cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अरितोमो गोतो
रियर ॲडमिरल अरितोमो गोतो (२३ जानेवारी, इ.स. १८८८ - १२ ऑक्टोबर, इ.स. १९४२) हा दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान जपानच्या शाही आरमाराच्या चौथ्या तांड्यातील एक सेनापती होता.
चार्ल्स नववा, स्वीडन
चार्ल्स नववा (४ ऑक्टोबर, इ.स. १५५० - ३० ऑक्टोबर, इ.स. १६११) हा स्वीडनचा राजा होता. हा १६०४पासून मृत्यूपर्यंत सत्तेवर होता.
चार्ल्स ०९ वर्ग:इ.स. १६११ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १५५० मधील जन्म
आयव्हन क्लास्निच
आयव्हन क्लास्निच (२९ जानेवारी, १९८०:हांबुर्ग, जर्मनी - ) हा क्रोएशियाकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे. याने २००६ च्या फिफा विश्वचषकात भाग घेतला होता.
२००७मध्ये क्लास्निचला मूत्रपिंड प्रत्यारोपण करून घ्यावे लागले व त्यानंतर तो २००८ युएफा युरो स्पर्धेत खेळला.
वर्ग:क्रोएशियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जैन मराठी साहित्य संमेलन
मराठी जैन साहित्य संमेलन या नावाखाली नियमित संमेलन भरते.
हे सुद्धा पहा
मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
आदिदास
आदिदास तथा अडिडास ही एक बहुराष्ट्रीय कंपनी आहे.
वर्ग:बहुराष्ट्रीय कंपन्या
जुवेनाल हब्यारिमाना
जुवेनाल हब्यारिमाना (Juvénal Habyarimana; ८ मार्च १९३७ - ६ एप्रिल १९९४, किगाली) हा ऱ्वांडा देशाचा तिसरा राष्ट्राध्यक्ष होता. ऱ्वांडाचा लष्कराप्रमुख असताना १९७३ साली तत्कालीन राष्ट्राध्यक्ष ग्रेगोइर कायिबंदा ह्याची सत्ता उलथवून हब्यारिमाना सत्तेवर आला. त्याने पुढील २१ वर्षे एका हुकुमशहाच्या शैलीमध्ये ऱ्वांडावर सत्ता गाजवली. ६ एप्रिल १९९४ रोजी हब्यारिमाना प्रवास करत असलेले विमान किगालीजवळ पाडण्यात आले ज्यामध्ये त्याचा मृत्यू झाला. त्याचा मृत्यू हे ऱ्वांडामधील जनसंहाराचे प्रमुख कारण होते.
प्रकाश गोळे
डॉ. प्रकाश गोळे (जन्म : इ.स. १९३८; - पुणे, २७ नोव्हेंबर २०१३) हे एक मराठी पर्यावरणतज्ज्ञ, पक्षितज्ज्ञ आणि अर्थशास्त्राचे अभ्यासक होते.
पूर्वायुष्य आणि शिक्षण
प्रकाश गोळे यांचे घराणे हे पेशवेकालीन सरदार घराणे होते. पुण्याच्या शनिवार पेठेतील गोळे वाड्यात ते रहात. त्यांचेव महाविद्यालयीन शिक्षण स.प. महाविद्यालयातून झाले. मूळचे ते कला शाखेचे विद्यार्थी. अर्थशास्त्र, समाजशास्त्र आणि इतिहास हे विषय घेऊन बी.ए. आणि नंतर अर्थशास्त्र विषयाची एम.ए. पदवीही त्यांनी संपादन केली. विशेष म्हणजे त्याच काळात त्यांनी ‘इतिहास’ विषयावर एक पुस्तक लिहिले होते,
कॉलेजच्या दिवसांपासूनच प्रकाश गोळे यांना प्राणी आणि पक्षी यांच्याबद्दल प्रेम वाटू लागले. पुढे त्यांना पक्षिशास्त्रज्ञ डॉ. सलीम अली यांच्याबरोबर काम करण्याची संधी मिळाली.
डॉ. प्रकाश गोळे यांनी पुण्यात १९८२ साली ’इकॉलॉजिकल सोसायटी ऑफ इंडिया स्थापन केली. सोसायटीच्या करवी त्यांनी नैसर्गिक पुनर्जीवनाचे असंख्य प्रयोग केले. त्यांच्या या संस्थेने निसर्ग संवर्धनावरील पदव्युत्तर पदविकेचा एक वर्षाचा अभ्यासक्रम विकसित केला आहे. हा मूलस्रोताच्या व्यवस्थापनाचा अभ्यास पुढे सरकारमान्य झाला. मात्र गोळे यांचा पर्यावरणीय अर्थशास्त्राचा विचार प्रस्थापित सरकारच्या गळी उतरवण्यात त्यांना यश आले नाही. त्यांनी राजकीय पक्षांसाठी एक ’पर्यावरण प्रश्नांचा जाहीरनामा’ काढला होता. डॉ. प्रकाश गोळे यांचे अतिशय्म्प्ठेकार्य म्हणजे त्यांनी पर्यावरण रक्षणासाठी आणि संवर्धनासाठी सकारात्मक काम करणारे असंख्य तरुण कार्यकर्ते निर्माण केले आहेत.
डॉ. प्रकाश गोळे यांनी
पुरस्कार आणि सन्मान
(अपूर्ण)
वर्ग:इ.स. १९३८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू
चार्ल्स द बाल्ड
वर्ग:रोमन सम्राट वर्ग:इ.स. ८२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ८७७ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
२०१० फिफा विश्वचषक संघ - गट इ
🇳🇱 [[netherlands national football team|netherlands]]
प्रशिक्षक: 🇳🇱 बेर्ट वॅन मार्विज्क
🇩🇰 [[denmark national football team|denmark]]
प्रशिक्षक: 🇩🇰 मॉर्टन ओल्सेन
🇯🇵 [[japan national football team|japan]]
Coach: 🇯🇵 ताकेशी ओकादा
🇨🇲 [[cameroon national football team|cameroon]]
Coach: 🇫🇷 पॉल ली गुन
बाह्य दुवे
वर्ग:२०१० फिफा विश्वचषक संघ
2010_FIFA_World_Cup_squads
पाडेकरवाडी
पाडेकरवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
महाकाल
महाकाल हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा तालुक्यातील एक गाव आहे.
पाडेकरवाडी
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
महाकाल
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
पाडेकरवाडी
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
महाकाल
संदर्भ
वर्ग:वर्धा तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
रामचंद्र बाबाजी मोरे
रामचंद्र बाबाजी मोरे (१ मार्च, १९०३: लादवळी, महाड तालुका, रायगड जिल्हा, महाराष्ट्र - ११ मे, १९७२) हे एक राजकीय नेता होते. भारतातील जातिव्यवस्था व भारतीय उपखंडातील वर्ग शोषण या विषयांवर त्यांनी चळवळी केल्या.
सुरुवातीचे जीवन
मोरेंचा जन्म १ मार्च १९०३ रोजी, महाड तालुक्यातल्या लादवळी ह्या गावात एका शेतमजुरी करणाऱ्या एका दलित कुटुंबामध्ये झाला.
वयाच्या ११व्या वर्षीच मोरेंनी अस्पृश्यतेविरुद्धचा संघर्ष सुरू केला. काही सामाजिक सुधारकांच्या मदतीने त्यांनी ब्रिटिश सरकारला, महाड माध्यमिक शाळेत प्राथमिक शाळेतून शिष्यवृत्ती मिळाल्यावरही प्रवेश रद्द केला गेल्याबद्दल पत्रे लिहिली.
नागरी अधिकार मोहीम
१९-२० मार्च १९२७ या कालावधीत डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली झालेल्या महाड सत्याग्रहाचे ते आघाडीचे आयोजक होते. मोरेंनी महाड सत्याग्रहाचा तपशीलवार वृत्तान्त मराठीत लिहिला आहे. महाडच्या दलितांचा चवदार तळे वापरण्यासाठीचा संघर्ष हा निश्चितपणे इतिहासातील पहिला नागरी अधिकारासाठीचा लढा होता. आंबेडकरांच्या नेतृत्वाखाली महाडला झालेल्या मनुस्मृती दहन दिनाचे सुद्धा आयोजक मोरे होते. हा दिवस २५ डिसेंबर १९२७ रोजी संपन्न झाला. त्यामध्ये हजारो दलित लोकांना एकत्रित येऊन मनुस्मृतीची एक प्रत जाळली. महाडला डॉक्टर आंबेडकरांनी दलित महिलांची एक दुसरी सभाही घेतली ज्यात त्यांनी लैंगिक असमानतेचा प्रसार करणाऱ्या सामाजिक रीती थांबवण्याचा संदेश दिला.
कम्युनिस्ट पक्ष
मोरेंनी १९३० साली भारतीय कम्युनिस्ट पक्षात प्रवेश केला. तरीही मोरे व डॉक्टर आंबेडकर हे एकमेकांच्या कार्यांचे नेहमी प्रशंसक राहिले. कम्युनिस्ट पक्षाच्या अनेक सभेंमध्ये भारतातील जात असमानतेच्या विषयाचा मुद्दा मोरेंनी उचलला. पक्षाच्या १९५३ च्या तिसऱ्या अधिवेशनाअगोदर त्यांनी पक्ष नेत्यांना 'अस्पृशता व जात पद्धतीतल्या समस्या' हा लेख पाठवला. हा विषय पुढील अधिवेशनात विचारात घेण्यात यावा असे त्यांने पक्ष नेत्यांना निवेदन दिले. १९५७ व १९६४ साली हा लेख पुन्हा सुधारणा करून व वर्ग शोषाणाविरुद्धच्या संघर्षात जात असमानतेविरुद्धा संघर्ष करणे कसे महत्त्वाचे आहे, हे त्यांनी आंबेडकरांचे व्यवस्थित समजावून सांगितले. मोरे यांनी ब्रिटिश सरकार विरुद्धच्या स्वातंत्र्य संघर्षात व कामगार चळवळीतसुद्धा समर्थपणे लढा दिला. १९६४ मध्ये भारतीय कम्यनिस्ट पक्षात फूट पडल्यावर मोरे मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षात दाखल झाले. . माकपच्या महाराष्ट्र राज्य समिती मध्ये १९६४ मध्येच त्यांची निवडणूक झाली. 'जीवनमार्ग' हे माकप महाराष्ट्र समितीचे साप्ताहिक त्यांनी १४ एप्रिल १९६५ (आंबेडकर जयंती) रोजी सुरू केले.
संदर्भ
वर्ग:साम्यवादी नेते वर्ग:इ.स. १९०३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७२ मधील मृत्यू वर्ग:दलित कार्यकर्ते वर्ग:मराठी व्यक्ती वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:आंबेडकरवादी वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांचे सहयोगी वर्ग:महाड सत्याग्रह
शिव सागर सिंग
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:कोलकाता टायगर्स खेळाडू वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:पंजाबी व्यक्ती वर्ग:रिकामी पाने
योहान्स डिडरिक व्हान डेर वाल्स
योहान्स डिडरिक व्हान डेर वाल्स (२३ नोव्हेंबर, इ.स. १८३७ - ८ मार्च, इ.स. १९२३) हे डच भौतिकशास्त्रज्ञ होते.
बाह्यदुवे
वर्ग:डच भौतिकशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १८३७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९२३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सेमिह सेंतुर्क
सेमिह सेंतुर्क (२९ एप्रिल, १९८३:इझ्मिर, तुर्कस्तान - ) हा 🇹🇷 turkeyकडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे. सेंतुर्क एस्किशेहिरस्पोरकडून क्लब फुटबॉल खेळतो.
वर्ग:तुर्कस्तानचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
न्यू झीलंड क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, २००७-०८
न्यू झीलंड क्रिकेट संघाने ७ ते २० डिसेंबर २००७ दरम्यान ऑस्ट्रेलियाचा दौरा केला. १४ ते २० डिसेंबर दरम्यान तीन एकदिवसीय सामने खेळले गेले. या मालिकेत ११ डिसेंबर रोजी खेळला जाणारा ट्वेंटी२० सामना आणि ७ डिसेंबर रोजी क्रिकेट ऑस्ट्रेलिया चेअरमन इलेव्हनचा एक दौरा सामना देखील समाविष्ट आहे.
पहिला सामना: १४ डिसेंबर, अ‍ॅडलेड
ऑस्ट्रेलियाने मालिकेत १-० ने आघाडी घेतली
दुसरा सामना: १६ डिसेंबर, सिडनी
ऑस्ट्रेलियाने मालिकेत १-० ने आघाडी घेतली
तिसरा सामना: २० डिसेंबर, होबार्ट
ऑस्ट्रेलियाने मालिका २-० ने जिंकली
तांभाड
तांभाड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील एक गाव आहे.
भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या
तांभाड हे पुणे जिल्ह्यातल्या भोर तालुक्यातील १०४७ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३३१ कुटुंबे व एकूण १४९३ लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर भोर २१ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ७६२ पुरुष आणि ७३१ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक २९ असून अनुसूचित जमातीचे ९६ लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५६७०० [१] आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात १ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहे. गावात ४ शासकीय प्राथमिक शाळा आहेत. गावात १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा (हातवे बुद्रुक) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा (हातवे बुद्रुक.) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पदवी महाविद्यानसरापूर(नसरापूर) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय(नसरापूर) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील वैद्यकीय महाविद्यालय (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यवस्थापन संस्था (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पॉलिटेक्निक (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (भोर) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अपंगांसाठी खास शाळा (भोर) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
वैद्यकीय सुविधा (शासकीय)
सर्वात जवळील सामूहिक आरोग्य केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्रसूति व बालकल्याण केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील ॲलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पर्यायी औषधोपचार रुग्णालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील दवाखाना १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पशुवैद्यकीय रुग्णालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील फिरता दवाखाना १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
पिण्याचे पाणी
गावात शुद्धीकरण केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात शुद्धीकरण न केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा नाही. गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात हॅन्डपंपच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात नदी / कालव्याच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
स्वच्छता
गावात उघडी गटारव्यवस्था उपलब्ध आहे. सांडपाणी थेट जलस्त्रोतांमध्ये सोडले जाते. या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे. गावात न्हाणीघरासह सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही. गावात न्हाणीघराशिवाय सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही.
संपर्क व दळणवळण
गावात पोस्ट ऑफिस उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील पोस्ट ऑफिस ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावाचा पिन कोड गावात दूरध्वनी उपलब्ध आहे. गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहे. गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे. गावात इंटरनेट सुविधा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील इंटरनेट सुविधा ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात खाजगी कूरियर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खाजगी कूरियर ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. गावात खाजगी बस सेवा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खाजगी बस सेवा ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात रेल्वे स्थानक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील रेल्वे स्थानक ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील ऑटोरिक्षा व टमटम ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात टॅक्सी उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील टॅक्सी ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील ट्रॅक्टर १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. राष्ट्रीय महामार्ग गावाला जोडलेला नाही..सर्वात जवळील राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील जिल्यातील मुख्य रस्ता ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे.जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला आहे..
बाजार व पतव्यवस्था
गावात एटीएम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील एटीएम ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात व्यापारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील व्यापारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात सहकारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सहकारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध आहे. गावात स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आहे. गावात रेशन दुकान उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील रेशन दुकान ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात आठवड्याचा बाजार उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
आरोग्य
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे. गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे. गावात क्रीडांगण उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील क्रीडांगण १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सार्वजनिक ग्रंथालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक ग्रंथालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध आहे. गावात विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आहे. गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
वीज
१६ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस घरगुती वापरासाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस घरगुती वापरासाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस शेतीसाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस शेतीसाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस व्यापारी वापरासाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस व्यापारी वापरासाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे. १६ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.
जमिनीचा वापर
तांभाड ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ): वन: ० बिगरशेती वापरात असलेली जमीन: २५५.९८ ओसाड व लागवडीला अयोग्य जमीन: ० कुरणे व इतर चराऊ जमीन: ० फुटकळ झाडीखालची जमीन: ० लागवडीयोग्य पडीक जमीन: ३.१५ कायमस्वरूपी पडीक जमीन: ० सद्यस्थितीतील पडीक जमीन: ० पिकांखालची जमीन: ७८७.८७ एकूण कोरडवाहू जमीन: ० एकूण बागायती जमीन: ७८७.८७
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ): कालवे: ० विहिरी / कूप नलिका: ० तलाव / तळी: ० ओढे: ० नदी :१
उत्पादन
तांभाड ह्या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते भात,गहू,कांदे,कडधान्य,इत्यादी
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १००० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:भोर तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
म्यानमारमधील बौद्ध धर्म
म्यानमारमधील बौद्ध धर्म प्रामुख्याने थेरवाद परंपरेचे आहे, जो देशाच्या ९०% लोकसंख्येद्वारे अनुसरला जातो. लोकसंख्येतील भिक्खूंच्या संख्येनुसार आणि धर्माच्या आधारावर मिळविलेल्या उत्पन्नाच्या प्रमाणानुसार हा सर्वाधिक धार्मिक बौद्ध देश आहे. प्रामुख्याने बमार लोक, शां, रखीन, मोन, कॅरन, झो आणि चिनी ह्या प्रमुख बर्मी समाजातील लोक बौद्ध अनुयायी आहेत.
इतिहास
म्यानमारमधील बौद्ध धर्माचा इतिहास कदाचित दोन हजार वर्षांपेक्षा अधिक विस्तारित आहे. पिणयास्मी यांनी इ.स. १८३४ मध्ये लिहिलेल्या सासन वाम्सा ग्रंथात म्यानमार मधील बौद्ध धर्माचा उल्लेख आहे. महावस्मा या पाली काव्य संग्रहात राजा अशोक यांनी पाचव्या शतकात सोना आणि उत्तरा या दोन बौद्ध भिक्खुंना इ.स.पू. २२८ मध्ये श्रीलंका व सुवर्णभूमी येथे पाठवल्याचा उल्लेख आहे.
तिसऱ्या शतकातील आंध्र इक्षुकु या शिलालेखात किरातस यांनी बौद्ध धर्मात धर्मांतर केल्याचा उल्लेख आढळतो. याच कालखंडात सुरुवातीच्या चीनी ग्रंथांत म्यानमारला "लियू-यांगचे राज्य" असे संबोधले जाते, जिथे सर्व लोक बुद्धांची पूजा करतात आणि हजारो श्रमण उपासना करतात. हे राज्य बर्मा मध्य प्रांतातील एक राज्य होते.
पाली आणि संस्कृत पुरातन अभिलेखानुसार पियू आणि मोन या म्यानमार मधील भाषेने मध्य आणि अंत्यबर्मा भूभाग व्यापला होता. ११ वे ते १३ व्या शतकापर्यंत पांगण साम्राज्याने अनेक स्तूप आणि बौद्ध विहारे बांधली. अरी बौद्ध युगामध्ये बोधीसत्त्व आणि नाग यांची पूजा होत असे.थेरवादी बौद्ध धर्म बमर राजा अनवरथ (इ.स. १०४४ - इ.स. १०७७) यांनी प्रथमच ११ व्या शतकात बागान येथे प्रत्यारोपित केला.
इ.स. १०५७ मध्ये त्रिपिटक  प्राप्त करण्यासाठी अनावरथाने सोम शहराचे थोटन जिंकण्यासाठी सैन्य पाठवून दिले. त्याला सोम भिक्खु, शिन अहाहान, थेरवादी बौद्ध धर्मात धर्मांतरीत केले. शिन अहाहनच्या सल्ल्यामुळे सोम राजा मंजुळल यांनी पालीतील ग्रंथांचे तीस संच ताब्यात घेतले. मॉन संस्कृती, त्या वेळी, मुख्यत्वे बागान मध्ये स्थित बामार संस्कृती मध्ये संम्मिलीत करण्यात आली.
बाह्य दुवे
वर्ग:देशानुसार बौद्ध धर्म वर्ग:थेरवाद वर्ग:म्यानमार
अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ
अदोल्फो सुआरेझ माद्रिद–बाराहास विमानतळ (Aeropuerto Adolfo Suárez Madrid-Barajas)  हा स्पेन देशाच्या माद्रिद शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. १९२८ साली उघडलेला व माद्रिदपासून केवळ ९ किमी अंतरावर स्थित असलेला हा विमानतळ स्पेनमधील सर्वात वर्दळीचा तर युरोपमध्ये सहाव्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे.
२०१४ साली माद्रिद विमानतळाला स्पेनचा दिवंगत पंतप्रधान अदोल्फो सुआरेझ ह्याचे नाव देण्यात आले. हा विमानतळ माद्रिद मेट्रो ह्या जलद परिवहन प्रणालीने माद्रिद शहरासोबत जोडला गेला आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:माद्रिद वर्ग:स्पेनमधील विमानतळ
पँजिआ
पॅंजिआ हा एक प्रागैतिहासिक महाखंड होता. ग्रीक भाषेमध्ये पॅंजिआचा अर्थ सर्व जमीन असा होतो. पॅंजिआ सुमारे २० कोटी वर्षांपूर्वीपर्यंत अस्तित्वात होता.
पैनगंगा वन्यजीव अभयारण्य
पैनगंगा अभयारण्य यवतमाळ जिल्हा आणि नांदेड जिल्हा यांना विभागणाऱ्या  पैनगंगा नदीच्या दोन्ही बाजूंस असलेल्या संरक्षित वनास दिलेले नाव आहे. तीन बाजूंनी पाण्यानं वेढलेले एकमेव अभयारण्य असावे. पैनगंगा अभयारण्याची स्थापना १ जानेवारी १९९६ रोजी झाली. याचे क्षेत्रफळ सुमारे ३२५ चौ.कि.मी. इतके आहे. अभयारण्यात साग हा प्रमुख वृक्ष आहे. या अभयारण्यावर उपवनसंरक्षक (वन्यजीव) पांढरकवडा यांची देखरेख व थेट नियंत्रण आहे.
पँजिआ
खंडांच्या निर्मितीपासूनच खंडांची हालचाल होत आहे ज्यामुळे खंड कधी जवळ येतात तर दूर सारले जातात. या हालचालीचा अभ्यास करणाऱ्या विज्ञानाच्या शाखेला भूखंडरचनाशास्त्र म्हणतात.
फुले-शाहू-आंबेडकर राष्ट्रीय साहित्य संमेलन
हे सुद्धा पहा :- साहित्य संमेलने
पैनगंगा वन्यजीव अभयारण्य
कसे जावे
पैनगंगा अभयारण्य हे यवतमाळहून सुमारे १५० किलोमीटरवर आहे. यवतमाळ-उमरखेडमार्गे किंवा यवतमाळ-महागांव-ढाणकी-बिटरगावमार्गे पैनगंगा अभयारण्यास पोहोचता येते. या दोन्ही मार्गांवर एस.टी. बसेस मिळतात. उमरखेड किंवा ढाणकी बिटरगावहून खाजगी वाहने आणि ऑटोरिक्षाही उपलब्ध असतात. श्यामा कोलामचीची टेकडी, मसलगा, दोधारी धबधबा, राजोबा देवस्थान, वाघ भुयार, एक शिवालय आणि सोनधाबी आणि सहस्त्रकुंड धबधबा अशी येथील अनेक ठिकाणे पाहण्यासारखी आहेत. मात्र, रस्ते, वाहने, वाटाडे वगैरे सोयी नसल्याने पर्यटकांना सर्व ठिकाणी पोहोचणे शक्य होत नाही.
नोकिया एक्स७-००
वर्ग:नोकिया
फुले-शाहू-आंबेडकर राष्ट्रीय साहित्य संमेलन
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने वर्ग:जोतीराव फुले वर्ग:डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नावे असलेल्या गोष्टी
पैनगंगा वन्यजीव अभयारण्य
कसे जावे
१००० ते १५०० मिलिमीटर पर्जन्यमान आणि आजूबाजूला पैनगंगा नदीचा जलाशय यामुळे या अभयारण्य परिसरातील अर्जुन, आवळा, ऐन, कदंब, गुळवेल, चारोळी, चिंच, तिवसा, धामणवेल, धावडा, बेहडा, मोईन,  मोहा, साग, साजड, सूर्या,  हलदू इत्यादी अनेक वृक्ष आहेत.
अभयारण्यात वनौषधींच्याही सुमारे २०० जाती आहेत.
कुसळी, खस, तिरकडी, पवण्या, मारवेल, यांसारखे गवत उगवत असल्याने अस्वल, कोल्हा, खवलेमांजर, चिंकारा, चितळ, चौसिंगा, तरस, नीलगाय, भेकड, मसण्या ऊद, रानमांजर, हरीण, इत्यादी अनेक तृणभक्षी वन्यप्राणी अभयारण्यात मोठ्या संख्येत असतात, असे सांगितले जाते. ह्या प्राण्यांची शिकार करूनच बिबटे, रानकुत्रे इत्यादी श्वापदेही इथे राहत असावेत.
साप : या अभयारण्यात अजगर, घोणस, घोरपड, धामण, फुरसे, लाल तोंडाचा सरडा, वगैरे साप आहेत.
पैनगंगा अभयारण्यातले पक्षी :- अडई, पांढऱ्या मानेचा करकोचा, कूट, कोतवाल, घनवर किंवा हळदी कुंकू(स्पॉटबिल बदक), जकाना, पॉंड, पाणकावळा, पाणपिपुली, पारवा, भोरी, शिक्रा, शिखा सर्प गरुड, हेरॉन इत्यादी.
किनवट अभयारण्य
यवतमाळ आणि नादेड या जिल्ह्यांना समाईक, पण बहुतांशी नांदेड जिल्ह्यात असलेले किनवट अभयारण्य नावाचे आणखी एक अभयारण्य आहे. हेही अभयारण्य पैनगंगा नदीच्या खोऱ्यात आहे. त्याचे आकारमान दोन्ही जिल्ह्यांत मिळून २१९ चौरस किलोमीटर इतके आहे. जवळचे रेल्वे स्टेशन, मुदखेड-आदिलाबाद लोहमार्गावरील किनवट हे असून रेल्वे स्टेशनपासून अभयारण्याचे अंतर ५ किलोमीटर आहे. रस्तामार्गाने हे अभयारण्य नांदेडपासून १३८ किलोमीटरवर आहे. यवतमाळ व नांदेडहून नियमित बससेवा असते. जंगलात बाराही महिने पिण्याचे पाणी मिळते.
हे एक शुष्क पानझडीचे अरण्य आहे. त्यात साग, सलई, हलदू, कुलू, सावर, मोई, ऐन इत्यादी वृक्ष आणि वाघ, बिबटे, नीलगाय, अस्वल,सांबर, चितळ, चिंकारा, रानडुक्कर व भेकर इत्यादी वन्य पशू आहेत. पक्षीजीवनही समृद्ध आहे.
रहाण्याची सोय :
चौकशी : कार्यकारी अभियंता, नांदेड
जवळची ठिकाणे ::
वर्ग:महाराष्ट्रातील अभयारण्ये
पँजिआ
वर्ग:प्रागैतिहासिक महाखंड
हेन्री तिसरा, पवित्र रोमन सम्राट
हेन्री ०३ वर्ग:इ.स. १०१७ मधील जन्म वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १०५६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नारेगाव
नारेगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील कारंजा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:कारंजा लाड तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
रामवरण यादव
डॉ. रामवरण यादव (४ फेब्रुवारी, १९४८ - ) हे एक नेपाळी राजकारणी व देशाचे विद्यमान राष्ट्रपती आहेत. २००८ साली नेपाळने प्रजासत्ताक पद्धतीचा अंगिकार केल्यानंतर यादव नेपाळचा पहिला राष्ट्रपती झाले.
मान्झानारेस नदी
मान्झानारेस नदी मध्य स्पेनमधील नदी आहे. ही नदी सियेरा दि ग्वादारामा पर्वतांत उगम पावते व माद्रिदमधून वाहत हारामा नदीस मिळते.
रामवरण यादव
संदर्भ
वर्ग:नेपाळचे राष्ट्रपती वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मान्झानारेस नदी
वर्ग:स्पेनमधील नद्या
समाज प्रबोधन मराठी साहित्य संमेलन
हे सुद्धा पहा
मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
देसई
देसई हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
वाडा बस स्थानकापासून राष्ट्रीय महामार्ग क्रमांक ८४८ ने जाऊन पुढे तिळसा मार्गाने गेल्यावर हे गाव लागते. वाडा बस स्थानकापासून हे गाव २.५ किमी अंतरावर आहे.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे लहान गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ९६ कुटुंबे राहतात. एकूण ४२२ लोकसंख्येपैकी २०९ पुरुष तर २१३ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ६०.०६ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ६७.६३ आहे तर स्त्री साक्षरता ५२.१२ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ८४ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १९.९१ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस वाडा बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा वाड्यावरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
सापणेखुर्द, सापणेबुद्रुक, करंजे, काडिवळी, हारोसाळे,गाळे, सोनशिव, पेठरंजनी, विळकोसतर्फेकोणपटी, पिंपरोळी, तुसे ही जवळपासची गावे आहेत.हारोसाळे ग्रामपंचायतीमध्ये देसई आणि हारोसाळे ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
विजय तेंडुलकर
मनोगत
विजय तेंडुलकरांचा जन्म जानेवारी ६, १९२८ रोजी मुंबई येथील मुगभाट, गिरगांव येथे झाला. त्यांचे वडील धोंडोपंत तेंडुलकर हे स्वतः लेखक, प्रकाशक आणि हौशी नट होते. या कौटुंबिक पार्श्वभूमीतून तेंडुलकरांवर वाङ्मयीन संस्कार होत गेले. दि.बा. मोकाशी, वि.वि. बोकील, अनंत काणेकर, शिवरामपंत वाशीकर यांनी लिहिलेल्या साहित्याच्या वाचनातूनही घडवणूक होत गेली. तेंडुलकरांचे औपचारिक शिक्षण मॅट्रिकपर्यंत झाले. त्या काळात जोमाने चालू असलेल्या भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीत ते सहभागी झाले. साहजिकच या कालखंडात विविध विचारसरणींशी त्यांचा जवळून परिचय झाला. त्यांचे वास्तव्य पुण्यात आणि मुंबईत असे. लेखिका आणि अभिनेत्री प्रिया तेंडुलकर या त्यांच्या कन्या होत.
नाटके
लेखनदृष्ट्या 'गृहस्थ' हे तेंडुलकरांचे पहिले नाटक. (याचेच "कावळ्यांची शाळा' या नावाने त्यांनी १९६४ साली पुनर्लेखन केले) मात्र 'श्रीमंत' हे त्यांचे रंगभूमीवरील आलेले पहिले नाटक होते. सुरुवातीच्या नाटकांपासूनच माणसाच्या जीवनाचा, त्यांच्या विकारांचा, एकारलेपणाचा वेध घेण्याचा त्यांचा प्रयत्‍न दिसतो. विशिष्ट तत्त्वज्ञानाचा, विचारसरणीचा ठसा नाकारून तेंडुलकर मनस्वीपणे लिहीत गेले. 'शांतता! कोर्ट चालू आहे' यासारख्या नाटकातून समाजाला प्रसंगी बंडखोर वाटणाऱ्या विषयांनाही त्यांच्या लेखणीने हात घातला. 'सखाराम बाईंडर' मध्ये हाताळलेला स्फोटक विषय आणि 'घाशीराम कोतवाल' मध्ये हाताळलेला पारंपरिक तंत्राला धक्का देणारा नाट्यबंध त्यांच्या याच प्रयोगशील जाणिवांचा अविभाज्य भाग होता. त्यामुळेच नव्या-जुन्या कलावंतांना तेंडुलकरांनी लिहिलेल्या नाटकांचे आव्हान पेलण्याची ओढ सातत्याने राहिली.
चित्रपट
तेंडुलकरांनी चित्रपट माध्यमही नाटकांच्याच ताकदीने हाताळले. सामना, सिंहासन, आक्रीत, उंबरठा, अर्धसत्य, आक्रोश, आघात, इत्यादी चित्रपटांच्या पटकथा त्यांनी लिहिल्या. स्वयंसिद्धा या दूरचित्रवाणी मालिकेचे लेखनही त्यांनी केले.
मानवी मनाचे, त्यातही त्याच्या कुरूपतेचे चित्रण करून अशा व्यक्तिरेखांना समजून घेण्यात, त्यांचे जीवन मांडताना घडते-बिघडते संबंध, त्यातील ताण, त्या अनुषंगाने व्यवस्थांचे बंदिस्तपण टिपण्यात त्यांची लेखणी रमते, काव्य-कारुण्य, व्यक्ती-समाज, वास्तव-फॅन्टसी यांची कलात्मक सरमिसळ त्यांच्या नाटकांत आढळते. नवनाट्य, वास्तववाद यांच्याशी त्यांच्या लेखनाचे आंतरिक नाते दिसते. तरीही त्यांच्यावर कोणताही शिक्का मारता येत नाही इतकी प्रयोगशीलता दिसते.
"देशातील वाढता हिंसाचार" या विषयाच्या अभ्यासासाठी त्यांना १९७३-७४ मध्ये नेहरू शिष्यवृत्ती मिळाली होती. तसेच १९७९ ते ८१ दरम्यान त्यांनी "टाटा इन्स्टिट्यूट ऑफ सोशल सायन्सेस" या संस्थेत अभ्यागत प्राध्यापक म्हणूनही काम केले. नवनाट्याविषयी आस्था बाळगणाऱ्या संस्था आणि त्यातील कार्यकर्त्यांबद्दल त्यांना जिव्हाळा होता.
तेंडुलकरांच्या 'झाला अनंत हनुमंत' या नाटकावर चित्रपट बनला आहे. मिना शमीम फिल्म्स प्रस्तुत ‘झाला अनंत हनुमंत’ची निर्मिती मुन्नावर शमीम भगत यांनी केली असून, दिग्दर्शनही त्यांचेच आहे.
पुरस्कार
कुसुमाग्रज प्रतिष्ठानतर्फे देण्यात येणाऱ्या जनस्थान पुरस्काराचे तेंडुलकर पहिले मानकरी होते. १९७० मध्ये संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, त्याच वर्षी कमलादेवी चट्टोपाध्याय पुरस्कार, इ.स. १९७७ मध्ये मंथनसाठी सर्वोत्कृष्ट पटकथेचा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्कार, १९८१ मध्ये आक्रोश चित्रपटासाठी फिल्म फेअरचा सर्वोत्कृष्ट कथा व पटकथा पुरस्कार; तर १९८३ मध्ये अर्धसत्यसाठी पुन्हा सर्वोत्कृष्ट पटकथेसाठी फिल्म फेअर पुरस्कार त्यांना मिळाला. पद्मभूषण, महाराष्ट्र गौरव, सरस्वती सन्मान, मध्य प्रदेश सरकारचा कालिदास सन्मान, विष्णूदास भावे गौरवपदक, कथा चूडामणी पुरस्कार, पु.ल. देशपांडे बहुरूपी सन्मान, तन्वीर सन्मान आदी इतर पुरस्कारही त्यांना मिळाले. इ.स. १९९८ मध्ये त्यांना संगीत नाटक अकादमीची अभ्यासवृत्ती मिळाली होती.
वाद
तेंडुलकरांच्या लेखनाबरोबरच त्यांच्या मुलाखतीही तितक्‍याच गाजल्या. त्यातून अनेक वादविवादही झडले. त्यांचा स्वभावच वादळे अंगावर घेण्याचा. त्यातूनच ''हजारो लोकांचे आयुष्य उद्‌ध्वस्त करणारी माणसे आज समाजात आहेत. त्यांचे मारेकरी होण्यास मला आवडेल'' असे जळजळीत उद्‌गारही बाहेर पडले. पुरस्कार स्वीकारताना जाहीर व्यासपीठावरून आमच्या पिढीने स्वतःलाच फसवले अशी खंतही तितक्‍याच सहजपणे व्यक्त झाली.
अधिक माहिती
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी नाटककार वर्ग:मराठी पत्रकार वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:भारतीय नास्तिक वर्ग:कालिदास सन्मान पुरस्कारविजेते
सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग, महाराष्ट्र शासन
सामाजिक न्याय व विशेष सहाय्य विभाग हा महाराष्ट्र शासनाचा एक विभाग आहे. या विभागाअंतर्गत विविध सामाजिक कामे केली जातात.
अधिकृत संकेतस्थळ
वर्ग:महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
मिहिर दिवाकर
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:कोलकाता टायगर्स खेळाडू वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
निशा अली
निशा अली (९ ऑगस्ट, १९८६:भोपाळ, मध्य प्रदेश, भारत - हयात) ही भारतीय वंशाची पण संयुक्त अरब अमिरातीच्या महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी खेळाडू आहे.
संदर्भ
वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म
गोळेगणी
गोळेगणी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील पोलादपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:पोलादपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
हंसराज खन्ना
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू वर्ग:भारतीय कायदामंत्री वर्ग:भारतीय न्यायाधीश वर्ग:भारतीय आत्मचरित्रकार वर्ग:भारतीय वकील वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:भारतीय लेखक वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते
दावित पहिला, इथियोपिया
दावित पहिला (इ.स. १३८२ - ऑक्टोबर ६, इ.स. १४१३) हा इथियोपियाचा सोलोमनी घराण्याचा नेगुसा नागास्त (सम्राट) होता.
हा नेवाया मऱ्यमचा धाकटा मुलगा होता.
वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट वर्ग:इ.स. १३८२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १४१३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डोणगाव (चांदवड)
डोणगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील चांदवड तालुक्यातील एक गाव आहे.
राजीव कुमार
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:कोलकाता टायगर्स खेळाडू वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने
महाराष्ट्र राज्य वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार
राज्यातील विविध वाङ्मय प्रकारातील उत्कृष्ट पुस्तकान्ना महाराष्ट्र सरकार दरवर्षी पुरस्कार देते. याला महाराष्ट्र राज्य वाङ्मय निर्मिती पुरस्कार म्हणतात.
डोणगाव (चांदवड)
संदर्भ
वर्ग:चांदवड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
द्वितीय ज्योती-सावित्री साहित्य संमेलन
द्वितीय ज्योती-सावित्री साहित्य संमेलन या नावाचे पहिले राज्यस्तरीय संमेलन नागपूर येथे २-३ जानेवारी २०१२ या तारखांना भरले होते.
सावित्रीबाई फुले साहित्य संमेलन नावाचे एक संमेलन अभोणा (नाशिक जिल्हा) या गावात १९-११-२०११ रोजी भरले होते. संमेलनाचे आयोजन गिरणा गौरव प्रतिष्ठानने केले होते. संमेलनाध्यक्ष चंद्रकांत महामिने होते.
हे सुद्धा पहा
मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
लोकेंद्र बहादुर चंद
लोकेंद्र बहादुर चंद ( १५ फेब्रुवारी १९४०) हा नेपाळ देशामधील एक राजकारणी आहे. चंद १९८३-१९८६, १९९०, १९९७ व २००२-२००३ ह्या चार वेळा नेपाळच्या पंतप्रधानपदावर होता.
डडली नर्स
आर्थर डडली नर्स (नोव्हेंबर १२, इ.स. १९१० - ऑगस्ट १४, इ.स. १९८१) हा undefinedकडून ३४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
नर्स, डडली नर्स, डडली नर्स, डडली वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
व्हरमाँट
व्हरमाँट (Vermont) हे अमेरिकेच्या न्यू इंग्लंड प्रदेशामधील एक राज्य आहे. व्हरमाँट हे क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अमेरिकेमधील ४५वे तर लोकसंख्येच्या दृष्टीने ४९व्या क्रमांकाचे राज्य आहे. माँतपेलिए ही व्हरमाँटची राजधानी असून बर्लिंग्टन हे सर्वात मोठे शहर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
पिंपरी महीपाल
पिंपरी महीपाल हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील नांदेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९७५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८० टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
सय्यद किरमाणी
सय्यद किरमाणी हे भारतीय क्रिकेट संघात यष्टिरक्षक होते. भारतीय खेळपट्ट्यांवर फिरकी गोलंदाजीवर यष्टिरक्षण करताना त्यांना हेल्मेट वापरण्याची कधी गरजच भासली नाही.
किरमाणी यांनी प्रथम श्रेणी क्रिकेटमधील २७५ सामन्यांत ३६७ झेल व ११२ यष्टिचीत अशी कामगिरी नोंदविली. त्यांच्या नावावर एक कसोटी बळीही आहे.
फारूख इंजिनियर यांच्यानंतर किरमाणी यांनी भारतीय संघात यष्टिरक्षणाची जबाबदारी सांभाळली. १९७६मध्ये न्यू झीलंडविरुद्ध कसोटी पदार्पण करणाऱ्या किरमाणी यांनी भारताच्या बड्या स्पिनर्सच्या गोलंदाजीवर कठीण प्रसंगी नेटाने यष्टिरक्षण केले. आपल्या दशकभराच्या कारकिर्दीत त्यांची ऊर्जा आणि मैदानावरील वावर लक्षणीय असे. खालच्या क्रमांकावर फलंदाजीस येऊनही त्यांनी दोन कसोटी शतके झळकावली.
१९८१-८२मधील भारताच्या इंग्लंडविरुद्धच्या सलग तीन कसोटींमध्ये किरमाणी यांनी एकही बाय दिला नव्हता. १९८३ च्या वर्ल्डकपमध्ये टनब्रिज वेल्स येथील झिम्बाब्वेविरुद्धच्या लढतीत किरमाणी यांनी कपिल देवसह नाबाद १२६ धावांची महत्त्वपूर्ण भागीदारी रचली होती. त्यावेळी बलाढ्य समजल्या जाणाऱ्या वेस्ट इंडीजविरुद्धच्या सहाव्या कसोटीत किरमाणी यांनी सुनील गावसकर यांच्यासह नवव्या विकेटसाठी रचलेली नाबाद १४३ धावांची भागीदारीही खास ठरली होती. त्यावेळी गावसकर यांनी नाबाद २३६ धावा केल्या होत्या. तेव्हा एखाद्या भारतीयाने विंडीजविरुद्ध केलेली ती सर्वोच्च खेळी ठरली होती.
पुरस्कार
यष्टिरक्षक सय्यद किरमाणी यांची कर्नल कोटारी कंकय्या नायडू सी.के. नायडू जीवनगौरव पुरस्कारासाठी निवड झाली आहे. ट्रॉफी आणि २५ लाख रुपये असे या पुरस्काराचे स्वरूप आहे.
किरमाणी, सय्यद किरमाणी, सय्यद वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते
बुगुन लिओचिकला
बुगुन लिओचिकला (इंग्रजी: Bugun Liocichla; शास्त्रीय नाव: Liocichla bugunorum; लिओचिकला बुगुनोरम) हा सातभाई पक्ष्याच्या कुळातील एक छोटा पक्षी आहे. त्याला सर्वात पहिल्यांदा १९९५ मध्ये ईगलनेस्ट अभयारण्यामध्ये पाहण्यात आले होते आणि २००६ मध्ये नवीन त्याला पक्ष्यांची नवीन प्रजात घोषित करण्यात आले. या पक्ष्यांची संख्या अतिशय कमी असल्यामुळे त्यांचा नमुना घेण्यात आला नाही. या पक्ष्यांची स्थिती अतिशय चिंताजनक असून २००६ मध्ये या प्रजातीचे फक्त १४ पक्षी अस्तित्वात होते. त्याचबरोबर त्यांच्या अधिवासाच्या भागामध्ये होणाऱ्या विकासकामांमुळे त्यांना धोका निर्माण झाला आहे.
वर्णन
बुगुन लिओचिकला एक लहान (२२ सेंमी) सातभाई कुळातील पक्षी आहे. त्याचा पिसारा पिवळट-हिरवट-राखाडी रंगाचा आहे आणि डोक्याचा वरचा भाग काळा आहे. त्याच्या चेहऱ्यावर नारंगी-पिवळ्या रेषा आणि पंखांवर पिवळे, लाल, पांढरे पट्टे आहेत. शेपूट काळी असून तिचं टोक लाल रंगाचे आहे. त्याचे पाय गुलाबी रंगाचे आहेत तर चोच तोंडापाशी काळ्या रंगाची असून टोकाकडे पांढऱ्या रंगाची होते.
वितरण आणि अधिवास
हा पक्षी अतिशय दुर्मीळ आहे. हा पक्षी फक्त भारतातील अरुणाचल प्रदेश राज्यातल्या ईगलनेस्ट अभयारण्यामध्ये लामा आणि बोम्डीला या भागात समुद्रसपाटीपासून २००० मीटर उंचीवर सापडतो. तो प्रामुख्याने सदाहरित जंगलाचे किनारे, बांबूच्या रांजी, डोंगरउतारावरील झाडोरा अशा ठिकाणी वास्तव्य करतो. २००६ च्या जानेवारीमध्ये त्यांचा एक थवा दिसला होता आणि मे २००६ मध्ये एक नर-मादेची जोडी दिसली होती, तर त्यांची एकूण संख्या १४ वर्तवण्यात आली होती. या पक्ष्याच्या शोधानंतर त्यांच्या संवर्धनाचे प्रयत्न सुरू झाले. आता त्यांची संख्या ५०-२५० च्या आसपास असावी, असे पक्षीशास्त्रज्ञांचे अनुमान आहे.
बुगुन लिओचिकला ईगलनेस्ट अभयारण्याबरोबरच अरुणाचल प्रदेशातील इतर भागात आणि शेजारील भूतानमध्ये सापडण्याची शक्यता आहे.
शोध
या पक्ष्याला त्याचे नाव तिथे राहणाऱ्या बुगुन जमातीच्या नावावरून देण्यात आले आहे.
धोका आणि संवर्धन
या पक्ष्याचा रंग आणि आवाज इतका विशिष्ट आहे, की तो अभ्यासकांच्या नजरेतून सुटणे कठीण आहे. त्यामुळे याचे अस्तित्व लपून राहू शकत नाही. याचा दुसरा अर्थ असा होतो की, हा पक्षी निसर्गत: दुर्मीळ आहे. त्यामुळेच त्यांच्या वास्तव्याच्या भागात होणारी विकासकामे, विशेषतः त्यांच्या मुख्य अधिवास क्षेत्रातून जाणाऱ्या महामार्गाच्या प्रस्तावामुळे त्यांना धोका निर्माण होण्याची शक्यता आहे.
अलीकडे रमणा अत्रेय आणि काही संस्था स्थानिक बुगुन जमातीच्या सहाय्याने हा पक्षी आणि तिथले जंगल वाचवण्याचे प्रयत्न करत आहेत.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
इसाबेला दुसरी, स्पेन
इसाबेला दुसरी ( १० ऑक्टोबर १८३०, मृत्यु: ९ एप्रिल १९०४) ही सन १८३३ ते १८६८ या दरम्यान स्पेनची राणी होती. ती सिंहासनावर एक अर्भक म्हणून आली पण तिची वारसदार म्हणून केलेली निवड ही वादात पडली. स्त्री राज्यकर्ती नको म्हणून यासाठी युद्धही झाले.अत्यंत त्रासदायक कालखंडामुळे तिला पायउतार व्हावे लागले व नंतर सन १९७० मध्ये तिने सिंहासन सोडले. तिचा मुलगा अल्फांसो बारावा हा नंतर सन १८७४ मध्ये राजा झाला.
इसाबेला ०२ वर्ग:इ.स. १८३० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९०४ मधील मृत्यू
उष्ण कटिबंध
उष्ण कटिबंध' हा पृथ्वीच्या विषुववृत्ताच्या बाजूचा भाग आहे जो उत्तरेस कर्कवृत्त आणि दक्षिणेस मकरवृत्ताने बंधित आहे. हा भाग अंदाजे '२३.५° उत्तरअक्षांश' आणि '२३.५° दक्षिणअक्षांश' यांमध्ये सामावला आहे. सूर्य या भागात वर्षात एकदातरी डोक्यावर येतो.
उष्ण कटिबंधीय प्रदेश साधारणत: गरम, दमट आणि दाट झाडी यामुळे ओळखू येतात.
कोपेनच्या (Kopen) हवामान वर्गीकरणानुसार उष्ण कटिबंधातील सरासरी तापमान '१९° सेल्सिअस' इतके असते.
रूपा नागराज
रूपा नागराज (२ जानेवारी, १९८३:भारत - हयात) ही भारतीय वंशाची पण संयुक्त अरब अमिरातीच्या महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी खेळाडू आहे.
ज्यो डिमाजियो
जोसेफ पॉल ज्यो डिमाजियो (२५ नोव्हेंबर, १९४१:मार्टिनेझ, कॅलिफोर्निया, अमेरिका - ८ मार्च, १९९९:हॉलिवूड, फ्लोरिडा, अमेरिका) हा अमेरिकेचा व्यावसायिक बेसबॉल खेळाडू होता.
आपल्या मेजर लीग बेसबॉल कारकिर्दीची सगळी तेरा वर्षे न्यू यॉर्क यांकीझकडून खेळलेल्या डिमाजियोला तीनदा सर्वोत्तम खेळाडूचा पुरस्कार मिळाला आणि तेराही वर्षे त्याचा ऑल-स्टार संघात समावेश होता. डिमाजियोचा सलग ५६ सामन्यांमध्ये एकतरी हिट मारण्याचा विक्रम आजतगायत अबाधित आहे. त्याच्या बॅटिंगच्या कसबामुळे त्याला जोल्टिन ज्यो आणि द यांकी क्लिपर अशी टोपणनावे दिली गेली होती.
डिमाजियो काही काळासाठी मॅरिलिन मन्रोशी विवाहबद्ध होता.
वर्ग:अमेरिकन बेसबॉल खेळाडू वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
मालेगाव (वर्धा)
मालेगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील वर्धा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०५ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:वर्धा तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
सॅमी सोसा
वर्ग:अमेरिकन बेसबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म
गोवेळे (पोलादपूर)
गोवेले हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील पोलादपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:पोलादपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
सैद अखलक अहमद
वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:कोलकाता टायगर्स खेळाडू वर्ग:भारतीय क्रिकेट लीग खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने
मायकेल डुकाकिस
मायकेल स्टॅनली डुकाकिस (३ नोव्हेंबर, इ.स. १९३३:ब्रुकलाइन, मॅसेच्युसेट्स, अमेरिका - ) हा अमेरिकेच्या मॅसेच्युसेट्स राज्याचा भूतपूर्व गव्हर्नर आहे. हा १९७५ ते १९७९ आणि १९८३ ते १९९१ दरम्यान गव्हर्नरपदी होता. हा १९८८तील अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष निवडणुकीत डेमोक्रॅटिक पक्षाचा उमेदवार होता परंतु तो जॉर्ज एच. डब्ल्यू. बुशकडून पराभूत झाला.
वर्ग:अमेरिकन राजकारणी वर्ग:इ.स. १९३३ मधील जन्म वर्ग:मॅसेच्युसेट्सचे गव्हर्नर वर्ग:डेमोक्रॅटिक पक्ष (अमेरिका) मधील राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बाका जिलानी
जिलानी, बाका वर्ग:भारताचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू
लील
लील (Lille) हे उत्तर फ्रान्समधील बेल्जियमच्या सीमेजवळील एक शहर व नोर-पा-द-कॅले ह्या प्रदेशाची तसेच नोर ह्या विभागाची राजधानी आहे. लील हे फ्रान्समधील चौथे मोठे महानगर (पॅरिस, ल्यों व मार्सेल खालोखाल) आहे. लील शहर पॅरिसच्या ईशान्येस २२० किमी अंतरावर तर ब्रसेल्सच्या पश्चिमेस ११२ किमी अंतरावर स्थित आहे.
अनेक शतकांचा इतिहास असलेले व फ्रान्सच्या सांस्कृतिक पटलावर मानाचे स्थान असलेल्या लीलची २००४ साली युरोपियन सांस्कृतिक राजधानीसाठी निवड करण्यात आली होती.
वाहतूक
युरोपाच्या दृतगती रेल्वेमार्गांवरील लील हे एक महत्त्वाचे स्थानक आहे. फ्रेंच टी.जी.व्ही.मुळे येथून पॅरिसला एका तर युरोस्टारद्वारे लंडनला १:२० तासात पोचता येते. नागरी वाहतूकीसाठी लीलमध्ये अद्यवायत बस, शहरी रेल्वे व ट्राम कार्यरत आहेत.
खेळ
फुटबॉल हा येथील सर्वात लोकप्रिय खेळ असून लीग १मध्ये खेळणारा लील ओ.एस.सी. हा येथील प्रमुख संघ आहे.
आंतरराष्ट्रीय संबंध
जगातील खालील शहरांसोबत लीलचे सांस्कृतिक संबंध आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्समधील शहरे
ऋतू
ऋतूंची संख्या
प्रदेशागणिक हवामानबदलामुळे ऋतूंची नेमकी संख्या बदलते. ही विभागणी मुख्यतः तापमान आणि पाऊस या घटकांवर आधारित आहे. परंतु प्रदेशागणिक हे घटकदेखील बदलतात. उदा. उष्ण कटिबंधातील लोक फक्त तापमानाच्या आधारावर ऋतू ठरवतात, कारण तेथे पाऊस वर्षभर पडत असतो. समशीतोष्ण कटिबंध दोन किंवा तीन ऋतू मानतो तर शीत कटिबंध प्रदेशांमध्ये केवळ दोनच ऋतू असतात. मात्र भारतामधील वर्ष तीन मुख्य ऋतूंमध्ये विभागले गेले आहे: उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा, तर उपऋतू सहा - वसंत, ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत, शिशिर.
ऋतूंमागील कारणे
विविध ऋतू असण्याचे प्राथमिक कारण म्हणजे पृथ्वीचा अक्ष पृथ्वीच्या सूर्या भोवतीच्या भ्रमण कक्षेशी काटकोनात नसणे हे होय. तो काटकोनापासून '२३.५' अंशाने कललेला आहे. त्यामुळे पृथ्वीवर पडणारे सूर्याचे किरण कमीअधिक तिरपे पडतात. जसजशी पृथ्वी सूर्यभ्रमण करते तसतसा सूर्यकिरणांचा तिरपेपणा कमी जास्त होत राहतो. त्यामुळे तापमानात फरक होतो आणि ऋतू बदलतात. पृथ्वीच्या उत्तर आणि दक्षिण गोलार्धात दोन विरुद्ध ऋतू चालू असतात.
ऋतूंमध्ये होणारे हवामानातील किरकोळ बदल इतर बऱ्याच गोष्टींवर अवलंबून असतात. उदा० पृथ्वीची गती (परिवलन आणि परिभ्रमण), सूर्याची पृथ्वीकडे येणारी उष्णता, समुद्र किंवा मोठी सरोवरे, गल्फ स्ट्रीम, एल निनो सारखे समुद्रातील प्रवाह, आणि वाऱ्यांचे प्रवाह, वगैरे. या गोष्टी हवामानावर परिणाम करतात. या सर्व घटकांमध्ये नवीन भर पडली आहे ती म्हणजे - जागतिक तापमानवाढ.
संस्कृती आणि ऋतू
जगात विविध संस्कृतीमधील लोक वेगवेगळे ऋतू मानतात. उदा०.भारतात पाळल्या जाणाऱ्या हिंदू पंचांगाप्रमाणे वर्षात सहा ऋतू आहेत. खालील समीकरणे प्रतीकात्मक आहेत.
किंवा,
पृथ्वीच्या हजारो वर्षांच्या आयुष्यात वर दिलेल्या ऋतूंच्या तारखा आणि महिने बदलले गेले असण्याची शक्यता आहे. परंतु परंपरा फारश्या बदलेल्या नाहीत.
उत्तर ऑस्ट्रेलिया प्रदेशातील लोक सहा ऋतू मानतात तर विषुववृत्तीय, उष्ण कटिबंधीय आणि काही समशीतोष्ण कटिबंधातील प्रदेशांमध्ये सुका ऋतू आणि ओला ऋतू (पावसाचा ऋतू) असे दोनच प्रकार मानले जातात, ज्यामध्ये आर्द्रतेच्या प्रमाणात होणारा बदल हा तापमानातील बदलापेक्षा जास्त लक्षणीय ठरतो. प्राचीन इजिप्तमध्ये तीन ऋतू मानले जात होते: पुराचा ऋतू, पूर ओसरण्याचा ऋतू आणि सुगीचा ऋतू.
भूमध्यसागरी हवामान असणाऱ्या प्रदेशांमध्ये (उदा. पश्चिम ऑस्ट्रेलिया, कॅलिफॉर्निया किनारपट्टी आणि स्पेन, वगैरे) उन्हाळातील वणव्यांचा ऋतू असतो. चक्रीवादळांचा ऋतू उत्तर वसंताच्या आसपास सुरू होतो. पूर्वोत्तर प्रशांत महासागरी प्रदेशांमध्ये हा ऋतू मे १५ तर उत्तर अटलांटिक प्रदेशांमध्ये जूनच्या एक तारखेला सुरू होतो.
पाश्चात्त्य देशांमधील ऋतू : स्प्रिंग, समर, ऑटम, विंटर
विविध प्रदेशांतील ऋतू
प्रदेशागणिक होणारा हवामानातील बदल हा वाढत्या अंतरानुसार अधिक स्पष्ट होतो. जसे की एकाच गावातील दोन ठिकाणचे हवामान सारखेच मानले जाते, तेव्हा सू़क्ष्म फरक बाजूला ठेवले जातात. परंतु हीच दोन ठिकाणे काहीशे किंवा काही हजार किलोमीटर अंतरावर असतील तर मात्र ही ठिकाणे वेगवेगळ्या हवामानाची असू शकतात. त्याचसोबत सभोवतालची भौगोलिक परिस्थितीही त्याकरिता महत्त्वाची ठरते. उदा. काश्मीर, हिमाचल प्रदेश, राजस्थान, महाराष्ट्र, केरळ यांमधील हवामान एकमेकांपेक्षा खूपच वेगळे आहे, तसेच ऋतूदेखील थोडे अधिक वेगळे आहेत. पण हा ऋतूंमधील फरक काश्मीर आणि कन्याकुमारी दरम्यान जास्त स्पष्ट दिसून येतो. हीच अंतरे काही हजार किलोमीटरपर्यंत वाढविल्यास विविधता आणखी वाढते.
वर्षभरातील तापमानानुसार पृथ्वीचे अनेक भाग कल्पिलेले आहेत. पैकी शीत कटिबंध, समशीतोष्ण कटिबंध आणि उष्ण कटिबंध हे तीन मुख्य विभाग आहेत.
ऋतूंची सुरुवात
<!
In the temperate and polar regions, seasons are marked by changes in the amount of sunlight, which in turn often cause cycles of dormancy in plants and hibernation in animals. These effects vary with latitude, and with proximity to bodies of water. For example, the South Pole is in the middle of the continent of Antarctica, and therefore a considerable distance from the moderating influence of the southern oceans. The North Pole is in the Arctic Ocean, and thus its temperature extremes are buffered by the presence of all that water. The result is that the South Pole is consistently colder during the southern winter than the North Pole during the northern winter.
The cycle of seasons in the polar and temperate zones of one hemisphere is opposite to that in the other. When it is summer in the Northern hemisphere, it is winter in the Southern hemisphere, and vice versa, and when it is spring in the Northern hemisphere it is autumn in the Southern hemisphere, and vice versa.
In the tropics, there is no noticeable change in the amount of sunlight. However, many regions (famously the northern Indian Ocean) are subject to monsoons rain and wind cycles.
Curiously, a study of temperature records over the past 300 years (David Thompson, SCIENCE, April 1995) shows that the climatic seasons, and thus the seasonal year, are governed by the anomalistic year rather than the tropical year.
Polar day and night
A common misconception is that, within the Arctic and Antarctic Circles, the sun rises once in the spring and sets once in the fall; thus, the day and night are erroneously thought to last uninterrupted for 183 calendar days each. This is true only in the immediate region of the poles themselves.
What does happen is that any point north of the Arctic (or south of the Antarctic) Circle will have one period in the summer when the sun does not set, and one period in the winter when the sun does not rise. At progressively higher latitudes, the periods of "midnight sun" (or "midday dark" for the other side of the globe) are progressively longer. For example, at the military and weather station called Alert on the northern tip of Ellesmere Island, Canada (about 450 nautical miles or 830 km from the North Pole), the sun begins to peek above the horizon in mid-February and each day it climbs a bit higher, and stays up a bit longer; by 21 March, the sun is up for 12 hours. However, mid-February is not first light. The sky (as seen from Alert) has been showing twilight, or at least a pre-dawn glow on the horizon, for increasing hours each day, for more than a month before that first sliver of sun appears.
In the weeks surrounding 21 June, the sun is at its highest, and it appears to circle the sky without ever going below the horizon. Eventually, it does go below the horizon, for progressively longer and longer periods each day until, around the middle of October, it disappears for the last time. For a few more weeks, "day" is marked by decreasing periods of twilight. Eventually, for the weeks surrounding 21 December, nothing breaks the darkness. In later winter, the first faint wash of light briefly touches the horizon (for just minutes per day), and then increases in duration and pre-dawn brightness each day until sunrise in February.
Reckoning
In the United States, the seasons are often considered to begin at the astronomical solstices and equinoxes: these are sometimes known as the "astronomical seasons". By this reckoning, summer begins at summer solstice, winter at winter solstice, spring at the vernal equinox and autumn at the autumnal equinox.
In Britain, the seasons are traditionally considered to begin about seven weeks earlier: spring begins on Candlemas, summer on May Day, autumn on Lammas, and winter on All Hallows.
The Irish calendar uses almost the same reckoning; Spring begins on February 1 / Imbolc, Summer on May 1 / Beltane, Autumn on August 1 / Lughnasadh and Winter on November 1 / Samhain.
Conversely, for the Southern hemisphere, meterological summer begins on December 1, autumn on March 1, winter on June 1 and spring on September 1. This definition is also followed in Australia.