cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कॅरॅक्टर एनकोडिंग
काही प्रगत कॅरॅक्टर सेटस् व ह्या शास्त्रातील प्रगती :
ASCII हा कॅरॅक्टर सेट मूलतः अमेरिकेत इंग्लिशमध्ये वापरण्यासाठी बनवला गेला होता. जसजसा संगणकांचा वापर व त्याचे उपयोग वाढू लागले तसतश्या ASCIIच्या मर्यादा लक्षात येऊ लागल्या. काही वेळा एकाच मजकूरात दोन किंवा जास्त भाषांमधील वाक्य वा शब्द असू शकतात. अश्या वेळी त्या सर्व भाषांतील सर्व अक्षरे असलेल्या एखाद्या कॅरॅक्टर सेटची गरज भासते. सध्या असा एक कॅरॅक्टर सेट आहे - यूनिकोड(UNICODE). हा कॅरॅक्टर सेट जागतिक दृष्ट्या प्रमाण मानला जातो.
मांडवा (दिग्रस)
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
कॅरॅक्टर एनकोडिंग
हेसुद्धा पहा
संगणक टंक
युनिकोड
मराठी वेबपेज तयार करण्यास मदत करणारे बाह्य दुवे
खास करून Dynamic Fontsच्या वापरण्याच्या पद्धती बद्दल मार्गदर्शन हे वेबपेज करतात.परंतु हे लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे कि Dynamic Fonts वेबपेज वरील माहिती Google सारख्या search engines Indexing आणि search करु शकत नाहीत.
संदर्भ
वर्ग:संगणकशास्त्र वर्ग:मराठी व्याकरण
श्राव्य फाईल फॉरमॅट्स (ऑडिओ)
ह्यांचे ३ प्रकारात वर्गीकरण होते.
अनकॉम्प्रेस्ड
ह्यात डाटा/डेटाला कोणतीही हानी न पोहोचवता तो तसाच साठवून ठेवला जाऊ शकतो,मूळ प्रती नुसार: वाव्ह्(डब्ल्यूएव्ही),ऐफ(एआयएफएफ),औ(एयू),रॉ(आरएडब्ल्यू),पीसीएम,सीडा(सीडीए)
इ.स. ३९२
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३९२ वर्ग:इ.स.च्या ३९० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
मेनास, इथियोपिया
मेनास (इ.स. १५५९ - फेब्रुवारी १, इ.स. १५६३) हा इथियोपियाचा सम्राट (नेगुसा नागास्ट) होता. हा सम्राट दावित दुसऱ्याचा मुलगा होता.
विठलवाडी (पलुस)
विठलवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील पलुस तालुक्यातील एक गाव आहे.
मेनास, इथियोपिया
वर्ग:इथियोपियाचे सम्राट वर्ग:इ.स. १५६३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
विठलवाडी (पलुस)
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३९ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:पलुस तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
खडीगंमत
वर्ग:लोककला वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:महाराष्ट्रातील लोककला
दत्ता हलसगीकर
दत्ता हलसगीकर ऊर्फ गणेश तात्याजी हलसगीकर हे मराठीतले एक कवी होते. त्यांचा जन्म सोलापूर येथे ७ ऑगस्ट १९३४ रोजी झाला. मराठीतील विख्यात कवी कवी कुंजविहारी हे दत्ता हलसगीकरांचे मामा लागत. सोलापूरमधील लक्ष्मी विष्णू मिल नावाच्या कापडगिरणीमध्ये हलसगीकरांनी वयाच्या साठाव्या वयापर्यंत नोकरी केली. किशोर वयातच त्यांनी कविता करायला सुरुवात केली, आणि मरेपर्यंत त्यांची काव्यरचना आणि त्यांचे ललितलेखन अव्याहत चालू होते.
ज्यांची बाग फुलून आली, त्यांनी दोन फुले द्यावीत; ज्यांचे सूर जुळून आले त्यांनी दोन गाणी द्यावीत अशा प्रकारची दत्ता हलसगीकरांची सामाजिक परिस्थितीची जाणीव करून देणारी आशयघन कविता होती. हलसगीकरांचे वास्तव्य शेवटपर्यंत सोलापुरात होते. अर्धांगवायुविकाराने त्यांचे निधन ९ जून २०१२ रोजी झाले.
त्यांच्या ’उंची’ या कवितेचे विविध अशा २२ भाषांमध्ये भाषांतर झाले आहे. ती कविता आकाशवाणीवरून अनेकदा सादर करण्यात आली होती. २०११ साली आकाशवाणीवर झालेल्या राष्ट्रीय कविसंमेलनात दत्ता हलसगीकरांचा सक्रिय सहभाग होता. वाराणशीमध्ये झालेल्या सर्वभाषी कविसंमेलनातही हलसगीकरांनी आपली ’उंची’ ही कविता वाचली होती.
पुणे आकाशवाणीच्या हीरक महोत्सवानिमित्त १९-३-२०१३ रोजी दत्ता हलसगीकरांवरती ’शुभंकराचा सांगाती’ नावाचा कार्यक्रम नभोवाणीवर झाला होता. त्या कार्यक्रमात हलसगीकरांच्या काही कवितांचे अभिवाचन व राहुल घोरपडे यांनी संगीतबद्ध केलेल्या कवितांचे गायन झाले होते.
बाह्य दुवे
[|सोलापूर आकाशवाणीवरून हलसगीकरांना वाहिलेली श्रद्धांजली]
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:इ.स. १९३४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१२ मधील मृत्यू
रेडबुक (सीडी-डीए ऑडिओ)
रेडबुक (सीडी-डीए ऑडिओ) हा एक श्राव्य फाईल फॉरमॅट आहे.
भारतीय समुद्र किनारा
भारतीय समुद्र किनाऱ्याला पूर्वीपासून जगभरात अत्यंत महत्त्वाचे स्थान मिळाले आहे. भारतीय समुद्र किनारा हा ७५१६.६ किमी असून भारताच्या तीनही बाजूंनी वेढलेला आहे. भारतातील गुजरात, महाराष्ट्र, गोवा, कर्नाटक, केरळ, तामिळनाडू, आंध्र प्रदेश, ओडिसा, पश्चिम बंगाल हे राज्य तर अंदमान-निकोबार, दिव-दमण आणि लक्ष्यद्वीप हे केंद्रशासित प्रदेश किनारपट्टीला जोडले गेलेले आहेत. तसेच पश्चिमेला अरबी समुद्र, दक्षिणेला हिंदी महासागर आणि आग्नेयेला बंगालचा उपसागर अशा ह्या तीन सागरांमुळे भारतीय किनारपट्टी विकसित झालेली दिसून येते. वरीलपैकी गुजरात या राज्यास सर्वात जास्त(१६०० किमी) समुद्रकिनारा लाभलेला आहे.
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग: भारतीय भूगोल
गौतम बुद्ध नगर जिल्हा
बाह्य दुवे
वर्ग:उत्तर प्रदेशमधील जिल्हे वर्ग:गौतम बुद्ध
महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरी
इतिहास
ब्रिटीश वसाहतीच्या काळात ऑस्ट्रेलियातून स्ट्रॉबेरी या प्रदेशात आणल्या गेल्या. महाबळेश्वर ही ब्रिटिश राजवटीत बॉम्बे प्रेसिडेन्सीची उन्हाळी राजधानी होती. तेव्हापासून, स्थानिक शेतकऱ्यांनी त्यांच्या स्वतःच्या फळांच्या जाती विकसित केल्या आहेत, ज्यापैकी काही इतर ठिकाणांहून आयात केल्या जातात.
उत्पादन
महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरीची लागवड प्रामुख्याने पश्चिम महाराष्ट्रातील महाबळेश्वर-पाचगणी या डोंगराळ भागात केली जाते. स.न. २०१५ च्या उत्तरार्धात, ते अंदाजे ३००० एकर क्षेत्रामध्ये घेतले जात होते आणि दरवर्षी सुमारे ३०००० मेट्रिक टन फळांचे उत्पादन होते. देशातील एकूण स्ट्रॉबेरी उत्पादनात महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरीचा वाटा ८५ टक्के आहे. प्रदेशातील थंड हवामान आणि लाल माती हे फळ वाढण्यास योग्य बनवते आणि त्याला एक अनोखी चव देते. महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरी हे एक हंगामी फळ आहे ज्याचा हंगाम ऑक्टोबर-नोव्हेंबर आणि एप्रिल-मे दरम्यान असतो. मुख्य रोपटे, ज्यापैकी काही जून महिन्यात कॅलिफोर्नियामधून आयात केली जातात आणि वाई सारख्या ठिकाणी रोपवाटिकांमध्ये लावली जातात. या प्रत्येक रोपट्याने तयार केलेल्या रनरची सप्टेंबर महिन्यात पुन्हा लावणी केली जाते. पावसाळ्यानंतर सप्टेंबरमध्ये धुरीकरण करून आणि प्लॅस्टिकच्या पत्र्याने शेत झाकून जमीन तयार केली जाते. या पत्र्यांच्या मध्ये भोक करून बिया लावल्या जातात. खत म्हणून गाईचे शेण आणि फवारण्या केल्या जातात.
या प्रदेशातील जवळपास निम्मी फळे कॅलिफोर्नियाच्या स्वीट चार्ली जातीची आहेत. कॅमरोसा आणि विंटर डॉन या इतर दोन प्रमुख जाती आहेत. इतर उल्लेखनीय जातींमध्ये रानिया आणि नबिला यांचा समावेश होतो. महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरीचा वापर प्रदेशातील विविध खाद्यपदार्थ जसे की प्रिझर्व्ह, जाम, फ्रूट क्रश, आईस्क्रीम, मिल्कशेक, स्ट्रॉबेरी विथ फ्रेश क्रीम, स्ट्रॉबेरी फज, स्ट्रॉबेरी वाइन आणि जेली टॉफी बनवण्यासाठी केला जातो.
निर्यात
महाबळेश्वरमधील स्ट्रॉबेरी फ्रान्स, बेल्जियम, मलेशिया आणि मध्यपूर्वेतील इतर देशांमध्ये मोठ्या प्रमाणात निर्यात केल्या जातात. निर्यात करण्यापूर्वी हे फळ गोठवले जाते.
भौगोलिक संकेत
ऑल इंडिया स्ट्रॉबेरी ग्रोअर्स असोसिएशनने महाबळेश्वर स्ट्रॉबेरीची जिओग्राफिकल इंडिकेशन्स ऑफ गुड्स ॲक्ट, १९९९ अंतर्गत नोंदणी करण्याचा प्रस्ताव पेटंट, डिझाईन आणि ट्रेडमार्क्स, चेन्नईच्या कंट्रोलर-जनरल कार्यालयाकडे दिला. दोन वर्षांनंतर २०१० मध्ये या फळाला जीआय दर्जा देण्यात आला.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्रातील भौगोलिक संकेत वर्ग:सातारा जिल्हा वर्ग:महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था
बमंकडा धबधबा
बमान्कडा हा धबधबा रत्‍नागिरी शहरातील संगमेश्वर तालुक्यातील माखजन ह्या ठिकाणापासून ६-७ किलोमीटर अंतरावर धामापूर गावातील धनावडे वाडीजवळ स्थित आहे. हा धबधबा ज्या ठिकाणी स्थित आहे, ती वाट शोधणे आणि तिथपर्यंत पोहोचणे खूप अवघड आहेच पण ह्याचा अनुभव अतिशय मनोरंजक आहे. रत्‍नागिरी शहरापासून धामापुर गावापर्यंत १:३० तासावर आहे आणि त्या पुढे १ किलोमीटर चढाई आहे. पूर्वार्ध वाटेत काही अडचण नसून ती लवकर पार होऊ शकते. पण जसं आपण धबधब्याजवळ जातो तसतशी ती वाट खूपकिचकट होत जाते.
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग:महाराष्ट्रातील धबधबे वर्ग:माहितीचौकटीची आवश्यकता असणारे लेख
३०० (संख्या)
३०० - तीनशे    ही एक संख्या आहे, ती २९९  नंतरची आणि  ३०१  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 300 - Three hundred.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
व्यावसायिक अर्थशास्त्र
कोणत्याही देशाचा विकास हा त्या देशातील व्यवसायाच्या विकासावर अवलंबून असतो. व्यवसाय विकास म्हणजे समाज विकास होय कारण समाजाला लागणाऱ्या गरजांची पूर्ती करण्याचे कार्य व्यवसाय करीत असतात. त्या दृष्टीने व्यवसायाचे व्यवस्थापन शास्त्रीय पद्धतीने झाल्यास व्यवसाय विकास जलदगतीने घडून येतो. व्यवसायात शास्त्रीय व्यवस्थापनाचा अवलंब किल्यास व्यावसायिक कामगार, ग्राहक व सरकार या सर्वांनाच त्यापासून लाभ प्राप्त होतात याला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले आहे. व्यवस्थापनास महत्त्वाचे स्थान प्राप्त होण्यासाठी पुढील मुद्दे अधिक समर्थनीय आहेत.
इ.स. ३९३
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ३९३ वर्ग:इ.स.च्या ३९० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ४ थ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
व्यावसायिक अर्थशास्त्र
व्यवस्थापनाचे महत्त्व:-
(१) _आधुनिक काळात व्यवस्थापकीय कार्याचे वाढते महत्त्व_ :-
औद्योगिक क्रांतीपूर्वी उत्पादन प्रक्रियेत भूमी, भांडवल, श्रम या घटकांना अधिक महत्व होते. या घटकांच्या साह्याने होणारे उत्पादन सीमित प्रमाणावर होत असल्यामुळे व्यवसायाच्या व्यवस्थापकाला सीमित कार्ये पार पाडावी लागत असत परंतु विसाव्या शतकात औद्योगिक विकास झपाट्याने वाढत गेला. शेअर बाजार, अधिकोष व स्कंध प्रमंडळाच्या वाढत्या विकासाबरोबर उत्पादनाचे पूर्वीचे घटकांचे महत्व कमी झाले परंतु ह्या काळात उत्पादनाचे कार्य अत्यंत तांत्रिक व गुंतागुंतीचे बनल्यामुळे व्यवस्थापनाचे महत्त्व अनेक पटींनी वाढले आधुनिक काळात व्यवस्थापनाला उत्पादनाचे प्रमुख अंग मानले गेल्यामुळे व्यवस्थापनाला महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले आहे. व्यवसायाची प्रगती, विकास व विस्तार हा व्यवस्थापकीय घटकांवर अवलंबून आहे हे शास्त्रीय पद्धतीने सिद्ध झाल्यामुळे व्यवस्थापनास महत्त्वाचे स्थान प्राप्त झाले आहे.
(२) ‌_यशस्वी संचालनाकरिता_ :-
व्यवसायाचा आकार व स्वरूप यावर व्यवसायाचा विकास अवलंबून नसून त्या व्यवसायातील यशस्वी संचालन महत्त्वाचे असते. उप्रकमाच्या यशस्वी संचालनाच्या दृष्टीने व्यवस्थापकाचे कार्य हे विशेष महत्त्वाचे असते. वाढत्या व्यवसाय विकासाबरोबर व्यवस्थापकीय कार्याचे महत्त्व कमी होत नसून ते अधिकच वाढत जाते. गती प्राप्त झालेल्या व्यवसायांना सुद्धा नियमित उद्दीपनाची (Stimulus) आवश्यकता असते. उपक्रमात कार्य करणाऱ्या सर्व कर्मचाऱ्यांना प्रेरित करून सोपविलेले कार्य त्यांच्याकडून व्यवस्थितपणे करवून घेण्याची जबाबदारी व्यवस्थापकांची असते. त्या कारणांमुळेच व्यवस्थापनाचे कार्य महत्त्वाचे आहे. (३) _व्यवसायाची कार्यक्षमता वाढविणे_:-
‌‌  ‌‌                व्यवस्थापन उत्पादन प्रक्रियेत नवचैतन्य निर्माण करण्याचे कार्य करीत असते. उत्पादन कार्यात अनेक घटकांचे सहाय्य असते. या सर्व घटकांकडून कामे करवून घेण्याचे कार्य व्यवस्थापनाचे असते. त्यामुळे व्यवसायात व्यवस्थापन जेवढे कार्यक्षम राहील तेवढीच त्या व्यवसायाची कार्यक्षमता वाढेल. दुसऱ्यांकडून कामे करवून घेण्याची कला किंवा शास्त्र व्यवस्थापकास अवगत असल्यामुळे तो ही सर्व कार्ये बिना अडचणीने पार पाडून घेऊ शकतो. व्यवस्थापकाच्या कार्यक्षमतेवर व कौशल्यावर व्यवसायाचे यश बऱ्याच प्रमाणावर अवलंबून असते. त्या दृष्टीने व्यवस्थापन महत्त्वाचे आहे. (४)_व्यवसायाचे अस्तित्व टिकवून ठेवणे_:-‌
व्यवसाय प्रारंभीच्या काळातील 'विक्रेत्यांची बाजारपेठ' जाऊन आज 'ग्राहकांची बाजारपेठ' निर्माण झालेली आहे. बाजारपेठेत अत्यंत तीव्र स्पर्धा निर्माण झाल्यामुळे विशाल प्रमाणावरील उत्पादित वस्तूंची विक्री कशी करावी याबाबत उत्पादक वर्ग चिंतित झाला आहे. स्पर्धेच्या काळात व्यावसायिकास आपल्या व्यवसायाचे अस्तित्व टिकवून ठेवण्यासाठी आटोकाट प्रयत्न करावे लागतात. अशा परिस्थितीत व्यवसाय संचालनाचे कार्य पूर्वीसारखे साधे न राहता गुंतागुंतीचे व किचकट झाले आहे. यातून मार्ग काढण्याकरिता कुशल व कार्यक्षम व्यवस्थापकाची गरज निर्माण झाली आहे. या व इतर कारणांमुळेच आज व्यवस्थापनाचे महत्त्व वाढले आहे.
व्याख्या
व्यावसायिक अर्थशास्त्र म्हणजे काय हे समजण्यासाठी वेगवेगळ्या अर्थ्शास्त्रज्ञांनी व्याख्या पुढील प्रमाणे दिल्या आहेत.
स्पेन्सर व साइगलमनच्या मते, "व्यावसायिक परिस्थितीच्या विश्लेक्षणासाठी अर्थशास्त्रीय कल्पनांचा उपयोग करणे म्हणजे व्यावसायिक अर्थशास्त्र होय."
ई. टी. ब्रिहाम व जे.एल. पपास यांच्या मते, "व्यावसायिक कृतींना अर्थशास्त्रीय सिद्धांत व पद्धती लागू करणे म्हणजे व्यावसायिक अर्थशास्त्र होय." म्हणजेच व्याव्स्थापकेला दैनंदिन जीवनामध्ये जे व्यावसायिक प्रश्न असतात ते सोडवण्यासाठी अर्थशास्त्राची मदत होते. व्यावसायिक निर्णयांसाठी याचा वापर होतो. व्यावसायिक अर्थशास्त्राचा राष्ट्रीय उत्पन्न, सरकारी धोरणे, आंतरराष्ट्रीय व्यापार, इत्यादी स्थूल घटकांशी संबंधीत आहे. तसेच अर्थव्यवस्थेतील विशिष्ट घटकांचा आभ्यास देखील व्यावसायिक अर्थशास्त्रात होतो. अशा रितीने व्यावसायिक अर्थशास्त्राच्या अभ्यासात सूक्ष्मलक्षी व समग्रलक्षी अर्थशास्त्राचा समावेश होतो.
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस (Indian National Congress) (INC, सहसा काँग्रेस असा उल्लेख होते) हा भारतातील एक राष्ट्रीय राजकीय पक्ष आहे. काँग्रेसची स्थापना २८ डिसेंबर इ.स. १८८५ मध्ये ब्रिटिश राजाच्या काळी झाली; एलेन ओक्टेवियन ह्यूम, दादाभाई नौरोजी आणि दिनशा वाचा यांनी स्थापन केली. मुंबईच्या तेजपाल संस्कृत पाठशाळेत संपूर्ण देशभरातील ७२ प्रतिनिधी एकत्र येऊन २८ डिसेंबर १८८५ रोजी 'इंडियन नॅशनल काँग्रेस' म्हणजेच राष्ट्रीय सभेची स्थापना करण्यात आली. पूर्वनियोजित राष्ट्रीय काँग्रेसचे पहिले अधिवेशन २२ डिसेंबर १८८५ पुणे या ठिकाणी घेतले जाणार होते. मात्र पुण्यात कॉलराची साथ सुरू असल्यामुळे हे अधिवेशन मुंबईच्या गोकुळदास तेजपाल  संस्कृत पाठशाळेत घेतले गेले. राष्ट्रीय काँग्रेसच्या या पहिल्या अधिवेशनाचे अध्यक्ष कलकत्त्याचे ख्यातनाम वकील व्योमेशचन्द्र बॅनर्जी हे होते. राष्ट्रीय काँग्रेसच्या माध्यमातून सरकार व जनता यांच्यामध्ये एक संवादात्मक स्वरूपाची वाटचाल सुरू झाली. काँग्रेस याचा अर्थ संघटना असा होतो. सुरुवातीच्या काळामध्ये काँग्रेसचे नेतृत्व हे मवाळ गटाकडे होतं. पुढे १९०६ ते १९१९ पर्यंत काँग्रेसचे नेतृत्व जहाल गटाकडे होतं(लोकमान्य टिळक,नेताजी सुभाषचंद्र बोस,गोपाळ गणेश आगरकर). त्यानंतर मात्र १९२० ते १९४७ या काळामध्ये संपूर्ण काँग्रेसचे नेतृत्व हे महात्मा गांधींनी केलं. 'महात्मा गांधी म्हणजे एका माणसाचे सैन्य' असे गौरवोद्गार त्यांच्यासंदर्भात माऊटबॅटन यांनी काढले होते. १९व्या शतकाच्याच्या शेवटी आणि २०व्या शतकाच्या मध्यपर्यंत, काँग्रेस भारताचा स्वातंत्र्यलढ्यात, आपल्या १.५ कोटी पासून जास्त सदस्य आणि ७ कोटी पासून जास्त सहभागींसोबत, ब्रिटिश वसाहती शासनाच्या विरोधात एक केंद्रीय भागीदार बनली. आजही काँग्रेसला मानणारा मोठा जनसमूह भारतामध्ये आहे. गांधी आणि नेहरू घराण्याची परंपरा लाभलेल्या काँग्रेस पक्षाने भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यामध्ये आणि स्वातंत्र्यानंतर देखील देशाच्या राजकारणामध्ये महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावलेली आहे. महत्त्वाच्या राष्ट्रीय पक्षांमध्ये काँग्रेस पक्षाचे स्थान कायम आहे. मधल्या काळामध्ये राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाला अनेक स्थित्यंतरातून जावे लागले. देशातील अंतर्गत घडामोडी, स्थित्यंतरे, पक्ष राजकारण या समस्यांना तोंड देत भ्रष्टाचार बेरोजगारी अशा अनेक समस्या सरकार समोर होत्या. आर्थिक मंदी यासारख्या समस्यांना तोंड देत सत्तेवर असताना काँग्रेस पक्षाने देशाच्या हिताच्या दृष्टीने अनेक महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतले आहेत. स्वातंत्र्यानंतर भारताचे पहिले पंतप्रधान पंडित जवाहरलाल नेहरू हे काँग्रेस पक्षाचे निष्ठावान अनुयायी होते. महात्मा गांधींच्या समवेत त्यांनी स्वातंत्र्य चळवळीमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. राष्ट्रीय काँग्रेसचे अध्यक्ष म्हणून देखील त्यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण ठरले. पंचशील करार, अलिप्ततावाद यासारख्या महत्त्वपूर्ण धोरणाचे ते समर्थक होते. अवजड उद्योग उभारणाऱ्या यंत्रणा देशामध्ये उभ्या राहिल्या पाहिजेत असं त्यांचं स्पष्ट मत होतं. त्या काळामध्ये रशियन राज्यक्रांतीने जी प्रगती घडून आली, आपल्याही देशांमध्ये अशाच प्रकारे प्रगती झाली पाहिजे यासाठी त्यांनी पंचवार्षिक योजनाचा स्वीकार केला. याचबरोबर कृषीक्षेत्र औद्योगिकक्षेत्र, संशोधन यासारख्या घटकांना त्यांनी प्राधान्यक्रम दिला. काँग्रेस संघटनाच्या माध्यमातून पक्षाचे सर्व ध्येयधोरणे तळागाळापर्यंत पोचविण्याचे काम कार्यकर्त्यांनी केलं. धर्मनिरपेक्ष विचारसरणीच्या आधारे संपूर्ण देशाच्या विकासाचा आराखडा काँग्रेस सरकारने तयार केला. काँग्रेसच्या पक्षीय राजकारणामध्ये नेहरू आणि गांधी घराण्याचे योगदान महत्त्वपूर्ण राहिलेला आहे.
राष्ट्रीय महामार्ग ५४ अ (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ५४ अ हा भारतातील एक राष्ट्रीय महामार्ग आहे. नऊ किमी लांबीचा हा रस्ता मिझोरममधील थेरियात पासून लुंगलेई पर्यंत जातो.
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
उद्देश
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसच्या घटनेनुसार, एक संसदीय लोकशाही असलेले समाजवादी राष्ट्र जिथे संधी तसेच राजकीय, आर्थिक आणि सामाजिक हक्कांत समानता व जागतिक शांततेचे उद्दीष्ट आहे, अशा भारतीय नागरिकांचे आणि भारतीय प्रशासनाची शांततापूर्वक आणि घटनात्मक मार्गाने प्रगती व कल्याण करणे हा सदर पक्षाचा उद्देश आहे.
राष्ट्रीय महामार्ग ५४ अ (जुने क्रमांकन)
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस
स्थापना आणि पहिले अधिवेशन
श्री सुरेन्द्र्नाथ बॅनजी॔ यांनी अखिल भारतीय पातळीवर एका संघटनेची स्थापना करता यावी म्हणून अत्त्यंत जोमाने तयारी चालविली होती. त्या उद्देशानेच १८८३ च्या डिसेंबर महिन्यात त्यांनी ' इंडियन नॅशनल कॉन्फरन्स 'चे पहिले अधिवेशन बोलाविले होते. राष्ट्रभर दाैरे करून सरकारच्या धोरणावर प्रखर टीका केली. सर्वत्र त्यांना चांगला प्रतिसाद मिळाला. ब्रिटिश अधिकाऱ्यांनी मात्र त्यांचा कसून विरोध केला व ती प्रतिगामी चळवळ असल्याची घोषणा केली.
ए. ओ. ह्यूम व लाॅड॔ डफरिनने मिळून बॅनजी॔ची चळवळ हाणून पाडण्यासाठी योजनाबद्ध कार्यवाहिला सुरुवात केली. भारतातील सौम्य विचारांच्या सर्व राजकीय नेत्यांना आवाहन करून त्या सर्वाना एकत्रित आणून ब्रिटिश सत्तेला अनुकूल अशा राष्ट्रीय पातळीवरील एका संघटनेची स्थापना करण्यासाठी अतोनात धडपड केली. इ. स. १८८४ मध्ये ' इंडियन नॅशनल युनियन 'ची स्थापना करण्यात आली. या संस्थेचे एक अखिल भारतीय संमेलन मार्च १८८५ मध्ये पुणे येथे भरवण्याचे ठरले परंतु पुण्यात यावेळी cholera प्प्दुर्भाव झाल्याने, २७ डिसेंबर १८८५ रोजी ते मुंबईच्या गोकुळदास तेजपाल संस्कृत काॅलेजच्या प्रशस्त सभाग्रहात भरविण्यात आले. या संमेलनाला भारताच्या निरनिराळ्या भागातून ७२ प्रतिनिधी आले होते. अशा प्रकारे प्रथमच देशाच्या निरनिराळ्या भागातून प्रतिनिधीनी एकत्रित येण्याची ही घटना अपूर्व मानली जाते. या संमेलनाचे अध्यक्षपद बंगालचे श्री उमेशचंद्र बॅनजी॔  यांनी भूषविले. फिरोजशहा मेहता, दादाभाई नौरोजी, के. टी. तेलंग, दिनशाॅ वाछा इत्यादी सुप्रसिद्ध व्यक्तीहि उपस्थित होत्या. काँग्रेसचा जनक समजला जाणारा ह्यूम पण या अधिवेशनाला खास उपस्थित राहण्यासाठी इंग्लंडहून परत आला होता. याशिवाय स्थानिक पत्रकार व नेतेही उपस्थित होते.
संस्थानांबाबतचे धोरण
इ.स. १९३६ च्या फैजपूर येथील अधिवेशनात काँग्रेसने सर्व संस्थानातील प्रजेस स्वयंनिर्णयाचा अधिकार मिळावा अशी मागणी करून त्याबाबतचा संघर्ष त्या त्या संस्थानातील जनतेने चालू करावा असे मत व्यक्त केले. पुढच्याच वर्षी इ.स. १९३७ च्या अधिवेशनात या आशयाचा ठराव मंजूर करून संस्थानी प्रजेच्या लोकशाही हक्कांच्या चळवळीचे व स्वतंत्र नागरिक म्हणून त्यांच्या अधिकारांचे काँग्रेसने समर्थन केले होते.
पक्षांतर्गत संरचना
या पक्षात 'अध्यक्ष' हा पक्षाचा प्रमुख असतो. आवश्यकता वाटल्यास उपाध्यक्ष पदाची नेमणूक अध्यक्ष करू शकतो. अध्यक्षपदाची निवडणूक दरवर्षी होणे गरजेचे आहे. मात्र एकाच व्यक्तीने सलग किती वेळा अध्यक्ष व्हावे यावर बंधन नाही. पंडित नेहरू असेपर्यंतच्या काळात ते फार क्वचित अध्यक्ष होते मात्र श्रीमती इंदिरा गांधींनी ही दोन्ही पदे एकाच व्यक्तीने भूषावयाची प्रथा सुरू केली जी पी.व्ही.नरसिंह राव यांच्यापर्यंत चालत आली. त्यानंतर श्रीमती सोनिया गांधी यांनी पंतप्रधानपद दुसऱ्या व्यक्तीकडे सोपवून पुन्हा सत्ताकेंद्रांची विभागणी केली.
अध्यक्षाची निवडणूक झाल्यावर तो उपाध्यक्ष, जनरल-सेक्रेटरीज्, कोशाध्यक्ष, प्रभारी आणि सेक्रेटरीजची निवड करतो. या पदांवर किती व्यक्तींची निवड करावी यावर कोणतेही बंधन नाही. सध्या १ उपाध्यक्ष (श्री. राहुल गांधी), १ कोशाध्यक्ष (श्री.मोतीलाल व्होरा), १ पॉलिटिकल सेक्रेटरी (श्री.अहमद पटेल), ९ जनरल सेक्रेटरी, ८ स्वतंत्र प्रभारी, आणि ३५ सेक्रेटरीज् आहेत
याचबरोबर ६ अधिकृत पक्षप्रवक्ते आहेत. शिवाय विविध विषयांवरच्या अनेक समित्या आहेत (ज्यात चार सदस्यांची डिसिप्लनरी समितीही आहे)
राज्यस्तरावर प्रदेश काँग्रेस कमिटी (PCC) नावाची स्थानिक समिती असते जिचे स्वरूप केंद्रीय समितीप्रमाणेच, फक्त राज्यस्तरावर, असते. अध्यक्षपदाच्या निवडणूकीत राष्ट्रीय ऑफिस बेअरर्स तसेच प्रदेश काँग्रेस कमिटीच्या सदस्यांना मताधिकार असतो.
केंद्रीय निवडणूक विभाग केवळ काँग्रेस असा एकच पक्ष आहे ज्यात "केंद्रीय निवडणूक विभाग" नावाचा स्वायत्त विभाग आहे. सदर विभाग ,पक्षांतर्गत निवडणुका झाल्यास त्या निष्पक्ष होतील याची खबरदारी घेतो.
हल्लीच्या भारतामध्ये काँग्रेस हा शब्द नावात असलेले अनेक राजकीय पक्ष किंवा गोष्टी आहेत किंवा होते. त्यांची नावे अशी :-
भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातले आरोपी नेते
नोंद - खालील यादीतील व्यक्ती आरोपी असल्याची नोंद आहे, गुन्हेगार किंवा दोषी नव्हे.
बाह्य दुवे
काँग्रेस *
कोणे (त्र्यंबकेश्वर)
कोणे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील त्र्यंबकेश्वर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १००० मि.मी.पर्यंत असते.
मारसुळ (दिग्रस)
मारसुळ हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दिग्रस तालुक्यातील एक गाव आहे.
संग्राम जगताप
वर्ग:राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:अहमदनगर शहरचे आमदार वर्ग:महाराष्ट्राच्या १४ व्या विधानसभेचे सदस्य वर्ग:महाराष्ट्राच्या १३ व्या विधानसभेचे सदस्य
मारसुळ (दिग्रस)
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दिग्रस तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
अमनापूर
अमनापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील पलुस तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:पलुस तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
हरिहरेश्व‍र
महाराष्ट्रातल्या सावित्री नदी जिथे अरबी समुद्राला मिळते तेेथे तिच्या मुखावर हरिहरेश्वर नावाचे गाव आहे. नदीच्या दुसऱ्या (उत्तर) तीरावर श्रीवर्धन हे गाव आहे. ही दोन्ही गावे रायगड जिल्ह्यात येतात. हरिहरेश्वरला मुंबई-गोवा रस्त्यावरील दासगावपासून फाटा फुटतो, तर श्रीवर्धनचा रस्ता माणगाव येथे सुरू होतो. श्रीवर्धनवरूनही होडीने हरिहरेश्वरला जाता येते. माणगाव कोकण रेल्वेवरही येते. तेथूनही हरिहरेश्वरला जाता येते.
कोकणपट्टीतील एक निसर्गरम्य असे पवित्र तीर्थस्थान. एका बाजूला हिरव्यागार गर्द वनश्रीने नटलेला डोंगर तर दुसऱ्या बाजुला नयनरम्य स्वच्छ व निळा समुद्र व रुपेरी वाळूने आकर्षित करणारा अमर्याद समुद्रकिनारा. तसेच नारळी पोफळीच्या बागांच्या साक्षीने आणि डोंगरदऱ्यांच्या कुशीत विसावलेले हे तिर्थस्थान आहे. हरिहरेश्वर, कालभैरव योगेश्वरी, सिद्धिविनायक व हनुमान  अशी चार मंदिरे तसेच समुद्रकिनारी असणारे विष्णूपद,  गायत्रीतीर्थ,  वक्रतीर्थ,  सूर्यतीर्थ,  यज्ञकुंड,  विष्णूतीर्थ  अशी अनेक ठिकाणे आहेत. कर्नाटकातील गोकर्ण  ते ठाणे जिल्ह्यातील निर्मळ हे पाचशे मैलांचे दक्षिणोत्तर अंतर व ४८ मैल रुंद एवढा प्रचंड परिसर हा श्री क्षेत्र हरिहरेश्वराचा परिसर मानण्यात येतो. सावित्रीला दिलेल्या वराप्रमाणे ब्रह्मदेवाने सावित्रीसह यज्ञ केला. या हरिहरेश्वर क्षेत्राच्या दक्षिण दिशेला व उत्तर दिशेला बारा ज्योतिर्लिंग स्थाने आहेत. देशात ऐकूण १०८ तीर्थस्थाने असली तरी प्रमुख तीर्थ हरिहरेश्वर मध्ये आहे असे मानले जाते. हरिहरेश्वरचा महापवित्र क्षेत्र असा उल्लेख 'श्री हरीहरेश्वर माहात्म्य' पोथीमध्ये आहे. हरिहरनावाच्या पश्चिमाभिमुख असलेल्या या देवात हरिस्वरूप व हरस्वरूप या दोन्हींचा संगम झाला आहे.
रायगड जिल्ह्यातील श्री क्षेत्र हरिहरेश्वर हे स्थान दक्षिण काशी म्हणून प्रसिद्ध आहे. हरिहरेश्वरला भारतातील एक महत्त्वाचे तीर्थस्थान मानले जाते. हरिहरेश्वर हे गाव ब्रह्मगिरी, विष्णूगिरी, शिवगिरी, पार्वती या चार टेकड्यांच्या कुशीत आहे. गावाच्या उत्तरेकडे हरिहरेश्वराचे देऊळ आहे या क्षेत्रास भगवान विष्णूंचा आशीर्वाद मिळाला असल्याचे मानले जाते. त्यामुळेच याचा संदर्भ देवघर किंवा देवाचे निवासस्थान असाही दिला जातो. श्री हरिहरेश्वर हे शिवस्थान पेशव्यांचे कुलदैवत आहे. येथे असलेली काळभैरव आणि श्री योगेश्वरी यांची देवळे देखील महत्त्वाची स्थाने आहेत.
हर‍िहरेश्वराचे देऊळ बरेच जुने आहे. ते शिवकालीन असावे असा अंदाज आहे. परंतु, बांधकामाचा निश्चित कालखंड सांगता येत नाही. पहिल्या बाजीरावाने या मंदिराचा जीर्णोद्धार 1723 मध्ये केल्याचे पुरावे आहेत. येथील सर्व देवळांना खास कोकणी पद्धतीची उतरती छपरे आहेत. हरिहरेश्वर क्षेत्रातील सर्वांत महत्त्वाचे देऊळ काळभैरवाचे आहे. याची एक आख्यायिका अशी आहे, की बळी राजाकडून तीन पावले भूमी घेताना वामनाने ठेवलेले दुसरे पाऊल हरिहरेश्वरापासून सुरू झाले. दुसरी आख्यायिका अशी आहे की अगस्ती मुनी शांततेच्या शोधात भ्रमण करत होते तेव्हा हरिहरेश्वरातील चार स्वयंभू लिंगांच्या दर्शनाने त्यांचे मन शांत झाले.
सर्वसाधारणपणे प्रथम काळभैरवाचे दर्शन, नंतर हरिहरेश्वराचे दर्शन करून परत काळभैरवाचे दर्शन घ्यावे अशी प्रथा येथे आहे. या क्षेत्रात ज्या चार टेकड्या आहेत त्यांच्यासारखी रचना हरिहरेश्वराच्या लिंगावर दिसून येते. या दोन्ही देवळात दर्शन घेतल्यावर कराव्या लागणाऱ्या प्रदक्षिणेचा मार्ग डोंगर आणि समुद्राजवळच्या खडकांवरून जातो. या मार्गावरील शे-दीडशे पायऱ्या खाली उतरून त्या डोंगराची प्रदक्षिणा केली जाते. या संपूर्ण प्रदक्षिणेचे अंतर एक कोस असल्याने तिला कोसाची प्रदक्षिणा असे म्हणतात. या मार्गातून दिसणारा समुद्र आणि तिथले सृष्टीसौंदर्य डोळ्यांचे पारणे फेडणारे आहे. या क्षेत्राला नयनरम्य समुद्रकिनारा लाभला आहे. येथे फेसाळणाऱ्या समुद्राच्या लाटा आणि त्या लाटांचा नाद आपल्या कानात घुमू लागतो. त्या लाटांची लय आपल्याला तरंगातून दिसू लागते. या सागराचे संगीत ऐकताना मन शांतावते. आयुष्यातील चिंता, काळज्यांना तात्पुरता का होईना पूर्णविराम मिळतो.
रहाण्याची सोय
हरिहरेश्वरमध्ये राहण्या जेवण्याची उत्तम सोय आहे. येथे महाराष्ट्र राज्य पर्यटन महामंडळाचे विश्रामगृह आहे. तेथे पर्यटकांना सर्व सोयी मिळू शकतील. शिवाय खासगी हॉटेलही बरीच आहेत. शिवाय घरगुती रहाण्याची अगदी स्वस्तात सोयही येथे होते. त्यामुळे कोकणी पाहुणचार कसा असतो याचाही अनुभव घेता येतो.
जाण्याचा मार्ग
हे क्षेत्र मुंबईपासून सुमारे २३० किलोमीटर आणि पुण्याहून जवळपास १८० किलोमीटरवर आहे. येथे पोहोचण्यासाठी एस.टी. बस किंवा खासगी वाहनाने जाऊ शकतो. पुण्याहून ३ मार्ग आहेत. मिळशी, भोरवरून महाड मार्गे, वाई वरून महाबळेश्वर मार्गे,
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे
फ्रांस्वा मित्तराँ
फ्रांस्वा मॉरिस एड्रियें मरी मित्तरॉं (फ्रेंच: François Maurice Adrien Marie Mitterrand; ऑक्टोबर २५, इ.स. १९१६ - जानेवारी ८, इ.स. १९९६) हा इ.स. १९८१ ते १९९५ दरम्यान फ्रान्स देशाचा राष्ट्राध्यक्ष होता. पाचव्या फ्रेंच प्रजासत्ताकामधील समाजवादी पक्षातर्फे निवडुन आलेला तो प्रथम राष्ट्राध्यक्ष होता.
कोरियन ग्रांप्री
कोरियन ग्रांप्री (कोरियन: 코리아 그랑프리) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे. ही शर्यत २०१० ते २०१३ दरम्यान दक्षिण कोरिया देशाच्या यॉंग्नम शहरात ४ वेळा खेळवली गेली.
कोरिया आंतरराष्ट्रीय सर्किट
वर्ग:फॉर्म्युला वन ग्रांप्री वर्ग:दक्षिण कोरियामधील खेळ वर्ग:कोरियन ग्रांप्री
वॉल्ट व्हिटमन
वॉल्ट व्हिटमन (/ ɪhwɪtmən /; ३१ मे १८१९ - २६ मार्च १८९२) हे एक अमेरिकन कवी, निबंधकार आणि पत्रकार होते. ते एक मानवतावादी होते. त्यांचा काळ हा अतींद्रियवाद आणि वास्तववादाच्या या दरम्यानच्या संक्रमणाचा काळ होता. त्यांनी त्यांच्या कामांमध्ये दोन्ही दृष्टिकोनांचा समावेश केला होता. अमेरिकन कॅनॉनमधील व्हिटमन हे सर्वात प्रभावशाली कवींपैकी एक होते, त्यांना मुक्त वचनाचे जनकही म्हटले जाते. त्यांचे कार्य त्या काळात वादग्रस्त मानले जायचे, विशेषतः लिव्हस ऑफ ग्रास या काव्य संग्रहातील त्यांचे काव्य फारच वादग्रस्त मानले होते. त्यातील स्पष्ट लैंगिकतेला अश्लीलतेशी जोडून त्याला हिणवले गेले होते. व्हिटमन यांच्यावर समलैंगिकतेचा आरोप करण्यात आला होता.
व्हिटमन यांचा जन्म लॉन्ग आयलँडवरील हंटिंग्टनमध्ये झाला होता. व्हिटमन यांनी पत्रकार, शिक्षक आणि सरकारी लिपिक म्हणून काम केले होते. वयाच्या ११ व्या वर्षी त्यांनी कामावर जाण्यासाठी शालेय शिक्षण सोडले. लहान असताना आणि आपल्या कारकिर्दीतील बहुतेक काळ ते ब्रूकलिनमध्ये वास्तव्यास होते. व्हिटमॅन यांचा प्रमुख काव्यसंग्रह, लीव्हज ऑफ ग्रास हे सर्वप्रथम त्यांच्या स्वतःच्या पैशाने १८५५ मध्ये प्रकाशित झाले होते. सामान्य लोकांपर्यंत पोहोचण्याचा हा एक प्रयत्न होता. नंतर तेच एक अमेरिकन महाकाव्य मानले गेले. १८९२ मध्ये मृत्यू होईपर्यंत ते त्या काव्यसंग्रहाचा विस्तार आणि त्यात सुधारणा करत राहिले. अमेरिकन गृहयुद्धाच्या दरम्यान ते वॉशिंग्टनमध्ये डी.सी. मध्ये गेले. तेथे जखमींची काळजी घेणाऱ्या रुग्णालयात त्यांनी काम केले. त्यांच्या कविता अनेकदा तोटा आणि उपचार या दोहोंवर केंद्रित असत. त्यांच्या दोन सुप्रसिद्ध कविता, "ओ कॅप्टन! माय कॅप्टन!" आणि "व्हेन लिलाक्स लास्ट इन द डोअरार्ड ब्लूम'ड" या अब्राहम लिंकनच्या मृत्यूवर लिहिलेल्या होत्या. आयुष्याच्या उत्तरार्धात, त्यांना लकवा झाल्यानंतर, ते न्यू जर्सीच्या केम्डेन येथे रहायला गेले. परंतु तेथे गेल्यावर त्यांची तब्येत अजून खराब झाली. वयाच्या ७२ व्या वर्षी त्यांचा मृत्यू झाला तेव्हा त्यांचे अंत्यसंस्कार सार्वजनिकरित्या करण्यात आले.
कवितेवर व्हिटमन यांच्या शैलीचा प्रभाव कायम आहे. मेरी स्मिथ व्हिटॉल कॉस्टेलो यांनी असा युक्तिवाद केला की "वॉल्ट व्हिटमॅन यांच्या, लीव्हज ऑफ ग्रास हा काव्यसंग्रह समजल्याशिवाय आपण खरोखर अमेरिका समजू शकत नाही ..." तसेच ते म्हणतात व्हिटमन यांनी 'अद्ययावत' सभ्यता छान व्यक्त केली आहे. इतिहासाच्या तत्त्वज्ञानाचा कोणताही विद्यार्थी त्यांच्या या साहेत्याशिवाय पूर्ण करूच शकत नाही. आधुनिकतावादी कवी एज्रा पौंड यांनी व्हिटमॅनला "अमेरिकेचा कवी ... तो अमेरिका आहे" असे संबोधले आहे.
सुरुवातीचे जीवन
वॉल्टर व्हिटमनचा जन्म ३१ मे १८१९ रोजी वेस्ट हिल्स, हंटिंग्टन येथील टाऊन, लाँग आयलँड, येथे झाला. त्यांचे पालक क्वेकर वॉल्टर (१७८९-१८५५) आणि लुईसा व्हॅन वेल्सर व्हाइटमॅन (१७९५ - १८७३) होते. ते नऊ मुलांपैकी दुसरे होते. त्यांना वडिलांपासून वेगळे ओळखण्यासाठी "वॉल्ट" हे टोपणनाव देण्यात आले होते. वॉल्टर व्हिटमन सीनियर यांनी अमेरिकन नेत्यांच्या नावावरून आपल्या सातपैकी तीन मुलांची नावे ठेवली होते: अँड्र्यू जॅक्सन, जॉर्ज वॉशिंग्टन आणि थॉमस जेफरसन. सर्वात थोरल्याचे नाव जेसी होते आणि दुसऱ्या मुलाचे जन्मानंतर सहा महिन्यांतच निधन झाले. या जोडप्याचा सहावा मुलगा, सर्वात धाकटा, त्याचे नाव एडवर्ड ठेवले होते. वयाच्या चौथ्या वर्षी व्हिटमन आपल्या कुटूंबासह वेस्ट हिल्सहून ब्रूकलिन स्थलांतरित झाले. खराब गुंतवणूकीमुळे त्यांना येथे वेगवेगळ्या घरात रहावे लागले. व्हिटमन यांना त्यांच्या कठीण आर्थिक परिस्थितीमुळे दुःखी बालपण घालवावे लागले. बालपणाची एक सुखद आठवण म्हणजे ४ जुलै १८२५ रोजी ब्रूकलिनमध्ये झालेल्या उत्सवाच्या वेळी गिल्बर्ट डू मोटिएर यांनी त्यांच्या गालावर घेतलेले चुंबन होते.
थम्स अप
थम्सअप हे मुख्यत्वे भारतात विकले जाणारे शीतपेय आहे.
वर्ग:शीतपेये
४०० (संख्या)
४०० - चारशे    ही एक संख्या आहे, ती ३९९  नंतरची आणि  ४०१  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 400 - Four hundred.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
गणेशवेल
गणेशवेल (Ipomoea quamoclit) ऊर्फ Cypress vine - (हिंदीत कामलता)  हा एक प्रकारचा वेल आहे. या वेलाच्या फुलापासून अत्तर मिळाते.
चित्रदालन
वर्ग:मराठी भाषा दिवशी संपादीत लेख वर्ग:वनस्पती
जामरतपूर
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आष्टी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
जुगनू उपग्रह
जुगनू उपग्रह हा भारताने १२ ऑक्टोबर, इ.स. २०११ रोजी सोडलेला उपग्रह आहे. पीएसएलव्ही सी१८ या यानाद्वारे सतीश धवन अंतराळ केंद्रावरून हा उपग्रह अंतराळात उडवण्यात आला. केवळ ३ किलोग्रॅम वजन असलेला हा उपग्रह जगातील सर्वांत लहान उपग्रह आहे.
निर्मिती
आयआयटी, कानपूरच्या यंत्र अभियांत्रिकी शाखेचे विभागप्रमुख प्रा. नलिनाक्ष व्यास हे जुगनू उपग्रहाच्या विकासप्रकल्पाचे प्रमुख होते. त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली विद्यार्थ्यांनी ३ वर्षांत जुगनू उपग्रह बनवला आहे.
उपयोग
हा उपग्रह पूर, आपत्ती व्यवस्थापन यावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी काम करणार आहे. ३ किलोग्रॅम आणि ३४ सें.मी. Χ १० सें.मी. आकारमानाचा हा उपग्रह तयार करण्यास सुमारे अडीच कोटी रुपये खर्च आला असून यात उच्चप्रतीचे कॅमेरे बसविलेले आहेत. हे कॅमेरे शेती, हवामान आणि मातीच्या विविध रूपांचे छायांकन कतात. तसेच अंतराळातील मोठ्या उपग्रहांना जोडण्याचे कामदेखील हा उपग्रह करणार आहे. हवामान तसेच मोसमी पावसाबाबत अचूक माहिती देण्याचे काम तो करेल.
वर्ग:भारतीय अंतराळ संशोधन वर्ग:भारतीय उपग्रह
पोर्तुगीज ग्रांप्री
सर्किटो डा बोआव्हिस्टा
वर्ग:फॉर्म्युला वन ग्रांप्री वर्ग:पोर्तुगीज ग्रांप्री
गड्डा यात्रा
गड्डा यात्रा ही एक वार्षिक यात्रा आहे, जी सोलापूरात दरवर्षी मकर संक्रांतीला भरते. श्री सिद्धेश्वराची ही यात्रा आहे.
विशेष
साडेआठशेला साडेआठशे वर्षांपासूची ऐतिहासिक परंपरा लाभलेली आहे.नंदिधवजांची मिरवणूक, शहराच्या विविध भागांतील ६८ लिंगाची पूजा, या संपूर्ण कालावधीत सिद्धेश्वर मंदिरात होणारे विविध धार्मिक कार्यक्रम, होम, सिद्धरामेश्वरांच्या विवाहाचा अक्षता सोहळा ,यादरम्यान होणारे सर्व धार्मिक विधी हे या यात्रेचे धार्मिक विशेष मानले जातात.
संदर्भ
वर्ग:१० जानेवारी २०१८ कार्यशाळा वर्ग:सोलापूर वर्ग:धार्मिक आचार
ग्लेन व्हेलान
वर्ग:आयर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राष्ट्रीय महामार्ग ५४ ब (जुने क्रमांकन)
राष्ट्रीय महामार्ग ५४-बी हा भारतातील एक प्रमुख राष्ट्रीय महामार्ग आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील राष्ट्रीय महामार्ग (जुने क्रमांकन) वर्ग:चित्र हवे
मानसशास्त्र
मानसशास्त्र - व्याख्या :
'मानसशास्त्र' म्हटल्यानंतर मनासारख्या गूढ गोष्टींचा अभ्यास करणारे शास्त्र अशी अनेकांची समजूत असते/आहे. मानसशास्त्र शिकलेल्या व्यक्तीला काही प्रश्न नेहमी विचारले जातात. उदाहराणार्थ, तुम्हाला लोकांच्या मनातले सगळे कळते का? तुम्ही लोकांच्या मनातले कसे काढू्न घेतां? तुम्ही लोकांना मोहनिद्रेत (हिप्नोटाइज)कसे आणता? तुम्ही मनकवडे आहात का? इत्यादी.
मानसशास्त्र म्हणजे मानवी मनाचा अभ्यास करणारे शास्त्र मन आणि शरीर एकमेकांवर अवलंबून असते शरीराच्या हालचालींवर मनाचे नियंत्रण असते तर ज्ञानेंद्रियांच्या सहाय्याने बाह्य परिस्थिती मध्ये काय घडत आहे याची माहिती म्हणाला होत असते शरीर व मनाची ही आंतरक्रिया मेंदूमध्ये असणाऱ्या पीनियल ग्रंथि द्वारे होत असावी असे देकार्त व मे गुगल यांनी मत मांडले देकार्त यांच्या विचार प्रवाहातून आत्म्याच्या मानसशास्त्रात मनाच्या मानसशास्त्राची जागा घेतली परंतु याही व्याख्येवर टीका करण्यात आली की मन ही कल्पना सर्वांना परिचित असले तरी सर्वसामान्य लोकांना मानवी मन हे न उलगडणारे कोडेच आहे मानवी मन व्यक्तीला दिसत नसले तरी त्याचे अस्तित्व गृहीत धरले जाते परंतु कोणत्याही शास्त्रामध्ये वास्तविक कल्पनांना महत्त्व दिले जाते जे दिसत नाही त्याचा अभ्यास करता येत नाही त्याचबरोबर मानवी मन हे अतिशय चंचल व हळवी असल्याने त्याचा अभ्यास करता येत नाही अशा प्रकारच्या ठिकाणांमुळे काल दोघांमध्येही व्याख्या मागे पडली 2. बोधात्मक अनुभवांचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय एकोणिसाव्या शतकात मानसशास्त्राच्या इतिहासाला एक वेगळेच वळण लागले प्रायोगिक पद्धतीचे महत्त्व मानसशास्त्राला पटले गेले येथून आधुनिक मानसशास्त्राचे वाटचाल सुरू झाली विल्यम उंट या मानसशास्त्रज्ञाने 1879 मध्ये जर्मनीमधील लिंबजी या विद्यापीठांमध्ये पहिली मानसशास्त्रीय प्रयोगशाळा सुरू केली त्याच कालावधीत ही व्याख्या तयार केले व्यक्तीला स्वतःविषयी आलेला राग लोभ यांसारख्या जाणिवांचा भावभावनांचा अभ्यास केला जात होता कधी व्यक्तीच्या जाणिवेचे विश्लेषण करून मानवी जाणिवा निर्माण कसा होतात हे पाणी मानसशास्त्राचे प्रमुख काम आहे असे म्हटले आहे यासाठी त्यांनी आत्मनिरीक्षण पद्धतीचा वापर केल अर्थात बोधात्मक अभ्यासासाठी वापरली जाणारी आत्मनिरीक्षण पद्धती ही फक्त प्रौढ व्यक्ती व सुसंस्कृत व्यक्ती साठी वापरणे शक्य होते त्यामुळे बोधात्मक अनुभव प्रत्येक व्यक्ती पुरता मर्यादित असतो अशा व्यक्तिगत अनुभव आला शास्त्राच्या वर्गात आणि त्याचा पडताळा करणे योग्य नाही एका व्यक्तीला आलेला अनुभव इतर व्यक्तींना येईलच असे खात्रीशीर सांगता येत नाही म्हणून ही व्याख्या नाहीशी झाली 3. बोधात्मक व बोधात्मक अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय मानवी जीवनात जाणिवेचे क्षेत्र मर्यादित असल्याने बोधावस्था बरोबर व्यवस्थेचा अभ्यास केला जावा यासाठी डॉक्टर सिग्मंड फ्रॉइड यांनी 1900 मध्ये ही व्याख्या केली व्यक्ती वर्तनाची मूळे व्यक्तीच्या अगोदर सुप्त मनात रुजलेली असतात त्यावर व्यक्तीचे वर्तन अवलंबलेले असते परंतु विसाव्या शतकाच्या पहिल्या काही दशकांमध्ये इतर काही मानसशास्त्रज्ञांनी मानवाच्या वर्तनावर अधिक लक्ष केंद्रित केले त्यामुळे फ्रॉइडची ही व्याख्या काल योगामध्ये मागे पडली 4. मानवी वर्तनाचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय
इतिहास
१९व्या शतकाच्या उत्तरार्धात मानसशास्त्र हे एक स्वतंत्र शास्त्र म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्याआधी प्लेटो, ॲरिस्टाॅटल या ग्रीक तत्त्वज्ञांनी मानवाच्या मनाचा व आत्त्म्याचा आभ्यास केला आहे. ॲरिस्टाॅटलने (इ.स.पूर्व.३८४-३२२) मन हे शरीराचे कार्य आहे असे प्रतिपादन केले आहे. पुरातन काळात Psychology म्हणजे 'आत्म्याचा अभ्यास करणारे शास्त्र' ही व्याख्या उदयास आली होती. Psyche (साइक) म्हणजे आत्मा व logus (लोगस) म्हणजे विज्ञान असा अर्थ याची फोङ केल्यावर होतो. ही कल्पना अनेक शतके होती.'De Anima' या ग्रंथात मानसशास्त्र विषयक अभ्यास केला आहे. त्यानेही आत्मास Psyche ही संज्ञा वापरली होती. हिप्पोक्रेटिसचा मेंदूचा अभ्यास, हेरोफिलसचा शवविच्छेदन करून केलेला अभ्यास हा एक प्रकारे मानसशात्रीय अभ्यास, शारीरिक हालचाली इत्यादी माहिती देणारे होते. गॅलनने तर शरीरशास्त्राच्या अभ्यासाबरोबर मानसशास्त्राचा अभ्यासही करण्याचे प्रयत्न केले. उदा० व्यक्तिमत्त्वातील घातक भावनानुभव, इत्यादी. १६व्या शतकात मानसशास्त्रावर अनेक ग्रंथ लिहिले गेले. इ.स १४५० ते १५५० हा कालखंड युरोपचा प्रबोधन काळ मानला जातो.१७व्या शतकात देकार्तने केलेले कार्य विचारात घेण्यासारखे आहे.'आय थिंक; देअरफोर आय एम' हे त्याचे विधान जगविख्यात आहे. याने प्रतिक्षिप्त क्रिया, भावना, इत्यादींबाबत अभ्यास केला. यानंतर लॉक, बेन, हर्बर्ट इत्यादी ब्रिटिश-जर्मन तज्ज्ञांनी मन व शरीर यांचे स्वतंत्र अस्तित्व, परस्परावलंबित्व स्पष्ट करण्याचा प्रारंभ केला. मानवी मनाचा व वर्तनाचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय, अशी नवीन व्याख्या तयार केली आहे. सिग्मंड फ्राईड हा मनोविश्लेषणवादाचा जनक आहे.
मानसशास्त्रात वर्तनाला अत्यंत महत्त्वाचे स्थान दिसून येते. एकूण मानसशास्त्रीय संशोधन हे वर्तनाभोवती दिसून येते. वर्तन म्हणजे उद्दिपकाला अनुसरून व्यक्ती अथवा प्राण्याने केलेली कोणतीही ‍‍प्रतिक्रिया होय.‍‍‍‍‍‍‍‍‌‌‌‍-
वर्तनामध्ये पुढील तीन पैलू दिसून येतात
१ . बोधात्मक -या वर्तनामध्ये व्यक्तीच्या वेदन, संवेदन, स्मरण,विचार,अध्ययन, भाव,भावना, इ.चा समावेश होतो.
२ . भावात्मक - या वर्तनामध्ये सुख,दुःख,राग,आनंद ,भीती, इ .बाह्य भावभावनांचा समावेश होतो.
३ . क्रियात्मक - या वर्तनामध्ये चालणे, बोलणे,लिहिणे, पोहणे, हसणे, इ.अनेक शारीरिक हालचालींच्या दृश्य स्वरूप वर्तनाचा समावेश होतो.
व्याख्या
मॉर्गन किंग - मानव व मानवेतर प्राण्याच्या अनुभवनिष्ठ वर्तनाचा अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय.
आधुनिक व्याख्या -वर्तन आणि मानसिक प्रक्रियांचा शास्त्रीय दृष्टिकोनातून अभ्यास करणारे शास्त्र म्हणजे मानसशास्त्र होय.
मानसशास्त्राच्या अभ्यासाची उद्दिष्टे ‍
वर्तन आणि विचार प्रक्रिया यांच्याबद्दल माहिती मिळवणे/ वर्तनाचे वर्णन करणे:-
कोणतेही वर्तन जाणून घेण्यातील पहिली पायरी म्हणजे त्या वर्तनाला नाव देणे. वर्तनाचे निरीक्षण करणे, त्या संबंधीच्या सर्व नोंदी करणे यांचा अंतर्भाव वर्णनात होतो. काय वर्तन घडत आहे? कुठे घडत आहे? कोणा बाबतीत घडत आहे?आणि कोणत्या परिस्थितीत घडत आहे, इत्यादींचे निरीक्षण, त्यासंबंधीच्या सविस्तर नोंदी म्हणजे वर्तनाचे वर्णन होईल. उदाहरणार्थ-दुसऱ्या इयत्तेतील विद्यार्थिनींच्या वर्तनातील काहीतरी विचित्रपणा शिक्षकांच्या निदर्शनास येतो. ही विद्यार्थिनी वेळेच्या वेळी गृहपाठ करत नाही. परीक्षेतील गुणांमध्ये घसरण होत आहे. शाळेविषयी तिचा दृष्टिकोनही नकारात्मक आहे.हे 'सर्व काय घडत आहे' याचे वर्णन होय. वर्तनाच्या अभ्यासातील हे पहिले ध्ये पूर्ण केल्यानंतर त्यानंतरचे ध्येय म्हणजे ती विद्यार्थिनी असे का वागत आहे. याचा शोध घेणे.
वर्तन समजून घेणे/ स्पष्टीकरण:-
ती विद्यार्थिनी हे सर्व का करत आहे,याचा शोध लावण्यासाठी शिक्षक शालेय समुपदेशकाला त्या विद्यार्थिनीला सुयोग्य मानसशास्त्रीय चाचण्या देण्यास सांगतील.तिच्या पालकांनी तिला बालरोगतज्ञांकडे नेऊन तिला कसली ॲलर्जी अथवा शारीरिक आजार नाहीना याची खातरजमा करून घ्यावी.असेही शिक्षक सुचवतील.कदाचित तिचे पालक तिला काही मानसशास्त्रीय तपासणी करण्यासाठी मानसशास्त्रज्ञांकडेही नेतील. दुसऱ्या शब्दात सांगावयाचे झाल्यास या विद्यार्थिनीच्या वर्तनाचे स्पष्टीकरण करण्यासाठी शिक्षक सर्वतोपरी प्रयत्न करतील.कोणत्याही वर्तनासंबंधीचा सिद्धांत प्रस्थापित करण्यात येईल. हा एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. निरीक्षीतवर्तन अथवा बाबींचे सर्वसामान्य स्पष्टीकरण करणे म्हणजे सिद्धान्त होईल.वर्तनाचे वर्णन करणे. या ध्येयपूर्तीच्या प्रयत्नातून वर्तनाचे निरीक्षण घडते. तर वर्तनाचे स्पष्टीकरण करण्याच्या यशस्वी प्रयत्नामुळे सिद्धान्त निर्मिती होते. वरील सर्व मार्गांचा अवलंब केल्यानंतर शिक्षकांना असे आढळले की, या विद्यार्थिनीला अध्ययन समस्या (उदाहरणार्थ वाचन अक्षमता) आहे. ज्यामुळे ती तिच्या वयाच्या इतर सर्वसामान्य बुद्धिमत्तेच्या विद्यार्थ्यांप्रमाणे वाचन करू शकत नाही. यानंतरचा टप्पा येतो तो पूर्व कथनाचा हे असेच चालू राहिले तर काय घडू शकते, याचे पूर्वकथन करण्याचा प्रयत्न केला जाईल.
वर्तनाला नियंत्रित करणे किंवा वर्तनात बदल घडविणे:-
नियंत्रणात वा विशिष्ट वर्तनातील सुधारणात्मक बदल हा एकेकाळी वादाचा विषय होता.काही लोकांच्या मते नियंत्रण म्हणजे ब्रेनवॉशिंग परंत मानसशास्त्राच्या या ध्येयात हा अर्थ अभिप्रेत नाही. एखादे अनिश्चित वर्तन (उदाहरणार्थ परीक्षेत नापास होणे) हे इच्छित वर्तनात बदल म्हणजे नियंत्रण, आणि हे मानसशास्त्राचे एक ध्येय आहे. वरील उदाहरणातील वाचनक्षमता असलेल्या विद्यार्थिनीच्या बाबतीत काही अध्ययन तंत्र वापरून वाचन कौशल्य सुधारणा घडविता येईल. मानसशास्त्रज्ञ आणि शिक्षणतज्ञ यांच्या संयुक्त प्रयत्नांतून या विद्यार्थिनींसाठी सुयोग्य प्रशिक्षण तंत्र योजता येईल.
अर्थात येथे एक गोष्ट लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे,.ती अशी की सर्व मानसशास्त्रीय संशोधन ही चारही ध्येय गाठण्याचा प्रयत्न करतील असे नाही. काही संशोधनांमध्ये वर्णन व पूर्वकथन यांवर अधिक भर असेल. काही विशिष्ट परिस्थितीत लोक काय करतील.यासंबंधी अनुमान मानतील तर काही मानसशास्त्रज्ञ हे वर्तनाचे वर्णन आणि स्पष्टीकरण करण्यात रुची ठेवतील. उदा० प्रायोगिक मानसशास्त्रज्ञांनी निरीक्षित वर्तनाचे म्हणजेच वर्णिलेल्या वर्तनाचे स्पष्टीकरण शोधण्यासाठी संशोधन करतील. मानसउपचार तंत्रज्ञ मात्र वर्तन नियंत्रणावर अधिक लक्ष केंद्रित करतील. असे करताना इतर तीन गोष्टींना साहाय्यभूत ठरतील.
मानसशास्त्राची आधुनिक पार्श्वभूमी :-
एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धापासून मानसशास्त्र हे एक स्वतंत्र शास्त्र म्हणून ओळखले जाऊ लागले. त्यापूर्वी मानसशास्त्र एक तत्त्वज्ञानाचा पूरक अभ्यास विषय म्हणून माणसाकडे पाहिले जात होते. इ. स. सन पूर्व ३८४ ते ३२२ या काळात मानसशास्त्राबद्दलचा अभ्यास करण्यात आला. प्लेटो व सॉक्रेटिस या दोन तत्त्वचिंतक यांनी मानवाच्या आत्म्याचा मनाचा व स्वभावाचा अभ्यास केला. त्यांच्यामते शरीराचे कार्य मनाकडून केले जाते. यामधूनच ब्रह्मज्ञान व वेदांताच्या प्रवाहाने वेगळ्याच प्रवृत्तीकडे व्यक्तीला नेले. यात काळात सर्वात शक्तिमान परमेश्वर म्हणून त्याच्याकडे पाहिले जात होते. तेव्हा पासून मानवांचा संबंध परमेश्वराशी लावला जाऊ लागला. त्यातूनच आत्मा पाप या शब्दांना महत्त्व प्राप्त झाले. म्हणून एकोणिसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस कायद्याने नेमून दिलेल्या पुजाऱ्यांनी मानसशास्त्र शिकवण्यास सुरुवात केली. आज हेच मानसशास्त्र एकोणिसाव्या शतकाच्या किंवा एकविसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपासून एक प्रगत आधुनिक मानसशास्त्र म्हणून पुढे येत आहे. त्याची व्याप्ती प्रचंड वेगाने होत आहे तेव्हापासून मानसशास्त्र कडे पाहण्याचा कल बदलत आहे आजचे मानसशास्त्र तर्कशास्त्र यांसारखे शास्त्र म्हणून गणले जाऊ लागले.
मानसशास्त्राच्या व्याख्या/ इतिहास :- सॉक्रेटिस प्लेटो ॲरिस्टॉटल या तत्त्वचिंतकांनी मानवी मन, आत्मा, जाणीव, स्वभाव यांविषयी अभ्यास केला. व्यक्तीला स्वतःविषयी वाटणारी जिज्ञासा व्यक्तिवर्तनाबद्दल वाटणारे कुतूहल यांतूनच मानसशास्त्राचा जन्म झाला. कोणत्याही शास्त्राची व्याख्या परिवर्तनशील असते. शास्त्राच्या अभ्यास विषयात वाढ झाल्यानंतर व्याख्यासुद्धा नव्याने करावी लागते. मानसशास्त्राच्या शाखांमध्ये वाढ झाल्याने पूर्वीच्या व्याख्या व आजच्या व्याख्यांमध्ये फरक दिसून येतो. त्यातील मानसशास्त्राच्या सुरुवातीच्या व्याख्या खालील प्रमाणे.
वर्तन म्हणजे काय?: व्यक्ती ज्या वातावरणात वावरत असते ते वातावरण वस्तू, व्यक्ती, संस्था रूढी-परंपरा, प्रकाश, उष्णता इ घटनांनी बनलेले असते. या घटकांचा व्यक्तीवर सतत परिणाम होत असतो. त्या घटकांशी व व्यक्तींशी परस्पर देवाण-घेवाण चालू असते. म्हणूनच वातावरणातील घटकांना अनुसरून व्यक्तीकडून मिळणारी प्रतिक्रिया म्हणजे वर्तन होय.
" विशिष्ट उद्दीपकाला अनुसरून व्यक्तीकडून दिली जाणारी प्रतिक्रिया म्हणजे वर्तन होय"
वर्तनाचे सूत्र:-
उद्दीपक - व्यक्ती जीव - प्रतिक्रिया
थोडक्यात मानवी वर्तन ही बोधात्मक भावात्मक क्रियात्मक अशा घटकांनी बनलेले असते.
मानसशास्त्राची व्याख्या (Definition of psychology):-
मानसशास्त्राचा उगम व विकास:-
psyche- म्हणजे आत्मा आणिlogos म्हणजे शास्त्र त्यामुळे मानसशास्त्राचा अर्थ आत्म्याचा अभ्यास करणारे शास्त्र असा झाला पण या वाक्यामुळे मानसशास्त्रज्ञ समाधानी नव्हते, कारण आत्मा पाहता येत नाही आणि ती मूर्त संकल्पना नाही आत्म व मन ह्या दोन्ही अमूर्त संकल्पना आहेत तर्कशास्त्राची माहिती निरीक्षणांच्या आणि प्रयोगांच्या आधारे सिद्ध होते. आणि जर मानसशास्त्र हे शास्त्र असेल तर त्या माहितीला निरीक्षण आणि प्रयोगाचा आधार असला पाहिजे. पण मन व आत्म्याचे निरीक्षण होऊ शकत नाही; आपण मनाला व आत्म्याला बघू शकत नाही, किंवा स्पर्श करू शकत नाही. आपण त्यांचे स्वरूप सांगू शकत नाही किंवा ते कुठे आहेत हे दाखवू शकत नाही, म्हणून मानसशास्त्राची व्याख्या बदलण्यात आली.
बोधावस्थेचा अभ्यास एकोणिसाव्या शतकाच्या उत्तरार्धात जर्मन शास्त्रज्ञ विल्यम उंट यांनी मानवी वर्तनाचा अभ्यास करण्यासाठी पहिली मानसशास्त्रीय प्रयोगशाळा जर्मनीच्या लिपझिक येथेसन १८७९मध्ये सुरू केली. त्यांनी बोधात्मक अनुभव ही संज्ञा बनवली. बोधात्मक अनुभव म्हणजे व्यक्तीला मानसिक घडामोडीची असलेली जाणीव. ही जाणीव व्यक्तीच्या स्मरणात असलेल्या मानसिक प्रतिमा व त्यांच्या भूत, वर्तमान व भविष्य काळात असलेल्या जाणिवेशी निगडित असते. त्यांनी प्रतिक्रिया देण्यासाठी लागणारा वेळ व संवेदन बोधावस्था यांवर आधारित प्रयोग केले. त्यानंतर मानसशास्त्राचा शास्त्र म्हणून उदय झाला.
अबोध वर्तनाचा अभ्यास
डॉक्टर सिग्मंड फ्राईड यांनी मानसशास्त्राचा गोदा (??) व सत्तेच्या दृष्टिकोनातून विचार केला त्यांच्यामते आपल्या वर्तनामागच्या प्रेरणांची आपल्याला जाणीव नसते. माणसाच्या मनाची एक अबोध पातळी अशी असते की जिथे त्याच्या धोकादायक ठरू शकणाऱ्या तीव्र इच्छा व आकांक्षा दबल्या जातात. त्यांनी लहान वयात येणाऱ्या अनुभवांवर भर दिला, आणि ठरवले की व्यक्तिमत्त्वाची जडणघडण ही वयाच्या पहिल्या पाच वर्षात होत असते. डॉक्टर सिग्मंड फ्राईडम अँड्रॉइड हे ऑस्ट्रियन मानसशास्त्रज्ञ मनोविश्लेषणाचे संस्थापक समजले जातात.
मानसशास्त्राची अबोधावस्थेच्या दृष्टीने व्याख्या :
बाल्यावस्थेतील अनुभव आणि अबोध प्रेरणा यांचा व्यक्तीच्या वर्तनावर आणि व्यक्तिमत्त्वावर प्रभाव असतो जर व्यक्तीच्या आयुष्यात काही महत्त्वाच्या मानसिक समस्या दिसून आल्या तर त्यांचे मूळ कारण त्यांना लहानपणी असलेल्या अनुभवांत असते
मानसशास्त्रातील विविध क्षेत्रे : सकारात्मक मानसशास्त्र- सन १९०२मध्ये विल्यम जेम्सने "धार्मिक अनुभवांचे विविध प्रकार" हे पुस्तक लिहिले. येथूनच सकारात्मक मानसशास्त्राचा इतिहास सुरू होतो. यात मानवी जीवनातील सुख व ते प्राप्त करण्यासाठी आरोग्यदायी मनाची गरज कशी असते, याचा उल्लेख केला आहे. यानंतर पुढे सन १९६०मध्ये "तिसरी शक्ती" हा चिकित्सात्मक व वर्तनात्मक दृष्टिकोनाऐवजीचा मार्ग अब्राहम मॅस्लो, कार्ल रॉजर्स इत्यादी मानवतावादी मानसशास्त्रज्ञांनी, एक नवा दृष्टिकोन दाखवून दिला. ह्या सभ्य दूरदृष्टीचा परिणाम संस्कृतीवर मोठ्या प्रमाणात झाला. त्यांनी भरपूर प्रमाणात वचने पाळण्याचा संकल्प केला. दुर्देवाने मानवतावादी मानसशास्त्रामध्ये भरपूर प्रमाणात संशोधनावर आधारित अशी प्रगती झाली नाही. यात काहींनी स्वमदत चळवळ सुरू केली. सुरुवातीच्या काळात यातील स्व म्हणजे काय? आत्मकेंद्रित का म्हणजे काय? इत्यादी प्रश्नावर जोर दिला. यामुळे सामूहिक खुशालीचा अर्थ लागण्यास मदत झाली. अगदी सुरुवातीलाम अमेरिकन मानसशास्त्रज्ञ व थोर तत्त्वज्ञ विल्यम जेम्स यांनी मानवी जीवनात सुख ही प्रमुख संबंधित बाब आहे असे मत मांडले. पारंपरिक मानसशास्त्रात चिंता, खिन्नता आणि इत्यादी नकारात्मक घटनांवर भर दिलेला आहे. अशा सर्व नकारात्मक घटकांना एकत्रित करून चिकित्सा मानसशास्त्रज्ञांनी DSM-IV-TR अशी संकल्पना उपयोगात आणली.. या संकल्पनेनुसार मानसिक आजारांचाया (mental illness चा) वर्गवारीनुसार पद्धतशीर अभ्यास केला जातो. मानसशास्त्राच्या आधुनिक इतिहासामध्ये खुशालीऐवजी मानसिक आजाराचा अभ्यास केला जातो. सुख हे सामर्थ्य, निरपेक्ष प्रेम व व कृतिप्रवण त्यातून व्यक्त होत असते. विना मोबदल्यात जितके सुख सामावले आहे. तितके परतावा वा पैसे घेऊन सेवा करण्यात नाही. संतांनी निरपेक्ष सेवा केली आहे. अशा प्रकारची सेवा करणाऱ्या किंवा वागणाऱ्या माणसांना निरोगी मनाची माणसे असे म्हणतात.