cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलन
यू.म. पठाण यांच्या २४-१-२०१० रोजी प्रसिद्ध झालेल्या एका लेखाचे अवतरण
तरुण मुस्लिम लेखक-कवींना योग्य लेखन-मार्गदर्शन करायला हवे. त्यांना प्रोत्साहन द्यायला हवे. त्यांच्यासाठीही माध्यम उपलब्ध करून द्यायला हवे. नवलेखकांच्या शिबिरात त्यांनाही मार्गदर्शन करायला हवे. अल्पसंख्य दर्जा लाभलेल्या मुस्लिम संस्थांनी यासाठी पुढाकार घेऊन तरुणांना शैक्षणिक, आर्थिक व साहित्यिक क्षेत्रात संधी उपलब्ध करून द्यायला हव्यात. उर्दू माध्यमाच्या शाळांत आज मुस्लिम विद्यार्थीही मराठी भाषा शिकत असल्यानेच अ-मराठी बालभारतीची पाठ्यपुस्तके शासनाने म.रा. पाठ्यपुस्तक मंडळाद्वारे संपादित व प्रकाशित केली जातात. या क्रमिक पुस्तकांच्या संपादन समितीचा मी अनेक वर्षे अध्यक्ष होतो. व्यावहारिक मराठीवर या पुस्तकात अधिक भर द्यायला हवा. त्यासाठी या संपादन समित्यांवर एक-दोन उर्दूभाषक सदस्यही घ्यावेत. कारण मराठी शिकणाऱ्या उर्दूभाषक मुलांच्या अडचणी त्यांना नेमकेपणाने माहीत असतात. उर्दू माध्यमाच्याच नव्हे, तर इंग्रजीसारख्या अमराठी माध्यमातील मराठीच्या अध्यापनाचा स्तर मला अजूनही फार असमाधानकारक वाटतो. त्याचा मूलगामी विचार करून सत्त्वर कार्यवाही करायला हवी. उर्दू माध्यमांच्या शाळांत मराठी कार्यक्रम किती होतात? उर्दू सांस्कृतिक कार्यक्रमांतही मराठी सांस्कृतिक कार्यक्रम किती होतात? त्यात मराठी वक्तृत्व स्पर्धा, निबंध स्पर्धा होतात का? उर्दू माध्यमाच्या संस्थांतील नियतकालिकात मराठी विभाग असतो का? स्पोकन इंग्लिशसारखे ‘स्पोकन मराठी’ म्हणजे शुद्ध, चांगली, योग्य उच्चारांची, प्रवाही मराठी भाषा शिकविण्याचे वर्गही या संस्थांनी चालविण्यास हरकत नाही. मराठीतच नव्हे, तर उर्दूतही आत्मकथन करणारे लेख अल्पसंख्य दर्जा असलेल्या संस्थांच्या मासिकांत अजूनही प्रसिद्ध होत नाहीत; ते व्हावेत यासाठी मुस्लिम मुलांना प्रोत्साहन द्यायला हवे. उर्दू-मराठी व मराठी-उर्दू अनुवादासाठी राज्याची उर्दू अकादमी व साहित्य संस्कृती मंडळ यांनी कार्यशाळा आयोजित करायला हव्यात. उर्दू माध्यमाच्या डी.एड. व बी.एड.च्या अभ्यासक्रमात मराठी अध्यापन पद्धती हा विषय अनिवार्य तर करावाच, पण त्यासाठी काटेकोरपणे अर्हताप्राप्त प्राध्यापकच नेमावेत, अल्पसंख्य दर्जा असलेल्या उर्दू माध्यमाच्या महाविद्यालयांनी व पदव्युत्तर केंद्रांनी मुस्लिमांच्या समस्यांविषयी व मराठी अध्यापनाचा स्तर उंचावण्यासाठी संशोधन प्रकल्प घेऊन विधायक सूचनांच्या पुस्तिका प्रकाशित करून त्या प्रसारित कराव्यात. उर्दू माध्यमाच्या विद्यार्थ्यांना मराठी विषयाच्या पाठ्यपुस्तकांचे अध्यापन करण्यासाठी ज्या शिक्षक हस्तपुस्तिका प्रसिद्ध केल्या जातात त्यातील संपादन-मंडळावर एक उर्दू भाषक मराठी तज्ज्ञही असावा. राज्य शैक्षणिक प्रशिक्षण व संस्थेने यासाठी अशा शिक्षकांची प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित करावीत. चांगली मराठी लिपी लिहिण्यासाठी प्रशिक्षण शिबिरे आयोजित करणे व त्यांना व्यावहारिक मराठी भाषेचे शिक्षण देणं हेही मराठी भाषा शिकणाऱ्या मुस्लिम विद्यार्थ्यांची फार मोठी गरज आहे, ती अल्पसंख्य दर्जा संस्थांनी लक्षात घ्यायला हवी.
मुसलमान समाजाला मराठी शिकण्याची ॲलर्जी कशी असेल? उलट ती शिकण्यासाठी ते उत्सुकच असतात. महाविद्यालयात मराठी विषय घ्यायला टाळाटाळ करतात, हाही एक गैरसमज आहे. केवळ मराठवाड्याचाच विचार केला तरी यात फारसे तथ्य नाही हे लक्षात येईल.
या साहित्य संमेलनाच्या निमित्ताने आम्ही सारे मुसलमान मराठी साहित्यिक मऱ्हाटी संस्कृतीचे व मराठी वाङ्मयाचे अविभाज्य घटक व वारसदार कसे आहोत याचे आत्मभान महाराष्ट्रातील मुस्लिमच नव्हे, तर अन्य समाजालाही होईल, अशी माफक अपेक्षा केल्यास ते सयुक्तिकच ठरेल. इन्शा अल्ला, अन्य मराठी साहित्यिकांप्रमाणे महाराष्ट्रीय मुसलमान साहित्यिकही विविध लेखन प्रकारांतील यशाची शिखरे निश्चितपणे गाठतील. "
श्रीपाल सबनीस यांनी अकराव्या मुस्लिम साहित्य समंलेनाच्या (पनवेल) उद्धाटनप्रसंगी केलेल्या भाषणाचा संपादित अंश
मुस्लिम मराठी साहित्य सांस्कृतिक मंडळ आयोजित अखिल भारतीय मुस्लिम मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षा प्राचार्य बीबी फातिमा वालेखां मुजावर, स्वागताध्यक्ष रामशेठ ठाकुर, माझे स्नेही आणि संमेलनाचे प्रमुख डॉ. शेख इक्बाल, सर्व निमंत्रित पाहुणे आणि रसिक बंधु-भगिनीनो,
या सर्व लेखक-कवींच्या मराठी भाषा संस्कृतीवरील निष्ठा प्रगल्भ आहेत. संत ज्ञानेश्वर- तुकारामाची व फुुले-रानडे-आगरकर-आंबेडकरांची मराठी भाषा अभ्यासून, मुस्लिम प्रतिभावंतानी ती नव्या जीवन जाणिवा आणि नव्या अनुभूतीच्या अभिव्यक्तीने समृद्घ केली आहे. अस्सल मराठी मातीचा गंध व मराठी बहुधार्मिक संस्कृतीचे प्रेम, या साहित्य प्रवाहातून सातत्याने व्यक्त झाले आहे.
पहा : साहित्य संमेलने
संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्य संमेलने
कृष्णगाव
कृष्णगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
चंद्रगुप्त (निःसंदिग्धीकरण)
चंद्रगुप्त या नावाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत:
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
वाघाळा (उमरी)
वाघाळा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:उमरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
खान मोहम्मद
खान मोहम्मद (१ जानेवारी, १९२८:लाहोर, ब्रिटिश भारत - ४ जुलै, २००९:लंडन, इंग्लंड) हा 🇵🇰 pakistanकडून १९५२ ते १९५८ दरम्यान १३ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
धाडमवाडी
धाडमवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
नझर मोहम्मद
नझर मोहम्मद (५ मार्च, १९२१:लाहोर, ब्रिटिश भारत - १२ जुलै, १९९६:लाहोर, पाकिस्तान) हा 🇵🇰 pakistanकडून १९५२ मध्ये ५ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शांघाय
षांघाय, रूढ लेखन शांघाय, (अन्य लेखनभेद: षांगहाय, शांगहाय, शंघाई, शांघाई ; सोपी चिनी लिपी: 上海; पिनयिन: Shànghǎi; उच्चार: शांग-हाऽ-इ; (अर्थ: समुद्रकिनाऱ्यावरचे); वू: Zånhae; आयपीए: [zɑ̃'he]), हे चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकातील सर्वांत मोठे शहर असून जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या शहरांच्या यादीत अव्वल क्रमांकाचे शहर आहे. चिनी जनता-प्रजासत्ताकाच्या प्रांतीय दर्जाच्या चार महानगरपालिका क्षेत्रांपैकी एक असलेल्या शांघाय महानगराची लोकसंख्या इ.स. २०१० सालच्या जनगणनेनुसार २ कोटी ३० लाख एवढी आहे. हे जगातले एक प्रमुख वित्तीय केंद्र असून मालाच्या आवकजावकीनुसार जगातील सर्वाधिक वाहतुकीचे बंदर आहे.
चिनाच्या पूर्व किनारपट्टीवरचे शांघाय यांगत्से नदीच्या मुखापाशी वसले आहे. शांघाय महानगर क्षेत्राच्या पश्चिमेकडील सीमा च्यांग्सू आणि च-च्यांग या प्रांतांना भिडल्या असून याच्या पूर्वेस पूर्व चीन समुद्र पसरला आहे. शांघाय पुडोंग आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा येथील प्रमुख विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:चीनचे राजकीय विभाग वर्ग:चीनमधील शहरे
आंबेगाव विधानसभा मतदारसंघ
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे दिलीप दत्तात्रय वळसे-पाटील हे आंबेगाव विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
भारतमाता
भारतमाता ही भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक संकल्पना आहे. माता म्हणजे आई. भारत देश हा तिच्या प्रजेची माता आहे अशी कल्पना हिच्यामागे आहे, त्यामुळे भारत देशाची स्त्री रूपातील देवता म्हणून कल्पना मांडली गेली आणि तिची चित्रे तयार करण्यात आली. अशा चित्रांचे वा मूर्तीचे प्रतिकात्मक पूजन हे अन्य देवतांप्रमाणे करण्याची परंपरा स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात सुरू झालेली दिसते.
संकल्पना
बंगाली क्रांतिकारक आणि विचारवंत योगी अरविंद घोष यांनी भारतमाता ही संकल्पना मांडली आहे. भारत हा देश असला तरी स्वातंत्र्यलढ्याच्या काळात विचारवंत आणि क्रांतिकारक यांनी आपल्या देशाला आई मानले. आपली आई पारतंत्र्यात असल्याने तिच्या सुटकेचा प्रयत्न तिच्या पुत्रांनी चालविला आहे अशी भावना यामागे होती. अभ्यासक, विश्लेषक, क्रांतिकारक हे भारतमातेला वंदन करतात आणि भारतातील सर्व राज्ये ही जणू काही तिची अपत्ये आहेत असेही नोंदवताना दिसतात.
बंकिम चंद्र लिखित वंदे मातरम् या राष्ट्रगानामध्ये 'भारत ही माता आहे' ही संकल्पना स्पष्ट स्वरुपात अभिव्यक्त झालेली आहे. वंदे मातरम् या गीताद्वारे भारतमातेने स्वतःच स्वतःला प्रकट केले आहे,  असे श्रीअरविंद म्हणतात.
संकल्पनेचा अर्थ
आई ही देवाप्रमाणे मानली जाते कारण ती मनुष्याला जन्म देते. आईविषयीची ही कृतज्ञता पृथ्वीच्या प्रतीही व्यक्त केली जाते. हिंदू जीवनदृष्टीमधे भूमीला माता मानले गेले आहे आणि त्यामुळेच भारत देशाला "भारतमाता" संबोधण्याची परंपरा भारतीय संस्कृतीत स्वीकारली गेली आहे. भारतमातेला गुरुस्थानी मानणे ही भारतीय क्रांतिकारी आणि देशभक्तांची प्रेरणा आहे.
संकल्पनेचे स्पष्टीकरण
श्री. कन्हैयालाल मुन्शी विद्यार्थिदशेत असताना त्यांनी, प्राध्यापक अरविंद घोष यांना एक प्रश्न विचारला होता, "राष्ट्रवादाची भावना कशी विकसित करता येईल ?" श्रीअरविंदांनी भिंतीवरील भारताच्या नकाशाकडे निर्देश करीत म्हटले, "या नकाशाकडे पाहा. यामध्ये भारतमातेचे रूप पाहण्याचा प्रयत्न करा. शहरं, पर्वतराजी, नद्या, जंगले या साऱ्यांनी मिळून तिचा देह तयार होतो. या देशामध्ये राहणारी माणसं म्हणजे या देहातील जिवंत पेशी आहेत. आपले साहित्य म्हणजे तिची स्मृती व वाणी आहे. तिच्या संस्कृतीचा गाभा हा तिचा आत्मा आहे. मुलांच्या आनंदामध्ये आणि स्वातंत्र्यामध्ये तिची मुक्ती आहे. भारत ही एक जितीजागती माता आहे या भावाने तिच्याकडे पाहा, आणि नवविधा भक्तीच्या योगाने तिचे पूजन करा."
भवानी माता
श्रीअरविंद यांनी लिहिलेल्या भवानी-भारती या ९९ श्लोकांच्या संस्कृत काव्यरचनेमध्ये भारत-माता या संकल्पनेचा परिपोष झालेला आढळतो. दुर्गा सप्तशती या स्तोत्रामध्ये देवी दुर्गा प्रकट होऊन महिषासुर राक्षसाचा निःपात करते, या संकल्पनेचा आधार या काव्यास आहे. परकीय शासनरुपी राक्षसाचा निःपात भारतमाता रुपी भवानीने करावा यासाठी केलेले हे आवाहन आहे.
बंकिम चंद्र यांच्या 'वंदे मातरम्' मध्ये मातेच्या दुर्गा, सरस्वती, कमला या रूपांचे दर्शन घडते, तर श्रीअरविंद यांना भारतमातेमध्ये भवानीचे म्हणजे कालीमातेचे रूपही दिसते, असे वंदे मातरमचे अभ्यासक श्री. मिलिंद सबनीस यांनी म्हटले आहे. \
माता या संकल्पनेचे उपयोजन
"ज्या दिवशी आपण भारतमातेची खरीखुरी अखंड प्रतिमा पाहू शकू, जेव्हा तिच्या सौंदर्याने आणि कृपाशीर्वादाने मोहित होऊन, आपण आपली जीवने तिच्या सेवेमध्ये मोठ्या आतुरतेने समर्पित करू, तेव्हा (एकात्मता नसल्याचा) हा अडथळा दूर होईल आणि भारताची एकात्मता, स्वातंत्र्य आणि प्रगती ह्या गोष्टी साध्य करण्यास सोप्या झालेल्या असतील. भाषाभाषांमधील भेद हे तेव्हा आपल्यामध्ये दरी निर्माण करणार नाहीत. हिंदी भाषेचा मध्यस्थ भाषा म्हणून स्वीकार केल्याने, परंतु तरीही आपापल्या प्रादेशिक भाषांचा यथोचित सन्मान केल्याने, आपली अक्षमतेपासून सुटका होईल. हिंदु- मुस्लीम संघर्षावरील खराखुरा उपाय शोधण्यामध्ये आम्ही यशस्वी होऊ.
देशाचे माता म्हणून दर्शन होत नसल्यामुळे, या अडथळ्यांना भेदून जावे ही आस आमच्यामध्ये पुरेशा तीव्रतेने, गांभीर्याने जाणवत नाही. आणि म्हणूनच ते अडथळे भेदण्याचे मार्गही आम्हाला आजवर गवसलेले नाहीत आणि संघर्ष अधिकाधिकच उग्र रूप धारण करत चालला आहे. आम्हाला जर कशाची गरज असेल तर ती भारतमातेच्या खऱ्याखुऱ्या अखंड प्रतिमेची! '' - श्रीअरविंद घोष यांच्या या वचनामधून माता या संकल्पनेचे प्रत्यक्ष उपयोजन झाल्यास काय परिणाम दिसून येतील याचे स्पष्टीकरण मिळते.
कलेच्या व साहित्याच्या माध्यमातून व्यक्त होणारी भारतमाता
भारत देशावर होणारी आक्रमणे आणि त्यामुळे देशाचे होणारे नुकसान अधोरेखित करताना काही चित्रकार दुःखाने रडणारी स्त्री म्हणून भारतमाता चित्रित करतात. आक्रमणामुळे येणारी हतबलता दर्शविण्यासाठी साडीचा पदर फाटलेल्या अवस्थेत असलेली आणि रुदन करणारी स्त्री अश्या रूपातही भारतमाता पहायला मिळते.
भगिनी निवेदिता यांच्या कल्पनेतून अवनींद्रनाथ ठाकूर यांनी भारतमातेचे चित्र काढले आहे. हातात जपमाळ, भाताच्या लोब्या, आणि ग्रंथ घेतलेली, बंगाली पद्धतीची साडी परिधान केलेली भारतमाता त्यांनी चित्रित केलेली आहे.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा वर्ग:भारत
भारतीय नाविक बंड
भारतीय नाविक बंड (याला राॅयल इंडियन नेव्ही म्युटिनी (शाही भारतीय नौदलाचे बंड) किंवा मुंबईचे बंड किंवा नाविक उठाव या नावाने ओळखले जाते) हे ब्रिटिश भारतीय आरमारामध्ये झालेले बंड होते. याची सुरुवात १८ फेब्रुवारी, १९४६ रोजी जहाजांवर आणि किनाऱ्यावरील आस्थापनांमध्ये, शाही भारतीय नौदलातील नाविकांच्या संपाने झाली. त्यानंतर मुंबईमध्ये उघड बंडाची सुरुवात होऊन हे लोण कराची ते कोलकाता असे पूर्ण ब्रिटिश भारतात पसरले आणि तेथील नाविकांकडून त्याला पाठिंबा मिळाला. यात ७८ जहाजांमधील २०,००० पेक्षा जास्त नाविक आणि किनाऱ्यावरील आस्थापनांतील कर्मचाऱ्यांचा सहभाग होता.
ब्रिटिश सरकारने हे बंड ब्रिटिश सैनिक आणि शाही नौदलाच्या युद्धनौकांचा बळाचा वापर करून चिरडले. यात ८ जणांचा मृत्यू आणि ३३ जण जखमी झाले. काँग्रेस आणि मुस्लिम लीगने या संपाचा निषेध केला होता.
उठावाचा इतिहास
१८ फेब्रुवारी, १९४६रोजी शाही भारतीय नौसेनेच्या खलाशी व इतर खालच्या स्तरावर काम करणाऱ्या कामगारांनी कामाच्या परिस्थितींबाबत तक्रार करत बंद पुकारला. त्यांना मिळणारे राहाण्याच्या ठिकाणाचा आणि अन्नाचा निकृष्ट दर्जा हे या संपाचे तात्कालिक कारण होते. १९ फेब्रुवारीच्या पहाटेपर्यंत याचे नेतृत्व करण्यासाठी केंद्रीय समिती निवडण्यात आली. या समितीचे नेते म्हणून सिग्नलमॅन लेफ्टटनंट मोहम्मद शरिफ आणि पेटी ऑफिसर टेलिग्राफिस्ट मदन सिंग यांची प्रधान आणि उपप्रधान म्हणून एकमताने नेमणूक करण्यात आली या बंदाला भारतीय जनतेमध्ये थोड्याफार प्रमाणात पाठिंबा मिळाला होता, परंतु बहुतांश राजकीय नेत्यांनी पाठिंबा देण्याचे टाळले हो.
घटनाक्रम
दुसऱ्या महायुद्धात शाही भारतीय नौदलाचा मोठ्या प्रमाणावर विस्तार करण्यात आला. १९३९ ते १९४५ दरम्यान या दलाचा आकार दहा पटीने वाढला. युद्धपरिस्थितीमध्ये लष्करातील भरती लढवय्या जमातींमधून न करता मिळेल त्या विविध सामाजिक स्तरातील पुरुषांची केली गेली होती. १९४२ ते १९४५ दरम्यान भारतीय साम्यवादी पक्षाच्या नेत्यांनी नाझी जर्मनी विरुद्ध लढण्यासाठी ब्रिटिश भारतीय सेना आणि शाही भारतीय नौदलातील मोठ्या प्रमाणवरील भरती साठी मदत केली ज्यामध्ये प्रामुख्याने साम्यवादी कार्यकर्त्यांचा समावेश होता. पण युद्ध संपल्यानंतर, नव्याने भरती झालेले लोक ब्रिटिशांविरुद्ध उठले.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा वर्ग:मुंबई वर्ग:रॉयल नेव्ही वर्ग:इ.स. १९४६
डॉकयार्ड रोड रेल्वे स्थानक
डॉकयार्ड रोड रेल्वे स्थानक हे मुंबईच्या मध्य रेल्वे (हार्बर) उपनगरीय मार्गावरील एक स्थानक आहे.
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
पॅट कॅश
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे टेनिस खेळाडू
हिंदू लग्न
गाठविवाह हा हिंदू धर्मातील सोळा संस्कारांपैकी पंधरावा संस्कार आहे. ज्यामुळे विवाहाची इच्छा असणारे उपवर स्त्री आणि पुरुष ब्राह्मण, नातेवाईक आणि अग्नी यांचा साक्षीने  पती पत्नी म्हणून संबद्ध होतात त्या संस्काराला विवाह असे म्हणतात. पाणिग्रहण संस्का‍रास सामान्यतः हिंदू लग्न या नावाने ओळखले जाते. अन्य काही धर्मांत विवाह हा विशेष परिस्थितीत तोडला जाऊ शकणारा पती व पत्‍नी यांमधील एका प्रकाराचा करार असतो. परंतु हिंदू विवाहामुळे जुळून आलेला पति-पत्‍नींदरम्यानचा तथाकथित जन्मोजन्मींचा संबंध हा सामान्य परिस्थितीत तोडला जाऊ न शकणारा संबंध असतो. अग्नीभोवती चार प्रदक्षिणा घालून व ध्रुव ताऱ्यास साक्षी ठेवून दोन शरीरे, मने आणि आत्मे एका पवित्र बंधनात बांधले जातात. हिंदू विवाहात पतिपत्‍नींमधल्या शारीरिक संबंधांच्या जोडीने आत्मिक संबंधांनाही महत्त्वाचे व अत्यंत पवित्र मानले गेले आहे.
हिंदू समजुतींनुसार मानवी जीवनास (ब्रह्मचर्याश्रम, गृहस्थाश्रम, संन्यासाश्रम व वानप्रस्थाश्रम) या चार आश्रमांत विभागले गेले आहे. त्यांतील गृहस्थाश्रमासाठी पाणिग्रहण संस्कार/विवाह हा अत्यावश्यक आहे. हिंदू विवाहानंतर पतिपत्‍नींमध्ये घडून येणारा शारीरिक संबंध फक्त वंशवृद्धीच्या उद्देशानेच व्हावा अशी आदर्श कल्पना आहे. विवाह संस्कार हा मनुष्याच्या जीवनातील एक महत्त्वाचा संस्कार !
संसार रूप शकटाप्रति वाहणारी, चक्रेच दोन असती नर आणि नारी
यायास की सहचरत्व त्या द्वयास, आहे विवाहविधी जणू एक आस ....... असे या विधीचे काव्यात्म वर्णन केले आहे. विवाहाला पाणिग्रहण, उपयम, परिणय, उद्वाह अशीही नावे आहेत. पाणिग्रहण, म्हणजे वराने वधूचा पत्नी होण्यासाठी हात आपल्या हाती घेणे. उपयम म्हणजे वधूच्या जवळ जाणे किंवा तिचा स्वीकार करणे. परिणय म्हणजे वधूचा हात हाती घेऊन अग्नीला प्रदक्षिणा घालणे. उद्वाह म्हणजे वधूला पित्याच्या घरून आपल्या घरी नेणे. मानवी समाजातील ही सर्वात प्राचीन संस्था मानली जाते. विवाह ही केवळ कुटुंबातील महत्त्वाची घटना नसून तिचे समाजाच्या दृष्टीनेही विशेष महत्त्व आहे. धर्मसंपत्ती आणि प्रजासंपत्ती असे विवाहाचे दोन उद्देश मानले जातात.
सप्तपदी
सप्तपदीनंतर विवाह संस्कार पक्का आणि अपरिवर्तनीय होतो. हा विधी करताना यज्ञवेदीच्या भोवती सात पाटांवर प्रत्येकी एक अशा तांदळाच्या लहान लहान राशी मांडलेल्या असतात. प्रत्येक राशीवर सुपारी ठेवलेली असते. होमाग्नी अर्घ्यदानाने प्रज्वलित केला जातो. पुरोहिताचा सतत मंत्रोच्चार चालू असताना वधू-वर यज्ञवेदीभोवती प्रदक्षिणा घालतात. तसे करताना वर वधूचा हात धरून पुढे चालतो. वधू तांदळाच्या प्रत्येक राशीवर प्रथम उजवे पाऊल ठेवते आणि त्याच प्रकारे सर्व राशींवर पाऊल ठेवून चालते. प्रत्येक पदन्यासाचा स्वतंत्र मंत्र उच्चारला जातो. त्यानंतर ते दोघे होमाग्नीस तूप आणि लाह्या अर्पण करतात. ईशान्य दिशेकडे संपणारी सप्तपदी मांडली जाते. ईशान्य ही अपराजिता दिशा मानली असल्याने वधूनेही त्या दिशेने जाण्याचा संकेत रूढ आहे.
सप्तपदीनंतर वधू-वर अचल अशा ध्रुवताऱ्याचे दर्शन घेऊन हात जोडून नमस्कार करतात. विवाहबंधनाचे आजन्म चिरंतन पालन करण्याच्या प्रतिज्ञेचे हे प्रतीक होय.
वरात, गृहप्रवेश, लक्ष्मीपूजन, देवकोत्थापन आणि मंडापोद्‌वासन ह्या विधींनंतर विवाह संस्काराची सांगता होते.
वरात :
गृहप्रवेश :
लक्ष्मीपूजन :
देवकोत्थापन :
मंडपोद्वासन :
विवाहाचे प्रकार
विवाहाशी संबंध असलेले काही चमत्कारिक विधी
सेंट पीटर्सबर्ग
ह्या शहराची स्थापना झार पीटर द ग्रेटने २७ मे १७०३ रोजी केली. इ.स. १७१३ ते १७२८ व इ.स. १७३२ ते १९१८ ह्या दरम्यान सेंट पीटर्सबर्ग ही रशियन साम्राज्याची राजधानी होती. १९१४ साली ह्या शहराचे नाव पेट्रोग्राड (Петроград), व १९२४ साली लेनिनग्राड (Ленинград) ठेवण्यात आले. १९९२ साली सेंट पीटर्सबर्ग हे मूळ नाव पुन्हा शासकीय वापरात आणले गेले.
नेव्हा नदीवर व फिनलंडच्या आखाताच्या मुखाजवळ वसलेले सेंट पीटर्सबर्ग हे रशियातील दुसऱ्या क्रमांकाचे शहर व बाल्टिक समुद्रावरील महत्त्वाचे बंदर आहे. येथील पुल्कोवो विमानतळ रशियामधील तिसऱ्या क्रमांकाच्या वर्दळीचा विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील शहरे वर्ग:सेंट पीटर्सबर्ग वर्ग:लेनिनग्राद ओब्लास्त वर्ग:एक ही संदर्भ नसलेले लेख
थायोकारबॉनिक आम्ल
हे H2CS3 हे रासायनिक सूत्र असलेले एक दुर्बल अजैविक आम्ल आहे.
वर्ग:सल्फरची संयुगे वर्ग:कार्बनची संयुगे वर्ग:दुर्बल आम्ले
हॅरी पॉटर अँड द फिलॉसॉफर्स स्टोन
हॅरी पॉटर ॲन्ड द फिलॉसॉफर्ज स्टोन हे हॅरी पॉटर शृंखलेमधील पहिले पुस्तक आहे. हे पुस्तक ३० जून १९९७ रोजी प्रकाशित झाले.
कथानक
पुस्तकाच्या सुरुवातीस लॉर्ड व्होल्डेमॉर्ट हॅरीचे जादूगार पालक जेम्स व लिली पॉटर यांची हत्या करतो व एक वर्ष वयाच्या हॅरीला ठार करण्याचा प्रयत्न करतो. पण त्याचा जादूचा शाप हॅरीला अपाय न करता त्याच्यावरच उलटतो व व्होल्डेमॉर्टचे स्वतःचे शरीर त्यात नष्ट होते व तो शक्तिहीन बनतो. हॉगवाॅर्ट्‌झ शाळेतील शिक्षक व हॅरीचे हितचिंतक प्राध्यापक डंबलडोर व मॅकगोनागाल हॅरीला त्याच्या मावशीच्या स्वाधीन करतात.
संदर्भ
वर्ग:हॅरी पॉटर
ए.के. गोपालन
गोपालन, ए.के. वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:भारतीय नास्तिक वर्ग:इ.स. १९०४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७७ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आस्वान
हे दक्षिण इजिप्तमधील एक शहर आहे. हे शहर नाईल नदीच्या किनारी वसलेले आहे.
वर्ग:इजिप्तमधील शहरे
कुर्नोळी
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
महमूद हुसेन
महमूद हुसेन (२ एप्रिल, १९३२:लाहोर, ब्रिटिश भारत - २५ डिसेंबर, १९९१:लंडन, इंग्लंड) हा 🇵🇰 pakistanकडून १९५२ ते १९६२ दरम्यान २७ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
एम.एस. बिडवे अभियांत्रिकी महाविद्यालय
बाह्य दुवे
महाविद्यालयाचे संकेतस्थळ
वर्ग:महाराष्ट्रातील महाविद्यालये वर्ग:महाराष्ट्रामधील अभियांत्रिकी महाविद्यालये
हिरल पटेल
पटेल, हिरल पटेल, हिरल वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अर्नेस्ट हेकॉक्स
अर्नेस्ट जेम्स हेकॉक्स (१ ऑक्टोबर, १८९९ - १३ ऑक्टोबर, १९५०) हे पाश्चात्य कथांचे अमेरिकन लेखक होते.
हेकॉक्सचा जन्म पोर्टलँड, ओरेगॉन येथे १ ऑक्टोबर, १८९९ रोजी विल्यम जेम्स हेकॉक्स आणि माजी मार्था बर्गहार्ट यांच्या घरी झाला. वॉशिंग्टन राज्य आणि ओरेगॉन या दोन्ही स्थानिक शाळांमध्ये शिक्षण घेतल्यानंतर, ते १९१५ मध्ये युनायटेड स्टेट्स आर्मीमध्ये भरती झाले. इ.स. १९१६ मध्ये ते मेक्सिकन सीमेवर तैनात होते. पहिल्या महायुद्धादरम्यान ते युरोपमध्ये होते आणि त्यानंतर त्यांनी पोर्टलँडमधील रीड कॉलेजमध्ये एक वर्ष घालवले. १९२३ मध्ये, हेकॉक्स यांनी ओरेगॉन विद्यापीठातून पत्रकारितेतील कला शाखेची पदवी प्राप्त केली, जिथे त्यांनी प्राध्यापक डब्ल्यूएफजी थॅचर यांच्या हाताखाली लेखन सुरू केले. १९२५ मध्ये, हेकॉक्सने जिल एम. कॉर्डशी लग्न केले आणि त्यांना दोन मुले झाली.
त्यांनी दोन डझन कादंबऱ्या आणि सुमारे ३०० लघुकथा लिहिल्या. त्यापैकी बऱ्याच कथा १९२० च्या दशकाच्या सुरुवातीला 'पल्प मॅगझिन' मध्ये आल्या. १९३० आणि ४० च्या दशकात, ते १९३१ पासून कॉलियर्स वीकली आणि १९४३ पासून द सॅटरडे इव्हनिंग पोस्टचे नियमित योगदानकर्ते होते. त्यांच्या कामाच्या चाहत्यांमध्ये गर्ट्रूड स्टीन आणि अर्नेस्ट हेमिंग्वे यांचा समावेश होता.
संदर्भ
हेकॉक्स, अर्नेस्ट वर्ग:इ.स. १८९९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
खडकी
खडकी हे पुण्याचे एक उपनगर आहे. हा पुण्याच्या पश्चिमेकडील भाग आहे. या भागाचा पुण्याच्या उपनगरात समावेश होतो. (खडकी नावाची भारतात इतरही अनेक गावे, वस्त्या आहेत उदा० १. खडकी, तालुका : गेवराई, जिल्हा : बीड; २. खडकी, तालुका : करमाळा, जिल्हा : सोलापूर; ३. खडकी, तालुका : दौंड, जिल्हा : पुणे; ४. खडकी गाव, तालुका नगर, जिल्हा अहमदनगर; ५ व ६. खडकी खुर्द आणि बुद्रुक, तालुका अकोले, जिल्हा अहमदनगर) येथील खडकाळ भूस्तरावरून हे नाव पडले असण्याची शक्यता आहे.
इतिहास
खडकी येथे अनेक जुन्या ब्रिटिशकालीन इमारती आहेत.
ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ अमेरिकेच्या इलिनॉय राज्यातील शिकागो महानगरात असलेला विमानतळ आहे. हा विमानतळ शिकागोच्या मध्यवर्ती भागापासून २७ किमी वायव्येस आहे.
प्रवासी संख्येनुसार हा जगातील सहाव्या क्रमांकाचा सर्वाधिक वर्दळीचा विमानतळ आहे.
मालवाहतूक
ओ'हेर आंतरराष्ट्रीय विमानतळावरील मालवाहतूक दोन भागांतून होते. विमानतळाच्या नैऋत्य भागातील गोदामे व मालधक्का यातील ८०% वाहतूक सांभाळतो तर उत्तरेस असलेला मालधक्का इतर वाहतूक सांभाळतो. यांशिवाय दोन ठिकाणि गोदामे आहेत पण तेथे विमानांना उभे राहण्याची सोय नाही.
वर्ग:अमेरिकेतील आंतरराष्ट्रीय विमानतळ वर्ग:शिकागोमधील विमानतळ
मॅट्स विलँडर
मॅट्स विलॅंडर (ऑगस्ट २२, इ.स. १९६४ - ) हा स्वीडनचा टेनिस खेळाडू आहे.
तेनझिंग नोर्गे
तेनझिंग नोर्गे (२९ मे, १९१४ - ९ मे, १९८६:दार्जीलिंग, भारत) हे एडमंड हिलरीबरोबर एव्हरेस्ट या जगातील सगळ्यात उंच पर्वत-शिखरावर सर्वप्रथम यशस्वी चढाई करणारे शेर्पा नेपाळी गिर्यारोहक होते. नामग्याल वांगडी असं त्यांचं जन्मनाव आहे. मात्र, त्यांना तेन्झिंग नोर्गे म्हणूनच ओळखले जाते. २९ मे १९५३ रोजी त्यांनी जगातील सर्वोच्च शिखर असलेल्या माउंट एव्हरेस्टवर सर एडमंड हिलरी यांच्यासह पाऊल ठेवले.
वर्ग:गिर्यारोहक वर्ग:इ.स. १९१४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अलास्का
अलास्का हे अमेरिकेच्या ५० राज्यांपैकी एक आहे. अलास्का व हवाई ही दोन राज्ये अमेरिकेच्या एकमेकांशी संलग्न असलेल्या अन्य ४८ राज्यांपासून वेगळी पडली आहेत. अलास्काच्या पूर्वेला कॅनडा देशाचे युकॉन व ब्रिटिश कोलंबिया हे प्रांत, उत्तरेला आर्क्टिक महासागर व पश्चिम व दक्षिणेला प्रशांत महासागर आहे. पश्चिमेला बेरिंगची सामुद्रधुनी अलास्काला रशियापासून वेगळे करते. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने अलास्का हे अमेरिकेचे सर्वात मोठे राज्य आहे, परंतु लोकसंख्या घनतेच्या दृष्टीने अलास्का अमेरिकेतील सर्वात तुरळक लोकवस्तीचे (०.४९ व्यक्ती प्रति चौरस किमी) राज्य आहे.
अलास्काची अर्थव्यवस्था खनिज तेल, नैसर्गिक वायू व मासेमारी ह्या नैसर्गिक संपत्तीवर अवलंबून असून येथील वार्षिक दरडोई उत्पन्न अमेरिकेमध्ये चौथ्या क्रमांकावर आहे.
गॅलरी
<Gallery> चित्र:Denali Mt McKinley.jpg|येथील माउंट मॅककिन्ले हा पर्वत उत्तर अमेरिकेमधील सर्वात उंच पर्वत आहे. चित्र:Anchorage1.jpg|ॲंकरेज चित्र:Alaska State Capitol Building.jpg|अलास्का राज्य विधान भवन चित्र:2008 AK Proof.png|अलास्काचे प्रतिनिधीत्व करणारे २५ सेंट्सचे नाणे </Gallery>
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकेची राज्ये
मेलबर्न विमानतळ
मेलबर्न विमानतळ किंवा टुलामरीन विमानतळ (Melbourne Airport) हा ऑस्ट्रेलिया देशाच्या मेलबर्न शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. मेलबर्नपासून २३ किमी अंतरावर टुलामरीन ह्या उपनगरामध्ये असलेला हा विमानतळ वर्दळीच्या दृष्टीने ऑस्ट्रेलियामध्ये सिडनी विमानतळाखालोखाल दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. १९७० साली सुरू झालेला हा विमानतळ मेलबर्नमधील चार विमानतळांपैकी एकमेव आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहे.
ह्या विमानतळाला ४ टर्मीनल्स असून. टी२ हा आंतरराष्ट्रीय विमानांसाठी वापरला जातो. इ‌.स.इ.स. २००७ साली या विमानतळाच्या आधुनिकीकरणाचे काम सुरू झाले. एरबस ए३८० या जगातल्या सर्वात मोठ्या दुमजली विमानाला आवश्यक असे बदल या विमानतळावर केले गेले. स्कायबस सुपर शटल सेवेद्वारे सद्य स्थितीत या विमानतळावर जाण्या-येण्याची सोय आहे. ही बस मेलबर्नच्या सदर्न क्रॉस स्टेशन ह्या स्थानकावरून सुटते.
बाह्य दुवे
वि वर्ग:ऑस्ट्रेलियामधील विमानतळ
झुल्फिकार अहमद
झुल्फिकार अहमद (२२ नोव्हेंबर, १९२६:लाहोर, ब्रिटिश भारत - ३ ऑक्टोबर, २००८:लाहोर, पाकिस्तान) हा 🇵🇰 pakistanकडून १९५२ ते १९५६ दरम्यान ९ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बोळसा बुद्रुक
बोळसा बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:उमरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
रे रोड रेल्वे स्थानक
रे रोड रेल्वे स्थानक  हे मुंबईच्या मध्य रेल्वे (हार्बर) उपनगरीय मार्गावरील एक स्थानक आहे.
वर्ग:मुंबई उपनगरी रेल्वे स्थानके
शिक्षा
सहा प्रकारच्या वेदांगामधील शिक्षा हे एक स्वतंत्र शास्त्र आहे.हे पहिले वेदांग आहे.व्युत्त्पत्तीच्या दृष्टीने स्वर ,वर्ण आदींचा उच्चार कसा करावा हे शिकविणारी विद्या म्हणजे शिक्षा.स्वर तीन प्रकारचे असतात.उदात्त,अनुदात्त,स्वरित.स्वराचा उच्चार करायला जो वेळ लागतो त्याला मात्रा असे म्हणतात.-हस्व,दीर्घ,प्लुत अशा तीन मात्रा आहेत. वैदिक काळापासूनच वेदांगाकडे वैदिक ऋषींचे लक्ष वेधले गेले होते.तैत्तिरीय उपनिषदात शिक्षेची वर्ण,स्वर,मात्रा,बल,साम आणि संतान अशी सहाप्रकारची अंगे सांगितली आहेत.
इतिहास
शिक्षाशास्त्राचा महत्त्वाचा पूर्णपणे आधारित ग्रंथ म्हणजे "पाणिनीय शिक्षा" होय. या ग्रंथात साठ श्लोक असून याचा इतिहास खूप जुना आहे पण याचे मूळ ग्रंथ आता मिळू शकत नाहीत.महाभारताच्या शांतिपर्वात आचार्य गालव कृत अहसा एका शिक्षाशास्त्राचा उल्लेख येतो शिक्षणाच्या संदर्भामध्ये अनेक महत्त्वपूर्ण घडामोडी या काळामध्ये घडलेल्या आहेत रामायण तसेच महाभारत हे त्याचे उत्तम उदाहरण आहेत या काळातील शिक्षण शिक्षण पद्धती शिक्षकांचे स्थान या सर्वच गोष्टी महत्त्वाच्या होत्या याचा निर्देश हा या काळातील रामायण आणि महाभारत या महाकाव्याच्या आधारित देखील येतो.
वर्ग:न्याय वर्ग:रिकामी पाने
शिवाजीनगर, पुणे
शिवाजीनगर (पूर्वीच भांबुर्डे) पुणे शहरातील एक भाग आहे. पुण्याचे न्यायालय, शासकीय अभियांत्रिकी महाविद्यालय, शेतकी महाविद्यालय, इ. अनेक महत्त्वाच्या संस्था या भागात आहेत. शिवाजीनगर रेल्वे स्थानक पुणे-मुंबई लोहमार्गावरील स्थानक आहे तर शिवाजीनगर बस स्थानक पुण्याला महाराष्ट्र तसेच इतर राज्यांतील महत्त्वाच्या शहरांशी जोडते.
वर्ग:पुण्याची उपनगरे
हॅरी पॉटर अँड द चेंबर ऑफ सिक्रेट्स
हॅरी पॉटर अँड द चेंबर ऑफ सिक्रेट्स हे हॅरी पॉटर शृंखलेमधील दुसरे पुस्तक आहे. हे पुस्तक २ जुलै १९९८ रोजी प्रकाशित झाले.
हॅरी पॉटर शृंखलेवर आधारीत चित्रपट
वर्ग:हॅरी पॉटर
उषा मेहता
उषा मेहता (मार्च २५,इ.स. १९२० - ऑगस्ट ११,इ.स. २०००)यांच्या भारत स्वातंत्र्य आंदोलनात सक्रिय भूमिका होत्या. १९४२ मधील भारत छोडो आंदोलनात काही महिने कार्यरत असलेल्या काँग्रेस रेडिओ या गुप्त रेडिओ केंद्राच्या त्या आयोजक होत्या. १९९८ मध्ये भारत सरकारने त्यांना पद्म विभूषण पुरस्कार प्रदान केला.
सुरुवातीचे जीवन
उषा मेहता यांचा जन्म गुजरातमधील सुरत जवळ सारस गावात झाला. पाच वर्षाच्या असताना त्यांनी प्रथम अहमदाबाद येथील साबरमती आश्रमाच्या भेटीदरम्यान गांधींना यांना पाहिले. १९२८ मध्ये आठ वर्षीय उषा सायमन कमिशनच्या विरुद्ध निषेध मोर्च्यात सहभागी झाल्या. उषा यांचे वडील ब्रिटीश राजवटीखाली न्यायाधीश होते. म्हणूनच त्यांनी उषा यांना स्वातंत्र्य चळवळीत सहभागी होण्याचे प्रोत्साहन दिले नाही. १९३० साली जेव्हा त्यांचे वडील निवृत्त झाले तेव्हा ही मर्यादा काढून टाकली. १९३२ साली जेव्हा उषा १२ वर्षांचा झाल्या तेव्हा त्यांचे कुटुंब मुंबईला रवाना झाले आणि स्वातंत्र्य चळवळीत अधिक सक्रियपणे सहभागी होऊ शकले. त्या आणि इतर मुलांनी गुप्त पत्रके आणि प्रकाशने,तुरुंगातील नातेवाईकांना भेट दिली आणि या कैद्यांना संदेश पाठवला. त्यांनी जीवनाभर ब्रह्मचारी राहण्याचा एक प्रारंभिक निर्णय घेतला आणि एक स्पार्टन,गांधीवादी जीवनशैली घेतली.खादी कपडे घातले
स्वातंत्र्य चळवळीतील भूमिका
गांधीजी आणि काँग्रेसने घोषित केले की मुंबई येथून गोवालिया टॅंक मैदानात एक रॅली सह ९ ऑगस्ट १९४२ला भारत छोडो आंदोलन सुरू होणार आहे. गांधींसह जवळपास सर्व नेत्यांना त्या तारखेपूर्वी अटक करण्यात आली. तथापि, नियुक्त केलेल्या दिवशी गोवालिया टॅंक ग्राउंडवर भारतीय जमातींची मोठी गर्दी जमली होती. राष्ट्रीय ध्वज उंचवण्याकरता ज्युनियर नेत्या व कार्यकर्त्यांच्या गटाला सोडण्यात आले.९ ऑगस्ट १९४२ रोजी गोवालिया टॅंक ग्राऊंडवर तिरंगा फडकाविनाऱ्या उषा त्यापैकी एक होत्या.त्याचे नाव "ऑगस्ट क्रांति मैदान" असे ठेवण्यात आले. १४ ऑगस्ट १९४२ रोजी उषा आणि त्यांच्या जवळच्या काही मित्रांनी गुप्त काँग्रेस रेडिओ, एक गुप्त रेडियो स्टेशन सुरू केले. त्यांच्या आवाजात प्रसारित केलेले पहिले शब्द होते: "भारतातील कुठूनतरी ४२.३४ मीटर इतक्या काँग्रेस रेडिओ कॉलिंग आहे." तिच्या सहकाऱ्यांनी विठ्ठलभाई झावेरी, चंद्रकांत झावेरी, बाबूभाई ठक्कर आणि शिकागो रेडिओच्या नाना मोटवाणी यांचा समावेश आहे. त्यांनी उपकरणांची पूर्तता केली आणि तंत्रज्ञ प्रदान केले. डॉ. राम मनोहर लोहिया, अच्युतराव पटवर्धन आणि पुरुषोत्तम त्रिकमदास यांच्यासह अनेक नेत्यांनी गुप्त काँग्रेस रेडिओला मदत केली. रेडिओ प्रसारणाने गांधी आणि भारतातील इतर प्रमुख नेते यांच्याकडून संदेश पाठविला. अधिकाऱ्यांना रोखण्यासाठी,आयोजकांनी स्टेशन जवळजवळ दररोज स्थानांतरित केले. अखेरीस,पोलिसांनी त्यांना १२ नोव्हेंबर १९४२ रोजी सापळा घातला आणि उषा मेहता यांच्यासह आयोजकांना अटक केली. सर्व नंतर तुरुंगात होते.
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा वर्ग:इ.स. १९२० मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००० मधील मृत्यू वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
गणेशवाडी (मंगळवेढा)
गणेशवाडी हे महाराष्ट्रातील सोलापूर जिल्ह्यातील मंगळवेढा तालुक्यातील एक गाव आहे. मंगळवेढा सांगोला रोडजवळ मंगळवेढ्यापासुन नऊ किलोमीटर अंतरावर हे गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
गणेशवाडी हे गाव मंगळवेढ्याच्या पश्चिमेला 9 किमी अंतरावर तर सांगोल्याच्या पूर्वेला 22 किमी अंतरावर आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावामध्ये १ली ते ७वी साठी प्राथमिक शाळा आहे आणि ८वी ते १0वी साठी माध्यमिक विद्यालय आहे.
लोकसंख्या
2011च्या जनगणनेनुसार गावाची एकूण लोकसंख्या 1401 आहे.
संदर्भ
वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे वर्ग:मंगळवेढा तालुक्यातील गावे वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
पत्री सरकार
पत्री सरकार म्हणजेच प्रती सरकार होय. हे सरकार क्रांतिसिंह नाना पाटील यांनी स्थापन केले होते. इंग्रजांच्या जुलमी सरकारला शांततेने विरोध करण्यासाठी कोल्हापूर येथे हे सरकार स्थापन केले गेले. आजही त्यांच्या नावाने कोल्हापूर येथे एक नगरही प्रसिद्ध आहे.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय स्वातंत्र्यलढा
धाजगाव
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
गंगोत्री
गंगोत्री हे उत्तर भारतातील उत्तराखंड राज्यातील उत्तरकाशी जिल्ह्यातले गाव आहे. गंगा नदीचे उगमस्थान असलेले हे ठिकाण हिंदू धर्मीयांच्या दृष्टीने तीर्थक्षेत्र मानले जाते. हिमालयाच्या रांगांमध्ये वसलेले गंगोत्री ३,४१५ मी. उंचीवर वसले आहे.
खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघ
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे दिलीप दत्तात्रय मोहिते-पाटील हे खेड आळंदी विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:शिरूर लोकसभा मतदारसंघ
वझीर मोहम्मद
वझीर मोहम्मद (२२ डिसेंबर, १९२९:जुनागढ, जुनागड संस्थान - हयात) हा 🇵🇰 pakistanकडून १९५२ ते १९५९ दरम्यान २० कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
हा उजव्या हाताने फलंदाजी व गोलंदाजी करीत असे.
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२९ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुलमोहर
गुलमोहर (शास्त्रीय नाव:डिलॉनिक्स रेजिया) हा उष्ण प्रदेशात वाढणारा वृक्ष आहे. याला इंग्लिशमध्ये मे फ्लॉवर ट्री असे नाव आहे. हा मूळचा मादागास्करचा आहे.
झाडाखाली भगव्या फुलांचा बहर ओसरल्यावर गुलमोहरावर चपट्या फूट दीड फूट लांब आणि दोन ते तीन इंच रुंदीच्या तलवारीसारखा बाक असलेल्या तपकिरी रंगाच्या शेंगा लटकू लागतात. कालांतराने या शेंगातील बिया जमिनीवर पडून त्यापासून नवीन गुलमोहराची झाडे अंकुरतात.
महाराष्ट्रातील सातारा येथे दरवर्षी १ मे रोजी गुलमोहर दिन साजरा केला जातो. त्या दिवशी लहान थोरांपासून सगळे जण निसर्ग विषयक कविता वाचन, PAINTINGS, फोटोग्राफ्स, यांचा आनंद लुटतात. गेली कित्येक वर्षे हा उपक्रम चालू आहे. लोकांचे निसर्ग आणि पर्यावरण रक्षण आणि संवर्धन यांकडे लक्ष वेधावे म्हणून आकर्षक अशा फुलांनी बहरलेला गुलमोहर प्रातिनिधिक वृक्ष समजून गुलमोहर दिन साजरा केला जातो.
संदर्भ
वर्ग:वनस्पती वर्ग:फुले वर्ग:वृक्ष
आर्थर अ‍ॅश
वर्ग:अमेरिकेचे टेनिस खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९३ मधील मृत्यू
जॉर्ज दुसरा, ग्रीस
जॉर्ज दुसरा (ग्रीक: Γεώργιος Β; १९ जुलै, १८९० - १ एप्रिल, १९४७) हा १९२२-२४ आणि १९३५-४७ दरम्यान ग्रीसचा राजा होता.
अनेक कारणांमुळे याला तीन वेळा ग्रीसमधून परागंदा व्हावे लागले.
कृतिक्रमाभ्यास
कृतिक्रमाभ्यास गणिताची एक उपशाखा आहे.
वर्ग:गणित वर्ग:रिकामी पाने
ब्रह्मकमळ
ब्रह्मकमळ ही एक दुर्मिळ वनस्पती असून ती हिमालयावर १३,००० ते १७,००० फुटांवर पहावयास मिळते. ब्रह्मकमळाचे शास्त्रीय नाव साॅसूरिया ऑबव्हॅलाटा (Saussurea obvallata) हे आहे.
भारतात डचमन्स पाईप कॅक्टस या निवडुंग वनस्पतीला अज्ञानवश 'ब्रह्मकमळ' असे संबोधले जाते. मुळात या दोन्ही वनस्पती भिन्न भिन्न असून यांची कुळे पण वेगवेगळी आहेत.
सूर्यफुलाच्या कुळातील हे फूल असून जुलै-ऑगस्टमध्ये या ब्रह्मकमळाचा बहर असतो. परंतु 'फुलांच्या दरीत' (व्हॅली ऑफ फ्लाॅवर्समध्ये) आणि उत्तराखंडातील हेमकुंड साहेब येथे हे ब्रह्मकमळ जूनच्या शेवटच्या आठवड्यात हजेरी लावते. या फुलाचे वरचे टोक जांभळ्या रंगाचे असून पाकळ्या हिरव्या-पिवळ्या कागदी प्रदल मंडलात गुंडाळल्यासारख्या दिसतात. हिमवृष्टीतही मुख्य फुलाच्या आतील तीनचार छोट्या फुलांचे संरक्षण व्हावे यासाठी ही रचना आहे. हे ब्रह्मकमळ साधारणपणे एकटे-दुकटे नसते, ते तीन चार फुलांच्या गटांमध्येच आढळते. हे फूल हिमालयातील उत्तराखंड राज्याचे राज्यपुष्प आहे. बद्रीकेदारच्या आणि केदारनाथाच्या मंदिरात देवाला ब्रह्मकमळ वाहायची परंपरा आहे. त्यामुळेच याला देवपुष्प म्हणतात. सध्या दुर्मिळ होत चाललेले हे फूल वाचवण्यासाठी या ब्रह्मकमळाच्या रोपाला संरक्षित रोपाचा दर्जा देण्यात आला आहे.
संदर्भ
वर्ग:वनस्पती
लखमापूर (दिंडोरी)
लखमापूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
आंतोन मरे
आंतोन रॉनाल्ड अँड्रु मरे (३० एप्रिल, १९२२:केपटाउन, दक्षिण आफ्रिका - १७ एप्रिल, १९९५:केपटाउन, दक्षिण आफ्रिका) हा undefinedकडून १९५२ ते १९५४ दरम्यान १० कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९२२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
डेव्हिड मॅकक्लेलँड
डेव्हिड क्लॅरेन्स मॅकक्लेलॅंड (२० मे, १९१७ - २७ मार्च, १९९८) हे अमेरिकेचे मानसशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी मोटिव्हेशन नीड थियरीवर काम केले. त्यांनी १९५० आणि १९६० च्या दशकात मानसशास्त्रावर अनेक पुस्तके लिहिली.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १९१७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९८ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भारतीय क्रिकेट संघाचा ऑस्ट्रेलिया दौरा, १९६७-६८
भारत क्रिकेट संघाने डिसेंबर १९६७-जानेवारी १९६८ दरम्यान चार कसोटी सामने खेळण्यासाठी ऑस्ट्रेलियाच्या दौऱ्यावर गेला होता. ऑस्ट्रेलियाने कसोटी मालिका ४-० अशी जिंकली.
कसोटी मालिकेदरम्यान भारताने ६ प्रथम-श्रेणी सामने खेळले. त्यातले भारताने २ हरले, ३ सामने अनिर्णित राखले तर एक सामना पावसामुळे रद्द करण्यात आला. ऑस्ट्रेलियाची मालिका संपताच भारतीय क्रिकेट संघ ४ कसोटी खेळण्यास न्यू झीलंडला रवाना झाला.
४थी कसोटी
वर्ग:इ.स. १९६७ मधील क्रिकेट वर्ग:इ.स. १९६८ मधील क्रिकेट वर्ग:भारतीय क्रिकेट संघाचे ऑस्ट्रेलिया दौरे
हुंदातांडा
हुंदातांडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील उमरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:उमरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
गालफुगी
गालगुंड, गालफुगी हा व्यापक प्रमाणात पसरणारा व्याधी असून जगामधे सर्वत्र आढळतो. ह्या व्याधीमध्ये रोग्याच्या लाळग्रंथी ( Parotid Glands ) अचानक सुजतात. साधारणतः शिशीर व वसंत ऋतुमधे गालगुंड, गालफुगी रोगाची साथ येते.
गालगुंड, गालफुगी रोग ५ ते १५ वर्षे वयाच्या मुलांमधे अधिक प्रमाणात आढळतो. परंतु कुठल्याही वयांमधे याची लागणं होऊ शकते. बालकांपेक्षा प्रौढ व्यक्तीमधे व्याधीची गंभीर लक्षणे निर्माण होतात. ९ महिण्यापेक्षा कमी वयाच्या बालकांना हा व्याधी सहसा होत नाही.
स्त्रियाच्या तुलनेने पुरुषामधे गालगुंड, गालफुगी रोग अधिक प्रमाणात होतो. एकदा हा व्याधी होऊन गेल्यानंतर सहसा पुनः होत नाही. कारण त्या रोग्याच्या शरीरात ह्या व्याधीविरुद्ध प्रतिकार शक्ति निर्माण होते. मोठया शहरामधे हा व्याधी जास्त प्रमाणात पसरतो.
वर्णन
झपाट्याने संसर्ग होणारा हा आजार शाळेमध्ये जाणाऱ्या लहान मुलांमध्ये झपाट्याने पसरतो. गालफुगी हा गोवराइतका संसर्गजन्य नाही. एके काळी गालफुगी हा सामान्यपणे सर्वत्र आढळणारा आजार होता. सार्वत्रिक लसीकरणानंतर याचे प्रमाण कमी झाले आहे. चार ते सात या वयात तो साधारणपणे आढळतो. भारतातील दर एक लाख मुलांमधील त्याचे १९४१ मधील प्रमाण  दररोज २५० नवे रुग्ण असे होते. गालफुगीच्या लसीचा वापर सुरू झाल्यानंतर हे प्रमाण ७६ एवढे कमी झाले. गालफुगीची लस प्रचलित झाल्याने गालफुगीच्या रुग्णामध्ये खूपच घट झाली. १९८७मध्ये काही राज्यांमध्ये गालफुगीच्या रुग्णामध्ये पाच पटीने वाढ झाली होती. याचे कारण शाळेमध्ये लसीकरणामध्ये झालेले दुर्लक्ष. १९९६ पासून शाळेतील मुलांमध्ये १००% लसीकरणाची मोहीम राबवल्याने सीडीसी (सेंटर फॉर डिसीज कंट्रोल- यू एस )च्या रिपोर्ट प्रमाणे देशभरात  फक्त ७५१ नवे रुग्ण आढळले. (दर पन्नास लाखात एक ). गालफुगी, गालगुंड रोगाचा संचयकाळ १८ दिवसांचा असतो.
गालगुंड रोगाचा संचयकाळ म्हणजे काय?
गालगुंड रोगाचा संचयकाळ म्हणजे गालगुंड रोगाच्या विषाणूचा शरीरात प्रवेश झाल्यापासून ते गालगुंड रोगाची लक्षणे निर्माण होईपर्यंतचा कालावधी.
कारण आणि लक्षणे
गालफुगी, गालगुंड कारणीभूत घटक – आर. एन. ए. मिक्झोव्हायरस पॅरॉटायडिटीज ( RNA Myxovirus – Parotiditis ) ह्या विषाणुची लागणंं झाल्यामुळे गालफुगी, गालगुंड व्याधी होतो.
पॅरामिक्सोव्हायरस नावाच्या लाळेमधील विषाणूमुळे गालगुंड होतो. गालगुंड झालेल्या व्यक्तीच्या शिंकणे आणि खोकल्यामधून याचा प्रसार होतो. एकदा व्यक्ती विषाणूच्या संपर्कात आली म्हणजे बारा ते पंधरा दिवसाने गालगुंडाची लक्षणे दिसतात. संसर्गाची प्राथमिक लक्षणे म्हणजे थंडी वाजून येणे, डोकेदुखी, भूकना लागणे आणि निरुत्साह. कधी कधी संसर्ग झालेल्या व्यक्तीमध्ये यातील कोणतेही लक्षण दिसत नाही. लक्षणे दिसू लागल्यानंतर बारा ते चोवीस तासात गालगुंड झाल्याचे आढळते. अन्न चावण्यास आणि गिळण्यास त्रास होतो. त्यातल्या त्यात आम्लयुक्त पदार्थ गिळताना अधिक त्रास होतो. ताप ४० सें (१०४ फॅ) पर्यंत असतो. दुसऱ्या दिवशी गालाची सूज वाढते. सातव्या दिवशी सूज पूर्णपणे उतरते. एकदा गालगुंड झाले म्हणजे रुग्णामध्ये प्रतिकारशक्ती निर्माण होते आणि परत गालगुंडाचा त्रास होत नाही. बहुतेक रुग्णामध्ये होणारा आजार गुंतागुंतीशिवाय बरा होतो. आजार मोठ्या व्यक्तीस झाला म्हणजे गुंतागुंत होण्याची शक्यता असते. १५% रुग्णामध्ये मेंदू आणि मज्जारज्जूचा दाह- मेनेंजायटिस होतो.
गालफुगी, गालगुंड रोगाचा प्रसार कसा होतो? गालफुगी, गालगुंड व्याधीचा प्रसार प्रत्यक्ष संपर्क, तुषार संसर्ग, रुग्णांनी वापरलेल्या वस्तु इतरांंनी वापरल्यामुळे तसेच रोग्याच्या लाळेमुळे होतो. गालफुगी, गालगुंड व्याधीचा प्रसार नाकातील स्राव, शिंकणे, खोकणे, श्वासाद्वारे होतो.
मेंदूआवरण दाह गालगुंडाच्या लक्षणानंतर चार ते पाच  दिवसात सुरू होतो. मान अवघडणे, उलट्या आणि गळून गेल्यासारखे वाटणे ही मेंदूदाहाची लक्षणे आहेत. ही बहुघा सात दिवसानी चालू होतात. मेंदूमध्ये कायमचा बिघाड सहसा होत नाही. गालगुंडाचा संसर्ग मेंदूमध्ये पसरल्यानंतर मेंदूआवरण दाह होतो. गालगुंड मेंदूदाहाची लक्षणे वेदनाना होणे, आकडी आणि अधिक ताप. मेंदूदाह गालगुंड होऊन दोन आठवड्यांनी होतो. गालगुंडानंतर झालेला मेंदूदाह बहुघा पूर्णपणे बरा होतो. पण बरे झाल्यानंतर झटके येणे बरेच दिवस राहते. दर शंभर रुग्णापैकी एका रुग्ण गालगुंड आजारात गुंतागुंतीमुळे मृत्यू पावतो.
वयात आलेल्या एक चतुर्थांश पुरुषामध्ये अंडकोशामध्ये मम्सची लक्षणे दिसतात. अंडकोशास आलेली सूज हे त्याचे लक्षण आहे. गालगुंड झाल्यानंतर सात दिवसात ही अवस्था सुरू होते. एका किंवा दोन्ही अंडकोशास आलेली सूज, तीव्र वेदना, ताप, मळमळ आणि डोकेदुखी सुरू होते.वेदना आणि सूज पाच ते सात दिवसात कमी होते पण अंडकोश कित्येक आठवडे संवेदनक्षम राहतात. कधीकधी मुलींना बीजांड दाह होतो पण त्याची लक्षणे पुरुषांपेक्षा कमी तीव्र असतात. २००२ मध्ये झालेल्या एका संशोधनात गालगुंड झालेल्या व्यक्तीमध्ये मोठ्या आतड्याचा दाह होण्याची शक्यता अधिक असते असे आढळून आले आहे. पण अजून यावर पूर्ण संशोधन झालेले नाही.
लक्षणे १ ) लाळग्रंथीमधे शोथ व वेदना –
एका बाजुला किंवा दोन्ही बाजुला लाळग्रंथीमधे शोथ व वेदना, कर्णमूलशूल, डोकेदुखी, मानदुखी इ लक्षणे निर्माण होतात.
२ ) ताप / ज्वर –
ताप १०१ ते १०२ डिग्री फॅरेनहिट, पर्यंंत ताप येतो.
५ ) गालफुगी, गालगुंड रोगामधे काही रुग्णांमध्ये उपद्रव स्वरूपात वृषणग्रंथीवर दाह व सुज येणे ( Orchitis ), स्त्रीबिजांंडावर सुज व दाह (Ovaritis), अग्न्याशयावर सुज व दाह (Pancreatitis), ह्रदयाच्या पेशीवर सुज व दाह Myocarditis इ लक्षणे निर्माण होतात.
गणनाभ्यास
Combinatorics
गालफुगी
निदान
गालगुंडाची साथ आल्यास बाह्य लक्षणावरून गालगुंडाचे निदान त्वरित करता येते. डॉक्टर मुलाचे तापमान पाहून गालावरील त्वचेच्या स्थितीवरून गालाची अंतर्त्वचा पाहतात. लाळग्रंथीच्या नलिकांची तोंडे गालगुंड झाले असल्यास तांबड्या रंगाची होतात. सध्या मोठ्या प्रमाणात लसीकरण झाले असल्याने मुख आरोग्य व्यवस्थित नसल्यास लालग्रंथीमध्ये जिवाणूंची वाढा होऊन लाळ नलिकाना सूज आल्याची शक्यता असते. त्यामुळे गालगुंडाचे व्यवस्थित निदान होण्याची गरज आहे. जिवाणूसंसर्ग झाला असल्यास प्रतिजैविकांचा डोस द्यावा लागतो. क्वचित लाळनलिकांची तोंडे कर्करोगामुळे बंद होतात. अशा वेळी आयोडीनचा वापर करावा लागतो. लाळग्रंथीमध्ये गालगुंड विषाणू आहे याची खात्री योग्य त्या चाचणीने करून घ्यावी लागते.
गणनाभ्यास
Translation available from 'http://mr.upakram.org/node/22'. This translation needs review.
गालफुगी
निदान
२००२ मध्ये लंडनमध्ये झालेल्या संशोधनातून गालगुंड विषाणू निदान करण्यासाठीची इम्युनोग्लोबिन-जी चाचणी विकसित करण्यात आली आहे. स्थानिक लोकसंख्येमध्ये लसीकरणाचे नेमके प्रमाण ठरविण्यासाठी या चाचण्यांचा उपयोग होतो.
गणनाभ्यास
वर्ग:गणित वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख वर्ग:वगळावयाचे लेख
गालफुगी
उपचार
गालगुंड झाल्यानंतर आजारावर फारसे उपचारना करता तो आपोआप बरा होण्याची वाट पहातात. लक्षणावर उपचार करता येतात. गिळण्यास त्रास होत असल्याने रुग्णास अन्न आणि पाणी पुरेशा प्रमाणात मिळणे आवश्यक आहे. नाहीतर शुष्कता येण्याची शक्यता आहे. रुग्णास मऊ खाण्यास सोपे पदार्थ द्यावेत.शिजवलेला मऊ भात, उकडलेले बटाटे, सूप, बेबी फूड, मिक्सरमधून काढलेली लापशी वगैरे. अ‍ॅस्पिरिन, असिटॅमिनोफेन, आयब्युप्रोफेन आदींमुळे सूज, डोकेदुखी, आणि तापामुळे झालेल्या वेदना कमी होतात. फळांचे रस टाळावेत. दूघ आणि दुधाचे पदार्थ देऊ नयेत. ते पचण्याच्या दृष्टीने कठीण असतात. गुंतागुंत झाल्यास डॉक्टरांना भेटावे. अंडकोशास सूज आल्यानंतर त्वरित डॉक्टरी सल्ला घ्यावा. कापसाच्या घड्या अंडकोशाखाली ठेवून मांड्याना चिकटपट्टीने चिकटवल्यास आराम मिळतो. आइस पॅकने वेदना कमी होतात. डॉक्टरांच्या सल्ल्याने विषाणू प्रतीरोधी औषधे दिली जाऊ शकतात.
गालफुगी, गालगुंडच्या पट्टी वर दाह व सूज कमी करणाऱ्या औषधांचा लेप केलेला असतो.
गालफुगी, गालगुंडच्या पट्टीच्या वापराने गालफुगी, गालगुंडची लक्षणे त्रास कमी होण्यास मदत होते.
गालफुगी, गालगुंडची पट्टी कशी वापरावी? How to use Belladonna Plaster for Mumps in Marathi ?
१ ) गालफुगी, गालगुंड पट्टीवरील छिद्र नसलेला कागद काढूण टाकावा.
२ ) गालफुगी, गालगुंड पट्टीचा गोल छिद्र असणारा भाग गालफुगी, गालगुंड वर लावण्यास वापरावा.
४ ) दुसऱ्या दिवशी जुनी पट्टी काढूण टाकावी व नविन पट्टी चिकटवावी.
पर्यायी उपचार
अनेक वनस्पतिजन्य औषधे गालगुंडासाठी वापरण्यात येतात. याने गालगुंड बरा होतो किंवा आजारामुळे होणारा त्रास कमी होतो. इचिनॅसिया शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढवण्यासाठी आणि रोगजंतूंचा प्रतिकार करण्यासाठी वापरतात. क्लेव्हर (गॅलियम अ‍ॅतपारिन ), कॅलॅन्डुला (कॅलॅन्डुला ऑफिसिनॅलिस), आणि फायटोलॅक्का (पोक रूट) लसिकाग्रंथीवर परिणामकारक आहेत. फायटोलॅक्कामुळे विषबाधा होण्याची शक्यता असल्याने ते अनुभवी वैद्याच्या देखरेखीखाली घ्यावे. त्वचेवर वरून लावण्याची औषधे उदाहरणार्थ व्हिनेगार आणि कॅपसिकम फ्रुटेसेन्स मध्ये भिजवून गरम केलेला कपडा गालावर आणि मानेभोवती बाहेरून गुंडाळावा.
औदुंबराच्या खोडातून सूर्योदयापूर्वी पाझरणारा चीक लावला की गालगुंड बरा होतो.
पूर्वानुमान
गालफुगी, गालगुंड रोगामधे काही रुग्णांमध्ये उपद्रव स्वरूपात खालील आजार किंंवा लक्षणे दिसून येतात.
वृषणग्रंथी शोथ (Orchitis ) – १५ ते ४० % पुरुषांमधे वृषणग्रंथीचा दाह होतो व तेथे सुज येते. ही लक्षणे दिसताच त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा कारण याच्यामुळे वंधत्व येऊ शकते. स्त्रीबिजांंडदाह (Ovaritis ) – ५ % मुलींमधे व स्त्रीयांमधे स्त्रीबिजांंडावर सुज येते व त्याचा दाह होतो. यावेळी पोटदुखी हे लक्षण प्रर्कषाने जाणवते ही लक्षणे दिसताच त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा कारण याच्यामुळे वंधत्व येऊ शकते. अग्न्याशयदाह (Pancreatitis ) – ४ % काही रुग्णांमधे अग्न्याशयावर सुज येते व त्याचा दाह होतो. यावेळी अचानक पोटदुखी हे लक्षण निर्माण होते, ही लक्षणे दिसताच त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा कारण याच्यामुळे वंधत्व येऊ शकते. ह्रदयदाह (Myocarditis) – ह्रदयाच्या पेशीवर सुज येते व त्यांचा दाह होतो. अशा वेळी त्वरीत डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. मस्तिष्क दाह (Encephalitis) – १ ते १० % रुग्णांमधे मेंंन्दूवर सुज येते.
प्रतिबंध
१ ) सूचना – Notification –
गालफुगी, गालगुंड व्याधीचा रुग्ण दिसताच आरोग्य विभागास कळवावे. २ ) पृथ्यकरण – Isolation –
गालफुगी, गालगुंड रोग्याच्या लाळग्रंथीला सूज आल्यापासून ५ दिवसपर्यत रुग्ण हा अतिसंक्रामक असतो त्यामुळे गालफुगी, गालगुंडच्या रुग्णाला ५ दिवसपर्यत इतर निरोगी व्यक्तींपासून वेगळे ठेवावे. ३ ) गालगुंड लसीकरण – Mumps Vaccination in Marathi –
एम. एम. आर. ( MMR ) ही लस गालफुगी, गालगुंड किंवा Mumps ह्या व्याधीसाठी दिली जाते.
एम. एम. आर. ( MMR ) लसीचा १ला डोस बाळाचे वय १ वर्ष ते सव्वा वर्ष या दरम्यान असताना द्यावा. १ वर्षानंतर अर्धा मि. ली. ह्या मात्रेत इंंन्जेक्शन द्वारे देतात. एम. एम. आर. ( MMR ) लसीचा २ला डोस बाळाचे वय ५ वर्ष पूर्ण झाल्यानंतर दिला जातो.
एम. एम. आर. ( MMR ) लसीचे दोन्ही डोस वरील प्रमाणे घेतल्यास सहसा हा गालफुगी, गालगुंड रोग आयुष्यात कधीच होत नाही. समजा झालाच तर त्याची खुप सौम्य लक्षणे निर्माण होतात. गर्भवति स्त्रीला ही लस देत नाहीत.
४ ) विमंक्रमण – Disinfection –
गालफुगी, गालगुंड रोग्यांंनी वापरलेले कपडे, वस्तु, नाकातील आणि गळ्यातील आभूषने, यांचे विसंक्रमण करावे.