने विचारले की हा आशीर्वाद कधी पूर्ण होईल? तेव्हा समर्थांनी हा आशीर्वाद रामाचा आहे असे सांगितले व मंत्र सामर्थ्याने त्या प्रेतास जिवंत केले. या दांपत्याला पुढे आठ मुले झाली. त्यातील पहिले म्हणजे उद्धव होते. उद्धवस्वामींच्या आई वडिलांनी त्यांना समर्थ चरणी अर्पण केले.
अन्य इतिहास : नाशिकजवळच्या दशपंचक गावचे सदाशिव दशपुत्रे (कुलकर्णी) आणि त्यांची पत्‍नी उमाबाई यांच्या पोटी झालेला उद्धव नावाचा पुत्र (जन्म : इ.स.१६२७) आईवडिलांनी रामदास स्वामींच्या स्वाधीन केला. रामदासांनी त्याला आपला शिष्य करून घेतले. हा रामदास स्वामींचा पहिला शिष्य. गोदावरीच्या पूर्वेला टाकळी गावात रामदासांचा आद्य मठ होता. समर्थ संप्रदायाची दीक्षा दिल्यानंतर त्या मठाचे अधिपत्य स्वामींनी उद्धवकडे सोपवले, आणि उद्धव हे उद्धवस्वामी म्हणून ओळखले जाऊ लागले. पुढे इंदुरबोधन (मनमाड-हैदराबाद रस्त्यावरील हल्लीचे निजामाबाद) या गावी दुसरा मठ स्थापन केल्यावर, रामदास स्वामींनी तोही उद्धवस्वामींना चालवायला दिला. या दोन्ही मठांत उद्धवस्वामींच्या परंपरा सापडतात.
जांबेहून समर्थ सारंगपूर येथे आले. हे ठिकाण आंध्र प्रदेशात निजामाबाद्पासून सुमारे १५ मैलांवर आहे.त्या वर्षी आंध्र प्रदेशात प्रचंड दुष्काळ पडला होता.सर्वसामान्य प्रजा घोटभर पाण्यासाठी वणवण हिंडत होती. समर्थांनी सारंगपूरला पाहिले, की एका सरोवरात ६० ब्राम्हण उभे राहून काही तरी अनुष्ठान करत होते. समर्थांच्या बरोबर त्यांचा लाडका शिष्य उद्धव होता. समर्थांच्या सांगण्यावरून उद्धवने त्या ब्राम्हणांची भेट घेतली आणि अनुष्ठानाचे प्रयोजन विचारले. सारंगपूरच्या यवन अधिकाऱ्याने दुष्काळासाठी या साठही ब्राम्हणांना वेठीला धरले होते. त्या ब्राम्हणांना पाऊस पडेपर्यंत घरी जाता येणार नव्हते. पाऊस पडावा म्हणून त्यांना सक्तीने अनुष्ठानाला लावले होते. हे सर्व प्रकरण कळल्यावर समर्थांनी त्या सरोवराशेजारील डोंगरावर हनुमंताची मूर्ती तयार केली.त्या मूर्तीवर भगवे वस्त्र ठेवले आणि ब्राम्हणांना सांगितले की, तुम्ही जर या हनुमंताला महारुद्राचा अभिषेक केला तर नक्की पाऊस पडेल. ब्राम्हणांना मोठी आशा वाटली.
समर्थाचे तेज पाहून त्यांनी मोठ्या श्रद्धेने हनुमंताला महारुद्राचा अभिषेक केला. त्यासरशी धो-धो पाऊस सुरू झाला. ब्राम्हण आनंदले. त्यांची सुटका झाली. ही वार्ता कळताच निजामाबादच्या सुलतानाने समर्थांना सन्मानपूर्वक निजामबादला नेले. त्यांना मठासाठी ५० एकर जमीन दान दिली. तिथे समर्थांनी प्रभू रामचंद्रांचे मंदिर बांधले आणि उद्धवस्वामींची मठपती म्हणून नियुक्ती केली. याच उद्धवांनी निजामाबादहून समर्थांना पत्र लिहिले. त्यात प्रार्थना केली -
"मला वाटते अंतरी त्वां वसावे | तुझ्या दासबोधासी त्वां बोधवावे | अपत्यापरी पाजवी प्रेमरसा | महाराज्या सद्गुरू रामदासा ||'
टाकळी येथे समर्थांनी त्यांना गोमयाची मारुतीची मूर्ती दिली. १६३३ च्या मार्च महिन्यातील हनुमान जयंतीच्या दिवशी समर्थानी स्वतःच्या हातांनी ह्या गोमयी मिश्रणाच्या मूर्तीची स्थापन केली. समर्थानी स्थापन केलेला हा पहिला मारुती. पुढे रामदास स्वामींनी आणखी दहा मारुती स्वहस्ते स्थापन केले.
उद्धवस्वामींचे देहावसान शके १६३२मध्ये (इ.स.१७१०मध्ये) फाल्गुन पक्षातल्या शुद्ध प्रतिपदेला बुधवारी सूर्योदयाच्या वेळी झाले, असे इंदुरबोधन मठातील एका बाडात लिहिलेले आहे. उद्धवस्वामींची मुख्य समाधी टाकळीला आहे, आणि पूजेसाठी दुसरी समाधी इंदुरबोधन मठात बांधलेली आहे.
उद्धवस्वामींची काव्यरचना श्लोक, पदे, प्रकरणे या स्वरूपाची आहे. त्यांतील वर्णनावरून उद्धवस्वामींची रामदासांवर अतिशय निष्ठा असल्याचे कळून येते. त्यांनी शिवराम या नावानेही काही रचना केल्या आहेत.
शं.श्री.देव यांनी ’श्रीसमर्थशिष्य उद्धवस्वामी’ असे नाव असलेले उद्धवस्वामींचे चरित्र लिहिले आहे.
वर्ग:समर्थ संप्रदाय
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था
भारतीय तंत्रज्ञान संस्था  (इंग्रजी indian Institutes of Technology; संक्षेप: आय.आय.टी.) ह्या भारत देशामधील स्वायत्त शिक्षण संस्था आहेत. भारत सरकारच्या अखत्यारीत असलेल्या आय.आय.टी. देशातील सर्वोत्कृष्ट शैक्षणिक संस्था मानल्या जातात. आजच्या घडीला देशात एकूण २३ आय.आय.टी. कार्यरत आहेत.
आय.आय.टी.च्या पदवी अभ्यासक्रमामध्ये प्रवेश मिळवण्यासाठी १२वी पास झालेल्या विद्यार्थ्यांना जॉइंट एंट्रन्स एक्झॅमिनेशन ही परीक्षा द्यावी लागते. पदव्युत्तर कार्यक्रमात प्रवेश मिळवण्यासाठी उत्सुक विद्द्यार्थ्यांना ग्रॅज्युएट ॲप्टिट्यूड टेस्ट इन इंजिनियरिंग (गेट) ही परीक्षा द्यावी लागते.
भारतात पहिल्यांदा १९५१ साली पश्चिम बंगालमध्ये खडगपूर येथे भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेची स्थापना करण्यात आली. त्यानंतर मुंबई (१९५८), चेन्नई, कानपूर (१९५९), दिल्ली (१९६३) येथे आणि १९९४ साली गुवाहाटी येथेही आयआयटी उघडण्यात आली. २००१ मध्ये रूडकी विद्यापीठाला आयआयटीचा दर्जा देण्यात आला. २००८-०९ दरम्यान गांधीनगर, जोधपूर, हैदराबाद, इंदोर, पाटणा, भुवनेश्वर, रोपड आणि मंडी याठिकाणी आठ नवीन आयआयटी उघडण्यात आल्या. तेव्हाच बनारस हिंदू विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञान संस्थेला भारतीय तंत्रज्ञान संस्थेचा दर्जा देण्यात आला. २०१५-१६ मध्ये तिरुपती, पालक्काड, भिलाई, गोवा, जम्मू आणि धारवाड येथे सहा नवीन आयआयटींची स्थापना करण्यात आली, तसेच आयएसएम धनबादलाही हा दर्जा देण्यात आला.
इतिहास
सरकार समितीच्या शिफारशीनुसार मुंबई, चेन्नई, कानपूर आणि दिल्ली येथे चार नवीन आयआयटी उघडण्यात आल्या. नवीन आयआयटीच्या स्थापनेसाठी भारतीय तंत्रज्ञान संस्था कायद्यात सुधारणा करण्यात आल्या. आसाम राज्यात झालेल्या विद्यार्थी चळवळीमुळे राजीव गांधी यांनी आसाममध्ये गुवाहाटी येथे नवीन आयआयटीची घोषणा केली. भारताचे सर्वात जुने अभियांत्रिकी महाविद्यालय असलेल्या रूडकी विद्यापीठाला २००१ साली आयआयटीचा दर्जा देण्यात आला.
दिवाकर स्वामी
दिवाकर भट गोसावी हे मूळचे महाबळेश्वरचे .हे समर्थांचे राजकीय विषय हे पाहत असत.
वर्ग:समर्थ संप्रदाय
इ.स.पू.चे ६७० चे दशक
वर्ग:इ.स.पू.चे ६७० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.ची दशके वर्ग:इ.स.पू.च्या ७ व्या शतकातील दशके वर्ग:इ.स.पू.च्या १ ल्या सहस्रकातील दशके
महाराष्ट्रातील शिक्षण व्यवस्था
प्रस्तावना
भारतीय राज्यघटनेनुसार शिक्षण हा विषय भारताचे केंद्रशासन व राज्यशासन यांच्या सामाईक यादीत असल्यामुळे ती त्यांची सामाईक जबाबदारी ठरते. पालिका आणि जिल्हापरिषदा यांसारख्या स्थानिक स्वराज्य संस्था मोफत शालेय शिक्षणाची जबाबदारी मर्यादित प्रमाणावर पेलत असतात.
भारतात ६ पेक्षा कमी वयाच्या मुलांचे शिक्षण हे पूर्वप्राथमिक म्हणून गणले जाते. महाराष्ट्रात या शिक्षणासाठी मराठी माध्यमाच्या बालवाडी आणि अंगणवाड्या आहेत. त्यांचे शिक्षण बहुधा मॉंटेसरी शिक्षणपद्धतीवर आधारलेले असते. इंग्रजी माध्यमात ‘किंडरगार्टन’(केजी) या जर्मन शिक्षणपद्धतीनुसार हे शिक्षण प्री-केजी, ज्युनियर केजी आणि सीनियर केजी असे तीन स्तरांत चालते.
महाराष्ट्रात इयत्ता पाचवी ते सातवी (आणि उत्तरी भारतात सहावी ते आठवी) हे माध्यमिक शिक्षण समजले जाते. त्यापुढील दहावीपर्यंतचे शिक्षण हे हायस्कूलचे शिक्षण समजले जाते. इयत्ता ११ आणि १२ या वर्गांचे शिक्षण महाराष्ट्रात कॉलेजांमध्ये मिळते. या कॉलेजांना कनिष्ट महाविद्यालये असे म्हणण्याची पद्धत आहे. महाराष्ट्राबाहेर मात्र, हेही शिक्षण शाळेत मिळते. अशा शाळेला उच्च माध्यमिक शाळा म्हणतात. त्यापुढील शिक्षण मात्र संपूर्ण भारतात बहुधा महाविद्यालयांत घ्यावे लागते. अपवाद म्हणजे, भारतातील काही विद्यापीठे हेही शिक्षण घरबसल्या पत्रोत्तरांद्वारे देण्याची सोय करतात.
भारताच्या काही राज्यांत पहिली ते सातवी हे प्राथमिक, आठवी ते दहावी माध्यमिक आणि अकरावी-बारावी हे उच्च माध्यमिक अशी विभागणी असते. राज्यघटनेनुसार मुलांना त्यांच्या वयाच्या चौदाव्या वर्षापर्यंतचे प्राथमिक वा पुढचे शिक्षण उपलब्ध करून देणे ही सरकारची आणि पालकांची घटनादत्त जबाबदारी आहे.
महाराष्ट्रात २२०० महाविद्यालये, सोळा हजार माध्यमिक शाळा आणि ७५ हजार प्राथमिक शाळा आहेत. या सर्व ठिकाणची शिक्षक - प्राध्यापकांची संख्याही काही लाखांच्या घरात आहे. विद्यार्थ्यांची संख्यातर कोटीचा आकडा ओलांडते.
इतिहास
युरोपात औद्योगिक क्रांतीमुळे तिथल्या समाजजीवनात परिवर्तन घडत गेले. आधुनिक शिक्षणाचा विकास हा या प्रक्रियेचा एक भाग होता. इंग्रजांबरोबर हे आधुनिक शिक्षण भारतात, पर्यायाने महाराष्ट्रातही आले. आपल्याकडे आधुनिक शिक्षणाचा जो प्रसार झाला त्यामध्ये चार प्रवाह ठळकपणे दिसून येतात. एक म्हणजे इंग्रजांनी स्वतः शाळा, महाविद्यालये, विद्यापीठे स्थापन करून पाश्‍चात्त्य पद्धतीचे शिक्षण सुरू केले. त्याचप्रमाणे, धर्मप्रसाराच्या हेतूने आलेल्या मिशनऱ्यांनीही इथे शिक्षणसंस्था निर्माण केल्या. इंग्रजांनी जी शिक्षणपद्धती रूढ केली होती ती मेकॉलेच्या शिक्षणपद्धतीवर आधारलेली होती. ही पद्धत पूर्णतः पुस्तकी शिक्षणावर आधारित होती. इथल्या संस्कृतीत वाढलेल्या इथल्या रक्ताच्या माणसांना पाश्‍चात्त्य शिक्षण देऊन नोकरशाहीला आवश्यक वर्ग निर्माण करण्याचं उद्दिष्ट त्यामध्ये होते. त्यात कोणतीही सामाजिक उद्दिष्टे नव्हती. आपल्या लोकांनीही पाश्‍चात्त्य शिक्षण हे परिवर्तनाचे साधन मानले. पुस्तक हे जर ज्ञानाचे माध्यम असेल आणि त्यातून पाश्चात्य ज्ञान मिळत असेल, तर पुस्तकी शिक्षण योग्यच आहे, असा विचार पुढे आला. मेकॉलेच्या तत्त्वाप्रमाणे पुस्तकाचा सांधा फक्त शिक्षणाशी लावला गेला, समाजाशी किंवा व्यवहाराशी नाही. असे असले तरी देशातील सर्वाधिक विद्वान आणि देशप्रेमी समर्थ व्यक्ती या मेकॉलेच्या शिक्षणानेच निर्माण केल्या.
दुसरा महत्त्वाचा प्रवाह म्हणजे आपल्या लोकांनी निर्माण केलेल्या संस्था. इंग्रजांच्या संस्थांना पर्याय उपलब्ध व्हावा, आपल्या संस्कृतीचे जतन होईल अशा पद्धतीने शिक्षण द्यावे, तसंच अधिकाधिक लोकांपर्यंत शिक्षण पोहोचून विकास व्हावा, या हेतूंनी आपल्याकडच्या काही समाजधुरीणांनी शाळा-महाविद्यालये स्थापन केली.
तिसरा मोठा प्रवाह निर्माण केला तो महात्मा फुले यांनी. पुढे शाहू महाराजांनी त्याचा विस्तार केला. शिक्षण ही फक्त वरच्या वर्गाची मक्तेदारी न राहता जनसामान्यांपर्यंत ते पोहोचले पाहिजे, हा विचार या तिसऱ्या प्रवाहामध्ये होता. शिक्षण बहुजनांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी, शिक्षणाच्या प्रवाहात स्त्रियांना व वंचितांना सहभागी करून घेण्यासाठी, तसेच समाजात शिक्षणाचा विस्तार करण्यासाठी या मंडळींनी चांगले प्रयत्‍न केले. त्यांनी जिल्ह्या-जिल्ह्यांत प्राथमिक-माध्यमिक शाळा काढल्या. अर्थात या दोन्ही प्रवाहांचा गाभा पाश्चात्त्य शिक्षण हाच होता.
चौथा प्रवाह होता तो मूलभूत शिक्षणाचा. गांधीजी या प्रवाहाचे प्रणेते होते. शिक्षणाचा आणि राष्ट्रीय विकासाच्या चळवळीचा परस्परसंबंध असायला हवा, हा गांधीजींचा विचार यामागे होता. शिक्षणाचा प्रत्यक्ष कामाशी आणि तंत्रज्ञानाशी सांधा असायला हवा, या भूमिकेतून गांधीजींनी याला ‘नई तालीम’ असे म्हटले होते. पाश्‍चात्त्यांच्या शिक्षणाच्या पद्धतीला खऱ्या अर्थाने पर्याय देणारा हा नवा ढाचा होता. मात्र, हा प्रवाह फारसा वाढला नाही. स्वातंत्र्योत्तर काळातही या प्रवाहाला फारसे बळ मिळाले नाही.
नियमित (किंवा पारंपारिक) पद्धतीने शिक्षण
विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षण मंडळांद्वारे शिक्षण घेता येते:
मुक्त व दूरस्थ पद्धतीने शिक्षण
विद्यार्थ्यांना पुढील शिक्षण मंडळांद्वारे शिक्षण घेता येते:
गृहशाला (होमस्कूलिंग) पद्धतीने शिक्षण
ही एक अत्याधुनिक शिक्षण पद्धती असून ती मुलांचे कुतूहल जिवंत ठेवून त्यांना स्वनिर्मितीचा आनंद घेण्यासाठी अत्यंत योग्य पर्याय आहे..
सद्य व्यवस्था
शालेय शिक्षणाकरिता मध्यमवर्गीयांसाठी अल्प शुल्काच्या अनुदानित शाळा आणि त्याखालोखाल मोफत शिक्षण देणाऱ्या स्थानिक प्रशासनाने चालवलेल्या शाळा. अशी व्यवस्था असे. वसंतदादा पाटीलोत्तर काळात शिक्षणाचे बऱ्याच स्तरांवर खाजगीकरण झाले. त्यात उच्चभ्रूंसाठी खाजगी विनाअनुदानित शाळा निघाल्या. राज्य शासन एकूण वित्तीय महसूल खर्चापैकी सुमारे १/६ भाग सर्वसाधारण शिक्षणावर खर्च करते
शालेय शिक्षणाचा राष्ट्रीय स्तरावरील ढोबळ आराखडा आणि अभ्यासक्रम NCERT ठरवते. त्यावर आधारलेला पण महाराष्ट्रास अनुकूल असा पाठ्यक्रम राज्यसरकाचे शिक्षणखाते ठरवते. बालभारती ही राज्यस्तरीय संस्था पाठ्यपुस्तकांच्या छपाई आणि वितरणाची जबाबदारी सांभाळते. माध्यमिक ते १२ पर्यंतच्या परीक्षांची जबाबदारी महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ सांभाळते. मंडळाकडून घेतल्या जाणाऱ्या इयत्ता दहावी व इयत्ता १२वी या परीक्षा विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक जीवनातील महत्त्वपूर्ण टप्पा मानल्या जातात.
सांख्यिकी
महाराष्ट्र राज्यात ७५ हजार ४६६ इतक्‍या प्राथमिक शाळा सुरू आहेत. त्यापैकी ६५ हजार ३२४ मराठी माध्यमाच्या शाळा आहेत. त्याचप्रमाणे १९ हजार ७६७ माध्यमिक शाळा आहेत. त्यापैकी १५ हजार ४६६ मराठी माध्यमाच्या शाळा आहेत. महाराष्ट्र राज्यातील एकूण शाळांची तुलना करता मराठी माध्यमाच्या प्राथमिक शाळांचे प्रमाण एकूण शाळांच्या ८७ टक्के, तर मराठी माध्यमाच्या माध्यमिक शाळांचे प्रमाण ७८ टक्के आहे.
मे १३
बाह्य दुवे
मे ११ - मे १२ - मे १३ - मे १४ - मे १५ - (मे महिना)
महाराष्ट्रातील शिक्षण व्यवस्था
सांख्यिकी
महाराष्ट्रात इंग्रजी माध्यमाच्या पाच हजार २१३ इतक्या प्राथमिक, आणि दोन हजार ५२८ इतक्‍या माध्यमिक शाळा आहेत.
२४ नोव्हेंबर २००१ रोजी राज्यात कायम विनाअनुदानित तत्त्वावर नवीन प्राथमिक, माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शाळांना परवानगी देण्याचा धोरणात्मक निर्णय घेण्यात आला. त्यानुसार सन २००१ ते २००७-०८ या कालावधीत मराठी माध्यमाच्या साधारणपणे एक हजार ७०० प्राथमिक व दोन हजार २०० माध्यमिक शाळा सुरू करण्यास परवानगी देण्यात आली. याचा परिणाम म्हणून महाराष्ट्रातील असंख्य अल्पअनुदानित मराठी माध्यमाच्या शाळा कायमच्या बंद झाल्या.
कायम विनाअनुदान धोरण रद्द झाल्याने २९ एप्रिल २००८ राजी राज्यात कायम विनाअनुदानित तत्त्वावर मराठी माध्यमांच्या प्राथमिक व माध्यमिक शाळा सुरू करण्याकरिता खासगी संस्थांकडून मिळालेले एकूण ११ हजार ६५४ प्रस्ताव रद्द करण्यात आले,
शिक्षण गळती
प्राथमिक अंदाजानुसार शिक्षण क्षेत्रात होणारी सध्याची गळती इयत्ता नववी व दहावी याकाळातील अधिक असल्याचे दिसते.. तर सततच्या स्थलांतरित वास्तव्यामुळे ऊसतोडणी कामगार, ग्रामीण भागातील थोड्याफार प्रमाणात नसलेली शैक्षणिक व्यवस्था, आर्थिकदृष्ट्या मागासलेल्या कुटुंबातील जास्त अपत्यांची समस्या, बालकामगार आदी कारणांमुळे शिक्षण गळती सतत होत असते. त्यासाठी ठोस उपाययोजना करणे अत्यावश्यक बाब आहे. सध्याची अधिकृत शिक्षण गळतीची वार्षिक आकडेवारी व वास्तविकता यात फार मोठा फरक असण्याची भीती शिक्षण क्षेत्रातील अभ्यासकांना आहे. "बेस्ट फाईव्ह"मुळे इयत्ता दहावीचे शाळांचे निकाल सरासरी ९० ते १००% लागतात. हे प्रमाण गेल्या दहा वर्षांपूर्वीच्या आकडेवारीपेक्षा अधिक आहे परंतु याकडे फक्त नवीन पिढीची मुले खूपच हुशार आहे म्हणून कानाडोळा करणे योग्य नाही तर त्यांचा खरोखर बौद्धिक विकास होतोय का हे तपासणेही अत्यावश्यक आहे. गेल्या चार वर्षात शिक्षण क्षेत्रात आलेल्या अनुभवावरून असे जाणवते की शिक्षण क्षेत्रातील क्रांती देशाच्या युवक पिढीला निश्चितच जागतिक स्तरावर वेगळे स्थान प्राप्त करून देईल. गरज आहे फक्त सकारात्मक दृष्टिकोनाची व प्रत्येक विद्यार्थ्याला "योग्य शिक्षण" देण्याची.!
अल्पसंख्याकांचे शिक्षण
राज्यातील हिद्वेतर समाजातील विद्यार्थी शिक्षण घेण्यास प्रवृत्त व्हावेत यासाठी महाराष्ट्र सरकार शासकीय तसेच खाजगी अनुदानित व विनाअनुदानित शाळांमध्ये ५ वी ते ७ वी मध्ये शिकणाऱ्या व शाळेत नियमित उपस्थित राहणाऱ्या तथाकथित अल्पसंख्य धर्मीय विद्यार्थ्यांच्या पालकांना प्रोत्साहन भत्ता (उपस्थिती भत्ता) देते. राज्यभरात या योजनेच्या अंमलबजावणीसाठी सन २०१०-२०११ या आर्थिक वर्षासाठी अठरा कोटी रुपयांच्या निधीची तरतूद केलेली होती.
नियमित (किंवा पारंपारिक) पद्धतीने शिक्षण
औद्योगिक प्रशिक्षण संस्था (आय.टी.आय.)
महाराष्ट्र राज्य तंत्र शिक्षण मंडळ
महाराष्ट्र राज्य व्यवसाय शिक्षण परिक्षा मंडळ
कला संचालनालय, महाराष्ट्र राज्य
महाराष्ट्रातील विद्यापीठे व राष्ट्रीय महत्त्वाच्या संस्था
महाराष्ट्रातील स्वायत्त महाविद्यालये
मुक्त व दूरस्थ पद्धतीने शिक्षण
महाराष्ट्रात पुढील विद्यापीठांद्वारे दूरस्थ पद्धतीने शिक्षण घेता येते :
ऑनलाइन पद्धतीने शिक्षण
ऑनलाइन पद्धतीने शिक्षणक्रम सुरू करायचा असल्यास विद्यापीठ अनुदान आयोगा च्या दूरस्थ शिक्षण परिषदे ची मान्यता असणे आवश्यक असते.
महाराष्ट्रात पुढील भारतीय विद्यापीठांद्वारे ऑनलाइन पद्धतीने शिक्षण घेता येते :
शिक्षण सम्राट
शिक्षण सम्राट आहेत.त्यांनी मराठी माध्यमाच्या त्यांच्याच शाळा आणि इंग्रजी शाळासुद्दा त्यांच्याच हे वास्तव आहे.
नोंदी
वर्ग:शिक्षण
एन पासंट
हा नियम समजण्यासाठी बाजूचे चित्र बघा. हा नियम लागू होण्याकरता ३ गोष्टी होणे गरजेचे असते.
तर काळ्या प्याद्याकडून पांढऱ्या प्याद्याला "जाता-जाता" (en-passant) मात दिली जाऊ शकते. अशा वेळी पांढरे प्यादे दोनऐवजी एकच घर चालले आहे असे समजले जाते, आणि त्यानुसार काळे प्यादे एक घर तिरपे सरकते. (चित्राप्रमाणे b4 वरून a3)
सशर्त ऐच्छिकता
हा नियम लागू करायचा की नाही याचा निर्णय मात देणाऱ्या (वरील उदाहरणाप्रमाणे काळ्या सोंगट्यांनी खेळणाऱ्या) खेळाडूने घ्यायचा असतो. मात्र त्यासाठीही २ गोष्टींचे भान ठेवणे आवश्यक असते.
जॉन प्रेस्कॉट
जॉन लेस्ली प्रेस्कॉट, बॅरन प्रेस्कॉट (इंग्लिश: John Leslie Prescott, Baron Prescott; ३१ मे १९३८) हा एक ब्रिटिश राजकारणी आहे. वेल्समध्ये जन्मलेला प्रेस्कॉट १९७० ते २०१० ह्या प्रदीर्घ काळादरम्यान किंग्स्टन अपॉन हल ह्या मतदारसंघामधून ब्रिटिश संसदेवर निवडून आला होता. १९९७ ते २००७ दरम्यान तो टोनी ब्लेअरच्या प्रशासनामध्ये उप-पंतप्रधान ह्या पदावर होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे उपपंतप्रधान
सदाशिव पाटील
सदाशिव रावजी पाटील (१० ऑक्टोबर १९३३ - १५ सप्टेंबर २०२०) हे एक भारतीय क्रिकेटपटू होता जे १९५५ मध्ये एका कसोटीत खेळले आहेत. त्यांनी महाराष्ट्रासाठी ३६ प्रथम श्रेणी सामनेही खेळले.
सदाशिव रावजी पाटील.
पाटील, सदाशिव वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
ओशो आश्रम
ओशो आश्रम भारतातील पुणे शहराच्या कोरेगाव पार्क भागात वसलेली एक संस्था आहे. ओशो यांनी स्थापन केलेला आश्रम सुरुवातीला त्यांच्या विचारसरणीनुसार एक कम्यून या रूपात तो स्थापन करण्याचा विचार झाला त्यानंतर ही संस्था ओशो इंटरनॅशनल मेडिटेशन रिसॉर्ट या नावाने ओळखली जाऊ लागली.
वर्ग:पुणे
ओक्लाहोमा सिटी
ओक्लाहोमा सिटी (Oklahoma City) ही अमेरिका देशातील ओक्लाहोमा राज्याची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. सुमारे ५.८ लाख शहरी लोकसंख्या व १२.८ लाख महानगरी लोकसंख्या असलेले ओक्लाहोमा सिटी ह्या दृष्टीने सध्या अमेरिकेतील ३१व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. हे शहर ओक्लाहोमाच्या मध्य भागात वसले असून ते अमेरिकेच्या चक्रीवादळप्रवण क्षेत्रात स्थित आहे. आजवरच्या इतिहासात ओक्लाहोमा सिटीला ९ मोठ्या चक्रीवादळांचा तडाखा बसला असून १९९९ साली झालेल्या चक्रीवादळामुळे येथे १.१ अब्ज डॉलर्सचे नुकसान झाले होते. एप्रिल १९, इ.स. १९९५ रोजी घडवून आणलेल्या ओक्लाहोमा सिटी बॉम्बस्फोटात १६८ लोक मृत्यूमुखी पडले. नाईन-इलेव्हन विमान हल्ल्यांअगोदर ओक्लाहोमा सिटी बॉंबस्फोट ही अमेरिकेच्या इतिहासातील सर्वात विनाशकारी दहशतवादी घटना होती.
खेळ
नॅशनल बास्केटबॉल असोसिएशनमध्ये बास्केटबॉल खेळणारा ओक्लाहोमा सिटी थंडर हा येथील एक प्रमुख व्यावसायिक क्रीडा संघ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:ओक्लाहोमामधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे
जॉर्न ऑट्ले
जॉर्न योहान्स ऑट्ले (९ डिसेंबर, १९८९:त्रिनिदाद - हयात) ही undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून २०२१ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने ऑफ स्पिन गोलंदाजी करतो.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चित्रताल
बाह्य दुवे
वर्ग:ताल वर्ग:रिकामी पाने
रोझा लुक्संबुर्ख
रोझा लुक्संबुर्ख हिचा जन्म ५ मार्च १८७१ मध्ये मध्यमवर्गीय ज्यू कुटुंबात पोलंडमधील झामॉश्च या रशियाव्याप्त गावी झाला. ती पोलिश क्रांतिकारक आणि जर्मनीतील कम्युनिस्ट पक्षाची  एक प्रमुख संस्थापीका होती. लहानपणापासून ती अशक्त व पंगू होती, वॉर्सा येथील कन्याशाळेत तिने   सुरुवातीचे शिक्षण घेतले. त्या काळी फक्त झुरिक येथेच स्त्रियांना विद्यापीठात प्रवेश मिळत असल्याने तिने  १८८९ मध्ये ह्या  विद्यापीठात स्वित्झर्लंड येथे प्रवेश घेतला. तेथे तिने १८८९-९८ दरम्यान संशोधन करून ‘द इंडस्ट्रियल डेव्हलपमेन्ट ऑफ पोलंड’ हा प्रबंध सादर केला आणि १८९८ मध्ये डी. लिट्. ही पदवी मिळविली. त्यानंतर ती जर्मनीमध्ये गेली आणि सोशल डेमॉक्रॅटिक पक्षाचे कार्य तिने अंगीकारले. तिने गुस्टॉव्ह ल्युबेक याबरोबर काल्पनिक लग्नाचा घाट घालून तेथील नागरिकत्वही मिळविले. कार्ल कौटस्की याच्यासमवेत ती एस्. पी. डी. पक्षाच्या दुरुस्तीवादासंबंधीच्या वादविवादात सामील झाली. अल्पकाळातच त्यांच्या नेतृत्वाची छाप आंतरराष्ट्रीय समाजवादी चळवळीवर पडली. ते दोघे एदुआर्त बेर्नश्टाईन या पक्षनेत्याच्या विरोधात उभे राहिले.
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १८७१ मधील जन्म वर्ग:तात्पुरता वर्ग-१० मार्च २०१८ कार्यशाळा
वरूड खुर्द
वरूड खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मंगरुळपीर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मंगरुळपीर तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
खबड हाऊस
खबड हाउस किंवा छबाड हाउस हे इस्रायेलबाहेर पारंपारिक ज्यू धर्माचा प्रसार करण्याच्या केन्द्रांचे नाव आहे. मुंबईतील खबड हाउसवर पाकिस्तानातून आलेल्या दहशतवाद्यांनी हल्ला चढवून तेथील ज्यू धर्मगुरू व त्याच्या कुटुंबाची हत्या केली होती.
वर्ग:ज्यू धर्म
भेंडेगाव बुद्रुक
भेंडेगाव बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मुखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
धोटाणे खुर्द
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:नांदगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
गुंडीबैल सुंदरम
गुंडीबैल राम सुंदरम.
सुंदरम, गुंडीबैल वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
प्रतिमा भौमिक
प्रतिमा भौमिक (जन्म २८ मे १९६९) ह्या एक भारतीय राजकारणी आहे जी सध्या दुसऱ्या मोदी मंत्रालयात सामाजिक न्याय आणि अधिकारिता मंत्रालयात राज्यमंत्री म्हणून कार्यरत आहे. केंद्रीय मंत्री बनणाऱ्या त्या पहिल्या त्रिपुराच्या रहिवासी आणि ईशान्य भारतातील दुसऱ्या महिला ठरल्या आहे. भारतीय जनता पक्षाच्या सदस्या म्हणून त्या त्रिपुरा पश्चिम येथून लोकसभेवर निवडून आल्या. त्यांना जानेवारी २०१६ मध्ये त्रिपुराचे विद्यमान मुख्यमंत्री बिपलब कुमार देब यांच्या संघात राज्य सरचिटणीस म्हणून सामील करण्यात आले. सन् १९९१ पासून त्या भाजपच्या सदस्या आहेत. त्या "दीदी" या नावाने प्रसिद्ध आहे.
सुरुवातीचे जीवन
प्रतिमा भौमिकचा जन्म २८ मे १९६९ रोजी देबेंद्र कुमार भौमिक आणि कानन भौमिक यांच्या पोटी त्रिपुरा राज्यातील सेपाहिजाला येथील बारनारायण गावात झाला. १९९१ मध्ये त्रिपुरा विद्यापीठाच्या अंतर्गत महिला महाविद्यालय, आगरतळा येथून बायो-सायन्समध्ये त्या पदवीधर आहेत.
राजकीय कारकीर्द
प्रतिमा भौमिक १७व्या लोकसभेवर त्रिपुरा पश्चिममधून निवडून आल्या. निकाल औपचारिकपणे घोषित झाल्यानंतर, IANS ला दिलेल्या मुलाखतीत, ५० वर्षीय विज्ञान पदवीधर प्रतिमा भौमिक म्हणाल्या: "मी राज्याच्या सर्वांगीण विकासासाठी काम करेन. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि पक्षाध्यक्ष अमित शहा यांचा विकास मंत्र आणि दूरदृष्टी हीच लोकांच्या कल्याणासाठी आमची भावी वाटचाल आहे.”  "मुख्यमंत्री बिपलब कुमार देब यांचे त्रिपुराला आदर्श राज्य बनवण्याचे स्वप्न पूर्ण करण्यासाठी, आम्ही सर्व काम करू," असे भाजपच्या राज्य युनिटचे सरचिटणीस भौमिक यांनी सांगितले.
भौमिक यांनी ५,७३,५३२ मते मिळवून (मतदान केलेल्या वैध मतांपैकी ५१.७७%) त्रिपुरा पश्चिम मतदारसंघात काँग्रेसचे प्रतिस्पर्धी सुबल भौमिक यांचा ३,०५,६८९ मतांच्या फरकाने पराभव केला. त्यांनी काँग्रेसच्या महाराणी बिभू कुमारी देवींना पण पराभूत केले.
कॅबिनेट फेरबदल झाल्यावर त्या दुसऱ्या मोदी मंत्रालयात सामाजिक न्याय आणि सक्षमीकरण मंत्रालयाच्या राज्यमंत्री झाल्या. त्रिपुरातील त्या पहिल्या केंद्रीय मंत्री झाल्या.
गजझंपा
बाह्य दुवे
वर्ग:ताल वर्ग:रिकामी पाने
प्रतिमा मोंडल
प्रतिमा मोंडल ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
इस्कॉन मंदिर, पुणे
इस्कॉन मंदिर हे पुण्यातील कोंढवा येथील राधा-कृष्णाचे एक हिंदू मंदिर आहे. हे २०१३ मध्ये उघडण्यात आले. हे पुण्यातील सर्वात मोठे मंदिर आहे.
मंदिरात मुख्य राधा कृष्ण मंदिर आणि व्यंकटेश्वर (बालाजी) मंदिर आहे. राधाकृष्ण मंदिर उत्तर भारतीय आर्किटेक्चर शैलीमध्ये लाल दगड आणि संगमरवरी वस्तूंनी बांधले गेले आहे, तर वेंकटेश्वर मंदिर दक्षिण भारतीय आर्किटेक्चर शैलीमध्ये कोटा दगड वापरून तयार केले गेले आहे.
इतिहास
हे मंदिर acres एकरांवर बांधले गेले असून त्यासाठी सात वर्षांचा कालावधी लागला. शिबिरात आणि भक्तांना इस्कॉन मंदिराच्या निधीतून मंदिर बांधण्यासाठी ४० कोटी रुपये लागले. २०१३ मध्ये राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांच्या हस्ते या मंदिराचे उद्घाटन झाले.
बाह्य दुवे
इसन अधिकृत वेबसाइट
वर्ग:पुण्यातील मंदिरे
पेन्झा
पेन्झा हे रशियाच्या पेन्झा ओब्लास्तमधील मोठे शहर आहे. ओब्लास्ताची राजधानी असलेल्या या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार ५,१७,३११ होती.
हे शहर मॉस्कोच्या आग्नेयेस ६२५ किमी अंतरावर पेन्झा आणि सुरा नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे.
वर्ग:रशियामधील शहरे वर्ग:पेन्झा ओब्लास्त
चंद्रकांत पाटणकर
चंद्रकांत त्रिंबक पाटणकर.
पाटणकर, चंद्रकांत पाटणकर, चंद्रकांत वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
येडाळपूर
येडाळपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मंगरुळपीर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मंगरुळपीर तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
ऑलिंपिक खेळात बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना
बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना देश युगोस्लाव्हियापासून स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर १९९२ सालापासून सर्व उन्हाळी व १९९४ सालापासून सर्व हिवाळी ऑलिंपिक क्रीडा स्पर्धा स्पर्धांमध्ये सहभागी झाला असून त्याने एकही पदक जिंकलेले नाही. इ.स. १९२० ते १९९२ दरम्यान हा देश युगोस्लाव्हिया संघाचा भाग होता.
वर्ग:बॉस्निया आणि हर्झगोव्हिना
रेमन रीफर
रेमन अँतॉन रीफर (११ मे, १९९१:बार्बाडोस - हयात) ही undefinedच्या क्रिकेट संघाकडून २०१७ पासून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा क्रिकेट खेळाडू आहे. हा एक कसोटी सामना खेळला आहे.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
थियोडोसियस पहिला
याचा उल्लेख महान थियोडोसियस (थियोडोसियस द ग्रेट) असाही केला जातो
वर्ग:रोमन सम्राट वर्ग:इ.स. ३९५ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. ३४७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जाहमार हॅमिल्टन
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चेबोक्सारी
चेबोक्सारी रशियाच्या चुवाशिया प्रजासत्ताक या प्रदेशातील मोठे शहर आहे. चुवाशियाचे प्रशासकीय केन्द्र असलेल्या या शहराची लोकसंख्या २०१० च्या जनगणनेनुसार ४,५३,७२१ होती. येथील वस्तीमध्ये ६२% चुवाश तर ३४% रशियन वंशाचे लोक आहेत.
हे शहर व्होल्गा नदीवरील २,२७५ किमी२ विस्ताराच्या चेबोक्सारी जलाशयाच्या काठी वसलेले आहे. याच्या मुखाशी असलेल्या जलविद्युत प्रकल्पाची क्षमता १,४०४ मेगावॉट इतकी आहे.
चेबोक्सारी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ या शहरास मॉस्को आणि सेंट पीटर्सबर्गशी जोडतो. याशिवाय सोची, सिंफेरोपॉल आणि अनापा या शहरांना मोसमी विमानसेवा उपलब्ध आहे.
वर्ग:रशियामधील शहरे वर्ग:चुवाशिया
तेवरा
बोल
धा दिं ता । तीट कत । गदी गन ।
बाह्य दुवे
वर्ग:ताल वर्ग:रिकामी पाने
उल्हासनगर महानगरपालिका
उल्हासनगर शहराचे काम तर्फे चालते. याचे मुख्यालय उल्हासनगर येथे आहे.
वर्ग:उल्हासनगर वर्ग:महाराष्ट्रातील महानगरपालिका
भारत पाक फाळणीनंतर पाकिस्तानातून निष्कासित केलेल्या निर्वासित हिंदू सिंधी बांधवांना मानवतेच्या दृष्टीकोनातून भारतामध्ये काही ठिकाणी निर्वासित छावण्या बनवून आश्रय देण्यात आला. उल्हासनगर ही त्या पैकीच एक निर्वासित छावणी. मुंबई जवळ मध्य रेल्वेच्या कल्याण जंक्शनच्या आसपास उल्हासनदीच्या काठावरील थोड्या पडीक जमिनीवर स्थापित केलेली.
आजमितीस या छावणीचे लोकसंख्या वाढून एक स्वतंत्र  ' महापालिका ' असलेले नगर बनले आहे. सरकारी आस्थापनेत आणि राजकारणात  असलेली लोकं महापालिका शब्दाला टाकलेल्या ' ___' या अवतरण  चिन्हांच्या (Inverted commas) मागे   दडलेला अर्थ जास्त चांगला समजू शकतात. तर अशी ही ' कानामागून  आली आणि तिखट झालेली '  महापालिका व लोकवस्ती. या लोकांचे वैशिष्ट्य म्हणजे त्यांचा व्यापारउदीम, व्यवसायधंदा करण्याची हातोटी. लौकिक अर्थाने व्यवसायाचे पुस्तकी शिक्षण नसले तरी वडीलोपार्जित मिळालेल्या व्यवसायाच्या वारसा शिक्षणामुळे इथे आश्रयाला आलेल्या पीढीनेही मुंबई जवळ असल्याने सर्वच व्यवसायांत चांगलाच जम बसवला. साध्या पानपट्टीच्या दुकानापासून ते करोडो रूपयांच्या उलाढाली असलेल्या सर्वच उद्योगधंद्यात उल्हासनगरचे नाव चांगल्या व वाईट दोन्ही अर्थाने गाजत राहिले,  गाजते आहे.
दुसऱ्या पीढीतील लोकं उद्योगांबरोबरच 'वाणिज्य ' विषयक शाखेतील नोकऱ्यांमधे प्रवेश करून आपला जम बसवती झाली. बैंका,    सीए, इन्शुरन्स, MBA / Financial Management / Marketing  या क्षेत्रात या पीढीने कारकीर्द सुरू केले. याबरोबरीनेच यांची स्वतंत्र अशी सिंधी संस्कृतीही वाढीस लागली. हैदराबाद सिंध असोसिएशन सारख्या सिंधी शैक्षणिक संस्थांनी काढलेल्या महाविद्यालयां मुळे शिक्षणाची पदवी मिळणे सोपे झाले.
इथे येऊन अल्पसंख्यक असलेल्या या लोकांचा मुळातीलच चिवट/ चिकट आणि  अहिंसक स्थायीभाव या लोकांच्या समुदायाच्या भराभर वाढीस कारणीभूत झाला. जेवढी जास्त मुले तेवढे घरातील व्यवसायासाठी अधिक चांगले / विश्वासू मनुष्यबळही या सुत्रातून लोकसंख्या, लोकवस्ती व मनुष्यवस्ती विस्तारण्यास सुरुवात झाली. आपापले सर्व लोकं एकत्र जमवून राहणे हा यांचा आणखी एक स्वभाव.
त्यानंतरच्या यांच्या आजकालच्या तरुण पीढीला सर्वच म्हणजे धन, शिक्षण, फन, आदी सुविधा हाताशी उपलब्ध मिळाल्यामुळे ते आणखी पूढे म्हणजे Corporate, Real Estate, Hotel आणि Entertainment  अश्या  अपारंपरिक  क्षेत्रातही प्रवेश करते झाले.
राजकारण क्षेत्र यातून सुटले असते तर  आश्चर्यच वाटले  असते पण राजकारणातही सिंधी समुदायाचा शिरकाव झाला. मुळात हिंसक वृत्ती नसल्याने आणि गोड बोलून गोडीगुलाबीने आपले काम मार्गी लावण्याच्या खानदानी  ' व्यवसायी ' वृत्तीमुळे आपला स्वतंत्र राजकीय पक्ष न बांधता  कोणत्या तरी प्रस्थापित राजकीय पक्षाच्या बरोबरीने जाण्याचे सूत्र त्यांनी नेहमीच अंगीकारले. म्हणूनच उल्हासनगर मधील राजकारण व महानगरपालिकेची सत्ता फक्त सिंधी समाजाभोवतीच फिरत राहीली.
आतातर वाढत्या लोकसंख्येमुळे उल्हासनगरचे क्षेत्र पूर्णपणे इंच न इंच काठोकाठ सिंधी समाजातील लोकांनी भरून गेले आहे आणि ते आता आजूबाजूच्या शहाड, अंबिवली, टिटवाळा, विठ्ठलवाडी,  अंबरनाथ कल्याण या शहरांमधूनही ते संक्रमित होऊन पसरू लागले आहेत. उल्हासनगर महानगरपालिका निवडणूकीच्या निमित्ताने या साऱ्याची उजळणी करता असे आढळून येते की निर्वासित म्हणून येताना जी काही तुटपुंजी मिळकत घेऊन आलेल्या या समाजातील लोकांनी आपल्या हुशारीने येथील  आर्थिकच नाही तर शैक्षणिक,  सामाजिक व राजकीय सुत्रे सुद्धा आपल्या हातात घेऊन वेगळी महापालिका  अस्तित्वात तर  आणलीच पण आधीच्या प्रस्थापित शहरांनाही मिळणार नाही  एव्हढे महत्त्व उल्हासनगरला मिळवून दिले आहे. त्याचा फायदा तेथील स्थानिक विकास होण्यासाठी कीती झाला याविषयी मात्र साशंकता निर्माण होते.
राखी वटवट्या
राखी वटवट्या (शास्त्रीय नाव: Prinia socialis, प्रिनिया सोशिअ‍ॅलिस ; इंग्लिश: Ashy Prinia, अ‍ॅशी प्रीनिया) ही जल्पकाद्य पक्षिकुळातील भारतीय उपखंडात आढळणारी पक्ष्यांची प्रजाती आहे.
वर्ग:पक्षी वर्ग:जल्पकाद्य
प्रदीप कुमार सिंह
प्रदिप कुमार सिंग ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
कनकादित्य मंदिर, कशेळी
श्री कनकादित्य मंदिर हे रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील राजापूर तालुक्यातील कशेळी या गावातील प्रसिद्ध सूर्य मंदिर आहे. कशेळी हे गाव रत्‍नागिरी शहरापासून दक्षिणेस ४० किलोमीटर, पावस पासून दक्षिणेस २४ किलोमीटर आणि राजापूर शहरापासून पश्चिमेस ३२ किलोमीटर अंतरावर कशेळी गाव वसले आहे.
कनकादित्य मंदिर संबंधित आख्यायिका
आदित्य म्हणजे सूर्य. संपूर्ण भारतात फारच थोडी सूर्यमंदिरे आहेत. ओडिशा राज्यातील कोर्णाकचे सूर्यमंदिर तर जगप्रसिद्ध आहेच. त्याचबरोबर सौराष्ट्रात (गुजरात) वेरावळ बंदराजवळ प्रभासपट्टण येथे फार प्राचीन सूर्यमंदिर आहे. प्रभासपट्टण म्हणजे भगवान श्रीकृष्णांचे वसतिस्थान होय. (प्रभासपट्टण जवळच बारा ज्योतिरलिंग पैकी एक सोरटी सोमनाथचे प्रसिद्ध मंदिर आहे.)
१२९३ मध्ये अल्लाउद्दीन खिलजी सौराष्ट्रावर चाल करून आला. त्या वेळी प्रभासपट्टणच्या सूर्यमंदिरात वेगवेगळ्या आसनांवर बसलेल्या बारा सूर्यमूर्ती होत्या जे बारा महिन्याचे प्रतिक होते. हल्ल्याची आगाऊ बातमी मिळाल्यामुळे तेथील पुजाऱ्याने दक्षिणेकडे जाणाऱ्या वेरावळच्या एका व्यापाऱ्याच्या गलबतावर त्यातील काही मूर्ती चढवल्या व तो व्यापारी त्या मूर्ती घेऊन दक्षिणेकडे निघाला. फक्त येथील परिस्थिती शांत झाल्यावर तू त्या मूर्ती परत आन अशी सुचना पुजारीने त्या व्यापाऱ्याला सांगितले.
ते गलबत कशेळी गावाच्या समुद्रकिनाऱ्यापाशी आले असता अडकले, पुढे जाईना भरपूर प्रयत्न केले पण जहाज काय जागचे हलेना शेवटी त्या व्यापाऱ्याच्या मनात आले की, कदाचित देवाची येथेच राहण्याची इच्छा आहे. म्हणून त्याने एक मूर्ती किनाऱ्यावरील गुहेत आणून ठेवली. त्यानंतर त्याचे जहाज मार्गस्थ झाले.
कशेळी गावात कनकाबाई नावाची एक सूर्योपासक गणिका राहत होती. तिच्या स्वप्नात याच वेळी ही सूर्य मूर्ती आली आणि भगवान सूर्य नारायनाने कनकेला म्हनाले कि तू मला येथून ने आणि तुझ्या गावात मंदिर बांध त्यात माझी स्थापना कर.
कनकाबाईने ही हकीकत ग्रामस्थांना सांगितली मग ग्रामस्थांनाच्या मदतीने ती सूर्य मूर्ती गावात आणली गेली व स्थापना केली. त्या कनकाबाई मुळे घडले त्यामुळे कनकेचा आदित्य म्हनून कनकादित्य असे या मंदिराला नाव पडले.
किनाऱ्यावर ज्या गुहेत कनकादित्याची मूर्ती सापडली त्यास 'देवाची खोली' म्हणतात. गावातील कोणी माहितगार बरोबर असेल तर येथे न चुकता पोहचता येते.
समुद्रापासून साधारण १५ फूट उंचीवर काळ्या पाषाणात ही नैसर्गिक गुहा आहे जवळजवळ ३०० माणसानं पेक्षा जास्त माणसे यात बसू शकतील एवढी मोठी ही गुहा आहे.
याठिकाणी आल्यावर याची भव्यता लक्षात येते. पण नाहक धाडस करू नये. कारण येथे जाणे आणि परत येणे अत्यंत अवघड आहे.
अलिकडे येथे महाराष्ट्र शासनाच्या पर्यटन विभागाने सनसेट पॉइंट (सूर्यास्त) पहाण्याची उत्तम व्यवस्था केली आहे.
मंदिर स्थापत्य
मंदिर साधारण ९०० वर्षे प्राचीन आहे. पूर्णतः अस्सल कोकणी कौलारू स्थापत्य शैली येथे पहायला मिळते.
मंदिराचे अंतरंग खूपच सुंदर असून लाकडी खांबावर नक्षी व वेलबुट्टी केलेली आहे. मंदिराच्या भिंतीवर आणि छतावर विविध देव-देवता लाकडावर कोरलेल्या आढळतात. यामध्ये प्रामुख्याने कार्तिक, वरुण, श्रीकृष्ण, वायू, अग्निनारायण, शेषशायी विष्णू तसेच समुद्रमंथन आणि दशावतार या पौराणिक कथा प्रसंग चित्रीत केले आहे.
बिल्लाळी
बिल्लाळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
कनकादित्य मंदिर, कशेळी
"रथसप्तमी उत्सव" येथील खास आकर्षण
रथसप्तमी उत्सव हे कनकादित्य मंदिरात माघ शु.सप्तमी ते माघ शु.एकादशी असा पाच दिवस असतो. कशेळी आणि आसपासच्या गावातील सर्वात महत्त्वाचा उत्सवाचा हा काळ आहे.
या रथसप्तमी उत्सवात सर्वात आकर्षण म्हणजे कनकादित्य आणि कालिकादेवी यांचा लग्नसोहळा अगदी आवर्जून बघण्यासारखा हा सोहळा असतो.
बिल्लाळी
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
कनकादित्य मंदिर, कशेळी
"रथसप्तमी उत्सव" येथील खास आकर्षण
कालिकादेवी ही कशेळी गावापासून अवघ्या ३ किलोमीटर अंतरावर असलेल्या काळीकावाडीची. कालिकादेवीला धरून सहा बहिणी. कालिकादेवी, महालक्ष्मी, महाकाली, महासरस्वती, भगवतीदेवी आणि जाखादेवी. या सर्व देवी कशेळी गावाच्या आसपासच्याच आहेत. यात सर्वात प्रसिद्ध महाकाली मंदिर (अडिवरे) अगदी आवर्जून पाहण्यासारखे मंदिर आहे.
बिल्लाळी
संदर्भ
वर्ग:मुखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
कनकादित्य मंदिर, कशेळी
"रथसप्तमी उत्सव" येथील खास आकर्षण
मग पुढे त्यांचं लग्न ठरतं. जाखादेवीला आपल्या धाकट्या बहिणीचा खूप राग येतो आणि ती तिचं तोंड न बघण्याची प्रतिज्ञा करते. आणि लग्नालाही उपस्थित राहत नाही.
रथसप्तमी उत्सवात लग्नसोहळावेळी मोठी बहिण महाकालीला मानाचे सरंजाम पाठवले जाते.भगवतीदेवी पाठराखन म्हणून येते. कालिकादेवीची पालखी ज्यावेळी कशेळीकडे कनकादित्य मंदिराकडे जात असते त्यावेळी वाटेत जाखादेवीचे मंदिर लागते. मंदिरासमोरून पालखी जात असताना जाखादेवी मंदिराचे दरवाजे बंद केले जातात. (कारण जाखादेवीने आयुष्यभर कालिकादेवीचे तोंड न बघण्याची प्रतिज्ञा केली होतीना म्हणून.) यामुळे ही प्रथा आजही पाळली जाते.
ह्या लग्न सोहळ्याचं अजून एक खास वैशिष्ट म्हणजे हुंडा पद्धत सर्व साधारणपणे सगळीकडे मुलीकडील मंडळीनी मुलाकडच्या मंडळींना हुंडा देतात.
पण येथे उलटे आहे. मुलाकडच्या म्हणजे कनकादित्याकडच्या मंडळींना वधुकडच्या म्हणजे कालिकादेवीच्या मंडळींना हुंडा म्हणून शिधा द्यावा लागतो.
कनकादित्य मंदिराचे काही खास वैशिष्ट्ये
१) मंदिरात प्रवेश करण्यापूर्वी मंदिराच्या शेजारील विहरीवर हात-पाय धुऊन आत जाण्याची प्रथा आहे. या विहरीवर पाणी काढण्याची जुनी कोकणी पद्धत पहायला मिळते.