cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कोलगेट
इ.स. १८९६ साली पहिल्यांदा कोलगेट रिबन डेंटल क्रीम या नावाने पिळण्याजोग्या ट्युबांमधून भरली गेलेली टूथपेस्ट बाजारात आली. त्याआधी इ.स. १८७३ सालापासून काचेच्या बरण्यांमधून ती विकली़ जात असे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मौखिक आरोग्य वर्ग:टूथपेस्टचे ब्रँड
आरजाकावाडा
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
सिन्नर तालुका
सिन्नर तालुका हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
प्रेक्षणीय स्थळे
सिन्नरमध्ये प्राचीन हेमाडपंथी महादेवाचे भव्य असे मंदिर आहे. संपूर्णपणे त्याचे बांधकाम दगडात केलेले आहे.वडांगळी येथे बंजारा समाजाचे कुलदैवत सतिमाता व सामतदादा हे देवस्थान आहे.लाखो भाविक येथे दरवर्षी येतात.याच गावात श्रीशैल्य पिठाचे अर्धपीठ आहे.
संदर्भ
वर्ग:सिन्नर तालुका वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
किल्ली कृपा रानी
किल्ली कृपा रानी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
हिंगोली जिल्हा
हिंगोली जिल्हा हा मराठवाडा विभागाच्या उत्तरेस आहे. हिंगोलीच्या उत्तरेस वाशिम जिल्हा व यवतमाळ जिल्हा, पश्चिमेस परभणी जिल्हा व आग्नेयेस नांदेड जिल्हा आहे, आताचा हिंगोली जिल्हा हा १ मे १९९९ पूर्वीपर्यंत परभणी जिल्ह्याचा एक भाग होता. त्या दिवशी औंढा नागनाथ,  वसमत, हिंगोली, कळमनुरी व सेनगांव हे तालुके असलेला हा स्वतंत्र जिल्हा घोषित झाला.
हिंगोली जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ४५२६ चौरस कि.मी.२ आहे. एकूण लोकसंख्या ९,८७,१६० तर साक्षरता ६६.८६% इतकी आहे. जिल्ह्यातील गोंधळ, शाहिरी, भारूड, पोतराज व कलगीतुरा या लोककला प्रसिद्ध आहेत. ज्वारी व कापूस ही जिल्ह्याची मुख्य पिके आहेत.
वसमत तालुक्यातील वाई गोरखनाथ येथील गोरक्षनाथ महाराजांचे देवस्थान आहे. येथे पौष पौर्णिमेला यात्रा सुरू होते. खुप ठिकणांवरून येथे भाविक येतात. कुरुंदा गावाजवळील टोकाई माता मंदिर,आंबा येथील अंबादेवी मंदिर, बाराशिव येथील हनुमान मंदिर, बोराळा येथील हनुमान मंदिर व चोंडी बहिरोबा येथील बहीरोबा देवस्थान इ.
वारंगा मसाई हे गाव हिंगोली पासुन १९ किलोमीटर अंतरावर आहे. आणि तालुका कळमनुरी पासून १० किलोमीटर अंतरावर आहे. हे गाव मसाई माता मंदिरासाठी प्रसिद्ध आहे. या गावांमध्ये पौष महिन्याच्या पौर्णिमेच्या दुसऱ्या दिवशी एक मोठी यात्रा भरते. हे गाव तिन्ही बाजूंनी डोंगरांनी घेरलेले आहे.
वारंगा मसाई गावातील मंदिरे मसाई देवी मंदिर, हनुमान मंदिर, संत सावता माळी मंदिर, डागेश्वर महादेव मंदिर, गणेश मंदिर, महादेव मंदिर, दत्त मंदिर, खंडोबा मंदिर.
हिंगोली जिल्ह्यातील तीर्थक्षेत्रे
हिंगोली जिल्ह्यात पुढील प्रमाणे प्रमुख तीर्थक्षेत्रे आणि मंदिरे आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंगोली जिल्हा वर्ग:औरंगाबाद विभागातील जिल्हे वर्ग:महाराष्ट्रातील जिल्हे
विजय गोखले
विजय गोखले हे एक मराठी व हिंदी चित्रपट व दूरचित्रवाणी अभिनेते आहेत. इ.स. १९८९ साली दूरदर्शन वाहिनीवर प्रसारित झालेल्या श्रीमान श्रीमती या मालिकेत त्यांची भूमिका होती. त्यांनी दोन मराठी चित्रपटांचे दिग्दर्शनही केले आहे.
दूरचित्रवाणी
गोखले, विजय गोखले, विजय
इ.स. ११५९
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इ.स. ११५९ वर्ग:इ.स.च्या ११५० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १२ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
निकोलस अल्माग्रो
वर्ग:स्पेनचे टेनिस खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म
मतदार नोंदणी
मतदार नोंदणी ही बहुतांश प्रगत देशात आपोआप होते, ज्यापैकी अनेक देश हे लोकशाही पद्धतीचे आहेत. मतदार नोंदणी ही काही देशांमध्ये त्या मतदाराने मतदान करण्यापूर्वीची एक आवश्यकताही आहे. मतदार यादीत नांव नोंदविण्यापूर्वी वेगवेगळ्या ठिकाणी/देशात असलेल्या याचे नियमांत अंतर आहे. एखाद्या नागरिकाने अथवा रहिवाश्याने मतदार यादीत नाव नोंदविण्यासाठी काही विशिष्ट आवश्यकता पूर्ण करणे व तेथील काही विशिष्ट पद्धतीचे अनुसरण करणे जरुरी आहे. काही ठिकाणी वय हा अनिवार्य घटक आहे तसेच काही ठिकाणी तो ऐच्छिक आहे. मतदारांचे नोंदणीसाठी घेण्यात येणाऱ्या अभियानास मतदार नोंदणी अभियान असे म्हणतात.
काही देशात मतदानास ईच्छुक व्यक्तिने आवश्यक ते प्रपत्र आवश्यक दस्तावेजासह भरून द्यावयास हवे व ते तेथील संबंधित निवडणूक अधिकाऱ्याकडे सादर करावयास हवे. त्यांना, निवासाचा पत्ता बदलल्यास, विशिष्ट प्रपत्र भरून पुनर्नोंदणीही करावी लागू शकते. याशिवाय, काही ठिकाणी, तेथील शासनाकडे वाहन परवान्याचे मागणीचे वेळी एखाद्याने नाव नोंदविल्यास, त्याचे वय बघुन, त्या नागरिकाची मतदानाच्या यादीत आपोआप नोंदणी होऊ शकते.
मतदान दिवशीच नोंदणी किंवा त्याच दिवशी नोंदणी
अमेरिकेत काही ठिकाणी पूर्व-नोंदणी आवश्यक आहे तर, अमेरिकेतील काही राज्यात, ती आवश्यक नाही. यात मतदानापूर्वी नोंदणी करता येते. या पद्धतीस 'त्याच दिवशी नोंदणी' असे म्हणतात. तेथील उत्तर डकोटा हे एक असे एकमेव राज्य आहे ज्यात, मतदार नोंदणी आवश्यक नाही.
या पद्धतीने मतदानाची आकडेवारी वाढण्यास सहाय्य होते असा दावा आहे.
प्रभाव व विवाद
दिवसेंदिवस होणारे बोगस मतदान बघुन मतदार नोंदणीचे नियम हे अधिकाधिक कडक होत आहेत. त्याने मतदारांत अनुत्साह दिसून येतो व मतदानाची आकडेवारी घसरते. यासाठी संबंधित शासन हे वेगवेगळे नियम तयार करते. यातील काही कायदे हे विवादात सापडले आहेत. याबाबत संबंधितांनी न्यायालयात काही याचिकाही दाखल केल्या आहेत.
भारत
भारत सरकार दर पाच वर्षांनी मतदारांच्या नोंदणीची पुनरावृत्ती करते. हे मतदार यादी अद्ययावत् करण्यासाठी केले जाते. याव्यतिरिक्त, भारतातील कोणताही नागरिक निवडणूक आयोगाने तयार केलेले प्रपत्र ६ भरुन, त्याचे नांव मतदार यादीत समाविष्ट करण्यासाठी अर्ज करु शकतो. तो अर्ज वैध असला व त्यासोबत आवश्यक ते दस्तावेज जोडले तर, त्याचे नाव त्या विशिष्ट मतदार यादीत समाविष्ट केले जाते.
याशिवाय,जून्या रहिवासाचे ठिकाणाहून नविन ठिकाणी रहिवास बदलल्यास, त्या ठिकाणचे मतदार यादीत नाव समाविष्ट करण्यास वेगवेगळी प्रपत्रे व पद्धती आहेत.
बाह्यदुवे
वर्ग:लोकशाही
सोमनाथ शर्मा
मेजर सोमनाथ शर्मा (१९२३-१९४७) हे परमवीर चक्राचे पहिले मानकरी आहेत. सोमनाथ शर्माच्या काश्मीर मधील उत्तम कामगिरीमुळे त्यांना ह्या पदकाने गौरविण्यात आले. त्यांना पाकिस्तानी घुसखोरांशी लढताना श्रीनगर विमानतळावर वीर मरण आले ही घटना १९४७-४८ मधील भारत पाक युद्धाच्या वेळेस काश्मीर मध्ये घडली .ते चौथ्या कुमाऊन रेजिमेंट मध्ये.
वैयक्तिक आयुष्य
सोमनाथ शर्मांचा जन्म ३१ जानेवारी १९२३ साली एका ब्राम्हण परिवारात भारतातील हिमाचल प्रदेशातील दाढ येथे झाला .त्यांचे वडील मेजर जनरल अमर नाथ शर्मा सैन्यातील वरच्या स्थरा वरचे अधिकारी होते त्यांचे बंधू  lt. जनरल सुरेंद्र नाथ शर्मा, जनरल विश्व नाथ शर्मा आणि बहिण मेजर कमला तिवारी हे होते .त्यांनी त्यांचे प्राथमिक शिक्षण नैनिताल येथील शेरवूड महाविद्यालयात केले, नंतर  त्यांनी रॉयल मिलिटरी अकादमी मध्ये प्रवेश घेतला.
बदगामची लढाई
३१ ऑक्टोबर, इ.स. १९४७ रोजी सोमनाथ शर्माची रवानगी श्रीनगरला झाली .त्यांच्या उजव्या हाताला हॉकी खेळताना दुखापत झाली असून सुद्धा ते युद्धासाठी श्रीनगरला गेले. ३ नोव्हेंबर १९४७ रोजी सोम नाथ शर्मांच्या तुकडीला काश्मीर खोऱ्यातील बदगाम येथे लढण्याचे आदेश देण्यात आले. तेथे त्यांच्या तुकडीस पाकिस्तानी सैन्याने वेढा घातला. शर्मांला कळून चुकले की पाकिस्तानी येथून पुढे सरकले तर श्रीनगरचा विमानतळ धोक्यात येईल.
शत्रूचा कडवा प्रतिकार करीत असताना एक तोफगोळा जवळच फुटल्याने शर्मांस वीर मरण आले. त्यांची शेवटची वाक्ये "शत्रू ५० यार्डात आलेला आहे. आमच्यापेक्षा अनेकपटीने संख्येत असून आम्ही भयानक गोळीबारास सामोरे जात आहोत. मी येथून एक इंचही मागे सरकणार नाही आणि अगदी शेवटचा जवान आणि शेवटची गोळी असेपर्यंत येथे आम्ही लढू." या दरम्यान १ बटालियन कुमाउँ रेजिमेंट बदगामला पोहोचली व त्यांनी शत्रूचा हल्ला परतवून लावला.
व या कार्यासाठी त्यांना परमवीर चक्र हा पुरस्कार देण्यात आला
संदर्भ
वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४७ मधील मृत्यू वर्ग:परमवीर चक्र विजेते वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रुंदे
रुंदे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कल्याण तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
श्रीनिवास हरि दीक्षित
प्रा. श्रीनिवास हरि दीक्षित (जन्म : बुदलमुख -निपाणी), १३ डिसेंबर १९२०; - पुणे ३ ऑक्टोबर २०१३  ) हे एक मराठी लेखक होते.. कोल्हापूरच्या राजाराम महाविद्यालयात  ते तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते.  तत्त्वज्ञानावरच्या अकरावी-बारावीच्या क्रमिक पुस्तकांसह त्यांनी आणखीही ग्रंथही लिहिले आहेत.
शैक्षणिक आणि व्यावसायिक कारकीर्द
श्री.ह. दीक्षित यांचा जन्म कर्नाटक - महाराष्ट्र सीमाभागातील एका खेडेगावात झाला. प्राथमिक शिक्षणही तेथेच झाले. त्याच्या अनुषंगाने शेतातील काही किरकोळ कामे व घरची गुरे राखण्याचे कामही थोडया प्रमाणात त्यांना करावे लागले. पुढील शिक्षणासाठी ते त्यांचे कोल्हापूरला सरकारी अधिकारी असलेल्या मामांकडे आले. त्यांनी दीक्षितांना आपल्याकडे एम.ए. होईपर्यंत ठेवून घेतले
कोल्हापुरातील राजाराम हायसस्कूलमधून शालान्त परीक्षा झाल्यावर त्यांनी राजाराम कॉलेजात प्रथम विज्ञान शाखेत नाव घातले होते. परंतु तेथील प्रयोगाच तासांच्या वेळा व तेथून दूर असलेल्या त्यांच्या घरातील जेवणाच्या वेळा जुळेनात. म्हणून विज्ञान शाखा सोडून ते वाङ्‍मय शाखेकडे आले. शिवाजी विद्यापीठाचे पहिले कुलगुरू झालेले डॉ. आप्पासाहेब पवार यांच्या कडक शिस्तीत दीक्षित वाढले.
श्री.ह. दीक्षित यांनीे बी. ए. साठी तत्त्वज्ञान हा प्रमुख विषय घेतला. घरच्या माणसांना त्यांनी वकील व्हावे असे वाटत होते. त्यामुळे त्यांच्या तत्त्वज्ञान विषय घेण्याला थोडा विरोध होता. घरच्या थोडया जमिनी होत्या. त्यानिमित्त कोर्टकज्जे नेहमी चालावयाचे त्यासाठी घरचाच वकील बरा असा सरळ साधा हिशोब पण दीक्षितांना तत्त्वज्ञान विषयाची मनापासून आवड होती. शाळेत असताना स्वामी विवेकानंद व रामतीर्थ यांची बरीच पुस्तके त्यांच्या वाचनात आली होती. त्यामुळे ‘मी कोण?’ विश्वाच्या अस्तित्वात काही हेतू आहे काय ? अवकाशाचा अंत कोठे असेल ? जिला अंत नाही अशी वस्तू असेल तरी कशी ? यासारखे प्रश्‍न दीक्षितांना आकर्षक आणि आव्हानात्मक वाटत.
प्रा. ना.सी. फडके हे दीक्षितांचे राजाराम महाविद्यालयातील तत्त्वज्ञानाचे मुख्य अध्यापक. प्रा. फडक्यांची शिकवण्याची हातोटी अतुलनीय होती पण त्यांचे त्या विषयावर प्रेम नव्ह्ते. त्या विषयावरची नियतकालिके अथवा नवीन नवीन पुस्तके ते पहातही नसत. परंतु विद्यार्थिदेशात ते जे काही शिकले होते ते रसाळपणे विद्यार्थ्यांना समजावून सांगत, असे दीक्षितांचे मत होते. तत्त्वज्ञानाचे दुसरे प्राध्यापक प्रा. एम.ए. निकम. शहाजीराजांबरोबर जी मराठा घराणी बंगळूरास गेली. त्यांच्यापैकी एक निकमांचे घराणे. त्यामुळे त्यांना इकडील मराठी येत नसे. ते केंब्रिजचे पदवीधर होते. तत्त्वज्ञान या विषयाची त्यांना खरी आवड होती व ज्ञानही अद्ययावत असे. पण केंब्रिजच्या इंग्रजीतील त्यांची व्याख्याने बहुतेक मुलांच्या डोक्यावरून जात, असेही दीक्षितांनी एका मुलाखतीत म्हटले आहे.
बी.ए.ची परीक्षा दीक्षित पहिल्या वर्गात पास झले. तेव्हा प्राचार्य बॅ.खर्डेकर यांनी त्यांना १॥-२ वर्षांकरिता व्याख्याता म्हणून नेमणूक दिली. आमचे प्रा. निकम दीर्घ मुदतीच्या रजेवर गेल्यामुळे ही जागा रिकामी होती. पुढे दीक्षित एम.ए.च्या परीक्षेत तत्त्वज्ञान विषयात पहिल्या क्रमांकाने उत्तीर्ण झाले; त्यांना त्या विषयाचे तेलंग सुवर्ण पदकही मिळाले. त्यामुळे लगेचच १९४५ साली सावंतवाडीच्या राणी पार्वतीदेवी कॉलेजमध्ये व १९४६ला पुण्याला फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये व्याख्याता म्हणून काम करावयास मिळाले. पुढे मुंबई सरकार चालवीत असलेल्या धारवाड येथील कर्नाटक कॉलेजमध्ये त्यांची नेमणूक झाली. तेथे तीन वर्षे काम करून ते कोल्हापूरच्या राजाराम कॉलेजमध्ये आले व येथूनच १९७८ अखेर निवृत्त झाले.
तर्कशास्त्र, भारतीय तत्त्वज्ञान, नीतिमीमांसा, इहवाद, धर्म आणि तत्त्वज्ञानातील समस्या अशा विषयांवर त्यांनी विपुल लेखन केले आहे.वयाच्या ९३व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले.
अन्य काही उल्लेखनीय गोष्टी
इंडियन फिलॉसॉफिकल काँग्रेस, इंडिया फिलॉसॉफिकल असोसिएशन यांसारख्या त‍त्त्वज्ञान विषयाला वाहिलेल्या संस्थांचे श्री.ह. दीक्षित आजीव सभासद होते.१९६४ साली पन्हाळा येथे इंडियन फिलॉसॉफिकल असोसिएशनचे अधिवेशन त्यांनी आयोजित केले होते.
दीक्षित हे, १९६९ साली धारवाड येथे भरलेल्या इंडियन फिलॉसॉफिकल काँग्रेस(परिषदे)मध्ये ते नीतिशास्त्र व सामाजिक त‍त्त्वज्ञान या विभागाचे अध्यक्ष होते.
ग्रंथलेखन
राजाराम कॉलेजात असतानाच प्रा. श्री.ह. दीक्षित यांनी ’भारतीय तत्त्वज्ञान’ व ’नीतिमीमांसा’ ही दोन पुस्तके लिहिली. त्यांच्या या दोन्ही पुस्तकांना त्या त्या वर्षाची सरकारी व बिनसरकारी अशी पारितोषिके मिळाली.
पाश्चात्त्य व भारतीय तत्त्वज्ञानाचा त्यांना व्यासंग खूप सखोल व सर्वांगीण असा होता. ह्या दोन्हीतील मूळ ग्रंथाचा त्यांनी अभ्यास केला होता.मानवी जीवनाचे भरण-पोषण कोणत्या प्रकारे शकेल याकडे त्यांचे बारकाईने लक्ष असे.’भारतीय तत्त्वज्ञान’ हा त्यांनी लिहिलेला ग्रंथ याची साक्ष देणारा आहे. ह्या ग्रंथातील मराठी भाषेचे सौष्ठव पाहिले की त्याची प्रचिती सामान्य वाचकालाही येऊ शकेल. अत्यंत सोपी भाषा, सुबोध विवेचन आणि सरळ व सुस्पष्ट निवेदन ही त्यांची वैशिष्ट्ये होत. महाराष्ट्र शासनाने तीन वेळा ’उत्कृष्ट ग्रंथ पुरस्कार’ देऊन या ग्रंथाचा गौरव केला आहे.
कोल्हापूरच्या फडके प्रकाशनाने प्रसिद्ध केलेली श्री.ह. दीक्षित यांची काही पुस्तके
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
संदर्भ
महाराष्ट्र तत्त्वज्ञान परिषदेचा वृत्तान्त
गॉसचा चुंबकीचा नियम
भौतिकीत गॉसचा चुंबकीचा नियम हे अभिजात विद्युतचलनगतिकीमधल्या मॅक्सवेलच्या चार समीकरणांपैकी एक आहे. हा नियम असे सांगतो की चुंबकी क्षेत्र Bचे अपसरण शून्य असते. दुसऱ्या शब्दांत हे गुंडाळ सदिश क्षेत्र (सोलेनॉइड व्हेक्टर फिल्ड) आहे. ह्याच अर्थाने चुंबकी एकध्रुव अस्तित्वात नाही असेपण म्हटले जाऊ शकते. (चुंबकीचा मूलभूत घटक "चुंबकी प्रभार" नसून चुंबकी द्विध्रुव आहे. तथापि एकध्रुवाचे अस्तित्व सिद्ध झाले तर ह्या नियमात बदल करावे लागेल.)
गॉसचा चुंबकी नियम दोन रूपांत लिहिता येऊ शकते - भैदिक रूप आणि ऐकन रूप. अपसरण सिद्धांतामुळे ही दोन रुपे समान आहेत.
भैदन रूप
गॉसच्या चुंबकाच्या नियमाचे भैदन स्वरूप हे सांगतो की:
येथे ∇• हा अपसरण, आणि B हा चुंबकी क्षेत्र दाखविते.
ऐकन रूप
गॉसच्या चुंबकीच्या नियमाचे ऐकन स्वरूप हे सांगतो की:
येथे S हा कुठलाही बंदिस्त पृष्ठ (उजवीकडील चित्र पहा), आणि dA हा एक सदिश असून, त्याची किंमत म्हणजे पृष्ठ ∂V च्या अतिसूक्ष्म भागाचे क्षेत्रफळ आणि त्याची दिशा म्हणजे त्या क्षेत्रफळावर टाकलेल्या बहिर्गामी लंबाची दिशा होय. (अधिक माहितीसाठी पहा - क्षेत्र सदिश आणि पृष्ठ ऐकन.)
समीकरणाची डावी बाजू चुंबकी क्षेत्राचा पृष्ठातून जाणारा निव्वळ प्रवाह दाखविते, आणि गॉसचा चुंबकीचा नियम हे सांगते की ते नेहमीच शून्य असते. अपसरण सिद्धांतामुळे गॉसचा चुंबकीचा नियमाची दोन रुपे - भैदिक रूप आणि ऐकन रूप - समान आहेत.
ह्या रुपातील हा नियम हे सांगतो की अवकाशातील प्रत्येक आकारमान घटकांत जाणारी आणि बाहेर पडणारी "चुंबकी क्षेत्र रेषा" अगदी सारख्याच प्रमाणांत असतात. अवकाशात कुठल्याही बिंदूत एकूण "चुंबकी प्रभार" प्रभारित किंवा तयार होऊ शकत नाही. उदाहरणार्थ, चुंबकाचा दक्षिण ध्रुव अगदी त्याच्या उत्तर ध्रुवाइतकीच बलवान असते, आणि उत्तरध्रुवाशिवाय मुक्त-अस्तित्व दक्षिण ध्रुव (चुंबकी एकध्रुव) असूच शकत नाही.
संदर्भ
वर्ग:प्रास्तविक भौतिकी वर्ग:चुंबकत्व
बॅटन रूज
बॅटन रूज (Baton Rouge; Bâton-Rouge) ही अमेरिका देशातील लुईझियाना राज्याची राजधानी व दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर (न्यू ऑर्लिन्सखालोखाल) आहे. हे शहर लुईझियानाच्या आग्नेय भागात मिसिसिपी नदीच्या किनाऱ्यावर वसले असून ते न्यू ऑर्लिन्सच्या ८४ मैल वायव्येस स्थित आहे.
बॅटन रूज हे दक्षिण अमेरिकेमधील एक महत्त्वाचे औद्योगिक व शैक्षणिक केंद्र आहे. येथील बंदर अमेरिकेमधील सातव्या क्रमांकाचे मोठे आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:लुईझियानामधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:ईस्ट बॅटन रूज पॅरिश
सॅमसंग
सॅमसंग ही दक्षिण कोरियामधील एक बहुराष्ट्रीय कंपनी आहे. सॅमसंग ह्या नावाखाली अनेक विविध गट कार्यरत असून सॅमसंग ही कोरियामधील सर्वात मोठी कंपनी आहे. सॅमसंग इलेक्ट्रॉनिक्स, सॅमसंग हेवी इंडस्ट्रीज ह्या सॅमसंग परिवारामधील प्रमुख कंपन्या आहेत. सॅमसंगची स्थापना 1938 मध्ये ली ब्युंग-चुल यांनी ट्रेडिंग कंपनी म्हणून केली होती. पुढील तीन दशकांत, समूहाने अन्न प्रक्रिया, कापड, विमा, सिक्युरिटीज आणि किरकोळ विक्री या क्षेत्रांमध्ये विविधता आणली. सॅमसंगने 1960 च्या दशकाच्या उत्तरार्धात इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगात प्रवेश केला आणि 1970 च्या दशकाच्या मध्यात बांधकाम आणि जहाजबांधणी उद्योगात प्रवेश केला; 1987 मध्ये लीच्या मृत्यूनंतर, सॅमसंग चार व्यवसाय गटांमध्ये विभागला गेला - सॅमसंग ग्रुप, शिनसेग ग्रुप, सीजे ग्रुप आणि हॅन्सोल ग्रुप. 1990 पासून, सॅमसंगने जागतिक स्तरावर त्याच्या क्रियाकलाप आणि इलेक्ट्रॉनिक्सचा विस्तार केला आहे; विशेषतः, त्याचे मोबाईल फोन आणि सेमीकंडक्टर हे उत्पन्नाचे सर्वात महत्वाचे स्त्रोत बनले आहेत.
2019 मध्ये सॅमसंगचा महसूल (उत्पन्न) $305 अब्ज, 2020 मध्ये $107+ अब्ज आणि 2021 मध्ये $236 अब्ज आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:सॅमसंग वर्ग:दक्षिण कोरियामधील कंपन्या वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या वर्ग:मोबाईल फोन उत्पादक कंपन्या वर्ग:इलेक्ट्रॉनिकी कंपन्या
ज्योत्स्ना देवधर
ज्योत्स्ना देवधर (जन्म : जोधपूर, २८ फेब्रुवारी, इ.स. १९२६, - पुणे, १७ जानेवारी, इ.स. २०१३) ह्या मराठी तसेच हिंदी भाषेत लिहिणाऱ्या साहित्यिका होत्या.
लेखन
ज्योत्स्ना देवधर यांनी ‘अंतरा’ या हिंदी कथासंग्रहापासून त्यांनी साहित्य लेखनास सुरुवात केली. ‘घर गंगेच्या काठी’ या पहिल्याच मराठी कादंबरीने त्यांना अफाट लोकप्रियता लाभली.
ज्योत्स्ना देवधर यांचे लेखन स्त्रीवादी आणि वास्तववादी होते. त्यांच्या कथांतून आपल्याला स्त्रीच्या वाट्याला येणारी दुःखे, वेदना, तिच्या जीवनातील कारुण्य यांचे चित्रण पहायला मिळते.
त्यांनी लिहिलेले 'पंडिता रमाबाईंचे चरित्र' हे चरित्र लिखाणाचे एक उत्तम उदाहरण आहे.
त्यांच्या ‘घर गंगेच्या काठी’, ‘कल्याणी’ आणि ‘पडझड’ या कादंबऱ्या पुणे विद्यापीठ, कोल्हापूर विद्यापीठ, मराठवाडा विद्यापीठ आणि इस्लामिया विद्यापीठ या विद्यापीठांच्या अभ्यासक्रमात होत्या. त्यांच्या विविध कथांचे कन्नड, तेलगू, तमीळ, मल्याळम, आसामी, हिंदी आणि इंग्रजी भाषेत अनुवाद झाले आहेत.
ज्योत्स्ना देवधर या साहित्यप्रेमी भगिनी मंडळाच्या ज्येष्ठ सदस्या होत्या.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आल्फ्रेड सिस्ले
आल्फ्रेड सिस्ले (इंग्रजी: Alfred Sisley) हा दृक्‌ प्रत्ययवादी चित्रशैलीतील निसर्गचित्रांकरिता नावाजला गेलेला ब्रिटिश चित्रकार होता. जन्माने ब्रिटिश असूनदेखील सिस्लेचे वास्तव्य आणि कलाक्षेत्रातील कारकीर्द फ्रान्समध्येच घडली.
जीवन
आल्फ्रेड सिस्लेचा जन्म 'विल्यम सिस्ले'(William Sisley) व 'फेलिशिया सेल'(Felicia Sell) या इंग्लिश जोडप्याच्या पोटी ऑक्टोबर ३०, १८३९ रोजी झाला. सिस्ले १८६०च्या सुमारास मार्क-शार्ल-गाब्रिएल-ग्ले‍एर या चित्रकाराच्या 'आतलिए'मध्ये म्हणजेच स्टुडिओमध्ये ('आतलिए-ग्ले‍एर'मध्ये) चित्रकलाप्रशिक्षणाकरिता दाखाल झाला. तेथे त्याची फ्रेडरिक बाझीय, क्लोद मोने, पिएर-ओगूस्त रन्वार या सहाध्यायांशी ओळख झाली. खुल्या हवेत चित्रण करून ऊन-सावल्यांच्या दिवसभर बदलणाऱ्या देखाव्यांची दृश्ये कुंचल्यातून साकारण्याच्या उद्देशाने ते प्रयत्न करीत असत. त्यांच्या या प्रयोगांतून वातावरणातील खुलेपणा, ऊन-सावल्यांचे खेळकर चैतन्य चित्रामध्ये उतरवू शकणारी 'दृक्‌ प्रत्ययवाद' नावाची एक विषिष्ट प्रकारची चित्रशैली विकसित झाली. तत्कालीन रसिकवर्गाची नजर अशा शैलीतील रसास्वादाला सरावलेली नसल्याने या मंडळींच्या चित्रांची सुरुवातीस फारशी दखल घेतली गेली नाही. प्रदर्शनात चित्रे दर्शविण्याच्या किंवा विकण्याच्या संधी अशा परिस्थितीत कमी होत्या तरीही वडिलांच्या आर्थिक पाठबळामुळे सिस्लेला त्याच्या इतर सहकलाकारांप्रमाणे आर्थिक चणचण जाणवली नाही.
सिस्लेची विद्यार्थीदशेतल्या त्या कालखंडातील चित्रे आता उपलब्ध नाहीत. त्याचे उपलब्ध चित्रांतील सर्वात आधीचे चित्र - 'छोट्या शहराजवळचा एक रस्ता' - १८६४च्या सुमारास काढले असावे असे मानले जाते.
१८६०च्या सुमारास सिस्ले 'युजेनी लेस्कूझेक' नामक युवतीबरोबर विवाहबद्ध झाला. सिस्ले आणि युजेनी यांना दोन मुले झाली. या दांपत्याचा संसार ३० वर्षांचा होताहोता १८९९ साली सिस्लेची पत्नी कालवश झाली.
सिस्ले आणि मोने १८७१च्या सुमारास जेव्हा लंडनमध्ये होते तेव्हा त्यांना जे.एम्‌.डब्ल्यू. टर्नर आणि जॉन कॉन्स्टेबल या ब्रिटिश चित्रकारांची चित्रे सापडली. सिस्ले जरी सिद्धांतवादी अभ्यासक नसला तरीही या चित्रकारांच्या चित्रांचा प्रभाव त्याच्या 'दृक्‌ प्रत्ययवादी' चित्रशैलीच्या घडणीवर झाल्याचे जाणवते.
दृक्‌ प्रत्ययवादी चित्रकारांमध्ये सिस्लेच्या चित्रशैलीशी जवळीक असणाऱ्या मोनेच्याअ चित्रकर्तृत्वापुढे सिस्लेचे चित्रकर्तृत्व झाकोळल्यासारखे वाटले, किंवा सिस्ले जरी छोट्या प्रमाणावर काम करणारा, प्रयोगांच्या फंदात कमी पडणारा चित्रकार असला तरीही सिस्लेची चित्रशैली ही 'अस्सल', 'दृक्‌ प्रत्ययवादी चित्रशैलीचे पाठ्यपुस्तक' मानली जाते. सिस्लेने प्रामुख्याने रंगविलेल्या निसर्गदृश्यांमध्ये आकाशाचा देखणेपणा, त्यातील अवकाशाची भव्यता दिसून येते.
जानेवारी २९, १८९९ रोजी मोरे-सुर-ल्वांग मुक्कामी घशाच्या कर्करोगामुळे सिस्लेचे निधन झाले.
कार्य
आर्ट इन्स्टिट्यूट ऑफ शिकागो येथे सध्या असलेली मोरेमधील रस्ता आणि वाळूचे ढिगारे ही दोन चित्रे आणि पॅरिसमधील मुझे दॉर्से येथील मोरे-सुर-ल्वांगमधील पुल ही सिस्लेची चित्रे प्रसिद्ध आहेत.
बाह्य दुवे
सिस्ले, आल्फ्रेड सिस्ले, आल्फ्रेड सिस्ले, आल्फ्रेड सिस्ले, आल्फ्रेड
डेव्हिड बेरस्टो
बेरस्टो, डेव्हिड वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
श्रीलंका माता
हे श्रीलंका या देशाचे राष्ट्रगीत आहे.
अधिकृत गीतरचना
राष्ट्रगीत
इव्हो कार्लोविक
हा क्रोएशियाचा टेनिस खेळाडू आहे.
कार्लोविच, इव्हो
मिकांग नदी
मिकांग ही जगातील एक प्रमुख नदी आहे. लांबीनुसार मिकांग आशियातील ७वी तर जगातील १२वी सर्वात मोठी नदी आहे.
वर्ग:नद्या वर्ग:चीनमधील नद्या वर्ग:व्हियेतनाममधील नद्या
बैलमपूर
बैलमपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
किशन वेस्ताभाई पटेल
किशनभाई वेस्ताभाई पटेल ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
रेड
रेड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
ऑगस्टा, मेन
ऑगस्टा हे अमेरिका देशातील मेन राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. २०१० च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या १९,१३६ होती.
वर्ग:मेनमधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:केनेबेक काउंटी (मेन)
ॲशवेल प्रिन्स
ॲशवेल प्रिन्स (मे २८, इ.स. १९७७ : पोर्ट एलिझाबेथ, दक्षिण आफ्रिका)हा दक्षिण आफ्रिकेचा एक-दिवसीय व कसोटी क्रिकेट खेळाडू आहे.
प्रिन्स, ॲशवेल वर्ग:मुंबई इंडियन्स माजी खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कॉझम फ्रान्सिस्को कॅटनो सारदिन्हा
कॉझम फ्रान्सिस्को कॅटनो सारदिन्हा ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
क्लेर कॉनोर
क्लेर जोअॅन कॉनोर (१ सप्टेंबर, १९७६ - ) ही कडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेली खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि डाव्या हाताने मंदगती गोलंदाजी करी असे.
नाळिंबी
नाळिंबी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कल्याण तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
बहरैन क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी
खालील यादी बहरैन क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. बहरैनने २० जानेवारी २०१९ रोजी सौदी अरेबिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
गवळी
दुभत्या जनावरांची निगा राखून, त्यांचे दूध काढून,दुधाचा व तत्सम दुग्धजन्य पदार्थांचा (लोणी, तूप, खवा, पनीर. चिझ इत्यादी) व्यवसाय करणाऱ्या व्यक्तिस गवळी असे म्हणतात.
वर्ग:दूध वर्ग:व्यवसाय
धूळपाटी/अथ सांवत्सर सुत्र व्याख्यास्याम
“अथ सांवत्सर सुत्र व्याख्यास्याम.” श्लोक (1 ते 12)
दैवज्ञाची लक्षणे
१)   सांवत्सर हा शब्द दोन प्रकारे वापरता येतो. एक सांवत्सर ते जे काल व ऋतुचे निवास स्थान आहे. ते परीवर्तन आहे.
सम:सुसंहितोपचितगात्रसन्धिरविकलश्चारुकरचरणनखनयन‍‍चिबुक- दशनश्रवणललाटभ्रुत्तमाडगो वपुष्मान गम्भारोदात्तघोष्: । प्राय शरीराकारानुवर्तिनो ही गुणा दोषाश्च भवन्ति ।।1।।
३)   दैवज्ञ हा बुदिमान, अभिजात म्हणजे उत्तम घराण्यात जन्मलेला आकर्षक व्यक्तीमत्वाचा, विनीतवेष, म्हणजे नर्म्र पोषाख घातलेला सत्य भाषण करणारा. दुस-याच्या यशाचे खुल्या दिलाने स्वागत करणारा दुस-याचे गुणदोष न काढणारा श्रेष्ठ लक्षणे असलेली नखे, हातपाय व पुष्ट शरीराचा दैवज्ञ असावा
४)   राग, व्देश, यश, अपयश यामध्ये समान शारीरिक व्याधी रहीत प्रगल्भ वाणी आणि स्पष्ट उच्चारण क्षमता असलेला असायला हवा.
तत्र गुणा: । शुचिर्दक्ष: प्रगल्भो वाग्मी प्रतिभानवान्र देशकाल   वित सात्त्विको न पर्षभ्दीरु: सहाध्यायिभिरनभिभवनीयः     कुशलो∙व्यसनी शान्तिकपौष्टिकाभिचारस्नानविदयाभिज्ञो     विबुधार्चनव्रतोपवासनिरत: स्वतन्त्राश्चर्योत्पादितप्रभाव: पष्टाभिधाय्य्‍न्य्‍त्र दैवात्ययात ।     ग्रहगणितसंहिताहोराग्रन्थार्थवेत्तेति ।। 2 ।।
पवित्र, चतुर, सभेत बोलणारा वाचाळ, प्रतीभाषाली, देशकाल जाणणारा, निर्मल चित्त, सभामध्ये निर्णय, सहपाठी लोकांपासुन पराजय न पावणारा. वेदमंत्र, उत्पातांना शांत करण्यासाठी मंत्र जाणणारा, देवपुजा उपवास यामध्ये सदैव राहणारा, गणित संहिता होरा याचे ज्ञान असणारा असा दैवज्ञ असला पाहिजे. कुशल, निर्व्यसनी दैवज्ञ असला पाहिजे. आपल्या भाषणातून आश्चर्यजनक विषय आणून प्रभाव वाढवणारा व न विचारता शांती कर्म सांगणारा दैवज्ञ असावा.
।। दैवज्ञाचे लक्षण्‍।।
तत्र ग्रहगणिते पौलिशरोमकवासिष्ठसौरपैतामहेषु पंञचस्वेतेषु सिदधान्तेषु युगवर्षायनर्तुमासपक्षाहोरात्रयाममुहूर्तनाडी प्राणत्रुटीत्रुटयादयवा    दिकस्य कालस्य क्षेत्रस्यच वेत्ता ।। 3 ।।
ग्रह गणित विभागात पौलिष, रोमक, वासिष्ठ, सौर पैतामह या  पाच सिद्धांतात प्रवीण जो कालानुसार सिदधांताचे ज्ञान असणारा ज्योतिषी असावा.
युग, वर्ष, अयन, ऋतु, मास, पक्ष्, अहोरात्र, प्रहर, मुहूर्त, घटी, पळे, प्राण, त्रुटी, भ्गण, अंश, कला, विकला, यांचे ज्ञान असणारा दैवज्ञ असावा.
युगमान
432000 वर्ष – कलीयुग
फिल्मफेअर पुरस्कार दक्षिण
फिल्मफेअर पुरस्कार दक्षिण ही भारतातील फिल्मफेअर पुरस्कारांची दक्षिणी आवृत्ती आहे. हे पुरस्कार टाइम्स वृत्तसमूहातर्फे दक्षिण भारतीय सिनेमामधील गुणवत्तापूर्ण प्रदर्शनासाठी दिले जातात. हे पुरस्कार तमिळ, तेलुगू, मल्याळी सिनेमा व कन्नड सिनेमांसाठी स्वतंत्रपणे देण्यात येतात.
धूळपाटी/अथ सांवत्सर सुत्र व्याख्यास्याम
432000 x २ – दवापारयुग
फिल्मफेअर पुरस्कार दक्षिण
पुरस्कार
भारताच्या दक्षिणेकडील चारही भाषांपैकी प्रत्येक भाषेमधील चित्रपटांसाठी खालील १० पुरस्कार दिले जातात.
बाह्य दुवे
वर्ग:फिल्मफेअर पुरस्कार वर्ग:दक्षिण भारत
धूळपाटी/अथ सांवत्सर सुत्र व्याख्यास्याम
432000 x ३ – त्रेतायुग
432000 x ४ – सत्ययुग
कालविभाग प्रमाण
१ निमेष – ०.५३ सेकंद
२ निमेष – १ त्रुटी
२ त्रुटी – १ लव
२ लव – १ क्षण
१० क्षण – १ काष्ठ (सेकंद)
१० काष्ठ – १ कला
१० कला – १ नाड
२ नाड – १ मुहूर्त
६० मुहूर्त – १ अहोरात्र
३० अहोरात्र – १ तास
१२ तास – १ वर्ष
६० विकला – १ कला
६० कला – १ अंश
३० अंश – १ रास
।। रवेष्चर्कभोगाअर्कवर्ष प्रदिष्टम् ।।
अयनज्ञान
व्दिभवनकालसमाना दक्षिणमयनंच कर्कटकात् ।।
सौरवर्ष प्रमाण
३० सौर दिन – १ मास
१२ सौर मास – १ सौर वर्ष- ३६५.२५ दिवस
सावन मान
सुर्योदयापासून सुर्योदयापर्यंतचा काळ १ सावन दिन
३० सावन दिन – १ सावन मास
१२ सावन मास – १ सावन वर्ष
नक्षत्र मान
२७ नक्षत्र भ्रमण – १ नक्षत्र मास
१२ नक्षत्र मास – १ नक्षत्र वर्ष
चांद्रामास
चंद्र सुर्याच्या १२ अंश समोर गेला कि १ तिथी होते.
१ सौर वर्ष – ३६५.२५ दिवस
१ चांद्र वर्ष – ३५४.२५ दिवस
मकर आदि सहा राशीत उत्तरायण व कर्क आदि राशीत दक्षिणायन होते. यानुसार ऋतु होतात.
मकर कुंभ – शिशिर ऋतु
मीन मेष – वसंत
व़ष मिथुन – ग्रीष्म
कर्क सिंह – वर्षा
कन्या तुळ – शरद
व़श्चित धनु – हेमन्त
हे दैवज्ञाला माहित असावे.
चतुर्णाचंमानानांसौरसावननाक्षत्रचान्द्राणामधिमासकावमसम्भ्वस्यच कारणाभिज्ञ: ॥ ४ ॥
सौर, सावन नक्षत्र, चांद्रा हे चार मास, अधिक व क्षय मास यांच्या उत्पत्तीचे कारण माहित असणारा दैवज्ञ असावा.
प्रथम आदि साठ संवत्सर मास दिन होरा यांचे अधिपतीचे आगमन व निव़त्ती यांचे दैवज्ञाना ज्ञान असावे.
सौरादिनांच मानानासद़शसद़शयोग्यायोग्य्‍त्वप्रतीपादनपट़: ॥ ६ ॥
अनेक शास्त्रांमध्ये दिलेल्या सौर आदि मानामध्ये यथार्थ व अयथार्थचा विचार करणारा दैवज्ञ असायला हवा.
सिदधांतभेदे∙प्ययननिव़तौ प्रत्यक्षसममण्डललेखा   सम्प्रयोगाभ्युनदितांशकानां छायाजलयन्त्रद़ग्गणितसाम्येन प्रतिपादनकुशल: ॥ ७ ॥
सिद्धांत सौर मानामध्ये भेद, अयनविव़त्तीचे भेद, छाया जल यंत्र याचासुत द्यगणीतैक्य याला जाणणारा कुशल दैवज्ञ असावा.
सूर्यादीनांच ग्रहाणां शिघ्‍ मंदयाम्योत्तरनीचोच्चगति कारणाभिज्ञ: ॥ ८ ॥
सूर्य आदि ग्रहांच्या शिघ्र मंद/दक्षिण उत्तर/उच्च निच गतीचे कारा जाणणारा दैवज्ञ असावा.
सूर्याचन्द्रमसोश्च ग्रहणे ग्रहणादिमोक्षकालदिकप्रमाण-  स्थितीविमर्दवर्णा देशानामनागतग्रहसमागमयुदधानामादेष्टा    ॥ ९ ॥
सुर्यचंद्र ग्रहण, स्पर्श मोक्ष, स्थिती, विभेद भावी ग्रह युती व युद्ध जाणणारा दैवज्ञ असावा.
प्रत्येकग्रहभ्रमणयोजनकक्ष्याप्रमाणप्रतीविषययोजनपरिच्‍छेद   कुशल:॥१०॥
प्रत्येक ग्रहाचे योजनात्मक कक्षा प्रमाण व देशांतर जाणणारा दैवज्ञ असावा.
भूभगण भ्रमण संस्थानादयक्षावलंम्बकाहर्व्यासचर दलकाल राश्युदयच्छायानाडीकरणप्रभ़तिषु क्षेत्रकालकरणैष्वभिज्ञ: ॥ ११ ॥
प़थ्वी नक्षत्राचे भ्रमण अक्षांश/रेखांश/लंबांश/छाया/नाडी करण यांना जाणणारा दैवज्ञ असावा.
नानाचोदयप्रश्न्‍भदोपलब्धिजनितवाक्रसारो निकषसन्तापाभिनिवेशै:
कनकस्येवाधिकतरममलीक़तस्य शास्त्रस्य वक्ता तन्त्रेज्ञो भवति ॥ १२ ॥
दैवज्ञ नाना कसौटी व अग्नीने परिक्षित ख-या  सोन्यासारखा, शुद्ध-शास्त्र वक्ता अनेक प्रकारच्या प्रश्नदांना जाणणारा दैवज्ञ असावा.
संदर्भ बृहदसंहिता (वराहमिहिर वीरोचित) लेखक-पंडित अच्युतआनंद झा प्रकाशन-चोखंबा प्रकाशन वाराणसी
कोटला जय सूर्य प्रकाश रेड्डी
कोटला जय सूर्य प्रकाश रेड्डी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
येसलेवाडी
येसलेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
बाळापूर (झरी जामणी)
बाळापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
गवळण
गवळण ( इंग्लिश:milkmaid) म्हणजे दूध विकणारी (स्त्री). गवळण गीताची रचना संत एकनाथ,नामदेव इत्यादीच्या आहेत.
वर्ग:व्यवसाय
नांदप
नांदप हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कल्याण तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
पुष्कर जोग
पुष्कर जोग मराठी मालिका आणि सिनेमांमधील अभिनेते आहेत. पुष्कर जोग यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात बाल कलाकार म्हणून केली. त्यानंतर २००७ मध्ये महेश कोठारेंच्या ‘जबरदस्त’ या सिनेमातून त्यांनी अभिनेता म्हणून पदार्पण केलं. त्यानंतर पुष्कर जोग यांनी ‘सत्य’, ‘धूम २ धमाल’, ‘सासूचं स्वयंवर’ या मराठी तर ‘जाना पेहचाना’, ‘ईएमआय’ या हिंदी सिनेमांमध्ये कामे केली आहेत.
कोमाटीरेड्डी राज गोपाल रेड्डी
कोमाटीरेड्डी राज गोपाल रेड्डी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
लक्ष्मण नारायण तासकर
तासकर, लक्ष्मण नारायण वर्ग:इ.स. १८७० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९३७ मधील मृत्यू
इ.स. १०२०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. १०२० वर्ग:इ.स.च्या १०२० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ११ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
ॲनापोलिस, मेरीलँड
इ.स. १७८३ ते १७८४ दरम्यान अ‍ॅनापोलिस ही अमेरिका देशाची राजधानी होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:मेरीलँडमधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:ॲन अरुंडेल काउंटी, मेरीलँड
तिरुवल्लुवर पुतळा
तिरुवल्लुवर पुतळा हा प्रसिद्ध तमिळ कवी तिरुवल्लुवर ह्याचा एक मोठा पुतळा आहे. १३३ फूट (४०.६ मी) उंचीचा हा पुतळा तमिळनाडूच्या कन्याकुमारी गावाजवळ हिंदी महासागरातील एका छोट्या बेटावर बांधण्यात आला आहे. १ जानेवारी २००० रोजी ह्या पुतळ्याचे उद्घाटन करण्यात आले.
१९७९ साली तत्कालीन भारताचे पंतप्रधान मोरारजी देसाई ह्यांच्या हस्ते ह्या स्मारकाचा पायाभरणी समारंभ पार पडला. परंतु प्रत्यक्ष बांधकाम १९९० साली सुरू झाले. १९९९ साली ह्याचे बांधकाम पूर्ण झाले.
९५ फूट उंचीचा हा दगडी पुतळा कवी तिरुवल्लुवरांना उभ्या स्थितीत दर्शवतो. पुतळ्याच्या कंबरेपाशी देण्यात आलेले हलकेसे वळण नटराजाची नृत्यस्थिती रंगवतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:कन्याकुमारी जिल्हा वर्ग:तमिळनाडूमधील इमारती व वास्तू वर्ग:पुतळे वर्ग:भारतातील पुतळे
थॉमस ओडोयो
ओडोयो, थॉमस वर्ग:केन्याचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
पोलिश-लिथुएनियन राष्ट्रकुल
पोलिश-लिथुएनियन राष्ट्रकुल हे मध्य युरोपातील एक दुहेरी राजतंत्र होते. १५६९ साली पोलंड व लिथुएनियाच्या राज्यकर्तांनी ह्या संयुक्त राष्ट्राची स्थापना केली. इ.स. १७९५ साली पोलंडच्या तिसऱ्या फाळणीनंतर हे राष्ट्र संपुष्टात आले. १६व्या व १७व्या शतकादरम्यान युरोपामधील सर्वात मोठ्या व सर्वाधिक लोकसंख्येच्या साम्राज्यांपैकी एक असलेले पोलिश-लिथुएनियन राष्ट्रकुल प्रामुख्याने कृषीप्रधान होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व देश वर्ग:पोलंडचा इतिहास वर्ग:लिथुएनियाचा इतिहास
प्रिया राय
प्रिया राय, (२५ डिसेंबर, इ.स. १९७७ : नवी दिल्ली, दिल्ली, भारत) ही भारतीय अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.
सुरुवातीचे जीवन आणि कारकीर्द
प्रिया राय २००८ मध्ये प्रौढ धंद्यात उतरली. वयाच्या दुसऱ्या वर्षी प्रिया राय नवी दिल्लीहून अमेरिकेला स्थलांतरित झाली. मिनियापोलिसच्या उपनगरात प्रिया लहानची मोठी झाली. ॲरिझोना स्टेट युनिवर्सिटीत तिने शिक्षण घेतले. प्रियाने मॉडेलिंगच्या क्षेत्रात (फॅशन आणि स्विमवेअर) तिच्या कारकिर्दीची सुरुवात केली. रतिचित्रणातील तिच्या कारकिर्दीपूर्वी ती विदेशी नृत्यांगना होती. प्रियाला तिच्या चीअरलीडर्स ह्या चित्रपटातील, ज्यात तिने जेसी जेन, टॉमी गन, मेम्फिस मन्‍रो आणि अलेक्सिस टेक्सास ह्यांबरोबर काम केले, भूमिकेसाठी उत्कृष्ठ सगळ्या-मुली गट संभोग दृश्याबद्द्ल २००९ एव्हीएन पुरस्कार मिळाला. तथापि सध्या प्रिया बहुधा तिचा वेळ तिच्या वैयक्तिक संकेतस्थळावर तिच्या सदस्यांच्या संपर्कात घालविते.
बाह्यदुवे
वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म वर्ग:अमेरिकेतील भारतीय निर्वासित वर्ग:भारतीय वंशाचे अमेरिकन रतिकलाकार वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:नवी दिल्लीच्या व्यक्ती
मेणी
मेणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
१९३८ फिफा विश्वचषक
१९३८ फिफा विश्वचषक ही फिफाच्या विश्वचषक ह्या फुटबॉल स्पर्धेची तिसरी आवृत्ती फ्रान्स देशामध्ये ४ जून ते १९ जून १९३८ दरम्यान खेळवण्यात आली. जगातील ३७ देशांच्या राष्ट्रीय फुटबॉल संघांनी ह्या स्पर्धेच्या पात्रता फेरीत भाग घेतला ज्यांपैकी १६ संघांची अंतिम स्पर्धेसाठी निवड करण्यात आली. पर्ंतु निवड झाल्यानंतर ऑस्ट्रियाने माघार घेतल्यामुळे १५ संघ ह्या स्पर्धेमध्ये खेळले.
गतविजेत्या इटलीने अंतिम फेरीच्या सामन्यात हंगेरीला ४–२ असे पराभूत करून आपले अजिंक्यपद राखले.
यजमान शहरे
फ्रान्समधील १० शहरांमध्ये सामने खेळवण्यात आले.
स्पर्धेचे स्वरूप
मागील विश्वचषक स्पर्धेप्रमाणे ह्या स्पर्धेतदेखील केवळ बाद फेऱ्या खेळवण्यात आल्या.
बाह्य दुवे
वर्ग:फिफा विश्वचषक वर्ग:फ्रान्समधील खेळ
महाभियोग
कोणत्याही देशाच्या सर्वोच्च पदावर (भारतात-राष्ट्रपती, सर्वोच्च किंवा उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश, इतर देशात-राष्ट्राध्यक्ष आदी) असणाऱ्या व्यक्तीवर ठेवलेल्या आरोपाच्या सुनवणीसाठी भरलेला खटला चालवण्याच्या प्रक्रियेस महाभियोग म्हणतात. भारतात हा खटला आधी राज्यसभेत आणि नंतर लोकसभेत चालतो. यापूर्वी व्ही.रामस्वामी नावाच्या सरन्यायाधीशांवर असा अभियोग चालला होता. सभागृहाची निदान निम्मी उपस्थिती आणि किमान दोन तृतीयांश बहुमताने महाभियोगात ठेवलेला आरोप सिद्ध झाला असे मानले जाते. ऐतिहासिक काळात तत्कालीन हिंदुस्थानचे गव्हर्नर जनरल वॉरन हेस्टिंग्ज यांच्यायावर ब्रिटिश पार्लमेंटमध्ये असा महाभियोग झाला होता.
सध्या(इ.स.२०११) मध्ये कलकत्ता उच्च न्यायालयाचे न्यायमूर्ती सौमित्र सेन यांच्यावर असा सार्वजनिक पैशाच्या गैरवापरासाच्या आरोपावरून महाअभियोग दाखल करण्यात आला आहे. व्ही. रामस्वामींवरील महाअभियोग काँग्रेस सभासदांच्या लोकसभेमधील अनुपस्थितीमुळे बारगळला होता.
भारतामध्ये राष्ट्रपती वरील महाभियोगाची पद्धत
भारतीय राज्यघटना अनुच्छेद ६१ मध्ये राष्ट्रपती वर महाभियोग (Impeachment) लावून त्यांना पदमुक्त करण्याची पद्धत दिलेली आहे. महाभियोग केवळ 'घटना भंग' या एकाच कारणावरून लावता येतो. मात्र घटनेत 'घटना भंग' या संज्ञेचा अर्थ स्पस्ट करण्यात आलेला नाही. त्यासंबंधीचा दोषारोप संसदेच्या कोणत्याही सभागृहाकडून करता येतो (लोकसभा किंवा राज्यसभा). महाभियोगाच्या प्रस्तावावर ज्या सभागृहात हा प्रस्ताव मांडायचा आहे, त्या सभागृहातील किमान एक चतुर्थांश सदस्यांनी स्वाक्षरी केलेली पाहिजे. त्याची सुचना राष्ट्रपतींना दिली जाते आणि १४ दिवसांनंतर प्रस्ताव विचारार्थ घेतला जातो. राष्ट्रपतींवर महाभियोग करण्याचा ठराव त्या सभागृहाच्या एकूण सदस्यांच्या दोन तृतीयांश बहुमताने संमत करावा लागतो.
त्यानंतर हा प्रस्ताव दुसऱ्या सभागृहाकडे पाठवला जातो. पहिल्या सभागृहात केलेल्या आरोपांची चौकशी केली जाते यावेळी राष्ट्रपतीस हजर राहण्याचा व आपली बाजू मांडण्याचा अधिकार असतो. जर दुसऱ्या सभागृहामध्येही दोन तृतीयांश सदस्यांच्या बहुमताने दोषारोप सिद्ध झाला तर तो ठराव पारित झाल्याच्या दिनांकापासून राष्ट्रपतींना पदावरून दूर केले जाते. राष्ट्रपतींनी नामनिर्देशित केलेल्या संसद सदस्यांनाही महाभियोगाच्या प्रक्रियेमध्ये भाग घेण्याचा अधिकार आहे. राष्ट्रपतींच्या महाभियोग प्रक्रियेत संसदेचे सर्व सदस्य (निर्वाचित तसेच नामनिर्देशित) सहभागी होतात. मात्र राज्यांना या प्रक्रियेत सहभागी होता येत नाही. भारतामध्ये आतापर्यंत कोणत्याही राष्ट्रपतीवर महाभियोग चालविण्यात आलेला नाही वर्ग:नागरिकशास्त्र
गुता सुकेंदर रेड्डी
गुता सुकेंदर रेड्डी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
निकोल शेरिडन
निकोल शेरिडन (७ मे, इ.स. १९७५:क्लार्क्स समिट, पेनसिल्व्हेनिया - ) ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे. ती बऱ्याचदा पडद्यावर आपला पती अलेक्सांद्रे बॉइस्वबरोबर असते.
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
लान्सिंग, मिशिगन
लान्सिंग हे (Lansing) अमेरिका देशातील मिशिगन राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. लान्सिंग शहर मिशिगनच्या मध्य भागात ग्रँड नदीच्या काठावर वसले असून ते डेट्रॉईट व ग्रँड रॅपिड्स ह्या मिशिगनमधील दोन सर्वात मोठ्या शहरांच्या मधोमध स्थित आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मिशिगनमधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:क्लिंटन काउंटी (मिशिगन) वर्ग:ईटन काउंटी (मिशिगन) वर्ग:इंगहॅम काउंटी
पार्ले ॲग्रो
पार्ले अ‍ॅग्रो प्रायव्हेट लिमिटेड (पार्ले अ‍ॅग्रो ही एक भारतीय कंपनी आहे. याच्याकडे फ्रूटी, ॲप्पी, एलएमएन, हिप्पो आणि बेली या ब्रँड्सची मालकी आहे.
इतिहास
पार्ले अ‍ॅग्रो हा ब्रिटिश भारतात १९२९ मध्ये स्थापन झालेल्या पार्ले प्रॉडक्ट्सचा एक भाग आहे. मुंबईच्या विलेपार्ले येथील चौहान कुटुंबाची यावर मालकी होती. मूळ पार्ले कंपनीचे विभाजन चौहान कुटुंबातील वेगवेगळ्या तीन स्वतंत्र कंपन्यांमध्ये केले गेले:
तिन्ही कंपन्या कौटुंबिक ट्रेडमार्कचे नाव "पार्ले" वापरत आहेत.
मूळ कंपनीपासून विभक्त
पार्ले अ‍ॅग्रोची सुरुवात १९८४ मध्ये झाली. या कंपनीने शीतपेयांपासून सुरुवात केली आणि नंतर बाटलीबंद पाणी (१९९३) प्लास्टिक पॅकेजिंग (१९९६) आणि मिठाई (२००७) अशा विविध क्षेत्रात काम पसरवले. १९८५ मध्ये पार्ले अ‍ॅग्रोमधून तयार झालेले फ्रुटी हे भारतातील सर्वाधिक विक्री होणारे आंब्याचे पेय बनले.
मूळ पार्ले समुह तीन एकमेकांपासून भिन्न व्यवसायांमध्ये वेगळा करण्यात आला. पण जेव्हा पार्ले अ‍ॅग्रोने मिठाई व्यवसायात उतरली, तेव्हा पार्ले उत्पादनांचा प्रतिस्पर्धी बनला. त्यावेळेस “पार्ले” ब्रँडच्या वापरावरून वाद निर्माण झाला. फेब्रुवारी २००८ मध्ये, पार्ले प्रॉडक्ट्सने पार्ले अ‍ॅग्रोवर न्यायालयात केस केली. त्यानंतर, पार्ले अ‍ॅग्रोने आपली मिठाई उत्पादने नवीन डिझाइनच्या अंतर्गत बाजारात आणली ज्यामध्ये पार्ले ब्रँडचे नाव नव्हते. २००९ मध्ये, मुंबई हायकोर्टाने असा निर्णय दिला होता की पार्ले अ‍ॅग्रो “पार्ले” किंवा “पार्ले कॉन्फी” या ब्रँड नावाने आपली मिष्ठान्न ब्रँड विक्री करू शकेल अशा अटीवर की, त्यांनी उत्पादनावर स्पष्टपणे नमुद केलेले असेल की त्यांची उत्पादने स्वतंत्र वेगळ्या कंपनीची आहेत आणि त्यांचा पार्ले प्रॉडक्ट्सशी काही संबंध नाही. .
पार्ले अ‍ॅग्रो ब्रँड
पार्ले अ‍ॅग्रो प्रा. लिमिटेड तीन प्रमुख व्यवसाय कार्यरत आहे:
पार्ले अ‍ॅग्रोने १९९६ मध्ये पीईटी प्रीफॉर्म (अर्ध-तयार बाटल्या) च्या उत्पादनातदेखील विविधता आणली. त्याच्या ग्राहकांमध्ये शीतपेये, खाद्यतेल, कन्फेक्शनरी आणि फार्मास्युटिकल विभागातील कंपन्यांचा समावेश आहे.
अन्न
मिठाई
खाद्यपदार्थ
बाह्य दुवे
वर्ग:मुंबई मधील कंपन्या
शिवनेरी
शिवनेरी किल्ला हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. शिवनेरीचा हा प्राचीन किल्ला महाराष्ट्र राज्यात जुन्नर शहराजवळ, पुण्यापासून १०५ किलोमीटरवर आहे. भारत सरकारने या किल्ल्याला दिनांक २६ मे, इ.स. १९०९ रोजी महाराष्ट्रातील राष्ट्रीय संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित केलेले आहे.
१९ फेब्रुवारी १६३० रोजी छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म शिवनेरी गडावर झाला होता. हा किल्ला खूप प्रसिद्ध आहे.
या किल्ल्याला चारही बाजूंनी कठीण चढाव असून त्याला जिंकावयास कठीण असा बालेकिल्ला आहे. किल्ल्यावर शिवाई देवीचे छोटे मंदिर व जिजाबाई व बाल-शिवाजी यांच्या प्रतिमा आहेत.
या किल्ल्याचा आकार शंकराच्या पिंडीसारखा आहे.
शिवनेरी अगदी जुन्नर शहरात आहे. जुन्नरमधे शिरतानाच शिवनेरीचे दर्शन होते. किल्ला तसा फार मोठा नाही. १६७३ मध्ये ईस्ट इंडिया कंपनीतील डॉ. जॉन फ्रायर याने या किल्ल्याला भेट दिली होती. त्याने आपल्या साधनग्रंथात, या किल्ल्यावर हजार कुटुंबांना सात वर्षे पुरेल एवढी शिधासामुग्री आहे असा उल्लेख केला आहे.
इतिहास
सातवाहन राजा गौतमीपुत्र सातकर्णी याने शकांचा नाश केला आणि जुन्नर व येथील सर्व परिसरावर आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले. नाणेघाट हा पुरातन व्यापारी मार्ग आहे. या मार्गावरून फार मोठ्या प्रमाणात वाहतूक चालत असे. यावर नजर ठेवण्यासाठी या मार्गावरील दुर्गांची निर्मिती करण्यात आली. सातवाहनांची सत्ता स्थिरावल्यानंतर त्यांनी येथे अनेक ठिकाणी लेणी खोदवून घेतली.
सातवाहनांनंतर शिवनेरी चालुक्य व राष्ट्रकूट या राजवटींच्या सत्तेखाली होता. ११७० ते १३०८ च्या सुमारास यादवांनी येथे आपले राज्य स्थापन केले आणि याच काळात शिवनेरीला गडाचे स्वरूप प्राप्त झाले.
सन १६३२मध्ये किल्ल्याचे किल्लेदार सिधोजी विश्वासराव हे होते. त्यांच्या कन्येचा विवाह शहाजी पुत्र संभाजी राजे यांचाशी झाला होता.
जुन्नर रणसंग्रामात शहाजीपुत्र थोरले संभाजी राजे यांनी पराक्रम केला होता.(इतिहासात दुर्लक्षित युद्ध ) शायिस्ताखानाने जुन्नर जिकलं पण संभाजी राजांच्या अतुलनीय पराक्रमामुळे शिवनेरी जिंकता आले नाही. त्यामुळे जुन्नर मोघलाईत तर शिवनेरी निजामशाहीत अशी परिस्थिती होती.
सन १६५० मध्ये मोगलांविरूद्ध येथील महादेव कोळ्यांनी बंड केले. यांचे नेतृत्व सरनाईक आणि किल्ल्याचे किल्लेदार खेमाजी रघतवान यांनी केले. यात मोगलांचा विजय झाला. पुढे इ.स. १६७३मध्ये शिवनेरीचा किल्लेदार अजीजखान याला फितवून किल्ल्याला माळ लावून सर करण्याचा अयशस्वी प्रयत्‍न शिवाजी राजांनी केला.
शिवरायांच्या उत्तरेकडील मोहिमेवेळी पेशवे मोरोपंत पिंगळे यांनी शिवनेरी घेण्याचा प्रयत्न केला, पण त्यांना यश आलं नाही. शिवरायांना त्यांच्या जीवनात जंजिरा आणि शिवनेरी जिंकता आले नाही अशी नोंद आहे.( पण स्वराज्याचा सीमा ह्या साल्हेर पर्यंत होत्या. त्यामुळे जुन्नर/शिवनेरी सारखा प्रांत नसणे शंकास्पद आहे. तसेच चावंड, हडसर, जीवधन सारखे किल्ले स्वराज्यात होते. तसेच शंभूराजांवेळी औरंगझेबाने रामशेजला वेढा टाकणाऱ्या मोघली सरदारांना जुन्नरवर हल्ला करून ताब्यात घेण्यास सांगितले असे पुरावे आहेत)
मोघलाईत शिवनेरीचे अनेक किल्लेदार होते. अजीजखान, फत्तेखान, मुन्शी काझी यासारखे अनेक होते. आबाभट नावाच्या व्यक्तीने धर्मांतर करून मोघलाईत प्रवेश केला. औरंगझेबाने त्याला शिवनेरीचा किल्लेदार म्हणून नेमले. यातील अजीजखान हा पराक्रमी होता.
इ.स. १६७८ मध्ये जुन्नर प्रांत लुटला गेला आणि मराठ्यांनी किल्ला घेण्याचा परत एकदा प्रयत्‍न केला, मात्र अपयश पदरात पडले. पुढे ३८ वर्षांनंतर १७१६ मध्ये शाहूमहाराजांनी किल्ला मराठेशाहीत आणला व नंतर तो पेशव्यांकडे हस्तांतरित करण्यात आला.
इ.स. १७५५ च्या पेशवे-आंग्रे युद्धानंतर नाना साहेब पेशव्यांनी तुळाजीला शिवनेरीवर कैदेत ठेवले होते. तुळाजींनी सुटकेसाठी स्थानिक कोळी सरदारांची मदत घेतली होती. त्यामुळे नानासाहेबांनी चिडून जाऊन कोळी सरदारांची वतने, जमिनी, जहागीरदारी जप्त केल्या अशी पेशवे दप्तरात नोंद आहे.
इ.स. १७६४मध्ये माधवराव पेशवे यांनी प्रशासनात केलेल्या बदलाची परिणती, शिवनेरी आणि पुरंदर किल्ल्याच्या कोळ्यांनी केलेल्या बंडात झाली. शिवनेरीवरील कोळ्यांना रामचंद्र शिवाजी माने याने कामावरून कमी केले होते. रामचंद्र माने याने १५ सप्टेंबर १७६४ रोजी शनिवारवाड्यावर राघोबादादा यांस बंड मोडून काढणे अवघड जात असल्याबद्दलची माहिती पत्राद्वारे कळवली होती. महादेव कोळी समाज एकत्रित जमाव करून अचानक हल्ला करतात अश्याच प्रकारे गनिमी काव्याप्रमाणे त्यानी जीवधन, चावंड, हडसर यासारख्या किल्लांचा ताबा घेतला होता. नंतर पुढे शिवनेरीवरील उधो विश्वेश्वराचे धोरणांना विरोध करण्यासाठी बंड केले.
सन १७६५मध्ये महादेव कोळ्यांनी दुसरे बंड केले. या बंडाचे नेतृत्व जुन्नरच्या मावळतील देशमुख/नाईक संताजी शेळकंदे यांनी केले. यामध्ये त्यांनी शिवनेरीचा ताबा घेतला. हे बंड मोडून काढण्यासाठी पुण्याहून बारभाईंनी आणि सवाई माधवरावांनी उधो विश्वेश्वरच्या मदतीला गारद्यांना पाठवले. पुढे बंड मोडून काढले आणि महादेव कोळी सरदारांना शिक्षा करण्यात आली. संताजी मात्र पळून जाण्यात यशस्वी झाले. वारंवार होणाऱ्या बंडामुळे पेशवे हैराण झाले. पुढे सन १७७१मध्ये नाना फडणीसांनी संताजी बरोबर तह केला आणि त्यांना सरदारकी बहाल केली आणि शिवनेरीवर पुन्हा कोळ्यांना सेवेत रुजू केले.
पेशवे काळात शिवनेरीचा उपयोग कैद्यांसाठी केला जात होता. शिवनेरी किल्ल्यावरील कैद्यांना काही आनंदाच्या प्रसंगी सोडूनदेखील देण्यात येत होते. १८ एप्रिल १७७४ रोजी सवाई माधवराव यांचा जन्म झाला. या आनंदाप्रीत्यार्थ बारभाई मंडळाने शिवनेरी आणि नारायणगड यांवरील कैद्यांना सोडून देण्यात आले होते, अशी नोंद आहे. काळाच्या ओघात शिवनेरीवरील कैदखानाची पडझड होऊन गेली.
सन १० मे १८१८ मध्ये मेजर एल्ड्रिजनने शिवनेरी किल्ल्याला वेढा घातला. किल्लेदाराने काही काळ किल्ला लढवला. नंतर त्याने किल्ला सोडून हडसरच्या किल्ल्याचा किल्लेदाराकडे आश्रय घेतला अशी इतिहासात नोंद आहे.