cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
लोणंद
भौगोलिक स्थान
लोणंद महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील शहर आहे. खंडाळा तालुक्यातील हे शहर पुणे-मिरज रेल्वेमार्गावरील स्थानक असून येथून बारामतीस रेल्वेमार्ग जातो.
लोणंद शहरातील कांद्याची बाजारपेठ सर्वात मोठी आहे आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात प्रसिद्ध आहे.मार्केट यार्ड हे मोठे आहे इथे कांद्याची खरेदी विक्री होते.तसेच धान्यांची खरेदी विक्री होते.त्याचप्रमाणे पाळीव प्राण्याचे  व्यवहार देखील इथे  होतात यामध्ये गाई, बैल, शेळी, मेंढी इत्यादीचा सामावेश होतो.प्रामुख्याने हे व्यवहार सकाळचे होतात.तसेच लोणंद शहरात अजून एक प्रसिद्ध मार्केट म्हणजे बांबूचे होय परंतु याचे व्यवहार  फक्त आठवड्यातून एकदाच होतात.हा बाजार फक्त गुरुवारीच होतो.लोणंद शहरातील गुरुवारी भरणारा बाजार हा मोठा बाजार आहे.आसपासचे शेतकरी ह्या दिवशी भाजीपाला घेऊन ह्या दिवशी विकतात.त्यामुळे लोणंद शहर हे बाजारपेठसाठी महत्त्वाचे शहर म्हणून ओळखले जाते.या ठिकाणी महाराष्ट्र औधोगिक वसाहत असून या ठिकाणी वेगवेगळ्या कंपनी आहेत  या ठिकाणी औधोगिक प्रशिक्षण संस्था आहे..या ठिकाणी मतीमंद मुलांची निवासी शाळा आहे.या गावात शरदचंद्र पवार महाविद्यालय आहे. व मालोजीराजे हायस्कूल व ज्युनियर कॉलेज आहे .या ठिकाणी मोठमोठे दवाखाने आहेत.तसेच हॉटेल व व्यापारी पेठा आहेत.या ठिकाणी बस स्थानक व रेल्वे स्थानक पण आहे. जवळच वीर धरण आहे.
हवामान
येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.
भूगोल
लोणंद 18.0404 ° एन 74.1872 ° E h[1] वर स्थित आहे. त्याची सरासरी उंची 597 मीटर (1961 फूट) [2] आहे. पुणे जिल्हा आणि सातारा जिल्हा आणि फलटण, कोरेगाव, पुरंदर तहसीलच्या सीमेवर खेमावती नदीच्या काठावर वसलेले आहे. लोणंद खंडाळा तहसील अंतर्गत येतो.
जवळील गावे: निंबोडी, पाडळी, खेड, तांबवे, कापडगाव, कोयेगाव, बाळूपाटलाचीवाडी, पाडेगाव, अंदोरी, पिंप्रे, पारगाव-खंडाळा.खेड बावकलवाडी मर्याचीवाडी आशी छोटी मोठी गावे आहेत.
वैशिष्ट्ये
पुण्यस्लोक अहिल्यादेवी चौक, थोंबरे माला, विनायकराव शेळके पाटील वस्ती (शेळके माला), मैत्री पार्क (जोतिबा नगर), स्टेशन चौक, बजरताल (राजमाता चौक), नवी पेठ, जुनी भजी मंडई, कळवट माला, एसपी कॉलेज लोणंद, मार्केट यार्ड (कृषी उत्त्पन्ना बाजार समिती), शेळके गल्ली, माली आळी, जांभालिचा माला, गोटे माळ, बिरोबा वस्ती, इंदिरानगर, शिवाजी चौक, उमाजी नाईक चौक, पंजाब कॉलनी, तानाजी चौक, लोणंद बस स्टँड एमआयडीसी लोणंद [१] लोणंद येथून जवळच पाडेगाव उस संशोधन केंद्र आहे व येथे उसावर वेगवेगळी संशोधन केली जातात. कांदा मार्केट प्रशिद्द आहे.
कसे पोहोचायचे
आपण लोणंदला ट्रेन व रस्त्याने भेट देऊ शकता. हे राजधानी मुंबईपासून 227 किमी अंतरावर आहे. पुण्याहून 81 कि.मी., साताऱ्यातून 47 कि.मी. आपण लोणंद-खंडाळा-वाई रस्त्याने वाई शहरात पोहोचू शकता. लोणंदपासून 20 किमी अंतरावर नेशन हायवे 48 आहे.
वाहतूक
राष्ट्रीय महामार्ग 4 (आता राष्ट्रीय महामार्ग 48 म्हणून प्रसिद्ध) लोणंद शहरापासून 20 किमी अंतरावर आहे. राज्य महामार्ग सातारा-लोणंद-पुणे, पुणे-लोणंद-फलटण-पंढरपूर लोणंद मार्गे जाते.
रेल्वे:
लोणंद रेल्वे स्टेशन
लोणंदचे रेल्वेस्थानक आहे आणि ते मुंबईहून मिरज, पुणे, सातारा सांगली, कोल्हापूर आणि बंगळुरू (काही गाड्या) वर जाण्यासाठी आहे. आपण रस्ता किंवा रेल्वेद्वारे  (महालक्ष्मी एक्सप्रेस, कोयना एक्सप्रेस, "गोवा एक्सप्रेस", सह्याद्री एक्सप्रेस किंवा चालुक्य एक्सप्रेस ) सहजपणे मुंबई किंवा पुण्याहून लोणंदला पोहोचू शकता.
लोणंद - पंढरपूर व लोणंद-बारामती येथून रेल्वे रुळ आता प्रगतीपथावर आहे.
बस:
लोणंद एसटी बस स्टँड
लोणंद हा पुणे, सातारा, फलटण, बारामती, पंढरपूर, शिरवळ, खंडाळा, भोर, वाई, वाठार, यांना जोडला गेला आहे.
अर्थव्यवस्था
कांद्यासाठी नाशिक नंतर लोणंद येथे सर्वात मोठे मार्केट प्लेस आणि महाराष्ट्रातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे मार्केट यार्ड (कृषी उत्पन्न बाजार समिती लोणंद) आहे.
मोठ्या कंपन्यांची सर्व शोरूम, दुकाने लोणंदमध्ये उपलब्ध आहेत.
लोणंद मध्ये नगर परिषद आहे जी लोकांना आवश्यक सुविधा पुरविते आणि सांस्कृतिक आणि आर्थिक गोष्टींकडे लक्ष देतात आणि शहराच्या सुधारणेसाठी आणि सुधारण्यासाठी काम करतात.
सातारा जिल्ह्यातील लोकांना रोजगार देणारी अनेक उद्योगांना लोणंदजवळ एमआयडीसी (महाराष्ट्र औद्योगिक विकास विकास महामंडळ) आहे.
लोणंदमधील उद्योग: सोना अ‍ॅलोयस प्रा. लि., इंडस बायोटेक लि., सह्याद्री ग्रुप, भारत गियर्स, प्रिव्हिलाज इंडस्ट्रीज, डेसिमेंट कंट्रोल सिस्टम प्रा. लि., प्रथमेश ब्रिफिट लि., पुष्पक इन्फ्राकॉन आणि बरेच काही.
सिटीस्केप
या शहरात अनेक महत्त्वाची सरकारी कार्यालये आणि इतर महत्त्वाच्या संस्था आहेत. लोणंदमधील प्रमुख कार्यालये आणि संस्था खालीलप्रमाणे आहेत:
लोणंद नगरपरिषद लोणंद
पोलीस स्टेशन लोणंद
इंडियापोस्ट कार्यालय लोणंद
शासकीय प्रथम आरोग्य केंद्र (शासकीय रुग्णालय)
शासकीय  प्राणी रुग्नालय (शासकीय पशु रुग्णालय)
एमएसआरटीसी बस स्टँड
शासकीय अतिथीगृह
तलाठी कार्यालय
एमआयडीसी लोणंद
मालोजीराजे विद्यालय व कनिष्ठ महाविद्यालय लोणंद.
शरदचंद्र पवार महाविद्यालय लोणंद
न्यू इंग्लिश स्कूल मुलिंचे, लोणंद.
सेंट एएनएनएस इंग्लिश स्कूल लोणंद.
झेडपी स्कूल
कृषी उत्पन्न बाज़ार समिती लोणंद (मार्केट यार्ड)
सर्व सरकारी आणि खाजगी बँका
मैत्री पार्क (जोतिबा नगर)
नोंदी
वर्ग:खंडाळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
सोरठा
सोरठा हा हिंदी काव्यरचनेतील एक अर्धसम मात्राछंद आहे. सोरठामध्ये चार चरण असून विषम क्रमांकाच्या चरणांमध्ये ११ आणि सम क्रमांकाच्या चरणांत १३ मात्रा असतात. सम चरणाच्या सुरुवातीला ’ज‘गण ( । ऽ ।-- लघुगुरूलघु ) असू नये. विषम चरणातील शेवटून दुसरे अक्षर गुरू आणि शेवटचे अक्षर लघु असणे आवश्यक आहे.
दोहा हा छंद सोरठाच्या अगदी विरुद्ध असतो. त्याच्या विषम क्रमांकाच्या ओळीत १३ आणि सम क्रमांकाच्या ओळीत ११ मात्रा असतात.
जो सुमिरत सिधि होय,
गननायक करिबर बदन।
करहु अनुग्रह सोय,
मुरली वाले मोहना,
मुरली नेक बजाय ।
तेरी मुरली मन हरो,
घर अँगना न सुहाय॥
दोहा आणि सोरठा यांची आणखी उदाहरणे -
दोहा:-
काल ग्रन्थ का पृष्ठ नव,
दे सुख-यश-उत्कर्ष
करनी के हस्ताक्षर,
अंकित करें सहर्ष.
सोरठा-
दे सुख-यश-उत्कर्ष,
काल-ग्रन्थ का पृष्ठ नव
अंकित करे सहर्ष
करनी के हस्ताक्षर.
जो काबिल फनकार,
जो अच्छे इन्सान
दोहा-
जो अच्छे इन्सान है,
जो काबिल फनकार
ऊपरवाले तुझे क्यों,
है उनकी दरकार?
वर्ग:भारतीय काव्य
उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ
उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ (Osmanabad Lok Sabha constituency)हा महाराष्ट्रातील ४८ लोकसभा मतदारसंघांपैकी एक आहे. ह्या मतदारसंघामध्ये सध्या उस्मानाबाद जिल्ह्यामधील ४ व लातूर आणि सोलापूर जिल्ह्यांमधील प्रत्येकी एक असे एकूण ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट केले गेले आहेत.
विधानसभा मतदारसंघ
== उस्मानाबादचे खासदार ==
==निवडणूक निकाल ==
=== लोकसभा निवडणूक २०१९ ===
किश्तवाड राष्ट्रीय उद्यान
किश्तवाड राष्ट्रीय उद्यान भारताच्या जम्मू आणि काश्मीर राज्यातील अभयारण्य आहे. हे अरण्य रिनाय नदीच्या दक्षिणेस, किबार नदीच्या उत्तरेस आणि मारवा नदीच्या पूर्वेस आहे.
हेसुद्धा पहा
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने वर्ग:जम्मू आणि काश्मीर
उस्मानाबाद लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
भारतीय निवडणुक आयुक्त निवडणुक निकाल संकेतस्थळ
संदर्भ
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:महाराष्ट्रामधील लोकसभा मतदारसंघ
श्वित्स (राज्य)
श्वित्स हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कँटन) आहे.
मराठी साहित्य रसिक मंडळ (चेंबूर)चे साहित्य संमेलन
मुंबईच्या चेंबूर या उपनगरात बहुधा दरवर्षी एकदिवसीय मराठी साहित्य संमेलन भरते.
तारखा आणि अध्यक्ष
चेंबूर
शिवाजी महाराजांचे अष्टप्रधानमंडळ
महाराष्ट्रात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी जून १६७४ मध्ये स्वतःस राज्याभिषेक करून घेतला आणि मराठ्यांच्या स्वतंत्र आणि सार्वभौम राज्याचा जयघोष केला. शिवाजी महाराजांची राज्याभिषेकाची कल्पना अतिशय व्यापक व प्रभावी होती. या कल्पनेमुळे निर्विकार पडलेल्या मराठी माणसाला चेतना मिळाली. या समारंभ प्रसंगी शिवाजी महाराजांंनी छत्रपती हे पद धारण केले. छत्रपती हेे स्वराज्याचे सार्वभौम व सर्वसत्ताधारी होते त्याच्यावर कोणाचेही नियंत्रण नव्हते, राज्याच्या सर्व क्षेत्रात त्याची निरंकुश सत्ता चालत होती. न्यायदानाचे अंतीम अधिकार छत्रपतींकडेच होते. याचप्रसंगी शिवाजी महाराजांनी अष्टप्रधान पद्धती स्वीकारली. राज्यकारभाराची निरनिराळी कामे त्यांनी या मंत्र्यांकडे सोपवली होती. ते मंत्री आपल्या कामाबद्दल वैयक्तिकरीत्या छत्रपतींना जबाबदार असत. अष्टप्रधान संस्थेचा राज्याभिषेकविधींत समावेश करून तिला धार्मिक स्वरूप कसे देण्यांत आले हे शिवाजी महाराजांच्या उपलब्ध असेलल्या वर्णनावरून दिसून येते. राज्याभिषेकावेळी सिंहासनाच्या सभोवार हातांत सुवर्णकलश घेतलेले प्रधान आठ दिशांना उभे राहिले होते. पूर्वेला मुख्य प्रधान मोरोपंत पिंगळे हाती सुवर्णकलश घेऊन उभे राहिले होते. दक्षिणेस सेनापती हंबीरराव मोहिते दुधाचा रौप्यकलश घेऊन उभे राहिले होते. पश्चिमेस रामचंद्र नीलकंठ पंडित अमात्य दही-दुधाने पूर्ण भरलेला तांब्याचा कलश घेऊन उभे राहिले होते, तर उत्तरेस छांदोगामात्य प्रधान रघुनाथ पंडितराव मधुपूर्ण सुवर्णकलश घेऊन उभे राहिले होते. त्यांच्या जवळ मातीच्या कुंभात समुद्राचे पाणी व महानद्यांचे पाणी भरून ठेविले होते. उपदिशांच्या ठायीं क्रमाने आग्नेयेला छत्र घेतलेले सचिव अण्णाजी दत्तो पंडित, सचिव, नैर्ॠत्यला पक्वान्‍नांची थाळी हाती घेतलेले सुमंत जनार्दन पंडित, वायव्येस चामर घेतलेले मंत्री दत्तो त्रिमल व ईशान्यला दुसरे चामर घेऊन न्यायाधीश बाळाजी पंडित उभे राहिले होते, राज्याभिषेकावेळी अष्टप्रधानांची नेमणूक पूर्ण झाली. यावेळी शिवाजी महाराजांनी आपल्या मंत्र्यांना संस्कृत नावे दिली. ही मंत्रिपदे वंश परंपरागत न ठेवता, कर्तबगारीवर ठरवण्यात यावीत, असे सांगितले.
अष्टप्रधान मंडळातील मंत्री
छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अष्टप्रधान मंडळात पुढील मंत्री होते.
“प्रधान अमात्य सचीव मंत्री, सुमंत न्यायाधिश धर्मशास्त्री, सेनापती त्यात असे सुजाणा, अष्टप्रधानी शिवमुख्य राणा” ।।
मंत्र्यांची नेमणूक करताना महाराजांनी अत्यंत दक्षता घेतली होती. व्यक्तीचे गुणदोष पाहूनच नेमणूक केली होती. एखाद्या प्रधानाच्या पश्चात त्याच्या मुलांना किंवा नातेवाईकांना ते या पदास लायक नसतांनाही केवळ ते मंत्र्यांची मुले म्हणून मंत्रिपद देण्यास महाराजांचा विरोध होता.
गॅरी कोझियर
कोझियर,गॅरी वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिवाजी महाराजांचे अष्टप्रधानमंडळ
हे सुद्धा पहा
अष्टप्रधानमंडळ अष्टप्रधानमंडळ
खंडाळा (नेर)
खंडाळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
कारा समुद्र
कारा समुद्र (Ка́рское мо́ре) हे आर्क्टिक महासागराचे एक अंग आहे. हा समुद्र सायबेरियाच्या उत्तरेस व नोवाया झेम्ल्याच्या पूर्वेस स्थित असून तो बारेंट्स समुद्रापासून कारा सामुद्रधुनीने अलग झाला आहे. पूर्वेस सेवेर्नाया झेम्ल्या हा द्वीपसमूह कारा समुद्राला लापतेव समुद्रापासून वेगळा करतो. कारा समुद्राच्या उत्तरेस फ्रान्झ जोसेफ द्वीपसमूह आहे.
खंडाळा (नेर)
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
कारा समुद्र
वर्ग:आर्क्टिक महासागर वर्ग:समुद्र वर्ग:रशियाचा भूगोल
ग्रँट इलियट
ग्रॅंट डेव्हिड इलियट (२१ मार्च, इ.स. १९७९:जोहान्सबर्ग, दक्षिण आफ्रिका - ) हा 🇳🇿 new zealandकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे.
इंदर मल्होत्रा
इंदर मलहोत्रा (इ.स. १९३०:चंदीगड, पंजाब, ब्रिटिश भारत - ११ जून, इ.स. २०१६:दिल्ली, भारत) हे एक इंग्लिश पत्रकार होते. त्यांना नेहरू फेलो व व्रुडो विल्सन फेलो या विद्यावृत्ती मिळाल्या होत्या.
ग्रँट इलियट
हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती, लेग स्पिन किंवा ऑफ स्पिन गोलंदाजी करतो.
वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इंदर मल्होत्रा
इंदर मलहोत्रा यांनी इंडियन एक्स्प्रेसमध्ये रियर व्ह्यू हा स्तंभ बराच काळ लिहिला. त्यात त्यांनी समकालीन भारताच्या इतिहासातील अनेक घटनांबद्दल लेखन केले. आणीबाणी, बांगला देश युद्ध अशा अनेक विषयांवर त्यांनी मते मांडली. नेहरूवादी असूनही त्यांनी चीन युद्धाच्या वेळी त्यांच्या धोरणावर परखड टीका केली होती.
पुरस्कार
वर्ग:पत्रकार वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
श्री वेंकटेश्वरा राष्ट्रीय उद्यान
हे सुद्धा पहा
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने वर्ग:रिकामी पाने
मोन जिल्हा
''हा लेख मोन जिल्ह्याविषयी आहे. मोन शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
मोन हा भारताच्या नागालॅंड राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र मोन येथे आहे.
वर्ग:मोन जिल्हा वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे
मथुरा दूध
मथुरा दूध ही पारगाव पेठ, पुणे येथील २,००,००० लिटर क्षमता असलेली दूध भुकटी, लोणी, दही, पनीर उत्पादित करणारी संस्था आहे.
वर्ग:पुणे
झुराब झ्वानिया
झ्वानिया, झुराब झ्वानिया, झुराब वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९६३ मधील जन्म
सावरपाडा (त्र्यंबकेश्वर)
सावरपाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
ग्लारुस (राज्य)
ग्लारुस हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कॅंटन) आहे.
वर्ग:स्वित्झर्लंडची राज्ये
टायबी
टायबी (इंग्रजी : Tybee Island, Georgia, USA) हे अमेरिकेच्या जॉर्जीया राज्यातील एक बेट आहे. यास टायबी आयलंड असेही म्हणतात व येथेच टायबी आयलंड शहरही आहे.
प्रसिद्धी
अमेरिकेच्या हवाईदलाने इ.स. १९५८ मध्ये येथेच आपला एक हायड्रोजन बॉंब हरवला आहे. हवाईदलाची कवायत करीत असतांना दोन विमानांची हवेत टक्कर झाली. त्यातील एक विमान हा बॉंब घेऊन चालले होते. वजन कमी करण्यासाठी हा बॉंब येथील समुद्रात टाकण्यात आला. व विमान आपत्कालिन परिस्थितीत उतरवण्यात आले. नंतर अनेक महिने शोध घेऊनही हा बॉंब कधीच सापडू शकला नाही. परंतु या घटनेमुळे हे शहर व भूभाग मात्र कायम चर्चेत राहिले आहे. अमेरिकेने आजवर अजून एकूण १० अणुबॉंब हरवले आहेत असे कबुल केले आहे.
हेही पहा
वर्ग:भूगोल वर्ग:अमेरिका
कारा सामुद्रधुनी
कारा सामुद्रधुनी (Пролив Карские Ворота) हे आर्क्टिक महासागराचे एक अंग आहे. ही सामुद्रधुनी रशियाच्या उत्तरेकडील कारा समुद्राला बारेंट्स समुद्रापासून वेगळे करते. कारा सामुद्रधुनीच्या उत्तरेस रशियाचे नोवाया झेम्ल्या हे बेट आहे.
सिरकुटणी
सिरकुटणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
मुकुंद वासुदेव गोखले
मुकुंद वासुदेव गोखले (जन्म १८ ऑक्टोबर १९४५ - मृत्यू ११ जानेवारी २०१८) हे देवनागरी लिपी आणि मुद्राक्षरविद्या ह्या विषयांचे अभ्यासक, अध्यापक तसेच टंकरचनाकार होते. देवनागरी, गुजराती, गुरुमुखी, बाङ्ला, असमिया, ओडिया, तेलुगु, कन्नड, तमिळ, मल्याळम, सिंहली, बर्मी, थाई, तिबेटी, लिंबू, ताइ-अहोम, ताइ-खांप्ती, मणिपुरी, मोडी, मराठी, लेप्चा, इंग्लिश, गोंडी अशा विविध लिप्यांचे टंक त्यांनी तयार केले आहेत.
शिक्षण आणि अध्यापन
मुकुंद गोखले ह्यांनी १९६५मध्ये नागपूर विद्यापीठातून कला विषयातील (कमर्शियल आर्ट, फाईन आर्ट, छायाचित्रण) पदविका घेतली. तसेच १९७०मध्ये मुंबईतून जी. डी. आर्ट (उपयोजित) संपादित केली. १९७० ते १९७३ ह्या कालावधीत कारकीर्द इन्स्टिट्यूट ऑफ आर्ट आणि १९७३ ते १९७८ ह्या काळात सर ज. जी. उपयोजित कला महाविद्यालय ह्या संस्थांत उपयोजित कला ह्या विषयाचे अध्यापन केले. एप्रिल ते जून १९७५ ह्या कालावधीत भारतीय केंद्रशासनाच्या तंत्रशिक्षण-अध्यापकांसाठीच्या योजनेअंतर्गत त्यांना गुजराती टाइप फाउंड्री, मुंबई येथे काम करण्याची संधी मिळाली होती.
जानेवारी १९७९ ते जानेवारी २००० ह्या कालावधीत इन्स्टिट्यूट ऑफ टायपोग्राफिकल रीसर्च (आय. टी. आर.), पुणे ह्या संस्थेचे संचालक म्हणून ते कार्यरत होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
साहोळी
साहोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कडेगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:कडेगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
केरी ओ'कीफ
ओ'कीफ,केरी वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॉर्जिया (अमेरिका)
जॉर्जिया (Georgia; ) हे अमेरिकेचे एक राज्य आहे. अमेरिकेच्या आग्नेय भागात वसलेले जॉर्जिया क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील २४वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने नवव्या क्रमांकाचे राज्य आहे. जॉर्जियाच्या पूर्वेला अटलांटिक महासागर असून ईशान्येला साउथ कॅरोलायना, उत्तरेला नॉर्थ कॅरोलायना व टेनेसी, दक्षिणेला फ्लोरिडा तर पश्चिमेला अलाबामा ही राज्ये आहेत. अटलांटा ही जॉर्जियाची राजधानी, सर्वात मोठे शहर व महानगर आहे.
इ.स. १७३२ साली स्थापन झालेली जॉर्जिया ही तेरा मूळ ब्रिटिश वसाहतींपैकी सर्वात शेवटची वसाहत होती. राजा जॉर्ज ह्याचे नाव ह्या वसाहतीला दिले गेले. जानेवारी २, इ.स. १७८८ रोजी अमेरिकन गणराज्यात सामील झालेले जॉर्जिया हे चौथे राज्य होते. जानेवारी २१, इ.स. १८६१ रोजी जॉर्जियाने अमेरिकन संघामधून बाहेर पडण्याचा निर्णय घेतला. त्यानंतर झालेल्या अमेरिकन यादवी युद्धामध्ये अब्राहम लिंकनच्या नेतृत्वाखालील उत्तरेकडील संघराज्यांनी दक्षिणी राज्यांना पराभूत केले. जुलै १५, इ.स. १८७० रोजी जॉर्जियाला पुन्हा अमेरिकेत दाखल केले गेले.
मोठी शहरे
खालील पाच जॉर्जियामधील सर्वात मोठी शहरे आहेत.
शिक्षण
गा टेक व जॉर्जिया विद्यापीठ ह्या अमेरिकेमधील सर्वोत्कृष्ट शैक्षणिक संस्थांपैकी दोन विद्यापीठे जॉर्जियामध्ये स्थित आहेत.
वाहतूक
अटलांटा महानगरात स्थित असलेला हार्ट्सफील्ड-जॅक्सन अटलांटा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा जगातील सर्वात वर्दळीचा विमानतळ आहे.
गॅलरी
<Gallery> चित्र:Atl skyline.JPG|अटलांटा ही जॉर्जियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. चित्र:TechTower.jpg|गा टेकचा टेक टॉवर. चित्र:Map of Georgia NA.png|जॉर्जियामधील प्रमुख रस्ते व महामार्ग. चित्र:GeorgiaCapitolBuilding.jpg|जॉर्जिया राज्य विधान भवन. चित्र:1999 GA Proof.png|जॉर्जियाचे प्रतिनिधित्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे. </Gallery>
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
माधव राष्ट्रीय उद्यान
हे सुद्धा पहा
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:शिवपुरी जिल्हा
फेक जिल्हा
''हा लेख फेक जिल्ह्याविषयी आहे. फेक शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
फेक हा भारताच्या नागालॅंड राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र फेक येथे आहे.
वर्ग:फेक जिल्हा वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे
बातुमी
बातुमी (ბათუმი) हे जॉर्जिया देशामधील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे (त्बिलिसी व कुतैसी नंतर). हे शहर जॉर्जियाच्या नैऋत्य भागात काळ्या समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले असून ते जॉर्जियाचे एक महत्त्वाचे बंदर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:जॉर्जियामधील शहरे
खानापूर (नेर)
खानापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
त्सुग (राज्य)
त्सुग हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कॅंटन) आहे.
वर्ग:स्वित्झर्लंडची राज्ये
फ्रँक ऑपनहाइमर
फ्रॅंक फ्रीडमन ऑपनहाइमर (ऑगस्ट १४, इ.स. १९१२ - फेब्रुवारी ३, इ.स. १९८५) हा अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ होता.
हा मॅनहॅटन प्रकल्पाचा सदस्य होता. याचा मोठा भाऊ जे. रॉबर्ट ऑपनहाइमर सुद्धा भौतिकशास्त्रज्ञ होता.
वर्ग:अमेरिकन भौतिकशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १९८५ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
क्रेग सर्जियंट
सर्जियंट,क्रेग वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माउंट अबू वन्यजीव अभयारण्य
माउंट अबू वन्यजीव अभयारण्य हे भारताच्या राजस्थान राज्यातील अभयारण्य आहे. अरवली पर्वतरांगेतील हे अभयारण्य १९८० साली घोषित केले गेले.
वर्ग:राजस्थानातील अभयारण्ये
लेना नदी
लेना (Ле́на, साखा: Өлүөнэ) ही रशियाच्या सायबेरिया प्रदेशामधील तीन विशाल नद्यांपैकी एक नदी आहे (इतर दोन नद्या: ओब व येनिसे). लेना नदी बैकाल सरोवराच्या उत्तरेकडील बैकाल पर्वतरांगेत उगम पावते. तेथून ईशान्येकडे व उत्तरेकडे वाहत जाऊन ही नदी आर्क्टिक महासागराला मिळते. ४,४७२ किमी लांबी असलेली लेना ही जगातील नवव्या क्रमांकाच्या लांबीची नदी आहे.
साखा प्रजासत्ताकामधील याकुत्स्क हे लेनावरील सर्वात मोठे शहर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील नद्या
नाना पाटेकर
नाना पाटेकर हा आयुष्यात प्रचंड खस्ता खाल्लेला त्या धडपडीतून सावरून शिकून उभा राहिलेला असा एक अभिनेता आहे. जगाची व जगण्याची जाण असलेला हा एक उत्तम नट नव्हे तर मराठी व हिंदी चित्रपटसृष्टीचा नटसम्राट आहे
ओळख
नाना पाटेकर यांचा जन्म जानेवारी १, इ.स. १९५१ रोजी मुरुड-जंजिरा, महाराष्ट्र येथे झाला. नाना मुंबईतील जे.जे. स्कूल ऑफ आर्ट’चे विद्यार्थी आहेत. नानांना स्केचेस बनवण्याचा शौक होता. गुन्हेगारांच्या वर्णनावरून नानांनी त्यांची रेखाचित्रे करून दिली आहेत. या कलाशिक्षणाच्या काळात नाना कॉलेजच्या नाटकांत कामे करू लागले.अतिशय गरीब परिस्थिती
कारकीर्द
नाना पाटेकर यांनी ’गमन’ इ.स. १९७८ मध्ये प्रदर्शित झालेल्या चित्रपटातून चित्रसृष्टीत पदार्पण केले. ही भूमिका इतकी छोटी होती की ते प्रेक्षकांच्या नजरेतही आले नाहीत. पुढे आठ वर्षे नाना चित्रपटात मिळेल ती भूमिका करत राहिले गिद्ध, भालू, शीला या त्या काळातल्या दुय्यम दर्जाच्या चित्रपटांत नाना होते. यांपैकी एकही चित्रपट खूप कमाई करू शकला नाही.
राज बब्बर यांची प्रमुख भूमिका असलेल्या ’आज की आवाज’ चित्रपटात नाना सहनायक होते. त्यांचे काम वाखाणले गेले, पण चित्रपट पडला.
१९८७ मध्ये आलेल्या एन.चंद्रा यांच्या ’प्रतिघात’मधील नानांची छोटी भूमिका लोकांना आवडली. सुजाता मेहता या चित्रपटाची नायिका होती.
१९८९मध्ये आलेल्या परिंदा चित्रपटात नानांची खलनायकाची भूमिका अफाट गाजली. १९९२मध्ये तिरंगा या चित्रपटाद्वारे नाना पाटेकरांना प्रमुख भूमिका करावयाचा पहिल्यांदा मान मिळाला. आपल्या संवादफेकीमुळे नाना पाटेकर यांनी संवाद शैलीकरिता प्रसिद्ध असलेल्या त्या चित्रपटातील राजकुमार यांच्या तोडीस तोड अभिनय केला.
२०१४ मधील 'प्रकाश बाबा आमटे' या चित्रपटाने त्यांना विशेष लोकप्रियता मिळाली.
दिग्दर्शक
नाना पाटेकर यांनी प्रहार:द फायनल अटॅक (१९९१) हा चित्रपट दिग्दर्शित केलेला आहे. दिग्दर्शक म्हणून त्यांचा हा पहिला चित्रपट होय. या चित्रपटामध्ये माजी सेनाप्रमुख जनरल व्ही.के. सिंग यांनी काम केले आहे.
दिग्दर्शक म्हणून एखादे नाटक करण्याची त्यांची इच्छा आहे.
सामाजिक कार्य
नाना पाटेकर यांनी सप्टेंबर २०१५ मध्ये अभिनेते मकरंद अनासपुरे याच्या बरोबर नाम फाउंडेशन या धर्मादाय संस्थेची स्थापना केली. या संस्थेअंतर्गत ते महाराष्ट्रातील दुष्काळी भागातील शेतकऱ्यांना विशेष करून मराठवाड्यातील आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबियांना मदत करतात.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती
सिरसोळी
सिरसोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
प्रियानाझ चॅटर्जी
प्रियानाझ चॅटर्जी (१२ ऑगस्ट, इ.स. १९९३:डंडी, स्कॉटलंड - ) ही कडून एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९३ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
तुएनसांग जिल्हा
''हा लेख तुएनसांग जिल्ह्याविषयी आहे. तुएनसांग शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
तुएनसांग हा भारताच्या नागालॅंड राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र तुएनसांग येथे आहे.
वर्ग:तुएनसांग जिल्हा वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे
माउंट हॅरिएट राष्ट्रीय उद्यान
हे सुद्धा पहा
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:मणिपूर
सोलोथुर्न (राज्य)
सोलोथुर्न हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कँटन) आहे.
वर्ग:स्वित्झर्लंडची राज्ये
सावरवाडा
सावरवाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
हुतात्मा चौक, मुंबई
हुतात्मा चौक हा मुंबईच्या फोर्ट विभागातील एक ऐतिहासिक चौक आहे. या चौकाचे जुने नाव फ्लोरा फाउंटन असे होते. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीतील हुतात्मा स्मारक, फ्लोरा फाउंटन कारंजे आणि कोपऱ्यातील दादाभाई नौरोजी यांचा पुतळा इत्यादी स्मृतिशिल्पे या चौकाची ठळक वैशिष्ट्ये आहेत.
ब्रिटिशकालीन इतिहास
इ.स. १६६८-१७१६ या कालखंडात ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने मुंबई बेटांवर एक किल्ला बांधून पूर्ण केला. पुढे इ.स. १८६० साली जागेच्या अभावामुळे आणि मुंबई नगरपालिकेच्या सांडपाण्याच्या निःसारणादी कामांमुळे हा किल्ला पाडला गेला. या किल्ल्यास तीन मजबूत सुरक्षित दरवाजे होते. पूर्वेकडील दरवाजा अपोलो गेट, उत्तरेस बझार गेट - म्हणजे सध्या ज्या ठिकाणी जी.पी.ओ. आहे तिथला भाग - आणि पश्चिमेकडील दरवाजा चर्चगेट या नावाने ओळखला जाऊ लागला. या चर्चगेटासमोर फ्लोरा फाऊंटन हे शिल्पांकित कारंजे उभे केले गेले.
फ्लोरा फाउंटन कारंजे
फ्लोरा फाउंटन हे मुंबईच्या फोर्ट भागातील हुतात्मा चौकातील पाण्याचे कारंजे आहे. हे कारंजे इ.स. १८६४मध्ये बांधण्यात आले. फाउंटन परिसरातील जमीन ही सर डेव्हिड ससून यांच्या मालकीची होती. हे कारंजे म्हणजे डेव्हिड ससून यांनी त्यांच्या फ्लोरा नावाच्या अल्पवयातच निवर्तलेल्या मुलीचे स्मारक म्हणून, स्वतःच्या जमिनीवर बांधलेले स्मारक होते. म्हणून त्या कारंज्याला फ्लोरा फाउंटन असे म्हणत. पुढे या कारंजावरून एकंदरीत त्या भागालाच फ्लोरा फाउंटन असे नाव पडले. फ्लोरा हे एका रोमन देवतेचे नावही आहे.
पुढे संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात फ्लोरा फाउंटनाच्या परिसरात अनेकजण पोलिसांच्या गोळीबारात मरण पावले. त्यांची आठवण म्हणून त्या चौकात हाती मशाल घेतलेल्या क्रांतिवीर स्त्री-पुरुषांचा एक पुतळा उभारला गेला. त्या पुतळ्याला हुतात्मा स्मारक म्हटले गेले. त्यामुळे फ्लोरा फाउंटन असलेल्या चौकाला हुतात्मा चौक असे नाव देण्यात आले. हा नावबदल इ.स. १९६०मध्ये झाला.
हुतात्मा चौकाचा इतिहास
इ.स.१९५६ च्या नोव्हेंबरातील २१ तारखेची ती संध्याकाळ होती. सकाळपासून फ्लोरा फाउंटनच्या परिसरात तणावाचे वातावरण होते. राज्य पुनर्रचना आयोगाने महाराष्ट्राला मुंबई देण्याचे नाकारले होते. मराठी बाण्याची मुंबई या अन्यायाने खवळून उठली होती. सर्वत्र छोट्यामोठ्या सभांमधून त्याचा जळजळीत निषेध होत होता. याचा संघटित परिणाम म्हणून कामगार आणि पांढरपेशांचा एक विशाल मोर्चा, तेव्हाच्या विवेकशून्य सरकारचा निषेध करण्यासाठी फ्लोरा फाऊंटनासमोरील चौकात येणार होता. दुपार टळल्यानंतर, म्हणजे मुंबईतल्या शंभर-सव्वाशे कापडगिरण्यांमधील, कामगारांची चारची पहिली पाळी संपल्यानंतर गिरणगावातून मोर्चा निघेल, असा अंदाज होता. पण त्याला छेद देत पांढरपेशांचा प्रचंड जनसमुदाय, एका बाजूने चर्चगेट स्थानकाकडून व दुसऱ्या बाजूने बोरीबंदरकडून गगनभेदी घोषणा देत, फ्लोरा फाउंटनकडे जमू लागला. हा मोर्चा पोलिसी ताकद वापरून उधळला जाईल, असा अंदाज होताच. कारण फोर्ट भागात जमाव आणि सभाबंदी जारी केली होती. सर्व कार्यालयांतील महिला कर्मचाऱ्यांना घरी पाठविले होते. जमावबंदीचा भंग करून, मुंबईकर फ्लोरा फाउंटनाच्या चौकात सत्याग्रहासाठी ठाण मांडून बसले होते. त्यानंतर थोड्या वेळातच विपरीत घडले. सत्याग्रहींना उधळून लावण्यासाठी लाठीमार करण्यात आला. मात्र, तरीही ते चौकातून हटत नाहीत म्हटल्यावर पोलिसांना गोळीबाराचा आदेश देण्यात आला. मुंबई राज्याचे तत्कालीन मुख्यमंत्री मोरारजी देसाई यांचे "दिसताक्षणी गोळ्या" घालण्याचे पोलिसांना आदेश होते. प्रेक्षणीय फ्लोरा फाउंटनाच्या कारंज्यातील पाण्यासारख्याच शांततापूर्ण आंदोलन करणाऱ्या निदर्शकांच्या रक्ताच्या चिळकांड्या काळ्याभोर रस्त्यावर उडू लागल्या. संयुक्त महाराष्ट्राच्या लढ्यात जानेवारी, इ.स. १९५७ पर्यंत जे १०५ आंदोलक हुतात्मे झाले, त्या मालिकेची ही सुरुवात होती.
या सर्व हुतात्म्यांच्या बलिदानापुढे व मराठी माणसाच्या आंदोलनामुळे काँग्रेसी सरकारला नमते घेऊन १ मे, इ.स. १९६० रोजी मुंबईसह संयुक्त महाराष्ट्राची स्थापना करावी लागली. त्यानंतर इ.स. १९६५मध्ये त्या जागी हुतात्मा स्मारकाची उभारणी झाली.
दादाभाई नौरोजी यांचा पुतळा
फ्लोरा फाउंटनपासून उत्तरेकडे पुढे जाणाऱ्या दादाभाई नौरोजी मार्गावर(जुने नाव हॉर्नबी रोड) भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे पितामह व पारशी विचारवंत दादाभाई नौरोजी यांचा पुतळा आहे. या पुतळ्याचे शिल्पकार बाळाजी वसंतराव ऊर्फ भाऊसाहेब तालीम हे होते. या पुतळ्याचे अनावरण ........ साली ....... गव्हर्नरांच्या हस्ते झाले.
दादाभाई नौरोजी यांच्या पुतळ्यातील खुर्ची साधी काम करण्याची खुर्ची आहे. या पुतळ्याचे एक वैशिष्ट्य असे की, दादाभाई ज्या खुर्चीवर बसले आहेत त्या खुर्चीचे मागचे दोन्ही पाय खऱ्याखुऱ्या फनिर्चरसारखे दिसतात. या खुर्चीला एवढ्या जड पुतळ्याचे वजन पेलावे, म्हणून दादाभाईंच्या पायघोळ पारशी फॅशन कोटाचा फक्त समोरचा (फोटोत दिसणारा) भाग पुतळ्याच्या 'ब्राँझ बेस' पर्यंत टेकलेला आहे.
या पुतळ्याच्या पदस्थलावर (' पेडेस्टल' वर) दोन्ही बाजूस युरोपियन वास्तववादी धाटणीची वर्णनपर उठावदार बोधशिल्पे ('इलस्ट्रेटिव्ह') असणे हे या पुतळ्याचे आणखी एक 'कलात्मक' वैशिष्ट्य आहे. 'ब्रिटिश पार्लमेंटात पहिल्या भारतीयाचा प्रवेश : फेब्रुवारी १८९३' या दादाभाईंच्याच चरित्रावर आधारित प्रसंगाचे शिल्प पुतळ्याच्या एका बाजूला आहे, तर दुसऱ्या बाजूला, मुंबईत मुलींसाठी पहिली शाळा काढणाऱ्या दादाभाईंचे 'मदर्स रिअली मेक नेशन्स' हे वाक्य आणि शाळेत आई-मुलांना प्रवेश देणारे दादाभाई, असे या प्रसंगाचे उठावशिल्प आहे.
बाह्यदुवे
वर्ग:मुंबई वर्ग:संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ वर्ग:मुंबईमधील इमारती व वास्तू
किम ह्युस
ह्युस,किम वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बुर्गास
बाह्य दुवे
वर्ग:बल्गेरियामधील शहरे
खालाणा
खालाणा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
पन्ना राष्ट्रीय उद्यान
हे सुद्धा पहा
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय उद्याने वर्ग:रिकामी पाने
मुक्त शब्दकोश
मुक्‍त शब्दकोश हा मुक्त सॉफ्टवेरच्या तत्त्वावर आधारित असून ज्ञानावरील मालकी हक्क असू नये म्हणून त्याची निर्मिती करण्यात आली आहे. विक्शनरी हा एक मुक्त शब्दकोश आहे जो कोणीही वापरकर्ता संपादित करू शकतो.
हेसुद्धा पहा
वर्ग:शब्दकोश
रॉबर्ट गॅस्कोन-सेसिल
रॉबर्ट आर्थर टॅलबोट गॅस्कोन-सेसिल, सॅलिस्बरीची तिसरा मार्के (Robert Gascoyne-Cecil, 3rd Marquess of Salisbury; २९ डिसेंबर १८०९ - १९ मे १८९८) हा एक ब्रिटिश राजकारणी व तीन वेळा युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता.
गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट गॅस्कोन-सेसिल, रॉबर्ट
बेकर आयलंड
बेकर आयलंड हे प्रशांत महासागरातील एक बेट आहे. अमेरिकेने १८५७ साली या बेटाचा ताबा घेतला. येथे मनुष्यवस्ती नाही. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान बांधलेली आणि आता वापरात नसलेली एक धावपट्टी या बेटावर आहे.
वर्ग:अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
रेणुसेवाडी
रेणुसेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कडेगांव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कडेगांव तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
सांक्ट गालेन (राज्य)
सांक्ट गालेन हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कँटन) आहे.
रेचेल शोल्स
रेचेल शोल्स (३१ जानेवारी, इ.स. १९९२:मॅंचेस्टर, इंग्लंड - ) ही कडून एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.
वर्ग:स्कॉटलंडच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
सोनापूर (आष्टी)
सोनापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
हुआन नेग्रिन
हुआन नेग्रिन इ लोपेझ (फेब्रुवारी ३, इ.स. १८९२ - नोव्हेंबर १२, इ.स. १९५६) हा स्पेनचा पंतप्रधान होता.
नेग्रिन व्यवसायाने डॉक्टर होता.
वर्ग:स्पेनचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १८९२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:संदर्भ नसलेली पाने
वोखा जिल्हा
''हा लेख वोखा जिल्ह्याविषयी आहे. वोखा शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
वोखा हा भारताच्या नागालँड राज्यातील जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र वोखा येथे आहे.
चतुःसीमा
वर्ग:वोखा जिल्हा वर्ग:नागालँडमधील जिल्हे
हँगिंग गार्डन्स, मुंबई
हँगिंग गार्डन्स तथा फिरोझशाह मेहता उद्यान भारताच्या मुंबई शहरातील मलबार हिल भागातील बगीचा आहे. याची रचना इ.स. १८८१मध्ये झाली
वर्ग:मुंबई वर्ग:इ.स. १८८१ मधील निर्मिती
लाहिरी महाशय
श्यामाचरण लाहिरी (बंगाली : শ্যামাচরণ লাহিড়ী)(सप्टेंबर ३०, इ.स. १८२८ - सप्टेंबर २६, इ.स. १८९५) हे लाहिरी महाशय या नावाने अधिक प्रसिद्ध असणारे भारतीय योगी आणि महावतार बाबाजी यांचे शिष्य होते. योगीराज आणि काशीबाबा या नावांनीही ते लोकप्रिय होते. महावतार बाबाजींकडून १८६१ मध्ये शिकून घेतलेले क्रिया योगाचे तंत्र त्यांनी पुनरुज्जीवित केले. लाहिरी महाशय हे युक्तेश्वर गिरी यांचे गुरू होते. संस्कृतमध्ये महाशय या उपाधीचा 'मोठ्या मनाचा' असा होतो. भारतीय साधूंशी तुलना करता ते वेगळे होते; कारण त्यांनी लग्न केले, कुटुंब चालविले, लष्करी अभियांत्रिकी खात्यात ब्रिटिश सरकारसाठी हिशेबनिसाचे काम केले. मंदिर किंवा मठात राहण्याऐवजी ते वाराणसीला आपल्या घरीच राहिले. आयुष्यभर त्यांनी सहजरीतीने कोणत्याही संस्थेशी फारसा संबंध न ठेवता क्रियेचा प्रसार केला. त्यांच्या स्वतःच्या पवित्र जीवनामुळे त्यांचे अनेक अनुयायी तयार झाले आणि अनेक क्रियावान प्रगत शिष्यांचे ते गुरू झाले. अशा शिष्यांमध्ये स्वामी श्री युक्तेश्वर गिरी व पंचानन भट्टाचार्य यांचा समावेश होतो. “आदर्श गृहस्थ-योगी” या रूपात असाधारण जीवन जगत असल्यामुळे ते तत्कालीन आध्यात्मिक प्रेरणास्रोत बनले; एकोणिसाव्या शतकात हिंदू धर्मवाद्यांमध्ये त्यांचा बोलबाला होता.
युक्तेश्वरांचे शिष्य श्री परमहंस योगानंद यांच्यामुळे व त्यांच्या योगी आत्मकथा पुस्तकामुळे (१९४६) पाश्चिमात्य जगतास लाहिरी महाशयांचा परिचय झाला. योगानंदांनी त्यांच्या जीवनास ख्रिस्तासारखे जीवन मानून त्यांचा गौरव ‘योगावतार’ असा केलेला आहे. योगमार्गातील सिद्धपुरुषांनी योगप्रसारासाठी लाहिरींची निवड केलेली असल्याने हा गौरव सार्थ ठरतो. लाहिरी महाशयांनी शिष्यांचे नैसर्गिक कल ओळखून त्याप्रमाणे त्यांना मार्गदर्शन केले, क्रियेवर जोर देऊनही अन्य उपासनामार्गांचे स्वातंत्र्य अबाधित राखले ह्याची नोंद योगानंदांनी घेतलेली आहे. स्वतः सनातन हिंदू समाजातील उच्चवर्णीय ब्राह्मण असूनही काशीबाबांनी समाजाने बहिष्कृत केलेल्यांचा तसेच अन्यधर्मीय व्यक्तींचाही धैर्याने अंगीकार केला.
काशीबाबांबद्दलच्या अनेक विस्मयकारक गोष्टी योगानंदांच्या पुस्तकात आहेत. बाबाजींनी निर्माण केलेल्या प्रकाशमान महालात दीक्षाप्राप्ती आणि मृत शिष्यास जिवंत करणे अशा गोष्टींचा त्यात समावेश होतो. सेवानिवृत्तीच्या काळात कित्येकदा ते आपल्या घरातच ध्यानावस्थेत एका जागी झोपेची गरज न भासता बसलेले असत; घराच्या इतर भागात बऱ्याचदा ते जात नसत आणि रात्रंदिवस शिष्य व भटकंती करणारे साधू त्यांची भेट घेण्यास येत असत.
काशीबाई नवरंगे
काशीबाई नवरंगे ह्या भारतीय सामाजिक कार्यकर्त्या होत्या. काशीबाई नवरंगे त्यांचे कुटुंब प्रार्थना समाजाच्या सावलीत विकसित झाले. तसेच त्यांनी वैद्यकीय क्षेत्रात आपले योगदान दिले होते.
पुरस्कार
१९२५ मध्ये सरकारने त्यांना जस्टीस ऑफ पीस हा सन्मान दिला. जे.पी. हा सन्मान मिळवणाऱ्या डॉ.काशीबाई नवरंगे या पहिल्या दक्षिणी स्त्री होत्या.
कामाचा विषय
प्रार्थना समाजाच्या सभासद होऊन त्यांनी विविध प्रकारचे काम सुरू केले. स्त्रियांसाठी रविवारी स्वतंत्र उपासद सभा घेण्यास त्यांनी सुरुवात केली. गरीब स्त्र्यांसाठी दुध फंडा चालविणे, मुलांना कपडे शिवून पाठविणे, निधी गोळा करणे. इ. उपक्रमांमध्ये त्या सहभागी असत. आरोग्यविषयक व्याख्याने देत. पंढरपूरच्या अनाथाश्रमाच्या त्या सहभागी होत्या. मुंबईला गर्भवती चिकित्सालय’ सुरू करून गरीब स्त्रियांची त्या मोफत तपासणी करून औषधोपचार करीत.काळाचे बदलते स्वरूप विचारात घेऊन स्त्रियांना स्वावलंबी बनविण्यासाठी काही व्यावसायिक उपक्रम त्यांनी सुरू केले. १९२२ मध्ये त्यांनी स्त्रियांची उद्योगी संस्था स्थापन केली. उद्योगगृह, पतपेढी, खरेदी-विक्री केंद्र सुरू करून स्त्रियांना विविध प्रकारची कामे करण्यास प्रोत्साहन दिले. त्याबरोबर त्या आर्य महिला समाजाचे कामही मनापासून करीत. नर्सिंगचे शिक्षण घेणाऱ्या स्त्रियांना शिष्यवृती मिळावी, त्यांना ग्रंथालयासारख्या सुविधा मिळाव्यात म्हणून त्याना सतत प्रयत्न केले. १९३६ मध्ये लंडन येथे होणाऱ्या सर्वधर्म परिषदेला ब्राम्हो समाज्याच्या प्रतिनिधी म्हणून त्यांना सन्मान पाठविले होते. त्यांच्या कार्यानेच अनेक गौरव त्यांच्याकडे चालत आले. १९१८ मध्ये महर्षी अण्णासाहेब कर्वे यांचा ६० व वाढदिवस त्यांना विद्यार्थिनींनी आयोजित केला. तेव्हा डॉ.काशीबाई नवरंगे समारंभाच्या अध्यक्ष होत्या त्यांच्या हस्ते महर्षी कर्वे यांचा सत्कार करण्यात आला. मुंबई विद्यापीठाच्या फेलो म्हणून त्यांची नेमणूक करण्यात आली.एका हिंदी स्त्रीची फेलो म्हणून प्रथमच नेमणूक करण्यात आली होती. मुंबई म्युन्सिपाल्टी स्कूल कमिटीच्या त्या सदस्य होत्या. ज्युव्हेनाईल कोर्टाच्या सल्लागार सदस्य होत्या. बॉम्बे प्रेसिडेन्सी रेफोर्मेर मंडळाच्या सदस्य होत्या. अनेक सामाजिक संस्थांशी त्या सक्रियतेने जोडलेल्या होत्त्या. प्रार्थना समाजाच्या सदस्यापासून अध्यक्षपदापर्यंत विविध जबाबदाऱ्या त्यांनी आनंदाने स्वीकारल्या. मृत्युपूर्वी अवघी तीन वर्षे त्यांनी अध्यक्ष पदाचा राजीनामा दिला.
संदर्भ
वर्ग:मराठी समाजसेविका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ओब नदी
ओब (Обь) ही रशियाच्या सायबेरिया प्रदेशामधील तीन विशाल नद्यांपैकी एक नदी आहे (इतर दोन नद्या: लेना व येनिसे). रशियाच्या दक्षिण भागातील आल्ताय क्रायमधील बियिस्क शहराजवळ बिया व कातुन ह्या दोन नद्यांच्या संगमामधून ओबची सुरुवात होते. ह्या दोन्ही नद्या आल्ताय पर्वतरांगेमध्ये उगम पावतात. रशियाच्या उत्तर भागात ओबला इर्तिश ही दुसरी मोठी नदी मिळते. ओब व इर्तिश नद्यांची एकत्रित लांबी ५,४१० किमी इतकी आहे.
ओब नदी रशियाच्या आल्ताय क्राय, नोवोसिबिर्स्क ओब्लास्त, तोम्स्क ओब्लास्त, खान्ती-मान्सी स्वायत्त ऑक्रूग व यमेलो-नेनेत्स स्वायत्त ऑक्रूग ह्या राजकीय विभागांमधून वाहते व बर्नाउल, नोव्होसिबिर्स्क, खान्ती-मान्सीस्क ही मोठी शहरे ओबच्या काठावर वसली आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील नद्या
ऑटोबायग्राफी ऑफ ए योगी
ऑटोबायोग्रफी ऑफ अ योगी हे पुस्तक वाचकास परमहंस योगानंद यांच्या जीवनाचा आणि पौर्वात्य व पाश्चिमात्य जगतातील आध्यात्मिक व्यक्तींशी त्यांच्या झालेल्या संपर्काचा परिचय करून देते. बालपणातील कौटुंबिक काळापासून पुस्तकाची सुरुवात होते. नंतर क्रमाक्रमाने पुस्तकात आपल्याला गुरूचा शोध, साधू होणे आणि त्यानंतर क्रियायोग ध्यानाची शिकवण प्रस्थापित करणे अशा गोष्टी दिसतात. सन १९२० मध्ये योगानंद यांनी अमेरिकेतील बोस्टन येथे झालेल्या धार्मिक काँग्रेसमध्ये भाषण देण्याचे आमंत्रण स्वीकारले होते याचाही पुस्तकात उल्लेख आहे. या भाषणानंतर त्यांनी अमेरिकेत प्रवास केला आणि विविध ठिकाणी व्याख्याने दिली. १९३५ मध्ये ते वर्षभरासाठी भारतात परत आले.
या पुस्तकाने पौर्वात्य जगातील परमात्म साक्षात्कारासाठीच्या पद्धती आणि पौर्वात्य जगतातील आध्यात्मिक ज्ञानाचे प्रथमच जगाला दर्शन घडवले. सन १९४६ पर्यंत अशी माहिती खूप कमी प्रमाणात उपलब्ध होती. लेखकाचा असा दावा आहे की असे पुस्तक लिहिले जाईल अशी भविष्यवाणी एकोणिसाव्या शतकातच लाहिरी महाशयांनी करून ठेवलेली होती.
हे पुस्तक ७० वर्षांहून अधिक काळ मुद्रणात आहे आणि पन्नासहून अधिक भाषांमध्ये त्याचा अनुवाद झालेला आहे.
बाह्य दुवे
१९४६ची आवृत्ती : https://www.holybooks.com/autobiography-of-a-yogi-paramahansa-yogananda/
वर्ग:पुस्तके
कृष्णाबाई केळवकर
कृष्णाबाई केळवकर ह्या पेशाने डाॅक्टर होत्या. मुंबईत आणि युरोपात वैद्यकीय शिक्षण घेऊन त्या डॉक्टर झाल्या होत्या. कोल्हापूर संस्थानात सरकारी इस्पितळात त्यांनी डॉक्टर म्हणून सेवा बजावली.
ओल्ड ट्रॅफर्ड
हे इंग्लंडच्या मॅंचेस्टर शहरामधील एक फुटबॉल मैदान आहे. इंग्लिश प्रिमियर लीगच्या मॅंचेस्टर युनायटेड फुटबॉल क्लबचे ओल्ड ट्रॅफर्ड हे यजमान मैदान आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लंडमधील फुटबॉल मैदाने वर्ग:मँचेस्टर
कृष्णाबाई केळवकर
त्यांनी १८९५ च्या पुण्यात झालेल्या काँग्रेस अधिवेशनात भाग घेतला होता.
शिक्षण
मॅट्रिकची परीक्षा झाल्यावर कृष्णाबाईंनी पुढील शिक्षणासाठी पुण्याच्या फर्ग्युसन कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. फर्ग्युसनमधले शिक्षण संपले, पण त्यांना डॉक्टर व्हायचे होते. कोल्हापूरच्या शाहू महाराजांच्या मदतीने त्यांनी मुंबईच्या ग्रॅंट मेडिकल कॉलेजमध्ये प्रवेश घेतला. अभ्यासक्रमाअंती त्यांनी परीक्षेत सर्वात जास्त गुण, तसेच सर्वात जास्त पारितोषिके मिळवली. पुढील शिक्षणासाठी त्या आयर्लंडला गेल्या. तेथे त्यांनी प्रसूतिविद्येचा अभ्यासक्रम पूर्ण केला. प्रॅक्टिस संधी मिळाली अशी पहिली महिला डॉक्टर.
कारकीर्द
डाॅक्टर कृष्णाबाईंची कोल्हापूरच्या अलबर्ट मेमोरियल हॉस्पिटलमध्ये असिस्टंट सर्जन म्हणून नेमणूक झाली. स्त्रियांच्या दवाखान्याचे खास विभाग सुरू करण्यात आले. कोल्हापूरमधील नामवंत डॉक्टर म्हणून त्यांनी लौकिक मिळवला. महात्मा गांधी, गुरुदेव रानडे यांच्यासारखी मोठी माणसेसुद्धा कोल्हापूरला गेल्यावर कृष्णाबाईंची भेट घेत असत. वैद्यकीय सेवा करीत असताना त्या लेखनही करीत. मासिक मनोरंजन मधून ‘आजाऱ्याची सेवा’, ‘बालसंगोपन’, ‘मातेची कर्तव्ये’, ‘आजारी माणसाची खोली कशी असावी’ अशा विविध विषयांवर मार्गदर्शन करणारे लेखन त्यांनी केले.
पुरस्कार
सरकारने १९०८ साली, कृष्णाबाई केळवकरांच्या कार्याचा गौरव त्यांना “कैसर-ए-हिंद” हा किताब देऊन केला.
संदर्भ
वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
युरा (स्वित्झर्लंड)
जुरा हे स्वित्झर्लंड देशाचे एक राज्य (कॅंटन) आहे.
वर्ग:स्वित्झर्लंडची राज्ये
करखेडा
करखेडा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील नेर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:नेर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
गंगुताई पटवर्धन
गंगुताई पटवर्धन या मराठी शिक्षणतज्ज्ञ होत्या. त्या एसएनडीटी विद्यापीठाच्या कुलगुरू होत्या.पटवर्धनांचा जन्म रायगड जिल्ह्यातील महाड येथे झाला. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांचे लग्न ठरत असताना त्यांनी त्यास नकार दिला आणि स्वतःला पुण्यातील हुजुरपागा शाळेत घालण्याचा आग्रह धरला. त्यांचे मेव्हणे बापूसाहेब चिपळूणकर यांनी त्यांना पाठिंबा दिला. पटवर्धन यांना हिंगणे येथील स्त्री शिक्षण संस्थेत पाठविण्यात आले. तेथील शिक्षण संपल्यावर पटवर्धन वडोदरा येथील भारतवर्षीय महिला विद्यापीठात (आताचे एसएनडीटी, वडोदरा) दाखल झाल्या. त्यानंतर त्या मॉंटेसोरी शिक्षणपद्धतीचा अभ्यास करण्यासाठी इंग्लंडला गेल्या. इंग्लंडहून परत आल्यावर त्यांनी नारायण महादेव पटवर्धन यांच्याशी लग्न केले. चिपळूणकरांच्या मृत्यूनंतर गंगुताई वडोदराच्या ट्रेनिंग कॉलेजच्या उप-प्राचार्या झाल्या. आपल्या कारकिर्दीची शेवटची १० वर्षे त्या एसएनडीटी विद्यापीठाच्या कुलगुरू होत्या. पटवर्धन यांना बाया कर्वे पुरस्कार, फाय फाउंडेशन पुरस्कार आणि दीनानाथ मंगेशकर पुरस्कार यांसह अनेक पुरस्कार व सन्मान मिळाले. चाकोरी बाहेर हे आत्मचरित्र त्यांनी दोन भागात लिहिले.
संदर्भ
वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
माद्रिद
माद्रिद स्पेनचे आर्थिक, राजकीय, सांस्कृतिक व शैक्षणिक केंद्र आहे. १९९२ साली माद्रिद युरोपियन सांस्कृतिक राजधानी होती. युरोपामध्ये तिसऱ्या क्रमांकाची मोठी अर्थव्यवस्था असणारे माद्रिद सर्वच बाबतीत युरोपातील एक बलाढ्य स्थान व दक्षिण युरोपाचे आर्थिक केंद्र मानले जाते. २०१४ मधील एका सर्वेक्षणानुसार माद्रिद निवासासाठी जगातील १७व्या क्रमांकाचे सर्वोत्तम शहर होते. संयुक्त राष्ट्रांच्या विश्व पर्यटन संस्थेचे मुख्यालय माद्रिद येथे आहे.
इतिहास
प्रागैतिहासिक काळापासून रोमन साम्राज्याचा भाग असलेले माद्रिद नवव्या शतकाच्या उत्तरार्धात उत्तर आफ्रिकेमधील मुस्लिम योद्ध्यांच्या अधिपत्याखाली आले. परंतु इ.स. १०८५ साली ख्रिश्चन योद्ध्यांनी ह्या भूभागावर ताबा मिळवला व येथे ख्रिश्चन धर्माचे अधिपत्य सुरू झाले. माद्रिदची वाढ होत गेली व १२०२ मध्ये कास्तिलचा अल्फोन्सो आठवा ह्याने माद्रिदला शहराचा दर्जा दिली. १५२० साली पवित्र रोमन सम्राट पहिल्या कार्लोसच्या विरोधात चालू झालेल्या बंडामध्ये माद्रिदने सहभाग घेतला होता.
१५६१ साली माद्रिदची लोकसंख्या ३०,००० होती. ह्याच वर्षी दुसऱ्या फिलिपने आपले निवासस्थान वायादोलिदहून माद्रिदला हलवले. ह्यामुळे माद्रिद स्पॅनिश साम्राज्याचे राजकीय केंद्र बनले व माद्रिदची वाढ झपाट्याने होऊ लागली. १७व्या शतकामध्ये माद्रिदमध्ये मिगेल सर्व्हान्तेस, दियेगो व्हेलाझ्केझ इत्यादी विख्यात कलाकार वास्तव्यास होते. तिसऱ्या कार्लोसच्या कार्यकाळात माद्रिदचा कायापालट करण्यात आला. १९३६ ते १९३९ दरम्यान चाललेल्या स्पॅनिश गृहयुद्धात माद्रिदची मोठ्या प्रमाणावर पडझड झाली होती. परंतु फ्रांसिस्को फ्रांकोच्या राजवटीमध्ये १९५९ ते १९७३ दरम्यान स्पेनमध्ये झालेल्या आर्थिक उत्कर्षादरम्यान माद्रिदची जलद गतीने प्रगती झाली.
भूगोल
माद्रिद शहर स्पेनच्या मध्यभागात मांझानारेझ नदीच्या काठावर वसले आहे. माद्रिद शहराचे क्षेत्रफळ ६०५.७ km2 इतके आहे.
हवामान
माद्रिदमधील हवामान भूमध्य समुद्रीय स्वरूपाचे असून उंचावर वसलेले असल्यामुळे येथील हिवाळे थंड असतात.
अर्थव्यवस्था
सध्या (इ.स.२०१५) माद्रिद स्पेनमधील सर्वात श्रीमंत प्रदेश असून माद्रिद क्षेत्र स्पेनच्या ४७ टक्के आर्थिक उलाढालीसाठी कारणीभूत आहे. परंतु २०१० सालापासून स्पेनमध्ये सुरू असलेल्या आर्थिक मंदीमुळे माद्रिदची अर्थववस्था खालावली असून अनेक नवे विकास उपक्रम थांबवण्यात आले आहेत.
वाहतूक
माद्रिदमधील शहरी वाहतुकीसाठी रेल्वे व रस्ते मार्गांचा वापर केला जातो. जलद परिवहनासाठी माद्रिद मेट्रो तसेच पारंपरिक परिवहनासाठी ट्राम सेवा उपलब्ध आहे. अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ हा स्पेनमधील सर्वात मोठा विमानतळ माद्रिद शहरामध्ये असून तो युरोपामधील सर्वोत्तम विमानतळांपैकी एक मानला जातो. आयबेरिया व एर युरोपा ह्या स्पेनमधील मोठ्या विमान वाहतूक कंपन्यांचे प्रमुख वाहतूकतळ येथेच आहेत. माद्रिद स्पेनमधील रेल्वे वाहतूकीचे केंद्र असून स्पॅनिश दृतगती रेल्वेचे बहुतेक सर्व मार्ग माद्रिदमध्ये मिळतात. येथून बार्सिलोना, मालागा, सेव्हिया, वायादोलिद, वालेन्सिया, सारागोसा ह्या स्पेनमधील प्रमुख शहरांसाठी थेट दृतगती रेल्वेसेवा उपलब्ध आहे.
खेळ
फुटबॉल हा माद्रिदमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. रेआल माद्रिद हा जगप्रसिद्ध फुटबॉल क्लब येथेच आहे. येथील सान्तियागो बेर्नाबेऊ स्टेडियम हे बार्सिलोनामधील कॅंप नोउखालोखाल स्पेन व युरोपातील दुसऱ्या क्रमांकाचे स्टेडियम आहे. आजवर येथे १९८२ फिफा विश्वचषक व १९६४ युरोपियन देशांचा चषक ह्या आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांचे अंतिम सामने तसेच युएफा चॅंपियन्स लीगच्या १९५७, १९६९, १९८० व २०१० हंगामांमधील अंतिम फेरीचे सामने खेळवले गेले आहेत. रेआल माद्रिदखेरीज ला लीगा ह्या लीगमध्ये खेळणारे ॲटलेटिको माद्रिद, गेटाफे सी.एफ. व रायो व्हायेकानो हे तीन क्लब माद्रिद महानगरामध्ये आहेत. फुटबॉल संघ आपले सामने माद्रिद महानगरामधूनच खेळतो.
आंतरराष्ट्रीय संबंध
माद्रिद शहराचे जगातील खालील शहरांसोबत सांस्कृतिक व वाणिज्य संबंध आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्पेनमधील शहरे वर्ग:युरोपातील देशांच्या राजधानीची शहरे
हाजी अली दर्गा
भारत देशाचे मुंबई या आर्थिक शहरातील दक्षिणेकडील वरळीचे समुद्रकिनाऱ्यावरील लहानशा बेटावर अतिशय प्रतिष्टीत आणि प्रसिद्ध ठिकाणी हाजी अली दर्गा (मशीद) आहे. हाजी आली दर्गा हा एक इंडो – इस्लामिक वास्तु कलेचा आदर्श सुंदर नमूना आहे. दंतकथेप्रमाणे दैवी निर्णय होऊन नशिबाचे साथीने ही वास्तु सय्यद पीर हाजी आली शाह बुखारी यांची समाधी निर्मिली आहे.
पार्श्व भूमी
बुखारी यांचे बाबत दंतकथा असी आहे की त्यांनी एकदा रस्त्यावर एक गरीब महिला हातात एक भांडे घेऊन रडत असताना पाहिली. त्यांनी तिला काय झाले असे विचारले. ती म्हणाली मी चालताना अडखळले आणि तेलाचे भांडे माझे हातातून पडले व सर्व तेल मातीत सांडले आहे. मी रिक्त हस्ते गेले तर माझा नवरा मला चाबकाने झोडून काढेल म्हणून भीती वाटते आहे. तेल कोठे सांडले ती जागा मला दाखव असे त्यांनी तिला संगितले. ती त्या ठिकाणी त्यांना घेऊन गेली. त्यांनी तेथील मातीत जोरात आपली बोटे घुसविली. त्यातून तेल जोरात बाहेर आले. ते तिने आपल्या भांड्यात भरून घेतले आणि अतिशय आनंदाने घरी निघून गेली.
पुढील काळात अनेक कारणांनी ते अडचणीत आले आणि आजारीही पडले. नंतर ते मातेची परवानगी घेऊन भाऊ व इतर नातेवाइकासह भारतात मुंबईत वरळी येथे आले आणि सध्याच्या दर्ग्याच्या विरुद्द बाजूस राहिले. त्यांचा भाऊ परत गेला. त्याचेबरोबर यांनी मातेला पत्र दिले की मी आता माझे पुढील आयुष्यभर येथेच राहून इस्लाम धर्माचा प्रसार करन्यासाठी वेळ खर्च करणार आहे तेव्हा तू मला आता विसरून जा.
त्यांनी त्यांचे मरणापर्यंत प्रार्थणा केली आणि जे जे भेटीसाठी येत त्यांना धर्माचे ज्ञान देणेचे काम केले. त्यांनी त्यांचे अनुयायांना संगितले की माझे मृत्यू नंतर माझे शरीराचे कोठेही दफन करू नका तर ती समुद्रात टाका आणि ज्यांना ती जेथे सापडेल त्यांना तिचे तेथे दफन करुद्या. त्यांची इच्छा अनुयायांनी पूर्ण केली. म्हणून त्यांचे शव ज्या ठिकाणी समुद्र किनाऱ्या वरील लहानस्या बेटाला लागले तेथे हा दर्गा बांधला.
प्रत्येक गुरुवारी आणि शुक्रवारी या पवित्र ठिकाणी अगणित तीर्थयात्रेकरू, अनुयायी या दर्ग्याला भेट देतात. त्यांच्यात धर्म निरपेक्षता असते. आशीर्वाद मिळवण्यासाठी भेट देणारात भावना ओतप्रोत भरलेल्या असतात. कांही शुक्रवारी येथे विविध सूफी संगीतकार या दर्ग्यामध्ये कव्वालीचा कार्यक्रम करतात.
रचना
हा दर्गा वरळी येथील समुद्र तटापासून ५०० मीटर आत एका लहनशा बेटावरील खडकावर बांधलेला आहे. हा एक इंडो- इस्लामिक वास्तूकलेचा आदर्श नमूना आहे. हे बेट मुंबई शहराचे महालक्ष्मी मंदिराचे अगदी जवळ म्हणजे एक की.मी. अंतरावर आहे.
हाजी अली दर्गा दर्गा ६०० वर्षे इतका पुरातन आहे. हा दर्गा वादळी वारे, खाऱ्या पान्याची भारती ओहोटी आणि आठवडा भरातील साधारण ८०००० पर्यटक यांच्या रहदारीने झिजत आहे. सन १९६० आणि सन १९६४ मध्ये याचे नूतनीकरणाचे काम हाती घेतंले होते. बरेचसे वास्तुकाम २००८ मध्ये पूर्ण केले. त्यासाठी राजस्थान राज्यातिल मक्राना येथून पांढरा मार्बल आणून त्याचा वापर केलेला आहे. त्यामुळे सर्व दर्गा सफेद आहे. ताजमहाल हॉटेल साठी तेथूनच मार्बल मागविलेला होता.