cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
अशोक शहाणे
त्यानंतर अशोक शहाणे हे १९५८-६० च्या सुमाराला आकार घेऊ लागलेल्या अनियतकालिकांच्या वाङ्मयीन चळवळीत सक्रिय झाले. त्यांनी प्रस्थापित लेखक, प्रकाशक, संपादक यांवर हल्ला चढवणारा ‘मराठी वाङ्मयावर क्ष-किरण’ हा लेख खळबळजनक ठरला. तेव्हापासून अशोक शहाणे हे अनियतकालिकांच्या चळवळीतले अध्वर्यू मानले जाऊ लागले. त्यांनी त्यानंतर 'तीस वर्षांची पुस्तकी हालहवाल' हे लेख लिहून अशीच खळबळ उडवून दिली होती. त्यांनी 'महाराष्ट्र टाइम्स', 'आज दिनांक', 'महानगर' आणि 'साप्ताहिक सकाळ'मध्ये अल्पकाळ केलेले सदर लेखनही असेच चर्चेचा विषय झाले होते.
शहाणे यांनी एकोणीसशे साठच्या दशकात मुंबईहून ‘अथर्व’ (१९६१) व ‘असो’ (१९६४) अशी दोन अनियतकालिके सुरू केली. अथर्व पहिल्या अंकानंतर बंद पडले, तर ‘असो’चे १६ अंक निघाले. १९७६ साली त्यांनी पुण्याला प्रास प्रकाशन संस्थेची स्थापना केली. शहाणे बंगाली भाषेचे उत्तम जाणकार असल्याने त्यांनी शीर्षेंदू मुखोपाध्याय, मोती नंदी, समरेश बसू, श्यामल गंगोपाध्याय, रमानाथ राय अशा अनेक मोठ्या लेखकांच्या कथांचे मराठी अनुवाद केले.
अशोक शहाणे यांनी दिग्दर्शक कमलाकर नाडकर्णी आणि त्यांच्या चमूला बंगाली नाटककार अजितेश बंद्योपाध्याय यांचे महाभारताच्या शेवटच्या पर्वावरील 'हे समय उत्तान समय' हे मूळ बंगाली नाटक वाचून दाखवले, तेव्हा त्यांच्या हातात बंगाली पुस्तक होते अन्‌ ते वाचत होते मराठीत, आणि ते वाचन अतिशय सुगम आणि अस्खलित होते, याची आठवण रंगकर्मी डॉ. हेमू अधिकारी अजूनही सांगतात.
अशोक शहाणे यांनी 'प्रास प्रकाशन' या संस्‍थेमार्फत अनेक चांगली पुस्तके काढली. अरुण कोलटकरांची मराठी-इंग्रजी पुस्तके काढली. पुस्तकांच्या रूढ होऊ पाहणाऱ्या साचेबद्ध आकारांना सुरूंग लावण्याचे काम केले. पुस्तक तर काढायचे आहे; पण त्यासाठी पैसे नाहीत, या विवंचनेतून त्यांनी पुस्तकांच्या आकारात, मांडणी, सजावटीमध्ये जे बदल केले आहेत, ते मराठी वाचकांना चांगलेच माहीत आहेत.
कवी अरुण कोलटकर यांनी तुकोबांच्या अभंगांविषयी संशोधन केले होते. महाराष्ट्र शासनाने छापलेल्या तुकोबांच्या गाथेतले काही अभंग त्यांचे नाहीत आणि तुकोबांचे म्हणून असलेल्या बऱ्याच अभंगांचाही त्यात समावेश नाही. अशा एकूण जवळपास नऊ हजार अभंगांचा शोध अरुण कोलटकरांनी घेतला होता. हे संशोधन अशोक शहाणे पुस्तकरूपात प्रसिद्ध करणार आहेत.
प्रसिद्ध कॅलिग्राफी तज्ज्ञ र.कृ. जोशी यांच्या मराठी अंकलिपीचे पुस्तक, वसंत गुर्जर यांच्या कविता, सिनेदिग्दर्शक अरुण खोपकरांचे पुस्तक, नुकतेच दिवंगत झालेल्या रघू दंडवते यांची एक कादंबरी आणि कवितासंग्रह, 'असो' आणि 'वाचा'मधील सर्व लेखनाचे स्वतंत्र पुस्तक अशा योजना त्यांच्या हाताशी आहेत.
गांधी मला भेटला
'गांधी मला भेटला' ही १९८३मधे प्रसिद्ध झालेली वसंत दत्तात्रेय गुर्जर यांची पोस्टर कविता होती. त्याच्यावर बाळ ठाकूरांनी काढलेले पाठमोऱ्या गांधीजींचे चित्र होते. चित्राची मांडणी अशोक शहाण्यांनी केली होती. गांधीजींच्या पाठीमागे आपले जे काही सामाजिक वास्तव उरले त्याची कबुली म्हणजे ही गुर्जरांची कविता. ही कविता १९९४ मध्ये ऑल इंडिया बँक असोसिएशनच्या द्वैमासिकात जुलै-ऑगस्टला परत प्रसिद्ध झाली, आणि तिच्यावर खटला भरला गेला.
या कवितेसंबंधीचा खटला अखेरीस सर्वोच्च न्यायालयात सुनावणी होऊन संपला.. कवितेचे प्रकाशक देवीदास तुळजापूरकर यांनी ही कवीता 1994 मध्ये जेंव्हा प्रकाशित केली गेली तेंव्हाच कोणाच्या भावना दुखावल्या गेल्या असतिल तर दिलगिरी व्यक्त केली होती त्याचा आधार घेत सर्वोच्च न्यायालयाने देवीदास तुळजापूरकर याना आरोपातून मुक्त केले. कवि वरील खटला अद्याप चालू झाला नाही. कवितेवर कोणीही बंदी आणलेली नाही पण तिच्या अश्लीलते बाबत मुद्दा आज अजूनही न्यायालय प्रविष्ट आहे.
संदर्भ
वर्ग:मराठी लेखक वर्ग:इ.स. १९३५ मधील जन्म
लालन सारंग
लालन सारंग - माहेरच्या पैंगणकर (जन्म : गोवा, २६ डिसेंबर १९४१; - पुणे, ९ नोव्हेंबर २०१८) या एक मराठी नाट्यअभिनेत्री होत्या. इ.स. १९६८पासून त्या नाट्यक्षेत्रात होत्या.
‘अभिषेक’ व ‘कलारंजन’ या त्यांच्या घरच्या नाट्यसंस्था होत्या. ह्या संस्थांच्या नाटकांतही लालन सारंग यांनी भूमिका केल्या.
पुरस्कार आणि सन्मान
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते वर्ग:मराठी अभिनेत्री लालन, सारंग वर्ग:इ.स. १९४१ मधील जन्म वर्ग:अखिल भारतीय मराठी नाट्य संमेलने वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू
पिंपलोळी (सुधागड)
पिंपलोळी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील मध्य कोकणातील रायगड जिल्ह्यातील सुधागड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
चौदा ब्रह्म
समर्थांनी निवडलेली चौदा ब्रम्हे १. शब्द ब्रम्ह २.मीतीकाक्षर ब्रम्ह ३.ख्न ब्रम्ह ४. सर्व ब्रम्ह ५. चैतन्न ब्रम्ह ६.सत्ता ब्रम्ह ७. साक्ष ब्रम्ह ८.सगुण ब्रम्ह ९.निर्गुण ब्रम्ह १०.वाच्य ब्रम्ह ११.अनुभव ब्रम्ह १२. आनंद ब्रम्ह १३. तदाकार ब्रम्ह १४.अनिर्वाच्य ब्रम्ह
चौदा ब्राम्हंचे स्पष्टीकरण १. शब्द्ब्रम्ह:- अनुभव नसतांना होणाऱ्या भ्रमाला शब्द्ब्रम्ह म्हणतात. ब्रम्हाचा अनुभव स्वतःला काही नाही ; पण ब्रम्हविषयी काहीतरी वाचलेले अथवा ऐकलेले असते. त्याला धरून नुसत्या शब्दांनी ब्रम्हाचे वर्णन केले की, ब्रम्ह असे असे आहे. अशा वेळी सांगणारा व ऐकणारा या दोघांचाही घोटाळाच होतो. कारण कुणालाच ब्रम्हाचा अनुभव नसल्याने ज्ञान न होता भ्रमच होतो. हे शब्द ब्रम्ह.
२.मीतीकाक्षर ब्रम्ह :- मीतीकाक्षर ब्रम्ह म्हणजे एकाक्षर ब्रम्ह ओम हे एक अक्षर आहे. तेच ब्रम्ह
३.ख्न ब्रम्ह:- ख म्हणजे आकाश. ख ब्रम्ह म्हणजे आकाश हे ब्रम्ह आहे. हे आकाश महदाकाश असून ते व्यापक आहे. घटाकाश, मठकाश असल्या शब्दांनी सूचित होणारे मर्यादित आकाश येथे अभिप्रेत नाही. तर व्यापून असणारे जे महदाकाश ते येथे अपेक्षित आहे.
४. सर्व ब्रम्ह:- हे सूक्ष्म आहे. पंचभूतांच्या विश्वपसाऱ्यात जे जे सूक्ष्म तत्त्व दिसून येते ते ते सर्व ब्रम्ह आहे. यालाच सर्व ब्रम्ह म्हणतात. पंचभूतांच्या प्रचंड गुंतागुंतीत असणारे सूक्ष्म तत्त्व म्हणजे सर्व ब्रम्ह होय.
५. चैतन्न ब्रम्ह:- पंचभूतादी मायेला चेतविणारे जे चैतन्य आहे त्याला चैतन्न ब्रम्ह म्हणतात. माया ही पंचभूतादी विश्वोत्त्पत्तीचा खेळ करते. पण तो सर्व अचेतनाचा अथवा जडाचा बाजार आहे. जडाला चाळविण्यास काही प्रेरक लागते. अचेतनाला चेतविणारे म्हणजे प्रेरणा देणारे चैतन्य आहे त्यालाच चैतन्य ब्रम्ह म्हटले आहे.
६.सत्ता ब्रम्ह:- चैतन्यावर ज्याची सत्ता आहे ते सत्ता ब्रम्ह. जडाला प्रेरणा मिळाली कि ते हळू लागते; पण ही प्रेरणा देणारे काही तरी हवे म्हणजे प्रेरणेवर सत्ता किंवा अधिकार गाजविणारे कोणी तरी लागते. म्हणून चैतन्यावर जे सत्ता अथवा अधिकार गाजविते ते सत्ताब्राम्ह होय.
७. साक्ष ब्रम्ह:- त्या सत्तेला जे जाणते ते साक्ष्ब्राम्ह होय. सत्ता ब्रम्ह चैतन्यावर प्रभुत्व दाखविते किंवा अधिकार चालविते. आता ही सत्ता कुणाला तरी कळली पाहिजे. या सत्तेच ज्ञान ज्याला होते ते साक्ष ब्रम्ह. साक्ष म्हणजे साक्षी आणि साक्षी म्हणजे जो जाणतो तो. साक्षित्व म्हणजे वेगळेपणाने राहून अन्य वस्तू पाहणे अथवा जाणून घेणे. चैतन्यावर कुणाची तरी सत्ता आहे; ती सत्ता ज्याला कळते त्याला साक्षब्रम्ह म्हटले जाते.
८.सगुण ब्रम्ह :- साक्षत्व हा गुण आहे. हा गुण ज्याच्यापासून/ज्याच्याजवळ आहे ते सगुण ब्रम्ह म्हणावे. साक्षत्व म्हणजे पाहणे अथवा जाणणे. साक्षत्व ग एक गुणधर्मच आहे. तो गुण ज्यापासून येतो ते सगुण ब्रम्ह होय.
९.निर्गुण ब्रम्ह:- जेथे कोणतेही गुण उतरताच नाहीत ते तत्त्वतः निर्गुण ब्रम्ह म्हणावे. गुण हे येणारे जाणारे असतात. तेव्हा जेथे गुणच नाहीत अशा पदार्थांची तात्त्विकदृष्ट्या संकल्पना करता येते. जेथे गुण नसतात त्याला निर्गुण ब्रम्ह म्हणतात.
१०.वाच्य ब्रम्ह:- वाचेने जे जे ब्रम्हविषयी बोलता येते त्या बोलण्यावरून कळून येणारे वाच्य ब्रम्ह. जरी मुख्य ब्रम्हपर्यंत वाचा पोचत नाही, तरी अनेकदा वाचेन शब्द उच्चारून ब्रम्हाचे वर्णन केले जाते. म्हणजे ब्रम्हाचे स्वरूप सांगण्यास जी अनेक नवे व शब्द वापरले जातात त्यांना वाच्य ब्रम्ह म्हणतात.
११.अनुभव ब्रम्ह:- जे वाचेने सांगता येत नाही; पण अनुभवाला येते ते अनुभव ब्रम्ह होय. ब्रम्ह हा बोलण्याचा विषय नसून अनुभवण्याचा विषय आहे. प्रायः अनुभव हा शब्दांनी व वाचेने सांगता येत नाही. म्हणून अनुभाव्द्वारा कळणारे अनुभवले जाणारे ते अनुभव ब्रम्ह होय.
१२. आनंद ब्रम्ह:- आनंद हा वृत्तीचा गुण आहे. आनंद भोगणारी वृत्ती जेथे असते ते आनंद्ब्राम्ह. bramhachya अनुभवाने आनंद होतो. आनंद मनाला होतो; म्हणून आनंद हा मनोवृत्तीचा गुणधर्म आहे म्हणजे आनंदाचा अनुभव ही मनोवृत्तीचीच एक विशीष्ट अवस्था आहे. आनंदाचा अनुभव घेणारी वृत्ती जेथे असते ते आनंद ब्रम्ह म्हटले जाते.
१३. तदाकार ब्रम्ह:- तदाकार ब्रम्ह म्हणजे अभेद. अभ्यासाने अथवा निदिध्यासाने मनोवृत्ती ब्राम्हकार होते. त्याला तदाकार ब्रम्ह म्हणतात.
१४.अनिर्वाच्य ब्रम्ह :- जेथे संवाद संपतो ते अनिर्वाच्य ब्रम्ह होय. जेथे संवाद संपतो, जेहते वाचा खुंटते, जेथे बोलण्याची सीमा होते, ते अनिर्वाच्य ब्रम्ह. ते वाचेने सांगता येत नाही. तेव्हा जेथे वाचा कुंठीत होते, जेथून वाचा परत फिरते, ते अनिर्वाच्य ब्रम्ह म्हटले जाते.
ही चौदाही ब्रम्हे म्हणजे खरी शाश्वत ब्रम्हे नव्हेत. असे श्री रामदासस्वामिंचे सांगणे आहे. खऱ्या ब्रम्हावर निरनिराळ्या प्रकारांनी या ब्राम्हांचा अध्यारोप केला जातो. म्हणून या अध्यारोपाचा निषेध करावयाचा हवा. असा निषेध केला कि खरेखुरे एकमेवाद्वितीय ब्रम्ह कळणार नाही.
विमानपुरा वायुसेना तळ
हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील बंगळूर येथे असलेला विमानतळ व वायुसेना तळ आहे.
फ्रायबुर्ग
फ्राइबुर्ग इम ब्राइसगाउ (Freiburg im Breisgau; Fribourg-en-Brisgau) हे जर्मनी देशाच्या बाडेन-व्युर्टेंबर्ग या राज्यातील एक शहर आहे. हे शहर येथील ऐतिहासिक विद्यापीठासाठी प्रसिद्ध आहे. फ्रायबुर्ग विद्यापीठ जर्मनीतील सर्वात जुन्या विद्यापीठांपैकी एक आहे. त्याची स्थापना १४५८ साली झाली. ह्या विद्यापीठात सौर-ऊर्जेवर अतिशय उच्च दर्जाचे संशोधन होते. फ्रायबुर्ग येथील द्राक्षाच्या मळ्यासाठी व उच्च दर्जाच्या वाईनसाठी प्रसिद्ध आहे.
भूगोल
हे शहर जर्मनीच्या नैरुत्य कोपऱ्यामध्ये वसलेले असून शहराच्या पश्चिमेला ऱ्हाइन नदीच्या पलिकडे फ्रान्सची सीमा आहे तसेच येथुन स्वित्झर्लंडची सीमाही जवळ आहे. शहराच्या पूर्वेला श्वार्त्सवाल्डच्या डोंगररांगा आहेत.
खेळ
फुटबॉल हा फ्राइबुर्गमधील सर्वात लोकप्रिय खेळ आहे. जर्मनीमधील बुंदेसलीगामधून खेळणारा एस.सी. फ्रायबुर्ग हा संघ येथेच स्थित आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:बाडेन-व्युर्टेंबर्ग वर्ग:जर्मनीमधील शहरे
इ.स. १४००
मृत्यू
वर्ग:इ.स.च्या १४०० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १५ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
पुराड
पुराड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील वणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
एस्टोनिया
एस्टोनिया हा उत्तर युरोपामधील बाल्टिक समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसलेला एक छोटा देश आहे. एस्टोनिया बाल्टिक देशसमूहातील तीन पैकी एक देश आहे. एस्टोनियाच्या उत्तरेला फिनलंडचे आखात, पूर्वेला रशिया, दक्षिणेला लात्व्हिया तर पश्चिमेला बाल्टिक समुद्र आहेत.
१९९१ सालापर्यंत एस्टोनिया हे सोव्हिएत संघाचे एक प्रजासत्ताक होते. तालिन ही एस्टोनियाची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपातील देश वर्ग:देश
फ्रांत्स शुबर्ट
फ्रांत्स पीटर शुबर्ट (३१ जानेवारी, इ.स. - १९ नोव्हेंबर, इ.स. १८२८) एक ऑस्ट्रियन संगीतकार होता. आपल्या अल्पायु जीवनात शुबर्टने विपुल रचना केल्या.
अधिक वाचन
वर्ग:ऑस्ट्रियन संगीतकार वर्ग:पाश्चिमात्य संगीत वर्ग:इ.स. १७९७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८२८ मधील मृत्यू वर्ग:पोस्टाचे तिकीट असलेल्या व्यक्ती
शिझुओका
शिझुओका  (जपानी: 静岡) ही जपान देशाच्या शिझुओका प्रांताची राजधानी व जपानच्या १९ स्वयंशासित प्राधिकृत शहरांपैकी एक आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:जपानमधील शहरे
वेनचौ
वेनचौ (चिनी: 温州市) हे चीनच्या जनता-प्रजासत्ताकातील च-च्यांग या प्रांतातले एक महानगर आहे. २०१८ साली सुमारे ३१ लाख लोकसंख्या असलेले वेनचौ हांगचौ खालोखाल च-च्यांग प्रांतामधील दुसऱ्या क्रमांकाचे मोठे शहर आहे. वेनचौ शहर चीनच्या आग्नेय भागात पूर्व चीन समुद्राच्या किनाऱ्यावर वसले असून येथील बहुतेक भाग डोंगराळ स्वरूपाचा आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:चीनमधील शहरे वर्ग:चच्यांग प्रांत
येलहंका वायुसेना तळ
येलहंका वायुसेनातळ भारताच्या कर्नाटक राज्यातील बंगळूर येथील विमानतळ व वायुसेना तळ आहे.
याची रचना जुलै १९४२मध्ये रॉयल एर फोर्स स्टेशन येलहंका नावाने झाली. सध्या येथे सैनिकी मालवाहू वैमानिकांना प्रशिक्षण दिले जाते. याशिवाय ॲंतोनोव्ह एएन-३२ प्रकारच्या विमानातील पथदर्शकांनाही प्रशिक्षण देण्याची येथे सोय आहे.
वर्ग:भारतीय वायुसेनेचे विमानतळ वर्ग:बंगळूर वर्ग:कर्नाटकमधील विमानतळ
ॲझोला
ॲझोला  ही एक वनस्पती आहे. याचा पाला दुधाळ जनावरांसाठी उपयुक्त आहे. ॲझोला जलशैवाळासारखे दिसणारे तरंगते नेचे (fern) वर्गीय वनस्पती आहे. पशुपालनासाठी ॲझोला हे पीक महत्त्वाचे आहे. पशुपालन व दुग्धव्यवसाय हे भारतातील तसेच महाराष्ट्रातील प्रमुख शेतीरपूक व्यवसाय आहेत. देशाच्या अर्थव्यवस्थेत शेती व पशुसंवर्धनाचा मोठा वाटा आहे. अगदी पुरातनकालापासून शेतीला पशुसंवर्धनाची जोड आहे. आजच्या परिस्थितीत युवकांची वाढती बेरोजगारी, दुष्काळी परिस्थिती तसेच ग्रामीण भागातील महिला व पुरुष बचत गट यांना सुद्धा पशुसंवर्धन व दुग्धव्यवसाय एकप्रकारे रोजगार निर्मितीचे साधन बनले आहे. परंतु या व्यवसायात दुभत्या जनावरांकडून अपेक्षित दूध उत्पादन मिळवण्यासाठी त्यांना संतुलित आहार देणे गरजेचे आहे. हिरवा चारा खाऊ घालणे ही दूध उत्पादन खर्च कमी करण्याची आणि उत्पन्न वाढवण्याची गुरूकेिली आहे. परंतु मागील वर्षी अगदी जूनपासुनच पावसाने पाठ फरवली आहे.
पावसाळी पिकांबरोबरच चाऱ्याच्या पिकांचे उत्पादन धोक्यात आहे. अगोदरच आपल्याकडे असणारी जनावरांची संख्या आणि उपलब्ध चारा, वैरण यामध्ये खूप तफावत आहे. पशुखाद्याच्या किंमती पाहिल्या तर जास्त प्रमाणात पशुखाद्य देणे व्यवसायिकदृष्ट्या परवडत नाही.अशा परिस्थितीत उत्तम व्यवस्थापन करून कमीतकमी खर्चात अधिकाधिक दूध उत्पादन करणे आवश्यक आहे. यासाठी कमी खर्चात व चारा टंचाईत ॲझोलाचा जनावरांच्या आहारात वापर करता येईल. पशुखाद्यात ॲझोलाचा वापर केला तर असे खाद्य किफायतशीर व पौष्टिक बनते. दूध देणाऱ्या जनावरांना महागड्या खाद्याऐवजी ॲझोला खाऊ घातले तर दुधाची गुणवत्ता व प्रत वाढते. ॲझोला हे खाद्य पशुपालकास नेहमीच्या खाद्यापेक्षा खूप स्वस्त पडते.
ॲझोला ही एक बहुगुणी चमत्कारिक वनस्पती आहे. तिचा प्रसार आणि लागवड वाढल्यास ती बहूपयोगी सिद्ध होऊ शकते.अवघे २ ते ३ सें.मी. आकाराची ही वनस्पती प्रचंड वेगाने वाढते. दर दोन दिवसांनी दुप्पट होण्याची क्रिया सतत सुरू असते.
दुधाळ जनावरांसाठी ॲझोला
जनावरांना सुलभतेने पचणारी उच्च प्रथिने आणि निम्न लीनिन (?) कंटेंटयुक्त ॲझोला अन्य घन आहारात मिसळून किंवा नुसताच जनावरांना देता येतो; हा कोंबड्या, शेळ्या, मेंढया, डुकरे आणि ससे यांनाही देता येते. अत्यंत सोपे, अल्पखर्चिक व किफायतशीर असे ॲझोलाचे उत्पादन शेतीस पूरक जोडधंदा म्हणूनदेखील उपयुक्त ठरू शकते. दुधाळ जनावरांवर केलेल्या प्रयोगावरून हे सिद्ध झाले आहे की, जेव्हा जनावरांना त्यांच्या रोजच्या खाद्यासोबत दीड ते दोन किलो ॲझोला दिला, तर दुधात दिवसाला दीड ते २ लिटर इतकी वाढ होते. ॲझोला हे कोंबडीचेही खाद्यान्न आहे. जर बॉयलर कोंबडी ला ॲझोला दिला, तर तिच्या अंडे देण्याच्या क्षमतेत वाढ होते.
ॲझोला काय आहे
ॲझोला हे जलशैवाळासारखे दिसणारे तरंगते शैवाल आहे. निळे–हिरवे शैवाळ हे पाण्यात मुक्तपणे तरंगलेल्या अवस्थेत आढळते. नत्र स्थिरीकरणाच्या गुणधर्मामुळे आणि नत्राच्या अधिक प्रमाणामुळे हिरवळीचे खत म्हणूनही याचा वापर होतो. पण नत्राबरोबरच या वनस्पतीत प्रथिने, जीवनसत्त्वे (अ आणि ब) असेच क्षारतत्त्वे मुबलक प्रमाणात आढळतात. ॲझोलामध्ये प्रथिनेचे प्रमाण २५ ते ३० टक्के, १०-१५ टक्के खनिज व ७-१२ टक्के प्रमाणात अमिनो आम्ल असतात. याचप्रमाणे ॲझोलामध्ये पिष्ठमय पदार्थ व तेलाचे प्रमाण अत्यल्प आहे.
ॲझोलाची गादी तयार करणे
ॲझोलाची गादी तयार करण्यासाठी ॲझोलाची एक जात, १ किलो शेण, ssp खत, मिनरल मिक्स्चर, इत्यादी साहित्य आवश्यक आहे. तसेच फावडे, कुदळ, घमेले, प्लास्टिक कागद, शेडनेट, बादली, इत्यादी साधनेही आवश्यक आहेत.
ॲझोलाचे उत्पादन
ॲझोलाचे उत्पादन घेण्यासाठी झाडाच्या किंवा ५० टक्के शेडनेटच्या कृत्रिम सावलीमध्ये आपल्या गरजेनुसार वाफा तयार करावा. या वाफ्यावर १२o गेज सिलपोलीन प्लॅस्टिक कागद पसरून त्यावर पाण्यात ॲझोला कल्चर टाकावे. ५० टक्के शेडनेटचा वापर करून किंवा झाडाच्या सावलीमध्ये जमिनीत १० फूट लांब, ५ फूट रुंद व ९ इंच खोल या आकाराचा वाफा तयार करावा. यानंतर वाफ्याचा पृष्ठभाग समपातळीत करून घ्यावा. एका जनावराला दररोज दोन किलो या प्रमाणे ॲझोला खाऊ घालण्यासाठी असे दोन वाफे तयार करावे लागतील. झाडाच्या मुळ्या प्लॅस्टिक कागदमध्ये जाऊन कागद खराब होऊ नये, म्हणून खताच्या रिकाम्या गोण्यांचे आच्छादन वाफ्यामध्ये सर्व बाजूने टाकून यावरून प्लॅस्टिक कागद टाकावा. यानंतर प्लॅस्टिक कागदवरती सर्व कडांना विटांचा थर द्यावा. वाफ्यामध्ये पावसाचे व इतर पाणी जाऊ नये, यासाठी पर्यायी चर काढून घ्यावेत. अशातऱ्हेने वाफा तयार झाल्यावर त्यात १० ते १५ किलो चांगल्या सुपीक काळया मातीचा थर टाकावा. यानंतर १० लिटर पाण्यात ३ ते ४ किलो न कुजलेले ताजे शेण, ३० ते ४० ग्रेम सुपर फॉस्फेट व ४० ग्रॅम खनिज मिश्रण टाकून एकत्रित चांगले मिसळून घ्यावे व तयार झालेले एकजीव मिश्रण खडड्यात अंथरलेल्या मातीवर ओतावे.यानंतर ६.५ ते ७.५ टक्के सामु असलेले स्वच्छ पाणी वाफ्यामध्ये जवळपास चार इंच ते पाच इंच उंचीपर्यंत साठवावे. याप्रमाणे तयार केलेल्या वाफ्यात एक ते दोन किलो ताजे व शुद्ध ॲझोलाकल्चर टाकावे. स्वच्छ सूर्यप्रकाश, २० ते २८ अंश से. तपमान, ७० ते ८० टक्के आद्रता आणि ६.५ ते ७.५ टक्के सामू असलेल्या पाण्यात ॲझोलाची चांगली वाढ होते व योग्य उत्पादन मिळते. जास्त क्षार असलेल्या पाण्यामध्ये ॲझोलाची वाढ होत नाही, म्हणून काळजी घ्यावी.ॲझोलाचे उत्पादन ॲझोला वनस्पतीचे पुनरुत्पादन हे लैंगिक व अलैंगिक अशा दोन्ही प्रकारे होत असल्यामुळे पूर्णपणे वाफा तयार केल्यानंतर १०-१५ दिवसांत ॲझोलाची पूर्ण वाढ होऊन वाफा पूर्णपणे भरला जातो. वाफा पूर्णपणे भरल्यानंतर ३००-३५० ग्रॅम प्रति चौरस मीटर प्रति दिवस याप्रमाणात ॲझोलाचे उत्पादन मिळते. यानुसार एका वाफ्यातून १.५ ते २ किलो ॲझोलाचे उत्पादन घेऊ शकतो.
ॲझोलाचे फायदे
वर्ग:शेती वर्ग:पशु विज्ञान वर्ग:पशुआहार वर्ग:वनस्पती वर्ग:वनस्पतीशास्त्र
स्टार ट्रेक कथानकातील पात्र
स्टार ट्रेक कथानकातील सर्व पात्रांची यादी या पानावर आहे, ज्यांचा उल्लेख स्टार ट्रेक कथानकातील एखाद्या मालिकेत किंवा चित्रपटात झाला आहे. जीन रॉडेनबेरी यांनी १९६० मध्ये स्टार ट्रेक या नावाने, एका काल्पनिक ब्रह्मांडाची रचना केली व या कल्पनेवर त्यांनी काही दूरचित्रमालिका बनवल्या. स्टार ट्रेक शृंखलेतील या सर्व मालिका विज्ञान कथेवर आधारित आहेत. विज्ञान कथा हा साहित्यातील एक खास प्रकार आहे.
ह्या यादीतील सर्व नावे वर्णानुक्रमे दिली आहेत व स्टार ट्रेकच्या ज्या मालिकांमध्ये त्या पात्राचा उल्लेख आला आहे, त्या मालिकेच्या नावाखाली त्या पात्राचे नाव लिहिले आहे. एखद्या विशिष्ट पात्रासंबंधीच्या अधिक माहितीसाठी तिच्या नावावर टिचकी द्या.
बाह्य दुवे
वर्ग:स्टार ट्रेक कथानकातील पात्र
माणकापूर (पेठ)
माणकापूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २००० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:पेठ तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
ग्रामसेवक
ग्रामसेवक (ग्राम विकास अधिकारी) हा राजस्थान, महाराष्ट्रात ग्रामपंचायतीचा सचिव म्हणून काम करत असतो.
निवड
ग्रामसेवकाची जिल्हा निवड मंडळातर्फे केली जाते. तो ग्राम पंचायतीचा सचिव म्हणून काम करतो.
कामे
1. कर वसुली करणे
2. वसुलीतून गावविकासाची कामे करणे,
3. पाणीपुरवठा,
4. साफ सफाई,
5. दिवा बत्ती, इत्यादी कामे करणे.
6. जन्म पंजीयन
7. मर्त्यु पंजीयन
8. विवाह पंजीयन
9. घर का पट्टा बनाना।
10. ग्रामीण विकास
11. महानरेगा
12. ग्राम पंचायत में सचिव ।
13. स्वच्छ भारत मिशन
14. ग्राम सभा
15. 29 विभागों के कार्य देखते हैं।
१६. ग्रामपंचायतीचे दैनंदिन कामे पार पाडतात. १७. ग्रामपंचायतीची महत्त्वाची कागदपत्रे व हिशोब सांभाळत.
विविध योजना राबविणे उदा.
1. महानरेगा
2. स्वच्छ भारत मिशन
4. प्रधान मंञी आवास योजना
5. स्मार्ट गाव
6. ग्राम सभा सचिव ORDP. DWSY. IAY.RAY.PSGSY.SGGSA.SSA.YGPA.MGTG.KKY.माहिती करिता मु.गा.अ.१९५८ वाचा
निवृत्ती
राजस्थान, महाराष्ट्र ग्रामसेवक वयाच्या ५८ व्या वर्षी पदावरून निवृत्त होत असतो.
वर्ग:नागरिकशास्त्र
आंतरजातीय विवाह
आंतरजातीय विवाह (इंग्रजी: Inter-caste marriage) हा एकाच धर्मातील परंतु भिन्न जातीच्या दोन व्यक्तींमधील विवाह होय.
भारतीयांच्या जीवनात जातीचा विचार किती खोलवर रुजला आहे याचा अभ्यास करण्यासाठी २०१४ मध्ये करण्यात आलेल्या एका सर्वेक्षणात - भारतातले केवळ ५ % विवाह हे आंतरजातीय विवाह आहेत. ९५ % लोकांनी विवाह करताना जातीचा विचार केलेला आहे. आंतरजातीय विवाहांच्या बाबतीत मध्य प्रदेश मागे आहे तर गुजरात आणि बिहार आघाडीवर आहे. आंतरजातीय विवाहाचे हे प्रमाण खेड्यात कमी आहे आणि शहरात ते जास्त आहे.
नॅशनल काउन्सिल फॉर अप्लाइड इकानॉमिक्स रिसर्च या संस्थेच्या मनुष्यबळ विषयक सर्वेक्षणानुसार समाजाच्या विविध गटांतील ४२ हजार कुटुंबांतील १५ ते ४९ वर्षे वयोगटातल्या ५.४% महिलांचे लग्न परजातीच्या पुरुषाशी झाले आहे. २००४ साली अशीच पाहणी करण्यात आली होती. तेव्हा मध्य प्रदेशात आंतरजातीय विवाहाचे प्रमाण सर्वात कमी म्हणजे केवळ १% दिसून आले होते. हे प्रमाण तेव्हा गुजरात आणि बिहारात सर्वात जास्त म्हणजे ११% होते. आताही या प्रमाणात आणि या क्रमांकात काही फरक पडलेला नाही.
संदर्भ
वर्ग:विवाह वर्ग:लैंगिकता वर्ग:कुटुंब
मध्य प्रांत, श्रीलंका
बाह्य दुवे
वर्ग:श्रीलंकेचे प्रांत
श्वेतलाना सावित्स्काया
श्वेतलाना येवगेनिया सावित्स्काया(जन्म ८ ऑगस्ट १९४८) ही एक सोव्हिएत निवृत्त वैमानिक व अंतराळवीर आहे, जी १९८२ साली सोयुज टी-७ या यानामध्ये बसली, तसेच अंतराळात जाणारी दुसरी महिला आहे. १९८४ साली अंतराळात दोनदा जाणारी व स्पेसवॉक करणारी जगातील पहिली महिला बनली. तिने एक वैमानिक म्हणून एफएआयचे अनेक जागतिक विक्रम केले आहेत.
सुरुवातीचे जीवन
श्वेतलाना सावित्स्कायाचा जन्म ८ ऑगस्ट १९४८ रोजी मॉस्को, सोवियत संघ येथे झाला. श्वेतलानाचे वडील हे द्वितीय विश्वयुद्धाच्या काळात एक पायलट होते, नंतर त्यांनी सोव्हिएत हवाई संरक्षण दलाचे उप-प्रमुखपद पद भूषविले. श्वेतलाना ने वयाचा १६ व्या वर्षापासूनच पॅराशूट शिकण्यास सुरुवात केली, जेव्हा तिच्या वडिलांनी याबद्दल ऐकले तेव्हा त्यांनी या प्रवृत्तीस प्रोत्साहन दिले.
१९६६ मध्ये पदवीधर झाल्यानंतर तिने मॉस्को स्टेट एव्हिएशन इंस्टीट्यूट (एमएआय) मध्ये प्रवेश घेतला, जिथे तिने विमानाचे धडे ही घेतले. १९७१ मध्ये तिला फ्लाइट इन्स्ट्रक्टर म्हणून परवाना देण्यात आला. १९७६ मध्ये पदवीधर होताना ती Fedotov टेस्ट पायलट स्कूलमध्ये टेस्ट पायलट म्हणून प्रशिक्षित झाली. १९६९ ते १९७७ च्या दरम्यान तिने एरोबेटिक्स सोव्हिएत संघाची सदस्य म्हणून काम पाहिले. १९७२ च्या सॅलोन-डी-प्रोवंन्समधील जागतिक स्पर्धेत त्यांनी तिसरे स्थान पटकावले
अंतराळ प्रशिक्षण
१९७९ मध्ये, महिला अंतराळवीराचा दुसऱ्या गटाचा निवड प्रक्रिया प्रक्रियेत श्वेतलाना हिने भाग घेतला. जून १९८० रोजी तिला औपचारिकपणे अंतराळवीर समुहात प्रवेश दिला गेला, व फेब्रुवारी १९८२ रोजी तिने अंतराळवीर होण्यासाठीची परीक्षा उत्तीर्ण केली.
दुसरे उड्डाण( सोयुज टी-१२ )
२५ जुलै १९८४ रोजी अंतराळात दोनदा जाणारी व स्पेसवॉक करणारी जगातील पहिली महिला बनली. २९ जुलै १९८४ रोजी ती पृथ्वीवर परत आली.
ऑस्ट्रेलियन मराठी विद्यालय
ऑस्ट्रेलियन मराठी विद्यालय ही ऑस्ट्रेलियातील् पहिली मराठी शाळा आहे. सिडनीमधील कॅम्पबेल टाऊन परिसरातील ग्लेनवूड पब्लिक स्कूल या शाळेत दर रविवारी दुपारी अडिच ते पाच या वेळेत ही शाळा भरते. दि. १० फेब्रुवारी २००८ रोजी या शाळेचा पहिला के.जी.चा वर्ग सुरू झाला. या ऑस्ट्रेलियन मराठी विद्यालयाचे सर्व कामकाज व शिक्षणपद्धती ही तेथील सरकारी नियमानुसार आणि मार्गदर्शनाखाली चालवले जाते.
ऑस्ट्रेलियात कम्युनिटी लॅंग्वेज स्कूल्स नामक सरकारी योजना आहे. त्या अंतर्गत इतर भाषा शिकण्यासाठी प्रोत्साहन व आनुदान मिळते. ग्लेनवूड पब्लिक स्कूलने मराठी शाळेसाठी ही जागा मोफत उपलब्ध केली आहे. २०१२साली अखेर इयत्ता ५ पर्यंतचे वर्ग या शाळेत सुरू झाले आहेत. ५ शिक्षक व १० कार्यकर्ते, यांच्या सहभागातून ५७ विद्यार्थ्यांनी आपली मातृभाषा येथे शिकतात. शाळेची सुरुवात प्रथम जन गण मन आणि नंतर ऑस्ट्रेलियाचं राष्ट्रगीत म्हणून होते.
संदर्भ
वर्ग:ऑस्ट्रेलिया वर्ग:सिडनी वर्ग:ऑस्ट्रेलियातील शैक्षणिक संस्था
युएफा चँपियन्स लीग २००८-०९
२००८-०९ वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. २००८ मधील खेळ
ब्रुस फ्रांसिस
फ्रांसिस, ब्रुस वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
कोरा
कोरा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील समुद्रपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान वर्षभर कोरडे असते.उन्हाळी मोसम अतिउष्ण असतो.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळी मोसमात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो.मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ११० सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:समुद्रपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
२०१५-१६ प्लंकेट शील्ड
२०१५–१६ प्लंकेट शील्ड न्यू झीलंडमधील प्रथम श्रेणी क्रिकेटचं ८७वा अधिकृत हंगाम आहे. हा हंगाम १५ ऑक्टोबर २०१५ला सुरू होऊन २ एप्रिल २०१६ पूर्ण होतो.
इटालियन वसाहती साम्राज्य
इटालियन वसाहती साम्राज्य (इटालियन: Impero Italiano) किंवा इटालियन साम्राज्य म्हणजे इटलीच्या वसाहती. या सर्व वसाहती आफ्रिकेत होत्या. १८६१ साली इटलीचे एकत्रीकरण झाले. १८६१ पर्यंत स्पेन, पोर्तुगाल, ब्रिटन, नेदरलँड्स व फ्रान्स या राष्ट्रांनी जगभर स्वतःच्या वसाहती स्थापल्या होत्या. त्यामुळे आफ्रिकेतील उर्वरित विभाग इटलीने आपल्या अधिपत्याखाली आणले.
वर्ग:इटलीचा इतिहास
पी.आर.एस. वेंकटेशन
'''पी.आर.एस. वेंकटेशन''' हे भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षाचे नेते आहेत. ते इ.स. १९८४ आणि इ.स. १९८९च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये तमिळनाडू राज्यातील कड्डल्लोर लोकसभा मतदारसंघातून काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून तर इ.स. १९९६च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये तमिळ मनीला काँग्रेस पक्षाचे उमेदवार म्हणून लोकसभेवर निवडून गेले.
वर्ग:भारतीय राजकारणी वर्ग:तमिळ राजकारणी वर्ग:भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेस पक्षातील राजकारणी वर्ग:८ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:९ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:११ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:कड्डल्लोरचे खासदार
अपोलो मोहीम
ही चंद्रावरील पहिली मोहीम होती. (इ.स. १९६१ - इ.स. १९७५) यातील अपोलो ११ मोहिमेमध्ये जुलै २० इ.स. १९६९ रोजी नील आर्मस्ट्रॉंग यांनी चंद्रावर सर्वात प्रथम पाऊल ठेवले.
वर्ग:खगोलशास्त्र वर्ग:अपोलो मोहीम
जागृती नगर मेट्रो स्थानक
जागृती नगर हे मुंबई मेट्रोच्या मार्ग १ वरील एक रेल्वे स्थानक आहे. ह्या स्थानकाचे उद्‌घाटन ८ जून २०१४ रोजी झाले.
वर्ग:मुंबई मेट्रो स्थानके
पोटलज बुद्रुक
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते.उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते.
संदर्भ
वर्ग:सुधागड तालुक्यातील गावे वर्ग:रायगड जिल्ह्यातील गावे
क्लॉड कोहेन-तनूद्जी
क्लॉड कोहेन-तनूद्जी (१ एप्रिल, इ.स. १९३३ - ) हे नोबेल पारितोषिकविजेता फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञ आहेत. त्यांना स्टीवन चू आणि विल्यम डॅनियेल फिलिप्सबरोबर १९९७ चे भौतिकशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक दिले गेले.
महाराष्ट्र
महाराष्ट्र हे भारताच्या पश्चिम भागातले एक राज्य आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने महाराष्ट्र भारतातील तिसरे व लोकसंख्येच्या बाबतीत दुसरे मोठे राज्य आहे. महाराष्ट्र हे भारताच्या सर्वांत विकसनशिल राज्यांपैकी एक आहे. महाराष्ट्र राज्याची सीमा गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगढ, तेलंगणा, कर्नाटक, गोवा आणि दादरा आणि नगर-हवेली या केंद्रशासित प्रदेशांशी जोडलेली आहे. राज्याच्या पश्चिमेला अरबी समुद्राची ७२० कि.मी.ची किनारपट्टी आहे. जवळपास ११ कोटी लोकसंख्या असलेल्या महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई आहे. मुंबईत साधारण १.८ कोटी लोक राहतात. नागपूर शहर महाराष्ट्राची उपराजधानी आहे. मध्ययुगीन महाराष्ट्र सातवाहन राजवंश राष्ट्रकूट राजवंश, पश्चिम चालुक्य, मुघल आणि मराठ्यांच्या साम्राज्याचा समावेश आहे. विस्तार १, १८, ८०९ चौरस मैल (३,०७, ७१३ चौरस किमी) असून, तो पश्चिम आणि कर्नाटक, तेलंगणा, गोवा, गुजरात, छत्तीसगड, मध्य प्रदेश आणि दादरा आणि नगर हवेली भारतीय राज्यांना अरबी समुद्र लागून आहे. महाराष्ट्राला जगद्गुरू संत तुकाराम, संत ज्ञानेश्र्वर, संत चोखामेळा, संत एकनाथ, संत नामदेव, संत गाडगेबाबा संत मुक्ताई यासारख्या अनेक महान संतांचा वारसा लाभला आहे, त्यामुळे या राज्यास "संतांची भूमी" असेदेखील म्हटले जाते.पंढरपुर हे महाराष्ट्राचे आराध्य दैवत आहे.मुंबई भारतातील टॉप शहर असून येथूनच अभिनेते, राजकारणी आणि क्रिकेटपटू तयार होतात. जगात महाराष्ट्राचे नाव गाजविणारे सचिन तेंडुलकर हे क्रिकेटपटू महाराष्ट्रातले आहेत. मुघल साम्राज्याविरुद्ध लढा देऊन हिंदवी स्वराज्याची स्थापना करणारे छत्रपती शिवाजी महाराज याच राज्यातील आहेत.या राज्याला खुप मोठा इतिहास आहे.महाराष्ट्रात शेतकरी वर्ग खुप आहे.
नावाचा उगम
महाराष्ट्राला ऋग्वेदामध्ये "राष्ट्र" या नावाने संबोधले गेले आहे. अशोकाच्या काळात "राष्ट्रिक" आणि नंतर "महा राष्ट्र" या नावाने ओळखले जाऊ लागले असे चिनी प्रवाशी ह्युएन-त्सांग व इतर प्रवाशांच्या नोंदींवरून दिसून येते. हे नाव प्राकृत भाषेतील "महाराष्ट्री" या शब्दावरून पडले असण्याची शक्यता आहे.तर काहींच्या मते महाराष्ट्र म्हणजे महान असे राष्ट्र होय. .काही जण महाराष्ट्र या शब्दाचा अर्थ मर " व रट्टा यांच्याशी लावतात परंतु काहींच्या मते हे नाव महाकांतार (महान वने- दंडकारण्य) या शब्दाचा अपभ्रंश आहे. चक्र्धर स्वामी यांनी '' "महन्त् म्हणूनी महाराष्ट्र बोलिजे' अशी व्याख्या केली आहे.
इतिहास
या विषयाचा विस्तृत लेख पहा - महाराष्ट्राचा इतिहास महाराष्ट्रातील विविध स्थळांचा - नदी, पर्वत, स्थळ इ.- रामायण महाभारत इत्यादी प्राचीन ग्रंथामध्ये उल्लेख आढळतो. उपलब्ध ऐतिहासिक साधनातून इ.स.पूर्व तिसऱ्या शतकापासून महाराष्ट्राबद्दल माहिती मिळते. महाराष्ट्राच्या प्रत्येक विभागाचा राजकीय कालखंडानुसार इतिहास वेगळा असला तरी सांस्कृतिक व सामाजिक इतिहास बराचसा समान आहे. जनपद, मगध, मौर्य, सातवाहन, वाकाटक, चालुक्य, राष्ट्रकुट, देवगिरीचे यादव, अल्लाउद्दीन खिलजी, मुहम्मद बिन तुघलक, पोर्तुगीज, विजापूर, मुघल, मराठा, हैदराबादचा निजाम, इंग्लिश लोक, इत्यादी राज्यकर्त्यांनी महाराष्ट्राचे विविध भाग वेगवेगळ्या कालखंडांत व्यापले होते.
मध्ययुगीन इतिहास व इस्लामी राज्य
महाराष्ट्री भाषेच्या वापराच्या संदर्भात महाराष्ट्राचा इतिहास तिसऱ्या शतकापासून नोंदवला गेला आहे. त्या आधीच्या कालखंडाबद्दल विशेष माहिती उपलब्ध नाही. त्या काळात हा 'दंडकारण्याचा' भाग होता. मगध, चालुक्य, वाकाटक, राष्ट्रकुट यांचे राज्य महाराष्ट्रावर वेगवेगळ्या मध्ययुगीन कालखंडात होते, परंतु सातवाहन राजा शालिवाहन आणि देवगिरीचे यादव यांच्या कालखंडात मराठी भाषा-संस्कृतीचा विकास झाला. मौर्य साम्राज्याच्या विघटनानंतर सातवाहन यांनी इ.स.पू २३०- २२५ पर्यंत महाराष्ट्रावर राज्य केले. सातवाहनांच्या राज्यात मोठ्या प्रमाणात सांस्कृतिक सुधारणा झाली. महाराष्ट्री प्राकृत भाषा, (जी नंतर आधुनिक मराठी भाषेत रूपांतरीत झाली) सातवाहनांची राजभाषा होती. इ.स. ७८ मध्ये महाराष्ट्राचा राज्यकर्ता गौतमीपुत्र सातकर्णी किंवा शातकारणी (शालिवाहन) हा होता. त्याने सुरू केलेले शालिवाहन शक पंचांग आजही रूढ आहे. त्यानंतर देवगिरीच्या यादवांनी महाराष्ट्रावर राज्य प्रस्थापित केले. १३व्या शतकात महाराष्ट्र प्रथमच इस्लामी सत्तेखाली आला जेव्हा दिल्लीचे अल्लाउद्दीन खिलजी व नंतर मुहम्मद बिन तुघलक यांनी दख्खनचे काही भाग काबीज केले. इ.स. १३४७ मध्ये तुघलकांच्या पडावानंतर विजापूरच्या बहामनी सुलतानांनी सुमारे १५० वर्षे राज्य केले.
मराठे व पेशवे
१७व्या शतकाच्या सुरुवातीस (पश्चिम महाराष्ट्रातील) मराठा-साम्राज्याची मुहूर्तमेढ रोवली गेली. शिवाजी महाराजांनी मराठा साम्राज्य स्थापन केले. छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांच्या नेतृत्वाखाली मराठ्यांनी आपले स्वतंत्र राष्ट्र निर्माण करणे सुरू केले. इ.स. १६७४ साली राज्याभिषेकानंतर शिवाजी महाराजांच्या राज्याची 'अधिकृत' सुरुवात झाली. शिवाजीराजांचे पुत्र संभाजी राजे भोसल्यांना मोगल बादशहा औरंगझेब यांनी पकडले व त्यांची हत्या घडवून आणली. पुढील चार दशकात मराठा साम्राज्याची सूत्रे छ्त्रपतींचे प्रतिनिधी म्हणजेच पेशव्यांच्या हातात गेली. भोसले हे केवळ नाममात्र राज्यकर्ते राहिले. मोगलांना हरवून पेशवे भारताचे नवे राज्यकर्ते म्हणून उदयास आले. बाळाजी विश्वनाथ पेशवे व त्यांचे पुत्र बाजीराव पहिले यांनी मराठा राज्य वाढवले व सध्याच्या भारताच्याही सीमेपार आपले वर्चस्व प्रस्थापित केले.
इ.स. १७६१ साली पानिपतच्या तिसऱ्या लढाईत अफगाण सेनानी अहमदशाह अब्दालीने पेशव्यांचा व पर्यायाने मराठी साम्राज्याचा मोठा पराभव केला. या पराभवानंतर मराठा साम्राज्याची एकसंधता नष्ट झाली व महाराष्ट्रातील सत्ता पेशव्यांकडे राहिली असली तरी महाराष्ट्राबाहेरचे साम्राज्य अनेक सरदारांनी आपापल्यात वाटून घेतले.
ब्रिटिश राज्य व स्वातंत्र्योत्तर काळ
ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीने भारतात बस्तान बसवल्यावर मराठे व ब्रिटिश यांच्यात इ.स. १७७७-१८१८च्या दरम्यान तीन युद्धे झाली. इ.स.१८१९ मध्ये ब्रिटिशांनी पेशव्यांना पदच्युत करून मराठ्यांचे राज्य काबीज केले. महाराष्ट्र ब्रिटिशांच्या बॉम्बे राज्याचा एक भाग होता. बॉम्बे राज्यात (मुंबई प्रेसिडेन्सीमध्ये) कराची ते उत्तर दख्खन भाग समाविष्ट होते. अनेक राज्यकर्ते ब्रिटिशांचे वर्चस्व मानून आपापले राज्य सांभाळीत होते. मराठवाडा निजामाच्या प्रभुत्वाखाली राहिला. ब्रिटिशांनी सामाजिक सुधारणा तसेच अनेक नागरी सोयी-सुविधा आणल्या. परंतु त्यांच्या पक्षपाती निर्णयांमुळे व पारतंत्र्याच्या जाणीवेमुळे भारतीयांमध्ये असंतोष निर्माण झाला. विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीस लोकमान्य टिळक यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा उभारला जो पुढे महात्मा गांधी यांनी चालवला. मुंबई हे भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याचे एक महत्त्वाचे केंद्र होते.
महाराष्ट्र राज्याची निर्मिती
या विषयावरील विस्तृत लेख पहा - संयुक्त महाराष्ट्र चळवळ
ऑगस्ट १५, इ.स. १९४७ रोजी भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यावर प्रांत व राज्यांची पुनर्रचना प्रक्रियेत भाषावार प्रांतरचनेच्या विचाराचे वर्चस्व होते. तरीही भारत सरकारने मुंबईसह महाराष्ट्र राज्य निर्मितीस नकार दिला. केंद्राच्या या पावित्र्याच्या विरोधात महाराष्ट्रातील जनतेने प्रखर आंदोलन केले. यात १०५ व्यक्तींनी आपल्या प्राणाचे बलिदान दिले. केंद्र सरकार मुंबई महाराष्ट्रात समाविष्ट करण्याच्या विरोधात होते. आचार्य अत्रे, शाहीर साबळे, सेनापती बापट, डांगे इत्यादी प्रभृतींनी संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीला बळ दिले. आचार्य अत्र्यांनी मराठा या पत्रात आपली आग्रही भूमिका मांडली. अखेर १ मे, १९६०ला महाराष्ट्राचे सध्याचे प्रमुख भौगोलिक विभाग कोकण, मराठवाडा, पश्चिम महाराष्ट्र, दक्षिण महाराष्ट्र, उत्तर महाराष्ट्र, विदर्भ एकत्र करून सध्याच्या मराठी भाषिक महाराष्ट्राची रचना करण्यात आली. १९६० च्या दशकातील संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीने महाराष्ट्राच्या विविध भौगोलिक भागांस एकत्र आणले.परंतु बेळगांव आणि आसपासचा परिसर व गुजरातेतील डांगी बोली बोलणारा प्रदेश महाराष्ट्रात समाविष्ट केला गेला नाही. बेळगांवासह ८६५ गावे महाराष्ट्रात सामील करण्यासाठी आजही प्रयत्न सुरू आहेत.
भौगोलिक स्थान
महाराष्ट्र राज्य हे भारतीय उपखंडाच्या साधारण पश्चिम-मध्य दिशेलाआहे. महाराष्ट्राची जमीन प्राकृतिकदृष्ट्या एकसारखी (homogeneous) आहे व खूप मोठे क्षेत्र (महाराष्ट्र देश) पठारी आहे. डेक्कन वा दख्खन असे या पठारांना संबोधले जाते. दख्खनचा पठारी प्रदेश विविध नद्यांनी व्यापलेला आहे. महाराष्ट्राच्या पश्चिमेस व अरबी समुद्राला समांतर अशा सह्याद्री पर्वतरांगा (किंवा पश्चिम घाट) आहेत ज्यांची उंची सुमारे २१३४ मी. (अंदाजे ७,००० फूट) आहे. या पर्वतरांगांमधून गोदावरी, नर्मदा आणि कृष्णेसह इतरही अनेक नद्या उगम पावतात. अरबी समुद्राच्या व सह्याद्री पर्वतरांगाच्या मध्ये असलेल्या भागास कोकण म्हणतात. कोकण भागाची रुंदी ५०-८० कि.मी आहे. राज्याच्या उत्तरेस सातपुडा तर पूर्वेस भामरागड-चिरोळी-गायखुरी पर्वतरांगा आहेत. राज्यात मौसमी पाऊस पडतो. महाराष्ट्रातील काळी बेसाल्ट मृदा कापसाच्या लागवडीसाठी उपयुक्त आहे.
प्रशासन
भारतातील इतर राज्यांप्रमाणेच, राज्यपाल हा राज्याचा प्रमुख असतो. राष्ट्रपती केंद्र सरकारच्या सल्ल्याने राज्यपालांची नेमणूक करतात. राज्यपाल हे पद केवळ नाममात्र असते. राज्याचे शासन मुख्यमंत्री, चालवतात. या व्यक्तीकडे शासनाचे सर्वाधिक अधिकार असतात. महाराष्ट्र विधानसभा व मंत्रालय राजधानी मुंबई येथे आहे. मंत्रालयात राज्य सरकारची प्रशासकीय कार्यालये आहेत. मुंबई उच्च न्यायालय याच शहरात आहे. राज्य सरकारचे पावसाळी अधिवेशन मुंबई येथे तर हिवाळी अधिवेशन नागपूर (महाराष्ट्राची उपराजधानी) येथे होते. महाराष्ट्रात दोन विधान-सदने (bicamel) आहेत. विधान सभेत लोकांनी प्रत्यक्षपणे निवडून दिलेले प्रतिनिधी असतात तर विधान परिषदेत अप्रत्यक्षरीत्या निवडलेले प्रतिनिधी असतात. महाराष्ट्राचे संसदेत ६७ प्रतिनिधी असतात, पैकी राज्यसभेत १९ प्रतिनिधी तर लोकसभेत ४८ प्रतिनिधी असतात. भारताच्या स्वातंत्र्यानंतर महाराष्ट्रातील राज्य मुख्यत: कॉॅंग्रेस पक्षाकडे आहे. यशवंतराव चव्हाण, वसंतदादा पाटील, शरद पवार या काही महत्त्वाच्या काँग्रेस नेत्यांनी महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्रीपद भूषविलेले आहे. १९९५ साली शिवसेना-भाजपा युती सत्तेवर आली. कॉॅंग्रेस पक्षातील फुटीनंतर शरद पवारांनी राष्ट्रवादी कॉॅंग्रेस हा नवा पक्ष स्थापन केला.१९९९ नंतर १५ वर्षे राज्यात काँग्रेस-राष्ट्रवादी काँग्रेस आघाडीची सत्ता राहिली. २०१४ च्या विधानसभा निवडणुकांनंतर राज्यात भाजपा शिवसेना युतीची सत्ता प्रस्थापित झाली आणि देवेंद्र फडणवीस राज्याचे मुख्यमंत्री बनले. २०१९ च्या विधानसभा निवडणुकांनंतर राज्यात महाविकास आघाडीची सत्ता स्थापन झाली आणि उद्धव ठाकरे मुख्यमंत्री बनले.
विभाग
या विषयाचा विस्तृत लेख महाराष्ट्रातील जिल्हे
महाराष्ट्र राज्य ३६ जिल्ह्यांत विभागले गेले आहे. या जिल्ह्यांचे ६ समूह अथवा महसुली विभाग आहेत- पुणे, नाशिक , [छत्रपती संभाजीनगर विभाग|छत्रपती संभाजीनगर]] , कोकण , नागपूर व अमरावती. हे महाराष्ट्र शासनाचे अधिकृत राजस्व विभाग आहेत. भौगोलिक, ऐतिहासिक व राजकीय-मतांनुसार महाराष्ट्रात पाच मुख्य विभाग आहेत: देश पश्चिम महाराष्ट्र विभाग (पुणे विभाग), उत्तर महाराष्ट्र विभाग (नाशिक विभाग), मराठवाडा (औरंगाबाद विभाग), विदर्भ किंवा बेरार (नागपूर आणि अमरावती विभाग), आणि कोकण (कोकण विभाग). २०१४ साली ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन करून पालघर या नवीन जिल्ह्याची निर्मीती करण्यात आली, त्यामुळे एकूण जिल्ह्यांची संख्या वाढून ३६ एवढी झालेली आहे.
हेसुद्धा पहा
महाराष्ट्रातील तालुके
लोकजीवन
महाराष्ट्राच्या रहिवाशांना महाराष्ट्रीय अथवा मराठी माणूस असे संबोधतात. २०११ च्या जनगणनेनुसार महाराष्ट्राची लोकसंख्या ११,२३,७२,९७२ आहे. महाराष्ट्र लोकसंख्येनुसार भारताच्या दुसऱ्या क्रमांकाचे राज्य आहे. मराठी बोलणाऱ्यांची संख्या ६२,४८१,६८१ आहे. महाराष्ट्र राज्यापेक्षा जास्त लोकसंख्या असणारे केवळ ११ देश आहेत. लोकसंख्येची घनता ३७० कि.मी.२ (चौ.कि.मी.) इतकी आहे. लोकसंख्येपैकी ५.८३ कोटी पुरुष व ५.४० कोटी स्त्रिया आहेत. महाराष्ट्रातील शहरी लोकसंख्येची टक्केवारी ४२.४% आहे. लिंग-गुणोत्तर (sex-ratio) १,००० पुरुषांमागे ९४६ महिला इतका आहे. ८२.९% लोकसंख्या साक्षर आहे. साक्षरता-वाढीचा दर १९९१-२००१ला २२.५७% होता.
मराठी ही महाराष्ट्राची अधिकृत भाषा आहे. त्यामुळे महाराष्ट्रात मराठी प्रामुख्याने बोलली जाते. इंग्रजी सुद्धा शहरी भागात काही प्रमाणात बोलली जाते. वायव्य महाराष्ट्रात अहिराणी बोलीभाषा तर दक्षिण कोकणात कोळी, कोंकणी, मालवणी व विदर्भात वऱ्हाडी आणि झाडीबोली या बोलीभाषा अस्तित्वात आहेत.
राज्यात ८०% हिंदू, ६% बौद्ध, १२% मुस्लिम, १% जैन व १% ख्रिश्चन धर्मीय लोक आहेत. काही प्रमाणार शीख, ज्यू व पारशी धर्मीय देखील आहेत.
लोकसंख्येचे घनता
सन २०११ च्या जनगणनेनुसार,महाराष्ट्राच्या लोकसंख्येची घनता ३६५ प्रति चौरस किमी इतकी झाली आहे. सन २००१ मध्ये ती ३१५ इतकी होती.
संस्कृती
मराठी दूरचित्रवाणी वाहिन्या पुढीलप्रमाणे - दूरदर्शन-सह्याद्री, ABP माझा, कलर मराठी, झी मराठी, स्टार माझा, मी मराठी, झी टॉकीज, झी २४ तास, आयबीएन-लोकमत आणि साम मराठी. मागील काही वर्षांपासून मराठी वाहिन्यांनी लोकप्रियता मिळवली असून बहुतेक वाहिन्या २४ तास सुरू असतात. परदेशस्थ मराठी माणसेदेखील यांचा आस्वाद घेतात.
महाराष्ट्राची खाद्यसंस्कृती भागानुसार बदलते. कोकणात भात व मासे लोकप्रिय आहेत तर पूर्व महाराष्ट्रात गहू, ज्वारी आणि बाजरी जास्त खाल्ली जाते. सर्व प्रकारच्या डाळी, कांदे, बटाटे, टॉमेटो, मिरची, लसूण व आले हे पदार्थ मराठी जेवणात सर्रास वापरले जातात. सामिष अन्न अनेक जणांना आवडते.
मराठी स्त्रियांचा पारंपरिक वेष नऊवारी साडी तर पुरुषांचा धोतर/पायजमा आणि सदरा असा आहे. परंतु शहरी भागात आधुनिक पेहराव केले जातात.
त्याचबरोबर महाराष्ट्रातील खास महाराष्ट्राच्या राजधानीतील मुंबईमधील एक महत्त्वाची जात म्हणजे " कोळी ". ह्या मुंबईला संपूर्ण समुद्र किनारा लाभल्याने येथील समुद्र किनाऱ्यावर आद्य अवलंबून असणारा कोळी समाज हा मूळ मुंबईचाच आहे, असे म्हणण्यात काहीही वावगे ठरणार नाही. मुळात मुंबई हे बेटच सात भूभागांनी एकत्र बनण्यात आले आहे. ते म्हणजे कुलाबा, जुने स्त्रीचे बेट ( लहान कुलाबा ), माहीम, माझगाव, परळ, वरळी आणि मलबार हिल ह्या कोळीवाड्यांमुळे बनली आहे. ह्या कोळी लोकांत फार जातीचे लोक असून त्यांच्यात स्त्रिया लुगडे (चोळी-पातळ-फडकी) आणि पुरुष रुमाल आणि कान टोपेरा आणि शर्ट असे असते. कोळी नृत्य हे महाराष्ट्रातील लावणी नृत्यानंतर प्रसिद्ध आहे.
भारताच्या इतर प्रांतांप्रमाणेच क्रिकेट हा खेळ येथेही लोकप्रिय आहे. कबड्डीसुद्धा खेळली जाते. लहान मुलांत विटी-दांडू, पकडा-पकडी हे खेळ लोकप्रिय आहेत.
दिवाळी, रंगपंचमी, गोकुळाष्टमी व गणेशोत्सव, होळी हे महाराष्ट्राचे मुख्य उत्सव आहेत. यांपैकी गणेशोत्सव सर्वांत मोठा व लोकप्रिय सण आहे जो आता देशभर साजरा केला जातो. दहा दिवस साजरा होणारा हा सण बुद्धी व विद्येचे दैवत असणाऱ्या गणपतीचा आहे. त्याचबरोबर शिव-जयंती, वटपौर्णिमा, मकरसंक्रांती, दसरा इ. सण देखील साजरे केले जातात.
स्वातंत्र्यपूर्व काळात सामाजिक सुधारणा व चळवळ व स्त्री शिक्षणाची चळवळ महाराष्ट्रातूनच सुरू झाली. ह्यात महात्मा जोतिबा फुले, गोपाळ गणेश आगरकर, धोंडो केशव कर्वे हे अग्रणी होते.
हवामान
राज्याचा सर्व भाग मान्सून प्रकारच्या हवामानाच्या पट्ट्यात मोडतो. मार्चपासून सुरू असणारा उन्हाळा मे महिन्यात संपतो. जूनच्या आरंभापासून मोसमी वाऱ्यांपासून पाऊस पडतो. पावसाळ्यात जमिनीवर पसरलेली हिरवळ त्यानंतर येणाऱ्या सौम्य हिवाळ्यात देखील टिकून राहते. मात्र एकदा का उन्हाळा सुरू झाला की हिरवळ वाळून जाते व सर्वत्र रूक्षपणा पसरतो. जून ते सप्टेंबर या चार महिन्यात पडणारा मोसमी पाऊस जोराचा असतो आणि घाटमाध्यावर त्याचे प्रमाण ४०० सें.मी. वर जाऊन पोहोचते. सह्यादीच्या पश्चिमेकडील, वाऱ्यांच्या दिशेत येणाऱ्या, कोकण भागात मुसळधार पाऊस पडतो. मात्र उत्तरेकडे त्याचे प्रमाण कमी होत जाते. सह्याद्रीच्या पूर्वेकडे पर्जन्यछायेच्या प्रदेश असून मावळ भागातून हळूहळू पूर्वेकडे गेल्यास पावसाचे प्रमाण कमी होते व महाराष्ट्र पठाराच्या (Deccan Plateau) पश्चिम भागात ते ७० से.मी. इतके खाली येते. सोलापूर व अहमदनगर हे जिल्हे कोरड्या भागाच्या मर्मस्थानीच आहेत. मोसमी ऋतूच्या उत्तरकाळात पूर्वेकडील मराठवाडा आणि विदर्भ या भागात पावसाचे प्रमाण थोडेसे वाढते. मराठवाड्यात थोडासा वळवाचा पाऊस पडतो तर विदर्भात बंगालच्या उपसागरावरून येणारी मोसमी वाऱ्यांची शाखादेखील थोडासा पाऊस देते.
वाहतूक व्यवस्था
भारतीय रेल्वेचे जाळे राज्यभर आहे व लांबच्या प्रवासाकरीता रेल्वे हे सोयीचे साधन आहे. महाराष्ट्राच्या बहुतेक भागांना मध्य रेल्वे सेवा पुरवते. कोकण भागात कोकण रेल्वे तर इतर काही भागांना पश्चिम रेल्वे सेवा देते. सध्या मुंबई शहरात मोनोरेल व पुणे शहरात मेट्रो प्रकल्प हाती घेण्यात आला आहे. महाराष्ट्र राज्य परिवहन मंडळाची (एस.टी) सेवा बहुतेक शहरे व खेड्यांत उपलब्ध असते. एस.टी.चे जाळे महाराष्ट्रभर पसरले आहे. विशेषतः ग्रामीण विभागात या बसेस लोकप्रिय आहेत. अनेक शहरात एस.टी. बरोबरच खाजगी बससेवाही असतात.
महाराष्ट्रातील डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर आंतरराष्ट्रीय विमानतळ नागपूर, छत्रपती शिवाजी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ मुंबई असे एकूण पाच आंतरराष्ट्रीय विमानतळ आहेत. नागपूर व पुणे विमानतळांवर देशांतर्गत तसेच काही आंतरराष्ट्रीय उड्डाणेदेखील होतात. छत्रपती संभाजीनगर, रत्‍नागिरी, कोल्हापूर व सोलापूर येथेही राष्ट्रीय विमानतळ आहेत. मुंबईतल्या बंदरांपासून कोकण किनारपट्टीवरील इतर बंदरात फेरी-सेवा (समुद्रावरून वाहतूक) होत असते. शहरी भागात ३ आसनी रिक्षा तर उपनगरात सहाआसनी रिक्षा लोकप्रिय आहेत. महाराष्ट्रात महामार्गांचे मोठे जाळे आहे. मुंबई–पुणे द्रुतगतीमार्ग हा भारताच्या सर्वांत पहिला टोलमार्ग आहे. मुंबई–नागपूर दरम्यानच्या या प्रतीच्या मार्गाचे काम सुरू आहे. मुंबई व न्हावा-शेवा ही महाराष्ट्रातील मोठी बंदरे आहेत.
पर्यटन
महाराष्ट्र हा भौगोलिक, ऐतिहासिक, धार्मिक, आर्थिक अश्या सर्व दृष्टीने संपन्न आहे. प्रवासासाठी चांगले लोहमार्ग, पक्के रस्ते, चांगली आणि स्वस्त उपाहारगृहे, धर्मशाळा यांची येथे रेलचेल आहे. महाराष्ट्र राज्य पर्यटन विकास मंडळाने महाराष्ट्रातील पर्यटन व्यवसायाच्या प्रगतीसाठी प्रयत्न केले असून डेक्कन ओडिसी नावाची विशेष रेल्वे गाडी सुरू केली आहे. लेणी, मुंबई, थंड हवेची ठिकाणे, किल्ले व इतर ऐतिहासिक स्थळांवर मोठ्या प्रमाणात पर्यटक दिसून येतात.
महाराष्ट्रावरील ग्रंथसाहित्य
महाराष्ट्राच्या इतिहास-भूगोलावर आणि संस्कृतीवर अनेक पुस्तके लिहिली गेली आहेत. त्यांतली काही अशी:-
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय राज्ये
पुनवत
पुनवत हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील वणी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:वणी तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
शून्यता
शून्यता  (संस्कृत) किंवा सुञ्ञता (पाली) हा माध्यमक संप्रदायाचा प्रमुख आचार्य नागार्जुन याने मांडलेला बौद्ध तत्त्वज्ञानातील सिद्धान्त आहे. याला शून्यवाद देखील म्हटले जाते.
अधिक वाचन
वर्ग:बौद्ध धर्म वर्ग:तत्त्वज्ञान वर्ग:बौद्ध तत्त्वज्ञान
अनुराधा बिस्वाल
अनुराधा बिस्वाल ही (१ जानेवारी, १९७५ - ) या ओडिशाच्या ट्रॅक आणि फील्ड खेळाडू आहेत.
जिचे १०० मीटर अडथळ्यांच्या शर्यतीत नैपुण्य आहे. तिचा १०० मी अडथळ्यांकरिता १३.३ सेकंदांचा सध्याचा राष्ट्रीय विक्रम आहे. अनुराधा यांनी २६ ऑगस्ट २००२ रोजी, दिल्लीतील नेहरू स्टेडियममध्ये आयोजित झालेल्या डीडीए-राजा भालेंद्र सिंह राष्ट्रीय सर्किट मेळाव्यात हा रेकॉर्ड तयार केला. त्यांनी ३० जुलै २००२ रोजी जकार्तामध्ये एशियन चॅम्पियनशिपमध्ये १३.४० सेकंदांची विक्रमी नोंद केली. त्यांनी जकार्तातील कामगिरीबद्दल कांस्य पदक जिंकले.
वर्ग:स्त्री चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९७५ मधील जन्म
डेव्हिड कॉली
कॉली, डेव्हिड वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे कसोटी क्रिकेट खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
जॅक शार्प
शार्प, जॅक वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
बेळगांव विमानतळ
बेळगांव विमानतळ हे भारताच्या कर्नाटक राज्यातील बेळगांव येथे असलेला विमानतळ आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:कर्नाटक वर्ग:बेळगांव जिल्हा वर्ग:कर्नाटकमधील विमानतळ
कुठं कुठं शोधू मी तिला (चित्रपट)
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी चित्रपट
आंद्रिआस पापेन्द्रु
पापेन्द्रु, आंद्रिआस वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १९१९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लव्हाळी
लव्हाळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील पेठ तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:पेठ तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
मानव संसाधन व्यवस्थापन
मानवी संसाधन व्यवस्थापन (HRM किंवा फक्त एचआर) मानवी संसाधने व्यवस्थापन आहे. तो एक नियोक्ता मोक्याचा उद्दिष्टे सेवा कर्मचारी कामगिरी मिळवणे रचना संस्था मध्ये एक कार्य आहे. [1] एचआर धोरणे आणि प्रणाली लक्ष केंद्रित, संस्था आत लोक व्यवस्थापन प्रामुख्याने संबंधित आहे. [2] संस्था मध्ये एचआर विभाग आणि युनिट विशेषतः कर्मचारी फायदे रचना, कर्मचारी भरती, "प्रशिक्षण आणि विकास", कामगिरीचे मूल्यमापन, आणि फायद्याचे (उदा व्यवस्थापन वेतन आणि लाभ प्रणाली) समावेश उपक्रम संख्या घेतात. [3] एचआर देखील संस्थात्मक बदल आणि औद्योगिक संबंध, म्हणजे, सामूहिक सौदा आणि सरकारी कायदे उद्भवलेल्या आवश्यकता संस्थात्मक पद्धती संतुलनास सह स्वतः निगडीत आहे. [4]
एचआर 20 व्या शतकाच्या, संशोधक काम करणाऱ्या लोकांपैकी धोरणात्मक व्यवस्थापन व्यवसाय मूल्य निर्माण मार्ग संकलन लागला तेव्हा मानवी संबंध चळवळीचा एक उत्पादन आहे. कार्य सुरुवातीला अशा उपयोग पे रोल व फायदे प्रशासन म्हणून व्यवहाराची काम वर्चस्व होते, पण योग्य जागतिकीकरण, कंपनी एकत्रीकरण, तांत्रिक प्रगती, आणि पुढे संशोधन, 2015 एचआर विलीनीकरण व ताबा, प्रतिभा व्यवस्थापन, परंपरा नियोजन मोक्याचा मुद्यांवर लक्ष केंद्रित करतो, औद्योगिक व कामगार संबंध, आणि विविधता आणि समावेश.
नागार्जुन (निःसंदिग्धीकरण)
नागार्जुन या नावाशी संबंधित खालील लेख उपलब्ध आहेत :
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
नयना आपटे
नयना आपटे या मराठी नाटके आणि चित्रपटांत काम करणाऱ्या एक सुप्रसिद्ध अभिनेत्री आहेत.
संगीत शिक्षण
नयना आपटे यांनी आई शांता आपटे, इंदिराबाई केळकर, यशवंतबुवा जोशी, यांच्याकडून शास्त्रीय संगीतीचे शिक्षण घेतले आहे. याशिवाय गोविंदराव पटवर्धन, अण्णा पेंढारकर, नारायण बोडस आणि अरविंद पिळगावकर यांच्याकडूनही नयना आपटे यांनी नाट्यसंगीताचे शिक्षण घेतले आहेत.
अभिनयाची कारकीर्द
वयाच्या चौथ्या वर्षापासून नयना आपटे मराठी, हिंदी आणि गुजराती चित्रपटांतून कामे करीत आहेत. वयाच्या ७ व्या वर्षी शांता आपटे यांच्या चंडीपूजा या चित्रपटात त्यांनी एक महत्त्वाची भूमिका केली होती. १९६५ सालापासून नयना आपटे यांची व्यावसायिक अभिनेत्री म्हणून कारकीर्द सुरू झाली.
नयना आपटे यांनी आजवर ६०हून अधिक विनोदी, पौराणिक, ऐतिहासिक, सामाजिक, संगीत आणि काही गुजराती नाटकांतून भूमिका केल्या आहेत. त्यांचे २५ मराठी, ४ हिंदी आणि ६ गुजराती चित्रपट आहेत.
नयना आपटे यांनी १६ हिंदी-मराठी दूरचित्रवाणी मालिकांत कामे केली आहेत. ’शांती’, ’वक़्त की रफ़्तार’, 'एक चुटकी आसमान' आणि ’डोन्ट वरी हो जायेगा’ या त्यांच्या हिंदीतल्या गाजलेल्या मालिका आहेत. तसेच चूकभूल द्यावी घ्यावी, सुखाच्या सरींनी हे मन बावरे या मराठी मालिकाही गाजलेल्या आहेत.
अन्य माहिती
त्यांची अनेक रेडिओ मुलाखती आणि भाषणे झाली आहेत. त्या नवोदित कलावंतांना संगीत शिकण्यास मदत करतात. सामाजिक कार्यातही त्यांचा गरीब आणि होतकरू लोकांना मदतीचा हात असतो.
परतूर विधानसभा मतदारसंघ
परतूर विधानसभा मतदारसंघ - ९९ हा महाराष्ट्र राज्य विधानसभेच्या २८८ मतदारसंघांपैकी एक आहे. लोकसभा आणि विधानसभा मतदारसंघ परिसीमन आदेश, २००८ नुसार, केलेल्या मतदारसंघाच्या रचणेनुसार, परतूर मतदारसंघात जालना जिल्ह्यातील १. परतूर २. मंठा ही तालुके आणि ३. जालना तालुक्यातील नेर महसूल मंडळ यांचा समावेश होतो. परतूर हा विधानसभा मतदारसंघ परभणी लोकसभा मतदारसंघात मोडतो.
भारतीय जनता पक्षाचे बबनराव दत्तात्रय लोणीकर-यादव हे परतूर विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:जालना जिल्ह्यामधील विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:परभणी लोकसभा मतदारसंघ
ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, १९८०
ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाने ऑगस्ट-सप्टेंबर १९८० दरम्यान एक कसोटी सामने आणि दोन आंतरराष्ट्रीय एकदिवसीय सामने खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला. एकमेव कसोटी ही इंग्लंडमध्ये कसोटी खेळवून १०० वर्षे १९८० साली झाली. त्यानिमित्ताने शतकपूर्ती कसोटी सामना भरविला गेला. एकमेव कसोटी अनिर्णित सुटली तर एकदिवसीय मालिका इंग्लंडने २-० अशी जिंकली.
एकमेव कसोटी
वर्ग:इ.स. १९८० मधील क्रिकेट वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे वर्ग:ऑस्ट्रेलिया क्रिकेट संघाचे परदेशी दौरे
मेहेर बाबा
मेहेर बाबा (जन्म : २५ फेब्रुवारी १८९४; - ३१ जानेवारी १९६९) (जन्मनाव मेरवान शेरियार इराणी) हे भारतीय गूढवादी व आध्यात्मिक गुरू होते. सन १९५४मध्ये आपण या युगातील अवतार आहोत अशी जाहीर घोषणा त्यांनी केली होती.
बालपणात त्यांच्यामध्ये ओढा असण्याची कोणतीही चिन्हे दिसली नाहीत. वयाच्या एकोणिसाव्या वर्षी हजरत बाबाजान या मुस्लिम साध्वीशी त्यांचा परिचय झाला आणि सात वर्षे चाललेली आध्यात्मिक रूपांतरणाची प्रक्रिया सुरू झाली. पुढच्या काही महिन्यांमध्ये आणखी चार आध्यात्मिक व्यक्तींशी त्यांनी संपर्क साधला. उपासनी महाराज यांच्या समवेत ते सात वर्षे राहिले. नंतर त्यांनी सार्वजनिक कार्य सुरू केले. पर्शियन भाषेत मेहेर बाबाचा अर्थ 'दयाळू पिता' असा होतो. सुरुवातीच्या काही अनुयायांनी त्यांना हे नाव दिले.
१० जुलै १९२५ पासून आयुष्याच्या अंतापर्यंत मेहेर बाबा शांत राहिले. विशिष्ट हातवारे किंवा मुळाक्षरांचा फलक वापरून ते संवाद साधत. मंडळींसमवेत (शिष्यवर्तुळ) त्यांनी एकांतात बराच काळ व्यतीत केला. भरपूर प्रवास करीत त्यांनी सार्वजनिक मेळे भरविले; महारोगी, गरीब, मानसिक रुग्णांसाठी अनेक धर्मार्थ कार्ये केली. मेहेरबाबा १९२५ पासून ते मृत्यू पावेतो काहीही बोलले नाहीत.
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:मुस्लिम संत वर्ग:गूढवादी वर्ग:इ.स. १८९४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९६९ मधील मृत्यू
रँडचा खून
१९व्या शतकाअखेरीस पुण्यात प्लेगने थैमान घातले. प्लेगला आळा घालण्याच्या निमित्ताने वॉल्टर चार्ल्स रँड या बिटिश अधिकाऱ्याने लोकांचा छळकेला. हिंदूंची घरे उपसून जाळणे, देवघरात जाऊन देवांचा अपमान करणे, तपासणीच्या नावाखाली महिलांशी अभद वर्तन करणे, कर्त्या पुरुषांना नामर्दाप्रमाणे हीन वागवणे अशा त्याच्या क्रूर आणि अमानवी कृत्यांमुळे समाजाच्या सर्वच थरांमध्ये संतापाची लाट उसळली. सूडाची ठिणगी मनात पडली आणि धगधगू लागली होती.