cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
निसर्गरक्षणाच्या परंपरा
राखीव वने
म्हणूनच आजच्या धर्माचा संदर्भ पूर्ण बदलेल्या परिस्थितीतही ही परंपरा नुसती टिकूनच नाही, तर काही ठिकाणी पुनरुज्जीवित होत आहे. मणिपूर-मिझोराममध्ये ख्रिस्ती धर्माचा स्वीकार केल्यावर तिथले देवरायांचे प्रचंड जाळे जीर्ण-शीर्ण झाले. कारण याच सुमारास तेथे रस्ते-ट्रका पोचून लाकडाला मोठी मागणी उत्पन्न झाली होती. परंतु देवराया तुटण्याचे तोटे मग अनेक ठिकाणी लोकांच्या डोळ्यात भरले. उदाहरणार्थ मणिपूरच्या चुराचांदपूर जिल्ह्यातील गांगटे लोकांच्या गावांत यामुळे फिरत्या शेतीवर पेटवलेल्या आगी पसरून घरे जळण्याची भीति वाटायला लागली. तेव्हा गांगटे लोकांनी काही गावात पूर्वीप्रमाणे देवराईचे एक कडबोळ्यासारखे वलय पुनरुज्जीवित केले. आता ख्रिस्ती धर्माचा स्वीकार केल्याने त्यांनी या देवराईला ’सुरक्षावन’ असे वेगळे नांव दिले आहे, परंतु सामाजिकरीत्या ही बंधने पाळण्याची जी पूर्वी पद्धत होती तीच अंमलात आणली आहे.
करिकानम्मन मने
अजूनही ह्या देवराया जैवविविधतेचे संरक्षण करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावत आहेत. केरळाच्या किनारपट्टीत दाट लोकवस्ती आहे, व तेथील नैसर्गिक वनराजी जवळजवळ पूर्णपणे नष्ट झाली आहे. तरीही अशा नैसर्गिक वनराजीचे काही अवशेष शेतांतून विखुरलेल्या देवराया अथवा सर्पकावूंत सापडतात. अशाच एका देवराईत वनस्पतिशास्त्रज्ञांना कुन्स्टलेरिया केरळेन्सिस ही एक नवी प्रजाती सापडली. डिप्टेरोकार्पस इंडिकसचे उदाहरण बघा. ह्या कुळातील सदाहरित वृक्ष वर्षावनांत फोफावतात. हे प्रचंड आकाराचे, मऊ लाकडाचे वृक्ष प्लायवुड बनवण्याला उत्तम कच्चा माल आहेत. स्वातंत्र्यानंतर जेव्हा प्लायवुडच्या गिरण्या भारतात भराभर वाढल्या तेव्हा त्यांनी एका मागून एक त्यांना लाभदायक जातीचे वृक्ष संपवायचा सपाटा लावला. वन विभागानेही त्यांना हव्या त्या जाती-प्रजाती त्या नष्टप्राय होईपर्यंत उपलब्ध करून देणे- आणि तेही अगदी स्वस्तात- सुरू केले. जरी जंगलांचा टिकाऊ पद्धतीने वापर केला पाहिजे, नाही करतच आहोत, असे सोंग घेतले होते, तरी प्रत्यक्षात ओळीने एका मागून एक प्लायवुड गिरण्यांना हव्या त्या जाती देऊन त्या संपत राहिल्या. ह्यात कर्नाटकात प्रथम संपली ती डिप्टेरोकार्पस इंडिकस. आज या राज्यात त्याचे भले मोठे वृक्ष केवळ एका राईत शिल्लक आहेत; लोकांनी जतन केलेल्या करिकानम्मन मने अथवा किर्र रानाच्या आईचे घर या नावाच्या होनावर जवळच्या देवराईत.
गायराने
महाराष्ट्रातही अनेक गावाशेजारी गायींना चरण्यासाठी ही गायराने सोडली आहेत. त्यात त्या गावाच्या गाई चरतात. तेथील वृक्ष मात्र सरकारी मालकीचे रहात असावे.?
संदर्भ
वर्ग:निसर्ग-संरक्षण वर्ग:हिंदू परंपरा
चुराचांदपूर जिल्हा
''हा लेख चुराचांदपुर जिल्ह्याविषयी आहे. चुराचांदपुर शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
चुराचांदपुर जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र चुराचांदपुर येथे आहे.
अंतवडी
अंतवडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील कराड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे.इथे उष्णकटिबंधीय वातावरण आहे.इथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान १०४२ मिलीमीटर आहे.हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २४.४ अंश सेल्सियस आहे.येथील वाऱ्याचा सरासरी वेग २.८ मीटर प्रति सेकंद आहे.वाऱ्याचा कमाल वेग सुमारे १० मीटर प्रति सेकंद आहे.हिवाळ्यात तापमान १०.९ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३७.६ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.
संदर्भ
वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
नकुल (अभिनेता)
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेते
थॉमस रॉबर्ट माल्थस
थॉमस रॉबर्ट माल्थस (१७६६ - १८३४) हा इतिहास आणि राजकीय अर्थशास्त्राचा ब्रिटिश अभ्यासक होता. वाढत्या लोकसंख्येच्या गरजा पुरवताना नैसर्गिक स्रोत धोक्यात येऊन, अन्नधान्याचा तुटवडा भासेल आणि त्यातून दुष्काळ, दंगेधोपे, युद्धे अशी अराजकसदृश परिस्थिती निर्माण होईल, असा इशारा त्याने लोकसंख्यावाढीचा सिद्धांत मांडताना दिला होता.
सिद्धांत
इ.स. १७९८ मधे त्याने आपले लोकसंख्या वाढीबद्दलचे, अतिशय प्रसिद्ध असे विचार, प्रथम मांडले होते. माल्थसच्या मताप्रमाणे कोणत्याही देशाची लोकसंख्या, नेहमी भूमितीय गुणोत्तराने वाढत जाते तर या लोकसंख्येची भूक भागू शकेल अश्या अन्नपदार्थांची त्या देशातील निर्मिती फक्त अंकगणितीय गुणोत्तरानेच वाढू शकते. सोप्या शब्दात सांगायचे तर लोकसंख्या वाढीचा वेग हा अन्नपदार्थ उत्पादनाच्या वेगापेक्षा, नेहमीच जास्त असतो. माल्थस पुढे म्हणतो की असे जरी असले तरी निसर्गाने असे काही अडथळे (दुष्काळ, रोगराई, युद्धे,पूर) या लोकसंख्यावाढीच्या मार्गात निर्माण केले आहेत की जर माणसाने या बाबतीत काहीच केले नाही(शक्य असल्यास) तर जगातली लोकसंख्या आपोआपच मर्यादित राहील. जर मानवजातीने हे अडथळे दूर करण्याचा मुद्दाम प्रयत्न केला तरच जगाची लोकसंख्यावाढ अनियंत्रितपणे मोठी होईल.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:ब्रिटिश तत्त्वज्ञ वर्ग:इ.स. १७६६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८३४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चिरायिंकिल लोकसभा मतदारसंघ
चिरियिंकिल लोकसभा मतदारसंघ हा भारताच्या केरळ राज्यातील इ.स. २००८ सालापर्यंत अस्तित्वात लोकसभा मतदारसंघ होता. इ.स. २००८ साली हा मतदारसंघ विसर्जित करण्यात आला.
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
योहाना वाच्छानी
वाच्छानी, योहाना वाच्छानी, योहाना वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२००३ मोनॅको ग्रांप्री
२००३ मोनॅको ग्रांप्री फॉर्म्युला वन हंगामातील मोटर शर्यत होती.
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री
हरी नारायण आपटे
हरी नारायण आपटे, अर्थात '''ह.ना. आपटे''', (मार्च ८, इ.स. १८६४ - मार्च ३, इ.स. १९१९) हे मराठी लेखक, कादंबरीकार, नाटककार, कवी व व्याख्याते होते. ते ज्ञानप्रकाश या मासिकाचे काही काळ संपादक, आनंदाश्रम या प्रकाशनसंस्थेचे व्यवस्थापक, आणि करमणूक या मासिकाचे संस्थापक-संपादक होते. अकोला येथे भरलेल्या महाराष्ट्र साहित्य संमेलनाचे ते संमेलनाध्यक्ष होते. त्यांनी अनेक पुस्तकांना प्रस्तावना लिहिल्या आहेत. आठ स्त्रीरत्ने या सदराखाली ह.ना.आपटे यांनी भास्कराचार्यांची लीलावती, राणी दुर्गावती इत्यादी स्त्रियांची बोधप्रद माहिती प्रकाशित केली होती. केशवसुतांची कविता आणि गोविंद बल्लाळ देवल यांचे शारदा हे नाटक हरिभाऊ आपट्यांनीच प्रकाशात आणले.
प्रकाशित साहित्य
आपटे अर्वाचीन मराठी कादंबरीचे जनक मानले जातात. त्यांच्या लिखाणावर महादेव गोविंद रानडे, गोपाळ कृष्ण गोखले प्रभृतींचा प्रभाव होता. १२ सामाजिक आणि ११ ऐतिहासिक अशा एकूण २३ कादंबऱ्या लिहिणाऱ्या ह.ना. आपटयांची 'पण लक्षात कोण घेतो?' ही कादंबरी मराठी साहित्यात मानदंड समजली जाते. सतत २५-३० वर्षे अशाप्रकारचे मराठी साहित्य निर्माण झालेल्या त्या ह.ना.आपट्यांच्या कालखंडाला हरीभाऊ युग म्हणतात, आणि हरीभाऊ आपट्यांना युगप्रवर्तक. हरिभाऊंनी नाटकेसुद्धा लिहिली आहेत. दोन नाटके स्वतंत्र आहेत, त्यांतले ’सती पिंगळा’ हे नाटक त्यांच्या मृत्यूनंतर प्रकाशित झाले. उरलेली तीन नाटके व तीन प्रहसने रूपांतरित आहेत. धूर्तविलसत, मारून मुटकून वैद्यबुवा व जबरीचा विवाह ही फ्रेन्च नाटककार मोलियरच्या प्रहसनांची रूपांतरे आहेत तर, जयध्वज (मूळ व्हिक्टर ह्यूगोचे 'हेर्नानी'), श्रुतकीर्तचरित (काँग्रेव्हचे  ’द मोर्निंग ब्राईड’) व सुमतिविजय (शेक्सपियरचे ’मेझर फॉर मेझर’) ही रूपांतरित नाटके आहेत. त्यांनी मुंबई मराठी ग्रंथ संग्रहालयाच्या तेराव्या वार्षिक सभेपुढे दिलेल्या व्याख्यानांची पुस्तिका ’विदग्धवाङ्‌मय’ या नावाखाली प्रकाशित झाली होती. ’नाट्यकथार्णव’ यामासिकासाठी त्यांनी मेडोज टेलर या इंग्रजी लेखकाच्या दोन कादंबऱ्यांची ’तारा’ व ’पांडुरंग हरी’ ही मराठी भाषांतरे केली होती. बिचारा या टोपणनावाने ह.ना. आपट्यांनी २९ मार्च, इ.स. १८८१ च्या केसरीच्या अंकात कालिदास व भवभूती यांच्या संबंधांत लिहिलेल्या पत्रांतून त्यांचा व्यासंग व समीक्षा दृष्टी दिसून येते. निबंधकार चिपळूणकर यांच्या निधनानंतर हरीभाऊ आपट्यांनी शिष्यजनविलाप ही ८८ श्लोकांची विलापिका लिहिली होती. ती विद्वज्जनांनी वाखाणली होती. सुरुवातीच्या काळात साहित्याला एक वेगळी उंची प्राप्त करून देण्यामध्ये हरी नारायण आपटे यांनी महत्त्वपूर्ण योगदान दिले सामाजिक आणि ऐतिहासिक स्वरूपाच्या कादंबऱ्या त्यांनी लिहिल्या त्यांच्या कादंबऱ्यांतून समाजाचं यथार्थ चित्रण केलं गेलं
ह.ना. आपटे यांच्यासंबंधीची पुस्तके
हरिभाऊ आपटे यांची 'मी' ही कादंबरी त्यांच्या जीवनावर आधारित असल्याने तिच्यातून  तत्कालीन, सामाजिक, राजकीय, सांस्कृतिक, आर्थिक परिस्थितीचे दर्शन घडते. कादंबरी नायकप्रधान वाटत असली तरी ती स्त्रीजीवनकेंद्री आहे.स्त्रियांच्या दुःखांना वाचा फोडणे हाच या कादंबरीचा मूळ हेतू आहे. पुरुषप्रधान संस्कृतीच्या अनुषंगाने निर्माण झालेली पुरुषजातीची आणि समाजाची स्त्रीकडे बघण्याची मानसिकता बदलण्याची गरज त्यांनी या कादंबरीत वर्तवली आहे. हरिभाऊंचे वडील कुटुंब सोडून गेल्यामुळे आईच्या वाट्याला आलेले दुःख, बहीण गंगी तिचा साठीच्या आतबाहेर असलेल्या पुरुषाशी झालेला जरठबाला विवाह, घराघरांत असलेल्या गंगीसारख्या स्त्रियां, त्यांची अवस्था बदलण्यासाठी शिक्षण हाच एकमेव मार्ग आहे या जाणिवेतून हरिभाऊंनी त्याकाळी स्त्री शिक्षणाचा जोरकसपणे पुरस्कार केला. हरिभाऊ आपटे यांनी मृत्युपूर्वी लिहून ठेवलेल्या या कादंबरीत समाविष्ट केलेल्या पत्रात समाजसुधारणेविषयीची त्यांची तळमळ प्रकर्षाने जाणवते. ते म्हणतात,"एकोणविसाव्या शतकानंतर आता आपला शत्रू म्हणजे आपले अज्ञान. आज हजारो वर्षे जगाचे पाऊल पुढे पडत आहे ते ज्ञानाच्या जोरावर. ज्ञानाचे स्थान एकेकाळी आपला आर्य देश होता. पुढे इजिप्त झाला, पुढे रोम झाला. पुढे फ्रान्स,जर्मनी,इंग्लंड, अमेरिका इत्यादी देश होत गेले आहेत. आता जपानमध्ये ते आले आहे. कालचक्राप्रमाणे ज्ञानाने आपले स्थान बदलले. ज्या स्थानांतून त्याचा लोप झाला त्या स्थानांचे वैभवही लयास गेले.म्हणून अज्ञानरूपी शत्रूला जिंकण्यासाठी ज्ञानाचा प्रसार करणे हेच मोठे अकुंठित गतिशात्र आहे."( ' मी ' -पृ.क्र. ४५३ ,४५४) समाजातील केवढा मोठा मानवसमूह पुरुषप्रधान संस्कृतीने अज्ञानाच्या अंधारात ठेवल्याने त्याच्याजवळ असलेल्या विविध क्षमतांचा समाजविकासासाठी आणि देशविकासासाठी वापर होऊ शकत नाही, याचे दुःख हरिभाऊ वरील परिच्छेदात अतिशय कळकळीने व्यक्त करताना दिसतात. त्यांच्या या विचारांची आजच्या समाजालाही नितांत गरज आहे.स् त्रीशिक्षण आणि स्त्री -पुरुष समानतेचा विचार हा या कादंबरीचा गाभा आहे. यायोगेच कुटुंबाचा, समाजाचा, पर्यायाने देशाचा विकास घडून येणार आहे.
आधार ग्रंथ -      ' मी ' -कादंबरी - हरिभाऊ आपटे, सर्व्हिडिया प्रकाशन, पुणे,१९६५ ,पाचवी आवृत्ती
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनांचे अध्यक्ष वर्ग:इ.स. १८६४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९१९ मधील मृत्यू वर्ग:कैसर-ए-हिंद पुरस्कार विजेते
चिंचघाट (पुसद)
चिंचघाट हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
कोल्लम लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ
चंदेल जिल्हा
''हा लेख चंदेल जिल्ह्याविषयी आहे. चंदेल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
चंदेल जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र चंदेल येथे आहे.
सर्बियन दिनार
सर्बियन दिनार हे सर्बिया देशाचे अधिकृत चलन आहे.
टिपा
वर्ग:चलने वर्ग:सर्बिया
शरद साठे
पं. शरद साठे (१८ फेब्रुवारी, इ.स. १९३२ - १७ एप्रिल २०१९) हे मराठी, हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीत गायक आहेत. ते ग्वाल्हेर घराण्याच्या शैलीत गायन करतात.
पूर्वायुष्य
शरद साठे यांनी इ.स. १९४९ मध्ये पं. दत्तात्रेय विष्णू पलुसकर यांच्याकडे गुरू-शिष्य परंपरेत संगीत शिकण्यास सुरुवात केली. पलुसकरांबरोबर अनेक संगीत कार्यक्रमांत भाग घेण्याच्या संधीसोबत त्यांना आपल्या गुरूंसमवेत भरपूर प्रवास करायला मिळाला.
पलुसकरांचे इ.स. १९५५ मध्ये अकाली निधन झाले. शरद साठ्यांनी तेव्हा गुरूच्या शोधात इ.स. १९५६ मध्ये मुंबई गाठली व संगीतज्ञ प्राध्यापक बी. आर. देवधर यांच्या मार्गदर्शनाखाली जवळपास दहा वर्षे संगीत साधना केली. त्यांना भारत सरकारची शिष्यवृत्ती मिळाली. इ.स. १९६१ मध्ये शरद साठे गंधर्व महाविद्यालय मंडळातून संगीत विशारद झाले. प्राध्यापक देवधरांकडून त्यांना अनेक अप्रचलित रागांमधील विविध रचना शिकायला मिळाल्या.
इ.स. १९६६ नंतर त्यांनी ग्वाल्हेर घराण्याचे गायक पं. शरदचंद्र अरोलकर यांचे शिष्यत्व पत्करले. त्यांच्याकडे साठ्यांना ग्वाल्हेर घराण्यातील अनेक दुर्मिळ ख्याल रचना, टप्पे व तराण्यांचे ज्ञान मिळाले.
सांगीतिक कारकीर्द
पं. शरद साठे हे आकाशवाणीवर तसेच दूरचित्र वाहिन्यांवर नियमित स्वरूपात गायन कार्यक्रम करत. त्यांनी कित्येक संगीत परिषदा व संगीतोत्सवांमध्ये भाग घेतला. इ.स. १९७२ मध्ये फिल्म्स डिव्हिजन ने पं. विष्णू दिगंबर पलुसकरांवर काढलेल्या माहितीपटासाठी गाण्याचा विशेष सन्मान त्यांना लाभला.
इ.स. १९८५ मध्ये संगीत कार्यक्रमांसाठी शर साठे यांनी अमेरिकेचा दौरा केला. इ.स. १९८६-८७ चे दरम्यान त्यांनी भारतीय विद्या भवन संस्थेच्या लंडन येथील केंद्रात गायनकलेचे निवासी प्राध्यापक म्हणून काम पाहिले. त्यांनी टप्पा विषय शिकविला व काही भारतीय विद्यापीठांमध्ये परीक्षक म्हणून काम पाहिले. इ.स. १९८९, १९९३, १९९७ व २००८ मध्ये त्यांनी इंग्लंड येथे व इ.स. १९९३ मध्ये दुबई, बहरीन येथे संगीत दौरे केले.
कोलकाता येथील संगीत संशोधन अकादमी व मुंबईच्या नॅशनल सेंटर फॉर परफॉर्मिंग आर्ट्‌स या संस्थेने आपल्या अभिलेखागार विभागासाठी पं. शरद साठे यांचे ध्वनिमुद्रण करवून घेतले आहे. इ.स. १९९७ मध्ये अमेरिकेतील सिअ‍ॅटलमधील वॉशिंग्टन विद्यापीठात ग्वाल्हेर घराण्याच्या बंदिशींचे अभिलेखागार विभागासाठी ध्वनिमुद्रण करण्यासाठीही त्यांना आमंत्रित करण्यात आले होते. स्वरश्री, मॅग्नासाउन्ड व म्युझिशियन्स् गिल्ड यांसारख्या ध्वनिमुद्रण कंपन्यांनी त्यांच्या ध्वनिमुद्रिका प्रकाशित केल्या आहेत.
पं. शरद साठे हे मुंबईच्या दादर माटुंगा सांस्कृतिक केंद्राचे अध्यक्ष होते. त्यांनी पुणे विद्यापीठातून विज्ञान शाखेची पदवीही संपादन केली आहे.
पुरस्कार व सन्मान
इ.स. २००६ मध्ये आय. टी. सी. संगीत संशोधन अकादमीने त्यांचा हिंदुस्तानी गायन संगीताच्या क्षेत्रातील योगदानाबद्दल सन्मान केला. इ.स. २००९ मध्ये त्यांना पंडित विनायकराव पटवर्धन स्मृति गौरव पुरस्काराने गौरविण्यात आले. आकाशवाणी व दूरचित्रवाणीचे उच्च श्रेणी कलावंत. संगीत रत्न, काशी संगीत समाज, २००७.
ध्वनिमुद्रिकांची यादी
स्वरश्री
मॅग्नासाऊंड
म्युझिशियन्स गिल्ड
द क्विन्टासन्स ऑफ अ म्युझिकल ट्रेडिशन
सार्स
इ.स २००३ मधे सार्स या व्हायरल, पण कितीतरी जास्त प्राणघातक, अशा रोगाने सबंध दक्षिण-पूर्व एशियामधे थैमान घातले होते.त्या वेळेस येथल्या शासनाची, या रोगाशी सामना करण्याची तयारीच नव्हती. त्यामुळे बऱ्याच जास्त संख्येने रोगी दगावले. त्या अनुभवाने शहाणे होऊन सिंगापूर शासनाने आपली रोगप्रतिबंधक यंत्रणा अतिशय कार्यप्रवण केली आहे.
वर्ग:संसर्गजन्य रोग वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र
फिदाउल्ला सेहराई
फिदाउल्ला सेहराई (इ.स. १९२८:बगीचा धेरी, पेशावर, ब्रिटिश भारत - १९ जून, इ.स. २०१६:पेशावर, पाकिस्तान) हे एक पुरातत्त्व-अभ्यासक होते.
माध्यमिक शिक्षण पूर्ण झाल्यावर फिदाउल्ला पेशावरच्या इस्लामिया कॉलेज (आता इस्लामिया विद्यापीठ) येथे, आणि तेथून संग्रहालयशास्त्राचा पदव्युत्तर अभ्यास करण्यासाठी ब्रिटनमधील लीस्टरच्या महाविद्यालयात गेले.
पेशावरचा इतिहास
पेशावर आणि या शहराचा इतिहास यांचा फिदाउल्लांनी अभ्यास केला. या हे शहर गांधारकालीन असून तत्कालीन बौद्ध धर्माची छाप हे त्यांच्या अभ्यासाचे विषय होते. युआन श्वांग हा चिनी प्रवासी पेशावरला इ.स. ६३०मध्ये आला, तेव्हा या शहरात आता जेथे गूंज गेट आहे, तेथे ४०० फुटी उंच स्तूप होता. हा स्तूप मुळात त्याही आधी दोनशे वर्षांपूर्वीचा, म्हणजे कनिष्क राजाच्या काळातला होता असे सहराई यांचे प्रतिपादन आहे.
पेशावरचा बौद्ध इतिहास
पेशावरच्या भागाच्या बौद्ध इतिहासाकडे आणि सहाव्या शतकापासूनच गांधार राजांचा पाडाव होऊ लागल्यानंतरच्या इतिहासाचाही फिदाउल्ला यांनी अभ्यास केला.
हुंड शहर
हुंड शहर म्हणजे पूर्वीचे उदभांडपुरा असून हे गांधार राजांची राजधानी होते. ते व्यापारउदीमाचे केंद्रही होते. कनिष्काने बोधगयेचा प्रवास करून तेथून आपल्या राज्यात आणलेला बोधीवृक्ष पुष्पपुरात (पेशावरात) लावला होता. हे पिंपळाचे झाड पेशावरच्या पीपल मंडीत आहे.
पुस्तके (इंग्लिश)
वर्ग:पुरातत्त्वज्ञ वर्ग:पुरातत्त्ववेत्ते वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१६ मधील मृत्यू
सेनापती जिल्हा
''हा लेख सेनापती जिल्ह्याविषयी आहे. सेनापती शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
अदूर लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
सेनापती जिल्हा
सेनापती जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र सेनापती येथे आहे.
पिंपळगाव (देवळी)
पिंपळगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
बाह्यदुवे
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे
जबलपूर
जबलपूर हे भारताच्या मध्यप्रदेश राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर जबलपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. या शहरास संस्कारधानी असेही म्हणतात. याचे जुने नाव जाबालीपुरम असे होते. हे महर्षि जाबालीच्या नावावरून पडले होते. जबलपूर जवळच भेडाघाट हे प्रेक्षणीय स्थान आहे. तसेच नजीक मदन-महालचा किल्ला व चोसष्ठ योगिनी मंदिरही आहे. विंध्य पर्वतरांगेत असलेले जबलपूर हे नर्मदा नदीच्या काठावर वसले आहे.
इतिहास
पुराण आणि पौराणिक कथेनुसार या शहराचे नाव पूर्वी जबालीपुरम होते, कारण ते महर्षि जबालीशी संबंधित आहे. त्यांचे येथे वास्तव्य होते असे म्हणतात. १७८१ नंतरच जेव्हा मराठ्यांचे मुख्यालय म्हणून निवडले गेले, तेव्हा या शहराची ख्याती वाढली, नंतर ते सागर आणि नर्मदा प्रांताच्या ब्रिटीश कमिशनचे मुख्यालय बनले. येथे १८६४ साली नगरपालिका स्थापन झाली. एका टेकडीवर मदन महलचा किल्ला आहे. राजा गोविंद किल्लेदार राजा मदनसिंग यांनी सुमारे ११०० इ. स. मध्ये  रणनीतिक उद्देशाने बांधलेला हा किल्ला आहे. त्यात राहण्याची व्यवस्था नव्हती. याच्या पश्चिमेस हा किल्ला आहे, जे चौदाव्या शतकातील चार स्वतंत्र गोंड राज्यांचे प्रमुख शहर होते. भेडाघाट, ग्वारीघाट आणि जबलपूर येथून मिळालेल्या जीवाश्मांवरून असे दिसून येते की तो प्रागैतिहासिक काळातील पुरापाषाणीक माणसाचा वास होता. मदन महल, शहरातील अनेक तळे आणि गोंड राजांनी बांधलेली अनेक मंदिरे या ठिकाणच्या प्राचीन वैभवाची साक्ष आहेत. या प्रदेशात बौद्ध, हिंदू आणि जैन यांचेही अवशेष आहेत. असे म्हटले जाते की जबलपूरमध्ये असलेल्या ५२ पुरातन तलावांनी त्यांची ओळख वाढविली आहे, त्यापैकी केवळ काही तलाव बाकी आहेत परंतु त्या प्राचीन ताल-तलावांची नावे अजूनही प्रचलित आहेत. त्यापैकी काही आहेत; आधारताल, रनिताल, चेरीताल, हनुमानताल, फुटाताल, माथाताल, हथिताल, सुपुटाला, देवताल, कोतालल, बघताल, ठाकुरताला, गुलाआऊ ता, माधोटल, माथाताल, सुताल, खंबाताल, गोकलपूर तलाव, शहातीलब, महानदाडा तलाव, उखारीया तैलैया, टिळक भूमि तैलैया, बैनसिंह तलैया, तीर्थलैया, लोको तलैया, काकरैय तलैय्या, जुडितालैया, गंगासागर, संग्रामसागर. जबलपूर भेडाघाट मार्गावरील त्रिपुरा सुंदरी मंदिर हथियागार संस्कृत कवी राजशेखर यांच्याशी संबंधित आहे.
भौगोलिक स्थिती
विंध्या पर्वत रांगेत हे शहर पवित्र नर्मदा नदीच्या काठी वसलेले आहे. जबलपूर हे शहर दिल्ली हैदराबाद अहमदाबाद पुणे कोलकाता आणि मुंबईशी हवाई मार्गाने जोडले गेले आहे.
शेती आणि खनिजे
त्याच्या आसपासच्या भागात अत्यंत सुपीक, नर्मदा नदीच्या खोऱ्याच्या पश्चिमेला गव्हाच्या लागवडीचा क्षेत्र आहे. भात, ज्वारी हरभरा आणि तेलबिया ही आसपासच्या भागातील इतर महत्त्वाची पिके आहेत. लोह धातू, चुनखडी बॉक्साइट, चिकणमाती, अग्निस चिकणमाती, शेल, फेलस्पर, मॅंगनीज आणि जेर येथे मोठ्या प्रमाणात खाणकाम केले जाते.
प्रसिद्ध स्थळ
राणी दुर्गावतीचा मदन महल - मदन महलचा किल्ला राजा मदन शाह यांनी १११६ मध्ये बांधला होता. आचार्य विनोबा भावे यांनी जबलपूरचे नाव 'संस्कारधानी' ठेवले.
भेडाघाट - भारतीय पुरातत्त्व विभागाने संरक्षित चौसठ योगिनी मंदिर जवळच आहे - धुवाधार धबधबा, भेडाघाट हे एक आकर्षक पर्यटन स्थळ आहे. thumb|right|जबलपूर येथील 'कचनार सिटी' या वसाहतीतील भव्य शिवमूर्ती
वर्ग:जबलपूर जिल्हा वर्ग:मध्य प्रदेशमधील शहरे
क्योटो प्रोटोकॉल
जपान देशातील क्योटो शहरात जगातील प्रमुख देशांची जागतिक वातावरण बदलाच्या नियंत्रणासाठी १९९७ साली बैठक झाली, त्या बैठकीत झालेल्या कराराला क्योटो प्रोटोकॉल असे संबोधले जाते. ११ डिसेंबर १९९७ रोजी क्योटो प्रोटोकॉल स्वीकारण्यात आला.
पार्श्वभूमी
१९९२ साली संयुक्त राष्ट्रसंघातर्फे पर्यावरण व विकास या विषयावर रिओ डि जानेरो येथे एक परिषद भरवण्यात आली होती. त्या परिषदेत युनायटेड नेशन्स फ्रेमवर्क कन्वेन्शन ऑन क्लायमेट चेंज (यु एन् एफ् सी सी) या युनायटेड नेशन्सच्या छत्राखालील नवीन विभागाची स्थापना करण्यात आली. हा संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या सदस्य देशांनी संयुक्त रित्या घेतलेला निर्णय होता, व १९९५ पासून या निर्णयात सहभागी देशांचे प्रतिनिधी दरवर्षी भेटू लागले. जागतिक वातावरण बदलाच्या सद्यस्थितीचा, आणि त्याला तोंड देण्यासाठी केल्या जात असलेल्या प्रयत्नांचा आढावा घेणे हा या वार्षिक परिषदांचा हेतू असतो. १९९७ सालची क्योटो परिषद ही त्यात झालेल्या करारामुळे ऐतिहासिक महत्त्वाची ठरली.
जागतिक वातावरण बदल व त्यामुळे होणारी जागतिक तापमानवाढ ही पूर्णतः मानवनिर्मित असून त्यामुळे जर पृथ्वीवर असमतोल निर्माण झाल्यास त्याला केवळ मानवजात जवाबदार असणार आहे. ही तापमानवाढ मुख्यत्वे हरितगृह परिणामा मुळे होत आहे. जागतिक तापमानवाढ रोखण्यासाठी जागतिक पातळीवर आमूलाग्र प्रयत्न होण्याची गरज आहे. क्योटो प्रोटोकॉल हा त्या प्रयत्नांचा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे.
कराराची रूपरेषा व अंमलबजावणी
या करारामध्ये त्यावेळी विकसित मानल्या जाणाऱ्या ३७ देशांनी मान्य केले की ते २००५ ते २०१२ या कालावधीत आपापल्या देशातील हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन इ.स. १९९० सालच्या पातळीपेक्षा साधारण ५ टक्के खाली इतके कमी करतील. अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने हा हरितगृह वायूंचे सर्वात जास्त उत्सर्जन करणारा देश आहे. पण या देशाने या करारात सहभाग घेतला नाही. तसेच ऑस्ट्रेलिया हा विकसित देशही २००७ नंतर करारात सहभागी झाला. कराराप्रमाणे अनेक देशांनी कमी-अधिक प्रयत्न केले. युरोपियन संघा मधील देशांनी काही प्रमाणात आपले उत्सर्जन कमी केले, त्यात जर्मनी आघाडीवर आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे हरित वायूंचे उत्सर्जन एवढ्या पटकन कमी करणे म्हणजे आर्थिक प्रगतीला खीळ घालणे. विकसनशील देशांत नवीकरणीय ऊर्जेसाठीचे तंत्रज्ञान व आर्थिक सहाय्य देऊन अप्रत्यक्ष रित्या आपले उत्सर्जन कमी करण्याचा पर्यायही विकसित देशांना उपलब्ध होता. यातूनच कार्बन बाजार (कार्बन मार्केट) उभा राहिला. पण याच काळातील जागतिक आर्थिक मंदी, इतर राजकीय कारणे, तसेच कार्बन बाजाराच्या संकल्पनेतील त्रुटी अशा बऱ्याच कारणांमुळे याही मार्गाला अपेक्षेपेक्षा कमी यश मिळाले. त्यामुळे २०१२ साली कराराची मुदत संपली तेव्हा कराराचा दुसरा टप्पा २०२० सालापर्यंत मंजूर करण्यात आला आहे. दरम्यानच्या काळात २०२० सालानंतरच्या नव्या कराराची रचना तयार करणे यु एन एफ सी सी सी खालील सर्व देशांनी मान्य केले. त्यानुसार लागू करण्याचा नवीन करार २०१५ मध्ये पॅरिस येथे झालेल्या बैठकीत करण्यात आला आहे.
जागतिक हवामान बदलास मुख्यत्वे अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने, युरोप, जपान हे पूर्वीपासून जबाबदार देश आहेत. गेल्या दशकभरात चीन या देशाचीही त्यात भर पडली आहे. याचे मुख्य कारण म्हणजे या देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर होणारा खनिज इंधनांवर आधारित उर्जेचा वापर व त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर होणारे हरितगृह वायूंचे उत्सर्जन. परंतु जागतिक हवामान बदलाचा सर्वात जास्त फटका एकंदरीत उष्ण कटीबंधीय देशांना बसणार आहे. हा प्रश्न सोडवण्यासाठी दीर्घकालीन जागतिक प्रयत्नांची गरज आहे.
संदर्भ
वर्ग:वातावरण वर्ग:पर्यावरण वर्ग:प्रदूषण वर्ग:जागतिक करार
पॅलेस्टिनी राष्ट्रीय समिती
पॅलेस्टिनी राष्ट्रीय समिती (السلطة الوطنية الفلسطينية अल-सुल्ता, अल-वतनीयाह, अल-फिलिस्तानीयाह) ही मध्यपूर्वेतील पॅलेस्टाईनच्या वेस्ट बँक व गाझा पट्टी ह्या वादग्रस्त भूभागांचा राज्यकारभार सांभाळणारी एक संस्था आहे. १९९४ साली ओस्लो येथे झालेल्या बैठकीमध्ये ह्या संस्थेची स्थापना करण्यात आली.
वर्ग:पॅलेस्टाईन
चिकाणी
चिकाणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
मावेलीकरा लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ
झिकेटान
स्थान
चीन मध्ये, तिबेटच्या उत्तर-पूर्वेला,छिंगहाय (Qinghai) हे राज्य किंवा प्रांत आहे. शिनिंग(Xining) ही चिंघायची राजधानी, बीजिंगपासून विमानाने प्रवास केल्यास अडीच तासात तुम्ही शिनिंगला पोचता. या राजधानीच्या दक्षिण-पश्चिमेला 144 किलोमीटर अंतरावर झिकेटान (Ziketan) 10000 लोकसंख्या असलेले एक गाव आहे.
भौगोलिक रचना
या प्रांताचा बहुतेक प्रदेश अतिशय डोंगराळ असून त्यातील गावे अतिशय दुर्गम अशा ठिकाणी असल्याने त्यांच्याशी संपर्क ठेवणेही पुष्कळ वेळा कठीण असते.
मानववंश
तिबेटियन वंशाचे लोक येथे प्रामुख्याने रहातात.
प्लेगची साथ
इ.स. २००९ मध्ये येथे प्लेगची साथ आली.सर्वप्रथम या गावात रहाणाऱ्या 32 वर्षाच्या एका मेंढपाळाला प्रथम लागण झाली व तो दगावला. त्याच्या पाठोपाठ 37 वर्षे वयाचा दुसरा एक शेजारी रहाणारा गावकरी व आता 64 वर्षाचा एक मेंढपाळ हेही दगावले आहेत. या मृत व्यक्तींच्या सहवासात आलेल्या 9 व्यक्तींना लागण झाली असल्याने वैद्यकीय उपचार चालू आहेत यापैकी दोन व्यक्ती तरी गंभीर रित्या आजारी आहेत. चिनी अधिकाऱ्यांच्या हवाल्याप्रमाणे, झिकेटान गाव अतिशय दुर्गम अशा प्रदेशात असल्याने त्या गावाला पूर्णपणे एकाकी पाडणे (Isolation)शक्य झाले आहे. मृत व्यक्तींच्या सहवासात, 16 जुलैनंतर ज्या कोणी व्यक्ती आल्या असतील, त्यांचाही शोध घेणे चालू आहे. या गावात आता भितीचे एक प्रचंड सावट पसरले असून कोणीही व्यक्ती रस्त्यावर येण्यास सुद्धा तयार नाही.वर्ल्ड हेल्थ ऑर्गनायझेशन (World Health Organisation (WHO))चे अधिकारी, चिनी अधिकाऱ्यांच्या संपर्कात आहेत. “आम्ही हा रोग आवाक्यात आणण्याचे सर्व प्रयत्न करत आहोत. औषधे, क्ष-किरण यंत्रे आम्ही तेथे पाठविली आहेत” असे चिनी अधिकारी म्हणत आहेत. त्यांच्याजवळ या प्रकारची उत्तम यंत्रणा असल्याने हा रोग आटोक्यात ठेवण्यात त्यांना बहुदा यश मिळेल.परंतु जर काही कारणांनी हा रोग मर्यादित ठेवण्यात चिनी अधिकाऱ्यांना अपयश आले तर स्वाईन फ्ल्यू किंवा सार्स( Sars or Influenza A (H1N1)) या रोगांच्या मानाने हा रोग इतका जास्त धोकादायक आहे की काय होऊ शकेल याची कल्पनाच करवत नाही.
२००२ मोनॅको ग्रांप्री
२००२ मोनॅको ग्रांप्री ही मे २६, २००२ रोजी मोनॅको येथे झालेली फॉर्म्युला वन शर्यत होती. या शर्यतीत डेव्हिड कुल्टहार्ड अग्रस्थानी राहिला.
वैष्णव पंथ
वैष्णव पंथ ( इंग्रजी:Vaishnavism ) हा शैव, स्मार्त .शाक्त पंथ यांच्यासह एक हिंदू धर्मातील प्रमुख पंथातील एक आहेत. विष्णू हा या पंथाचा आराध्यदेव आहे.
आणि विशेषतः सराव भक्ती आणि भक्तीयोग संदर्भ, वैष्णव धर्म सैद्धांतिक आधार उपनिषद आणि त्यांचे संबंधित वेद आणि इतर पौराणिक पवित्र शास्त्र. म्हणजे - भागवद्गीता, पद्मपुराण , विष्णू आणि भागवत पुराण .वैष्णव हे एक आहेत. त्यांची बहुसंख्याक भारतात राहतात. परंतु अलीकडेच भारतातील धार्मिक जागरूकता, ओळख आणि प्रजनन याव्यतिरिक्त वैष्णवांची संख्या लक्षणीय वाढली आहे. 1990च्या दशकाच्या मध्यात वैदविवाद आंतरराष्ट्रीय पातळीवर पसरवण्यासाठी गौडिया वैष्णव शाखा महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहे. मुख्यतः, इस्कॉन हरे कृष्णा चळवळीचा प्रसार आणि भौगोलिक विस्तार पसरवून हे कार्य करीत आहेत. तसेच, अलीकडेच इतर वैष्णव संघटनांनी पश्चिम भागात प्रचार करण्यास सुरुवात केली आहे. प्राचीन काळातील वैष्णव पंथाचे नाव 'भागवत धर्म' किंवा 'पांचरात्र मत' आहे.
जिवात्मा आणि परमात्मा ( विष्णू किंवा कृष्णा ) या चार संबंधांमध्ये स्पष्ट फरक आहे. बहुतेक वैष्णव संप्रदायतील मुख्य कल्पना एकाच प्रकारचे आहेत.
वैष्‍णव ग्रंथ
(ii) पाद्मतन्त
(iii) विष्णूसंहिता
(iv) शतपथ ब्राह्मण
(v) ऐतरेय ब्राह्मण
(vi) महाभारत
(vii) रामायण
( viii) विष्णू पुराण
वैष्णव तीर्थ
(i) बद्रीधाम
(ii) मथुरा
(iii) अयोध्या
(iv) तिरुपति बालाजी
(v) श्रीनाथ
(vi) द्वारकाधीश
(vii) पंढरपूर
श्लोक
बलिर्बिभीषणो भीष्मः | प्रल्हादो नारदो ध्रुवः |
या श्लोकामध्ये बली, बिभीषण, भीष्म, प्रल्हाद, नारद, ध्रुव हे सहा वैष्णव असल्याचे सांगितले आहे.
हे पण पहा
श्रीलक्ष्मीनारायण
विष्णू
लक्ष्मी
संदर्भ यादि
वैष्णव धर्म वर्ग:हिंदू धर्माचे संप्रदाय पंथ आणि संप्रदाय वर्ग:वैष्णव पंथ
नारायण पै
नारायण पै हा मराठी सिने-नाटकातील एक अभिनेता आहे.
पै, नारायण पै, नारायण पै, नारायण
तामेंगलाँग जिल्हा
''हा लेख तामेंगलॉॅंग जिल्ह्याविषयी आहे. तामेंगलॉॅंग शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
याचे प्रशासकीय केंद्र तामेंगलॉॅंग येथे आहे.
सुसिल फर्नांडो
एल्लकुत्तीगे रुफुस नेमेसियन सुसिल फर्नांडो (१९ डिसेंबर, १९५५:कोलंबो, सिलोन - हयात) हा undefinedकडून १९८३ ते १९८४ दरम्यान ५ कसोटी आणि ७ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९५५ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नगरपारकर जैन मंदिर
नगरपारकर जैन मंदिरे हे पाकिस्तानच्या दक्षिणेकडील सिंध प्रांतात नगरपारकर जवळील भागात आहेत. हा परित्यक्त जैन मंदिरांचा गट आहे आणि मंदिरांच्या स्थापत्य शैलीने प्रभावित एक मशिद देखील आहे. ते १२व्या ते १५व्या शतकात बांधले गेले होते जेव्हा मानले जाते की जैन वास्तुकला शिगेला हिती. इ.स. २०१६ मध्ये या संपूर्ण परिसराला जागतिक वारसा स्थानच्या तात्पुरत्या यादीमध्ये समाविष्ट केले गेले.
मंदिर
संपूर्ण प्रदेशात सुमारे १४ जैन मंदिरे विखुरलेली आहेत, त्यातील काही प्रमुख आहेत; गोरी मंदिर, बाजार मंदिर, भोडेसर मंदिर आणि वीरवाह जैन मंदिर.
गोरी मंदिर
वीरवाहा मंदिराच्या वायव्य दिशेला सुमारे १४ मैलांवर गोरी मंदिर आहे. हे मंदिर इ.स. १३७५-७६ मध्ये गुजराती शैलीमध्ये बांधले गेले. यात ५२ इस्लामिक शैलीचे घुमट आणी ३ मंडप आहेत. मंदिर ४० फूट रुंद आणि १२५ फूट लांब आहे आणि संगमरवराने बनलेले आहे. संपूर्ण मंदिर एका उंच व्यासपीठावर बांधले गेले आहे आणि दगडी पायऱ्या आहेत. मंदिराच्या आतील बाजूस संगमरवरी खांबाचे सुरेख कोरीवकाम आहे. मंदिरात प्रवेश करणारा मंडप जैन पुराणकथांचे प्रतिनिधित्व करणारे चित्रांनी सजवले गेले आहे. गोरी मंदिरातील भिंतीवरील चित्रकला भारतीय उपखंडाच्या उत्तर भागात सर्वात प्राचीन जैन भिंतीवरील चित्रकला आहे. संपूर्ण मंदिरात २४ लहान कोठारे सापडली आहेत, जे जैन धर्माच्या २४ तीर्थंकरांचे प्रतिनिधित्व करतात.
बाजार मंदिर
बाजार मंदिर नगरपारकर शहरातील मुख्य बाजारपेठेत बांधले गेले आले. मंदिर जटिल कोरीव काम आणि शिल्पकलेसाठी उल्लेखनीय आहे. मंदिराची मुख्य इमारत, मुख्य कळस व कमानीची रचना पूर्णपणे अजुनही अखंड आहे. इ.स. १९४७ मध्ये भारत-पाकिस्तानच्या स्वातंत्र्यापर्यंत आणि कदाचित त्यानंतरही काही वर्षांनी या म्ंदिराचा उपयोग झाला आहे.
भोडेसर मंदिर
नगरपारकरपासून ४ मैलांवर भोडेसर तेथे तीन जैन मंदिरांचे अवशेष आहेत. भोडेसर ही सोढा राजवटीत या प्रदेशाची राजधानी होती. तीनपैकी दोन मंदिरे प्राण्यांच्या छत्राच्यारूपात वापरली गेली, तर तिसऱ्या मंदिराच्या मागील भागाच्या जीर्णतेचा उल्लेख इ.स. १८९७ च्या कागदपतत्रांमध्ये झाला आहे. येथे एक प्राचीन पाण्याची टाकी असून, भोडेसर तलाव म्हणून ती ओळखली जाते. इथले सर्वात प्राचीन मंदिर पोनी दहरो नावाच्या जैन महिलेने ९व्या शतकाच्या आसपास बांधले होते. हे शास्त्रीय शैलीमध्ये कोणत्याही सिमेंट किंवा चुन्याशिवाय दगडांनी बांधले गेले होते. हे एका उंच व्यासपीठावर बांधले गेले आहे. यात प्रचंड दगडी खांब आणि इतर संरचनात्मक घटक आहेत. उर्वरित भिंती अस्थिर आहेत आणि अर्धवट कोसळल्या आहेत. स्थानिक लोकांनी इमारतीच्या काही भागांचे तुकडे तुकडे केले होते, आणि त्या विटा घरे बांधण्यासाठी वापरल्या आहेत. आणखी दोन जैन मंदिरांचा निर्माण इ.स. १३७५ आणि इ.स. १४४९ मध्ये झाला होता.
वीरवाह मंदिर
वीरवाहा मंदिर नगरपारकाराच्या उत्तरेस १५ मैलांवर वीरवहा शहराजवळ आहे. ही जागा कच्छच्या रणच्या काठावर असलेल्या "परिनगर" नावाच्या प्राचीन बंदराच्या अवशेषांजवळ आहे. या भागात एकेकाळी तीन मंदिरे होती, ज्याची स्थापना जेसो परमार यांनी इ.स. ६५८ मध्ये केली होती. ब्रिटिश काळात पांढऱ्या संगमरवराने बनविलेले हे मंदिर आहे व ते चांगले जतन केले गेले आहे. दुसऱ्या मंदिरात संगमरवरी विभागातील बारीक कोरीव काम होते जो ब्रिटिश काळात पाकिस्तानच्या राष्ट्रीय संग्रहालयात कराचीमध्ये हस्तांतरित करण्यात आला होता. तिसऱ्या अवशेष मंदिरात १४ फूट व्यासाच्या मोठ्या मध्यवर्ती घुमटाभोवती २४ लहान घुमट आहेत. मध्यवर्ती घुमटात दगडाच्या बारीक चिन्हे आहेत. जवळच रस्ता बनविताना कामगारांना चुकून अनेक जैन पुतळे सापडले, ज्या स्थानिकांनी उर्वरित मंदिरात ठेवले, तर काहींना उमरकोटमधील संग्रहालयात नेले गेले.
मशिद
भोडेसरची पांढरी संगमरवरी मशिद आसपासच्या जैन मंदिरांच्या वास्तूने प्रभावित अशा शैलीने बनविली आहे. इ.स. १५०५ मध्ये गुजरातच्या सुलतान महमूद बेगडा यांनी ही मशिद बांधली होती. मशिदीच्या आसपासच्या जैन मंदिरांवरील घुमट्यांप्रमाणेच मध्यवर्ती घुमट आहे आणि चौरस आकाराची इमारत असून त्याच्या प्रत्येक बाजू ९.२ मीटर आहेत. मशिदीचे स्तंभ देखील जैन वास्तुकला प्रतिबिंबित करतात, तर छताच्या काठाचे सजावटीचे घटक देखील जैन मंदिरांनी प्रेरित आहे.
संदर्भ
वर्ग:सिंध वर्ग:जैन मंदिरे
करंजी (पाथर्डी)
करंजी हे एक अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यातील एक गाव आहे.
Atm
वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे
योहान गूणसेकरा
योहान गूणसेकरा (८ नोव्हेंबर, १९५७:कोलंबो, सिलोन - हयात) हा undefinedकडून १९८३ मध्ये २ कसोटी आणि ३ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अलप्पुळा लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:अलप्पुळा जिल्हा
बाळवाडी
बाळवाडी हे एक अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यातील एक गाव आहे.
गावात बाळनाथ गड आहे.
वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे
इडुक्की लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ
२००१ मोनॅको ग्रांप्री
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री वर्ग:इ.स. २००१ मधील खेळ
नाचणगाव
नाचणगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
निळ्या छातीची पाणकोंबडी
निळ्या छातीची पाणकोंबडी या पक्ष्याला इंग्रजी मध्ये Slaty-breasted (Blue-breasted) Rail तसेच हिंदी मध्ये कबरी मुर्गी असे म्हणतात.
ओळखण
याचा आकार गावतित्तिरापेक्षा लहान असतो. याची चोच लांबट, डोके आणि मानेमागचा रंग काळसर लाल, पंखांवर पांढरे पट्टे आणि ठिपके, उदी निळ्या रंगाची छाती असते.
वितरण
ते स्थायिक पक्षी आहेत. ते स्थानिक संचार करतात. भारत, श्रीलंका व पूर्व पाकिस्तान, बांगला देश या प्रदेशात ते दिसून येतात. जून ते सप्टेंबर-ऑक्टोबर या काळात त्यांची वीण असते.
निवासस्थाने
ते पठार प्रदेशातील बोरुच्या दलदली, खाजणी आणि भातशेतीचा प्रदेश अश्या ठिकाणी वास्तव्य करतात.
संदर्भ
वर्ग:कोंबडी
थोउबाल जिल्हा
''हा लेख थोउबाल जिल्ह्याविषयी आहे. थोउबाल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
थोउबाल जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र थोउबाल येथे आहे.
२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २,८६,६८७ इतकी होती.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:मणिपूरमधील जिल्हे
चिखली (पुसद)
चिखली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
श्रीधरन जगनाथन
श्रीधरन जगनाथन (११ जुलै, १९५१:कोलंबो, सिलोन - १४ मे, १९९६:कोलंबो, श्रीलंका) हा undefinedकडून १९८३ ते १९८८ दरम्यान २ कसोटी आणि ५ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे.
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुवट्टुपुळा लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
नेहा बोरगांवकर
बोरगांवकर, नेहा बोरगांवकर, नेहा बोरगांवकर, नेहा वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मधु लिमये
मधू लिमये (१ मे, इ.स. १९२२; पुणे, महाराष्ट्र - इ.स. १९९५) हे मराठी-भारतीय राजकारणी होते. त्यांनी भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात, तसेच गोवा मुक्तिसंग्रामात सहभाग घेतला.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यसैनिक वर्ग:महाराष्ट्रामधील राजकारणी वर्ग:समाजवाद वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
२००० मोनॅको ग्रांप्री
२००० मोनॅको ग्रांप्री  फॉर्म्युला वन हंगामातील मोटर शर्यत होती.
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री वर्ग:इ.स. २००० मधील खेळ
उख्रुल जिल्हा
''हा लेख उख्रुल जिल्ह्याविषयी आहे. उख्रुल शहराविषयीचा लेख येथे आहे.''
उख्रुल जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे. राज्याच्या ईशान्य कोपऱ्यात असलेला हा जिल्हा म्यानमारच्या सीमेवर आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र उख्रुल येथे आहे.
तालुके
वर्ग:मणिपूरमधील जिल्हे
भारतीय क्रिकेट संघाचा श्रीलंका दौरा, २००८-०९
भारतीय क्रिकेट संघाने २८ जानेवारी ते १० फेब्रुवारी २००९ दरम्यान श्रीलंकेचा दौरा केला. या दौऱ्यात पाच एकदिवसीय आणि एक टी-२० सामन्यांचा समावेश होता. भारताने एकदिवसीय मालिका ४-१ ने जिंकली आणि टी-२० देखील जिंकली.
पहिला २०-२०
=बाह्यदुवे=
अष्टांगयोग
हिन्दु धर्मामध्ये ईश्वर् हा नीर्गुन् निराकार आहे. तो शुद्ध विवेकाच्या स्वरुपात असुन त्याला डोळ्याणि बघता येत नाहि, त्याला समजाउन घेतला जाउ शकत नाहि किंवा सांगितले जाऊ शकत नाहि. त्यामध्ये फक्त विलिन होता येऊ शकते. हे विलिनिकरण साध्य करण्यासाठि, गितेमध्ये अष्टांगयोगाचा मार्ग सांगण्यात आलेला आहे. अष्टांगयोगामध्ये खालील गोश्टि समाविश्ट् आहेत.
विनोदन जॉन
विनोदन जॉन (२७ मे, १९६०:कोलंबो, सिलोन - हयात) हा undefinedकडून १९८३ ते १९८७ दरम्यान ६ कसोटी आणि ४५ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यम-जलदगती गोलंदाजी करीत असे.
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नावजीबुवा साळुंखे-किवळकर
नावजीनाथ साळुंखे(ससे पाटील,किवळकर),हे श्री केदारनाथाचे(ज्योतिबाचे) भक्त होते.देवाला नैवेद्य दाखवल्याशिवाय अन्नग्रहन करायचे नाही असा त्यांच नित्यक्रम होता.
जोतिबाच्या दक्षिणद्वारी कापूर-अगरबत्ती जेथे लावली जाते, त्या पायरीला लागून आडवी मूर्ती आणि ज्यावर भक्तिभावाने गुलाल-फुले वाहिली जातात त्या पादुका परमभक्त नावजी बुवांच्या. देवाच्या दारी पायरीजवळ अजरामर होऊन राहण्याचा मान किवळ (ता. कराड) येथील नावजी ससे (पाटील) यांना लाभला आहे. या पायरीवर दक्षिण बाजूलाच देवालयाच्या शिखरावर नावजींचा बैठ्या स्वरूपातील पुतळा आहे.
श्री ज्योतिबाचे आज जे मोठे मंदिर दिसते आहे त्या ठिकाणी पूर्वी छोटेसे देवालय होते.मूळ मंदिर कराडजवळच्या किवळ येथील संत नावजीनाथ नामक भक्ताने बांधले व त्याचे नंतर आजचे देवालय आहे ते इ.स.१७३० मध्ये ग्वाल्हेरचे महाराज राणोजीराव शिंदे यांनी मुळच्या ठिकाणी भव्य स्वरूपात पुनर्रचित करून बांधले.मंदिराचे बांधकाम उत्तम प्रतीच्या वेसाल्ट दगडात करण्यात आले आहे.
नावजीनाथाचे सामाजिक कार्यही उल्लेखनीय आहे.त्यांनी गावात तळे,विहीर,विठ्ठ्ल ,मारुती मंदीर,ग्रामपंचायत कट्टा,मुस्लिम समाजासाठी मशिद ही कामे केली.
आरती नावजीनाथांची
आरती नावजीसंत | ससेवंशा माझी कांत | किवळ पुण्यभूमी नांदे भा‍गीर्थी कांत | .....आरती नावजीसंत दया दास परिवारे सुखे नांदती सारे | दारिद्र्य कष्टकाळ उभे नावजी द्वारी | .....आरती नावजीसंत विमल भाव नावजीचा पू‍र्ण भक्त केदाराचा | नवविध भक्ती पंथ बसु केला जो‍तिर्लिग | .....आरती नावजीसंत नावजी भक्तासाठी कष्टी झाले जग जेठी | वारुवार स्वार झाले प्रेमे पाउले भेटी | .....आरती नावजीसंत नावजी पुत्र कांता धन्य जनाबाई माता | भेटले जोतिर्लिग झाले भाव बंधमुक्त | .....आरती नावजीसंत प्रपंच हे ताटकरी त्रिवी दत्ताचे निरंजनी | सदाभावे शुभपाती ओवाळीला हरी | .....आरती नावजीसंत अखंड ही अल्पसेवा द्यावी नावजी देवा | रघुनाथ लीन पावे माथा ठेवी वरदहस्त | .....आरती नावजीसंत
बाह्य दुवे
वर्ग:ज्योतिबा
पूर्व इंफाळ जिल्हा
पूर्व इम्फाल जिल्हा भारतातील मणिपुर राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र पोरोम्पाट येथे आहे.
वर्ग:मणिपूरमधील जिल्हे
निमसाडा
निमसाडा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
बाह्यदुवे
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे
एर्नाकुलम लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ
चिलवाडी
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
खांडगाव
आगार (अकोला) हे गाव अकोला तालुका अहमदनगर जिल्हा महाराष्ट्र राज्यातील एक गाव आहे. हे गाव नाशिक डिव्हीजन मधे येते. अहमदनगर पासुन ४० कि.मी आहे. अकोला पासुन कि.मी आहे. गावातुन शहरांना जाण्या येण्यासाठी एस टी बसची तसेच खाजगी वाहनांची सोय उपलब्ध आहे. गावात जिल्हा परिषदची इयत्ता पहिली ते चौथी पर्यंत शाळा उपलब्ध आहे. वर्ग:अकोले तालुक्यातील गावे खांडगाव हे एक अहमदनगर जिल्ह्यातील पाथर्डी तालुक्यातील एक गाव आहे.
१९९९ मोनॅको ग्रांप्री
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री मोनॅकोग्रांप्री वर्ग:रिकामी पाने
खांडगाव
वर्ग:पाथर्डी तालुक्यातील गावे
१९९८ मोनॅको ग्रांप्री
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री मोनॅको ग्रांप्री वर्ग:रिकामी पाने
मुकुंदपुरम लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील भूतपूर्व लोकसभा मतदारसंघ
पश्चिम इंफाळ जिल्हा
याचे प्रशासकीय केंद्र लाम्फेलपाट येथे आहे.
२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ५,१७,९९२ इतकी होती.
क्षितिज
जिथे आकाश जमिनीला टेकल्याचा भास होतो त्या काल्पनिक रेषेला क्षितिज असे म्हणतात. क्षितिज दिसण्याचे खरे कारण म्हणजे आपल्या नजरेची क्षमता आणि गोलाकार पृथ्वी आहे.
वर्ग:पृथ्वी
एम्मा थॉम्पसन
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:ऑस्कर पुरस्कार विजेत्या अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९५९ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पश्चिम आशिया
पश्चिम आशिया हा आशिया खंडामधील सर्वात पश्चिमेकडील भौगोलिक प्रदेश आहे. अनेकदा ह्या भागाचा उल्लेख करण्यासाठी मध्यपूर्व हे नाव देखील वापरले जाते. परंतु संयुक्त राष्ट्रे व इतर अनेक आंतरराष्ट्रीय संस्था पश्चिम आशिया हेच नाव वापरतात.
पश्चिम आशिया पूर्व युरोप प्रदेशाच्या दक्षिणेस स्थित असून तो एजियन समुद्र, काळा समुद्र, भूमध्य समुद्र, अरबी समुद्र, कॅस्पियन समुद्र, इराणचे आखात व लाल समुद्र ह्या सात समुद्रांनी वेढला गेला आहे. उत्तरेकडे हा प्रदेश युरोपापासून कॉकेसस पर्वताने वेगळा केला गेला आहे.
संदर्भ
वर्ग:आशिया खंडामधील भौगोलिक प्रदेश
अमल सिल्वा
संपातवाडुगे अमल रोहिता सिल्वा (१२ डिसेंबर, १९६०:मोराटुवा, सिलोन - हयात) हा undefinedकडून १९८३ ते १९८८ दरम्यान ९ कसोटी आणि २० आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू आहे. हा डाव्या हाताने फलंदाजी आणि उजव्या हाताने ऑफब्रेक गोलंदाजी करीत असे.
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९६० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बिश्नुपूर
बिश्नुपुर हे भारताच्या मणिपूर राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर बिश्नुपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे. २००१ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या ९,७०४ होती.
बिश्नुपूर शहराचे प्रशासन १२ वॉर्डमध्ये विभागलेले आहे.
वर्ग:मणिपूरमधील शहरे वर्ग:बिश्नुपूर जिल्हा
१९९७ मोनॅको ग्रांप्री
१९९७ मोनॅको ग्रांप्री १७ मे, १९९७ रोजी भरलेली फॉर्म्युला वन कार शर्यत होती. माँटे कार्लोमधील सर्किट दि मोनॅकोवर झालेली ही शर्यत मायकेल शुमाखरने फेरारी कार चालवत जिंकली तर रुबेन्स बारीचेलो आणि एडी अर्व्हाइन अनुक्रमे दुसऱ्या व तिसऱ्या स्थानावर होते.
वर्ग:मोनॅको ग्रांप्री वर्ग:इ.स. १९९७ मधील खेळ
योग
योग हे एक प्राचीन भारतात उगम पावलेले आध्यात्मिक आणि शारीरिक शास्त्र आहे. योग हे वैदिक षड्दर्शनांमधील एक दर्शनसुद्धा आहे. योगाचे वेगवेगळे प्रकार हिंदू, बौद्ध आणि जैन या धर्मांत दिसून येतात.
चिरंगवाडी
चिरंगवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
योग
योग शब्दाचा अर्थ
योग हा शब्द संस्कृत युज् या धातुपासून तयार झाला आहे‌. पाणिनी व्याकरणामध्ये युज् समाधौ असे सूत्र आहे. योग या शब्दाचा अर्थ 'जोडणे, एकत्र आणने, जुळवणे' असा अनेक प्रकारे होतो.
चिरंगवाडी
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
योग
योगाचे प्रकार
भारतीय योग शास्त्रामध्ये पाच योग सांगितले आहेत -
चिरंगवाडी
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
योग
पतंजली आणि अष्टांग योग
योगश्चित्तवृत्ति निरोधः। या सूत्राचा अर्थ आहे - योग तो आहे, की जो देह आणि चित्त यांच्या ओढाताणीत मानवाला अनेक जन्मांपर्यंत आत्म-दर्शनापासून वंचित रहाण्यापासून वाचवतो• चित्तवृत्तींच्या निरोधाने (दमनाने) नाही, तर त्या जाणून त्यांना उत्पन्नच न होऊ देणे होय•
योगाचे महत्त्व
योग एक पूर्ण विज्ञान आहे, एक पूर्ण जीवन शैली आहे, एक पूर्ण चिकित्सा पद्धति आहे आणि एक पूर्ण अध्यात्म विद्या आहे• योगाच्या लोकप्रियतेचे रहस्य हे आहे की लिंग, जाति, वर्ग, संप्रदाय, क्षेत्र आणि भाषाभेदांच्या संकीर्णतांमध्ये कधी आबद्ध न असणे होय• चिंतक, बैरागी, अभ्यासी, ब्रह्मचारी, गृहस्थ कोणीही याचे सानिध्य प्राप्त करून लाभांन्वित होऊ शकतात• व्यक्तींच्या निर्माणात आणि उत्थानामध्येच नाही तर परिवार, समाज, राष्ट्र आणि विश्वाच्या चहूमुखी विकासामध्येही याचा उपयोग सिद्ध झाला आहे• योग मनुष्याला सकारात्मक चिंतनाच्या प्रशस्त मार्गावर आणण्यासाठी एक अद्भुत विद्या आहे, जिला हजारो वर्षपूर्वी भारताच्या प्रज्ञावान ऋषि-मुनींनि आविष्कृत केले होते• महर्षि पतंजलिनी अष्टांग योगच्या रूपात याला अनुशासनबद्ध, संपादित आणि निष्पादित केले•
अर्थ आणि परिभाषा
जेव्हा मनाला एकाग्र करून ध्यानावस्थित रूपात जीव परमात्म्याबरोबर मीलनाची आकांक्षा करत असते तोच योग आहे. योगासनांना आधुनिक जीवनात फक्त व्यायामच मानले जाते. इंग्रजीमध्ये याला योगच्या ऐवजी 'योगा' संबोधिले जाते. योगाचे कित्येक प्रकार शारीरिक, मानसिक आणि आध्यात्मिक हालचालींना आपल्या ताब्यात ठेवतात ज्यांचा उद्देश असतो की मनुष्याला आपल्या स्वरूपाच्या बाबतीत ज्ञान मिळवणे हेच मानव जीवनाचे परम लक्ष्य मोक्ष प्राप्त करणे.
योग वैदिक/हिंदू तत्त्वशास्त्रात सहा विचारधारांमध्ये दर्शनांमध्ये एक आहे. इथे याचे तात्पर्य राजयोगाबरोबर आहे. तो एक ब्रह्मन्‌ मिळविण्यासाठी ईश्वरीय ध्यानाचा राजसी मार्ग आहे.
हिंदू संस्कृतीत योगाचे कित्येक प्रकारपण आहेत, उदा० निष्काम कर्म योग, आत्महित विहीन भक्ति योग आणि ज्ञान योग (विवेकपूर्ण ध्यान).
योगावर पतञ्‍जलि मुनींनी जवळजवळ इ.स.पू. १५० मध्ये योगसूत्र लिहिले. पतंजलींच्या अनुसार अष्टांग योगाचे पालन करणारी व्यक्ति आपल्या मनाला शांत करू शकते आणि शाश्वत ब्रह्मात सामावू शकते. याच अष्टांग पथा ने नंतर येणाऱ्या राज योग, तंत्रयोग आणि बौद्ध (वज्रयान) योगाचा पाया घातला.
योगासंबंधी मराठी पुस्तके
(अपूर्ण)
बाह्य दुवे
वर्ग:योग वर्ग:अध्यात्म वर्ग:आरोग्य
तृशुर लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:केरळमधील लोकसभा मतदारसंघ
मित्रा वेट्टीमुनी
वर्ग:श्रीलंकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
चुराचांदपूर
चुराचांदपूर हे भारताच्या मणिपुर राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर चुराचांदपूर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:मणिपूरमधील शहरे वर्ग:चुराचांदपूर जिल्हा
इंझाळा (देवळी)
इंझाळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील देवळी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:देवळी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
दत्तात्रेय
दत्त (दत्तात्रेय) हे एक योगी असून हिंदू धर्मात त्यांना देव मानले जाते. स्वधर्म आणि स्वसंस्कृती संकटग्रस्त असताना त्यांची जोपासना व संरक्षण करण्याचे महत्त्वाचे कार्य दत्त संप्रदायाने केले. दत्त ही देवता अत्रि ऋषी व त्यांची पत्‍नी अनुसया यांचे पुत्र असून त्यांना दुर्वास व सोम नावाचे दोन भाऊ आहेत.
हिंदू पौराणिक साहित्यानुसार दत्त, सोम व दुर्वास हे तिघे भाऊ विष्णू, ब्रह्मा व शिव यांचे अवतार मानले जातात. पूर्वकाळात विष्णूचा अवतार मानल्या गेलेल्या दत्ताचे स्वरूप उत्तरकाळात ब्रह्मा, विष्णू व महेश या तिन्ही देवांचे अंशरूप सामावून घेत त्रिमुखी रूपात उत्क्रमत गेले. त्रिमूर्तीचे उल्लेख मल्लीनाथ, बाण, कालिदास इत्यादींनी तसेच शूद्रकाने केला दिसतो. दत्त्तात्रेय ही योगसिद्धी प्राप्त करून देणारी देवता आहे, अशी मान्यता आहे. संत एकनाथ महाराज, संत  तुकाराम आदी संतांनी दत्तांच्या त्रिमुखी असण्याचा उल्लेख आपल्या अभंगातून केला आहे..
स्वरूप
दत्तात्रेय ही तीन शिरे असलेली देवता औदुंबर वृक्षाखाली यज्ञकुंडासमोर अथवा अग्नीसमोर बसलेली दिसते. गळ्यात रुद्राक्षमाळा, अंगावर भस्माचे पट्टे, समोर चार कुत्री, मागे गाय असा परिवार दिसून येतो., स्वरूप दिगंबर म्हणजे फक्त पितांबर नेसलेले असा अवस्थेत ध्यानस्थ बसलेले दिसतात. चार कुत्री हे चार वेद आणि शंकराचे भैरव मानले जातात. रुद्राक्ष, अंगावर भस्म यांवरून ते स्मशानात राहणाऱ्या शिवाचे ध्यान करत असल्याचे दिसते.
जन्म कथा/आख्यायिका
एकदा श्री ब्रह्मा, श्री विष्णू आणि श्री महेश (शिव) यांनी अत्रि ऋषी यांची पत्नी अनसूया हिची परीक्षा घेण्याचे ठरवतात. हे तिघेही त्यांच्या आश्रमात ऋषींचा वेष धारण करून भिक्षा मागण्यासाठी जातात आणि भिक्षा म्हणून स्तनपान करण्यासाठीचे मागणी करतात. परंतु माता अनसूया पतिव्रता नारी असल्यामुळे त्यांना निराश न करण्याचे वचन देऊन त्यांचे लहान बालकांत रूपांतर करते व स्तनपान करून त्यांना जेवू घालून झोपवते. तेव्हा ब्रह्मा, विष्णू आणि  महेश तिच्यावर प्रसन्न होऊन त्यांचे खरे रूप दाखवत वर मागण्यास सांगतात. अनसूया त्यांच्याकडे तुम्ही माझी बालके व्हावीत म्हणून वर मागते. तेव्हापासून ह्या तिघांचा एकत्रित संगम म्हणजे श्री दत्तात्रेय होय.
इतिहास
दत्तात्रेय हे इसवी सनाच्या सुमारे पाचव्या शतकापासून पुराण वाङ्मयात प्रसिद्ध झाले आहेत. मार्कंडेय पुराणात सतराव्या-अठराव्या अध्यायात दत्तात्रेयांचा उल्लेख आहे.
दत्ताचा उल्लेख त्याचे साधक, परंपरेने गुरुदेव असा करतात. दत्तात्रेयाचे पिता अत्रि ऋषी, हे ऋग्वेदातल्या पाचव्या मंडलातील ऋचांचे लेखक किवा संकलक होते; माता अनसूया ही सांख्य तत्त्वज्ञानी कपिलमुनींची बहीण, तर महाभारतात कुंतीस असामान्य आशीर्वाद देणारे तापट ऋषी दुर्वास हे अनसूयाचे पुत्र. ही दत्ताची नातेवाईक मंडळी विशेष उल्लेखनीय आहेत. पुराणांत वर्णन केलेल्या दत्तशिष्यापैकी यदु, आयु, अलर्क, सहस्रार्जुन व परशुराम हे क्षत्रिय वृत्तीचे आहेत. उपनिषदांत उल्लेख असलेला सांकृती हा दत्तशिष्य एक महामुनी होता असे मानले जाते.
संप्रदाय
एक महान योगी म्हणून दत्तात्रेयास नाथ, महानुभाव पंथ, आद्य ग्रंथ लीळाचरित्र, दत्त संप्रदाय, तांत्रिक इत्यादी संप्रदायांतील साधक उपास्यदैवत मानतात.
नाथ संप्रदायात 'राऊळ' अथवा रावळ या नावाने एक उपपंथ आहे. पंथाचे प्रवर्तक नागनाथ हे सिद्धपुरुष होते. या उपपंथात मुसलमान धर्मातील अनेक मंडळी उपासना करताना आढळतात. महानुभाव संप्रदाय हा दत्त संप्रदायच आहे. या संप्रदायाचे प्रवर्तक श्रीचक्रधर यांची परंपरा दत्तात्रेय-चांगदेव राऊळ-गुंडम राऊळ-चक्रधर अशी आहे. चक्रधरांनी दत्तात्रेयाला पूज्य मानले आहे. श्रीचांगदेव राऊळ यांना इसवी सन ११०० च्या सुमारास दत्तदर्शन झाले असा लिखित उल्लेख आहे.
समावेशकता
गोरक्षनाथाने अकराव्या शतकात अनेक शैव, शाक्त, वैदिक, अवैदिक धर्मपंथांना एकत्र केले व नाथपंथाची स्थापना केली. दत्तात्रेय हे वारकऱ्यांनाही पूज्य आहे. श्री ज्ञानदेव आणि श्री एकनाथ हे दत्तोपासक होते. आनंद संप्रदायाची गुरुपरंपरा ही दत्तात्रेयादी आहे. चैतन्य संप्रदायाची गुरुपरंपरा राघव-चैतन्य-केशव-बाबाजी- तुकाराम अशी आहे. या परंपरेतील राघव चैतन्यांनी दत्ताची उपासना केली होती. मुस्लिमांत या देवतेचा निर्देश शहा फकीर म्हणून होतो. भक्तांसाठी दत्तप्रभू मलंग वेश धारण करतात, अशी धारणा आहे. यामुळे दत्ताचे अनेक भक्त मुसलमान असतात.
आखाडे
दशनामी नागा साधूंचे सहा मुख्य आखाडे आहेत. हे शैवपंथाचे आखाडे आहेत. हे आखाडे सर्वात जुने समजले जातात. त्यातील एक आखाडा हा भैरव आखाडा म्हणूनही ओळखला जातो. या आखाड्याची देवता पूर्वी भैरव असावी. त्यावरूनच हे नाव पडले असावे. आज मात्र दत्तात्रेय ही या आखाड्याची प्रमुख देवता आहे.
उपासनेची वैशिष्ट्ये
दत्तात्रेयाची उपासना दत्ताला मुख्यत्वे गुरू मानून केली जाते. सगुण प्रतीके उपलब्ध असली तरी उपासनेत पादुकांना प्राधान्य दिलेले आढळते.