cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गुहिणी
संपर्क व दळणवळण
गावात दूरध्वनी उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील दूरध्वनी ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक दूरध्वनी केंद्र ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात मोबाईल फोन सुविधा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील मोबाईल फोन सुविधा ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात इंटरनेट सुविधा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील इंटरनेट सुविधा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात खाजगी कूरियर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खाजगी कूरियर १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात शासकीय बस सेवा उपलब्ध आहे. गावात खाजगी बस सेवा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील खाजगी बस सेवा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात रेल्वे स्थानक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील रेल्वे स्थानक १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात ऑटोरिक्षा व टमटम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील ऑटोरिक्षा व टमटम ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात टॅक्सी उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील टॅक्सी ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात ट्रॅक्टर उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील ट्रॅक्टर १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. राष्ट्रीय महामार्ग गावाला जोडलेला नाही..सर्वात जवळील राष्ट्रीय महामार्ग १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.. राज्य महामार्ग गावाला जोडलेला नाही..सर्वात जवळील राज्य महामार्ग १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.. जिल्यातील मुख्य रस्ता गावाला जोडलेला नाही..सर्वात जवळील जिल्यातील मुख्य रस्ता १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.. जिल्ह्यातील दुय्यम रस्ता गावाला जोडलेला आहे..
सर्वात जवळील डांबरी रस्ता ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
बाजार व पतव्यवस्था
गावात एटीएम उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील एटीएम १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात व्यापारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील व्यापारी बँक १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सहकारी बँक उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सहकारी बँक १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात शेतकी कर्ज संस्था उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील शेतकी कर्ज संस्था ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात स्वयंसहाय्य गट उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील स्वयंसहाय्य गट ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात रेशन दुकान उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील रेशन दुकान ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे. गावात आठवड्याचा बाजार उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील आठवड्याचा बाजार १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात कृषी उत्पन्न बाजार समिती उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील कृषी उत्पन्न बाजार समिती १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे.
आरोग्य
गावात एकात्मिक बाल विकास योजना (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात अंगणवाडी (पोषण आहार केंद्र) उपलब्ध आहे. गावात इतर पोषण आहार केंद्र उपलब्ध आहे. गावात आशा स्वयंसेविका उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील आशा स्वयंसेविका १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात क्रीडांगण उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील क्रीडांगण १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील चित्रपटगृह / व्हिडिओ केंद्र १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक ग्रंथालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक ग्रंथालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात सार्वजनिक वाचनालय उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील सार्वजनिक वाचनालय १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात वृत्तपत्र पुरवठा उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील वृत्तपत्र पुरवठा १० किलोमीटरहून जास्त अंतरावर आहे. गावात विधानसभा मतदान केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील विधानसभा मतदान केंद्र ५ ते १० किलोमीटर अंतरावर आहे. गावात जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र उपलब्ध नाही.सर्वात जवळील जन्म व मृत्यु नोंदणी केंद्र ५ किलोमीटरहून कमी अंतरावर आहे.
वीज
१८ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस घरगुती वापरासाठी उपलब्ध आहे. १५ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस घरगुती वापरासाठी उपलब्ध आहे. १८ तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस शेतीसाठी उपलब्ध आहे. १५ तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस शेतीसाठी उपलब्ध आहे. ० तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस व्यापारी वापरासाठी उपलब्ध आहे. ० तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस व्यापारी वापरासाठी उपलब्ध आहे. ० तासांचा वीजपुरवठा उन्हाळ्यात (एप्रिल-सप्टेंबर) प्रतिदिवस सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे. ० तासांचा वीजपुरवठा हिवाळ्यात (ऑक्टोबर-मार्च) प्रतिदिवस सर्व प्रकारच्या वापरासाठी उपलब्ध आहे.
जमिनीचा वापर
गुहीणी ह्या गावात जमिनीचा वापर खालीलप्रमाणे होतो (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
सिंचन सुविधा
सिंचनाचे स्रोत खालीलप्रमाणे आहेत (हेक्टरमध्ये क्षेत्रफळ):
उत्पादन
गुहीणी ह्या गावी पुढील वस्तूंचे उत्पादन होते ( महत्त्वाच्या उतरत्या अनुक्रमाने):
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. हिवाळ्यात शीतल वातावरण असते. तालुक्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १००० मिमी पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:पुणे वर्ग:भोर तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
बेल्जियम ग्रांप्री
निवेल्लेस-बॉलर्स
वर्ग:फॉर्म्युला वन ग्रांप्री वर्ग:बेल्जियममधील खेळ वर्ग:बेल्जियम ग्रांप्री
फुलटोचा
फुलटोचा (इंग्लिश:Indian Thicbilled Flowerpecker; हिंदी:मोटी चोच फुलचुही) हा एक पक्षी आहे.
ओळखण
हा फुलटोचा आकाराने चिमणीपेक्षा लहान असतो. त्याचा वरील भागाचा रंग राखाडी पार्श्व हिरवट शेपटीवर पांढरा पट्टा असतो. खालील भागाचा वर्ण पांढरा. छातीवरफिकट रंगाच्या तपकिरी रेषा असतात. नर व मादी दिसायला सारखे असतात.
निवासस्थाने
हा पक्षी पानगळीचे किंवा निमहरितपर्णी जंगले येथे निवास करतात.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
राजतरंगिणी
राजतरंगिणी हा संस्कृत काव्यग्रंथ काश्मिरी कवी कल्हण याने इसवी सन ११४७ ते ११५२ या काळात रचला. या दीर्घकाव्यामध्ये काश्मीरचा इतिहास, भूगोल, निरनिराळ्या जनसमूहांची मिसळण आणि काश्मीरची संस्कृती यांची वैशिष्ट्ये उलगडली आहेत. आठ तरंगांमध्ये (अध्यायांमध्ये) विभागलेल्या या संस्कृत काव्यात ७,८२६ श्लोक आहेत.
या पुस्तकाप्रमाणे काश्मीरचे जुने नाव ‘कश्यपमेरु’ होते.
काश्मीरमध्ये सर्वात आधी पांडवांमधला सर्वात छोटा भाऊ सहदेव याने राज्य स्थापले, असे राजतरंगिणीच्या प्रथम चरणात लिहिले आहे. इ.स.पूर्व २७३ साली काश्मीरमध्ये बौद्ध धर्म आला, असे हा ग्रंथ सांगतो..
राजतरंगिणीची भाषांतरे आणि भाषांतरकर्ते
वर्ग:संस्कृत साहित्य
इनोसंट
इनोसंट ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
द्जामेल मेस्बाह
द्जामेल एड्डीन मेस्बाह (अरबी: جمال الدين مصباح‎‎; ९ ऑक्टोबर, १९८४:झिगूद युसेफ, अल्जिरिया - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:अल्जीरियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेत्यांची यादी (मराठी)
साहित्य अकादमीने मराठी लेखकांना दिलेले साहित्य अकादमी पुरस्कार. १९५७ मध्ये कोणालाही या पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले नाही.
प्राप्तकर्ते
मराठीमध्ये केलेल्या लेखन कार्यांसाठी साहित्य अकादमी पुरस्कारांच्या प्राप्तकर्त्यांची यादी खालीलप्रमाणे आहे. २०१४ च्या पुरस्कारामध्ये एक उत्कीर्ण तांब्याची पट्टी, शाल आणि ₹ १,००,००० रुपये यांचा समावेश आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी साहित्य नामसूची वर्ग:मराठी कवी वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते वर्ग:साहित्य अकादमी पुरस्कार
सावंतवाडी (शिराळा)
सावंतवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
मुहम्मद दुसरा
अल्ला-उद्दीन मुहम्मद दुसरा हा मध्य आशियातील ख्वारिझम घराण्याचा सत्ताधिश होता. इ.स. १२०० ते इ.स. १२२० पर्यंत त्याने गादी चालवली.
चंगीझ खानची स्वारी
इ.स. १२१८ मध्ये व्यापाराची परवानगी मागणाऱ्या चंगीझ खानच्या व्यापारी चमूला शाह मुहम्मदच्या एका अधिकाऱ्याने ठार केले. या कृत्याबद्दल शाह मुहम्मदने या अधिकाऱ्याला शिक्षा न करता पाठीशी घातले. हा प्रकार कानावर पडल्यावर चंगीझने सुमारे दोन लाख सैन्यानिशी मध्य आशियावर हल्ला केला. या युद्धातील पराभवानंतर शाह मुहम्मद इराणच्या दिशेने पळून गेला. पुढे तेथे परागंदा अवस्थेतच त्याला मृत्यू आला.
हे लेख देखील पहा
वर्ग:अरेबियाचा इतिहास वर्ग:मध्य आशियाचा इतिहास वर्ग:इ.स. ११६९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १२२० मधील मृत्यू
अखिल शर्मा
प्रा. अखिल शर्मा (जन्म : दिल्ली, २२ जुलै, १९७१) हे नेवार्कमधील रुटजर्स विद्यापीठात सर्जनशील लेखन या विषयाचे अध्यापक असून इंग्रजी भाषेत लिखाण करणारे एक भारतीय लेखक आहेत.
अखिल शर्मा यांच्या 'फॅमिली लाइफ' या कादंबरीला ब्रिटनमध्ये नुकताच चाळीस हजार पौंडांचा फोलिओ पुरस्कार मिळाला आहे.
'फॅमिली लाइफ'ची हकीकत
'फॅमिली लाइफ' या कादंबरीत दिल्ली ते न्यू यॉर्कमधील क्वीन्सपर्यंतचा प्रवास उलगडत गेला आहे. अखिल शर्मा, आई-वडील व भावासमवेत तेथे गेले व नंतर त्यांच्या भावाला पोहताना डोक्याला जबर जखम झाली. त्या तीन मिनिटांत शर्मांचे सगळे जगच बदलून गेले. कर्तव्य आणि अस्तित्वाचा लढा यात दुभंगलेल्या तरुणाची गोष्ट त्यातून साकारत गेली. दुर्दैवी घटना कुणाच्याही आयुष्यात घडू शकते तशी त्यांच्या भावाच्या आयुष्यात घडली, पण त्याचा परिणाम म्हणून तो शेवटची तीस वर्षे अंथरुणाला खिळून होता. ही कादंबरी म्हणजे अखिल शर्मांचे त्यांचा भाऊ आणि आई-वडील यांच्यावरचे अजरामर प्रेमगीत आहे, असे म्हटले जाते.
अखिल शर्मा यांना मिळालेले सन्मान आणि पुरस्कार
इ.स. १९७१ मधील जन्म
वर्ग:भारतीय लेखक वर्ग:इ.स. १९७१ मधील जन्म
रोण
रोण हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कल्याण तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
लुपांग हिनिरांग
हे फिलिपाईन्स या देशाचे राष्ट्रगीत आहे.
अधिकृत गीतरचना
राष्ट्रगीत
फोयेद कादिर
फोयेद कादिर (५ डिसेंबर, १९८३:मार्तिगेस, फ्रांस - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळलेला खेळाडू आहे.
वर्ग:अल्जीरियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८३ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाने खेळलेल्या आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची यादी
खालील यादी ऑस्ट्रिया क्रिकेट संघाने आतापर्यंत खेळलेल्या सर्व अधिकृत आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामन्यांची आहे. ऑस्ट्रियाने २९ ऑगस्ट २०१९ रोजी रोमेनिया विरुद्ध पहिला आंतरराष्ट्रीय ट्वेंटी२० सामना खेळला. वर्ग :आंतरराष्ट्रीय क्रिकेटविश्व
निकोलास कीफर
निकोलास कीफर (जुलै ५, इ.स. १९७७:हॉल्झमिंडेन, लोअर सॅक्सनी, जर्मनी - ) हा जर्मनीचा टेनिस खेळाडू आहे.
वर्ग:जर्मनीचे टेनिस खेळाडू वर्ग:इ.स. १९७७ मधील जन्म
आयसीसी पूर्व आशिया-पॅसिफिक
बाह्य दुवे
वर्ग:आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट संघटन
२०१० आय.सी.सी. विश्व ट्वेंटी२०
२०-२० विश्व अजिंक्यपद स्पर्धा, २०१० undefined मध्ये एप्रिल २० व मे १६, २०१० दरम्यान खेळली जाणारी आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट स्पर्धा आहे. २००७ला स्पर्धा सुरू झाल्या नंतर स्पर्धा प्रत्येक २ वर्षांनी घेण्यात आली. २००९ स्पर्धेनंतर ही स्पर्धा केवळ १० महिन्या नंतर होत आहे.सामने चार मैदानांवर खेळवण्यात येतील – बार्बाडोस, गयाना, सेंट लुसिया व सेंट किट्स आणि नेविस.
नियम
साखळी सामने व सुपर आठ फेरी दरम्यान खालील प्रमाणे गुण देण्यात येतील: समसमान धावसंख्या झाल्यास, सुपर ओव्हर ने विजयी संघ निवडल्या जाईल.हा नियम प्रत्येक फेरीच्या सामन्यासाठी बाध्य राहिल. .
प्रत्येक गटात (साखळी सामने व सुपर आठ फेरीत), संघाना खालील प्रमाणे रँक दिलेला आहे :
गट
गटांची घोषणा ४ जुलै २००९ रोजी करण्यात आली.
सुपर आठ
सुपर आठ मध्ये दोन गट आहेत: गट ई व गट फ. गट ई मध्ये अ१, ब२, क१, ड२ आणि गट फ मध्ये अ२, ब१, क२, ड१, where X१ is the first seed from Group X and X२ is the second seed from Group X. The seedings are based on performance in the last ICC T२० (२००७). If a non-seeded team knocks out a seeded team, the non-seeded team inherits the seed of the team it knocked out.
खासार
वर्ग: मंगोलियाचा इतिहास
म्स्तिस्लाव्ह रोमानोव्हिच
म्स्तिस्लाव्ह रोमोनोव्हिच (?? - १२२३) हा क्यीवचा राज्यकर्ता होता.
याने १२२१ साली चालून आलेल्या हंगेरीच्या सैन्याचा पराभव केला. नंतर चंगीझ खानाचे विश्वासू सरदार सुबदेई आणि जेबे यांनी याच्या राज्यावर स्वारी करून लुटालूट केली.
वर्ग:युक्रेनचा इतिहास वर्ग:इ.स. १२२३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रामतीर्थ (लोहा)
रामतीर्थ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील लोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:लोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
इद्रीस अली
इद्रीस अली ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
फुकी-जी
फुकी-जी (जपानी: 富貴 寺) हे जपान च्या ओइटा प्रांताच्या बुंगोटकडा मधील एक तेंदई मंदिर आहे. या मंदिराची स्थापना स.न. ७१८ मध्ये झाली. आमिडा-डो ज्याला सामान्यत: फुकी-जी ओ-डो असेही म्हटले जाते. ही कुयूषा बेटावरील सर्वात जुनी लाकडी रचना आहे. या रचनेला राष्ट्रीय संपत्ती म्हणून घोषित केलेले आहे. ओ-डो मध्ये असलेली अमिदा-न्यराई यांची बसलेली प्रतिमा राष्ट्रीय सरकारने महत्त्वपूर्ण सांस्कृतिक मालमत्ता म्हणून घोषित केली आहे.
तुकाराम जाधव (गिर्यारोहक)
तुकाराम जाधव यांना २०१५ सालचा शिवपुण्यस्मृती रायगड पुरस्कार दिला गेला आहे.
फुकी-जी
बाह्य दुवे
वर्ग:जपानची_राष्ट्रीय_संपत्ती
पीतकपोल रामगंगा
पीतकपोल रामगंगा किंवा शिरसाट (इंग्लिश:Central India Yellowcheeked Tit) हा एक चिमणीएवढा मध्यम आकाराचा पक्षी आहे.
या पक्ष्याची शेंडी व माथा काळा असतो. नराचा कंठ, छातीचा मध्य भाग आणि पोट काळे असते. मात्र मादी पिवळट असते.
वितरण
हे पक्षी पूर्व गुजरात, दक्षिण राजस्थान, मध्य प्रदेश, बिहार, ओरिसा, पूर्वघाटात कृष्णा नदीपर्यंत व पश्चिम घाटात महाबळेश्वरपर्यंत आढळतात.
निवासस्थाने
हे पक्षी वनांमध्ये राहतात.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
मुळेगाव
मुळेगाव हे सोलापूर शहरापासुन अवघ्या ३ ते ४ किलो मि. आहे. गावची लोक संख्या ३५६९ आहे.
मुळेगाव हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील दक्षिण सोलापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते. सोलापूर कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. सोलापुरात हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:दक्षिण सोलापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
द्जामेल अब्दून
द्जामेल अब्दून (१४ फेब्रुवारी, १९८६:मॉंत्र्यूल, सीन-सेंत-देनिस, फ्रांस - ) हा कडून आंतरराष्ट्रीय फुटबॉल खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:अल्जीरियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८६ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघ यादी
हि पुरूषांच्या राष्ट्रीय बास्केटबॉल संघांची यादी आहे.
कार्यरत संघ
आंतरराष्ट्रीय बास्केटबॉल संघटन (फिबा) ने मान्यता दिलेले २१३ संघ आहेत व ते ५ विभागात आहेत.
सर्वात नविन मान्यता प्राप्त संघ (२००६) आहे.
फिबा आफ्रिका
फिबा आफ्रिका मध्ये ५३ राष्ट्रीय संघ आहेत, व ७ विभाग आहेत.
फिबा अमेरिका
फिबा अमेरिका (पुर्वीचे पॅन अमेरिका बास्केटबॉल संघटन) सोबत ४४ राष्ट्रीय संघ आहेत व संघ ३ विभागात आहेत. .
फिबा एशिया
फिबा एशिया (पुर्वीचे एशियन बास्केटबॉल संघटन) मधील संघ ५ विभागात आहेत.
फिबा युरोप
फिबा युरोप मध्ये ५१ सदस्य देश आहेत.
फिबा ओशेनिया
फिबा ओशेनिया मध्ये २१ सदस्य देश आहेत.
इनुयामा किल्ला
इनुयामा किल्ला (जपानी: 犬山城) हा एक यमाजिरो-स्टाय पद्धतीचा जपानी किल्ला आहे. तो जपानच्या आयची प्रांताच्या इनुयामा शहरात आहे. या किल्ल्यातून किसो नदीचे विहंगम दृष्य दिसते. ही नदी आयची आणि गिफू प्रांताच्या दरम्यानची सीमा रेषा आहे. इडो कालावधी संपल्यापासून अनिर्बंधित राहिलेला इनुयामा किल्ला १२ जपानी किल्ल्यांपैकी केवळ एक आहे. २०१८ पासून केंद्र सरकारकडून या जागेचे संरक्षण राष्ट्रीय ऐतिहासिक साइट म्हणून केले गेले आहे.
पार्श्वभूमी
इनुयामा किल्ला आता इनुयामा शहर असलेल्या किसो नदीच्या सभोवतालच्या टेकडीवर आहे. "जपानमधील सर्वात जुना किल्ला" म्हणून इनुयामा किल्ला ओळखला जातो. जपानमधील इडो कालावधीपासून उभे असणाऱ्या १२ किल्ल्यांपैकी हा एक आहे. याचा मुख्य बुरुज छोटा आहे परंतु त्याच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपामुळे तो वेगवेगळ्या कोनातून वेगवेगळ्या छटा दाखवतो. इतर १२ बुरुजांप्रमाणे या किल्ल्यातील धान्याचे कोठार देखील राष्ट्रीय संपत्ती म्हणून घोषित केलेली आहे. याच बरोबर माटस्यूमोटो किल्ला, हिकोने किल्ला आणि हिमेजी किल्ला देखील राष्ट्रीय संपत्ती म्हणून घोषित केलेले आहेत.
इतिहास
इनुयामा किल्ला पूर्ण झाल्याचे नेमके वर्ष निश्चितपणे माहित नाही. या किल्ल्याचे माहिती पुस्तिका दावा करते की ते १४४० मध्ये पूर्ण झाले. याच्या मते हियन काळातील इंगिशिकी ग्रंथानुसार हरित्सुना नावाचे शिंटो मंदीर हा किल्ला बनवण्यासाठी हलवण्यात आले होते. मुरोमाची काळात या संरचनेची अनेक वेळा पुनर्बांधणी केली गेली. सद्याची संरचना १५३७ मध्ये केलेले ओडा नोबुनागा आणि त्यांचे काका यांनी केले होते. जरी टेन्शूच्या टेहळणी बुरूजच्या प्राचीन वास्तुकलाच्या शैलीने यापूर्वी अनेक इतिहासकारांना हा जपानमधील सर्वात प्राचीन अस्तित्वाचा तानशु असल्याचे मानण्यास प्रवृत्त केले असले तरी हा सन्मान १९७६ मध्ये बांधलेल्या मारुओका किल्ल्याला मिळतो. इनुयामा येथे सध्याचे मुख्य तानशु ( डोनजॉन )चे बांधकाम १६०१ मध्ये सुरू झाले आणि ते १६२० पर्यंत चालू राहिले.
२००४ मध्ये, किल्ल्याची मालकी आयची प्रीफेक्चरच्या शिक्षण मंडळाने स्थापन केलेल्या ना-नफा संस्थेकडे हस्तांतरित झाली.
किल्ल्यातील शासक
इनुयामा किल्ल्याचे शासक त्यांच्या कंसात कार्य करण्याच्या तारखेसह खाली सूचीबद्ध आहेत. १६१२ - १६१७ आणि १८६९ – १८९५ पर्यंत कोणतेही शासक नव्हते.
संबंधित प्रदर्शन
किल्ल्यासाठी प्रवेश फी ५५० येन आहे. अतिरिक्त ५० येन देऊन तुम्ही शेरो ते माची संग्रहालय (इनुयामा आर्टिफॅक्ट्स संग्रहालय), कारकुरी तेन्झिकान (पपेट संग्रहालय), डोंडेनकन (बासरी संग्रहालय) यांचे एकत्रित तिकिट खरेदी करू शकता.
बाह्य दुवे
वर्ग:जपानची राष्ट्रीय संपत्ती
धसवाडी
धसवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील शिराळा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शिराळा तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
ऑलिव्हिये रॉकस
रॉकस, ऑलिव्हिये
रईस म'बोल्ही
वर्ग:अल्जीरियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिवपुण्यस्मृती रायगड पुरस्कार
पुण्यातील 'श्री शिवाजी रायगड स्मारक मंडळ' आणि महाडची 'स्थानिक उत्सव समिती' ही २०११ सालापासून शिवाजी, त्याचे किल्ले किंवा अशीच काही ऐतिहासिक माणसे आणि वास्तू यांवर काम करणाऱ्या व्यक्तींना हा पुरस्कार देते.
आजवर हा पुरस्कार बाबासाहेब पुरंदरे, निनाद बेडेकर, विजयराव जाध‍व, प्रा. प्र.के. घाणेकर आणि तुकाराम जाधव यांना मिळाला आहे.
वर्ग:पुरस्कार
काळशीर खाटिक
काळशीर खाटिक (इंग्लिश:Blackheaded Shrike) हा एक पक्षी आहे.
आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा. काळे डोके काळसर पंखांवरील पांढरा पट्टा किंवा आरसा उडताना ठळक दिसत ही त्याची ओळख आहे.
वितरण
नेपाळ, भूतान, अरुणाचलप्रदेश आणि मणिपूर, बांगला देश, छोटा नागपूर. ईशान्य महाराष्ट्रया भागात हिवाळी पाहुणे.
निवासस्थाने
झुडपे असलेली माळराने, विरळ वने,झुडूपी जंगले, बागा आणि उद्याने.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
न्यू इंग्लंड
न्यू इंग्लंड हा अमेरिकेतील अति-ईशान्येकडील एक भौगोलिक प्रदेश आहे. न्यू इंग्लंड प्रदेशात सध्याची मॅसेच्युसेट्स, मेन, व्हरमॉंट, न्यू हॅम्पशायर, कनेक्टिकट व ऱ्होड आयलंड ही राज्ये येतात.
न्यू इंग्लंड ही अमेरिकेतील ब्रिटिशांची सर्वात जुनी वसाहत आहे. ब्रिटिश खलाशी येथे १६२० सालापासुन वसले आहेत. न्यू इंग्लंडमध्ये अमेरिकन साहित्य व तत्त्वज्ञानाचे पहिले घडे पडले, तसेच अमेरिकेतील औद्योगिक क्रांतीची सुरुवात देखील येथेच झाली. त्यामुळे अमेरिकेच्या सांस्कृतिक, शैक्षणिक व औद्योगिक इतिहासात न्यू इंग्लंडला अनन्यसाधारण महत्त्व आहे.
न्यू इंग्लंड प्रदेशाचे क्षेत्रफळ १,८६,४५९ वर्ग किमी तर एकूण लोकसंख्या १,४३,०३,५४२ आहे.
मोठी शहरे
वर्ग:अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने
समीर हंदानोविच
वर्ग:स्लोव्हेनियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इक्बाल (हिंदी चित्रपट)
कथानक
इक्बाल हा भारतातील अतिशय लहान खेड्यात वाढलेला मुलगा असतो. व जन्मतःच मुका असतो. त्याचे लहानपणापासूनचे क्रिकेटवेड हे त्याच्या आईकडून मिळवलेले असते. आई क्रिकेटवेडी असली तरी त्याचे वडील अन्वर क्रिकेटचे पक्के द्वेष्टे असतात व क्रिकेट हा उपयोगशून्य लोकांच्या मनोरंजनाचा खेळ आहे व क्रिकेटच्या वेड भारताच्या अधोगतीचे कारण आहे असे त्यांचे म्हणणे असते. क्रिकेटऍवजी इक्बालने आपल्या घरगुती शेतीच्या धंद्यावर लक्ष द्यावे असे त्यांना वाटत असते.
खुर्लिताई
खुर्लिताई म्हणजे मंगोल टोळ्यांतर्फे बोलावली जाणारी सर्वसाधारण सभा. एकाधिकारशाहीवर चंगीझ खानाचा विश्वास नसल्याने तो आपले सल्लागार, मांडलिक टोळीप्रमुख व मुख्य सैन्याधिकारी यांना एकत्र बोलावून महत्त्वाच्या निर्णयांवर सभा घेत असे. इतर राज्यांवर स्वारी, स्वतःच्या राज्यातील महत्त्वाचे निर्णय ठरवणे किंवा कायदे करणे यासाठी खुर्लिताई बोलावली जाई.
इक्बाल (हिंदी चित्रपट)
कथानक
इक्बाल लहानपणापासून आपल्या ग्रुरांना फिरायला घेउन गेल्यानंतर शेतामध्ये गोलंदाजीचा सराव करत असतो. त्याची बहिण त्याला या कामी बरीच मदत करत असते. बहिणीच्या मदतीने त्याला गावाजवळच्या क्रिकेट अकादमीत प्रवेश मिळतो. अकादमीचे संचालक ज्यांना गुरुजी म्हणत असतात ते माजी भारतीय क्रिकेट कर्णधार असतात. अकादमीत इक्बाल मुका असल्याने त्याला बरेच जण चिडवत. त्याचा राग येऊन इक्बाल सरावाच्या वेळेस कमालला जखमी करतो. कमालच्या वडिलांचे अकादमीवर मोठे आर्थिक प्रभुत्व असते. त्यामुळे गुरुजी इक्बालला अकादमीमधून काढून टाकतात. इक्बालचा रणजी क्रिकेटमध्ये प्रवेश करण्याच्या आशा संपुष्टात येतात.
खुर्लिताई
खुर्लिताईला उपस्थित न राहण्याचा अर्थ इतरांनी घेतलेल्या निर्णयाला आपली संमती देणे असा होत असे. चंगीझच्या निर्णयाला नकार देण्याची गरज वाटत नसे तेव्हा बरेचजण खुर्लिताईला अनुपस्थित राहणे पसंत करत.
इक्बाल (हिंदी चित्रपट)
कथानक
एक दिवशी इक्बालला कळते की तो जो रोज मोहित नावाच्या एका दारुड्या व्यक्तीला रोज पहातो. तो एक माजी महान क्रिकेटपटू होता परंतु काळाच्या पडद्या आड गेलेला असतो. इक्बाल मोहितला प्रशिक्षण देण्याची विनंती करतो. परंतु मोहित दारूच्या नशेबाहेर येउन त्याला प्रशिक्षण देण्यास नकार देतो. परंतु इक्बाल आपले प्रयत्न चालू ठेवतो व त्यात त्याला यश मिळते. इक्बालला मोहित चांगले प्रशिक्षण देतो व आंध्रप्रदेशच्या रणजी क्रिकेट संघामध्ये स्थान मिळवून देतो. इक्बालचे वडील काही काळापुरते इक्बालला क्रिकेटपासून दुर ठेवण्यात यश मिळवतात परंतु क्रिकेटची ओढ विरोधापुढे तोकडी पडते. इक्बाल रणजी संघात कमी दर्जाच्या आंध्रप्रदेशच्या संघाला आपल्या गोलंदाजीच्या जोरावर मोठे यश मिळवून देतो. वृत्तपत्रांना त्याच्या कामगिरीची दखल घ्यावी लागते.
खुर्लिताई
चंगीझच्या पश्चात त्याच्या बाकीच्या वंशजांनीही महत्त्वाचे निर्णय 'खुर्लिताई' बोलावून संमत करण्याची प्रथा कायम राखली.
इक्बाल (हिंदी चित्रपट)
कथानक
अंतिम सामन्यात आंध्रप्रदेशाची गाठ कमालच्या संघाशी पडते. अंतिम निर्णायक वेळेस गुरुजी इक्बालला घराच्या परिस्थितीची आठवण करून देतात व सामना हरल्यास त्याला आर्थिक आमिष देतात. त्यामुळे इक्बालचा शेवटच्या सत्रात खेळ खालावतो व त्यांचा संघ हरण्याचा परिस्थितीत येतो. इक्बाल याच वेळेस एंजट तर्फे गुरुजींनी दिलेल्या आमिषापेक्षा मोठ्या रकमेचे प्रायोजक मिळवतो व पुन्हा पुर्वीच्या जोषात गोलंदाजी करून कमालच्या संघास परास्त करतो. इक्बालच्या कामगिरी कपिलदेव पहातात व इक्बालचे राष्ट्रीय संघात स्थान मिळवण्यात शिफारस करतात. सरते शेवटी इक्बालचे भारतीय क्रिकेट संघात प्रवेश होतो. व त्याचे त्याच्या आईचे व बहिणीचे स्वप्न साकार होते. त्याचे वडिलही आता क्रिकेट भोक्ते होतात.
खुर्लिताई
हेसुद्धा पहा
वर्ग:मंगोलियाचा इतिहास
इक्बाल (हिंदी चित्रपट)
पुरस्कार व इतर
या चित्रपटासाठी श्रेयस तळपदे याला झी सिनेक्रिटीक्स पुरस्कारांत सर्वोत्तम अभिनेता हा पुरस्कार मिळाला. तसेच या चित्रपटाचे अतिशय सुरेख - हलका नाविन्यपूर्ण म्हणून सर्वांनी स्वागत केले.
इटालियन ग्रांप्री
इटालियन ग्रांप्री (इटालियन: Gran Premio d'Italia) ही एक फॉर्म्युला वन शर्यत आहे. ही शर्यत १९२१ सालापासून इटली देशाच्या मोन्झा येथे खेळवली जाते.
मिखाइल यूझ्नी
यूझ्नी, मिखाइल
इटालियन ग्रांप्री
बाह्य दुवे
वर्ग:फॉर्म्युला वन ग्रांप्री वर्ग:इटलीमधील खेळ
अलेक्झांडर कनिंगहॅम
सर अलेक्झांडर कनिंगहॅम (२३ जानेवारी, इ.स. १८१४ – २८ नोव्हेंबर, इ.स. १८९३) हा भारताच्या पुरातत्त्व सर्वेक्षण खात्याचा पहिला महानिदेशक होता. या पदावर त्याची नेमणूक इ.स. १८६१ साली करण्यात आली होती. ह्यू एन त्संगच्या लिखाणाचा आधार घेऊन त्याने प्राचीन बौद्ध स्थळांचे समन्वेषण करून सारनाथ, सांची इत्यादी ठिकाणी पुरातत्त्वीय उत्खनने केली. प्राचीन भारतीय भूगोल (इ.स. १८७१), अशोकाचे लेख (इ.स. १८७७), प्राचीन भारतीय नाणी (इ.स. १८९१) इत्यादी महत्त्वाची पुस्तके त्याने लिहिली. शिवाय त्याच्या खात्याच्या वतीने त्याने अनेक महत्त्वपूर्ण वार्षिक वृत्तान्त प्रसिद्ध केले.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:इ.स. १८१४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८९३ मधील मृत्यू वर्ग:ब्रिटिश पुरातत्त्वज्ञ
मिसो ब्रेच्को
वर्ग:स्लोव्हेनियाचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
आलोक संजर
आलोक संजर ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
जन अधिकार पार्टी (लोकतांत्रिक)
जन अधिकार पार्टी (लोकतांत्रिक) (संक्षिप्त: जेएपी (एल); मराठी: जन अधिकार पक्ष (लोकशाहीवादी)) हा बिहार मधील एक राजकीय पक्ष आहे. मे २०१५ मध्ये भारतीय राजकारणी पप्पू यादव (राजेश रंजन) यांनी पक्षाची स्थापना केली होती.
संदर्भ
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष वर्ग:बिहार
मोहम्मद हिदायत उल्लाह
मोहम्मद हिदायत उल्लाह (१७ डिसेंबर १९०५ - १८ सप्टेंबर १९९२) हे भारत देशाचे ११वे सरन्यायाधीश, सहावे उपराष्ट्रपती व १९६९ साली एक महिन्याकरिता कार्यवाहू राष्ट्रपती होते.
ख्वारिझम
ख्वारिझम हे मध्य आशियातील अमू दर्या नदीच्या त्रिभूज प्रदेशात वसलेले एक मरुद्यान आहे. एकेकाळी स्वतंत्र राजतंत्रामध्ये असलेले ख्वारिझम हे सध्या उझबेकिस्तान, कझाकस्तान व तुर्कमेनिस्तान ह्या देशांचा भाग आहे.
वर्ग:मध्य आशिया वर्ग:उझबेकिस्तानचा इतिहास
म्हास्कळ
म्हास्कळ हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील कल्याण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
तपकिरी खाटिक
तपकिरी खाटिक (इंग्लिश:Brown Shrike) हा एक पक्षी आहे.
मध्यम अकराच्या बुलबुलावढा.शेपटीच्या भागासहित वरील तांबूस-पिंगट.कपाळ आणि डोळयांनजीकचा भाग पांढरा.शेपटीचा रंग तांबूस-पिंगट. तपकिरी काळ्या रंगाचे पंख. हनुवटी, गाल आणि कंठ पांढऱ्या रंगाचे. इतर भाग पिवळसर तांबूस. नर-मादी दिसायला सारखे.
निवासस्थाने
जंगलाच्या सरहद्दीचा भाग, जंगलतोड केलेला भाग, झुडपी जंगले, विरळ झुडपे आणि लहान झाडे असलेली कुरणे.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
कॅरोलिन गार्सिया
कॅरोलिन गार्सिया (Caroline Garcia; जन्मः १६ ऑक्टोबर १९९३) ही एक व्यावसायिक फ्रेंच टेनिसपटू आहे. प्रामुख्याने दुहेरीमध्ये खेळणाऱ्या गार्सियाने २०१६ फ्रेंच ओपन स्पर्धेतील दुहेरीचे अजिंक्यपद मिळवले.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रेंच टेनिस खेळाडू वर्ग:महिला टेनिस खेळाडू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
आर. राधाकृष्णन
'''आर. राधाकृष्णन''' ( - ) हे भारतीय राजकारणी आहेत. हे मतदारसंघातून भाजपतर्फे १६व्या लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:चे खासदार वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:भारतीय राजकारणी
शिवाजी महाराज
शिवाजी शहाजी भोसले (१९ फेब्रुवारी, १६३० - ३ एप्रिल १६८०), छत्रपती शिवाजी महाराज म्हणून प्रसिद्ध, हे एक भारतीय राजे आणि मराठा साम्राज्याचे संस्थापक होते. विजापूरच्या ढासळत्या आदिलशाहीमधून शिवरायांनी स्वतःचे स्वतंत्र राज्य निर्माण करून मराठा साम्राज्याची स्थापना केली. इ.स. १६७४ मध्ये रायगड किल्ल्यावर औपचारिकपणे छत्रपती म्हणून त्यांचा राज्याभिषेक करण्यात आला.
आपल्या कारकीर्दीत शिवाजी महाराजांनी मुघल साम्राज्य, गोवळकोंड्याची कुतुबशाही, विजापूरची आदिलशाही आणि युरोपियन वसाहतवादी शक्तींशी युती व शत्रुत्व दोन्ही केले. शिस्तबद्ध लष्कर व सुसंघटित प्रशासकीय यंत्रणेच्या बळावर छत्रपती शिवाजी महाराजांनी एक सामर्थ्यशाली आणि प्रागतिक राज्य उभे केले. किनारी आणि अंतर्गत प्रदेशातील किल्ल्यांची डागडुजी करण्यासोबतच त्यांनी अनेक नवे किल्लेही उभारले. शिवरायांनी शिस्तबद्ध प्रशासकीय संघटनांसह सक्षम आणि प्रगतीशील नागरी शासन स्थापन केले. त्यांनी प्राचीन हिंदू राजकीय परंपरा, न्यायालयीन अधिवेशने पुनरुज्जीवित केली.
प्रदेशातील भूभागाची इत्यंभूत माहिती, आश्चर्यजनक वेगवान हालचाली आणि गनिमी काव्याचे तंत्र यांच्या सहाय्याने त्यांनी थोडक्या फौजेच्या सहाय्याने बलाढ्य अशा मुघल व आदिलशाही फौजांचा यशस्वीपणे सामना केला. राज्यकारभारात तत्कालीन रूढ असलेल्या पारशी भाषेऐवजी मराठी आणि संस्कृत भाषेचा वापर करण्यास त्यांनी प्रोत्साहन दिले. भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात राष्ट्रवादी नेत्यांनी शिवाजी महाराजांच्या पराक्रमी कथांचा वापर लोकांना एकत्रित आणण्यासाठी आणि त्यांचे मनोबल वाढवण्यासाठी करून घेतला. शिवाजी महाराजांचा वारसा निरीक्षक आणि काळानुसार बदलत होता. परंतु त्यांच्या मृत्यूनंतर सुमारे दोन शतकांनंतर, भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीच्या उदयाबरोबर त्यांचे अधिक महत्त्व वाढण्यास सुरुवात झाली कारण अनेक भारतीय स्वातंत्र्यसैनिकांनी त्यांना आद्य-राष्ट्रवादी आणि हिंदूंचे नायक मानले. महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय इतिहासामध्ये शिवाजी महाराजांचा मोठा प्रभाव आहे. शिवाजी महाराज हे मराठी लोकांच्या अस्मितेचा एक अविभाज्य भाग आहेत. शिवाजी महाराजांचा जन्मदिवस हा शिवजयंती म्हणून साजरा होतो.
प्रारंभिक जीवन
पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर शहरानजीक वसलेल्या शिवनेरी या डोंगरी किल्ल्यावर १९ फेब्रुवारी इ.स. १६३० मध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म झाला. इतिहासाच्या अभ्यासकांमध्ये छत्रपती शिवाजी महाराजांची नेमकी जन्मतारीख हा मतभेदांचा मुद्दा आहे. महाराष्ट्र राज्य शासनाने फाल्गुन वद्य तृतीया शके १५५१ (शुक्रवार, १९ फेब्रुवारी १६३०) ही शिवरायांची जन्मतारीख २००१ साली स्वीकारली. इतर संभाव्य तारखांमध्ये ६ एप्रिल १६२७ (वैशाख शुद्ध तृतीया) ही एक जन्मतारीख मानली जात होती. महाराष्ट्र शासनाने शिवाजी महाराजांच्या जन्माच्या ( शिवाजी जयंती ) स्मरणार्थ १९ फेब्रुवारी हा दिवस सुट्टी म्हणून सूचीबद्ध केला आहे.
शिवाजी महाराजांचे नाव शिवाई या देवतेवरून ठेवण्यात आले. एका आख्यायिकेनुसार शिवनेरी गडावरील शिवाई देवीला जिजाबाईंनी आपल्याला बलवान पुत्र व्हावा अशी प्रार्थना केली होती म्हणून या मुलाचे नाव 'शिवाजी' ठेवले गेले. शिवरायांचे वडील शहाजीराजे भोंसले हे मराठा सेनापती होते, ज्यांनी दख्खनच्या सल्तनतची सेवा केली होती. त्यांच्या आई जिजाबाई होत्या, ज्या सिंदखेडच्या लखुजी जाधवरावांच्या कन्या होत्या. जाधव हे देवगिरीच्या यादव राजघराण्यातील वंशाचे होते.
शिवाजी महाराजांच्या जन्माच्या वेळी दख्खनमधील राजसत्ता विजापूर, अहमदनगर आणि गोवळकोंडा या तीन इस्लामी सल्तनतींमध्ये विभागलेली होती. शहाजीराजांनी आपली निष्ठा वेळोवेळी अहमदनगरची निजामशाही, विजापूरची आदिलशाही आणि मुघल यांच्यादरम्यान बदलली; पण त्यांनी पुणे ही नेहमीच आपली जहागिरी ठेवली आणि स्वतःची एक लहानशी फौज पदरी बाळगली.
छ.शिवाजी महाराज हे मराठा जातीतील आणि भोसले कुळातील होते. त्यांचे आजोबा मालोजी (१५५२-१५९७) अहमदनगर सल्तनतचे एक प्रभावशाली सेनापती होते आणि त्यांना "राजा" ही उपाधी देण्यात आली होती. लष्करी खर्चासाठी त्यांना पुणे, सुपे, चाकण आणि इंदापूरचे देशमुखी हक्क देण्यात आले. त्यांना त्यांच्या कुटुंबाच्या वास्तव्यासाठी किल्ला शिवनेरी देखील देण्यात आला ( c. 1590 ).
पार्श्वभूमी आणि संदर्भ
इ.स. १६३६ मध्ये विजापूरच्या आदिल शाही सल्तनतने दक्षिणेकडील राज्यांवर आक्रमण केले. ही सल्तनत अलीकडे मुघल साम्राज्याचे एक राज्य बनले होते. शहाजीराजे त्यावेळीपश्चिम भारतातील डोंगराळ प्रदेशातील सरदार होते आणि आदिलशाहीला मदत करत होते. शहाजीराजे हे जिंकलेल्या प्रदेशातील जहागीरच्या बक्षिसाच्या संधी शोधत होते, ज्यावर ते वार्षिक कर वसूल करू शकत होते.
शहाजी हे मुघलांचे बंडखोर सरदार होते. शहाजीराजांनी विजापूर सरकारच्या पाठिंब्याने मुघलांविरुद्ध केलेल्या मोहिमा साधारणपणे अयशस्वी ठरल्या. मुघल सैन्याने त्यांचा सतत पाठलाग केला आणि शिवाजी महाराज आणि आई जिजाबाई यांना नेहमी या किल्ल्यावरून त्या किल्ल्यावर जावे लागले.
शिवाजी महाराजांना घेऊन जिजाबाई पुण्यात स्थायिक झाल्या. त्यावेळी विजापुरी शासक आदिलशहाने बंगलोरमध्ये शहाजीराजांना तैनात केल्यामुळे दादोजी कोंडादेव यांची त्यांनी प्रशासक म्हणून नियुक्ती केली. १६४७ मध्ये कोंडादेव मरण पावले आणि शिवरायांनी कारभार हाती घेतला. त्यांच्या पहिल्या मोहिमेने थेट विजापुरी सरकारला आव्हान दिले.
जिजाबाई पुण्यात रहायला गेल्या त्यावेळी पुण्याची फार दुरवस्था झालेली होती. तेव्हा छोटे शिवाजीराजे आणि कारभारी ह्यांच्या हस्ते पुण्यात एका शेतात प्रतीकादाखल सोन्याच्या मुलाम्याचा नांगर फिरवून, जिजाबाईंनी पुण्याची पुनःस्थापना करायला सुरुवात केली. शिवाजीराजे लहानाचे मोठे होत असताना आणि मोठे झाल्यावरही (मोठेपणीच्या सिंहगडावरच्या स्वारीसारख्या) प्रत्येक महत्त्वाच्या प्रसंगी त्यांना जिजाबाईंनी खंबीर मार्गदर्शन दिले शिवाजीमहाराजांच्या त्या आद्यगुरू मानल्या जातात. हिंदवी स्वराज्यस्थापनेचे स्वप्न साकार करायला शिवाजीमहाराजांना जिजाबाईंनी स्फूर्ती दिली असे काही इतिहासकार मानतात.
विजापूर सल्तनतीशी संघर्ष
इ.स. १६४६ मध्ये, सुलतानाच्या आजारपणामुळे विजापूर दरबारात निर्माण झालेल्या गोंधळाचा फायदा घेऊन १६ वर्षीय शिवरायांनी तोरणा किल्ला घेतला आणि तेथे सापडलेला मोठा खजिना ताब्यात घेतला. पुढील दोन वर्षात शिवरायांनी पुण्या जवळ अनेक महत्त्वाचे किल्ले घेतले. यामध्ये पुरंधर, कोंढाणा आणि चाकण यांचा समावेश आहे. तसेच त्यांनी सुपे, बारामती आणि इंदापूर ही ठिकाणे आपल्या थेट ताब्यात घेतली. तोरणगडासमोरील मुरुंबदेवाचा डोंगर जिंकून त्याची डागडुजी केली व त्याचे नाव त्यांनी राजगड ठेवले. यासाठी त्यांनी तोरणा येथे सापडलेल्या खजिन्याचा उपयोग केला. राजगड ही एक दशकाहून अधिक काळ त्यांची राजधानी होती.
यानंतर शिवाजी महाराज हे कोकणाकडे वळले आणि त्यांनी कल्याण हे महत्त्वाचे शहर ताब्यात घेतले. विजापूर सरकारने या घटनांची दखल घेऊन कारवाईची करण्याचे ठरवले. २५ जुलै १६४८ रोजी, शिवाजी महाराजांना ताब्यात घेण्याच्या प्रयत्नात, विजापूर सरकारच्या आदेशानुसार बाजी घोरपडे नावाच्या सहकारी मराठा सरदाराने शहाजी राजांना कैद केले.
१६४९ मध्ये जिंजी ताब्यात घेतल्यानंतर कर्नाटका त आदिलशहाचे स्थान मिळवल्यानंतर शहाजी राजांची सुटका झाली. १६४९ - १६५५ दरम्यान शिवरायांनी आपल्या विजयात विराम दिला आणि शांतपणे आपले फायदे एकत्र केले. आपल्या वडिलांच्या सुटकेनंतर, शिवाजी महाराजांनी पुन्हा छापेमारीला सुरुवात केली आणि १६५६ मध्ये, वादग्रस्त परिस्थितीत, चंद्रराव मोरे, विजापूरचा सहकारी मराठा सरंजामदार याचा वध केला आणि त्याच्याकडून सध्याच्या महाबळेश्वरच्या हिल स्टेशनजवळील जावळीचे खोरे ताब्यात घेतले. . भोसले आणि मोरे घराण्यांव्यतिरिक्त, सावंतवाडीचे सावंत, मुधोळचे घोरपडे, फलटणचे निंबाळकर, शिर्के, माने आणि मोहिते यांच्यासह अनेकांनी विजापूरच्या आदिलशाहीची सेवा केली, अनेकांनी देशमुखी हक्काने काम केले. या बलाढ्य कुटुंबांना वश करण्यासाठी शिवरायांनी विविध डावपेचांचा अवलंब केला जसे की, वैवाहिक संबंध तयार करणे, देशमुखांना मागे टाकण्यासाठी गावातील पाटलांशी थेट व्यवहार करणे किंवा त्यांच्याशी लढणे. शहाजी राजांनी त्यांच्या नंतरच्या काळात आपल्या मुलाबद्दल द्विधा वृत्ती बाळगली आणि त्याच्या बंडखोर कारवायांना नकार दिला. त्यांनी विजापुरींना शिवाजीबरोबर वाटेल ते करण्यास सांगितले. १६६४ - १६६५ मध्ये शहाजी राजांचा शिकार अपघातात मृत्यू झाला.
अफझलखानाशी लढा
शिवाजी महाराजांनी केलेल्या नुकसानांमुळे विजापूर सल्तनत नाराज होती. मुघलां शी शांतता करार केल्यानंतर आणि तरुण अली आदिल शाह दुसरा सुलतान म्हणून सर्वसाधारणपणे स्वीकारल्यानंतर, विजापूरचे सरकार अधिक स्थिर झाले आणि त्यांचे लक्ष शिवाजी महाराजांकडे वळले. १६५७ मध्ये सुलतानने, किंवा बहुधा त्याची आई आणि कारभारी हिने, अफझल खान या अनुभवी सेनापतीला शिवाजी महाराजांना अटक करण्यासाठी पाठवले. शिवाजी महाराजांकडे जाण्यापूर्वी विजापुरी सैन्याने तुळजा भवानी मंदिर, जे शिवाजी महाराजांच्या घराण्याचे पवित्र स्थळ होते आणि हिंदूंचे प्रमुख तीर्थक्षेत्र असलेल्या पंढरपूर येथील विठ्ठल मंदिराची विटंबना केली.
विजापुरी सैन्याने पाठलाग केल्यानंतर शिवाजी महाराज हे प्रतापगड किल्ल्यावर गेले, जिथे त्यांच्या अनेक सहकाऱ्यांनी त्यांना शरण जाण्यासाठी दबाव टाकला. अफझलखान वाई जवळ आला तेव्हा शिवाजीराजांनी सध्याच्या महाबळेश्वरजवळ असलेल्या प्रतापगडावरून त्यास तोंड देण्याचे ठरवले.
दोन्ही सैन्याने आपापसांत अडथळे आणले. शिवाजी महाराज वेढा तोडू शकले नाहीत, तर अफझलखानाकडे शक्तिशाली घोडदळ असूनही वेढा घालण्याच्या साधनांची कमतरता होती. म्हणून तोही किल्ला घेण्यास असमर्थ होता. दोन महिन्यांनंतर अफझलखानाने शिवाजी महाराजांकडे दूत पाठवून किल्ल्याच्या बाहेर एकांतात भेटण्याबद्दल बोलणी चालू केली. तहाची बोलणी सुरू झाली आणि अंतिम बोलणीसाठी शिवाजी महाराजांनी स्वतः यावे असा अफझलखानचा आग्रह होता. पण शिवाजीराजांच्या वकिलांनी (पंताजी गोपीनाथ बोकील) अफझलखानाला गळ घालून प्रतापगडावरच भेट घेण्यास बोलावले. १० नोव्हेंबर १६५९ रोजी प्रतापगड किल्ल्याच्या पायथ्याशी एका छावणीत दोघांची भेट झाली. प्रत्येकजण केवळ एका तलवारी सोबत सशस्त्र यावे आणि एकच अनुयायी हजर असावा असे ठरवले गेले.
अफझलखान आपल्याला अटक करेल किंवा हल्ला तरी करेल असा शिवाजी महाराजांना संशय होता. एका दशकापूर्वी खानाने अशाच एका भेटीमध्ये एका हिंदू सरदाराला कैद केले होते. त्यामुळे त्यांनी सावधगिरी म्हणून चिलखत चढविले आणि सोबत बिचवा तसेच वाघनखे ठेवली. बिचवा चिलखतामध्ये दडविला होता तर डाव्या हातावर वाघनखे हाताच्या पंजाच्या आतमध्ये वळविलेली असल्यामुळे दिसणार नव्हती. याबरोबरच त्यांनी उजव्या हातात खंजीर घेतला. शिवाजी महाराजांसोबत जिवा महाला हा विश्वासू सरदार होता तर अफझलखानसोबत सय्यद बंडा हा तत्कालीन प्रख्यात असा दांडपट्टेबाज होता. भेटीच्या वेळी उंचपुऱ्या, बलदंड अफझलखानाने शिवाजी महाराजांना मिठी मारली आणि शिवाजीराजांचे प्राण कंठाशी आले. त्याच वेळी अफझलखानने कट्यारीचा वार शिवाजी महाराजांवर केला परंतु चिलखतामुळे शिवाजीराजे बचावले. अफझलखानाचा दगा पाहून शिवाजीराजांनी वाघनखे खानाच्या पोटात घुसवली. त्याचबरोबर अफझलखानाची प्राणांतिक आरोळी चहूकडे पसरली. बडा सय्यद ने तत्क्षणी शिवाजीवर दांडपट्ट्या चा जोरदार वार केला जो तत्पर जिवा महाला ने स्वतःवर झेलला आणि शिवाजीराजांचे प्राण वाचले. यामुळेच "होता जिवा म्हणून वाचला शिवा" ही म्हण प्रचलित झाली.
आधीच ठरलेल्या इशाऱ्याप्रमाणे भेटीच्या वेळी तीन तोफां चे बार प्रतापगडावरून काढण्यात आले, आणि खानाच्या छावणीच्या जवळपासच्या झाडाझुडुपांमध्ये दडून बसलेल्या मावळ्यांनी हल्ला करून खानाच्या सैन्यावर हल्ला केला. खानाचा मुलगा फाजलखान आणि इतर काही सरदार लपतलपत वाई च्या मुख्य छावणीपर्यंत आले. इथे खानाचा जनाना होता. ते पाठलागावर असलेल्या नेताजीच्या सैन्यापासून वाचण्यासाठी खजिना, हत्ती व इतर जड सामान टाकून विजापूरला जनान्यासकट पळून गेले.
१० नोव्हेंबर १६५९ रोजी झालेल्या प्रतापगडच्या लढाईत शिवाजी महाराजांच्या सैन्याने विजापूर सल्तनतच्या सैन्याचा निर्णायकपणे पराभव केला. विजापूरच्या सैन्यातील ३,००० हून अधिक सैनिक मारले गेले आणि एक सरदार, अफझलखानाचे दोन पुत्र आणि दोन मराठा सरदार कैदी झाले. विजयानंतर, प्रतापगडच्या खाली शिवरायांनी एक भव्य आढावा घेतला. पकडले गेलेल्या शत्रूंपैकी अधिकारी आणि सामान्य लोक दोघेही मुक्त झाले आणि त्यांना पैसे, अन्न आणि इतर भेटवस्तू देऊन त्यांच्या घरी परत पाठवण्यात आले. कामगिरीनुसार मराठ्यांना बक्षीसे देण्यात आली.
पन्हाळ्याचा वेढा
विजापुरी सैन्याचा पराभव करून शिवाजी महाराजांच्या सैन्याने कोकण आणि कोल्हापूरकडे कूच करून पन्हाळा किल्ला ताब्यात घेतला आणि १६५९ मध्ये रुस्तम जमान आणि फझलखान यांच्या नेतृत्वाखाली पाठवलेल्या विजापुरी सैन्याचा पराभव केला. मुघलांशी युती करून १६६० मध्ये आदिलशहाने आपला सेनापती सिद्दी जौहरला पाठवले. उत्तरेकडून मुघल सेना आक्रमण करणार होती तर दक्षिण सीमेवर सिद्दी जौहर हल्ला करणार होता. त्यावेळी शिवाजी महाराज आपल्या सैन्यासह पन्हाळा किल्ल्यावर तळ ठोकून होते. १६६० च्या मध्यात सिद्दी जौहरच्या सैन्याने पन्हाळ्याला वेढा घातला आणि किल्ल्याचा पुरवठा मार्ग बंद केला.
पन्हाळ्यावरील गोळीबाराच्या वेळी सिद्दी जौहरने राजापूर येथे इंग्रजांकडून ग्रेनेड्स खरेदी करून त्याची कार्यक्षमता वाढवली. किल्ल्यावर केलेल्या भडिमारात मदत करण्यासाठी काही इंग्रज तोफखान्यांची नेमणूक केली. यावेळी इंग्रजांनी वापरलेला ध्वज सुस्पष्टपणे फडकवला गेला होता. इंग्रजांनी केलेला हा विश्वासघात शिवरायांन समजल्यावर त्यांना राग आला. त्यांनी डिसेंबरमध्ये राजापूर येथील इंग्रजी कारखाना लुटून याची बदला घेतला आणि चार इंग्रजांना पकडले व त्यांना १६६३ च्या मध्यापर्यंत तुरुंगात ठेवले.
अनेक महिन्यांच्या वेढ्यानंतर शिवाजी महाराजांनी सिद्दी जौहरशी वाटाघाटी केल्या आणि २२ सप्टेंबर १६६० रोजी विशाळगडावर माघार घेऊन किल्ला ताब्यात दिला; १६७३ मध्ये महाराजांनी पन्हाळा किल्ला परत घेतला.
पावनखिंडीची लढाई
रात्रीच्या वेळी पन्हाळ्यातून शिवाजी महाराज निसटले आणि शत्रूच्या घोडदळांनी त्यांचा पाठलाग केला असता, बांदल देशमुखचे मराठा सरदार बाजी प्रभू देशपांडे हे ३०० सैनिकांसह घोडखिंड येथे शत्रूला रोखण्यासाठी मृत्यूपर्यंत लढण्यासाठी स्वेच्छेने उतरले. यामुळे शिवाजी महाराज आणि बाकीच्या सैन्याला विशाळगड किल्ल्यापर्यंत सुरक्षितपणे पोहोचण्याची संधी मिळाली.
पावनखिंडच्या लढाईत लहान मराठा सैन्याने मोठ्या शत्रूला रोखल्यामुळे शिवाजी महाराजांना निसटण्यासाठी वेळ मिळाला. १३ जुलै १६६० रोजी संध्याकाळी बाजी प्रभू देशपांडे जखमी झाले होते तरीही विशाळगडावरून तोफगोळीचा आवाज येईपर्यंत ते लढत राहिले. हा तोफेचा आवाज म्हणजे शिवाजी महाराज हे सुरक्षितपणे गडावर पोचल्याचे संकेत होता. घोड खिंडीचे नंतर बाजीप्रभू देशपांडे, शिबोसिंग जाधव, फुलोजी आणि तेथे लढलेल्या इतर सर्व सैनिकांच्या सन्मानार्थ पावन खिंड ("पवित्र खिंड") असे नामकरण करण्यात आले.
मुघल साम्राज्याशी संघर्ष
१६५७ पर्यंत शिवाजी महाराजांनी मुघल साम्राज्या शी शांततापूर्ण संबंध ठेवले होते. मुघल सम्राटाचा मुलगा औरंगजेब जेव्हा दख्खन चा सुभेदार होता, तेव्हा त्याला विजापूर जिंकण्यासाठी शिवाजी महाराजांनी आपली मदत देऊ केली होती. याच्या बदल्यात शिवरायांच्या ताब्यातील विजापुरी किल्ले आणि गावांवर त्यांचा हक्क मान्य करावा, अशी त्यांची इच्छा होती. मुघलांच्या प्रतिसादाने समाधानी झाले नसल्याने आणि विजापूरकडून चांगली ऑफर मिळाल्याने, त्यांनी मुघलांच्या दख्खनवर हल्ला केला. मुघलांशी शिवाजी महाराजांचा संघर्ष मार्च १६५७ मध्ये सुरू झाला, जेव्हा त्यांच्या दोन अधिकाऱ्यांनी अहमदनगर जवळील मुघल प्रदेशावर छापा टाकला. यानंतर जुन्नर वर छापे टाकण्यात आले. यामध्ये शिवाजी महाराजांनी 300,000 हून एवढी रोख रक्कम आणि 200 घोडे घेतले. औरंगजेबाने नासिरी खानला पाठवून या छाप्याला उत्तर दिले. नासिरी खानाने अहमदनगर येथे मराठी सैन्याचा पराभव केला. तथापि पावसाळ्या मुळे आणि सम्राट शाहजहान च्या आजारपणानंतर मुघल सिंहासना साठी भावांसोबतच्या उत्तराधिकारासाठी लढाईमुळे औरंगजेबाला शिवरायांविरुद्धच्या प्रतिकारांमध्ये व्यत्यय आला.
शाहिस्तेखान प्रकरण
आता मुघल सम्राट झालेल्या औरंगजेबाने विजापूर च्या बडी बेगम च्या विनंतीवरून जानेवारी १६६० मध्ये त्याचा मामा शाहिस्तेखान याला शिवाजी महाराजांवर हल्ला करण्यासाठी १,५०,००० हून अधिक सैन्यासह शक्तिशाली तोफखाना देऊन पाठवले. खानासोबत सिद्दी जौहर च्या नेतृत्वाखालील विजापूर चे सैन्य देखील होते. शाइस्ताखानाने आपल्या ८०,००० इतक्या सुसज्ज सैन्यासह पुणे ताब्यात घेतले. त्याने जवळचा चाकणचा किल्ला ही घेतला. किल्ल्याच्या भिंतीला तडे जाण्यापूर्वी दीड महिना त्याला वेढा घातला होता. शाइस्ताखानने मोठे, चांगल्या तरतुदीचे आणि जोरदार सशस्त्र मुघल सैन्याचा फायदा घेऊन काही मराठा प्रदेशात घुसखोरी केली. त्याने पुणे शहर ही ताब्यात घेतले आणि लाल महाला तील शिवाजी महाराजांच्या राजवाड्याला आपले निवासस्थान बनवले.
५ एप्रिल १६६३ च्या रात्री शिवरायांनी शाईस्ताखानाच्या छावणीवर रात्रीचा धाडसी हल्ला केला. लाल महालाजवळून जाणाऱ्या एका लग्नाच्या मिरवणुकीचा आधार घेऊन ४०० माणसांसह शिवाजी महाराज लाल महालात शिरले. महालाचा कानाकोपरा माहीत असल्यामुळे लवकरच शिवाजी महाराज प्रत्यक्ष शाहिस्तेखानच्या शयनगृहात घुसले. तोपर्यंत महालात कोठेतरी झटापट सुरू झाल्यामुळे शाहिस्तेखानला जाग आली आणि शिवाजीराजांना समोर पाहून खानाने जीव वाचविण्यासाठी सरळ खिडकीतून खाली उडी घेतली. शिवाजी महाराजांनी चपळाईने केलेला वार हुकल्यामुळे खानाच्या प्राणावर बेतण्याऐवजी त्याची तीन बोटे कापली गेली. या हल्ल्यात शाइस्ता खानचा मुलगा, त्याच्या अनेक बायका, नोकर आणि सैनिक मारले गेले. खानाने पुण्याच्या बाहेर मुघल सैन्याचा आश्रय घेतला. या लाजिरवाण्या पराभवाची शिक्षा म्हणून औरंगजेबाने शाहिस्तेखानाची बंगाल मध्ये बदली केली.
शाइस्ताखानाच्या हल्ल्यांचा बदला म्हणून आणि आपला आता कमी झालेला खजिना भरून काढण्यासाठी १६६४ मध्ये शिवाजी महाराजांनी सुरत हे बंदर शहर आणि श्रीमंत मुघल व्यापारी केंद्र लूटले.
रिसणगाव
रिसणगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील लोहा तालुक्यातील एक गाव आहे.
शिवाजी महाराज
सुरतेची पहिली लूट
इ.स. १६६४. सततची युद्धे आणि त्यामुळे रिता होत असलेला खजिना यामुळे शिवाजीराजे चिंतेत असत. मोगलांना किंवा इतर सुलतानांना ही चिंता फार सतावीत नसे. अन्याय्य कर लादून किंवा बळजबरीने खंडणी जनतेकडून वसूल करण्यात बादशाही कारभारास कमीपणा वाटत नव्हता. अनेक दिवसांच्या खलबतांनंतर शिवाजीराजांनी शेवटी एक उपाय शोधून काढला तो म्हणजे इतिहासाला माहीत असलेली सुरतेची पहिली लूट. आजच्या गुजरात राज्यातील सुरत शहर हे तत्कालीन मोगल राज्यात होते आणि व्यापारामुळे अतिशय श्रीमंत शहरांमध्ये गणले जात होते. सुरत शहराच्या लुटीमुळे दोन गोष्टी साध्य करता आल्या, एक म्हणजे मोगल सत्तेला आव्हान आणि राज्याच्या खजिन्यात भर.
रिसणगाव
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
शिवाजी महाराज
सुरतेची पहिली लूट
लुटीचा इतिहास भारतामध्ये अतिशय रक्तरंजित आणि विनाशक आहे. त्या पार्श्वभूमीवर सुरतेची लूट ही पूर्णपणे वेगळी जाणवते. शिवाजीराजांच्या आज्ञेनुसार स्त्रिया, मुले आणि वृद्ध यांच्या केसालाही धक्का न लावता ही लूट केली गेली. मशिदी, चर्च यासारख्या देवस्थानांनाही लुटीतून संरक्षण दिले गेले.
रिसणगाव
संदर्भ
वर्ग:लोहा तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
शिवाजी महाराज
पुरंदरचा तह
शाहिस्तेखान आणि सुरतेवरील हल्ल्यां मुळे औरंगजेब संतप्त झाला. प्रत्युत्तरादाखल त्याने राजपूत मिर्झाराजे जयसिंग पहिला याला शिवाजी महाराजांचा पराभव करण्यासाठी सुमारे १५,००० सैन्यासह पाठवले. १६६५ मध्ये, जयसिंगच्या सैन्याने शिवाजी महाराजांवर दबाव आणला. जयसिंगच्या घोडदळां नी ग्रामीण भाग उद्ध्वस्त केला आणि त्याच्या सैन्याने महाराजांच्या किल्ल्यांना वेढे घातले. हा मुघल सेनापती शिवाजी महाराजांच्या अनेक प्रमुख सेनापतींना आणि त्यांच्या अनेक घोडदळांना मुघल सेवेत आकर्षित करण्यात यशस्वी झाला. १६६५ च्या मध्यापर्यंत जयसिंगने पुरंदरच्या किल्ल्या ला वेढा घातला आणि किल्ला हातातून जाण्याची वेळ जवळ आल्याने शिवरायांना जयसिंगशी करार करणे भाग पडले.
११ जून १६६५ रोजी शिवाजी महाराज आणि जयसिंग यांच्यात झालेल्या पुरंदरच्या तहा त, शिवरायांनी २३ किल्ले सोडून देण्याचे कबूल केले, १२ स्वतःकडे ठेवले आणि मोगलांना ४,००,००० सोन्याचे हूण इतकी भरपाई दिली. शिवरायांनी मुघल साम्राज्याचा जामीनदार बनण्यास आणि मुलगा संभाजी यांना ५,००० घोडेस्वारांसह दख्खनमध्ये मुघलांशी लढण्यासाठी मनसबदार म्हणून पाठवण्यास सहमती दर्शविली.
आग्रा प्रकरण
१६६६ मध्ये औरंगजेबा ने शिवाजीराजांना त्यांचा नऊ वर्षांचा मुलगा संभाजी सह आग्रा येथे बोलावले (काही दस्ताऐवजांनुसार दिल्ली मध्ये बोलावले होते.) मुघल साम्राज्या च्या वायव्य सरहद्दीला मजबूत करण्यासाठी औरंगजेबाने राजांना कंदाहार येथे पाठवण्याची योजना आखली, जो आता अफगाणिस्तान मध्ये आहे. तथापि, दरबारात १२ मे १६६६ रोजी, शिवरायांना तुलनेने कनिष्ठ सरदारांच्या बरोबर उभे केले गेले. यापैकी काहींना त्यांनी युद्धात आधीच पराभूत केले होते. शिवाजी महाराज या अपमानामुळे दरबारातून निघून गेले. यामुळे त्यांना तातडीने नजरकैदेत ठेवण्यात आले. जयसिंग चा मुलगा रामसिंग याने शिवाजी आणि त्यांच्या मुलाच्या ताब्यात देण्याची हमी दिली.
शिवाजी महाराजांसाठी नजरकैदेत असलेली स्थिती धोक्याची होती, कारण शिवरायांना मारायचे की त्यांना कामावर ठेवायचे यावर औरंगजेबाच्या दरबारात वाद होता. जयसिंगने शिवाजीराजांना त्यांच्या वैयक्तिक सुरक्षेचे आश्वासन दिले होते. म्हणून त्याने औरंगजेबाच्या निर्णयावर प्रभाव टाकण्याचा प्रयत्न केला. दरम्यान, शिवाजीराजांनी स्वतःला मुक्त करण्याची योजना आखली. त्यांनी आपल्या बहुतेक लोकांना घरी परत पाठवले आणि रामसिंगला त्याने सम्राटाकडे स्वतःच्या आणि मुलाच्या सुरक्षिततेसाठी दिलेली हमी मागे घेण्यास सांगितली आणि स्वतःला मुघल सैन्याच्या स्वाधीन केले. तेव्हा शिवाजीराजांनी आजारी असल्याचे भासवले आणि ब्राह्मण आणि गरिबांना प्रायश्चित्त म्हणून मिठाई ने भरलेले मोठे पेटारे पाठवायला सुरुवात केली. सुरुवातीला पहारेकरी प्रत्येक पेटारा बारकाईने तपासून पहात. पण काही दिवसांनी यात ढिलाई होऊ लागली. नंतर त्यांनी तपासण्याचेदेखील सोडले. १७ ऑगस्ट १६६६ रोजी शिवाजी महाराज स्वतः एका मोठ्या पेटाऱ्यात बसले आणि संभाजीला दुसऱ्या टोपलीत बसवून निसटले आणि त्यांनी आग्रा सोडले.
कोणास संशय येऊ नये यास्तव शिवाजीराजांचा विश्वासू हिरोजी फर्जंद हा शिवरायांचे कपडे चढवून आणि त्यांची अंगठी दिसेल अशा पद्धतीने हात बाहेर काढून झोपल्याचे नाटक करीत होता. शिवराय दूरवर पोहोचल्याची खात्री आल्यावर तो देखील पहारेकऱ्यांना बगल देऊन निसटला. बराच वेळ आतमध्ये काही हालचाल नाही हे वाटून पहारेकरी आत गेले असता त्यांना तेथे कोणीही आढळले नाही तेव्हा त्यांना सत्य परिस्थिती समजली. तोपर्यंत शिवाजी निसटून २४ तास झाले होते.
आग्रा येथून शिवाजीराजांनी वेषांतर केले आणि लगोलग स्वराज्याकडे न जाता मथुरेकडे गेले, तेथे संभाजीला त्यांनी वेगळ्या मार्गाने काही दुसऱ्या विश्वासू माणसांबरोबर पाठविले. एका संन्याशाच्या वेषात महाराष्ट्रात प्रवेश केला. त्यातदेखील त्यांना अनेक खबरदाऱ्या घ्याव्या लागल्या. ते स्वतः अतिशय लांबच्या आणि तिरकस, वाकड्या मार्गाने मजल-दरमजल करीत आले. उद्देश हाच होता की काही झाले तरी पुन्हा औरंगजेबाच्या हातात पडायचे नाही.
यात आणखी एक गोष्ट उल्लेखनीय आहे. दिल्लीभेटीपूर्वी त्यांनी राज्यकारभारासाठी जे अष्टप्रधानमंडळ स्थापले होते, त्या मंडळाने राजांच्या अनुपस्थितीमध्ये देखील राज्याचा कारभार चोख चालविला होता. हे शिवाजीराजांचे आणि अष्टप्रधानमंडळाचे फार मोठे यश आहे.