cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मराठा
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील जाती वर्ग:भारतामधील जाती वर्ग:हिंदू धर्मामधील जाती वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
इ.स.पू. ५१४
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५१४ वर्ग:इ.स.पू.चे ५१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
महाराष्ट्रामधील जिल्हे
महाराष्ट्र राज्यात सध्या एकूण ३६ जिल्हे आहेत, त्यांची कोकण, पुणे, नाशिक, औरंगाबाद, अमरावती आणि नागपूर अशी सहा प्रशासकीय विभागात विभागणी करण्यात आली आहे. राज्याचे भौगोलिकदृष्ट्या ५ प्रमुख प्रदेश होतात विदर्भ, मराठवाडा, खान्देश, कोकण आणि पश्चिम महाराष्ट्र. क्षेत्रफळाचे दृष्टीने अहमदनगर हा सर्वात मोठा तर मुंबई शहर हा सर्वात लहान जिल्हा आहे. मुंबई शहर आणि मुंबई उपनगर ही १०० टक्के शहरी जिल्हे असल्यामुळे त्या जिल्ह्यांना जिल्हा परिषद नाही. महाराष्ट्रात ३६ जिल्हे असले तरी एकूण जिल्हा परिषद ३४ आहेत.
भौगोलिक प्रदेश
भौगोलिकदृष्ट्या, ऐतिहासिकदृष्ट्या, आणि राजकीय भावनांनुसार महाराष्ट्राचे पाच प्रदेशांमध्ये विभाजन केले जाते.
बोंगानी खुमालो
बोंगानी सॅंडिले खुमालो (६ जानेवारी, इ.स. १९८७:मांझिनी, स्वाझीलँड - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. हा सुपरस्पोर्ट युनायटेडकडून क्लब फुटबॉल खेळतो.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
महाराष्ट्रामधील जिल्हे
जिल्ह्यांची यादी
खालील तक्त्यामध्ये सर्व ३६ जिल्ह्यांचे क्षेत्रफळ व त्यांची लोकसंख्या व संबंधीत माहिती दिली आहे. लोकसंख्येची आकडेवारी २०११ च्या जनगणनेनुसार आहे. साक्षरता दर हा ० ते ६ या वयोगटातील लहान मुलांना वगळून आहे. म्हणजेच, साक्षरता दर = एकूण साक्षर /  (एकूण लोकसंख्या - ० ते ६ वयोगटातील लोकसंख्या)
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतामधील जिल्हे
नांदगाव (निफाड)
नांदगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
फेर्नांदो मीरा
फेर्नान्दो होजे दा सिल्वा फ्रेतास मीरा (५ जून, इ.स. १९७८:गुलमराएस, पोर्तुगाल - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे.
वर्ग:पोर्तुगालचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
एप्रिल ६
प्रतिवार्षिक पालन
भारतीय जनता पक्ष स्थापना दिवस
बाह्य दुवे
एप्रिल ४ - एप्रिल ५ - एप्रिल ६ - एप्रिल ७ - एप्रिल ८ - (एप्रिल महिना)
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
हरियाल
हरियाल (शास्त्रीय नाव: Treron phoenicoptera) हा कबूतरवंशीय पक्षी असून तो महाराष्ट्राचा 'राज्यपक्षी' आहे. याला हिरवा होला, हरोळी, यलो फुटेड् ग्रीन पिजन किंवा पिवळ्या पायाची हरोळी या नावांनीही संबोधले जाते. हा पक्षी दुर्मिळ झाला आहे. याचे शास्त्रीय नाव आहे ‘ट्रेरॉन फोनिकॉप्टेरा’.
वर्णन
हा कबुतरासारखा पक्षी आहे. तो पोपटासारखा हिरवागार असतो. त्याच्या शरीरावर जांभळ्या निळ्या रंगाचे मिश्रण असते. मान, छाती, पोट, पिवळे असते. पंख हिरवट राखी रंगाचे असतात. त्यांचे पाय व चोच पिवळी असते. खांद्यावर एक निळ्या रंगाचा ठिपका असतो. हरेलचे पाय व नख्या पोपटासारखे वेगळे असतात. त्याला पोटासारखे उलटे टांगून फळे खाता येतात.
आढळस्थान
हरेलचे थवे पावसाळी प्रदेशात दाट जंगलात असतात. तो मलबार, ओरिसा, विंध्य प्रदेश, मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र या प्रातांत आढळतो. हिमालयातही तो आढळतो. पण त्याला तिकडे कोकीळा म्हणतात. अंदमान निकोबार बेटात त्याची वेगळी जात आहे. पावसाळ्यात कोकणात पाऊस झाला म्हणजे ते देशावर येतात. त्या सुमारास देशावरील वड पिकतात. उलटे टांगून ते वडाची फळे खातात. दाट पानांच्या फांद्यावर बसले कि ते दिसत नाहीत. उडाले कि एकदम उडतात व जवळच्या झाडावर जाऊन बसतात. ते लांब शीळ घालतात. एक छोटा हरियलही आहे, त्याची छाती राखी रंगाची असते. पूर्व हिमालयाच्या ७००० फूट उंचीच्या जंगलात ते राहतात.
शिकार
या पक्षाची शिकार देखील मोठ्या प्रमाणात केली जाते. गोड आदिवासी त्यांना हरियल म्हणतात. याचे मांस पांढरे असते व मांसाहारी लोकांना ते रुचकर लागते.
समज/अपसमज
हरेलबाबत एक उपसमज आहे. ते इतर पक्षी तळ्यातील, डबक्यातील, नदीतील पाणी पितात, तसे पीत नाहीत. तर पानांवर सकाळी सकाळी पडलेले दव चाटतात व त्याने तहान भागवतात. पण हे खरे नाही. काही जंगलात वाघाची टेहळणी करताना एक हरेलची जोडी तळ्याच्या काठावर उतरली व एकेकाने इतर पक्षी पितात तस पाणी प्यायलेले सर्वेक्षणात पहिले गेले आहे. समक्षच हे पाहिल्याने अपसमजाला आता जागा नाही.
शरीररचना
पाचू-कवडा नावाचे जे कबूतर आहे त्याच्या अंगावरील पाचूसारखी हिरवी झाक व पिवळ्या, निळ्या, जांभळ्या अशा कितीतरी रंगांच्या छटा हरियालाच्या अंगावर असतात.
संकीर्ण
हरियाल हा कबुतरासारखाच घुमतो. कधीकधी चिर्र... चिर्र... आवाज करत फिरतो. नर आणि मादी हरियल यांच्यात बाह्यतः फरक दिसत नाही. हा पक्षी आनंद सागर, शेगाव ,जिल्हा बुलढाणा येथे पण आढळतो.हा पक्षी यवतमाळ जिल्ह्यातील पैनगंगा अभयारण्यात आणि परिसरात मोठ्या प्रमाणावर आढळतो.
आढळ
गर्द हिरव्या झाडांची ठिकाणे, प्रामुख्याने वड, पिंपळ, उंबर, अंजीर जातीची झाडे. हे पक्षी नेहमी थव्यानेच उडतात. पक्षीनिरीक्षणांच्या वेळी हरियाल सकाळच्या कोवळ्या उन्हात दिसल्याच्या नोंदी सापडतात. म्हणून या पक्ष्याला विहारासाठी सकाळ आवडत असावी असे दिसते.
वीण
विणीचा हंगाम मार्च ते जून महिने या कालावधीत असतो. या काळात उंच झाडावरच्या काड्यांनी बनलेल्या घरट्यांत हे पक्षी अंडी घालतात.
क्षेत्र
मध्यवर्ती भारतापासून ते उत्तरेकडील सर्व राज्यांत याचा वावर आहे. हा पक्षी महाराष्ट्र, गुजरात, बंगाल, राजस्थान, पंजाब व आसाम येथील अभयारण्यांतून दिसून येतो. तसेच पाकिस्तान आणि श्रीलंका येथेही हरियाल सापडतो.
धोका
वृक्षतोडीमुळे हरियाल पक्षी आपली मूळची वास्तव्याची ठिकाणे सोडून नवीन जागा शोधताना दिसतात. यांना अस्तित्वाचा धोका उत्पन्न झाला आहे. या पक्ष्यांची संख्या वाढवायची असेल तर त्यांच्या राहण्याच्या ठिकाणांची जोपासना करणे आवश्यक आहे.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी वर्ग:महाराष्ट्राची राज्यप्रतीके
पी. करुणाकरन
'''पी. करुणाकरन''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
पोप लिओ नववा
पोप लिओ नववा (जून २१, इ.स. १००२:एग्विशाइम - एप्रिल १९, इ.स. १०५४:रोम) हा अकराव्या शतकातील पोप होता.
लिओ ०९ वर्ग:इ.स. १०५४ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १००२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
तोमास रॉसित्स्की
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म
पोप ऑनरियस तिसरा
पोप ऑनरियस तिसरा (इ.स. ११४८:रोम - मार्च १८, इ.स. १२२७:रोम) हा तेराव्या शतकातील पोप होता.
याचे मूळ नाव सेंसियो सॅव्हेली असे होते.
ऑनरियस ०३ ऑनरियस ०३ वर्ग:इ.स. ११४८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १२२७ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
दिग्दर्शक
दिग्दर्शक हे अनेक प्रकारचे असतात जसे,
वर्ग:चित्रपट वर्ग:कला वर्ग:व्यवस्थापन वर्ग:खेळ दिगदर्शक कसा  घडतो?
सियबोंगा संग्वेनी
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म
इ.स.पू. १२९०
मृत्यू
इ.स.पू. १२९२ - इ.स.पू. १२९१ - इ.स.पू. १२९० - इ.स.पू. १२८९ - इ.स.पू. १२८८
वर्ग:प्राचीन घटना
मालाड रेल्वे स्थानक
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
गॅरी लिनेकर
वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. ५१६
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५१६ वर्ग:इ.स.पू.चे ५१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
चित्तरंजन चिंतामणराव कोल्हटकर
चित्तरंजन चिंतामणराव कोल्हटकर (जानेवारी १५, इ.स. १९२३; अमरावती, ब्रिटिश भारत - ऑक्टोबर २५, इ.स. २००९; पुणे, महाराष्ट्र) हे मराठी नाट्य-अभिनेते, चित्रपट अभिनेते होते. सुमारे सहा दशकं रंगभूमी आणि चित्रपट क्षेत्रात त्यांची कारकीर्द आहे.
बालपण
कोल्हटकरांचा जन्म जानेवारी १५, इ.स. १९२३ रोजी महाराष्ट्रात अमरावती येथे झाला. त्यांचे वडील चिंतामणराव कोल्हटकर हेसुद्धा नाटकांतून अभिनय करत असत. विनोदी साहित्याचे मेरूमणी श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर हे चित्तरंजन कोल्हटकर यांचे चुलते.
कारकीर्द
आग्ऱ्याहून सुटका, बेबंदशाही, पद्मिनी, इथे ओशाळला मृत्यू, नटसम्राट आदी प्रसिद्ध मराठी नाटकांतून त्यांनी अजरामर भूमिका केल्या. चित्तरंजन कोल्हटकरांच्या ऐतिहासिक नाटकातील भूमिका अतिशय गाजल्या. भावबंधनप्रमाणेच एकच प्याला, स्वामिनी, दुरिताचे तिमिर जावो, गारंबीचा बापू, पंडितराज जगन्नाथ, अश्रूंची झाली फुले इ. नाटकांमधील त्यांच्या भूमिका प्रसिद्ध आहेत.
संघटनात्मक कार्य
इ.स. १९८७ साली इंदुरात भरलेल्या अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलनाचे अध्यक्षपद कोल्हटकरांनी भूषवले. तसेच, नाट्य परिषदेच्या पुणे शाखेचे अध्यक्षपदही त्यांनी सांभाळले. तर संस्कार भारतीचे ते महाराष्ट्र प्रदेशाध्यक्ष पदही त्यांनी भूषविले होते.
लेखन
कोल्हटकरांनी रंगात रंगलो मी हे आत्मकथनात्मक पुस्तक लिहिले आहे.
मृत्यू
मृत्युपूर्वी आठ दिवसांपूर्वी आपल्या राहत्या घराखालीच फेरफटका मारत असताना ते पडले. त्यात त्यांच्या खांद्याचे हाड मोडले. त्यामुळे त्यांना उपचारासाठी रूग्णालयात दाखल करण्यात आले होते. तथापि, त्यांचे ऑक्टोबर २५, इ.स. २००९ रोजी महाराष्ट्रात पुणे येथे हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले.
इ.स. १२८१
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १२८१ वर्ग:इ.स.च्या १२८० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १३ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
पी. नागराजन
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
दापोली (निःसंदिग्धीकरण)
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
केव्हिन कीगन
वर्ग:फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स.पू. ५१७
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५१७ वर्ग:इ.स.पू.चे ५१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
शुभेच्छा
शुभेच्छा म्हणजे शुभ इच्छा. ज्याला शुभेच्छा देत आहोत त्याच्या हिताची कामना करणे. उदा. माझी शुभेच्छा आहे की तुम्ही सर्व सुखी रहा. तुमचा दिवस शुभ असावा.
शुभेच्छा ह्या सणाच्या, वाढदिवसाच्या किव्हा विवाहाच्या देखील असू शकतात. सण आणि वाढदिवस हे वर्षातून एकदाच येणारे विशेष असे दिवस असल्याने या दिवशी आपण आपल्या जवळच्या माणसांना तो दिवस आनंददायक जावा अश्या शुभेच्छा देतो.
नवीन विवाह झालेल्या जोडप्यांना त्यांच्या भावी आयुष्याची सुरुवात आनंदाने करण्यासाठी व त्यांचा संसार सुखाचा व्हावा अश्या शुभेच्छा दिल्या जातात.
शुभेच्छा दिल्याने त्या दिवसाचा आनंद द्विगुणित होतो आणि ज्याला शुभेच्छा देत आहोत त्या व्यक्तीबद्दलचा आपला आदर आणि प्रेमही ही व्यक्त होते.
आपल्या भारतीय संस्कृतीत सणांना विशेष असे महत्त्व आहे, आणि जर आपण कॅलेंडर पाहिले तर असे दिसते की प्रत्येक आठवड्याला एक मोठा सण हा आहेच. प्रत्येक दिवसाला विशेष असे महत्त्व आहे. एकादशी, चतुर्थी, रोज कोणाना कोणा महान व्यक्तीची जयंती, राष्ट्रीय दिवस आणि इतर बरेच महत्त्वाचे दिवस.
म्हणूनच एकमेकांना शुभेच्छा देणे हा दैनंदिन जीवनाचा एक भाग झाला आहे.
शुभेच्छा देण्याच्या पद्धती
शुभेच्छा ह्या प्रसंगानुरूप आणि विशेष वेळेनुसार बदलत जातात. उदा. प्रसंग जर एखाद्या स्पर्धा परीक्षेचा असेल तर त्या व्यक्तीला परीक्षेत उत्तम यश मिळावे अश्या शुभेच्छा दिल्या जातात. वाढदिवस असेल तर वाढदिवसाच्या दिल्या जाणाऱ्या हार्दिक शुभेच्छा आणि वेळेनुसार म्हंटले तर पहाटेच्या वेळी दिल्या जाणाऱ्या सकाळच्या शुभेच्छा आणि रात्रीच्या वेळी दिल्या जाणाऱ्या शुभ रात्री शुभेच्छा. सोमवारी दिल्या जाणाऱ्या शुभ सोमवार अश्या शुभेच्छा.
आजकाल तर वयानुसार देखील शुभेच्छा दिल्या जातात. जसे की, वयाची 60 वर्षे पूर्ण केल्याबद्दलच्या शुभेच्छा, 50 व्या वाढदिवसाच्या शुभेच्छा. अश्या वयाच्या पहिल्या वर्षांपासून ते व्यक्ती म्हातारा होईपर्यंत शुभेच्छा ह्या संपत नाहीत.
वाढदिवसाच्या शुभेच्छांचा नमुना:
आजचा दिवस आमच्यासाठीही खास आहे,
तुम्हाला उदंड आयुष्य लाभो,
मनी हाच ध्यास आहे !
यशस्वी व्हा, औक्षवंत व्हा,
याच सदिच्छेसह..
वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा !
जीवशास्त्रज्ञ
निसर्ग, जीव तसेच उत्क्रांतीवादाचा अभ्यास करणारे यांना जीवशास्त्रज्ञ असे संबोधन आहे.
इ.स. ३०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३० वर्ग:इ.स.च्या ३० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
30er
फेरो द्वीपसमूह
वर्ग:डेन्मार्क
थंदुयीसे खुबोनी
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
मैहर घराणे
मैहर घराणे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील एक घराणे आहे. याची सुरुवात भारताच्या मध्य प्रदेशातील सतना जिल्ह्यातील मैहर या छोट्या शहरात झाली.
बॉबी मूर
बॉबी मूर इंग्लंड कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे. हा इ.स. १९६६ च्या फुटबॉल विश्वचषक स्पर्धेत विजेत्या इंग्लंडच्या संघाचा कर्णधार होता.
वर्ग:इंग्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मासावा
मासावा किंवा मित्सिवा (गीझ भाषा: ምጽዋዕ;मिसिवा, अरबी भाषा: مصوع;मसावा, इटालियन भाषा:मस्सौआ) किंवा पूर्वीचे बत्सी (गीझ भाषा: ባጽዕ;बासी) किंवा बडी (अरबी भाषा: بِضع) हे इरिट्रियामधील लाल समुद्रकिनाऱ्यावर असलेले शहर व बंदर आहे.
इ.स. १९९१मध्ये इरिट्रिया देश उदयास येण्याआधी या शहरावर अक्सुमी साम्राज्य, उम्मयी खिलाफत, बेजा जमाती, ऑट्टोमन साम्राज्य, इजिप्त, युनायटेड किंग्डम, इटली आणि इथियोपियाची सत्ता होती. इ.स. १९००पर्यंत हे शहर इटलीच्या इरिट्रिया प्रांताची राजधानी होते. त्यानंतर राजधानी अस्मारा येथे हलविण्यात आली.
वर्ग:इरिट्रियामधील शहरे
शारदा (अभिनेत्री)
शारदा (२५ जून, इ.स. १९४५ - ) ही एक तामीळ चित्रपटांत काम करणारी भारतीय अभिनेत्री आहे
हेसुद्धा पहा
वर्ग:तमिळ चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:तेलुगू चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, सर्वोत्कृष्ट अभिनेत्री
इक्वेटोरीयल गिनी
इक्वेटोरीयल गिनीचे प्रजासत्ताक (República de Guinea Ecuatorial, République de Guinée équatoriale, República da Guiné Equatorial; भाषांतर: विषुववृत्तीय गिनी) हा मध्य आफ्रिकेतील गिनीच्या आखाताच्या किनाऱ्यावरील एक छोटा देश आहे. ह्या देशाचे दोन भाग आहेत: पहिला, कामेरूनच्या दक्षिणेला व गॅबनच्या वायव्येला असलेला खंडांतर्गत भाग, व दुसरा अटलांटिक महासागरातील अनेक लहान मोठी बेटे. इक्वेटोरियल गिनीची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर मलाबो हे बियोको नावाच्या एका बेटावर वसले आहे. ह्या देशाच्या नावात जरी विषुववृत्त असले तरी देशाचा कोणताही भाग विषुववृत्तावर मोडत नाही.
इ.स. १७७८ ते इ.स. १९६८ दरम्यान स्पॅनिश गिनी नावाची स्पेनची वसाहत असलेल्या ह्या देशाला १२ ऑक्टोबर १९६८ रोजी स्वातंत्र्य मिळाले. स्पॅनिश ही राष्ट्रभाषा असलेला इक्वेटोरीयल गिनी हा आफ्रिकेमधील एकमेव देश आहे. १९९० च्या दशकापासून इक्वेटोरीयल गिनी हा सहाराच्या दक्षिणेकडील आफ्रिका प्रदेशातील खनिज तेलाचा एक मोठा उत्पादक आहे. तेलाच्या निर्यातीमुळे हा देश सुबत्त बनला असून येथील वार्षिक सकल उत्पन्न जगात ६९व्या क्रमांकावर असून वार्षिक दरडोई उत्पन्न आफ्रिकेमध्ये सर्वाधिक आहे. तरीही येथे संपत्तीमध्ये प्रचंड मोठ्या प्रमाणावर विषमता असून फार थोड्या नागरिकांना ह्या अर्थव्यवस्थेमुळे फायदा झाला आहे. इक्वेटोरीयल गिनीमधील बहुसंख्य जनता दारिद्र्यामध्ये जीवन कंठत आहे. १९७९ पासून राष्ट्राध्यक्षपदावर असलेला तियोदोरो ओबियांग एन्गेमा एम्बासोगो हा आफ्रिकेमधील सर्वात वाईट हुकुमशहा समजला जातो. त्याच्या राजवटीखाली इक्वेटोरीयल गिनीमध्ये मानवी हक्कांचे उल्लंघन जगात सर्वात चिंताजनक बनले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:आफ्रिकेतील देश वर्ग:मध्य आफ्रिका
कृष्णमेघ कुंटे
कृष्णमेघ जगन्नाथ कुंटे (जन्म : इ.स. १९७३) हे उत्क्रांतिवादी जीवशास्त्रज्ञ आहेत. देहरादून येथील वाईल्ड लाईफ इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया मधून एम.एस्‌सी; अमेरिका येथे पीएच.डी. केले. त्यांनी पश्चिम घाटातील फुलपाखरांचा अभ्यास केला आहे. निसर्ग व जीवनाचे भान असणारे मराठी भाषेतील लेखक, समीक्षक. निसर्ग आणि माणूस या विषयावरील मराठीतले महत्त्वाचे लेखक.
जीवन
नर्मदा परिक्रमांमुळे प्रसिद्धीस आलेले जगन्नाथ कुंटे हे कृष्णमेघ यांचे वडील..
पुरस्कार
कुंटे, कृष्णमेघ कुंटे, कृष्णमेघ वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म
गांधी नावाच्या संस्थांची यादी
शिवाजी नावाच्या संस्था या लेखात शिवाजीचे नाव असलेल्या संस्थांची एक (अपूर्ण) यादी वाचता येईल. 'गांधी' घराण्यातले नाव असलेल्यासुद्धा अनेक संस्था भारतात आहेत. महात्मा गांधी, इंदिरा गांधी, राजीव गांधी आणि अन्य गांधी यांच्या नावांवरून नामकरण झालेल्या संस्थांची यादी पुढे दिली आहे. भारत सरकारतर्फे चालवण्यात येणाऱ्या ५८ योजनांपैकी १६ योजना, राजीव या नावाने, आणि ८ योजना इंदिरा या नावाने पुनीत झाल्या आहेत. या बहुतेक सर्व सरकारी योजनांची नावे पुढील यादीत सापडतील. ही भविष्यातल्या लेखांची अनुक्रमणिका आहे असे समजावे.
अनेक कल्याणकारी योजना, संस्था आणि अगदी रस्ते, पूल आणि चौक यांनाही नेहरू-गांधी परिवारातील व्यक्तींची नावे देण्याची मक्तेदारी काँग्रेसने आजही (११ जुलै २०१३) पूर्णपणे राखली. आजच्या बैठकीत काँग्रेस अध्यक्षा सोनिया गांधी यांच्या रायबरेली मतदारसंघात फक्त महिलांसाठीच असलेल्या विद्यापीठाच्या स्थापनेचा निर्णय केला. तसेच राजीव गांधी यांच्या नावाने राष्ट्रीय हवाई वाहतूक विद्यापीठ स्थापन करण्याचे ठरविण्यात आले. या दोन्ही ठरावांवर वर्तमानपत्रांनी सडकून टीका केली आहे.
संदर्भ
नेहरू-गांधी-नेहरू-गांधी
गांधीमार्ग
नेहरू-इंदिरा-राजीव योजना
वर्ग: संस्था वर्ग:याद्या वर्ग:महात्मा गांधी
(अपूर्ण)
शु-ऐब वॉल्टर्स
शु-ऐब वॉल्टर्स (२६ डिसेंबर, इ.स. १९८१:केप टाउन, वेस्टर्न केप, दक्षिण आफ्रिका - ) हा दक्षिण आफ्रिकेचा फुटबॉल खेळाडू आहे.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८१ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जोगेश्वरी पूर्व विधानसभा मतदारसंघ
जोगेश्वरी पूर्व विधानसभा मतदारसंघ - १५८ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. हा मतदारसंघ मुंबई उपनगर जिल्ह्यात येतो. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, जोगेश्वरी पूर्व मतदारसंघात बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या जनगणना वॉर्ड क्र. १२५६, १२५८ आणि १४५९ यांचा समावेश होतो. जोगेश्वरी पूर्व हा विधानसभा मतदारसंघ मुंबई उत्तर पश्चिम लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
शिवसेनेचे रविंद्र दत्ताराम वायकर हे जोगेश्वरी पूर्व विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
निवडणूक निकाल
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:वायव्य मुंबई लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:मुंबई उपनगर जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ
इ.स.पू. ५१८
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५१८ वर्ग:इ.स.पू.चे ५१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
आंद्रे-मरी अँपियर
आंद्रे-मरी ॲंपियर (जानेवारी २०, इ.स. १७७५ - जून १०, इ.स. १८३६) हा फ्रांसचा भौतिकशास्त्रज्ञ आणि गणितज्ञ होता.
याने विद्युतचुंबकीयत्वाचा शोध लावला.सोलेनॉइडआणि इलेक्ट्रिकल टेलीग्राफ सारख्या असंख्य अनुप्रयोगांचे ते शोधक देखील आहेत. ॲंपियर हे फ्रेंच अकॅडमी ऑफ सायन्सेसचे सदस्य आणि इकोले पॉलीटेक्निक आणि कोलेज डे फ्रान्सचे प्रोफेसर होते. विद्युतप्रवाहाच्या एककाला याचे नाव (ॲंपियर) देण्यात आले आहे.
ॲंपियर, आंद्रे मरी ॲंपियर, आंद्रे मरी ॲंपियर, आंद्रे मरी वर्ग:इ.स. १७७५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८३६ मधील मृत्यू
दापोली शहर
दापोली शहर हे दापोली तालुक्याचे मुख्यालय आहें.
अब्दुल्ला, सौदी अरेबिया
१ ऑगस्ट १९२४ रोजी रियाध येथे जन्मलेला अब्दुल्ला राजा अल-सौदचा दहावा मुलगा होता. १९६३ साली अब्दुल्लाला सौदी लष्करप्रमुखपदी नियुक्त करण्यात आले. १९७५ साली राजा खालिदने अब्दुल्लाची सौदी अरेबियाच्या दुसऱ्या उपपंतप्रधानपदावर नियुक्ती केली. १९८२ मध्ये खालिदच्या मृत्यूनंतर अब्दुल्ला सौदी राजघराण्याचा युवराज बनला. १९९५ मध्ये राजा फह्दला आलेल्या हृदयघाताच्या झटक्यानंतर अब्दुल्ला सौदीचा कार्यवाहू राष्ट्रप्रमुख बनला.
अब्दुल्लाच्या कारकीर्दीमध्ये सौदी अरेबियाचे मोठ्या प्रमाणावर आधुनिकीकरण झाले. अब्दुल्लाने अमेरिका व ब्रितनसोबत सौदी अरेबियाचे संबंध बळकट केले. अब्दुल्लाने सौदी महिलांना मतदानाचा अधिकार दिला व खेळ स्पर्धांमध्ये सहभाग घेण्याची परवानगी दिली. २३ जानेवारी २०१५ रोजी अब्दुल्लाचे वयाच्या ९०व्या वर्षी न्युमोनियाने निधन झाले. त्याला अंदाजे ३० पत्नी व ३५ अपत्ये असल्याचे वृत्त आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:सौदी अरेबियाचे राजे
पी.आर. सुंदरम
'''पी.आर. सुंदरम''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
१९३८ ॲशेस मालिका
ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने जून-ऑगस्ट १९३८ दरम्यान द ॲशेसअंतर्गत पाच कसोटी सामने खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला. ॲशेस मालिका १-१ अशी बरोबरीत सुटली. मॅंचेस्टरमधील तिसरी कसोटी पावसामुळे एकही चेंडू न टाकता रद्द करण्यात आली.
नांदुर खुर्द
नांदुर खुर्द हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वाइल्ड लाइफ इन्स्टिट्यूट ऑफ इंडिया
अधिक वाचन
वर्ग:शिक्षण संस्था वर्ग:डेहराडून
वृत्तपत्र
घडलेली घटना व इतर मजकूर वाचकांपर्यंत पोचवणारे (बहुधा) छापील प्रकाशन.
लुइझ फेलीपे स्कोलारी
वर्ग:ब्राझीलचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
वृत्तपत्र
वृत्तपत्र
वृत्तपत्र या लेखात मुख्य शब्द वृत्त असा असला तरी केवळ वृत्त देणे एवढाच वृत्तपत्राचा आवाका नाही. वृत्तपत्रे ही वाचकांच्या जीवनाशी,विचारांशी,ध्येयवादाशी त्यांच्या सामान्य गरजा,त्यांचे प्रश्न त्यांवरील अन्याय,त्यांचे अभिमान,त्यांचे आनंद आणि दुःख ही अशा वेगवेगळ्या प्रसंगाशी समरस झालेली असते. इ.स. १८३२ मध्ये बाळशास्त्री जांभेकर यांनी काढलेले दर्पण हे मराठी पत्रकारितेची गंगोत्री समजली जाते. वृत्तपत्रे ही अनेक पानांमध्ये प्रकाशित होत असतात. काही वृत्तपत्रे ही दररोज प्रकशित असतात, त्यांना दैनिके म्हणतात. काही वृत्तपत्रे ही आठवड्याला प्रकाशित होत असतात, त्यांना साप्ताहिक असे म्हणतात. काही वृत्तपत्रे ही पंधरा दिवसांनी प्रकाशित होत असतात त्यांना पाक्षिक असे म्हणतात. तर काही वृत्तपत्रे ही दर महिन्याला प्रकाशित होत असतात, त्यांना मासिक असे म्हणतात. काही वृत्तपत्रे दर तीन महिन्याला प्रकाशित होतात त्यांना त्रिमासिक असे म्हणतात. तर काही वृत्तपत्र ही दर सहा महिन्याला प्रकाशित होत असतात, त्याला सहामाही असे म्हणतात. तर दर वर्षी प्रकाशित होत असलेल्या वृत्तपत्राला वार्षिक असे म्हणतात. वृत्तपत्रांमधून आपल्याला राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय घडामोडी,राजकारण,साहित्य,कला,क्रीडा,आणि सांस्कृतिक घडामोडी समजतात.वृत्तपत्रांद्वारे आपल्याला जगात कुठे काय घडले ते समजते.
अग्रलेख
अग्रलेख हे लेख संपादक लिहितात. वृत्तपत्राचे संपादक हे आपल्या रोजच्या प्रकाशनातून एक माहिती पूर्ण असलेला अग्रलेख रोज प्रकाशित करत असतात.संपादक हा दूरदृष्टीचा असतो त्याला विविध भाषांचे ज्ञान अवगत असतात. त्याचा जण संपर्क हा खूप मोठा असतो. अग्रलेखातून प्रकाशित होणारी माहिती विविध पैलूंवर भर टाकणारा किंवा एख्याद्या विषयाची परीपूर्ण माहिती देणारा असतो. उदा- GST वरील लेख, नोट बंदी काळातील आलेले लेख.... अग्रलेख हे एक जबरदस्त हत्यार म्हणून लोकमान्य टिळकांनी स्वातंत्र्य लढ्यासाठी वापरले.
हवामान
भारतीय शेती ही निसर्गावरील जुगार म्हणून ओळखले जाते. हवामानाचा अंदाज म्हणूनच शेतीसाठी आवश्यक मानला जातो.
वाचकांचे पत्रव्यवहार
वाचकांचा पत्रव्यवहार'हे सदर २०व्या शतकापासून आजही दैनिके, मासिके, साप्ताहिके, नियतकालिके इत्यांदीमध्ये आपले अस्तित्व टिकवून आहे. वूत्तपत्रसृष्टीच्या प्रारंभापासूनच पत्रव्यवहाराचे सामाजिकदृष्टीने असणारे महत्त्व ओळखून संपादकांनी पत्रव्यवहारास खास जागा दिली. वाचकांना आपली मते, विचार, अपेक्षा, तक्रारी, क्रिया-प्रतिक्रिया व्यक्त करण्याची जणू हक्काची जागाच एका व्यासपीठाप्रमाणे पत्रव्यवहाराच्या सदरात उपलब्ध होते. वाचकांच्या पत्रातून समाजमनाची स्पंदने, समाजाच्या जाणिवाच व्यक्त होतात. जागतिक घडामोडी,सामाजिक, सांस्कृतिक, राजकीय विषयांना स्पर्श करणारी ही मनोगतपर परखड पत्रे असतात. समाजात घडणाऱ्या चांगल्या आणि वाईट घटनांबाबत तात्काळ मतनोंदणी करणारे,ग्रामीण आणि नागरी सुविधेबाबत विकासातील त्रुटी सांगणारे, नाराजी, निषेध करणारे, चांगल्या बातमींचे स्वागत तसेच अभिनंदन करणारे असे लेख वाचकांचे पत्रव्यवहारमध्ये असतात. वाचकांना लिहिते करणाऱ्या, अभिव्यक्तीस जागा देणाऱ्या अशा पत्रव्यवहारातून विचारमंथनास चालना मिळते.वाचकांच्या पत्रातून समाजमनाचे प्रतिबिंब उमटत असते. अशा पत्रव्यवहारातून शिक्षण, सामाजिक सुधारणा, विचारक्षमता,संवेदनशीलता विकसित होऊन जागृत आणि प्रगल्भ समाजनिर्मितीस पोषक वातावरण निर्माण होते.
वार्षिक सुट्ट्या
इ.स. १९७५पूर्वी १५ ऑगस्ट (स्वातंत्र्यदिन), २६ जानेवारी (प्रजासत्ताक दिन) व दिवाळी या दिवशीही भारतातील वृत्तपत्रे बंद नसतात. कारण सगळी वृत्तपत्रे एकदम सुट्टी घेत नाहीत. त्यामुळे विक्रेत्याला मात्र कधीच सुट्टी मिळत नसे. १५ ऑगस्टला टाइम्स ग्रुपची वृत्तपत्रे प्रसिद्ध होतात. त्या बदल्यात ते २६ जानेवारीला सुट्टी घेत. तर त्याउलट एक्सप्रेस ग्रुप १५ ऑगस्टला (स्वातंत्र्यदिन) सुट्टी घेत असे व २६ जानेवारीला व दिवाळीला त्यांची वृत्तपत्रे प्रसिद्ध होत असत.
महाराष्ट्रामधील वृत्तपत्र विक्रेत्याला सुट्टी मिळावी म्हणून दादरमधील एक जुने वृत्तपत्र विक्रेते जयराम रघुनाथ सहस्रबुद्धे (जन्म : २१ डिसेंबर, इ.स. १९१६) यांनी दादरमधील दोन-चार वृत्तपत्रविक्रेत्यांना बरोबर घेऊन दोन्ही ग्रुप तसेच इतर वृत्तपत्रांच्या व्यवस्थापकांची भेट घेऊन काही मार्ग निघतो का? म्हणून चाचपणी केली. परंतु काहीही उपयोग झाला नाही. हा सुट्टीचा प्रश्न सोडवायचा असेल तर विक्रेत्यांनी संघटित झाले पाहिजे, असा निर्णय घेण्यात आला. त्यादृष्टीने जयराम रघुनाथ सहस्रबुद्धे त्यांनी हालचालींना सुरुवात केली. वेगवेगळ्या भागांतील विक्रेत्यांना भेटायला व संपर्क साधायला सुरुवात केली. त्यांच्या प्रयत्‍नांना यश येऊन त्यांना थेट कुलाब्यापासून कल्याणपर्यंत व इकडे विरारपर्यंत सर्व वृत्तपत्रविक्रेत्यांचा पाठिंबा मिळाला. त्यानंतर मुंबईतील सर्व वृत्तपत्रांनी एकाच दिवशी सुट्टी घेण्याचा निर्णय घेतला व सुट्टीचे दिवस ठरवून घेतले. अशा प्रकारे सर्व पेपर बंद असतील तेव्हा विक्रेत्यांना सुट्टी मिळू लागली.
वृत्तपत्र विक्रेता दिन
महाराष्ट्रात वृत्तपत्र विक्रेता दिनाची सुरुवात दिनांक 15 ऑक्टोबर 2018ला नांदेड येथे खासदार अशोकराव चव्हाण यांच्या हस्ते झाली. महाराष्ट्र राज्य वृत्तपत्र विक्रेता संघटनेने वृत्तपत्र विक्रेता दिवस देशाचे माजी राष्ट्रपती, भारतरत्न डॉ एपीजे अब्दुल कलाम यांच्या जयंती दिनी करण्याचे ठरवले. वृत्तपत्र विक्रेता दिवस हळूहळू देशभर साजरा होत आहे.
छोट्या जाहिराती
छोट्या समर्पक असतात.
इतिहास
रोमन साम्राज्यात सरकारी वृत्तपत्र प्रकाशित होत असे. तसेच चीन मध्येही दुसरे ते तिसरे शतक या दरम्यान असलेल्या साम्राज्याच्या काळात सरकारी वृत्तपत्र प्रकाशित होत असे.
बाह्य दुवे
वर्ग:वृत्तपत्रे वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
इ.स.पू. ५१९
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५१९ वर्ग:इ.स.पू.चे ५१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
सोच समझ के (चित्रपट)
वर्ग:इ.स. १९९६ मधील चित्रपट
इ.स. १४०३
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १४०३ वर्ग:इ.स.च्या १४०० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
फतीह तेरिम
वर्ग:तुर्कस्तानचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पतियाळा घराणे
पतियाळा घराणे हे हिंदुस्तानी शास्त्रीय संगीतातले एक घराणे आहे.
कॉपर माउंटन
कॉपर माउंटन हे अमेरिकेच्या कॉलोराडो राज्यातील स्की रिसॉर्ट आहे. समिट काउंटीमधील हे रिसॉर्ट आय-७० महामार्गावर डेन्व्हरच्या पश्चिमेस १२० किमी (७५ मैल) अंतरावर आहे.
पतियाळा घराणे
वर्ग:शास्त्रीय संगीत वर्ग:संगीतातील घराणी वर्ग:पतियाळा वर्ग:पतियाळा घराणे
कॉपर माउंटन
येथे २,४६५ एकर (१० किमी२) इतक्या भागात स्कीईंग, स्नोबोर्डिंग तसेच इतर हिमक्रीडांची सोय आहे.
याची सुरुवात नोव्हेंबर, १९७२मध्ये झाली
वर्ग:कॉलोराडोमधील स्की रिसॉर्ट
महाराष्ट्रामधील लोकसभा व विधानसभा मतदारसंघांची यादी
भारताच्या महाराष्ट्र राज्यामध्ये एकूण ४८ लोकसभा व २८८ विधानसभा मतदारसंघ आहेत. प्रत्येक लोकसभा मतदारसंघामध्ये ६ विधानसभा मतदारसंघ समाविष्ट करण्यात आले आहेत.
इ.स.पू. ५२०
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ५२० वर्ग:इ.स.पू.चे ५२० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ६ वे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
रुद्रप्रयागचा नरभक्षक चित्ता
रुद्रप्रयागचा नरभक्षक चित्ता हा भारतातील एक नरभक्षक चित्ता होता. याने १२५हून जास्त माणसे मारली होती. अखेरीस प्रसिद्ध शिकारी जिम कॉर्बेट यांनी ह्या चित्त्याची शिकार केली. ह्या चित्त्याने बेंजी गावातील एका इसमाला सर्वप्रथम ठार केले. नरभक्षकाच्या भितीमुळे या मृत्यूनंतर केदारनाथ ते बद्रीनाथ या भागात एकही मनुष्य रात्री घराबाहेर पडत नसे. हा चित्ता नरभक्षण करण्यासाठी घराची दारे तोडून, खिडक्यांमधून घरात घुसत असे. या चित्त्याची शिकार केल्यामुळे येथील लोक कॉर्बेट यांना साधू समजू लागले.
हल्ले
बिबट्याचा पहिला बळी बेंजी गावातील होता, आणि 1918 मध्ये त्याला ठार मारण्यात आले. पुढील आठ वर्षे, केदारनाथ आणि बद्रीनाथ या हिंदू पवित्र देवस्थानांच्या रस्त्यावरून रात्री एकट्याने जाण्यास लोक घाबरत होते, कारण तो बिबट्याच्या जवळून गेला होता. प्रदेश, आणि काही गावकऱ्यांनी अंधार पडल्यानंतर त्यांची घरे सोडली. मानवी मांसाला प्राधान्य देणारा बिबट्या दारं तोडायचा, खिडक्यांमधून उडी मारायचा, मातीच्या किंवा झोपड्यांच्या भिंतींमधून पंजा मारायचा आणि रहिवाशांना खाण्याआधी बाहेर ओढायचा. अधिकृत नोंदीनुसार, बिबट्याने 125 हून अधिक लोकांचा बळी घेतला. तथापि, कॉर्बेटने नोंदवले आहे की मृत्यूची संख्या कदाचित नोंदवलेली नसलेली हत्या आणि हल्ल्यांमध्ये झालेल्या दुखापतींमुळे जास्त आहे.
बिबट्याचा शोध
त्याचा माग काढण्यासाठी गुरखा सैनिक आणि ब्रिटीश सैनिकांच्या तुकड्या पाठवण्यात आल्या, पण ते अयशस्वी झाले. उच्च शक्तीचे जिन सापळे आणि विष वापरून बिबट्याला मारण्याचा प्रयत्नही फसला. अनेक प्रसिद्ध शिकारींनी बिबट्याला पकडण्याचा प्रयत्न केला आणि ब्रिटिश सरकारने आर्थिक बक्षीस देऊ केले. तथापि, हे सर्व अपयशी ठरले. 1925 च्या शरद ऋतूत, जिम कॉर्बेटने बिबट्याला मारण्याचा प्रयत्न करण्याचे स्वतःवर घेतले आणि दहा आठवड्यांच्या शिकारीनंतर, 2 मे 1926 रोजी त्याने ते यशस्वीरित्या केले.
रुद्रप्रयागमध्ये, बिबट्याला गोळी घातल्याच्या जागेवर एक फलक आहे. रुद्रप्रयाग येथे बिबट्या मारल्याच्या स्मरणार्थ जत्रा भरते.
पी.के. बिजू
'''पी.के. बिजू''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
पोप बॉनिफेस सातवा
पोप बॉनिफेस सातवा ( - जुलै २०, इ.स. ९८५) हा प्रतिपोप होता. याला पोप मानले जात नाही.
याचे मूळ नाव फ्रॅंको फेरुची असे होते.
याने पोप बेनेडिक्ट सहाव्याला मृत्युदंड दिल्याची वदंता आहे. बेनेडिक्टच्या मृत्यूनंतर रोमच्या जनतेच्या क्षोभाला घाबरून बॉनिफेसने कॉन्स्टेन्टिनोपलला पळ काढला. जाताना त्याने अमाप खजिना आपल्या बरोबर नेला. इ.स. ९८४मध्ये बॉनिफेस परतला व पोप जॉन चौदाव्याला त्याने पदच्युत करून त्याचा खून करवला. पुढच्या वर्षी बॉनिफेसचा स्वतःचाच खून झाला.
बॉनिफेस ०७ बॉनिफेस ०७ बॉनिफेस ०७ वर्ग:इ.स. ९८५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्तन
स्तन ही सस्तन प्राण्याच्या शरीरावर असलेली दूध स्रवणारी ग्रंथी आहे.
काही अपवादात्मक सस्तन प्राणी सोडल्यास इतर सर्व सस्तन प्राण्यांच्या भ्रूणांची वाढ मातेच्या गर्भाशयात होते व या काळात भ्रूणांचे वारेमधून (अपरा) पोषण होत असते. गर्भाशयातून बाहेर आलेल्या नवजात अर्भकाने स्वतंत्रपणे अन्नग्रहण करून ते पचविण्याची क्षमता त्याच्यात निर्माण होईपर्यंत या प्राण्यांची बालके स्तनातील दुधावर अवलंबून असतात.
कुत्री, मांजरे यांसारख्या प्राण्यांच्या छाती व पोटावर स्तनांच्या ४ ते ५ जोड्या असतात. गायी-म्हशींच्या पोटाच्या खालच्या बाजूला २ जोड्या असतात. माकडे-वानरे व कपीकुळातील प्राण्यांच्या छातीवर एक जोडी असते. माणूसही सस्तन प्राणी असून त्याच्या छातीवर पुढे डाव्या व उजव्या बाजूला एक-एक असे दोन स्तन त्वचेखाली निर्माण होतात.
भ्रूणावस्थेत एकाच प्रकारच्या ऊतीपासून स्त्री व पुरुषाच्या स्तनांची निर्मिती होते. नवजात बालकांमधे दोघांच्याही स्तनांची वाढ दिसत नाही. पौगंडावस्थेत स्त्री-संप्रेरकांच्या (ईस्ट्रोजेन – Estrogen) प्रभावामुळे स्त्रीच्या स्तनांची व दूध निर्माण करणाऱ्या ग्रंथींची निर्मिती व वाढ सुरू होते. पुरुषांत स्त्री-संप्रेरक अगदी कमी प्रमाणात निर्माण होतात आणि पुरुष-संप्रेरकाच्या (टेस्टोस्टेरॉन – Testosterone) विरोधी प्रभावामुळे स्तनांचा विकास होत नाही.
स्तनांचं मुख्य काम दूध निर्मिती आणि बाळाला अंगावर पाजणे हे आहे आणि त्यांची रचनाही त्यानुसारच असते. गर्भारपणात गर्भरक्षक संप्रेरकाच्या (प्रोजेस्टेरॉन – Progesterone) प्रभावामुळे दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते आणि मुख्यतः प्रसूतीनंतर त्यांत दुधाची निर्मिती सुरू होते. बाळाने चोखायला सुरुवात करताच दूध पाझरायला सुरुवात होते आणि दुधाच्या अधिक निर्मितीलाही उत्तेजन मिळते. मासिक पाळी बंद झाल्यावर अतःस्रावांच्या प्रभावाविना या ग्रंथी सुकू लागतात आणि स्तनांचा आकार लहान होत जातो.
दूध निर्मिती व बाळाला अंगावर पाजणे या मुख्य कार्यांशिवाय स्तनांना लैंगिक आणि सामाजिक संदर्भ, अर्थ, उपयुक्तता आणि महत्त्वही आहे.
अनेक कारणांसाठी स्तनांचे आरोग्य महत्त्वाचे असल्याने त्यांची योग्य काळजी घेणे महत्त्वाचे असते. स्तनांची काळजी स्तनांना अनेक रोगही होऊ शकतात. त्यांचा प्रतिबंध, निदान आणि उपचार हेही महत्त्वाचे आहे. स्तनांचे रोग, स्तनाचा कर्करोग
स्तनांची वाढ आणि विकास
सर्व सस्तन प्राण्यांच्या भ्रूणावस्थेत नर आणि मादी, दोघांच्याही शरीरावर छाती आणि पोटाच्या डाव्या आणि उजव्या बाजूला, पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत, बाह्य आवरणाच्या दोन जाडसर घड्या किंवा उंचवटे निर्माण होतात. त्यांना दुधाच्या ओळी असं म्हणतात. त्यांच्यापासून पुढे स्तन आणि स्तनाग्रे निर्माण होतात.
निरनिराळ्या सस्तन प्राण्यांच्या माद्यांत या ओळींतील विशिष्ट भाग स्तनांत व स्तनाग्रांत विकसित झालेला दिसतो. उदा. – कुत्र्यां-मांजरांमधे स्तनांच्या चार-पाच जोड्या पुढच्या पायांपासून मागच्या पायांपर्यंत असतात, गायी-म्हशींत दोन जोड्या पोटावर मागच्या पायांमधे असतात आणि शेळीत एक जोडी मागच्या पायांमधे दिसते.
माणसाच्या भ्रूणावस्थेत सातव्या आठवड्यात दुधाच्या ओळी दिसायला लागतात. लैंगिक विभेदनाआधी हे घडल्यामुळे पुरुष गर्भांतही या ओळी दिसतात. माणसामधे स्तनांची एकच जोडी छातीवर दिसते. क्वचित दोनापेक्षा जास्त स्तनाग्रे निर्माण होतात. मोठा तीळ किंवा छोटी काळपट-तपकिरी गाठ दुधाच्या ओळीवर दिसल्यास ते अविकसित स्तनाग्र असण्याची शक्यता असते.
वय आणि विकासाच्या टप्प्यांबरोबर स्त्रीच्या स्तनांत होणारे बदल
जन्मापासून कुमारवयापर्यंत स्तन अविकसित असतात. तोपर्यत मुलगा आणि मुलगी यांच्या स्तनाची रचना आणि आकार यांत काहीच फरक दिसत नाही. किशोरवयात मात्र स्त्री-संप्रेरक (मुख्यतः ईस्ट्रोजेन - स्त्रीमदजन) आणि वाढ-संप्रेरकाच्या (Growth Hormone) प्रभावाखाली मुलींच्या स्तनांची वाढ आणि विकास (Breast Development) एकदम सुरू होतो.
पौगंडावस्था
पौगंडावस्थेच्या सुरुवातीला, वयाच्या साधारण आठ वर्षांनंतर, स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेनची रक्तातली पातळी वाढायला लागण्यामुळे मुलींच्या स्तनाग्राच्या खाली घट्ट गाठ दिसायला लागते. तिला स्तनाची कळी असे म्हणतात. बऱ्याच मुलींमधे वयात यायला लागण्याचे ते पहिले चिन्ह असते. नंतर स्तनाग्र, त्याभोवतालची चकती (स्तनाग्र-परिवलय) आणि त्याखालच्या गाठीची वाढ होते. या वेळी या गाठींच्या आकारात फरक असू शकतो. प्रत्यक्ष स्तनांची वाढ त्यानंतर सुरू होते आणि स्तनांचे आकारमान झपाट्याने वाढते. त्यात मुख्यतः दुधाच्या ग्रंथींच्या नलिकांचे जाळे, प्राथमिक अवस्थेतील ग्रंथी, भोवतालची चरबी आणि आधारभूत ऊतींची वाढ होऊन साधारण 18 ते 20 वर्षांपर्यंत स्तनांना त्यांचा पूर्ण आकार मिळतो. स्तनांची पूर्ण वाढ होईपर्यंत स्तनाग्र आणि भोवतालच्या चकतीचा फुगीरपणा स्तनापेक्षा वेगळा दिसतो. नंतर तो स्तनाच्या आकारात मिळून जातो.
मासिक पाळीचे चक्र
मासिक पाळीच्या चक्रात पाळी येण्याच्या आधीच्या आठवड्यात स्तनांच्या आकारमानात थोडी वाढ होते आणि पाळी सुरू झाल्यावर ती ओसरते.
गर्भारपणा, प्रसूती व स्तनपान
गर्भारपणाच्या काळात गर्भरक्षक प्रोजेस्टेरॉन या संप्रेरकाच्या प्रभावामुळे दुधाच्या ग्रंथींचा पुढील विकास होतो. यामुळे स्तनांचे आकारमान आणखी वाढते. त्यामुळे स्तनांच्या कातडीवर ताणल्याच्या रेषा दिसू लागतात. स्तनाग्रांचाही आकार वाढतो. स्तनाग्रे आणि भोवतालच्या चकतीचा रंगही जास्त गडद होतो.
प्रसूतीनंतर स्तनांचा रक्तपुरवठा वाढल्यामुळे आणि दुधाची निर्मिती सुरू झाल्यामुळे स्तनांचे आकारमान आणखी वाढते. पहिले 3-4 दिवस ते दुधाने भरून आल्यामुळे जास्त घट्ट लागतात. त्यानंतर बाळाला पाजण्याच्या कालावधीत बाळाच्या चोखण्याप्रमाणे दूध पाझरत असल्यामुळे हा घट्टपणा कमी होतो.
बाळ अंगावर प्यायचे बंद झाल्यावर दोन गर्भारपणांच्या मधल्या काळात दूधनिर्मिती थांबते आणि स्तनांचा आकार बराचसा पूर्ववत होतो. पण प्रत्येक गर्भारपणात तो थोडा थोडा वाढत राहातो, स्तनाग्रे जास्त गडद होत जातात आणि ताणल्याच्या रेषाही वाढतात.
रजोनिवृत्ती
याशिवाय गर्भप्रतिबंधक गोळ्या, संप्रेरकांचा उपयोग करून उपचार, वजनातले मोठे बदल, धूम्रपान, यांमुळे स्तनांच्या आकारमानात चढ-उतार होत राहातात.
स्तनांची किशोरवयातील वाढ हा दुय्यम लैंगिक गुणधर्मांच्या (पौगंडावस्था) विकासाचाही एक भाग आहे. या काळात काही वेळा स्तन असमान आकाराचे असणे नैसर्गिक असले तरी ते तात्पुरते असते. काही वेळा ही असमानता नंतरही टिकून राहिल्यास ते अनैसर्गिक असते. तसेच काही वेळा या वयात मुलींच्या स्तनांची खूप जास्त किंवा खूप कमी वाढही होऊ शकते. अशा वेळी वैद्यकीय सल्ला घ्यावा.
वेळीच योग्य माहिती दिली नसेल तर पहिल्या पाळीच्या सुरुवातीप्रमाणेच स्तनाच्या कळीच्या वाढीसाठीही मुली मानसिक दृष्ट्या तयार नसतात आणि त्यांना ते अनैसर्गिक वाटून धक्का बसू शकतो. त्यांच्या मनातल्या स्वतःच्या शरीराच्या प्रतिमेवर याचा परिणाम होऊन त्यांना भीती किंवा लाज वाटू शकते किंवा न्यूनगंड निर्माण होऊ शकतो.
एकूणच स्त्रीच्या आयुष्यात किशोरावस्था, तारुण्य, गर्भारपणा, अंगावर पाजण्याचा काळ आणि रजोनिवृत्तीनंतरचा काळ यांमधे स्तनांचा आकार, आकारमान आणि वजन बदलत राहाते. हे बदल बाळाला अंगावर पाजल्यामुळे होतात असा सर्वसाधारण लोकांचा आणि बऱ्याच वैद्यकीय व्यावसायिकांचाही समज आहे तो चुकीचा आहे.
स्तनांच्या आकारमानातील बदलांबरोबरच त्यांवरील ताणल्याच्या रेषा वाढत जातात. या रेषा म्हणजे स्त्रीच्या आयुष्यातील स्तनांच्या विकासक्रमाचा आणि आकारमानात झालेल्या चढ-उतारांचा आलेखच असतात.
पुरुषाच्या स्तनांत होणारे बदल
पुरुषांच्या स्तनांमधे आयुष्यभर काही बदल होत नाहीत. स्तनाच्या कळीची वाढ काही वेळा किशोरवयातील मुलांमधेही दिसते. नंतर ती बसते आणि पुढे टेस्टोस्टेरॉनच्या प्रभावामुळे नैसर्गिक परीस्थितीत स्तनांचा विकास होत नाही. पण या वयात काही वेळा स्त्री-संप्रेरक आणि पुरुष-संप्रेरकांच्या असंतुलनामुळे मुलाच्या स्तनांचीही मुलीप्रमाणे वाढ होते. क्वचित प्रसंगी खूप उतार वयात टेस्टोस्टेरॉन या पुरुष-संप्रेरकाचा प्रभाव कमी झाल्यामुळे स्तनांची थोडी वाढ होऊ शकते (Gynecomastia) आणि दूधही पाझरू शकते. वाढ जास्त व नकोशी वाटल्यास काही भाग काढून टाकण्याची शस्त्रक्रिया करता येते.
रचना
स्त्रीच्या छातीच्या पुढच्या भागावर, डाव्या आणि उजव्या बाजूला एक-एक असे 2 स्तन असतात. ते त्वचेखाली आणि छातीच्या स्नायूवर साधारण दुसऱ्या फासळीपासून सहाव्या फासळीपर्यंत आणि मध्यरेषेपासून काखेपर्यंत पसरलेले असतात. ही साधारण शंकूच्या आकाराची रचना असते. तिचा पाया छातीवर आणि शिखर स्तनाग्राच्या ठिकाणी असते. स्तनांमधे प्रामुख्याने दुधाच्या ग्रंथी आणि चरबीयुक्त संयोजी ऊतीचा समावेश असतो(Breast: Anatomy).
दुधाच्या ग्रंथी
किशोरवयात स्त्री-संप्रेरक ईस्ट्रोजेन आणि गर्भारपणात ईस्ट्रोजेनबरोबरच गर्भरक्षक संप्रेरक प्रोजेस्टेरॉनच्याही प्रभावाखाली दुधाच्या ग्रंथींची अधिक वाढ होते. पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनाच्या मुख्य ग्रंथीयुक्त भागात दुधाच्या ग्रंथींचे 14 ते 18 खंड/गुच्छ आढळतात. हे खंड स्तनाग्राच्या केंद्राभोवती फुलाच्या पाकळ्यांप्रमाणे पसरलेले असतात. या ग्रंथींतून निघणाऱ्या नलिका एकमेकींना मिळत मिळत एका खंडातून एक अशा 14-18 मुख्य नलिका स्तनाग्रावर वेगवेगळ्या उघडतात.
दुधाच्या ग्रंथी या केसांच्या मुळाशी असणाऱ्या विशिष्ट प्रकारच्या घर्मग्रंथींचेच (Sweat gland: Types, Apocrine Sweat gland) बदललेले व सुधारित स्वरूप आहे. त्यातून बाळाच्या पोषणाकरता स्निग्ध पदार्थ व प्रथिनयुक्त दूध स्रवते. ते नलिकांमधून स्तनाग्रांपर्यंत येते व स्तनाग्रांतून बाहेर पाझरते. पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनातील २/३ भाग या ग्रंथींनीच व्यापलेला असल्यामुळे स्तनांचे मुख्य काम दूधनिर्मिती व बाळाला दूध पाजणे हेच आहे.
स्तनाग्र बोंडल्याप्रमाणे असून बाळ दूध पिताना त्याला तोंडात धरण्यासाठी सोयिस्कर आकाराचे असते. स्तनाग्राभोवती त्वचेवर कमी-अधिक व्यासाची गडद रंगाची चकती (स्तनाग्र-परिवलय) असते. या चकतीत बदललेल्या स्वरूपातील घर्मग्रंथी असतात. बाळाला पाजताना स्तनाग्राला सुरक्षितता देण्यासाठी त्यांतून एक तेलकट पदार्थ पाझरतो. त्याच्या विशिष्ट वासामुळे बाळाची भूक वाढते अशीही एक शक्यता आहे.
संयोजी ऊती
ग्रंथींव्यतिरिक्त स्तनांचा उरलेला १/३ भाग मुख्यतः चरबी आणि संयोजी ऊतकांनी व्यापलेला असतो. त्यामुळे ग्रंथी आणि नलिकांना आधार मिळतो. स्तनांवर त्वचेखालीही चरबीचे आवरण असते. शिवाय कॉलरबोन आणि छातीच्या स्नायूंवरील आवरणापासून, ग्रंथी आणि चरबीमधून स्तनांवरील त्वचेच्या आवरणापर्यंत स्तनांचे आधारबंध (कूपरचे बंध) पसरलेले असतात. त्यांच्यामुळे स्तनांना छातीवर धरून ठेवण्यासाठी आधार मिळतो आणि उभारी येते. ही ग्रंथींची रचना आणि त्याभोवतीच्या चरबीमुळे स्तनांना विशिष्ट आकार येतो.
रक्तपुरवठा
स्तनांना अंतस्थ स्तन-रोहिणी (Internal mammary artery), छातीतील इतर रोहिण्या आणि तिसऱ्या ते आठव्या बरगड्यांमधल्या जागेतून जाणाऱ्या रोहिण्यांच्या शेवटच्या शाखा यांतून भरपूर रक्तपुरवठा असतो. यातील जवळजवळ ६०% रक्तपुरवठा अंतस्थ स्तनरोहिणीतून होतो. अंतस्थ स्तन-नीलेतून या रक्ताचा निचरा होतो.
किशोरवयात स्तनांची वाढ होते त्यावेळी तो वाढतो. मासिक पाळी येण्याच्या आधीच्या आठवड्यात तो थोडा वाढतो व पाळी सुरू झाल्यावर कमी होतो. तसेच लाज वाटण्याच्या प्रसंगी आणि मुख्यतः कामोत्तेजनेच्या वेळी नाक, गाल, कानाची पाळी यांच्याबरोबरच स्तन आणि स्तनाग्रांचा रक्तपुरवठा वाढल्यानं ते लालसर, गरम आणि जडही होतात. गर्भारपणाच्या काळात रक्तपुरवठा हळूहळू वाढतच जातो. बाळंतपणानंतरच्या काळात दूधनिर्मितीसाठी तो आणखीनच वाढतो. त्यामुळे बाळंतपणनंतरचे काही दिवस स्तन जास्त लाल आणि गरम असतात आणि त्यावर फुगलेल्या नीलांचे जाळे दिसते.
लसीचा निचरा
स्तनात तयार झालेल्या लसीपैकी जवळजवळ 75% लस त्या त्या बाजूच्या काखेतील लसिका ग्रंथींकडे वाहून नेली जाते आणि उरलेली छातीच्या मधल्या हाडाच्या दोन्ही बाजूंच्या लसिका ग्रंथींकडे जाते. हे विशेषतः स्तनांच्या कर्करोगाच्या दृष्टीने महत्त्वाचे असते कारण त्याचा प्रसार प्रामुख्याने लसिका वाहिन्या आणि लसिलाग्रंथीच्या द्वारे होतो.
संवेदनक्षमता
परीघवर्ती चेतातंतूंच्या (Peripheral nerves) जाळ्यामुळे स्तन संवेदनक्षम बनतात. विशेषतः स्तनांवरील त्वचा, स्तनाग्रे आणि त्याभोवतालच्या चकत्या अतीसंवेदनक्षम असतात. त्यामधे चेतातंतूंचे दाब आणि थरथरीला संवेदनक्षम पापुद्रेयुक्त गोलक (Lamellar corpuscle) आणि स्पर्षसंवेदक गोलक (Bulboid corpuscle) आढळतात. दुधाच्या ग्रंथी, नलिका आणि त्याभोवतीच्या अनैच्छिक स्नायूंभोवतीही (Smooth muscle) चेतातंतू एकवटलेले आढळतात. बाळानं चोखायला सुरुवात करताच बाळाच्या स्पर्षामुळे दुधाच्या निर्मितीला आणि पाझरण्याला चालना देण्यासाठी ही संवेदनक्षमता असते. ही एक प्रतिक्षिप्त क्रियाच आहे. नंतर तर बाळाचा आणि त्याला पाजण्याचा नुसता विचारही छाती भरून यायला कारणीभूत ठरतो.पण या चेतातंतूंच्या टोकांशी कामोत्तेजनासाठी अतीसंवेदनक्षम विशेष पेशी आणि गोलकांचीही निर्मिती किशोरवयात होते. या कामोत्तेजक संवेदनांमुळे माणसाच्या कामजीवनातही स्तन हा महत्त्वाचा अवयव आहे.
कार्य
स्त्रीयांमधे पूर्ण वाढ झालेल्या स्तनातील २/३ भाग दूध-निर्मितीच्या ग्रंथींनीच व्यापल्यामुळे स्तनांचे मुख्य काम दूध निर्मिती आणि बाळाला दूध पाजणे (स्तनपान देणे) हेच आहे.
मुलगा किंवा मुलगी, दोघांच्याही स्तनांची थोडी वाढ आणि थोडे चिकट दूध पाझरणे जन्मानंतर एक-दोन दिवस शक्य असते. कारण गर्भावस्थेत बाळ आईच्या दूध पाझरण्यास उत्तेजित करणाऱ्या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली असते. किशोरवयात दुधाच्या ग्रंथींच्या मुख्यतः नलिकांच्या जाळ्याची आणि अनुषंगिक चरबीची वाढ होते.
गर्भारपणात स्तनांचा आणि मुख्यतः दुधाच्या ग्रंथींचा विकास प्रोजेस्टेरॉन या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली होतो. प्रोलॅक्टीन (Prolactin) या संप्रेरकाची रक्तातील पातळीही गर्भारपणात वाढत जाते. त्यामुळे दुधाच्या ग्रंथींचा आणखी विकास होऊन गर्भारपणाच्या अगदी शेवटी शेवटी त्या दूध निर्मितीसाठी तयार होतात आणि मुख्यतः बाळंतपणानंतर दुधाच्या ग्रंथींत दुधाची निर्मिती सुरू होते. बाळंतपणानंतर बाळाने चोखायला सुरुवात करताच स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे प्रोलॅक्टीन आणि ऑक्सीटोसिन (Oxytocin) या संप्रेरकांच्या निर्मितीला चालना मिळून त्यांच्या निर्मितीत झपाट्याने वाढ होते. या संप्रेरकांच्या प्रभावाखाली अनुक्रमे दूध-निर्मिती आणि दूध पाझरणे या गोष्टी घडतात. फक्त स्त्रीमधेच आणि बाळाला पाजण्याच्या वेळीच फक्त दूध निर्मिती आणि दूध पाझरण्याची क्रिया व्हावी हा यामागचा हेतू आहे. पण काही वेळा संप्रेरकांचे असंतुलन, अंतःस्रावी ग्रंथींचे विकार, काही औषधांचा दुष्परिणाम, अतीतणाव इत्यादी कारणांमुळे गर्भारपण नसतानाही दूधनिर्मिती होऊन दूध पाझरू शकते. स्तनाग्रांच्या उद्दीपनामुळे निर्माण होणाऱ्या ऑक्सिटोसिनमुळे गर्भाशयाच्या आकुंचन-प्रसरणालाही चालना मिळते. यामुळे प्रसूतीनंतर रक्तस्राव कमी होण्याला आणि गर्भाशय पुन्हा मूळ स्थितीत येण्याला मदत होते.
नंतर बाळ अंगावर प्यायचे बंद झाल्यावर दोन गर्भारपणांच्या मधल्या काळात दूधनिर्मिती थांबते आणि स्तनांचा आकार जवळजवळ पूर्ववत होतो. पण प्रत्येक गर्भारपणात तो पूर्वीपेक्षा थोडाथोडा वाढतो. याप्रमाणे प्रत्येक गर्भारपण आणि बाळंतपणानंतर हे दूधनिर्मिती आणि दूध पाझरण्याचे कार्य आणि स्तनांतील बदल चालू राहातात.
पुरुषांमधे नैसर्गिक परीस्थितीत स्तनांची वाढ आणि दूधनिर्मिती होत नाही.
स्तन आणि लैंगिकता
मनुष्यप्राण्यात स्तन लैंगिक उद्दीपनात महत्त्वाचे काम करतात. हे महत्त्व दोन प्रकारे आहे. एक म्हणजे पुरुष आणि स्त्रीच्या शरीरावरील अनेक लैंगिक उद्दीपक क्षेत्रांपैकी ते एक महत्त्वाचे क्षेत्र आहे. त्यांना केलेल्या स्पर्षामुळे त्या व्यक्तीचे शारीरिक पातळीवर कामोद्दीपन होते. दुसरे म्हणजे स्त्रीचे स्तन दिसणे किंवा त्यांचा स्पर्ष पुरुषाला आणि विशिष्ठ पुरुषाने ते बघणे स्त्रीला कामोद्दीपक वाटते. पुरुषाची उघडी, भरदार आणि केसाळ छाती आणि त्यावरील स्तनाग्रे बघणे स्त्रीलाही कामोद्दीपक वाटते. हे कामोद्दीपन मानसिक पातळीवर होते. मनुष्यप्राण्याच्या बाबतीत लैंगिकता प्रामुख्याने मानसिक पातळीवरील असल्याने हे महत्त्वाचे आहे.
स्तनाग्रे आणि त्याभोवतालची चकती यांवरील त्वचा चेतातंतूंनी समृद्ध असते. त्यामधे चेतातंतूंचे दाब आणि थरथरीला संवेदनक्षम पापुद्रेयुक्त गोलक; स्पर्षसंवेदक गोलक; जननेंद्रियांवर आढळणारे वैशिष्ट्यपूर्ण तापमानसंवेदक गोलक आणि काही सुसंघटित चेतातंतूंची टोकेही विखुरलेली आढळतात.
जननेंद्रीयांपासून जाणाऱ्या संवेदना मेंदूच्या ज्या क्षेत्रात पोचतात त्याच क्षेत्रात स्तनाग्रांपासून निघालेल्या संवेदना पोचतात. याशिवाय स्तनाग्रांना उत्तेजित केल्यावर ऑक्सिटोसिन आणि प्रोलॅक्टीन या हॉर्मोन्सच्या निर्मितीत झपाट्यानं वाढ होते. त्यामुळे गर्भाशयाच्या आकुंचन-प्रसरणाला चालना मिळते. ही एक प्रतिक्षिप्त क्रियाच आहे. या आकुंचनांची संवेदनाही मेंदूत त्याच क्षेत्रात पोचते.
पुरुष आणि स्त्री, दोघांतही याचा जननेंद्रीयांवर मोठा परिणाम होतो. छाती, स्तन, स्तनाग्रे आणि त्याभोवतालची चकती यांना स्पर्षाने उत्तेजित केल्यावर दोघांतही एक प्रकारची कामोत्तेजक आणि सुखद भावना निर्माण होते. त्याचबरोबर हात, बोटे, ओठ, जीभ, इत्यादी इतर कामोत्तेजक क्षेत्रांना स्तनांचा स्पर्ष झाल्यासही सुखद भावना निर्माण होते.
यामुळे स्तन हा शारीरिक कामोत्तेजक क्षेत्रांपैकी एक महत्त्वाचा अवयव आहे.
स्तन आणि स्त्रीसौंदर्य
स्तनांचा आकार, आकारमान, छातीवरील स्थान, उभारी, दोन स्तनांतील अंतर, स्तनाग्रांचा आकार आणि भोवतालच्या चकतीचा आकार अशा अनेक घटकांवर स्तनांचं सौंदर्य अवलंबून असतं. या घटकांची एकमेकांबरोबर आणि संपूर्ण स्त्रीच्या आकृतीबरोबर प्रमाणबद्धता आणि संतुलन यांवरही सौंदर्य अवलंबून असतं.
स्तनांची ठेवण
स्तन छातीवर साधारण दुसऱ्या फासळीपासून सहाव्या फासळीपर्यंत आणि मध्यरेषेपासून काखेपर्यंत पसरलेले असतात. त्यांची ठेवण छातीवर पुढे समोर वाढलेले, बाकदार, दोन्ही बाजूंना झुकलेले, खाली झुकलेले किंवा लोंबणारे अशी असू शकते. दोन स्तनांतील अंतरही प्रत्येक स्त्रीत वेगवेगळे असते.
स्तनांचा आकार आणि आकारमान
वैय्यक्तिक रंग-रूपातील फरकांप्रमाणेच स्तनांच्या आकारातही नैसर्गिकपणेच खूप विविधता आढळते. शंकूप्रमाणे किंवा घुमटाप्रमाणे; बसके किंवा लांबट; टोकदार किंवा फुगीर; असे सर्व स्तनांचे आकार नैसर्गिकपणेच आढळतात. स्तनांच्या आकाराप्रमाणेच आकारमानातही नैसर्गिकपणेच मोठा बदल आढळतो. स्तनातील दुधाच्या ग्रंथी आणि भोवतालची चरबी यांचे प्रमाण निरनिराळ्या स्त्रीयांत वेगवेगळे असते. या प्रमाणांवर स्तनाचे वजन आणि घट्टपणा अवलंबून असतो. स्तनाचे वजन अंदाजे ५०० ते १००० ग्रॅम्सपर्यंत असू शकते (Breast: Anatomy). वय आणि आयुष्यातील टप्प्याप्रमाणेही स्तनांचे आकारमान आणि वजनात बदल होतात.
पण सर्वसाधारणपणे स्तनाच्या लहान-मोठेपणावरून त्यांच्यातील चरबी आणि दुधाच्या ग्रंथींचं प्रमाण आणि त्यांची दूधनिर्मितीक्षमता यांसंबंधी अंदाज बांधता येत नाहीत.
स्तनांची असमानता
जवळजवळ २५% स्त्रियांच्या दोन्ही स्तनांत लक्षात येण्याइतकी असमानता नैसर्गिकपणेच असते. किशोरवयात हे तात्पुरतं असतं. तसंच काही वेळा या वयात मुलींच्या स्तनांची खूप जास्त किंवा खूप कमी वाढही होऊ शकते. डावा स्तन मोठा असण्याचे प्रमाण सहसा जास्त असते. स्तनांची ठेवणही असमान असू शकते.
५ ते १०% स्त्रियांत ही असमानता जास्त प्रमाणात असू शकते. अशा वेळी किंवा असमानता नंतर निर्माण झाल्यास ते एखाद्या रोगाचे लक्षण आहे का याची खात्री करण्यासाठी वैद्यकीय सल्ला घेणे जरुरीचे आहे. अनैसर्गिक असमानतेची किरकोळ कारणांपासून स्तनांच्या कर्करोगापर्यंत अनेक कारणे आहेत.
स्तन झाकणारे कपडे वापरले जात असल्यास नैसर्गिक असमानतेचा फारसा प्रश्न येत नाही. पण स्तनाकार दिसणारे कपडे वापरात असल्यास योग्य किंवा एका बाजूला पॅडिंग केलेल्या ब्रेसियरच्या किंवा इतर अंतर्वस्त्रांच्या वापराने असमानता लक्षात येत नाही. स्तनांतील असमानतेमुळे सौंदर्याला बाधा येत असेल तर स्तनाकारांतील तफावत दूर करणाऱ्या स्तनांचे रोपण किंवा पुनर्रचना शस्त्रक्रियांची जरूर पडते. कोणत्या प्रकारची शत्रक्रिया करायची आणि एकाच स्तनावर का दोन्ही ते असमानतेच्या प्रमाणावर आणि प्रकारावर अवलंबून असते.
रेज सिनफील्ड
रेजिनाल्ड आल्बर्ट रेज सिनफील्ड (२४ डिसेंबर, १९००:हर्टफर्डशायर, इंग्लंड - १७ मार्च, १९८८:सॉमरसेट, इंग्लंड) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून १९३८ मध्ये १ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
स्तन
सौंदर्यवृद्धी
स्तन हे स्त्रीचे महत्त्वाचे सौंदर्य-लक्षण मानले गेले असल्यामुळे त्यांचे सौंदर्य वाढवण्यासाठी अनेक प्रकारांनी प्रयत्न केले जातात. परंतु स्तन दिसणे कामोत्तेजकही असल्याने ते दाखवण्यावर सामाजिक बंधने असतात. अशा वेळी त्यांच्या बाह्य रेषेवरून किंवा समाजमान्य मर्यादेनुसार दाखवलेल्या उघड्या भागावरून त्यांच्या सौंदर्याविषयी अनुमान करणे बघणाऱ्यावर सोपवलेले असते. उघडे स्तन किवा उघडी छाती फारच कमी वेळा दिसणार असते. म्हणून उघड्या स्तनांची वर्णने, चित्रे, शिल्पे, फोटो, छित्रफीती यांना महत्त्व प्राप्त झालेले दिसते. तसेच ते झाकण्याच्या प्रकारांना आणि ते किती आणि कसे झाकलेले आहेत यालाही महत्त्व प्राप्त झाले आहे. यासाठी कंचुकी, ब्रेसियर, स्लिप, कोर्सेट, इ अंतर्वस्त्रे; पारदर्शक, अर्धपारदर्शक, अपारदर्शक कपडे; स्तन झाकणाऱ्या कपड्यांचे लक्ष वेधून घेणारे रंग, इत्यादींचा उपयोग केलेला आढळतो.
रेज सिनफील्ड
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९०० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
स्तन
सौंदर्यवृद्धी
स्तनांचे सौंदऱ्य वाढवणारी वस्त्रे स्तनांना उभारी देणारी, आकार देणारी, आकारमान वाढवणारी, सामाजिक संकेतांनुसार पुरेसे झाकणारी पण अस्तित्व ठळकपणे दर्शवणारी अशी असतात. पण स्तनांचा उठाव दाखवणं समाजमान्य नसेल तर त्या ठिकाणी खूप सैल कपडे किंवा उभार दाबून टाकणारी घट्ट वस्त्रे वापरली जातात (Breast: Clothing).
या पलीकडे आकार आणि आकारमानात बदल हवा असेल तर आकार देणारी, वाढवणारी, कमी करणारी, ओघळलेपणा कमी करून उभारी देणारी, इत्यादी प्रकारच्या शस्त्रक्रीया आता उपलब्ध आहेत. पण स्तनांच्या सौंदर्यवृधीसाठी प्रयत्न करताना एखादी गोष्ट आपल्याला शोभणे आणि ती समाजमान्य असणे याकडे लक्ष देणे महत्त्वाचे असते.
स्तन-सौंदर्य आणि गर्भारपण-स्तनपान
बाळाला पाजण्यामुळे स्तन ओघळतात, त्यांचा आकार बिघडतो आणि त्यांचे सौंदर्य कमी होते हे सर्वसाधारण गैरसमज असले तरी वाढते वय हे स्तन ओघळण्याचे प्रमुख कारण आहे. त्याशिवाय धूम्रपान, अनेक वेळा गर्भधारणा, गुरुत्वाकर्षणाचा परिणाम आणि वजनातील चढ-उतार ही स्तन ओघळण्याची कारणे आहेत असे संशोधकांना आढळले आहे (Breast: Shape, texture, and support).
हेही पहा
स्तन ग्रंथी
संदर्भ
वर्ग:मानवी शरीर वर्ग:शरीरशास्त्र वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र वर्ग:महिला वर्ग:स्त्री अभ्यास वर्ग:सौंदर्य
दिसपूर
दिसपूर भारताच्या आसाम राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर कामरूप जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:आसाममधील शहरे वर्ग:कामरूप जिल्हा