cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
सिग्मुंड फ्रॉइड
सिग्मुंड फ्रॉइड (मराठी लेखनभेद: जिग्मुंड फ्रॉइड, सिग्मंड फ्रॉइड ; जर्मन: Sigmund Freud ;) (मे ६, इ.स. १८५६ - सप्टेंबर २३, इ.स. १९३९) हा ऑस्ट्रियन मज्जाशास्त्रज्ञ, मानसशास्त्रज्ञ होता. याने विश्लेषणात्मक मानसशास्त्रात पायाभूत संशोधन केले.
राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना
राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना ही भारत सरकारची योजना महाराष्ट्र सरकारच्या अखत्यारीत येते. ज्या लोकांचे वार्षिक उत्पन्न एक लाखापेक्षा कमी आहे आणि ज्यांच्याकडे पिवळे किंवा केशरी रेशन कार्ड आहे, अशा लोकांना या योजनेद्वारे दीड लाख रुपयांपर्यंत वैद्यकीय मदत मिळावी, अशी योजना आहे. त्यासाठी महाराष्ट्र सरकार प्रत्येक कुटुंबामागे वर्षाला ३३३ रुपये देते. जुलै २०१२मध्ये ही योजना अमरावती, गडचिरोली, धुळे, नांदेड, मुंबई, रायगड आणि सोलापूर या जिल्ह्यांत सुरू झाली असे सांगितले जाते.
बेसिक्टास जे.के.
वर्ग:तुर्की फुटबॉल क्लब
आंगणगाव
आंगणगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
आडिवली ढोकळी
आडिवली ढोकळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील अंबरनाथ तालुक्यातील एक गाव आहे.
आंगणगाव
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
रंगनाथ मिश्रा
रंगनाथ मिश्रा (२५ नोव्हेंबर, इ.स. १९२६:बानापूर, ओडिशा, भारत - १३ सप्टेंबर, इ.स. २०१२:भुबनेश्वर, ओडिशा, भारत) हे भारताचे माजी सरन्यायाधीश होते. ते २५ सप्टेंबर, इ.स. १९९० ते २४ नोव्हेंबर, इ.स. १९९१ या कालावधीत सरन्यायाधीश होते. त्याआधी ते ओडिशा उच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश होते.
वर्ग:भारताचे सरन्यायाधीश वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
इ.स. १४५८
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इ.स.च्या १४५० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
नोझोमी मोमोइ
नोझोमी मोमोइ (जपानी:桃井望; २३ सप्टेंबर, १९७८:तोक्यो, जपान - १२ ऑक्टोबर, २००२:नागानो, जपान) ही एक जपानी रतिअभिनेत्री होती.
वर्ग:जपानी रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आडिवली ढोकळी
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:अंबरनाथ तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना
नागपूर जिल्ह्यात २१ नोव्हेंबर २०१३ या दिवशी गाजावाजा करून ही योजना सुरू करण्यात आली. सोनिया गांधी यांच्या हस्ते आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री पृथ्वीराज चव्हाण यांच्या उपस्थितीत शकुंतला भगत यांना या योजनेत समाविष्ट केल्याबद्दलचे कार्ड देण्यात आले.
शकुंतला भगत यांचे वाडी परिसरात आठ खोल्यांचे आलिशान घर असून त्या खोल्यांपैकी सहा खोल्या त्यांनी भाड्याने दिल्या आहेत. त्यांच्या घरी दिवाण, टीव्ही, फ्रीज, लाकडी सोफा, पलंग, सुसज्ज स्वयंपाकघर, गॅस सिलिंडराण इतर सर्व जीवनावश्यक वस्तू आहेत. त्यांच्या घरी वातानुकुलित यंत्रेही लावलेली आहेत. शकुंतला भगत यांचा दोन मुले, दोन सुना, नातवंड असा परिवार आहे. एका मुलाचा ट्रान्सपोर्टचा व्यवसाय असून त्याच्याकडे दोन ट्रक्स आहेत. दुसरा एका खासगी कंपनीत नोकरीला असून त्याचे उत्पन्नही चांगले असल्याचे समजते.
शकुंतला भगत या लाभार्थीच्या निवडीमुळे, केंद्र सरकारच्या किंवा राज्य सरकारच्या ह्या आणि अशा अनेक योजनांचा फायदा गोरगरिबांना न होता, काँग्रेस पक्षाशी संबंधित श्रीमंतांनाच मिळत असल्याचे चित्र स्पष्ट होत आहे.
’जीवनदायी’चा ’मुहूर्त’ चुकला
पिंपरी महापालिकेच्या सर्वच रुग्णालयांत ’जीवनदायी’ योजना १ मे २०१४ रोजी सुरू होणार होती. पण कुठलेही आदेश मिळाले नसल्याने ही योजना सुरू करता आली नसल्याचे रुग्णालयांतील कर्मचाऱ्यांनी सांगितले. (संदर्भ - पिंपरी-चिंचवड सकाळ ३ मे २०१४)
नवीन नाव
महाराष्ट्रातील राजीव गांधी जीवनदायी आरोग्य योजना ही सरकारी योजना ३१ ऑक्टोबर २०१६ रोजी बंद होणार असून तिच्या जागी १-११-२०१६पासून महात्मा फुले जन आरोग्य योजना सुरू होणार आहे.
संदर्भ
वर्ग:भारत सरकार वर्ग:योजना
रामसिंगभाई पातलभाई राठवा
रामसिंगभाई पातलभाई राठवा ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
पतमानांकन
पतमानांकन हे ठरावीक निकषांवर ग्राहकाची पत जोखून त्यांचे एका मोजपट्टीवर केलेले मूल्यांकन होय.
पतमानांकनाची प्रक्रिया प्रत्येक धनको वेगवेगळ्या प्रकारे करतात. पतमानांकन उच्च असेल तर अशा ग्राहकास कमी दराने कर्ज मिळते. जर पतमानांकन कमी असेल तर कर्ज नाकारले जाते किंवा अधिक व्याजदराने कर्ज दिले जाते.
आर्थिक संस्था तसेच कंपन्यांचे सुद्धा पतमानांकन केले जाते.
भारतामध्ये सिबिल सारखी संस्था सामान्य नागरिकांचे तसेच कंपन्यांचे पतमानांकन करते.
एखाद्या देशाचे पतमानांकन मूडीज, एस अँड पी अश्या संस्था करतात. देशातील आर्थिक तसेच राजकीय स्थिरतेचा अंदाज या मानांकनावरून करता येतो
वैयक्तिक पतमानांकनाचे निकष
१) ऋणकोचे मासिक उत्पन्न
२) सामाजिक दर्जा
४) चल आणि अचल मालमत्ता
५) गुंतवणूक
६) जबाबदाऱ्या तसेच सांप्रत कर्ज
संस्था, कंपन्यां, आदींच्या पतमानांकनाचे निकष
१) भाग भांडवल
२) व्यवसायाचे स्वरूप आणि त्यातील जोखीम
३) प्रवर्तक आणि त्यांचा व्यवस्थापनातील तसेच भांडवलातील सहभाग
४) भविष्यातील मागणीचे आणि विक्रीचे अंदाज
५) आर्थिक शिस्त
६) ताळेबंदातील खात्यांची विविध गुणोत्तरे
७) सध्याच्या कर्जांची परतफेड
८) संचालक मंडळातील व्यक्तींची पत
९) मागील वर्षातील विक्री, नफा, नफ्याचे प्रमाण
देशांसाठी पतमानांकनाचे निकष
१) देशाची आर्थिक स्थिती - आयात निर्यात, राष्ट्रीय उत्पादन, राष्ट्रीय कर्ज, व्याजाच्या रकमेचे राष्ट्रीय सकल उत्पन्नाशी असणारे प्रमाण, देशाचे ऋणको कोण आहेत ?
२) आर्थिक धोरणे - आर्थिक समानता, व्यवसाय करण्यातील सहजता, ऋण उपलब्धता, परकीय चलनाची उपलब्धता
३) देशातील चळवळी, कामगार क्षेत्रातील अस्वस्थता
४) सरकारविरुद्ध सुरू असणारा असंतोष - राजकीय विरोध, विकास प्रकल्पांना मिळणारा पाठिंबा अथवा विरोध
५) आर्थिक धोरणाची अंमलबजावणी - नोकरशाहीची उत्पादकता, भ्रष्टाचाराचा नायनाट, सरकारी खात्यातील समन्वय
वर्ग:व्यापार वर्ग:बँकिंग
शिंदेवाडी (शिराळा)
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
वडवणी तालुका
वडवणी हा बीड जिल्ह्यातील एक तालुका आहे. हा तालुका माजलगाव विधान सभा मतदार संघात येतो. हा तालुका प्रामुख्याने कापड उद्योगासाठी प्रसिद्ध आहे. हा तालुका आधी माजलगाव तालुक्यात समाविष्ट होता.
वर्ग:बीड जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके वर्ग:बीड जिल्हा
बिस्मार्क, नॉर्थ डकोटा
बिस्मार्क हे अमेरिका देशातील नॉर्थ डकोटा राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. २०१६ च्या अंदाजानुसार शहराची लोकसंख्या ७२,४१७ तर महानगराची लोकसंख्या १,३१,६३५ होती.
सामी खेदीरा
सामी खेदीरा हा जर्मनीचा फुटबॉलपटू आहे. खेदीरा सध्या रेआल माद्रिद ह्या क्लबसाठी व जर्मनी फुटबॉल संघासाठी मिडफील्डर ह्या स्थानावर फुटबॉल खेळतो.
वर्ग:जर्मनीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बिस्मार्क, नॉर्थ डकोटा
वर्ग:नॉर्थ डकोटामधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे * वर्ग:बर्ली काउंटी (नॉर्थ डकोटा)
लगडपती राजगोपाळ
लगडपती राज गोपाल ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
रोआल्ड आमुंडसन
रोआल्ड आमुंडसन (नॉर्वेजियन: Roald Amundsen ;) (१६ जुलै, इ.स. १८७२ - १८ जून, इ.स. १९२८) हा ध्रुवीय प्रदेशात संशोधन करणारा एक नॉर्वेजियन संशोधक होता. त्याने इ.स. १९१० ते इ.स. १९१२ च्या दरम्यान पृथ्वीच्या दक्षिण ध्रुवावर पहिली शोधमोहीम नेली. दक्षिण ध्रुव आणि उत्तर ध्रुवावर प्रथम जाण्याचा मानही त्याच्याच नावावर आहे. इ.स. १९२८ साली अन्य शोधमोहिमेच्या मदतीसाठी गेलेल्या मोहिमेदरम्यान तो नाहीसा झाला.
बालपण
आमुंडसनाचा जन्म एका नाविकाच्या घरी झाला. तो त्याच्या वडिलांचा चौथा पुत्र होता. त्याच्या कुटुंबियांना त्याने वैद्य बनावेसे वाटत होते; मात्र त्याच्या आईची इच्छा त्याने नाविक बनावे, अशी होती. अंतिमतः त्याने नाविक बनण्याचा मार्ग स्वीकारला. त्यासाठी त्याने २१व्या वर्षी शिक्षण सोडले. ग्रीनलँड पार करणे हे त्याच्या आयुष्याचे ध्येय होते.
बेल्जियन अंटार्क्टिक शोधमोहीम (इ.स. १८९७ - इ.स. १९९९)
तो इ.स. १८९७ ते इ.स. १९९९ कालखंडातल्या बेल्जियन अंटार्क्टिक शोधमोहिमेमध्ये प्रथम मदतनीस म्हणून सहभागी झाला. त्याची बेल्जिका ही नाव ७०° ३०' अक्षांश दक्षिणेला बर्फामध्ये अडकून पडली. या शोधमोहिमेमधून त्याला धडा मिळाला.
वायव्य वाटेचा शोध (इ.स. १९०३ - इ.स. १९०६)
इ.स. १९०३ च्या शोधमोहिमेमध्ये त्याने आपले सहकारी व जहाजांच्या साह्याने अटलांटिक समुद्रातून ग्रीनलँड आणि कॅनडा यांच्यामधून वायव्य वाटेचा शोध लावला.
दक्षिण ध्रुवाचा शोध (इ.स. १९१० - इ.स. १९१२)
वायव्य वाटेच्या शोधानंतर आमुंडसन याने दक्षिण ध्रुवाच्या शोधाची मोहीम आखली. त्याने आखलेल्या मोहिमेतील पहिला प्रयत्न खराब वातावरणामुळे फसला. मात्र दुसऱ्या प्रयत्नात तो यशस्वी झाला. त्याच्या या मोहिमेमध्ये ५२ कुत्रे आणि ओलव बजालंड, हेलमर हॅनसिंग, आस्कर विस्टीग, सवरी हासेल हे साथीदार सहभागी झाले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:नॉर्वेजियन व्यक्ती वर्ग:शोधक वर्ग:इ.स. १८७२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९२८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अभिजात भाषा
अभिजात भाषा हा वैशिष्ट्यपूर्ण भाषेला भारत सरकारद्वारे दिला जाणारा एक दर्जा आहे. केंद्र सरकारने अभिजात भाषेचे निकष खालिलप्रमाणे ठरवलेले आहेत.
अभिजात भाषांची यादी
भारत सरकारने आतापर्यंत तमिळ, संस्कृत, तेलुगु, कन्नड, मल्याळम आणि ओडिआ या सहा भाषांना हा अभिजात भाषेचा दर्जा दिला आहे.
मराठी भाषेसाठी प्रयत्न
मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा मिळण्यासाठी प्रयत्न सुरू आहेत. यासाठी महाराष्ट्र सरकारने रंगनाथ पठारे यांच्या नेतृत्वाखाली एक समिती नेमून ५०० पानांचा अहवाल भारतीय केंद्र सरकारकडे सादर केला होता.
दाभाडी (झरी जामणी)
दाभाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
भ्रूणहत्या
गर्भारपणाच्या विशिष्ट मुदतीनंतर केल्या जाणाऱ्या गर्भपातास भ्रूणहत्या म्हणतात.
स्त्री भ्रूणहत्या
स्त्री गर्भलिंग निदान करून गर्भपात करणे याला स्त्री भ्रूणहत्या संबोधले जाते. 'पुरुषप्रधान संस्कृती' आणि 'पुरुषवर्चस्वी समाज' अशा प्रकारची मानसिकता असलेल्या समाजात / कुटुंबात मुलांच्या (पुरुषांच्या) जन्माला प्राधान्य देऊन स्त्रियांच्या जन्मास विरोध केला जातो. अशा प्रसंगी स्त्रीच्या पोटातील गर्भाचे निदान करून तो गर्भ स्त्रीचा असल्यास गर्भपात करून त्याला नष्ट करण्यात येते. ह्यासाठी भारतात कायद्याने लिंग निदानाला बंदी आहे.
भारतातील लिंगप्रमाणात लोकसंख्या
१९०१ साली ९७२ स्त्रियांची संख्या प्रति १००० पुरुष होती. २००१ साली ९३३ स्त्रियांची संख्या प्रति १००० पुरुष होती.
व्हिक्टर हानेस्कु
व्हिक्टर हानेस्कु (जुलै २१, इ.स. १९८१:बुखारेस्ट, रोमेनिया - ) हा रोमेनियाचा टेनिस खेळाडू आहे.
भ्रूणहत्या
भारतातील लिंगप्रमाणात लोकसंख्या
महाराष्ट्रातील सहा वर्षांच्या खालील मुलींचे प्रमाण सन २००१ मध्ये ९१३ असे होते. मात्र २०११ च्या जनगणनेनुसार हे प्रमाण ८८३ इतके म्हणजे जवळ जवळ ३०% खाली उतरले आहे.
व्हिक्टर हानेस्कु
वर्ग:रोमेनियाचे टेनिस खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
भ्रूणहत्या
भारतातील लिंगप्रमाणात लोकसंख्या
हे प्रकार रोखण्यासाठी शासनामार्फत गर्भधारणापूर्व व प्रसवपूर्व निदानतंत्र - लिंगनिवडीस प्रतिबंध कायदा १९९४ आणि सुधारित कायदा २००३ उपलब्ध आहेत. मात्र ह
अलीकडील बदल
स्त्री भ्रूणहत्या रोखण्यासाठी भारत सरकार कडून सर्व सोनोग्राफी सेंटरवर "सायलेंट ऑब्झर्व्हर मशीन' बसविले जाणार आहे. हे यंत्र सोनोग्राफी यंत्रावर बसविले जाईल. त्याद्वारे संबंधित डॉक्‍टरने स्त्री भ्रूण असल्याची तपासणी केली का? याची नोंद होणार आहे. त्याशिवाय प्रत्येक तपासणीची नोंद होईल. त्या आधारे जिल्हा रुग्णालयाचा पथकाला संबंधित डॉक्टरांवर कारवाई करणे सोयीचे होणार असून, स्त्री भ्रूणहत्या थांबण्यास मदत होईल.
संदर्भ
वर्ग:आरोग्य वर्ग:वैद्यकीय चाचण्या
ऑलिव्हिया ओ'लव्हली
ओलिव्हिया ओ'लव्हली (सप्टेंबर २६, इ.स. १९७६ - )ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इ.स. १४५६
मृत्यू
वर्ग:इ.स.च्या १४५० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
सेलम, ओरेगन
सेलम हे अमेरिका देशातील ओरेगन राज्याचे राजधानीचे शहर आहे. मॅरियन काउंटीचे प्रशासकीय केन्द्र असलेले हे शहर विलामेट नदीच्या काठी वसलेले आहे.
वर्ग:ओरेगनमधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:मॅरियन काउंटी (ओरेगन)
राजगृह
राजगृह हे मुंबई मधील दादरच्या पूर्व भागातील हिंदू कॉलनीच्या परिसरात डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे निवासस्थान आहे. ही पवित्र ऐतिहासिक वास्तू तीन मजली असून आंबेडकरी - बौद्ध व दलित जनतेचे एक प्रमुख श्रद्धास्थान व प्रेरणास्थळ आहे. दररोज अनेक लोक राजगृहाला भेटी देतात, तथापि विशेषतः डॉ. आंबेडकर जयंती आणि महापरिनिर्वाण दिनी लक्षावधी आंबेडकर अनुयायी येथे श्रद्धांजली वाहण्यासाठी येत असतात.
शिवाजी पार्क येथील चैत्यभूमी होण्यापूर्वीपासून दरवर्षी ६ डिसेंबरला महापरिनिर्वाण दिनी अनुयायी या राजगृहाचे दर्शन घेण्यासाठी येत आले आहेत. याला राष्ट्रीय स्मारक करण्याची योजना होती पण, काही कायदेशीर व तांत्रिक बाबीमुळे हे शक्य झाले नाही. राजगृह येथे बाबासाहेबांनी ५०,०००हून अधिक ग्रंथांचा संग्रह केला होता. ते त्यावेळी जगातील सर्वात मोठे वैयक्तिक ग्रंथालय होते. सन २०१३ मध्ये राजगृहाचा समावेश वारसा वास्तूमध्ये (हेरिटेज) झाला.
रचना
राजगृह ही तीन मजली इमारत आहे. त्याचा पहिला महिला मजला स्मारक म्हणून विकसित केला गेला असून त्यामध्ये बाबासाहेबांच्या अनेक दुर्मिळ वस्तुंचा संग्रह आहे. दुसऱ्या व तिसऱ्या मजल्यात आंबेडकर कुटुंबीय राहतात.
बाबासाहेबांनी मुंबईमध्ये स्थायिक व्हायचे ठरवल्यानंतर दादरमधली राजगृह ही वास्तू बांधून घेतली होती. बाबासाहेबांकडे पुस्तकांचा मोठा संग्रह होता आणि त्यांनी या पुस्तकांसाठी हे घर खास बांधून घेतले होते. इ.स. १९३१ ते १९३३ दरम्यान बाबासाहेबांनी ही वास्तू बांधून घेतली. राजगृहाच्या तळमजल्यावर बाबासाहेबांचं वास्तव्य होते. आज राजगृहाच्या तळमजल्यावरच्या दोन खोल्यांमध्ये वस्तुसंग्रहालय आहे. डॉ. आंबेडकरांनी आणि रमाबाईंनी वापरलेल्या विविध वस्तू येथे ठेवण्यात आल्या आहेत. यामध्ये त्यांच्या वापरातले फर्निचर, पितळेची भांडी, बाथटब या गोष्टी आहेत. या सगळ्यासोबतच बाबासाहेब ज्या खोलीत बसून काम करत तिथे त्यांचे टेबल, त्यांच्या संग्रहातली काही पुस्तके ठेवण्यात आली आहेत. डॉ. आंबेडकरांना विविध प्रकारच्या छड्या (वाकिंग स्टीक्स) जमवण्याचाही छंद होता. वेगवेगळ्या मुठींच्या आणि वेगवेगळ्या ठिकाणांहून त्यांनी आणलेल्या या छड्याही राजगृहातल्या या संग्रहात ठेवण्यात आल्या आहेत. सोबतच या खोलीतल्या टेबलावर बाबासाहेबांनी लिहीलेल्या भारतीय संविधानाची प्रत आणि त्यावर त्यांचा चष्माही ठेवण्यात आलाय. शेजारच्या खोलीत बाबासाहेबांच्या आयुष्यातले विविध क्षण दाखवणारी छायाचित्रे आहेत. राजगृहातल्या याच संग्रहालयात बाबासाहेबांचा अस्थिकलशही आहे. दादरच्या हिंदू कॉलनीतल्या याच राजगृहावर बाबासाहेबांचे पार्थिव आणण्यात आले होते. ज्या राजगृहाच्या पोर्चमध्ये बाबासाहेबांची गाडी दिमाखात शिरायची, तिथेच त्यांचे पार्थिव अंत्यदर्शनासाठी ठेवण्यात आले आणि नंतर इथूनच ७ डिसेंबरच्या दुपारी बाबासाहेबांचा अखेरचा प्रवास सुरू झाला. दादर चौपाटीला ज्या जागी बाबासाहेबांवर अंत्यसंस्कार करण्यात आले तिथे नंतर एक स्तूप उभारण्यात आला. स्तूप म्हणजेच चैत्य. म्हणूनच आता या जागेला चैत्यभूमी म्हणून ओळखले जाते. अंत्यसंस्कारांनंतर बाबासाहेबांच्या अस्थी राजगृहात आणण्यात आल्या. हा अस्थिकलश आजही राजगृहात आहे. राजगृहाच्या वास्तूतले तळमजल्यावरचे हे संग्रहालय सर्वसामान्यांना पाहण्यासाठी खुले असते तर वरच्या मजल्यावर आंबेडकर कुटुंबीय राहतात. ६ डिसेंबरला दादरमधल्या चैत्यभूमीवर बाबासाहेबांना वंदन करण्यासाठी येणारे अनेकजण राजगृहावरही येऊन जातात.
इतिहास
इ.स. १९३० मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांचे कार्यालय परळ येथे होते, व ते मुंबईतील पोयबावाडी परिसरात राहत असत. त्यांचे सदर घरी त्याच्या पुस्तकांची अपुऱ्या जागेअभावी नीट व्यवस्था होत नसे, म्हणून त्यांनी पुस्तकांसाठी खास घर बांधण्याचे मनावर घेतले.
तोडफोड
७ जुलै २०२० रोजी संध्याकाळी एका व्यक्तीकडून राजगृहाची तोडफोड करण्यात आली. चेहरा झाकलेल्या तरुण व्यक्तीने सर्वप्रथम यात राजगृहाच्या सीसीटीव्ही कॅमेऱ्याची दगडांनी तोडफोड केली. त्याने घराच्या काचांवरही दगडफेक केली तसेच झाडांच्या कुंड्यांचेही नुकसान केले आहे. आंबेडकर कुटुंबियांकडून घटनेचे सीसीटीव्ही फूटेज पोलिसांना देण्यात आले आहे. 'राजगृहावरील तोडफोड केल्याप्रकरणी माटुंगा पोलिसांनी अज्ञात व्यक्तींविरोधात गुन्हा दाखल केला आहे. याप्रकरणी एकास ताब्यात घेतले असून पुढील तपास सुरू करण्यात आला आहे. ८ जुलै २०२० रोजी, राज्य सरकारने 'राजगृह'ला कायमस्वरूपी पोलीस बंदोबस्त ठेवण्याचा निर्णय घेतला आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांना समर्पित स्मारके व संग्रहालये वर्ग:मुंबईतील इमारती वर्ग:मुंबईतील धार्मिक स्थळे वर्ग:मुंबईतील प्रेक्षणीय स्थळे वर्ग:बौद्ध तीर्थस्थळे वर्ग:दलित संस्कृती
स्ताद ब्रेस्त २९
स्ताद ब्रेस्त (Stade Brestois 29) हा फ्रान्सच्या ब्रत्तान्य भागातील ब्रेस्त शहरात स्थित असलेला एक फुटबॉल संघ आहे.
सत्यमेव जयते
सत्यमेव जयते हा मुंडकोपनिषदातील एक घोषवाक्य आहे. भारत देश स्वतंत्र झाल्यावर भारत शासनाने या वाक्याला राष्ट्रीय ब्रीदवाक्य म्हणून स्वीकारले. भारतीय राजमुद्रेच्या पायथ्याशी हे वाक्य देवनागरी लिपीमध्ये लिहिलेले आहे. सत्यमेव जयते हे वाक्य भारतीय चलनी नोटांवर आढळते तसेच सर्व शासकीय कागदपत्रांवर वापरले जाते.
सत्यमेव जयते या मंत्राचे मूळ मुंडकोपनिषदातील ३.१.६ या श्लोकामध्ये आहे. तो मंत्र खालीलप्रमाणे:- सत्यमेव जयते नानृतं सत्येन पन्था विततो देवयानः । येनाक्रमन्त्यृषयो ह्याप्तकामा यत्र तत् सत्यस्य परमं निधानम् ॥६॥ सत्यमेव जयते या वाक्याचा अर्थ होतो - सत्याचाच (शेवटी) जय होतो.
या वाक्याला राष्ट्रीय दर्जा देण्याचे काम पंडित मदन मोहन मालवीय यांनी इ.स. १९१८ मध्ये केले.
विजय चक्रवर्ती
विजय चक्रवर्ती ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
साउथहँप्टन
साउथहँप्टन (लेखनभेद: साउदॅम्प्टन) हे इंग्लंड देशाच्या हँपशायर काउंटीमधील सर्वात मोठे शहर आहे. हे शहर इंग्लंडच्या दक्षिण भागात इंग्लिश खाडीच्या किनाऱ्यावर लंडनच्या १२१ किमी नैर्ऋत्येस तर पोर्टस्मथच्या ३१ किमी वायव्येस वसले असून ते ऐतिहासिक काळापासून एक प्रसिद्ध बंदर आहे. टायटॅनिक हे १९१२ साली बुडलेले आलिशान जहाज साउथहँप्टन येथूनच न्यू यॉर्क शहराकडे निघाले होते.
येथील साउथहँप्टन एफ.सी. हा प्रीमियर लीगमध्ये खेळणारा फुटबॉल क्लब प्रसिद्ध आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लंडमधील शहरे वर्ग:साउथहँप्टन
तोमिस्लाव्ह निकोलिच
तोमिस्लाव्ह निकोलिच (सर्बियन सिरिलिक: Томислав Николић; १५ फेब्रुवारी १९५२) हे सर्बिया देशामधील एक राजकारणी व देशाचे नवनिर्वाचित राष्ट्राध्यक्ष आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:सर्बियाचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ओलिव्हिया सेंट
ओलिव्हिया सेंट (११ नोव्हेंबर, १९७९:सान डियेगो, अमेरिका - )ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मुलगी
एक मुलगी ही जन्मापासून ते बालपण आणि पौगंडावस्थेत जन्मलेली स्त्री आहे जेंव्हा ती एक स्त्री बनते तेंव्हा प्रौढपणाची प्राप्ती होते. मुलगी ही एक तरुण स्त्री आहे असे म्हटले जाऊ शकते, आणि ती बहुधा मुलगीसाठी समानार्थी शब्द म्हणून वापरली जाते. कोणत्याही समाजात मुलींचे उपचार आणि स्थिती सहसा त्या संस्कृतीच्या स्त्रियांच्या स्थितीशी निगडीत आहे.
व्युत्पत्ती
इंग्रजी शब्द मुलगी प्रथम १२५० ते १३०० च्या दरम्यान मध्ययुगामध्ये दिसली आणि एंग्लो-सॅक्सन शब्द गेरली (तसेच स्पेलिंग गेरले किंवा गरुल) आली.ॲंग्लो-सॅक्सन शब्द गेरला म्हणजे अर्थ किंवा कपडाच्या वस्तू देखील काही अर्थाने एक माऊंटेन म्हणून वापरले गेले आहेत.
१५३० पासून मुलीचा अविवाहित असा अर्थ आहे. १८९२ मध्ये मुलगी-मैत्रिणीची पहिली ओळख झालेली आहे आणि मुलगी पुढील दरवाजा आहे, ती म्हणजे पौगंडावस्थेतील स्त्री किंवा तरुण स्त्री, ज्याला एक प्रकारचे आकर्षक अपील करता येईल.
१९६२ फिफा विश्वचषक
१९६२ फिफा विश्वचषक ही फिफाच्या विश्वचषक ह्या फुटबॉल स्पर्धेची सातवी आवृत्ती चिले देशामध्ये ३० मे ते १७ जून १९६२ दरम्यान खेळवण्यात आली. जगातील ५७ देशांच्या राष्ट्रीय फुटबॉल संघांनी ह्या स्पर्धेच्या पात्रता फेरीत भाग घेतला ज्यांपैकी १६ संघांची अंतिम स्पर्धेसाठी निवड करण्यात आली.
गतविजेत्या ब्राझिलने अंतिम फेरीच्या सामन्यात चेकोस्लोव्हाकियाला ३–१ असे पराभूत करून आपले अजिंक्यपद राखले.
यजमान शहरे
चिलेमधील चार शहरांमध्ये सामने खेळवण्यात आले.
वंदे भारत एक्सप्रेस
वंदे भारत एक्सप्रेस ही भारतीय रेल्वेची एक अर्ध-द्रुतगती रेल्वे सेवा आहे. वंदे भारत एक्सप्रेस, पूर्वी ट्रेन-१८ म्हणून ओळखली जात होती. ही भारतीय रेल्वेद्वारे चालवली जाणारी इलेक्ट्रिक मल्टी-युनिट ट्रेन आहे. सुरक्षेच्या कारणास्तव ट्रेनचा चालवण्याचा वेग बहुतेक मार्गांवर १३० किमी प्रतितास (८१ मैल प्रति तास) पर्यंत मर्यादित आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्ग १६० किमी प्रतितास आणि दिल्ली-जयपूर मार्ग १५० किमी प्रतितास गती परवानगी देतो. चाचणी दरम्यान ट्रेनने जास्तीत जास्त १८० किमी/तास (११० मैल प्रति तास) वेग गाठला. रेल्वे ट्रॅक वेग क्षमता आणि रहदारीच्या मर्यादांमुळे, वंदे भारत एक्सप्रेसचा वास्तविक धावण्याचा वेग भारतातील इतर एक्सप्रेस गाड्यांपेक्षा वेगवान नाही. वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात.
१९६२ फिफा विश्वचषक
स्पर्धेचे स्वरूप
ह्या स्पर्धेमध्ये १६ पात्र संघांना ४ गटांत विभागण्यात आले व साखळी पद्धतीने लढती घेतल्या गेल्या. प्रत्येक गटामधील २ सर्वोत्तम संघांना उपांत्य-पूर्व फेरीत प्रवेश मिळाला.
बाह्य दुवे
वर्ग:फिफा विश्वचषक वर्ग:चिलेमधील खेळ
वंदे भारत एक्सप्रेस
वंदे भारत एक्सप्रेस संशोधन डिझाइन आणि मानक संस्था (RDSO) द्वारे डिझाइन केले होते आणि चेन्नई येथे स्थित सरकारी मालकीच्या इंटिग्रल कोच फॅक्टरी (ICF) द्वारे उत्पादित केले जाते. वंदे भारत एक्सप्रेसचे डिझाइन आणि वैशिष्ट्य कमी खर्चात देखभाल आणि ऑपरेशनल ऑप्टिमायझेशन लक्षात घेऊन RDSO द्वारे प्रमाणित केले गेले आहे. १६ डब्यांच्या वंदे भारत ट्रेनची किंमत सुमारे ₹११५ कोटी (१४ दशलक्ष अमेरिकन डॉलर) आहे.
२७ जानेवारी २०१९ रोजी 'ट्रेन १८' चे नामकरण 'वंदे भारत एक्सप्रेस' असे करण्यात आले. १५ फेब्रुवारी २०१९ रोजी ट्रेन सेवेत आली.
वेग
वंदे भारत गाड्या सरासरी ६४ किमी प्रतितास ते ९५ किमी प्रतितास या वेगाने धावतात. दहा पैकी आठ व्हीबी ट्रेनचा वेग 80 किमी प्रतितास पेक्षा कमी आहे.
वंदे भारत एक्सप्रेसचा कमाल व्यावसायिक वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. चाचणी दरम्यान ते १८० किमी/तास (११० मैल प्रतितास) ओलांडले. रेल्वेमंत्र्यांच्या मते, वंदे भारत एक्स्प्रेसच्या दुसऱ्या आवृत्तीने केवळ ५२ सेकंदात ०-१०० किमी प्रति तास (०-६२ मैल प्रतितास) वेग वाढवला जाईल.
भारतीय रेल्वे ट्रॅक १३० किमी प्रति तास पेक्षा जास्त वेगाला समर्थन देण्यास सक्षम नाहीत; अशा प्रकारे, ट्रेन जास्तीत जास्त १३० किमी प्रति तास (८१ मैल प्रति तास) वेगाने चालविली जाते. चेन्नई-म्हैसूर वंदे भारत ट्रेनचा वेग आणखी कमी आहे; परंतु वाढवण्याची योजना आहे. या तांत्रिक मर्यादांमुळे, गतिमान एक्स्प्रेस ही भारतातील सर्वात वेगवान ट्रेन आहे, कारण तुघलकाबाद-आग्रा सेगमेंट दरम्यान तिचा जास्तीत जास्त अनुज्ञेय वेग १६० किमी/तास (९९ मैल प्रति तास) आहे. दिल्ली-भोपाळ मार्गावर, वंदे भारत एक्सप्रेसला ताशी १६० किमी वेगाने जाण्याची परवानगी आहे.
ट्रेनची दुसरी पुनरावृत्ती डिझाइन करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत, ज्यामुळे वेग आणखी वाढेल.
भाडे
प्रत्येक वंदे भारत एक्सप्रेस ट्रेनमध्ये २ एक्झिक्युटिव्ह क्लासचे डबे आणि १४ चेअर कार कोच असतात. दोन्ही प्रकार वातानुकूलित आहेत. दिल्ली-वाराणसी प्रवासासाठी एक्झिक्युटिव्ह क्लास (EC) साठी ₹ ३,३१० आणि चेअर कार (CC) साठी ₹ १,७६० खर्च येतो.
वहिवाट
उत्तर रेल्वेने २०१९ मध्ये लाँच केलेल्या नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसने एका वर्षाच्या सेवेनंतर 100 टक्के व्यापासह ₹९२.२९ कोटींची एकत्रित कमाई केल्याचे सांगितले.
२०२३ मध्ये भारतीय रेल्वेने सामायिक केलेल्या आकड्यांनुसार, १ एप्रिल २०२२ आणि ८ फेब्रुवारी २०२३ दरम्यान, वंदे भारत एक्स्प्रेसची सरासरी ९९% होती. नागपूर ते बिलासपूर या वंदे भारत एक्सप्रेसचा सर्वात कमी ५२.८६% प्रवास दर होता. तुलनेत, २०१९-२०२० मध्ये, राजधानी, शताब्दी आणि दुरांतो एक्स्प्रेस गाड्यांची व्याप्ती ९७.०१% टक्के होती.
पार्श्वभूमी
वंदे भारत एक्सप्रेस मेनलाइन इलेक्ट्रिक मल्टिपल युनिट (MEMU) ट्रेनसेटवर आधारित आहे, ज्यापैकी मानक डिझाइन १९९० च्या दशकाच्या मध्यापासून सेवेत आहे. इंटिग्रल कोच फॅक्टरीने गेल्या २५ वर्षांपासून मेमू तंत्रज्ञानाची निर्मिती केली आहे. लांब पल्ल्याच्या वंदे भारत एक्सप्रेसला पूरक म्हणून, उपनगरीय, प्रवासी आणि कमी अंतराच्या इंटरसिटी धावांसाठी वंदे भारत तंत्रज्ञानाचा समावेश करून सुधारित MEMU तयार करण्यात आला.
जून २०१५ मध्ये, भारतीय रेल्वेने ट्रेन उत्पादनासाठी बोली जारी केली, परंतु कोणत्याही बोलीने आवश्यक निकषांची पूर्तता केली नाही, ज्यामुळे भारतात स्वतंत्रपणे गाड्या तयार करण्याचा निर्णय घेण्यात आला.
दोन नवीन ट्रेन्स इंटिग्रल कोच फॅक्टरीमध्ये तयार करण्याची घोषणा करण्यात आली आणि लक्ष्यित पूर्ण होण्याच्या तारखेमुळे त्यांना "ट्रेन-२०१८" असे नाव देण्यात आले.
प्रथम संच निर्मिती
"ट्रेन-२०१८" चे उत्पादन ऑक्‍टोबर २०१८ मध्ये पूर्ण झाले. चाचणी चालवताना, ट्रेनने १८० किमी प्रति तास (११० मैल प्रतितास) एवढा कार्यरत वेग प्राप्त केला, जो लोकोमोटिव्हने मिळविलेला वेग MEMU च्या EMU आर्किटेक्चर कोचने बनवला होता.[26] वंदे भारत रेकमध्ये, १६ डब्यांपैकी ८ डब्बे ट्रेनला अंदाजे १२००० अश्वशक्ति पॉवर प्रदान करतात, मुंबई-शिर्डी आणि मुंबई-सोलापूर मार्गावरील काही ट्रेनमध्ये अतिरिक्त ट्रॅक्शन मोटर सिस्टम आणि आपत्कालीन पार्क ब्रेक्स आहेत. जे उंच घाट चढण्यास मदत करते. [२७][२८] ICF, चेन्नई कडून आतील भाग एक नवीन प्रकारची अभिनव रचना आहे. [२९]
चाचणी
२९ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चेन्नई येथे पहिली चाचणी घेण्यात आली. ब्रेक्स आणि एअर कंडिशनिंगची चाचणी घेण्यात आली आणि चालकांना प्रमुख नियंत्रण प्रणालींशी परिचित करण्यात आले. भारतीय रेल्वेच्या एका अधिकाऱ्याने सांगितले की, चेन्नईमध्ये कमी-स्पीड धावण्याच्या वेळी, "काही फ्यूज बंद झाले," परंतु समस्या लहान आणि निराकरण करणे सोपे होते. चाचणीची दुसरी फेरी ७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी दिल्ली येथे नियोजित होती आणि अंतिम मार्ग कोटा-सवाई माधोपूर येथे होणार होते. ११ नोव्हेंबरला निघालेल्या आणि १३ नोव्हेंबरला दिल्लीला पोहोचलेल्या दुसऱ्या लोकोमोटिव्हने ट्रेन ओढली. रेल्वे अधिकाऱ्यांनी सांगितले की चाचणीच्या वेळी वेगळ्या लोकोमोटिव्हची गरज होती, कारण ट्रेन-१८ ला रेल्वे सुरक्षा आयोगाने स्वतःहून चालवण्याचे अद्याप प्रमाणित केलेले नव्हते.
१७ नोव्हेंबर २०१८ रोजी, उत्तर प्रदेशातील बरेली आणि मुरादाबाद दरम्यानच्या ट्रॅकवर चाचणी सुरू होणार होती. ट्रॅकच्या या भागावरील समस्येमुळे, स्थान बदलून मुरादाबाद-रामपूर करण्यात आले. चाचणी ३०-६० किमी प्रति तास (१९-३७ मैल प्रतितास) एवढ्या कमी वेगाने झाली.[37] त्यानंतर ही ट्रेन कोटा-सवाई माधोपूर वरील ट्रॅकच्या एका विभागात नेण्यात आली, ज्याची चाचणी वेगात करण्यात आली. भारताच्या रिसर्च डिझाईन अँड स्टँडर्ड्स ऑर्गनायझेशन (RDSO) द्वारे सहा अधिकाऱ्यांची एक टीम तयार करण्यात आली होती, ज्याने चाचणीचे पर्यवेक्षण केले आणि अंतिम गती चाचणीसाठी परवानगी दिली
शेकडाऊन दरम्यान, पहिल्या वंदे भारताने ताशी १८० किलोमीटर (११० मैल प्रतितास) वेग गाठला, जरी २०० किलोमीटर प्रतितास (१२० मैल प्रति तास) च्या कमाल वेगासाठी आणि ताशी १६० किलोमीटरच्या (९९ मैल प्रतितास) डिझाइन सेवा गतीसाठी रचना केली गेली. तथापि, बहुसंख्य भारतीय रेल्वे १६० किलोमीटर सेवेसाठी डिझाइन केलेले नसल्यामुळे, व्यवहारात वंदे भारतमध्ये जास्तीत जास्त १३० किलोमीटर प्रतितास (८१ मैल प्रतितास) सेवेचा वेग मर्यादित आहे.
भारतामध्ये रेल्वे वाहतूक गेले अनेक दशके कार्यरत असली तरीही देशामध्ये एकही द्रुतगती रेल्वे नव्हती. सुमारे ९९ मैल/तास इतक्या कमाल वेगाने धावणारी गतिमान एक्सप्रेस ही भारतामधील सर्वात जलद रेल्वेगाडी होती. द्रुतगती रेल्वेमार्ग बांधण्याऐवजी विद्यमान मार्गांचा वापर करून द्रुतगती रेल्वेसेवा सुरू करण्यासाठी रेल्वेचे प्रयत्न सुरू होते. वेगाबरोबरच खर्च व सुरक्षितता देखील विचरात घेणे रेल्वेला आवश्यक वाटत होते. २०१७ साली रेल्वेने ट्रेन १८ नावाचा प्रकल्प हाती घेतला ज्याअंतर्गत २०१८ सालापर्यंत विजेवर धावणारी संपूर्ण भारतीय बनावटीची रेल्वेगाडी विकसित करण्याचा निर्धार करण्यात आला. ऑक्टोबर २०१८ मध्ये ह्या गाडीची पहिली चाचणी यशस्वीरित्या पार पडली व फेब्रुवारी २०१९ मध्ये पंतप्रधान नरेंद्र मोदी ह्यांनी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या पहिल्या प्रवासी सेवेला हिरवा बावटा दाखवला. नवी दिल्ली-वाराणसी वंदे भारत एक्सप्रेसच्या प्रचंड लोकप्रियतेनंतर रेल्वेने ऑक्टोबर २०१९ मध्ये नवी दिल्ली-वैष्णोदेवी ही दुसरी वंदे भारत गाडी चालू केली. ह्या गाडीच्या धर्तीवर राजधानी एक्सप्रेसच्या ऐवजी धावणारी ट्रेन २० नावाची अद्ययावत गाडी देखील विकसनशील आहे.
रचना व बनावट
वंदे भारत एक्सप्रेसच्या विद्यमान रचनेमध्ये १६ डबे असून त्यात एकूण १,१२८ प्रवासी बसू शकतात. गाडीच्या दोन्ही बाजूंस चालकांचे कक्ष असल्यामुळे ही गाडी दोन्ही दिशांना धावू शकते. संपूर्णपणे वातानुकुलित असलेल्या ह्या गाडीत शयनयान सुविधा नसून केवळ बसण्याची सोय आहे. प्रवाशांच्या सोयीसाठी वाय-फाय, गाडीचा वेग, पुढील स्थानक इत्यादी माहिती पुरवणारी यंत्रणा, स्वयंचलित दरवाजे, आपोआप फ्ल्श होणारी शौचालये, इत्यादी अनेक अद्ययावत सुविधा ह्या गाडीमध्ये देण्यात आल्या आहेत.
संदर्भ
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या वर्ग:वंदे भारत एक्सप्रेस
फ्रांसिस बेकन
इंग्लिश लेखक फ्रांसिस बेकन (१५६१ - १६२६) हे सर निकोलस बेकन यांचे आठवे अपत्य. सर निकोलस इंग्लंडची महाराणी एलिझाबेथचे ऑर्डर्ली होते. त्यामुळे सर्व कुटुंबियांचे थेट राजघराण्याशी संबंध होते. फ्रांसीस बेकन लहानपणापासून अतिशय हुशार होते. ते केंब्रीजच्या ट्रिनीटीचे विद्यार्थी पदवी संपादन केल्यानंतर १५७६ मध्ये त्यांनी कायद्याच्या पदवीसाठी ग्रेज इन येथे प्रवेश घेतला. पण वडिलांच्या अकाली निधनामुळे त्यांना शिक्षण सोडावे लागले. बेकन यांनी पुन्हा प्रयत्न केला आणि ते बॅरिस्टर झाले. राजघराण्याशी जवळचे संबंध असल्याने बेकन यशाच्या पायऱ्या फार वेगाने चढत गेले. आधी ते Utter Barrister (१५८२) झाले, पुढे Bencher (१५८६), मग Reader (१५८८) आणि Double Reader (१६००) व्हायला त्यांना जास्त वेळ लागला नाही. दरम्यान १५८४ साली ते खासदार झाले. राजघराण्याशी असलेली जवळीक अजून वाढली. त्या आधारावरच बेकन यांनी थेट महाराणीला उपदेश देणे सुरू केले. हे मात्र अनेकांना रुचले नाही. बेकन यांना आपल्या पदावरून पाय उतार व्हावे लागले.
पुढील राजे जेम्स प्रथम यांनी मात्र बेकन यांना आधी Soliciter General (१६०७) म्हणून नेमले, नंतर Attorney General (१६१३), पुढे बेकन यांची Lord Chancelleor म्हणून नियुक्ती झाली (१६१८) तर Viscount of St. Albans (१६२१) म्हणून ते रुजू झाले. आपल्या कार्यालयीन कामाचा मोबदला म्हणून त्यांनी लोकांकडून लाच स्वीकारली असल्याचे त्यांच्यावर आरोप ठेवण्यात आल्याने १६२१ साली उच्च न्यायालयाने बेकन यांना (१) ४०,००० पाऊण्डचा दंड, (२) राजांच्या मनात येईल तेवढ्या दिवसांची कैद, (३) इंग्लंडच्या राजांची सत्ता जेथे कुठे असेल त्या सर्व ठिकाणी, आयुष्यभर कोण्त्याही सरकारी पदावर पुन्हा नियुक्ती न होणे, (४) लोक सभागृह आणि न्यायाल्याच्या परिसरात जन्मभर पाय न ठेवणे अशी शिक्षा ठोठावली.
निकोबारी भाषा
निकोबारी भाषा या भारताच्या निकोबार द्वीपसमूहात बोलल्या जाणाऱ्या सहा भाषांचा समूह आहे. अंदाजे ३०,००० व्यक्ती या भाषा वापरतात. यांपैकी २२,१०० व्यक्ती कार भाषा वापरतात.
वर्ग:अंदमान आणि निकोबार द्वीपसमूह
दिजाँ एफ.सी.ओ.
दिजॉं एफ.सी.ओ. (Dijon Football Côte d'Or) हा फ्रान्सच्या बूर्गान्य भागातील दिजॉं शहरात स्थित असलेला एक फुटबॉल संघ आहे.
इ.स. ११३६
मृत्यू
वर्ग:इ.स. ११३६ वर्ग:इ.स.च्या ११३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १२ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
विसापूर (येवला)
विसापूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील येवला तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:येवला तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
हँक विल्यम्स, जुनियर
रँडल हँक विल्यम्स, जुनियर (२६ मे, इ.स. १९४९ - ) हा अमेरिकन गीतकार, गायक आणि संगीतकार आहे. विल्यम्स कंट्री आणि सदर्न रॉक या प्रकारचे संगीत वाजवतो.
वर्ग:अमेरिकन संगीतकार वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पी.एफ.सी. सी.एस.के.ए. मॉस्को
'''पी.एफ.सी. सी.एस.के.ए. मॉस्को''' (Профессиональный футбольный клуб – ЦСКА) हा रशिया देशाच्या मॉस्को शहरामधील एक व्यावसायिक फुटबॉल क्लब आहे. रशियन प्रीमियर लीग स्पर्धा आजवर ९ वेळा जिंकणारा हा क्लब रशियामधील सर्वात यशस्वी मानला जातो. २००५ साली सी.एस.के.ए. मॉस्कोने युएफा युरोपा लीग ही आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा जिंकली.
इ.स. १९११ साली स्थापन झालेला सी.एस.के.ए. मॉस्को सोव्हियत संघ काळामध्ये सोव्हिएत लष्कराच्या मालकीचा होता. १९९१ नंतर त्याचे खाजगी क्लबमध्ये रूपांतर झाले.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियन फुटबॉल क्लब वर्ग:मॉस्को
वाकूर्डे खु.
वाकूर्डे खु. हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
आंबेशिव बुद्रुक
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:अंबरनाथ तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
दरा
दरा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील झरी जामणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:झरी जामणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
ड्युरॅम, नॉर्थ कॅरोलिना
ड्युरॅम अमेरिकेतील उत्तर कॅरोलिना राज्यातील प्रमुख शहर आहे. हे शहर रॅले शहराचे जुळे शहर आहे. १ जुलै, २०१४ च्या अंदाजानुसार येथील लोकसंख्या २,५१,८९३ इतकी होती.
बुल सिटी असे टोपणनाव असलेले हे शहर ड्युरॅम काउंटीचे प्रशासकीय केन्द्र आहे.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:नॉर्थ कॅरोलिनामधील शहरे वर्ग:ड्युरॅम काउंटी (नॉर्थ कॅरोलिना)
शरिफुद्दिन शारीक
शरिफुद्दिन शारीक ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
हॅरिसबर्ग, पेनसिल्व्हेनिया
हॅरिसबर्ग ही अमेरिका देशातील पेनसिल्व्हेनिया राज्याची राजधानी व नवव्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. हे शहर पेनसिल्व्हेनियाच्या दक्षिण भागात सक्वेहेना नदीच्या काठावर वसले असून ते फिलाडेल्फियापासून १०५ किमी अंतरावर स्थित आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पेनसिल्व्हेनियामधील शहरे वर्ग:अमेरिकेतील राज्यांच्या राजधानीची शहरे वर्ग:हॅरिसबर्ग, पेनसिल्व्हेनिया वर्ग:डॉफिन काउंटी (पेनसिल्व्हेनिया)
निर्मलकुमार फडकुले
ओळख
निर्मलकुमार फडकुले (जन्म : १६ नोव्हेंबर, १९२८ - २९ जुलै, २००६) हे मराठी संत साहित्यातले विद्वान होते. त्यांचा जन्म सोलापूर येथे एका संस्कृत विद्वानाच्या (न्यायतीर्थ, पंडित जिनदासशास्त्री फडकुले यांच्या) घरी झाला.
त्याच्या "लोकहितवादी: काल आणि कर्तृत्व" ह्या संशोधन प्रबंधास डॉक्टरेट मिळाली होती. त्यांनी नांदेडमध्ये (इ.स.१९५४ ते५५ या काळात) व नंतर संगमेश्वर कॉलेजमध्ये मराठी विभाग प्रमुख म्हणून काम केले.
ललित लेखन आणि संतसाहित्याच्या लेखनाबरोबरच त्यांची "आस्वाद समीक्षा" साहित्य जगतात कौतुकास पात्र ठरली होती.
व्याख्याने
ह्यांची आंबेडकर, कवी कुंजविहारी, ना.सी. फडके, प्रल्हाद केशव अत्रे, महात्मा फुले, सावरकर ह्यांच्यावरील व्याख्याने प्रसिद्ध आहेत.
इतर
फडकुले, निर्मलकुमार वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००६ मधील मृत्यू
इ.स. १४५४
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इ.स. १४५४ वर्ग:इ.स.च्या १४५० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
समास
मनुष्य बोलत असताना बोलण्याच्या ओघात कधी-कधी तो काही मराठी शब्द गाळून सुटसुटीत असे जोडशब्द बनवितो, उदा. पोळीसाठी पाट या दोन शब्दांऐवजी पोळपाट असा जोडशब्द वापरतो. मराठी भाषेत दोन किंवा दोनपेक्षा अधिक शब्दांचे एकत्रीकरण करून त्यांचा एक शब्द करण्याची परंपरा पुष्कळ जुनी आहे. या व्यवस्थेने शब्दांचा संक्षेप होऊन थोड्या शब्दांत पुष्कळ अर्थ व्यक्त होतात.
उदा. वडापाव – वडाघालून तयार केलेला पाव. पोळपाट – पोळी करण्यासाठी लागणारे पाट कांदेपोहे – कांदे घालून केलेले पोहे. पंचवटी – पाच वडांचा समूह
समासांचे मुख्य प्रकार
समासात किमान दोन शब्द किंवा दोन पदे एकत्र येतात. या दोन शब्दांपैकी कोणत्या पदाला अधिक महत्त्व आहे त्यावरून समासाचे चार प्रकार पडतात.
१. अव्ययीभाव समास
ज्या समासात पहिला शब्द मुख्य असतो व त्या तयार झालेल्या सामासिक शब्दांचा उपयोग क्रियाविशेषणासारखा केला जातो त्यास ‘अव्ययीभाव समास’ असे म्हणतात. अव्ययीभाव समासात आपल्याला खालील भाषेतील उदाहरणे पहावयास मिळतात.
अ) मराठी भाषेतील शब्द
गावोगावी - प्रत्येक गावी गल्लोगल्ली – प्रत्येक गल्लीत दारोदारी – प्रत्येक दारी घरोघरी – प्रत्येक घरी मराठी भाषेतील व्दिरुक्ती (पहिल्या शब्दांचीच पुनरावृत्ती) होऊन तयार झालेले शब्द हे क्रियाविशेषणा प्रमाणे वापरले जातात म्हणून ही उदाहरणे अव्ययीभाव समासाची आहेत.
ब) संस्कृत भाषेतील शब्द
उदा. प्रती (प्रत्येक)– प्रतिमास, प्रतिक्षण, प्रतिदिन आ (पर्यत) – आमरण आ (पासून) – आजन्म, आजीवन यथा (प्रमाण) – यथाविधी, यथामती, यथाशक्ती. वरील उदाहरणात प्रति, आ, यथा हे संस्कृत भाषेतील उपस्वर्ग लागून तयार झालेले शब्द आहेत. संस्कृत मधील उपस्वर्गाना अव्यय मानले जाते.वरील उदाहरणामध्ये हे उपस्वर्ग प्रारंभी लागून सामासिक शब्द तयार झालेला आहे व ह्या उपस्वर्गाना सामासिक शब्दांत अधिक महत्त्व आहे.
क) अरबी व फारसी भाषेतील शब्द
उदा. दर (प्रत्येक) – दरसाल, दरडोई, दरमजल. गैर (चुकीचा) – गैरसमज, गैरहजर, गैरशिस्त हर (प्रत्येक) – हररोज, हरहमेशा बे (विरुद्ध) – बेकायदा, बेमालूम, बेलाशक, बेलाईक वरील उदाहरणात संस्कृत भाषेमध्ये फारसी व अरबी भाषेतील उपस्वर्ग लागून मराठी भाषेत अव्ययीभाव समासाची उदाहरणे तयार झाली आहेत.
२. तत्पुरुष समास
ज्या समासात दुसरे पद महत्त्वाचे असून समासाचा विग्रह करतांना गाळलेला शब्द, विभक्तीप्रत्यय लिहावा लागतो, त्यास तत्पुरुषसमास असे म्हणतात. थोडक्यात ज्या समासात दूसरा शब्द प्रधान / महत्त्वाचा असतो त्यास तत्पुरुष समास असे म्हणतात.
उदा. महामानव – महान असलेला मानव राजपुत्र – राजाचा पुत्र तोंडपाठ – तोंडाने पाठ गायरान – गाईसाठी रान वनभोजन – वनातील भोजन
वरील उदाहरणांमध्ये पहिल्या पदापेक्षा दुसरे पद प्रधान आहे आणि या शब्दांना ला, चा, ने हे विभक्ती प्रत्यय वापरावे लागतात म्हणून त्यास तत्पुरुष समास असे म्हणतात. तत्पुरुष समासाचे 7 उपप्रकार पडतात.
अ) विभक्ती तत्पुरुष
ज्या तत्पुरुष समासात कोणत्या तरी विभक्तीचा अर्थ व्यक्त करणाऱ्या शब्दयोगी अव्ययाचा लोप करून दोन्ही पद जोडली जातात त्यास  विभक्ती तत्पुरुष समास असे म्हणतात. वरील उदाहरणांत वेगवेगळ्या सामासिक शब्दांचा विग्रह केला असता त्याला वेगवेगळ्या विभक्त्या लागलेल्या दिसतात. उदा. कृष्णाश्रित – कृष्णाला आश्रित – व्दितीया – देशगत, प्रयत्नसाध्य तोंडापाठ – तोंडाने पाठ – तृतीया – गुणदोष, बुद्धिजड, भक्तिवश, द्यार्द्र, ईश्वरनिर्मित क्रीडांगण – क्रीडेसाठी अंगण – चतुर्थी – गायरान, पोळपाट, वाटखर्च, पूजाद्रव्य, बाइलवेडा ऋणमुक्त – ऋणातून मुक्त – पंचमी – सेवानिवृत्त, गर्भश्रीमंत, जातिभष्ट, चोरभय, जन्मखोड राजपुत्र – राजाचा पुत्र – षष्ठी – देवपुजा, राजवाडा, घोडदौड, धर्मवेड, आंबराई घरजावई – घरातील जावई – सप्तमी – स्वर्गवास, वनभोजन, पोटशूळ, कूपमंडूक, घरधंदा
ब) अलुक तत्पुरुष
ज्या विभक्ती तत्पुरुष समासात पहिला पदाच्या विभक्ती प्रत्ययाचा लोप होत नाही त्यास अलुक तत्पुरुष समास म्हणतात. अलुक म्हणजे लोप न पावणारा म्हणजे ज्या विभक्ती तत्पुरुष सामासिक शब्दांच्या पहिल्या पदाचा लोप होत नाही त्यास अलुक तत्पुरुष समास असे म्हणतात. उदा. तोंडी लावणे पाठी घालणे अग्रेसर कर्तरीप्रयोग कर्मणी प्रयोग
क) उपपद तत्पुरुष/ कृदंत तत्पुरुष
ज्या तत्पुरुष समासात दुसरे पद महत्त्वाचे असून व ते दुसरे पद हे धातुसाधीत/ कृदंत म्हणून त्या शब्दांत येते तसेच त्याचा वाक्यात स्वतंत्रपणे उपयोग करता येत नाही अशा समासास उपपद तत्पुरुष/कृदंत तत्पुरुष असे म्हणतात. उदा.
ग्रंथकार – ग्रंथ करणारा शेतकरी – शेती करणारा लाचखाऊ – लाच खाणारा सुखद – सुख देणारा जलद – जल देणारा
वरील उदाहरणांमध्ये पहिल्या पदात ग्रंथ, शेत, लाच, सुख, जल हे सर्व धातू आहेत.नंतर दुसऱ्याद पदात त्यांचे रूपांतर धातुसाधीतांमध्ये झाले आहे म्हणून ते उपपद तत्पुरुष/कृदंत तत्पुरुष समासाची उदाहरणे आहेत. इतर उदाहरणे : लाकूडतोडया, आगलाव्या, गृहस्थ, कामकरी, कुंभकर्ण, मार्गस्थ, वाटसरु.
ड) नत्र तत्पुरुष समास
ज्या तत्पुरुष सामासातील प्रथम पद हे नकारार्थी असते त्यास नत्र तत्पुरुष असे म्हणतात. म्हणजेच ज्या समासातील पहिले पद हे अभाव किंवा निषेध दर्शवतात त्यांना नत्र तत्पुरुष समास असे म्हणतात. उदा. (अ, अन्, न, ना, बे, नि, गैर इ.) उदा.
अयोग्य – योग्य नसलेला अज्ञान – ज्ञान नसलेला अहिंसा – हिंसा नसलेला निरोगी – रोग नसलेला निर्दोष – दोषी नसलेला
इ) कर्मधारय तत्पुरुष समास
ज्या तत्पुरुष समासातील दोन्ही पदे प्रथमा विभक्तीत असतात व त्या दोन्ही पदांचा संबंध विशेषण व विशेष्य या प्रकारचा असतो त्यालाच कर्मधारेय तत्पुरुष समास म्हणतात. उदा.
नील कमल – नील असे कमल रक्तचंदन – रक्तासारखे चंदन पुरुषोत्तम – उत्तम असा पुरुष महादेव – महान असा देव पीतांबर – पीत असे अंब ज्याचे (पिवळे,अंबरवस्त्र) मेघशाम – मेघासारखा काळा चरणकमळ – चरण हेच कमळ खडीसाखर – खड्यासारखी साखर तपोबळ – तप हेच बळ
कर्मधारण्य समासाचे पुढील 7 उपप्रकार पडतात :
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दातील पहिले पद विशेषण असते अशा समासला विशेषण पूर्वपद कर्मधारय असे म्हणतात. उदा. महादेव – महान असा देव लघुपट – लहान असा पट रक्तचंदन – रक्तासारखे चंदन
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दांतील दुसरे पद विशेषण असते अशा समासाला विशेषण उत्तरपद कर्मधारेय असे म्हणतात. उदा. पुरुषोत्तम – उत्तम असा पुरुष मुखकमल – मुख हेच कमल वेशांतर – अन्य असा वेश भाषांतर – अन्य अशी भाषा
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दातील दोन्ही पदे विशेषण असतात तेव्हा अशा समासला विशेषण उभयपद कर्मधरय असे म्हणतात. उदा. लालभडक – लाल भडक असा श्यामसुंदर – श्याम सुंदर असा काळाभोर – काळा भोर असा पांढराशुभ्र – पांढरा शुभ्र असा हिरवागार – हिरवागार असा कृष्णधवल – कृष्ण धवल असा
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दांत पहिले पद उपमान असते म्हणजे त्या सामासिक शब्दांतील पूर्वपदापेक्षा उत्तरपदाला जास्त महत्त्व दिलेले असते. उत्तरपदाचे विशेषणासारखे काम करते त्याला उपमान पूर्वपद कर्मधारय समास असे म्हणतात. उदा. वज्रदेह – वज्रासारखे देह चंद्रमुख – चंद्रासारखे मुख राधेश्याम – राधेसारखा शाम कमलनयन– कमळासारखे नयन
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दांत दुसरे पद उपमानअसते म्हणजे त्या सामासिक शब्दांतील उत्तरपदपेक्षा पूर्वपदाला जास्त महत्त्व दिलेले असते व त्या शब्दांत उत्तरपद हे पूर्वपदाचे विशेषणासारखे काम करते त्याला उपमान उत्तरपद कर्मधारय समास असे म्हणतात. उदा. मुखचंद्र – चंद्रासारखे मुख नरसिंह – सिंहासारखा नर चरणकमल – कमलासारखे चरण हृदयसागर – सागरासारखे हृदय
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दांत पहिले पद अव्यय असेन त्याचा उपयोग विशेषणासारखा केला जातो अशा समासाला अव्यय पूर्ववाद कर्मधारय असे म्हणतात. उदा. सुयोग – सु (चांगला) असा योग सुपुत्र – सु (चांगला) असा पुत्र सुगंध – सु (चांगला) असा गंध सुनयन – सु (चांगला) असा डोळे कुयोग – कु (वाईट) असा योग कुपुत्र – कु (वाईट) असा पुत्र
जेव्हा कर्मधारय सामासिक शब्दांतील दोन्ही पदे एकरूप असतात. तेव्हा अशा समसाला रूपक कर्मधारय समास असे म्हणतात. उदा. विधाधन – विधा हेच धन यशोधन – यश हेच धन तपोबल – तप हेच बल काव्यामृत – काव्य हेच अमृत ज्ञानामृत – ज्ञान हेच अमृत
फ) व्दिगू समास
ज्या कर्मधारय समासातील पहिले पद हे संख्याविशेषण असते व त्या सामासिक शब्दांतून एक समूह सुचविला जातो. त्यालाव्दिगू समास असे म्हणतात. या समासास संख्यापूर्वपद कर्मधारय समास असेही म्हणतात. उदा. नवरात्र – नऊ रात्रींचा समूह पंचवटी – पाच वडांचा समूह चातुर्मास – चार मासांचा समूह त्रिभुवन – तीन भुवनांचा समूह त्रैलोक्य – तीन लोकांचा समूह सप्ताह – सात दिवसांचा समूह चौघडी – चार घडयांचा समूह
ग) मध्यमपदलोपी समास
ज्या सामासिक शब्दांतील पहिल्या पदांचा दुसऱ्या साठी पदाशी संबंध दर्शविणारी मधली काही पदे लोप करावी लागतात त्या समासाला मध्यमलोपी समास असे म्हणतात. या समासास लुप्तपद कर्मधारेय समास असेही म्हणतात. उदा. साखरभात – साखर घालून केलेला भात पुरणपोळी – पुरण घालून केलेली पोळी कांदेपोहे – कांदे घालून केलेले पोहे घोडेस्वार – घोडयावर असलेला स्वार बालमित्र – बालपणापासूनचा मित्र चुलत सासरा – नवऱ्याचा चुलता या नात्याने सासरा लंगोटी मित्र – लंगोटी घालत असल्यापासूनचा मित्र
३. व्दंव्द समास :
ज्या समासातील दोन्ही पद अर्थदृष्ट्या समान दर्जाचे असतात. त्यास ‘व्दंव्द समास’ असे म्हणतात. या समासातील पदे आणि, अथवा, व, किंवा या उभयान्वयी अव्ययांनी जोडलेली असतात. उदा. रामलक्ष्मण – राम आणि लक्ष्मण विटीदांडू – विटी आणि दांडू पापपुण्य – पाप आणि पुण्य बहीणभाऊ – बहीण आणि भाऊ आईवडील – आई आणि वडील स्त्रीपुरुष – स्त्री आणि पुरुष कृष्णार्जुन – कृष्ण आणि अर्जुन ने-आण – ने आणि आण दक्षिणोत्तर – दक्षिण आणि उत्तर
व्दंव्द समासाचे खलील 3 प्रकार पडतात.
अ) इतरेतर व्दंव्द समास
ज्या समासाचा विग्रह करतांना आणि, व, ही, समुच्चय बोधक उभयान्वयी अव्ययांचा उपयोग करावा लागतो. त्यास इतरेतर व्दंव्द समास असे म्हणतात. उदा. आईबाप – आई आणि बाप हरिहर – हरि आणि हर स्त्रीपुरुष – स्त्री आणि पुरुष कृष्णार्जुन – कृष्ण आणि अर्जुन पशुपक्षी – पशू आणि पक्षी बहीणभाऊ – बहीण आणि भाऊ डोंगरदऱ्यात – डोंगर आणि दऱ्यात
ब) वैकल्पिक व्दंव्द समास
ज्या समासाचा विग्रह करतांना किंवा, अथवा, वा ही विकल्प बोधक उभयन्वयी अव्ययांचा उपयोग करावा लागतो त्यासवैकल्पिक व्दंव्द समास असे म्हणतात. उदा. खरेखोटे – खरे किंवा खोटे तीनचार – तीन किंवा चार बरेवाईट – बरे किंवा वाईट पासनापास – पास अथवा नापास मागेपुढे – मागे अथवा पुढे चुकभूल – चूक अथवा भूल न्यायान्याय – न्याय अथवा अन्याय पापपुण्य – पाप किंवा पुण्य सत्यासत्य – सत्य किंवा असत्य
क) समाहार व्दंव्द समास
ज्या समासातील पदांचा विग्रह करतांना त्यातील पदांचा अर्थशिवाय त्याच जातीच्या इतर पदार्थाचाही त्यात समावेश म्हणजेच समहार केलेला असतो त्यास समाहार व्दंव्द समास असे म्हणतात. उदा. मिठभाकर – मीठ, भाकर व साधे खाधपदार्थ इत्यादी चहापाणी – चहा, पाणी व फराळाचे इतर पदार्थ भाजीपाला – भाजी, पाला, मिरची, कोथंबीर यासारख्या इतर वस्तु अंथरूणपांघरुण – अंथरण्यासाठी पांघरण्यासाठी लागणाऱ्याथ वस्तु व इतर कपडे शेतीवाडी – शेती, वाडी व इतर तत्सम मालमत्ता केरकचरा – केर, कचरा व इतर टाकाऊ पदार्थ पानसुपारी – पान, सुपारी व इतर पदार्थ नदीनाले – नदी, नाले, ओढे व इतर जीवजंतू – जीव, जंतू व इतर कीटक
४. बहुव्रिही समास :
ज्या समासातील कोणतेच पद प्रमुख नसून त्या पदाच्या अर्थापेक्षा वेगळ्या अशा वस्तूंचा किंवा व्यक्तींचा त्यामधून बोध होतो त्या समासाला बहुव्रिही समास असे म्हणतात. उदा.
नीलकंठ – ज्याचा कंठ निळा आहे असा (शंकर) वक्रतुंड – ज्याचे तोंड वक्र आहे असा (गणपती) दशमुख – ज्याला दहा तोंड आहे असा (रावण)
बहुव्रिही समासाचे खालील 4 उपप्रक्रार पडतात.
अ) विभक्ती बहुव्रिही समास
ज्या समासाचा विग्रह करतांना शेवटी एक संबंधी सर्वनाम येते. अशा सर्वनामाची जी विभक्ती असेल त्या विभक्तीचे नाव समासाला दिले जाते त्याला विभक्ती बहुव्रिही समास असे म्हणतात. उदा.
प्राप्तधन – प्राप्त आहे धन ज्याला तो – व्दितीया विभक्ती जितशत्रू – जित आहे शत्रू ज्याने तो – तृतीया विभक्ती त्रिकोण – तीन आहेत कोन ज्याला तो – चतुर्थी विभक्ती गतप्राण – गत आहे प्राण ज्यापासून तो – पंचमी विभक्ती जितेंद्रिय – जित आहे इंद्रिये ज्याची तो – षष्ठी विभक्ती पूर्णजल – पूर्ण आहेत जल ज्यात असे – सप्तमी विभक्ती
ब) नत्र बहुव्रिही समास
अनंत – नाही अंत ज्याला तो निर्धन – नाही धन ज्याकडे तो नीरस – नाही रस ज्यात तो अनिकेत – नाही निकेत (निकेतन =घर) ज्याला तो अव्यय – नाही व्यय ज्याला तो निरोगी – नाही रोग ज्याला तो अनाथ – ज्याला नाथ नाही असा तो अनियमित – नियमित नाही असे ते अकर्मक – नाही कर्म ज्याला ते अखंड – नाही खंड ज्या ते
क) सहबहुव्रिही समास
ज्या बहुव्रिही समासाचे पहिले पद सह किंवास अशी अव्यये असून हा सामासिक शब्द एखाधा विशेषणाचे कार्य करतो त्यास सहबहुव्रिही समास म्हणतात. उदा.
सहपरिवार – परिवारासहित असा जो सबल – बलासहित आहे असा जो सवर्ण – वर्णासहित असा तो सफल – फलाने सहित असे तो सानंद – आनंदाने सहित असा जो
बहुव्रिही संयुग
शब्दांच्या ज्या समासीय संयुगांमध्ये रचलेल्या शब्दाच्या कोणत्याही पदाला प्राधान्य नसते, त्यांना बहुव्रिही संयुग म्हणतात. सामासिक शब्द दोन्ही संज्ञा (पूर्ववर्ती आणि उत्तरपद) तृतीय व्यक्ती, वस्तू किंवा विषयाचा संदर्भ देतात.
दोन्ही पदांव्यतिरिक्त अन्य शब्दाकडे निर्देश - उदा० नीलकंठ
आफताब शिवदासानी
आफताब शिवदासानी (जून २५, इ.स. १९७८:मुंबई - ) हिंदी चित्रपट अभिनेता आहे.
मेसुत ओझिल
मेसुत य्योझिल (Mesut Özil) हा जर्मनीचा एक फुटबॉलपटू आहे. य्योझिल सध्या रेआल माद्रिद ह्या क्लबसाठी व जर्मनी फुटबॉल संघासाठी मिडफील्डर ह्या स्थानावर फुटबॉल खेळतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ११३८
मृत्यू
वर्ग:इ.स. ११३८ वर्ग:इ.स.च्या ११३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १२ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
पीचेस (रति अभिनेत्री)
पीसेस (फेब्रुवारी २४, इ.स. १९८४:बुडापेस्ट - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे. हीचे मूळ नाव ज्युडीट रुझन्याक आहे.
शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम
शेख झायेद क्रिकेट स्टेडियम (ملعب الكريكيت الشيخ زايد) हे संयुक्त अरब अमिरातीच्या अबु धाबी शहरामधील एक क्रिकेट स्टेडियम आहे. २०,००० ते २५,००० प्रेक्षकांची क्षमता असलेले हे स्टेडियम जगातील सर्वात नव्या क्रिकेट मैदानांपैकी एक आहे. संयुक्त अरब अमिरातीमधील तीन क्रिकेट स्टेडियमपैकी हे एक आहे (इतर दोन: दुबईमधील दुबई आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्टेडियम व शारजामधील शारजा क्रिकेट असोसिएशन स्टेडियम).
२०१४ इंडियन प्रीमियर लीगचे सुरुवातीचे काही साखळी सामने येथे खेळले गेले.
सतपाल महाराज
सतपाल महाराज ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १५व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१५ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी