ई_लर्निंगचे_फायदे_व_तोटे
== स्थळ काळाची लवचिकता == पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेत, शिक्षक शिकवीत असलेल्या स्थळी आणि वेळीच, विद्यार्थ्याने उपस्थित असणे आवश्यक असते. कुठल्याही कारणामुळे, जर विद्यार्थी त्याच स्थळी आणि वेळी उपस्थित राहू शकत नसेल, तर तो शिक्षण घेऊ शकत नाही. उपस्थित विद्यार्थ्याची सुद्धा त्या वेळी शिक्षण घेण्यास पोषक मानसिकता नसेल, तरीदेखील तो शिक्षण घेण्यास मुकतो. ई लर्निंग मुळे स्थळ काळाची ही बंधने गळून पडतात. ई लर्निंग मुळे प्रत्येक विद्यार्थी, त्याला सोयीच्या असलेल्या स्थळी आणि वेळी, शिकू शकतो. आतापर्यंत शिकू शकत नसलेल्या खूप मोठ्या विद्यार्थी संख्येस शिक्षणव्यवस्थेत आणण्यास ही “स्थळ काळाची लवचिकता” आवश्यक व सक्षम आहे. साहजिकच, “ई लर्निंग” मुळे शिक्षणाची उपलब्धता भरपूर वाढते. == माध्यमाची लवचिकता == ई लर्निंग, समकालिक (Synchronous) आणि असमकालिक (Asynchronous) माध्यमाचा परिणामकारक वापर करते. ह्यामुळे विद्यार्थी, प्रत्येक माध्यमाच्या हितकारक वैशिष्ट्यांचा लाभ घेऊ शकतो आणि त्याच सोबत अहितकारक वैशिष्ट्यांचा प्रभाव पण भरपूर कमी होतो. विशेषतः असमकालिक माध्यमाच्या परिणामकारक वापरामुळे, चिकित्सक प्रतिसादाकरीता आवश्यक असलेला कमीतकमी वेळ उपलब्ध होत असल्याने, कमी किंवा उच्च क्षमतेचा प्रत्येक विद्यार्थी, प्रत्येक शैक्षणिक कृतीत, उपयुक्त आणि अर्थपूर्ण सहभाग घेऊ शकतो. ई लर्निंग मुळे, उच्च क्षमतेच्या विद्यार्थ्यास आवश्यक असणारी आव्हाने आणि त्याच सोबत, कमी क्षमतेच्या विद्यार्थ्यास आवश्यक असणारा जास्त वेळ, दोन्ही एकाच वेळी देणे शक्य होते. ह्यामुळे शिक्षणाची गुणवत्ता तर वाढतेच व शिक्षण आनंददायी आणि सहज देखील होते. ई लर्निंग मुळे, साहजिकच सर्व विद्यार्थ्यास सहज मानवणारी शिक्षणव्यवस्था निर्माण करणे शक्य होते. == कमी किंमतीत जास्त उपलब्धता == “शिकण्यास पोषक पर्यावरण निर्मिती” या पद्धतीमुळे शिक्षणाची तीच उच्च गुणवत्ता, कमीत कमी किंमतीत, जास्तीत जास्त विद्यार्थ्यापर्यंत पोहोचते. ई लर्निंग मुळे, साहजिकच, “ई लर्निंग” कमीत कमी किंमतीत उच्च गुणवत्तापूर्ण शिक्षण जास्तीत जास्त उपलब्धतेसह देण्यास सक्षम ठरते. == उच्च गुणवत्ता == एकाच सत्रात, वेगवेगळ्या वर्गात, एकच विषय, एकच शिक्षक जरी शिकवीत असला तरी प्रत्येक वर्गातील प्रत्येक व्याख्यानाची गुणवत्ता निश्चितपणे वेगवेगळी असते. ही गुणवत्ता प्रत्यक्ष व्याख्यानाच्या वेळी असलेल्या शिक्षकाच्या आसपासच्या वेगवेगळ्या भौगोलिक व मानवी परिस्थितीवर अवलंबून असते.जसे “ई लर्निंग” मुळे मात्र, प्रयत्नपूर्वक आणि व्यवस्थित नियोजनानंतर “Master Teacher” ने दिलेल्या व्याख्यानाच्या प्रथम प्रतीच्या निर्माणानंतर, तीच उच्च गुणवत्ता सर्व सत्रात, सर्व वर्गातील प्रत्येक व्याख्यानाच्या वेळी निश्चितपणे देणे सहज शक्य आहे. आनंददायी आणि सहज शिक्षणाकरीता प्रत्येक विद्यार्थी वेगवेगळ्या पद्धती वापरणे पसंत करतो. जसे * काही विद्यार्थी दृकश्राव्य माध्यमाचा वापर करून दिलेले व्याख्यान पसंत करतात. पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेत शिक्षक-केंद्री पद्धती मुळे सहसा प्रत्येक विद्यार्थ्यास शिकण्याकरीता वेगवेगळ्या पद्धती वापरण्याची मुभा नसते. “ई लर्निंग” पद्धती मात्र निसर्गत: विद्यार्थी-केंद्री असल्यामुळे, विद्यार्थी त्याला आवडेल ती पद्धत निवडून वापरू शकतो. पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेत, नियोजित वेळेत अभ्यासक्रम शिकवून पूर्ण करणे ही शिक्षकाची जबाबदारी असल्यामुळे, Interaction, Evaluation and Feedback ह्या सारख्या महत्त्वाच्या शैक्षणिक कृतींवर शिक्षक सहसा फक्त ५ ते १० टक्के वेळ देतात. ह्याचमुळे “प्रयत्नपूर्वक व शोधक वर्तनामुळे शिकणे” (Exploratory Learning) ही पद्धत देखील वेळेच्या अभावामुळे पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेत फारच कमी वापरता येते. ह्या कारणाने साहजिकच पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेतील शिक्षण प्रक्रिया विद्यार्थ्यासाठी कंटाळवाणी होते. “ई लर्निंग” पद्धतीत मात्र Evaluation and Feedback ह्या सारख्या महत्त्वाच्या शैक्षणिक कृती संगणकाच्या साह्याने, “शिक्षकाच्या प्रत्येक कृतीमध्ये प्रत्यक्ष सहभागा शिवाय” (like Formative Feedback with Online Self-Test) वारंवार करणे सहज शक्य आहे. “ई लर्निंग” पद्धतीत वरील शैक्षणिक कृतींवर वर ४०-५० टक्के वेळ देऊन सुद्धा शिक्षकावर कुठलाही कार्यभार वाढत नाही. “ई लर्निंग” मध्ये “Exploratory Learning” पद्धतीचा प्रामुख्याने वापर होत असल्याने शिक्षण प्रक्रिया विद्यार्थ्यासाठी आनंददायी व सहज होते. आनंददायी सहज शिक्षणामुळे विद्यार्थ्यांची अभ्यासात रुची वाढते. == पुनःवापर (REUSABILITY) == पारंपारिक शिक्षणव्यवस्थेत प्रत्येक व्याख्यानाचे अस्तित्व फक्त त्याच वेळी आणि त्याच वर्गात असते. व्याख्यानाच्या वेळे अगोदर किंवा नंतर, अथवा इतर वर्गात, विद्यार्थी त्याच व्याख्यानाचा अनुभव परत घेऊ शकत नाही. प्रत्येक व्याख्यान ही स्वतंत्र आणि नवीन शैक्षणिक कृती असते. “Interactive” शैक्षणिक कृतीसाठी मानवी शिक्षक हा नेहमीच अत्यावश्यक असतो. “ई लर्निंग” पद्धतीत मात्र, प्रयत्नपूर्वक आणि व्यवस्थित नियोजनानंतर “Master Teacher” ने दिलेल्या व्याख्यानाच्या प्रथम प्रतीच्या निर्माणानंतर, वेगवेगळ्या सत्रात आणि वर्गात, त्याच उच्च गुणवत्तेच्या त्याच व्याख्यानाचा वारंवार वापर करता येतो. कालांतराने “ई लर्निंग” मुळे प्रत्येक सत्रात आणि वर्गात, नवीन व्याख्यान देण्याचा शिक्षकावरील कार्यभार कमी होत जातो. साहजिकच, ह्यामुळे, शिक्षक “Interaction” वर जास्त वेळ देऊन “मानवी शिक्षकाच्या ह्या अत्यावश्यक कर्तव्याला” न्याय देऊ शकतात == ई लर्निंगचे फायदे == जगातील संशोधनाचे निष्कर्ष खालील ई लर्निंगचे फायदे दर्शवितात: