cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
हिरोशिमा किल्ला
इतिहास
मेरी टेरुमोटो हे टोयोटोमी हिडिओशीच्या पाच सदस्यिय मंडळातील एक होते. त्यांनी १५८९ ते १५९९ दरम्यान हिरोशिमा किल्ला बांधला. हा किल्ला ओटागावा नदीच्या मुखाजवळील त्रिभुज प्रदेशात स्थित होता. त्यावेळी हिरोशिमा शहर किंवा गाव नव्हते आणि त्या भागास गोकामुरा असे म्हणतात, म्हणजे "पाच गावे". इ.स. १५९१ च्या सुरुवातीस मोरी टेरुमोटो हे योशिदा-क्रिमामा किल्ल्याहून येथे आले आणि या किल्ल्यावरून त्यांनी नऊ प्रांत चालविले, ज्यात सध्याची शिमने, यामागुची, तोतोरी, ओकायमा आणि हिरोशिमा प्रांते आहेत. जेव्हा किल्ल्याचे बांधकाम सुरू झाले तेव्हा गोकामुराचे नाव बदलून हिरोशिमा असे ठेवले गेले. याचे मागचे कारण लोकांनी अधिक प्रभावी नावाची मागणी केली होती. "हिरो" हे नाव मुरी घराण्याचे पूर्वज ओनो हिरोमोटोकडून घेतले होते, आणि "शिमा" फुकुशिमा मोटोनागाकडून घेतले गेले होते, ज्याने मेरी टेरुमोटोला किल्ल्याची जागा निवडण्यास मदत केली. "हिरोशीमा" हे नाव मोठे बेट म्हणजे किल्ल्याच्या जागेजवळील ओटागावा नदीच्या मुखाजवळील त्रिभुज प्रदेशातील अनेक मोठ्या बेटांच्या अस्तित्वातून आलेले आहे, अशी काहीजण ख्याती सांगतात.
इ.स. १६०० मध्ये सेकीगहाराच्या लढाईनंतर मोरीला या किल्ल्यातून बाहेर काढले गेले. त्यांनी आजच्या यामागुची प्रांतात हगी येथे आसरा घेतला. त्यानंतर फुकुशिमा मसानोरी अकी आणि बिंगो प्रांत (आजचा हिरोशिमा प्रांत) आणि हिरोशिमा किल्ल्याचा स्वामी बनला. तथापि, नवीन टोकुगावा शोगुनेटने इडोच्या परवानगीशिवाय कोणत्याही किल्ल्याचे बांधकाम करण्यास मनाई केली. हा शोगुनेटचा एक आराखडा होता ज्यामुळे तेथील सामंतांना (डेम्यो) मोठ्या प्रमाणात शक्ती मिळवता येणार नाही आणि शोगुनेटला त्यांच्यापासून धोका निर्माण होणार नाही. इडोच्या परवानगीशिवाय इ.स.१६१९ मध्ये आलेल्या पूरानंतर फुकुशिमाने किल्ल्याची दुरुस्ती केली तेव्हा त्याला शिक्षा म्हणून आजच्या नागानो प्रांतात कवनकाजीमा येथे पाठवण्यात आले. त्यानंतर असानो नागाकिरा किल्ल्याचा स्वामी बनला.
संदर्भ
जपानचे सामुराई किल्ले. https://www.samuraicastles.com
स्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हा ३४ व्यंजनांपैकी एक व्यंजन आहे. या वर्णाचा उच्चार करताना घर्षणामुळे उष्णता निर्माण होते त्यामुळे याला 'उष्मे’ (घर्षक) असेही म्हणतात. या वर्णात ‘ह्’ या वर्णाची छटा असल्याने याला 'महाप्राण' सुद्धा म्हणतात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:ऊष्मे वर्ग:व्यंजने वर्ग:महाप्राण
खोडसबारा
खोडसबारा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्कलकुवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४५ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६७ मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:अक्कलकुवा तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे
जगन्नाथ ऊर्फ नाना शंकरशेट मुरकुटे (इंग्लिश लेखनभेद: Jagannath Shankarsheth) (जन्म : मुंबई, १० फेब्रुवारी १८०३, मृ्त्यू : मुंबई, ३१ जुलै १८६५) हे मराठी शिक्षणतज्ज्ञ, उद्योगपती होते. मुंबई शहराच्या घडणीत त्यांचा मोठा वाटा होता.
जीवन
जगन्नाथ शंकरशेट यांचा जन्म मुंबईत दैवज्ञ ब्राह्मण सोनार व्यापारी व सावकारी कुटूंबात झाला. पूर्वजांप्रमाणे त्यांनी व्यापार केला व अतिशय विश्वासू आणि प्रामाणिक व्यापारी असल्याची ख्याती मिळविली. अनेक अरब, अफगाणी तसेच इतर परदेशी व्यापारी आपली भारतातील मालमत्ता बँकांकडे न देता शंकरशेट यांच्या हवाली करीत. 10 फेब्रुवारी 1803 (????) रोजी नाना शंकर शेठ यांचा जन्म झाला. त्यांच्या वडिलांनी व्यापारामध्ये मोठी संपत्ती मिळवलेले होते. त्यामुळे नानांचा बालपण हे अतिशय संपन्न तीमध्ये गेलं. एकोणिसाव्या शतकाच्या प्रारंभीच्या काळातील मुंबई इलाख्याच्या सार्वजनिक जीवनात त्यांना महत्त्वपूर्ण स्थान प्राप्त झाले. या कार्यात त्यांना अनेक सामाजिक शैक्षणिक व सांस्कृतिक संस्थांच्या माध्यमातून सामाजिक कार्यामध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. आपल्या संपत्तीची खरी गरज ही सामान्य माणसाच्या उद्धारासाठी व्हावी या हेतूने त्यांनी लोकसेवेचे व्रत घेऊन सामाजिक सुधारणेच्या पायाभरणीमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान दिलेले आहे.
त्यांनी स्वतः मिळवलेल्या अमाप संपत्तीपैकी मोठा हिस्सा दान केला तसेच सार्वजनिक कामांकरीता खर्च करून टाकला.एक थोर समाजसेवक, शिक्षणप्रेमी व आधुनिक मुंबईच्या शिल्पकारांपैकी एक. त्यांचे पूर्ण नाव जगन्नाथ शंकरशेट मुर्कुटे, तथापि ते नाना शंकरशेट या नावानेच अधिक परिचित आहेत. त्यांचा जन्म एका दैवज्ञ ब्राह्मण व्यापारी कुटुंबात ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड गावी झाला. त्यांचे वडील व्यापारासाठी मुंबईस आले. म्हैसूरच्या १७९९ च्या टिपू-इंग्रज युद्धात वडिलांना अमाप पैसा मिळाला. आई भवानीबाई नानांच्या लहानपणीच वारली. नानांनी तिच्या स्मरणार्थ पुढे भवानी शंकर मंदिर व एक धर्मशाळा गोवालिया तलावाजवळ बांधली. नानांचे वडील १८२२ मध्ये वारले व तरुणपणीच त्यांच्यावर प्रपंचाची व व्यापाराची सर्व जबाबदारी पडली. नाना शंकरशेट यांनी जवळजवळ अर्धशतकाच्या कालावधीत मुंबईच्या व पर्यायाने महाराष्ट्राच्या सार्वजनिक जीवनाचा, राजकीय चळवळीचा आणि अनेकविध अशा लोककल्याणकारी सुधारणांचा पाया घातला. त्यांच्यावर सर जमशेटजी जिजीभाईंची छाप पडली होती. हिंदवासियांत शिक्षणाचा प्रसार झाला पाहिजे, यासाठी एल्‌फिन्स्टनने १८२२ मध्ये हैंदशाळा व शाळापुस्तक मंडळी काढली, त्यांचे आधारस्तंभ नानाच होते. ही पहिली शैक्षणिक संस्था स. का. छत्रे यांच्या साह्याने स्थापिली. पुढे हिचे १८२४ मध्ये बॉंम्बे नेटिव्ह एज्युकेशन सोसायटीत रूपांतर झाले. एल्‌फिन्स्टननंतर उच्च शिक्षणाच्या सोयीसाठी ४,४३,९०१ रुपयांचा एल्‌फिन्स्टन फंड जमविण्यात आला. त्याचे नाना हे विश्वस्त राहिले. या संस्थेचे एल्‌फिन्स्टन कॉलेज झाल्यावर (१८३७) तिला एल्‌फिन्स्टन इन्स्टिट्यूट म्हणण्यात येऊ लागले. १८५६ मध्ये महाविद्यालय व विद्यालय पृथक झाले. बोर्ड ऑफ एज्युकेशनची स्थापना १८४१ मध्ये झाली. बोर्डातील तीन एतद्देशीय सभासदांत सतत सोळा वर्षे नाना निवडून आले. स्ट्यूडंट्‍स लिटररी व सायन्टिफिक सोसायटी (१८४८) आणि जगन्नाथ शंकरशेट मुलींची शाळा (१८४९) या त्यांनी स्वतःच्या वाड्यात चालू केल्या; १८५७मध्ये, द जगन्नाथ शंकरशेट फर्स्ट ग्रेड ॲंग्लो व्हर्नाक्युलर स्कूल सुरू केले. १८५५मध्ये त्यांनी विधी महाविद्यालयाचा पाया घातला. सर ग्रॅंटच्या मृत्यूनंतर ग्रॅंट मेडिकल कॉलेजची १८४५मध्ये स्थापना करून येथे आंग्ल वैद्यक-शिक्षणाची सोय त्यांनी केली व तेही पुढे मराठीतून देण्याची व्यवस्था केली. अ‍ॅग्रि-हॉर्टिकल्चरल सोसायटी ऑफ वेस्टर्न इंडिया व जिऑग्रॅफिकल सोसायटी या संस्थांचे प्रमुख व अध्यक्ष नाना शंकरशेट होते. या शैक्षणिक कामाशिवाय त्यांनी १८५२मध्ये द बॉंबे असोसिएशन स्थापण्यात पुढाकार घेतला. मुंबई कायदे मंडळाच्या आरंभीच्या सभासदांत ते प्रमुख होते.नानांचे सामाजिक कार्यही मोठे आहे. त्यांनी सतीच्या चालीस बंदी घालणाऱ्या कायद्यास पाठिंबा दिला. सर्वांना शिक्षण मिळाले पाहिजे, या तत्त्वावर स्त्रीशिक्षणास प्राधान्य दिले. भारतीयांना कलाशिक्षण मिळावे, म्हणून सर जे. जे. स्कूल ऑफ आर्टच्या स्थापनेत सक्रिय भाग घेतला. याशिवाय ग्रॅंड ज्यूरीत भारतीयांचा समावेश व्हावा, तसेच जस्टिस ऑफ द पीस अधिकार भारतीयांस मिळावा, यासाठी त्यांनी खटपट केली व काही अधिकार मिळविले. महानगरपालिकेत आयुक्त असताना त्यांनी आरोग्यव्यवस्था, विहिरी, तलाव वगैरे योजना अंमलात आणल्या. गॅंस कंपनी सुरू केली; धर्मार्थ दवाखाना काढून तसेच पुढे जे.जे. हॉस्पिटलचा पाया घालून त्यांनी रुग्णसेवेस चालना दिली.
बॉंबे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनीची स्थापना, मुंबई-ठाणे रेल्वेचा प्रारंभ, नाटकांचे प्रेक्षागृह, सोनापूरच्या स्मशानभूमीचे रक्षण याही गोष्टींचे श्रेय नानांनाच द्यावे लागेल.
नानांनी अनेक मान्यवर संस्थांना देणग्या दिल्या : रॉयल एशियाटिक सोसायटीच्या मुंबई शाखेला रु. ५,०००; व्हिक्टोरिया ॲन्ड अल्बर्ट वस्तुसंग्रहालयाला रु. ५,०००; जगन्नाथ शंकरशेट स्कूलला रु. ३०,०००; एल्‌फिन्स्टन शिक्षण निधीस रु. २५,००० आणि जिजामाता (राणीच्या) बागेसाठी रु. २५,०००.
देशाच्या सर्वांगीण सुधारणेच्या साऱ्या चळवळींत पुढाकार घेणाऱ्या या थोर पुरुषाचा पुतळा जिजामाता बागेत उभारण्यासाठी लोकांनी स्वेच्छेने २५,००० रु जमविले होते. १८५७ मध्ये आलेले किटाळ पूर्णतः दूर होऊन त्यांचे कार्य अधिकच चमकले. नानांचे वयाच्या बासष्टाव्या वर्षी मुंबईत देहावसान झाले. नानांच्या स्मरणार्थ मॅट्रिकला संस्कृत विषयात पहिला येणाऱ्या विद्यार्थास शंकरशेट शिष्यवृती देण्यात येऊ लागली.
नाना एक दानशूर व्यक्तिमत्त्व होते. समाजोपयोगी कार्यासाठी त्यांनी कधीच कुणाला रिकाम्या हाताने परत पाठविले नाही. नानांनी आपल्या संपूर्ण कारकिर्दीमध्ये ज्या काही देणग्या दिल्या, दानधर्म केलेत त्याची थोडीशी माहिती :
१) स्कूल ऑफ इंडस्ट्रीज (बालसुधारगृह)साठी ग्रॅंट रोड वरील पेन्शनर्स हाऊस जवळील आपल्या मालकीची जागा संस्थेला देणगीदाखल दिली.
२) मुंबई शहराच्या विकासासाठी नानांनी स्वतःच्या जमिनी सरकारला दिल्या.
५) स्त्री शिक्षणाला चालना मिळावी यासाठी बक्षीस वितरणाचा कार्यक्रम स्वखर्चाने आपल्या वाड्यात घेतले. ६) जगन्नाथ शंकरशेठ स्कूल काढली/ तिव्यातील शिक्षकांचा अर्धा पगार नाना देत त्याचबरोबर ४० विद्यार्थ्यांच्या शिक्षणाचा त्यांनी उचलला. या शाळेला कायम स्वरूप येण्यासाठी २०,०००/- रुपये देणगीदाखल दिले. पुढे ही शाळा एल्फिन्स्टन मिडल स्कूलमध्ये समाविष्ट करण्यात आली. ८) जे.जे. स्कूल ऑफ आर्टसाठी एक लाख रुपयांची देणगी दिली.
९) मुंबई विद्यापीठात संस्कृत विषयासाठी जगन्नाथ शंकरशेट शिष्यवृत्ती आजही चालू आहे.
१०) मुंबई विद्यापीठात शिक्षण घेण्यासाठी बाहेरगावाहून येणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी नानांनी खास शिष्यवृत्त्या दिल्या. ११) ग्रॅंट मेडिकल कॉलेज स्थापनेसाठी १०००/- रुपये देणगी दिली.
१२) मराठी भाषेतून शिक्षणाचा फायदा विद्यार्थ्यांनी घ्यावा म्हणून नानांनी प्रत्येकी दरमहा दहा रुपयांच्या शिष्यवृत्त्या चालू केल्या. तसेच त्या शिष्यवृत्त्या कायम चालू राहाव्यात यासाठी ५०००/- रुपये संस्थेकडे देऊन ठेवले.
अलिपूरद्वार लोकसभा मतदारसंघ
अलिपूरद्वार हा पश्चिम बंगाल राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे
जीवन
१३) ग्रंथसंग्रहालये वाढवीत अशी त्यांची इच्छा असे म्हणून त्यांनी ग्रंथ घेण्यासाठी नॅचरल हिस्टरी सोसायटीला ५०००/- रुपये देणगीदाखल दिले.
अलिपूरद्वार लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ
जगन्नाथ शंकरशेट मुरकुटे
जीवन
१४) पुणे येथील संस्कृत ग्रंथालयासाठी ५०००/- रुपये देणगी दिले.
१५) त्याचबरोबर नेटिव्ह लायब्ररी रिडींग रूम साठी १०००/- देणगीदाखल दिले.
१६) बॉंबे बेनिव्हेलन्ट ॲन्ड रीडिंग रूमसाठी स्वतःची जागा दिली आणि ग्रंथसंपदा वाढविण्यासाठी वेळोवेळी मदत केली.
१७) व्हिक्टोरिया वस्तुसंग्रहालयासाठी व उद्यानासाठी ५०००/- रुपये देणगी दिली. १८) बोटीच्या दळणवळणासाठी स्थापन झालेल्या संस्थेस १०००/- देणगी दिली.
१९) ताडदेवमध्ये आपल्या वडिलांच्या नावे धर्मार्थ दवाखाना सुरू केला. त्याचा सर्व खर्च नाना करीत. हा धर्मार्थ दवाखाना कायम चालू राहावा यासाठी त्यांनी २४०००/- रुपये सरकार जमा  केले. कालांतराने यामध्ये अजून ६०००/- रुपयांची भर घालण्यात आली. कालांतराने ही रक्कम ट्र्स्ट डीड द्वारे नायर हॉस्पिटलला देऊन तेथे एक कायमची खाट ठेवण्यात आली.
नाना जगन्नाथ शंकरशेठ यांची पदे
नाना जगन्नाथ शंकरशेठ यांचे मुंबई आणि प्रांताच्या विकासासाठी खूप मोलाचे योगदान आहे. त्यांनी भूषविलेल्या काही महत्त्वाच्या पदांची माहिती खालीलप्रमाणे देता येईल.
१) संस्थापक अध्यक्ष - बॉंम्बे असोसिएशन २) सभासद - बोर्ड ऑफ कॉन्झरवंसी ३) उपाध्यक्ष -स्कुल ऑफ इंडस्ट्रीज ४) अध्यक्ष - डेव्हिड ससून रिफॉर्मेटरी इन्स्टिटयूट ५) सदस्य - सिलेक्ट समिती (म्युनसिपल कायदा व बिल) ६) सदस्य - बोर्ड ऑफ एज्युकेशन ७) सदस्य- नेटिव्ह स्कुल बुक सोसायटी ८) विश्वस्त - एल्फिन्स्टन फंड. ९) अध्यक्ष - पोटसमिती (शिक्षण प्रसार समिती ) १०) संस्थापक - जगन्नाथ शंकरशेठ स्कुल ११) संस्थापक सभासद - जे. जे. आर्टस् कॉलेज १२) सदस्य - मुंबई विद्यापीठ व्यवस्थापक मंडळ १३) फेलो -मुंबई विद्यापीठ १४) अध्यक्ष - हॉर्टिकल्चर सोसायटी १५) अध्यक्ष - जिओग्राफिकल सोसायटी १६) डायरेक्टर - बॉंम्बे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनी १७) ट्रस्टी - बॉंम्बे स्टीम नेव्हिगेशन कंपनी १८) सदस्य - द इनलॅंड रेल्वे असोसिएशन १९) संचालक /सदस्य - ग्रेट ईस्टर्न रेल्वे २०) आद्य संचालक - रेल्वे (मुंबई ते ठाणे पहिला रेल्वे प्रवास गोल्डन पासने) २१) संचालक - बँक ऑफ वेस्टर्न इंडिया २२) संचालक - कमर्शिअयल बँक ऑफ इंडिया २३) संस्थापक - द मर्कंटाईल बँक ऑफ इंडिया २ ४) संचालक/अध्यक्ष - बॉम्बे नेटिव्ह डिस्पेन्सरी (पहिला धर्मार्थ दवाखाना ) २५) अध्यक्ष - बादशाही नाट्यगृह ६) पहिले देशी मॅजिस्ट्रेट १ "जस्टिस ऑफ द पीस", "मुंबईचा अनभिषिक्त सम्राट", "मुंबईचे शिल्पकार" म्हणतात.
ब्रिटिश राजवटीतील वर्णभेद नाहीस झाला पाहिजे असे ते म्हणत.
इवलेसे| नाना शंकरशेठ यांच्यावरील पोस्टाचे तिकीट
संदर्भ
वर्ग:मराठी शिक्षणतज्ज्ञ वर्ग:मराठी उद्योगपती वर्ग:भारतीय उद्योगपती वर्ग:मुंबईचा इतिहास वर्ग:इ.स. १८०० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८६५ मधील मृत्यू वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
गेंट
गेंट (Gent) ही बेल्जियम देशामधील पूर्व फ्लांडर्स ह्या प्रांताची राजधानी आहे. ५,९४,५८२ इतकी लोकसंख्या असलेले गेंट महानगर बेल्जियममधील चौथ्या क्रमांकाचे मोठे महानगर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:बेल्जियममधील शहरे
पूर्वाभाद्रपदा
हे एक नक्षत्र आहे. या नक्षत्राला इंग्रजीत Alpha Pegasi किंवा Markab म्हणतात.
आराध्यवृक्ष
आंब्याचे झाड हा पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्राचा आराध्यवृक्ष आहे.
हे सुद्धा पहा
भारतीय नक्षत्रमालिकेतील पंचविसावे नक्षत्र. ⇨उच्चैःश्रवा (पेगॅसस) या तारकासमूहातील ‘पेगॅसी’ या नावाने ओळखण्यात येणाऱ्या चौकोनाच्या पश्चिम बाजूचे आल्फा पेगॅसी [मार् कॅब; विषुवांश २३ ता. २ मि. १० से., क्रांती - १४° ५५' ३०".४ आणि प्रत २.५७; ⟶ ज्योतिषशास्त्रीय सहनिर्देशक पद्धति ; प्रत] व दुसरा बीटा पेगॅसी (शिआत ; विषुवांश २३ ता. १ मि. १४.९ से., क्रांती + २७° ४८' १".५, प्रत २.६१) असे दोन तारे मिळून पूर्वाभाद्रपदा नक्षत्र होते. यांपैकी आल्फा हा पूर्वाभाद्रपदाचा योगतारा (प्रमुख तारा) मानण्यात येतो. या नक्षत्राचे पहिले तीन चरण कुंभ व चौथा चरण मीन राशीमध्ये समाविष्ट आहे. वैदिक काळी पूर्वाभाद्रपदा व ⇨उत्तरभाद्रपदा यांना मिळून प्रौष्ठपदा म्हणत. यांतून काढलेली रेषा ध्रुवातून जाते. याची देवता अज एकपाद व आकृती यम वा मंचक मानतात. नोव्हेंबराच्या पहिल्या आठवड्यात हे डोक्यावर दिसते.
ठाकूर, अ. ना.(स्रोत: मराठी विश्वकोश)
वर्ग:नक्षत्र
पूर्व तिमोर सेंतावो नाणी
पूर्व तिमोर सेंतावो नाणी हे पूर्व तिमोरचे अधिकृत चलन आहे. २००३ साली ही नाणी प्रथम वापरात आणली. अमेरिकन डॉलरच्या सहित ही नाणी पूर्व तिमोर मध्ये वापरली जातात. एक सेंतावो व एक अमेरिकन सेंट यांची किंमत समान आहे.
पाली जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील पाली जिल्ह्याविषयी आहे. पालीच्या ईतर संदर्भांसाठी पहा पाली-निःसंदिग्धीकरण.''
पाली हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र पाली येथे आहे.
तालुके
वर्ग:पाली जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
तांबवे
तांबवे हे महाराष्ट्राच्या सातारा जिल्ह्यातील एक गाव आहे. हे गाव कोयना नदीच्या तीरावर व कराड-चिपळूण महामार्गानजीक वसले आहे.
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
जेम्स चॅडविक
(२० आॅक्टोबर, इ.स. १८९१ - २४ जुलै, इ.स. १९७४) हे  शास्त्रज्ञ आहेत. भौतिकशास्त्रातील योगदानासाठी त्यांना इ.स. १९३५ सालच्या नोबेल पारितोषिकाने सन्मानित करण्यात आले होते.
बाह्यदुवे
चॅडविक, जेम्स चॅडविक, जेम्स वर्ग:इ.स. १८९१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९७४ मधील मृत्यू
घाटसावली
घाटसावली हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
बाह्यदुवे
वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे
मध्य जावा
मध्य जावा (बहासा इंडोनेशिया: Jawa Tengah) हा इंडोनेशिया देशाचा लोकांख्येनुसार तिसऱ्या क्रमांकाचा प्रांत आहे. सुमारे ३.३ कोटी लोकसंख्या असलेला हा प्रांत जावा बेटाच्या मध्य भागात वसला आहे.
बाह्य दुवे
जावा, मध्य *
हडपसरची लढाई
हडपसरची लढाई ही होळकर आणि पेशवे व शिंदे यांच्या संयुक्त फौजेत पुण्याजवळ हडपसर येथे दिनांक २५ ऑक्टोबर, इ.स. १८०२ रोजी झालेली ही लढाई आहे.
वर्ग:मराठा साम्राज्य वर्ग:मराठा साम्राज्य सहभागी असलेल्या लढाया वर्ग:पुणे
मायक्रोनेशिया
मायक्रोनेशिया हा ओशनिया खंडातील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. मायक्रोनेशियामध्ये खालील देश आहेत:
वर्ग:ओशनिया वर्ग:मायक्रोनेशिया
Maykronisya Mikronesien
राजसामंद जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील रजसामंड जिल्ह्याविषयी आहे. रजसामंड शहराच्या माहितीसाठी पहा - रजसामंड.''
रजसामंड हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
चतुःसीमा
वर्ग:राजसामंद जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
कंबोडियन रिएल
रिएल हे कंबोडियाचे अधिकृत चलन आहे.
मर्ढेकरांची कविता
लेखक - बा. सी. मर्ढेकर
वर्ग:सर्वोत्कृष्ट पुस्तके (निवड : मुंबई आकाशवाणी; इ. स. १९९७)
पॉल डिरॅक
हे एक सैद्धान्तिक भौतिकशास्त्रज्ञ होते. त्यांच्या अनेक शोधांपैकी, त्यांनी डिरॅक समीकरणाची मांडणी केली. हे समीकरण फर्मिऑन्सचे अचूक वर्णन करते. या समीकरणाद्वारे डिरॅक यांनी प्रतिपदार्थाचे भाकीत केले.
आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ
आरामबाग हा पश्चिम बंगाल राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
पॉल डिरॅक
डिरॅक समीकरण खालीलप्रमाणे लिहितात.
आरामबाग लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ
पॉल डिरॅक
सुरुवातीचे जीवन
डिरॅकचे वडील कठोर आणि हुकूमशहा होते, तरीही ते शारीरिक शिक्षेच्या विरोधात होते. डिरॅकचे त्याच्या वडिलांशी तणावपूर्ण संबंध होते. एवढे की त्यांच्या मृत्यूनंतर डिरॅकने लिहिले, "आता मला बरच स्वतंत्र वाटते आहे आणि आता मी एक स्वतंत्र माणूस आहे." चार्ल्स आपल्या मुलांना फ्रेंच भाषा यावी यासाठी जबरदस्तीने फ्रेंच भाषेतून बोलायला लावत असत. जेव्हा डिरॅकला कळाले, की त्याला जे बोलायचे आहे ते तो फ्रेंच भाषेतून व्यक्त करू शकत नाही, तेव्हा त्याने शांत राहणे पसंत केले.
शिक्षण
डिरॅकचे शिक्षण पहिल्यांदा बिशप रोड प्राथमिक विद्यालय आणि नंतर त्याचे वडील फ्रेंच शिक्षक असलेल्या मर्चंट व्हेन्चरर्स टेक्निकल कॉलेज या मुलांच्या कॉलेजमध्ये झाले. या संस्थेमध्ये आधुनिक भाषाशिक्षणाशिवय वीटकाम, बूट शिवणे, धातुकाम यांसारख्या तांत्रिक विषयांवर भर होता. त्यावेळी ब्रिटनमध्ये माध्यमिक शिक्षणत फक्त मूलभूत विषय शिकवले जात असल्याने पॉल डिरॅक यांना मिळालेले शिक्षण असामान्य होते. त्याबद्दल डिरॅकने नंतर कृतज्ञता व्यक्त केली.
डिरॅकने ब्रिस्टल विद्यापीठातून विद्युत अभियांत्रिकीचे शिक्षण घेतले. १९२१ मध्ये पदवी पूर्ण करण्यापूर्वी त्याने केंब्रिजच्या सेंट जॉन्स कॉलेजची प्रवेश परीक्षा दिली. त्यात तो उत्तीर्ण झाला आणि त्याला मासिक ७० पौंडांची शिष्यवृत्तीही मिळाली, पण ती केंब्रिजमध्ये राहून शिक्षण पूर्ण करण्यासाठी येणारा खर्च भागवण्यासाठी पुरेशी नव्हती. अभियांत्रिकीची पदवी प्रथम श्रेणीतून  उत्तीर्ण होऊनसुद्धा पहिल्या महायुद्धानंतरच्या आर्थिक मंदीमुळे त्याला अभियंता म्हणून काम मिळाले नाही. त्याऐवजी त्याने ब्रिस्टल विद्यापीठात गणितामध्ये बॅचलर ऑफ आर्टस या विनाशुल्क पदवी अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश घेतला.
ब्रिस्टल विद्यापीठाची बी.एस्‌सी. (इ.स. १९२१) व केंब्रिज विद्यापीठाची पीएच्.डी. (इ.स. १९२६) या पदव्या मिळविल्यानंतर त्यांनी अमेरिकेतील विस्कॉन्सिन व मिशिगन (इ.स. १९२९) व प्रिस्टन (इ.स. १९३१) या विद्यापीठांत अभ्यागत व्याख्याते म्हणून काम केले. परत आल्यावर त्यांची केंब्रिज विद्यापीठात गणिताचे प्राध्यापक म्हणून इ.स. १९३२ साली नेमणूक झाली. इ.स. १९४७–४८ मध्ये व पुन्हा इ.स. १९५८–५९ मध्ये त्यांनी प्रिस्टन येथील इन्स्टिट्यूट ऑफ ॲडव्हान्स्ड स्टडीज या संस्थेत काम केले.
कुटुंब
डिरॅकने मार्गिट विग्नर हिच्याशी १९३७ मध्ये लग्न केले. त्याने मार्गिटच्या ज्युडिथ आणि गॅब्रिएल या दोन मुलांना दत्तक घेतले. पॉल आणि मार्गारेट डिरॅक यांना मेरी एलिझाबेथ आणि फ्लोरेन्स मोनिका या दोन मुली झाल्या. मार्गारेट या मॅन्सी म्हणूनही ओळखल्या जात.
पॉल डिरॅकला भेटलेले आणि त्यांच्यामुळे प्रभावित झालेले कोरिअन भौतिकशास्त्रज्ञ वाय. एस. किम यांनी एका वृत्तान्तात म्हटले, " मॅन्सीने आमचे आदरणीय पॉल डिरॅक यांची चांगली काळजी घेतली हे भौतिकशास्त्राचे भाग्य आहे. डिरॅक यांनी १९३९-४६ या काळात अकरा शोधनिबंध प्रसिद्ध केले. मॅन्सी यांनी इतर जबाबदाऱ्या पार पाडल्यामुळेच डिरॅक संशोधनामध्ये नेहमीची उत्पादकता राखू शकले."
बाह्यदुवे
डिरॅक, पॉल डिरॅक, पॉल वर्ग:इ.स. १९०२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९८४ मधील मृत्यू
इ.स. ८७५
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८७५ वर्ग:इ.स.च्या ८७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
चरेगाव
चरेगाव नावाचे महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.उम्ब्रज पासून चिपळूणला जाताना,उम्ब्रज पासून पाच की.मी. अंतरावर हे गॉंव आहे.गावाची लोकसंख्या मोठी आहे.चरेगाव पंचक्रोशीत भोळेवाडी,खालकरवाडी,भवानवाडी,माजगाव,कलंत्रवाडी ही छोटी गावे येतात. गावात प्रामुख्याने ऊस हळद आणि ज्वारी या पिकाची लागवड केली जाते सोबत इतर पिकांचीपण लागवड केली जाते.
आर्जेन्टिना क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी
खालील यादी आर्जेन्टिना क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. आर्जेन्टिनाने ३ ऑक्टोबर २०१९ रोजी मेक्सिको विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला.
यादी
वर्ग:आर्जेन्टिनामधील क्रिकेट
खोडी
खोडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्कलकुवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान सामान्यतः गरम आणि कोरडे आहे.तीन वेगवेगळे ऋतू आहेत.उन्हाळा, पावसाळा,आणि हिवाळा.उन्हाळा मार्चपासून चालू होऊन जूनमध्यापर्यंत असतो.उन्हाळा गरम आणि कोरडा असतो.मे महिन्यात तापमान फार असते.तापमान ४५ अंश सेल्सियसपर्यंत जाते.जूनच्या मध्यास किंवा अखेरीस पावसाळा सुरू होतो.पावसाळी हंगामात हवामान सामान्यतः आर्द्र आणि गरम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ७६७ मि.मी.पर्यंत असते.हिवाळी मोसम नोव्हेंबरपासून चालू होऊन फेब्रुवारीपर्यंत संपतो.हिवाळा सौम्य थंड आणि कोरडा असतो.
संदर्भ
वर्ग:अक्कलकुवा तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
गंगूबाई हनगळ
(कानडीत: ಗಂಗೂಬಾಯಿ ಹಾನಗಲ್) (जन्म : धारवाड, मुंबई प्रांत, ब्रिटिश भारत, ५ मार्च १९१३; - हुबळी, २१ जुलै २००९) या हिंदुस्थानी शास्त्रीय संगीतातल्या किराणा घराण्याच्या गायिका होत्या.
रामपूरनगर
रामपूरनगर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
गंगूबाई हनगळ
जन्म आणि बालपण
गंगूबाई हनगल यांचा जन्म तेव्हाच्या धारवाड (आताच्या हावेरी) जिल्ह्यात इ.स. १९१३ मध्ये झाला. त्यांनी कर्नाटक-संगीताचे प्राथमिक धडे वयाच्या दहाव्या वर्षांपासून आपल्या आईकडून घेतले. वयाच्या अकराव्या वर्षी, म्हणजे इ.स. १९२४मध्ये, त्यांनी बेळगांव येथे महात्मा गांधीच्या अध्यक्षतेखाली भरलेल्या (इंडियन नॅशनल)काँग्रेसच्या अधिवेशनात पंडित जवाहरलाल नेहरू, मौलाना अबुल कलम आझाद आणि सरोजिनी नायडू यांच्या उपस्थितीत स्वागतगीत गायले. हा त्यांचा पहिला जाहीर कलाविष्कार होता.
रामपूरनगर
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
गंगूबाई हनगळ
हनगल आडनावाचा इतिहास
गंगूबाई यांच्या आडनावाला एक इतिहास आहे. त्यांच्या खापरपणजी गंगव्वा यांचे यजमान धारवाड जवळील नरगुंद या संस्थानात नोकरीला होते. या संस्थानाचे राजे बाबासाहेब यांनी स्वातंत्र्यलढ्यात ब्रिटिश सरकारविरोधात भाग घेतला. त्यांच्या दत्तक विधानाचा प्रस्ताव कोल्हापूरच्या कर्नल मन्सन यांने नामंजूर केल्याने त्यांनी युद्ध सुरू केले. सर्वांनी नरगुंद सोडून सुरेभान येथील जंगलात आश्रय घेतला. तेथे लढाई होऊन त्यात मन्सन मारला गेला. बाबासाहेबांनी त्याचे मुंडके नरगुंदच्या वेशीवर टांगले आणि धड धारवाड कचेरीत पाठवले. याचा सूड घेण्यासाठी इंग्रजांनी कर्नल सूटर याला मोठ्या फौजेसह पाठवले. फितुरीमुळे बाबासाहेब पकडले गेले. त्यांच्या पत्नी व आई यांनी मलप्रभा नदीत देह अर्पण केले. दहशत बसविण्यासाठी बाबासाहेबांची बेळगावात सर्वकडे धिंड काढून त्यांना जाहीर फाशी देण्यात आली. कारभारी राघोबा यांनाही फाशी देण्यात आली. गंगव्वा यांचे यजमान अखेर भूमिगत झाले. ब्रिटिश अधिकारी सतत त्रास देऊ लागल्याने गंगव्वा नरगुंद सोडून सुरक्षित अशा हनगल गावात स्थायिक झाल्या. चौकशीपासून वाचण्यासाठी या गावाचे नाव त्यांनी आपल्या नावापुढे जोडले. हे गाव धारवाडपासून बारा किलोमीटर अंतरावर आहे.
संगीत शिक्षण
गंगूबाईंच्या आई अंबाबाई या कर्नाटक शास्त्रीय संगीत गायिका होत्या. त्यामुळे त्यांच्या बालपणापासून आईने त्यांना संगीताचे प्राथमिक शिक्षण व संस्कार दिले. धारवाड येथे प्रतापलाल व श्यामलाल यांच्याकडे लहान असतानाच त्यांनी काही काळ कथ्थक नृत्याचे शिक्षण घेतले. हिंदुस्थानी गायकीचे शिक्षण त्यांनी कृष्णाचार्य हुळगूर यांच्याकडे घेतले. नंतर १९३८मध्ये सवाई गंधर्व (रामचंद्र गणेश कुंदगोळकर) या किराणा घराण्याच्या गायकांकडे गंगूबाई यांची दीर्घकाळ संगीत-साधना झाली. तेथे त्यांना गायक भीमसेन जोशी आणि फिरोज दस्तूर यांची साथ मिळाली.
रामपूरनगर
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
गंगूबाई हनगळ
कौटुंबिक प्रवास
वयाच्या सोळाव्या वर्षी हुबळी येथील वकील व व्यावसायिक गुरुराज कौलगी यांनी सहजीवनासाठी गंगूबाई यांना मागणी घातली. त्यांची पहिली पत्नी नुकतीच निधन पावली होती. ते मितभाषी आणि गाण्याची आवड असणारे होते. या विवाहामुळे त्या हुबळी येथे वास्तव्यास आल्या. गायिका कृष्णा हनगल, बाबुराव आणि नाना ही त्यांची अपत्ये होत.
पुरस्कार
भारत सरकारने गंगूबाई हनगल त्यांना पद्मभूषण व पद्मविभूषण या नागरी सन्मानांनी अलंकृत केले होते. त्यांना एकूण पन्नासहून अधिक पुरस्कार मिळाले होते. त्यात संगीत नाटक अकादमी पुरस्कार, चार मानद डॉक्टरेट, २४ पुरस्कार यांचा समावेश आहे. किमान नऊवेळा पंतप्रधान व पाचवेळा राष्ट्रपतींकडून त्यांचा खास गौरव झाला होता. पाचवी इयत्ता शिकलेल्या गंगूबाईंनी संगीताच्या मानद प्राध्यापिका म्हणून काम केले. धारवाड येथील कर्नाटक विद्यापीठाच्या त्या सिनेट सदस्या होत्या. देशात व देशाबाहेर त्यांनी अनेक संगीत मैफली गाजवल्या. भारतीय शास्त्रीय संगीताच्या प्रसारासाठी त्यांनी देशभरातील सुमारे २०० शाळा-महाविद्यालयांतून कार्यक्रम केले.
१९३२ ते १९३५ या काळात रामोफोन कंपनीने काढलेल्या त्यांच्या ’गांधारी’ या टोपण नावाने काढलेल्या सुमारे ६० ध्वनिमुद्रिका प्रचंड लोकप्रिय झाल्या. रागसंगीत आणि मराठी भावगीते असलेल्या या ध्वनिमुद्रिका रसिकांना कान भरून ऐकल्या. त्या साडेतीन मिनिटांच्या काळात गंगूबाई ऊर्फ गांधारीने आपली सगळी तयारी कसून सादर केली होती. या गाण्यांत मराठी लेखक आणि कवी मामा वरेरकर यांची दोन गाणी गंगूबाईच्या आवाज ध्वनिमुद्रित झाली होती. ती होती बाळाचा चाळा आणि आईचा छकुला. ही गाणी त्या काळात महाराष्ट्रात घरोघरी वाजत असत. गंगूबाईंच्या ध्वनिमुद्रिकेच्या तबकडीवर छापले होते की, "जून महिन्यात आम्ही प्रसिद्ध केलेली मिस गांधारी यांची रेकॉर्ड इतकी लोकप्रिय झाली आहे की प्रमुख गायिकांच्या मालिकेत तिने मानाचे स्थान मिळविले आहे."
भारतीय शास्त्रीय संगीत वस्तुसंग्रहालय, स्मारक, गुरुकुल प्रकल्प
हनगल कुटुंबीयांनी १९९२मध्ये हनगल म्युझिक फऊंडेशनची स्थापना केली. गंगूबाई यांचे 'गंगालहरी' हे हुबळीतील घर नूतनीकरण करून तेथे संग्रहालय करण्यात आले आहे. भारतातील विविध प्रांतांतील १२० प्रकारची शास्त्रीय व लोकवाद्ये तेथे आहेत. तसेच गायकांचे फोटो, चरित्रे, वापरातल्या वस्तू, पारितोषिके, पुरस्कार, ग्रामोफोन रेकॉर्ड्‌स, कॅसेट्स इत्यादींचा संग्रह करण्यात आला आहे. गंगूबाई यांचा नातू मनोज हनगल यांच्या परिश्रमातून हे उभे राहिले आहे. धारवाड येथील जन्मस्थळ कर्नाटक सरकारने स्मारक म्हणून विकसित केले आहे. तसेच हुबळीतील पाच एकर जागेत अद्ययावत संगीत गुरुकुल सुरू करण्यात आले आहे.
उपाधी
जनतेने आणि संस्थांनी त्यांना अनेक उपाधी (पदव्या) बहाल केल्या होत्या. त्यांतल्या काही अश्या :
"स्वरगंगा गंगूबाई हनगळ":-
स्वरगंगा गंगूबाई हनगळ यांचे वडील चिक्कूराव नाडगीर व्यवसायाने वकील होते. त्यांची आई अंबाबाई कर्नाटकी पद्धतीच गाण छान गात असे. पण गंगूबाईंना मात्र उत्तर हिंदुस्थानी संगीतच जास्त आवडे. गंगूबाईंचा कल पाहून त्यांच्या आईनेही संगीत क्षेत्रात त्यांची प्रगती व्हावी म्हणून खूप मेहनत घेतली. गंगूबाईंच पाळण्यातील नाव गांधारी अस होत. त्यांच्या आईच्या आईचे 'गंगव्वा' होते.या नावातून गंगू हे स्वतःच नाव तर 'हनगल' हे गावाच नाव आडनाव म्हणून त्यांनी स्वीकारले होते. त्यांचे शालेय शिक्षण फक्त पाचवीपर्यंत झाले होते. बाकी पुढची सारी वर्षे संगीतातच त्यांनी खर्ची घातली.
सोळाव्या वर्षी त्यांचे श्री. गुरूराव कौलगी या वकीलाशी लग्न झाले.
१९३०-३२ च्या नंतरच्या काळात गंगूबाईंनी सर्व महत्त्वाच्या संगीत परिषदा गाजवल्याच; पण परदेशातही कार्यक्रम करून रसिकांना मंत्रमुग्ध केले. तरुणपणी उंच टिपेला जाऊन भिडणारा गंगूबाईचा आवाज घशाच्या विकारवरील उपचारात १९५५ मध्ये पुरुषी झाला. एकंदरीत त्यांच्या गाण्यात पुरुषी लकबीच जास्त होत्या. जे स्त्री गायिका सहसा गात नसत अशा गमकाच्या अंगाने गायला त्यांना खूप आवडे; नेहमी डावा हात कानावर दाबून उजवा हात पुढे पसरून गाण्याची त्यांची एक विशिष्ट लबक होती. गाताना त्यांचा मुद्रा अभिनय, आणि हाताच्या हालचाली यामुळे त्यांचे गाणे अधिक खुलत असे. गंगूबाई मुळच्या किराणा घराण्याची गायकी शिकल्या पण इतर घराणातल्या व गवयांच्या गाण्यातल्या त्यांना आवडलेल्या गोष्टी त्यांनी घेतल्या व किराणा घराण्याच्या चौकटीत आणून बसविल्या.
सवाई गंधर्वांकडे त्यांनी सांगीताचे शिक्षण घेतले. हिराबाई बडोदेकर या त्यांच्या आदर्श होत्या. १९३२ च्या सुमारास मुंबईतील मैफलीत ज्येष्ठ गायिका मेनका शिरोडकर, जद्दनबाई (अभिनेत्री नर्गिसच्या आई), गायकनट के. एल. सैगल यांच्यासारख्या दिग्गजांनी गंगूबाईंचे गाणे ऐकून आनंद व्यक्त केला होता. याच साली एचएमव्हीने त्यांच्या गांधारी हनगल या नावाने बारा गाण्यांची ध्वनिमुद्रिका काढली. बाबूराव पेंढारकर यांच्या "विजयाची लग्ने' या चित्रपटातही त्या गायिल्या होत्या.
१९३६ पासून त्यांचे सवाई गंधर्व यांच्याकडे रीतसर शिक्षण सुरू झाले आणि त्यानंतर ख्यालगायिका हीच त्यांची ओळख बनली. १९३२ ते ३५ या काळात गंगूबाईनी "गांधारी हनगल' या नावाने जवळ जवळ साठेक गाणी ध्वनिमुद्रितत केली. अडाणा, कामोद, खंबायती, जोगिया, दुर्गा, देस, पूरिया, बहार, बागेश्री, बिहाग, भूप,   भैरवी, मांड, मालकंस, मिया मल्हार, मुलतानी, शंकरा, शुद्धसारंग, हिंडोल,अशा विविध रागांतल्या तीन साडेतीन मिनिटाच्या ध्वनिमुद्रिका त्यांनी दिल्या. शास्त्रीय संगीताबरोबरच ठुंबरी, भावगीत, भक्तिगीत व गझल गायनाच्याही त्यांच्या ध्वनिमुद्रिका आहेत. त्यांनी मुलांसाठी गायलेली गाणी विशेष  गाजली. मराठी भावगीतांच्या इतिहासातील पहिले युगलगीे विख्यात गायक जी.एन. जोशी व गंगूबाई  यांची आहेत. गंगूबाई जलसेही करत असत. रेडिओवर व गणपती उत्सवातही त्यांची गाणी होत.
गाण्यावर विलक्षण प्रेम करणाऱ्या गंगूबई हनगल नावाच्या या मर्द गायिकेला पद्मभूषण, डॉक्टरेट या पदव्यांनी गौरविले गेले. हुबळी येथे त्यांच्या नातवाने त्यांच्या स्मरणार्थ 'स्मरण मंदिर' नावाचे एक संग्रहालय उभे केले आहे. त्यात त्यांची छायाचित्रे, ध्वनिमुद्रिका, तंबोरे पहायला मिळतात. गंगूबाई कलाकार म्हणून फार मोठ्या होत्याच; पण एक माणूस, विचारी नागरिक म्हणूनही थोर होत्या. २००३ साली त्यांनी आपल्या जीवनातल्या अनेक आठवणी सांगितल्या. त्या 'दि सॉंग ऑफ माय लाईफ' नावाच्या पुस्तकात इंग्रजी व कानडी भाषेत प्रसिद्ध झाल्या आहेत. भारत सरकाने गंगूबाई हनगळ यांनी १९७१ साली पद्मभूषण पुरस्कार व १९९९ साली पद्मविभूषण देऊन त्यांचा गौरव केला होता. स्वरगंगा गंगूबाई हनगळ यांचे २१ जुलै २००९ रोजी निधन झाले. गंगूबाई हनगळ यांचे संगीय क्षेत्रातील योगदान प्रेरणादायी आहे.
"संदर्भ : पुस्तक - स्वरगंगा गंगुबाई हनगल (लेखिका - संध्या देशपांडे); अनुबंध प्रकाशन (पुणे सन २०२०)
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी गायक वर्ग:हिंदुस्तानी गायक वर्ग:भारतीय शास्त्रीय गायक वर्ग:पद्मभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:पद्मविभूषण पुरस्कारविजेते वर्ग:संगीत नाटक अकादमी पुरस्कारविजेते वर्ग:गायक वर्ग:इ.स. १९१३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००९ मधील मृत्यू
सिकर जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील सिकर जिल्ह्याविषयी आहे. सिकर शहराच्या माहितीसाठी पहा - सिकर.''
सिकर हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र सिकर येथे आहे.
सतीश बडवे
प्रा. सतीश बडवे (२१ मे, १९५७ - ) हे एक मराठी लेखक आहेत. त्‍यांनी एम.ए., एम.फिल., पीएच.डी. (मराठी) या पदव्या घेतलेल्या आहेत. त्‍यांनी श्रीरामपूर टाईम्‍स, दैनिक सार्वमत या दैनिकांमध्‍ये सहसंपादक म्‍हणून काम केले. त्‍यांनी गिरणा पब्लिक स्‍कूल, दाभाडी मालेगाव आणि बेलगंगा टेक्निकल पब्लिक स्‍कूल, बेलगंगा नगर - भाेरस, ता. चाळीसगाव या इंग्रजी शाळेत मराठी भाषा अध्‍यापनाचे कार्य केले. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाच्‍या मराठी भाषा व वाड्.मय विभागात ते २०१४ ते २०१७ दरम्यान प्राध्‍यापक व विभागप्रमुख्‍ा म्‍हणून कार्यरत होते.
पुस्तके
१. मध्ययुगीन साहित्याविषयी २. संतसाहित्य समीक्षेचे बीजप्रवाह ३. साहित्याची सामाजिकता
संपादने
१. दमयंती स्वयंवर २. मराठवाडयातील साहित्य (सहकार्याने) ३. साहित्य : आस्वाद, अध्यापन आणि समीक्षा ४. संत नामदेवविषयक अभ्यास ५. संत एकनाथ – एक समग्र अभ्यास ६. साहित्य संस्कृती आणि परिवर्तन ७. मोरोपंताची श्लोककेकावली
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:मराठी समीक्षक वर्ग:इ.स. १९५७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बाळ सीताराम मर्ढेकर
बाळ सीताराम मर्ढेकर ऊर्फ बा.सी.मर्ढेकर (डिसेंबर १, १९०९ - मार्च २०, १९५६) हे मराठी कवी व लेखक होते. त्यांना मराठी नवकाव्याचे प्रवर्तक मानले जाते. मर्ढेकरांच्या कवितेतून निराशा व वैफल्य प्रगट होते याचे कारण असे सांगितले जाते की, दुसऱ्या महायुद्धानंतर जी परिस्थिती निर्माण झाली, जीवनात जी नीरसता व कृत्रिमता आली अणि युद्धात जो मानवसंहार झाला तो पाहून त्यांचे मन विषण्ण झाले. त्यावर काही उपाय नसल्यामुळे त्यांच्या मनातील विफलता काव्यातून उमटली. बा.सी. मर्ढेकर हे भाषाप्रभू होते. त्यांच्या काव्यात आशय आणि अभिव्यक्ती यांचा सुसंवाद आढळतो. परंपरागत सांकेतिक उपमान व प्रतिमा न वापरता त्यांनी नव्या प्रतिमांचा उपयोग केला त्याचबरोबर ते आपल्या अनुभूतींशी प्रामाणिक राहीले. मर्ढेकरांचे काव्य वेदनेचे काव्य आहे.
पुरस्कार
इ.स. १९५६चा साहित्य अकादमी पुरस्कार 'सौंदर्य आणि साहित्य'साठी.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी कवी वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते वर्ग:इ.स. १९०९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९५६ मधील मृत्यू
ह्
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:महाप्राण वर्ग:व्यंजने
विक्रम संपत
विक्रम संपत हे लोकप्रिय भारतीय इतिहासकार आहेत, जे स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर आणि गौहर जान यांच्या चरित्रे लिहिण्यासाठी प्रसिद्ध आहेत. २०२१ मध्ये, संपतची रॉयल हिस्टोरिकल सोसायटीचे फेलो म्हणून निवड झाली.
प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण
विक्रम संपत यांचा जन्म आणि लहानपण हे बेंगलोरमध्येच गेले, त्यांनी बंगळुरूमध्ये श्री अरबिंदो मेमोरियल स्कूल आणि बिशप कॉटन बॉईज स्कूलमध्ये शालेय शिक्षण पूर्ण केले. त्यांनी बीट्स पिलानी ( BITS Pilani) मधून इलेक्ट्रॉनिक्स अभियांत्रिकीमध्ये पदवी आणि गणितात पदव्युत्तर पदवी प्राप्त केली. त्यांनी मुंबईच्या एस पी जैन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट अँड रिसर्चमधून फायनान्समध्ये एमबीए केले. संपतने ऑस्ट्रेलियातील क्वीन्सलँड विद्यापीठातील स्कूल ऑफ म्युझिकमधून एथनोम्युसिकोलॉजी (ethnomusicology-वांशिक संगीतशास्त्र) मध्ये डॉक्टरेट (ऑक्टोबर २०१७) मिळवली आहे.
कार्य
विक्रम संपत यांनी त्यांच्या पुस्तकाच्या माध्यमातून काही गौरवशाली ऐतिहासिक पात्रांच्या जीवनावर प्रकाश टाकला आहे. त्यांचे पहिले पुस्तक, स्प्लेंडर्स ऑफ रॉयल मैसूर: द अनटोल्ड स्टोरी ऑफ द वोडेयर्स हे म्हैसूरच्या वाडियार राजवंशाचा इतिहास होते. त्यांचे दुसरे काम —माय नेम इज गौहर जान: द लाइफ अँड टाइम्स ऑफ अ म्युझिशियन— हे ग्रामोफोनवर रेकॉर्ड करणारे भारतातील पहिले शास्त्रीय संगीतकार गौहर जान यांचे चरित्र आहे. त्यांचे तिसरे पुस्तक - व्हॉईस ऑफ द वीणा: एस. बालचंदर, वीणा उस्ताद डॉ. एस. बालचंदर यांचे जीवनचरित्र आहे. त्यांचे चौथे काम सावरकरांचे दोन भागांमध्ये चरित्र आहे - सावरकर: इकोज फ्रॉम अ फॉरगॉटन पास्ट, १८८३-१९२४ आणि सावरकर: अ कॉन्टेस्टेड लेगसी १९२४-१९६६. विक्रम संपत यांनी केलेल्या सावरकरावरील संशाधनामुळे ह्या पुस्तकाच्या माध्यमातून सावरकराबाबत असलेले बरेच मतभेद दुर करण्याचा प्रयत्न केला आहे.
पुरस्कार
त्यांना इंग्रजी साहित्यात साहित्य अकादमीचा युवा पुरस्कार मिळाला होता. गौहर जानवरील पुस्तकासाठी न्यू यॉर्कमधील ऐतिहासिक संशोधनातील उत्कृष्टतेसाठी ARSC आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार.२०२१ मध्ये, संपतची रॉयल हिस्टोरिकल सोसायटीचे फेलो म्हणून निवड झाली.
संदर्भ
वर्ग:मराठी साहित्यिक
व्हिक्टर फ्रांसिस हेस
हे शास्त्रज्ञ आहेत.
इ.स. ८७६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८७६ वर्ग:इ.स.च्या ८७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
बांतेन
बाह्य दुवे
वर्ग:इंडोनेशियाचे प्रांत
आसनसोल लोकसभा मतदारसंघ
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ
घोगापूर
घोगापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
भारतीय क्रिकेट संघाचा दक्षिण आफ्रिका दौरा, २०१३-१४
दुसरा कसोटी
२०१३ दक्षिण आफ्रिका वर्ग:इ.स. २०१३ मधील खेळ
सावरकर (पुस्तक)
मराठी अनुवाद:
खंड १ सावरकर विस्मृतीचे पडसाद, अनुवादक :मंजिरी मराठे रणजित सावरकर (SAVARKAR ECHOES FROM A FORGOTTEN PAST 1883-1924 - VISMRUTICHE PADSAD)
खंड २ सावरकर – एक वादग्रस्त वारसा ( १९२४ – १९६६ ) अनुवादक :मंजिरी मराठे रणजित सावरकर
सवाई माधोपूर जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील सवाई माधोपुर जिल्ह्याविषयी आहे. सवाई माधोपुर शहराच्या माहितीसाठी पहा - सवाई माधोपुर.''
सवाई माधोपुर हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र सवाई माधोपुर येथे आहे.
तालुके
वर्ग:सवाई माधोपूर जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
केंद्रीय मंत्रिमंडळ
केंद्रीय मंत्रिमंडळ म्हणजे केंद्र सरकारच्या उच्च स्तरीय सदस्यांची समिती आहे. या समितीस देशाचा राज्यकारभार सुरळीत चालावा म्हणुन निर्णय घेण्याचे अधिकार असतात.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:सरकार
गाळोठा खुर्द
गाळोठा खुर्द हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नंदुरबार जिल्ह्यातील अक्कलकुवा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:अक्कलकुवा तालुक्यातील गावे वर्ग:नंदुरबार जिल्ह्यातील गावे
डॉ. गणपतराव देशमुख महाविद्यालय, सांगोला
पूर्वी याचे नाव विज्ञान महाविद्यालय असे होते. २०२३ मध्ये, या महाविद्यालयाचे संस्थापक आणि माजी आमदार गणपतराव देशमुख यांच्या नावावरून नामांतर करण्यात आले. १९९१ साली देशमुख यांनी महाविद्यालयाची स्थापना केली होती. येथे २५ प्रकाराच्या विषयांचे अध्यापन चालते.
संदर्भ
वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील शैक्षणिक संस्था
कर्जुले हरेश्वर
कर्जुले हरेश्वर हे गांव पहिले कर्जुले हर्या म्हणून ओळखले जात होते. कर्जुले हरेश्वर हे अहमदनगर जिल्यातील एक छोटे गांव आहे. हे गांव टाकळी ढोकेश्वर ह्या गावाशेजारी पश्चिमेला ७ कि.मी. अंतरावर वसलेले आहे. हे गांव मुंबईकरांचे गांव म्हणूनही ओळखले जाते. कुटुंबातील बरीच लोक मुंबईला वाहतूक आणि दळणवळण क्षेत्रात काम करत आहेत.
प्राथमिक शाळा
ह्या शाळेमध्ये पहिली ते चौथी पर्यंतचे प्राथमिक शिक्षण मिळते.
माध्यमिक विद्यालय
ह्या माध्यमिक विद्यालयामध्ये पाचवी  ते दहावी पर्यंतचे प्राथमिक शिक्षण मिळते. हे शिक्षण मराठी किंवा सेमी-मराठी(मराठी आणि इंग्लिश) ह्या माध्यमामध्ये घेतले जावू शकते.
उच्च माध्यमिक विद्यालय
ह्या उच्च माध्यमिक विद्यालयामध्ये अकरावी आणि बारावीचे वानिज्ज शाखेचे शिक्षण मिळते.
शिक्षण संस्था
कर्जुले हरेश्वर ग्रामस्थांच्या मदतीने कै. श्री. विष्णू शिंदे ह्यांनी गावामध्ये "श्री हरेश्वर शिक्षण प्रसारक मंडळ" ह्या शिक्षण संस्थेची १९७८ मध्ये स्थापना केली. श्री. शिवाजीराव आंधळे हे ह्या संस्थेचे सचिव म्हणून काम करत आहेत. त्यांचे ह्या शिक्षण संस्थेच्या विकासामध्ये मोलाचे योगदान आहे.
हि शिक्षण संस्था पारनेर तालुकात कार्यरत असून संस्थेची खालील माध्यमिक विद्यालये आणि उच्च माध्यमिक विद्यालये आहेत.
धर्म
कर्जुले हरेश्वर मधील बहुतांशी लोकसंख्या ही हिंदू धर्मी आहेत. तसेच गावामध्ये काही मुस्लिम पण आहेत. गावात अनेक मंदिरे तसेच एक मज्जीद आहे. गावातील श्री हरेश्वर मंदिरावरून गावाचे नाव कर्जुले हरेश्वर असे पडले आहे. श्री हरेश्वर हे गावाचे ग्रामदैवत आहे.
पर्यटन स्थळे
वर्ग:अहमदनगर जिल्ह्यातील गावे
महाप्राण
ज्या वर्णाचा उच्चार करताना फुफ्फुसातील हवा तोंडावाटे बाहेत फेकली जाते त्या वर्णाला महाप्राण असे म्हणतात. ‘ह्’ हा महाप्राण आहे.
‘ख्, घ्, छ्, झ्, ठ्, ढ्, थ्, ध्, फ्, भ्, श्, ष्, स्’ या वर्णांत ‘ह्’ या वर्णाची छटा असल्याने त्यांना सुद्धा महाप्राण म्हणतात. महाप्राण एकूण १४ आहेत.
मराठीतील जो वर्ण इंग्रजीत लिहिताना 'H' (एच) वापरावे लागते, त्या सर्व वर्णांना महाप्राण म्हणतात, व बाकीच्यांना अल्पप्राण म्हणतात.
वर्ग:वर्ण
सुपने
हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
रेडिओजॉकी
रेडिओजॉकी
‘बहुजन हिताय, बहुजन सुखाय’ हे आकाशवाणीचे ब्रीदवाक्य आहे. आकाशवाणीवरून उद्घोषणा, बातम्या, भाषणे, मुलाखती, चर्चा, संवाद, नभोनाट्य, संगीतविषयक कार्यक्रम, श्रुतिका, रूपक, समालोचन असे विविध प्रकारचे कार्यक्रम विविध वयोगटांसाठी प्रक्षेपित केले जातात. आकाशावाणीमध्ये महत्त्वाचा असतो तो निवेदक. आकाशावाणीचे अद्ययावतताहे महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आत्मसात करत निवेदाचा नवीन बाज, नव्या संकल्पनेत रेडिओजॉकीच्या रूपात आपल्यासमोर आला आहे. १९२०-३० च्या दशकात सुरू झालेला रेडिओ (आकाशवाणी)चा प्रवास १९८० च्या दशकात स्थिरावला. २३ जुलै, १९७७ रोजी चेन्नई येथे एफ. एम. प्रसारण सुरू झाले. १९९३ पर्यंत ‘रेडिओ सिटी बेंगलोर’ (बेंगळूर) हे भारतातील पहिले खाजगी एफ. एम. रेडिओ स्टेशन ठरले. ‘द टाईम्स ग्रुपने’ ‘रेडिओ मिर्ची’ स्टेशन ४ ऑक्टोबर, २००१ रोजी इंदौर येथे सुरू केले. महाराष्ट्रात खाजगी एफ. एम. केंद्र २००२ मध्ये सुरू झाले. आता ‘रेदिओ मिर्ची’, ‘रेडीओ सिटी’, ‘रेड एफ. एम.’, ‘एफ. एम. गोल्ड इत्यादी वाहिन्यांवर २४ तास मनोरंजनाचे कार्यक्रम, त्यातही तरुणांना आकर्षित करणारी गाणी सतत ऐकवली जातात. नवनवीन ‘बॉलीवूड हिट’ ह्यांचा मसाला असतो. सकाळपासून ते रात्रीपर्यंत तीच-तीच गाणी कितीतरी वेळा ऐकवली जातात. बदल असतो तो मध्ये-मध्ये सूत्रसंचालन करणाऱ्या निवेदकेचा म्हणजेच रेडिओजॉकीचा. आकाशवाणीवरील कार्यक्रमाचे ओघवत्या व प्रभावी शैलीत निवेदन करणाऱ्या रेडिओ व्यक्तित्वाला ‘रेडिओजॉकी (आरजे) असे म्हणतात. अगोदरच रेकॉर्ड केलेल्या संगीताची ओळख करून देणाऱ्या रेडिओ व्यक्तित्वाना ‘डिस्क जॉकी’ म्हणून ओळखले जाते. रेडिओजॉकीला मराठीत ‘उद्घोषक’ असे म्हणतात.रेदिओजोकीचे आपल्या आयुष्यात खूप महत्त्वाचे स्थान आहे.
संदर्भ
वर्ग:रेडिओ वर्ग:रेडिओजॉकी वर्ग:तंत्रज्ञान वर्ग:दूरसंपर्क उपकरणे वर्ग:यंत्रे
इ.स. ८७८
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८७८ वर्ग:इ.स.च्या ८७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
ऑस्कर स्टॅन्ले डॉसन
ॲडमिरल ऑस्कर स्टॅन्ले डॉसन (जन्म - १३ नोव्हेंबर, इ.स. १९२३ मृत्यू - २३ ऑक्टोबर, इ.स. २०११) हे २८ फेब्रुवारी, इ.स. १९८२ ते ३० नोव्हेंबर, इ.स. १९८४ पर्यंत भारतीय नौसेनेचे प्रमुख होते. इ.स. १९७१च्या भारत-पाकिस्तान तिसऱ्या युद्धात त्यांचा सहभाग होता.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:भारतीय नौदल प्रमुख वर्ग:इ.स. १९२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू
बालुरघाट लोकसभा मतदारसंघ
बालुरघाट हा भारताच्या पश्चिम बंगाल राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ
पश्चिम नुसा तेंगारा
पश्चिम नुसा तेंगारा (बहासा इंडोनेशिया: Nusa Tenggara Barat) हा इंडोनेशिया देशाचा एक प्रांत आहे.
बाह्य दुवे
नुसा तेंगारा, पश्चिम
गोंदापूर
गोंदापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते. उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात. उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:हिंगणघाट तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
तासवडे
हे एक महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गाव आहे.
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
काले
काले हे सातारा जिल्ह्यातल्या कऱ्हाड तालुक्यातील एक निसर्गसंपन्न गाव आहे. हे गाव मनगंगा नदीकाठी वसलेले आहे. या गावाचा समावेश सातारा लोकसभा मतदारसंघात आणि कऱ्हाड-दक्षिण विधानसभा मतदारसंघात होतो.
काले या गावी ४ ऑक्टोबर, इ.स. १९१९ या दिवशी कर्मवीर भाऊराव पाटील यांनी रयत शिक्षण संस्थेची स्थापना केली.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे वर्ग:कराड तालुक्यातील गावे
ळ्
हा मराठी भाषेतील एक वर्ण आहे. हा ३४ व्यंजनांपैकी एक व्यंजन आहे. ळ् हा एकमेव 'स्वतंत्र वर्ण' (स्वतंत्र व्यंजन) आहे कारण याला इतर कोणत्याही भाषेकडून घेतलेले नाही.
जॉर्ज फ्रीडरिक हान्डेल
जॉर्ज फ्रीडरिक हान्डेल (Georg Friedrich Händel, गेओर्ग फ्रीडरीश ह्यांडेल; २३ फेब्रुवारी १६८५ - १४ एप्रिल १७५९) हा जर्मनीमध्ये जन्मलेला एक ब्रिटिश संगीतकार होता. जर्मनीच्या हाले शहरामध्ये जन्मलेल्या हान्डेलने हाले, हांबुर्ग व इटली येथे बरोक संगीताचे शिक्षण घेतले व इ.स. १७१७ साली तो लंडनमध्ये स्थायिक झाला. हान्डेलने त्याच्या कार्यकाळात ४२ ऑपेरा व शेकडो इतर संगीत रचना लिहिल्या.
ळ्
हे सुद्धा पहा
वर्ग:मराठी भाषेतील वर्ण वर्ग:स्वतंत्र वर्ण वर्ग:व्यंजने वर्ग:अल्पप्राण
जॉर्ज फ्रीडरिक हान्डेल
योहान सेबास्टियन बाख व दोमेनिको स्कार्लाती ह्यांचा समकालीन राहिलेला हान्डेल बरोक संगीतामधील सर्वश्रेष्ठ रचनाकारांपैकी एक मानला जातो.
बाह्य दुवे
वर्ग:जर्मन संगीतकार वर्ग:ब्रिटिश संगीतकार
सिरोही जिल्हा
''हा लेख राजस्थानमधील सिरोही जिल्ह्याविषयी आहे. सिरोही शहराच्या माहितीसाठी पहा - सिरोही.''
सिरोही हा भारताच्या राजस्थान राज्यातील जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र सिरोही येथे आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:सिरोही जिल्हा वर्ग:राजस्थानमधील जिल्हे
वपुर्झा (पुस्तक)
वपुर्झा (१९८२) हे मराठी भाषेतील वपु काळे यांचे ललित पुुस्तक आहे. मेहता पब्लिशिंग हाउस द्वारे ते प्रकाशित केले गेले. आजवर याच्या ३० आवृत्या प्रकाशित झाल्या आहेत. काळेंच्या प्रसिद्ध पुस्तकांपैकी हे एक आहे.
इ.स. ८७९
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ८७९ वर्ग:इ.स.च्या ८७० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
वपुर्झा (पुस्तक)
पुस्तकात काळेंच्या विविध पुस्तकांतली प्रसिद्ध वाक्ये, परिच्छेद एकत्रित केले आहेत. ललितप्रकारातील हे पुस्तक आहे.
संदर्भ
वर्ग:व.पु. काळे यांचे साहित्य
बांकुरा लोकसभा मतदारसंघ
बांकुडा हा पश्चिम बंगाल राज्यातील लोकसभा मतदारसंघ आहे
बाह्य दुवे
वर्ग:लोकसभा मतदारसंघ वर्ग:पश्चिम बंगालमधील लोकसभा मतदारसंघ
वनवारळा
वनवारळा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील पुसद तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:पुसद तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
बायोगॅस
बायोगॅस म्हणजे जैविक प्रक्रियांमधून बाहेर पडणारा वायू.. जर एखादी जैविक प्रक्रिया ऑक्सिजन विरहित (ॲनारोबिक) वातावरणात झाली तर बायॉगॅसची निर्मिती होते. सेंद्रिय पदार्थाचे जीवाणूद्वारे हवाविरहित अवस्थेत झालेल्या विघटनानंतर निर्माण होणारा वायू साठविण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या साधनास बायोगॅस संयंत्र म्हणतात. यात मिथेन व कार्बन-डाय- ऑक्‍साईड हे वायू तयार होतात. मिथेन हा वायू ज्वलनास मदत करतो. बायोगॅस गॅसिफायरमधून तयार होणारा प्रोड्युसर गॅस पाणी उपसण्यासाठी, वीजनिर्मितीसाठी, तसेच स्वयंपाकासाठी देखील वापरला जातो. बायोगॅस गॅसिफायर संयंत्र विविध कार्यक्षमतेमध्ये उपलब्ध असून गरजेप्रमाणे त्यांचा वापर करता येतो.बायोोगॅसमध्ये साधारणपणे ५५ ते ६० टक्के मिथेनचे प्रमाण असते तर उर्वरित भाग कार्बन डायॉक्साईडचा असतो. मिथेन हा ज्वलनशील असल्याने बायोगॅस पण ज्वलनशील असतो. परंतु कार्बन डायॉक्साईड या अज्वलनशील वायूमुळे याची ज्वलन उष्णता शुद्ध मिथेनपेक्षा कमी असते. बायोगॅस हा नमूद केल्याप्रमाणे ज्यांना आपण कुजणे म्हणतो अशा जैविक प्रक्रियांमधून निर्माण होतो. बहुतांशी कुजणाच्या प्रक्रियांमध्ये बायोगॅसची निर्मिती होते. बायोगॅस संकुचित करून लोखंडी सिलिंडरमध्ये भरता येतात.
बायोगॅस उपयोग
बायोगॅस हा ज्वलनशील असल्याने त्याचा इंधन म्हणून चांगलाच वापर करता येतो. सांडपाणी प्रकल्पातील गाळ बंद टाकीत कुजू दिल्यास त्यातून मोठ्या प्रमाणावर बायोगॅसची निर्मिती होते. या गॅसला साठवून त्याचा इंधन म्हणून वापर करतात. हेच तत्त्व गोबरगॅस प्रकल्पातही वापरतात. गोबरगॅस हा देखील बायोगॅसच आहे.
बायोगॅस हा इंधन म्हणून तयार करता येत असल्याने याची अपारंपारिक उर्जास्रोतात गणना होते. तसेच कचरा निर्मूलन व सांडपाणी शुद्धीकरणामध्ये बायोगॅस हा उप-उत्पादन म्हणून तयार होतो. असे दुहेरी उद्देश साधले जात असल्याने जग बायोगॅसकडे प्रभावी इंधन म्हणून पहात आहे. त्यामुळे बायोगॅसवर आधारित वाहने, रेल्वेगाड्या, तसेच वीजनिर्मिती संच, शेगड्या इत्यादींमध्ये सुधारणांसाठी संशोधन चालू आहे. तसेच बायोगॅस निर्मिती प्रकल्पांमधून जास्तीजास्त बायोगॅसची निर्मिती कशी करता येईल यावरही संशोधन चालू आहे.
बायोगॅसची निर्मितीमधील जीवाणू
बायोगॅसची निर्मिती ही वर नमूद केल्याप्रमाणे ऑक्सिजन विरहित वातावरणात होते. याकामी ॲनारोबिक जीवाणूंचा उपयोग होतो. गायी म्हशींच्या मोठ्या आतड्यात हे जीवाणू सहज आढळतात. त्यामुळेच गायी म्हशींचे शेण हे बायोगॅस प्रकल्प चालू करण्यास महत्त्वाचे मानले जाते. हे जीवाणू चार प्रकारचे असतात.
बायोगॅससाठी जागा
बायोगॅस करण्यासाठी घराजवळील उंच, कोरडी, मोकळी व बराच वेळ सूर्यप्रकाश मिळणारी, शक्‍यतो घराजवळ अगर गोठ्याजवळ असणारी जागा निवडतात. ज्या जमिनीखाली पाण्याची पातळी दोन मीटरपेक्षा खाली असते अशी जागा योग्य. निवडलेल्या जागेजवळ झाडे, पाण्याची विहीर, पाण्याचा हातपंप नसतो. बायोगॅस बांधकामास मंजुरी मिळाल्यानंतर आपल्याकडे असलेली जनावरे व कुटुंबातील व्यक्तींची संख्या विचारात घेऊन क्षमतानिहाय बायोगॅस संयंत्राचे आकारमान ठरवतात व बांधकाम करतात..
बायोगॅसचे प्रकार
केंद्र शासनाने मान्यता दिलेल्या बायोगॅस मॉडेलचेच बांधकाम करावे, अशी अपेक्षा आहे. तरंगती गॅस टाकी संयंत्र आणि स्थिर घुमट संयंत्र असे बायोगॅस संयत्राच्या बांधकामाचे दोन प्रकार आहेत. स्थानिक जमीन व हवामानाचा प्रकार विचारात घेऊन त्याच्या बांधकामाचे नियोजन करतात. ज्या भागात मुरूम व तांबूस मातीचा प्रकार आहे, त्या ठिकाणी दीनबंधू स्थिर घुमट संयंत्र प्रकारचे बांधकाम योग्य असते., तर ज्या ठिकाणी काळी माती अगर पाण्यामुळे जमीन फुगणारी आहे अशा ठिकाणी फेरोसिमेंट, प्री-फॅब्रिकेटेड फेरोसिमेंट या प्रकारचे बायोगॅस संयंत्रे बांधणे योग्य.
दीनबंधू हा स्थिर घुमट संयंत्र प्रकारचा बायोगॅस कमी खर्चात होणारा बायोगॅस आहे. तो सर्वसामान्य लाभार्थीस परवडणारा आहे, मात्र या संयंत्राचे बांधकाम प्रशिक्षित व कसबी गवंड्याकडूनच करून घ्यावे लागते. तरंगत्या टाकीच्या बायोगॅस बांधकामास खर्च बराच येतो
बायोगॅस निर्मितीचे टप्पे
बायोगॅस निर्मिती ही तीन टप्प्यांत पार पडते. या प्रत्येक टप्प्यात वेगवेगळ्या प्रकारचे जीवाणू काम करतात.
CH3COOH=CH4+CO2
बायोगॅस प्रकिया
सेंद्रिय पदार्थाचे जीवाणूद्वारे हवाविरहित अवस्थेत झालेल्या विघटनानंतर निर्माण होणारा वायू साठविण्यासाठी तयार करण्यात आलेल्या साधनास बायोगॅस संयंत्र म्हणतात. यात मिथेन व कार्बन-डाय- ऑक्‍साईड हे वायू तयार होतात. मिथेन हा वायू ज्वलनास मदत करतो. बायोगॅस गॅसिफायरमधून तयार होणारा प्रोड्युसर गॅस पाणी उपसण्यासाठी, वीजनिर्मितीसाठी, तसेच स्वयंपाकासाठी देखील वापरला जातो. बायोगॅस गॅसिफायर संयंत्र विविध कार्यक्षमतेमध्ये उपलब्ध असून गरजेप्रमाणे त्यांचा वापर करता येतो.
बायोगॅस वायूमध्ये मिथेन 55 ते 70 टक्के, कार्बन-डाय- ऑक्‍साईड 30 ते 40 टक्के अल्प प्रमाणात नायट्रोजन व हायड्रोजन सल्फाईड या वायूंचा समावेश असतो. यातील मिथेन हा वायू ज्वलनशील आहे. कोणत्याही प्रकारचे टाकाऊ पदार्थ, जे कुजतात त्यांच्यापासून बायोगॅस तयार होतो. उदा. शेण, घरातील खरकटे अन्न, निरुपयोगी भाजीपाला, पशुविष्ठा, मानवी विष्ठा, इ. पदार्थांचे मिश्रण पाण्याबरोबर करून बायोगॅस संयंत्राच्या प्रवेश कक्षामध्ये पाचक यंत्रामध्ये सोडण्यात येते. पाचक यंत्रामध्ये कालांतराने कार्यक्षम जिवाणू तयार होतात व ॲसिटिक ॲसिड तयार होऊन पाच विभिन्न प्रकारचे जीवाणू तयार होऊन मिथेन व कार्बन-डाय- ऑक्‍साईड हे वायू तयार होतात. मिथेन हा वायू ज्वलनास मदत करतो व त्याचे उष्णता मूल्य 4700 किलो कॅलरी इ. असते.
बांधकामाचा खर्च संयंत्राच्या आकारावर अवलंबून आहे. दोन घनमीटर क्षमतेचा दीनबंधू प्रकाराचे संयंत्र बांधण्याचा खर्च 40-45 हजार रुपये येऊ शकतो.
तरंगती टाकीचे बायोगॅस (फ्लोटिंग डोम) संयंत्राला येणारा खर्चही त्याच्या आकारमानावर अवलंबून आहे. दोन घनमीटर क्षमतेचा खादी ग्रामोद्योग प्रकारच्या संयंत्रासाठी अंदाजित साधारणपणे 45-50 हजार रुपये खर्च होतो.