cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
नारायण श्रीपाद राजहंस
कारकीर्द
बालगंधर्व हे भास्करबुवा बखले यांचे शिष्य आणि मास्तर कृष्णरावांचे गुरूबंधू होत. कारकिर्दीच्या सुरुवातीच्या काळात त्यांचे गाणे ऐकून बाळ गंगाधर टिळकांनी त्यांना बालगंधर्व ही पदवी बहाल केली. पुढे ते त्याच नावाने लोकप्रिय झाले.
बालगंधर्वांची रंगभूमीवरील आपली कारकीर्द किर्लोस्कर संगीत मंडळी या नाट्यसंस्थेत इ.स. १९०५ साली आरंभली. मात्र तिचे एक भागीदार नानासाहेब जोगळेकर यांच्या इ.स. १९११ मध्ये निधनानंतर संस्थेत वाद झाले. परिणामी इ.स. १९१३ मध्ये बालगंधर्वांनी, गणेश गोविंद (गणपतराव) बोडस आणि गोविंदराव टेंबे यांच्यासह ती संस्था सोडली आणि गंधर्व संगीत मंडळीची स्थापना केली. मात्र इ.स. १९२१ मध्ये कर्जात अडकलेल्या या नव्या कंपनीचे नारायणराव राजहंस उर्फ बालगंधर्व हे एकमेव मालक होते. त्यानंतर त्यांच्या नाटकांनी मिळवलेल्या लोकप्रियतेच्या जोरावर त्यापुढच्या सात वर्षांत कंपनीने सर्व देणी फेडली. मात्र त्यापुढच्या काळात या संस्थेची आर्थिक स्थिती चढउताराचीच राहिली. नाटकाच्या प्रॉपर्टीसह अनेक गोष्टींमध्ये दर्जा आणि अस्सलपणा राखण्याचा बालगंधर्वांचा आग्रह हेही त्याचे एक कारण सांगितले जाते.
पुढे प्रभात फिल्म कंपनीसाठी बालगंधर्वांनी ‘धर्मात्मा’ चित्रपटात संत एकनाथांची भूमिकाही केली.
बालगंधर्वानी आपल्या भूमिका साकारून संगीत नाटक आणि नाट्यसंगीत हे कलाप्रकार मध्यमवर्गीय महाराष्ट्रीय कुटुंबांमध्ये लोकप्रिय केले. नाटककार अण्णासाहेब किर्लोस्कर, गोविंद बल्लाळ देवल, श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकर, काकासाहेब खाडिलकर, राम गणेश गडकरी आणि वसंत शांताराम देसाई प्रभृतींनी लिहिलेली अनेक संगीत नाटके बालगंधर्वांनी केली.
भाऊराव कोल्हटकरांच्या इ.स. १९०१ मधील निधनानंतर जेंव्हा संगीत नाटक परंपरेला उतरती कळा आली, त्यानंतर बालगंधर्वांनी या परंपरेत मोलाची भर घालत ती पुढे नेण्याचे महत्त्वाचे कार्य केले. इ.स. १९२९ सालच्या ४२ व्या मराठी नाट्य संमेलनाचे अध्यक्षपदही त्यांनी भूषविले होते.
स्त्री भूमिकांसाठी महिला कलाकारांची गरज निर्माण झाल्यानंतर एप्रिल इ.स. १९३८ मध्ये गोहर कर्नाटकी यांचा गंधर्व नाटक मंडळीत समावेश झाला. गोहरबाईंनी त्यानंतर कंपनीचा कारभार सांभाळण्यातही सहभाग दिला. इ.स. १९५१मध्ये नारायणरावांनी गोहरबाईंशी कायदेशीर विवाह केला. इ.स. १९६७मध्ये बालगंधर्वांच्या मृत्यू झाला.
त्यांनी संगीत सौभद्र, संगीत मृच्छकटिक, संगीत शाकुंतल, संगीत मानापमान, संगीत संशयकल्लोळ, संगीत शारदा, संगीत मूकनायक, संगीत स्वयंवर (नाटक), संगीत विद्याहरण, संगीत एकच प्याला, संगीत कान्होपात्रासह एकूण २५ विविध नाटकांत भूमिका केल्या. त्यांची संगीत शाकुंतल नाटकातील ‘शकुंतला’ व मानापमान नाटकातील ‘भामिनी’ या भूमिकांमुळे एक प्रतिभावंत कलाकार म्हणून त्यांचे नाव सर्वत्र झाले. इ.स. १९५५ रोजी त्यांनी एकच प्याला नाटकात साकार केलेली सिंधू ही त्यांची शेवटची भूमिका ठरली. त्यानंतर त्यांनी रंगभूमीवरून निवृत्ती घेतली. बालगंधर्वाच्या रंगभूमीवरल्या कारकिर्दीला पंचवीस वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल ‘रत्नाकर’ मासिकाने १९३१ मधल्या जुलैचा अंक ‘गंधर्व अंक’ काढला होता. त्यानिमित्ताने ‘बालगंधर्वाची सर्वोत्कृष्ट भूमिका कोणती?’ असा प्रश्न वाचकांना विचारून सर्वेक्षण केले होते. तेव्हा वाचकांनी त्यांच्या ‘एकच प्याला’मधल्या सिंधूला सर्वाधिक पसंती दिली होती.
निधन
१५ जुलै १९६७ रोजी वृद्धापकाळामुळे व दीर्घ आजाराने बालगंधर्वांचे निधन झाले.
वारसा
इ.स. १९६८ साली पुणे महापालिकेने बालगंधर्व रंगमंदिर हे नाट्यगृह त्यांचे स्मृतिमंदिर तयार केले. ज्येष्ठ साहित्यिक पु. ल. देशपांडे यांनी यात पुढाकार घेतला होता, तर त्याचे उद्‌घाटन आचार्य अत्रे यांनी केले. खुद्द बालगंधर्व हयात असताना त्यांच्या हस्ते जिमखान्यावर या वास्तूसाठी भूमिपूजन झाले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १८८८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६७ मधील मृत्यू वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक वर्ग:मराठी अभिनेते वर्ग:मराठी गायक वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:मराठी संगीतकार वर्ग:मराठी नाटककार वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:मराठी पार्श्वगायक वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
दुसरे इंग्रज-मराठा युद्ध
दुसरे इंग्रज-मराठा युद्ध हे मराठा साम्राज्य व ईस्ट इंडिया कंपनी यांच्यात इ.स. १८०३-०५ दरम्यान झालेले युद्ध होते.
पार्श्वभूमी
दुसरा बाजीराव पेशवा हा अधिकाराने जरी मराठ्यांच्या राज्याचा मुख्य कार्यकारी असला तरी पेशव्यांचे राज्यावरचे नियंत्रण संपुष्टात आल्यात जमा होते. मराठ्यांची सत्ताकेंद्र पुण्यावरून आता इंदूर व ग्वाल्हेर येथे गेले. महादजी शिंद्याच्या निधना नंतर मराठ्याच्या एकीमधील कच्चे दुवे बाहेर येउ लागले. पेशवे व शिंदेना होळकरांनी ऑक्टोबर २५ १८०२ रोजी पुण्याच्या जवळ पराभूत केले. पराभवा नंतर होळकरांनी पुण्याचा ताबा घेतला व दुसरा बाजीराव पळून इंग्रजाकडे आश्रयासाठी गेला व संधी केली जी वसईचा तह या नावाने ओळखली जाते. या तहानुसार इंग्रजांनी बाजीरावला मराठ्यांच्या सत्ता स्थानी पुन्हा बसवण्यासाठी मदत करण्याचे मान्य केले. बाजीरावच्या या देशघातकी निर्णयाने मराठे संस्थनिकात संतापाची लाट उसळली व ब्रिटीशांविरुद्ध युद्ध पुकारले. मराठे संस्थानिकांनीही फ्रेंचांकडून सैन्य मदत घेतली होती. भारतातील फ्रेंच प्रभुत्व कमी करणे हेही ब्रिटीशांचे धोरण होते. अश्या प्रकारे बाजीराव-इंग्रज सरकार व ईस्ट इंडिया कंपनी विरुद्ध शिंदे व इतर काही मराठा संस्थानिक असे दुसरे इंग्रज मराठा युद्ध सुरू झाले.
मराठ्यांचे नेतृत्व शिंद्या कडे होते तर इंग्रजाचे नेतृत्व आर्थर वेलस्ली व जनरल लेक यांनी केले. एका इतिहासकाराच्या मते आर्थर वेलेस्लीचा नाद पुरवण्यासाठी लॉर्ड वेलेस्ली ने हे युदध् उकरून काढले
युद्ध
ब्रिटीशांनी मुख्यत्वे दोन आघाड्या उघडल्या उत्तरेकडील आघाडीचे नेतृत्व लेक यांनी केले तर दक्षिणेकडे वेलेस्लीने आघाडी सांभाळली. इंग्रजांनी मराठ्यांना चुचकारण्यासाठी सरळसरळ संस्थानिकांच्या शहरांवर हल्ल्याची योजना बनवली. शिंद्या निही शत्रुला लवकर संपवावे या दृष्टीने आपली सेना दक्षिणेला भोसल्यांच्या मदतीला पाठवली. महाराष्ट्रात जालना जिल्ह्यात आसई, अकोला जिल्ह्यात आडगाव तसेच चिखलदऱ्याजवळील गविलगड येथे वेलेस्लीने मराठ्यांचा निर्णायक पराभव केला. उत्तरेकडे जनरल लेक यांनी दिल्ली काबीज केली.
वर्ग:ब्रिटिश साम्राज्य वर्ग:महाराष्ट्रातील ब्रिटिश राजवट वर्ग:मराठा साम्राज्य सहभागी असलेली युद्धे वर्ग:ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनी सहभागी असलेली युद्धे
द ग्रेट खली
दिलीप सिंह राणा हे भारतीय, व्यवसायिक कुस्ती लढणारे कुस्तीचे खेळाडू आहेत. त्यांना त्यांच्या डब्ल्यु डब्ल्यु ई मधील 'द ग्रेट खली' या नावाने ते जगविख्यात आहेत. २००७ मध्ये डब्ल्यु डब्ल्यु ईत ते वर्ल्ड हेविवेट च्यांपियन झाले होते.
पूर्व जीवन
दिलीप यांचा जन्म एका गरीब कुटुंबात झाला होता. सात भवांडापैकी ते एक होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव ज्वाला सिंह, त्यांच्या आईचे नाव तांदी देवी होते. दिलीपचा जन्म हिंदू कुटुंबात झाला. गरिबीच्या परिस्थितीमुळे त्यांना लहानपणीच छोटे मोठे मजदूरी काम करावे लागले. त्यांना गाईगेंटिजम आजार झाला. या मुळे त्यांची उंची खूप वाढली. पुढे एका ठिकाणी सिक्युरिटी गार्ड महणून असताना. त्यांना एका पोलीस अधिकाऱ्याने त्यांचा उंचीमुळे पंजाब पोलिसात नोकरी दिली.
कुस्तीतील कारकीर्द
दिलीप सिंह राणाला, द ग्रेट खली हे नाव डब्ल्यू .डब्ल्यू .ई. न दिल खली डब्ल्यू .डब्ल्यू .ई.त अनेक मोठ्ठ्या पेहेलवणान विरुद्ध लढला. जसे ट्रीपल एच, जॉन सिना , केन , बिग शो ई. २००७ मध्ये २० माणसांच्या बेटल रॉयल मॅच मध्ये त्यांनी सर्वांना पछाडत वर्ल्ड हेविवेट चॅम्पियनशिपवर आपले नाव कोरले. भारतातून डब्ल्यू .डब्ल्यू .ई.त जाणारा दिलीप सिंह राणा हा पहिला पेहेलवान होता.
साहित्य
दिलीप सिंह राणा यांच्यावर लिहिली गेलेली पुस्तक - १. द म्यान हु बिकेम खली - पेंग्विन प्रकाशन
सिनेमा आणि दूरदर्शन
दिलीप सिंह राणा यांनी भूमिका निभावलेले सिनेमे आणि त्याच नाव १.द लोंगेस्ट यार्ड २. गेट स्मार्ट - दिलीप ३. हुबा -ऑन द ट्रेल ऑफ मर्सुपिलामी - बोलो / पेटीटे होईक्स ४. मॅकग्रुबर (२०१०) दिलीप सिंह राणा यांनी पाहुणा कलाकार पाहुणा कलाकार म्हनुन उपस्तीथी दर्शविलेले दूरदर्शन वरील कार्यक्रम आणि सहभाग घेतलेले कार्यक्रम - १.आऊट सोरसड (एन बी सी चॅनल ) यू एस ए. २.पेयर ऑफ किंग्ज (डिस्नी चॅनल ) यू एस ए.
संदर्भ
वर्ग:खेळाडू वर्ग:कुस्ती वर्ग:अमेरिका वर्ग:हिमाचल प्रदेश वर्ग:भारत वर्ग:कुस्तीगीर वर्ग:व्यक्ती वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
कवठे (खंडाळा)
कवठे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.
इ.स.पू. ३१३
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ३१३ वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
इ.स. १७१४
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १७१४ वर्ग:इ.स.च्या १७१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १८ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
माणकोपरा
माणकोपरा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
त्रिरत्न वंदना
बुद्ध वंदना, धम्म वंदना व संघ वंदना यांना एकत्रितपणे त्रिरत्न वंदना असे म्हणतात.
१. बुद्ध वंदना
येच बुद्धा अतीता च, येच बुद्धा अनागता। पच्चुपन्नाच ये बुद्धा, अहं वन्दामि सब्बदा। ||१||
नत्थि मे सरणं अञ्ञं, बुद्धो मे सरणं वरं। एतेन सच्चवज्जेन होतु मे जयमंङ्गलं ।||२||
उत्तमग्गेन वंदे हं पादपंसु वरुत्तमं। बुद्धे यो खलितो दोसो, बुद्धो खमतु तं ममं।||३|| य किन्ची रतनलोके विज्ज्ती विविधं पुथु | रतन बुद्धसमं नात्थ्इ, तस्मा सोत्थी भवतुमे ||४||
अर्हंत (जीवनमुक्ति), सम्यक (संपूर्ण), सम्बुद्ध (जागृत), विद्या व आचरण यांनी युक्त, सुगति ज्याने प्राप्त केलेली आहे. असा लोकांना जाणणारा, सर्वश्रेष्ठ, दमनशील पुरुषांचा सारथि व आधार देणारे, देव मनुष्य व यांचा गुरू असा हा भगवान बुद्ध आहे. अशा या बुद्ध भगवंताचे जन्मभर अनुसरण करण्याचा मी निर्धार करित आहे ।।१।। मागे जे बुद्ध होऊन गेलेत पुढे जे बुद्ध होतील व हल्ली जे बुद्ध आहेत त्या सर्वांनाच मी सदैव वंदन करतो ।।२।। मला दुसऱ्‍या कोणाचाही आधार नाही, केवळ बुद्ध माझा सर्वश्रेष्ठ आधार आहे. ह्या सत्य उच्चाराने माझे जयमंगल होवो ।।३।। बुद्धाच्या पवित्र चरणधुळीला मस्तक वाकवून मी वंदन करतो. बुद्धाच्या संबंधी माझ्या हातून काही दोष घडला असला तर तो बुद्ध भगवान मला क्षमा करा ।।४।। ह्या लोकी निरनिराळ्या प्रकारची जी अनेक रत्ने आहेत त्यापैकी कशानेही बुद्धाची बरोबरी होणार नाही. त्या (बुद्ध) रत्नाने माझे कल्याण होवो. (ज्ञान प्राप्त झालेल्या) ज्याने पुज्य बोधिवृक्षाखाली बसून मार (कामदेव) ह्याच्या अफाट सेनेसह पराभव केला. अनंत ज्ञान प्राप्त करून ज्याने बुद्धत्व प्राप्त करून घेतले. जो सर्व जगात श्रेष्ठ आहे. अशा बुद्धाला मी नमस्कार करतो ।।५।।
२. धम्म वंदना
स्वाक्खातो भगवता धम्मो सन्दिट्ठिको अकालिको, एहिपस्सिको ओपनाय्यिको पच्चतं वेदित्ब्बो विञ्ञुही’ति। धम्मं जीवित परियन्तं सरणं गच्छामि। येच धम्मा अतीता च, येच धम्मा अनागता। पच्चुपन्नाच ये धम्मा, अहं वन्दामि सब्बदा। नत्थि मे सरणं अञ्ञं धम्मो मे सरणं वरं। एतेन सच्चवज्जेन होतु मे जयमङ्गलं। उत्तमङ्गेन वन्देहं, धम्मञ्च दुविधं वरं। धम्मे यो खलितो दोसो, धम्मो खमतु तं ममं।
भगवंताने ज्या धम्माचा सुंदर उपदेश केला, ज्याचे सत्यत्व येथेच डोळ्यासमोर पाहता येते, जो धर्म आपले फळ ताबडतोप देतो, कोणीही ज्याचा अनुभव घ्यावा, जो निर्वाणाकडे घेऊन जातो हा सिद्धांत विज्ञानाच्या द्वारे स्वतः अनुभवून पहाता येतो, अशा या धम्माचे जन्मभर अनुसरण करण्याचा मी निर्धार करीत आहे. ।।१।। जो भूतकाळातील बुद्धां द्वारे उपदेशिला धम्म आहे जो भविष्यकाळात बुद्धा द्वारे उपदेशिला धम्म असेल, तसेच वर्तमान काळात बुद्धाद्वारे उपदेशिला धम्म आहे, त्या सर्व धम्माला मी सदैव वंदन करीतो. ।।२।। मी दुसऱ्‍या कोणाला शरण जाणार नाही. दुसऱ्‍या कोणाचा मी आधार घेणार नाही. बुद्ध धम्मच माझा एकमेव आधार आहे. ह्या सत्य उच्चाराने माझे जयमंगल होवो. ।।३।। सर्व दृष्टीने श्रेष्ठ असलेल्या ह्या बुद्ध धम्माला मी मस्तक नम्र करून वन्दन करतो, धम्मा संबंधी माझ्या कडून काही दोष घडला असेल तर धम्म त्या बद्दल मला क्षमा करो ।।४।। ह्या लोकी जी निरनिराळी अनेक रत्न आहेत, एकानेही बुद्धाच्या धम्माची बरोबरी केली नाही, ह्यामुळे माझे कल्याण होवो ।।५।। हा जो लोकांसाठी उपयुक्त, श्रेष्ठ अष्टांगिक मार्ग आहे, हा जो निर्वाण प्राप्तिसाठी सरळ मार्ग आहे जो सर्वश्रेष्ठ शान्तीदायक सधम्म आहे, मी त्या धम्माला वंदन करतो ।।६।।
३.संघ वंदना
सुपटिपन्नो भगवतो सावकसंघो, उजुपतिपन्नो भगवतो सावकसंघो, ञायपटिपन्नो भगवतो सावकसंघो, सामीचपटिपन्नो भगवतो सावकसंघो। यदिदं चत्तारि पुरिसयुगानी, अठ्ठपुरिसपुग्गला एस भगवतो सावकसंघो, आहुनेय्यो, पाहुनेय्यो, दक्खिनेय्यो, अञ्जलिकरणीयो, अनुत्तरं पुञ्ञक्खेतं लोकस्सा’ति॥ संघं जीवित परियन्तं सरणं गच्छामि। येच संघा अतीता च, ये संघा अनागता। पच्चुपन्नाच ये संघा अहं वन्दामि सब्बदा। नत्थि मे सरणं अञ्ञं, संघो मे सरणं वरं। एतेन सच्चवज्जेन, होतु मे जयमङगलं॥ उत्तमङ्गेन, वन्देहं, संघ ञ्च तिविधुत्तमं। संघे यो खलितो दोसो, संघो खमतु तं ममं॥
भगवन्ताचा शिष्यसंघ अशा नर रत्नांचा आहे की ज्याने चार जोड्या अशा आठ सप्तपदाची प्राप्ती करून घेतली आहे, हा संघ निमंत्रण देण्यास योग्य, स्वागत करण्यास योग्य, दक्षिणा देण्यास पात्र, तसेच जगात सर्वश्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र आहे. असा हा संघ नमस्कार करण्यास योग्य आहे. मी जन्मभर असा संघाचे अनुकरण करीत आहे. ।।१।। असा जो भूतकाळातील, भविष्य काळातील व हल्लीही असलेला भगवान बुद्धाचा श्रावक संघ आहे. त्या सर्वांना मी सदैव वंदन करतो ।।२।। मला दुसऱ्‍या कशाचाही आधार नाही. बुद्धाचा शिष्य संघच माझा सर्वश्रेष्ठ आधार आहे, ह्या सत्त्वचनाने माझे जयमंगल होवो ।।३।। तिन्ही प्रकारानी श्रेष्ठ असलेल्या ह्या संघाला मी मस्तक वाकवून प्रणाम करतो. संघ संबंधी जर माझ्याकडून काही दोष घडला असेल तर संघ त्याबद्दल क्षमा करो. ।।४।। ह्या लोकी जी निरनिराळी अनेक रत्ने आहेत यापैकी एकाच्यानेही संघाची बरोबरी होणार नाही. याच्यामुळे माझे कल्याण होवो. ।।५।। संघ विशुद्ध, श्रेष्ठ, दक्षिणा देण्यास योग्य, शांत इन्द्रियांचा, सर्व प्रकारच्या अलिप्त, अनेक गुणांनी युक्त तसाच निष्पाप आहे. ह्या संघाला मी प्रणाम करतो.
वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञान वर्ग:बौद्ध धर्म वर्ग:बौद्ध उपासना पद्धती
प्रफुल्लचंद्र राय
डॉक्टर प्रफुल्लचंद्र राय (मराठी लेखनभेद: प्रफुल्लचंद्र रे; बंगाली: প্রফুল্লচন্দ্র রায় ;) (ऑगस्ट २, इ.स. १८६१ - जून १६, इ.स. १९४४) हे बंगाली रसायनशास्त्रज्ञ, उद्योजक शिक्षक होते. 'बंगाल केमिकल्स अँड फार्मास्युटिकल्स' या भारतातील पहिली औषधनिर्मिती कंपनी त्यांनी स्थापली.
प्रफुल्लचंद्र रायांनी इ.स. १८८२ साली कोलकात्याच्या प्रेसिडेन्सी कॉलेजातून नैसर्गिक विज्ञान हा प्रधानविषय घेऊन बी.ए. पदवी मिळवली. पुढे त्यांनी युनायटेड किंग्डम येथे प्रयाण करून एडिन्बरा विद्यापीठात प्रवेश घेतला. इ.स. १८८६ साली त्यांनी बी.एस्सी पदवी, तर इ.स. १८८७ साली डी.एस्सी पदव्युत्तर अभ्यासक्रम पुरे केले. इ.स. १८८९ साली ते भारतात परतले व कोलकात्यात प्रेसिडेन्सी कॉलेजात रसायनशास्त्राचे सहायक प्राध्यापक म्हणून रुजू झाले. तिथे त्यांनी इ.स. १९१६ सालापर्यंत शिकवले. त्यानंतर ते कलकत्ता युनिव्हर्सिटी कॉलेज ऑफ सायन्स या महाविद्यालयात पलित अध्यासनावर रसायनशास्त्राचे प्राध्यापक म्हणून शिकवू लागले.
इ.स. १८९३ साली त्यांनी स्वतःचे भांडवल ओतून बंगाल केमिकल्स अँड फार्मास्युटिकल्स वर्क्स हा रसायननिर्मिती उद्योग स्थापला. भारतातील रसायन व औषधनिर्मिती उद्योगाची मुहूर्तमेढ या कारखान्याने रोवली गेली, असे मानले जाते. इ.स. १९०२ साली या कारखान्याचे मर्यादित कंपनीत रूपांतर करण्यात आले.
बाह्य दुवे
वर्ग:बंगाली व्यक्ती वर्ग:भारतीय उद्योगपती वर्ग:भारतीय रसायनशास्त्रज्ञ वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १८६१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४४ मधील मृत्यू
जॉन टायलर
जॉन टायलर (इंग्लिश: John Tyler ;) (मार्च २९, इ.स. १७९०; चार्ल्स सिटी काउंटी, व्हर्जिनिया, अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने – जानेवारी १८, इ.स. १८६२) हा अमेरिकेचा दहावा राष्ट्राध्यक्ष होता. ४ एप्रिल, इ.स. १८४१ ते ४ मार्च, इ.स. १८४५ या कालखंडात त्याने अध्यक्षपद सांभाळले.
डेमोक्रॅटिक-रिपब्लिकन पक्षाकडून दीर्घकाळ राजकारण केलेला टायलर इ.स. १८४१ साली व्हिग पक्षाच्या तिकिटावर उभा राहून उपराष्ट्राध्यक्षपदी निवडून आला. मात्र ४ एप्रिल, इ.स. १८४१ रोजी नववा अध्यक्ष विल्यम हेन्री हॅरिसन याच्या अवघ्या एका महिन्याच्या अध्यक्षीय कारकिर्दीनंतर झालेल्या आकस्मिक मृत्यूमुळे राजकीय पेचप्रसंग उद्भवला. ६ एप्रिल, इ.स. १८४१ रोजी टायलराने अध्यक्षपदाची शपथ घेतली. या घटनेतून अध्यक्षीय उत्तराधिकारी निवडण्याचा संकेत अमेरिकी राजकारणात रूढ झाला व त्यातूनच पुढे अमेरिकी राज्यघटनेतील पंचविसावी घटनादुरुस्ती करण्यात आली. टायलराच्या अध्यक्षीय राजवटीत इ.स. १८४५ साली टेक्सासाच्या प्रजासत्ताकाचे अमेरिकेच्या संयुक्त संस्थानांत सामिलीकरण घडले.
व्हिग पक्षाच्या तिकिटावर निवडून आलेल्या टायलराने अध्यक्षीय कारकिर्दीत मात्र व्हिग पक्षाने पुरस्कारलेल्या अनेक धोरणांना, योजनांना नकाराधिकार वापरत विरोध केला. त्यामुळे त्याच्या मंत्रिमंडळातील अनेक सदस्यांनी राजीनामे दिले; तसेच व्हिग पक्षातून त्याला काढून टाकण्यात आले.
बाह्य दुवे
वर्ग:अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:इ.स. १७९० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८६२ मधील मृत्यू वर्ग:अमेरिकेचे उपराष्ट्राध्यक्ष वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:अमेरिकेचे सेनेटर वर्ग:अमेरिकेच्या प्रतिनिधीगृहाचे सदस्य वर्ग:व्हर्जिनियाचे गव्हर्नर
कनका (अभिनेत्री)
कनका महालक्ष्मी (१४ जुलै, इ.स. १९७३:चेन्नई, तमिळनाडू, भारत - ) ही मल्याळी चित्रपटांतून काम करणारी अभिनेत्री आहे.
हिची आई देविका देखील चित्रपट अभिनेत्री होती.
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:मल्याळी व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९७३ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
इ.स.पू. ३१४
वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
अशोक नायगावकर
अशोक नायगावकर (डिसेंबर २९, इ.स. १९४७; वाई, महाराष्ट्र - हयात) हे मराठी भाषेतील कवी आहेत.
नायगावकरांनी बी.कॉम. पदवीपर्यंत शिक्षण केले. लग्न झाल्यावर ते हे करंबेळकर वाडी, गावठाण चेंबूर येथे राहत असत. शिक्षणानंतर त्यांनी बँक ऑफ बरोडा या बँकेत ३१ वर्षे नोकरी केली आणि मग स्वेच्छानिवृत्ती घेतली.
इ.स. २०१२ मध्ये दापोली येथे झालेल्या १४व्या कोकण मराठी साहित्य संमेलनाच्या अध्यक्षपदी अशोक नायगावकर होते. या संमेलनात ते म्हणाले होते,'महाराष्ट्रात लेखक घडवण्यासाठी पालकांनी पुढाकार घेतला पाहिजे.' उपरोधाच्या माध्यमातून गंभीर समाजचिंतन करणारे कवी अशी त्यांची ओळख आहे. वाचनाने संस्कृती सुधारते, वाचन वाढवा, त्यामुळे तुम्ही समृद्ध व्हाल, असे ते म्हणतात. इस्त्रायल, कतार, डेट्राईट, दुबई, न्यूकॅसल, पिट्सबर्ग, फिलाडेल्फिया, बँकॉक, बफेलो, लंडन, लॉसएंजेलिस, शिकागो, सिंगापूर, इत्यादी ठिकाणी महाराष्ट्र मंडळामध्ये कवितेच्या मैफली त्यांनी केल्या आहेत. लोकसत्ता या वृत्तपत्रात गद्य लिखाणही त्यांनी केले आहे. त्यांच्या कविता सत्यकथा या प्रतिष्ठेच्या प्रकाशनात छापून येत असत.
नायगावकर मंचावर उभे राहिले, की काहीतरी रंगतदार, मजेदार ऐकायला मिळणार या उत्सुकतेने श्रोतृवर्ग कान टवकारत असतो.
जीवन
लहानपणी गरिबीमुळे कष्टाचे दिवस होते. त्यांची आई जी कामे करत असे, तिच्यात ते तिला मदत करत. आईबरोबर पापड करणे, मसाले कुटणे अशी सर्व कामे त्यांनी अर्थार्जनासाठी केली. याचवेळी प्र.के. अत्रे, लोहिया, दादासाहेब जगताप अशा अनेक लोकांची भाषणे त्यांनी ऐकली. ते सतार वादकही आहेत. तसेच त्यांचा अध्यात्माकडे ओढ आहे. योगी पुरुष बाबुराव कुळकर्णी हे त्यांचे आध्यात्मिक गुरू आहेत असे मानले जाते. महाराष्ट्र राज्य साहित्य आणि संस्कृती मंडळाचे ते इ.स. २०१० पासून सदस्य आहेत.
कविता
अशोक नायगावकर ह्यांनी. प्रेमकविता, ग्रामीण कविता, पर्यावरण जाणीवेच्या कविता, सामाजिक, राजकीय कविता अशा अनेक प्रकारच्या कविता लिहिल्या आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म
एम.एस. ओबेरॉय
ओबेरॉय,एम. एस. ओबेरॉय,एम. एस. वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू वर्ग:रावबहादुर वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पुरातन वास्तू
प्रस्तावना
शत्रूंपासून संरक्षण करण्यास सुलभ जावे आणि सभोवतालच्या प्रदेशावर नियंत्रण ठेवता यावे, म्हणून बांधलेल्या वास्तू. इंग्रजीत कॅसल, फोर्ट, सिटॅडल, बर्ग वगैरे संज्ञांनी उल्लेख होतो, तर मराठीत दुर्ग, गिरिदूर्ग, द्वीपदुर्ग, जंजिरा, गढी, कोट, गड, बालेकिल्ला वगैरे संज्ञांनी या वास्तूचे वेगवेगळे प्रकार दर्शविले जातात. किल्ल्यांचे बांधकाम व उपयोग फार प्राचीन काळापासून सर्व जगभर होत आला आहे. ज्या काळी अनपेक्षित परचक्राची भीती असे, त्या काळी घरे, मंदिरे, नगरे इ. तटबंदी वा कोट बांधून सुरक्षित ठेवण्याची प्रवृत्ती होती. शत्रूचा हल्ला आल्यास नागरिकांना त्वरित संरक्षण मिळावे व शत्रूशी मुकाबला करण्यास सोयीचे व्हावे, म्हणून बहुतेक नगरे किल्ल्याच्या आसपास किंवा अनेक वेळा किल्ल्यातच वसवीत. नगराप्रमाणे कधी देशाच्या सीमेवरही तटबंदी करीत. चीनची भिंत हे त्याचेच प्रसिद्ध उदाहरण होय. किल्ल्यात पाणीपुरवठा, गुप्त खजिने, धान्यगुदामे, शस्त्रागारे, दारूची कोठारे, गुप्त मार्ग इत्यादींची अत्यंत चातुर्याने व काळजीपूर्वक आखणी करावी लागे. किल्ला अभेद्य रहावा, म्हणून त्या वेळच्या युद्धपद्धतीनुसार बुरूज, दरवाजे, तटबंदी, तटबंद माची, खंदक वगैरेंची रचना करीत. एवढेच नव्हे, तर युद्धप्रसंगी शस्त्रास्त्रे सहजसुलभतेने हाताळता यावीत म्हणूनही काही खास योजना आखण्यात येत.
किल्ल्यांचे  प्रकार
प्राचीन पाश्चात्त्य व पौर्वात्य साहित्यात किल्ल्यांचे अनेक प्रकार वर्णिलेले आहेत. परंतु वास्तुशास्त्राच्या दृष्टीने तीनच प्रकार संभवतात, ते म्हणजे भुईकोट किल्ला, गिरिदुर्ग किंवा डोंगरी किल्ला आणि द्वीपदुर्ग किंवा जंजिरा. किल्ल्यांच्या स्थानावरून आणि बांधणीच्या पद्धतीवरून अमिलापितार्थचिंतामणी ह्या ग्रंथाचा कर्ता सोमेश्वर ह्याने किल्ल्यांचे नऊ प्रकार पाडलेले आहेत; ते म्हणजे जलदुर्ग, गिरिदुर्ग, अश्मदुर्ग, इष्टिकादुर्ग, मृत्तिकादुर्ग, वनदुर्ग, मरूदुर्ग, दारूदुर्ग व नरदुर्ग होत. ह्या प्रत्येकाची बांधणी काही एका विशिष्ट नैसर्गिक परिस्थितीत केलेली असे आणि किल्ल्यांसाठी स्थलसंशोधन करताना दुर्गमता व विपुल जलसंचय यांवर विशेष भर दिला जात असे. बहुतेक भुईकोट किल्ल्यांची रचना दिल्लीचा लाल किल्ला : (१) सलिमगट, (२) जहांगीरने बांधलेला पूल, (३) शाह बुरुज, (४) मोतीमहल, (५) हमामखाना, (६) दीवान-इ-खास, (७) ख्वाबगाह व झरोका, (८) रंगमहल, (९) यमुना नदी, (१०) मुमताजमहल, (११) दीवान-इ-आम, (१२) नौबतखान, (१३) हौद, (१४) कमानी पथ, (१५) असद बुरुज, (१६) शहरपनाह, (१७) मोट (खंदक), (१८) दिल्ली दरवाजा, (१९) द्वारबुरुज, (२०) लहोर दरवाजा, (२१) किल्ल्यातील बाजार.
सपाट जमिनीवर किंवा कृत्रिम छोट्या पठारवजा टेकडीवर केलेली असते. किल्ल्यांचा आकार चौकोनी, गोलाकार, षट्‌कोनी किंवा अष्टकोनीही असतो. किल्ल्याभोवतीचा तट दगडविटा, चुना व माती यांचा वापर करून मजबूत केलेला असतो. काही ठिकाणी तटाबाहेर सभोवती खंदक खणून व त्यात पाणी खेळवून विषारी वनस्पती लावण्यात येते. कधी अल्प अंतरावर दोन किंवा तीन खंदकही असत. पुष्कळदा तटाच्या आतही आणखी एखादी साहाय्यक तटबंदी असे. तटाची उंची सर्वसाधारणतः १० ते १२ मी. वा त्याहून अधिक आणि रुंदी १ मी. पासून ते रथ वा इतर वाहन सहज रीत्या जाऊ शकेल, एवढी आढळते. तटावर बुरूज, मनोरे हयांचेही निरीक्षणाच्या व संरक्षणाच्या दृष्टीने बांधकाम करण्यात येई. गिरिदुर्गाचे बांधकामही ह्या पद्धतीने केले जाई; मात्र तटाची उंची व रुंदी भुईकोटापेक्षा कमी असे. काही ठिकाणी तुटलेल्या कडयाचा उपयोग किरकोळ बांधकाम करून तटासारखा करण्यात येई आणि बांधकामासाठी मुख्यत्वे दगडाचाच उपयोग अधिक करीत. तीच गोष्ट जलदुर्गाच्या बाबतीत आढळते. मात्र जलदुर्गाचे तट अधिक रूंद व शिसे अथवा चुना ह्यांचा उपयोग करून अधिक मजबूत करण्यात येत. बहुधा सतत धडकणाऱ्या पाण्याच्या लाटांपासून किल्ल्याच्या तटांना तडा जाऊ नये, हा त्यामागील उद्‌देश असे. एकूण वरील प्रकारे किल्ल्यात बुरूज, मेट (पहारा), चिलखत (बुरूजामागील संरक्षक फळी-भिंत), पडकोट (बाहेरील भिंत), मनोरे ह्यांबरोबरच गढी, माची (संरक्षणाचा एक भाग, खलबतखाना (गुप्त गोष्टींची खोली), अंबारखाना (धान्य कोठार), बालेकिल्ला वगैरे महत्त्वाच्या वास्तू असत. किल्ल्यांच्या दरवाजांना व बुरूजांना किल्ल्याच्या बांधणीत अनन्यसाधारण महत्त्व असे.  कारण संरक्षणाच्या दृष्टीने ह्या दोन गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या होत.  दरवाजे लाकडी व लोखंडी पट्‌ट्यांनी मजबूत केलेले असत व त्यांवर अणकुचीदार मेखा किंवा खिळे लावलेले असत.  दरवाजे एक किंवा अधिक असत व शिवाय चोरदिंड्या किंवा दिंडी दरवाजे असत.  आत आडणे (अडसर) असत.  दरवाजांना दिशासूचक नावे दिलेली असत.  शिवाय विघ्नहारक व यशदायक अशा सूर्य, चंद्र, गणपती इत्यांदीच्या आकृती दरवाज्यांच्या गणेशपट्‌टीवर मध्यभागी वसविलेल्या असत खेरीज विहिरी, बाजारपेठ, राहण्याची घरे, राजवाडा, मंदिर, सभागृह, तुरूंग इ. लहानमोठ्या वास्तू असत. किल्ल्याच्या बांधणीत चुना, दगड, वीट, माती, लोखंड व लाकूड ह्यांचा सर्रास वापर केलेला दिसतो. दरवाजासाठी आणि इतर बांधकामात लाकडाचा उपयोग करीत, परंतु मध्ययुगात बंदुकीच्या दारूचा शोध लागल्यानंतर लाकडाचा उपयोग हळूहळू कमी होत गेला. बाण व बंदुका यांसाठी बुरूज व तट छिद्रे ठेवून तयार करीत. या छिद्रांना जंग्या म्हणत. बंदुका येथे खोचून शत्रूवर मारा केला जाई. त्यांवरील सपाट जागा तोफ डागण्यासाठी वापरीत. बुरूजांना देखील नावे दिली जात. गिरिदुर्गाच्या बांधणीत दगडाचाच उपयोग अधिक दिसतो. एकंदरीत बदलत्या कालमानाप्रमाणे आणि शस्त्रास्त्रांतील सुधारणांबरोबर किल्ल्यांचे स्वरूप बदलून ते सचिवालय, राजवाडे, करमणुकीची पटांगणे आणि क्रीडांगणे, अतिथिगृहे, बागा, प्रेक्षागृहे, हमामखाने अशा विविध सुखसोयींनी सज्ज करण्यात आले.
किल्ल्यांचा  इतिहास
किल्ल्यांची बांधणी जगात प्रथम केव्हा सुरू झाली, ह्याचा इतिहास ज्ञात नाही. ईजिप्शियन संस्कृतीच्या (३५०० ते ६०० इ. स. पू.) काळात राजवाडे तटबंदीने, बुरूजांनी व त्याभोवतीच्या खंदकांनी सुरक्षित केलेले असत. बाराव्या राजवंशाच्या वेळी (२०००—१७८६ इ. स. पू.) सेम्ना हा किल्ला बांधण्यात आला. तीच परंपरा पुढे चालू राहिली. ऍसिरियात (इ. स. पू. आठवे-सातवे शतक) तर शहरांना तटबंदी करीत. खोर्साबाद हे त्यातील प्रसिद्ध शहर होय. बॅबिलोनियातही (१८००—५०० इ. स. पू.) ह्याच पद्धतीने तटबंदी करून शहरे बसविली जात. ग्रीकांचा (इ. स. पू. सहावे-पाचवे शतक) टायरिन्झ हा बालेकिल्ला, तसेच अक्रॉपलिस हा अथेन्समधील किल्ला प्रसिद्ध आहे. पुढे रोमन काळात किल्ल्यांना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले व राजवाडे म्हणजे लहानमोठे भुईकोट किल्लेच तयार होऊ लागले. यूरोपमधील बहुतेक किल्ल्यांच्या बांधणीत ग्रीको-रोमन तसेच गॉथिक वास्तुशैली मुख्यत्वे आढळते. यूरोपात १००० ते १५०० या कालखंडात किल्ल्यांचे प्रमाण वाढले; ते नॉर्मनांच्याच प्रोत्साहनामुळे झाले. शिवाय ह्याचे महत्त्वाचे कारण म्हणजे सरंजामशाही व धर्मयुद्धे. त्यामुळे हेडिंगहॅम, कोल्चेस्टर, पेम्ब्रोक, डील, केनिलवर्थ, कॉन्वे, ऍरंडल, डोव्हर, एडिनबर, विंझर (इंग्लंड), कूसी-ल-शातो, दे शॉंबॉर (फ्रान्स), ब्रॉनफेल्स (जर्मनी), म्युरेन (नेदर्लंड्‌स), सांत आंजीलो (इटली), आल्काथार (स्पेन), रूमेली हिस्सार (तुर्कस्तान), क्रॅक डेस शिव्हॅलिअर्स (सिरिया), कौंतस ऑफ लेंडर्स (बेल्जियम), कल्मार (स्वीडन) ह्यांसारखे प्रसिद्ध किल्ले ह्या युगात बांधले गेले. ह्यांतच पुढे काही सुधारणा करण्यात आल्या आणि आयलिन डोनान, ऍरंडल, ब्लार्ना, कर्नारव्हन, गेलर्ड वगैरे काही किल्ले; तसेच मेझन्स, लाफीत, शनाझो, आझे-ल-रिदो वगैरे प्रबोधनकाळातील किल्ल्यांची डागडुजी करण्यात आली. पहिल्या महायुद्धात काही किल्ले जमीनदोस्त झाले. अद्यापि ह्यांतील अनेक किल्ल्यांचे अवशेष पहावयास सापडतात. रशियातील क्रेमलिन हे अशा बालेकिल्ल्यांचे उदाहरण म्हणावे लागेल.
नवीन किल्ल्यांची बांधणी
किल्ल्यांचा उल्लेख प्राचीन भारतीय वाङ्‌मयात आढळतो. ऋग्वेद, मनुस्मृति, कौटिलीग अर्थशास्त्र, महाभारत (शांतिपर्व), पुराणे ह्यांसारख्या ग्रंथांतून दुर्ग, त्यांचे प्रकार आणि महत्त्व ह्यांचे विवेचन आढळते. प्राचीन भारतात सिंधु नदीच्या खोऱ्यात हडप्पा ह्या शहरास तटबंदी होती व शहराच्या मध्यभागी बालेकिल्ला बांधला होता, असे तेथील अवशेषांबरून दिसते. पुढे वेदकाळात, तसेच ब्राह्मणकाळात शहरांभोवती तटबंदी उभारून सभोवती खंदकांची योजना केली जात असे. ऋग्वेदात ह्याचा `पुर' ह्या शब्दाने उल्लेख केलेला आढळतो. ऐतरेय ब्राह्मणात अनेक किल्ल्यांचा उल्लेख असून तीन अग्नी हे तीन किल्ले असून असुरांपासून यज्ञाचे संरक्षण करीत आहेत, असे वर्णन केले आहे. मौर्यकाळात कौटिलीय अर्थशास्त्रातील किल्ल्यांच्या स्थापत्यविषयक वर्णनावरून असे दिसते, की किल्ल्यांची बांधणी एका विशिष्ट पद्धतीने करण्यात येई. पाटलिपुत्र शहराच्या अवशेषांवरून असे दिसते, की त्याभोवती खंदक होता आणि त्याची तटबंदी भक्कम असावी. गुप्त, वाकाटक, राष्ट्रकुट ह्यांच्या काळात किल्ल्यांस विशेष महत्त्व आलेले नसले, तरी त्यांचे राजवाडे व शहरे तटबंदीने युक्त असत. मुसलमानपूर्व काळात चालुक्य, शिलाहार, यादव ह्या वंशांच्या वेळी गिरिदुर्गांचे महत्त्व अनन्यसाधारण वाढले. एकूण किल्ल्यांपैकी ह्या काळात बांधलेले किल्ले-त्यांचे मूळ स्वरूप आज दिसत नसले तरी-संख्येने सर्वाधिक भरतील. देवगिरी (दौलताबाद), साल्हेर-मुल्हेर, अंकाई-टंकाई, अंजनेरी, मार्कंडा, त्रिंबक, रांगणा, पावनगड, पन्हाळा, विशाळगड हे मुसलमानपूर्वकाळातील किल्ले होत. पुढे मुसलमान काळात अनेक किल्ले बांधण्यात आले. दिल्लीचा लाल किल्ला, आग्र किल्ला, अहमदनगरचा किल्ला, विजापूरचा किल्ला, बंगलोरचा किल्ला ही तत्कालीन भुईकोट किल्ल्यांची प्रसिद्ध उदाहरणे होत. तत्कालीन राजपुतांनी चितोड, आंबेर, जोधपूर, ग्वाल्हेर इ. डोंगरी किल्ले बांधले. सतराव्या शतकात महाराष्ट्रात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अनेक नवीन किल्ले बांधले आणि काही जुने किल्ले डागडुजी करून इमारती, तळी, तटबंदी यांची योजना करून लढाऊ बनविले. राजगड, रायगड, पुरंदर, तोरणा, विशाळगड, पन्हाळा, प्रतापगड इ. डोंगरी किल्ले व सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग, जयदुर्ग, खांदेरी, सुवर्णदुर्ग, अरनाळा, कुलाबा, जंजिरा, पद्‌मदुर्ग, जयगड इ. जलदुर्ग होत. पुढील काळात छत्रपती शिवाजी महाराजांनी अनेक नवीन किल्ले बांधले,बांधलेल्या किल्ल्यांचीच डागडुजी करण्यात आली. मात्र ह्यावेळी यूरोपीय वसाहतवाद्यांनी भारताच्या भूमीवर पाय रोवले होते. त्यांनी स्वसंरक्षणासाठी फोर्ट विल्यम, फोर्ट सेंट जॉर्ज, फोर्ट सेंट डेव्हिड, आग्वाद त्रांकेबार वगैरे किल्ले बांधले. ह्या काळात गोवळकोंडा, त्रिचनापल्ली, पेनुगोंडे, चंद्रगिरी येथील किल्ल्यांनाही महत्त्व प्राप्त झाले.
वरील काळात राजधानीच्या शहराव्यतिरिक्त जहागीरदार-वतनदारांच्या गावात, त्या त्या वतनदारांनी बांधलेल्या गढ्या या किल्ल्यांच्या छोट्या प्रतिमाच होत. भारतातील किल्ल्यांच्या बांधणीत नॉर्मंडी येथे बांधलेल्या किल्ल्यांच्या रचनेची तसेच सॅरसेनिक वास्तुशैलीची छाप आढळते व तीच पुढे महाराष्ट्रातील किल्ल्यांवर पडलेली दिसते.
विसाव्या शतकात शस्त्रास्त्रांच्या व वाहनांच्या आधुनिकीकरणाबरोबर किल्ल्यांचे महत्त्व संपुष्टात आले. दुसऱ्या जागतिक महायुद्धात १९३८ मध्ये जर्मनीने सिगफ्रीड लाइन व फ्रान्सने मॅझिनो लाइन ह्यांसारख्या अवाढव्य तटबंद्या बांधल्या. रणगाडे, अणुबॉंब ह्यांपासून संरक्षण मिळावे म्हणून तळघरात किल्ले बांधले जाण्याची शक्यता आहे.
लेखक / लेखिका : १) कृ. ब. गटणे
बाणगंगानगर
बाणगंगानगर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
ऑगस्ट २
बाह्य दुवे
जुलै ३१ - ऑगस्ट १ - ऑगस्ट २ - ऑगस्ट ३ - ऑगस्ट ४ - ऑगस्ट महिना
फ्रान्समधील शहरांची यादी
फ्रान्स देशामधील शहरांची यादी:
हे सुद्धा पहा
वर्ग:शहरांच्या याद्या
सौंदर्यशास्त्र
सौंदर्यशास्त्र ही तत्त्वज्ञानाची एक शाखा आहे जी प्रामुख्याने निसर्गातील सौंदर्य ,कला, अभिरुची (आस्वाद) आणि त्यांच्या निर्मितीचा अभ्यास करते.
स्रोत
सौंदर्य मिमांसा
वर्ग:सौंदर्य
बनावसी
भारताच्या कर्नाटक राज्यातील उत्तर कन्नड जिल्ह्यामधील बनावसी हे एक प्राचीन मंदिर आहे. बनावसी ही कन्नड साम्राज्याची प्राचीन राजधानी होती. कन्नड भाषेला आणि कर्नाटकाला महत्त्व देणारे ते पहिले मूळ साम्राज्य होते.
कार्तिका मॅथ्यू
वर्गः अभिनेता
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:मल्याळी व्यक्ती वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बनावसी
इतिहास
येथे ५ व्या शतकातील तांब्याची नाणी, कन्नड लिपीतील शिलालेखासह सापडली, आतापर्यंत सापडलेल्या सर्वात प्राचीन नाण्यांपैकी ती एक आहेत. बनावसीमध्ये दक्षिण भारतातील काही प्राचीन वास्तूंची स्मारके आहेत.
स्थान
बनवासीच्या तीन बाजूंना वरद नदी, गावे व जंगले आहेत. हे शहर बंगलोरपासून ४०० कि.मी. अंतरावर आहे. हावेरी आणि तलागुप्पा ही सर्वात जवळील रेल्वे स्थानके बनावसीपासून ७० कि.मी अंतरावर आहेत. जवळपास २३ कि.मी अंतरावर सिरसी हे शहर आहे.
शेती
बनावसीमध्ये तांदूळ, गहू, ऊस, सुपारी, मसाले आणि अननस यांचे पीक घेतले जाते. बनावसी हे अननस, केळी आणि आल्यासाठी खास ओळखले जाते.
बाळ ठाकरे
बाळ केशव ठाकरे ऊर्फ बाळासाहेब ठाकरे (जानेवारी २३, इ.स. १९२६; पुणे - नोव्हेंबर १७, इ.स. २०१२; मुंबई) हे महाराष्ट्रातील शिवसेना पक्षाचे संस्थापक, राजकारणी व व्यंगचित्रकार होते. सामना या मराठी दैनिकाचे हे संस्थापक, तसेच प्रमुख संपादकही होते.
व्यंगचित्रकार
ठाकरेंनी सर्वप्रथम एक व्यंगचित्रकार म्हणून सामाजिक प्रश्नांवर भाष्य करण्यास सुरुवात केली. इ.स. १९५० मध्ये ते 'फ्री प्रेस जर्नल’ मध्ये व्यंगचित्रकार म्हणून रुजू झाले. पुढील काळात त्यांनी ज्येष्ठ व्यंगचित्रकार आर.के. लक्ष्मण यांच्यासमवेतही काही काळ काम केले. फ्री प्रेस जर्नलमध्ये काम करीत असतानाच ठाकरे विविध संस्थांसाठी, कंपन्यांसाठी व नियतकालिकांसाठी चित्रे, व्यंगचित्रे, जाहिरातीचे डिझाइन या क्षेत्रांतही काम करीत असत. त्यांच्या व्यंगचित्रात इंदिरा गांधींची व्यक्तिरेखा आवडती होती.
'मार्मिक’ साप्ताहिक
बाळासाहेबांनी नोकरी सोडून स्वतःचे साप्ताहिक (व्यंगचित्रात्मक) काढण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयानुसार त्यांनी ऑगस्ट, इ.स. १९६० मध्ये ‘मार्मिक’ हे साप्ताहिक सुरू केले. साप्ताहिकासाठीचे हे ‘मार्मिक’ नाव बाळासाहेबांना वडील प्रबोधनकारांनी सुचविले होते. मराठीतील हे पहिले व्यंगचित्र साप्ताहिक ठरले. ‘मार्मिक’च्या पहिल्या अंकाचे प्रकाशन तत्कालीन मुख्यमंत्री यशवंतराव चव्हाण यांच्या हस्ते झाले. या समारंभास प्रा. अनंत काणेकरही उपस्थित होते. संयुक्त महाराष्ट्र स्थापन झालेला होता, पण प्रामुख्याने मुंबईत मराठी माणसावर अन्याय होतच होता. या प्रश्नाला मार्मिकने वाचा फोडली. महाराष्ट्रात येऊन मराठी माणसाबद्दल अनादर बाळगणाऱ्यांना ठाकरेंनी व्यंगचित्रांच्या माध्यमातून टीका केली. इ.स. १९६० पासून ते राष्ट्रीय व महाराष्ट्र राज्य स्तरावरील प्रत्येक महत्त्वाच्या घडामोडीत, तसेच इतिहासाच्या प्रत्येक टप्प्यावर मराठी जनांना मार्गदर्शन करत ‘मार्मिक’ अतिशय महत्त्वाची भूमिका बजावत आहे. ठाकरे लहान मुलांसाठीच्या "श्‍याम" या पाक्षिकाचे सुद्धा संपादक होते.
शिवसेना पक्ष
ठाकरेंनी जून १९, इ.स. १९६६ रोजी शिवसेनेची स्थापना केली. ठाकरेंच्या मते, 'समाजसुधारकांची समृद्ध परंपरा असलेला महाराष्ट्र पुरोगामी आहे, पण मराठी माणूस मागेच राहिला आहे. महाराष्ट्रात सुविधा आहेत, पण मराठी माणूस दुविधेत आहे. महाराष्ट्रात उद्योग आहेत, पण मराठी तरुण बेरोजगार; तर महाराष्ट्रात पैसा आहे पण मराठी माणूस गरीब आहे. महाराष्ट्राला भारतात मान आहे पण मराठी माणूस महाराष्ट्रातच (प्रामुख्याने मुंबईत) अपमानित होतो आहे.' शिवसेनेचा पहिला मेळावा ऑक्टोबर ३०, इ.स. १९६६ रोजी शिवतीर्थ मैदानावर संपन्न झाला. ज्यात सुमारे ५ लाख लोकांचा सहभाग होता. या मेळाव्यापासूनच बाळ ठाकरे आणि शिवतीर्थावरील (शिवाजी पार्कवरील) मराठी माणसांची गर्दी यांच्यामध्ये नातेसंबंध प्रस्थापित होण्यास सुरुवात झाली.
सामना वृत्तपत्र
वक्तृत्वाबरोबरच ठाकरे भेदक लेखन देखील करत. प्रबोधनकार ठाकरे व प्रल्हाद केशव अत्रे यांचा प्रभाव त्यांच्या लेखनात जाणवतो. शिवाय व्यंगचित्रकाराची वेधक - वेचक निरीक्षणदृष्टीही त्यांच्यामध्ये होती. ‘सामना’ हे केवळ शिवसेनेचे मुखपत्र आहे, ज्यात संपादक म्हणून बाळ ठाकरे यांचे अग्रलेख असे.
हिंदुत्ववाद
ठाकरे हिंदुत्ववादी होते. बाँबस्फोट, देशविघातक कृत्ये घडवणाऱ्या धर्मांधांना या देशात राहण्याचा अधिकार नाही. मतपेटीचे राजकारण करत अशा मुस्लिमांचे लांगुलचालन कोणी करू नये. भारताला आपला देश मानणाऱ्या राष्ट्रवादी मुस्लिम लोकांना आपला कोणत्याही प्रकारचा विरोध नाही - असे विचार त्यांनी मांडले. हिंदुत्ववादी भूमिकेमुळे त्यांना शिवसैनिकांनी "हिंदुहृदयसम्राट" म्हटले. 'गर्व से कहो हम हिंदू है' ही घोषणाही ठाकरेंच्या राजकारणाचा महत्त्वाचा भाग होती.
निधन
१७ नोव्हेंबर २०१२ रोजी मुंबईत मातोश्री या निवासस्थानी बाळासाहेब ठाकरे यांचे निधन झाले. .
चित्रपट
बाळासाहेब ठाकरे यांच्या जीवनावर आधारित ठाकरे नावाचा चित्रपट हिंदी आणि मराठी अशा दोन्ही भाषांत २५ जानेवारी २०१९ रोजी प्रदर्शित झाला. याची निर्मिती संजय राऊत यांनी केली होती, तर नवाजुद्दीन सिद्दिकी हे ठाकरेंची भूमिकेत होते.
नदीमधील डॉल्फिन
नदीमधील डॉल्फिन हे फक्त दक्षिण आशियातील गंगा, ब्रह्मपुत्रा आणि सिंधू या नद्यांमध्ये मिळतात. भारत, बांगलादेश, नेपाळ आणि पाकिस्तान या देशांत हे डॉल्फिन असतात. हे डॉल्फिन नामशेष होण्याच्या मार्गावर आहेत. त्यामुळे या डॉल्फिनांसाठी बिहारमध्ये विक्रमशीला मरीन पार्क नावाचा प्रदेश राखीव ठेवला गेला आहे. इ.स. १९९८ पर्यंत ही एक प्राण्यांची वेगळी जात म्हणून ओळखली जात होती. पण १९९८ मध्ये हे डॉल्फिन आहेत असे जाहीर झाले. या डॉल्फिनांमध्ये मध्ये दोन जाती आहेत, गंगा डॉल्फिन आणि सिंधू डॉल्फिन. गंगा डॉल्फिन हे ब्रह्मपुत्रा, गंगा व त्यांच्या उपनद्यांमध्ये मिळतात. सिंधू डॉल्फिन हे सिंधूबरोबरच सतलज  आणि बियास या नद्यांमध्येपण मिळतात. हा प्राणी भारताने राष्ट्रीय जलचर प्राणी म्हणून घोषित केला आहे.
वर्ग:प्राणी वर्ग:जलचर डॉल्फिन
Gangesdelfin Platanista minor Gangesdolfijn Ganges River Dolphin Cá heo sông Hằng
मनोन्मन्यम सुंदरम पिल्लई
मनोन्मन्यम सुंदरम पिल्लै(१८५५-१८९७) हे तमिळ देवीस आवाहन या तमिळनाडू राज्याच्या राज्यगीताचे रचनाकार आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १८५५ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८९७ मधील मृत्यू
इ.स.पू. ३१५
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ३१५ वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
कमला दास
व्यतिगत जीवन
कमला दास यांचे वडील कलकत्यातील एका विश्वविख्यात कंपनीमध्ये वरिष्ठ अधिकारी होते. आई बालमणी अम्मा, या लेखिका. त्यामुळे लहानपणापासूनच कमला दास ह्यांना साहित्याची आवड निर्माण झाली. कलकत्यातील एका मिशनरी शाळेत त्यांचे शिक्षण झाले. तिथले जात-धर्माबद्दलचे अनुभव फार दुःखदायक होते. वयाच्या १५ वर्षीच त्यांचे लग्न लावून दिले. त्यांचे पती माधव दास बँकेत वरिष्ठ अधिकारी होते. माधव दास यांनीच त्यांना लिखाणासाठी प्रोसाहित केले. कमला दास यांनी इंग्रजी आणि मल्याळम भाषेतून लिखाण करण्यास सुरुवात केली. एका इंग्रजी वृत्तपत्रात त्याच्याबद्दल म्हंटले होते, 'दि मदर ऑफ मॉडर्न इंग्लिश इंडियन पोएट्री'- भारतातील आधुनिक इंग्रजी काव्याची जननी !'
आत्मचरित्र
इ.स.१९७२मध्ये कमला दास यांचे त्यांच्या वयाच्या ४२व्या वर्षी 'माय स्टोरी (मल्याळी नाव इंटे कथा)' हे मल्याळी आत्मचरित्र प्रसिद्ध झाले. प्रसिद्ध झाल्याझाल्याच ते अपरंपार, सर्वाधिक लोकप्रिय झाले व तेवढेच वादग्रस्तही ठरले. पंधरा दिवसांतच आत्मचरित्राच्या पन्नास हजार प्रती खपल्या. या आत्मचरित्रात स्त्रीच्या लैगिक भावनाचा उद्रेक, आशा, अपेक्षा यांच्यावर भर दिला आहे. नंतर त्यांनी आत्मचरित्राचा बराचसा भाग काल्पनिक असल्याचे सांगितले.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म वर्ग:मल्याळी लेखिका
संगम (मुरबाड)
संगम हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मुरबाड तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
समाशोधन
समाशोधन ही धनादेशा द्वारे रकमेच्या हस्तांतरणाची प्रक्रिया होय.
पद्धत
ग्राहकाने बँकेत भरलेले धनादेश एकत्र करून समाशोधन गृहात पाठवले जातात. प्रत्येक धनादेशावर चुंबकीय वर्णओळख पट्टी वर बँकेचे नाव/ संकेतांक तसेच इतर तपशील  छापलेले असतात त्या प्रमाणे प्रत्येक बँकेने भरलेले धनादेश इतर कुठल्या बँकांना द्यायचे याची यादी बनवली जाते. सहभागी बँकांनी किती रक्कम देणे आहे आणि प्रत्येक सहभागी बँकेला किती रक्कम येणे आहे याचा हिशोब ठेवण्याचे काम समाशोधन गृह करते. हे धनादेश प्रत्येक शाखेत पाठवले जातात. ग्राहकाच्या खात्यात रक्कम पुरेशी असेल तर धनादेश खात्याला नावे टाकले जातात.याला धनादेश वटणे असे म्हणतात. रक्कम पुरेशी नसल्यास धनादेश वटला नाही म्हणून परत केला जातो.
समाशोधनाची नवी चेक ट्रंकेशन पद्धत
मोठ्या शहरात धनादेश प्रत्यक्ष पाठवण्याऐवजी त्याची प्रतिमा घेऊन, ही प्रतिमा आणि धनादेशाची माहिती विशिष्ट स्वरूपात भारतीय राष्ट्रीय भुगतान निगमच्या (National Payment Corporation Of India) माध्यमातून इतर बँकाकडे पोचवली जाते.
समाशोधन गृहाचे व्यवस्थापन आता भारतीय राष्ट्रीय भुगतान निगमच्या माध्यमातून केले जाते.
वर्ग:बँकिंग
कोयना जलविद्युत प्रकल्प
कोयना जलविद्युत प्रकल्प हा भारतातील सर्वात मोठा जलविद्युत प्रकल्प आहे. या प्रकल्पाचे चार टप्पे आहेत. जास्त मागणीच्यावेळी सर्व मिळुन या टप्प्यातून 2958 MW वीज निर्मिती केली जाऊ शकते. हा प्रकल्प महाराष्ट्र राज्य विद्युत मंडळ (म.रा.वि.मं./MSEB) या कंपनीच्या विद्यमाने चालविला जातो.
कोयना धरण
कोयना नदी ही महाबळेश्वर येथे उगम पावते,कोयना नदीवर कोयना धरण बांधण्यात आले आहे. धरणाची उंची १०३.२ मीटर(३३९ फूट) व लांबी ८०७.२ मीटर (२,६४८ फूट) आहे.
चौथा टप्पा
हेळवाकजवळील देशमुखवाडी येथे कोयना नदीवर धरण बांधून पाणी आडविले आहे.
वर्ग:पश्चिम घाटातील उर्जा प्रकल्प
कृष्णशास्त्री चिपळूणकर
कृष्णशास्त्री चिपळूणकर (इ.स. १८२४ - इ.स. १८७८) हे मराठी लेखक आणि समाजसेवक होते.
अनुभव
अनुभव म्हणजे...
कृष्णशास्त्री चिपळूणकर
कृष्णशास्त्रींनी ‘पद्यरत्नावली’ हा ग्रंथ १८६५ मध्ये प्रकाशित केला. या ग्रंथातली मेघदूत, अन्योक्तिकलाप, विद्याप्रशंसा, प्रश्नोत्तरावली व विलाप अशी पाच प्रकरणे कालिदास, भवभूती, बिल्हण, जगन्नाथराय इत्यादी अत्यंत रसिक व प्राचीन कवींच्या ग्रंथांच्या आधाराने लिहिली होती. ग्रंथात मनोवेधक व सुरस वृत्तांचे श्लोक, आर्या, साक्या, दिंडय़ा इत्यादी वृत्ते योजिली आहेत.
कृष्णशास्त्री चिपळूणकरांचे हे नोकरी आणि भाषांतर-लेखनकार्य सुरू असतानाच त्यांनी ‘विचारलहरी’, ‘मराठी शालापत्रक’ या नियतकालिकांचे संपादनही काही काळ केले होते.
कृष्णशास्त्री चिपळूणकर यांची साहित्यरचना
वर्ग:इ.स. १८२४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८७८ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कावेरी (अभिनेत्री)
कावेरी, कल्याणी तथा कावेरी कल्याणी मुरलीधरन ही दक्षिण भारतीय चित्रपटांतून अभिनय करणारी अभिनेत्री आहे. हिने अम्मानम किली मल्याळी चित्रपटातून बालकलाकार म्हणून पदार्पण केले होते.
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:मल्याळी व्यक्ती वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
केसुर्डी
केसुर्डी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील खंडाळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान थंड व आल्हाददायक आहे. जून ते सप्टेंबर या कालावधीत नैर्ऋत्य मोसमी वाऱ्यांपासून वर्षातील सर्वाधिक पाऊस पडतो. येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो.
संदर्भ
वर्ग:खंडाळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
गेम्मा फ्रिसियस
फ्रिसियस, गेम्मा वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १५०८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १५५५ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गोल्डा मायर
गोल्डा मायर (हिब्रू גּוֹלְדָּה מֵאִיר ; रोमन लिपी: Golda Meir), पूर्वाश्रमीच्या गोल्डा माबोविच (रशियन: Голда Мабович ; रोमन लिपी: Golda Mabovich), (३ मे, इ.स. १८९८ - ८ डिसेंबर, इ.स. १९७८) या शिक्षिका, किब्बुत्झ्निक व इस्रायेलच्या राज्याच्या चौथ्या पंतप्रधान होत्या. त्यांनी १७ मार्च, इ.स. १९६९ ते ३ जून, इ.स. १९७४ या कालखंडा पंतप्रधानपदाची धुरा सांभाळली.
रशियन साम्राज्यामधील क्यीव येथे जन्मलेल्या मायर ह्यांचे बालपण व शिक्षण अमेरिकेच्या मिलवॉकी शहरामध्ये झाले. तरुण वयापासूनच त्यांच्यामध्ये कट्टर ज्यू राष्ट्रीयत्वाची भावना होती. इ.स. १९१८ मध्ये लग्नानंतर त्या पॅलेस्टाइनमध्ये स्थानांतरित झाल्या. इस्रायलच्या स्थापनेमध्ये त्यांची महत्त्वपूर्ण भुमिका होती.
मोरगव्हाण
मोरगव्हाण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
गोल्डा मायर
इ.स. १९५६ ते १९६६ दरम्यान त्या इस्रायलच्या परराष्ट्रमंत्री होत्या. १९६९ साली लेव्हि एश्कॉलच्या मृत्यूनंतर मायर पंतप्रधानपदावर आल्या. त्या काळी पंतप्रधान बनलेल्या त्या जगातील केवळ तिसऱ्या महिला होत्या (सिरिमावो भंडारनायके व इंदिरा गांधी खालोखाल).
मोरगव्हाण
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
गोल्डा मायर
बाह्य दुवे
वर्ग:इस्रायलचे पंतप्रधान वर्ग:इस्रायली महिला वर्ग:इ.स. १८९८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७८ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
एडवर्ड स्मिथ-स्टॅन्ली
एडवर्ड स्मिथ-स्टॅन्ली, डर्बीचा १४वा अर्ल (इंग्लिश: Edward Smith-Stanley, 14th Earl of Derby) (२९ मार्च, इ.स. १७९९ - २३ ऑक्टोबर, इ.स. १८६९) हा ब्रिटिश राजकारणी व तीन वेळा युनायटेड किंग्डमचा पंतप्रधान होता. तिन्ही वेळा त्याचा कार्यकाळ संक्षिप्तच राहिला.
बाह्य दुवे
वर्ग:युनायटेड किंग्डमचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १७९९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८६९ मधील मृत्यू
टॉटेनहॅम हॉटस्पर एफ.सी.
टॉटनहॅम हॉटस्पर  हा लंडनच्या मध्यवर्ती भागातील फुटबॉल क्लब आहे. हा टॉटनहॅम या नावाने अथवा नुसतेच स्पर्स या नावाने ओळखला जातो. अत्यंत वेगाने खेळ करण्यासाठी स्पर्सचा संघ प्रसिद्ध आहे. इंग्लिश प्रिमियर लीगमध्ये खूप पूर्वी दोन विजेतेपदे मिळवली आहेत. लीगमध्ये यांचे यश मर्यादीत असले तरी एफ.ए. कप मध्ये भरीव कामगीरी या क्लबने केली आहे.
प्रसिद्ध खेळाडू
वर्ग:इंग्लिश फुटबॉल क्लब
इ.स.पू. ३१६
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ३१६ वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
माल्कम हिल्टन
माल्कम जेमिसन हिल्टन (ऑगस्ट २, इ.स. १९२८ - जुलै ८, इ.स. १९९०) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून चार कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळलेला खेळाडू होता.
हिल्टन, माल्कम हिल्टन, माल्कम हिल्टन, माल्कम वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कवियूर पोन्नम्मा
वर्ग:मल्याळम चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९४५ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बेहेड
बेहेड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील निफाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:निफाड तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
मोहम्मद झहीद
मोहम्मद झहीद (२ ऑगस्ट, इ.स. १९७६:पंजाब, पाकिस्तान - ) हा 🇵🇰 pakistanकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळलेला खेळाडू आहे. हा पाच कसोटी आणि ११ एकदिवसीय सामने खेळला.
झहीद उजव्या हाताने फलंदाजी व जलदगती गोलंदाजी करतो.
वर्ग:पाकिस्तानचे पुरूष क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७६ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कमलाबाई रघुनाथराव गोखले
कमलाबाई रघुनाथराव गोखले तथा कमला कामत या भारतीय चित्रपटसृष्टीतील प्रथम बाल स्त्री-कलाकार होत्या. कमलाबाईंच्या आई दुर्गाबाई कामत यांना चित्रपट सृष्टीतील पहिल्या महिला कलाकार बनण्याचा मान मिळाला. या दोघींनी एकाच वेळी आणि एकत्र दादासाहेब फाळके यांच्या मोहिनी भस्मासुर या मूकपटात काम केले.
कौटुंबिक माहिती
कमलाबाई या दुर्गाबाई कामत आणि मुंबई च्या जे.जे स्कूल ऑफ आर्ट्‌स मधील प्राध्यापक आनंद नानोसकर यांची कन्या होत. रघुनाथ गोखले हे त्यांचे पती. चंद्रकांत गोखले, लालजी गोखले व सूर्यकांत गोखले ही त्यांची तीन मुले होत. लालजी गोखले आणि सूर्यकांत गोखले हे दोघे तबलावादक होते तर चंद्रकांत गोखले चित्रपट आणि नाट्य अभिनेता होते. चंद्रकांत गोखले यांचे पुत्र विक्रम गोखले हेदेखील चित्रपट, नाट्य आणि दूरचित्रवाणी अभिनेते आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:मराठी अभिनेत्री वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९७ मधील मृत्यू
मराठी भाषेत रूढ झालेले काही फारसी शब्द
फारसी ही सध्याच्या इराण व पूर्वीच्या पर्शियन साम्राज्याची भाषा आहे. सुमारे इ.स. १२९६ मध्ये फारसी ही भाषा त्याकाळच्या दिल्लीच्या शासनासोबत (बघा: अल्लाउद्दीन खिलजी) महाराष्ट्रात आली. त्यानंतर शासन कारभारात, बहामनी राज्यकर्त्यांमुळे फारसी भाषेचा वापर वाढला.फारसी भाषा सुमारे ३९१ वर्षे महाराष्ट्रात होती. त्यामुळे मराठी भाषेवर त्याचा प्रभाव पडला. फारसीचा मराठी भाषेवरील परिणाम कमी व्हावा म्हणून शिवाजी महाराजांनी आपल्या राज्याभिषेकानंतर, राज्यव्यवहार कोश तयार करण्यास सांगितले.
स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी भाषा शुद्धीकरणासाठी खूप प्रयत्न केले. त्यांनी मराठी भाषेला काही नवीन शब्द दिले, पण जुने फारसी प्रचलित शब्द तितक्याच जोमाने, पण जराशा वेगळ्या अर्थाने कायम टिकून राहिले.
{| class="wikitable" ! अनु.क्र. !! फारसी शब्द !!भाषांतरित मराठी पर्यायी शब्द असे अनेक शब्द आहेत..
खार जमीन
वर्ग:माती वर्ग:शेती वर्ग:स्थापत्य अभियांत्रिकी
गुस्तावस एडोल्फस, स्वीडन
गुस्तावस एडोल्फस तथा गुस्ताव दुसरा एडोल्फ (डिसेंबर ९, इ.स. १५९४ - नोव्हेंबर ६, इ.स. १६३२) हा १६११ ते १६३२ पर्यंत स्वीडनचा राजा होता.
वर्ग:स्वीडनचे राज्यकर्ते वर्ग:इ.स. १५९४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १६३२ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नलेश दत्तात्रेय पाटील
नलेश पाटील (जन्म : पालघर, २९ जानेवारी, इ.स. १९५४; - मुंबई, ७ सप्टेंबर, २०१६) हे मराठी भाषेतील एक कवी होते. ते आपल्या आगळ्या-वेगळ्या शैलीद्वारे पहाडी आवाजात कविता सादर करत असत. झाडे, पाने, फुले, घरटी, पक्षी, आभाळ, ऊन, पाऊस, समुद्र, बदलणारे ऋतू अशा निसर्गदत्त घटक हे त्यांच्या कवितेच्या अग्रस्थानी असायचे.
जीवन
नलेश पाटील यांचे संपूर्ण शिक्षण इंग्रजी माध्यमातून झाले असले तरी नलेश पाटील यांचा मराठीचा गाढा अभ्यास होता. त्यांचे कलाविषयक मुंबईच्या जे. जे. इन्स्टिट्यूट ऑफ अप्लाईड आर्ट या संस्थेत झाले होते. ते एका अमेरिकन कंपनीत क्रिएटिव्ह डायरेक्टर होते.कवितांच्या गावा जावे' हा त्यांच्यासह अशोक नायगावकर, निरंजन उजगरे, नलेश पाटील, अशोक बागवे, अरुण म्हात्रे, महेश केळुस्कर, सौमित्र ह्या सर्व कवींचा एकत्रित काव्य गायन समारंभ असे. या रंगमंचीय कार्यक्रमामुळे नलेश पाटील यांना अमाप प्रसिद्धी मिळाली. 'नक्षत्रांचे लेणे' या दूरचित्रवाणीवरील कार्यकर्माताही त्यांच्या कविता गायल्या गेल्या.
'टूरटूर' आणि 'हमाल दे धमाल' या चित्रपटांसाठी त्यांनी गीतलेखनही केले आहे.
नलेश पाटील यांच्या लोकप्रिय कवितांतील काही ओळी
झाडावरले हिरवे झाकण उचलून पाहू आत.. निळ्या ऐटीत बसले.. गळा डोंगराच्या रुळे ऊन पाण्याची साखळी.. हिरव्या हातांवरती वाटते उतरून ऊन पाणी झाले.. मी सोवळ्या धुक्यात गेलो आकाशी पोहून. नेसतात माळावरी हिरवळ नऊवारी.. खळ्कन फुटले पाणी आणि अंगावरती उडली गाणी; त्या गाण्याच्या शिंतोड्यांचा अंगि शहारा ओला ओला.. पंक्चर करून एक ढग, पेरावा अंगणात कारंजे म्हणून. जणू नभ पाणावले आर्त नजरेमधुनी दिस पावसाचे आले पान फुटले वेलीत किती दिसाने ओढा मंजूळ झाला गं.. झाला गं.. पाऊस आला गं.. थेंब वाजती खुळ्ळुक हिरवागार झाला पुन्हा मातीमधला काळोख.. अन् झाडे ऋतूभर मश्गुल आपल्याच रूपात..
नलेश पाटील यांचे प्रकाशित काव्यसंग्रह
वर्ग:मराठी कवी
कांडीकोळसा
कांडीकोळसा हा भारतातील अनेक शहरांत भासणारी इंधन समस्या थोड्याफार प्रमाणात दूर करणारा एक उपाय आहे. ज्यांनी कांडीकोळशाचा व्यापार केला ते मोठे झाले, कारण या कोळशालाला बाजारपेठ शोधावी लागत नाही. सर्वाकडे कुकिंग गॅस नसतो, रॉकेल मिळत नाही. मिळते तेही पुरत नाही, महागही पडते. शहरात सरपणही मिळत नाही. झोपडपट्टीवासीयांची तसेच हातावरचे पोट असणाऱ्यांचे हाल याहीपेक्षा जास्त आहेत. याला लोकांनी पर्याय शोधला आहे. तो म्हणजे लाकडी भुसा व कोळश्यावर चालणाऱ्या शेगड्या. पाणी तापविणे, स्वयंपाक करणे याकरिता त्या उपयोगी आहेत. कांटीोळसा बनवणे हा महिलांना वैयक्तिकपणे तसेच महिलांच्या बचतगटांना सामुदायिकरित्या करता येण्यासारखा व्यवसाय आहे. हा व्यवसाय महिलाना आपला घरप्रपंच सांभाळून करता येतो. एखादीची राहण्याची जागा तळमजल्यावर असेल व आसपास थोडीशी रिकामी जागा असेल तर महिलांना हा व्यवसाय करण्यास अतिशय सोयीचे आहे..
=कांडीकोळसा तयार करणे=
कार्यप्रक्रिया
कांडी कोळसा तयार करण्याचे मशीन बाजारात मिळते ते खरेदी करावे. कांडी कोळसा तयार करण्याकरिता दगडी कोळशाची राख, लाकडी कोळशाची राख, पाला पाचोळा, जळाऊ टाकाऊ वस्तूंचा चुरा, शेण, काळी माती, मिक्स करून भिजत घालतात. हे मिश्रण कोळसा तयार करण्याच्या मशीनमध्ये टाकून. सरळ, गोल आकाराचा अथवा सांडग्याच्या आकाराचा कोळसा तयार करता येतो. दोन-तीन दिवस याला चांगले ऊन दिले की उत्तम प्रतीचा कोळसा तयार होतो.
प्रकल्पक्षमता
हा प्रकल्प माध्यम स्वरूपाचा असून, या प्रकल्पात एका वर्षात पाच मेट्रिक टन इतके कांडीकोळशाचे उत्पादन अपेक्षित आहे.
संदर्भ
वर्ग:इंधने वर्ग:शेती
जमिनीचे आम्लिकरण
काही रसायने जी जमीनीचे आम्लिकरण करतात
Some chemicals which acidify the soil
इ.स.पू. ३१७
समाप्ती
वर्ग:इ.स.पू. ३१७ वर्ग:इ.स.पू.चे ३१० चे दशक वर्ग:इ.स.पू.चे ४ थे शतक वर्ग:इ.स.पू.चे १ ले सहस्रक
जमिनीचे आम्लिकरण
काही रसायने जी जमीनीचे आम्लिकरण करतात
वर्ग:माती