cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
फॉर्म्युला वन
फॉर्म्युला वन जो एफ 1 या नावाने ही ओळखला जातो हा अतिशय जलद अशा मोटार शर्यतीचा खेळ आहे. हा खेळ अधिकृतरित्या एफआयए फॉर्म्युला वन विश्व अजिंक्यपद, या नावाने ओळखला जातो.
बाह्य दुवे
वर्ग:क्रीडा वर्ग:फॉर्म्युला वन
डुमार्सैस एस्टिमे
वर्ग:हैतीचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५३ मधील मृत्यू
माघ कृष्ण पंचमी
जन्म
कृष्ण,०५
मेवाती घराणे
मेवाती घराणे हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील एक घराणे आहे.
मेवाती घराण्यातील प्रसिद्ध संगीतज्ञ
वर्ग:शास्त्रीय संगीत वर्ग:संगीतातील घराणी
कोबी कुह्न
वर्ग:स्वित्झर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१९ मधील मृत्यू
इ.स.पू. ५२१
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२१ वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
इन्ग्रिड बर्गमन
इन्ग्रिड बर्गमन (जन्म : स्वीडन, २९ ऑगस्ट १९१५; - २९ ऑगस्ट १९८२) ही स्वीडनमध्ये जन्मलेली व अनेक युरोपीय आणि अमेरिकी चित्रपटांमध्ये अभिनय केलेली अमेरिकी अभिनेत्री होती. तिने सर्वश्रेष्ठ अभिनेत्रीसाठीचे टोनी अवॉर्ड, तीन अकॅडमी अवॉर्ड्‌स व दोन एमी अवॉर्ड्‌स जिंकले होते.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९१५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८२ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ब्रेकेनरिज स्की रिसॉर्ट
ब्रेकेनरिज स्की रिसॉर्ट हे अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील स्की रिसॉर्ट आहे. हे रिसॉर्ट ब्रेकेनरिज नावाच्या गावात आहे. हे स्की रिसॉर्ट पश्चिम गोलार्धातील सर्वाधिक वर्दळीच्या स्की रिसॉर्टांपैकी एक आहे.
इ.स. १३७१
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १३७१ वर्ग:इ.स.च्या १३७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १४ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
ब्रेकेनरिज स्की रिसॉर्ट
हे रिसॉर्ट १६ डिसेंबर, १९६१ रोजी सुरू झाले.
वर्ग:कॉलोराडोमधील स्की रिसॉर्ट वर्ग:समिट काउंटी, कॉलोराडो
पी.के. श्रीमती
'''पी.के. श्रीमती''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
विंटर पार्क स्की रिझॉर्ट
विंटर पार्क स्की रिझॉर्ट अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील स्की रिझॉर्ट आहे.
वर्ग:कॉलोराडोमधील स्की रिसॉर्ट
कारेल ब्रुक्नेर
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९३९ मधील जन्म
रघुनाथ पंडित
रघुनाथ पंडित हे मराठी काव्य परंपरेतील हे एक श्रेष्ठ पंडित व कवी होत. त्यांचा जन्म बहुधा सतराव्या शतकातला असावा. परंतु त्याबद्दल वाद असून, त्यांचा काळ अनिर्णित आहे. त्यांचे संस्कृत व फार्सी या भाषांवर प्रभुत्व होते. ते महाभारतातील कथा या विषयावरील मराठीतले महत्त्वाचे कवी आहेत.
जीवन
रघुनाथ पंडित हे छ. शिवाजी महाराजांच्या काळातील असावेत असे अ.का.प्रियोळकर व द.सी.पंगू यांचे अनुमान आहे.
दमयंती स्वयंवर
त्यांची "दमयंती स्वयंवर" ही सतराव्या शतकातील मराठी भाषेतील मुख्य गणल्या जाणाऱ्या रचनांपैकी एक आहे.
तेथील एक कलहंस तटीं निजेला । जो भागला जलविहार विशेष केला ॥ पोटीच एक पद, लांबविला दुजा तो । पक्षी तनु लपवि, भूप तया पाहतो ॥१॥ ~(दमयंती स्वयंवर श्लोक क्र. ४२) - संपादक अ. का. प्रियोळकर
संदर्भ
पंडित, रघुनाथ
इ.स.पू. ५२२
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२२ वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
नांदुर माध्यमेश्वर
नांदुर माध्यमेश्वर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
स्फिंक्स
स्फिंक्स ही ग्रीक पुराणांत वर्णिलेली एक राक्षसी. ही कायमियरा व ऑर्थस यांची कन्या. (दुसऱ्या वृत्ताप्रमाणे एकिडन व टायफॉन यांची मुलगी.) हिला स्त्रीसारखे डोके व छाती, कुत्र्यासारखे शरीर, सापाप्रमाणे शेपटी, पक्ष्याप्रमाणे पंख आणि सिंहाप्रमाणे पंजे होते. हिचा आवाज मात्र मानवी होता. थीब्ज शहराच्या परिसरात ती हिंडत असे व लोकांना कोडी घाली. ज्यांना उत्तर देता येत नसे त्यांना ती खाऊन टाकी. थीब्जच्या लोकांना एकदा समजले की, स्फिंक्सच्या एखाद्या कोड्याचे कुणी बरोबर उत्तर दिलेच, तर ती स्वतःचा नाश करून घेईल. थीब्जचा पालकराजा क्रेओनने जाहीर केले होते की, जो कोणी तिचे कोडे सोडवील त्याला थीब्जचा राजमुकुट व क्रेऑनची भगिनी जोकॅस्टा मिळेल.
इडिपसने स्फिंक्सचे कोडे सोडवल्याबरोबर तिने खडकावर डोके आपटून जीव दिला.
इजिप्शियन स्फिंक्सला सिंहाचे शरीर व पुरुषाचे डोके आहे, पंख नाहीत. इजिप्तमध्ये स्फिंक्स ही होरस देवाची प्रतिमा मानली जाते. त्या देशातील गिझाच्या पिरॅमिडजवळ स्फिंक्सची मोठ्यात मोठी मूर्ती आहे.
वर्ग:ग्रीक संस्कृती
ऑस्कर पेरेझ रोहास
ऑस्कर पेरेझ रोहास (Óscar Pérez Rojas; १ फेब्रुवारी १९७३, मेक्सिको सिटी) हा एक मेक्सिकन फुटबॉलपटू आहे. गोलरक्षक ह्या स्थानावर असणारा रोहास सध्या सी.एफ. पाचुका व ह्या संघांसाठी खेळतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म वर्ग:मेक्सिकोचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२०१८मध्ये आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट सामन्यांत गोलंदाजांनी मिळविलेल्या पाच बळींची यादी
आंतरराष्ट्रीय टी२० सामन्यात पाच बळींची यादी - २०१८
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट वर्ग:याद्या
पी.पी. मोहम्मद फैझल
'''पी.पी. मोहम्मद फैझल''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
इ.स.पू. ५२३
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२३ वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
श्रीहर्ष
श्रीहर्ष हे संस्कृत भाषेतील कवी होत. यांनी रचलेल्या नैषधीयचरित या संस्कृत काव्यावर आधारीत मराठी भाषेत दमयंती स्वयंवर हे आख्यान काव्य रचले गेले आहे.
जीवन
हा श्रीहीर आणि मामल्लदेवी यांचा मुलगा होता. याचे वडील गहदवल राजा विजयचंद्रच्या दरबारातील कवी होते.
काव्य
--
श्रीहर्ष
इंग्लंड क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, १९८१-८२
इंग्लंड क्रिकेट संघाने नोव्हेंबर १९८१ - फेब्रुवारी १९८२ दरम्यान सहा कसोटी सामने आणि तीन आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी भारताचा दौरा केला. भारतामध्ये पहिल्यांदा आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामना खेळविण्यात आला. इंग्लंडने देखील भारताच्या भूमीवर पहिल्यांदा एकदिवसीय सामना खेळला. कसोटी मालिका भारताने १-० अशी जिंकली. तसेच एकदिवसीय मालिका देखील भारताने २-१ ने जिंकली.
६वी कसोटी
वर्ग:इ.स. १९८१ मधील क्रिकेट वर्ग:इ.स. १९८२ मधील क्रिकेट वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे भारत दौरे वर्ग:इंग्लंड क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे
भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २०१८-१९
भारत क्रिकेट संघ सध्या २१ नोव्हेंबर २०१८ ते १२ जानेवारी २०१९ दरम्यान ४ कसोटी सामने, ३ आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने व ३ ट्वेंटी२० सामने खेळण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाच्या दौऱ्यावर आहे. खरेतर ॲडलेड येथे होणारी पहिली कसोटी ही दिवस-रात्र कसोटी म्हणून खेळवली जाणार होती, पण क्रिकेट ऑस्ट्रेलियाचा हा प्रस्ताव बीसीसीआयने नाकारला. एप्रिल २०१८ मध्ये पश्चिम ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट असोसिएशनने पर्थ येथील नव्या पर्थ स्टेडियमवर पहिली वहिली कसोटी खेळवली जाईल अशी घोषणा केली. दोन संघांमधील दुसरी कसोटी ह्या नव्या मैदानावर खेळवली गेली आणि हे मैदान कसोटी क्रिकेटसाठीचे ऑस्ट्रेलियाचे दहावे मैदान ठरले.
मर्यादित षटकांच्या सामन्यांसाठी भारताचा नियमित यष्टीरक्षक, महेंद्रसिंह धोनीचा या दौऱ्यावरील टी२० आणि वेस्टइंडीजविरुद्धच्या मालिकेसाठी संघात निवडण्यात आले नाही. त्याऐवजी धोनीच्या जागी भारताचा कसोटी विकेटकीपर ऋषभ पंतची निवड केली गेली. २ऱ्या ट्वेंटी२० सामन्याचा निकाल लागला नाही त्यामुळे ट्वेंटी२० मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली. भारताने कसोटी मालिका २-१ ने जिंकली. भारताने ऑस्ट्रेलियन भूमिवर प्रथमच कसोटी मालिका जिंकली. भारताने पहिल्यांदाज ऑस्ट्रेलियात एकदिवसीय मालिका २-१ ने जिंकली.
संघ
भारताचा नियमीत मर्यादित षटकांच्या सामन्याचा यष्टीरक्षक असलेल्या महेंद्रसिंग धोनीला या दौऱ्यातील आणि वेस्ट इंडीजविरूद्धच्या ट्वेंटी२० मालिकेतून वगळण्यात आले. त्याच्याजागी कसोटीत यष्टीरक्षण करणारा रिषभ पंतची निवड करण्यात आली. पृथ्वी शाॅ घोट्याच्या दुखापतीमुळे संपूर्ण मालिकेतून बाहेर पडला तर त्याच्याजागी मयंक अगरवालची निवड करण्यात आली. हार्दिक पंड्यालाही कसोटीसाठी संघात घेण्यात आले. चौथ्या कसोटीसाठी ऑस्ट्रेलिया संघात मार्नस लेबसचग्नेचा समावेश करण्यात आला. एकदिवसीय मालिकेसाठी जसप्रीत बुमराहला विश्रांती देण्यात आली तर त्याच्याजागी मोहम्मद सिराजची भारतीय संघात करण्यात आली. पहिल्या एकदिवसीय सामन्यासाठी मिचेल मार्श आजारी पडल्यामुळे त्याच्याजागी ऑस्ट्रेलिया अंतिम १२ मध्ये ॲश्टन टर्नरला घेण्यात आले.
११ जानेवारी रोजी भारतीय क्रिकेट नियामक मंडळाने (बीसीसीआय) भारतीय कार्यक्रम कॉफी विथ करणवर केलेल्या विवादित वक्तव्यामुळे लोकेश राहुल आणि हार्दिक पंड्याला एकदिवसीय मालिकेतून तसेच न्यू झीलंडच्या संपूर्ण दौऱ्यातून निलंबीत केले. त्यांच्याजागी विजय शंकरला संघात घेतले.
बाह्यदुवे
२०१९ वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट वर्ग:इ.स. २०१९ मधील क्रिकेट वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील क्रिकेट
शोभा प्रधान
शोभा किशोर प्रधान (माहेरच्या शोभा व्यंकटेश वकील) या एक मराठी अभिनेत्या आणि लेखिका आहेत. त्यांचा जन्म : २२ सप्टेंबर १९४४चा. त्यांचे लहानपण मुंबईच्या गोवालिया टँक या गुजरातीबहुल भागात गेले. त्यांचा आदी मर्झबान यांच्यासारख्या दिग्दर्शकाशी ’इंडियन नॅशनल थिएटर’द्वारा संबंध आला. त्यांच्याबरोबर त्यांनी काही गुजराती नाटकांत कामे केली. मराठी-गुजराती-हिंदी नाटके आणि चित्रपट यांमध्येही त्या छोट्यामोठ्या भूमिका करत.
गोवालिया टँक भागातून बांद्रा येथे रहावयास आल्यावर शोभा वकील यांना, तिथल्या वसाहतीत राहणाરે किशोर प्रधान हे बसवत असलेल्या ’तीन चोक तेरा’ या नाटकाच्या नायिकेच्या भूमिकेसाठी विनंती करण्यात आली. व्यंकटेश वकील यांनी आपल्या मुलीला म्हणजे शोभाला त्या नाटकात काम करण्याची परवानगी दिली. बांद्रा येथील त्या वसाहतीतल्या छोट्या कम्युनिटी हॉलमध्ये झालेला नाटकाचा तो यशस्वी प्रयोग पाहून, लेखक श्याम फडके खुश झाले आणि त्यांनी किशोर प्रधान आणि शोभा वकील यांच्यासाठी ’काका किशाचा’ हे नाटक लिहून दिले. ’काका किशाचा’ खूप गाजले, आणि पुढील काळात शोभा वकील या किशोरशी लग्न करून २३ ऑक्टोबर १९६६ला शोभा प्रधान झाल्या.
शोभा प्रधान यांनी एका गुजराती नाटकाचा मराठी अनुवाद करून त्या ’संभव-असंभव’ नाटकात भूमिकाही केली आहे.
शोभा प्रधान यांची भूमिका असलेले चित्रपट
वर्ग:मराठी अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९४४ मधील जन्म
कलिना विधानसभा मतदारसंघ
कलिना विधानसभा मतदारसंघ - १७५ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभे च्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ मुंबई उपनगर जिल्ह्यात येतो. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, कलिना मतदारसंघात बृहन्मुंबई महानगरपालिकेतील जनगणना वॉर्ड क्र. १०४८ मधील इन्युमरेशन ब्लॉक ५९ ते ७६, १२९ ते ३२४, ३४० ते ४३०, ४३८ ते ४८३, जनगणना वॉर्ड क्र. १९७५ मधील इन्युमरेशन ब्लॉक २८, ४७ ते १२६, १४८ ते १५५, २०२ ते २४० आणि जनगणना वॉर्ड क्र. १९७८ मधील इन्युमरेशन ब्लॉक १ ते ५४, ६२, ६३, ७० ते ७२, ७९ ते १२५, १३९ ते १६३, ५७४ ते ५७९ आणि ८३७ यांचा समावेश होतो. कलिना हा विधानसभा मतदारसंघ मुंबई उत्तर मध्य लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
शिवसेनेचे संजय गोविंद पोतनीस हे कलिना विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
निवडणूक निकाल
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर मध्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ
पी.व्ही. मिदुन रेड्डी
'''पी.व्ही. मिदुन रेड्डी''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
नांदुर्डी
नांदुर्डी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
नैऋत्य इंग्लंड
नैऋत्य इंग्लंड हा इंग्लंड देशामधील ९ भौगोलिक प्रदेशांपैकी एक आहे. नावाप्रमाणे हा प्रदेश ग्रेट ब्रिटन बेटाच्या नैऋत्य भागात अटलांटिक महासागराच्या किनाऱ्यालगत आहे. क्षेत्रफळानुसार इंग्लंडमध्ये प्रथम तर लोकसंख्येनुसार सहाव्या क्रमांकावर असलेला नैऋत्य इंग्लंड, येथील चीज या दुग्धजन्य पदार्थासाठी प्रसिद्ध आहे.
राजपुत्र आणि डार्लिंग (कवितासंग्रह)
राजपुत्र आणि डार्लिंग हा मराठी कवी माणिक गोडघाटे ऊर्फ ग्रेस यांचा १९७४ मध्ये प्रथम प्रकाशित झालेला (अमेय प्रकाशन) काव्यसंग्रह आहे. प्रकाशनक्रमानुसार तो 'संध्याकाळच्या कविता'नंतर दुसरा येतो. प्रकाशनक्रमात चंद्रमाधवीचे प्रदेश हा काव्यसंग्रह तिसरा येत असला तरी राजपुत्र आणि डार्लिंगमधील कवितांचा निर्मितिकाल चंद्रमाधवीचे प्रदेशमध्ये आलेल्या कवितांच्या नंतरचा आहे, असे कवी ग्रेस यांनीच राजपुत्र आणि डार्लिंगमध्ये म्हटलेले आहे. ग्रेस यांचे सर्व ग्रंथ पॉप्युलरच्या पडवीत यावेत यासाठी राजपुत्र आणि डार्लिंगची दुसरी आवृत्ती १९९५ मध्ये पॉप्युलर प्रकाशनाने काढली.
अर्पणपत्रिका
जी.ए. कुलकर्णीला, ज्याने मला मित्र मानले.
परिचय
या छोटेखानी काव्यसंग्रहात राजपुत्र ही १८ खंडांची कविता, गुलाब वाळवण्याची गोष्ट ही २२ खंडांची कविता आणि डार्लिंग ही २८ खंडांची कविता अशा तीन प्रदीर्घ कविता आणि इतर काही कविता समाविष्ट आहेत. 'संध्यामग्न पुरुषाची लक्षणे' या लेखसंग्रहाच्या प्रस्तावनेनुसार ग्रेस यांनी 'डार्लिंग' ही कविता १९७२ च्या डिसेंबरात हिवाळा ऐन बहरात असताना लिहिली.
संदर्भ
वर्ग:मराठी कवितासंग्रह वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
टॅन्टॅलस
ग्रीक पुराणकथांमध्ये सांगितल्याप्रमाणे टॅन्टॅलस हा आशिया मायनरमधील सिपिलसचा (काहींच्या मते पॅफलेगोनियाचा) राजा होता. हा जरी मर्त्य माणूस असला तरी देव त्याला आपल्याबरोबर पंक्तीला  घेत असत.
टॅन्टॅलस हा झ्यूसचा पुत्र होता. त्याच्या आईचे नाव प्लूटो होते. ती हिमासची कन्या होती.टॅनॅलसचे ॲटलासची मुलगी डायोनेशी झाले होते. त्यांना नायोबी ही कन्या आणि ब्रॉटियास आणि पेलॉप्स हे दोन पुत्र होते.
देवांना फसवून टॅन्टॅलसने त्यांना, आपला पुत्र पेलॉप्सचे मांस खायला घातले, आणि देवांचा रोष ओढवून घेतला. त्याची शिक्षा म्हणून देवांनी त्याला टारटॅरस नावाच्या नरकात टाकले आणि गुढघाभर पाण्यात उभे केले. डोक्यावर फळे टांगली होती. पण पाणी प्यायला गेला की पाणी नाहीसे होत असे आणि फळे खाण्याचा प्रयत्न केला की ती वाऱ्याने दूर जात असत.
टॅन्टॅलसची मुलगी नायोबी हिला सात पुत्र आणि सात कन्या होत्या. झ्यूसच्या लेटो नावाच्या पत्नीस फक्त एक पुत्र (अपोलो), आणि एक कन्या (आर्टेमिस) होती. नायोबीने यावरून एकदा लेटोला खिजवले. तेव्हा अपोलो आणि आर्टेमिसने तिच्या सर्व पुत्रांना बाणांनी ठार केले.सिपिलस पर्वतावर अश्रू ढाळता ढाळता नायोबीचे दगडी स्तंभात रूपान्तर झाले. मात्र त्या स्तंभातूनही तिचे अश्रू झरतच राहिले.
सिपिलस पर्वतावर एक कातळ आहे. तो बर्फाच्छादित असतो, पण बर्फ वितळू लागले की त्याच्या विशिष्ट आकारामुळे, तो अश्रू ढाळणाऱ्या स्त्रीसारखा तांबूस दिसतो.
वर्ग:ग्रीक पौराणिक व्यक्ती
चाळीसगाव तालुका
चाळीसगाव हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील जळगाव जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
दळण वळण
चाळीसगाव हे लोहमार्ग व राज्य महामार्गांनी इतर शहरांशी जोडलेले आहे. हे भुसावळनजीक असलेले मध्य रेल्वेच्या मुंबई-दिल्ली मार्गावरील एक जंक्शन आहे. चाळीसगाववरून धुळे येथे जाण्यासाठी रेल्वेचा फाटा फुटतो. चाळीसगाव हे एक महत्त्वाचे स्थानक असल्याने येथे बहुतेक सर्व रेल्वेगाड्या थांबतात. मुंबई व पुणे येथून अंदाजे सात तासांच्या अंतरावर आहेत. जळगाव, नासिक, औरंगाबाद व धुळे ही शहरे येथून साधारणतः समान अंतरावर आहेत.
भूगोल
चाळीसगाव महाराष्ट्रातील जळगाव जिल्ह्यात नैर्ऋत्य दिशेस आहे. चाळीसगावच्या उत्तरेस धुळे जिल्हा व पारोळा तालुका, पश्चिमेस नासिक जिल्हा, दक्षिणेस औरंगाबाद जिल्हा तर पूर्वेस पाचोरा व भडगाव तालुके आहेत. चाळीसगाव डोंगरी व तित्तूर या नद्यांच्या संगमावर वसलेले आहे. या नद्या पुढे गिरणाला मिळतात. गिरणा पुढे अरबी समुद्रास मिळणाऱ्या तापी नदीस मिळते.
पर्यटन
चाळीसगावच्या दक्षिणेस सातमाळा नावाची डोंगराची रांग आहे. अजिंठा व वेरूळ ही चाळीसगावच्या जवळची प्रसिद्ध पर्यटनस्थळे आहेत. अन्य पर्यटनस्थळांत पाटणादेवी व पितळखोरे लेणी ही वाखाणण्याजोगी आहेत. पाटणादेवी मंदिर हेमाडपंती स्थापत्यशैली शैलीत मोडते. तसेच चाळीसगाव शहराच्या मध्यवर्ती असलेले सौंदर्यशैलीत भर घालणारा, हिंदू मुसलमान एकीचे प्रेम जपणारा व बंधुभावाची शिकवण देणारा पिरमुसा कादरीबाबाचा दर्गा येथे आहे.
केकी मुस यांचे कलादालन चाळीसगाव येथे चाळीसगाव रेल्वे स्टेशन परिसरात आहे. केकी मूस हे एक पारसी गृहस्थ होते. त्यांनी त्यांचे आयुष्य एका छताखाली व्यथित करुण अनेक कलांना जन्म दिलेला आहे. टेबल टॉप फोटोग्राफी हा त्यांनीच केलेला आविष्कार आहे. त्याबाबत जागतिक लेवल चे पुरस्कार त्यांना मिळाले होते. राम सुतार यांनी बनवलेले सुबक मूर्ती तेथे आहे. तेथील सर्वच कलाकृती एकदा जाऊन बघण्या सारख्या आहे.
उद्योग
इथे कृषी उत्पन्नावर आधारित बेलगंगा साखर कारखाना, चाळीसगाव कापड गिरणी, तेल व विड्यांचे कारखाने इ. इतर उद्योगांना चालना देण्याकरता इथे महाराष्ट्र औद्योगिक विकास महामंडळाचे चाळीसगाव उद्योग क्षेत्र आहे. तसेच मक्यावर प्रक्रिया करून स्टार्च, लिक्विड ग्लुकोज बनविण्याचा कारखाना सुद्धा उभारण्यात आला आहे.
कृषी
चाळीसगाव व जवळपासच्या भागात शेती हा मुख्य धंदा आहे. ऊस, कपाशी व केळी ही मुख्य रोख पिके आहेत. येथे भुईमुगाचीही लागवड होते. ज्वारी, बाजरी व गहू ही धान्येही घेतली जातात. बहुतांश शेती जिरायती आहे. चाळीसगाव तालुक्यात लिंबू उत्पादन मोठ्या प्रमाणात होते।
चाळीसगाव तालुक्यातील गावे
पिंपळवाड म्हाळसा,दस्केबर्डी, शिदवाडी, मेहुणबारे,खडकीसिम, कढरे, पळासरे, दरेगाव, जामदा लोंढे, खेडगाव,धामणगाव, पिलखोड, खडकी (चाळीसगाव तालुका), हिरापूर, तळेगाव, रोहिणी, पिंपळगाव (राजदेहरे), राजदेर तांडा, गंगाश्रम, हिंगणे, शिंदी, घोडेगाव, ओढरे, जुनपाणी, पाटणादेवी, वालझिरी, पिंपरखेड, लांबे  वडगाव, कजगाव, गोंडगाव, करगाव, भोरस, चीर्फळ, टाकळी (प्र. दे.), हातगाव]मालशेवगे], [[बेलदारवाडी, शामवाडी, पातोंडा,उंबरखेड, तांबोळे, तरवाडे, बहाळ, दहिवद, वाघळी,वडाला,वडाली सायगाव, मांदुर्णे पिंपळखेड, रांजणगाव ,बोरखेडा बु, देवळी, डोणदिगर (बेघर)  पिंप्री खुर्द (परशुराम नगर), डोणदिगर, देशमुखवाडी, न्हावें, ढोमने, बोरखेडा (पिराचे)डामरुण पिंपरी बु।। प्र दे पोहोरे ][[ शिवापूर
महाराष्ट्रातील हिंदी संस्था
महाराष्ट्रातील हिंदी भाषेच्या प्रगतीसाठी काम करणाऱ्या संस्था :
इ.स.पू. ५२५
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२५ वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
वेडा राघू
हा त्याच्या वास्तव्याच्या भागात मोठ्या संख्येने आढळणारा सर्वपरिचित पक्षी आहे.
त्याचे प्रजनन गवताळ भागात होते. आफ्रिका आणि अरेबियामध्ये तो कोरड्या भाग आढळतो, पण अजून पूर्वेला गेल्यावर तो वेगवेगळ्या अधिवासात दिसतो. हा पक्षी साधारण एक मीटर किंवा त्यापेक्षा कमी उंचीच्या तारांवर / फांद्यावर बसून शिकार करतो. कुंपणाच्या तारा किंवा विजेच्या तारांवर हे पक्षी ओळीने बसलेले आढळतात. या प्रजातीतील इतर पक्षी (बी-इटर) पाण्याजवळ आढळतात, वेडे राघू मात्र पाण्यापासून लांबसुद्धा आढळतात. सामान्यपणे, हे मैदानी प्रदेशात राहतात, मात्र कधीकधी हिमालयात ५००० किंवा ६००० फूट उंचीवरसुद्धा आढळले आहेत. दक्षिण आशियात ते स्थानिक रहिवासी आहेत, पण काही पक्षी हंगामानुसार स्थलांतर करतात, पण त्यांची नेमकी पद्धत अजून लक्षात आलेली नाही, ते पावसाळ्यात कोरड्या भागात जातात आणि हिवाळ्यात अधिक उबदार भागात स्थलांतर करतात. स्थलांतर करून पाकिस्तानच्या काही भागांत ते उन्हाळ्यात येतात.
वेडे राघू मुख्यत: मधमाशी, मुंग्या, चतुर असे कीटक हवेत सूर मारून पकडून खातात. भक्ष्य खाण्यापूर्वी ते त्याच्या नंग्या काढतात आणि फांदीवर ते पुन्हा पुन्हा आपटतात. हे पक्षी सकाळी मंद हालचाली करतात आणि अनेकदा तारांवर समूहाने बसलेले दिसतात. ते धूलि-स्नान करतात आणि कधीकधी उडता उडता पाण्यात सूर मारून स्नान करतात. सामान्यपणे ते लहान गटात दिसतात, रात्र थाऱ्याच्या ठिकाणी मोठ्या संख्येने (२००-३००) आढळतात. हा पक्षी आता शहरी आणि निम-शहरी भागातसुद्धा मोठ्या प्रमाणात आढळतो  आणि टी.व्ही. अँटेनावर बसलेला दिसतो.
वेड्या राघूचा प्रजननाचा काळ मार्च ते जून महिन्यामध्ये असतो. सामान्यपणे ते एकेकट्याने घरटे बांधतात. हे घरटे वाळू असलेल्या काठावर एक बोगदा करून तयार केलेले असते. त्याने तयार केलेले घरटे ५ फूट लांबीचेसुद्धा असू शकते. बोगद्याच्या टोकाशी थेट मातीवर तीन ते पाच अंडी घातली जातात. ही अंडी अगदी गोल आणि चकचकीत पांढरी असतात. अंड्यांचे प्रमाण पावसाचे मान आणि कीटकाची उपलब्धता यावर अवलंबून असते. नर आणि मादी दोघेही अंडी उबवतात. साधारण १४ दिवसांनी अंड्यातून पिल्ले बाहेर येतात.
एका अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की मानवी निरीक्षकांच्या वर्तनाचा अंदाज वेडे राघू वर्तवू शकतात. एका विशिष्ट ठिकाणी असलेली माणसे आपले घरटे शोधू शकतील का याचा अंदाज करण्याची त्यांची क्षमता असते आणि त्याप्रमाणे ते घरट्याची जागा लपवण्याचा प्रयत्न करतात.
दक्षिण भारतात, नद्यांच्या जवळ खूप मोठ्या संख्येने वेडे राघू आढळतात. (१५७ पक्षी प्रती चौ.किमी.) तर शेती असलेल्या भागात १०१ पक्षी प्रती चौ.किमी. आढळले आहेत आणि मानवी वस्त्यांजवळ ४३-५८ पक्षी आढळले आहेत.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा भारत दौरा, २००४
२००४-०५ च्या मोसमात ऑस्ट्रेलियाचा संघ भारताच्या दौऱ्यावर आला होता. ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबर २००४ दरम्यान खेळवल्या गेलेल्या ४-कसोटी सामन्यांच्या मालिकेत ऑस्ट्रेलियाने भारतावर २-१ असा विजय मिळवला. १९६९ च्या दौऱ्यानंतर ऑस्ट्रेलियाचा भारतावर भारतातील हा पहिलाच कसोटी मालिका विजय. ऑस्ट्रेलियाचा भविष्यातील कसोटी कर्णधार मायकेल क्लार्कने पदार्पणात १५१ धावा केल्या. चौथ्या सामन्याच्या दुसऱ्या डावात क्लार्कने ९ धावा देऊन ६ गडी बाद केले.
=संघ= ऑस्ट्रेलिया संघ: रिकी पॉंटिंग (क), मॅथ्यू हेडन, जस्टिन लॅंगर, डेमियन मार्टिन, डॅरन लिहमन, सायमन कॅटिच, मायकेल क्लार्क, ॲडम गिलख्रिस्ट (य), शेन वॉटसन, कॅमेरोन व्हाइट, शेन वॉर्न, ब्रेट ली, नेथन हॉरित्झ, जेसन गिलेस्पी, मायकेल कास्पारोविझ, ग्लेन मॅकग्रा.
भारतीय संघ: सौरव गांगुली (क), पार्थिव पटेल (य), आकाश चोप्रा, विरेंद्र सेहवाग, राहुल द्रविड, व्ही.व्ही.एस. लक्ष्मण, युवराज सिंग, हरभजन सिंग, इरफान पठाण, अनिल कुंबळे, झहीर खान, दिनेश कार्तिक, अंबाती रायुडू, सिद्धार्थ त्रिवेदी
=दौरा सामना=
=कसोटी मालिका=
४थी कसोटी
=बाह्यदुवे=
=संदर्भ आणि नोंदी=
२००४ वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघाचे भारतीय दौरे वर्ग:इ.स. २००४ मधील खेळ भारत
अर्नेस्ट हेमिंग्वे
विसाव्या शतकातील श्रेष्ठ अमेरिकन कथा-कादंबरीकार अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांचा जन्म अमेरिकेतील इलिनॉय राज्यातील ओक पार्क येथे १८९९ साली झाला. त्यांचे वडील व्यवसायाने डॉक्टर होते तसेच त्यांना शिकार, मासेमारी असे छंद होते. अर्नेस्टना बाळपणीच वडिलांकडून या छंदांचे बाळकडू मिळाले. पुढे आयुष्यभर अर्नेस्टने शिकार, मासेमारी, मुष्टियुद्ध, बैलांच्या झुंजी असे छंद जोपासले. ओक पार्क मध्ये ते फुटबॉल खेळत, मुष्टियुद्धात भाग घेत आणि शालेय वृत्तपत्रातून लेखन करीत असत.
हेमिंग्वे यांची द ओल्ड मॅन अँड द सी ही सर्वोत्कृष्ठ कादंबरी मानली जाते. त्यांनी सुमारे ५० कथा लिहिल्या आणि त्यांचे तीन कथासंग्रह इन अवर टाइम (१९२५), मेन विदाउट विमेन (१९२७) आणि विनर टेक नथिंग (१९३३) प्रसिद्ध झाले आहेत. हेमिंग्वे यांच्या कथांमध्ये निक ॲडम्स नावाचा एक तरुण नायक भेटतो, तरुण हेमिंग्वेचेच ते एक रूप असल्याचे जाणवते. यावर लिहिलेल्या कथांपैकी द किलर्स, द शॉर्ट हॅपी लाइफ ऑफ फ्रान्सिस मॅकॉम्बर, द स्नोज ऑफ किलिमांजरो अतिशय गाजल्या.
पहिले महायुद्ध, आर्थिक मंदी, दुसरे महायुद्ध, जर्मनीतील हिटलरशाही, रशियातील रक्तरंजित संघर्ष, स्पॅनिश यादवी युद्ध अशा सर्व जागतिक घाडामोडींवर आणि स्वतःच्या छंदांवरून घेतलेले विषय, जंगले, बंदुका, प्रेमप्रकरणे, आत्महत्या या विषयांचे मनस्वी आकर्षण हेमिंग्वे यांना होते आणि तेच त्यांच्या लिखाणात उमटले आहे.
१९५४ साली अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांना साहित्यातील सर्वाधिक मानाचे नोबेल पारितोषिक मिळाले.
बाह्य दुवे
हेमिंग्वे, अर्नेस्ट वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६१ मधील मृत्यू वर्ग:साहित्यातील नोबेल पारितोषिकविजेते
मधमाशी
मधमाशी हा एपिस प्रजातीमधील मध गोळा करणारा एक कीटक आहे. ’हनी बी’ (en:Honey Bee) या नावाने ओळखणाऱ्या गटामध्ये गांधील माशी, आणि कुंभारीण माशा मोडतात. पण मधमाश्या मात्र बारा महिने, समूहाने मेणाचे पोळे बनवून त्यात मध साठवतात. अपिनी जमातीतील एपिस या प्रजातीमध्ये सात जातीच्या मधमाश्या असून एकूण चव्वेचाळीस उपजाती आहेत. बी गटामध्ये वीस हजाराहून कीटक आहेत. यातील काहीं मध साठवतात. पण फक्त एपिस (en:Apis_(genus)) या प्रजातीमधील माश्यांना शास्त्रीय दृष्ट्या मधमाश्या म्हणून ओळखले. त्या खूप चावतात.
मधमा्श्यांचा उगम
(फिलिपाइन्स सहितच्या दक्षिण आणि आग्नेय आशियामध्ये मधमा्श्यांची उत्पत्ती झाली असावी असा अंदाज आहे. एक अपवाद सोडून इतर सर्व मधमाश्यांची उत्पत्ती एकाच मूळ मधमाशीपासून झाली असे वर्गीकरण शास्त्र] सांगते. एपिस फ्लोरिया आणि एपिस ॲंचड्रेनिफॉर्मिस या दोन्ही मधमाश्यांंचा उगम एकच आहे. इओसीन आणि ऑलिगोसीन कालखंडाच्या काठावर युरोपमध्ये मधमाशीचे जीवाश्म सापडले आहेत. तरीही याचा अर्थ [[युरोपमध्ये मधमाशीचा उगम झाला आहे असा काढता येत नाही. त्या ठिकाणी मधमाश्या होत्या एवढाच अर्थ त्यातून निघतो. या भागातील आणखी काहीं जीवाश्मांचा अभ्यास अजून चालू आहे. एपिस निआर्टिका नावाच्या मधमाशीचा जीवाश्म नेवाडामध्ये सापडलेला आहे. त्याचा काळ एक कोटी चाळीस लाख वर्षापूर्वीचा आहे.
मधमाशीच्या जवळचे इतर कीटक बंबल बी आणि नांगीरहित बी. थोड्या फार प्रमाणात या माश्यासुद्धा समूह वृत्तीने राहतात. समूह वृत्तीने राहणारे सर्वच कीटक एका पूर्वज कीटकाचे वंशज असावेत. एपिस या प्रजातीमधील एक पोळे तयार करणाऱ्या मधमाश्या प्राथमिक जाती असाव्यात. यापासून पुढे खडकांच्या खबदाडीमध्ये अनेक समांतर पोळी तयार करणाऱ्या प्रगत माश्या तयार झाल्या. अशा माश्या पाळणे अधिक सुलभ आहे. मधमाश्यांपासून मध मिळतो याचे ज्ञान ऐतिहासिक काळापासून आहे. मेण आणि मध ही उत्पादने मिळवण्यासाठी दोन मधमाश्यांच्या जाती माणसाळवल्या गेल्या त्यामध्ये एपिस मॅलिफेरा या इजिप्शियन पिरॅमिड बांधण्याच्या काळापासून माणसाळल्याची नोंद आहे. (इजिप्शियन चित्रामध्ये मधमाश्यांचे पोळे आणि त्यापासून मध मिळविल्याचे दिसते). त्यांच्या मूळ वसतिस्थानापासून दूरवर एपिस मॅलिफेरा नेल्या गेल्या.
मिक्रॅपिस
एपिस फ्लोरिया आणि एपिस अँड्रेनिफॉर्मिस या दोन्ही मधमाश्यांच्या जाती एपिस प्रजातीच्या मिक्रॅपिस या उपप्रजातीमधील आहेत. या मधमाश्या लहान उघडे पोळे झुडुपावर तयार करतात. त्यांची नांगी लहान आकाराची असून माणसाला चावल्यास त्याच्या त्वचेमध्ये फार खोलवर जात नाही. त्यांचे पोळे संरक्षणाची फार काळजी न करता हाताळता येते. या दोन्ही जाती परस्परापासून भिन्न दिसत असल्या तरी त्यांचा उगम एकाच पूर्वज जातीपासून झालेला आहे (sympatrically). मूळ पूर्वज जाति भौगोलिक कारणाने भिन्न झाल्यानंतर त्यांच्या दोन जाती झाल्या असाव्यात (allopatric speciation). त्यानंतर त्यांचा विस्तार झाला. एपिस फ्लोरिया विस्तृत क्षेत्रामध्ये पसरलेली आहे. तर एपिस अँड्रेनिफॉर्मिस अधिक हल्लेखोर आहे. एपिस फ्लोरियापासून अधिक मध मिळवला जातो. एपिस फ्लोरियाची वंशावळ चाळीस लाख वर्षांपासून असल्याचे सिद्ध झाले आहे.
मेगापिस
उपप्रजाती मेगापिस मध्ये फक्त एका जातीची नोंद आहे. उंच झाडावर, कड्यावर, किंवा उंच इमारतीवर एक किंवा अनेक पोळी बांधणारी ही जात अत्यंत आक्रमक आहे. यांच्या पोळ्यामधील मध अधूनमधून माणूस काढण्याचा प्रयत्न करतो. उत्तेजित झाल्यानंतर माणसावर केलेल्या हल्ल्याने माणूस मधमाशांच्या दंशाने मृत्युमुखी पडतो.
एपिस मॅलिफेरा
एपिस मॅलिफेरा ही मधमाश्यांची जात आता पाळीव झाली आहे. या मधमाशीच्या जनुकीय आराखड्याचा पूर्ण अभ्यास झाला आहे. उष्ण पूर्व आफ्रिकेमध्ये याची उत्पत्ती झाली. उत्तर युरोप आणि पूर्वेकडे आशियामधून ती चीनमध्ये पसरली. या मधमाशीस युरोपियन, पश्चिमेकडील किंवा कॉमन मधमाशी म्हणतात. या मधमाशीच्या अनेक उपजाती आहेत. त्या स्थानिक भौगोलिक हवामानाप्रमाणे बदलल्या आहेत. या माशीपासून बकफास्ट बी नावाची संकरित मधमाशी तयार केलेली आहे. स्थानपरत्वे वर्तन, रंग आणि शरीररचना यामध्ये उपजातींमध्ये बदल आढळतो.
एपिस मधमाशीचा उगम थोडा अनिश्चित असला तरी मायोसीन काळाच्या शेवटी मूळ मधमाशीपासून ही जात वेगळी झाली असा सिद्धान्त मांडला जातो. गुहेमधील मधमाश्या या पूर्व आफ्रिका आणि पूर्व आशिया या दोन्हीमधील वाळवंटीकरणाचा परिणाम आहे असे समजले जाते. वाळवंटीकरणामुळे वृक्ष नाहीसे झाले, पोळे बांधण्यासाठी आवश्यक झाडे नाहीशी झाल्याने दोन्ही वेगळ्या झालेल्या समूहांमधील जनुक संक्रमण थांबले. शेवटच्या हिमयुगाचा आणि प्रारंभीच्या प्लाइस्टोसीन काळातील हा परिणाम आहे. हजारो वर्षापासून केलेल्या मधमाशी पालनामुळे पश्चिम युरोपियन मधमाशीमध्ये उत्क्रांतीचा वेग वाढला.
अमेरिकेमध्ये एकही मुळची मधमाशी नाही. १६२२मध्ये युरोपियन वसाहतीबरोबर एपिस मेलिया मॅलिफेरा ही गडद रंगाची मधमाशी अमेरिकेत आणली. या पाठोपाठ इटलीमधून एपिस मेलिया लिग्विस्टिका आणि इतर मधमाश्या आणल्या गेल्या. वसाहतीबरोबर मधमाशीवर अवलंबून असलेली पिके लावली गेली. सध्या अमेरिकेत वन्य मधमाश्या म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या मधमाश्या कॉलनीमधील बाहेर पडलेल्या मधमाश्या आहेत. गवताळ मैदानात त्या मोठ्या वेगाने वसाहतींबरोबर पसरल्या. कित्येक वर्षे रॉकी पर्वत ओलांडणे त्याना शक्य झाले नव्हते. १९५० च्या सुमारास मधमाश्या जहाजांतून कॅलिफोर्नियामध्ये दाखल झाल्या.
आफ्रिकन मधमाशी
आफ्रिकन मधमाश्या किलर बी असे नाव आहे. युरोपियन मधमाश्या आणि आफ्रिकेतील एपिस मेलिफेरा स्कुटेलाटा यांच्या संकरातून या मधमाशीची उत्पत्ती झाली. स्वभावतः या कधीही हल्ला करण्याच्या स्थितीमध्ये असतात. या सहसा रोगाना बळी पडत नाहीत. अपघाताने ब्राझीलमध्ये यांचा उगम झाला. उत्तर अमेरिकेत त्या पसरल्या. त्यांचा उद्रेक एवढा भयंकर होता की काहीं ठिकाणी त्या त्रासदायक ठरल्या. थंडीस त्या फारसा प्रतिकार करू शकत नसल्याने शीत प्रदेशात त्या टिकाव धरू शकल्या नाहीत. त्या उत्तम मध गोळा करतात. त्यामुळे ब्राझीलमधील मधुमक्षिका पालनासाठी त्या उत्तम आहेत.
मधुमक्षिका पालन
एपिस मेलिफेरा आणि एपिस सेरेना इंडिका या दोन मधमाश्या मधुमक्षिका पालन करणाऱ्यांमध्ये प्रसिद्ध आहेत. आधुनिक काळातील मधमाश्या या एका ठिकाणाहून दुसऱ्या ठिकाणी, जेथे परागीभवन हमखास करण्याची गरज आहे, तेथे घेऊन जाण्यासाठी योग्य आहेत. अश्यामुळे उत्पादन अधिक मिळते. कर्नाटक राज्यामध्ये सूर्यफूल शेतीमध्ये मधमाश्यांच्या पेट्या व्यापारी तत्त्वावर ठरावीक भाडे घेऊन ठेवल्या जातात. शेतीव्यतिरिक्त हा जोड धंदा होऊ शकतो.
धोका
पाश्चिमात्य मधुमक्षिका पालन उद्योगामध्ये एक धोका सध्या उत्पन्न झाला आहे. वरवर पाहता एकाएकी मधमाश्यांची संख्या कमी होते. आणि एक पोळे टिकवून ठेवण्यासाठी जेवढ्या मा्श्यांची आवशकता आहे त्याहून कमी माश्या राहिल्या म्हणजे पोळेच नाहीसे होते. २००७मध्ये तीस ते सत्तर टक्के मधमाश्यांची पोळी नाहीशी झाली. अपुरी प्रथिने, शेती करण्यामधील काहीं बदल किंवा अनिश्चित हवामान अशी याची तीन कारणे सांगितली जातात. उत्तर अमेरिकेत सुद्धा मधमाश्यांची संख्या एवढी कमी आतापर्यंत कधीच झालेली नव्हती. या प्रकारास ‘कॉलनी कोलॅप्स डिसऑर्डर’ असे नाव मिळाले. हा प्रकार नवा आहे की इतर बाह्य घटकामुळे झाला याचा अभ्यास अजून अपूर्ण आहे. पण हे एक लक्षण (सिंड्रोम) असून आजार नाही असे दिसते. जसे इस्रायली अक्यूट परजीवी विषाणूमुळे इस्राईल मध्ये मधमाश्या जवळजवळ संपल्या. २००९मध्ये झालेल्या संशोधनामध्ये मधमाश्यांमधील प्रथिन निर्मितीसाठी एकच जनुक कारणीभूत आहे असे सिद्ध झाले. मधमाश्यांमधील प्रथिननिर्मितीसाठी डिसिट्रिव्हिरिडी जातीचा विषाणू मधमाशीमधील रायबोसोम मधील जनुकीय यंत्रणेवर परिणाम करतो असे दिसले आहे.
मोबाईलचे परिणाम
मोबाईल टॉवर्समधून निघणाऱ्या विद्युतचुंबकीय लहरी हे मधमाश्यांची संख्या कमी होण्यामागील प्रमुख कारण मानले जाते. विद्युतचुंबकीय लहरी मधमाश्यांच्या शरीरात असलेल्या 'चुंबकीय रडार'वर परिणाम करतात. त्यामुळे दिशाहीन झालेल्या माशा गोंधळून जातात व पोळ्यापर्यंत पोहोचत नाहीत.
मधमाशीचे जीवनचक्र
समूहाने राहणाऱ्या कीटकापैकी एक मधमाशी. अशा प्राण्यांना eusocial असे म्हणण्याची पद्धत आहे. सुझान बात्रा यानी ही संज्ञा दिली.. . याचा मराठीमध्ये “ समूह सहजीवन वृत्ती” असे म्हणता येईल. समूहाने पिढ्यान्‌पिढ्या राहताना या गटाएवढे सामूहिक वर्तन जनुकीय पातळीपर्यंत पोहोचले आहे. एका वसाहतीमध्ये एक राणी माशी, ऋतुमानाप्रमाणे थोडे नर आणि सतत बदलता राहणारा कामकरी माश्यांचा समूह अशी पोळ्याची रचना असते. जातीप्रमाणे पोळ्याच्या राणी, नर, आणि कामकरी माश्यांची संख्या बदलते. पण या श्रेणीमध्ये सहसा बदल होत नाही. सामान्यपणे सर्व पोळ्यामधील समान गोष्टी खालीलप्रमाणे-
१. कामकरी माश्या राणीमाशीनेने घातलेली अंडी मेणाने बनवलेल्या कोठड्यामध्ये ठेवतात. कोठड्या बनविण्याचे काम कामकरी माश्यांचे असते. एका कोठडीत एकच अंडे ठेवले जाते. राणी माशी शुक्रगाहिकेमधील शुक्रजंतू]पासून अंडे फलित करू शकते. कामकरी माश्या आणि राणी माशी फलित अंड्यांपासून तर नर अफलित अंड्यांमधून निपजतात. नर एकगुणित गुणसूत्राचे, तर राणी आणि कामकरी माशा द्विगुणित गुणसूत्रांच्या असतात. अंड्यातून बाहेर पड्लेल्या अळ्याना कामकरी माश्या प्रारंभी रॉयल जेली खायला घालतात. नंतरच्या काळात अंळ्याना फक्त मध आणि [[परागकण खायला घातले जातात. ज्या अळीला फक्त रॉयल जेलीच्या खाद्यावर ठेवलेले असते त्यापासून राणी माशी तयार होते. अनेक वेळा कात टाकल्यानंतर अळी स्वतःभोवती कोश तयार करते.
३. कामकरी माश्या अन्न गोळा करतात. ठरावीक प्रकारच्या “वॅगल डान्स”च्या सहाय्याने त्या परस्पराना अन्न आणि पाणी कोठल्या दिशेला आणि किती लांब आहे हे सांगतात. अन्न पोळ्याच्या जवळ असेल तर वर्तुळाकार डान्स आणि लांबवर असेल तर वॅगल डान्स अशी त्यांची संदेशवहनाची पद्धत आहे. मधमाश्यांच्या “डान्स लॅंग्वेज”च्या अभ्यासास कार्ल व्हॉन फ्रिश्च या ऑस्ट्रियामधील संशोधकास १९७३ साली फिजिऑलॉजी आणि मेडिसीनमधील नोबेल पुरस्कार देण्यात आला. एपिस मेलिफेरा या मधमाशीवर त्यानी हा अभ्यास केला होता.
४. अन्न गोळा करून आणलेल्या माष्यांकडून ते पोळ्यात नेण्यासाठी नव्याने कामाला लागलेल्या माश्यांसाठी वेगळ्या पद्धतीचे “थरथराट नृत्य”, ट्रेम्बल डान्स केला जातो.
५. नवी राणी मधमाशी पोळ्यापासून दूरवर उड्डाण करून अनेक नर माशांशी मैथुन करून आपल्या शुक्रकोशिकेमध्ये शुक्रजंतू साठवून ठेवते. मिथुनानंतर नर माशीचा मृत्यू होतो. साठवलेल्या शुक्रजंतूपासून फलित अंडे घालायचे की अफलित हे राणी माशी नेमके कसे ठरविते हे नीटसे समजले नाही.
६. मधमाश्या या बाराही महिने समूहाने मेणाचे पोळे बनवून त्यात मध साठवतात. मधाचे पोळे हा राणीमाशी, अनेक कामकरी माश्या आणि थोडे नर यांचा एकत्रित समूह म्हणून अस्तित्वात असतो. एकदा नव्या राणी माशीचे फलन झाले म्हणजे पोळ्यातील कामकरी माश्या आणि राणीमाशी नवे पोळे बांधायला बाहेर पडतात. नव्या पोळ्याची जागा कामकरी माशानी आधीच शोधून ठेवलेली असते. नव्या जागेवर आल्या आल्या त्या नव्या पोळ्यासाठी मेणाच्या कोठड्या बांधायला घेतात. त्याच वेळी नव्या कामकरी माश्यांचे उत्पादन चालू होते. सामूहिक कीटकसृष्टीमध्ये असे वर्तन इतर जातीमध्ये आढळत नाही.
मधमाश्यांमधील एका वेगळ्या प्रकाराच्या नांगी नसलेल्या माश्या राणी माशी येण्याआधीच पोळे बांधून तयार ठेवतात.
थंडीपासून बचाव
दहा सेल्सियसपेक्षा कमी तापमानास मधमाश्या उडणे थांबवतात आणि पोळ्याच्या मध्यवर्ती भागावर गोळा होतात. थंडीमध्ये एकत्र येण्याच्या या प्रकारामुळे आणि टप्प्याटप्प्याने केलेल्या हालचालीमुळे राणी माशीभोवतीचे तापमान २७ सेंटिग्रेडपर्यंत ठेवले जाते. या तापमानास राणी माशी अंडी घालू शकत नाही. पोळ्याचे तापमान 34 अंशापर्यंत वाढल्यानंतर राणी आणखी एकदा अंडी घालण्यास प्रारंभ करते. कामकरी माशा सतत पोळ्याच्या आतील भागाकडून बाहेरील भागाकडे फिरत राहिल्याने कोणत्याही माशीस असह्य थंडीस तोंड द्यावे लागत नाही. मधमाश्या गोळा झालेल्या समूहाच्या बाह्य कडेचे तापमान ८-९ सेंटिग्रेड असते. बाहेरील तापमान जेवढे थंड तेवढे एकत्र आलेल्या माश्यांचे थर वाढत जातात. थंडीच्या दिवसात माशा साठवून ठेवलेला मध शरीराचे तापमान टिकवून ठेवण्यासाठी वापरतात. सतत खर्च केलेल्या मधामुळे पोळ्याचे वजन कमी होत जाते. थंडीच्या तीव्रतेनुसार तीस ते सत्तर टक्के मध खर्च केला जातो.
परागीभवन
एपिस कुलातील माश्या विविध फुलातील मध गोळा करतात. त्याचबरोबर अनेक फुलांचे परागीभवन मधमाश्यांमुळे होते. एपिस मेलिफेरा परागीभवनासाठी उपयुक्त ठरली आहे. व्यावसायिक पद्धतीने एपिस मेलिफेराच्या वसाहती पिकामध्ये फुले येण्याच्या काळात ठेवल्यास उत्पन्नामध्ये तीस टक्केवाढ दिसली आहे. अब्जावधी डॉलरचे कार्य मधमाश्या मोफत करीत असतात.
मध
मध हे फुलामधील मधुरसावर शरीरातील विकरांची प्रक्रिया होऊन पोळ्यातील कोठड्यामध्ये साठवून ठेवलेला अन्न साठा आहे. माणूस एपिस प्रजातीच्या सर्व मधमाश्यांच्या पोळ्यातील मधाचा वापर अनेक वर्षे करीत आलेला आहे. एपिस मेलिफेरा आणि एपिस सेरेना या मधमाश्यांच्या पोळ्यातील मधाचे व्यापारी उत्पादन घेतले जाते.
पराग
कामकरी मधमाशीच्या पायावर असलेल्या पराग पिशवीमध्ये परागकण साठवून पोळ्यामध्ये आणले जातात. अंड्यांमधून बाहेर पडलेल्या अळ्यांना प्रथिनांचा स्रोत म्हणून पराग खायला दिले जातात. एपिस मेलिफेरा आणि एपिस सेरेना यांच्या पोळ्यामधील पराग गोळा करून त्यांचा वापर अन्नाबरोबर केला जातो.
व्हॅलेंटिनियन तिसरा
फ्लाव्हियस प्लॅसिडियस व्हेलेन्टिनियानस तथा व्हॅलेन्टिनियन तिसरा (जुलै २, इ.स. ४१९ - मार्च १६, इ.स. ४५५) हा इ.स. ४२५ ते इ.स. ४५५ पर्यंत रोमन सम्राट होता.
व्हॅलेन्टिनियन ०३ वर्ग:इ.स. ४१९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ४५५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मधमाशी
संरक्षण
समूहाने राहणाऱ्या सर्व कामकरी मधमाश्या पोळ्यास उपद्रव देणाऱ्याला दंश करून पोळ्याचे रक्षण करतात. हल्ला करताना पोळ्यातील सर्व कामकरी माश्यांना फेरॅमोन जातीच्या गंध द्रव्याच्या सहाय्याने सूचना दिली जाते. त्यामुळे एकाच वेळी सर्व कामकरी माश्या उपद्रव करणाऱ्यावर हल्ला करतात. कामकरी माशीच्या पोटाच्या शेवटी असलेल्या दोन वक्र काट्यांच्या स्वरूपात असलेला अवयव म्हणजे मधमाशीची नांगी. नांगीच्या तळाशी असलेल्या विषग्रंथीभोवती स्नायू असतात. हल्लेखोराच्या शरीरात नांगी घुसवताना विषग्रंथीमधून विष बाहेर येते. पण दंश केल्यानंतर नांगी हल्लेखोराच्या शरीरातच राहते. नांगी शरीराच्या बाहेर पडल्यामुळे नंतर कामकरी माशीचा मृत्यू होतो. मधमाशीची नांगी आणि त्यावरील वक्र काटे पृष्ठवंशी प्राण्यांचापासून मधाचे आणि स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी उत्क्रांत झाले असावे असे वाटते. कारण नांगीस असलेल्या काट्यामुळे त्वचेमध्ये अडकलेली नांगी उपटून बाहेर निघते. राणी मधमाशीच्या परस्परावरील हल्ल्याच्या वेळी राणी माशीची नांगी हत्यारासारखे काम करते. एपिस सेरेना मधमाशीचा इतर कीटकांचा प्रतिकार करण्याची पद्धत वेगळी आहे. आपल्या पोळ्यावर दुसऱ्या कीटक आल्याचे दिसताच सर्व कामकरी माशा आगांतुक कीटकाच्या अंगावर धावून जातात. कामकरी माशांचे स्नायू जोराने थरथरतात. अशा थरथराटामुळे आगांतुक कीटकाभोवतीचे तापमान एवढे वाढते की आगांतुक कीटकाचे मरण ओढवते. याआधी फक्त वाढलेल्या तापमानामुळे आगांतुक कीटक मृत्यू पावतो असे वाटत होते. नव्या संशोधनानुसार आगांतुक कीटकाभोवती तापमानाबरोबर कार्बन डायऑक्साईडचे प्रमाण कमालीचे वाढल्याचे आढळून आले आहे. वाढलेल्या तापमानामुळे आणि ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे कीटक मरण पावतो. पोळ्यामध्ये आलेली नवखी राणी किंवा निकामी झालेल्या राणीचा याच पद्धतीने निकाल लावला जातो. या प्रकारास मधमाश्या पाळणारे बॉलिंग द क्वीन असे म्हणतात.
मधमाशीमधील संप्रेषण
विविध रासायनिक पदार्थ आणि गंधावर मधमाशीचे संप्रेषण अवलंबून आहे. राणी माशीच्या शरीरातून बाहेर सोडल्या जाणाऱ्या गंधामुळे कामकरी माश्या आपले पोळे शोधून काढतात. एका पोळ्यातील मधमाश्या दुसऱ्या पोळ्यात गेल्यास त्यांची हत्या होते. राणी माशीचे आपल्या पोळ्यातील सर्व माश्यांवर पूर्ण नियंत्रण असते.
शरीर रचना
मधामाशीला ६ पाय व २ पंख असतात.
वर्ग:कीटक वर्ग:जीवशास्त्र वर्ग:कीटकशास्त्र आकाराने जाड,खुप केसाळ म्हणजेच मधमाश्याचा कुटुंबातील नर होय.
समुद्रपक्षी
वर्ग:पक्षी
नैऋत्य दिशा
नैऋत्य ही दक्षिण व पश्चिम ह्या प्रमुख दिशांच्या मध्यात असलेली एक उपदिशा आहे. काहीजण हिला दक्षिण-पश्चिम अशा चुकीच्या नावाने ओळखतात.
या दिशेकडून भारतात (पर्जन्य) ऋतू येतो, म्हणून हिला नैऋत्य म्हणतात. वैदिक संदर्भानुसार ही निऋत नावाच्या देवतेची दिशा आहे, म्हणूनही हिचे नाव नैऋत्य.
वर्ग:दिशा
रॉबर्ट बर्न्स
रॉबर्ट बर्न्स (अन्य नावे : रॉबी बर्न्स, द बार्ड ऑफ एरशायर ; इंग्लिश: Robert Burns) (जानेवारी २५, इ.स. १७५९ - जुलै २१, इ.स. १७९६) हा स्कॉट्स व इंग्लिश भाषांमध्ये कविता व गाणी लिहिणारा स्कॉटलंडाचा कवी, गीतकार होता. तो स्कॉटलंडाचा राष्ट्रीय कवी मानला जातो. स्कॉट्स भाषेतील कवींमधील श्रेष्ठ कवींमध्ये तो गणला जात असला, तरीही त्याने इंग्लिश व सोप्या स्कॉट्स भाषांतदेखील लक्षणीय संख्येने काव्यरचना लिहिल्या आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लिश कवी वर्ग:स्कॉट्स साहित्यिक वर्ग:स्कॉटिश व्यक्ती वर्ग:इ.स. १७५९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १७९६ मधील मृत्यू
डग राइट
डग्लस व्हिवियन पार्सन डग राइट (२१ ऑगस्ट, १९१४:केंट, इंग्लंड - १३ नोव्हेंबर, १९९८:केंट, इंग्लंड) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून १९३८ ते १९५१ दरम्यान ३४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९१४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पोंगुलेटी श्रीनिवास रेड्डी
पोंगुलेटी श्रीनिवास रेड्डी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
हातोडा व कोयता
हातोडा व कोयता (☭) हे सम्यवादाच्या प्रतीकांपैकी एक चिन्ह आहे. ह्या चिन्हाचा वापर साम्यवाद, साम्यवादी राज्य किंवा साम्यवादी पक्षाशी संबंध दर्शवतो. ह्या चिन्हात एक हातोडा व एक कोयता एकमेकांवर ठेवल्याचे दिसते. ही दोन अवजारे क्रमशः शहरी औद्योगिक कामगारांना व ग्रामीण शेतकऱ्यांना दर्शवतात. ह्या दोन कष्टकरी वर्गांच्या एकजूटीला दर्शवण्यासाठी सदर अवजारे एकमेकांवर ठेवलेली दर्शवली आहेत. हे प्रतीक रशियन क्रांतीच्या दरम्यान उदयास आले. तद्नंतर अनेक झेंड्यांवर व प्रतीकांमध्ये ह्या चिन्हाचा वापर करण्यात आला आहे व त्यापैकी काहींमध्ये सोबत स्थानिक-संस्कृतीशी सुसंगत चिन्हेसुद्धा वापरलेली आहेत.
युनिकोड
युनिकोड प्रणालीत "हातोडा व कोयता" हे चिन्ह "hammer and sickle" ह्या नावाने U+262D ह्या क्रमांकावर समाविष्ट करण्यात आले आहे.
संदर्भ
वर्ग:साम्यवाद
इ.स.पू. ५२६
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२६ वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
युक्रझालिझ्नित्सिया
युक्रझालिझ्नित्सिया ही युक्रेनमधील सरकारी मालकीची रेल्वेकंपनी आहे. युक्रेनमधील लोहमार्गांवर एकाधिकार असलेल्या या कंपनीचे लोहमार्ग २३,००० किमी लांबीचे आहेत. त्यानुसार ही जगातील १४वी मोठी कंपनी ठरते.
युक्रझालिझ्नित्सिया प्रवासीसंख्येनुसार जगातील ७व्या तर मालवाहतूकीत ६व्या क्रमांकाची रेल्वेकंपनी आहे.
रेल्वे वर्ग:देशानुसार रेल्वे वाहतूक
कार्लोस साल्सिदो
कार्लोस साल्सिदो (Carlos Vela; २ एप्रिल १९८०, ओकोत्लान, हालिस्को) हा एक मेक्सिकन फुटबॉलपटू आहे. तो सध्या तिग्रेस दिला युएएनएल व ह्या संघांसाठी खेळतो.
संध्याकाळच्या कविता (कवितासंग्रह)
अर्पणपत्रिका
"To Ingrid Bergman..."
कार्लोस साल्सिदो
साल्सिदो २००६ व २०१० विश्वचषक स्पर्धांमध्ये मेक्सिकोसाठी खेळला आहे. तसेच २०१२ उन्हाळी ऑलिंपिकमध्ये पुरूष सांघिक सुवर्णपदक मिळवणाऱ्या मेक्सिको संघाचा देखील तो भाग होता.
संध्याकाळच्या कविता (कवितासंग्रह)
परिचय
१९६० चे दशक सरता सरता पॉप्युलरच्या 'नवे कवी नवी कविता' या मालेतून ना. धों. महानोर (रानातल्या कविता), शंकर वैद्य (कालस्वर), वसंत सावंत (स्वस्तिक), पुरुषोत्तम पाटील (तळ्यातल्या सावल्या) हे कवी पुढे आले. याच मालेत ग्रेस यांच्या संध्याकाळच्या कविता आल्या.
एकूण सहा काव्यगुच्छांमध्ये हा संग्रह विभागलेला आहे. आषाढबन, चंद्रधून, मरणगंध, स्मरणशिल्प, ऊर्मिलेच्या कविता आणि बर्फाच्या कविता हे संग्रहातील काव्यगुच्छ आहेत. संध्याकाळी, सूर्य अस्ताला जात असताना निसर्गात उठणाऱ्या रंगतरंगांच्या पार्श्वभूमीवर त्यांच्या कविता मानवी दुःखाचे अपूर्व चित्रण करतात आणि जड व चैतन्याच्या संगमावर तरळणाऱ्या संधिप्रकाशात इंद्रियगोचर सृष्टीपलीकडील अज्ञात प्रदेशाच्या लोभस खुणाही दाखवितात. या संग्रहात स्वतः कवीने पुस्तकाच्या अखेरीस दिलेल्या कालक्रमानुसार 'रंग' (जानेवारी १९५८) ते 'रंगास्त' (नोव्हेंबर १९६५) अशा सुमारे ८० कविता समाविष्ट आहेत.
ग्रेसच्या कवितेत सायंकालीन गूढ भावार्त मनस्थितीचा व्याकूळ सूर लागला आहे. ही पर्युत्सुकता सौंदर्यशास्त्राचे एक वैशिष्ट्यच आहे. मनाला भिजवून टाकणाऱ्या तरी निथळून जाणाऱ्या सायंकालीन संवेदना पकडताना ग्रेस यांनी वेगळीच प्रतिमासृष्टी निर्माण केली आहे. नवकाव्यातील यंत्रयुगीन, पाश्चात्यसंदर्भसंपृक्त प्रतिमासृष्टीहून वेगळी असलेली ग्रेसची प्रतिमासृष्टी लोकजीवनातून, भारतीय सांस्कृतिक संचितातून जन्म घेते. तलम, रेशमी, सांस्कृतिक संदर्भसंपन्न प्रतिमासृष्टी आपले परंपरेत रूजलेले भावविश्व अलगद जागे करते आणि गूढ, अपार्थिव, भारतीय मनात झिरपत आलेले ‘अरूपाचे रूप’ दाखवीत जाते.
दुर्बोधता?
एकूण चार काव्यगुच्छांपैकी 'आषाढबन' या गुच्छातील 'उखाणा' ही कविता अतिशय मासलेवाईक आहे. ''शुभ्र अस्थींच्या धुक्यात खोल दिठीतली वेणा निळ्या आकाशरेषेत जळे भगवी वासना. पुढे मिटला काळोख झाली देऊळ पापणी; आता हळूच टाकीन मऊ सशाचा उखाणा. ''
"कविता अनेक रूपांनी समोर येते. तिच्याकडे पाहण्याची दृष्टी वेगवेगळी असू शकते. चित्रकार चित्र काढतो ते समोर दिसेल तसे. तसंच कवी सुरुवातीस कविते करतो ते घटना, प्रसंग किंवा वर्णनांवर. पण ज्याप्रमाणे क्रिएटिव्ह चित्रकाराला व्यक्त् होण्यासाठी सामान्य चित्रकला पुरेशी वाटत नाही, चित्राच्या माध्यमांतून मनातली वादळे, अस्व्स्थता, अशांतता या बाबींना तो चित्रबद्ध करू पाहतो तेव्हां त्याला वेगळं काही करावंसं वाटतं. मग त्याच्या मदतीला येतात त्या प्रतिमा. तुलनात्मक रित्या त्या भावनांची तीव्रता प्रगल्भ रसिकाला जाणवण्यासाठी प्रतिमेतून चित्रं मांडण्याने ते गूढ होत जाते. कुणी त्यास दुर्बोध म्हणेल. पण कविता समजण्यासाठी रसिकालाही प्रगल्भ असावे लागते. प्रा. सुरेशचंद्र नाडकर्णी, डॉ वि भा कुलकर्णी, ना. घ. देशपांडे यांची याबाबतची मतं अभ्यासूंनी पहावीत.
अशाच प्रकारे कवीलाही जाणिवांच्या प्रदेशात आपली कविता पोहोचतेय ही जाणीव होऊ लागते तेव्हां ती फक्त कविता राहत नाही. प्रत्येक साधकाला समाधीअवस्था, किंवा ध्यानावस्था पहिल्याच प्रयत्नात जमेल असं नाही. पण सरावाने अनेकांना ते जमू शकतं. पण प्रयत्नही न करता ध्यान अथवा समाधी याबद्दल शेरे मारण्याने नुकसान कुणाचंच होत नाही. ग्रेसजींच्या कवितेचं असंच आहे. या प्रतिमा मनात वादळं निर्माण करतात, किंवा शांतता. इथे अर्थाला स्थान कुठेय ?
खवळलेला समुद्र मनात अस्वस्थता निर्माण करतो, तर शांत समुद्र धीरगंभीर भाव. ओहोटीचा समुद्र निराशा उत्पन्न करतो, ढोबळमानाने या प्रतिमा अशा प्रकारे आपल्या भावनांचं प्रतिनिधित्व करतात. अशा प्रकारे परंपरागत प्रतिमांमधून कविता त्याच त्याच पठडीत अडकल्यासारखी वाटले कि सर्जनशील कवीला नव्या प्रतिमा धुंडाळायला हव्यात हे जाणवू लागतं. एखादा कवी कुठली प्रतिमा कशी वापरतो हे कधी कधी त्याचा अभ्यास् असेल तरच लक्षात येतं. किंवा खूपदा वाचल्यानंतर सुसंगती लागण्याची शक्यता असतेही किंवा नसतेही. पण या प्रतिमा मनात चित्रं उमटवतात हे नक्की. ही उमटत काणारी चित्रमालिका एक अनुभव देते जो विलक्षण असतो हे ग्रेसजींच्या कुठल्याही कवितेत जाणवतं.
या कविता निव्वळ असंबद्ध असत्या आणि असा काही अलौकिक् अनुभव मिळत नसता तर ग्रेसजींना डोक्यावर् घेतले गेले असते का हा खरा प्रश्न आहे. हा संपूर्ण अभ्यास नसताना तोंडसुख घेण्याची एक पद्धत अलिकडे येऊ पाहते आहे जी अत्यंत घातक आहे.
या सर्वांना मुंगी उडाली आकाशी चाफा बोलेना, चाफा चालेना
या कवितांचे अर्थ विचारले असता ते निरुत्तर होताना दिसतात. या कविता आवडलेल्या आहेत हे मान्य तर करावेच लागते. मराठीत कविता ही काही काळ अध्यात्मवादी राहिली. संतांनी तिला फुलवली. त्यामुळे अध्यात्मातल्या अनेक प्रतिमा आज मराठी कवितेत आहे. ज्यांना गझल शिकण्यासाठी फार्सी, अरबी साहित्याचा अभ्यास करण्यासाठी वेळ आहे त्यांनी अध्यात्मवादी कविता किमान नजरेखालून घालायला काय हरकत आहे ?
ग्रेसजींच्या कवितेत तर राघव, सीता या पौराणिक व्यक्ती, देवदेवता देखील प्रतिमा म्हणून सहज येतात. अहिल्येचा उल्लेख झाल्यास अहिल्येच्या कहाणीचा संदर्भ त्यात असणार हे उघड आहे. कवितेचा आशय पाहता अहिल्येच्या कहाणीचा नेमका कोणता संदर्भ लागू होतो हे पाहणे सोयीचे ठरते. अवतरण चिन्हातील मजकूर् हा या पानावर माझी भर असून वेळ मिळेल तसा नवा मजकूर इथे लिहिण्यात येईल"
मैत्रेयी भागवत् याने ग्रेस कोणता परिणाम साधतात? स्वतः निर्मात्याने काही बोलल्याखेरीज ह्या कूटप्रश्नाचा निकाल लागणेच शक्य नाही असे वाटते. पहिल्या कडव्यात वेदनेचा संबंध डोळ्यांशी जोडलेला आहे. दुसऱ्या कडव्यातील 'पापणी' हा शब्दही साहचर्य दाखवितो पण एकंदरीत कविता म्हणून कुठलाही अर्थबोध ह्यातून होत नाही. अर्थाचे केवळ अंदाज बांधत राहणेच हाती उरते. 'पहाट' या कवितेत ग्रेस म्हणतात : ''रित्या मुठीत झाकला शुक प्रभेचा अनंत, स्पर्शास्पर्शांत गोंदले स्वप्न राधेचे हिवाळी. '' पहाटेच्या रित्या मुठीतून सूर्य उदयास येतो आणि त्याच्या स्पर्शाने चराचर प्रकाशित होते असा सौंदर्यानुभूतीचा अनोखा प्रत्यय ही कविता देते जरूर पण राधेचा उल्लेख इथे का आणि राधेचे हिवाळी स्वप्न कोणते? या प्रश्नांची उत्तरे या कवितेमधून मिळत नाहीत. मातृत्वाचे साफल्य ही कल्पना कवीला अभिप्रेत आहे असे मानल्यास काहीसा अर्थ उलगडतो खरा पण तोही एक अंदाजच ठरतो.
"वरील समीक्षेबाबत टिप्पणी कराविशी वाटते. रित्या मुठीत झाकला, शुक प्रभेचा अनंत यातली शुक ही प्रतिमा वेदव्यास पुत्र महर्षी शुक यांच्याबाबत आहे. वेदनिपुण आणि अनंत प्रतिभा असलेले शुक रित्या मुठीत झाकून घेताना... इथे ग्रेसजींच्या कल्पनाशक्तीला, प्रतिभेला दाद द्यायची कि नाही ? ग्रेसजींची विद्वत्ता, व्यासंग हे समकालीन साहित्यिक, समीक्षक यामधे आढळत नाही. हा व्यासंग त्यांच्या कवितेत सहज दिसून येतो. अनेकदा सचिन तेंडुकलर आत्मविश्वासाने २० -२० स्पर्धेतला फटका टेस्ट क्रिकेट मधे खेळताना दिसतो.  त्याचप्रमाणे पहिल्या द्विपदीत महाभारतातील प्रतिमा तर दुस-या द्विपदीत रामायणातील प्रतिमा हे अनेकदा त्यांच्या कवितेत दिसून येत. इथे त्या प्रतिमेचा व्यक्तीविशेष, स्वभावविशेष किंवा त्या प्रतिमेबाबत ठळकपणे समोर येणारी बाब इतकाच त्याचा वापर अपेक्षित असतो. "
मैत्रेयी भागवत तसेच 'निर्मिती' ह्या कवितेचे. ''अशा लाघवी क्षणांना माझ्या अहंतेचे टोक शब्द फुटण्याच्या आधी ऊर दुभंगते हाक. '' हाकेने ऊर दुभंगवल्यावरच शब्द फुटतात ही कल्पना सुंदर आहे पण कुणाची हाक? कसली हाक? 'चंद्रधून' या गुच्छातील 'पांढरे हत्ती' ही कविताही अशीच दुर्बोध ठरते. 'संध्याकाळचा सौंदर्यप्रत्यय' इथपासून ते 'अद्भुताचा झपाटून टाकणारा अनुभव' इथपर्यंत (ओढूनताणून) अर्थाच्या अनेक शक्यता ही कविता निर्माण करते. ग्रेस यांच्या कवितेत येणाऱ्या प्राचीन सांस्कृतिक प्रतिमा आणि यक्षिणींचे वाहन म्हणून पांढरा हत्ती असा अन्वय लावल्यास अर्थशोध सुलभ होईल असे वाटते खरे पण .. चाळीस वर्षे झाले पांढरे हत्ती 'अंधारबनातच' आहेत! 'कावळ्यांचा रंग' या कवितेतील अखेरचे कडवे असे आहे : ''रात्र आंधळ्या कौलांची कुणी आढ्याला बांधली चंद्र पडला मरून इथे पहाडाच्या खाली. '' पहिल्या दोन ओळी अर्थबोध घडवितात पण मरून पडलेल्या चंद्राचे काय? पहाड कोणता? चंद्र का, कसा 'मेला'? कवितेतून तर काहीही सुचत नाही अशी स्थिती होते. ''पानांच्या जाळीमधले वाऱ्याचे कुंडल डुलते ओठांची मिथिला ल्याया पदरातुन नभ व्याकुळते '' 'मिथिला' ही एक पुराणकालीन नगरी आहे. ओठांची मिथिला म्हणजे काय? ती कशी ल्यायची? कवी ग्रेस यांच्या एका कन्येचे नावही मिथिला आहे. 'मिथिलेचे ओठ' असे तर त्यांना म्हणायचे नाही? कवी ग्रेस यांचा आत्मा संध्याकाळच्या प्रहरी एकटा एकटा होतो हे त्यांच्या कवितांमधून सहज लक्षात येते. त्या आत्म्यातून एक अनुभवस्रोत वाहतो हे त्यांच्या भावाकुल, लयात्म शब्दांतून आणि ओळींतून जाणवते. हा स्रोत आंधळ्या प्रतीक्षेचा आहे. तिला एक 'स्वप्नगंध' आहे. तोच 'हरवला गंध' आहे. तोच 'मरणगंध' आहे. या प्रतीक्षाधर्मी स्रोताची दिशा धुक्यात लोपलेली आहे. ती कधी 'सांजबना'त, कधी 'अंधारबना'त आणि नेहमीच 'दुःखबना'त गोठून राहिलेली आहे. प्रतीक्षा कशाची? कुणाची? कशाकरता? ग्रेस हे लपवतात. प्रतीक्षेचा शेवट आणि तिचा उगम कवितांमधून उलगडत नाही. शब्द ओळखीचे आणि अर्थही ओळखीचे पण अर्थाची सांगड मात्र जुळत नाही. त्यांची कविता भुलवते, अक्षरशः अवाक्‌ करून सोडते, काही वेळा अगदी थक्क करणारा प्रत्यय देते पण अर्थाच्या कोणत्याही दुलईत ऊब घेण्याचे ती नाकारते. या कवितेचा अर्थ हाच किंवा कवीला अभिप्रेत असलेला संदर्भ हाच याचीही हमी देता येत नाही. सायास करूनही या कवितेशी संवाद साधता येत नसल्याने तिला दुर्बोध म्हणणे क्रमप्राप्तच आहे पण दस्तुरखुद्द ग्रेस यांच्या म्हणण्याप्रमाणेच ती कवितेच्या आकलनासंदर्भात अनेक मूलभूत प्रश्न निर्माण करते.
संदर्भ
वर्ग:मराठी कवितासंग्रह वर्ग:कवी ग्रेस यांचे साहित्य
रामविलास पासवान
रामविलास पासवान (जन्म : ५ जुलै १९४६; - ८ ऑक्टोबर २०२०) हे भारतातील हिंदी भाषक राजकारणी होते. ते लोक जनशक्ती पक्षाचे ते संस्थापक, अध्यक्ष होते. भारतातील बिहार राज्यातील एका दलित परिवारात जन्माला आलेले पासवान हे बी.ए. आणि एल.एल.बी.पर्यत शिक्षित होते. पोलीस सेवेत मिळालेल्या नोकरीत रुजू न होता त्यांनी राजकीय प्रवास सुरू केला आणि सर्वप्रथम इ.स. १९६९ साली बिहार विधान परिषदेवर निवडून आले.