cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मराठीतील बोलीभाषा
जगातील बहुतेक प्रमुख भाषांप्रमाणेच, मराठी भाषाही एकाहून अधिक पद्धतींनी बोलली जाते. मुख्य भाषेशी नाते कायम ठेवलेली, तिची पोटभाषा दर १२ कोसांगणिक उच्चारांत, शब्दसंग्रहांत, आघातांत व वाक्प्रचारांत बदलत रहाते. असे असले तरी लिखित भाषेत फारसा फरक नसतो.
आदिवासी पोटभाषा
महाराष्ट्रात गोंड, भिल्ल, वारली, पावरी, मावची, कोरकू, कोलामी, कातकरी, माडिया आदी बोलीभाषा प्रमुख आहेत. या पोटभाषा महत्त्वाच्या असल्या, तरी यापैकी गोंडी व भिल्ली या पोटभाषा अतिप्राचीन आहेत. गोंडी पोटभाषा महाराष्ट्रात प्राधान्याने विदर्भात आणि मध्य भारतातील मोठ्या विस्तृत पट्ट्यात बोलली जाते. चंद्रपूर, गडचिरोली, नांदेड, अमरावती, नागपूर या जिल्ह्यात व आंध्र प्रदेशाच्या सीमेलगतही गोंडी बोली बोलली जाते. महाराष्ट्रातील आदिवासी बोलींमध्ये गोंडी बोली सर्वाधिक बोलली जाते. गोंडी बोलीला लिपी असल्याचे पुरावेही अलीकडचे काही  संशोधक देत  आहेत. गोंडी बोलीभाषेचा बारकाईने अभ्यास करणारा जर्मन भाषातज्ञ जूल ब्लाॅच याने गोंडी बोलीची  आंतरराष्ट्रीयता शोधून काढण्याचा प्रयत्न केला होता. द्राविडी भाषासमूहातील  कोणत्याही भाषेची  अभिन्न  वैशिष्ट्ये  धारण  करणारी  गोंडी ही  एकमेव  प्राचीन भाषा  आहे  असे  मत काॅल्डवेलने  गोंडी  भाषेच्या  सात  वैय्याकरणीय कसोट्या  लावून मांडले होते.
भिल्ली भाषा गुजरात, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि राजस्थान या राज्यांमध्ये बोलली जाते. या पोटभाषेवर त्या त्या राज्यांच्या प्रमाण भाषेचा प्रभाव असल्याने महाराष्ट्रात ती मराठीची पोटभाषा म्हणून गणली जाते.
समूहानुसार होणारे उपप्रकार
नंदीवाले, नाथपंथी देवरी, नॉ लिंग-मुरूड-कोलाई-रायगड,पांचाळविश्वकर्मा, गामीत, ह(ल/ळ)बी, माडिया, मल्हार कोळी, मांगेली, मांगगारुडी, मठवाडी, मावची, टकाडी, ठा(क/कु)री, 'आरे मराठी', जिप्सी बोली, कोलाम/मी, यवतमाळी (दखनी), मिरज (दख्खनी), जव्हार, पोवारी, पावरा, भिल्ली, धामी, छत्तीसगडी, भिल्ली (नासिक), बागलाणी, भिल्ली (खानदेश), भिल्ली (सातपुडा), देहवाळी, कोटली, भिल्ली (निमार),कोहळी, कातकरी, कोकणा, कोरकू, परधानी, भिलालांची निमाडी, मथवाडी, मल्हार कोळी, माडिया, वारली, हलबी, कुचकोरवी, कोल्हाटी, गोल्ला, गोसावी, ढोर-कोळी/टोकरे कोळी (खानदेश) घिसाडी, चितोडिया, छप्परबंद, डोंबारी, नाथपंथी डवरी, पारोशी मांग, वडारी, वैदू, दखनी उर्दू, बेलदार-गोलकर, महाराष्ट्रीय सिंधी, मेहाली, सिद्दी, बाणकोटी,चित्पावनी, वाघ्ररी / वाघरी, पारधी, गोंडी, लेवा, डांगी,वाडवळ / वडवली/ळी, कैकाडी,अहिराणी, कदोडी / सामवेदी, तावडी, तडवी, आगरी, देहवाली, जुदाव, महाराऊ, भिलाऊ, लाड सिक्की, गुजरी, वगैरे. महत्वाचे म्हणजे अहिराणी भाषेत हिंदी आणि गुजरातीचा प्रभाव जास्त आहे आणि बागलानी भाषेत मराठीचा जास्त प्रभाव दिसतो. उदा. साल्हेर (महाराष्ट्रातील सर्वात उंच किल्ला) यांत सटाणा,मालेगाव,देवळा आणि कळवण या तालुक्यांचा समावेश होतो. सटाणा तालुक्याचे अधिकृत नाव हे बागलाण आहे. मराठा, माळी, सुतार, कुंभार, धनगर, गवळी ह्या सर्व जातींची भाषा ही ह्या परिसरात बागलाणी आहे.
लोटस १-२-३
लोटस १-२-३ हा लोटस सॉफ्टवेअर यांनी विकसित केलेला एक स्प्रेडशीट प्रोग्राम होता. १९८० च्या काळात हे सॉफ्टवेअर अतिशय लोकप्रिय होते. वर्ग:सॉफ्टवेअर
वाडवळी तर्फे सोनाळे
वाडवळी तर्फे सोनाळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
वाडा बस स्थानकापासून तिळसे मार्गाने गेल्यावर हे गाव लागते. वाडा बस स्थानकापासून हे गाव १० किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ६३ कुटुंबे राहतात. एकूण २५७ लोकसंख्येपैकी १३६ पुरुष तर १२१ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ७०.४२ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ७४.६२ आहे तर स्त्री साक्षरता ६५.४५ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या १७ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या ६.६१ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
जवळपासची गावे
बाळीवळी, कासघर, शिरसाड, तिळसे, कपारी, सोनाळेखुर्द, कळंभे, निशेत, सोनाळेबुद्रुक, बीळघर, मोज ही जवळपासची गावे आहेत.बीळघर ग्रामपंचायतीमध्ये बीळघर, कपारी आणि वाडवळी तर्फे सोनाळे ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
सॅन होजे
सॅन होजे (San Jose; पर्यायी उच्चारः सान होजे) हे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने देशाच्या कॅलिफोर्निया राज्यातील तिसऱ्या क्रमांकाचे व अमेरिकेतील आठव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. सॅन फ्रान्सिस्को बे एरियामधील सॅन होजे हे एक प्रमुख शहर आहे व येथील महानगर क्षेत्राची लोकसंख्या सुमारे २० लाख इतकी आहे. सॅन होजे हे सिलिकॉन खोऱ्यामधील सर्वात महत्त्वाचे शहर असून येथे असंख्य सॉफ्टवेर व माहिती तंत्रज्ञान कंपन्यांची मुख्यालये व कार्यालये आहेत.
हवामान
बे एरियामधील इतर भागांप्रमाणे सॅन होजेचे हवामान हे सौम्य आहे.
इ.स. २६५
समाप्ती
वर्ग:इ.स. २६५ वर्ग:इ.स.च्या २६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
थाळेगाव (कळंब)
थाळेगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कळंब तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ
गुंटुर लोकसभा मतदारसंघ आंध्र प्रदेशाच्या गुंटुर जिल्ह्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:गुंटुर जिल्हा
लोटस सॉफ्टवेअर
वर्ग:रिकामी पाने
झेलम एक्सप्रेस
भारतीय रेल्वेची दर दिवशी धावणारी रेल्वेगाडी आहे. महाराष्ट्राची संस्कृतिक राजधानी असणाऱ्या पुणे ते उत्तर भारतातील जम्मू आणि काश्मीर मधील थंड हवेची राजधानी असणाऱ्या जम्मू तावी पर्यन्त धावते. पुणे येथील भारताच्या मुख्य दक्षिण लष्करी तळांच्या डावपेचाच्या दृस्टीने ही ट्रेन सीमा भाग जोडण्यासाठी अतिशय महत्त्वाची आहे.
इतिहास
ही झेलम एक्सप्रेस सन 1977 मध्ये सुरू झाली. मुळातच ही अतिशय जुनी ट्रेन आहे. पुणे येथून निघून भारताच्या नवी दिल्ली या राजधानी शहराला जोडणारी भारतातील पहिली ट्रेन आहे. प्रारंभी ही ट्रेन लष्करासाठी चालू झाली.
ट्रेन नंबर आणि ट्रेनचे नाव
जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील सुप्रशिद्ध झेलम नदीचे नाव या ट्रेनला दिले. पुणे ते जम्मूतावी या Up ट्रेनचा क्रं. 11077 आणि जम्मु तावी ते पुणे या DOWN ट्रेनचा क्रं. 11078 आहे.
ट्रेनचे मार्ग आणि स्थानके
झेलम एक्सप्रेस ही ट्रेन पुणे येथून निघाल्यानंतर महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, ऊत्तर प्रदेश, राजस्थांनचा काही भाग, हरयाणा, दिल्ली उत्तर मध्ये रेल्वे, पंजाब, आणि जम्मू आणि काश्मीर असी 2177 की.मी.प्रवास 40 तासात करते. या प्रवासादरम्यान तीची उरळी, दौंड, अहमदनगर, बेलापुर, कोपरगाव, मनमाड, नांदगाव, चाळीसगाव, पाचोरा, जळगाव, भुसावळ, बुरहाणपूर, खांडवा, छानेरा, हरदा, टीमरणी, बाणापुरा, इटारसी, होसांगाबाद, हबिबगंज, भोपाळ, विदिशा,गंजबसोडा, बिना, ललितपुर, बाबींना, झांसी, दाटीय, डबरा, ग्वालियर, मॉरेना, धौलपूर, आगरा कन्टानमेंट, राजा-की-मंडी, मथुरा, फरीदाबाद, हजरत निजमूद्दीन, नवी दिल्ली, सुबजी मंडी, नरेला, सोनिपत, गनौर, पानीपत, करणाळ, तरओरी, कुरुक्षेत्र, अंबाला कोण्टोंमेंट, अंबाला सिटी, राजपुरा, सिरिन्द,खन्ना, लुधीयाणा, फगावारा, जालंधर, तंडा उरमर, दासूया, मुकेरियन, चक्की बँक, कथूया, संबा, विजयपूर जम्मू, ही स्थानके आणि अंतिम जम्मू तावी येथून परत वळते.
पुढील काळातील दृष्टीकोण
दौंड –मनमाड आणि जालन्धर- पठाणकोट- जम्मू तावी या विभागात दोन पदरी रूळ आणि विध्यूतीकरण झाले की जम्मू तावी ट्रेनचा वेग आत्ताच्या वेगपेक्षा नक्कीच वाढेल शिवाय जम्मू तावी – उधमपुर-कातरा हा विभाग पूर्ण झाला की ही ट्रेन कातरा पर्यन्त जाईल असी आश्या आहे. .
कृष्णराव कोल्हापुरे
कृष्णराव कोल्हापुरे हे दीनानाथ मंगेशकरांच्या बलवंत नाटक कंपनीमध्ये काम करणारे गायक नट होते. ते स्त्रीभूमिकाही करत. त्यांची पत्‍नी विजया ही दीनानाथ मंगेशकरांची बहीण लागे. कृष्णराव कोल्हापुरे हे नाटकांचे संगीत दिग्दर्शकही होते. ते उत्तम वीणावादक होते आणि बलवंत संगीत मंडळीचे प्रमुख भागीदार होते.
हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गुरू पंडित पंढरीनाथ कोल्हापुरे हे कृष्णराव कोल्हापुरे यांचे चिरंजीव आणि पद्मिनी कोल्हापुरे ही नात.
बलवंत संगीत मंडळीत कृष्णराव कोल्हापुरे
नाट्यसंगीताच्या क्षेत्रात दीनानाथ मंगेशकरांना अधिकाधिक गती मिळावी, त्यांच्या उपजत गाण्याला शास्त्रीय संगीताचा आवश्यक तो पाया मिळावा म्हणून कृष्णराव कोल्हापुरे यांनी बलवंतच्या बिऱ्हाडी बीनवादक मुरादखॉं, त्यांचा मुलगा निसार हुसेन, भास्करबुवा बखले, रामकृष्णबुवा वझे, गणपतीबुवा भिलवडीकर, उस्ताद अब्दुल करीम खॉं, अल्लादिया खॉं आदींची गाणी केली. त्याचा फायदा झाला.
कृष्णराव कोल्हापुरे यांची भूमिका असलेली नाटके (कंसात भूमिकेचे नाव)
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
पायरट्स ऑफ द कॅरिबियन: डेड मॅन्स चेस्ट
वर्ग:पायरट्स ऑफ द कॅरिबियन वर्ग:इ.स. २००६ मधील इंग्लिश चित्रपट वर्ग:रिकामी पाने
द्रौपदी
द्रौपदी ही हिंदू महाकाव्य महाभारताची नायिका आहे. तिला कृष्णा, पांचाली आणि यज्ञसेनी असेही संबोधले जाते. ती पाच पांडव भावांची - युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल आणि सहदेव यांची समान पत्नी होती. तिला तिच्या काळातील सर्वात सुंदर स्त्री म्हणून वर्णन केले जाते आणि ती अनेक योद्धांचा अंत आणेल, अशी भविष्यवाणी केली गेली होती.
द्रौपदी आणि तिचा भाऊ धृष्टद्युम्न यांचा जन्म पांचाळ राजा द्रुपदाने आयोजित केलेल्या यज्ञातून झाला. अर्जुनाने लग्नात तिला मिळवले, पण सासूच्या गैरसमजामुळे तिने पाच भावांशी लग्न केले. नंतर युधिष्ठिराने राजसूय विधी करून सम्राटाचा दर्जा प्राप्त केला आणि ती इंद्रप्रस्थची सम्राज्ञी झाली. तिला प्रत्येक पांडवापासून एक असे पाच मुलगे होते, ज्यांना एकत्रितपणे उपपांडव म्हणून संबोधले जात असे.
एकदा, पांडवांचा चुलत भाऊ आणि कौरव बंधूंचा प्रमुख दुर्योधन याने ईर्षेपोटी पांडवांना हस्तिनापूरमध्ये जुगार खेळण्यासाठी आमंत्रित केले. युधिष्ठिराने द्रौपदीला खेळात हरवल्यानंतर, कौरवांनी तिचा अपमान केला आणि कर्णाने तिला अपशब्द वापरले. कौरव राजपुत्र दुःशासनाने तिचा वस्त्रहरण करण्याचा प्रयत्न केला परंतु कृष्णाच्या दैवी हस्तक्षेपामुळे तिचा सन्मान वाचला.
नंतर, तिला आणि तिच्या पतींना 13 वर्षे निर्वासित करण्यात आले, ज्यामध्ये शेवटचे वर्ष गुप्त राहावे लागले. यावेळी जयद्रथसह अनेकांनी तिला त्रास देण्याचा प्रयत्न केला. गुप्ततेसाठी, द्रौपदीने दासीचा वेष घातला आणि मत्स्याची राणी सुदेष्णाची सेवा केली. किचक, राज्याचा सेनापती, जो सुदेष्णाचा भाऊ देखील होता, त्याने तिचा विनयभंग करण्याचा प्रयत्न केला, परंतु भीमाने त्याचा वध केला. कुरुक्षेत्र युद्धानंतर तिच्या अपमानाचा बदला घेण्यात आला, परंतु तिने तिचे वडील, भाऊ आणि तिची पाच मुले गमावली. महाकाव्याच्या शेवटी, पांडव आणि द्रौपदी हिमालयात निवृत्त झाले आणि स्वर्गात गेले. अर्जुनाप्रती तिच्या पक्षपातीपणामुळे, द्रौपदी ही वाटेत पहिल्यांदा पडली.
द्रौपदीची कथा विविध प्रकारच्या कला आणि सादरीकरणांत प्राचीन काळापासून प्रेरणादायी आहे. तिच्या जीवनावर आधारित अनेक पुस्तके आहेत. हिंदू धर्मात, तिला पंचकन्या ("पाच कुमारिका") म्हणून गौरवले जाते. पंचकन्या म्हणजे स्त्री शुद्धतेचा एक पुरातन प्रकार आहे, ज्यामध्ये या पंचकन्यांचे नावांचे पठण केल्यावर पाप नाहीसे होते असे मानले जाते. काही ठिकाणी, द्रौपदीचा एक संप्रदाय अस्तित्वात आहे, जिथे तिची देवी म्हणून पूजा केली जाते.
जन्म
द्रोणाचार्य यांनी द्रुपद राजास युद्धात हरवून अर्धे राज्य घेतल्यामुळे द्रोणाचार्यांचा वध करण्यासाठी पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने केलेल्या पुत्रकामेष्टी यज्ञाच्या ज्वाळांमधून द्रौपदी व धृष्टद्युम्न ही जुळी बहीण भावंडे बाहेर आली. ही बहीण भावंडे कुमारवयीन होती.. द्रुपदाची कन्या म्हणून तिला द्रौपदी असे म्हणत पण तिचे खरे नाव कृष्णा होते व ते तिच्या सावळ्या रंगामुळे पडले होते. तिच्या शरीरास कमळासारखा सुगंध येत असे. तिच्या सौंदर्याची स्तुती दूरवर पसरलेली होती. तिला कल्याणी असे देखील म्हटले जात असे.
द्रौपदीची नावे
द्रौपदी, पांचाली, याज्ञसेनी, सैरंध्री
कृष्ण हा दौपदीचा मानलेला भाऊ आणि सखा होता.
पण व पांडवांशी विवाह
पाच पांडवांशी विवाह झालेला असूनही द्रौपदीस पतिव्रता म्हटले जाते. अहिल्या, सीता, तारा व मंदोदरी यांच्यासोबतच द्रौपदीचे नावदेखील पंचकन्यांमधे आदराने घेतले जाते. श्रीकृष्णाची दुसरी पत्‍नी सत्यभामा हिने गृहिणीपद व पतीची मर्जी कशी सांभाळावी याबद्दल द्रौपदीकडून सल्ला घेतला होता. या संवादालाच द्रौपदी-सत्यभामा-संवाद असे म्हणतात.
द्यूतप्रसंग आणि वस्त्रहरण
महाभारतातील कौरव आणि पांडव यांच्यामध्ये झालेल्या द्यूतप्रसंगी धृतराष्ट्र पुत्र दुःशासनाकरवी झालेले वस्त्रहरण हा द्रौपदीच्या जीवनातील सर्वात मोठा मानहानीचा प्रसंग होता. त्या प्रसंगातदेखील द्रौपदीने आपल्या संयमाची व बुद्धिमत्तेची चुणूक सभाजनांना दाखवून दिली होती. "माझ्या पतीने आधी स्वतःला पणाला लावले असल्याने व ते हरले असल्याने, नंतर मला पणाला लावण्याचा अधिकार त्यांना उरतो का?" या तिच्या प्रश्नाने भीष्म पितामहांनादेखील निरुत्तर केले होते. वस्त्रहरणासारख्या प्रसंगामधे पतींनी सर्व अधिकार गमावल्यानंतर द्रौपदीने आपला सखा कृष्ण याचा धावा केला होता. तिच्या हाकेला प्रतिसाद देत कृष्णाने द्रौपदीच्या सन्मानाचे रक्षण केले. उजवे|इवलेसे|250x250अंश|विराट राजाच्या दरबारात कीचकाकरवी अपमानित झालेली द्रौपदी (चित्रकार : [[राजा रविवर्मा)
]] वस्त्रहरणाच्या वेळी दुर्योधनाने द्रौपदीला आपली मांडी उघडी करून दाखवली. ही मांडी मी युद्धात फोडीन अशी गर्जना भीमाने केली. दुर्योधनाच्या व दुःशासनाच्या हीन कृतींकडे दुर्लक्ष करणाऱ्या धृतराष्ट्रालादेखील द्रौपदीच्या वक्तव्याची दखल घेणे भाग पडले होते. आपल्या पुत्रांना द्रौपदीच्या शापांपासून वाचविण्यासाठी धृतराष्ट्राने तिला अनेक वरदाने देऊ केली होती, मात्र क्षत्रिय स्त्रीच्या धर्मानुसार आपल्याला केवळ दोनच वर मागण्याचा अधिकार आहे, असे उत्तर देऊन द्रौपदीने स्वतःवर ओढवलेल्या लाजिरवाण्या प्रसंगातदेखील आपल्या इच्छांवर असलेला संयम व ताळ्यावर असलेले चित्त दाखवून दिले होते. द्रौपदीच्या चतुराईमुळेच पांडव व त्यांचे पुत्र, त्यांच्या रथ व अस्त्र-शस्त्रांसकट दुर्योधनाच्या दास्यत्वातून मुक्त होऊ शकले होते व त्यांना त्यांचे राज्यदेखील परत मिळाले होते. पण युधिष्ठिराच्या द्यूतलालसेमुळे त्यांना पुढच्याच क्षणी राज्य गमवावे लागले व बारा वर्षांचा वनवास आणि एक वर्षाचा अज्ञातवास त्यांच्या नशिबी आला.
द्रौपदीने अशी प्रतिज्ञा केली होती की तिच्या केसांना धरून ओढणाऱ्या दुःशासनाच्या छातीचे रक्त जोपर्यंत ती आपल्या केसांना लावणार नाही, तोपर्यंत ती केस मोकळेच ठेवेल. भीमाने महाभारतातील युद्धामधे दुःशासनाचा वध करून, त्याची छाती फोडली आणि त्याचे रक्त द्रौपदीच्या केसांना लावून तिची वेणी घातली व द्रौपदीची प्रतिज्ञा पूर्ण केली. युद्ध संपल्यावर एका विहिरीत लपून बसलेल्या दुर्योधानाला बाहेर काढून भीमाने त्याची मांडी फोडली आणि त्याचे रक्त पिऊन शेवटी त्याचा प्राण घेतला.
वनवासात आणि महाभारतीय युद्धात
वनवासातदेखील द्रौपदीचे अपहरण करण्याचा प्रयत्‍न कौरवांचा मेव्हणा व दुःशलेचा पती जयद्रथ याने केला होता. मात्र युधिष्ठिरामुळे त्याला जीवदान मिळाले. अज्ञातवासाच्या काळात द्रौपदीने आपली ओळख लपविण्यासाठी सैरंध्री हे नाव वापरले होते. सैरंध्रीचा अर्थ रूपसज्जा करण्यास मदत करणारी राणीची दासी. विराट राजाची पत्‍नी सुदेष्णा हिच्या महालात सैरंध्रीच्या रूपात काम करतानादेखील सुदेष्णेचा भाऊ व विराट राजाचा सेनापती कीचक याने द्रौपदीवर अतिप्रसंग करण्याचा प्रयत्‍न केला.
द्रौपदीने विवाहापूर्वी अर्जुनाला मनाने वरले असले तरी तिच्यावर सर्वात जास्त प्रेम करणारा पति म्हणजे भीम. द्यूतप्रसंगी दुर्योधनाने केलेल्या द्रौपदीच्या अपमानाचा प्रतिशोध म्हणून त्याने दुर्योधनाची मांडी फोडण्याची प्रतिज्ञा केली होती, ती त्याने महाभारताच्या युद्धानंतर पूर्ण केली. वनवासामध्ये तिला सुवर्णकमळे हवी असतानादेखील आपले कौशल्य पणास लावणारा भीमच होता. ती सैरंध्रीच्या रूपात असताना तिच्यावर अतिप्रसंग करू पहाणाऱ्या कीचकाचा वध करण्याचे काम भीमानेच केले होते.
द्रौपदीला युधिष्ठिरापासून प्रतिविंध्य, भीमापासून श्रुतसोम, अर्जुनापासून श्रुतकर्मा, नकुलापासून शतानीक व सहदेवापासून श्रुतसेन असे पाच पुत्र झाले होते. परंतु दुर्दैवाने द्रोणाचार्य-पुत्र अश्वत्थामा याने महाभारत युद्धसमाप्तीनंतर एके रात्री एकाच राहुटीमधे झोपलेल्या या सर्व मुलांना पांडव समजून मारून टाकले होते. आयुष्याच्या उत्तरार्धात पाच पांडवांसह निवृत्तीसाठी द्रौपदीनेदेखील नगेंद्र हिमालयाचा मार्ग धरला होता. मात्र पर्वताच्या पायथ्याशीच ती कोसळून पडली.
हेही पहा
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:कुरु कुळ वर्ग:पंचकन्या वर्ग:हिंदू पुराणातील पतिव्रता
८७ (संख्या)
८७-सत्त्याऐंशी  ही एक संख्या आहे, ती ८६  नंतरची आणि  ८८  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 87 - eighty-seven.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
गोपालकाला
कृष्ण जयंती चा उत्सवासाठी तयार केल्या जाणाऱ्या विशिष्ट प्रसादास गोपालकाला असे म्हणतात. दहीहंडी आणि कृष्णजन्माष्टमी यांच्या निमित्ताने हा प्रसाद तयार केला जातो. श्रीकृष्णजयंती व्यतिरिक्त वर्षभरात जेव्हाजेव्हा काल्याचे कीर्तन होते तेव्हा तेव्हा त्या कीर्तनानंतर गोपालकाला होतो. म्हणूनच त्या कीर्तनाला "काल्याचे" कीर्तन म्हणतात. ज्ञानेश्वरीचे किंवा दासबोधाचे पारायण, किंवा अनेक दिवस चालणाऱ्या अशाच एखाद्या ग्रंथवाचनानंतर, अथवा कीर्तन महोत्सवामध्ये शेवटच्या दिवशी काल्याचे कीर्तन होते. वारकरी संप्रदायात वारीची सांगता गोपाळकाला करूनच होते.
दहीहंडी
कृष्ण जयंतीचा उत्सव भारतात सर्वत्र साजरा होतो. महाराष्ट्रात विशेषतः कोकणात या उत्सवानिमित्त दहीकाला होतो. श्रीकृष्ण त्याच्या बालपणी आपल्या मित्रांसह गोकुळातील घरांमध्ये जाऊन टांगलेल्या शिंकाळ्याच्या मडक्यातील दही-लोणी खात असे. त्यासाठी मुले मानवी मनोरा करून मडके फोडीत असत. ही परंपरा आजही भारतात दहीहंडीच्या रूपाने साजरी केली जाते. 'गोविंदा आला रे आला, गोकुळात आनंद झाला' असे गाणे गात अनेक लहान थोर पुरुष घरोघरी नाचायला जातात व दहीहंडी फोडतात. कित्येक ठिकाणी गोपाळकाला करून कृष्ण चरित्रातील सोंगे आणण्याचाही प्रघात आहे.
गोपाळकाला/दहीकाला
गोपाल म्हणजे गायींचे पालन करणारा. काला म्हणजे एकत्र मिसळणे. पोहे, ज्वारीच्या लाह्या, धानाच्या लाह्या, लिंबाचे वा आंब्याचे लोणचे, दही, ताक, चण्याची भिजविलेली डाळ, साखर, फळांच्या फोडी इत्यादी मिसळून तयार झालेला हा एक खाद्यपदार्थ असतो. हा कृष्णास फार प्रिय होता, असे सांगितले जाते. श्रीकृष्ण व त्याचे सवंगडी मिळून यमुनेच्या तीरावर हा तयार करीत असत व सर्वजण वाटून खात असत असे मानले जाते.
संदर्भ
वर्ग:खाद्यपदार्थ वर्ग:पाककृती वर्ग:श्रावण महिना वर्ग:कीर्तन वर्ग:महाराष्ट्रातील खाद्यपदार्थ
पायरट्स ऑफ द कॅरिबियन: द कर्स ऑफ द ब्लॅक पर्ल
पायरट्स ऑफ द कॅरीबियन - कर्स ऑफ द ब्लॅक पर्ल हा चित्रपट पायरट्स ऑफ द कॅरीबियन चित्रपटशृंखलेचा पहिला भाग असून सन २००३ मध्ये प्रदर्शित झाला. हा चित्रपट काल्पनिक कथानकावर असून प्रसिद्ध चित्रपटनिर्माते वॉल्ट डिस्ने प्रॉडक्शनने बनवला आहे.
चित्रपटाचे कथानक १८ व्या शतकातील असून त्याकाळात अस्तित्वात असलेले पायरट्स ज्यांना मराठीत समुद्री चाचे म्हणतात त्यांच्यावर आधारित आहे. या चित्रपटशृंखलेतील नायक कॅप्टन जॅक स्पॅरो असून तो महाबिलंदर व्यक्तिमत्त्व म्हणून चित्रपटात दाखवला आहे.
कथानक
ब्लॅक पर्ल हे कॅरिबियन समुद्रातील अतिशय कुख्यात समुद्री चाच्यांचे जहाज असते. या जहाजावर एकेकाळी जॅक स्पॅरोची कप्तानी असते परंतु हेक्टर बार्बोसा त्याच्यावर कुरघोडी करून जहाजाचा ताबा घेतो. ऍझटेक सोन्याच्या हव्यासामध्ये बार्बोसा व जहाजावरील इतर कर्मचारी ऍझटेक देवतेची सोन्याची नाणी चोरतात व ऍझटेक देवतेचा भयानक शाप ब्लॅक पर्लवरील सर्व चाच्यांसकट आख्या जहाजाला बसतो व जो पर्यंत ते सर्व सोन्याची नाणी परत देत नाहीत तोवर त्यांचा शाप कायम रहाणार असतो. यातील एक नाणे जहाजावरील चाचा बिल टर्नर आपल्या मुलगा विल्यिमला भेटवस्तू म्हणून पाठवतो. त्यामुळे सर्व नाणी जमा होत नाही व जहाज आणि सर्व चाचे शापाच्या गर्तेत अडकून रहातात.
विलियम टर्नर जेव्हा वडिलांना भेटायला जात असतो त्यावेळेस त्यांचे जहाज चाचे लोकांकडून लुटले जाते परंतु विलियमला ब्रिटीश जहाज वाचवते. जहाजावर असलेले गर्व्हनर स्वान आपल्या मुलगी एलिझाबेथला विलियमची काळाजी घेण्यास सांगतात, त्यावेळेस तिला त्याजवळचे ऍजटेक नाणे सापडते व विलियमला चाचे म्हणून समजतील म्हणून आपल्याजवळच ठेवते.
मोठे झाल्यावर पोर्ट रॉयल येथे विलियम लोहार बनतो. एके दिवशी एलिझाबेथ एका कार्यक्रमा दरम्यान अतितंग कपड्यांमुळे चक्कर येउन समुद्रात पडते व तिचे ऍजटेक नाणेही पाण्यात पडल्याने ब्लॅक पर्लला तिच्याकडे नाणे असल्याचा सुगावा लागतो. यावेळेस तिथे जहाज चोरायला आलेला जॅक स्पॅरो तिला पाण्यातून वाचवतो. परंतु ब्रिटीश सेनेच्या हातात सापडतो. चाचा असल्याने त्याला लागलीच फाशीची शिक्षा सुनावण्यात येते. जॅकचे पळून जाण्याचे प्रयत्न व्यर्थ ठरतात. विलियम त्याला पकडून सैन्याचा हवाली करतो. त्या दिवशी रात्री ब्लॅक पर्ल जहाज पोर्ट रॉयलवर अतिशय जबरदस्त हल्ला करते व एलिझाबेथला तिच्या कडे नाणे असल्याने चाचे तिला पळवून आणतात.
एलिझाबेथला बिल टर्नरची मुलगी आहे असे समजून बार्बोसा तिला ऍजटेक देवतेपाशी शापातून मुक्त होण्यासाठी तिचे रक्त देण्यासाठी तिला घेउन जाण्याचे ठरवतो. इकडे पोर्ट रॉयल मध्ये विलियम जॅकला कैदेतून सोडवतो व एलिझाबेथला परत आणण्यासाठी मदतीचे आश्वासन जॅककडून घेतो. दोघे मिळून ब्रिटीशांचे सर्वात भारी जहाज चोरतात. त्यामुळे ब्रिटीश सैन्याला त्यांचा पाठलाग करण्यात भाग पडते. जॅकला गप्पांदर्म्यान कळते की विलियम हा बिल टर्नरचाच मुलगा आहे. ऍझटेक देवतेच्या गुहेतच एलिझाबेथला वाचवायचा प्लॅन बनवतात.
ऍझटेक देवतेच्या गुहेत जॅक व विल जेव्हा पोहोचलेले असतात त्यावेळेस एलिझाबेथचे रक्ताचा अभिषेक करण्याचा कार्यक्रम चालू असतो. परंतु ती बिल टर्नरची मुलगी नसल्याने तिच्या रक्ताचा काहीच उपयोग होत नाही. शाप निघून जात नाही. विल टर्नर जॅकचे न ऍकता एलिझाबेथला सोडवून डॉन्टलेसवर आणतो व जॅकला बार्बोसाच्या सापळ्यात सोडतो. दगाबाजीने सापडलेला जॅक बार्बोसाला सांगतो की तो त्याला बिल टर्नरच्या मुलाला हवाली करेल. बार्बोसा डॉन्टलेसवर हल्ला चढवतो व डॉन्टलेसला नेस्तनाबूत करून टाकतो व एलिझाबेथ, विल व सर्व चाचे बार्बोसाच्या हातात सापडतात. जॅकची ठरल्याप्रमाणे सुटका होते परंतु त्याला व एलिझाबेथला एका निर्जन बेटावर सोडतात व बार्बोसा विलियमला घेउन ऍझटेक देवतेच्या गुहेकडे प्रयाण करतो
या निर्जन बेटावर पुर्वीही जॅकला असेच सोडलेले असते, व संपूर्ण दर्यावर्दी जगात तो त्या बेटावरून कसा सुटला याच्या कहाण्या प्रसिद्ध झालेल्या असतात. एलिझाबेथ त्याचे रहस्य जाणून घ्यायचा प्रयत्न करते. परंतु जॅक तिला बेटावरील रमचा खजिना दाखवतो. एलिझाबेथ व जॅक दोघेही भरपूर रम पिउन झिंगून जातात. सकाळी उठल्यावर जॅकला लक्षात येते की एलिझाबेथने सर्वच्या सर्व रम जाळून मोठा धूर केला आहे ज्याने ब्रिटीश जहाजे आकर्षित होतात. जॅकला पुन्हा बंदी बनवण्यात येते. एलिझाबेथला विलियमला वाचवायचे असते, जॅक जहाजावरील कॅप्टन जेम्स नॉरिंगटनला ब्लॅक पर्लवरील सर्व चाचे पकडून देण्याचे आश्वासन देतो व त्या बदल्यात सुटकेची आशा करतो.
जॅक गुहेत जाऊन बार्बोसाला सूचित करतो की बाहेर नॉरिंगटन तुमचे अमरत्व संपायची वाट पहात आहे व पहिले ब्रिटीश सेनेला संपवून मगच त्यानी शाप सोडवावा. बार्बोसाला हे पटते परंतु तो चाच्यांना पाण्याखालून आक्रमण करायचा आदेश देतो व जॅकचा प्लान फसतो. चाचे ब्रिटीश जहाजांवर आक्रमण करतात. एलिझाबेथ हळूच पळून जाऊन रिकाम्या ब्लॅक पर्लचा ताबा मिळवते व जॅक पण बार्बोसाशी कुरापत काढून लढाई सु‍रू करतो. सर्वच ठिकाणी लढाई चालू होते. लढाई टोकावर पोहोचली असताना जॅक राहिलेले नाणे विलीयमकडे फेकतो. विलीयम आपले रक्त देउन चाच्यांना शापमुक्त करतो. त्याचवेळेस जॅक बार्बोसाला गोळी झाडतो व आपली प्रतिद्न्या पूर्ण करतो. चाच्यंना आपला शाप गेल्याचे लक्षात येते व ते ब्रिटीश सेनेपुढे शरण येतात. जॅक स्वता:ला नॉरिंगटनच्या हवाली करतो.
जॅकची माफी मान्य होत नाही त्याची फाशीची सुनावणी चालू असतानाच विलीयम व एलिझाबेथ त्याला पळून जाण्यात मदत करतात. जॅकला एलिझाबेथने पळवलेली ब्लॅकपर्ल मिळते व पुढील साहसास् रवाना होतो. नॉरिंगटन पुन्हा जॅकला पकडण्यास निघतो.
प्रदर्शनानंतर
प्रदर्शनाआगोदर अनेक टीकाकारांच्या मते हा चित्रपट फ्लॉप होणार असे मत होते. त्यापुर्वी अनेक पायरटस संदर्भातील चित्रपट फ्लॉपच झाले होते त्यामुळे असा अंदाज होता. डिस्नेच्या थीम पार्कवर आधारित हा चित्रपट असल्याने विषय किती लोकांच्या गळी पडणार याची शंकाच होती. सेन्सॉर बोर्डाने लहान बालकांना हा चित्रपट नाही त्यामुळे प्रौढांचा वाल्ट डिस्ने चित्रपट हा नविनच प्रकार होता. परंतु चित्रपट निर्मात्यांना चित्रपट चालणार यात शंका नव्हती. आणि तसेच झाले. चित्रपट २००३चा ४था सर्वाधिक कमाई करणार चित्रपट ठरला. या चित्रपटाने एकूण जगभर ६५.४ कोटी डॉलर इतकी कमाई केली आहे.
जॅक स्पॅरोच्या अभिनयाबद्दल जॉनी डेपला अनेक पुरस्कार मिळाले.
संदर्भ
वर्ग:पायरट्स ऑफ द कॅरिबियन वर्ग:इ.स. २००३ मधील इंग्लिश चित्रपट वर्ग:चित्र हवे
फरुखाबाद जिल्हा
''हा लेख फरुखाबाद जिल्ह्याविषयी आहे. फरुखाबाद शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
फरुखाबाद जिल्हा हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.
हरिकेन सँडी
हरिकेन सँडी हे ऑक्टोबर २०११ च्या शेवटी अमेरिकेवर आलेले हरिकेन होते. कॅरिबियन द्वीपांना तडाखा देउन हे चक्रीवादळ अमेरिकेच्या न्यू जर्सी राज्यात जमिनीवर आले. हे हरिकेन २०१२ च्या मोसमातील अठरावे नामांकित वादळ होते.
फरुखाबाद जिल्हा
तालुके
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे
हरिकेन सँडी
हे चक्रीवादळ आत्तापर्यंतच्या इतिहासातील आकाराने सगळ्यात मोठे हरिकेन होते.
सँडी सँडी सँडी
सामडोळी
सामडोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मिरज तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
येऊ कशी तशी मी नांदायला
येऊ कशी तशी मी नांदायला ही झी मराठी वाहिनीवरील मराठी दूरचित्रवाणी मालिका आहे. या मालिकेत शाल्व किंजवडेकर, अन्विता फलटणकर, दीप्ती केतकर, मिलिंद जोशी, शुभांगी गोखले, किशोरी अंबिये, अदिती सारंगधर, निखिल राऊत, प्रिया मराठे आणि मीरा जगन्नाथ हे कलाकार आहेत.
कथा
अंबरनाथ या उपनगरात राहणाऱ्या अवनी साळवी (स्वीटू) मुंबईत नोकरीसाठी कामाला लागतात. प्रवासात अस्वस्थता टाळण्यासाठी, तिची आई नलू आग्रह करते की ती तिच्या बालपणीचा मित्र शकूसोबत मुंबईत राहावी. परवानगी घेण्यासाठी, ते मुंबईत शकुला भेट देतात आणि तिचे शाही घर पाहून त्यांना धक्का बसतो. ते घरात शिरतात आणि शकुला भेटतात जो तिचा दीर्घकाळ हरवलेला सर्वात चांगला मित्र पाहून आनंदित होतो. नलू आणि शकू त्यांच्या बालपणाची आठवण करून देतात तर स्वीटू चुकून ओंकारच्या खोलीत शिरते. ओंकार खोलीत त्याच्या टॉवेलमध्ये नाचत आहे आणि दोघेही अत्यंत लाजिरवाणे आहेत आणि मिश्किलपणे एकमेकांकडे पाहतात. ओंकार चुकून तिला चोर मानतो. पुढे शकू ओंकारचा गोंधळ दूर करतो. जेव्हा ओंकार आणि शकू स्वीटूच्या मुक्कामाबद्दल जाणून घेतात, तेव्हा त्यांना आनंद वाटतो, तर ओंकारची मोठी बहीण मालविका, स्वीटू आणि नलू यांच्या आर्थिक परिस्थितीमुळे तिरस्कार करते आणि प्रत्येक प्रसंगी त्यांना मारहाण करते.
खानविलकर इंडस्ट्रीजच्या विस्तारासाठी, मालविका ओंकारच्या मोमोशी, तिच्या बिझनेस मित्राच्या मुलीशी युतीची व्यवस्था करते आणि स्वीटूला मोमोचा वैयक्तिक सहाय्यक म्हणून नियुक्त करते. स्वीटू कंपनीचे भाग्यवान आकर्षण बनते आणि तिच्या जलद आणि समग्र विचारांसह विविध व्यवहारांना तडा देते. स्वीटूच्या कामासाठी ओंकार आणि शकू खूश आहेत. जसजसे ओंकार आणि स्वीटू हळूहळू अधिक वेळ एकत्र घालवू लागतात, ओंकार नकळतपणे स्वीटूच्या प्रेमात पडू लागतो, जो त्याच्या अगदी जवळचा आहे असे वाटते. शकुलाही स्वीटू ओंकारची पत्नी व्हावी अशी इच्छा आहे जी ओंकार आणि त्याच्या कुटुंबाची काळजी घेऊ शकेल.
नलूला स्वीटूचे लग्न व्हायचे आहे म्हणून, स्वीटूला एका एनआरआयला भेटायला सांगते जी स्त्रीला विकते आणि त्यातून पैसे मिळवते. ओंकार, चिन्या (स्वीटूचा भाऊ)च्या सूचनेनंतर स्वीटूचा जीव फसवणुकीच्या युतीपासून वाचतो. ओंकारने शकूसमोर स्वीटूवरील त्याच्या प्रेमाची कबुली दिली आणि ती खुश झाली. जेव्हा नलूला ओंकारचे प्रेम स्वीटूबद्दल कळते, तेव्हा ती ओंकार आणि स्वीटूला एकमेकांपासून दूर राहण्यास सांगते कारण मालविका नलूला कमी समाजातील कुटुंबांना उच्च समाजातील कुटुंबांसारखी असू शकत नाही. जेव्हा नलूने ओंकारची स्वीटूबद्दलची भावना तिच्यासमोर उघड केली, तेव्हा ती ओंकारबरोबर अंतर राखू लागली. ओंकारला हे कळते आणि वाईट वाटते. दरम्यान, मालविकाने ओंकारच्या मोमोसोबत सगाईची घोषणा केली ज्यामुळे स्वीटू, शकू आणि ओंकार दुखी झाले. स्वीटूलाही ओंकारबद्दल तिच्या भावना जाणवायला लागतात, पण नलू आणि मोमोसाठी खुलासा करत नाही. स्वीटू आणि तिच्या वडिलांनी तिच्या युतीसाठी मॅरेज ब्युरोमध्ये नोंदणी केली, पण स्वीटूच्या निरोगी शरीरामुळे कोणतेही प्रस्ताव आले नाहीत.
ओंकार, शकू आणि रॉकी स्वीटूला ओंकारबद्दल तिच्या भावना व्यक्त करण्याचा प्रयत्न करतात तर मालविका आणि मोहित ओंकार आणि मोमोच्या युतीद्वारे त्यांचा व्यवसाय वाढवण्याचा प्रयत्न करतात. मोहितला मालविकाचे त्याच्याबद्दलचे वर्तन आवडत नाही आणि म्हणून त्याने बदला घेण्याचा निर्णय घेतला. नंतर, तो नलूला स्वीटूबद्दलच्या त्याच्या भावना चुकीच्या पद्धतीने मांडतो आणि म्हणूनच, नालू डोळ्यांवर पट्टी बांधून मोहित आणि स्वीटूच्या युतीसाठी आग्रह करतो जरी सर्वांनी विरोध केला. होळीच्या निमित्ताने ओंकार आणि स्वीटू जवळ येतात. यामुळे मोहितला आणखी राग आला जो नंतर स्वीटूला एका टेकडीवर घेऊन गेला आणि तिला तिथेच सोडून गेला. त्यानंतर त्याने ओमला बदललेल्या आवाजात कॉल केला आणि त्याला सांगितले की स्वीटू धोक्यात आहे. चिंतित ओमने स्वीटूला पुन्हा वाचवले. मोहित मालविकाला डोंगरावर आणतो, तिला सांगतो की ओम आणि स्वीटू रात्री तिथे एकटे गेले आहेत. जेव्हा ते येतात तेव्हा त्यांना ओम आणि स्वीटू सापडत नाहीत आणि मोहितचा पुन्हा मालविकाकडून अपमान होतो. ओम स्वीटूला घरी सोडतो, पण मोहित आधीच तिथे आहे आणि त्याने नलूला फसवले आहे. नलू स्वीटूवर किंचाळतो आणि तिला विचारतो की ती नेहमी ओम सोबत का असते जेव्हा ती नसावी.
ओंकारने स्वीटूला प्रपोज केले आणि नलूचे शब्द आणि तिचे वचन लक्षात ठेवून तिने दुःखाने प्रस्ताव नाकारला. शकुला ओंकारने स्वीटूचा प्रस्ताव कळला आणि तो अंबरनाथला पोहोचला आणि नलूला त्यांच्या युतीसाठी विचारले, पण तिने नकार दिला आणि तिला ओंकारला स्वीटूपासून दूर ठेवण्यास सांगितले जे शकुला निराश करते. मोहित आणि त्याची आई साळवींना भेटतात आणि अपमानित स्वीटू आणि नलू यांनाही अपमानित वाटते. मोमो फसवणूक असल्याचे उघड झाले आहे आणि प्रत्यक्षात तो एक भिकारी आहे जो ओमशी लग्न करून खानविलकरांना लुटण्याचा विचार करत आहे. दुसरीकडे, दादा साळवीला वाईट वाटते कारण नलू प्रत्येक वेळी ओमला मारतो आणि तिला शिव्या देतो. ओमने मोमोशी आपली सलगी तोडली ज्यामुळे मालविका संतापली आणि तिने शकुला दोषी आढळल्यास तिला शिक्षा करण्याची धमकी दिली आणि म्हणूनच, शकू तिला बदला घेतो आणि तिला इतरांबद्दल वाईट वागणूक देतो म्हणून तिची निंदा करते.
जेव्हा नलू ​​मोहितसोबत स्वीटूची एंगेजमेंट फिक्स करते, तेव्हा ओम तिच्या घरात स्वीटूच्या साक्षात्कारासाठी तात्पुरते थांबतो. सगाईच्या दिवशी मोहित आणि त्याची आई स्वीटू आणि साळवींच्या प्रत्येक घटनेचा अपमान करतात. मालविका देखील घटनास्थळी पोहोचते ज्यांना मोहितने ओमचा पर्दाफाश करण्यासाठी लपवलेल्या हेतूने आमंत्रित केले होते. मोहित यशस्वी होतो जेव्हा ओमने स्वीटूबद्दलचे त्याचे प्रेम उघडपणे उघड केले, ज्यामुळे सगाई रद्द झाली. ओंकारच्या खुलाशाने मालविका हैराण झाली आणि दोघांमध्ये दुरावा निर्माण करण्याचा निर्णय घेतला.
मालविका ओम आणि स्वीटूला एकमेकांच्या विरोधात भडकवते ज्यामुळे दोघांमध्ये फरक निर्माण होतो. आंतरराष्ट्रीय व्यवसायाची काळजी घेण्यासाठी ओमने लंडनला जाण्याचा निर्णय घेतला. रॉकी आणि चिन्याच्या मदतीने, स्वीटूने ओमला तिच्या प्रेमाची कबुली दिली आणि त्याला वेळेत परत येण्यास सांगितले. मालविका या कृतीने चिडली आणि म्हणून विषाच्या नलूच्या मनाला आणि तिला धमकी दिली. ती दादा आणि स्वीटूला कंपनीत नोकरीची ऑफर देखील देते. ती साळवी कुटुंबाचा नाश करण्याचे व्रत करते. इतरत्र, स्वीटू आणि ओंकार एक अधिकृत नातं सुरू करतात.
मालविकाच्या आग्रहावरून दादांची खानविलकर ग्रुप ऑफ कंपनीमध्ये नियुक्ती झाली. मालविका त्याला अपमानित करण्याचा आणि त्रास देण्याचा प्रयत्न करते. साळवी आणि खानविलकरांनी नानूचा वाढदिवस खानविलकरांच्या घरी साजरा केला ज्यामुळे मालविकालाही राग आला, ओमने स्वीटूला नवीन आणि महागडा फोन भेट दिला. स्वीटू आधी संकोच करतो, पण नंतर स्वीकारतो. स्वीटूला एका कंपनीत नोकरीसाठी नियुक्ती मिळते. नलूला हे कळले आणि गैरसमज झाला की ओमने या प्रक्रियेत मदत केली आणि तिला नोकरी सोडण्यास सांगितले आणि सर्वांना निराश करण्यासाठी तिला ब्युटीशियन म्हणून नेमलेले ऐकले.
समाजात स्वीटूची प्रतिमा खराब होत असल्याचे सांगत मालविका नलूला ओमविरोधात स्वीटूच्या नियोक्त्याद्वारे भडकवते. नलू उत्तेजित झाला आणि म्हणूनच, स्वीटूसाठी युतीची बैठक आयोजित केली. स्वीटूच्या लग्नासाठी नलूच्या सततच्या प्रयत्नांमुळे आणि तिच्याबद्दल तिच्या विचित्र वागण्यामुळे, चिडलेला ओम नलूच्या समोर स्वीटूसाठी लग्नाचा प्रस्ताव विचारतो. नलू चिडला आणि प्रस्ताव नाकारला आणि ओमला स्वीटूला एकटे सोडण्यास सांगितले. एक अट्टल ओम नलूचा निर्णय बदलण्याचा निर्णय घेतो. नलूने ओमला त्याच्या खानविलकर समृद्ध पार्श्वभूमीशिवाय २५,००० रुपये कमवायला लावले आणि स्वीटूवरील त्याच्या प्रेमाची चाचणी घेण्यासाठी खोली भाड्याने घेऊन त्याच चाळीत राहतो. त्याच्या संपर्काने ओम चिन्याला कॉर्पोरेट नोकरीत नियुक्त करतो. नोकरी शोधताना आणि चाळीत राहताना ओम माझ्या राहणीमानाच्या उच्च दर्जामुळे माझ्या समस्यांचा सामना करतो. अखेरीस, ओंकार रक्कम कमावतो आणि साळवींना नलू ​​वगळता आनंद वाटतो. ओंकार आणि स्वीटू देखील काही दर्जेदार वेळ देतात आणि त्यांचे बंध मजबूत करतात. चिन्याच्या नोकरीच्या पहिल्या दिवशी, मोहितने त्याला ट्रेनबाहेर ढकलले ज्यामुळे त्याचा जीवघेणा अपघात झाला. मालविका मोहितच्या धोकादायक हालचालीबद्दल जाणून घेते आणि संकट काळात त्यांना मदत करून हे कव्हर करण्याचा निर्णय घेते.
नलू आणि शकू ओम आणि स्वीटूचे लग्न ठरवतात, मालविकाला निराश करते, जी अडथळा बनते. लग्नापूर्वीचे सर्व विधी स्वीटूच्या चाळीत होतात. अस्वस्थतेमुळे, मालविका साळवींची खिल्ली उडवते आणि मोहितला साळवींना फसवण्यास सांगते. लग्नाच्या दिवशी, मालविका दादा साळवीला आत्महत्या करण्यासाठी ओमला हाताळते आणि त्याला वाचवण्यासाठी ओमला सांभाळते आणि साल्वी आणि खानविलकरांना फसवून ओमने स्वीटूला सोडले आहे असे मानतात. स्वीटूचे मोहितशी लग्न करण्यासाठी ती नलू आणि शकुला हाताळते. मालविका ओम आणि स्वीटूला वेगळे करते. ओमच्या अनुपस्थितीमुळे, शकुने त्याला खानविलकर घरातून हाकलून लावले आणि नलूला सत्य कळल्यावर तो साळवीच्या घरी उतरला. शकूच्या आग्रहावरून स्वीटू आणि मोहित खानविलकर घरात राहतात. काही दिवसांनी मोहित, ओंकार आणि स्वीटू यांच्यासोबत स्वीटूचे लग्न एकाच कंपनीत सामील झाले आणि सहकारी झाले. नलू आणि दादा देखील शकुला संपूर्ण सत्य प्रकट करतात.
निर्मिती
अन्विता फलटणकर यांची स्वीटूची मुख्य भूमिका करण्यासाठी निवड झाली. शाल्व किंजवडेकर यांची ओंकारची भूमिका करण्यासाठी निवड झाली. शुभांगी गोखले यांना शकूची भूमिका साकारण्यास आले होते. अदिती सारंगधरला नकारात्मक मालविकाची भूमिका साकारण्यास आली होती आणि दीप्ती केतकरला स्वीटूची आई नलूची भूमिका साकारण्यास आली होती. मोहित परबच्या भूमिकेसाठी निखिल राऊतची निवड करण्यात आली होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका वर्ग:झी मराठी दूरचित्रवाहिनी मालिका
अशोक जाधव
अशोक जाधव यांना मिळालेले पुरस्कार
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची वर्ग:मराठी लेखक
बापटला लोकसभा मतदारसंघ
बापटला लोकसभा मतदारसंघ आंध्र प्रदेशाच्या गुंटुर जिल्ह्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:गुंटुर जिल्हा
जगातील भाषांची यादी
अधिक भाषे
<!--Cut-off at ३M, following our principal source. Keeping १–३M here, as they will continually move up.
२०११ इटालियन ग्रांप्री
२०११ इटालियन ग्रांप्री (अधिकृत ग्रान प्रीमिओ सान्तान्देर डी'इटालिया) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे, जी ११ सप्टेंबर २०११ रोजी मोंझा येथील अटोड्रोमो नझिओनल डी मोंझा येथे आयोजित करण्यात आली. ही शर्यत २०११ फॉर्म्युला वन हंगामाची १३वी शर्यत आहे.
जगातील भाषांची यादी
अधिक भाषे
-->
२०११ इटालियन ग्रांप्री
५३ फेऱ्यांची ही शर्यत फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद विजेता सेबास्टियान फेटेल ने रेड बुल रेसिंग-रेनोल्ट एफ१साठी जिंकली. जेन्सन बटन ने दुसऱ्या क्रमांकावर उपविजेता होत मॅकलारेन-मर्सिडीज-बेंझसाठी ही शर्यत जिंकली व फर्नांदो अलोन्सो ने गत विजेता व तिसरा क्रमांकावर स्कुदेरिआ फेरारीसाठी ही शर्यत जिंकली.
जगातील भाषांची यादी
बाहेरील दुवे
वर्ग:भाषांतर * भाषा वर्ग:याद्या वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:भाषांची यादी
पंच गौड
पंच गौड हा एक ब्राह्मण समाजातील गट आहे जो भारताच्या उत्तरेकडील राज्यात राहत असे. विंध्य पर्वत रांगेच्या उत्तरेकडे राहणारे म्हणजे सारस्वत ब्राह्मण, कान्यकुब्ज ब्राह्मण, गौड, उत्कल ब्राह्मण आणि मैथिल ब्राह्मण ह्या प्रदेशांतील ब्राह्मणांना 'पंच गौड' ब्राह्मण म्हणतात जे सामान्यतः आजच्या उत्तरप्रदेश (उत्तरांचल), बिहार (झारखंड), पश्चिम बंगाल, ओडिशा आणि उत्तरेकडील लहान राज्यात (दिल्ली, हरयाना) विखुरले आहेत.
वर्ग:ब्राह्मण
इ.स. २६६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. २६६ वर्ग:इ.स.च्या २६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
फतेहपूर जिल्हा
''हा लेख फतेहपूर जिल्ह्याविषयी आहे. फतेहपूर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
फतेहपूर जिल्हा हा भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र फतेहपूर येथे आहे.
तालुके
वर्ग:फतेहपूर जिल्हा वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे
नांदकर
नांदकर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:भिवंडी तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
ऑत-पिरेने
ऑत-पिरेने (Hautes-Pyrénées; ऑक्सितान: Nauts Pirenèus / Hauts Pirenèus; इंग्लिश लेखनभेदः अप्पर पिरेनीज) हा फ्रान्स देशाच्या मिदी-पिरेनीज प्रदेशातील एक विभाग आहे. फ्रान्सच्या नैऋत्य भागात पिरेनीज पर्वतरांगेत स्पेनच्या सीमेवर हा विभाग स्थित आहे.
बाह्य दुवे
पिरेने, ओत पिरेने, ओत
८८ (संख्या)
८८-अठ्ठ्याऐंशी  ही एक संख्या आहे, ती ८७  नंतरची आणि  ८९  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 88 - eighty-eight.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
अमृता राव
अमृता राव ( १७ जून १९८१) ही बॉलिवूड चित्रपटसृष्टीमधील आघाडीची तारका व मॉडेल आहे. तिने इश्क विश्क, मै हूं ना, वेलकम टू सज्जनपूर इत्यादी यशस्वी चित्रपटांत कामे केली आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
नरसरावपेट लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:आंध्र प्रदेशमधील लोकसभा मतदारसंघ
येमेनचा ध्वज
येमेनचा ध्वज २२ मे १९९० रोजी उत्तर येमेन आणि दक्षिण येमेनच्या विलीनीकरणानंतर स्वीकारला गेला.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:येमेन वर्ग:देशानुसार ध्वज
पंच द्रविड
पंच द्रविडहा एक ब्राह्मण समाजातील गट आहे जो भारताच्या दक्षिणेकडील राज्यात राहत असे. विंध्य पर्वताच्या दक्षिणेकडे राहणारे म्हणजे कर्नाटक, महाराष्ट्र, गुजरात, तेलंगी(आंध्र प्रदेश) व द्राविड (तमिळनाडू व केरळ) प्रदेशांतील ब्राह्मणांना द्रविड ब्राह्मण (पंच द्रविड राज्य) असे संबोधतात.
वर्ग:ब्राह्मण
अभिव्यक्तिस्वातंत्र्य
इतर सजीवांप्रमाणे किंबहुना इतर सजीवापेक्षा अधिक चांगल्या रितीने अभिव्यक्ती ही मनुष्य प्राण्याची नैसर्गिक गरज अथवा प्रेरणा आहे. जगात लोकशाही आणि स्वातंत्र्य बळकट करण्याकरिता झालेल्या विविध चळवळींमुळे, तसेच बौद्धिक व न्यायिक चिकित्सांमधून अभिव्यक्तीस्वातंत्र्यास मूलभूत स्वातंत्र्याचा दर्जा दिला गेला आहे. तसेच, या स्वातंत्र्याच्या व्याख्येच्या कक्षा अधिकाधिक विस्तारित ठेवण्यासाठी करावयाच्या प्रयत्‍नांचे महत्त्व भारतानेच नव्हे तर जागतिक स्तरावर मान्य केले गेले आहे.स्वातंत्र्य हा जन्मसिद्ध अधिकार असल्याचे कितीही गुणगान केले तरी इतर मूलभूत हक्कांप्रमाणेच अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याससुद्धा कायद्याच्या मर्यादेशी आणि सांस्कृतिक पारंपरिक वातावरणाशी सामना करावयास लागतो.अभिव्यक्तिस्वातंत्र्या ने नियमबद्ध होणाऱ्या व्यक्तिस्वातंत्र्याचा, त्याच्या विस्तारकक्षांचा व मर्यादांचा व्यक्ती, समूह, त्यांची स्थलकालसापेक्ष संस्कृती, इतर मूलभूत स्वातंत्र्यअधिकार, त्यांच्या हक्क-कर्तव्यांच्या संकल्पना आणि संबधित विविध कायदे यांवर परिणाम होत असतो. अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य हा व्यक्तिगत स्वातंत्र्याप्रमाणेच लोकशाही मूल्यांवर आधारित मूलभूत मानवी अधिकार आहे. स्वतःस अभिव्यक्त करता येणे म्हणजेच अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य ही स्वयंपूर्णतेसाठी किमान आवश्यकता असते. या अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचे विचार-स्वातंत्र्यासोबत घनिष्ठ नाते आहे.
भारतीय राज्यघटनेच्या प्रास्ताविकेत सर्व भारतीय नागरिकांना वैचारिक आणि अभिव्यक्तीच्या स्वातंत्र्य असल्याचा समावेश आहे. भारतीय राज्यघटनेच्या कलम १९ मध्ये या स्वातंत्र्याचा पुनरूच्चार केला आहे. योगायोग असा की, मानवाधिकाराच्या वैश्विक घोषणापत्राच्याही १९ व्या क्रमांकाच्या कलमात अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा उल्लेख आहे.
अभिव्यक्ती आणि अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य म्हणजे काय
माध्यम कोणतेही असले तरी, अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य या शब्दाने केवळ बोलण्याचेच नव्हे, तर माहिती किंवा कल्पना हवी असणे, मिळवणे, आणि देणे यांचे स्वातंत्र्यही अभिप्रेत होते. मानवाधिकाराचे वैश्विक घोषणापत्र कलम १९ अनुसार ''प्रत्येकास मतस्वातंत्र्य व भाषणस्वातंत्र्य असण्याचा अधिकार आहे. या अधिकारात कोणतीही ढवळाढवळ न होता मत बाळगण्याच्या स्वातंत्र्याचा, तसेच कोणत्याही माध्यमातून सीमांचा विचार न करता माहिती व विचार ग्रहण करण्याचा प्रयत्‍न करणे, या गोष्टी मिळवणे व इतरांना  देणे यासंबधीच्या स्वातंत्र्याचा समावेश होतो.''
स्वातंत्र्य म्हणजे व्यक्त होण्याची मुक्तता असणं.कुठलिही संवेदना व्यक्त करताना त्यावर बंधन नसणं म्हणजे स्वातंत्र्य.हवं तस जगता येण म्हणजे स्वातंत्र्य.
महत्त्व
शासन,धर्मसंस्था आणि समाज/ वेगवेगळे समाजघटक वेळोवेळी आपली सत्ता अथवा प्राप्तस्थानाचे निरंकुशत्व जपण्याकरिता विरोधी विचारांवर नियंत्रण मिळवण्याकरिता अथवा विरोधीविचार नामशेष करण्याकरिता अथवा तो सामान्यजनांपर्यंत न पोहोचु देण्याच्या दृष्टीने पहिला बळी अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याचा घेण्याचा प्रयत्न करतात.विसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून जनसंवाद माध्यमांमध्ये जी क्रांती झाली इंटरनेट,मोबाईल इत्यादी साधने सर्वसामान्य जनतेस सहजतेने माहितीची देवाण घेवाण करू देऊ लागली त्यामुळे शासनप्रणाली कायद्दांचा उपयोगकरून ही नवी माध्यमेसुद्धा कशी नियंत्रणाखाली येतील हे पाहू लागल्या.
चीन सारख्या बऱ्याच देशांमध्ये अजूनही अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य "लोकशाही" हे शब्दसुद्धा इमेल इंटरनेट मोबाईल या साधनांद्वारे प्रसारीत होऊनयेत याकरिता सर्व आटापिटा केला जातो.भारतासारख्या लोकशाही देशातसुद्धा मागच्यादाराने नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या कायद्द्यांचे वेळोवेळी मसुदे बनवले जातात असे आढळते,परंतु लोकशाहीतील जागरूक आधारस्तंभांमुळे आणि न्यायसंस्थेमुळे त्यातील बहुतांश निरंकुश अंकुश लावू इच्छिणाऱ्या मसुद्दांना आणि कायद्दांना वेगवेगळ्यास्तरावर वेळीच रोखून धरले जाते.
ऐतिहासिक, राजकीय, न्यायिक, सांस्कृतिक व वैचारिक दृष्टिकोण
प्रागैतिहासिक काळापासून अस्तित्वात असलेली काही तत्कालीन मूल्ये आधुनिक काळात, शांततामयपद्धतीने व्यक्त झालेल्या सत्याच्या आग्रहातून, स्वीकारार्ह नसली तरीही, प्राचीन भारतीय संस्कृतीत तत्त्वज्ञांनी आणि राज्यकर्त्यांनी वेळोवेळी अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचे मूल्य परोक्ष अथवा अपरोक्षरीत्या जपण्याचे प्रयत्‍न केल्याचे आढळून येते. जैन, बौद्ध आणि वैदिक/अवैदिक विचारप्रणालीत विचारांचे आदानप्रदान बऱ्यापैकी मुक्तपणे होत असावे.
मध्ययुगीन काळात या स्वातंत्र्यावर स्त्री स्वातंत्र्यावर, अस्पृश्यता, जातीय उतरंडी व धर्मांधतेने मर्यादा आणल्याचेही लक्षात येते. ब्रिटिशोत्तर काळापासून युरोपीय प्रागतिक लोकशाहीमूल्यांशी परिचय होऊ लागल्यानंतर विविध सामाजिक आणि राजकीय सुधारकांनी अभिव्यक्ती आणि इतर मूलभूत स्वातंत्र्ये मिळवण्याकरिता विविध चळवळी आणि संघर्ष केले. याचा परिपाक म्हणून ब्रिटिशांपासून स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर, घटनाकारांनी भारतीय राज्यघटनेत इतर मूलभूत हक्कांसोबत अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या हक्काचाही समावेश केला.
अभिव्यक्त होण्याकरिता लागणाऱ्या स्वातंत्र्याचे वर्णन रविंद्रनाथ टागोर यांनी त्यांच्या Where the Mind is Without Fear या काव्यात केले आहे.
<blockquote style="border: 1px solid blue; padding: 2em;"> ''Where the mind is without fear and the head is held high;
Where knowledge is free;
Where the world has not been broken up into fragments by narrow domestic walls;
Where words come out from the depth of truth;
Where tireless striving stretches its arms towards perfection:
Where the clear stream of reason has not lost its way into the dreary desert sand of dead habit;
Where the mind is lead forward by thee into ever-widening thought and action—Into that heaven of freedom, my Father, let my country awake.''
अधिकारप्राप्तीचा इतिहास
प्रदीर्घ मानवी उत्क्रांतीच्या इतिहासात, दोन विचाधारांमध्ये एकमेकांना विरोधी भासणाऱ्या शक्ती उदयास आल्याचे कित्येकदा आढळून येते. लिखित माध्यमांतून कल्पना आणि मते व्यक्त करण्याची गरज आणि या उलट, मुक्तपणे अभिव्यक्त होण्यावर बंधने घालण्याची आवश्यकता अनेकांनी व्यक्त केली आहे. ग्रीक महाकाव्याचे कवी होमर ( इसपूर्व नववे किंवा आठवे शतक) यांनी मुक्त अभिव्यक्तीचे समर्थन केले, पण अथेन्सचे पहिले महत्त्वपूर्ण कायदेतज्‍ज्ञ सोलोन (इसपूर्व ६३०-५६०) यांनी "जिवंत किंवा मृत व्यक्तीच्या विरुद्ध वाईट बोलण्यावर" बंदी घातली होती. अथेन्स लोकशाहीतील नेता, पेरिकल्सने (Pericles) अथेन्सचे राज्य आणि त्यांचे विरोधक स्पार्टाचे नागर-राज्य यांतील मूलभूत फरक म्हणजे भाषणस्वांतंत्र्य होय असे स्पष्ट म्हटले आहे. तरीसुद्धा, पेलोपोनेशियन (Peloponnesian) युद्धांनतर, अथेन्स सभागृहाने सॉक्रेटिसला अनोळखी देवांविषयी भाषणे देण्याबद्दल, तसेच अधिकारीवर्गांना प्रश्न विचारण्यास तरुणांना प्रोत्साहन देऊन भ्रष्ट केल्याबद्दल विषप्राशन करण्याची आज्ञा फर्मावली होती.
परीघ
भाषण आणि अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य म्हणजे एखाद्या व्यक्तीस स्वतःची मते आणि त्यांवरील विश्वास बोलून व्यक्त केलेल्या शब्दातून, लेखनामधून, छापील मजकुरातून, चित्रांद्वारा किंवा इतर कोणत्याही माध्यमातून मुक्तपणे व्यक्त करण्याचा अधिकार. अभिव्यक्तींत, एखादी संकल्पना संवादी माध्यमातून, गीत गायनातून, खाणाखुणांनी तसेच अभिनयादी दृश्य representation, माध्यमातून व्यक्त करण्याचा अंतर्भाव होतो. यांत छपाईसुद्धा अभिप्रेत असल्यामुळे वृत्तमाध्यमांचे स्वातंत्र्याचाही या प्रवर्गात समावेश होतो. संकल्पनांची मुक्त प्रसिद्धी propagation  हे आवश्यक उद्दिष्ट व्यासपीठांवरून अथवा वृत्त माध्यमांतून साधता आले पाहिजे. वितरणाच्या स्वातंत्र्याने ही प्रसिद्धी propagation  सुरक्षित होते. प्रकाशनाचे जसे स्वातंत्र्य हवे तसे ते वितरित करण्याची मुक्तता हवी, म्हणूनच वितरणाशिवाय प्रकाशनाचे फारसे मूल्य उरत नाही. भाषण आणि अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याने केवळ स्वतःच्याच मतांचे प्रसारण करता येते असे नाही, तर इतरांच्याही मतांचे प्रसारण आणि प्रसिद्धी करता येते; असे नसते तर वृत्तमाध्यमांचे स्वातंत्र्य अस्तित्वात आले नसते.
Explaining the scope of freedom of speech and expression Supreme Court has said that the words "freedom of speech and expression" must be broadly constructed to include the freedom to circulate one's views by words of mouth or in writing or through audiovisual instrumentalities.
अभिव्यक्तीची माध्यमे
व्यक्ती ज्या माध्यमातून स्वतःला व्यक्त करू शकतात अशा माध्यमांची संख्या बरीच आहे. भाषण, लेखन व दृक्‌श्राव्य कला इत्यादींचे उपप्रकार मोजल्यास ही संख्या अगणनीय होऊ शकते. भाषण, लेखन, वृत्तमाध्यमे, चित्र, व्यंगचित्र, काव्य..... या कलाक्षेत्रांनी अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याच्या कक्षा रुंदावण्यास वेळोवेळी मोठा संघर्ष आणि मोठे योगदान केले आहे.
अभिव्यक्ती, प्रताधिकार आणि बौद्धिक संपदा यांचा परस्पर संबंध
एखाद्या व्यक्तीने केलेले भाषण/लेखन/कलाकृती हे सामान्यतः त्या व्यक्तीची मालमत्ता असते, ऐकणारा श्रोता तीच ऐकलेली गोष्ट जशीच्या तशी पुनःप्रसारित करावयाची असल्यास त्या व्यक्तीच्या संमतीनेच करू शकतो; पण त्याच वेळी त्या पासुन प्रेरणा घेऊन केलेली नवनिर्मितीवर नवी निर्मिती करणाऱ्या व्यक्तीचा प्रताधिकार असतो (अर्थात येथे आधीच्या कलाकृतीची नक्कल न करण्याची काळजी कटाक्षाने घेणे अभिप्रेत असते), आधीच्या व्यक्तीचे प्रताधिकार कुठे संपतात आणि नंतरच्या व्यक्तीचे अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य नेमके कुठे सुरू होते यातील रेषा काही वेळा पुसट असतात.सोबत आधीच्या व्यक्तीच्या मांडणीशी (विचारांशी नव्हे) मूलभूत फरक असल्यास ती स्वतःची बौद्धिक संपत्ती म्हणून हक्कसुद्धा दाखवणे सोपे होते.
अभिव्यक्तीस्वातंत्र्य आणि शासन
जर्मन विकिपीडीयातून मशिन ट्रान्सलेशननेघेतले भाषांतर बाकी Freedom of expression is a human right and is in a constitution as one against the state violence directed fundamental right guaranteed to ensure that the public opinion and the related discussion of government and legislation affecting or even prohibited. Closely related to freedom of expression guarantees the freedom of information access to important information without having a critical opinion would not be possible, the prohibition of censorship prevents the expression and control of information by Government agencies. Unlike a dictatorship, control of information are the state power in a democracy by the means of preventive censorship is strictly prohibited.
भारतीय राज्यघटनेतील कलम १९.
भारतीय संविधान कलम १९ (१) मध्ये दिलेले आहेत. त्यात
(अ) वाणी (भाषण) व अभिव्यक्तीचे स्वातंत्र्य, (ब) शांततेने व निःशस्त्र एकत्र जमणे, (क) संघटना स्थापणे, (ड) देशातील कुठच्याही भागात मुक्त संचार करणे,
(इ) देशातील कुठच्याही भागात राहणे व स्थायिक होणे आणि
(ग) कुठचाही व्यवसाय, धंदा, व्यापार वा उद्योग करणे यांचा समावेश आहे.
घटनात्मक न्यायसंस्थेचे अभिव्यक्तिस्वातंत्र्याच्या संबधाने निर्णय आणि निवाडे
भारतीय राज्यघटनेत अभव्यिक्तिस्वातंत्र्याचा मूलभूत हक्क दिलेला आहे. देशाचे सार्वभौमत्व व एकात्मता, राष्ट्राची सुरक्षितता, इतर देशांशी असलेले मैत्रीचे संबंध, कायदा व सुव्यवस्था, नैतिकता, सभ्यता या कारणांसाठी तसेच व्यक्तीची बेअब्रू व न्यायालयाचा अवमान यांचा प्रतिबंध करण्यासाठी सरकारला या हक्कावर कायद्याने वाजवी मर्यादा घालता येतात. मर्यादा वाजवी आहेत की नाही हे न्यायालयांनी ठरवायचे असते.