cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
स्पेन
इस्पानिया
रोमनांनी आधीपासून अस्तित्वात असलेल्या लिस्बन(Olissis bona ओलिसिस बोना), तारागोना(Tarraco ताराको) या शहरांचा विकास केला तसेच अनेक नवीन शहरे देखिल वसवली. उदा.:झारागोझा(Caesaraugusta सेयासाराउगुस्ता), मेरिदा(Augusta Emerita औगुस्ता एमेरिता), वालेन्सिया(Valentia वालेन्तिया), लेओन(Legio Septima लेजिओ सेप्तिमा), बादाखोस(Pax Augusta पाक्स औगुस्ता), आणि पालेन्सिया("Παλλαντία Pallas" Ateneia पालास आतेनेइया).
रोमान अंमलाखाली या प्रांताची अर्थव्यवस्था भरभराटीस आली. इस्पानिया म्हणून ओळखला जाणाऱ्या ह्या प्रांताची रोमन साम्राज्याचे धान्याचे कोठार म्हणून ओळख निर्माण झाली. या प्रांताच्या बंदरांमधून सोने, लोकर, ऑलिव्ह तेल, आणि वाईन यांची निर्यात सुरू झाली. कालवे व सिंचन प्रकल्पांमुळे या प्रदेशातील कृषी उत्पादन वाढले; यातील काही आजही अस्तित्वात आहेत. सम्राट त्राहान, सम्राट थिओडोसियस पहिला व तत्त्ववेत्ता सेनेका यांचा; तसेच मार्तियाल, किंतिलियान आणि लुकान या कवींचा जन्म इस्पानियात झाला. इसवी सनाच्या पहिल्या शतकात येथे ख्रिश्चन धर्माचा प्रसार सुरू झाला आणि त्याला दुसऱ्या शतकाखेरीस लोकप्रियता मिळाली. वर्तमान स्पेनमधल्या भाषा, धर्म, परंपरा आणि कायदे यांचा उगम या काळात शोधता येऊ शकेल.
रोमन साम्राज्याच्या अस्ताला सुरुवात झाल्यानंतर, जर्मेनिक रानटी टोळ्यांनी ५व्या शतकात इस्पानियावर हल्ले करण्यास प्रारंभ केला. व्हिसिगॉथ, सुएबि, व्हॅन्डल आणि अलन या टोळ्या पिरेनिस पर्वत ओलांडून स्पेनमध्ये आल्या. रोमनीकरण झालेले व्हिसिगॉथ इ.स.४१५ मध्ये स्पेनमधे आले. या एकाधिकारशाहीने रोमन कॅथोलिक धर्म स्वीकारल्यानंतर ईशान्येस विखुरलेले सुएबि टोळ्यांचे आणि आग्नेयेस विखुरलेले बायझन्टाईन साम्राज्यातले प्रदेश जिंकून इबेरिया द्वीपकल्पाच्या बऱ्याच मोठ्या भागावर ताबा मिळवला.
मुस्लिम अंमल
मुख्य लेख: अल्-अंदालुस
आठव्या शतकात सन ७११ ते सन ७१८ दरम्यान उत्तर आफ्रिकेतील बर्बर अथवा मूर जातीच्या अरबांनी जवळजवळ संपूर्ण इबेरिया द्वीपकल्पावर ताबा मिळवला. उमय्याद घराण्याच्या अरब साम्राज्य वाढवण्याच्या प्रयत्नांचा हा एक भाग होता. केवळ उत्तरेच्या डोंगराळ प्रदेशातील काही छोटी राज्ये स्वतंत्र राहिली. कुराणात उल्लेख असलेले लोक म्हणून ख्रिश्चन आणि यहुदी धर्मियांना आपापल्या धर्माप्रमाणे वागण्याची मोकळीक देण्यात आली, मात्र मुस्लिम नसल्यामुळे त्यांच्यावर अनेक निर्बंधही लादण्यात आले. दरम्यान धर्मांतराचे प्रमाणही हळूहळू वाढत राहिले. १० व्या आणि ११ व्या शतकातल्या अनेक सामुहिक धर्मांतरांमुळे एक वेळ अशीही आली की मुस्लिमांची संख्या ख्रिश्चनांपेक्षा जास्त झाली.
स्पेनमधल्या मुस्लिम खलिफतीची कोर्दोबा ही राजधानी होती. मध्ययुगीन युरोपातले हे सर्वात मोठे, सर्वात श्रीमंत आणि सर्वात सुसंस्कृत शहर होते. भूमध्य समुद्रामार्गे होणारा व्यापार आणि सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला या काळात बहर आला. मध्यपूर्वेतल्या व उत्तर आफ्रिकेतल्या बौद्धिक संपन्नतेची अरबांनी या प्रदेशास ओळख करून दिली. या काळात अभिजात ग्रीक संस्कृतीचे पश्चिम युरोपमध्ये पुनरुज्जीवन करण्यात यहुदी आणि मुस्लिम विद्वानांनी महत्त्वाचे योगदान दिले. रोमन, यहुदी आणि मुस्लिम संस्कृतींमधल्या परस्पर देवाणघेवाणीमुळे या प्रदेशाची स्वतःची एक विशिष्ट संस्कृती उदयास आली. या काळात लोकसंख्येचा मोठा भाग शहरांबाहेर गावांमध्ये रहात होता. रोमन काळातले जमिनीच्या मालकी हक्कांसंबंधीचे नियम या काळातही चालू राहिले. अरब सत्ताधीशांनी जमिनीचे मालकी हक्क मान्य केल्यामुळे व नवीन पिके आणि नवीन शेतीच्या पद्धती आणल्यामुळे शेतीच्या विकासात आणि धान्य उत्पादनात प्रचंड वाढ झाली.
मात्र ११ व्या शतकापर्यंत कोर्दोबा खलिफतिचे तुकडे पडून तिचे तैफा या नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या संस्थानांमधे विभाजन झाले. एकमेकांशी सतत शत्रुत्व ठेवून वागणाऱ्या या राज्यांमुळे छोट्या ख्रिश्चन राज्यांना आपल्या सीमा विस्तारण्याची आणि सामर्थ्य वाढवण्याची संधी मिळाली. उत्तर आफ्रिकेत राज्य करणाऱ्या अल्मोर्विद आणि अल्मोहाद घराण्याच्या राज्यकर्त्यांच्या आगमनामुळे आणि त्यांनी लागू केलेल्या कर्मठ इस्लामच्या कडक अंमलबजावणीमुळे मुस्लिम संस्थानांची एकजूट होण्यास मदत झाली. मात्र सुरुवातीला उत्तर स्पेनमध्ये यश मिळूनही ख्रिश्चन राज्यांच्या वाढत्या लष्करी शक्तीला रोखण्यास ही एकजूट कमी पडली.
स्पेनचे एकत्रीकरण
मुख्य लेख: रेकोन्किस्ता
रेकोन्किस्ता (Reconquista:पुनर्विजय) हा शब्दप्रयोग स्पेनमधल्या ख्रिश्चन राज्यांच्या झालेल्या विस्तारास उद्देशून करण्यात येतो. कित्येक शतके चाललेल्या या विस्ताराची सुरुवात सन ७२२ मध्ये कोवादोंगा येथे झालेल्या युद्धापासून झाली असे मानण्यात येते. या युद्धात ख्रिश्चन सैन्याने मुस्लिम सैन्यावर मिळवलेला विजय आस्तुरिया संस्थानाची स्थापना होण्यास कारणीभूत ठरला, तर उत्तरेस पिरेनिस पर्वताच्या पलीकडे गेलेल्या मुस्लिम सैन्याला मध्य फ्रान्समध्ये पराभव स्वीकारावा लागला. शेवटी मुस्लिम सैन्याने माघार घेऊन पिरेनिस पर्वताच्या दक्षिणेस असलेल्या एब्रो आणि दुएरो नद्यांदरम्यानच्या सुरक्षित प्रदेशात आश्रय घेतला. मध्ययुगीन युरोपातले सर्वात पवित्र स्थळ सान्तियागो दे कोम्पोस्तेला असलेल्या गालिसिया राज्यातून सन ७३९ पर्यंत मुस्लिमांचे पूर्णपणे उच्चाटन झाले. काही काळाने फ्रॅंक सैन्याने पिरेनिस पर्वताच्या दक्षिणेस आपले परागणे स्थापन केले, ज्यांचे रूपांतर पुढे नावारे, आरागोन आणि कातालोनिया संस्थानांमध्ये झाले.
स्पॅनिश साम्राज्याचा उदय
अरागॉन आणि कॅस्तिलच्या एकत्रीकरणानंतर आधुनिक स्पेनचा उदय झाला व स्पॅनिश साम्राज्याची मुहुर्तमेढ रोवली गेली सोळाव्या आणि सतराव्या शतकात स्पेन युरोपमधील अग्रगण्य शक्ती होती. हे पद आपल्याला आधीन देश व प्रदेशांशी होणाऱ्या व्यापारातून व तेथून लुटून आणलेल्या संपत्तीमुळे स्पेनला प्राप्त झाले. सोळाव्या शतकात चार्ल्स पहिला व फिलिप दुसरा या राजांची कारकिर्दी स्पेनच्या सत्तेचा सर्वोच्च बिंदु समजला जातो. या काळातच स्पॅनिश-इटालियन युद्ध, कॉम्युनेरोसचा उठाव, डच उठाव, मॉरिस्को उठाव, ऑट्टोमन-हाब्सबर्ग युद्ध, ॲंग्लो-स्पॅनिश युद्ध आणि स्पेन-फ्रांस युद्ध यांत स्पेनने सरशी मिळवली.
सोळाव्या शतकाच्या अखेरीस व सतराव्या शतकाच्या सुरुवातीला स्पेनवर चहुबाजूंनी संकटे येऊ घातली होती. ऑट्टोमन साम्राज्याला धार्जिणे असलेल्या बार्बरी चाच्यांनी गुलाम पकडून नेण्यासाठी घातलेल्या धाडींनी किनारपट्टीवरील जीवन अवघड झाले होते तर त्याच वेळी इस्लामी साम्राज्यवाद स्पेनवर घाट घालत होता. याचवेळी स्पेनचे इटली व फ्रांसशी अधिकृत युद्ध चालूच होते. प्रोटेस्टंट सुधारणेमुळे ख्रिश्चन धर्मात पडलेल्या फुटीने स्पेन या युद्धांत खोलवर खेचले गेले. याचा परिणाम सततची युद्धे व त्यामुळे येणारी अस्थिरता ही होती.
शतकाच्या मध्यात स्पेनमध्ये प्लेगचा प्रादुर्भाव झाला आणि युद्धांनी जेरीस आलेल्या साम्राज्यावर अवकळा पसरली. आत्तापर्यंतच्या धर्मकारणावरून केलेल्या युद्धात स्पेनने आपली संपत्ती पणाला लावली होती. ती आता तुटपुंजी वाटायला लागली व याचा प्रभाव एकंदर युरोपीय अर्थतंत्रावर झाला. स्पेनला जरी प्रोटेस्टंट सैन्याचे आक्रमण थोपवून धरण्यात यश आले असले तरी पोर्तुगाल आणि नेदरलँड्सला स्वातंत्र्य देणे भाग पडले. याशिवाय फ्रांसचा जिंकून घेतलेला प्रदेशही गमावला. युरोपमध्ये ही परिस्थिती असली तरी युरोपबाहेरील स्पेनचे प्रचंड साम्राज्य अबाधित राहिले. एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत त्याला कोणी हात लावण्याची हिंमत केली नाही.
या पडतीमुळे स्पेनच्या राज्याचा उत्तराधिकाऱ्यांत वाद सुरू झाले आणि अठराव्या शतकाच्या सुरुवातीला झालेल्या स्पॅनिश वॉर ऑफ सक्सेशन आणि नागरी युद्धात स्पेनने युरोपमधील आपल्या अनेक वसाहती गमावल्या आणि युरोपमधील अग्रगण्य सत्तास्थान सोडले. या दरम्यान बर्बन राजवंशाने सत्ता हस्तगत केली. पहिला बर्बन राजा फिलिप पाचव्याने परत कॅस्तिल आणि अरागॉनचे एकत्रीकरण केले, स्थानिक सरदार, दरखदारांची सत्ता काढून घेतली व परत एक स्पॅनिश राष्ट्र स्थापन केले.
अठराव्या शतकाअखेर व एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीला पुन्हा समृद्धी वाढायला लागली. बर्बन राजांनी फ्रांसच्या धर्तीवर राज्यकारभार व अर्थतंत्र चालवण्यास सुरुवात केली. एकोणिसाव्या शतकाअखेर पुन्हा एकदा व्यापारउदीम सुरू झाला. ब्रिटिश वसाहतींना व अमेरिकन स्वातंत्र्ययुद्धात अमेरिकेला सैनिकी मदत केल्यामुळे आंतरराष्ट्रीय संबंध सुधारण्यास मदत झाली व स्पेन पुन्हा प्रगत राष्ट्रांत गणला जाऊ लागला.
नेपोलियनचे आक्रमण
१७९३ साली स्पेनने फ्रांसच्या प्रजासत्ताक विरुद्ध युद्ध पुकारले. याचे कारण फ्रांसने केलेला आपल्या बर्बन वंशीय राजा लुई १६व्याचा वध असे दिले गेले. यामुळे स्पेनमध्ये फ्रांसधार्जिण्या उच्चवर्गाविरुद्ध जनमत तयार झाले. १७९५पर्यंत या युद्धात स्पेनची हार अटळ दिसू लागली व फ्रांसशी मानहानीकारक तह करावा लागला ज्यानुसार स्पेनला फक्त नावापुरते स्वतंत्र अस्तित्व राहिले. १७९६मध्ये स्पेनने ग्रेट ब्रिटन व पोर्तुगालविरुद्ध युद्ध पुकारले. खिळखिळे झालेले अर्थतंत्र, सैन्य आणि इतर कारणांची जबाबदारी घेऊन स्पेनच्या राजाने पदत्याग केला. फ्रांसच्या सम्राट नेपोलियन बोनापार्टने आपला भाऊ जोसेफ बोनापार्टला स्पेनचा राजा केले.
फ्रांसने बसवलेल्या राजाचा स्पेनच्या नागरिकांनी पहिल्यापासून धिक्कारच केला. मे २, इ.स. १८०८ रोजी माद्रिदमधील नागरिकांनी फ्रेंच सैन्याविरुद्ध उठाव केला. या बरोबरच इतरही अनेक ठिकाणी फ्रेंच सैन्याला हाकलून देण्याची तजवीज सुरू झाली. या घटनेला आता स्पेनच्या स्वातंत्र्ययुद्धाची सुरुवात मानले जाते. परिस्थिती हाताबाहेर जात असल्याचे पाहून नेपोलियनला स्वतःला दखल देणे भाग पडले. मोठ्या सैन्यासह स्पेनवर चाल करून त्याने स्पॅनिश व मध्येच घुसू पाहणाऱ्या ब्रिटिश सैन्याला कॉरुना येथे मात दिली. पण स्पेनच्या स्थानिक लोकांनी गनिमी काव्याने लढाया सुरूच ठेवल्या. इकडे आर्थर वेलेस्लीने आपल्या ब्रिटिश सैन्यात पोर्तुगालच्या सैन्याचा समावेश केला व पूर्वेकडून चाल केली. याच सुमारास नेपोलियन रशियात अडकून पडला होता. शेवटी फ्रांसने १८१४मध्ये स्पेनमधून काढते पाउल घेतले व फर्डिनांड सातवा स्पेनच्या राजेपदी आला.
आधुनिक स्पेन
विसाव्या शतकाच्या सुरुवातील स्पेननेही आफ्रिकेच्या कुतरओढीत भाग घेतला. युरोपीय देशांनी तोडलेल्या लचक्यांपैकी स्पेनच्या वाट्याला पश्चिम सहारा, मोरोक्को आणि विषुववृत्तीय गिनी हे प्रदेश आले. मोरोक्कोत झालेल्या १९२० च्या रिफ युद्धात पराभव झाल्याने स्पेनमधील राजेशाही व्यवस्था खिळखिळी झाली. पंतप्रधान मिगेल प्रिमो दि रिव्हेराने १९२३-३१ दरम्यान हुकुमशहा म्हणून स्पेनवर राज्य केले. १९३१ च्या दुसऱ्या प्रजसत्ताकच्या स्थापनेनंतर रिव्हेराची हुकुमशाही संपली. या व्यवस्थेत बास्क, कातालोनिया आणि गॅलिशिया प्रदेशांना स्वायत्त प्रदेश जाहीर करण्यात आले. याचबरोबर स्त्रीयांना मतदानाचा हक्क देण्यात आला. अवघ्या ५ वर्षांनी १९३६मध्ये हे प्रजासत्ताक कोसळले व स्पॅनिश नागरी युद्ध सुरू झाले. तीन वर्षांच्या तुंबळ लढाईनंतर जनरल फ्रांसिस्को फ्रॅंकोच्या नेतृत्वाखालील गटाने स्पेनची सत्ता काबीज केली. यात नाझी जर्मनी आणि इटलीने फ्रॅंकोची मोठी मदत केली होती. या फाशीवादी गटाविरुद्ध लढणाऱ्या रिपब्लिकन गटाला सोव्हिएत संघ, मेक्सिको तसेच अमेरिकेच्या असंघटित सैनिकांची मदत होती. पाश्चिमात्य देशांनी अधिकृतरीत्या तटस्थतेची भूमिका घेतली होती. यानंतर सुरू झालेल्या दुसऱ्या महायुद्धात स्पेनने तटस्थता घेतली असली तरी त्यांची अक्ष राष्ट्रांकडे सहानुभूती होती. स्पेनच्या लाखो सैनिकांनी दुसऱ्या महायुद्धात दोन्ही बाजूंकडून भाग घेतला होता. या नागरीयुद्धात ५ लाखाहून अधिक व्यक्ती मृत्यू पावल्या आणि अजून पाच लाख व्यक्ती परागंदा झाल्या.
फ्रॅंकोने आपला एकछत्री अंमल बळकट करण्यासाठी देशातील राजकीय पक्षांचे उच्चाटन केले व इतर देशांशी व्यवहार कमी केले. याने स्पेन आर्थिक आणि राजकीयदृष्ट्या मागासला. स्पेनला संयुक्त राष्ट्रांतही प्रवेश देण्यात आला नाही. १९५० च्या दशकात सुरू झालेल्या शीतयुद्धामुळे स्पेनला भौगोलिक महत्त्व प्राप्त झाले व अमेरिका व इतर पाश्चात्यदेशांनी स्पेनची मनधरणी करण्यास सुरुवात केली. इ.स. १९५५मध्ये स्पेनला संयुक्त राष्ट्रांत प्रवेश देण्यात आला व अमेरिकेने त्यानंतर लगेच तेथे लश्करी तळ उभारले. १९६० च्या दशकात स्पेनने आश्चर्यकारक गतीने आर्थिक प्रगती साधली. स्पॅनिश चमत्कार म्हणून ओळखलेल्या जाणाऱ्या या काळात स्पेनने मोठी औद्योगिक प्रगती केली. याचबरोबर बाहेरील देशांतील प्रवाशांना आकर्षित करण्यासाठीही मोठे प्रयत्न करण्यात आले.
फ्रॅंको १९७५मध्ये मृत्यू पावल्यावर राजकुमार हुआन कार्लोसने राजा या नात्याने राष्ट्रप्रमुखपद धारण केले. फ्रॅंकोनेच असे होण्याचे मान्य केलेले होते. इ.स. १९७८मध्ये स्पेनने नवीन संविधान अंगिकारले व त्यानुसार अनेक अधिकार आपल्या अंतर्गत असलेल्या राज्यांना दिले गेले. स्पेन आता स्वायत्त राज्यांचे राष्ट्र बनले. बास्क प्रदेशात पूर्णपणे स्वातंत्र्य मागणारी ई.टी.ए. ही संघटना अजूनही कार्यरत आहे.
भूगोल
मुख्य लेख: स्पेनचा भूगोल
क्षेत्रफळाच्या हिशोबात स्पेन हा जगात ५१व्या क्रमांकाचा सर्वांत मोठा देश आहे. ५,०४,७८२ किमी² क्षेत्रफळाचा हा देश आकारमानाने तुर्कमेनिस्तानाइतका असून अमेरिकेतील कॅलिफोर्निया राज्यापेक्षा मोठा आहे. इबेरियन द्वीपकल्पाचा ८४% भाग स्पेनने व्यापलेला आहे.
चतुःसीमा
स्पेनच्या सीमा पश्चिमेस पोर्तुगाल, दक्षिणेस जिब्राल्टर व मोरोक्को आणि ईशान्येस फ्रान्स ह्यांना लागून आहेत. सेयुता आणि मेलिया ही स्पेनची दोन शहरे उत्तर आफ़्रिकेत मोरोक्कोस लागून आहेत.
स्पेनच्या ईशान्येस पिरेनिस पर्वतरांग असून फ्रान्स आणि आंदोरा संस्थानाच्या सीमा ह्या पर्वतरांगेला समांतर आहेत. कातालोनिया राज्यातील फ्रेंच सीमेजवळील यिविया हे शहर पिरेनिस पर्वतांमध्ये असून तीन बाजूंनी फ्रान्सने वेढलेले आहे. अटलांटिक महासागरातील कॅनरी द्वीपसमूह आणि भूमध्य समुद्रातील बालेआरिक बेटे तसेच जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीजवळ असलेली आणि प्लाझास दे सोबेरानिया (स्वैर भाषांतर: आधिपत्याखालील जागा) म्हणून ओळखली जाणारी चाफारिने, अल्बोरान, वेलेझ, आलुसेमास, पेरेहिल ही आणि इतर अनेक निर्जन बेटे स्पेनच्या अंकित आहेत.
भौगोलिक संरचना
स्पेनला सुमारे ४,९६४ किमी (एकूण सीमेच्या ८८%) लांबीचा किनारा लाभलेला आहे, तर जमिनीवरील सीमेची लांबी १,९१७.८ किमी (एकूण सीमेच्या १२%)आहे. उत्तरेस बिस्के, पश्चिमेस अटलांटिक महासागर, दक्षिणेस भूमध्य समुद्र व जिब्राल्टरची सामुद्रधुनी आणि आग्नेयेस बालेआरिक समुद्र आहे. कमीतकमी १३ किमी रुंद असलेल्या जिब्राल्टरच्या सामुद्रधुनीने स्पेन आणि युरोप खंडाला उत्तर आफ्रिकेपासून वेगळे केले आहे. स्पेनला लाभलेल्या सागरतटांपैकी भूमध्य समुद्रकिनाऱ्याची लांबी १,६६० किमी व अटलांटिक किनाऱ्याची लांबी ७१० किमी आहे.
ग्रॅमी पुरस्कार
ग्रॅमी पुरस्कार (Grammy Award) हा अमेरिका देशामधील नॅशनल ॲकॅडमी ऑफ रेकॉर्डिंग आर्ट्‌स ॲन्ड सायन्स ह्या संस्थेतर्फे दिला जाणारा एक वार्षिक पुरस्कार आहे. ग्रॅमी पुरस्कार संगीतातील त्या वर्षीच्या सर्वोत्तम योगदानासाठी दिला जातो, व तो जगातील एक आघाडीचा पुरस्कार मानला जातो.
स्पेन
हवामान
भौगोलिक परिस्थितिमुळे स्पेनचे हवामान वैविध्यपूर्ण झाले आहे. येथील हवामानाचे ढोबळमानाने तीन भाग पाडले आहेत.
ग्रॅमी पुरस्कार
पहिला ग्रॅमी पुरस्कार वितरण सोहळा ४ मे १९५९ रोजी अमेरिकेच्या लॉस एंजेल्स व न्यू यॉर्क ह्या शहरांमध्ये साजरा झाला. तेव्हापासून दरवर्षी ग्रॅमी पुरस्कार आयोजित केले जात आहेत. २००४पासून हा सोहळा लॉस एंजेल्सच्या स्टेपल्स सेंटरमध्ये भरवला जातो.
बाह्य दुवे
वर्ग:संगीत पुरस्कार वर्ग:अमेरिकन पुरस्कार
स्पेन
राजकीय विभाग
स्पॅनिश राज्यघटनेमध्ये स्पेनची व्याख्या "सर्व स्पॅनिश लोकांच्या स्वयंशासित संस्थानांचा मिळून बनलेला देश" अशी करण्यात आली आहे. या व्याख्येस अनुसरून प्रशासनाच्या दृष्टीने स्पेनचे विभाजन १७ स्वशासित संघांमध्ये करण्यात आले असून या संघांचे पुढे प्रभाग पाडण्यात आले आहेत. प्रत्येक प्रभागाचे आणि काही लहान संघांचे विभाजन नगरपालिकांमध्ये करण्यात आले आहे. नगरपालिका हा स्पॅनिश प्रशासनाचा मूळ आणि सर्वात लहान घटक आहे. सेउता आणि मेलिया ही मोरोक्कोजवळील स्पॅनिश शहरे धरून स्पेनमध्ये एकूण ५० प्रभाग आहेत.
समाजव्यवस्था
=== प्रशा
सन ===
भाषा
मुख्य लेख: स्पॅनिश, स्पेनमधल्या भाषा
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय, उमरगा हे जून १९५९ मध्ये भारत शिक्षण संस्थेने स्थापन केलेले कला, वाणिज्य आणि विज्ञान महाविद्यालय आहे.
स्पेन
भाषा
स्पॅनिश वगळता स्पेनमध्ये इतरही अनेक भाषा बोलल्या जातात. अशा एकूण सहा स्वतंत्र भाषा आहेत, ज्या अधिकृत भाषा म्हणून स्वीकारल्या गेल्या आहेत.
ह्या सहा भाषा वगळता स्पेनमध्ये आस्तुर-लेओनेस, लेओनेस, एस्त्रेमादुरन, कान्ताब्रियन अशा बोलीभाषा देखिल छोट्या प्रमाणावर बोलल्या जातात. मात्र इतर भाषांच्या तुलनेत या भाषा बोलणाऱ्यांची कमी संख्या, साहित्यिक परंपरेचा अभाव आणि लोकांकडून या भाषांना घटनेत अधिकृत स्थान देण्याची न होणारी मागणी म्हणून या भाषांना अधिकृत मान्यता नाही. भूमध्य समुद्राजवळील पर्यटनासाठी प्रसिद्ध असलेल्या शहरांमध्ये काही प्रमाणात जर्मन आणि इंग्रजीही बोलली जाते.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
भारत शिक्षण संस्थेची स्थापना १९४१ साली स्वातंत्र्य पूर्व काळात राष्ट्रीय जनजागृतीच्या कार्यातून प्रेरणा घेऊन झाली. शिक्षण महर्षी तात्यारावजी मोरे (आबा) आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी एकत्रितपणे प्रयत्नांची शिकस्त करून अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीत या ग्रामीण भागातील नवीन पिढीच्या उद्धारासाठी शिक्षण संस्था उभी केली. तत्पश्चात आजपर्यंत भारत शिक्षण संस्थेची प्रगती सातत्याने होत आलेली आहे.
स्पेन
संविधान
इ.स. १८१२पासून स्पेनमध्ये संवैधानिक राज्य आहे. स्पेनने १९७८मध्ये नवीन संविधान अंगिकारले. या संविधानासह स्पेनने हुकुमशाही सोडून लोकशाही पत्करली. १९७५मध्ये फ्रांसिस्को फ्रॅंको मृत्यू पावल्यावर १९७७मध्ये कॉंस्तित्युअंत कोर्तेसच्या (संवैधानिक सभा) रूपात संसदीय निवडणूका घेतल्या गेल्या. या सभेने १९७८ चे संविधान लिहिले व अंगिकारले.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
जून १९५९ मध्ये या संस्थेने श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालयाची स्थापना केली. यामुळे ग्रामीण भागात उच्च शिक्षणाचा पाया रचला गेला. सद्यःस्थितीत या महाविद्यालयात संशोधन पदवीपर्यंत शिक्षण उपलब्ध आहे.
स्पेन
शासनव्यवस्था
स्पेन तांत्रिकदृष्ट्या लोकशाही देश असला तरी वस्तुतः तो संवैधानिक राजेशाही प्रकारात मोडतो. राजेपद वंशपरंपरागत असून सत्ता द्विगृही संसदच्या (कोर्तेस जनरालेस) हातात आहे. राष्ट्राध्यक्ष सर्वसत्ताधिकारी असून त्याला मंत्रीमंडळ कारभारात मदत करते. संसदीय निवडणुकांनतर राजा राष्ट्राध्यक्षपदासाठी संसदसदस्यांच्या संमतीने त्यातील एका सदस्याची निवड करतो.
संसदेचे कनिष्ठ गृह, जेथे कायदे केले जातात, ३५० सदस्यांचे काँग्रेसो दि लॉस दिप्युतादोस आहे. हे गृह भारताच्या लोकसभेसारखे आहे व त्यातील सदस्यांची निवड थेट गुप्त मतदानाने देशातील प्रजा करते. वरिष्ठ गृह (राज्यसभासमान) २५९ सदस्यांचे सेनादो असून त्यातील २०८ सदस्यांची निवड थेट होते तर ५१ इतर सदस्यांची नेमणून प्रत्येक राज्यातील विधानसभा करते. दोन्ही गृहांची मुदत चार वर्षे असते.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
ह्या महाविद्यालयाची स्थापना सध्याच्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद (पूर्वीचे मराठवाडा विद्यापीठ, औरंगाबाद) विद्यापीठाच्या स्थापनेनंतर लगेचच करण्यात आली असून विज्ञान विद्याशाखा सुरू करणारे जुन्या उस्मानाबाद जिल्ह्यातील हे पहिले महाविद्यालय होय. महाग विज्ञान विद्याशाखा ही एक मोठी अडचण होती, परंतु भारत शिक्षण संस्थेच्या सन्माननीय सदस्यांना सुरुवातीपासूनच विज्ञान शाखा सुरू करण्याचा ठाम निश्चय होता. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या स्मरणार्थ या महाविद्यालयाला नाव देण्यात आले आहे.
स्पेन
शासनव्यवस्था
स्पेन स्वतंत्र राज्यांचा संघदेश (एस्तादो दि लास ऑतोनोमियास) असून येथील सत्ताव्यवस्था स्वित्झर्लंड, जर्मनी व बेल्जियमप्रमाणे विकेंद्रीत आहे. प्रत्येक राज्याच्या विधानसभेकडे संसदेप्रमाणे अधिकार असून त्या त्या राज्यातील शिक्षण, स्वास्थ्य व इतर अनेक बाबतीत पूर्णाधिकार असतात. बास्क आणि नव्हारे राज्यांना आपआपली अर्थव्यवस्था स्वतंत्रपणे सांभाळण्याचीही मुभा आहे. बास्क आणि कातालोनियामध्ये स्वतंत्र पोलिसदल असून त्यांची बांधिलकी राष्ट्रीय सुरक्षादलांशी नाही.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
महाविद्यालयातील प्राध्यापक विद्यार्थ्यांना ज्ञान, कौशल्ये देण्याचे काम अविरतपणे करत आहेत. विद्यार्थ्यांमधील संशोधक आणि अभ्यासू वृत्ती वर्धन करून नैतिक मूल्ये निर्माण करतात. कला, वाणिज्य आणि विज्ञान पदव्युत्तर अभ्यासक्रमांशिवाय, श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय दहा विषयांत पोस्ट ग्रॅज्युएट अभ्यासक्रम चालविते. यामध्ये मराठी, हिंदी, इंग्रजी, इतिहास, भूगोल, समाजशास्त्र, राजकीय शास्त्र या विषयावर एम.ए. एम. एससी. भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र आणि एम.कॉम. १९८२ पासून या सर्व पदवी अभ्यासक्रम स्व-अनुदानीत स्वरूपात आहेत. महाविद्यालयांमध्ये स्नातक अभ्यासक्रमासाठी ​​जास्तीत जास्त वैकल्पिक विषय जोडलेले आहेत. उदा. बी.ए. साठी ८० वैकल्पिक विषय संयोग, बी.एससी. साठी १० वैकल्पिक विषय संयोग. बी.कॉम विद्यार्थ्यांसाठी ०६ व वैकल्पिक पर्यायांसह उपलब्ध आहेत. ज्यामुळे विद्यार्थ्यांना विषय निवडीसाठी लवचिकता प्राप्त होते. महाविद्यालयाने स्नातक पातळीवर इलेक्ट्रॉनिक्स, औद्योगिक रसायनशास्त्र, संगणक विज्ञान, बी. सी. आयटी आणि बी.एससी. इन कम्प्यूटर सायन्स महाविद्यालयातून १० उपचारात्मक अभ्यासक्रम, २० ब्रिज कोर्स आणि विविध अल्पकालीन अभ्यासक्रम उपलब्ध आहेत.
स्पेन
स्पेनने दावा केलेले इतर देशांचे भाग
स्पेनने जिब्राल्टरवर दावा केला आहे. हा ६ किमी२चा भाग युनायटेड किंग्डमने १७०४मध्ये स्पेनकडून जिंकून घेतला होता. इबेरियन द्वीपकल्पाचे हे दक्षिण टोक स्पेनने स्पॅनिश भाऊबंदकीच्या युद्धात गमावले होते. जिब्राल्टरसह जिंकलेले मिनोर्का बेट युनायटेड किंग्डमने १८०२ मध्ये एमियेन्सच्या तहानुसार स्पेनला परत केले. १७१३ च्या उत्रेचच्या तहानुसार स्पेनने जिब्राल्टर कायमचे ब्रिटनला दिले पण जर ब्रिटनने जिब्राल्टर सोडायचे ठरवले तर ते परत स्पेनकडे येईल अशी अट घातली. परंतु १९४०पासून स्पेनने युनायटेड किंग्डमकडे सातत्याने जिब्राल्टर परत करण्याची मागणी केली आहे. जिब्राल्टरच्या रहिवाश्यांना स्पेनमध्ये विलीन होणे पसंत नाही. संयुक्त राष्ट्रांनी स्पेन व युनायटेड किंग्डमला ही बाब आपसात मिटवण्याचे आवाहन केले आहे.
अर्थतंत्र
जागतिक बँकेच्या आकड्यांनुसार स्पेनचे अर्थतंत्र जगातील नवव्या क्रमांकाचे तर युरोपमध्ये पाचव्या क्रमांकाचे आहे. सी.आय.ए.च्या आकडेवारीनुसार २००७ मधील राष्ट्रीय उत्पन्न १४,३९,००,००० अब्ज अमेरिकन डॉलर (सुमारे ७० अब्ज अब्ज रुपये) होते. दरमाणशी वार्षिक उत्पन्न अंदाजे ३३,५०० अमेरिकन डॉलर (१,६७,००० रुपये) इतके होते. येथील अर्थतंत्रवाढीचा दर ३.८% होता. स्पेन जगात गुंतवणूक करणाऱ्यांपैकी तिसऱ्या क्रमांकाचा देश आहे. येथे बेरोजगारीचे प्रमाण ७.६% आहे. हे प्रमाण १९९० च्या दशकात २०% पर्यंत पोचले होते. स्पेनमध्ये चलनवाढीचा दर जास्त आहे तसेच दोन नंबरचा पैसाही मुबलक प्रमाणात आहे. येथील शिक्षणव्यवस्था जगातील इतर देशांच्या मानाने यथातथाच आहे.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
महाविद्यालयाच्या स्थापनेपासून संशोधन केंद्रस्थानी आहे. महाविद्यालयामध्ये १५ संशोधन मार्गदर्शक, व चार विषयांमध्ये संशोधन केंद्र कार्यरत आहेत. आज पर्यंत १००+ विद्यार्थ्यांनी त्यांची पीएच डिग्री आणि ४५+ एम. फिल., डिग्री मिळवली आहे. महाविद्यालयातील अनेक प्राध्यापक विद्यापीठ अनुदान आयोग / डीएसटी अंतर्गत दीर्घ / लघू संशोधन प्रकल्पावर काम करत आहेत. महाविद्यालयाचे यशवंतराव चव्हाण मुक्त विद्यापीठ, नाशिक यांचे एक दूरस्थ शिक्षण केंद्र आहे.
स्पेन
अर्थतंत्र
१९९९मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान होजे मारिया अझनारच्या सरकारने प्रयत्नपूर्वक स्पेनला युरो वापरणाऱ्या देशांच्या रांगेत बसवण्यात यश मिळवले. युरोपमधील देशांच्या मानाने स्पेनचे अर्थतंत्र अधिक चांगल्या स्थितीत असल्याचे मानले जाते. कदाचित त्यामुळे परदेशी गुंतवणूकीचे प्रमाण येथे जास्त आहे.
गेल्या चाळीस वर्षांत स्पेनच्या पर्यटन उद्योगाला भरभराट आली आहे व ४० अब्ज युरो (२५० अब्ज रुपये) उलाढाल असलेला हा उद्योग जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा आहे. गेल्या काही वर्षांत स्पेनच्या बांधकाम उद्योगाचा मोठा विकास झाला आहे. राष्ट्रीय उत्पन्नाचा एक षष्ठांश भाग हा उद्योग पुरवतो व देशातील १२% कामगारांना या एका उद्योगाने रोजगार पुरवला आहे. पण याचबरोबर घरांच्या किंमती अतिशय वाढल्याने वैयक्तिक देण्यांचे प्रमाणही मोठे झाले आहे. कमी उत्पन्न असलेल्या लोकांत देण्याचे प्रमाण वार्षिक उत्पन्नाच्या सव्वापट झाले आहे. २००८/०९ च्या जागतिक मंदीमध्ये स्पेनच्या बांधकाम क्षेत्रातही मोठी मंदी आली आहे. युरोपीय संघातील एका गटाने याचे भाकित केले होते. स्पेनच्या अर्थमंत्र्यांच्या मते गेल्या ५० वर्षांतले सगळ्यात मोठे आर्थिक संकट आता येऊ घातले आहे. सरकारी अंदाजाप्रमाणे येथील बेरोजगारी १६% पर्यंत जाण्याची शक्यता आहे, तर इतर गटांचे मत हा आकडा २०% असेल असे आहे.
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
दृष्टी
शिक्षणाद्वारे व्यापक विकास.
स्पेन
तळटीपा
<references group="टीप" />
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
ध्येय
ग्रामीण भागातील शिक्षणाचा प्रसार करणे, मूल्ये आत्मसात करणे आणि विद्यार्थ्यांचे एकंदर व्यक्तिमत्त्व विकास करणे.
स्पेन
संदर्भ
वर्ग:देश वर्ग:युरोपातील देश वर्ग:उत्तर गोलार्धातील देश वर्ग:स्पेन
श्री छत्रपती शिवाजी महाविद्यालय उमरगा
धोरणे
ग्रामीण युवक रोजगाराचा शोध घेण्यास सक्षम आहेत.
ग्रामीण युवक जबाबदार नागरिक बनविणे.
उज्ज्वल करिअरच्या संभावनांसाठी उत्कृष्ट विद्यार्थ्यांना आवश्यक संधींचा लाभ घेणे.
विद्यार्थ्यांमधील माणुसकी आणि राष्ट्रभक्तीचा प्रसार करणे.
नेतृत्व गुणांना प्रोत्साहन देणे.
विद्यार्थ्यांमध्ये सक्रीयता आणि बुद्धीवाद वाढविणे.
निःस्वार्थ बलिदान वृत्ती बळकट करणे.
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
लाल केळी
लाल केळी म्हणजे लालसर -जांभळी साल असलेल्या केळी होत. साधारण केळ्यापेक्षा ही थोडी आकाराने लहान असतात. पिकल्यावर याचे सालांचा रंग फिकट गुलाबी होतो. ती इतर पिवळ्या रंगाच्या केळीपेक्षा जास्त मृदु व गोड असतात. याचे उत्पादन पूर्व आफ्रिका, आशिया, दक्षिण अमेरिका व यूएई आदी देशात होते. मध्य अमेरिकेत याचे जास्त प्रचलन आहे पण तसेच ही केळी जगभर कोठेही मिळतात.
हरडोई
हरदोई हे भारताच्या उत्तर प्रदेश राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर हरदोई जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील शहरे वर्ग:हरदोई जिल्हा
रोहित नागदिवे
रोहित नागदिवे हे विदर्भातले एक पत्रकार व मराठी कवी होते. त्यांचा जन्म इ.स. १९६३चा. त्यांचे निधन ९ जून, इ. स. २०१२ रोजी झाले. ’नागपूर पत्रिका’, ’जनवाद’,”सकाळ’,’मतदार’ आदी वर्तनमानपत्रांचे ते उपसंपादक होते. १२ नोव्हेंबर इ. स. २०११ला नागपूर येथे झालेल्या चौथ्या आंबेडकरी युवा साहित्य संमेलनातील कविसंमेलनाचे ते अध्यक्ष होते. चंद्रपूर, कळंब आणि परभणी येथे भरलेल्या अस्मितादर्श साहित्य संमेलनात झालेल्या कवि-संमेलनात त्यांचा सहभाग होता.
ग्यानेंद्र पांडे
पांडे, ग्यानेंद्र वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने
रोहित नागदिवे
’स्थितीचा ओला कोलाज’ हा रोहित नागदिवे यांचा गाजलेला कवितासंग्रह. त्याचे प्रकाशन कवी नामदेव ढसाळ यांच्या हस्ते झाले होते.
पहा: मराठी साहित्य संमेलने
वर्ग:मराठी कवी
एन.ए.ए.सी.पी. प्रतिमा पुरस्कार
'''एन.ए.ए.सी.पी. प्रतिमा पुरस्कार' हा अमेरिकन नॅशनल असोसियेशन फॉर द ॲडव्हान्समेंट ऑफ कलर्ड पीपल (एन डबल ए सी पी'') या संस्थे द्वारे दिला जाणार पुरस्कार आहे. हा पुरस्कार चित्रपट, दूरचित्रवाणी, संगीत आणि साहित्यात महत्त्वाचे योगदान करणाऱ्या अश्वेतवर्णीय व्यक्तींना दिला जातो.
वर्ग:चित्रपट पुरस्कार
गंगै अमरन
गंगै अमरन (तामिळ: கங்கை அமரன்) हा एक भारतीय संगीत दिग्दर्शक, पार्श्वगायक, गीतकार व चित्रपट दिग्दर्शक आहे. तो प्रसिद्ध तामिळ संगीतकार इळैयराजा ह्याचा धाकटा भाऊ असून प्रामुख्याने तमिळ सिनेमामध्ये कार्यरत आहे.
राजेळी
राजेळी अथवा राजेली ही केळीची एक जात आहे. या जातीची केळी साधारण केळीपेक्षा आकाराने थोडी मोठी असतात. साधारणतः, ही केळी कच्ची असतांना याच्या चिप्स अथवा वेफर्स बनवितात. केळीच्या अनेक खाद्यपदार्थात याचा वापर होतो.
गंगै अमरन
बाह्य दुवे
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार
ॲमेझॉन (मराठी पुस्तक)
ॲमेझॉन हे अतुल कहाते लिखित मराठी पुस्तक आहे.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची
मलाय भाषा
हे पण पहा
वर्ग:भाषा वर्ग:मलायो-पॉलिनेशियन भाषासमूह
मदीना
मदीना (अरबी भाषा: اَلْمَدِينَة اَلْمَنَوَّرَة) ही सौदी अरेबिया देशाच्या मदीना प्रांताची राजधानी आहे. मोहम्मद पैगंबराच्या थडग्याचे स्थान असलेले मदीना मक्केखालोखाल मुस्लिम धर्मामधील सर्वात पवित्र ठिकाण मानले जाते. मक्केप्रमाणे येथे देखील मुस्लिमेतर धर्माच्या लोकांना प्रवेशबंदी आहे.
मदीना शहर मक्केसोबत तसेच जेद्दाहच्या किंग अब्दुलअझीझ आंतरराष्ट्रीय विमानतळासोबत ४५३ किमी लांबीच्या मक्का-मदीना द्रुतगती रेल्वेद्वारे जोडले गेले आहे.
कॅरोलिना प्लिस्कोव्हा
कॅरोलिना प्लिस्कोव्हा (Karolína Plíšková; जन्मः २१ मार्च १९९२) ही एक चेक टेनिसपटू आहे. प्लिस्कोव्हाने आजवर ५ डब्ल्यूटीए एकेरी स्पर्धा जिंकल्या आहेत. तिने २०१० ऑस्ट्रेलियन ओपनमध्ये मुलींच्या एकेरीचे अजिंक्यपद मिळवले होते. आजच्या घडीला ती एकेरी क्रमवारीमध्ये ६व्या क्रमांकावर आहे. तिने २०१६ सालच्या यू.एस. ओपन स्पर्धेची अंतिम फेरी गाठली. ह्या स्पर्धेत सेरेना विल्यम्स व व्हीनस विल्यम्स ह्या दोघी विल्यम्स-भगिनींना तिने पराभूत केले.
बाह्य दुवे
वर्ग:चेक प्रजासत्ताकचे टेनिस खेळाडू वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
प्रतापराव गुजर
प्रतापराव गुजर (जन्म:१६१५ - मृत्यू:२४ फेब्रुवारी, १६७४) हे छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या सैन्याचे सेनापती होते. साल्हेरच्या लढाईत त्यांनी मोठ्या मुघल सैन्याचा पराभव केला. साल्हेर येथील मराठ्यांचा विजय हा मुघलांच्या बलाढ्य सैन्याविरुद्ध त्यांच्या लष्करी प्रक्रियेतील एक निर्णायक वळण म्हणून पाहिला जातो.
५ ऑगस्ट १६६८रोजी मोगलांशी झालेल्या तहानुसार शिवाजी महाराजांनी संभाजी राजांना संभाजीनगरला (औरंगाबाद) पाठवले. त्यावेळेस प्रतापराव गुजरही संभाजी महाराजांसोबत होते, अशी जेधे शकावलीत नोंद आहे.
प्रतापराव गुजर यांना आदिलशाही सरदार बहलोल खान यांच्या नेतृत्वाखालील आक्रमक सैन्याचा सामना करण्यासाठी पाठवण्यात आले. मराठा सैन्याने नेसरीच्या ठिकाणी बहलोल खानच्या छावणीला वेढा घातला. प्रतापरावांच्या सैन्याने लढाईत विरोधी सेनापतीचा पराभव करून पकडले. खानाने मराठ्यांच्या प्रदेशावर पुन्हा आक्रमण न करण्याचे आश्वासन दिल्यावर प्रतापरावांनी बहलोल खानला सैन्यासह आणि जप्त केलेल्या युद्धसामुग्रीसह सोडले (१५ एप्रिल १६७३ च्या सुमारास)
महाराज फार रागावले. त्यांनी पत्र लिहिलें, खानाशी ‘सला काय निमित्य केला?’ असा करडा सवाल महाराजांनी केला.
काही महिन्यांनी बहलोलखान पुन्हा करवीरच्या आघाडीवर स्वराज्याच्या रोखाने येत आहे, तो सुटला आहे, तो स्वराज्याला तोशीस देणार, अशा बातम्या येऊन थडकल्या.प्रतापरावानेही इरेला पडून या बहलोलचा फन्ना उडवावा व झालेल्या चुकीची भरपाई करावी या हेतूने महाराजांनी प्रतापरावास लिहिलें होतें,‘…'''हा (बहलोलखान) घडोघडीं येतो. तुम्ही लष्कर घेऊन जाऊन बहलोलखान येतो, याची गाठ घालून, बुडवून फते करणें. नाही तर (पुन्हा आम्हांस) तोंड न दाखविणें.’ '''
२४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी प्रतापराव गुजरांची बहलोलखानाशी गाठ पडली. कृष्णाजी अनंत सभासद यांनी केलेल्या वर्णनानुसार, 'त्यावरि प्रतापराव जाऊन बेलोलखानाशीं गाठले. नेसरीवरी नबाब आला. त्याने गाठीले. मोठे युद्ध झाले. अवकाल होऊन प्रतापराव सरनोबत तरवारीचे वाराने ठार झाले. रण बहुत पाडीले. रक्ताच्या नद्या चालिल्या.'
मराठ्यांच्या इतिहासात नवीन इतिहास घडला गेला होता. हे सर्व महाराजांच्या कानी पडल्यावर महाराज दुःखी झाले. ही नेसरीची लढाई २४ फेब्रुवारी १६७४ रोजी झाली. या प्रसंगावर "वेडात मराठे वीर दौडले सात" ही कविता गानकोकिळा लता मंगेशकर यांच्या आवाजात प्रसिद्ध आहे. लोकशाहीर बशीर मोमीन कवठेकर यांनी 'वेडात मराठे वीर दौडले सात' याच नावाचे व्यवसायिक नाटक लिहिले आणि नंतर त्याचे रूपांतर वगनाट्यात सुद्धा केले, जे विविध तमाशा फडांनी ग्रामीण महाराष्ट्रात सादर करून लोकप्रिय केले
. सर '''सेनापती प्रतापराव गुजर यांचे दोन मुले खंडेराव गुजर व जगजीवन गुजर शाहू झुल्फिकारखानानें रायगड फितुरीनें घेतल्यानंतर येसूबाईसाहेब व शाहुमहाराज यांनां औरंगझेबाकडे पाठविण्यांत आलें, त्यावेळी गडावर असलेली कांहीं मानकरी मंडळीहि (केसरकर, गुजर वगैरे) पकडलीं जाऊन औरंगझेबाच्या छावणींत गेली. तींत हा खंडोजीहि होता. या सर्व मंडळींस बाटवून मुसुलमान करण्याची इच्छा औरंगझेबास नेहमी होई. परंतु तिच्या आड त्याची मुलगी येत असे. एके दिवशी मात्र त्यानें आज शाहूस बाटवावयाचेंच असा आग्रह धरला. तेव्हां तोहि त्याच्या कन्येनें मोडला. परंतु शाहूच्या ऐवजी दुसरा कोणी तरी मोठा सरदार बाटविण्याचाच जेव्हां त्यानें हट्ट घेतला, तेव्हां खंडोजी हा आपखुषीनें मुसुलमान होण्यास तयार झाला.'''
'''आता आपल्या राजाच्या बचावासाठी आले, 16 मे 1700 मध्ये मोहरम च्या मुहूर्तावर मुसलमान करून त्याचा नावे अब्दुर्रहीम व अब्दुरेहीमान अशी ठेवली खंडोजीचा हा उपकार शाहु राजानी कधी विसरले नाही त्यानें असें धर्मांतर केल्यामुळें शाहूवरील हा प्रसंग टळला.. ('''जे लोक संभाजी महाराज आणि राजाराम महाराज भावा संबंधाविषयी बोलतात त्यांनीबलक्षात घायवे की प्रतापराव गुजर यांचे कुटुंब जास्त राजाराम महाराजांना जवळ होते ,कारण जानकीबाई ही त्यांची सख्खी बहीण राजाराम महाराजांची राणी होती)
" आमचा मामा आम्हाबदल मुसलमान जाहला" असे उल्लेख समकालीन शाहू महाराजांच्या कागदपत्रे मधुन दिसते स्वराज्यासाठी केलेले हे धर्मांतर खूप मोलाचे होते त्यावर महाराजांनी त्याना परळी खोऱ्यातील साठ गावाची जमीन इनाम म्हणून दिली. खंडेराव आणि जगजीवन गुजर याना हिंदू धर्म मध्ये घ्यायचे प्रयत्न झाले पण खंडेराव यांचे त्यांच्या मुस्लिम बायको वर प्रेम होते आणि तिला पण हिंदू धर्मात घ्या असा खंडेराव यांचा हट्ट होता. मात्र तत्कालीन ब्राह्मणांना ते मंजूर नव्हते आणि परिस्थितीचा वरवंटा या ना त्या कारणाने गुजर कुटुंबावर फिरताच राहिला. '''त्यांची मुस्लिम वंशज आज देखील परळी नजीक कामठी गावात राहतात भाऊसाहेब हैभतराव गुजर,देशमुख,इनामदार परळी सरकार आणी त्यांचा मुलगा सत्तार अमीन साहेब इनामदार आणी त्यांची मुले १.सिकंदर सतार इनामदार 2.ज़ुबेर सत्तार इनामदार '''आज मुस्लिम म्हणून सातारा मध्ये राहतात. आता कामठी हे गाव धरणामध्ये गेले असून त्यांचा सध्याचा रहिवास हा परळी नजीक जकातवाडी या गावामध्ये आहे .''' या घराण्याचा मोलाचा वाटा स्वराज्याच्या साठी आहे
.
समाधी
प्रतापराव गुजर यांची समाधी कोल्हापूर जिल्ह्यातील नेसरी नावाच्या गावी (तालुका गडहिंग्लज) आहे. तर जन्मगावी स्मारक आहे  एका स्मारकाची सुरुवात भुईकोट किल्ला रूपाने सुरू झाली होती. परंतु ते काम अपूर्ण राहिले आहे. सध्या ते पडीक एक खंडहर अवस्थेत आहे.
संदर्भ
वर्ग: पुरुष चरित्रलेख वर्ग:सैनिकी पेशातील मराठी व्यक्ती वर्ग:मराठा साम्राज्याचे सेनापती वर्ग:हिंदू योद्धे
मानवत तालुका
पार्श्वभूमी
मानवत...
परभणी जिह्यापासून 40 किलोमीटर अंतरावर मानवत हे गाव आहे.
26 जानेवारी 1998पासून तालुका म्हणून घोषित झाला.याचे पूर्वीचे नाव मणिपूर हे होते.
महाराष्ट्रामधील जागृत उभा महादेवाचे मंदिर आहे. हनुमान मंदिर आहे.
प्राथमिक शाळेपासून उच्चमहाविद्यालय आहे.2 शाळा आहेत.व एक kk M महाविद्यालय आहे.
व्यवसाय...
मानवत हे कापड उद्यागासाठी खूप प्रसिद्ध आहे.आणि जिनिंग 14-15आहेत.आडत हा व्यवसाय प्रामुख्याने आहे.
शेती...
मानवत मध्ये जवळपास 70% लोक शेतीवर आधारित आहेत.
प्रामुख्याने शेतीत गहू,कापूस,सोयाबीन हे पीक मोठ्या प्रमाणात घेतले जातात.
सण...
मानवत मध्ये गणपती,देवी,दीपावली, ईद हे सण सर्व लोक आनंदाने साजरे करतात...
मानवत मध्ये जवळपास 40,000 लोकसंख्या आहे.
त्यामध्ये मराठा समाज जास्त प्रमाणात आहे.तर बाकी सर्व समाज अल्प प्रमाणात आहेत.त्यामध्ये राजपूत,मुस्लिम,ब्राम्हण असे अनेक समाज आहेत...
तालुक्यातील गावे
आंबेगाव चहारुण अटोळा भोसा (मानवत) बोंदरवाडी देऊलगाव अवचर गोगलगाव हमदापूर (मानवत) हाटकरवाडी (मानवत) हत्तलवाडी इरळद (मानवत) इटाळी जंगमवाडी करंजी (मानवत) केकरजवळा खडकवाडी (मानवत) खरबा किन्होळा बुद्रुक कोल्हा (मानवत) कोल्हावाडी कोथाळा कुंभारी (मानवत) लोहरा (मानवत) मांडेवडगाव मंगरूळ बुद्रुक मंगरूळ पालमपट मानोळी (मानवत) मानवतरोड मानवतग्रामीण मानवत(एमसीआय) नागरजवळा नरळद (मानवत) पाळोदी पार्डी(टाकळी) पिंपळा पोहंडुळ (मानवत) राजुरा (मानवत) रामेटाकळी रामपुरी बुद्रुक रत्नापूर (मावळत) रूढी साखरेवाडी (मानवत) सारंगापूर सावळी (मानवत) सावंगीमगर सावरगाव खुर्द शेवडीजहागिर सोमठाणा (मानवत) सोनुळा ताडबोरगाव टाकळी निळवरणे थार (मानवत) उक्कलगाव वांगी (मानवत) वझुरबुद्रुक वझुरखुर्द
लोकजीवन
मानवतचे लोकजीवन हे अत्यंत मानवतेचे व नवनवीन शैलीचे आहे. मानवत मधील लोक साधारण मराठी बोली वापरतात ज्यात बहुप्रांतिय भाषेचा उच्चार आढळतो. मानवत मधील लोक हे समानेते रहातात व छत्रपती शिवाजी महाराजांना दैवत म्हणून पुजतात.
जवळपासची गावे
रत्नापुर,उक्कलगाव, हत्तलवाडी,
भारतातील विमानवाहतूक कंपन्यांची यादी
As of 30 Mar 2017 the total fleet size of commercial airlines in India is 439. In 1994 the Air Corporation Act of 1953 was repealed with a view to remove monopoly of air corporations on scheduled services, enable private airlines to operate scheduled service, convert Indian Airlines and Air India to limited company and enable private participation in the national carriers. However, beginning 1990 private airline companies were allowed to operate air taxi services, resulting in the establishment of Jet Airways and Air Sahara. These changes in the Indian aviation policies resulted in the increase of the share of private airline operators in domestic passenger carriage to 68.5% in 2005 from 0.4 of 1991.
अ-कार्यरत विमानसेवा
ही भारतातील अकार्यरत/अक्रिय विमानसेवांची यादी आहे:
संदर्भ
वर्ग:याद्या वर्ग:भारतीय विमानवाहतूक कंपन्या
−१ (संख्या)
-१ - वजा एक    ही पहिली ऋण संख्या आहे, ती -२  नंतरची आणि  ०  पूर्वीची पूर्णांक संख्या आहे. इंग्रजीत: -1 - Minus one.
--> ऋण एक -१ ही ० पेक्षा लहान व -२ पेक्षा मोठी संख्या आहे. -२ < -१ < ०
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या वर्ग: संख्या
बोरी (दिग्रस)
बोरी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
थानोम कित्तिकाचोर्ण
थानोम कित्तिकाचोर्ण (थाई: ถนอม กิตติขจร ; रोमन लिपी: Thanom Kittikachorn ; ) (ऑगस्ट ११, इ.स. १९११ - जून १६, इ.स. २००४) हा थायलंडाचा साम्यवाद-विरोधक लष्करी हुकुमशहा होता. इ.स. १९६३ ते इ.स. १९७३ या कालखंडात पंतप्रधान असलेल्या कित्तिकाचोर्णाने दशकभर लष्करी राजवट चालवली. अखेरीस जनक्षोभामुळे इ.स. १९७३ साली त्याला पायउतार व्हावे लागले. इ.स. १९७६ साली कित्तिकाचोर्ण अज्ञातवासातून मायदेशी परतल्यावर त्या विरोधातील निदर्शनांचा भडका उडाला. निदर्शनांच्या लाटांमुळे तंग बनलेल्या वातावरणात थायलंडात पुन्हा एकवार लष्कराने उठाव केला.
बाह्य दुवे
वर्ग:थायलंडचे पंतप्रधान वर्ग:हुकूमशाह वर्ग:इ.स. १९११ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००४ मधील मृत्यू वर्ग:थाई बौद्ध वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रोहिले (त्र्यंबकेश्वर)
रोहिले हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
भडकुंभ
भडकुंभ हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आष्टी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
राष्ट्रीय महामार्ग २८ ब (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग २८-बी हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
खडकांचे गुणधर्म
खनिजे=
राष्ट्रीय महामार्ग २८ ब (जुने क्रमांकन)
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
खडकांचे गुणधर्म
रासयनिक रचना, अकार्बनिक प्रक्रियेची अंतर्गत परमाणु संरचना म्हणजे "खनिजे" होय.
सर्व खनिज (खडक) खालील गुणधर्म दाखवतात-
एडमंड बार्टन
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १८४९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९२० मधील मृत्यू
खडकांचे गुणधर्म
२.श्रेक=खनिजांच्या पावडरचा रंगाला "श्रेक" म्हणतात.
३.चमक=खनिजाचे चकाकी म्हणजेच "चमक'"होय.
४.फ्रक्चर=खनिजाचा तुटलेला पृष्ठभाग म्हणजेच "फ्रॅक्चर" होय.
५.कडकपना=ओरखड्याच्या दिशेने खनिजाने केलेल्या प्रतिकाराला कडकपणा म्हणतात.
६.फुट=खनिजाच्या विशेष दिशेने मोडण्याच्या(फुट पडण्यच्या) गुणधर्मास 'फुट्" असे म्हणतात.
७.दिखावा=खनिजाच्या बह्यरूपाला "दिखवा" असे म्हणतात.
८.रासायनिक रचना.=खनिजामध्ये असलेल्या वेगवेगळ्या रसायनास त्या खनिजाची "रासायनिकन रचना" असे म्हणतात.
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
म मराठीचा (पुस्तक)
डाॅ. शशिकांत भुजाडे हे 'म मराठीचा' या पुस्त काचे लेखक आहेत.
विद्या कावडकर या 'म म मराठीचा' या पुस्तकाच्या लेखिका आहेत.
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख
सिंगापूर डॉलर
सिंगापूर डॉलर सिंगापूर देशाचे अधिकृत चलन आहे.
शंभर सिंगापूर सेंटचा एक सिंगापूर डॉलर होतो. सिंगापूर देशात चार भाषांना अधिकृत भाषा म्हणून मान्यता असल्याने सिंगापूरच्या नाण्यांवर चार भाषांमध्ये देशाचे नाव लिहिलेले असते.
डॉलर वर्ग:आशियाई चलने वर्ग:चालू चलने
कॉलोनियल कझिन्स
कॉलोनियल कझिन्स (Colonial Cousins) हे भारतामधील हरिहरन व लेस्ली लुईस ह्या गायकांचे एकत्रित नाव आहे. १९९२ साली हरिहरन व लेस्ली लुईसनी ह्या नावाची निर्मिती केली व पॉप गाणी बनवण्यास सुरुवात केली. १९९६ साली त्यांनी कॉलोनियल कझिन्स ह्याच नावाचा आल्बम प्रदर्शित केला ज्याने भारतामधील विक्रीचे मागील सर्व विक्रम तोडले. भारतीय पॉप संगीतामध्ये हा आल्बम एक मोठा स्तंभ मानला जातो.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय संगीतकार
तिरुनवुक्करासु कुमारन
कुमारन, तिरुनविक्करासु कुमारन, तिरुनविक्करासु
श्रीकांत देवा
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९८० मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
सिंगापूर प्रमाणवेळ
सिंगापूर प्रमाणवेळ तथा वक्तू पियावै सिंगापुरा (चिनी भाषा: 新加坡標準時間) ही सिंगापूरमध्ये वापरली जाणारी प्रमाणवेळ आहे.
ही वेळ यूटीसी+०८:०० ह्या वेळेला संलग्न आहे.
वर्ग:प्रमाणवेळा प्रमाणवेळ
चिचोळी खुर्द
चिंचोळी खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
अमय खुरासिया
अमय खुरासिया ( १८ मे १९७२, मध्य प्रदेश) हा एक निवृत्त भारतीय क्रिकेटपटू आहे. १९९९ क्रिकेट विश्वचषक स्पर्धेसाठी भारतीय क्रिकेट संघामध्ये निवड झालेला खुरासिया ह्या स्पर्धेमध्ये केवळ एकच सामना खेळला.
चिचोळी खुर्द
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
अमय खुरासिया
२००७ साली त्याने क्रिकेटमधून निवृत्ती जाहीर केली.
पहिल्या सामन्यात अर्धशतक झळकविले
वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म वर्ग:भारतातील पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:भारताचे एकदिवसीय क्रिकेट खेळाडू
देवा (संगीतकार)
वर्ग:तमिळ संगीतकार वर्ग:तमिळ पार्श्वसंगीतकार वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:कन्नड संगीतकार
१००० (संख्या)
१,००० - एक हजार    ही एक संख्या आहे, ती ९९९  नंतरची आणि  १,००१  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 1000 - One thousand.
एक हजारला सहस्र असेही म्हणतात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या वर्ग: संख्या
इतिहास वस्तुसंग्रहालय
वर्ग: संग्रहालये
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
रास्मुस इल्म
हा स्वीडनचा फुटबॉल खेळाडू आहे.
वर्ग:स्वीडनचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
साठेवाडी
भौगोलिक स्थान
साठेवाडी हे गाव महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील कोरेगाव तालुक्यातले एक गाव आहे. हे गाव कोरेगाव तालुक्याच्या दक्षिण भागात वसले आहे. गावाचे ग्रामदैवत गुजाई देवी आहे. दुर दुर ठिकाणाहून भाविक देवीचे दर्शन घेण्यासाठी इथे येत असतात.
लोकसंख्या
गावाची लोकसंख्या सुमारे ५०० ते ६०० आहे (इ.स. २००९).
प्रशासन
गावाचा कारभार साठेवाडी ग्रामपंचायत पाहते. ग्रामपंचायतीची स्थापना १९८९ साली झाली. गावचे सुपुत्र मानसिंगराव जाधव हे गावाचे पहिले सरपंच होते.
उल्लेखनीय कार्य
नुकतेच गावाने ग्रामस्वच्छतेसाठी दिल्ली येथे पारितोषिक पटकवले. सप्टेंबर २००७ वर्षासाठी ग्रामपंचायत बिनविरोध निवडून आली. संपूर्ण डिसेंबर महिन्यामध्ये गावाने ग्रामस्वच्छता केली. त्यासाठी सातारा जिल्ह्यातील ४० गावांची निवड करण्यात आली होती, त्यात साठेवाडी गावाचा समावेश होता. संतोष जाधव हे इ.स. २०११ च्या सुमारास सरपंच आहेत.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो.हिवाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १८ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २७ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २१ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ६०० मिमी पर्यंत असते. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कोरेगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
निरामिष
मराठवाड्या मध्ये ज्वारी तसेच बाजरी ची भाकरी व कोरड्यास म्हणजेच कालवणासाठी बेसन(पिठल) आवडीने खाल्या जाते.सणावाराला पुरणाची पोळी उदा.दिवाळी, होळी,संक्रांतीला, केल्या जाते.
वर्ग:९ जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
नाटो
नॉर्थ अटलांटिक ट्रीटी ऑर्गनायझेशन (किंवा नाटो) ही जगातील २९ देशांचा सहभाग असलेली एक लष्करी संघटना आहे. नाटोची स्थापना ४ एप्रिल १९४९ रोजी १२ राष्ट्रांनी केली. नाटोचे मुख्यालय बेल्जियमची राजधानी ब्रसेल्स येथे आहे. इ.स. २०१७ मध्ये मोंटेनेग्रो हा देश नाटो मध्ये सहभागी होऊन नाटोची सदस्य संख्या २९ झाली. व त्यानंतर 2020 मध्ये उत्तर मॅसिडोनिया च्या प्रवेशाने ही संख्या 30 झाली.
इस्टाेनिया,लाटविया,लिथुआनिया,पाेलंड,झेक प्रजासत्ताक ,स्लोव्हेनिया व हंगेरी हे देश नवीन सदस्य आहेत.
नॉर्थ अटलांटिक ट्रीटी ऑर्गनायझेशन (NATO), ज्याला नॉर्थ अटलांटिक अलायन्स देखील म्हणतात, 27 युरोपियन देश, 2 उत्तर अमेरिकन देश आणि 1 यांच्यातील आंतरसरकारी लष्करी युती आहे. युरेशियन देश. संस्था 4 एप्रिल 1949 रोजी स्वाक्षरी केलेल्या उत्तर अटलांटिक कराराची अंमलबजावणी करते.
नाटो एक सामूहिक सुरक्षा प्रणाली तयार करते, ज्याद्वारे त्याचे स्वतंत्र सदस्य देश कोणत्याही बाह्य पक्षाच्या हल्ल्याला प्रत्युत्तर देण्यासाठी परस्पर संरक्षणास सहमती देतात. नाटोचे मुख्यालय ब्रुसेल्स, बेल्जियम येथे आहे, तर अलायड कमांड ऑपरेशन्सचे मुख्यालय बेल्जियमच्या मॉन्सजवळ आहे.
स्थापनेपासून, नवीन सदस्य राष्ट्रांच्या प्रवेशामुळे युती मूळ 12 देशांवरून 30 पर्यंत वाढली आहे. 27 मार्च 2020 रोजी NATO मध्ये जोडले जाणारे सर्वात अलीकडील सदस्य राष्ट्र उत्तर मॅसेडोनिया होते. NATO सध्या बोस्निया आणि हर्जेगोविना, जॉर्जिया आणि युक्रेन इच्छुक सदस्य म्हणून. NATO च्या शांतता कार्यक्रमात अतिरिक्त 20 देश सहभागी होतात, 15 इतर देश संस्थागत संवाद कार्यक्रमात सहभागी होतात. 2020 मध्ये सर्व NATO सदस्यांचा एकत्रित लष्करी खर्च जागतिक नाममात्र एकूण 57% पेक्षा जास्त आहे. सदस्यांनी मान्य केले की 2024 पर्यंत त्यांच्या GDP च्या किमान 2% पर्यंत लक्ष्य संरक्षण खर्च गाठणे किंवा राखणे हे त्यांचे उद्दिष्ट आहे.
इतिहास
मुख्य लेख: नाटोचा इतिहास 4 मार्च 1947 रोजी फ्रान्स आणि युनायटेड किंग्डम यांनी दुस-या महायुद्धानंतर जर्मनी किंवा सोव्हिएत युनियनकडून संभाव्य हल्ला झाल्यास युती आणि परस्पर मदतीचा करार म्हणून डंकर्कच्या तहावर स्वाक्षरी केली. 1948 मध्ये, या युतीचा विस्तार करून बेनेलक्स देशांचा समावेश करण्यात आला, वेस्टर्न युनियनच्या रूपात, ज्याला ब्रुसेल्स ट्रीटी ऑर्गनायझेशन (BTO) म्हणूनही संबोधले जाते, ब्रुसेल्सच्या तहाने स्थापन केले. नवीन लष्करी युतीसाठी बोलणी झाली, ज्यामध्ये उत्तर अमेरिका देखील सामील होऊ शकते, परिणामी 4 एप्रिल 1949 रोजी वेस्टर्न युनियनच्या सदस्य राष्ट्रांनी तसेच युनायटेड स्टेट्स, कॅनडा, पोर्तुगाल, इटली, नॉर्वे, डेन्मार्क आणि उत्तर अटलांटिक करारावर स्वाक्षरी केली. आइसलँड.
एक लांब आयताकृती खोली ज्यामध्ये प्रत्येक बाजूला बसलेल्या व्यक्तींच्या अनेक पंक्ती आहेत आणि दूरच्या टोकाला झेंडे टांगलेले आहेत. पश्चिम जर्मनी 1955 मध्ये NATO मध्ये सामील झाले, ज्यामुळे शीतयुद्धाच्या काळात प्रतिस्पर्धी वॉर्सॉ कराराची निर्मिती झाली. एकात्मिक लष्करी संरचनेद्वारे, कोरियन युद्धाने त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी नाटोची स्थापना करेपर्यंत उत्तर अटलांटिक करार मोठ्या प्रमाणात निष्क्रिय होता: यामध्ये 1951 मध्ये सर्वोच्च मुख्यालय सहयोगी शक्ती युरोप (शेप) ची स्थापना समाविष्ट होती, ज्याने वेस्टर्न युनियनच्या सैन्याचा अवलंब केला. STANAGs आणि द्विपक्षीय SOFAs सह संरचना आणि योजना. 1952 मध्ये, NATO चे सरचिटणीस हे पद संघटनेचे प्रमुख नागरीक म्हणून स्थापित करण्यात आले. त्या वर्षी नाटोचे पहिले मोठे सागरी सराव, मेनब्रेस व्यायाम आणि ग्रीस आणि तुर्कस्तानचा संघटनेत प्रवेश देखील झाला. लंडन आणि पॅरिस परिषदांनंतर, पश्चिम जर्मनीला लष्करी रीतीने पुन्हा सशस्त्र होण्याची परवानगी देण्यात आली, कारण ते मे 1955 मध्ये नाटोमध्ये सामील झाले, जे सोव्हिएत-वर्चस्व असलेल्या वॉर्सॉ कराराच्या निर्मितीमध्ये एक प्रमुख घटक होते, ज्याने दोन विरोधी बाजूंचे वर्णन केले. शीतयुद्ध.
1961 मध्ये बर्लिनच्या भिंतीच्या इमारतीने शीतयुद्धाच्या तणावात एक उंची चिन्हांकित केली, जेव्हा 400,000 यूएस सैन्य युरोपमध्ये तैनात होते. संभाव्य सोव्हिएत आक्रमणाविरूद्ध नाटो संरक्षणाच्या विश्वासार्हतेबद्दल शंकांसह युरोपियन राज्ये आणि युनायटेड स्टेट्स यांच्यातील संबंधांच्या मजबूतीबद्दल शंका-कुशंकांनी स्वतंत्र फ्रेंच आण्विक प्रतिबंधक शक्ती विकसित केली आणि माघार घेतली. 1966 मध्ये नाटोच्या लष्करी संरचनेतून फ्रान्सचे. 1982 मध्ये, नव्याने लोकशाही असलेला स्पेन युतीमध्ये सामील झाला.
युरोपमधील 1989 च्या क्रांतीमुळे नाटोचा उद्देश, स्वरूप, कार्ये आणि त्या खंडावरील लक्ष केंद्रित करण्याचे धोरणात्मक पुनर्मूल्यांकन झाले. ऑक्टोबर 1990 मध्ये, पूर्व जर्मनी फेडरल रिपब्लिक ऑफ जर्मनी आणि युतीचा भाग बनला आणि नोव्हेंबर 1990 मध्ये, युतीने सोव्हिएत युनियनसह पॅरिसमध्ये युरोपमधील पारंपारिक सशस्त्र दलांवर (CFE) करारावर स्वाक्षरी केली. याने संपूर्ण खंडात विशिष्ट लष्करी कपात अनिवार्य केली, जी फेब्रुवारी 1991 मध्ये वॉर्सा कराराच्या पतनानंतर आणि डिसेंबरमध्ये सोव्हिएत युनियनच्या विघटनानंतर चालू राहिली, ज्याने नाटोचे वास्तविक मुख्य शत्रू काढून टाकले. यामुळे युरोपमधील लष्करी खर्च आणि उपकरणे कमी होण्यास सुरुवात झाली. CFE कराराने स्वाक्षरी करणाऱ्यांना पुढील सोळा वर्षात पारंपारिक शस्त्रास्त्रांचे 52,000 तुकडे काढून टाकण्याची परवानगी दिली आणि 1990 ते 2015 पर्यंत NATO च्या युरोपियन सदस्यांद्वारे लष्करी खर्चात 28% घट होऊ दिली.
निळ्या-काचेच्या खिडक्या असलेल्या वक्र इमारतीच्या समोर गवताच्या लॉनमध्ये भिंतीचे दोन उंच काँक्रीट विभाग. 1989 मधील बर्लिन भिंतीच्या पडझडीने युरोपमधील नाटोच्या भूमिकेला एक महत्त्वपूर्ण वळण दिले आणि भिंतीचा एक भाग आता नाटो मुख्यालयाबाहेर प्रदर्शित केला गेला आहे. 1990 च्या दशकात, संस्थेने राजकीय आणि मानवतावादी परिस्थितींमध्ये आपल्या क्रियाकलापांचा विस्तार केला ज्यांना पूर्वी नाटोची चिंता नव्हती. युगोस्लाव्हियाच्या विभाजनादरम्यान, संस्थेने 1992 ते 1995 पर्यंत बोस्नियामध्ये आणि नंतर 1999 मध्ये युगोस्लाव्हियामध्ये पहिला लष्करी हस्तक्षेप केला. या संघर्षांनी शीतयुद्धानंतरच्या मोठ्या लष्करी पुनर्रचनेला चालना दिली. NATO ची लष्करी रचना कमी करण्यात आली आणि पुनर्गठित करण्यात आली, मुख्यालय अलायड कमांड युरोप रॅपिड रिअॅक्शन कॉर्प्स सारख्या नवीन सैन्याने स्थापन केले. युरोपमधील लष्करी संतुलनावर सोव्हिएत युनियनच्या संकुचिततेमुळे घडलेले बदल CFE करारामुळे 1999 च्या इस्तंबूल शिखर परिषदेत स्वाक्षरी केलेल्या युरोपातील अनुकूल पारंपारिक सशस्त्र दलांना मान्यता देण्यात आली.
उत्तर अटलांटिक कराराचा अनुच्छेद 5, ज्यामध्ये सदस्य राष्ट्रांनी सशस्त्र हल्ल्याच्या अधीन असलेल्या कोणत्याही सदस्य राष्ट्राच्या मदतीसाठी येणे आवश्यक होते, 11 सप्टेंबरच्या हल्ल्यानंतर प्रथम आणि फक्त एकदाच आवाहन करण्यात आले, त्यानंतर अफगाणिस्तानमध्ये सैन्य तैनात करण्यात आले. नाटोच्या नेतृत्वाखालील ISAF अंतर्गत. तेव्हापासून संस्थेने इराकमध्ये प्रशिक्षक पाठवणे, चाचेगिरीविरोधी कारवायांमध्ये सहाय्य करणे आणि 2011 मध्ये UN सुरक्षा परिषदेच्या ठराव 1973 नुसार लिबियावर नो-फ्लाय झोन लागू करणे यासह अनेक अतिरिक्त भूमिका पार पाडल्या आहेत. अनुच्छेद 4, जे फक्त नाटो सदस्यांमध्ये सल्लामसलत करते, इराक युद्ध, सीरियन गृहयुद्ध आणि रशियाने क्राइमियाला जोडल्याच्या घटनांनंतर पाच वेळा आवाहन केले गेले आहे. या सामीलीकरणामुळे नाटो राष्ट्रांनी तीव्र निषेध केला आणि एस्टोनिया, लिथुआनिया, लाटविया, पोलंड, रोमानिया आणि बल्गेरिया येथील तळांवर 5,000 सैन्याची नवीन "भालाधारी" शक्ती निर्माण केली.
त्यानंतरच्या 2014 वेल्स समिटमध्ये, NATO च्या सदस्य राष्ट्रांच्या नेत्यांनी 2024 पर्यंत त्यांच्या एकूण देशांतर्गत उत्पादनांच्या किमान 2% समतुल्य संरक्षणावर खर्च करण्याचे औपचारिकपणे प्रथमच वचनबद्ध केले, जे पूर्वी केवळ अनौपचारिक मार्गदर्शक तत्त्वे होती. 2014 मध्ये, 30 पैकी केवळ 3 नाटो सदस्यांनी हे लक्ष्य गाठले (अमेरिकेसह); 2020 पर्यंत हे 11 पर्यंत वाढले होते. एकत्रितपणे, 2020 मध्ये, 29 गैर-यूएस सदस्य देशांनी सलग सहा वर्षे संरक्षण खर्चात वाढ केली, ज्यामुळे त्यांचा सरासरी खर्च GDP च्या 1.73% वर आला. दृढ आर्थिक वचनबद्धतेचा अभाव आणि यूएस सैन्यावरील अवलंबित्व या युतीसाठी सतत समस्या आहेत.