cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बिहार विधानसभा
बाह्य दुवे
वि वर्ग:राज्यानुसार विधानसभा
पेरूवियन नुएव्हो सोल
नुएव्हो सोल हे पेरूचे अधिकृत चलन आहे.
सॅमसंग एसजीएच-सी१३०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
फोबॉस (ग्रीक देव)
ग्रीक मिथकशास्त्रानुसार फोबॉस हा भितीचा देव मानला जातो. हा ऍरीसचा मुलगा असून डीमॉसचा जुळा भाऊ आहे.
वर्ग : ग्रीक देव
पंचमहाल जिल्हा
पंचमहाल जिल्हा मध्य गुजरातमधील एक जिल्हा आहे. याचे मुख्य ठिकाण गोधरा येथे आहे.
वर्ग:पंचमहाल जिल्हा वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे
इस्रो उपग्रह केंद्र
इस्रो उपग्रह केंद्र हे केंद्र बंगळूर येथे असून, या केंद्राचे मुख्य काम उपग्रह तंत्राचे परीक्षण व उपग्रह जुळणीचे आहे. येथे इन्सॅट, जीसॅट, व आयाआरएस २३ उपग्रहाचे काम करण्यात आले आहे.
वर्ग:कर्नाटक
विनायक चतुर्थी
कोणत्याही मराठी महिन्यात (चैत्र ते फाल्गुन), शुक्ल पक्षात येणाऱ्या चतुर्थीस विनायक चतुर्थी म्हणतात.
वर्ग :हिंदू पंचांग
राजेश पायलट
राजेश पायलट (जन्मनाव: राजेश्वर प्रसाद सिंह) (मृत्यू: जून ११, इ.स. २०००) हे काँग्रेस पक्षाचे ज्येष्ठ नेते होते. ते इ.स. १९८४, इ.स. १९९१, इ.स. १९९६, इ.स. १९९८ आणि इ.स. १९९९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये राजस्थान राज्यातील दौसा लोकसभा मतदारसंघातून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१० वी लोकसभा सदस्य वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१२ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:१३ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:दौसाचे खासदार वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू पायलट, राजेश
माउंट न्यिरागोन्गो
माउंट न्यिरागोन्गो हा कॉंगोमधील ज्वालामुखी आहे. या ज्वालामुखीचा १९७७ आणि २००२मध्ये उद्रेक झाला होता.
या ज्वालामुखीची उंची ३,४७० मी (११,३८५ फूः असून याचे मुख दोन किमी व्यासाचे आहे. यात लाव्हाचे तळे आहे.
वर्ग:काँगो वर्ग:ज्वालामुखी
तनिशा मुखर्जी
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
राळेगाव तालुका
राळेगाव हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याच्या यवतमाळ जिल्ह्यातील एक तालुका आहे. याचे प्रशासकीय केन्द्र राळेगाव येथे आहे.
तालुक्यातील गावे
वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील तालुके वर्ग:महाराष्ट्रातील तालुके
बोरीवली विधानसभा मतदारसंघ
बोरिवली विधानसभा मतदारसंघ - १५२ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ मुंबई उपनगर जिल्ह्यात येतो. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, बोरिवली मतदारसंघात बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या जनगणना वॉर्ड क्र.१५६६, १७७१, १७६९ आणि वॉर्ड क्र. १७७२ मधील इन्युमरेशन ब्लॉक ६४ ते १०७ आणि १०९ ते १७९ यांचा समावेश होतो. बोरिवली हा विधानसभा मतदारसंघ मुंबई उत्तर लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:उत्तर मुंबई लोकसभा मतदारसंघ
दृढसंघ
हा महाभारतातील हस्तिनापुराचा राजा धृतराष्ट्र व राणी गांधारी यांचा पुत्र व शंभर कौरव भावंडांपैकी एक भाऊ होता. महाभारत युद्धामध्ये हा मारला गेला.
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. ४१६
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ४१६ वर्ग:इ.स.पू.चे ४१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
धनंजय कीर
अनंत विठ्ठल कीर उर्फ धनंजय कीर (२३ एप्रिल १९१३ - १२ मे १९८४) हे चरित्रकार म्हणून प्रसिद्ध आहेत. त्यांचा जन्म रत्‍नागिरी येथे झाला. त्यांचे प्राथमिक शिक्षण रत्‍नागिरी येथील स्कूल ऑफ इंडस्ट्रीमध्ये झाले. माध्यमिक शिक्षण काही काळ पटवर्धन हायस्कूलमध्ये होऊन ते रत्‍नागिरी हायस्कूलमधून मॅट्रिक झाले.
मुंबई महापालिकेच्या शिक्षण विभागात २३ वर्षे नोकरी करून धनंजय कीर यांनी १९६२ च्या डिसेंबरमध्ये राजीनामा दिला. नोकरीत असताना त्यांनी 'फ्री हिंदुस्थान' ह्या इंग्लिश साप्ताहिकात भारतीय नेत्यांची जी व्यक्तिचित्रे लिहिली ती खूप गाजली. त्यांनी लिहिलेल्या चरित्रात चरित्रनायकाचा व्यक्तिविकास, सत्यनिष्ठ व्यक्तिदर्शन व काळाचे हुबेहूब दर्शन घडते. त्यामुळे त्यांची चरित्रे स्वदेशात व परदेशांत लोकप्रिय झाली आहेत. भारत सरकारने त्यांच्या ह्या महत्त्वपूर्ण कामगिरीबद्धल त्यांना 'पद्मभूषण' हा 'किताब देऊन त्यांचा यथार्थ गौरव केला आहे. शिवाय, नवनालन्दा महाविहार विद्यापीठाने १९७७ साली 'विध्यावारिधि' ही सन्मान्य पदवी देऊन, व कोल्हापूर विद्यापीठाने १९८० साली 'डॉक्टर ऑफ लेटर्स' ही पदवी देऊन त्यांचा गौरव केला आहे.
रत्‍नागिरीतील ज्येष्ठ पत्रकार आणि लेखक राजेंद्रप्रसाद सखाराम मसुरकर यांनी डॉ. धनंजय कीर यांचे चरित्र लिहिले आहे. या मराठी चरित्राची पहिली आवृत्ती २८ मे २०११ रोजी प्रकाशित झाली. या पहिल्या आवृत्तीत आणखी काही माहितीची भर घालून मसुरकर यांनी सुधारित पहिली आवृत्ती 'चरित्रकार धनंजय कीर' या शीर्षकाने २८ मे २०२३ रोजी प्रकाशित केली. तसेच, 'Biographer Dhananjay Keer' या शीर्षकासह मसुरकर यांनी लिहिलेले कीर यांचे इंग्रजी चरित्रही २८ मे २०२३ रोजी रत्‍नागिरीत झालेल्या एका विशेष समारंभात प्रकाशित झाले. (कार्यक्रमाच्या व्हिडिओची लिंक https://youtu.be/k6fZOnJo3s4 ) अवेश्री प्रकाशनाने ही पुस्तके छापील स्वरूपात प्रकाशित केली असून, सत्त्वश्री प्रकाशनाने (कोकण मीडिया) ती ई-बुक स्वरूपात प्रकाशित केली आहेत. कीर यांच्या जडणघडणीची आणि प्रवासाची उकल या चरित्रांतून होते. तत्पूर्वी, कीर यांनी लिहिलेल्या लोकमान्य टिळकांच्या इंग्रजी चरित्राचा मराठी अनुवादही राजेंद्रप्रसाद मसुरकर यांनी केला आहे.
प्रकाशित साहित्य
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फोबॉस (निःसंदिग्धीकरण)
हा शब्द खालील लेखांशी संबंधित आहे.
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
हेटा
हीटा हे जुन्या ग्रीक वर्णमालेतील अप्रचलित मुळाक्षर आहे. रोमन लिपीमधील ͱ(अर्धा Ͱ) ह्या मुळाक्षराचा उगम हीटामधूनच झाला आहे.
संदर्भ
वर्ग:ग्रीक वर्णमाला
सॅमसंग एसजीएच-सी१४०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
तरला दलाल
तरला दलाल (३ जून १९३६ - ६ नोव्हेंबर २०१३) एक भारतीय खाद्य लेखिका, आचारी, कुकबुक लेखिका आणि कुकिंग शोच्या सूत्रधार होत्या. त्यांचे पहिले पाककृतींचे पुस्तक, 'द प्लेझर्स ऑफ व्हेजिटेरियन कुकिंग' इ.स. १९७४ मध्ये प्रकाशित झाले. तेव्हापासून त्यांनी शंभरहून अधिक पुस्तके लिहिलीत आणि दशलक्षाहून अधिक प्रती विकल्या.
तरला दलाल यांनी सर्वात मोठी भारतीय फूड वेबसाइट देखील चालविली, आणि स्वयंपाक आणि बरेच काही द्वि-मासिक मासिक प्रकाशित केले. तिच्या कुकिंग शोमध्ये 'तरला दलाल शो' आणि 'कुक इट विथ तरला दलाल'चा समावेश होता. त्यांच्या पाककृती सुमारे २५ मासिकांमध्ये प्रकाशित झाल्या आणि अंदाजे १२० दशलक्ष भारतीय घरांमध्ये प्रयत्न केले गेले.
तरला दलाल यांनी बऱ्याच पाककृती आणि पौष्टिक स्वयंपाकाबद्दल लिहिले असले तरी त्यांची ओढ भारतीय खाद्यपदार्थांत, विशेषतः गुजराती पाककृतींमध्ये विशेष होती. इ.स. २००७ मध्ये भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले होते, यामुळे त्यांना स्वयंपाकाच्या क्षेत्रातील एकमेव भारतीय म्हणून पदवी दिली गेली. त्यांना २००५ मध्ये इंडियन मर्चंट्स चेंबरतर्फे वुमन ऑफ द इयरचा पुरस्कारही मिळाला.
हृदयविकाराच्या झटक्याने ६ नोव्हेंबर २०१३ रोजी तिचा मृत्यू झाला.
रंजन गुणतिलके
गुणतिलके, रंजन वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मायकेल पॅप्स
मायकेल ह्यू विल्यम पॅप्स (जुलै २, इ.स. १९७९ - ) हा 🇳🇿 new zealandकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:न्यू झीलंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ
मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ ही महाराष्ट्रातील मुस्लिम समाजातील प्रबोधनासाठी काम करणारी संघटना आहे. ही संघटना हमीद दलवाई यांच्या पुढाकाराने मार्च २२, १९७० रोजी पुण्यात स्थापन झाली. मंडळाच्या जाहीरनाम्यात भारतातील हिंदू आणि मुसलमान समाजातील प्रबोधनाची दरी भरून काढून खऱ्या अर्थी ह्या दोन्ही समाजांचे संबंध सुधारणे, राष्टीय एकात्मता निर्माण होणे आणि भारतीय प्रजासत्ताकात मुस्लिम समाज राष्ट्रजीवनाचा एक सन्माननीय सदस्य नांदणे, स्त्री-पुरुष-समानता निर्माण होणे ह्या निकडींतून मंडळाची स्थापना करण्यात येत असल्याचे म्हटले आहे. .मुस्लिम सत्यशोधक मंडळ आपल्या वर्धापन दिनानिमित्त सामाजिक सलोखा आणि महिला सबलीकरणासाठी काम केलेल्या व्यक्तींचा पुरस्कार देऊन गौरव करते. २०१९चा पुरस्कार हा प्रख्यात सामाजिक कार्यकर्त्या डॉ झीनत शौकत अली आणि लोकप्रिय लेखक-कवी बशीर मोमीन (कवठेकर) यांना प्रदान करण्यात आला. बशीर मोमीन कवठेकर यांनी आपल्या साहित्यातून हुंडाबंदी, स्त्रीभूण हत्या, निरक्षरता यासारखे ज्वलंत सामाजिक विषय हाताळले असून सामाजिक परिवर्तनासाठी ग्रामीण महाराष्ट्रात पथनाट्याद्वारे जनजागृतीचे महत्त्वपूर्ण कार्य केले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील संघटना वर्ग:दलित संघटना
शिरावली
शिरावली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
सुरेश भागवत
सुरेश भागवत हे मराठी नाटके, हिदी-मराठी चित्रपटांत आणि दूरचित्रवाणी मालिकांत काम करणारे महाराष्ट्रीय अभिनेते आहेत.
भागवत कुटुंबीय मूळचे कोकणातील देवरुख गावचे असल्याने सुरेश भागवत यांचे शालेय शिक्षण गावातीलच न्यू इंग्लिश स्कूलमध्ये झाले. पुढील शिक्षणासाठी ते मुंबईला आले. रचना संसद महाविद्यालयातून त्यांनी स्थापत्यशास्त्राची पदवी संपादन केली. शाळेत असताना त्यांनी स्नेह संमेलनात झालेल्या नाटकात काम केले होते.
आंतरमहाविद्यालयीन स्पर्धेतले यश
महाविद्यालयात असताना सुरेश भागवत एकदा ग्रंथालयात पुस्तक बदलायला गेले होतो. भवन्स कॉलेजच्या आंतरमहाविद्यालयीन एकांकिका स्पर्धेसाठी तेथे ऑडिशन सुरू होती. पु.ल. देशपांडे यांचे भाऊ आणि अभिनेते-दिग्दर्शक रमाकांत देशपांडे यांनी ऑडिशन घेतल्यावर एकांकिकेतल्या भूमिकेसाठी भागवत यांची निवड केली. त्या आंतरमहाविद्यालयीन स्पर्धेत भागवत यांनी गंगाधर गाडगीळ लिखित बंडू, नानू आणि गुलाबी हत्ती या एकांकिकेतली बंडू ही मुख्य भूमिका केली आणि उत्कृष्ट अभिनेत्याचे पारितोषिक मिळवले.
नातलग
मौज प्रकाशन संस्थेचे वि.पु आणि श्री.पु. भागवत यांचे सुरेश भागवत हे सख्खे पुतणे होत.
वर्ग:मराठी अभिनेते
डीमॉस (निःसंदिग्धीकरण)
हा शब्द खालील लेखांशी संबंधित आहे. वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
सॅमसंग एसजीएच-सी१४०आय
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
शो
शो हे जुन्या ग्रीक वर्णमालेतील एक अक्षर आहे.
संदर्भ
वर्ग:ग्रीक वर्णमाला
महात्मा फुले मंडई
महात्मा फुले मंडई ही पुण्यातली प्रसिद्ध भाजी मंडई आणि ऐतिहासिक ईमारत आहे.
वर्ग: पुणे शहर */भाजी मंडई
इतिहास
पुणे शहराचा भाजी विक्रय शनिवारवाड्याच्या प्रांगणातच चालत असे. सभोवतालच्या परिसरातील नागरिकांनी त्याला विरोथ केल्यावर ही मंडई शुक्रवारपेठेत हलवण्यात् आली. पुणे शहराच्या नगरपालिकेचे कार्यालय मध्यवस्तीत असावे तसेच बंदिस्त मंडई असावी या दुहेरी हेतूने १८८२ रोजी पुणे नगरपालिकेत ही वास्तू बांधण्याचा प्रस्ताव् मांडला गेला. शहराच्या मध्यवर्ती असणारी ४ एकर जागा निश्चित करून बांधकामास सुरुवात झाली. पुढील तीन वर्षांमध्ये अंदाजे तीन लाख रुपये खर्चून ह्या ईमारतीचे बांधकाम पूर्ण झाले.
दिनांक ५ ऑक्टोबर १८८६ रोजी ह्या ईमारतीचे उद्घाटन तत्कालिन मुंबई प्रांताचे गव्हर्नर 'ड्यूक ऑफ कनॉट, के. जी’ म्हणजेच लॉर्ड रे यांच्या हस्ते मंडईच्या इमारतीचे उद्घाटन झाले. म्हणूनच ह्या वास्तूस अनेक वर्षे रे मार्केट असे संबोधण्यात येत असे. मुंबईच्या क्रॉफर्ड मार्केटनंतर आशिया खंडातील दुसऱ्या क्रमांकाची मोठी मंडई होती.
इथेच् स्थापन झालेल्या अखिल मंडई मंडळाच्या गणेशोत्सवात लोकमान्य टिळकांनी अनेकदा जनजागृतीसाठी व्याख्याने दिली होती.
१९३८ मध्ये आचार्य अत्रे पुणे नगरपालिकेचे सभासद असताना त्यांनी या मंडईचे ‘महात्मा फुले मंडई’ असे नामकरण केले.
१९६६ सालापर्यंत  पुणे महानगरपालिकेचे कार्यालय ह्याच ईमारतीत होते.
स्थापत्य
अष्टकोनी मिनार् मध्यवर्ती असणारी मंडईची वास्तू हा अँग्लो- इंडियन स्थापत्यशास्त्राचा उत्कृष्ट नमुना समजला जातो. मंडईच्या छतावर असलेली कौले ही त्याकाळी फ्रान्समधून आयात करण्यात आली होती. या कौलांची निर्मिती करणाऱ्या कंपनीचे नाव प्रत्येक कौलावर ठळकपणाने दिसते.
सोनाळा (मालेगाव)
सोनाळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
रणगीरी डंबुला आंतरराष्ट्रीय स्टेडियम
डंबुला आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट मैदान (රංගිරි දඹුලු ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාංගනය, தம்புள்ள இன்டர்நேஷனல் கிரிக்கெட் ஸ்டேடியம்) हे श्रीलंकेतील ३०,००० आसने असलेले क्रिकेट मैदान आहे. हे मैदान रणगीरी डंबुला मंदिराकडून भाडेतत्त्वावर घेतलेल्या डंबुला जवळच्या मध्य प्रांत येथे ६० एकर (२४०,००० मी²) इतक्या जागेवर वसलेले आहे. सदर मैदान डंबुला जलाशय आणि डंबुला खडक यांच्याजवळ बांधण्यात आले आहे.
वर्ग: श्रीलंकेतील क्रिकेट मैदाने वर्ग: क्रिकेट मैदाने वर्ग:डंबुला
एर वन
एर वन ही इटलीमधील अलिटालिया ह्या विमान वाहतूक कंपनीची एक उप-कंपनी आहे. कमी दरामध्ये विमानसेवा पुरवणाऱ्या एर वनच्या ताफ्यामध्ये सध्या १० विमाने आहेत. इटलीमधील पिसा, व्हेनिस, कातानिया, पालेर्मो व व्हेरोना ह्या शहरांमधील विमानतळांवर एर वनचे हब आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:इटलीमधील विमानवाहतूक कंपन्या
विशालाक्ष
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एर इंडिया एक्सप्रेस
एअर इंडिया एक्सप्रेस भारतातील केरळमधून स्वस्त दराने विमानसेवा देणारी एअर इंडियाला सहाय्यकारी अशी सार्वजनिक क्षेत्रात कार्यरत असणारी पहिली एअरलाईन्स आहे. तिचे मुख्यालय कोची येथे आहे. या एअरलाईन्सकडून मध्य पूर्व आणि द‍‍क्षिण पूर्व आशियामध्ये सेवा दिल्या जात आहेत. एअर इंडिया लि.ला साहाय्यकारी असणाऱ्या एअर इंडिया चार्टर लिमिेटेडच्या मालकीची आहे. सध्या प्रत्येक आठवडयाला १०० उडडाणे मुख्यत्वेकरून तामिळनाडूच्या दक्षिण राज्यामधून सुर ु आहेत.
संयुक्त व्यवस्था
ह्या एरलाइन्सचे मुंबईमधील नरीमन पॉइंट येथील एअर इंडिया इमारतीमध्ये मुख्यालय आहे. डिसेंबर २०१२ मध्ये एअर इंडिया सदस्य समितीने १ जानेवारी २०१३ पासून कंपनीचे मुख्यालय कोचीन येथे स्थलांतरित करण्याचा निर्णय घेतला. केंद्रीय नागरी वाहतूक मंत्री, के. सी. वेणुगोपाल यांनी १ जानेवारी २०१३ पासून टप्य्याटप्य्याने मुख्यालय कोचीन येथे स्थलांतरित करत असल्याचे जाहीर केले आहे. या एअरलाईन्सचा अभियांत्रिकी विभाग तिरुवअनंतपुरम येथे स्थलांतरित झालेला आहे. तिरुवअनंतपुरमच्या आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरून एअर इंडिया चार्टर लि.च्या या एअरलाईन्सच्या बोइंग ७३७-८०० विमानांची देखभाल, दुरुस्ती व इतर सुविधा ( एमआरओ ) प्राप्त करून घेण्यापूर्वी महत्त्वाची असणारी ‘सी’ तपासणी करण्यास परवानगी देण्यात आलेली आहे. सी दर्जाची तपासणी होऊ शकणारे त्रिवेंद्रम हे तिसरे शहर आहे. ३००० उड्डाणे किंवा १५ महिने यापैकी जे आधी पूर्ण होईल त्या विमानांसाठी सी दर्जाची तपासणी आवश्यक आहे. अभियंते विमानाच्या उड्डाणाचे नियंत्रण, विमानातील नादुरुस्त भागांची दुरुस्ती व विमानाच्या अंतर्गत व्यवस्थेची चाचणी इ. बाबी नेमून दिलेल्या मोजमापावर सी दर्जाची तपासणी केली जाते. सुरुवातीच्या काळात त्रिवेंद्रममध्ये एका वेळी २ विमानांना आणि आठवड्यात ३ विमानांची संपूर्ण तपासणी या एमआरओ सुविधेमध्ये होते. १६ डिसेंबर २०११ रोजी जवळजवळ ६.०७ हेक्टरमध्ये .११० कोटी रुपये किंमतीची एमआरओ सुविधा पार पाडली जात होती.
ताफा
एअर इंडिया एक्सप्रेसच्या विमानांचा ताफा खालीलप्रमाणे आहे. (जून २0१३ प्रमाणे) जानेवारी २०१३ प्रमाणे एअर इंडिया एक्सप्रेस विमानाचे सरासरी वयोमान ५.१ वर्ष इतके आहे.
विमानांतर्गत सेवा
स्वस्त दरात सेवा देण्याऱ्या या विमानामध्ये प्रवाशांना शाकाहारी आणि मांसाहारी अशा दोन्ही प्रकारचे अल्पोपहार पुरविण्यात येतो. प्रवाशांसाठी थोडया प्रमाणात मनोरंजनाची सुद्धा सुविधा उपलब्ध करून दिली जाते.
अपघात आणि दुर्घटना
२२ मे २०१० रोजी एअर इंडिया एक्सप्रेस विमान ८१२ बोइंग ७३७-८०० दुबई-मंगलोर मार्गावर मंगलोर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावर उतरताना अपघात होऊन विमानातील १६६ जणांपैकी १५२ प्रवासी आणि ६ वैमानिक मृत्युमुखी पडले होते. २५ मे २०१० रोजी एअर इंडिया एक्सप्रेस बोइंग ७३७-८०० दुबई ते पुणे मार्गावर प्रवास करताना सहवैमानिकाने विमानाचा ताब घेतला असताना अचानक वेगाने ७००० फूट खाली झेपावू लागले. परंतु त्याच वेळी कॉकपिटच्या बाहेर गेलेल्या वैमानिकाने परत कॉकपटमध्ये येऊन विमानाचा ताबा घेतला व पुढचा अनर्थ टाळला होता.
शेपटीतील कौशल्य
एअर इंडियाचा एक्सप्रेसच्या प्रत्येक विमानाच्या शेपटीवर भारतीय संस्कृती, प्राचीन इतिहास आणि परंपरा यांचा मिलाफ असलेले नक्षीकाम दिसून येते.
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या वर्ग:एर इंडिया
दत्तमांजरी
दत्तमांजरी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील माहूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:माहूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
भूसुरुंग
भूसुरूंग हे असे एक विस्फोटक उपकरण आहे जे लक्ष्यास स्फोटाद्वारे वा तुकड्यांद्वारे हानी पोचवते व ते लक्ष्याद्वारेच चापकृत(ट्रिगर्ड) होते.
वर्ग:युद्धसामग्री
इ.स.पू. ४१४
वर्ग:इ.स.पू.चे ४१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
सॅमसंग एसजीएच-सी१७०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पॉल क्रोनिन
पॉल क्रोनिन (८ जुलै १९३८ - १३ सप्टेंबर २०१९) हा एक ऑस्ट्रेलियन अभिनेता होता ज्याने ऑस्ट्रेलियन टेलिव्हिजन मालिका मॅटलॉक पोलीस आणि द सुलिव्हन्स मध्ये भूमिका साकारल्या होत्या. मार्टिन सॅक सारखाच तो ऑस्ट्रेलियामध्ये सर्वाधिक प्रतिष्ठित अभिनेता ओळखला जातो. त्याने १९७८ पासून सलग तीन वर्षे सलग तीन वेळा सर्वात सन्मानित अभिनेत्याचे पुरस्कार मिळवले आणि पाच रौप्य पुरस्कार जिंकले.
संदर्भ
वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते
वीणा चिटको
नाट्यसृष्टीत अनेक वर्षे परिपक्व चालीने भारदस्त स्वररचना करणारे संगीतकलानिधी मास्टर कृष्णराव फुलंब्रीकर उर्फ मास्तर कृष्णराव यांची कन्या म्हणून वीणा चिटको यांचे प्रभात स्टुडिओ व नंतर राजकमल स्टुडिओमध्ये येणे-जाणे होते. प्रभात स्टुडिओतल्या कोरस विभागात वीणा चिटको यांना लहानपणी गायला मिळत असे. मास्टर कृष्णराव यांनी संगीतबद्ध केलेल्या बुद्धवंदना मधील कोरसमध्येदेखील त्या गायल्या आहेत. त्या मैफलीत वडील मास्टर कृष्णरावांना तंबोऱ्यावर स्वरसाथसुद्धा करायच्या.
केवळ भारतातच नव्हे; तर परदेशात जाऊनही त्यांनी भारतीय संगीताचे कार्यक्रम सादर केले आहेत. पं. निखिल बॅनर्जी यांच्याकडून त्यांनी सतार वादनाचे प्रशिक्षण घेतले होते. अल्पावधीतच त्यांनी सतार या वाद्यावर प्रभुत्व मिळवून सतार वादनाचे काही काळ जाहीर कार्यक्रम केले;शिवाय सतारीचे शिक्षण देखील दिले. तसेच त्या संवादिनी हे वाद्यदेखील उत्तम वाजवत असत. दूरदर्शनवर अनेकदा त्यांनी सुंदर माझे घर या कार्यक्रमात संवादिनी वाजवत स्वतः चाल दिलेल्या लोकगीतांचे, सुगम व भावगीतांचे गायन सादर केलेले आहे. त्यांना उपजतच स्वरज्ञान होते आणि गाणं ऐकता ऐकता झटपट त्या गाण्याचे नोटेशन करण्याची कला त्यांना अवगत होती. त्या मराठी भावगीतांच्या पहिल्या स्त्री-संगीतकार होत्या. एचएमव्हीच्या त्या भावगीत प्रकारातील पहिल्या स्त्री-संगीतकार होत्या म्हणून एचएमव्हीने त्यांचा जाहीर सन्मान केला होता.तसेच त्या काही मराठी भावगीतांच्या गीतकारसुद्धा होत्या.
वीणा चिटको यांचे पूर्वाश्रमीचे नाव प्रभा फुलंब्रीकर असे होते. त्यांचे मॅट्रिकपर्यंतचे शालेय शिक्षण पुणे येथील भावे स्कुलमध्ये झाले, तर पुणे भारत गायन समाज येथून त्यांनी 'संगीत विशारद' ही हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीत - गायन विभागातील पदवी संपादन केली होती.
वीणा चिटको यांचे अनेक मासिके व वृत्तपत्रे यांमध्ये ललित लेख आणि मास्टर कृष्णराव यांच्यावरील स्मृति लेख प्रसिद्ध झालेले आहेत. मास्टर कृष्णराव यांच्या समृद्ध व व्यापक संगीताविषयी त्या सप्रयोग व्याख्यान द्यायच्या. मास्टर कृष्णरावांचे प्रेरणादायी सांगीतिक योगदान नीट समजून येण्यासाठी श्रीमती चिटको यांचे लेख, सप्रयोग व्याख्याने व आकाशवाणीवरील मुलाखती या गोष्टी महत्त्वाच्या ठरतात.
वीणा चिटको यांनी संगीतबद्ध केलेली गाणी
वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१५ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी कवयित्री वर्ग:मराठी संगीत दिग्दर्शक वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पाटण जिल्हा
पाटण जिल्ह्याची माहिती या लेखात आहे. पाटण शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.
पाटण जिल्हा उत्तर गुजरातमधील एक जिल्हा आहे.
वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे वर्ग:पाटण जिल्हा
सतीश धवन अंतराळ केंद्र
सतीश धवन अंतराळ केंद्र हे आंध्र प्रदेश राज्यातील श्रीहरीकोटा येथे असलेले इस्रोचे उपग्रह प्रक्षेपण केंद्र आहे. इ.स. २००२ साली इस्रोचे अध्यक्ष राहिलेले सतीश धवन यांच्या मृत्यूनंतर या प्रक्षेपण केंद्राला त्यांचे नाव देण्यात आले.
वर्ग:भारतातील संशोधन वर्ग:अंतराळ स्थानके
कुणबी समाज संघटना
=कुणबी समाज संघटना यादी==
"कुणबी सेवा संघ. लवेल विभाग,ता. खेड, जि.रत्‍नागिरी,"
वातवेग
वातवेग हा महाभारतातील हस्तिनापुराचा राजा धृतराष्ट्र व राणी गांधारी यांचा पुत्र व शंभर कौरव भावंडांपैकी एक भाऊ होता. महाभारत युद्धामध्ये हा मारला गेला.
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सोनखस (मालेगाव)
सोनखस हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
सॅमसंग एसजीएच-सी१८०
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
रौद्रकर्मा
रौद्रकर्मा हा महाभारतातील हस्तिनापुराचा राजा धृतराष्ट्र व राणी गांधारी यांचा पुत्र व शंभर कौरव भावंडांपैकी एक होता. महाभारत युद्धामध्ये हा मारला गेला.
अलैन देलाँ
अलेन डेलन (जन्म ८ नोव्हेंबर १९३५) एक फ्रेंच अभिनेता आहे.
फ्रेंच चित्रपटसृष्टीत सर्वात लोकप्रिय अभिनेता म्हणून त्याने अशा चित्रपटांमध्ये काम केले आहे ज्यात सुमारे १ 135 दशलक्ष प्रेक्षकांनी त्याला बॉक्स ऑफिस चॅम्पियन आणि जागतिक स्टार बनवले आहे. वर्ग:फ्रेंच चित्रपट दिग्दर्शक
मारेगाव (किनवट)
मारेगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील किनवट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:किनवट तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
आईचा छकुला
आईचा छकुला हे १९३५ च्या सुमारास गंगूबाई हनगळ यांनी गायिलेले गाणे आहे. त्या काळात हिज मास्टर्स व्हॉइस कंपनीने या गाण्याची तबकडी काढली होती. मामा वरेरकरांनी लिहिलेल्या आणि गंगूबाई हनगळ यांनी गायिलेले हे गाणे त्या काळी महाराष्ट्राच्या घराघरांतून ऐकले जाई. त्यावेळी गंगूबाईंची मुलगी (कृष्णा हनगळ) तान्ही होती. तिला घेऊनच स्टुडियो मध्ये जावे लागे. ती दूध पिऊन झोपली की ध्वनिमुद्रण होत असे. जागी असली तर स्टाफ मधली मंडळी तिला खेळवत असत.
त्या गाण्याच्या ओळी अशा होत्या :-
आईचा छकुला, चिमुकला आईचा छकुला !
चपल सदा रुसलेला दिसला आईचा छकुला !
वाहिली राहिली माया डोळां ज्या पहाया का हळु हसला माया जिवाला लावियलेला !
कवी : मामा वरेरकर
गायिका : गंगूबाई हनगळ
चाल : मामा वरेरकरांची
अलायन्स एर
अलायन्स एअर किंवा एअर इंडिया रीजनल ही भारतातील एक विमानवाहतूक कंपनी आहे. हिची सुरुवात अलायन्स एअर या नावाने झाली. याची स्थापना १९९६ मध्ये इंडियन एरलाइन्सची (नंतर २००७ मध्ये एअर इंडियामध्ये विलीन झाली) उपकंपनी म्हणून करण्यात आली आणि मुख्यतः देशांतर्गत मार्ग चालवते. ही कंपनी १७० उड्डाणांसह ४२ शहरांना विमानसेवा पुरवते.
वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या वर्ग:स्टार अलायन्स वर्ग:एर इंडिया
२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका
२०१८ नेदरलँड्स टी२० तिरंगी मालिका ही एक टी२० क्रिकेट स्पर्धा जून २०१८ मध्ये नेदरलँड्समध्ये होणार आहे. यात आयर्लंड, स्कॉटलंड सहभागी होतील.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०१८ मधील क्रिकेट वर्ग:नेदरलँड्समधील क्रिकेट
महेसाणा जिल्हा
महेसाणा जिल्ह्याची माहिती या लेखात आहे. महेसाणा शहराच्या माहितीसाठी येथे टिचकी द्या.
भायखळा विधानसभा मतदारसंघ
भायखळा विधानसभा मतदारसंघ - १८४ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभे च्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ मुंबई शहर जिल्ह्यात येतो. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, भायखळा मतदारसंघात बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या जनगणना वॉर्ड क्र. ५२२ माझगांव, जनगणना वॉर्ड क्र. ५२३- ताडवाडी, जनगणना वॉर्ड क्र. ५२४ - १ ला नागपाडा आणि जनगणना वॉर्ड क्र. ५२७ - भायखळा यांचा समावेश होतो. भायखळा हा विधानसभा मतदारसंघ मुंबई दक्षिण लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
महेसाणा जिल्हा
महेसाणा जिल्हा उत्तर गुजरातमधील एक जिल्हा आहे.
वर्ग:गुजरातमधील जिल्हे
भायखळा विधानसभा मतदारसंघ
शिवसेनेचे यामिनी यशवंत जाधव या भायखळा विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
निवडणूक निकाल
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:दक्षिण मुंबई लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई शहर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
ग्रीन्सबोरो
ग्रीन्सबोरो हे अमेरिका देशाच्या नॉर्थ कॅरोलिना राज्यातील तिसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे (शार्लट व रॅलेखालोखाल). २०१० साली २.६९ लाख लोकसंख्या असणारे ग्रीन्सबोरो अमेरिकेमधील ६८व्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:नॉर्थ कॅरोलिनामधील शहरे वर्ग:ग्विलफोर्ड काउंटी
कनकध्वज
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. ४१५
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ४१५ वर्ग:इ.स.पू.चे ४१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ५ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
शिरगाव (मुरबाड)
शिरगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे. सन२०११ च्या जनगणनेेनुसार लोकसंख्या १२४३आहे.
भौगोलिक स्थान
मुरबाड या तालुक्याच्या ठिकानापासून ५.५ किमी अंतरावर हे गांव वसले आहे. सुमारे २ किमी अंतरावर कालू नदी आहे.
लोकजीवन
गावामध्ये विविध जाती व धर्माचे लोक एकोप्याने राहत असुन यात कुणबी जातीची लोकसंख्या सर्वाधिक आहे. तसेच दलित,आदिवासी,मुस्लिम ई लोकसंख्या देखिल आहे. शिंदे, घरत, चोरघे, डोहले, बांगर, सासे, सोकांडे, भोईर, शेख, ई. विविध आडनावाचे लोक वस्ती करून आहेत.
जवळपासची गावे
मोहरई, चिखले, टेमगाव, ब्राम्हणगाव, धानिवली, वाघिवली, कर्वळे, शिदगांव.
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
सॅमसंग एसजीएच-सी२००
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
जयवंत वाडकर
जयवंत वाडकरांची विजय पाटकर,रविंद्र बेर्डे,विजय चव्हाण,अशोक सराफ,विजू खोटेंबरोबर जोडी प्रसिद्ध आहे. त्यांना वाढदिवसावरून वयाचं अंदाज बांधायची सवय आहे. त्यांना वाड्या काका नावानं बोलवतात. वाडकर, जयवंत वाडकर, जयवंत वाडकर, जयवंत
विद्या बाळ
डॉ.विद्या बाळ (जन्म : १२ जानेवारी १९३७; - ३० जानेवारी २०२०) या मराठी लेखिका व संपादक होत्या. त्यांनी १९५८ साली पुण्यातील फर्ग्युसन कॉलेजमधून बी.ए. (अर्थशास्त्र) ही पदवी घेतली. महाराष्ट्रामधील व भारतामधील स्त्रियांच्या पुरुषांबरोबरच्या समान हक्कांविषयीच्या सामाजिक चळवळींमध्ये त्यांचा सक्रिय सहभाग होता.
सुरुवातीचे जीवन
लोकमान्य टिळकांचे सहकारी न. चिं. केळकर हे विद्या बाळ यांचे आजोबा होते. त्यामुळे बालपणी केसरीतील विचार, हिंदू महासभा यांचा प्रभाव मनावर पडला. त्यांचे मोठे बंधू व पती हे रा. स्व. संघाचे कार्यकर्ते होते. त्यांनी १९७४ मध्ये पुणे महानगरपालिका निवडणूक जनसंघातर्फे लढवली त्यात त्या पराभूत झाल्या. १९६० साली वयाच्या तेविसाव्या वर्षी त्यांनी पुणे आकाशवाणी केंद्रा च्या नोकरीचा राजीनामा देऊन किर्लोस्कर समूहाच्या 'स्त्री' मासिकाचे संपादकपद स्वीकारले. १९८६ पर्यंत त्यांनी यासाठी काम केले.
कारकीर्द
पुणे आकाशवाणीवर कार्यक्रम सादरकर्त्या म्हणून विद्या बाळ यांनी दोन वर्षे नोकरी केली. त्यानंतर, सन १९६४ ते १९८३ या काळात 'स्त्री' मासिकाच्या त्या साहाय्यक-संपादक झाल्या आणि १९८३ ते १९८६ या काळात मुख्य संपादक म्हणून काम केले. तेथून बाहेर पडल्यावर विद्या बाळ यांनी १९८९ सालच्या ऑगस्टमध्ये 'मिळून साऱ्याजणी' हे मासिक सुरू केले. या मासिकाच्या त्या संस्थापक-संपादक होत्या. मासिकात पहिल्या २० वर्षांत प्रकाशित झालेल्या निवडक ४५ लेखांच्या संग्रहाचे 'स्त्रीमिती’ नावाचे पुस्तक २०१२ साली प्रसिद्ध झाले. या पुस्तकाच्या संपादिका डॉ. नीलिमा गुंडी होत्या. स्त्रियांच्या समस्यांबाबत विद्या बाळ यांना विशेष आस्था आहे. १९८१ साली त्यांनी नारी समता मंच या संस्थेची स्थापना केली. ग्रामीण स्त्रियांमध्ये आत्मभान जागृत करणाऱ्या ’ग्रोइंग टुगेदर’ या प्रकल्पाच्या प्रकल्प-प्रमुख म्हणून त्यांनी काम केले. विद्या बाळ यांनी दोन अनुवादित आणि दोन रूपांतरित अश्या चार कादंबऱ्या लिहिल्या. त्यांच्या लेखणीतून अनेक स्फुट लेख उतरले आहेत.
समाजकार्य
१९८२ साली दोन स्त्रियांचे खून झाले. त्या वेळी विद्या बाळ यांच्या ’नारी समता मंच’ या संघटनेने गावोगावी जाऊन रस्त्यांवर ‘मी एक मंजुश्री’ नावाचे प्रदर्शन भरवले होते. स्त्रियांना बोलण्यासाठी काही जागा हवी, म्हणून मग विद्या बाळ यांच्या संघटनेने ‘बोलते व्हा’ नावाचे केंद्र सुरू केले. पुरुषांनाही याची गरज होती. त्यातून २००८ साली ‘पुरुष संवाद केंद्र’ सुरू झाले. बलात्कारित मुलीला बलात्कारानंतर मिळालेला पती, कुटुंब आणि गावचा पाठिंबा हे एक समाजासाठी उदाहरण होते. त्यामुळे संघटनेने संबंधितांचा केलेला सत्कार, रात्रीच्या काळोखात अन्याय-अत्याचाराचे वाढते प्रमाण लक्षात घेऊन रात्रीच हातात टॉर्च घेऊन जनजागृतीसाठी काढलेली ‘प्रकाशफेरी’, सुशिक्षितांमध्येही अन्याय वाढत होते, म्हणून सुशिक्षितांसाठीही पथनाट्य, वाढत्या स्त्रीभ्रूणहत्येविरोधात निदर्शनं-मोर्चा-परिसंवाद, एकट्या स्त्रियांसाठी परिषदा, विवाह परिषदा, ग्रामीण-शहरी स्त्रियांची एकत्र परिषद, युनोने फॅमिली इयर जाहीर केले तेव्हा कौटुंबिक समस्या मांडण्यासाठी कुटुंब नियोजन परिषद, स्त्रियांच्या जागृतीसाठी आत्मसन्मान परिषद, अ‍ॅसिड हल्ल्यांविरोधात जागृतीसाठी ‘दोस्ती जिंदाबाद’, असे अनेक कार्यक्रम विद्या बाळ यांच्या ’नारी समता मंच’ने केले. याशिवाय, ‘अक्षरस्पर्श ग्रंथालय’, ‘सखी साऱ्याजणी मंडळ’, ‘साथ-साथ विवाह अभ्यास मंडळ’, ‘पुरुष उवाच अभ्यासवर्ग’ या गोष्टींद्वारे विद्या बाळ यांच्या संस्था लोकांपर्यंत पोहोचण्याचे प्रयत्न करीत असत. महिला मंडळांना सामील करून घेण्यासाठी ‘सखी साऱ्याजणी’च्या आज गावोगावी शाखा आहेत.
संस्था व केंद्रे
विद्या बाळ यांच्या मार्गदशनाखाली, पुण्यात खालील संस्था व केंद्रे स्थापन झाली. ह्या संस्था चालविण्यामध्ये विद्या बाळ यांचा सक्रिय सहभाग होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी संपादक वर्ग:मराठी समाजसुधारक वर्ग:मराठी लेखिका वर्ग:इ.स. १९३७ मधील जन्म वर्ग:मराठी समाजसेवक वर्ग:स्त्रीवादी कार्यकर्ते वर्ग:भारतीय नास्तिक वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू वर्ग:भारतातील महिला पत्रकार वर्ग:महाराष्ट्रातील महिला पत्रकार
मातकट पायाची फटाकडी
मातकट पायाची फटाकडी किंवा चित्रित फटाकडी किंवा चित्राळ फटाकडी' (इंग्लिश:indian banded crake, statylegged banded crake; हिंदी: पट्टीवाली मुर्गी) हा एक पक्षी आहे.
ओळखण
हा पक्षी आकाराने तित्तिरापेक्षा लहान असतो व पंखाखाली पांढरे पट्टे असतात. पंख मिटले कि हे पट्टे दिसत नाही. त्याचे पाय हिरवे-उदी, उदी किंवा काळे असतात. माथा आणि मानेमागचा रंग काळा-तांबूस असतो आणि पोटाखाली काळे आणि पांढरे पट्टे असतात.
वितरण
हे पक्षी भारत, पाकिस्तान, श्रीलंका तसेच फिलिपिन्स तसेच इंडोनेशियापर्यंत आढळतात. ते पठारी प्रदेश, तसेच १,६०० मीटर उंचीपर्यंत सर्व भारतात आढळतात. महाराष्ट्रात खंडाळा येथे दिसतात.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
लिक्विड प्रोपल्शन सिस्टम्स केंद्र
लिक्विड प्रोपल्शन सिस्टम्स केंद्र (हिंदी:द्रव नोदन प्रणाली केंद्र) हे भारताच्या इस्रो या अवकाशसंशोधन संस्थेचा एक भाग आहे. हे बंगळूर, केरळ मधील नेडुमनगड गावाजवळ तसेच तमिळनाडूमधील महेंद्रगिरी गावाजवळ स्थित आहे.
वर्ग:केरळ
मुरळी (माहूर)
मुरळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील माहूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:माहूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
पंचमहाभूते
पंचमहाभूते सांख्यदर्शनानुसार सर्व भौतिक जग (दृश्य विश्व), सजीव व निर्जीव पदार्थ, आपले शरीर हे पाच मूळ तत्त्वांपासून (द्रव्यांपासून) तयार झाले आहे असे मानले जाते.
या पाच तत्त्वांना पंचमहाभूते असे म्हणतात.
हिंदू धर्मातील तत्त्वज्ञानावर प्राचीन सांख्यदर्शन या शास्त्राचा मोठा प्रभाव आहे.
ही मूळतत्त्वे खालील प्रमाणे आहेत.
यातील प्रथम तत्त्व अग्नि येते
पृथ्वी
माती, दगड व त्यापासून निर्माण झालेले सर्व जड, कठीण, घन पदार्थ.
आप (जल)
पाणी, वाफ, ढग व सर्व द्रव, ओले, मृदू पदार्थ.
तेज (अग्नी)
ऊर्जा: अग्नी (क्षेपणास्त्र), किरणे, प्रारणे (Radiation), उष्णता, वीज, प्रकाश या स्वरूपात.
आकाश
अवकाश, आकाश व पोकळी.
१.पृथ्वी- कांचिवरम
२.आप- जम्बुकेश्वर
३.तेज- अरुणाचल
४.वायू- कालहस्ती
५.आकाश- चिदंबरम
वर्ग:तत्त्वज्ञान वर्ग:अध्यात्म वर्ग:निसर्ग वर्ग:याद्या
कुंडाशी
वर्ग:कौरव वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सॅमसंग एसजीएच-सी२००सी
हा सॅमसंगच्या सी मालिकेमधील एक भ्रमणध्वनी आहे.
सुदी
सुदी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मालेगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मालेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
सॅमसंग एसजीएच-सी२०७
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
आल्बोरन समुद्र
आल्बोरन समुद्र भूमध्य समुद्राच्या पश्चिम टोकास असलेला समुद्र आहे. याच्या उत्तरेस स्पेन तर दक्षिणेस मोरोक्को आणि अल्जीरिया हे देश आहेत.
वर्ग:समुद्र वर्ग:भूमध्य समुद्र
विस्फोटक सामग्री
विस्फोटक सामग्री ज्यास 'विस्फोटक' ही असे नाव आहे, ही ती प्रक्रिया होणारी सामग्री असते ज्यात उच्च दर्जाची स्थितिज ऊर्जा असते. त्याचे विमोचन केले असता स्फोट होऊ शकतो. स्फोट झाल्यावर त्यासमवेतच प्रकाश,उष्णता आवाज व प्रचंड दाब निर्माण होतो.
विस्फोटक प्रभार हा एक निश्चित मोजणी केलेली विस्फोटक सामग्री असते. त्यात एकच घटक अथवा दोन अथवा जास्त घटक राहू शकतात. त्यात जमा असलेली ऊर्जा, उदाहरणार्थ, रासायनिक ऊर्जा जसे- नायट्रोग्लिसरीन, दाब दिलेला वायू, जसे-गॅस सिलेंडर अथवा एअरोसोल, किंवा आण्विक ऊर्जा जसे- युरेनियम-२३५ व प्लुटोनियम-२३९ अशी कोणतीही असू शकते.
विस्फोटक सामग्रीचे वर्गीकरण त्यांच्या प्रसरण पावण्याच्या गतीनुसार करण्यात येऊ शकते. ते पदार्थ जे अधिस्फोटीत होतात(डिटोनेट) (ज्यातील पुढच्या भागातील रासायनिक प्रक्रिया ही त्या पदार्थामधून, आवाजाच्या गतीपेक्षा जास्त गतीने सरकते), त्यांना 'उच्च विस्फोटक' समजल्या जाते. ते पदार्थ जे अति-जलद गतीने जळतात, त्यांना 'हलके विस्फोटक' समजल्या जाते.
विस्फोटकांना त्यांच्या संवेदनशिलतेनुसारही वर्गीकृत केल्या जाऊ शकते.केवळ छोट्याश्या आगीने/ठिणगीने अथवा दाबानेही जे उद्युक्त होतात, त्यांना 'प्राथमिक विस्फोटक' समजल्या जाते.ते पदार्थ जे अशा प्रकारच्या आगीस अथवा दाबास त्या अनुषंगाने कमी प्रमाणात प्रतिसाद देतात त्यांना 'दुय्यम विस्फोटक' समजल्या जाते.
वर्ग:विघातक सामग्री
संजीव कपूर
संजीव कपूर हे एक भारतीय सेलिब्रिटी आचारी (शेफ / कुक ), उद्योजक आणि लेखक आहेत. त्यांचा जन्म १० एप्रिल १९६४ मध्ये अंबाला येथे झाला आहे. दूरदर्शन वरील दीर्घकाळ चाललेल्या 'खाना खजाना' या मालिकेत त्यांचा मुख्य सहभाग होता. हा शो तब्बल १२० देशांमध्ये प्रसारित झाला आणि इ.स. २०१० मध्ये ५० दशलक्षाहून अधिक दर्शक होते. जानेवारी २०११ मध्ये त्यांनी स्वतःचे दूरदर्शन चॅनेल 'फूड फूड' देखील सुरू केले. । डिस्कव्हरी कम्युनिकेशन्सने आपल्या भारतीय संस्थेच्या माध्यमातून कपूरच्या चॅनेलमध्ये मोठा वाटा मिळवला आहे. 'झलक दिखला जा' नावाच्या दूरचित्रवाणी नृत्य स्पर्धेत तो स्पर्धक होता.
कपूर यांचा जन्म अंबाला, हरियाणा (पूर्वी पंजाब) येथे झाला आणि त्यांनी त्यांचे बालपण नवी दिल्लीत घालवले. तिने १९८४ पासून 'हॉस्पिटॅलिटी मॅनेजमेन्ट' (आयएचएम) 'इन्स्टिट्यूट ऑफ हॉटेल मॅनेजमेंट' (आयएचएम) कडून हॉटेल मॅनेजमेंट पदविका घेऊन हॉस्पिटॅलिटी इंडस्ट्रीमध्ये पदार्पण केले. कपूरने एलिओना कपूरशी लग्न केले आहे, जो त्यांच्या हळदीक व्हिजन प्रायव्हेट लिमिटेड (टीव्हीपीएल)च्या संयुक्त उपक्रमाचा एक भाग आहे. अनेक हॉटेल्समध्ये काम केल्यानंतर ते मुंबईला गेले. सेंटॉर हॉटेलचे कार्यकारी शेफ बनले. सिंगापूर एरलाइन्सने त्याला आंतरराष्ट्रीय पाक पॅनेलच्या सदस्यांपैकी एक म्हणून भरती केले. ते भारतातील सूर्यफूल तेलाचा ब्रँड अॅसेप्टर अॅडव्हान्स्डचे ब्रँड अॅम्बेसेडर देखील आहेत. भारतीय पाककृतीचा तो सर्वात प्रसिद्ध चेहरा आहे. तो एक शेफ, यजमान, कूकबुकचा लेखक आणि रेस्टॉरंट सल्लागार देखील आहे.
इ.स. २०१७ साली त्यांना भारत सरकारने पद्मश्री पुरस्काराने सन्मानित केले.
वर्ग:भारतीय आचारी वर्ग:इ.स. १९६४ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
रुमाल शिवणकाम
सामग्री
कापड,दोरा.
मापे
उंची - (३० १/२)१२" रुंदी - (३० १/२)१२"
आकार
२१cm पासून ४६cm पर्यंत.
१ ते २ उंची : ३० १/२ cm + ५ cm = ३५ १/२ cm (१४")
१ ते ३ उंची : १ ते २ इतकीच (१४")
२ ते ४    : १ ते ३
१ ते ५    : २ १/२ cm (१")
१ ते ५ = ३ ते ६ = २ ते ७ =४ ते ८ (१")
शिवण्याची रीत
१ ते ५ व ३ ते ६ त्याचप्रमाणे २ ते ७ व ४ ते ८ ह्या पट्ट्या प्रथम वालीन घ्याव्या. प्रथम पट्ट्या पन्ह्यातून वाळव्या. नंतर वारांतून २ १/२ cm वाळून २ cm तयार करावी. त्यानंतर हेमी घालावी. किंवा मशीन मारावी. प्रथम धावदोरा घालताना रुमालाचे चारही कोपरे सारखे राखण्याकडे लक्ष द्यावे. एखाद्या कोपऱ्यात लहानसा डिझाईन भरल्यास सुशोभित दिसेल.
संदर्भ
सोपे शिवणकाम-पद्मावती भिसे
शिरीष कणेकर
शिरीष मधुकर कणेकर (६ जून, इ.स. १९४३; पुणे, महाराष्ट्र - २५ जुलै, २०२३ मुंबई) हे मराठी लेखक, पत्रकार व कथनकार होते. ते विनोदी लेखन व क्रीडा पत्रकारिता यांसाठी ख्यातनाम होते.
महाराष्ट्रातील रायगड जिल्ह्यातील पेण हे कणेकरांचे मूळ गाव होय. त्यांचे वडील रेल्वेमध्ये डॉक्टर होते. त्यामुळे कणेकरांचे लहानपण भायखळ्याच्या रेल्वे रुग्णालयाच्या सरकारी निवासस्थानामध्ये गेले. मुंबई विद्यापीठातून ते बी.ए.एल्‌एल्‌बी. झाले. त्यांचे कणेकरी, माझी फिल्लमबाजी हे विनोदी कथनाचे कार्यक्रम विशेष गाजले आहेत. क्रिकेट व चित्रपटसृष्टीतल्या गमती-जमती हे त्यांच्या एकपात्री कथनाच्या कार्यक्रमातील व लिखाणातील आवडीचे विषय असतात. इ.स. २०११ पासुन ते मुक्त पत्रकारीता व वृत्तपत्रांतून स्तंभलेखनही करत.
स्तंभलेखन
मुख्यत:मराठी वृत्तपत्रांतून त्याची अनेक सदरे गाजत असत. आणि अजूनही गाजतात. त्यांतली काही सदरे अशी :
पहिले लेखन
‘जॉर्ज गन : एक लहरी फलंदाज’ ही अमृत मासिकाच्या जानेवारी १९६४ च्या अंकात प्रसिद्ध झालेला लेख.
सूचना
+ ही खूण असलेल्या पुस्तकांच्या बाजारातील प्रति आता(सन २०११) बहुधा संपल्या आहेत. त्यांच्या नवीन आवृत्त्या निघणार नाहीत. या पुस्तकांतील कालबाह्य न झालेला मजकूर अन्य पुस्तकांत समाविष्ट झाला आहे.
पुरस्कार
वर्ग:मराठी पत्रकार वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९४३ मधील जन्म
टिपूचा वाघ
कोरलेली आणि पेंट केलेली लाकडी आच्छादन वाघाचे प्रतिनिधित्व करते ज्यात जवळच्या आयुष्यातील युरोपियन माणसाला वाचवले जाते. वाघाच्या आत असलेल्या यंत्रणेत आणि माणसाच्या शरीरात माणसाचा एक हात सरकतो, त्याच्या तोंडातून एक रडणारा आवाज निघतो आणि वाघापासून कुरकुर करतो. याव्यतिरिक्त वाघाच्या बाजूस एक तडकाफडकी खाली घसरते ज्यामुळे 18 नोटांच्या छोट्या पाईप अवयवाचा कीबोर्ड उघडला जातो.
पार्श्वभूमी
टीपूचा वाघ मूळतः टीपू सुलतानसाठी म्हैसूरच्या राज्यात (आज भारतीय कर्नाटक राज्यामध्ये) सुमारे १७९५ च्या सुमारास बनविला गेला होता. टीपू सुलतानने आपल्या शस्त्रास्त्रे, त्यांच्या सैनिकांच्या गणवेशावर वाघांचे स्वरूप नियोजित पद्धतीने वापरले. त्याच्या वाड्यांच्या सजावटीवर. त्याच्या सिंहासनावर सोन्याच्या आच्छादलेल्या बहुधा अशाच जीवनाच्या आकाराचे लाकडी वाघ होते; इतर मौल्यवान खजिन्यांप्रमाणेच हा ब्रिटीश सैन्यात भाग घेतलेल्या अत्यंत संयोजित बक्षीस निधीसाठीही तुटला होता.
टीपूला वडील हैदर अली या मुस्लिम सैनिकांद्वारे सत्ता मिळाली होती, जो सत्ताधारी हिंदु वोडेयार राजघराण्यातील दलवाई किंवा सेनापती सेनापती म्हणून उठला होता, परंतु १७६० पासून हा राज्य शासक होता. सुरुवातीला मराठ्यांविरूद्ध ब्रिटिशांशी मैत्री करण्याचा प्रयत्न केल्यानंतर हेडर नंतर त्यांचा ठाम शत्रू बनला होता कारण त्यांनी त्याच्या राज्याच्या विस्तारासाठी सर्वात प्रभावी अडथळा दर्शविला आणि टीपू हिंसकपणे ब्रिटिशविरोधी भावनांनी वाढले.
टीपूने युरोपियन, बऱ्याचदा विशेषतः ब्रिटीश, ज्यावर वाघ किंवा हत्तींनी आक्रमण केले किंवा मारले गेले, छळ केले, अपमानित केले आणि इतर प्रकारे आक्रमण केले, अशा आकृती दर्शविनाऱ्या टीपूने बनवलेल्या मोठ्या कॅरिकेचर प्रतिमांच्या विशिष्ट गटाचा एक भाग वाघाने बनविला. टिपूची राजधानी सरिंगपटमच्या मुख्य रस्त्यांवरील घरांच्या बाह्य भिंतींवर टिपूच्या आदेशामुळे यापैकी बरेच जण रंगवले गेले. टिपू फ्रेंचांशी "निकट सहकार्यात" होता, ज्यांचा ब्रिटनशी युद्ध चालू होता आणि ते अजूनही दक्षिण भारतात हजर होते आणि टीपूच्या दरबारात भेट दिलेल्या काही फ्रेंच कारागिरांनी वाघाच्या अंतर्गत कार्यात हातभार लावला होता.
टिपू सुलतानचे वडील हैदर अली असताना पोर्टो नोव्हो (परांगीपेटताई) येथे बॅटल ऑफ पोर्टो नोव्हो येथे सर अय्यर कोटे यांच्या विजयात विभाजन चालविणाऱ्या जनरल सर हेक्टर मुनरो यांचा मुलगा ह्यू मुनरो याच्या १७८१ मध्ये झालेल्या मृत्यूमुळे याची प्रेरणा मिळाली असावी. दुसऱ्या एंग्लो-म्हैसूर युद्धाच्या वेळी 10,000 सैन्याच्या पराभवामुळे पराभूत झाले. २२ डिसेंबर १७९२ रोजी बंगालच्या उपसागराच्या सॉगर बेटावर बंगालच्या वाघाच्या (अजूनही बंगालच्या वाघाच्या शेवटच्या शरणांपैकी एक) शरणार्थी असताना अनेक साथीदारांसोबत शिकार करीत असताना २२ डिसेंबर १७९२ रोजी ह्यु मुनरो या नागरिक नागरिकावर वाघाने हल्ला केला आणि त्याला ठार मारले.
वर्णन
७१.२ सेमी उंच आणि १७२ सेमी लांबीच्या ऑब्जेक्टच्या एकूण परिमाणांसह, तो माणूस कमीतकमी आयुष्याच्या आकाराच्या जवळ असतो. दोन्ही आकृती बनवलेल्या पेंट केलेल्या लाकडी कवचामुळे कदाचित हिंदू धार्मिक शिल्पेच्या दक्षिण भारतीय परंपरा ओढल्या जातील. हे साधारणत: अर्धा इंच जाड आहे आणि दुसऱ्या महायुद्धात बॉम्बच्या नुकसानीमुळे झालेल्या नुकसानीवर आता बरेचसे मजबुतीकरण झाले आहे. डोकेच्या शेवटी पुष्कळ उघड्या आहेत, पेंट केलेल्या वाघाच्या पट्ट्यांच्या आतील भागाच्या पॅटर्नशी जुळण्यासाठी तयार केल्या आहेत, ज्यामुळे पाईपमधून आवाज अधिक ऐकू येऊ शकतात आणि वाघ "स्पष्टपणे नर" आहे. वाघांच्या शरीराच्या वरच्या भागाला चार स्क्रू काढून यांत्रिकी तपासणी करण्यासाठी उचलले जाऊ शकते. मानवी आकृतीचे बांधकाम समान आहे परंतु लाकूड जास्त दाट आहे. व्हीएंडएच्या संरक्षण विभागाच्या तपासणी आणि विश्लेषणाने हे निश्चित केले आहे की सध्याच्या पेंटचा बराचसा भाग पुनर्संचयित झाला आहे किंवा ओव्हरपेन्ट झाला आहे.
मानवी आकृती स्पष्टपणे युरोपियन पोशाखात आहे, परंतु ते सैनिक किंवा सिव्हिलियनचे प्रतिनिधित्व करतात की नाही याबद्दल अधिकारी भिन्न आहेत; व्ही आणि ए वेबसाइटवरील वर्तमान मजकूर निर्दिष्ट करणे टाळते, या आकृतीचे वर्णन "युरोपीयन" म्हणून करण्याशिवाय.
क्रॅंक हॅंडलच्या ऑपरेशनमुळे टीपूच्या टायगरमध्ये अनेक भिन्न यंत्रणा सामर्थ्यवान ठरतात. धनुष्याच्या संचाने माणसाच्या घशाच्या आत पाईपद्वारे हवा बाहेर टाकली, ज्याच्या तोंडात ती उघडली गेली. यामुळे पीडित व्यक्तीच्या दुः खाच्या रडण्यांचे ऐकणे, एक विलाप आवाज तयार करते. यांत्रिक दुव्यामुळे माणसाचा डावा हात उंचावतो आणि पडतो. ही क्रिया 'वेल पाईप'चे खेळपट्टी बदलवते. वाघाच्या डोक्यात असलेली आणखी एक यंत्रणा दोन टोनसह एकाच पाईपद्वारे हवा बाहेर टाकते. हे वाघाच्या आवाजाची नक्कल करणारा "नियमित त्रासदायक आवाज" तयार करतो. वाघाच्या आतील भागात असलेल्या फ्लॅपच्या मागे लपविलेले वाघच्या शरीरातील दोन-स्टॉप पाईप अवयवाचे लहान हस्तिदंत कीबोर्ड आहे, ज्यामुळे सूर वाजविला ​​जाऊ शकतो.
दोन्ही शेल आणि वर्किंगची शैली आणि अवयवाच्या मूळ पितळ पाईप्सच्या धातूच्या सामग्रीचे विश्लेषण (बरेचजण बदलले गेले आहेत) हे दर्शविते की वाघ स्थानिक उत्पादनात होता. टिपूच्या दरबारात फ्रेंच कारागीर आणि फ्रेंच सैन्य अभियंता यांच्या उपस्थितीमुळे बऱ्याच इतिहासकारांना या ऑटोमॅटॉनच्या यंत्रणेत फ्रेंच इनपुट असल्याचे सूचित करण्यास प्रवृत्त केले
इतिहास
The earliest published drawing of Tippoo's Tyger was the frontispiece for the book "A Review of the Origin, Progress and Result, of the Late Decisive War in Mysore with Notes" by James Salmond, published in London in 1800. It preceded the move of the exhibit from India to England and had a separate preface शीर्षकd "Description of the Frontispiece" which said:
Unlike Tipu's throne, which also featured a large tiger, and many other treasures in the palace, the materials of Tipu's Tiger had no intrinsic value, which together with its striking iconography is what preserved it and brought it back to England essentially intact. The Governors of the East India Company had at first intended to present the Tiger to the Crown, with a view to it being displayed in the Tower of London, but then decided but to keep it for the Company. After some time in store, during which period the first of many "misguided and wholly unjustified endeavours at "improving" the piece" from a musical point of view may have taken place, it was displayed in the reading-room of the East India Company Museum and Library at East India House in Leadenhall Street, London from July 1808.
It rapidly became a very popular exhibit, and the crank-handle controlling the wailing and grunting could apparently be freely turned by the public. The French author Gustave Flaubert visited London in 1851 to see the Great Exhibition, writes Julian Barnes, but finding nothing of interest in the Crystal Palace, visited the East India Company Museum where he was greatly enamoured by Tipu's Tiger. By 1843 it was reported that "The machine or organ ... is getting much out of repair, and does not altogether realize the expectation of the visitor". Eventually the crank-handle disappeared, to the great relief of students using the reading-room in which the tiger was displayed, and The Athenaeum later reported that
When the East India Company was taken over by the Crown in 1858, the tiger was stored in Fife House, Whitehall until 1868, when it moved down the road to the new India Office, which occupied part of the building still used by today's Foreign and Commonwealth Office. In 1874 it was moved to the India Museum in South Kensington, which was in 1879 dissolved, with the collection distributed between other museums; the V&A records the tiger as acquired in 1880. During World War II the tiger was badly damaged by a German bomb which brought down the roof above it, breaking the wooden casing into several hundred pieces, which were carefully pieced together after the war, so that by 1947 it was back on display. In 1955 it was exhibited in New York at the Museum of Modern Art through the summer and spring.
Tipu's Tiger is a notable example of early musical automata from India, and also for the fact that it was especially constructed for him.
In recent times, Tipu's Tiger has formed an essential part of museum exhibitions exploring the historical interface between Eastern and Western civilisation, colonialism, ethnic histories and other subjects, one such being held at the Victoria and Albert Museum itself in Autumn 2004 शीर्षकd "Encounters:the meeting of Asia and Europe, 1500–1800". In 1995, 'The Tiger and the Thistle' bi-centennial exhibition was held in Scotland on the topic of "Tipu Sultan and the Scots". The organ was considered too fragile to travel to Scotland for the exhibition. Instead, a full-sized replica made of fibre glass and painted by Derek Freeborn, was exhibited in its place. The replica itself was also associated with a historic Scottish event having been made in 1986 for 'The Enterprising Scot' exhibition, which was held to commemorate the October 1985 merger of the Royal Scottish Museum and the National Museum of Antiquities of Scotland to form a new entity - the National Museums of Scotland.
Today Tipu's Tiger is arguably the best-known single work in the Victoria and Albert Museum as far as the general public is concerned. It is a "must-see" highlight for school-children's visits to the Victoria and Albert Museum, and functions as an iconic representation of the Museum, replicated in various forms of memorabilia in the Museum shops including postcards, model kits and stuffed toys. Visitors can no longer operate the mechanism since the device is now kept in a glass case. A small model of this toy is exhibited in Tipu Sultan's wooden palace in Bangalore. Tipu's Tiger has not been the subject of an official repatriation request, presumably due to the ambiguity underlying Tipu's image in the eyes of Indians;, although Indian billionaire Vijay Mallya recently purchased Tipu's sword and other items associated with him which have been brought back to India.
Symbolism
Tipu Sultan identified himself with tigers; his personal epithet was 'The Tiger of Mysore,' his soldiers were dressed in 'tyger' jackets, his personal symbol invoked a tiger's face through clever use of calligraphy and the tiger motif is visible on his throne, and other objects in his personal possession, including Tipu's Tiger. Accordingly, as per Joseph Sramek, for Tipu the tiger striking down the European in the organ represented his symbolic triumph over the British.
The British hunted tigers, not just to emulate the Mughals and other local elites in this "royal" sport, but also as a symbolic defeat of Tipu Sultan and any other ruler who stood in the path of British domination. The tiger motif was used in the "Seringapatam medal" which was awarded to those who participated in the 1799 campaign, where the British lion was depicted as overcoming a prostrate tiger, the tiger being the dynastic symbol of Tipu's line. The Seringapatam medal was issued in gold for the highest dignitaries who were associated with the campaign as well as select officers on general duty, silver for other dignitaries, field officers and other staff officers, in copper-bronze for the NCOs and in tin for the privates. On the reverse it had a frieze of the storming of the fort while the obverse showed, in the words of a nineteenth century tome on medals, "the BRITISH LION subduing the TIGER, the emblem of the late Tippoo Sultan's government, with the period when it was effected and the following words 'ASSUD OTTA-UL GHAULIB', signifying the Lion of God is the conqueror, or the conquering Lion of God."