cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कन्हेरगड
कसे जावे?
चाळीसगांव हे तालुक्याचे ठिकाण मध्य रेल्वेच्या मुंबई-नाशिक रोड-भुसावळ मार्गावर मनमाडनंतर येते. चाळीसगांव बसस्थानकावरून महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाच्या बसेस व खाजगी वाहन ही पाटणादेवी पर्यंत असतात. अभयारण्याच्या प्रवेशद्वारातून आत मध्ये शिरल्यावर दीड कि. मी. अंतरावर महादेव मंदिर अशी पाटी दिसते. तिथे उजव्या हाताला मंदिराकडे जाणारी पायवाट आहे तिने ५ मिनिटांत मंदिरापर्यंत पोहचता येते. मंदिरापासून १० मिनिटांच्या अंतरावर गडाचा पायथा आहे. मंदिराच्या पाठीमागच्या रस्त्याने थोढे पुढे गेल्यावर येथून डोंगरावर जाणारी पायवाट दिसते तिने ५ मिनिटांचा खडा चढ चढून गेल्यावर एक आडवी जाणारी पायवाट मिळते. या वाटेवर डाव्या बाजूला वळावे, जवळपास २ मिनिटांनी उजव्या बाजूला डोंगरावर चढणारी पायवाट दिसते. त्यांनंतर ७-८ मिनिटांनी नागार्जुन लेणी जवळ आपण पोहचतो. इथे असलेया गुहेच्या वरच्या अंगाला पाण्याचा टाकं आहे तेथून १० मिनिटे अंतर कापले असता आपण डोंगराच्या वायव्य टोकाकडे पोहचतो येथे वायव्य बाजूला एक कडा आहे तो चढला असता आपण किल्ल्यात प्रवेश करतो.
==वाटेत कायकाय पहाल?--
गडावरून कायकाय दिसते?
तिन्ही बाजूची सह्याद्रीची शिखरे, त्यामधून वाहणारे ओढे, धवलतीर्थ धबधबा, पाटणादेवी मंदिराचा परिसर, पूर्व दिशेला असलेला पेडका गड आणि आजूबाजूची दाट वनराई.
किल्ल्याच्या आसपास कायकाय आहे?
गौताळा अभयारण्य, पाटणादेवीचे चंडिका मंदिर, जवळच असलेले भास्कराचार्य निसर्ग शिक्षण केंद्र व तिथला भास्करार्यांचा उल्लेख असलेला शिलालेख. मंदिराच्या पिछाडीस दोन तासांच्या चढाईवर पितळखोरे लेणी आहेत. या लेण्यांपासून वरच्या वर कन्नडमार्गे औरंगाबादला जाता येते.
कन्हेरगडावर काय पहावे?
कन्हेरगडाचा दगडी टोपीसारखा माथा, तटबंदीचे अवशेष, सैनिकांच्या घरांचे चौथरे, एक ऐतिहासिक थडगे, पाण्याचे टांके, उघड्यावरील मारुतीची मूर्ती, गडाला वळसा घातल्यावर लागणारा गडाचा दरवाजा, त्याची शाबूत तटबंदी आणि बुरूज.
इतिहास
दुर्गाची उभारणी आठव्या शतकात झाली. येथे यादव सम्राट आणि त्यांच्या मांडलिकांचे राज्य होते. शके ११५०(इ.स.१२२८)मधील आषाढी अमावास्या व सूर्यग्रहण असलेल्या दिवशी पाटणादेवीचे मंदिर जनतेसाठी खुले केल्याचा उल्लेख संत जनार्दन चरित्रात आहे. या मंदिराच्या परिसरात भारतीय गणितज्ञ भास्कराचार्यांनी शून्याची संकल्पना मांडली आणि गणितशास्त्राची खऱ्या अर्थाने प्रगती सुरू झाली.
संजीवनी (कवी)
कवी संजीवनी तथा संजीवनी रामचंद्र मराठे (१४ फेब्रुवारी, इ.स. १९१६:पुणे, महाराष्ट्र - १ एप्रिल, इ.स. २०००:पुणे) या एक कवितागायनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या मराठी कवयित्री होत्या.
संजीवनी मराठे यांचे शिक्षण पुण्यात झाले. शाळकरी वयातच त्यांनी कविता करावयास सुरुवात केली. श्रीमती नाथीबाई दामोदर ठाकरसी महिला विद्यापीठाच्या त्या जी.ए. (गृहीतागमा) व एम. ए. होत्या. आयुष्याच्या उत्तरार्धात संजीवनी मराठे आणि त्यांचे पती खानापूर-बेळगाव सोडून सांगलीस गेले. सांगलीत राममंदिराजवळच त्यांचा रामकृपा नावाचा बंगला होता. संजीवनीबाईंनी काही दिवस सांगलीच्या शाळेत शिक्षिकेचे काम केले.
संजीवनी मराठे यांना मिनी, भारती, अंजू या तीन मुली आणि प्रताप नावाचा मुलगा होता. प्रताप हा वैमानिक होता. अंजूने लग्नानंतर पाठविलेली पत्रे संजीवनी मराठे यांनी संपादित करून प्रकाशित केली.
पुरस्कार
महाराष्ट्र शासनाने ’बरं का गं आई’, आणि ’हसू बाई हसू’ या कवितासंग्रहांना पुरस्कारांनी सन्मानित केले आहे.
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. १९१६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
गोविंद राष्ट्रकूट तिसरा
गोविंद राष्ट्रकूट तिसरा हा आठव्या-नवव्या शतकातील राष्ट्रकूट राजा होता. याच्या शासनकाळात राष्ट्रकूट साम्राज्य कन्याकुमारी ते कनौज आणि वाराणसी ते भरूचपर्यंत पसरले.
हा ध्रुव धारावर्षाचा तिसरा मुलगा होता. ध्रुवाच्या पश्चान गोविंदने आपला मोठा भाऊ कंबसार आणि इतर सरदारांशी युद्ध करून सत्ता मिळवली. हा ७९३ ते ८१४ दरम्यान सत्तेवर होता.
वर्ग:राष्ट्रकूट सम्राट वर्ग:इ.स. ८१४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:राष्ट्रकूट वंश
अर्देशर बरझोरजी तारापोर
लेफ्टनंट कर्नल अर्देशर अदी बरझोरजी तारापोर (१९ ऑगस्ट, १९२३:मुंबई, महाराष्ट्र - १६ सप्टेंबर, १९६५:चाविंडा, पाकिस्तान) हे भारतीय लष्करातील परमवीर चक्र प्राप्त अधिकारी होते.
पूर्वजीवन
तारापोर यांच्या पूर्वजांना युद्धातील कामगीरीबद्दल शिवाजी महाराजांकडून गुजरातमधील तारापूर व आसपासची शंभर गावे मिळाल्याची आख्यायिका आहे. अर्देशर यांचे आजोबा हैदराबाद येथे स्थलांतरित झाले व तेथे त्यांनी निझामाच्या सैन्यात नोकरी पत्करली.
अर्देशर तारापोर यांना वयाच्या सातव्या वर्षी पुण्यातील सरदार दस्तूर बॉइझ बोर्डिंग स्कूल येथे पाठविण्यात आले. १९४०मध्ये मॅट्रिक झाल्यावर ते हैदराबाद संस्थानच्या सैन्यात दाखल झाले. गोलकोंडा येथे प्रशिक्षण घेउन झाल्यावर त्यांना बंगळूर येथे पाठविण्यात आले. नंतर ते हैदराबादच्या ७व्या पायदळात सेकंड लेफ्टनंट म्हणून रुजू झाले.
हैदराबाद
तारापोर यांना पायदळात तैनात केले गेल्याने ते नाखूष होते. त्यांना चिलखती दळात भरती व्हायचे होते. एके दिवशी सरावादरम्यान त्यांनी चुकुन सैनिकांच्या जवळ पडलेला सुरूंग पटकन उचलून घेउन दूर भिरकावला व अनेकांचे प्राण वाचविले. ही घटना हैदराबाद सैन्याच्या सेनापती मेजर जनरल अली इद्रूसनी पाहिली. त्यांनी जखमी झालेल्या तारापोर यांची विचारपूस केली असता तारापोर यांनी आपल्याला चिलखती दळात पाठवायची विनंती केली. इद्रूस यांनी या विंनतीला मान देउन तारापोर यांना पहिल्या हैदराबाद शाही सर्व्हिस लान्सर्समध्ये पाठविले.
तारापोर यांनी दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान पश्चिम आशियाच्या रणांगणात कामगिरी बजावली होती.
हैदराबाद मुक्तिसंग्रामादरम्यानच्या ऑपरेशन पोलो या मोहीमेत तारापोर हैदराबादल लान्सर्समधून द पूना हॉर्स या भारतीय सैन्याच्या चिलखती दळाविरुद्ध लढले होते. नंतर तारापोर पूना हॉर्सेसमध्येच दाखल झाले.
परमवीर चक्र
१९६५ च्या भारत पाकिस्तान युद्धादरम्यान लेफ्टनंट कर्नल तारापोर यांच्या पूना हॉर्स चिलखती दळातील तुकडीने चाविंडाच्या लढाईत भाग घेतला होता. यात तारापोर यांची तुकडी सियालकोट परिसरातील फिल्लोरा गावावर चालून गेली. तारापोर यांच्याकडे उजव्या फळीची कमान होती. फिल्लोरा आणि चाविंडाच्या मध्ये वझीरवालीकडून चालून आलेल्या मोठ्या पाकिस्तानी चिलखती सैन्याने भारतीयांवर प्रतिहल्ला चढवला. भयानक मारा होत असतानाही तारापोर यांनी आपली व्यूहात्मक जागा सोडली नाही व आपल्या मागे असलेल्या पायदळाचे शर्थीने संरक्षण केले. तारापोर यांचा रणगाडा शत्रूच्या थेट माऱ्यात होता व त्यावर अनेक तोफगोळे पडून तारापोर व त्यांचा चमू जखमी झाला तरीही तारापोर यांनी पराक्रमाची शर्थ करीत नेट लावून धरला. त्यांचे शौर्य पाहून चवताळलेल्या पूना हॉर्सनी पाकिस्तान्यांचा प्रतिहल्ला मोडून काढला व त्यांचे साठ रणगाडे उद्ध्वस्त केले. तारापोरांच्या रणगाड्यावर पडलेल्या एका गोळ्याने त्यास भीषण आग लागली व त्यातच तारापोर यांचा मृत्यू झाला. पूना हॉर्सने पुढे चाल करीत वझीरवाली, जस्सोरण आणि आसपासचा प्रदेश काबीज केला.
तारापोर यांच्या अतुलनीय शौर्यासाठी त्यांना परमवीर चक्र हा भारतीय सैन्याचा सर्वोच्च बहुमान दिला गेला.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६५ मधील मृत्यू वर्ग:परमवीर चक्र विजेते वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कार्मेला बिंग
कार्मेला बिंग (जन्म साराह जेन फॅब्रिसियानो, २१ ऑक्टोबर, १९८१ सालेम, ओरेगोन, अमेरिकेमध्ये) हे अमेरिकन रति अभिनेत्री आणि प्रौढ मॉडेलचे मंचनाव आहे. १००हून जास्त चित्रपटांत तिने वेग्वेगळ्या नावाखाली काम केलेले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म वर्ग:जिवंत व्यक्ती वर्ग:सालेम, ओरेगोनमधील व्यक्ती वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:इटॅलियन वंशाचे अमेरिकन व्यक्ती वर्ग:ओरेगोनमधले रतिकलाकार
डोंगरकिन्ही
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते. दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
सावरगाव (नाशिक)
सावरगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील नाशिक तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:नाशिक तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
ॲशली डि सिल्वा
ॲशली मॅथ्यू डि सिल्व्हा (डिसेंबर ३, इ.स. १९६३:कोलंबो, श्रीलंका - ) हा undefinedकडून १९८६ ते १९९३ दरम्यान ३ कसोटी आणि ४ एकदिवसीय क्रिकेट सामने खेळलेला खेळाडू आहे.
डिसिल्व्हा, ॲशली डिसिल्व्हा, ॲशली वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. २५९
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २५९ वर्ग:इ.स.पू.चे २५० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
केएफसी
केएफसी तथा केंटकी फ्राईड चिकन ही एक मूळ अमेरिकन बहुराष्ट्रीय फास्ट फूड रेस्टॉरंट साखळी आहे. याच्या होटलांमध्ये मुख्यत्वे कोंबडीजन्य पदार्थ मिळतात. या कंपनीचे मुख्यालय लुईव्हिल, केंटकी येथे आहे.
केएफसी ही मॅक्डॉनल्ड्जनंतर जगातील दुसऱ्या क्रमांकाची रेस्टॉरंट साखळी आहे ज्याची डिसेंबर २०१८ नुसार १३६ देशांमध्ये जागतिक स्तरावर २२,६२१ स्थाने आहेत. ही साखळी यम! ब्रॅंडची उपकंपनी आहे. पिझ्झा हट, टॅको बेल आणि विंगस्ट्रिट या साखळ्या केफसीच्यी भगिनी कंपन्या आहेत.
वर्ग:अमेरिकेची फास्ट फूड साखळ्या वर्ग:अमेरिकेत मुख्यालय असलेल्या बहुराष्ट्रीय कंपन्या वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
हैती गॉर्दे
गॉर्दे हे हैतीचे अधिकृत चलन आहे.
तिथीवासर
द्वादशीच्या प्रथम पादाला हरिवासर किंवा तिथीवासर म्हणतात. वैष्णवांनी या काळात भोजन करू नये. असे म्हणतात. वैष्णवांनी या काळात भोजन करू नये, अशी समजूत आहे.
वर्ग:हिंदू पंचांग
भाटघर (खंडाळा)
भाटघर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.
संदर्भ
वर्ग:खंडाळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
बिव्हेंटमची लढाई (इ.स.पू. २१४)
बिव्हेंटमची पहिली लढाई ही लढाई कार्थेज व रोमन प्रजासत्ताक यांच्यात लढली गेली. यात रोमनांचा विजय झाला. ही लढाई इ.स.पू. २१४ साली लढली गेली.
वर्ग:इ.स.पू. २१४
इ.स. १४९८
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १४९८ वर्ग:इ.स.च्या १४९० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
उंडणगाव
उंडणगांव हे महाराष्ट्रातील छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्याच्या सिल्लोड तालुक्यात येते. बालाजी हे या गावाचे ग्रामदैवत आहे. द‍रवर्षी वैशाख महिन्यात गावातील बालाजी मंदिरात बालाजी उत्सव उत्साहाने साजरा केला जातो.
वर्ग:औरंगाबाद जिल्ह्यातील गावे वर्ग:सिल्लोड तालुक्यातील गावे
थियरायझिंग पेट्रिआर्की (पुस्तक)
थियरायझिंग पेट्रीआर्की हे पुस्तक ब्रिटीश समाजशास्त्रज्ञ सिलविया वालबी द्वारा लिहिलेले असून ऑक्सफ़र्ड द्वारे १९९० मध्ये प्रकाशित झाले आहे.
मुख्य युक्तिवाद व पुस्तकाची संरचना
या पुस्तकात लेखिका समकालीन ब्रिटीश समाजात स्त्रियांच्या दुय्यमत्वाची कारणं मांडू पाहतात. लिंगभावाच्या संबंधांमध्ये झालेल्या अलीकडील बदलांना समजण्यासाठी त्या एक विशिष्ट दृष्टीकोन स्वीकारण्याचे समर्थन करतात. वालबी यांच्या मते लिंगभाव विषमतेचे प्रभावी विश्लेषण करण्यासाठी पितृसत्ता ही संकल्पना केंद्रस्थानी आणणे गरजेचे आहे. हे पुस्तक ८ प्रकरणांमध्ये संघटीत केलेले आहे. पहिल्या प्रकरणात प्रस्तावना असून, पुढील ६ प्रकरण लिंगभाव विषमतेच्या विविध क्षेत्रांवर भर देतात व शेवटच्या प्रकरणात लेखिका लिंगभाव समानतेच्या स्वरूपांमध्ये वेगळ्या बदलांना, स्त्रियांच्या स्थानात होणाऱ्या प्रगती बाबतीतील धारणांपासून वेगळ करण्याची गरज मांडतात.
सारांश
पहिल्या प्रकरणात लेखिका स्त्रीवादाच्या ४ मुख्य सैद्धांतिक प्रवाहाचा (जहाल स्त्रीवाद, मार्क्सवादी स्त्रीवाद, उदारमतवादी स्त्रीवाद व द्विप्रणाली सिद्धांत (dual system theory) आराखडा मांडतात. तसेच या सिद्धांतांची गुंतागुंत मांडणारे किंवा टीका करणाऱ्या वादविवाद जसे कि वर्ग, वंश, लिंगभाव, आवशकतावाद किंवा उत्तराधुनिकतेवरील चर्चेचे  विश्लेषण करतात. या प्रकरणात पितृसत्ता व त्यांच्या विविध स्वरूपावर सुद्धा चर्चा केलेली दिसून येते.
२ऱ्या प्रकरणात पगारी रोजगारावर चर्चा केलेली आहे. स्त्री पुरुषांमधील पगारात असलेले अंतर, कामाचे स्वरूप व प्रमाण सारख्या महत्त्वाच्या मुद्द्यांवर येथे चर्चा केलेली आहे. तिसऱ्या प्रकरणात घरगुती उत्पादन संबंधांवर भाष्य केलेले आहे. वाल्बी या कटाक्षाने 'घरगुती' व 'कुटुंब' यामधील फरक दाखवून घरगुती उत्पादन संबंधांचे परीक्षण करतात.
४थे प्रकरण हे संस्कृतीमध्ये लिंगभावाची अभिव्यक्ती याबाबत भाष्य करते. येथे लेखकांनी लिंगभावात्मक व्याक्तीनिष्ठ्तेचे ३ दृष्टीकोन (सामाजिकीकरणाचा सिद्धांत, मनोविश्लेषणात्मक सिद्धांत व चर्चाविश्वाचे विश्लेषण (discourse analysis) मांडलेले आहे.
लैंगिकतेच्या भुमिकेबद्दल महत्त्वाचे प्रश्न ५व्या प्रकरणात विचारलेले आहेत. त्याकडे आनंदाने साधन म्हणून बघावे कि पुरुषांचे स्त्रियांवर असलेले नियंत्रणाचे आधार म्हणून बघावे किंवा सामाजिक विषमतेचे विश्लेषण करताना त्याचा विचार क्वचितच करण्याची गरज आहे, असे प्रश्न त्या या प्रकरणात विचारतात.
प्रकरण ८ मध्ये लेखक पूर्वीच्या स्त्रीवाद्यांचे संघर्ष व त्यांच्या विजयानंतर पितृसत्तेने कसे आपले स्वरूप बदलले हे दाखवून देतात. त्यांच्या मते सार्वजनिक व खाजगी क्षेत्रात स्त्रियांच्या शोषणाचे नवीन प्रकार निर्माण होतील अशा पद्धतीने पितृसत्ता अभिव्यक्त झाली/ पुढे आली
संदर्भ
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
सिडनी
सिडनी हे ऑस्ट्रेलिया देशामधील सगळ्यात मोठे शहर व आर्थिक राजधानी आहे. तसेच हे शहर न्यू साउथ वेल्स ह्या राज्याची राजधानी देखील आहे. ऑस्ट्रेलियाच्या पूर्व भागात टास्मान समुद्रकिनाऱ्यावर वसलेल्या सिडनीची लोकसंख्या ४६ लाखांहून अधिक आहे.
सिडनी शहराची स्थापना जानेवारी २६, इ.स. १७८८ रोजी आर्थर फिलिपने केली. सुरुवातीला हे शहर म्हणजे ब्रिटीश कैद्यांची वस्ती होते. सध्या ऑपेरा हाउस व सिडनी हार्बर ब्रिज ही जगप्रसिद्ध प्रेक्षणीय स्थळे असणारे सिडनी हे एक आघाडीचे जागतिक शहर आहे. येथील सिडनी क्रिकेट मैदान प्रसिद्ध आहे. सिडनी २६व्या ऑलिंपिक स्पर्धांचे यजमान शहर होते.
वाहतूक
सिडनी विमानतळ हा सिडनीमधील प्रमुख विमानतळ असून क्वांटासचे मुख्यालय येथेच स्थित आहे.
खेळ
स्टेडियम ऑस्ट्रेलिया व सिडनी क्रिकेट मैदान ही सिडनीमधील प्रमुख स्टेडियम आहेत. न्यू साउथ वेल्स ब्ल्यूज हा शेफील्ड शील्डमध्ये खेळणारा संघ तर सिडनी सिक्सर्स व सिडनी थंडर हे बिग बॅश लीगमध्ये खेळणारे क्रिकेट संघ सिडनीमध्ये स्थित आहेत. ऑस्ट्रेलियाच्या नॅशनल रग्बी लीगमधील १६ पैकी ९ संघ सिडनीमध्येच आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील शहरे वर्ग:उन्हाळी ऑलिंपिक यजमान शहरे
इ.स.पू. २६०
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २६० वर्ग:इ.स.पू.चे २६० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
मेरडी
मेरडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
गाठी
वर्ग:परंपरा
यारोस्लाव ओब्लास्त
यारोस्लाव ओब्लास्त (Яросла́вская область) हे रशियाचे एक ओब्लास्त आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियाचे ओब्लास्त
गारफील्ड सोबर्स
सोबर्स, गारफील्ड वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिरेकसचा वेढा (इ.स.पू. २१४-२१२)
सिरेकसचा वेढा ही लढाई सिराकसचे राजतंत्र व रोमन प्रजासत्ताक यांच्यात लढली गेली. यात रोमनांचा विजय झाला.
भृगुव्रत
भृगूव्रत हे एक तिथिव्रत आहे. मार्गशीर्ष कृष्ण द्वादशीला हे व्रत आरंभतात. व्रतावधी एक वर्ष. भृगू नावाच्या बारा देवांची पूजा आणि हवन हा यातील मुख्य विधी आहे. प्रत्येक महिन्याच्या वद्य द्वादशीला हे व्रत करावयाचे असते. उद्यापनाच्या वेळी गाय दान देतात.
वर्ग:हिंदू पंचांग
बदक पालन
बदक पालन हा पाळलेल्या बदकांची अंडी, मांस व पिसे विकण्याचा व्यवसाय आहे. हा व्यवसाय भारतात पूर्वेकडील राज्यात त्याचप्रमाणे तामीलनाडूमध्ये मोठ्या प्रमाणावर केला जातो. ज्या ठिकाणी कुक्कुट पालनास पोषक असे हवामान नाही, तेथे हा व्यवसाय केला जातो. छोट्या प्रमाणातील व्यवसायांमध्ये बदकांची संख्या ८ ते १० असून ती मोकाट सोडलेली असतात. ती वर्षाकाठी ६० ते ७० अंडी देतात. या व्यवसायात शास्त्रीय पद्धतीचा अवलंब केला गेल्यास उत्पन्न वाढते.
बदक पालन व्यवसाय हा बदकांच्या अंड्यांसाठी व मांसासाठी केला जातो. बदकाच्या अंड्यांना भारतात विशेष मागणी नाही, याचे प्रमुख कारण हे कमी प्रमाणातील उत्पादन आहे. उपलब्ध अंडी किंवा पक्षी प्रामुख्याने हॉटेलमध्ये वापरली जातात. बदकांच्या अंड्यांना एक प्रकाराचा उग्र वास असल्याकारणानेही त्यांची मागणी कमी असते.
बदकाच्या जाती
बदकांच्या जातींचे वर्गीकरण तीन गटांत केले जाते.
संदर्भ
वर्ग:शेतीपूरक व्यवसाय वर्ग:शेती
मुगट
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
आस्त्राखान
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील शहरे
बासू भट्टाचार्य
बासू भट्टाचार्य(१९३४:कोलकाता, भारत - १९ जून, १९९७:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत) हे हिंदी चित्रसृष्टीतील एक सृजनशील दिग्दर्शक होते.
इ.स. १४९९
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १४९९ वर्ग:इ.स.च्या १४९० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
बॉर्न (चित्रपट शृंखला)
बॉर्न चित्रपट शृंखला ही प्रसिद्ध हॉलिवूड ऍक्शन थरार चित्रपटांची शृंखला आहे. या शृंखलेत आजवर ३ चित्रपट प्रदर्शित झाले असून मॅट डेमन याची प्रमुख भूमिका आहे. अमेरिकेतील गुप्तहेर खात्यात काम करणारा जेसन बॉर्न (मॅट डेमन) एका कामगिरीवर असताना आपली स्मृती गमावून बसतो. अतिशय चाणाक्ष हा अधिकारी आपली ओळख काय आहे याचा प्रयत्न सूरू करतो व गुप्तहेर खात्याला कळते हा आपल्यासाठी धोकादायक बनलेला आहे कारण या प्रयत्नात गुप्तहेर खात्याची अनेक षडयंत्रे उघडीस येऊ शकत असतात. मग जेसन बॉर्नला संपवणे हे गुप्तहेर खात्याचे उदीष्ट बनते व दोघात संघर्ष चालू होतो. तीन भागांच्या शृंखलेत तो अनेक षडयंत्रे उघडकीस आणतो व सरतेशेवटी आपली ओळख पुन्हा मिळवतो.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:चित्रपट शृंखला वर्ग:बॉर्न (चित्रपट शृंखला)
नीलम संजीव रेड्डी
हे भारताचे राष्ट्रपती होते. पहिले बिनविरोध निवडून आलेले....
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:तेलुगू राजकारणी रेड्डी, नीलम संजीव रेड्डी, नीलम संजीव वर्ग:आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री वर्ग:४ थी लोकसभा सदस्य वर्ग:६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:नंद्यालचे खासदार वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:भारतीय संविधान सभेचे सदस्य
दुबळवेळ
दुबळवेळ हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
पावरा समाज
आदिवासी पावरा समाज हा महाराष्ट्र,मध्य प्रदेश व गुजरात यांच्या सीमाभागात राहणारा समाज आहे. पावरा जमातीतील लोक सातपुड्याच्या खासकरून धुळे ,नंदुरबार जिल्ह्यात पायथ्याकडील प्रदेशांत राहतात. महाराष्ट्र, गुजरात व मध्यप्रदेश ह्या राज्यांत पावरा समाज विखुरलेला असून तेथील भौगोलिक परिसर, पर्यावरण व आजूबाजूला असणाऱ्या इतर समाजासोबतचे सानिध्य ह्यामुळे त्यांच्यात काही प्रमाणात विविधता .
पावरा जमातीचे लोक मध्यम बांध्याचे, किंचित सावळ्या रंगाचे व स्वभावाने लाजरे.
पावरा जमातीच्या पुरुषांपैकी काही जुने लोक अजूनही कमरेला फक्त लंगोट लावतात व त्यावर धोतराने कंबर बांधून वर सदरा, बंडी घालतात. शिकलेले तरुण आता शर्ट-पॅंट वापरायला लागले आहेत. जुन्या स्त्रिया नाटी (लुगडे) नेसतात तर आताचे स्त्रीया साडी परिधान करू लागल्या आहेत. त्या वाक्या, बाट्ट्या, आहडी, हाकूल, पैंजण, पिंदणा असे चांदीचे पारंपरिक दागिने घालतात.
पावरा आदिवासी जमातीत विविध सण उत्सव साजरे केले जातात. त्यापैकी होळी ह्या सणाला खूप महत्त्व दिले जाते. होळी सणाला जे बावा बुद्या बनतात ते पाच दिवस उपवास पाळून खाटेवर न झोपता जमिनीवर झोपतात. सर्वांगावर राखेने नक्षी काढतात. डोक्यावर मोरपिसाचा अथवा बांबूपासून बनवलेला टोप घालतात. कमरेला मोठे घुंगरु किंवा सुकलेले दोडके बांधतात. होळी अगोदर भौंगऱ्या, मेलादा इ. उत्सव साजरे केले जातात.
होळीशिवाय इतर सणही साजरे केले जातात. त्यात नवाई, बाबदेव, वाघदेव, हिंवदेव, अस्तंबा महाराज, राणी काजल, इंदल इ. देवांच्या पूजा होतात.
पावरा समाजात लग्नसोहळा पारंपरिक पद्धतीने होतो. साधारणत: तीन दिवसाचा हा सोहळा असतो. पावरा समाज अजूनही बराचसा मातृसत्ताक असल्याने स्त्रियांना आदराचे स्थान असते. विवाहात नवरा मुलगा मुलीच्या घरच्यांना हुंडा (देजो) देतो. ही रक्कम समाजाने संबंधितांचीआर्थिक स्थिती पाहून समाजातील वरीष्ठ लोकांनी ठरवुन दिलेली असते. त्याच्यापेक्षा जास्त रक्कम वधुपित्याला घेता येत नाही. हुंडा वरपक्ष वधूला देत असल्याने हुंडा बळी अथवा स्त्रीभ्रूण हत्या असले प्रकार पावरा जमातीत होत नाहीत. लग्न असो वा पारंपरिक कोणताही उत्सव असो, त्यात महूच्या फुलांपासून बनवलेले मद्य पूजेसाठी व पाहुण्यांना पेय म्हुणून मोठ्या प्रमाणात वापरले जाते.
पावरा समाज आजही आपली सांस्कृतिक विविधता, पारंपरिक सण उत्सव, आपली भाषा, रुढी व परंपरा टिकवून आहे. काही प्रथा चांगल्या, काही वाईटही आहेत. डाकीण, बालविवाह, अंधश्रद्धा ह्या समाजात आजही असलेल्या वाईट प्रथा आहेत. आता समाजातील सुशिक्षित लोक लोकचळवळीतून ह्या अनिष्ट प्रथंविरोधात प्रबोधन करून लोकजागृती करत आहेत. मुलांमधील कुपोषण व बालमृत्यू हे ह्या समाजासाठी  शापच ठरले आहेत. आता विविध शासकीय आरोग्यसेवा व काही स्वंयसेवी संस्थांच्या मदतीने त्यावर मात करण्याचे प्रयत्न चालू आहेत.
होळीच्या निमित्ताने केल्या जाणाऱ्या गेर नृत्यासाठी पावरा लोक ख्यातनाम आहेत. होळीच्या अगोदर १५ दिवसांपासून गेर नृत्याच्या तयारीस सुरुवात होते. या नृत्यातील लागणारी सामग्री रानातूनच जमा करावी लागते. नृत्यात सहभागी होणारे लोक घर सोडून गावात सराव करायला सोयीच्या मोकळ्या जागेवर जमा होतात व सुमारे १५ दिवस नृत्याचा सराव करतात. या नृत्यात वाजंत्री, देखरेख करणारे, पूजा करणारे, संरक्षण करणारे, नाचणारे अशी माणसे असतात. यात राय, बावा बुद्या, वन्य प्राणी, चेटकीण वा काली इत्यादींचा समावेश असतो.एका संघात जवळपास २० ते २५० लोकांचा समूह नाच सादर करतो. एकाच गावातील वा जवळपासच्या अनेक गावांतील लोक अशा नाचात सहभाग घेतात.
गेर नॄत्य
होळीच्या निमित्ताने केल्या जाणाऱ्या गेर नृत्यासाठी पावरा लोक ख्यातनाम आहेत. या नृत्यात वाजंत्री, देखरेख करणारे, पूजन करणारे, संरक्षण करणारे, नाचणारे अशी माणसे असतात.
वैशिष्ट्ये
पावरा जमात संपूर्ण निसर्गपूजक आहे.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:आदिवासी वर्ग:गुजराती समाज वर्ग:मराठी समाज वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कंझारा बुद्रुक
कंझारा बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
रेवती (अभिनेत्री)
रेवती ( ८ जुलै १९६६, कोची, केरळ; जन्मनाव: आशा केळूण्णी कुट्टी) ही एक भारतीय अभिनेत्री व दिग्दर्शक आहे. रेवतीने आजवर तमिळ, तेलुगू, मल्याळी, कन्नड व हिंदी चित्रपटांमध्ये भूमिका केल्या आहेत. १९८२ सालापासून कार्यरत असणाऱ्या व भारतामधील सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्यांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या रेवतीला आजवर ३ राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार व ५ दक्षिण फिल्मफेअर पुरस्कार मिळाले आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९६६ मधील जन्म वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:तमिळ भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
इ.स.पू. २६१
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. २६१ वर्ग:इ.स.पू.चे २६० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ३ रे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
करिमा गोर
करिमा गोरे (२५ जून, १९९८:न्यू यॉर्क, अमेरिका - हयात) हा 🇺🇸 united statesच्या क्रिकेट संघाकडून खेळणारा खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:अमेरिकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:अमेरिकेचे ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळाडू वर्ग:अमेरिकेचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नेपोलियनविरुद्धचे पहिले युद्ध
(किंवा पोमेरानियन युद्ध) हे फ्रांस व स्वीडन यांमध्ये लढले गेलेले युद्ध होते. ऑक्टोबर ३१, इ.स. १८०५ ते जानेवारी ६, इ.स. १८१० दरम्यान लढल्या गेलेल्या या युद्धात फ्रांसचा विजय झाला.
वर्ग:युरोपचा इतिहास
नागेळी
नागेळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुदखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मुदखेड तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
म्युनिक विमानतळ
म्युनिक विमानतळ (Flughafen München)  हा जर्मनी देशाच्या म्युनिक शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. म्युनिक शहराच्या २८.५ किमी वायव्येस स्थित असलेला हा विमानतळ इ.स. २०१३ साली फ्रांकफुर्ट विमानतळाखालोखाल जर्मनीमधील दुसऱ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा तर युरोपमधील ७व्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ होता.
मार्च २०१५ मध्ये येथून ६६ देशांतील २२८ शहरांमध्ये विमानसेवा पुरवली जात होती.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मनीमधील विमानतळ विमानतळ
अमृतयोग
हिंदू पंचांगा त दाखविलेला अमृतयोग हा नक्षत्र आणि आणि वार यांच्या संयोगाने होतो.
अमृतयोग हा सामान्यत: सर्व कार्यास शुभ योग असतो. मात्र काही अमृत योग ठरावीक कार्यास वर्ज्य असतात. उदा०
वर्ग: हिंदू पंचांग
रेणुका मेनन
रेणुका मेनन (३ नोव्हेंबर, १९८३:केरळ, भारत - ) ही भारतीय चित्रपट अभिनेत्री आहे. हीने मल्याळी, तमिळ तेलुगू आणि कन्नड चित्रपटांतून भूमिका केल्या आहेत.
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:कन्नड चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ए.पी.जे. अब्दुल कलाम
अवुल पाकीर जैनुलाब्दीन तथा ए.पी.जे अब्दुल कलाम (१५ ऑक्टोबर १९३१ - २७ जुलै २०१५) हे एक भारतीय एरोस्पेस शास्त्रज्ञ होते. तसेच त्यांनी २००२ ते २००७ या काळात भारताचे ११वे राष्ट्रपती म्हणून देखील काम केले होते. कलाम हे तामिळनाडूच्या रामेश्वरम येथे वाढले होते, आणि तेथेच त्यांनी भौतिकशास्त्र आणि एरोस्पेस अभियांत्रिकीचा अभ्यास केला. त्यांनी पुढील चार दशके शास्त्रज्ञ आणि विज्ञान प्रशासक म्हणून, प्रामुख्याने संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्था (DRDO) आणि भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) येथे काम केले.
कलाम यांची २००२मध्ये सत्ताधारी भारतीय जनता पक्ष आणि तत्कालीन विरोधी भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस या दोन्ही पक्षांच्या पाठिंब्याने भारताचे ११वे राष्ट्रपती म्हणून निवड झाली. त्यांना "पीपल्स प्रेसिडेंट" (जनतेचे राष्ट्रपती) म्हणून व्यापकपणे संबोधले जाते. राष्ट्रपतीपदानंतर कलाम हे शिक्षण, लेखन आणि सार्वजनिक सेवेच्या नागरी जीवनात परतले. भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान असलेल्या भारतरत्नसह अनेक प्रतिष्ठित पुरस्कारांचे ते प्राप्तकर्ते होते.
इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट शिलाँग येथे व्याख्यान देत असताना कलाम कोसळले आणि २७ जुलै २०१५ रोजी हृदयविकाराच्या झटक्याने वयाच्या ८३व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. राष्ट्रीय स्तरावरील मान्यवरांसह हजारो लोक त्यांच्या गावी रामेश्वरम येथे आयोजित अंत्यसंस्कार समारंभास उपस्थित होते, जिथे त्यांना पूर्ण राज्य सन्मानाने दफन करण्यात आले.
सुरुवातीचे जीवन आणि शिक्षण
अवुल पाकीर जैनुलाब्दीन अब्दुल कलाम यांचा जन्म 15 ऑक्टोबर 1931 रोजी पंबन बेटावरील रामेश्वरमच्या तीर्थक्षेत्रात (तेव्हाच्या मद्रास प्रांतात आणि आजच्या तामिळनाडू राज्यात) एका तमिळ मुस्लिम कुटुंबात झाला. त्यांचे वडील जैनुलाब्दीन मारकायर हे बोटीचे मालक आणि स्थानिक मशिदीचे इमाम होते, तर त्यांच्या आई आशिअम्मा गृहिणी होत्या. त्यांचे वडील बोटीतून हिंदू यात्रेकरूंना रामेश्वरम आणि आता निर्जन झालेल्या धनुषकोडी दरम्यान घेऊन जात होते. कलाम हे त्यांच्या कुटुंबातील चार भाऊ आणि एका बहिणीमध्ये सर्वात लहान होते. त्यांचे पूर्वज हे श्रीमंत मारकायर व्यापारी आणि जमीनींचे मालक होते, तसेच त्यांच्याकडे असंख्य मालमत्ता आणि मोठ्या प्रमाणात जमीनी होत्या. जरी त्यांचे पूर्वज श्रीमंत मारकायर व्यापारी होते, तरीही 1920 च्या दशकात कुटुंबाने आपले बहुतेक संपत्ती गमावली होती आणि कलाम यांचा जन्म झाला तोपर्यंत ते गरिबीने ग्रस्त होते. मारकायार हे तमिळनाडू आणि श्रीलंकेच्या किनारपट्टीवर आढळणारे मुस्लिम वंशीय आहेत जे अरब व्यापारी आणि स्थानिक महिलांचे वंशज असल्याचा दावा करतात. त्यांच्या व्यवसायात मुख्य भूप्रदेश आणि बेट आणि श्रीलंकेत आणि तेथून किराणा मालाचा व्यापार करणे तसेच मुख्य भूमी आणि पंबन दरम्यान यात्रेकरूंना नेणे यांचा समावेश होता. कुटुंबाच्या तुटपुंज्या उत्पन्नात भर घालण्यासाठी लहानपणी त्यांना वर्तमानपत्रे विकावी लागली. 1914 मध्ये मुख्य भूभागावर पांबन पूल उघडल्यानंतर, तथापि, व्यवसाय अयशस्वी झाले आणि वडिलोपार्जित घराव्यतिरिक्त, कालांतराने कौटुंबिक संपत्ती आणि मालमत्ता नष्ट झाली.
त्यांच्या शालेय वर्षांमध्ये कलाम यांना सरासरी गुण मिळायचे परंतु त्यांना शिकण्याची तीव्र इच्छा असलेले एक तेजस्वी आणि मेहनती विद्यार्थी म्हणून ओळखले जायचे. ते त्यांच्या अभ्यासावर, विशेषतः गणितावर बराच वेळ घालवायचे. श्वार्ट्झ हायर सेकंडरी स्कूल, रामनाथपुरम येथे शिक्षण पूर्ण केल्यानंतर कलाम यांनी सेंट जोसेफ कॉलेज, तिरुचिरापल्ली येथे प्रवेश घेतला. हे महाविद्यालय तेव्हा मद्रास विद्यापीठाशी संलग्न होते. तेथून त्यांनी 1954 मध्ये भौतिकशास्त्रात पदवी प्राप्त केली. मद्रास इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमध्ये एरोस्पेस अभियांत्रिकीचा अभ्यास करण्यासाठी ते 1955 मध्ये मद्रासला गेले. कलाम एका वरिष्ठ वर्गाच्या प्रकल्पावर काम करत असताना, डीन त्यांच्या प्रगतीच्या अभावामुळे असमाधानी होते आणि पुढील तीन दिवसांत प्रकल्प पूर्ण न झाल्यास त्यांची शिष्यवृत्ती रद्द करण्याची धमकी दिली. कलाम यांनी अंतिम मुदत पूर्ण करून डीनला प्रभावित केले, ज्यांनी नंतर त्यांना सांगितले, "मी तुम्हाला तणावाखाली ठेवत होतो आणि तुम्हाला कठीण मुदत पूर्ण करण्यास सांगत होतो". फायटर पायलट होण्याचे त्यांचे स्वप्न पूर्ण करण्यात ते थोडक्यात चुकले, कारण ते पात्रता फेरीत नवव्या स्थानावर होते आणि आयएएफमध्ये फक्त आठ जागा उपलब्ध होत्या.
शास्त्रज्ञ म्हणून कारकीर्द
1960 मध्ये मद्रास इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजीमधून पदवी घेतल्यानंतर कलाम हे संरक्षण संशोधन आणि विकास सेवा (DRDS) चे सदस्य बनले आणि त्यानंतर संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेच्या (प्रेस इन्फॉर्मेशन ब्युरो, भारत सरकारद्वारे) एरोनॉटिकल डेव्हलपमेंट एस्टॅब्लिशमेंटमध्ये शास्त्रज्ञ म्हणून सामील झाले. त्यांनी एक लहान हॉवरक्राफ्ट डिझाईन करून आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात केली, परंतु डीआरडीओमध्ये नोकरीच्या निवडीबद्दल त्यांना खात्री पटली नाही. कलाम हे प्रसिद्ध अंतराळ शास्त्रज्ञ विक्रम साराभाई यांच्या अंतर्गत कार्यरत असलेल्या INCOSPAR समितीचा देखील भाग होते. 1969 मध्ये कलाम यांची भारतीय अंतराळ संशोधन संस्था (ISRO) मध्ये बदली करण्यात आली जिथे ते भारताचे पहिले उपग्रह प्रक्षेपण वाहन (SLV-III) चे प्रकल्प संचालक होते, ज्याने जुलै 1980 मध्ये रोहिणी उपग्रह पृथ्वीच्या जवळच्या कक्षेत यशस्वीरित्या तैनात केला होता; कलाम यांनी पहिल्यांदा 1965 मध्ये डीआरडीओ येथे स्वतंत्रपणे विस्तारित रॉकेट प्रकल्पावर काम सुरू केले होते. 1969 मध्ये कलाम यांना सरकारची मान्यता मिळाली आणि त्यांनी अधिक अभियंते समाविष्ट करण्यासाठी कार्यक्रमाचा विस्तार केला.
पळी (पूजापात्र)
हिंदूंच्या देवपूजेत वापरण्यात येणारी धातूची एक वस्तू. ही बहुधा पितळेची असते. आर्थिक दृष्ट्या संपन्न लोक पूजेसाठी चांदीची पळीही वापरतात.
ए.पी.जे. अब्दुल कलाम
शास्त्रज्ञ म्हणून कारकीर्द
1963 ते 1964 मध्ये कलामांनी नासाच्या व्हर्जिनियामधील हॅम्प्टन येथील लँगली संशोधन केंद्र, ग्रीनबेल्ट, मेरीलँडमधील गोडार्ड स्पेस फ्लाइट सेंटर; आणि वॉलॉप्स फ्लाइट सुविधा या केंद्रांना भेटी दिल्या. 1970 आणि 1990 च्या दरम्यान कलाम यांनी पोलर सॅटेलाइट लॉन्च व्हेईकल (PSLV) आणि SLV-III प्रकल्प विकसित करण्याचा प्रयत्न केला, जे दोन्ही यशस्वी ठरले. कलाम यांना राजा रामण्णा यांनी टीबीआरएलचे प्रतिनिधी म्हणून स्माइलिंग बुद्धा या देशातील पहिल्या अणुचाचणीचे साक्षीदार होण्यासाठी, जरी त्यांनी त्याच्या विकासात भाग घेतला नसला तरी, आमंत्रित केले होते. 1970 च्या दशकात कलाम यांनी प्रोजेक्ट डेव्हिल आणि प्रोजेक्ट व्हॅलिअंट या दोन प्रकल्पांचेही दिग्दर्शन केले, ज्यात यशस्वी SLV प्रोग्रामच्या तंत्रज्ञानातून बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे विकसित करण्याचा प्रयत्न केला होता. केंद्रीय मंत्रिमंडळाची नापसंती असूनही, पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी कलाम यांच्या संचालकपदाखाली त्यांच्या विवेकाधिकारांद्वारे या एरोस्पेस प्रकल्पांसाठी गुप्त निधी वाटप केला. कलाम यांनी केंद्रीय मंत्रिमंडळाला या वर्गीकृत एरोस्पेस प्रकल्पांचे खरे स्वरूप लपविण्यास पटवून देण्याची अविभाज्य भूमिका बजावली. त्यांच्या संशोधन आणि शैक्षणिक नेतृत्वामुळे त्यांना 1980 च्या दशकात मोठी प्रतिष्ठा आणि प्रतिष्ठा मिळाली, ज्यामुळे सरकारला त्यांच्या संचालकपदाखाली प्रगत क्षेपणास्त्र कार्यक्रम सुरू करण्यास प्रवृत्त केले.
कलाम आणि संरक्षण मंत्र्यांचे धातुशास्त्रज्ञ आणि वैज्ञानिक सल्लागार डॉ. व्ही.एस. अरुणाचलम यांनी तत्कालीन संरक्षण मंत्री आर. वेंकटरामन यांनी एकापाठोपाठ एक नियोजित क्षेपणास्त्रे घेण्याऐवजी एकाचवेळी क्षेपणास्त्रांचा थरकाप विकसित करण्याच्या प्रस्तावावर काम केले. इंटिग्रेटेड गाईडेड मिसाईल डेव्हलपमेंट प्रोग्राम (IGMDP) नावाच्या मिशनसाठी ₹ 3.88 अब्ज वाटप करण्यासाठी मंत्रिमंडळाची मंजूरी मिळवण्यात आर वेंकटरामन यांचा मोलाचा वाटा होता आणि कलाम यांची मुख्य कार्यकारी म्हणून नियुक्ती केली. कलाम यांनी मिशन अंतर्गत अनेक क्षेपणास्त्रे विकसित करण्यात प्रमुख भूमिका बजावली, ज्यात अग्नी, एक मध्यवर्ती श्रेणीचे बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र आणि पृथ्वी, पृष्ठभागावरून पृष्ठभागावर मारा करणारे सामरिक क्षेपणास्त्र यांचा समावेश होतो. परंतु या प्रकल्पांवर गैरव्यवस्थापन आणि खर्च तसेच वेळ वाढल्याबद्दल टीका झाली आहे. कलाम यांनी जुलै 1992 ते डिसेंबर 1999 या कालावधीत पंतप्रधानांचे मुख्य वैज्ञानिक सल्लागार आणि संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेचे सचिव म्हणून काम केले. पोखरण-II या अणुचाचण्या या काळात घेण्यात आल्या ज्यामध्ये त्यांनी सखोल राजकीय आणि तांत्रिक भूमिका बजावली. कलाम यांनी चाचणी टप्प्यात राजगोपाल चिदंबरम यांच्यासह मुख्य प्रकल्प समन्वयक म्हणून काम केले. या काळात कलाम यांच्या मीडिया कव्हरेजमुळे ते देशातील सर्वात प्रसिद्ध अणुशास्त्रज्ञ बनले. तथापि साइट चाचणीचे संचालक असलेले के. संथानम म्हणाले की, थर्मोन्यूक्लियर बॉम्ब एक "फिझल" होता आणि चुकीचा अहवाल जारी केल्याबद्दल कलाम यांच्यावर टीका केली. कलाम आणि चिदंबरम या दोघांनीही दावे फेटाळून लावले.
1998 मध्ये, हृदयरोगतज्ज्ञ सोमा राजू यांच्यासमवेत कलाम यांनी "कलाम-राजू स्टेंट" नावाचा कमी किमतीचा कोरोनरी स्टेंट विकसित केला. 2012 मध्ये या जोडीने ग्रामीण भागातील आरोग्य सेवेसाठी एक खडबडीत टॅबलेट संगणक तयार केला, ज्याला "कलाम-राजू टॅब्लेट" असे नाव देण्यात आले.
राष्ट्रपती म्हणून कारकीर्द
अब्दुल कलाम यांनी के.आर. नारायणन यांच्यानंतर भारताचे ११वे राष्ट्रपती म्हणून काम केले. लक्ष्मी सहगल यांनी जिंकलेल्या 107,366 मतांना मागे टाकून त्यांनी २००२ची राष्ट्रपती निवडणूक 922,884 मतांनी जिंकली. त्यांचा कार्यकाळ 25 जुलै 2002 ते 25 जुलै 2007 असा होता.
10 जून 2002 रोजी त्यावेळी सत्तेत असलेल्या राष्ट्रीय लोकशाही आघाडीने (एनडीए) राष्ट्रपती पदासाठी कलाम यांना नामनिर्देशित केले. त्यानंतर समाजवादी पक्ष आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस या दोन्ही पक्षांनी त्यांचे समर्थन केले. समाजवादी पक्षाने कलाम यांना पाठिंबा जाहीर केल्यानंतर, नारायणन यांनी दुसऱ्यांदा पदभार न स्वीकारण्याचा निर्णय घेतला. कलाम यांनी त्यांच्या उमेदवारीच्या घोषणेबद्दल सांगितले:
मी खरोखर भारावून गेलो आहे. इंटरनेट आणि इतर माध्यमांमध्ये सर्वत्र, मला संदेशासाठी विचारले गेले आहे. अशा वेळी मी देशातील जनतेला काय संदेश देऊ शकतो याचा विचार करत होतो. 18 जून रोजी कलाम यांनी भारतीय संसदेत अटलबिहारी वाजपेयी आणि त्यांच्या वरिष्ठ मंत्रिमंडळ सहकाऱ्यांसोबत उमेदवारी अर्ज दाखल केला. राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीसाठी मतदान १५ जुलै २००२ रोजी संसद आणि राज्यांच्या विधानसभांमध्ये सुरू झाले. माध्यमांनी दावा केला की निवडणूक एकतर्फी होती आणि कलाम यांचा विजय हा पूर्वनिर्णय होता; 18 जुलै रोजी मोजणी झाली. कलाम सहज विजय मिळवून भारतीय प्रजासत्ताकाचे ११वे राष्ट्रपती बनले आणि 25 जुलै रोजी शपथ घेतल्यानंतर ते राष्ट्रपती भवनात गेले. कलाम हे भारताचे तिसरे राष्ट्रपती होते ज्यांना भारतरत्न हा भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान देण्यात आला होता. ते राष्ट्रपती होण्यापूर्वी त्यांना हा पुरस्कार मिळाला होता, तसेच सर्वपल्ली राधाकृष्णन (1954) आणि झाकीर हुसेन (1963) हे भारतरत्न प्राप्तकर्ते होते जे नंतर भारताचे राष्ट्रपती झाले. राष्ट्रपती भवनावर कब्जा करणारे ते पहिले वैज्ञानिक आणि पहिले पदवीधर देखील होते.
त्यांच्या राष्ट्रपतीपदाच्या कार्यकाळात, त्यांना प्रेमाने "जनतेचे राष्ट्रपती" (इंग्रजी: People's President) म्हणून ओळखले जात असे. असे म्हणतात की ऑफिस ऑफ प्रॉफिट बिलावर स्वाक्षरी करणे हा त्यांच्या कार्यकाळात घेतलेला सर्वात कठीण निर्णय होता. कलाम यांच्या कार्यकाळात त्यांना सादर केलेल्या 21 पैकी 20 दयेच्या अर्जांचे भवितव्य ठरवण्यात त्यांच्या निष्क्रियतेबद्दल त्यांच्यावर टीका करण्यात आली होती. भारतीय राज्यघटनेचे कलम ७२ भारताच्या राष्ट्रपतींना माफी देण्याचे आणि फाशीच्या शिक्षेवरील दोषींची फाशीची शिक्षा निलंबित किंवा कमी करण्याचा अधिकार देते. कलाम यांनी त्यांच्या राष्ट्रपतीपदाच्या पाच वर्षांच्या कार्यकाळात केवळ एका दयेच्या याचिकेवर कारवाई केली, बलात्कारी धनंजय चॅटर्जीची याचिका फेटाळून लावली, ज्याला नंतर फाशी देण्यात आली. कदाचित सर्वात उल्लेखनीय याचिका अफझल गुरूची होती. तो एक काश्मिरी दहशतवादी होता, ज्याला डिसेंबर २००१मध्ये भारतीय संसदेवर झालेल्या हल्ल्यात कट रचल्याबद्दल दोषी ठरवण्यात आले होते आणि 2004 मध्ये भारताच्या सर्वोच्च न्यायालयाने त्याला फाशीची शिक्षा सुनावली होती. 20 ऑक्टोबर 2006 रोजी शिक्षा ठोठावण्यात येणार असताना, त्याच्या दयेच्या अर्जावर प्रलंबित कारवाईमुळे तो मृत्यूदंडावर राहिला. कलाम यांनी 2005 मध्ये बिहारमध्ये राष्ट्रपती राजवट लागू करण्याचा वादग्रस्त निर्णयही त्यांनी घेतला.
सप्टेंबर 2003 मध्ये, PGI चंडीगढ या संस्थेमधील संवादात्मक सत्रात, कलाम यांनी देशाची लोकसंख्या लक्षात घेऊन भारतात समान नागरी संहितेच्या गरजेचे समर्थन केले.
त्यांच्या कार्यकाळाच्या शेवटी, 20 जून 2007 रोजी कलाम यांनी २००७ च्या राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत त्यांच्या विजयाची खात्री असल्यास पदावर दुसऱ्यांदा विचार करण्याची इच्छा व्यक्त केली. तथापि, दोन दिवसांनंतर त्यांनी राष्ट्रपती भवनाला कोणत्याही राजकीय प्रक्रियेत गुंतवू नये असे सांगून पुन्हा राष्ट्रपतीपदाची निवडणूक न लढवण्याचा निर्णय घेतला. त्यांना नव्याने जनादेश मिळविण्यासाठी डाव्या पक्षांचा, शिवसेना आणि यूपीए घटकांचा पाठिंबा नव्हता.
24 जुलै 2012 रोजी १२व्या राष्ट्रपती प्रतिभा पाटील यांचा कार्यकाळ संपुष्टात येत असताना, एप्रिलमधील मीडिया रिपोर्ट्समध्ये दावा करण्यात आला होता की कलाम यांना त्यांच्या दुसऱ्या टर्मसाठी नामांकन मिळण्याची शक्यता होती. अहवालानंतर, सोशल नेटवर्किंग साइट्सवर त्याच्या उमेदवारीचे समर्थन करणारे अनेक लोक दिसले. तृणमूल काँग्रेस, समाजवादी पक्ष आणि भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसने २०१२ च्या राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीसाठी त्यांचा प्रस्ताव दिल्यास पक्ष त्यांना पाठिंबा देईल, असे म्हणत भाजपने त्यांच्या नामनिर्देशनाचे संभाव्य समर्थन केले. निवडणुकीच्या एक महिना अगोदर, मुलायम सिंह यादव आणि ममता बॅनर्जी यांनीही कलाम यांना पाठिंबा दर्शविला. काही दिवसांनंतर मुलायम सिंह यादव यांनी माघार घेतली आणि ममता बॅनर्जी यांना एकाकी समर्थक म्हणून सोडले. 18 जून 2012 रोजी कलाम यांनी 2012 ची राष्ट्रपती निवडणूक लढवण्यास नकार दिला. असे न करण्याच्या त्यांच्या निर्णयाबद्दल ते म्हणाले:
राष्ट्रपती पदावरून निवृत्त झाल्यानंतर
राष्ट्रपतीपदानंतर कलाम इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट शिलाँग, इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट अहमदाबाद आणि इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट इंदूर येथे व्हिजिटिंग प्रोफेसर बनले; इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ सायन्स, बंगलोरचे मानद फेलो; इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ स्पेस सायन्स अँड टेक्नॉलॉजी तिरुवनंतपुरमचे कुलपती; अण्णा विद्यापीठातील एरोस्पेस अभियांत्रिकीचे प्राध्यापक; आणि भारतभरातील इतर अनेक शैक्षणिक आणि संशोधन संस्थांमध्ये सहायक. त्यांनी हैदराबादच्या इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट ऑफ इन्फॉर्मेशन टेक्नॉलॉजीमध्ये माहिती तंत्रज्ञान आणि बनारस हिंदू विद्यापीठ आणि अण्णा विद्यापीठात तंत्रज्ञान शिकवले.
2011 मध्ये, कलाम यांच्या कूडनकुलम अणुऊर्जा प्रकल्पावरील भूमिकेवरून नागरी गटांनी त्यांच्यावर टीका केली होती; त्यांनी अणुऊर्जा प्रकल्पाच्या स्थापनेला पाठिंबा दिला आणि स्थानिक लोकांशी बोलत नसल्याचा आरोप त्यांच्यावर ठेवण्यात आला. आंदोलकांनी त्याच्या भेटीला विरोध केला कारण त्यांनी त्याला अण्वस्त्र समर्थक शास्त्रज्ञ म्हणून पाहिले आणि प्लांटच्या सुरक्षा वैशिष्ट्यांबाबत त्यांनी दिलेल्या आश्वासनामुळे ते प्रभावित झाले नाहीत.
मे 2012 मध्ये, कलाम यांनी भारतातील तरुणांसाठी व्हॉट कॅन आय गीव्ह मूव्हमेंट नावाचा एक कार्यक्रम सुरू केला, ज्याची मुख्य थीम भ्रष्टाचारावर मात केली होती.
निधन
ए.पी.जे. अब्दुल कलाम २७ जुलै २०१५ रोजी कलाम शिलॉंग येथे भारतीय शास्त्र व्यवस्थापन शिलॉंग येथे "पृथ्वी नावाचा एक जिवंत ग्रह तयार करणे" या विषयावर व्याख्यान देण्यासाठी गेले. पायरीवरून जात असताना त्यांना काही अस्वस्थ वाटले, परंतु थोड्या विश्रांतीनंतर सभागृहात प्रवेश करण्यास सक्षम झाले. संध्याकाळी सुमारे साडेसाहा वाजता व्याख्यान देताना ते स्टेज वरून कोसळले. त्यांना जवळच्या बेथनी हॉस्पिटलमध्ये दाखल करण्यात आले; आगमनानंतर त्यांच्यात नाडी किंवा जीवनाची इतर चिन्हे दिसली नाहीत. आयसीयूत युनिट मध्ये ठेवण्यात आले तरी कलाम यांना ७-४५ला हृदयविकाराच्या दुसऱ्यायानंतर मृत घोषित करण्यात आले. त्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांचे पार्थिव शरीर शिलॉंग ते गुवाहाटी येथून भारतीय वायुसेना हेलिकॉप्टरमधून नेण्यात आले होते, तेथून ते 28 जुलैच्या सकाळी वायुसेना सी -130 जे हरक्यूलिसमध्ये नवी दिल्लीला गेले होते. विमान दुपारी पलामएर बेस येथे उतरले आणि अध्यक्ष, उपराष्ट्रपती, दिल्लीचे मुख्यमंत्री अरविंद केजरीवाल आणि भारतीय सशस्त्र बलोंच्या तीन सेवा प्रमुखांनी त्यांना कलामांच्या शरीरावर पुष्पहार दिला. आणि त्यांचे पार्थिव शरीर 10 राजपथ मार्ग येथे दिल्लीच्या निवासस्थानी नेण्यात आले; तेथे अनेक मान्यवरांनी माजी पंतप्रधान मनमोहन सिंग, काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी आणि राहुल गांधी आणि उत्तर प्रदेशचे मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांनी श्रद्धांजली वाहिली.
29 जुलैच्या सकाळी, कलामचे पार्थिव शरीर भारतीय ध्वजात लपेटले होते, त्यांना पालम एर बेसवर नेले आणि दुपारी मदुराई विमानतळावर आगमन करून वायुसेना सी -130 जे विमानातून मदुराई येथे नेले. कॅबिनेट मंत्री मनोहर पर्रिकर, वेंकैया नायडू, आणि तमिळनाडु आणि मेघालयाचे राज्यपाल के रोसाय्या आणि व्ही. शनमुगननाथन यांच्यासह तीन सेना प्रमुख उपस्तीत होते. थोड्या थोड्या समारंभानंतर कलामचे पार्थिव शरीर वायुसेना हेलिकॉप्टरने मांडपम शहरात नेण्यात आले होते, तेथून ते सैन्याच्या ट्रकमध्ये आपल्या मूळच्या रामेश्वरम शहरात नेले गेले. रामेश्वरम येथे पोहचल्यावर त्यांचे पार्थिव शरीर स्थानिक बस स्टेशनच्या समोर खुल्या भागामध्ये अंतिम दर्शनासाठी ठेवण्यात  आले. [9 2] [9 3]
30 जुलै 2015 रोजी पंतप्रधान, तामिळनाडुचे राज्यपाल आणि कर्नाटक, केरळ आणि आंध्रप्रदेशचे मुख्य मंत्री यांच्यासह 350,000हून अधिक लोक उपस्थित होते. [9 4] [9 5]
संदर्भ
वर्ग:भारताचे राष्ट्रपती वर्ग:भारतीय शास्त्रज्ञ वर्ग:द ग्रेटेस्ट इंडियन वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अंबर किल्ला
अंबरचा किल्ला हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील एक किल्ला आहे. आमेर दुर्ग (ज्याला आमेर चा किल्ला किंवा आंबेर चा किल्ला नावाने पण ओळखले जाते)भारताच्या राजस्थान राज्यातील राजधानी जयपुरच्या आमेर क्षेत्रात एक ऊंच टेकडीवर स्थित एक पर्वतीय दुर्ग आहे. हे जयपुर नगराचा प्रधान पर्यटक आकर्षण आहे. आमेर ता कस्बा मूळरूपाने स्थानीय मीणा लोकांद्वारा स्थापित केले आहे ज्या वर कालांतराने कछवाहा राजपूत मान सिंह प्रथम ने राज्य केले आणि या दुर्ग चे निर्माण केले. हे दुर्ग आणि महल अापल्या कलात्मक विशुद्ध हिन्दू वास्तु शैलीच्या घटकांसाठी पण ओळखले जाते. दुर्गच्या विशाल प्राचीर, दरवाजेंची शृंखला आणि दगडी रस्ते यांनी भरलेले हे दुर्ग टेकडीच्या ठीक खाली बनलेले मावठा सरोवर ला पाहत आहे असे प्रतीत होते.
Quick facts: प्रकार:, मापदंड: … लाल बलुआ दगडांनी आणि संगमरवर ने निर्मित हे आकर्षक एवं भव्य दुर्ग टेकडीच्या चार स्तरांनी बनलेला आहे. ज्यात प्रत्येकात विशाल प्रांगण आहे. यात दीवान-ए-आम अर्थात जन साधारण माणसांचा प्रांगण, दीवान-ए-खास अर्थात विशिष्ट प्रांगण, शीश महल, जय मन्दिर सुख निवास आदि भाग आहे. आणि सुख निवास भागात जल धारांनी कृत्रिम रूप ने बनलेले शीतल वातावरण येथील भीषण ग्रीष्म-ऋतु मध्ये अत्यानन्ददायक होते. हे महल कछवाहा राजपूत महाराजांचे आणि त्यांचे कुटुंबांचे निवास स्थान असायचे. दुर्गच्या आत महलाच्या मुख्य प्रवेश द्वार जवळच त्यांची आराध्या चैतन्य पंथची देवी शिलाला समर्पित एक मन्दिर बनले आहे. आमेर आणि जयगढ़ दुर्ग अरावली पर्वतमाला के एक आणि आमेर आणि जयगढ़ दुर्ग अरावली पर्वतमाला के एक पर्वत च्या जवळ बनले आहे. ते एक गुप्त पर्वत सुरंग मार्ग ने जुडलेले आहे. फ्नोम पेन्ह, कम्बोडिया मध्ये वर्ष २०१३ मध्ये आयोजित झालेले विश्व धरोहर समिति च्या ३७वें सत्र मध्ये राजस्थान चे पांच अन्य दुर्गों सहित आमेर दुर्ग ला राजस्थानातील पर्वतीय दुर्गांच्या भागाला युनेस्को विश्व धरोहर स्थळ घोषित केले आहे.
नाम व्युत्पत्ति आंबेर या आमेर ला हे नाव येथील जवळचे चील चे टीले नावाच्या टेकडीवर स्थित अम्बिकेश्वर मन्दिर मुळे मिळाले आहे. अम्बिकेश्वर नाव भगवान शिवच्या त्या रूप चे आहे जे या मन्दिरात स्थित आहे. अर्थात अम्बिका चे ईश्वर. येथील काही स्थानीय लोकं आणि किंवदन्तिच्या अनुसार दुर्ग ला हे नाव माता दुर्गा चे पर्यायवाची अम्बा ने मिळाले आहे या शिवाय याला अम्बावती, अमरपुरा, अम्बर, आम्रदाद्री आणि अमरगढ़ नावाने सुद्धा ओळखले जाते. इतिहासकार कर्नल जेम्स टॉड च्या अनुसार येथील राजपूत स्वतःला अयोध्यापति राजा रामचन्द्राते पुत्र कुश च्या वंशज मानतात ज्यामुळे त्यांना कुशवाहा नाव मिळाले जे कालांतराने कछवाहा झाले. आमेर स्थित संघी जूथाराम मन्दिरातून मिळाले मिर्जा राजा जयसिंह काळातील वि॰सं॰ १७१४ तदनुसार १६५७ ई॰ चे शिलालेख अनुसार याला अम्बावती नावाने ढूंढाड़ क्षेत्र ची राजधानी सांगितले आहे. हे शिलालेख राजस्थान सरकारच्या पुरातत्त्व एवं इतिहास विभागातील संग्रहालयात सुरक्षित आहे.
येथील जास्त करून लोकं याचे मूळ अयोध्या चे इक्ष्वाकु वंश चे राजा विष्णुभक्त भक्त अम्बरीषच्या नावाला जोडतात. यांच्या मान्यते अनुसार अम्बरीष ने दीन-दुखी लोकांची मदतीने साठी आपल्या राज्याचे भण्डार खुले ठेवले होते. या मुळे राज्यात सर्व दूर सुख आणि शांति तर होती परन्तु राज्याचे भण्डार दिवसां दिवस खाली होत गेले. त्यांचे पिता राजा नाभाग ने कारण विचारल्यावर अम्बरीश ने उत्तर दिले की हे गोदाम देवच्या भक्तांसाठी आहे. त्यांच्या साठी सदैव खुले राहिले पाहिजे.तेव्हा अम्बरीश ला राज्याच्या हितांविरूद्ध कार्यांचा आरोप लावून दोषी घोषित केले होते पण जेव्हा गोदामात आलेल्या मालाचू कमतरता चा ब्यौरा घेतला जात होता त्या वेळी कर्मचारी हे पाहून विस्मित झाले की जे गोदाम रिकामे पडले होते ते वे रात्री परत कसे भरले. अम्बरीश ने याला ईश्वराची कृपा म्हणून सांगितले जे त्याच्या भक्तिच्या फलस्वरूप झाले. या वर त्यांचे पिता राजा नतमस्तक झाले. तेव्हा ईश्वराच्या कृपे साठी धन्यवादस्वरूप अम्बरीश ने अापल्या भक्ती आणि आराधना साठी अरावली टेकडीवरील हे स्थळ निवडले आणि त्यांच्याच नावाने कालांतराने अपभ्रंश होत अम्बरीश पासुन "आम्बेर" बनले.
ख्यातों मध्ये प्राप्त विवरणानुसार दूल्हाराय कछवाहा ची सं॰ १०९३ ई॰ मध्ये मृत्योपरांत राजा बने चे पुत्र अम्बा भक्त राजा कांकिल ने याला आमेर नावाने सम्बोधित केले.
भूगोल आमेर राजधानी जयपुर पासून ११ कि.मी. (६.८३५ मील) उत्तर मध्ये स्थित एक कस्बा आहे ज्याचा विस्तार ४ वर्ग किलोमीटर (४,३०,००,००० वर्ग फुट) कस्बा आहे. दुर्ग येथील एक ऊंच टेकडीवर स्थित आहे आणि याची प्राचीरों, द्वारो ची शृंखला आणि दगडी रस्ते ने भरलेला हा दुर्ग खाली बनलेले मावठा सरोवर ला पाहत आहे असे प्रतीत होते, हेच सरोवर आमेर चे महलांची जल आपूर्ति चा मुख्य स्रोत आहे. हे क्षेत्र खूप पहिले ढूंढाड़ नावाने ओळखला जातो. राजस्थान च्या पूर्वी भागात ढूंढ नदी वाहते होती ज्या वर त्याला लागून राहिलेले क्षेत्रांचे नाव ढूंढाड़ पडले. या क्षेत्रात वर्तमान जयपुर, दौसा, सवाई माधोपुर, टोंक जिल्हे आणि करौली चा उत्तरी भाग येतो.
आमेर जयपुर नगर ला जवळपास लागलेलाच आहे आणि येथील ऊष्ण मरुस्थलीय जलवायु आणि ऊष्ण अर्ध-शुष्क जलवायु चा प्रभाव "BWh/BSh", येथे वार्षिक वर्षा ६५० मि॰मी॰ (२६ इंच) होते, परंतु याचा अधिकांश भाग मानसून माहों, जून ते सप्टेंबरच्या मध्येच असते. ग्रीष्मकाल मध्ये अपेक्षाकृत उच्च तापमान असते ज्याचे सरासरी दैनिक तापमान जवळपास ३०° से॰ (८६° फ़ै॰)} असतो. मानसून काळात जास्त करून भारी वर्षां होते, पण पूर इत्यादी ची स्थिति नसते.शीतकाळात नवम्बर ते फेब्रुवारी मध्ये अपेक्षाकृत आनन्ददायी असते तेव्हा सरासरी तापमान १०-१५° से॰ (५०-५९° फ़ै॰) पर्यंत असते ज्या संग सूक्ष्म किंवा उस समय शीतलहर तापमाना ला जमवन्याच्या स्थिति च्या जवळ घेऊन जाऊ शकते.
इतिहास आरम्भिक इतिहास
आम्बेर दुर्ग का एक दृश्य, विलियम सिम्पसन, सं.१८६०, पानी के रंग आमेर की स्थापना मूल रूप से ९६७ ई॰ में राजस्थान के मीणाओं में चन्दा वंश के राजा एलान सिंह द्वारा की गयी थी। वर्तमान आमेर दुर्ग जो दिखाई देता है वह आमेर के कछवाहा राजा मानसिंह के शासन में पुराने किले के अवशेषांवर बनविले आहे. परमानसिंह ने बनवलेले महल चा चांगला विस्तार त्यांच्या वंशज जय सिंह प्रथम यांच्या द्वारे केले होते. पुढच्या १५० वर्षात कछवाहा राजपूत राजांनी दआमेर दुर्ग मध्ये खूप सुधारणा आणि प्रसार केले होते तसेच शेवटी सवाई जयसिंह द्वितीयच्या शासनकाळात म्हणजेच १७२७ मध्ये त्यांनी आपली राजधानी नवरचित जयपुर नगरात स्थानांतरित केली.
कछवाहाओं द्वारा आमेर का अधिग्रहण
पन्ना मीणा चा कुण्ड किंवा बावली। इतिहासकार जेम्स टॉडच्या अनुसार या क्षेत्राला पहिले खोगोंग नावाने ओळखले जात होते तेव्हा येथे मीणा राजा रलुन सिंह ज्याला एलान सिंह चन्दा पण म्हणटले जाते त्यांचे राज होते. तो खूप प्रामाणिक आणि चांगला राजा होता. त्याने एक असहाय आणि बेघर राजपूत माता आणि त्याच्या मुलाला शरण मागितल्यावर शरण दिले होते. कालान्तर ने मीणा राजा ने त्या मुलाला ढोला राय (दूल्हेराय) ला मोठा झाल्यावर मीणा रजवाड़े चा प्रतिनिधि स्वरूप दिल्ली ला पाठविले मीणा राजवंश चे लोक नेहमी शस्त्रांनी सज्जित असायचे म्हणून त्यांच्या वर आक्रमण करने आणि त्यांना हरविने सोपे नव्हते परंतु एका वर्षात फक्त एकदा, दिवाळीच्या दिवशी ते येथे बनलेल्या कुण्डात आपल्या शस्त्राना काढून वेगळे ठेवून देत होते आणि स्नान एवं पितृ-तर्पण करत. ही बातमी अति गुप्त ठेवली जात असे परंतु ढोलाराय ने एक ढोल वाजवणारे ला ही बातमी सांगितली पुढे ही इतर राजपूतांमध्ये पसरली. तेव्हा दीवालीच्या दिवशी घात लावून बसलेले राजपूतांनी त्या निहत्थे मीणांवर आक्रमण केले आणि त्या कुण्डांला मीणांत्षा रक्तरंजित लाशांनी भरून टाकले. या प्रकारे खोगोंग वर आधिपत्य प्राप्त केले. राजस्थान च्या इतिहासात कछवाहा राजपूतांच्या या कार्याला अति हेय दृष्टि ने पाहिले जाते तसेच अत्यधिक कायरतापूर्ण व शर्मनाक मानले जात आहे. त्या वेळी मीणा राजा पन्ना मीणा चे शासन होते म्हणून याला पन्ना मीणा ची बावली म्हणटले जाते. ही बावड़ी आजही आहे आणि २०० फ़ीट खोल व याला १८०० पायरी आहे.
पहिला राजपूत निर्माण राजा कांकिल देव ने १०३६ मध्ये आमेर ही आपली राजधानी बनल्यावर केले. हे आजच्या जयगढ़ दुर्ग च्या स्थानी होते. अधिकांश वर्तमान इमारती राजा मान सिंह प्रथम (दिसम्बर २१, १५५० – जुलाई ६, १६१४ ई॰) च्या शासनात १६०० ई॰ नंतर बनविली गेली आहे. त्यातील काही प्रमुख इमारती आहे आमेर महल का दीवान-ए-खास आणि अत्यधिक सुन्दरता ने चित्रित केलेले गणेश पोल द्वार ज्याचे निर्माण मिर्ज़ा राजा जय सिंह प्रथम ने केले होते.