cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
दत्तात्रेय रामचंद्र बेंद्रे
बेंद्रे यांची साहित्यसेवा
पुण्यात असताना बेंद्रे यांच्या पुढाकाराने १९१५ साली रविकिरण मंडल व शारदा मंडळ या नावाने मित्रमंडळांची स्थापना झाली. यामंडळाट्देश-विदेशांतील साहित्य्व काव्य यांची चर्चा, चिंतन व मनन होत असे.
पुढे धारवाडला आल्यावर बेंद्रे यांनी तेथेही ’गेळेवर गुंपू’ची म्हणजे मित्र मंडळाची स्थापना केली. कन्नड साहित्यामध्ये या मंडळाला आजही मानाचे स्थान आहे.
इ.स. १९५९ साली बेंद्रे यांनी म्हैसूर विद्यापीठात मराठी साहित्याविषयी तीन व्याख्याने दिली. अमृतानुभव, व चांगदेव पासष्टी यांचे कानडी भाषेत अनुवाद केले. मराठी लोकांना आधुनिक कन्‍नड काव्य, आणि विनोद यांचा परिचय करून दिला.
बाह्य दुवे
वर्ग:कन्नड साहित्यिक वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:मराठी व्यक्ती वर्ग:ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती वर्ग:इ.स. १८९६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८१ मधील मृत्यू
भक्तिमार्ग
नवविधा भक्तिमार्गामध्ये भक्ती नऊ प्रकार सांगितलेले आहेत. प्रत्येकाने अहंकार बाजूला ठेवूनच परमेश्वराची आराधना व सेवा केली पाहिजे असे या मार्गात मानले जाते. भजन हा भक्तिमार्गामध्ये सर्वात सोपा प्रकार मानला जातो. भक्तिमार्ग, योगमार्ग आणि ज्ञानमार्ग हे परमेश्वर प्राप्तीचे मुख्य मार्ग होत असे भारतीय तत्त्वज्ञान मानते. पतंजलींनी भक्तिमार्ग आणि अष्टांग योग असे योगशास्त्राचे दोन भाग केले आहेत.
इतिहास
वायू पुराणात भक्तिमार्गाचा उल्लेख आढळतो. भक्तिमार्गा ज्ञानमार्गा वैराग्यानिलनीरजाः। उपासनविधिश्चोक्तः कर्मसंशुद्धिचेतसाम् ।। ४२.१५ ।। ज्ञानेश्वर आणि नामदेव या संतांनी तेराव्या शतकात समताधिष्ठित सहज आणि सोपा भक्तिमार्ग लोकांपुढे सांगितला. मराठी संत तुकाराम यांनी भक्तिमार्गाची शिकवण अभंग रचनेत दिली आहे. रामदास स्वामी रचित दासबोध या ग्रंथात समास पहिला : ग्रंथारंभलक्षण येथे भक्तिमार्गाची महती सांगितली आहे. ग्रन्था नाम दासबोध | गुरुशिष्यांचा संवाद | येथ बोलिला विशद | भक्तिमार्ग गजानन महाराज यांनी ही हीच शिकवण पुढे नेली आहे. श्रीमद भगवद्गीता या ग्रंथात भगवान श्रीकृष्णाने अर्जुनाला भक्तियोगाचा उपदेश केला आहे.(अध्याय बारावा)
आंतरराष्ट्रीय स्वरूप
वर्ग:हिंदू धर्म
किर्गिझस्तानी सोम
सोम (किर्गिझ:сом) हे किर्गिझस्तानचे अधिकृत चलन आहे.
वर्ग:किर्गिझस्तान
एकलाहरे (दिंडोरी)
एकलाहरे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
विपुलश्री (मासिक)
विपुलश्री हे मराठी साहित्यातील एक मानाचे मासिक आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी मासिके वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
कांदळे (रोहा)
कांदळे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
पर्थ स्कॉर्चर्स
पर्थ स्कॉर्चर्स क्रिकेट संघ, पर्थ शहरातील असून, बिग बॅश लीग मध्ये खेळतो.
वर्ग : बिग बॅश लीग स्कॉर्चर्स
रेणकापूर (समुद्रपूर)
रेणकापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
राल्फ वाल्डो एमर्सन
एमर्सन, राल्फ वाल्डो वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १८०३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८८२ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मे २२
बाह्य दुवे
मे २० - मे २१ - मे २२ - मे २३ - मे २४ - (मे महिना)
बेळवडे खुर्द
बेळवडे खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
अपराजिता सारंगी
अपराजिता सारंगी (८ ऑक्टोबर, १९६९:भागलपूर, बिहार, भारत - ) या भारतीय राजकारणी आहेत. या भुबनेश्वर मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेल्या.
वर्ग:भुबनेश्वरचे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
माँटेनिग्रो
मॉंटेनिग्रो हा बाल्कन प्रदेशातील एक देश आहे. मॉंटेनिग्रोच्या उत्तरेला व वायव्येला बोस्निया आणि हर्झगोव्हिना, ईशान्येला सर्बिया, पूर्वेला कोसोव्हो, दक्षिणेला आल्बेनिया तर पश्चिमेला क्रोएशिया हे देश व नैऋत्येला एड्रियाटिक समुद्र आहेत. पॉडगोरिका ही मॉंटेनिग्रोची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.
इतिहास
१९९१ सालापर्यंत मॉंटेनिग्रो हा भूतपूर्व युगोस्लाव्हिया देशाचा एक भाग होता. ११९२ साली युगोस्लाव्हियाचे विघटन झाले व इतर स्वतंत्र देशांबरोबर युगोस्लाव्हियाचे संघीय प्रजासत्ताक ह्या देशाची २७ मे १९९२ रोजी स्थापना करण्यात आली, ज्याची सर्बिया व मॉंटेनिग्रो ही दोन संघराज्ये होती. ४ फेब्रुवारी २००३ रोजी ह्या देशाचे नाव बदलून सर्बिया व मॉंटेनिग्रोची संघीय राज्ये असे ठेवण्यात आले. पण ३ जून २००६ रोजी मॉंटेनिग्रो आणि सर्बिया हे दोन देश वेगळे झाले.
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपातील देश
उरण विधानसभा मतदारसंघ
उरण विधानसभा मतदारसंघ - १९० हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभे च्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, उरण मतदारसंघात रायगड जिल्ह्यातील १. उरण तालुका आणि २. खालापूर तालुक्यातील चौक महसूल मंडळ आणि ३. पनवेल तालुक्यातील ओवळे, पोयंजे ही महसूल मंडळे यांचा समावेश होतो. उरण हा विधानसभा मतदारसंघ मावळ लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
अपक्ष उमेदवार महेश बालदी हे उरण विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
संदर्भ
उरण विधानसभे साठी २०१९ मध्ये होणाऱ्या निवडणुका साठी बूथची नवी रचना अमलात येणार आहे आता ३०९ बूथचे ३२४ बूथ होतील
शिखा टंडन
शिखा टंडन (जन्म-२० जानेवारी १९८५)त्या एक बेंगळुरू मधील स्विमिंग चॅम्पियन आहे. टंडन यांनी राष्ट्रीय स्तरावरील १४६ पदके आणि आंतरराष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये ३६ पदके मिळविली आहेत. ज्यात पाच सुवर्ण पदकांचा समावेश आहे. सध्या त्या अमेरिकेच्या विज्ञान संघाचे सदस्य आहेत.जे यूएसएडीएच्या वैज्ञानिक पुढायांसाठी महत्त्वाचे असलेले संसाधन, अहवाल आणि प्रकल्पांची दैनंदिन कामकाजाची प्रगती, विकास व देखभाल करीत आहे.
उरण विधानसभा मतदारसंघ
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:रायगड जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:मावळ लोकसभा मतदारसंघ
शिखा टंडन
वैयक्तिक जीवन
टंडन यांच्या धाकटया भावच नाव शोभित टंडन आहेत.ज्यांना अस्थमाचा त्रास झाला होता. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार त्यांच्या आईने त्यांच्या फुफ्फुसाची क्षमता सुधारण्यासाठी त्यांना पोहायला सांगितले. आणि शिखा टंडन त्यांच्याबरोबर जोडले गेले.त्यांचे रोल मॉडेलमध्ये जेनी थॉम्पसन आणि इंज डी ब्रुझन यांचा समावेश आहे.
टंडन यांनी जैन विद्यापीठाच्या छत्रछायेखाली श्री भगवान महावीर जैन महाविद्यालयाचा समावेश घेतला.आणि नंतर बेंगळुरू विद्यापीठातील जैवतंत्रज्ञानचा अभ्यास केला.
तिने केस वेस्टर्न रिझर्व विद्यापीठ,ओहायो या विद्यापीठातून जीवशास्त्र आणि जैवतंत्रज्ञान मध्ये तिची दोन्ही मास्टर डिग्री पूर्ण केल्या.आणि सध्या यूएस अँटीडोपोसिंग एजन्सी, कॉलोराडो स्प्रिंग्स, यूएसए येथे विज्ञान कार्यक्रम आघाडी म्हणून काम करीत आहे.
कारकीर्द
जेव्हा त्या १२ वर्षांच्या होत्या तेव्हा टंडन एका राज्य सभेत दिसलेले.दोन राष्ट्रीय स्पर्धांमध्ये स्पर्धा घेण्यात आली व कांस्यपदक पटकावले. टंडन १३ व्या वर्षी आशियाई स्पर्धेत आणि १६ वर्षांखालील त्यांच्या पहिल्या जागतिक स्पर्धेत खेळण्यासाठी गेल्या होत्या. २००१ च्या २८ व्या ज्युनिअर राष्ट्रीय जलतरण स्पर्धेत टंडनने २०० मीटर वैयक्तिक पदक जिंकले,नवीन रेकॉर्ड सेट केले. २००२ साली टंडन बुसानमध्ये आशियाई स्पर्धेत १०० मीटर फ्रीस्टाईलमध्ये इव्हेंटमध्ये ८ वा क्रमांक पटकावला. २००३ च्या ५७ व्या सीनियर राष्ट्रीय जलतरण स्पर्धेत टंडनने भारतीय महिलांच्या ५० फ्रीस्टाइल रेकॉर्डसला २६.६१ सेल्सचा ब्रेक केला.या स्पर्धेत त्यांनी पाच वैयक्तिक सुवर्ण पदके जिंकली आणि सलग तिसऱ्या वर्षी त्यांना सर्वोत्तम जलतरणपटू घोषित करण्यात आले.
बाह्य दुवे
स्पोर्ट्स
फेसबुक फॅन पेज वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म वर्ग:हयात भारतीय व्यक्ती वर्ग:भारतीय जलतरणपटू
रेडिओ सेंट्रल - बेल्जियम
रेडिओ सेंट्रल हे एंटवर्पच्या जुन्या शहराच्या मध्यभागी असलेले बेल्जियमचे भूमिगत रेडिओ स्टेशन आहे. ३१ ऑक्टोबर १९८० रोजी राष्ट्रीय राज्य नेटवर्कच्या ब्रॉडकास्टिंग मक्तेदारीच्या निषेधार्थ देशभरात सुरू झालेल्या पहिल्या पायरेटेड रेडिओ स्टेशनपैकी हे एक स्टेशन होते. अनेक प्रायोगिक कार्यक्रम आणि कोनाडा संगीत असलेला हा एक स्वतंत्र रेडिओ प्रकल्प होता आणि अजूनही आहे. या रेडिओ स्थानकाची ना-नफा तत्त्वावर काम करणारी संस्था म्हणून रचना करण्यात आली होती. योगदान देणारे सर्व स्वयंसेवक आहेत आणि सर्व ऑन-एर टॅलेंट गुंतवणुकीला वित्तपुरवठा करतात आणि प्रकल्पाचा चालू खर्च भागवतात. अशा प्रकारे, रेडिओ सेंट्रल स्थानिक सरकार किंवा व्यावसायिक प्रायोजकांपासून स्वतंत्र राहू शकते. बहुतेक प्रोग्रामिंग डच भाषेत आहे. परंतु इंग्रजी आणि इतर भाषांमध्ये देखील बरेच कार्यक्रम आहेत. स्टेशन इच्छुक, महत्त्वाकांक्षी आणि सर्जनशील रेडिओ प्रसारकांसाठी एक प्रारंभिक व्यासपीठ प्रदान करते, ज्यांना ध्वनी, संपादकीय, संगीत, अहवाल आणि भाषेमध्ये प्रयोग करण्याचा परवाना दिला जातो. बेल्जियमच्या राष्ट्रीय माध्यमांमधील अनेक करिअरकडे गेले आहेत. जॅन बलियाउ आणि स्टीफन ब्लॉममार्ट सारखे मूळ संस्थापक सदस्य आता व्हीआरटी टेलिव्हिजनवर आंतरराष्ट्रीय संवाददाता म्हणून काम करतात.
स्टुडिओ रिव्हर फ्रंट बुलेवर्डवर स्टीनच्या जवळ स्थित असल्याने, रेडिओ सेंट्रलला जिवंत शहराच्या नाडीवर बोट असल्याचे म्हटले जाऊ शकते. वर्षानुवर्षे अनेक आंतरिक शहर सांस्कृतिक उपक्रम, पक्ष आणि "कला" रेडिओ प्रकल्पांचे आयोजन आणि समर्थन केले आहे.
बालपण
(असंबद्ध, अर्थशून्य, निरर्थक, अर्थहीन लेख)
बालपण ही मानवाच्या शरिराच्या वाढीतील जन्मानंतरची व पौगंडावस्थेपूर्वीची अवस्था होय. या अवस्थेत व्यक्तीला स्वतःबद्दल फारशी जाणीव नसते. बालपण हा जिवनाचा असा भाग आहे जिथे बालपणातील आयु शब्द बालपण हे अविशिष्ट आहे(म्हणजे काय?). मानवीय विकासात वयाच्या भिन्न-भिन्न टप्प्यासाठी प्रयुक्त होऊ शकतो (म्हणजे काय?). विकासात्मक रूपात हे बालपण आणि वयस्कच्या मधील कालावधीला दर्शवते. सामान्य शब्दात बालपणला जन्मापासून आरंभ झाल्याचे मानले जाते. अवधारणेच्या रूपात (म्हणजे काय?) काही लोक बालपण याला खेळ आणि मनाच्या निर्मळपणात जोडुन पाहातात, जे किशोरवयात समाप्त होते. अनेक देशात, एक बालिग (म्हणजे काय?) होण्याचे वय असते जेव्हा बालपण आधिकारिक रूपात समाप्त होते आणि व्यक्ती क़ानूनी द्रुष्टी ने वयस्क होतो. हे वय 13 ते 21च्या सुमारास कोठे ही असू शकते आणि 18 सगळ्यात सर्रास आहे.
बालपणाचे विकासात्मक चरण अधिक माहितीसाठी पहा: Child development stages and Child development प्रारंभिक बालपण शैशवावस्था नंतर हे प्रारंभिक बालपण येते आणि बालकाचे डगमगते चालण्या बरोबर सुरू होते जेव्हा मुल बोलने आणि स्वतंत्र रूपात चालतो जेथे शैशवावस्था तीन वर्ष वयात समाप्त होते, जेव्हा मुल मूलभूत गरजांसाठी आपल्या आईवडिलांवर कमी निर्भर राहु लागतो. प्रारंभिक बालपण है सात ते आठ वय वर्षा पर्यंत असते. लहान मुलांच्या शिक्षणा साठी राष्ट्रीय संगठनानुसार पण प्रारंभिक बालपणची कालावधी जन्म ते आठ वय वर्ष आहे.
मध्य बालपण मध्य बालपण सरासरी सात किंवा आठ वयापासून सुरू होते जे अनुमाने प्राथमिक शाळेचे वय आहे आणि सरासरी पौगंडावस्था मध्ये संपते मग आता किशोरावस्था सुरू होते.
किशोरावस्था किशोरावस्था, ही बालपणची अंतिम अवस्था, यौवना पासून सुरू होते. किशोरावस्थाचे शेवटा आणि प्रौढची सुरुवात मध्ये देशवार आणि क्रियावार भिन्नता आहे आणि एकाच देश-राज्य किंवा संस्कृति मध्ये वेगवेगळे वय वर्षे असतात जेणेकरून व्यक्तिला तेवढे परिपक्व (कालक्रमानुसार तथा कानूनी रूप ने) मानले जाते की समाज द्वारे त्यांच्या वर कार्ये सौपवता येईल.
बालपणचा इतिहास तर्क दिले जाते की बालपण एक प्राकृतिक घटना नसून समाजची रचना आहे. एक महत्त्वपूर्ण मध्यवादी आणि इतिहासकार फिलिप एरीस ने अापल्या पुस्तकात सेंचुरीज़ ऑफ़ चाइल्डहुड मध्ये या गोष्टी कडे लक्ष वेधले आहे या विषयाला कनिंघम द्वारे अपनी पुस्तक इनवेन्शन ऑफ़ चाइल्डहुड (2006) मध्ये पुढे वाढविले जे मध्य काळा पासून बालपणाच्या ऐतिहासिक बाबीवर प्रकाश टाकते ज्याला ते विश्व युद्धाच्या नंतरच्या 1950, 1960 आणि 1970 दशकातील कालावधीच्या रूपात संदर्भित करते.
एरीस ने पेंटिग, समाधि-पत्थर, फ़र्नीचर आणि शाळा अभिलेखाच्या अध्ययनाला 1961 मध्ये प्रकाशित केले होते (काय संबंध?). त्यांनी पाहिले की 17वीं शताब्दीच्या पहिले बालकांचे प्रतिनिधित्व अल्प-वयस्कांप्रमाणे केले जायचे. तेव्हापासून इतिहासकारांनी पूर्वीच्या बालपणावर खूप शोध केले. एरीसचे पहिले जार्ज बोआस ने दी कल्ट आफ़ चाइल्डहुड प्रकाशित केले होते.
नवजागरण काळात, यूरोप मध्ये बालकांचे कलात्मक प्रदर्शन नाटकीय रूपाने वाढले तरी याने बालकांच्या प्रति सामाजिक वागणूकला प्रभावित नाही केले. बाल श्रम वर आलेख पहा (कुठे?)
जीन जैक्स रूसो असे व्यक्ती आहे ज्याला साधारणपणे बालपणाच्या आधुनिक धोरणाच्या उत्पत्तिचे श्रेय दिले जाते - किंवा त्यांच्या वर आरोपित (!) केले जाते. जान लॉक आणि अन्य 17व्या शताब्दीच्या अन्य उदार विचारकांच्या विचारांच्या आधारे रूसो ने बालपणाला प्रौढ धोका आणि व्यत्ययला सामोरे जाण्यापूर्वीची लघु अभयारण्य अवधि म्हणले आहे. रूसो ने निवेदन केले "या निरागसांच्या आनंदाला का लुटायचा जे ऐवढ्या लवकर व्यतीत होते. "सुरुवाती बालपणातील लवकर संपणारे या कालावधी मध्ये कडवटपणा का भरावा? जे सुंदर दिवस न तर बालकांसाठी परत येतील आणिना ही तुमच्या साठी परत येतील?
विक्टोरिया काळाला बालपणातील आधुनिक संस्थाच्या स्रोतच्या रूपात वर्णित केले आहे. विडंबना ही आहे की या काळातील औद्योगिक क्रांति ने बाल श्रमाला वाढविले होते, परंतु ईसाई सुसमाचार लेखक आणि लेखक चार्ल्स डिकेन्स आणि अन्यच्या अभियानामुळे बाल मजदूरी उत्तरोत्तर कम होत गेली आणि 1802-1878च्या कारख़ाना अधिनियम द्वारे समाप्त झाली. विक्टोरिया कालीन लोकांनी एकजुट होऊन कुटुंबाची भूमिका आणि बालकाच्या पवित्रते वर ज़ोर दिला आणि और ठळकपणे, तेव्हापासूनच पश्चिमी समाजात हे प्रस्थ चालू राहिले. [मूल शोध?]
समकालीन युगात, जो एल.किन्चेलो आणि शर्ली आर. स्टीनबर्ग ने बालपण आणि बालपणचे शिक्षण वर एक टीकात्मक सिद्धांत निर्माण केले ज्याला त्यानी किंडरकल्चर असे म्हटले. किन्चेलो आणि स्टीनबर्ग ने बालपणातील अध्ययन साठी अनेक शोधांचे आणि सैद्धांतिक विमर्श (ब्रिकोलेज)चे उपयोग विभिन्न दृष्टिकोणात - इतिहास लेखन, नृवंशविज्ञान, संज्ञानात्मक अनुसंधान, मीडिया अध्ययन, सांस्कृतिक अध्ययन, राजनीतिक आर्थिक विश्लेषण, हेर्मेनेयुटिक्स, सांकेतिकता, सामग्री विश्लेषण इत्यादीच्या आधारावर केले. या हुपरिपेक्षीय तपासणीच्या आधारावर किन्चेलो आणि स्टीनबर्ग ने दृढ़ता पूर्वक म्हणले की आधुनिक काळात बालपणाच्या नव्या युगात प्रवेश केले. या नाटकीय सांस्कृतिक परिवर्तनाचे साक्ष्य सर्वव्यापी आहे, परंतु 20वीं शताब्दीच्या शेवटी आणि 21वीं शताब्दीच्या सुरुवातीत अनेक व्यक्तींनी याला अजून पाहिले नाही. जेव्हा की बालपणाच्या लवकर निघून जाणारे या दिवसांमध्ये कड़वटपणा का भरावा जे दिवस न त्यांच्या साठी परत माघारी परततील न आपल्या साठी परततील.
समकालीन युग में, जो एल.किन्चेलो और शर्ली आर. स्टीनबर्ग ने बचपन और बचपन की शिक्षा पर एक आलोचनात्मक सिद्धांत का निर्माण किया, जिसे उन्होंने किंडरकल्चर का नाम दिया। किन्चेलो और स्टीनबर्ग ने बचपन के अध्ययन के लिए कई अनुसंधान और सैद्धांतिक विमर्शों (ब्रिकोलेज) का उपयोग विभिन्न दृष्टिकोणों - इतिहास लेखन, नृवंशविज्ञान, संज्ञानात्मक अनुसंधान, मीडिया अध्ययन, सांस्कृतिक अध्ययन, राजनीतिक आर्थिक विश्लेषण, हेर्मेनेयुटिक्स, सांकेतिकता, सामग्री विश्लेषण आदि के आधार पर किया। इस बहुपरिपेक्षीय जांच के आधार पर किन्चेलो और स्टीनबर्ग ने दृढ़ता पूर्वक कहा कि आधुनिक काल ने बचपन के नए युग में प्रवेश किया है। इस नाटकीय सांस्कृतिक परिवर्तन के साक्ष्य सर्वव्यापी है, लेकिन 20वीं सदी के अंत और 21वीं सदी की शुरुआत में कई व्यक्तियों ने इसे अभी तक देखा नहीं है। जब किन्चेलो और स्टीनबर्ग ने किंडरकल्चर का पहला संस्करण लिखा: दी कोर्पोरेट कल्चर ऑफ़ चाइल्डहुड इन 1997 (द्वितीय संस्करण, 2004), अनेक लोग जो बच्चों से संबंधित अध्ययन, अध्यापन या उनकी देखभाल करके अपनी जीविका चला रहे थे, वे रोज़ा
बालपणाची भौगोलिकता बालपणातील भूगोलात सम्मिलित आहे की कशा प्रकारे (वयस्क) समाज बालपणाच्या विचारांना ग्रहण करताे आणि अनेक रूपात वयस्कांचे आचरण बालकांच्या जीवनाला प्रभावित करतात. यात बालकांच्या जवळ पासचे वातावरण आणि वातावरणा संबंधी दृष्टिकोण तसेच तत्संबंधी गोष्टी येतात. काही विषयात हे बालकांच्या भूगोला सारखे आहे जे त्या वेळीच्या वेळ आणि स्थळाचे परीक्षण करते ज्यात बालक जीवन व्यतीत करतात.
बचपन की आधुनिक अवधारणाएं बचपन की अवधारणा जीवन-शैलियों में परिवर्तन और वयस्क अपेक्षाओं के परिवर्तनों के अनुसार विकसित होती और आकार बदलती प्रतीत होती है। कुछ लोगों का मानना है कि बच्चों को कोई चिन्ता नहीं होनी चाहिए और उन्हें काम करने की ज़रूरत नहीं होनी चाहिए; जीवन ख़ुशहाल और परेशानियों से मुक्त रहना चाहिए। आम तौर पर बचपन ख़ुशी, आश्चर्य, चिंता और लचीलेपन का मिश्रण है। आम तौर पर यह संसार में वयस्कों के हस्तक्षेप के बिना, अभिभावकों से अलग रहकर खेलने, सीखने, मेल-मिलाप, खोज करने का समय है। यह वयस्क जिम्मेवारियों से अलग रहते हुए उत्तरदायित्वों के बारे में सीखने का समय है।
बचपन को अक्सर बाहरी तौर पर मासूमियत के काल के रूप में देखा जाता है, जिसे सामान्यतः सकारात्मक सन्दर्भ में लिया जाता है, जो विश्व के सकारात्मकक दृष्टिकोण की ओर संकेत करता वर्ग:वाढ व विकास
मोहरी बुद्रुक
मोहरी बुद्रुक हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील भोर तालुक्यातील एक गाव आहे. मोहरी बु. हे पुणे जिल्ह्यातल्या भोर तालुक्यातील ६१०.८७ हेक्टर क्षेत्राचे गाव आहे.
भोगोलिक स्थान आणि लोकसंख्या
मोहरी बु. हे पुणे जिल्ह्यातल्या भोर तालुक्यातील ६१०.८७ हेक्टर क्षेत्राचे गाव असून २०११ च्या जनगणनेनुसार ह्या गावात ३१० कुटुंबे व एकूण १५३० लोकसंख्या आहे. ह्याच्या सर्वात जवळचे शहर भोर १५ किलोमीटर अंतरावर आहे. यामध्ये ७८४ पुरुष आणि ७४६ स्त्रिया आहेत. यामध्ये अनुसूचित जातीचे लोक ७७ असून अनुसूचित जमातीचे ३० लोक आहेत.ह्या गावाचा जनगणनेतील स्थल निर्देशांक ५५६७०९ आहे.
शैक्षणिक सुविधा
गावात २ शासकीय पूर्व-प्राथमिक शाळा आहेत. गावात २ शासकीय प्राथमिक शाळा आहेत. गावात १ शासकीय कनिष्ठ माध्यमिक शाळा आहे. सर्वात जवळील माध्यमिक शाळा (हातवे bk) ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील उच्च माध्यमिक शाळा (भोर) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पदवी महाविद्यालय (भोर) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अभियांत्रिकी महाविद्यालय (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील वैद्यकीय महाविद्यालय (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यवस्थापन संस्था (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पॉलिटेक्निक (सारोळा) ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. सर्वात जवळील व्यावसायिक प्रशिक्षण शाळा (भोर) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अनौपचारिक प्रशिक्षणकेंद्र (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील अपंगांसाठी खास शाळा (पुणे) १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
वैद्यकीय सुविधा (शासकीय)
सर्वात जवळील सामूहिक आरोग्य केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्राथमिक आरोग्य उपकेंद्र ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील प्रसूति व बालकल्याण केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील क्षयरोग उपचार केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील ॲलोपॅथी रुग्णालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील पशुवैद्यकीय रुग्णालय ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. सर्वात जवळील फिरता दवाखाना १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. सर्वात जवळील कुटुंब कल्याणकेंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
वैद्यकीय सुविधा (अशासकीय)
गावात १ बाह्यरुग्ण वैद्यकीय सुविधा आहे.गावात १ इतर पदवीधर वैद्यक व्यवसायी आहे.
पिण्याचे पाणी
गावात शुद्धीकरण न केलेल्या नळाच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.गावात न झाकलेल्या विहिरीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.गावात हॅन्डपंपच्या पाण्याचा पुरवठा आहे. गावात ट्यूबवेलच्या/बोअरवेलच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.गावात नदीच्या पाण्याचा पुरवठा आहे.
स्वच्छता
गावात उघडी गटारव्यवस्था उपलब्ध आहे.सांडपाणी थेट जलस्त्रोतांमध्ये सोडले जाते.या क्षेत्राचा संपूर्ण स्वच्छता अभियानात समावेश आहे. गावात सार्वजनिक स्वच्छता गृह उपलब्ध नाही.
संपर्क व दळणवळण
गावात पोस्ट ऑफिस उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील पोस्ट ऑफिस ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात दूरध्वनी उपलब्ध आहे. गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध आहे. गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध आहे. गावात इंटरनेट सुविधा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील इंटरनेट सुविधा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात खाजगी कूरियर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खाजगी कूरियर १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील ट्रॅक्टर १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. राष्ट्रीय महामार्ग गावाला जोडलेला नाही.सर्वात जवळील राष्ट्रीय महामार्ग ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. राज्य महामार्ग गावाला जोडलेला आहे. जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला आहे.जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला आहे.
बाजार व पतव्यवस्था
गावात एटीएम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील एटीएम ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात व्यापारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील व्यापारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात सहकारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सहकारी बँक ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध आहे.गावात स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध आहे.गावात रेशन दुकान उपलब्ध आहे. गावात आठवड्याचा बाजार उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
आरोग्य
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे.गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध आहे. गावात क्रीडांगण उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील क्रीडांगण १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक ग्रंथालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक ग्रंथालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध आहे.गावात विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध आहे. गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध आहे.
वीज
प्रतिदिवस ८ तासांचा वीजपुरवठा सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.
जमिनीचा वापर
मोहरी बु. ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
उत्पादन
मोहरी बु. ह्या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते ( महत्त्वाच्या उतरत्या अनुक्रमाने): भात, गहू, ज्वारी, भेंडी, भुईमुग.
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १००० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे वर्ग:भोर तालुक्यातील गावे वर्ग:महाराष्ट्र राज्यातील शहरे व गावे वर्ग:महाराष्ट्रातील शुद्धीकरण न केलेल्या पाण्याचा पुरवठा होणारी गावे
सत्याग्रही (मासिक)
सत्याग्रही हे मराठी साहित्यातील एक मानाचे मासिक आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी मासिके वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
सिडनी सिक्सर्स
सिडनी सिक्सर्स क्रिकेट संघ, सिडनी शहरातील असून, बिग बॅश लीग मध्ये खेळतो.
वर्ग : बिग बॅश लीग सिक्सर्स
रूणका
रुणका हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
कोकणगाव खुर्द
कोकणगाव खुर्द हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचा न्यू झीलंड दौरा, १९५१-५२
वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाने फेब्रुवारी १९५२ दरम्यान दोन कसोटी सामने खेळण्यासाठी न्यू झीलंडचा दौरा केला. कसोटी मालिका वेस्ट इंडीजने १-० अशी जिंकली. वेस्ट इंडीजचा हा पहिला न्यू झीलंड दौरा होता.
२री कसोटी
वर्ग:इ.स. १९५२ मधील क्रिकेट वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे न्यू झीलंड दौरे वर्ग:वेस्ट इंडीज क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे
पी.सी.एम.टी.
पी.सी.एम.टी. तथा पिंपरी चिंचवड म्युनिसिपल ट्रान्सपोर्ट ही पिंपरी चिंचवड महानगरपालिकेची सार्वजनिक वाहतूक संस्था होती.
वर्ग:पुणे
वसंतराव नाईक
वसंतराव फुलसिंग नाईक हे प्रख्यात कृषीतज्ञ, प्रगतशील शेतकरी व राजनितीज्ञ होते. महाराष्ट्राच्या मुख्यमंत्रीपदी सर्वाधिक काळ होते. नाईकांचा जन्म यवतमाळ जिल्ह्यातल्या पुसद या गावाजवळील गहुली या छोट्या खेड्यातील एका सधन शेतकरी कुटुंबात झाला होता. नाईक हे महाराष्ट्रातील हरित क्रांती, पंचायत राज तसेच श्वेतक्रांती व रोजगार हमी योजनेचे जनक मानले जातात. माजी राष्ट्रपती, भारतरत्न प्रणव मुखर्जी यांनी "वसंतराव नाईक हे भारत मातेचे थोर सुपूत्र आहेत." या शब्दात नाईकांचा गौरव केला. इ.स. १९७२ मधील महाराष्ट्रातील भीषण दुष्काळादरम्यान त्यांनी शेतकऱ्यांसाठी मदतीच्या दूरगामी योजना राबवल्या. वसंतराव नाईक यांना केवळ शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांचीच जाणीव नव्हती तर, दूरगामी स्वरुपाच्या उपाययोजना सुद्धा त्यांनी केल्या. शेती आणि शेतकऱ्यांशी त्यांची नाळ कायम जुळलेली होती. कठीण काळातही क्रांतीकारी कार्य नाईकांनी केले. त्यामुळे त्यांना 'शेतकऱ्यांचा जाणता राजा', 'हरितयोद्धा' म्हणून संबोधतात. प्रसिद्ध साहित्यिक एकनाथराव पवार यांनी 'आधुनिक कृषीप्रधान भारताचे कृषीसंत' या शब्दात वसंतराव नाईक यांचे वर्णन केले आहे. महानायक वसंतराव नाईक हे एक केवळ नाव नसून शाश्वत विकासाची एक लोकाभिमुख विचारधारा आहे.
नाईक घराणे
नाईक घराणे हे भारतीय समाजकारण व राजकारणातील एक प्रचलित घराणे आहे. 'स्वराज्याची पंढरी' म्हणून ओळख असलेल्या पुसद मतदारसंघावर इ. स. १९५२ पासून नाईक घराण्यानी निर्विवाद विजय संपादन केले आहे. ते गोरराजवंशी कुळातील असून त्यांचे गोत्र रणसोत क्षत्रिय होते. गहुली हे खेडे गोरराजवंशी चतुरसिंग राठोड यांनी वसविले होते. अखिल बंजारा समाजाला स्थिर जीवन प्राप्त करून दिले. त्यामुळे ते बंजारा समाजाचे नाईक म्हणजे पुढारी झाले व त्यांचे आडनाव नाईक असे रूढ झाले. चतुरसिंग नाईकांचा मुलगा फुलसिंग नाईक हा पुढे या समाजाचा 'नाईक' झाला. त्यांची पत्नी हुनकीबाई यांना दोन मुले झाली. राजूसिंग व हाजूसिंग. हाजूसिंग छोटे बाबा या नावाने प्रसिद्ध होते. पुढे त्यांना वसंतराव हे नाव पडले व वसंतराव नाईक म्हणून ओळखले गेले. नाईक घराण्यानी महाराष्ट्राला दोन यशस्वी मुख्यमंत्री दिलेत.अविनाश नाईक व मनोहरराव नाईक यांच्यारूपाने मंत्री तर विद्यमान आमदार निलय नाईक व इंद्रनील नाईक आहे. नाईक यांच्या विकास कामावरून व प्रेरणादायी कर्तृत्वामुळे जनमानसात 'महानायक वसंतराव नाईक' म्हणून आदराने संबोधतात.
शिक्षण
वसंतरावांचे प्राथमिक शिक्षण हे विविध खेड्यांमध्ये झाले. पुढे त्यांनी विठोली व अमरावती येथे माध्यमिक शिक्षण घेऊन नागपूरच्या मॉरिस कॉलेजमधून बी.ए. ही पदवी घेतली (१९३८) व नंतर एल्एल्.बी ही पदवीही मिळविली (१९४०). विद्यार्थीदशेत त्यांच्यावर जगप्रसिद्ध अमेरिकन विचारवंत डेल कार्नेगी यांच्या विचारांचा प्रभाव पडला. तसेच महाविद्यालयात असताना त्यांची नागपूरमधील प्रख्यात घाटे या ब्राह्मण कुटुंबाशी ओळख झाली. १९४१मध्ये त्यांनी वत्सलाताई घाटे यांच्याशी आंतरजातीय प्रेमविवाह केला. त्यांनी आपली वकिली गोरगरीब, शेतकरी, आदिवासी घटकांच्या हितासाठी व त्यांना सामाजिक बांधिलकी ठेवणारे वकील म्हणून ओळखले गेले. वत्सलाताई बी.ए. असून वसंतरावांच्या बरोबरीने समाजकार्यात सहभागी असत. वत्सलाताई नाईक ह्या महिला सक्षमीकरणासाठी महिला संवाद, महिला मेळाव्याच्या माध्यमातून जनजागृती करीत.‌ त्यांची दोन्ही मुले निरंजन व अविनाश आहेत.
कारकीर्द
वसंतरावांनी कायद्याची पदवी घेऊन पुसद येथे वकिलीस सुरुवात केली. गोरगरिबांचा वकिल म्हणून ते वर्ऱ्हाडात ओळखले जायचे. सर्वसामान्यांशी जनसंपर्क वाढत गेला. नंतर ते पुसद कृषिमंडळाचे अध्यक्ष म्हणून निवडले गेले (१९४३–४७). यांशिवाय हरिजन वसतिगृह व राष्ट्रीय वसतिगृहाचे (दिग्रस) ते अध्यक्ष होते. १९४६ मध्ये त्यांनी काँग्रेसमध्ये प्रवेश केला. मध्य प्रदेश राज्याच्या मध्यवर्ती सहकारी बँकेच्या संचालकपदी त्यांची नियुक्ती झाली (१९५१–५२). ते पुसदच्या नगरपालिकेचे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले (१९४६–५२). पहिल्या निवडणुकीत ते मध्य प्रदेश राज्यात महसूल खात्याचे उपमंत्री झाले (१९५२–५६). १९५६ मध्ये राज्यपुनर्रचनेनंतर विदर्भ व मराठवाडा हे प्रदेश मुंबई द्विभाषिक राज्यात समाविष्ट झाल्यानंतर वसंतराव यशवंतरावांच्या मंत्रिमंडळात कृषिमंत्री झाले (१९५७). त्यानंतर १९६० मध्ये स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती झाल्यानंतर ते प्रथम महसूल मंत्री होते. १९६२ च्या निवडणुकीनंतरही कन्नमवारांच्या मंत्रिमंडळात ते महसूल मंत्री होते; पण कन्नमवारांच्या मृत्यूनंतर ते बहुमताने महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले (१९६३). या पदावर त्यांनी १२ वर्षे काम केले. या काळात त्यांनी महाराष्ट्रात अनेक सुधारणा केल्या.महाराष्ट्राची पायाभरणी व उभारणी त्यांच्यात कारकिर्दीत झाली. प्रथमतः त्यांनी कृषिविषयक समस्या हाताळून महाराष्ट्र धान्याच्या बाबतीत कसा स्वयंपूर्ण होईल याकडे लक्ष दिले. ‘दोन वर्षात महाराष्ट्र धान्याच्या बाबतीत स्वयंपूर्ण झाला नाही, तर मी स्वतः फाशी जाईन’ असे त्यांनी १९६५ मध्ये निक्षून सांगितले; त्यांचा प्रशासकीय दृष्टिकोन अतिशय व्यावहारिक असे. काँग्रेसचे दारूबंदी हे धोरण असतानासुद्धा त्यांनी महाराष्ट्रात दारूबंदी शिथिल करून लोकांना चांगली दारू उपलब्ध केली व हातभट्ट्यांना आळा घालण्याचा प्रयत्न केला. कोणतीही समस्या ते विचारविनिमय करून तडजोडीच्या धोरणाने सोडवीत असत. त्यांनी शिक्षण, शेती वगैरे बाबतींत लक्ष घालून अनेक सुधारणा केल्या. रोजगार हमी योजनेची मुहुर्तमेढ केली. देशात पहिल्यांदाच चार कृषी विद्यपिठाची स्थापना केली. राज्यात औदयोगिकरणाचे जाळे विणले. विदयुत व औष्णिक केंद्राची उभारणी केली. विशेषतः महाराष्ट्रातील पाझर तलाव व वसंत बंधारा यांच्या निर्मितीचे संपूर्ण श्रेय वसंतराव नाईक यांच्याकडेच जाते. नवी मुंबईची निर्मिती ही वसंंतराव नाईकांच्या दूरदृष्टीचे उत्तम उदाहरण मानले जाते. २० फेब्रुवारी १९७५ रोजी शंकरराव चव्हाण महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. त्यानंतर वसंतरावांनी सामाजिक कार्य व शेतकऱ्यांच्या हितार्थ स्वतःला पुर्णतः झोकून दिले. मार्च १९७७ मध्ये झालेल्या सार्वत्रिक निवडणुकीत ते लोकसभेवर निवडून आले.
नाईक जयंती-कृषीदिन
वसंतराव नाईक यांनी कृषीऔदयोगीक क्षेत्रात अमुलाग्र अशी कामगिरी केली. ते हाडाचे प्रगतशील शेतकरी होते. याशिवाय शेती आणि मातीवर त्यांची निस्सीम भक्ती होती. आपले संपूर्ण आयुष्य शेती आणि शेतकऱ्यांच्या कल्याणासाठी झिजवले. अनेक क्रांतीकारी शेतकरी हिताचे निर्णय त्यांनी घेतले. त्यांच्या या प्रेरणादायी कार्याचा सन्मान म्हणून १ जुलै ही त्यांची जयंती कृषी दिन म्हणून साजरा करण्याचे निर्णय सन १९८९ मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री शरद पवार यांनी घेतले. तेंव्हा पासून शासकीय कार्यालयात सर्वत्र साजरा होतो. तर नाईक जयंती-कृृृषीदिन 'थेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर' साजरा करण्याची अभिनव प्रथा 'थेेट शेतकऱ्यांच्या बांधावर' मोहीमेचे प्रणेते एकनाथ पवार यांनी पहिल्यांदा सुरू केली. आज गाव, तांडा, शहर कार्यालयाबरोबरच थेेेट बांधावर कृृृषीदिन साजरा केला जातो. गाव,तांडा,पाल, शहरासह थेट शेत बांधावरही जयंती साजरी होत असलेल्या वसंतराव नाईकांकडे आधुनिक कृषीसंत, शेतकऱ्यांचे भाग्यविधाते म्हणूनच पाहिल्या जाते. कार्यालयाबरोबरच थेट शेतशिवारात जयंती साजरी होत असलेले वसंतराव नाईक हे देशातील एकमेव उदाहरण म्हणता येईल. नाईक यांनी भारतीय कृषी क्षेत्रात अमुलाग्र बदल घडवून आणण्यासाठी मोलाचे योगदान दिले. ते भारतीय कृषी संशोधन परिषदांचे अर्थस्थायी समितीचे सदस्यही होते. त्यांच्या जयंतीनिमित्त कृषी विभागाद्वारे 'कृषी संजिवन सप्ताह' म्हणून केला जातो. थेट शेत बांधावर शेतकऱ्यांना कृषीविषयक मार्गदर्शन केल्या जाते. तसेच सामाजिक क्षेत्रातील संस्था द्वारा थेट बांधावर 'शेतकरी कृतज्ञता सप्ताह' म्हणून सुद्धा साजरा करीत वसंतराव नाईक यांना आदरांजली वाहिली जाते.
दूरगामी प्रकल्प,संस्था,योजना निर्मितीचे कार्य
वसंतराव नाईक यांच्या कारकिर्दीतील अविस्मरणीय कार्य: •कृषी विद्यापीठाची स्थापना दापोली, अकोला (१९६९), परभणी (१९७२), राहुरी (१९६८), • औष्णिक विद्युत केंद्राची निर्मिती (कोराडी, पारस, खापरखेडा, परळी)
मृत्यू
वसंतराव नाईक यांचे निधन १८ ऑगस्ट १९७९ रोजी सिंगापूर येथे झाले. पुढे त्यांचे पुतणे सुधाकरराव नाईक हे सुद्धा महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री झाले. १९७० च्या दशकात मुंबईतील कम्युनिस्ट-नेतृत्वात कामगार संघटनांचे प्रतिउत्तर म्हणून शिवसेना उभी करण्याच्या नाईकांच्या धोरणाला अनेक पत्रकार आणि राजकीय अभ्यासाचे तज्ज्ञ, उजवे विचार पक्ष असलेल्या शिवसेनेच्या उदयाचे श्रेय देतात.
जागतिक कृषीसंशोधन-अभ्यास दौरा
आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा अभ्यास करण्यासाठी भारत सरकारच्या केंद्रीय अभ्यास टीममध्ये तत्कालीन कृषीमंत्री वसंतराव नाईक यांची आंतरराष्ट्रीय राईस कमीशनच्या शिष्टमंडळात निवड करण्यात आली. • जपान दौरा (१९५८) • युगोस्लाव्हिया देशाचा दौरा (१९६४) जपान, चिन ,अमेरिका (१९७०), सिंगापूर (१९७८) देशाचा अभ्यास करून प्रख्यात कृषी तज्ज्ञ वसंतराव नाईक यांनी कृषी कृषी औदयोगिकरणाचा प्रसार केला.आधुनिक शाश्वत शेतीला चालना देत विविध संकरीत वाणांची निर्मिती केली.
उद्गार (वसंतविचार)
महानायक वसंंतराव नाईक हे एक चिंतनशील विचारवंत आणि भविष्यवेधी दूरदृष्टीचे राजनितीज्ञ होते. ते एक वसंतविचार म्हणून ओळखल्या जाते.
• शेतकरी हा कारखानदार झाला पाहिजे, तर शेतकऱ्यांची लेकरं सुद्धा कलेक्टर झाले पाहिजेत. (वसंतराव नाईकांचे शेतीवरील भाषणे) • शेती ही उद्योगाची जननी आहे. शेती संपन्न झाली तरच लोकशाही संपन्न होईल. शेती मोडली तर लोकशाही मोडेल. (७जून १९७१ कॉंंग्रेस शिबीर) • शिक्षणाशिवाय प्रगती शक्य नाही. वंचित घटकाला अन्नाबरोबरच आता उद्यमशील शिक्षणाची सुद्धा तितकीच गरज आहे. (वरोली, नवाटी भूमीपूजन सोहळा, १९६३) • शिक्षणाने आपल्यात माणुसकी यायला पाहिजे. समाजाप्रती कृतज्ञतेची भावना सतत मनात रहावी, ही बीजे शिक्षणातून रुजायला हवीत. (आंध्र दीक्षांत समारोह, १५ मार्च १९७०) • माणूस हा सर्वप्रथम माणूस आहे, धर्माच्या जातीच्या नावाखाली त्याला कमी लेखणे यासारखा दूसरा कोणताही असंस्कृतपणा नाही.(अस्पृश्यता निवारण शिबीर, नागपूर) • शिक्षणाचा दर्जा वाढवून नव्या युगातील क्षमता बरोबर वैज्ञानिक दृष्टी जागृत करणे आवश्यक आहे. राष्ट्राच्या जडणघडणीत योगदान देणारे मूल्ये शिक्षणातून रुजायला हवीत.( पुणे, १९६७)
अबू ताहेर खान
अबू ताहेर खान ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
कांदणे बुद्रुक
कांदणे बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील रोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:रोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
सायगव्हाण
सायगव्हाण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
सिडनी थंडर्स
सिडनी थंडर्स क्रिकेट संघ, सिडनी शहरातील असून, बिग बॅश लीग मध्ये खेळतो.
वर्ग : बिग बॅश लीग थंडर्स
धार्मिक (मासिक)
धार्मिक हे मराठी साहित्यातील एक मानाचे मासिक आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी मासिके वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
भांबे
भांबे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील पाटण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे ऑक्टोबर ते मार्च हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस तर रात्री तापमान ११ अंश सेल्सियस असते.जून ते सप्टेंबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस असते. पावसाळ्यात चांगल्या प्रमाणात पाऊस पडतो. एप्रिल ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस तर रात्री तापमान २० अंश सेल्सियस असते.
संदर्भ
वर्ग:पाटण तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
नान्निंग
नान्निंग (चिनी: 南宁市) हे चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकातील क्वांग्शी या प्रांतातले सर्वांत मोठे व राजधानीचे शहर आहे. २०१८ साली सुमारे ७२ लाख लोकसंख्या असलेले नान्निंग हे चीनमधील एक हरित शहर म्हणून ओळखले जाते. चीनच्या दक्षिण भागात क्वांगचौच्या पश्चिमेस वसलेले नान्निंग शहर व्हियेतनाम सीमेपासून केवळ १६० किमी अंतरावर आहे.
नान्निंग शहर क्वांगचौ व चीनमधील इतर शहरांसोबत द्रुतगती रेल्वेद्वारे जोडले गेले आहे. नान्निंग वुशू आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा येथील प्रमुख विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:चीनमधील शहरे वर्ग:क्वांग्शी
रॉय मार्शल
रॉय एडविन मार्शल (२५ एप्रिल, १९३०:बार्बाडोस - २७ ऑक्टोबर, १९९२:सॉमरसेट, इंग्लंड) हा undefinedकडून १९५१ ते १९५२ दरम्यान ४ कसोटी सामने खेळलेला क्रिकेट खेळाडू होता.
वर्ग:वेस्ट इंडीजचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
मावळ विधानसभा मतदारसंघ
मावळ विधानसभा मतदारसंघ - २०४ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभे च्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, मावळ मतदारसंघात पुणे जिल्ह्यातील १. मावळ तालुका, २. हवेली तालुक्यातील चिंचवड महसूल मंडळातील देहू सझा, आणि देहू रोड कँटोनमेंट यांचा समावेश होतो. मावळ हा विधानसभा मतदारसंघ मावळ लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षाचे सुनिल शंकरराव शेळके हे मावळ विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:पुणे जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:मावळ लोकसभा मतदारसंघ
मे २३
बाह्य दुवे
मे २१ - मे २२ - मे २३ - मे २४ - मे २५ - (मे महिना)
अबू हासेम खान चौधरी
अबू हासेम खान चौधरी ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १७व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१७ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
एन्रिको फर्मी
हे शास्त्रज्ञ आहेत.
हॅम्पडेन पार्क
हॅम्पडेन पार्क (Hampden Park) हे स्कॉटलंड देशाच्या ग्लासगो शहरामधील एक फुटबॉल स्टेडियम आहे. ५२,०२५ आसनक्षमता असलेले हे स्टेडियम स्कॉटलंडचे राष्ट्रीय मैदान असून स्कॉटलंड फुटबॉल संघ आपले यजमान सामने येथून खेळतो. हे स्टेडियम क्वीन्स पार्क एफ.सी. ह्या फुटबॉल क्लबच्या मालकीचे आहे.
आजवर येथे युएफा चँपियन्स लीगचे तीन अंतिम सामने, युएफा कप विनर्ज कप स्पर्धेचे दोन अंतिम सामने तर युएफा युरोपा लीगचा एक अंतिम सामना खेळवण्यात आले आहेत. २०१४ राष्ट्रकुल खेळ स्पर्धांसाठी सेल्टिक पार्कसोबत हॅम्पडेन पार्क हे मुख्य स्थान असेल.
हाफिज सईद
हाफिज मुहम्मद सईद ( १० मार्च, इ.स. १९५० - हयात ) हा मुंबईवर २६ नोव्हेंबर २००८ला झालेल्या दहशतवादी हल्ल्याच्या कटाचा प्रमुख सूत्रधार व प्रमुख आरोपी आहे. जमात-उद-दवा व लष्कर-ए-तैयबा या पाकिस्तानी अतिरेकी संघटनेचा तो संस्थापक प्रमुख आहे. सईद याला पाकिस्तानातील सुप्रीम कोर्टाने सबळ पुराव्याअभावी सोडून दिले असले तरी त्याला कटकारस्थान व भारताविरुद्ध युद्ध पुकारण्याच्या आरोपात भारतीय ट्रायल कोर्टाने दोषी धरले आहे.
इनाम
हाफिज सईद याला पकडणाऱ्या किंवा त्याच्या संदर्भात महत्त्वाची माहिती देणाऱ्या व्यक्तीला अमेरिका सरकारने तब्बल १ कोटी अमेरिकी डॉलरचे इनाम १ एप्रिल २०१२ रोजी घोषित केले आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९५० मधील जन्म वर्ग:इस्लामी दहशतवाद वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू वर्ग:भारतात इस्लामिक दहशतवाद
गांडोळे (दिंडोरी)
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:दिंडोरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
पी.एम.पी.एम.एल.
पुणे महानगर परिवहन महामंडळ लिमिटेड (संक्षेप: पी.एम.पी.एम.एल.) ही पुणे महानगरपालिकेची आणि पिंपरी चिंचवड  महानगरपालिकेची सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था आहे. पुणे महानगर परिसराला बससेवा पुरवणाऱ्या ह्या संस्थेची स्थापना १९ ऑक्टोबर २००७ रोजी पुणे शहरामधील पुणे महानगर परिवहन (पुणे म्युनिसिपल ट्रान्सपोर्ट / PMT) व पिंपरी चिंचवड शहरामधील पिंपरी चिंचवड महानगर परिवहन (पिंपरी चिंचवड म्युनिसिपल ट्रान्सपोर्ट / PCMT) ह्या दोन परिवहन कंपन्यांच्या एकत्रीकरणामधून झाली.
पी.एम.पी.एम.एल.च्या १३००हून अधिक बसगाड्यांच्या दररोज सुमारे १९,००० फे-या होतात.
सध्या पी.एम.पी.एम.एल.च्या बस सेवेचे ३६५ मार्ग व ३२७८ थांबे असून दररोज सुमारे ८ लाख प्रवासी ही सेवा वापरतात. पी.एम.पी.एम.एल.चे मुख्यालय पुण्यामधील स्वारगेट येथे आहे. मुंबईतील बेस्ट नंतर सर्वात मोठी बससेवा म्हणून पी.एम.पी.एम.एलचे नाव घेतले जाते.
महत्त्वाची बस स्थानके
स्वारगेट, शिवाजीनगर, पुणे रेल्वे स्थानक, पुणे मनपा, कात्रज, निगडी,नवीन पुणे
रातराणी बस सेवा
मार्ग क्र.२ (रातराणी)
(जाताना) कात्रज ते शिवाजीनगर
(येताना) शिवाजीनगर ते कात्रज
मार्ग क्र.२४ (रातराणी)
(जाताना) कात्रज ते पुणे स्थानक
(येताना) पुणे स्थानक ते कात्रज
मार्ग क्र. १८४अ (रातराणी)
(जाताना) स्वारगेट ते हडपसर
(येताना) हडपसर ते स्वारगेट
मार्ग क्र. २०३ (रातराणी)
(जाताना) हडपसर ते पुणे स्थानक
(येताना) पुणे स्थानक ते हडपसर
पुणे दर्शन बस सेवा
पर्यटकांकरिता पुणे दर्शन बस सेवादेखील उपलब्ध आहे. या सेवेद्वारे २५ किलोमीटरच्या मार्गात एकूण १६ स्थळांना भेट दिली जाते. तसेच ३ ठिकाणांचे बाह्यदर्शन केले जाते.
बाह्यदर्शन या सेवेसाठी २ वातानूकुलित बस उपलब्ध असून डेक्कन आणि पुणे रेल्वे स्थानक येथून प्रत्येकी १ बस मार्गस्थ होते.
सदर बस सकाळी ८ वाजून ४५ मिनिटांनी मार्गस्थ होते आणि सायंकाळी अंदाजे ५ वाजेपर्यंत परत येते.
जलद बस (बीआरटी) सेवा
पी.एम.पी.एम.एल. कडून चालविण्यात येणा-या जलद (बीआरटी) बस सेवेस इंद्रधनुष्य (Rainbow) बस सेवा असे नाव देण्यात आले आहे.
इंद्रधनुष्य जलद (बीआरटी) बस सेवेचे मार्ग:
वातानूकुलित बस सेवा
वातानूकुलित बस सेवा खालील मार्गांवर उपलब्ध आहे:
१. कात्रज ते निगडी
२. पुणे विमानतळ ते हिंजवडी
पास
१ दिवसीय पास : रु. ७०/- (वैधता - सकाळी ५ ते रात्री ११.५९)
२. मासिक पास : रु. १४००/-
संदर्भ
वर्ग:पुण्यामधील वाहतूक
कॉन्स्टान्स
कॉन्स्टान्स हा कॉन्स्टन्टाईन पहिला व त्याची दुसरी राणी फौस्टाचा मुलगा होता. इ.स. ३४० मध्ये कॉन्स्टन्टाईन दुसऱ्याने कॉन्स्टान्सच्या सैन्यावर हल्ला केला परंतु कॉन्स्टान्स त्या लढाईत विजयी झाला.
इ.स. ३५० मध्ये रोमन सेनापती मॅग्नॅन्टीयसने कॉन्स्टान्सला पदच्युत केले व स्वतःला सम्राट घोषित केले. कॉन्स्टान्स गॉलमध्ये पळून गेला. मॅग्नॅन्टीयसच्या समर्थकांनी तेथे त्याला एका किल्ल्यात घेरले व ठार केले.
कॉन्स्टान्स वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती वर्ग:इ.स. ३२० मधील जन्म वर्ग:इ.स. ३५० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राफ्लेशिया
राफ्लेशिया ही इंडोनेशियामध्ये आढळणारी वनस्पती आहे. याचे फुल १ मीटर रुंदीचे व १० किलोग्रॅम वजनाचे असते.
वर्ग:वनस्पती
वि.वा. शिरवाडकर
विष्णू वामन शिरवाडकर तथा तात्यासाहेब शिरवाडकर (२७ फेब्रुवारी १९१२ - १० मार्च १९९९) हे मराठी भाषेतील अग्रगण्य कवी, लेखक, नाटककार, कथाकार व समीक्षक होते. त्यांनी कुसुमाग्रज या टोपणनावाने कवितालेखन केले. ते आत्मनिष्ठ व समाजनिष्ठ जाणीव असणारे मराठीतले महत्त्वाचे लेखक मानले जातात. शिरवाडकरांचे वर्णन सरस्वतीच्या मंदिरातील देदीप्यमान रत्‍न असे करतात. वि.स. खांडेकर यांच्यानंतर मराठी साहित्यात ज्ञानपीठ पुरस्कार मिळवणारे ते दुसरे साहित्यिक होते. त्यांचा जन्म दिवस (२७ फेब्रुवारी) हा मराठी भाषा गौरव दिन अथवा मराठी राजभाषा दिवस म्हणून साजरा केला जातो.
जीवन
कुसुमाग्रजांचा जन्म पुणे येथे झाला. त्यांचे मूळ नाव गजानन रंगनाथ शिरवाडकर असे होते. त्यांचे काका वामन शिरवाडकर यांनी त्यांना दत्तक घेतल्याने त्यांचे नाव विष्णू वामन शिरवाडकर असे बदलले गेले. कुसुमाग्रजांचे वडील वकील होते, वकिलाच्या व्यवसायासाठी ते पिंपळगाव बसवंत या तालुक्याच्या गावी आले, कुसुमाग्रजांचे बालपण येथेच गेले. कुसुमाग्रजांना सहा भाऊ आणि कुसुम नावाची एक लहान बहीण होती, एकुलती एक बहीण सर्वांची लाडकी म्हणून कुसुमचे अग्रज म्हणून 'कुसुमाग्रज' असे नाव त्यांनी धारण केले. तेव्हापासून शिरवाडकर कवी 'कुसुमाग्रज' या टोपण नावाने ओळखले जाऊ लागले. नाशिक येथील हं. प्रा. ठा. कला महाविद्यालयातून त्यांनी आपले बी.ए. पर्यंतचे शिक्षण पूर्ण केले. बी.ए.ची पदवी मिळाल्यानंतर काही काळ त्यांनी चित्रपट व्यवसायात पटकथा लिहिणे, चित्रपटात छोट्या भूमिका करणे अशी कामे केली. यानंतर सोबत, स्वराज्य, प्रभात, नवयुग, धनुर्धारी, अशा विविध नियतकालिकांचे, वृत्तपत्रांचे संपादक म्हणून त्यांनी काम केले. १९३० मध्ये झालेल्या डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या काळाराम मंदिराच्या सत्याग्रहात कुसुमाग्रज यांचाही सहभाग होता. त्यांच्या क्रांतिकारी कवितांची सुरुवात याच लढ्यापासून झाली आहे. १९३३ साली त्यांनी 'ध्रुव मंडळा'ची स्थापना केली. अनेक सामाजिक चळवळीत, सत्याग्रहांमधे सहभाग घेतला. पुढील काळातही त्यांनी नाशिक जिल्ह्यातील आदिवासी विद्यार्थ्यांना शिक्षणासाठी मदत केली.
पत्रकारितेच्या निमित्ताने मुंबईत आल्यावर शिरवाडकरांना मुंबई मराठी साहित्य संघाचे डॉ. अ.ना. भालेराव भेटले. मराठी रंगभूमीचा सुवर्णकाळ संपून ती मृतप्राय होऊ नये म्हणून झटणारे भालेराव यांनी कवी शिरवाडकरांना नाटके लिहिण्यास प्रवृत्त केले, केवळ कवी असलेले वि.वा. शिरवाडकर बघता बघता एक यशस्वी नाटककार झाले. १० मार्च १९९९ रोजी शिरवाडकरांचे निधन झाले.
वि.वा. शिरवाडकर यांच्या स्मरणार्थ नाशिक येथे ’कुसुमाग्रज प्रतिष्ठान’ नावाची संस्था उभारण्यात आली आहे.
त्यांच्या नाशिकमधील टिळकवाडी येथील निवासस्थानी आता मराठी पुस्तकांचे सुसज्ज ग्रंथालय आहे.
लेखनशैली
सामाजिक अन्याय व विषमता या विषयांवर कुसुमाग्रजांनी त्यांच्या लिखाणातून कठोर टीका केली. "साहित्यिकाने सामाजिक बांधिलकी मानली पाहिजे" या मताचा त्यांनी पुरस्कार केला. कविता, नाटक, कादंबरी, कथा, लघुनिबंध इत्यादी साहित्यप्रकार त्यांनी हाताळले.
साहित्यविचार
प्रा. देवानंद सोनटक्के यांच्या मतानुसार कुसुमाग्रजांचा साहित्यविचार पूर्णतः लौकिकतावादी आहे. एका समाजमनस्क कलावंताच्या सामाजिक चिंतनाचा आलेख त्यात उमटला आहे. कलावादाचा अतिरेक आणि सामाजिकतेचा तिरस्कार अशा द्वंद्वात अडकलेल्या मराठी साहित्यव्यवहारात त्यांनी समन्वय साधला आहे. कलाक्षेत्रात त्या त्या वेळी निर्माण झालेल्या संभ्रमावस्थेतेचे पितामहाच्या भूमिकेतून केलेले ते मार्गदर्शन आहे. कुसुमाग्रज हे अहंकार, अनुभव आणि आविर्भाव ही कलेची आधारभूत तत्त्वे मानतात, त्यांचा हा विचार लेखकसापेक्ष आहे. अहंकार लेखकाच्या लेखनप्रक्रियेला प्रेरणा आणि गती देतो, हे तत्त्व लेखकसापेक्ष आहे. आविर्भाव आशयाचा आकार म्हणजे घाट ठरवितो, म्हणजे हे तत्त्व कलाकृतिसापेक्ष आहे. वर्चस्व हे तत्त्व रसिकसापेक्ष आहे, तर लेखकाच्या अनुभवाची समृद्धी लेखकाच्या सामीलकीवर अवलंबून असते, हे तत्त्व समाजसापेक्ष आहे. कुसुमाग्रजांचा साहित्यविचार समाजसापेक्ष असून ते सामाजिकतेलाच परतत्त्व मानतात, विविध जातींतील लेखक लिहू लागणे यात त्यांना साहित्याची परपुष्टता, समृद्धी वाटते.
कुसुमाग्रजांच्या साहित्यविचाराचे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य असे तो एकाचवेळी लेखकसापेक्ष आणि समाजसापेक्ष आहे. लेखकाच्या अनुभवाला, त्याच्या स्वातंत्र्याला आणि त्याचा व्यक्तिमत्त्वाला कुसुमाग्रज महत्त्व देतात. कलेचे आधारभूत तत्त्व ते सौंदर्य, नीती, आत्मनिष्ठा इत्यादींना मानत नाही. त्यांच्या मते "अहंकार, अनुभव आणि आविर्भाव ही साहित्याचीच नव्हे कोणत्याही मानवनिर्मित कलेची आधारभूत तत्त्वे होत.” (रूपरेषा,पृ.२३)
प्रा. देवानंद सोनटक्के यांच्या मतानुसार कलाकृतीत नावीन्य अनुभवामुळेच येते, असे कुसुमाग्रज म्हणतात. म्हणजे कुसुमाग्रजांची नावीन्याची संकल्पना आकृतिवादी नसून आशयवादी आहे. नावीन्य व अनुभव समृद्धीसाठी लेखकाने सामीलकी आणि सामाजिकतेचा स्वीकार करावा. समाजजीवनातील उपेक्षितांचे अनुभव साहित्यात यावे. त्यासाठी समाज जीवनातील व साहित्य व्यवहारातील पुरोहितशाही, जातीयता नष्ट होणे गरजेचे आहे, असे कुसुमाग्रज मानतात.
कुसुमाग्रज, क्रांती ही साहित्याची प्रेरणा मानतात. साहित्य परिवर्तनास पूरक ठरू शकते, असे मानतात. त्यामुळे साहित्याला ते विशुद्ध कला मानत नसून सामाजिक साधन मानतात. कुसुमाग्रजांचा साहित्यविचार बा. सी. मर्ढेकर आणि कुसुमावती देशपांडे यांच्या साहित्यविचारांचा संवादसेतू आहे. मर्ढेकरांच्या नंतर मराठी साहित्यात दुर्बोधता, अश्लीलता आणि लैंगिकता हीच श्रेष्ठ साहित्याची लक्षणे रूढ होत होती, त्यावर कुसुमाग्रजांनी टीका केली आहे. मात्र त्याचबरोबर पारंपरिक नीतिमत्ता आणि श्लीलता या कल्पनांना ढोंगी ठरवून नकार दिला आहे. नाटक मूलतः वाङमय असते, नाटकाच्या पात्रांमध्ये लेखकाचे मीपण असते, असे म्हणणे त्यांच्या अहंकार-आविर्भाव सुसंगत आहे. मीपणाशिवाय अहंकार आणि आविर्भाव शक्य नाहीच.
"साहित्य ही मानवी संसारातील एक समर्थ, किंबहुना सर्वात अधिक समर्थ अशी वस्तू आहे. समाज हा संस्कृतीच्या वातावरणात जिवंत राहत असतो आणि या संस्कृतीच्या प्रवाहात सातत्य ठेवण्याचे, त्याला प्रगत करण्याचे कार्य साहित्य करीत असते. माणसे मर्त्य असतात, पण त्यांनी उच्चारलेला वाङ्‍मयीन शब्द मात्र अजरामर असतो. पृथ्वीवरच्या नाशवंत पसाऱ्यामध्ये हीच एक शक्ती अशी आहे, की जिला चिरंजीवनाचे वरदान लाभलेले आहे. शब्दाच्या या शक्तीचा उपयोग करूनच संस्कृती जगत असते, पुढे जात असते. देशादेशांतील अंतर या शब्दाने कमी होते आणि युगायुगांची साखळी या शब्दानेच जोडली जाते. या प्रभावी शक्तीचे, शब्दाचे अवतारकार्य कोणते? माणसांच्या मनावर संस्कार करणे हे एकच एक त्यांचे अवतारकार्य होय. संस्कार करणे हा शब्दांचा स्वभाव आहे. साहित्य हे शब्दाश्रित असल्यामुळे तेही वाचकाच्या किंवा श्रोत्याच्या मनावर कोणते न कोणते संस्कार केल्याविना राहत नाही."
कुसुमाग्रज ऊर्फ वि. वा. शिरवाडकर हे कवी, नाटककार म्हणून जितके प्रसिद्ध आहेत, तितके साहित्यमीमांसक म्हणून प्रसिद्ध नाहीत. त्यांनी आपला साहित्यविचार स्वतंत्रपणे मांडला नाही. ‘रूपरेषा’ या ग्रंथात त्यांचे साहित्य-चिंतन संकलित करण्यात आले आहे. त्याच्याच आधारे कुसुमाग्रजांचा साहित्यविचार प्रस्तुत निबंधात शोधला आहे. कुसुमाग्रजांच्या कवितेत आलेला साहित्यविचारही येथे विचारात घेतलेला नाही. या शोधनिबंधात त्यांच्या काव्यविचाराचा अभ्यास व विचार स्वतंत्रपणे केलेला नाही.