किशोर_कुमार
शेवटची वर्षे
किशोर कुमार यांनी निर्माता दिग्दर्शक म्हणून काही चित्रपट, १९७० च्या शेवटी व १९८० च्या सुरुवातीला केले, उदाहरणार्थ, बढती का नाम दाढी (१९७८), जिन्दगी (१९८१) व दूर वादियों में कहीॅं (१९८२). परंतु बॉक्स ऑफिसवर यातील कोणताही चित्रपट झळकला नाही. किशोर कुमार यांचा अभिनेता म्हणून शेवटचा चित्रपट "दूर वादियों में कहीॅं" होता. १९८० च्या दशकातही किशोर कुमारांनी  अनेक कलाकारांसाठी गाणे सुरू ठेवले. कुमार यांनी १९६९ पासून आयकर थकबाकी भरण्यासाठी पैसे मिळवण्यासाठी स्टेज शो केले. किशोर यांनी निर्मित ‘ममता की छाव  में’ या चित्रपटात बच्चन यांनी पाहुणे म्हणून येण्यास नकार दिल्यानंतर कुमार यांनी १९८१ पासून  अमिताभ बच्चन यांच्यासाठी गाणे बंद केले. किशोरांनी अमिताभसाठी नसीब, कुली, मर्द आणि देश प्रेमीमध्ये आवाज देण्यास नकार दिला. किशोर कुमारांनी  सांगितले की, पुकार या चित्रपटात रणधीर कपूरला ते आपला आवाज देतील. किशोर कुमार आणि आर. डी. बर्मन यांच्यात  चांगला संवाद असल्याने त्यांनी महान, शक्ती आणि बेमिसालमध्ये या चित्रपटामधील गाणी गाण्याचे मान्य केले. नंतर, शहेनशहा आणि नंतर तूफानमध्ये किशोरने अमिताभसाठी एकल गाणे गायले. किशोर कुमारांनी  त्यांच्या निर्मितीतील ममता की छाव  में या कचित्रपट मध्ये "मेरा गीत अधूरा है" हे गाणे गायले आणि राजेश खन्नावर हे गाणे चित्रित केले. किशोर कुमारांनी एका  चित्रपटाचे दिग्दर्शन केले होते, परंतु १९८७ मध्ये त्यांचा मृत्यू झाला होता आणि १९८९ मध्ये राजेश खन्ना यांनी अमित कुमार यांना चित्रपट प्रदर्शित करण्यात मदत केली. योगिता बालीने किशोर कुमार यांच्याबरोबर घटस्फोट घेतल्यानंतर मिथुन चक्रवर्तीशी लग्न केल्यावर मिथुन चक्रवर्तीसाठीही त्यांनी तात्पुरते गाणे थांबवले. तथापि, नंतर त्यांनी १९७० च्या दशकात मिथुन चक्रवर्तीच्या सुरक्षा आणि १९८०  च्या दशकात बॉक्सर, जागीर, फरीब आणि वक्त की आवाज या सारख्या अनेक चित्रपटांत गाणी गायली. त्यांनी १९८७ मध्ये कामचोर या चित्रपट साठी "तुमसे बडकर दुनिया में ना देखा", "एक डाकू साहर में या चित्रपटातील हमनाशी आँखे " आणि पिघलता आसमानातील "तेरी मेरी प्रेम कहानी" अशी काही गाणी अलका याज्ञिक यांच्याबरोबर गायले. १९८१ मध्ये हृदयविकाराच्या झटक्या येण्यापूर्वी  काही दिवस अगोदर  त्यांनी बुलंदी  या चित्रपटासाठी “कहो कहा  चले”, दर्द  मधील “प्यार का दर्द है” आणि आस पास मधील “तुम जो चले गए” हि गाणी  ध्वनिमुद्रित केली होती. २४ जानेवारी १९८१ रोजी दुपारी किशोर कुमार यान  कोलकाता येथे त हृदयविकाराचा पहिला झटका आला आणि आणखी चार तासांच्या अंतरावर त्यांना दुसरा हृदयविकाराचा झटका आला. राजपूत (१९८२) या चित्रपट  मधील "मेरे संग संग आया" आणि गेहरा  जखम मधील "मौसम भीगा भीगा" दोन्ही हृदयविकाराच्या झटक्यानंतर बरे झाल्यानंतर  त्यांनी गायिलेलं पहिलं एकल गाणं. सप्टेंबर १९८७ पर्यंत, संगीत दिग्दर्शकांकडून बनवलेल्या अयोग्य  प्रकारच्या गाण्यामुळे  व सूरांमुळे नाराज असल्यामुळे कुमार यांनी निवृत्त होण्याचा निर्णय घेतला होता आणि जन्मभूमी खंडवा येथे परत जाण्याचा विचार करत होते. ०१ ऑक्टोबर १९८७ रोजी - त्याचा भाऊ अशोक कुमार यांचा  ७६ वा वाढदिवस - त्याचे मुंबई येथे हृदयविकाराच्या झटक्याने सायंकाळी ४. ४५ वाजता निधन झाले. त्यांच्या पार्थिवावर अंत्यसंस्कार करण्यासाठी खंडवा येथे नेण्यात आले. किशोर कुमार यांनी आपले शेवटचे गाणे "गुरू गुरू" - वक्त की आवाज (१९८८) या चित्रपटासाठी आशा भोसले यांच्यासोबत बप्पी लाहिरी यांनी संगीतबद्ध केले होते. हे गाणे त मिथुन चक्रवर्ती आणि श्रीदेवी यांच्यासाठी केले होते. जॉनी मेरा नाम (१९७०) या चित्रपटातील त्यांचे "पल भर के लिए" हे गाणे 'किस किस, बँग बेंगलुरू' नावाच्या द सिम्पसनच्या भागामध्ये वापरण्यात आले होते. अशी गाणी  सच अ लॉन्ग  जर्नी (१९९८) आणि साइड स्ट्रीट्स (१९९८) यासह अनेक चित्रपटांमध्ये दाखविली गेली आहेत. किशोर कुमार यांच्यासारख्या गायकाचा शोध घेण्यासाठी सोनी टीव्हीने के फॉर किशोर या दूरचित्रवाणी गायन स्पर्धेचे आयोजन केले होते. शेवटच्या काळात किशोर कुमार यांनी अनिल कपूर च्या पहिल्या चित्रपटासाठी (वे सात दिन) व तसेच त्याच्या पहिल्या सुपरहिट चित्रपटासाठी (मिस्टर इंडिया)  गायिले. तसेच त्यांनी आर. डी. बर्मन साठी सागर ची प्रसिद्ध गाणी गायली. याच कालावधीत त्यांनी निवृत्त होऊन खांडव्याला जाण्याचे ठरवले. परंतु १३ ऑक्टोबर १९८७ रोजी हृदयविकाराने त्यांचे निधन झाले. त्यांचा पार्थिव देह अंत्यविधीसाठी खांडव्याला नेण्यात आला.