cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
गोल खो-खो
खेळाचे स्वरूप व नियम
दोन्ही संघाचे प्रत्येकी १२ खेळाडू असतात - यांपैकी ९ खेळाडू प्रत्यक्ष सामन्यात उतरवले जातात, तर ३ खेळाडू राखीव असतात.
याच्या सामन्यात प्रत्येकी ५ मिनिटांचे २ डाव असतात. प्रत्येक संघावर दोन वेळा पाठलाग दोन वेळा पळती करायची पाळी येते. नाणेफेक जिंकणारा संघ पळती किंवा पाठलाग घेतो. पळती आलेल्या संघातील पळणारा खेळाडू आपल्याच संघातल्या अन्य खेळाडूच्या पाठीला पाठीकडून हात लावून खो देतो. खो मिळालेल्या खेळाडूस आपले तोंड ज्या दिशेने (आत/बाहेर) आहे, त्याच दिशेने पळावे लागते. पाठलाग करणाऱ्या संघाच्या खेळाडूने बाहेरच्या वर्तुळात धावणाऱ्या पळतीवरच्या संघाच्या खेळाडूस स्पर्श केल्यास पळतीवरचा तो विवक्षित खेळाडू बाद धरला जातो व त्यास मैदान सोडावे लागते. पळतीवरच्या संघाचा प्रत्येक बाद होणाऱ्या खेळाडूगणिक पाठलागावरच्या संघास १ गुण दिला जातो. निर्धारित वेळेत सर्वाधिक गुण मिळविणारा संघ सामन्यात विजयी ठरतो.
वर्ग:खेळ वर्ग:भारतीय मैदानी खेळ
वस्तुमान धारा घनता
व्याख्या
वस्तुमान धारा घनता म्हणजे थोडक्यात एका मापाच्या क्षेत्रफळातून वाहणारे (एखाद्या गोष्टीचे) वस्तुमान. किंवा वस्तुमान धारा Im प्रति क्षेत्रफळ A होय. मर्यादा किंवा सीमाच्या संज्ञेत:- किंवा भैदिक स्वरूपात- येथे,
वर्ग: भौतिकीवरील अपूर्ण लेख
इ.स. ६०
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ६० वर्ग:इ.स.च्या ६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
60er
चरक संहिता
उगम
ब्रह्मदेवाने प्रजापतिंना आयुर्वेद शिकवला. प्रजापतिने तो अश्विनीकुमारांना शिकवला. त्यांनी ते ज्ञान इंद्राला दिले. इंद्राने आयुर्वेद भारद्वाज ऋषींना शिकवला. त्यांनी तो पुनर्वसू ऋषी आणिअत्रि ऋषींना शिकवला. या दोन ऋषींनी तो आपल्या सहा शिष्यांना शिकवला. अग्निवेश ऋषी, भेद, जतुकर्ण, पराशर, हरित आणि क्षारपापाणि. यात अग्निवेशांनी त्याची संहिता लिहून काढली. चरकाने हीच संहिता संस्कारित केली. म्हणून चरक संहितेत पहिल्या अध्यायाच्या अंती म्हंटले आहे, 'इत्य अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते सूत्रस्थाने'
चरक संहितेच्या अनेक आवृत्या सिद्ध केल्या गेल्या. चरक संहितेच्या दहाही खंडाचे इंग्रजी भाषांतर झाले असून ते ई-पुस्तक स्वरूपात bookganga.com वर उपलब्ध आहे. छापील स्वरूपातील भाषांतराचे पुस्तक प्रकाशनाधीन आहे. ग्रंथाचे संपादन डॉ. पां.ह. कुलकर्णी यानी केले आहे.
आलिया रियाझ
आलिया रियाझ (२४ सप्टेंबर, इ.स. १९९२:रावळपिंडी, पाकिस्तान - ) ही 🇵🇰 pakistanकडून एकदिवसीय आणि ट्वेंटी२० क्रिकेट खेळणारी खेळाडू आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी व जलदगती गोलंदाजी करते.
चरक संहिता
स्वरूप
चरक संहितेची रूपरेषा पुढील प्रमाणे आहे. आठ प्रकरणे व दोन परिशिष्टे.
आलिया रियाझ
ही आपला पहिला आंतरराष्ट्रीय सामना २३ ऑगस्ट, इ.स. २०१४ रोजी विरुद्ध खेळली.
वर्ग:पाकिस्तानच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. १९९२ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
निधर्मी
निधर्मी हा धर्म नसलेल्या व्यक्ती किंवा व्यक्ती समूह आहे. निधर्मी लोक हे कोणत्याही विशिष्ट धर्माशी जोडलेले नसतात. निधर्मी बहुदा नास्तिक असतात. जगभरात १ अब्जांवर निधर्मींची लोकसंख्या आहे, तर भारतात ३० लाखापेक्षा जास्त निधर्मी आहेत. रशिया, चीन, जपान, व्हिएतनाम या देशांत निधर्मी लोकसंख्या अधिक प्रमाणात आहे.
वर्ग: धर्म
अर्नोस वेल मैदान
अर्नोस व्हेल स्टेडियम (Arnos Vale स्टेडियम) हे कॅरिबियनमधील सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स देशाच्या किंग्सटाउन शहरामधील एक बहुपयोगी स्टेडियम आहे. १८,००० प्रेक्षक क्षमता असलेल्या अर्नोस व्हेल येथे क्रिकेटचे कसोटी व एकदिवसीय सामने खेळवले जातात. जुलै २००९ मध्ये येथील वेस्ट इंडीजसोबत झालेल्या कसोटी सामन्यामध्ये बांगलादेश क्रिकेट संघाने आपला पहिलावाहिला विजय मिळवला होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट मैदाने वर्ग:सेंट व्हिन्सेंट आणि ग्रेनेडीन्स
जिमी शेरगिल
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेते
ब्रह्म पुराण
ब्रह्मपुराण हे हिंदू पुराण आहे. हे १८ पुराणांपैकी प्रथम पुराण मानले जाते. दैवी भागवतात मात्र याला पाचवा क्रमांक दिला आहे. यामध्ये २४६ अध्याय व जवळजवळ १३,००० श्लोक आहेत. इ.स.सातव्या किंवा आठव्या शतकापूर्वी ब्रह्म पुराण निर्माण झाले असावे असे संशोधक म्हणतात.
इतिहास
सध्याचे ब्रह्म पुराण हे मूळ पुराणापेक्षा वेगळे आहे. आर.सी. हाजरा यांनी निष्कर्ष काढला की ते खरे नसून एक उपपुराण आहे, जे १६ व्या शतकापर्यंत ओळखले जात होते. त्यातील अनेक श्लोक प्रत्यक्षात इतर पुराणांतून घेतलेले आहेत. मोरिझ विंटर्निट्झने निष्कर्ष काढला की त्यातील फक्त एक छोटासा भाग जुन्याचा आहे. 1241 मध्ये बांधलेल्या कोणार्क सूर्य मंदिराच्या अस्तित्वाचा उल्लेख असल्याने, ओरिसामधील तीर्थक्षेत्रांवरील बहुतेक प्रकरण 13 व्या शतकापूर्वी लिहिले गेले नसते. हयात असलेल्या हस्तलिखितांमध्ये 245 प्रकरणे आहेत. हे दोन भागांमध्ये विभागले गेले आहे: पूर्वभाग (पूर्वीचा भाग) आणि उत्तरभाग (नंतरचा भाग). मजकूर अनेक आवृत्त्यांमध्ये अस्तित्वात आहे, लक्षणीय फरकांसह, मजकूर कालांतराने सतत सुधारित केला गेला. पुढे, ब्रह्म पुराणात महाभारत आणि विष्णू, वायू, स्कंद आणि मार्कंडेय यांसारख्या पुराण यांसारख्या इतर हिंदू ग्रंथांमधून असंख्य परिच्छेद उधार घेतले आहेत.
सोहनेन आणि श्राइनर यांनी 1989 मध्ये ब्रह्म पुराणाचा सारांश प्रकाशित केला.
सारांश
या मजकुरात जगातील सात खंड (सप्त-द्वीप) आणि उपखंडांचे वर्णन केले आहे, जरी इतर काही भू-वस्तुमानाचा उल्लेख नाही, ज्यांचा उल्लेख केला आहे त्यांची नावे अशी :
जंबू—हे मेरू पर्वताच्या सभोवतालच्या सात खंडांपैकी एक मध्यभागी आहे, याला असे संबोधतात कारण एकतर त्यामध्ये विपुल जांबू वृक्ष म्हणतात किंवा मेरू पर्वतावरील एका प्रचंड जांबूच्या झाडावरून संपूर्ण महाद्वीपातील मानकांसारखे दृश्यमान आहे. से. एस. एम. अली, ऑप. साईट, अध्याय ५ ते ७ जंबुद्वीपावर. 'ससाका'' मलाया, सियाम, इंडो-चीन आणि दक्षिण चीन किंवा जंबुद्वीपाने मध्यभागी व्यापलेल्या भूमीच्या दक्षिण-पूर्व कोपऱ्याशी साका ओळखला जाऊ शकतो. कुसामध्ये इराण, इराक आणि मेरूभोवतीच्या भूमीच्या दक्षिण-पश्चिम कोपऱ्याचा समावेश आहे. प्लाक्ष भूमध्यसागरीय खोऱ्याने ओळखला जातो कारण प्लाक्ष किंवा पाखराचे झाड हे उष्ण समशीतोष्ण किंवा भूमध्यसागरीय भूभागांचे वैशिष्ट्य आहे जे ग्रीस आणि लगतच्या जमिनींसह ओळखले जाऊ शकते. पुष्कर संपूर्ण जपान, मंचुरिया आणि दक्षिण-पूर्व सायबेरिया व्यापतो. सलमाला - आफ्रिकेचा उष्णकटिबंधीय भाग पश्चिमेला हिंदी महासागराला लागून आहे. त्यात मादागास्कर हा पुराणांचा हरिण आणि तत्सम शास्त्रे लिहिणाऱ्या इतर काही लेखकांचा सांखद्वीप आहे. क्रौंका हे काळ्या समुद्राच्या खोऱ्याचे प्रतिनिधित्व करते. उपद्वीप (उप-महाद्वीप): 1) भरत 2) किंपुरुसा 3) हरिवर्षा 4) राम्यक 5) हिरण्मया 6) उत्तराकुरु 7) इलव्रत 8) भद्रस्व आणि 9) केतुमाला. त्यानुसार पी.ई. (पृ. 342) आठ लांब पर्वतरांगा आहेत ज्या जंबू बेटाचे 9 देशांमध्ये विभाजन करतात जे कमळाच्या फुलाच्या नऊ पाकळ्यांसारखे दिसतात. उत्तर आणि दक्षिण टोकाचे दोन देश (भद्र आणि केतुमाला) धनुष्याच्या आकारात आहेत. उरलेल्या सातपैकी चार बाकीच्यांपेक्षा लांब आहेत. मध्यवर्ती देश इलाव्रत या नावाने ओळखला जातो
स्वरूप
ब्रह्म पुराणाचा सांख्य तत्त्वज्ञानवर भर आहे.. कराल जनकाने प्रश्न विचारल्यावर वसिष्ठ ऋषी त्याला काही महत्त्वाचे सांख्य सिद्धान्त समजावून सांगत आहेत. याखेरीज मनुष्याची पाप-पुण्यानुसार मरणोत्तर स्थिती, यमलोक, नरक, श्राद्धकल्प, सदाचार इत्यादी गोष्टींचे वर्णनही प्रस्तुत पुराणात आले आहे. या पुराणात जागोजागी अनेक नीतितत्त्वे सुभाषितरूपाने सांगितली आहेत. उदा० म्हणजे इंद्रिये स्वाधीन ठेवून मनुष्य जिथे जिथे राहील ते ते स्थान त्याच्या वाट्याचे कुरुक्षेत्र, प्रयाग किंवा पुष्कर होय.
ब्रह्म पुराणावरील मराठी पुस्तके
वर्ग:पुराणे
गीता बाली
गीता बाली तथा हरिकीर्तन कौर (इ.स. १९३०:अमृतसर, पंजाब, भारत - २१ जानेवारी, इ.स. १९६५:मुंबई, महाराष्ट्र, भारत) या १९५० आणि १९६० च्या दशकांतील हिंदी चित्रपट अभिनेत्री होत्या.
त्यांचे कुटुंब अमृतसर शहरातून मुंबईस स्थलांतरित झाल्यावर त्यांनी चित्रपटांत कामे करण्यास सुरुवात केली. वयाच्या बाराव्या वर्षी त्यांनी द कॉबलर या चित्रपटात पहिली भूमिका केली तर १९४६मध्ये बदनामी या चित्रपटात मुख्य भूमिका केली.
१९५५मध्ये गीता बाली यांनी शम्मी कपूर यांच्याशी लग्न केले. योगिता बाली या गीता बाली यांची पुतणी होत.
जानेवारी १९६५मध्ये एक चद्दर मैली सी या कादंबरीवर आधारित राणो या चित्रपटाचे चित्रकरण चालू असताना त्यांना देवीची बाधा झाली व वयाच्या ३५व्या वर्षी त्यांचा मृत्यू झाला.
वर्ग:हिंदी चित्रपट अभिनेत्री वर्ग:इ.स. १९३० मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६५ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:अल्पायुषी अभिनेते
जलाराम
जलाराम (किंवा संत जलाराम या नावाने परिचित) (नोव्हेंबर १४, इ.स. १७९९ - फेब्रुवारी २३, इ.स. १८८१) हे गुजरातमधील इ.स.च्या १९ व्या शतकातील एक संत व रामभक्त होते.
पेद्रो सांचेझ
पेद्रो सांचेझ पेरेझ-कास्तेहोन (२९ फेब्रुवारी, इ.स. १९७२ - ) हे स्पेन देशाचे विद्यमान पंतप्रधान आहेत. हे १ जून, २०१८ पासून सत्तेवर आहेत.
राहॉय हे १९८१ सालापासून स्पेनच्या राजकारणात सक्रीय आहेत व त्यांनी आजवर अनेक मंत्रीपदे भुषविली आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्पेनचे पंतप्रधान वर्ग:इ.स. १९७२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
इ.स. ६१
समाप्ती
60er
वराह पुराण
वर्ग:पुराणे
सर फ्रँक वॉरेल मेमोरियल मैदान
सर फ्रँक वॉरेल मेमोरियल मैदान हे त्रिनिदाद आणि टॉबेगोच्या सेंट ऑगस्टीन शहरातील क्रिकेटचे मैदान आहे. याला undefinedच्या खेळाडू सर फ्रँक वॉरेलचे नाव देण्यात आलेले आहे.
वर्ग:वेस्ट इंडीजमधील क्रिकेट मैदाने वर्ग:त्रिनिदाद आणि टोबॅगो
खाणवाडी
खाणवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान कोरडे व उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आर्वी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
प्रोव्हाँस-आल्प-कोत देझ्युर
प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर (Provence-Alpes-Côte d'Azur; ऑक्सितान: Provença-Aups-Còsta d'Azur / Prouvènço-Aup-Costo d'Azur) हा फ्रान्स देशाच्या २७ प्रदेशांपैकी एक आहे. हा प्रदेश फ्रान्सच्या दक्षिण भागात स्थित असून त्याच्या दक्षिणेला भूमध्य समुद्र व मोनॅको तर पूर्वेला इटली हे देश आहेत.
प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर हा प्रदेश खालील भूभागांचा बनला आहे.
लोकसंख्या व अर्थव्यवस्था ह्या दोन्ही बाबतीत प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर प्रदेशाचा फ्रान्समध्ये तिसरा क्रमांक लागतो (इल-दा-फ्रान्स व रोन-आल्प खालोखाल).
शहरे
फ्रान्समधील खालील मोठी शहरे प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर प्रदेशात आहेत.
विभाग
खालील सहा विभाग प्रोव्हॉंस-आल्प-कोत देझ्युर प्रदेशाच्या अखत्यारीत येतात.
खेळ
खालील लीग १ फुटबॉल क्लब ह्या प्रदेशात स्थित आहेत.
वाहतूक
आल्प्स पर्वतराजीमध्ये भूमध्य समुद्राजवळ वसलेला हा प्रदेश युरोपातील एक मोठे पर्यटन क्षेत्र आहे. ह्यामुळे येथे रेल्वे व महामार्गांचे जाळे आहे. टीजीव्ही ही फ्रेंच रेल्वे कंपनी येथे अनेक मार्ग चालवते.
बाह्य दुवे
वर्ग:फ्रान्सचे प्रदेश
ओरछा
ओरछा हे ऐतिहासिक शहर भारताच्या मध्य प्रदेश राज्यातील बेतवा या नदीच्या किनारी आहे. ते झाशीपासून सुमारे १५ किलोमीटर दूर आहे. येथे १६ च्या शतकाचे दरम्यान एक किल्ला बांधण्यात आला आहे. त्याची बांधणी मुघल शैलीतील आहे. या किल्ल्यास अनेक मनोरे असून त्यात राजमहाल, जहॉंगीर महाल व राय प्रवीण महाल अशा नावाचे तीन महालही आहेत. त्यातील राय प्रवीण महालात दगडावर केलेले नक्षीकामही आहे.
पालघर तालुका
पालघर तालुक्यातील गावे
पालघर तालुक्यात खालील गावे येतात.
नैसर्गिक संपदा
पालघर तालुक्यात भरपूर वनसंपदा आढळते. पालघर तालुक्यातील मथाणे, एडवण, दातिवरे, केळवे, माहीम, शिरगाव, सातपाटी इत्यादी गावाला अरबी समुद्र किनारा लाभला आहे. येथील बऱ्याच गावात स्थलांतरित पक्षी येतात. परदेशी स्थलांतरित पक्ष्यांच्या आगमनाची सूचना शेकोट्या पक्षांच्या आगमनाने दिली जाते. शेकोट्या पक्षी पानटिलवा नावाने ही ओळखला जातो. ह्याचे शास्त्रीय नाव हिमांटोपस आहे.
संदर्भ
https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
वामन पुराण
वामन पुराण हे भगवान व्यासरचित १८ पुराणांपैकी एक पुराण आहे.
वामन पुराणाची मराठी रूपांतरे
वर्ग:पुराणे वर्ग:रिकामी पाने
हमसे ना टकराना
हमसेना टकराना हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये धर्मेंद्र यांनी काम केले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट
धूळपाटी/हिंदीमध्ये इस्लाम मध्ये औरतों चा नमाज चा सुन्नती तारिक
इस्लाम मध्ये, स्त्री प्रार्थना (अरबी: صلاة المرأة) ही इस्लामिक प्रार्थना (नमाज)ची वैशिष्ठ्ये, वैशिष्ट्ये आणि वैशिष्ट्ये दर्शवते जी स्त्री करतात.
सादरीकरण
मुख्य लेख: लिंग समानता
हे देखील पहा: इस्लाममधील महिला
सर्वशक्तिमान ईश्वर (अल्लाह) जवळ येण्यासाठी एक स्त्री इस्लाममध्ये जी प्रार्थना करते ती मानवतेतील तिचा भाऊ आणि इस्लाममधील पुरुषाने केलेल्या प्रार्थनेशी पूर्णपणे समान मानली जाते.
मुस्लिम स्त्री जेव्हा प्रार्थना करते तेव्हा तिच्या स्त्रीलिंगी वैशिष्ट्याबद्दल, मुस्लिम न्यायशास्त्रज्ञांनी (फुकाहा) स्त्रियांच्या प्रकरणांमध्ये आणि त्यांच्याशी सर्व बाजूंनी काय संबंधित आहे या अध्यायांमध्ये याबद्दल बोलले आहे आणि त्यांनी देवाच्या पुस्तकात जे आहे ते गोळा केले आहे ( कुराण) आणि मुहम्मदची सुन्नत, तसेच विद्वान आणि न्यायशास्त्रज्ञांचे म्हणणे, त्यांच्याशी संबंधित हदीस आणि टिप्पण्या.
प्रतिफळ भरून पावले
मुख्य लेख: थवाब
हे देखील पहा: चांगले आणि वाईट, इस्लाममधील नैतिकता आणि पापाबद्दल इस्लामिक विचार
प्रार्थना करणाऱ्या स्त्रीचे एकूण बक्षीस (थवाब) पुरुषाच्या एकूण बक्षीस सारखेच असते, कारण सर्वशक्तिमान देव तिला तिच्या मासिक पाळीच्या आधी आणि प्रसूतीनंतरच्या दिवसांत केलेल्या प्रार्थनांच्या प्रमाणात जबाबदार धरतो आणि जेव्हा तिची मासिक पाळी येते तेव्हा ती तिला बक्षीस देण्यापासून रोखत नाही, म्हणून पुरुषांपैकी कोणीही असे म्हणू नये की स्त्रीला बक्षीस नाही.
स्त्रीच्या कर्मकांडाचा अभाव (सालाह) याचा अर्थ असा आहे की तिच्यासाठी धार्मिक कार्य पुरुषाच्या कर्तव्यापेक्षा कमी आहे, परंतु बक्षीस आणि शिक्षा प्रत्येक लिंगाच्या संपूर्ण काळात येतात, जर तिने तिला नियुक्त केले तर, ती पूर्ण बक्षीस घेईल, आणि जर पुरुषाने त्याला नियुक्त केले तर तो पूर्ण बक्षीस घेईल.
त्या आधारावर, स्त्रीला प्रार्थनेच्या प्रतिफळात कमतरता आहे असे म्हणणे अनुमत नाही, कारण देवाने तिला असे बक्षीस दिले नाही की ज्या दिवशी त्याने प्रार्थना न करणे बंधनकारक होते त्या दिवशी तो त्याला करण्यापासून रोखेल.
मासिक पाळी
मुख्य लेख: इस्लाममध्ये मासिक पाळी
हे देखील पहा: संस्कृती आणि मासिक धर्म
देवाने स्त्रीला तिच्यावर अनिवार्य प्रार्थना न केल्याबद्दल जबाबदार धरत नाही, कारण त्याने तिला मासिक पाळीच्या दरम्यान प्रार्थना न करण्याची आणि उपवास न करण्याची स्पष्ट आणि बंधनकारक परवानगी दिली आहे आणि तिला तिच्यासाठी गणले जात नाही किंवा तिला शिक्षाही केली जात नाही. प्रार्थनेचा अभाव.
परंतु जर स्त्रीला वाहणारे आणि वाहणारे रक्त (इस्तिहाद) होत असेल, तर मासिक पाळीची वेळ आली तर तिने मासिक पाळीची नेहमीची वेळ संपेपर्यंत नमाज सोडली पाहिजे आणि जर मासिक पाळी संपली तर तिने धुणे (घुस्ल) करावे. ) रक्तातून आणि नंतर नेहमीच्या अनिवार्य प्रार्थना (फर्द) करा.
हिजाब
जकार्ता येथील इस्तिकलाल मशिदीत इंडोनेशियन मुली
मुख्य लेख: हिजाब
प्रार्थनेत मुस्लिम महिलेचा पोशाख कायदेशीर बुरखा (हिजाब) असतो जो चेहरा आणि हात वगळता तिचे सर्व शरीर झाकतो, इमाम अल-तिर्मिधी यांनी त्यांच्या जामी अल-तिर्मिधी या पुस्तकात सांगितलेल्या हदीसमध्ये म्हटले आहे. आस्तिकांची आई, आयशा बिंत अबी बकर, देव त्या दोघांवर प्रसन्न होऊ शकेल.
जुलै ४
बाह्य दुवे
जुलै २ - जुलै ३ - जुलै ४ - जुलै ५ - जुलै ६
वर्ग:ग्रेगरी दिनदर्शिका वर्ग:आंतरराष्ट्रीय दिनदर्शिका
नवाब
नवाब ही स्वातंत्र्यपूर्व भारतातील स्थानिक शासकांना सार्वभौम शासकाने दिलेली पदवी होती. ही पदवी सहसा मुसलमान शासकांना दिली जायची तर हिंदू शासकांना राजा किंवा महाराजा ही पदवी दिली जायची.
ठाणगाव (सिन्नर)
ठाणगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील सिन्नर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४१ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९८० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:सिन्नर तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
शेख झायेद मशीद
शेख झायेद मशीद (अरबी: جامع الشيخ زايد الكبير‎) ही संयुक्त अरब अमिरातीच्या अबु धाबी शहरातील एक प्रमुख मशीद आहे. ही अमिराती देशातील सर्वात मोठी मशीद असून तिला अबु धाबीचा अमीर शेख झायेद बिन सुल्तान अल नाह्यान ह्याचे नाव देण्यात आले आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:अबु धाबी वर्ग:मशिदी
दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९४७
५वी कसोटी
वर्ग:इ.स. १९४७ मधील क्रिकेट वर्ग:दक्षिण आफ्रिका क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे
विष्णुधर्मोत्तर पुराण
वर्ग:पुराणे वर्ग:रिकामी पाने
बेंजामिन ब्लूमचा वर्गीकरण सिद्धांत
बेंजामिन ब्लूम ( २१ फेब्रुवारी १९१३, मृत्यू: १३ सप्टेंबर १९९९) हा एक अमेरिकन शिक्षण मानसशास्त्रज्ञ होता. ब्लूमने शिक्षणक्षेत्रात ज्ञानाच्या आकलनाबाबत वर्गीकरणविषयक सिद्धांत मांडला, तो त्याच्या नावाने Bloom's Taxonomy ओळखला जातो. या सिद्धांताला मराठीत 'ब्लूम वर्गीकरण' म्हणतात. ब्लूमने परीक्षणाची एक पद्धती शोधली. त्यासाठी त्याने The Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals  या नावाचे एक मोठे पुस्तक लिहिले, ते १९५६ साली प्रकाशित झाले.
संदर्भ
वर्ग:मानसशास्त्रीय संकल्पना
शेख लोत्फ अल्लाह मशीद
शेख लोत्फ अल्लाह मशीद (पर्शियन:مسجد شیخ لطف الله‎) इराणच्या इस्फहान शहरातील मशीद आहे.
वर्ग:इस्फहान वर्ग:मशिदी
इ.स. ६३
समाप्ती
वर्ग:इ.स. ६३ वर्ग:इ.स.च्या ६० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
60er
फ्रेड (फुटबॉल खेळाडू)
फ्रेदेरिको चावेझ ग्वेदेझ उर्फ फ्रेड (Frederico Chaves Guedes; ) हा एक ब्राझीलीयन फुटबॉलपटू आहे. २००५ पासून राष्ट्रीय संघाचा भाग असलेला फ्रेड २०१० व २०१४ फिफा विश्वचषक, २००७ व २०११ कोपा आमेरिका तसेच २०१३ फिफा कॉन्फेडरेशन्स चषक स्पर्धांमध्ये ब्राझीलकडून खेळला आहे. क्लब पातळीवर फ्रेड २००५-०९ दरम्यान फ्रान्सच्या लीग १मधील ऑलिंपिक ल्यों तर २००९ पासून ब्राझीलमधील फ्लुमिनेन्स ह्या क्लबांसाठी खेळत आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:ब्राझीलचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शिवाजी सातवा
त्यांचे पूर्ण नाव छत्रपती शिवाजी (सातवा) महाराज साहेब बहादूर होते.
सांब पुराण
वर्ग:पुराणे वर्ग:रिकामी पाने
हॅरी ट्रुमन (निःसंदिग्धीकरण)
हॅरी ट्रुमन हे अनेक ठिकाणी वापरलेले नाव आहे -
दासो दिगंबर देशपांडे
. दासो दिगंबरपंत देशपांडे ऊर्फ दासोपंत (इ.स. १५५१ - इ.स. १६१६) हे मराठी भाषेच्या इतिहासातील सर्वाधिक लेखन करणारे संत-कवी होते. यांचा जन्म शके १४७३मध्ये अधिक भाद्रपद कृष्ण अष्टमी रोजी सोमवारी झाला होता. ते संत एकनाथांचे समकालीन होते. दासोपंत दत्तात्रेयांचे परम भक्त होते. यांच्या एकूण रचनांची संख्या सुमारे ५ लाख ओव्यांपर्यंत समजली जाते. त्यांनी काही लिखाण दिगंबरानुचर या टोपणनावाखाली केले आहे.त्यांना संत सर्वज्ञ दासोपंत असेही म्हणतात.
हॅरी ट्रुमन (निःसंदिग्धीकरण)
मनोरंजन
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
दासो दिगंबर देशपांडे
संत सर्वज्ञ दासोपंत हे इसवी सनाच्या १६-१७ व्या शतकात होऊन गेले. मध्ययुगातील नाथपंचक म्हणजे संत एकनाथ, जनीजनार्दन, रामा जनार्दन, विठा रेणुकानंदन आणि संत सर्वज्ञ दासोपंत हे होय. या पंचकांतीलच नव्हे तर एकूणच आजवरच्या संत काव्यांत सर्वाधिक, प्रचंड काव्यनिर्मिती करणारे संत म्हणजे दासोपंत होत. त्यांनी केवळ अफाट साहित्य निर्माण केले, असे नाही तर त्यातील वैविध्य, वैचित्र्य, विलक्षणता यामुळे त्यांचे साहित्य संत काव्यांत आपली विशिष्टता सिद्ध करते. त्यांनी अंबाजोगाईत मंदिर परंपरेत धर्मसंप्रदायी उपासनेला कलात्मक अधिष्ठान दिले.
संत दासोपंतांचे चरित्र
बेदर परगण्यातील नारायणपेठी दिगंबरपंत हे बेदरच्या अलीच्या दरबारात कमाविसदार होते. दिगंबरपंतांकडे पंचमहाली देशमुख-देशपांडेपण होतं. दिगंबरपंत व पार्वतीबाईंच्या पोटी मोठय़ा नवसाने शके १४७३ (सन १५५१) अधिक भाद्रपद वद्य अष्टमीला दासोचा जन्म झाला. बालपणापासूनच अत्यंत हुशार असलेल्या दासोने वयाच्या पाचव्या वर्षी, मुंज होताच चारही वेद मुखोद्गत म्हणून दाखविले, असे सांगितले जाते. पुढे वयाच्या १६व्या वर्षी गद्वालच्या सावकाराच्या मुलीशी - जानकीशी - त्याचा विवाह झाला.
आख्यायिका
राज्यात दुष्काळ पडला. लोकांची अन्नान्न दशा झाली आणि दिगंबरपंताच्या ठायी असलेली भूतदया जागी झाली. त्यांनी सरकारी कोठारांतील सर्व धान्य गोरगरिबांना वाटून टाकले. त्या वर्षी दिगंबरपंतांनी साराही जमा करून भरला नाही. बादशहाला ही गोष्ट कळताच दिगंबरपंतांना दरबारात हजर राहण्याचे आदेश दिले. दिगंबरपंत आपल्या लवाजम्यासह दरबारात हजर झाले. सोबत दासो होता. बादशहाने कोठारे खुली करण्याबद्दल जाब विचारला. दिगंबरपंतांचे, मला गरिबांची दया, आली हे उत्तर ऐकून बादशहा आणखीनच संतापला. त्यानं फर्मान सोडले, एक महिन्याच्या आत पाच लक्ष सुवर्णमुद्रा सरकारी खजिन्यात जमा करा. तोवर दासोला इथं ओलीस म्हणून नरजकैदेत राहावे लागेल. एक महिन्याच्या आत मुद्रा भरल्या नाहीत तर दासोला मुसलमान केले जाईल. हे निर्वाणीचे शब्द ऐकले आणि दिगंबरपंतांवर आभाळच कोसळले. त्यांची चूक त्यांना मान्य होती पण त्याची एवढी मोठी शिक्षा भोगावी लागेल अशी कल्पनाही त्यांनी केली नव्हती. आपला नुकतेच लग्न झालेला कोवळा पोरगा आपण आपल्या हाताने कसायाच्या ताब्यात दिला असे त्यांना वाटू लागले. पण आता काहीच इलाज नव्हता. दिगंबरपंत खालमानेने घरी आले. पार्वतीबाईंना ही गोष्ट कळली आणि त्यांनी धीरच सोडला नुकतीच लग्न होऊन आलेली जानकी तर अजाणच होती. ती भांबावून गेली. एवढी मोठी रक्कम दिगंबरपंतांना भरणे कदापीही शक्य नव्हते. दासो बादशहाच्या नजरकैदेत होता. तो रोज झरणीनृसिंहाला जाई, तिथे स्थान-संध्या आदी आन्हिके करी. बादशहाने भोजन खर्चासाठी म्हणून दिलेले पैसे ब्राह्मणांना दान करी आणि परत येई. त्याच्या कोवळ्या वयातील गंभीर मुद्रेकडे पाहून लोक हळहळ करीत. आता हा तेजस्वी ब्राह्मण मुलगा मुसलमान होणार याचे दुःखही त्यांना होत असे. पण बादशहाच्या आज्ञेपुढे काहीच चालत नव्हते. एक महिना भरत आला. शेवटचा दिवस आला. इकडे दासोने आणि तिकडे दिगंबरपंतांनी व पार्वतीबाईंनी तर आशाच सोडून दिली होती! दासो आपल्या सात पिढ्यांपासून असलेल्या कुलदैवताला, श्रीदत्तात्रेयाला, आर्त टाहो फोडून आळवीत होता आणि दिवसाच्या शेवटच्या प्रहरी सूर्य मावळताना हातात काठी, डोक्यावर मुंडासे, खांद्यावर घोंगडी अशा वेषातील दत्ताजी पाडेवार बादशहापुढे हजर झाला. "मी दिगंबरपंतांचा सात पिढ्यांपासून सेवक आहे, माझे नाव दत्ताजी पाडेवार. मला दिगंबरपंतांनी या मुद्रा देऊन पाठवले आहे", असे म्हणून त्याने हातातली पाच लक्ष मुद्रा असलेली चंची बादशहाच्या पुढ्यात खळखळा ओतली. मुद्रा मिळाल्याची पावती मागितली. आणि पावती घेऊन तो गेलासुद्धा. ही गोष्ट दासोला कळली आणि त्याच्या डोक्यात लख्खप्रकाश पडला. आपण श्रीदत्तात्रेयाच्या दर्शनाला मुकलो हे त्याच्या ध्यानात आले. बादशहा मात्र भाग्यवान, त्याला श्रीदत्ताचे दर्शन झाले, असे वाटले.
बादशहाने दासोची पालखीतून पाठवणी केली लोकांत आनंदीआनंद झाला. दिगंबरपंत व पार्वतीबाई आनंदाने हरखून गेले. पण या आनंदोत्सवात वरवर आनंदी दिसणारा दासो मात्र अस्वस्थ होता. हा दत्ताजी पाडेवार म्हणजे प्रत्यक्ष श्री दत्तात्रेयच असावा हे जाणून दासोला दत्तात्रेयाच्या दर्शनाचा ध्यास लागला. आणि घरी आल्यानंतर काही दिवसांतच घर-संसाराचा त्याग करून दासो घराबाहेर पडला. काही काळ भ्रमणानंतर माहूरगडी १२ वर्षे तपश्चर्या करून त्यांनी ज्ञान-योग सिद्ध आणि साध्य केला.
श्रीदत्तात्रेयाच्या आदेशावरून दासोपंत राक्षसभुवनी गेले तिथे गंगातीरी वाळूमध्ये दत्तात्रेयांच्या पादुकांचा प्रसाद प्राप्त झाला. आजही धाकटे देवघरी या पादुका पाहावयास मिळतात. कर्नाटकात डाकुळगी, औरंगाबाद जिल्ह्यातील वैजापूर जवळील हिलालपूर येथे दासोपंतांनी शिष्यांस अनुग्रह दिला.
पती घरातून निघून जाऊन १२ वर्षे होऊन गेल्यामुळे दिगंबरपंत व पार्वतीबाई वैधव्य पत्करण्यासाठीच्या विधीसाठी जानकीला वाणीसंगमावर घेऊन आले. तिथेच व्याघ्रेश्वराच्या मंदिरात दासोपंत बसलेले होते. त्यांनी या मंडळींना ओळखले आणि हे कृत्य तूर्तास थांबवावे, असा निरोप दिला. हा निरोप कोणी दिला त्यांची भेट घ्यावी, दर्शन घ्यावे म्हणून ही सर्व मंडळी व्याघ्रेश्वराच्या मंदिरात आली आणि जानकीने तात्काळ आपल्या पतीस ओळखले. सर्वाची पुनश्च भेट झाली. दिगंबरपंतांनी नारायणपेठी असलेली जहागिरी आपल्या कारभाऱ्याच्या नावे करून दिली. पुन्हा नारायणपेठी न जाण्यासाठी. दासोपंत सर्वासह अंबाजोगाईस आले. गावाच्या मध्यवस्तीत असलेल्या (भटगल्ली) गणपती मंदिरात मुक्काम ठोकला. सितोपंत हे गावातलं बडे प्रस्थ. त्यांची स्वारी पालखीतून देवीच्या दर्शनासाठी निघाली. त्यांचा एक पण होता. की, मला नजरेने जो समाधी लावील, त्यालाच मी गुरू करीन. दासोपंतांची आणि सितोपंतांची नजरानजर झाली मात्र सितोपंतांची शुद्ध हरपली. सितोपंत शुद्धीवर आले तेव्हा त्यांचे मस्तक दासोपंतांच्या चरणांवर होते. सितोपंतांनी दासोपंतांची राहण्याची सर्व व्यवस्था लावली. आजचे धाकटे देवघर म्हणजे दासोपंतांचे वास्तव्य असलेले घर होय.
धाकट्या देवघरात राहत असताना, दासोपंत रोजची नित्यकर्मे, आन्हिके आटोपत आणि अव्याहत लेखन करीत. साधारणपणे वयाच्या ३५-४० व्या वर्षी ते अंबाजोगाईस स्थिरावले. या वेळी त्यांनी लेखनास सुरुवात केली असे गृहीत धरल्यास, त्यांनी वयाच्या ६४ व्या वर्षांपर्यंत म्हणजे २० ते २५ वर्षे अखंड लेखन केले. त्यांना दररोज एक ढब्बू पैसा किंमतीची शाई लागे असे सांगतात.
माघ वद्य षष्ठी शके १५३७ला ते समाधिस्थ होऊन श्री दत्तस्वरूपात विलीन झाले.
दासोपंतांची पासोडी
दासोपंतांच्या वाङ्मय मंदिराचा कळस म्हणजे त्यांची पंचीकरण ‘पासोडी’ होय. ४० फूट लांब आणि चार फूट रुंद अशा कापडावर पंचीकरण, अध्यात्मज्ञानाचा विषय चित्राकृतींतून मांडलेली ही पासोडी मराठी संतवाङ्मयात अनन्य, अपूर्व व एकमेवाद्वितीय अशीच म्हणावी लागेल.
प्राचीन काळी पांघरण्यासाठी वापरण्यात येणाऱ्या जाड्या-भरड्या कापडास पासोडी म्हणत असत. या कापडावर खळीचे लेप देऊन सुकविले जाते. ग्रॅफाईटची पावडर, कवडय़ांच्या साहाय्याने घासून हा कपडा गुळगुळीत केला जातो. या प्रक्रियेतून पासोडी टिकाऊ व मजबूत बनवली जाते. अशा पासोडीवर वेदान्ताचे आकृतीसह स्पष्टीकरण देताना, कपाटाकृती विवरणात्मक मांडणी करताना, कागदाला कागद जोडून लिहिणे गैरसोयीचे व त्याची काळजीपूर्वक हाताळणी करणे व ते दीर्घ काल टिकणे अशक्य व अवघड झाले असते. म्हणूनच पिढ्यान्‌पिढ्या हा अमूल्य विषय अमीट राहावा या उद्देशाने दासोपंतांनी ‘कापड’ हे वैशिष्ट्यपूर्ण माध्यम वापरून चित्राकृतीतून अध्यात्मासारखा विषय प्रतिपादन करणे ही कल्पनाच मुळात अभिनव आहे. यातूनच दासोपंतांतील कलावंताच्या सर्जन व सृजनशक्तीचे दर्शन घडते व अभिजात शिक्षकही मनात ठसतो. विषयांची मांडणी करताना त्या अनुषंगाने त्यांनी अश्वत्थवृक्ष, सर्प, भावचक्र, पंचकोशचक्र, स्थूलादिदेहचक्र, श्रीदत्तमूर्ती, माला, त्रिशूल, शंख, डमरू, कमंडलू, चक्र व हंस या चित्रांचे रेखाटन केले आहे. दासोपंत एक उत्तम चित्रकार होते याची साक्ष पासोडीतील चित्रांवरून सहजच मिळते.
संपूर्ण पासोडीच्या भोवती सुरेख आणि सुबक अशी वेलबुट्टी काढलेली आहे. चित्रांतील रेषा अत्यंत भावसूचक भासतात. त्यातील वळणे (स्ट्रोक्स) कुशल चित्रकाराचे दर्शन घडवितात. विशेष गोष्ट अशी की, प्रत्येक चित्रात त्यात मावेल असा त्या चित्राचा कार्यकारणभाव व्यक्त करणारा मजकूर योजनाबद्ध रितीने लिहिलेला दिसतो. कुठेही अक्षरांची दाटी नाही किंवा बळेच मजकूर कोंबून बसवलेला नाही. कुठेही खाडाखोड नाही. नियोजनपूर्वक संतुलित असे हे नेटके चित्रमय वाङ्मय विलक्षण म्हणावे लागते.
शास्त्राच्या अनुषंगाने विचार केल्यास वेदान्तशास्त्रातील पंचकोशचक्र दर्शविण्यासाठी त्यांनी ह्रदयाच्या आकाराप्रमाणे चित्राकार घेतला आहे. अश्वत्थवृक्षाची अप्रतिम मांडणी, सर्प व हंसातील सजीवपणा किंवा स्थूलादिदेहचक्रांत तांबड्या, निळ्या रंगांचा केलेला वापर, तसेच कपाटाकृतीच्या आधारे केलेली शिक्षकी शैलीतील मांडणी यावरून अत्यंत परिश्रमपूर्वक व अभ्यासपूर्ण केलेली ही वाङ्मयनिर्मिती आहे हे लक्षात येते. प्राचीन काळापासून विश्वाचे मूळ शोधणे, सृष्टिप्रक्रियेला सांख्ययोगाधाराने पंचीकरणाद्वारे मांडू पाहणे हा मानवी-प्रज्ञेचा आविष्कार होय. यात प्राचीन ऋषी-मुनींपासून मुकुंदराज, यंबक, ज्ञानेश्वर, सोपानदेव, जनार्दन स्वामी, मृत्युंजय स्वामी, रंगनाथबुवा निगडीकर, दीन कवी, हरिबुवा, मौनी स्वामी इत्यादींनी पंचीकरणावर स्वतंत्र रचना केल्या. परंतु आजवर निर्माण झालेल्या या पारमार्थिक वेदान्ती वाङ्मयात दासोपंतांची पासोडी ही वेदान्तातील पंचीकरण इतक्या सूक्ष्मपणे, विस्ताराने विवरण करणारी एकमेव आकृत्या असलेली व चित्रमय वाङ्मयीन रचना असावी.
दासोपंतांची पंचीकरण कल्पना
सकळ विश्वाचे कारण
निमित्य आणि उपादान
जेथे कार्यना कारण माया अविद्य भान
जीऊ ईश्वरूना आन वस्तुजात
ज्ञाता ज्ञेयना जेथ
ज्ञान कर्ता कार्यना कारण
ऐसे सच्चिदानंदमय संपूर्ण परब्रह्म
वाङ्मयीन व्यक्तिमत्त्व
संत सर्वज्ञ दासोपंतांची वाङ्मयनिर्मिती विपुल असून त्यातील वैविध्य लक्षवेधी आहे. ५० ते ५२ लहान-मोठ्या संस्कृत-प्राकृत ग्रंथांची केवळ सूचीच आज पाहावयास मिळते. सव्वा लक्ष ओव्यांचे प्रदीर्घ गीताभाष्य (दासोपंती केला गीतार्णव मानावा सव्वा लाख -मोरोपंत) म्हणजे दासोपंतांचा ‘गीतार्णव’ होय! ‘दिगंबरानुचर’ ही नाममुद्रा धारण करून दासोपंतांनी आपले ग्रंथ लिहिले. गीतेच्या श्लोकांवर स्वयंप्रज्ञा भाष्य व परमार्थ निरूपण ही मुख्य विषयभूमिका स्वीकारून विवेचनातून चिंतन करणारे निबंध, समाजकथा, बोधकथा सांगत प्रशस्त विवेचनशैलीने, विस्ताराने विषय मांडणी, यांत केलेली दिसते. म्हणूनच गीतेचा अर्णवच निर्माण झाला. गीतार्णवात दासोपंतांतील निबंधकार, प्रबोधनकार, कथाकार अभिव्यक्त होतो. रसाळ निवेदन करीत दासोपंत गीतेच्या श्लोकांच्या निरूपणात रूढार्थाहून निराळे अर्थ देतात. गीतार्णवातील शिवकालखंडपूर्व राजनीती विचार (१५०० ओव्यांतून), कृषिधर्म व वाणिज्य धर्म तसेच धर्मावरील चिंतन व भाष्य दासोपंतांची स्वतंत्र सामाजिक प्रज्ञा प्रदर्शित करतात. शिवाजीच्या गनिमी काव्यास पूर्वीचे दासोपंतांचे ‘मायायुद्ध’ मार्गदर्शक ठरले असावे काय? समर्थ रामदासांच्या विचारांची बैठक तयार होण्यास दासोपंतांचे ग्रंथ कारण-प्रेरणा ठरले असावेत काय?
‘मागा गीतार्णव रचिले
ते समुद्रचि होऊनि गेले
न वचेचि कवणा उल्लंघिले
गीतार्थबोधचंद्रिका आरंभिली
हे ‘लघुटीका संतोषी करू लोकां श्रोतयांते’ या त्यांच्या ओवीवरून सामान्य लोकांच्या संतोषाची बूज ठेवूनच त्यांना डोळ्यांसमोर ठेवूनच दासोपंतांनी ग्रंथरचना केली. गीतार्थबोधचंद्रिकेत गीतेच्या श्लोकांवर थोडके संस्कृत भाष्य करून दासोपंतांनी पुढे प्राकृत निरूपण केले आहे.
‘योगसंपत्ती’ हा मुख्य प्रतिपाद्य विषय असलेला गुरुशिष्यसंवाद रूपाने लिहिलेला- तत्त्वज्ञानात्मक ग्रंथ म्हणजे ‘ग्रंथराज’ होय. सिद्धराज आगम या ग्रंथात गुरूपरीक्षा, शिष्यपरीक्षा, गुरूदर्शन, यंत्रपूजा, मानसिक पूजा, कालनियम कर्म, श्रीदत्ताच्या १६ अवतारांचे विवेचन इ.विषय येतात. अवधूतराज हा गुरू-शिष्य संवादी तत्त्वज्ञानात्मक ग्रंथ, प्रबोधोदय (पूर्वार्ध-उत्तरार्ध) हा मुमुक्षुंसाठी लिहिलेला ग्रंथ वाक्यवृत्ती (गद्यात्मक), वाक्यवृत्ती (पद्यात्मक), सार्थगीता, स्थूल गीता, अवधूत गीता, अनुगीता, पंचीकरणप्रबोध या प्राकृत रचना तसेच प्रणव व्याख्या, पुरुषसूक्तार्थ प्रकाश:, गायत्री मंत्रभाष्य, दत्तात्रेय माहात्म्य, सिद्धराजागम, बोधप्रक्रिया, गुरुप्रसाद, अद्वैतश्रुतिसार, गीतार्थबोध, उपनिषदर्थप्रकाश या संस्कृत ग्रंथकृती सूचित तसेच वाङ्मयेतिहासाच्या ग्रंथात उल्लेखिलेल्या आढळतात. परंतु यातील एकही रचना संशोधकास, अभ्यासकांस आज पाहावयासही मिळत नाही. याशिवाय अनेक स्तोत्रे, पूजाविधी, दत्तात्रेय सहस्रनामावली, दत्तात्रेय द्वादशनाम, दत्तात्रेय शतनाम, गीतार्थ प्रबंधस्तोत्र, शिवस्तोत्र, षोडशस्तोत्र, भक्तराजकवच, मंगलमूíतपूजा, मासिक पूजा, यंत्रपूजा, उपकालस्तोत्र, वेदपादाख्यान, षोडशयंत्र, दत्तात्रेय दशनाम, षोडशनाम, अत्रिपंचक, सिद्धदत्तात्रेय, गुरूस्तोत्र, सीताज्वरनिवारणस्तोत्र, वज्रपंजरस्तोत्र, दत्तात्रेय नामावली, महापूजा, वैदिक पूजा, सिद्धमाला, षोडशावतार प्रादुर्भावस्तोत्र, षड्गुरू यंत्र, इ.स्फुट रचनांची नोंद मिळते यातील काही रचनाच फक्त आज उपलब्ध आहेत.
संत दासोपंतांचे पदार्णव
दासोपंतांनी सव्वालक्ष पदांचा ‘पदार्णव’ रचला. आजमितीस त्यांची ३००० ते ३५०० पदेच उपलब्ध आहेत. मध्ययुगातील ज्ञानदेव, नामदेव, एकनाथ या पूर्वसूरींच्या रचनांचा मंद परिमळ, तरीही स्वयंप्रज्ञ भावानुभवांची सुसंघटित आशयघन, भक्तिपर पदरचना संत दासोपंतांनी केली. संत दासोपंतांच्या पदरचनेत विविध आकृतिबंध आढळतात. त्यात ओवी, धवळे, ध्रुवा, चौचरणी, जती, अभंग, पद, प्रबंध, आरती, शेजारती, लळित आरती, भारूड, गवळण, विरहिणी, पाळणा, हिंदूोळा, कूट, स्तोत्र, श्लोक, अष्टक यांचा समावेश होतो. यातील चौचरणी, जती, ध्रुवा हे आकृतिबंध प्राचीन महानुभावी वाङ्मयात आढळतात. त्यानंतर ते दासोपंतांनीच हाताळलेले दिसतात. तसेच दासोपंतांची ‘हिंदूोळा’ आकृतिबंधाची रचना एकूणच संत वाङ्मयात लक्षणीय ठरते. भारूडसदृश ‘लळित पदे’ म्हणजेच विविध ‘रूपके’ दासोपंतांनी रचली. तसेच दासोपंतांची काही नाटय़ात्मक दीर्घ पदेही (पदनाटय़) संत वाङ्मयातील काव्य क्षेत्रात विलक्षण ठरतात.
कवीमनाची भावावस्था, उत्कटता, तिची सूक्ष्मातिसूक्ष्म व तरल स्पंदने, संवेदना यांवरच कलाकृतीचे, रचनेचे बाह्य़स्वरूप निश्चित होते. आशयाच्या दृष्टीने, विचार, कल्पना, तत्त्व, भावविभाव, अर्थ या घटकांचा तर आविष्काराच्या दृष्टीने प्रतिमा संकेत, प्रतीके, अलंकार, शब्दकळा, शैली, वृत्त, लय, रचना यांची मांडणी, योजना या घटकांचा विचार करावा लागतो.
दासोपंतांच्या पदरचनेतील विविध आकृतिबंध आणि आशय-आविष्काराच्या अनुषंगाने येणारे विविध भावविभाव, विषय, संत कवितेच्या क्षेत्रांत अभ्यसनीय ठरतात.
पदरचनेतील भावकल्लोळ
सर्वच संतांची भावकविता ही सहजोद्गार असते. ती नेणिवेची कविता असते. दासोपंतांची भावकविता नेणिवेची आत्मनिवेदनात्मक तसेच संवादी सहजोद्गार असूनही जाणिवेने लिहिलेली आहे असे वाटते. मनाची विशिष्ट भाववृत्ती, उत्कटता जो उपजत, आंतरिक स्फुरण असलेला प्रातिभ आविष्कार करते, ते म्हणजे ‘भावकाव्य’
आठविता तुझे गुण दोन्ही सजळ जाले नयन दत्ता कई येसील भेटी? प्राणपंचक धरिले कंठी दासोपंत निःसीम दत्तभक्त होते. हा भक्त देवाला अनेक भूमिकांतून पाहतो. विविध नातेसंबंधांनी, विविध भूमिकांतून त्याची कल्पना करतो. त्या-त्या भूमिकेच्या अनुषंगाने भक्तांच्या मनांत अनेकविध भावतरंग निर्माण होतात. या विविध भूमिकांतील भक्ताची अनुभूती, तन्मयता, देवाच्या रूप-गुणांचे वर्णन, त्याच्याविषयी वाटणारी आत्यंतिक ओढ, पराकोटीचे प्रेम, कृतकृत्यता, अनन्यशरणता, आर्तता इ. भाव विविध अनुबंधांतून व्यक्त होत असतात. हा भक्त कधी बालक होतो तर कधी पाडस होतो. चातक, पतंग होऊन श्रीदत्ताचा धावा करतो. पाण्याबाहेर तळमळणारी मासोळी होतो, सासुरवाशीण लेक होतो. श्रीदत्ताची विरही प्रेयसी होतो, कधी श्रीदत्ताची पतिव्रता होतो तर कधी व्यभिचारिणी होतो. श्रीदत्ताविषयीचे प्रेम विविध भावच्छटांतून व्यक्त करणाऱ्या पदरचनांतून भक्तिप्रेमाचा पूर लोटलेला दिसतो. प्रेम दे मज प्रेम दे सर्व सुख मज प्रेम दे ‘अवधूता रे! जळधरा; कई वोळसी अमृतधारा तुझे चातकु मी पाखरू; कवणाची आशा करू? ‘कवळीन दोही बाही ऐसी आवडी होतसे देही दत्ता! नीरास करिसी काह्य? परमात्मया योगीराया’ या पदरचनांतून शुद्ध भक्तिभाव, वत्सलभाव, प्रीतीभाव, क्षमापराधी भाव आढळतो. दत्तसंप्रदायात दासोपंतांची ‘विरहिणी’ लक्षणीय म्हणावी लागेल. अभिलाषा, चिंता, स्मरण, गुणकथन, उद्वेग, प्रलाप, उन्माद, व्याधी, जडता, मूच्र्छा, मरण अशा दशांगांतून व लास्यांगातून विरहिण्यांची भावस्पंदने अभिव्यक्त होतात. ‘चांदु चंदन न साहे गायन श्री दत्तेवीण सखीये वेचती प्राण’ ‘चांदु चंदने माये चंपक चेतने मूळी लागती बाण ‘बाइये! चंदन अंगी न साहे परिमळ तो वाया जाय चंद्रु चांदिणे करी काये? प्राणनाथु वो कैसे नि ये? पाखंड खंडन करणारी, दंभस्फोट करणारी पदे, हरि-हर ऐक्य प्रतिपादन करणारी पदे, गुरुमहिमा व्यक्त करणारी पदे, सगुण-निर्गुण द्वैतभावाचा विलक्षण अद्वैतभाव व्यक्त करणारी पदे, जन नाम-गुणसंकीर्तनाचा पुरस्कार करणारी पदे ही समाज प्रबोधनाच्या कळवळ्यापोटीच निर्माण झालेली पदरचना आहे. बाह्य मौनी जडु अंतरी बोले मन चंचळ लावितो डोळे वेष देखोनिया वेधले जन अंतरिचे ज्ञान कवणु जाणे? ‘ह्रदयी कामना, क्रोधु असंवरू संन्यासु तो वरि काई वाक्य विचारणा, प्रणवाचा जपु, निष्ठेसि ठावोचि नाही दंड कमंडलु पादुका काशाय वस्त्र पवित्रसे देही अंतरीची खूण न कळे प्राणीया न सुधी बोडिकी डोई
दासोपंतांच्या पदांतील नाट्य-नृत्य
संत दासोपंतांच्या पदार्णवातील काही पदांतून विशिष्ट प्रसंगांचे वर्णन, कथन तसेच वैशिष्टयपूर्ण नाटय़ात्मक निवेदन असलेली लक्षणीय पदे आहेत. काही पदांवर शीर्षकाची नोंद आढळते तर काही पदांचा समूह (सलग ५, १० इत्यादी) अभ्यासताना त्यातील अनुस्यूत सूत्र, अंतसंबंधावरून, ती पदे म्हणजे ‘पद्यनाट्य’ असावे असे वाटते. यात ‘जन्मकाळची पदे’, ‘हळदुली’, ‘प्रीतीकळहो’, ‘नामनिर्देशु’ आणि ‘गूज’ अशी शीर्षके असलेली नाट्यपदे आहेत तर काही पदसमूह विविध विषयांवर गुंफलेली पदनाट्ये आहेत. यांत श्रीदत्त आणि ऋषिपुत्र यांतील वनक्रीडा, त्यांच्यातील चर्चा, जन्मकाळचे प्रसंगवर्णन, संवाद आढळतात.
लळित
दासोपंतांचे ‘लळित’ म्हणजे ‘रूपके’, ‘कूट’, ‘खेळिया’, ‘नवल’, ‘कोडे’, सामाजिक, कौटुंबिक अशा अनेक विषयांना स्पर्श करणाऱ्या विविध सोंगांचे रंगाविष्करणच होय. लोकनाट्याचा मंदिर परंपरेतील अवतार म्हणजेच ‘लळित’ असे म्हटल्यास वावगे ठरू नये. संतांनी परमार्थाचे शिक्षण मनोरंजक पद्धतीने देताना, ‘समाजजागर’ही केला. पाखंडी लोकांच्या बाह्य़रूपातील फोलपणा स्पष्ट करून समाजशिक्षकाची भूमिका विविध पात्रांतून वठविण्यासाठी रंगपीठावर केलेली लळिताची योजना म्हणजे लोकसंस्कृतीच्या माध्यमातून लोकविषयाचा, लोकमानसाचा विविध अंगांनी, विविध रंगांनी नटवून मांडलेल्या लोकवाङ्मयाचा लोकरंग, भक्तिरंग, रंजन, प्रबोधनाच्या साहाय्याने घडविलेला रंगपीठीय रंगाविष्कार! दासोपंतांच्या लळितात गोंधळ, जोगवा, भुत्या, दिवटी, डफगाणे, वासुदेव, बाळसंतोष, इ. लोकसंस्कृतीच्या उपासकांवर आधारित लळित पदे आढळतात. पंथोपपंथांच्या उपासना मार्गाच्या साधकांवर आधारित जोगी, जोगन, बैरागी, बैरागन, पीर-फकीर, कानफाटे, संन्यासी, जंगम, नाथ, पांगुळ ही लळित पदे आढळतात तर टिपरी, गोफ, फुगडी, कोंबडा (काठखेळ), पिंगळा, मुंढे-हिजडे, सोवरी, इ. खेळिया धाटणीची लळित पदे आहेत. कर्मविधीवर आधारित स्नान, संध्या, तर्पण, अग्निहोत्र ही पदे आहेत. विविध व्यावसायिकांवर आधारित सुकाळ शेटी, वाणी, गौळण, शेतकरी, गारुडी, सिपाई, जातक, ज्योतिषी, पारधी, शास्त्री, वैद्य, भाट, जखडी इ. पदे आढळतात. स्त्रियांची कामे व त्या संबंधित वस्तूंवर आढळणारी पदे- जाते, सडा, चाळणी, इ. आहेत. कौटुंबिक नातेसंबंधावर आधारलेली मामी, भाऊ, गृहस्थ ही पदे आहेत. देवतांवर आधारित ब्रह्मदेव, विष्णूदेव, महादेव ही पदे असून ही सोंगे मात्र सादर होत नाहीत. एकूण ५० ते ५५ लळित पदे (सोंगे) उपलब्ध हस्तलिखितांत असली तरी आजमितीस केवळ १५ ते १६ लळित पदे (सोंगे) देवघरांतील रंगपीठावर सादर होतात.
‘अविद्य सुविद्य दोन्ही हात मिळविती भक्ति ते सांडूनि बाई, अभक्त फेऱ्या घेती फू गडी फू गं दत्तु माय तू गं’ (फुगडी) सर्वज्ञ बाळा आली गोंधळा, योगीया तारण हेतू गे माये परिस योगी वाजवी शिंगी, चेवविला अवधूतू गे माये (गोंधळ) }}
संत दासोपंतांच्या पद्यनाट्यावरून, लळित पदांवरून सर्वज्ञ दासोपंत उत्तम ‘नाटककार’, ‘रंगकर्मी’, ‘दिग्दर्शक’ होते हे सिद्ध होते. अध्यात्म ज्ञानी तरीही सगुणाचा प्रेमवेडा उपासक असलेला हा श्रीदत्तभक्त मध्ययुगातील अंबाजोगाईच्या देवघराच्या रंगपीठावरचा अधिकारी कलावंत होता हे निश्चित.
पदांतील भाषावैविध्य
दासोपंतांच्या सव्वालक्ष पदांच्या अर्णवात विविध भाषांची पदे आढळतात. त्यात संस्कृत, प्राकृत, मराठी (नागर, ग्रामीण, वैदर्भीय बोली) हिंदूी (हिंदूुस्थानी विविध छटा), ब्रज, फार्सी-उर्दूमिश्रीत हिंदूी, कन्नड, तेलुगु इ. भाषावैविध्य आहे. तसेच हिंदी-मराठी या दोन भाषामिश्रित मणिप्रवाळ रचनाही आढळते. दासोपंतांचे तीर्थाटन, विविध प्रांतांतून भ्रमण आणि तेलंगणा व कर्नाटक यांच्या सीमेवर असलेली त्यांची जन्मभूमी, महाराष्ट्रातील दीर्घकालीन वास्तव्य; यामुळे त्यांची पदरचना बहुभाषिक बनली.
संत दासोपंतांच्या पदांतील संगीत
संगीताचा मूळ हेतू मोक्षसाधन आहे. मोक्षप्राप्तीच्या नादब्रह्म उपासनेचे संगीत हे ‘साध्य’ नसून ‘साधन’ आहे. ब्रह्मानंदाच्या स्वरूपाचे दर्शन घडविण्याची नादब्रह्माची शक्ती आहे. नादब्रह्माचे पूर्णार्थाने व पूर्णत्वाने आकलन होण्यासाठी शरीरशास्त्र, मानसशास्त्र, इंद्रिय विज्ञानशास्त्र, योगशास्त्र आणि सर्व शास्त्रांचे प्रधान शास्त्र असे वेदान्तशास्त्र इ. अनेक शास्त्रांचा अभ्यास करावा लागतो. दासोपंतांच्या इतर गद्यपद्य ग्रंथांतील मीमांसा, विवेचन, चिकित्सापूर्ण बौद्धिक विषय प्रतिपादन व पदार्णवातील संगीत यावरून दासोपंतांचा वरील सर्व शास्त्रांचा अभ्यास असला पाहिजे. संतांनी सिद्धांच्या असामान्य मोक्षगायन परंपरांचा अवलंब करून यातून सामान्य जनांना भक्तिमार्ग सांगितला व याच प्रेरणेतून पदनिर्मिती झाली.
दासोपंतांची संगीत पद्धती
१५ व्या शतकानंतर दक्षिण हिंदुस्थानी संगीत पद्धती उदयास आल्या. दक्षिणेकडील संगीत-मत आजही अधिक ‘सोवळे’ दिसते. संगीताच्या संक्रमण काळात दासोपंतांची पदनिर्मिती झाली. दक्षिण व उत्तर या दोन्ही संगीत पद्धतीचे प्रतिबिंब त्यांच्या पद गायनपद्धतीत दिसतात. दोन्ही संगीत पद्धतींचा पाया एकच असल्याने फार मोठी तफावत यांत नाही. परंतु उत्तर हिंदुस्थानी संगीत हे दक्षिणी संगीतापेक्षा अधिक परिवर्तनशील असल्याचे दिसते. याच लवचीकपणाचा प्रयोग दक्षिण संगीत पद्धतीबरोबर दासोपंतांनी केला असावा.
सांगीतिक पार्श्वभूमीवर दासोपंतांचे पदांचे वर्गीकरण केल्यास ढोबळमानाने ते पुढीलप्रमाणे मांडता येईल. :-
अभिजात संगीतावर आधारित पदे, उपशास्त्रीय संगीतावर आधारित पदे, सुगम संगीतावर आधारित पदे, लोकसंगीतावर आधारित पदे. पदार्णवांतील पदरचनांवर विविध रागनामांचा, विविध तालांचा उल्लेख असलेल्या विपुल रचना आहेत. सरगम, जति, मेळाप, परण यांचा भरपूर अंतर्भाव असलेली तसेच सांगीतिक परिभाषेतील रागवेळा, मेळरागमाळा, अशा काही रचना आहेत. दासोपंतांच्या अभिजात संगीताची साक्ष देणाऱ्या षटभार्या भैरवं, प्रबंध, खंड प्रबंध, चतुरंग प्रबंध, त्रिवट, स्वरसामगायन, ताल स्वरालंकार, झपतालालंकार, तीवडा वीणालंकार या रचना आढळतात. उपलब्ध पदरचनांमध्ये एकूण ८० ते ८५ रागांचा व १० ते १२ तालांचा उपयोग दासोपंतांनी केलेला आढळतो. विविध पदांच्या बंदिशी या राग-तालात बद्ध केल्या. अनेक भावपूर्ण पदे सुगम संगीतातून आविष्कृत झालेली दिसतात, तर लळित पदांतून लोकसंगीताचे पडसाद उमटताना दिसतात. अभिजात संगीताची साक्ष देणारी कांही पदे-
रागवेळा ‘मधुमाधवीच देशाक्षा भूपाळीच भैरवीस्तथा बिलावलीच मुखारी बंगाली सामगुर्जरी धनाश्री मालवीस्त्रीश्व मेघ रागस्येपंचमा देशाकारे भैरवस्य ललितस्य वसंतिका एते रागा: प्राकांगी उवे प्रारंभ्य नित्यश: ’ षट् भार्या भैरवं‘भैरवी, गुर्जरी चैव रेवा गुणकारी तथा बंगाली बाहुलीश्वैव भैरवस्थ व रांगणा ’
गौडीमिश्रित कल्याणमधील पद ‘आजि मेरो मन आनंद भयो कानन कुंडल मुगुट सिरमो ध्यान मो देखो षडभुज धारी ताल मृदुंग धिमि धिमि धिमिता, धिमि धिमि धिमिता तधिन्न थै, तधिन्न थै कहत पुकारे सुत दिगंबर प्राचीन काळी नृत्यकलेस धार्मिक प्रतिष्ठा होती. खास नृत्यानुकूल तालबोलांचा वापर दासोपंतांच्या पदांतून स्पष्ट दिसतो. मंदिरनृत्य परंपरा दर्शविणारी अनेक पदे नृत्याविष्काराचे प्रकटीकरण करणारी दिसतात. दासोपंत पदरचनाकार, मृदुंगवादक व गायक होते. ज्यास ‘वाग्गेयकार’ असे शास्त्राने संबोधले आहे. मध्ययुगातील एक थोर ‘वाग्गेयकार’ म्हणून संगीत इतिहासांत दासोपंतांचा (एकूणच मराठी संत संगीत प्रवाहाचा) उल्लेख दुर्लक्षिला गेला आहे. ४०० वर्षांपासून दासोपंतांच्या मंदिर संगीताचा प्रवाह आजही अखंडपणे वाहतो आहे. याचे संपूर्ण श्रेय दासोपंताच्या दक्ष संप्रदायी संगीत उपासना पद्धतीला द्यावे लागते.
सकलकलागुणनिधी दासोपंत
भारतीय ६४ ललित कलांमध्ये संगीत, चित्र आणि काव्य यांचे विशेष महत्त्व आहे. त्यातही संगीत कला अधिक प्रभावी म्हणून श्रेष्ठ. गीत-वाद्य-नृत्य ही त्रिपुटी म्हणजे संगीत. या तीनही ललित कला, सौंदर्य, माधुर्य, सहजता, सरलता, प्रसाद, सृजनशीलता, ओज, लय या गुणांनी युक्त असतात. दासोपंतांच्या ठायी या तीनही कलांच्या सृजनशक्ती एकवटल्या होत्या. तीनही कलांत अनुस्यूत असणारे, अंतःसूत्रातील असे एकच लयतत्त्व जाणून आत्माभिव्यक्ती, आनंदानुभूती, लोकरंजन, लोकोपदेश यासाठी या तीनही कलांचा त्यांनी सूज्ञपणे व मनोज्ञ उपयोग केला. नित्यनैमित्तिक उपासनेतील पदगायनातून मार्गशीर्ष उत्सवाच्या सांगतेस देवघराच्या रंगपीठावर सादर होणारे लळित लोकनाट्याचे रंगपीठावरील नाट्यच होय.
दासोपंतांचे पदवाङ्मय लोकाभिमुख झाल्यास महाराष्ट्रातील काव्य-संगीताचे हे भव्य दालन लोकांसमोर खुले होईल व त्याचा आनंद रसिक घेतीलच.
पूर्वसुरींचा प्रभाव
दासोपंतांच्या वाङ्मयीन कर्तृत्वावर एक दृष्टिक्षेप टाकला तर दासोपंतांचे व्यक्तिमत्त्व व्यामिश्र आहे हे सहजच लक्षात येते. व्युत्पन्न पंडित तत्त्वज्ञानी असलेले दासोपंत भावकवी, लोककवीही आहेत व लोकशिक्षकाची भूमिका करतात, श्री दत्ताची प्रेयसी, बालक, सखा, बंधू होऊन श्रीदत्ताला भावपूर्ण पदांजली वाहतात तर तर्ककठोर, तर्कनिष्ठ, बुद्धिप्रामाण्यवादी प्रकांड पांडित्याने अद्वैत तत्त्वज्ञान अभिव्यक्त करतात. मराठीचा अभिमान बाळगणारा मराठी बाणा त्यांच्यात उफाळून येतो, ते एक उत्तम संगीतकार, वाग्ग्येकार, चित्रकार होते. बहुभाषिक असून अखंड वाङ्मयसेवेचे असिधाराव्रत घेतलेले मराठी साहित्यशारदेचे उपासक होते. त्यांची स्वयंप्रज्ञ वृत्ती हे त्यांच्या ग्रंथकर्तृत्वाचे वैशिष्ट्य. लळित पदांतून व्यक्त होणारे दासोपंत नाटककार, दिग्दर्शक कलावंत, रंगकर्मी उत्तम कीर्तनकारही होते. संतप्रवृत्ती आणि कलावंत प्रकृती या द्वयाचे अद्वैत दासोपंतांच्या व्यक्तिमत्त्वात एकवटलेले दिसते. हे व्यक्तिमत्त्व घडवण्यासाठी कोणत्या कारण प्रेरणा कारणीभूत झाल्या असाव्यात?
दासोपंतांच्या जीवनातील धर्मसंकट आणि त्यांनी केलेले तीर्थाटन हे दोन महत्त्वाचे घटक त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वावर प्रभाव पाडतात. भ्रमणातूनच अनेकविध ग्रंथाचे अवलोकन, विविध पंथ-संप्रदायाचे दर्शन त्यांना घडले आणि त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाला अष्टपैलूत्व प्राप्त झाले. यात १२ व्या शतकातील संत ज्ञानदेव, नामदेव ज्येष्ठ समकालीन संत एकनाथ यांच्या वाङ्मयाचा प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्ष प्रभाव जाणवतो. तुलसीदास, सुरदासांच्या हिंदी रचनांचा प्रभावही त्यांच्यावर दिसतो हे स्पष्ट दिसते. दासोपंतांचे विविध प्रांतांतील भ्रमण हा या वैशिष्टयपूर्ण आकृतिबंधावर, भाषेवर प्रभाव पाडणारा घटक वाटतो. नाथ संप्रदाय (गान योगी, ध्यान योगी), सूफी संप्रदाय, वारकरी संप्रदाय, वल्लभ संप्रदाय, मध्व संप्रदाय, दास संप्रदाय, आनंद संप्रदाय, दक्षिणेतील अळवार संप्रदाय, दासकूट भक्तिपरंपरा, चैतन्य संप्रदाय, वैष्णव संप्रदाय, शैव संप्रदाय, महानुभाव संप्रदाय इ. संप्रदायांचे त्यांनी केलेले अवलोकन व त्यातून दासोपंतांची संगीताचे अधिष्ठान असलेली दक्ष संप्रदायी भक्ती परंपरा म्हणजे ललित कलांच्या आधारे ज्ञानयोग, भक्तियोग आणि कर्मयोग या त्रिपुटींसाठी केलेली सर्वसंप्रदायसमन्वयी उपासना पद्धती होय. ‘घालीन गोंधळ होईन वारकरी’ असे म्हणणारे दासोपंत ‘जिकीर कर फिकीर कु मुकर के न कर तू नजर कर नजर फिर न हो दर बदर तू’ असे म्हणत पुढे सूफी संप्रदायाच्या तत्त्वानेही आपला विचार मांडतात. नाथ पंथाचा गान योग, दास संप्रदायाची दास्य भक्ती, वैष्णव व तत्सम पंथाची मधुराभक्ती, शैव पंथाची उपासना, दक्षिणी पंथ परंपरेतील पूजा पद्धती हे सर्वगुणसंग्राहकवृत्तीने दासोपंतांनी आपलेसे केले.
आवाहन
त्यांच्या वाङ्मयातील विविध विषय, पैलू अभ्यासणे हे केवळ मराठी साहित्याच्या, संगीताच्या प्रादेशिक क्षेत्रातील काम नव्हे तर यांचा अभ्यास भारतीय परिप्रेक्ष्यातून झाला पाहिजे. अंबाजोगाईत आलेल्या अनेक सामान्य पर्यटकांना दासोपंतांची पासोडी माहीत नसते. अभ्यासक मात्र ती पाहण्यासाठी शोध घेत येतात. ५० वर्षांपूर्वीच्या बंद कपाटातील एका दृष्टिक्षेपातील पासेडीच्या दर्शनाने त्यांचे समाधान होत नाही. त्यांची निराशा होते. आलेल्या प्रत्येकाला पासेडी पाहता यावी अशी सोय होणे गरजेचे आहे. त्यासाठी ती ज्या ठिकाणी आहे, तिथेच ठेवून तिची सुरक्षितता लक्षात घेऊन ती पूर्ण लांबीरुंदीत पर्यटकांना पाहता यावी, अशी सुविधा करणे गरजेचे आहे. त्यासाठी आधुनिक तंत्रज्ञानाच्या साहाय्याने कापड सुस्थितीत राहण्यासाठी त्यावरील अक्षरे टिकण्यासाठी विशिष्ट रसायने, प्रक्रिया यांचा वापर करून पासोडीचे आयुष्य त्यायोगे वाढवता येईल, अशा प्रकारची उपाययोजना करणे अगत्याचे आहे. जेणेकरून मराठी साहित्य शारदेला संत दासोपंतांनी अर्पण केलेले हे महावस्त्र सर्वाना डोळे भरून पाहता येईल.
साहित्यरचना
यांनी गीतेवर टीका लिहिली असून भगवद्गीतेवरील चार-पाच टीका, गीतार्णव (भगवद्गीतेवरील सव्वालक्ष ओव्यांची टीका), गीतार्थ-चंद्रिका, ग्रंथराज, प्रबोधोदय, पदार्णव असे ग्रंथ आहेत.त्यांत प्रत्येकी सवा लाख ओव्या आहेत.त्याची रचना सुबोध,रसाळ आणि दृष्टान्तादिकांनी भरलेली आहे."पंचीकरण" हा पासोडीवर लिहिलेला ग्रंथ अद्यापि उपलब्ध आहे असे म्हणतात. पासोडी म्हणजे एक प्रकारचे दुहेरी जाड कापड. दासोपंतांनी लिखाण करण्यासाठी या पासोडीचा उपयोग केला. ही पासोडी ४० फूट लांब आणि ४ फूट रुंद आहे. त्यवर भरपूर लिखाण केलेले आहे. उदा० शेजारील आकृतीमध्ये दाखविल्याप्रमाणे एकमुखी, सहा हात असलेल्या दत्तमूर्तीच्या चित्रामध्ये ओव्या गुंफल्या आहेत. अशा प्रकारच्या चित्रातून त्यांनी अध्यात्मातील 'पंचीकरण' ही संकल्पना स्पष्ट केली आहे.
ईश, केन व कठ उपनिषदांवर संस्कृत टीकाही दासोपंतांनी लिहिल्या आहेत. हिंदी, उर्दू, फारसी, मल्याळी, तेलु्गू व कन्नड भाषेत त्यांच्या गीतरचना आहेत. त्यांनी त्या त्या प्रदेशांतील अभिजात संगीताचा अभ्यास करून, त्याआधारे तब्बल ८६ राग आणि ११ ताल निर्माण करून संगीतशैली विकसित केली.
या शिवाय दासोपंतांची पदे, कूटे, भारुडे, इ. रचना विपुल आहेत. त्याची काही पदे रागदारीत आळविण्याजोगीही आहेत. संस्कृत पंडित असूनही त्यांचा मराठीविषयीचा अभिमान जाज्वल्य होता.
"संस्कृत बोलणे सेविणे|तेंचि सांडावी प्रकृत वचने|ऐसिया मूर्खा मुंडणे|किती आता||"असे ते म्हणतात. संस्कृतापेक्षा मराठी न्यून नाहीच उलट मराठीत एकेका गोष्टीकरिता जी बहुविध शब्दसंपत्ती आहे, तशी संस्कृतात कोठे आहे? असे संस्कृतवादी आणि प्राकृतवादी यांच्या संभाषणात्मक एक कथानक रचून मुद्देसूद रितीने दासोपंतांनी संस्कृतवादी मतांचे खंडन केले आहे. त्याचा मासला पुढे उताऱ्यात दिला आहे.
संस्कृते घटु म्हणती
त्यांनी मातीचे ११२ प्रकार नोंदवून ठेवले आहेत. या संतसाहित्याची वाङ्मयीन ओळख मराठवाडा विद्यापीठातील मराठीचे पहिले विभागप्रमुख वा.ल. कुलकर्णी यांनी करून दिली.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. १५५१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १६१६ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी कवी वर्ग:मराठी लेखक
पिंपरीखुर्द
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ४० अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २४ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:आटपाडी तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
सुवा
सुवा ही ओशनियामधील फिजी ह्या देशाची राजधानी व दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. सुवा शहर फिजीमधील व्हिची लेवू ह्या सर्वात मोठ्या बेटाच्या आग्नेय भागात दक्षिण प्रशांत महासागराच्या किनाऱ्यावर वसले आहे. सुवा फिजीचे राजकीय व आर्थिक केंद्र असून ते फिजीमधील सर्वात मोठे बंदर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:फिजी वर्ग:ओशनियामधील देशांच्या राजधानीची शहरे
शेख इब्राहिम अल-इब्राहिम मशीद
शेख इब्राहिम अल-इब्राहिम मशीद वेनेझुएलाच्या काराकास शहरातील मशीद आहे.
वर्ग:काराकास