cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
मनमाड जंक्शन रेल्वे स्थानक
इतिहास
भारतातील पहिला रेल्वेमार्ग १९५३मध्ये कार्यान्वित झाल्यानंतर हा मार्ग कोलकात्याकडे झपाट्याने वाढविण्यात आला. १८५४ च्या मे महिन्यात कल्याण, १८६० मध्ये भुसावळ तर १८६७मध्ये हा मार्ग नागपूर रेल्वे स्थानकला जाउन पोचला. मनमाड रेल्वे स्थानक १८६६मध्ये बांधून कार्यान्वित झाले. सुमारे शंभर वर्षांनंतर १९६८साली या स्थानकातील मार्गाचे विद्युतीकरण झाले.
संदर्भ
वर्ग:मनमाड वर्ग:नाशिक जिल्ह्यामधील रेल्वे स्थानके वर्ग:मध्य रेल्वेची स्थानके
दाबोळी विमानतळ
गोवा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ किंवा दाबोळी विमानतळ (Dabolim) हा भारताच्या गोवा राज्यातील वास्को द गामा येथे असलेला विमानतळ आहे.
इतिहास
हा विमानतळ भारतातील पोर्तुगीज सरकारने १९५० च्या दशकात बांधला. २४९ एकर जमिनीवर असलेला हा विमानतळ १९६१पर्यंत त्रांसपोर्तेस एरिओस दा इंदिया पोर्तुगेसा या विमानकंपनीचा मुख्य तळ होता. येथून कराची, मोझांबिक आणि तिमोरसह अनेक ठिकाणी विमानसेवा उपलब्ध होती. येथून भारतातील इतर भागांत विमानोड्डाणे होत नसत. गोवा मुक्तिसंग्रामादरम्यान भारतीय वायुसेनेने या विमानतळावर बॉम्बफेक करून हा तळ जवळजवळ निकामी करून टाकला होता. त्यावेळी येथे असलेली दोन प्रवासी विमाने कशीबशी कराचीला निसटली. त्यानंतर हा तळ भारतीय नौसेनेच्या वायुविभागाने काबीज केला. एप्रिल १९६२मध्ये मेजर जनरल के.पी. चांदेथने हा तळ गोव्यातील इतर मालमत्तेसह भारतीय नौसेनेच्या हवाली केला.
पुढील काही वर्षे दुरावस्थेत असलेला हा विमानतळ १९६६ च्या सुमारास दुरुस्त केला गेला व येथील धावपट्टीवर जेट विमानेही उतरताय येईल अशी तरतूद केली गेली. भारत सरकारने इंडियन एरलाइन्सला येथून विमानसेवा सुरू करण्यास सांगितले व पहिल्यांदाच गोव्यातून देशांतर्गत विमानसेवा उपलब्ध झाली. १९८० च्या सुमारास जुआरी व मांडवी या नद्यांवर मोठे पूल झाल्याने वास्को आणि गोव्यातील इतर ठिकाणांतील अंतर कमी झाले. तसेच १९८३मध्ये कॉमनवेल्थ हेड्स ऑफ गव्हर्नमेंट्सची मीटिंग (चोगॅम) गोव्यात भरण्ली. या वेळी गोव्याला व पर्यायाने दाभोळी विमानतळावर येणाऱ्या विमानांत एकदम मोठी वाढ झाली. यामुळे प्रसिद्धी मिळत असलेल्या दाभोळी विमानतळावर अनेक चार्टर सेवा सुरू झाल्या. यांत जर्मनीची कॉंडोर एरलाइन्स ही कंपनी अग्रेसर होती. आजमितीस भारतात येणाऱ्या एकूण चार्टर्ड विमानांपैकी ९०% म्हणजे अंदाजे ७०० विमाने दाभोळी विमानतळावर येतात. यांतून दीड ते दोन लाख प्रवासी गोव्याला येत असल्याचा अंदाज आहे. याशिवाय तितकेच प्रवासी इतर विमान कंपन्यांच्या विमानांतून येतात. भारतातील एकूण विदेशी पाहुण्यांपैकी ५-१०% पाहुणे दाभोळी विमानतळातून येतात आणि देशात खर्च होणाऱ्या विदेशी चलनाचा १०-१५% रक्कम हे प्रवासी खर्च करीत असतात. २००७-०८ च्या मोसमात केवळ युनायटेड किंग्डममधून एक लाख तर रशियातून ४२,००० प्रवासी चार्टर्ड विमानांतून दाभोळीस आले.
आर्थिक व्यवस्थापन
<!-- Dabolim's Air traffic control is in the hands of the Indian Navy, which earns revenues from this service on account of aircraft movements. Landing fees are of the order of Rs 17,000 each. RNF is about Rs 7,400. The Airports Authority of India could be eligible for aircraft parking fees of Rs 10,000 per day. It receives a part of the passenger service fee which is shared between it and the Central Industrial Security Force (CISF). The AAI's prime source of earning is from non-traffic services like passenger facilitation, car park, entry tickets, stalls, restaurants and shops at the main terminal building and advertising boards. With such revenues at an estimated Rs 700 million, Dabolim airport is one of only a dozen "profitable" airports of the Airports Authority of India (AAI). Capital expenditures (such as for runway expansion) at the airport are covered by AAI. The Dabolim airport runway has increased in length over the years from about 6000 ft initially to at least 7850 ft today (approx 2,370 m), and can now accommodate Boeing 747s. There is a shortage of night parking bays which are at a premium in metro airports like Mumbai. A local association has estimated that about 40 hectares are needed for the civil enclave in comparison to the 14 hectares earmarked at present.
The Indian Civil Aviation Ministry announced a plan to upgrade Dabolim airport in 2006. This involved constructing a new international passenger terminal (after converting the existing one to domestic) and adding several more aircraft stands over an area of about 4 ha. The construction was scheduled to be completed by the end of 2007. However delays in transfer of the required land from the Navy have held up proceedings. -->
इमारत आणि सुविधा
दाभोळी विमानतळावरून रोज अंदाजे ३०-४० विमाने येतात-जातात. नौसेनेने घातलेल्या निर्बंधांमुळे यांतील बहुतांश उड्डाणे सोमवार-शुक्रवारी दुपारी १ ते ६ च्या दरम्यान असतात तर उरलेल्यांपैकी बरीचशी उड्डाणे पहाटे असतात. इतर वेळात नौसेनेचे वैमानिक आपल्या लढाऊ विमानांवर सराव करीत असतात. रात्रीच्या विमानोड्डाणांवर निर्बंध असला तरी नौसेनेच्या परवानगीने अधूनमधून अशी उड्डाणे होत असतात. हिवाळ्यात, विशेषतः नाताळ व नववर्षाच्या आसपास येथून सर्वाधिक उड्डाणे होतात. यामुळे या कालखंडात दाभोळीस येण्या-जाण्याची तिकिटे महाग असतात. या काळातील येथून दिल्ली किंवा मुंबईची तिकिटे मुंबई-दुबई किंवा मुंबई-बॅंगकॉकच्या तिकिटांच्या पातळीची असतात.
येथील धावपट्टीच्या दोन्ही बाजूस नौसेनेच्या सुविधा आहेत. यामुळे धावपट्टीवरून सैनिक चालत किंवा सायकलींवरून धावपट्टी ओलांडणे हे नेहमी होत असते. या विमानतळाजवळ नौसेनेचे ६,००० सैनिक-कर्मचारी आहेत तर अधिक ४,००० गोवा पोलिसदलाचे कर्मचारीही येथे तैनात आहेत.
स्थानिक दळणवळण
गोव्यातून दाबोळी विमानतळावर जाण्यासाठी बस, ट्रेन, कार, टॅक्सी, इ. साधने वापरता येतात. वास्कोपासून चिखली मार्गे बससेवा आहे. वास्को हे सगळ्यात जवळचे रेल्वे स्थानक तर मुरगाव हे सगळ्यात जवळचे बंदर आहे. वास्कोपासून कोंकण रेल्वेद्वारे गोव्यातील तसेच भारतात इतर ठिकाणी जाण्यासाठी रेल्वेसेवा उपलब्ध आहे.
विस्तार
नवीन विस्तारित टर्मिनलचे बांधकाम फेब्रुवारी २१, इ.स. २००९ रोजी सुरू झाले होते. त्यामुळे आरमार व नागरी विमान दळणवळण एकाच वेळी होणे शक्य झाले आहे. याशिवाय येथे बारा विमाने रात्रभर थांबण्यासाठी जागा, एरोब्रिज, दोन टॅक्सीमार्ग, कार पार्किंग आणि विद्युत उपकेंद्र बांधले आहे..
टर्मिनल
दाभोळी देशातील १३२पैकी दहा विमानतळांशी विमानसेवेने जोडलेले आहे.
येथून मुख्यत्वे इराणच्या आखातात आंतरराष्ट्रीय विमानसेवा उपलब्ध आहे. सध्या फक्त एर इंडिया आणि इंडियन या कंपन्यांना ही सेवा पुरवण्यास मुभा आहे परंतु परदेशी विमानकंपन्यांना परवानगी मिळण्यास सुरुवात झाली आहे. अशा अनेक कंपन्या सध्या हिवाळ्यात दाभोळीस चार्टर विमानसेवा पुरवतात.
सैनिकी विमान प्रशिक्षण
भारतीय आरमार दाबोळी विमानतळावरून आठवड्यातील पाच दिवस सकाळी ०८:३० ते दुपारी १३:०० पर्यंत आपल्या वैमानिकांच्या प्रशिक्षणार्थ लढाऊ विमाने उडवते. या काळात प्रवासी विमानांना येण्या-जाण्यास परवानगी नसते. काही वेळेस चार्डर्डर सेवांना अपवाद म्हणून ही मुभा दिली जाते. गेल्या काही महिन्यांत आरमाराने हे नियम किंचित शिथिल केले आहेत.
विमानतळास नागरी विमानळ करण्यासाठीची चळवळ
गोव्यातील राजकारण्यांनी दाभोळीतील आरमारी तळ आय.एन.एस. कदंब येथे हलविण्याची मागणी वेळोवेळी केलेली आहे. हा नवीन तळ दाभोळीच्या दक्षिणेस ७० किमीवर कर्नाटकातील कारवार शहराजवळ आहे. भारतीय आरमाराने दाभोळीमध्ये ७५० कोटी रुपयांची गुंतवणूक केलेली असल्यामुळे हा तळ कारवारला नेणे शक्य व उचित नाही असे म्हट्ले गेले आहे.
२००७मध्ये भारतीय आरमार, भारतीय विमानतळ प्राधिकरण आणि कर्नाटक राज्य सरकारने कारवारमधील धावपट्टी २,५०० मी इतकी लांब करण्याचा प्रस्ताव ठेवला होता. यासाठी ७५ हेक्टर जमीन संपादन करण्याचाही विचार होता. या मोठ्या धावपट्टीवर एरबस ए-३२० सारख्या विमानांना उतरणे शक्य असते. परंतु या प्रस्तावावर पुढे कार्यवाही झालेली नाही.
प्रस्तावित मोपा विमानतळ
नागरी विमान मंत्रालयाने उत्तर गोवा जिल्ह्यातील पेडणे तालुक्यात मोपा येथे नवीन आंतरराष्ट्रीय विमानतळ बांधण्याचा प्रस्ताव ठेवला आहे. स्थानिक नागरिक तसेच गोव्यातील असंख्य नागरिकांचा या प्रकल्पाला विविध कारणांनी विरोध होत आहे. या संदर्भात घेण्यात आलेल्या जनसुनावण्यात सर्व बाजू मांडण्यात आल्या आहेत. प्रकल्प बाधित क्षेत्राचे पर्यावरणीय सर्वेक्षण अत्यंत चुकीचे केलेले असून या भागात मोठ्या प्रमाणावर वने, प्राणी व पाण्याचे स्रोत आहेत. या सर्व विरोधाला डावलून राज्य व केंद्र सरकारने सर्व परवानग्या देत कोणत्याही परिस्थितीत हा प्रकल्प पूर्ण करण्याचे ठरवले आहे.
<!-- Meanwhile the Navy's title to Dabolim airport land has been questioned by a Member of Parliament (Rajya Sabha) of Goa in relation to the plan to relocate the civil enclave to the Mopa civilian airport on the grounds that it is the state government of Goa which authorises land transfers in its jurisdiction. He has disclosed that the Navy "literally" makes the state government and the Airports Authority of India "beg" for land needed at Dabolim airport. This made it imperative to establish the clear title to the airport land. Local Navy officials brushed off this argument as inconsequential given the passage of time.
The delays were apparently due to the structuring of these Dabolim deals as land-for-land at the instance of the Navy. This is in contrast to inter-governmental adjustments based on situation-specific military security assessments and demonstrable civilian needs. In this instance, one of the main sticking points was a small but crucial bit of land over which there was a fundamental difference of opinion between the Navy and the state government. The Navy alleged that "encroachment" was involved. A clearance for the expansion from the central Public Investment Board was also pending. Here the issues were the size and scope of the plan (such as the required aeronautical clearances given existing structures) as well as who would do the work on the parallel taxi track, AAI or the Navy.
The Goa government has now officially given an "in principle" approval to the civil aviation ministry to two airports in the state. The civil aviation minister has recently been propagating the vision of an airport in every district by 2020. Goa's two airports would conceivably be consistent with this. The high-powered committee has since submitted its final recommendation for a new airport at Mopa to the Prime Minister.
In the indications dribbling out in the interim (a) a "review" of the Union Cabinet's March 2000 decision to close Dabolim civil enclave on the opening of Mopa has been sought (b) Mopa is being tipped as an "international" airport while Dabolim would be "domestic" (c) estimates of the investment in Mopa range from $205 million to $400 million and a 33000 m2 passenger terminal is envisaged (d) it is hoped that Dabolim civil enclave would be expanded/upgraded simultaneously (e) Mopa airport would be Code F or super-jumbo compatible (f) the exact status of the ground transport (north-south) connectivity of the two airports is still up in the air. Meanwhile the local base commander of the Indian Navy has urged the Goa government to expedite the Mopa airport project unambiguously drawing a line on the availability of any more land for civilian purposes. However an explicit two-airport system had yet to be studied in Goa. -->
भारतीय आरमारी तळ
दाभोळी आरमारी वायुसेना तळ हा भारतीय वायुसेनेच्या कोइंबतूर जवळील सुलूर येथील तळाचा भाग असल्याचे मानले जाते. १९८३पासून आरमाराने आपली बी.ए.ई. सी हॅरियर प्रकारच्या विमानांची तुकडी येथे आणली व वैमानिक प्रशिक्षण केंद्रही उभारले. आय.एन.एस. विक्रमादित्य या नवीन विमानवाहू नौकेबरोबर विकत घेतलेल्या १२ मिग-२९के विमानांपैकी चार विमानांना दाभोळी येथे ठेवण्याचा बेत आहे. कारवार बंदरात असलेल्या विक्रमादित्यच्या डेकची प्रतिकृती दाभोळी येथे बांधण्यात येत आहे. विमानवाहू नौकेवर ये-जा करण्याचा सराव करण्यासाठी असलेल्या या धावपट्टीला २८३ मीटर लांबी असलेला १४.३ अंशाचा स्की-जंपसुद्धा आहे.
याशिवाय भारतीय आरमाराची कामोव्ह केए-२८ प्रकारची पाणबुडीविरोधी हेलिकॉप्टर, आयएल-१८, आयएल-३८ आणि टीयू-१४२एम प्रकारची विमाने दाभोळी विमानतळावर आहेत. भारतीय वायुसेनेची काही लढाऊ बॉंबफेकी विमाने आणि भारतीय तटरक्षक सेना आपली डॉर्नियर प्रकारची विमाने दाबोळीस ठेवतात. ही विमाने किनाऱ्याजवळील समुद्रात गस्त घालतात तर आरमाराची निःशस्त्र विमाने थेट आफ्रिकेच्या किनाऱ्यापर्यंत टेहळणी करीत असतात. आरमारी वायुसेनेची किरण ही हवाई कसरती करणारी विमानेसुद्धा दाबोळीत आहेत. ही विमाने वर्षातून दोन वेळा १५-२० मिनिटांच्या कसरती गोव्यात करून दाखवतात. दाबोळी विमानतळावरच आरमारी वायुसेनेचे संग्रहालयही आहे.
माल वाहतूक
दाभोळी विमानतळावरून प्रतिवर्षी अंदाजे ५,००० टन मालसामानाची वाहतूक होते. येथून मुख्यत्वे आखाती देशांत मासे, फळे, फुले व भाज्यांची निर्यात होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील विमानतळ वर्ग:गोव्यामधील विमानतळ
अफगाणिस्तानातील महिला
अफगाणिस्तानातील महिलांच्या हक्कांमध्ये संपूर्ण इतिहासात विविधता आहे. स.न. १९६४ च्या घटनेनुसार महिलांना अधिकृतपणे समानता मिळाली. तथापि, हे अधिकार १९९० च्या दशकातील गृहयुद्धाच्या वेळी तालिबान सारख्या वेगवेगळ्या तात्पुरत्या शासकांद्वारे काढून घेण्यात आले. विशेषतः नंतरच्या राजवटीत, स्त्रियांना स्वातंत्र्य फारच कमी दिले होते. विशेषतः नागरी स्वातंत्र्याच्या बाबतीत तर फारच कमी दिसून येते. २००१ च्या उत्तरार्धात तालिबानी राजवटी काढून टाकल्यापासून, इस्लामिक रिपब्लिक ऑफ अफगाणिस्तान    अंतर्गत महिलांच्या हक्कांमध्ये हळूहळू सुधारणा झाली आहे. स.न. २००४ मध्ये महिलांना पुन्हा एकदा पुरुषांच्या बरोबरीने अधिकार मिळाले. हे अधिकार संविधानानुसार, जे मुख्यत्वे १९६४ पासून होते, त्यावर आधारित दिले होते. तथापि, शाळेच्या काही वर्गाद्वारे, विशेषतः ग्रामीण भागातील स्त्रियांविषयीच्या प्रतिक्रियावादी दृष्टिकोनातून त्यांचे अधिकार अजूनही गुंतागुंतीचे आहेत. ही एक चिंतेची बाब आहे. स.न. २०२१ मध्ये जेव्हापासून तालिबानने अफगाणिस्तानचा बहुतांश भाग ताब्यात घेतला तेव्हापासून देशातील महिलांच्या भविष्याबद्दल चिंता वाढली आहे.
आढावा
अफगाणिस्तान दक्षिण आशियात स्थित आहे आणि त्याची लोकसंख्या सुमारे ३४ दशलक्ष आहे. यापैकी १५ दशलक्ष पुरुष आणि १४.२ दशलक्ष महिला आहेत. सुमारे २२% अफगाण लोक शहरी आहेत आणि उर्वरित ७८% ग्रामीण भागात राहतात. स्थानिक परंपरेचा भाग म्हणून, बहुतेक स्त्रियांनी हायस्कूल पूर्ण केल्यानंतर लगेच लग्न केले आहे. अनेकजण आयुष्यभर गृहिणी म्हणून जगतात.
अमानुल्ला खानच्या आधी
दुर्रानी साम्राज्याच्या काळात (१४७४ - १८२३) आणि आरंभिक बाराकझाई राजवंशाच्या काळात अफगाणी स्त्रिया परंपरागतपणे पुरदह आणि पुरुषप्रधान रीतीरिवाजांनी लादलेल्या लिंगभेदाच्या परीस्थितीत राहत होत्या. सर्व अफगाणिस्तानात असे असतानाही, विविध क्षेत्रातील आणि वांशिक गटांमध्ये ही वागणूक काहीसी वेगळी होती. भटक्या स्त्रियांना, उदाहरणार्थ, त्यांचे चेहरे लपवावे लागत नव्हते आणि त्यांचे काही केस देखील दिसून येत होते. महिला समाजात कोणत्याही सार्वजनिक कामात भूमिका घेत नव्हत्या. परंतु समोर न येता (अज्ञातवासात) काही स्त्रिया कवी आणि ग्रंथकार बनल्या होत्या आणि त्यांच्या रचना प्रकाशित झाल्या होत्या.
अफगाणिस्तानातील राजांना चार अधिकृत बायका होत्या. परंतु स्वतःच्या फायद्यासाठी त्या राजांनी अनाधिकृत रित्या इतर स्त्रिया बाळगून होते. राजेशाही पद्धतीमध्ये राजाकडे मोठ्या प्रमाणात गुलाम महिला कनिझ आणि सुरती होत्या. या सर्व गुलामांना गुलाम बचा (नपुंसक) यांच्याद्वारे संरक्षित ठेवले जात होते. शाही हरमच्या काही स्त्रियांचा राज्याच्या कारभारावर शाही हरमच्या आतून प्रभाव होता. विशेषतः जरघोना अना, मिरमन आयशा आणि बाबो जान अशी काही स्त्रियांची नावे आहेत.
अमानुल्ला खान
अफगाणिस्तानातील काही राज्यकर्त्यांनी महिलांचे स्वातंत्र्य वाढवण्याचा प्रयत्न केला आहे. बहुतांश भागांसाठी, हे प्रयत्न अयशस्वी ठरले. तथापि, असे काही नेते होते जे काही तात्पुरते बदल घडवून आणण्यास सक्षम ठरले. त्यापैकी पहिले राजा अमानुल्लाह होते, ज्यांनी १९१९ ते १९२९ पर्यंत राज्य केले आणि देशाचे एकीकरण आणि आधुनिकीकरणात काही लक्षणीय बदल केले. पितृसत्ताक कुटुंबांनी स्त्रियांवर लावलेले नियंत्रण कमी करण्यासाठी त्यांनी सार्वजनिक क्षेत्रात स्त्रियांच्या स्वातंत्र्याला प्रोत्साहन दिले. राजा अमानुल्लाह यांनी स्त्री शिक्षणाचे महत्त्व सांगितले. कुटुंबांना त्यांच्या मुलींना शाळेत पाठवण्यास प्रोत्साहित करण्याबरोबरच, त्यांनी महिलांच्या अनावरणाला प्रोत्साहन दिले आणि त्यांना अधिक पाश्चात्य शैलीच्या ड्रेसचा अवलंब करण्यास प्रवृत्त केले. स.न. १९२१ मध्ये, त्यांनी एक कायदा तयार केला आणि त्या मार्फत जबरदस्तीने विवाह, बालविवाह आणि वधूची किंमत देऊन केलेले लग्न अशा प्रथा रद्द केल्या. बहुपत्नीत्वावर निर्बंध घातले. त्यापूर्वी अफगाणिस्तान प्रदेशातील घरांमध्ये या सर्व सामान्य प्रथा होत्या.
शिक्षण
गेल्या दशकात अफगाणिस्तानमधील शिक्षणात हळूहळू सुधारणा झाली आहे पण ती आंतरराष्ट्रीय दर्जाच्या बरोबरीस आणण्यासाठी अजून बरेच काम करावे लागणार आहे. महिलांचा साक्षरता दर फक्त २४.२%आहे. देशात सुमारे ९० लाख विद्यार्थी आहेत. यापैकी सुमारे ६०% पुरुष आणि ४०% महिला आहेत. देशभरातील विविध विद्यापीठांमध्ये १,७४,००० हून अधिक विद्यार्थी नोंदणीकृत आहेत. यापैकी सुमारे २१% महिला आहेत.
खेळ
गेल्या दशकात, अफगाण महिलांनी फुटसल, फुटबॉल, बास्केटबॉल, स्कीइंग आणि इतर विविध खेळांमध्ये भाग घेत होत्या. स.न. २०१५ मध्ये अफगाणिस्तानने पहिली मॅरेथॉन आयोजित केली होती. संपूर्ण मॅरेथॉन धावणाऱ्यांमध्ये एक महिला होती, झैनाब, वय २५, जी अशा प्रकारे स्वतःच्या देशात मॅरेथॉनमध्ये धावणाऱ्या पहिल्या अफगाण महिला ठरल्या. स.न. २००४ मध्ये तालिबान राजवटीच्या पतनानंतर तीन वर्षांनी अफगाणिस्तानने महिला खेळाडूंना पहिल्यांदा ऑलिम्पिकमध्ये पाठवले. तेव्हापासून केवळ चार महिलांनी ऑलिम्पिकमध्ये अफगाण ध्वजाखाली भाग घेतला आहे.
लग्न आणि पालकत्व
अफगाणिस्तानातील विवाह सहसा इस्लाम आणि अफगाणिस्तानच्या संस्कृतीनुसार होतात. अफगाणिस्तानमध्ये विवाहासाठी कायदेशीर वय १६ आहे. धार्मिक संप्रदाय, वांशिकता आणि आदिवासी संघटनेच्या आधारे अफगाणी एकमेकांशी विवाह करतात. सुन्नी पश्तून आणि शिया हजारा यांच्यात विवाह शक्यतो होते नाहीत. राष्ट्र एक पितृसत्ताक समाज आहे जिथे सामान्यतः असे मानले जाते की वडील पुरुषांना त्यांच्या कुटुंबासाठी निर्णय घेण्याचा अधिकार आहे. एक पुरुष तिच्या पत्नीला तिच्या संतीचीची वाट न पाहता घटस्फोट देऊ शकतो, तर उलट स्त्री असे करु शकत नाही.
हेही पहा
संस्था:
बाह्य दुवे
महिला वर्ग:देशानुसार महिला
डोंगरेवाडी
डोंगरेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील मालवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:मालवण तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
हूविना हदगळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ
हूविना हदगळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ बेळ्ळारी मतदारसंघात असून बेळ्ळारी जिल्ह्यात मोडतो.
वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:बेळ्ळारी जिल्हा
टिटवी (भारूड)
टिटवी या पक्षाचे एक उल्लेखनीय प्रतिमांकन संत एकनाथांनी लिहिलेल्या ’टिटवी’ या भारुडात मिळते. एकनाथांनी या टिटवी-संबंधीच्या लोकसमजुतीचा अध्यात्मबोधार्थ मार्मिक उपयोग केला आहे. टिटवी ज्या घरावरून ओरडत जाते, त्या घरात कुणाला तरी यमाचे बोलावणे येते, अशी ही लोकसमजूत आहे. एकनाथांच्या भारुडात या टिटवीला ’यमाची तराळीण’ म्हटले आहे. ’तराळ’ हा वेठबिगार जमा करणारा व रात्री गस्त घालणारा एक बलुतेदार. त्याचेच काम करणारी ही ’तराळीण’. एकनाथ म्हणतात,
एका ग्रामावरी जाऊन |
एक नदीतीर पाहून |
तेथें टिटवी करी शयन |
दोन्ही पायांत खडा धरून गा ||
टिटाव-टिटाव असे ओरडत यमाच्या बोलावण्याची खूण म्हणून हे खडे कुणाकुणाच्या नावे टाकते ? तर चौगुला व कुळकर्णी यांच्या सुना, पाटलाकडचे चौघेजण, देशमुख, देशपांडे, चौधरी, शेटे, महाजन इत्यादींसह सर्व बलुतेदार - हे सर्व. असा या टिटवीचा दरारा आहे.
परमात्म्याने हे देहरूपी गाव स्वोद्धारासाठी दिले आहे. तेव्हा अहंकार (चौगुला), कुबुद्धी (त्याची सून), मन (कुळकर्णी/देशमुख), ममता (त्याची सून), विकल्प, विकार, अज्ञान व प्रपंच (पाटलाकडचे चौघेजण), कामक्रोधादी विकार (बारा बलुतेदार) या साऱ्यांना ही टिटवी बजावते की, मी तुम्हांस व शेवटी त्या जीवासही यमाकडे घेऊन जाईन. म्हणून हे कामविकार आत्ताच टाका व हरिभजनी लागा.
वर्ग:भारूड वर्ग:एकनाथ
भा.ग. केतकर
प्रा. '''भा. ग. उर्फ भालचंद्र गजानन केतकर''' हे एक मराठी भाषांतरकार होते. ते धुळे येथील श्री शिवाजी विद्या प्रसारक समाज या संस्थेच्या कला महाविद्यालयात तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक होते. भाषाकोविद म्हणून ते प्रसिद्ध होते. निवृत्तीनंतर ते पुण्यात राहिले. त्यांनी जुन्या काळातील लेखक, तत्त्ववेत्ते आणि तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक एम. हिरियण्णा यांच्या The Outlines of Indian Philosophy या पुस्तकाचे मराठी भाषांतर केले आहे.
कौटुंबिक माहिती
प्रा. भा.ग. केतकर हे लोकमान्य टिळकांचे पणतू होते. प्रा. केतकर यांचे वडील गजानन विश्वनाथ केतकर हे लो. टिळकांची थोरली मुलगी पार्वतीबाई यांचे ज्येष्ठ पुत्र असून दैनिक केसरीचे संपादक होते.
तत्त्वज्ञानविषयक योगदान
केतकर यांनी तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक एम. हिरियण्णा यांच्या Outlines of Indian Philosophy या ग्रंथाचे मराठी भाषांतर केले. पुणे विद्यापीठाने हा ग्रंथ जानेवारी १९७३मध्ये प्रसिद्ध केला. या भाषांतरामुळे भारतीय तत्त्वज्ञानाबद्दलचा एक वेगळा दृष्टिकोन मराठी वाचकांना माहीत झाला. या ग्रंथामुळे मराठी सारस्वतात एक नवी भर पडली. पहिल्या आवृत्तीनंतर या पुस्तकाचे मुद्रण न झाल्याने हे पुस्तक आता दुर्मिळ झाले आहे. पुणे विद्यापीठाचा प्रकाशन विभाग गेल्या काही वर्षांपासून बंद असल्याने ग्रंथ निर्मिती थांबली आहे; त्यामुळे जुन्या ग्रंथांचे पुनर्मुद्रण होत नाही. या पुस्तकाच्या काही प्रती निवडक ग्रंथालयांत आणि खाजगी मालकीत आहेत.
ग्रंथाचा तपशील
हा ग्रंथ अनुवादकाने प्रा. देविदास दत्तात्रेय वाडेकर यांना समर्पित केला आहे. दिनांक ०१ ऑगस्ट १९६९
प्रकाशकाचे निवेदन
१९८० च्या दशकात तत्कालीन महाराष्ट्र राज्य सरकारने प्रादेशिक भाषांतून पाठ्यपुस्तके आणि संदर्भ ग्रंथ तयार करण्यासाठी राज्यातील विद्यापीठांना राज्याच्या शिक्षण खात्याकडून बिनव्याजी कर्जाच्या रूपाने अनुदान दिले होते. या अनुदानाच्या विनियोगासाठी पुणे विद्यापीठाने एक प्रकाशन योजना आखली होती. या योजनेनुसार प्रोफेसर एम. हिरियण्णा यांच्या Outlines of Indian Philosophy या अनुवादाचे काम प्रा. भा. ग. केतकर यांचेकडे सोपविले होते. त्यानुसार प्रा. केतकरांनी “भारतीय तत्त्वज्ञानाची रूपरेषा” हा अनुवाद केला, असे प्रकाशकाने निवेदनात म्हटले आहे.हा अनुवाद प्रा. वि. म. बेडेकर यांनी तपासून दिला.
ग्रंथाची रचना
अनुवादक प्रा. केतकर यांनी प्रस्तावनेतच ग्रंथात त्यांनी स्वतः समाविष्ट केलेल्या अनुषंगिक गोष्टी सांगितल्या आहेत. मूळ ग्रंथात नसलेल्या आणि अनुवादकाची भर यांनी मिळून ग्रंथाची रचना झाली आहे.
संदर्भ
वर्ग:मराठीतील व्यावसायिक तत्त्ववेत्ते
कामटी खुर्द
कामटी खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील मोहोळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:मोहोळ तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
माउंट हार्वर्ड
माउंट हार्वर्ड अमेरिकेतील रॉकी माउंटन्स पर्वतरांगांचा भाग असलेल्या सावाच पर्वतरांगेतील एक शिखर आहे. १४,४२१ फूट उंचीचे हे शिखर कॉलोराडो राज्यात आहे. हे शिखर रॉकी माउंटन्स रांगेतील तिसऱ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर आहे. याची उंची माउंट मासिव्हपेक्षा ७ फुटांनी कमी आहे.
हार्वर्ड हार्वर्ड
हगरीबोम्मनहळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ
हगरीबोम्मनहळ्ळी विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ बेळ्ळारी लोकसभा मतदारसंघात असून बेळ्ळारी जिल्ह्यात मोडतो.
वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:बेळ्ळारी जिल्हा
लॉरेल आणि हार्डी
लॉरेल आणि हार्डी हा त्याच नावाच्या ब्रिटिश-अमेरिकन विनोदकार जोडीचा अभिनय होता. अमेरिकन सिनेमा च्या सुरुवातीच्या क्लासिकल हॉलीवूड युगातील या जोडीमध्ये इंग्रज स्टॅन लॉरेल (१८९०-१९६५) आणि अमेरिकन ऑलिव्हर हार्डी (१८९२-१९५७) यांचा समावेश होता. मूक चित्रपटांच्या युगात जोडी म्हणून कारकिर्दीची सुरुवात करून, त्यांनी नंतर यशस्वीरित्या "टॉकीज" मध्ये काम सुरू केले. १९२० च्या दशकाच्या उत्तरार्धापासून ते १९५० च्या दशकाच्या मध्यापर्यंत, ते त्यांच्या स्लॅपस्टिक प्रकारच्या विनोदासाठी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर प्रसिद्ध होते. यामध्ये लॉरेलने दादागिरी करणाऱ्या हार्डीचा बालसमान मित्र म्हणून भूमिका केली होती. "द कुकू सॉन्ग", "कु-कु" किंवा "द डान्स ऑफ द कुकूज" (हॉलीवूडचे संगीतकार टी. मारविन हॅटली यांचे) या नावाने ओळखले जाणारे त्यांचे सिग्नेचर थीम सॉंग त्यांच्या चित्रपटांच्या सुरुवातीला लावले जायचे आणि हे गाणे त्यांच्या चित्रपटांची ओळख बनले होते.
एक संघ म्हणून उदयास येण्याआधी दोघांची चित्रपट कारकीर्द चांगली होती. लॉरेलने ५० हून अधिक चित्रपटांमध्ये काम केले होते ज्यामध्ये त्याने लेखक व दिग्दर्शक म्हणून काम केले होते, तर हार्डी २५० हून अधिक निर्मितीमध्ये होता. दोघेही द लकी डॉग (१९२१) मध्ये दिसले होते, परंतु त्यावेळी ते एकत्र नव्हते. १९२६ मध्ये ते पहिल्यांदा एका लघुपटा मध्ये एकत्र दिसले, जेव्हा त्यांनी हॅल रोच फिल्म स्टुडिओसोबत स्वतंत्र करार केला. १९२७ मध्ये ते अधिकृतपणे एक संघ बनले आणि त्यांनी फिलीपवर मूक शॉर्ट पुटिंग पॅंटमध्ये एकत्र काम केले. ते १९४० पर्यंत रोचसोबत राहिले आणि त्यानंतर 20th सेंच्युरी फॉक्स आणि Metro-Goldwyn-Mayer साठी १९४१ ते १९४५ या कालावधीत आठ "बी मूव्ही" कॉमेडीमध्ये काम केले. १९४४ च्या शेवटी त्यांनी स्टेज शो सादर करण्यावर लक्ष केंद्रित केले आणि इंग्लंड, आयर्लंड, वेल्स आणि स्कॉटलंड च्या म्युझिक हॉल टूरला सुरुवात केली. त्यांनी Atoll K नावाचा फ्रेंच-इटालियन सह-निर्मिती असलेला त्यांचा शेवटचा चित्रपट १९५० मध्ये बनवला.
ते १०७ चित्रपटांमध्ये एक जोडी म्हणून दिसले, तसेच ३२ लघु मूक चित्रपट, ४० लघु ध्वनी चित्रपट आणि २३ पूर्ण-लांबीच्या फीचर चित्रपटांमध्ये त्यांनी काम केले. १९३६ च्या गॅलेक्सी ऑफ स्टार्सच्या प्रमोशनल फिल्मसह त्यांनी अतिथी किंवा लहान भूमिका केल्या. १ डिसेंबर १९५४ रोजी, त्यांनी त्यांची अमेरिकन टेलिव्हिजनमधील एकमेव भूमिका केली. यामध्ये त्यांना राल्फ एडवर्ड्सने त्याच्या थेट NBC-टीव्ही कार्यक्रम दिस इज युवर लाइफमध्ये मुलाखत दिली. १९३० च्या दशकापासून त्यांची कामे असंख्य थिएटरल रिझ्यूज, टेलिव्हिजन पुनरुज्जीवन, ८-मिमी आणि १६-मिमी होम मूव्हीज, फीचर-फिल्म संकलन आणि होम व्हिडीओजमध्ये प्रदर्शित झाली आहेत. २००५ मध्ये यूके च्या प्रोफेशनल कॉमेडियन्सच्या सर्वेक्षणाद्वारे त्यांना आतापर्यंतचा ७वा-सर्वोत्तम विनोदी अभिनय म्हणून मतदान करण्यात आले होते.
संदर्भ
वर्ग:इंग्लिश चित्रपट अभिनेते
दत्ता गव्हाणकर
'''दत्ता ना. गव्हाणकर''' (२२ मार्च, जन्मवर्ष अज्ञात - इ.स. १९७१ ) हे संयुक्‍त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील आणि कम्युनिस्ट चळवळीतील अग्रणी कार्यकर्ते आणि लोककलाकार होते.
व्यक्तिगत जीवन
शाहीर गव्हाणकरांचे मूळ गांव महागोंड (तालुका आजरा, जिल्हा कोल्हापूर). त्यांचे शालेय शिक्षण हे तिथेच झाले. लहानपणापासूनच त्यांना नाटक, गाणे, काव्य आदी साहित्याची आवड होती. १५/१६ व्या वर्षी त्यांची ओळख शाहीर नानवडीकरांशी झाली. त्यांच्याकडून त्यांनी शाहिरीचे धडे घेतले. कोल्हापूर कॉलेजातून त्यांनी इंग्लिश साहित्य हा विषय घेऊन बी.ए.ऑनर्स पदवी मिळवली.
शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर ते आपल्या गावी न जाता शाहिरी ताफ्याबरोबर मध्य प्रदेशात गेले. तेथून थेट मुंबईला नोकरीसाठी आले. मुंबईमध्ये ते गिरगावात त्रिभुवन रस्त्याजवळ राहात.
धामणखेळ
धामणखेळ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यातील एक गाव आहे.
दत्ता गव्हाणकर
शाहिरी आणि संयुक्‍त महाराष्ट्राच्या चळवळीतील योगदान
गव्हाणकर हे संयुक्‍त महाराष्ट्राच्या चळवळीत योगदान देणाऱ्या शाहिरापैकी एक होते. त्यांनी कॉ. अमरशेख, कॉ. अण्णा भाऊ साठे, आत्माराम पाटील यांच्या प्रमाणेच संयुक्‍त महाराष्ट्राचा लढा समाजाच्या तळागाळापर्यंत पोहचला. त्यांच्या पोवाड्यांनी सर्वसामान्य शोषित कामगारांमध्ये व शेतकऱ्यांमध्ये जोश आणि चैतन्य निर्माण झाले. त्यांचा "शौर्याची तव परंपरा, महाराष्ट्रा उठून बघ जरा" हा पोवाडा विशेष लोकप्रिय झाला होता.
धामणखेळ
हवामान
येथील सर्वसाधारण हवामान उष्ण व कोरडे आहे. हवामानातील बदलानुसार प्रत्येक वर्षात मुख्यतः तीन ऋतू असतात.मार्च ते मे पर्यंत उन्हाळा, जून ते ऑक्टोबर पर्यंत पावसाळा आणि नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी पर्यंत हिवाळा असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ७२० मिमी पर्यंत असते.
दत्ता गव्हाणकर
संदर्भ व नोंदी
वर्ग:शाहीर वर्ग:मराठी गायक वर्ग:इ.स. १९७१ मधील मृत्यू
धामणखेळ
संदर्भ
वर्ग:जुन्नर तालुक्यातील गावे वर्ग:पुणे जिल्ह्यातील गावे
चांगेफळ
चांगेफळ हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील परभणी जिल्ह्यातील पूर्णा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे.येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान ३१ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ५६० मिमी असते.मार्च ते मे हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३९ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:पूर्णा तालुक्यातील गावे वर्ग:परभणी जिल्ह्यातील गावे
इव्हनिंग स्टँडर्ड
इव्हनिंग स्टँडर्ड, द स्टँडर्ड तथा लंडन इव्हनिंग स्टँडर्ड हे इंग्लंडच्या लंडन शहरातून प्रसिद्ध होणारे नियतकालिक आहे. हे सोमवार ते शुक्रवार प्रकाशित होते. ऑक्टोबर २००९मध्ये रशियन उद्योगपती अलेक्झांडर लेबेदेव्हने हे नियकालिक विकत घेतल्यानंतर हे विनामूल्य दिले जाऊ लागले.
याचे पहिले प्रकाशन १८२७मध्ये झाले.
वर्ग:लंडनमधील नियतकालिके वर्ग:इ.स. १८२७ मधील निर्मिती
स्टारप्लस
__अनुक्रमणिकाहवीच__
देवळी (मालवण)
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:मालवण तालुक्यातील गावे वर्ग:सिंधुदुर्ग जिल्ह्यातील गावे
कृष्णराजपेट विधानसभा मतदारसंघ
कृष्णराजपेट विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ मंड्या मतदारसंघात असून मंड्या जिल्ह्यात मोडतो.
वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:मंड्या जिल्हा
बऱ्हाणपूर (पालघर)
बऱ्हाणपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील पालघर तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
पालघर रेल्वे स्थानकापासून पूर्वेस मनोर मार्गाने गेल्यावर मुंबई अहमदाबाद राष्ट्रीय महामार्गावर डावीकडे सोमाटे गावानंतर हे गाव लागते. पालघरपासून हे गाव ३७ किमी अंतरावर आहे.
प्राईम टाईम (एनडीटीव्ही)
__अनुक्रमणिकाहवीच__
बऱ्हाणपूर (पालघर)
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे मोठे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ६७० कुटुंबे राहतात. एकूण ३५२२ लोकसंख्येपैकी १६९७ पुरुष तर १८२५ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ४१.४५ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ५१.४१ आहे तर स्त्री साक्षरता ३२.२७ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ६३४ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १८ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी समाजातील लोक येथे राहतात. छोट्या प्रमाणावर शेती व शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर म्हणून ते काम करतात.अगदी लहान प्रमाणात कुक्कुटपालन,बकरीपालन सुद्धा ते करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस पालघर रेल्वे स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. अॉटोरिक्शासुद्धा पालघरवरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
गारगाव,चिंचरे, आकेगव्हाण, नानिवळी, आंबेढे, सोमाटे, मेंढवण, आकोली, रावते, खानिवडे, शिगाव ही जवळपासची गावे आहेत.बऱ्हाणपूर ग्रामपंचायतीमध्ये आंबेढे, मेंढवण, सोमाटे आणि बऱ्हाणपूर ही गावे समाविष्ट आहेत.
संदर्भ
https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२.
http://tourism.gov.in/india-tourism-development-corporation-itdc
३. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
४. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
५. http://tourism.gov.in/
६. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
७. https://palghar.gov.in/
८. https://palghar.gov.in/tourism
वर्ग:पालघर तालुक्यातील गावे
ला प्लाटा पीक
ला प्लाटा पीक अमेरिकेतील रॉकी माउंटन्स पर्वतरांगांचा भाग असलेल्या सावाच पर्वतरांगेतील एक शिखर आहे. १४,३६८ फूट (४,३७९ मीटर) उंचीचे हे शिखर कॉलोराडो राज्यात आहे. हे शिखर रॉकी माउंटन्स रांगेतील चौथ्या क्रमांकाचे सर्वोच्च शिखर आहे. हे शिखर लेडव्हिलपासून ३२ किमी (२० मैल) आग्नेयेस आहे.
ला प्लाटा पीकचा स्पॅनिश भाषेत अर्थ चांदीचे शिखर होतो. या डोंगराच्या आसपास आढळणाऱ्या चांदीच्या खाणींवरून हे नाव देण्यात आले.
वर्ग:कॉलोराडोमधील फॉर्टीनर्स वर्ग:अमेरिकेमधील पर्वतशिखरे
मुलुगु जिल्हा
मुलुगु जिल्हा हा भारता च्या तेलंगणा राज्यातील राज्यातील जिल्हा आहे. मुलुगु येथे ह्या जिल्ह्याचे प्रशासकीय मुख्यालय आहे. १७ फेब्रुवारी २०१९ रोजी जयशंकर भूपालपल्ली जिल्ह्याचे विभाजन करून मुलुगु जिल्ह्याची स्थापना करण्यात आली. पूर्वी जयशंकर भूपालपल्ली जिल्हा हा वरंगल जिल्ह्याचा भाग होता. मुलुगु जिल्ह्यासह नारायणपेट जिल्ह्याच्या निर्मितीनंतर तेलंगणा राज्यातील जिल्हा्यांची संख्या एकूण ३३ झाली.
भूगोल
मुलुगु जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ ३,८८१ चौरस किलोमीटर (१,४९८ चौरस मैल) आहे. जिल्‍ह्याच्‍या सीमा सध्या वरंगल, महबूबाबाद, जयशंकर भूपालपल्ली आणि भद्राद्री कोठगुडम जिल्ह्यांना आणि छत्तीसगड राज्याच्या सीमेला लागून आहेत.
मंडळ (तहसील)
मुलुगु जिल्ह्या मध्ये ९ मंडळे आहेत:
संदर्भ
वर्ग:तेलंगणामधील जिल्हे
कोण म्हणतो टक्का दिला? (नाटक)
कोण म्हणतो टक्का दिला? हे संजय पवार यांनी लिहिलेले एक नाटक आहे.
कथानक
आरक्षणाच्या सवलतींना पन्नास वर्षे झाल्यानंतर केंद्र सरकारने असा अध्यादेश काढला आहे की सवलतींमुळे समाज वर्णवर्गविरहित झाला असला तरी अजूनही एकात्मता साधली जाण्यासाठी प्रत्येक उच्चवर्णीय कुटुंबात एक मागासवर्गीय पुरुष अथवा स्त्री ठेवणे कायद्याने बंधनकारक आहे. या आदेशाचे पालन करणे आराध्ये कुटुंबालाही भाग पडते आणि त्यांच्या घरात कचऱ्या धीवार हा तरुण येतो. हा तरुण म्हणजे पुराणकथेतल्या देवयानीने ’तू विसाव्या शतकाच्या अखेरीस भूतलावर मागासवर्गात जन्म घेशील आणि कायद्याने तुला सवर्णात जन्म घ्यायला लागेल’ असा शाप दिलेला कच असतो.
त्यानंतर त्या घरात जे काही काही घडते ते या नाटकाच्या रूपाने लेखक संजय पवार यांनी प्रेक्षकांसमोर मांडले आहे.
एक कचऱ्या सोडला तर नाटकातील सर्व पात्रे उच्चवर्णीय आहेत आणि प्रत्येकाच्या वेगवेगळ्या भूमिका आहेत. यात कचऱ्याचा दगडाचा देव आपल्या देव्हाऱ्यात मांडायला विरोध करणाऱ्या मिसेस आराध्ये आहेत. तुमच्या वरच्या अन्यायाचे पाढे आणखी किती काळ वाचत राहणार असा सवाल कचऱ्याला करणारा, वेगवेगळ्या संस्कृतीनिष्ठ मुद्द्यांवर त्याच्याशी हुज्जत घालणारा त्यांचा मुलगा सुदर्शन आहे. आपल्या घरात आणलेल्या आदिवासी पोराकडे ॲंटिक पीस म्हणून बघणाऱ्या शेजारच्या घरातल्या मिसेस नाडकर्णी आहेत आणि त्याचवेळी संपूर्ण रॅशनल भूमिका स्वीकारून कचऱ्याच्या घरातल्या अस्तित्वाकडे बघणारे कमलाकर आराध्ये आणि त्यांची मुलगी सुकन्या हेही आहेत. या निमित्ताने वेगवेगळ्या आवरणाखाली आपल्या मनातली जातीयता लपवण्याचा प्रयत्‍न प्रत्येकजण कसा करत राहतो हे दिसते.
कोणी जोशी कुटुंब कुणा मागासवर्गीय माणसाला घरात आणावे लागू नये म्हणून आपण कुडमुडे जोशी असल्याचे सरकारला कळवते, तर मिसेस आराध्ये मागासवर्गीयांची यादी बघायला जाणाऱ्या सुकन्याला यादीतून पुरस्कारप्राप्त दलित लेखकाचा मुलगा निवडायला सांगते. पण ती कचऱ्याला निवडते.
नाटकाचे वैशिष्ट्य
संजय पवारांचा थेटपणा व्यक्त करणारे तिखट संवाद हे या नाटकाचे बलस्थान आहे.
नाटकाच्या सुरुवातीच्या प्रयोगांत उपेंद्र लिमये या नटाने कचऱ्याची भूमिका केली होती.
वर्ग:मराठी नाटक नामसूची
चुडावा
चुडावा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील परभणी जिल्ह्यातील पूर्णा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे.येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान ३० सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.जून ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान ३१ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ५६० मिमी असते.मार्च ते मे हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३९ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २५ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:पूर्णा तालुक्यातील गावे वर्ग:परभणी जिल्ह्यातील गावे
कामटी बुद्रुक
कामटी बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सोलापूर जिल्ह्यातील मोहोळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मध्यम आणि चांगले हवामान असते.हे कोरडे हवामानाच्या श्रेणीत येते. उन्हाळा, पावसाळा आणि हिवाळा हे ऋतू असतात. मार्च ते मे हे महिने उन्हाळ्याच्या काळात येतात आणि या काळात कमाल तापमान ३० ते ४० डिग्री सेल्सिअस पर्यंत असते. एप्रिल आणि मे महिन्याचा कालावधी सर्वात उष्ण असतो. येथे पाऊस अल्प आणि अनिश्चित प्रमाणात पडतो. जूनच्या दुसऱ्या पंधरवड्यापासून ते सप्टेंबर अखेरपर्यंत मान्सूनचा कालावधी असतो. सरासरी ५४५ मि.मी. पाऊस पडतो. येथे हिवाळा नोव्हेंबरमध्ये सुरू होतो आणि फेब्रुवारी महिन्यात तापमान कधीकधी १० अंश सेल्सिअसपेक्षा कमी होते. हिवाळ्याच्या हंगामातील किमान तापमान जानेवारीत सुमारे ९ अंश सेल्सिअस असते.
संदर्भ
वर्ग:मोहोळ तालुक्यातील गावे वर्ग:सोलापूर जिल्ह्यातील गावे
सौंदत्ती येल्लम्मा विधानसभा मतदारसंघ
सौंदत्ती येल्लम्मा विधानसभा मतदारसंघ कर्नाटक विधानसभेचा मतदारसंघ आहे. हा मतदारसंघ बेळगावी लोकसभा मतदारसंघात असून बेळगावी जिल्ह्यात मोडतो.
वर्ग:कर्नाटक विधानसभा मतदारसंघ वर्ग:बेळगांव जिल्हा
प्रवास (चित्रपट)
प्रवास हा चित्रपट छंगानी फिल्म्सच्या बॅनरखाली निर्मित शशांक उदापूरकर दिग्दर्शित २०२० मराठी- भाषांतर नाटक चित्रपट आहे. या चित्रपटात अशोक सराफ, पद्मिनी कोल्हापुरे, शशांक उदापूरकर, विक्रम गोखले आणि रजित कपूर यांनी काम केले आहे.
पहिला देखावा १५ ऑक्टोबर २०१८ रोजी चित्रीत करण्यात आला होता आणि मुख्य छायाचित्रण १९ ऑक्टोबरपासून मुंबई येथे सुरू झाले होते. चित्रीकरण १६ एप्रिल २०१९ रोजी संपले आणि ते १४ फेब्रुवारी २०२० रोजी प्रदर्शित झाले.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२० मधील मराठी चित्रपट
सद्वयवाद
द्वैतवाद ( ड्यूअलिझम ). द्वैतवाद : द्वैतवाद म्हणजे परमात्मा, जीवात्मा व इतर अचेतन विश्व ही परस्परांहून स्वभावतः अत्यंत भिन्न आहेत, किंवा आत्मा व ज्ञेत विश्व स्वभावतः अत्यंत भिन्न आहेत, असा मूलभूत सिद्धांत होय आणि या असा मूलभूत सिद्धांतावर आधारलेले तत्त्वज्ञानही द्वैतवाद होय. येथे द्वैतवाद म्हणजे मध्वाचार्यांचा वैष्णव दैतवाद हा प्रतिपाद्य आहे. मध्वाचार्यांनी द्वैत म्हणजे भेद पंचविध सांगितला जीव व ईश्वर यांचा भेद, ईश्वर व जगत् भेद, जगत् व जीव भेद, जीव व जीव यांचा भेद आणि जगतातील विविध पदार्थांचे भेद. मध्वाचार्यांना आनंदतीर्थ व पूर्णप्रज्ञ हीही नावे आहेत.
इतिहास : भारतात वैष्णव भक्तिपंथांची भिन्नभिन्न तत्त्वज्ञाने आहेत. त्यांतील प्रमुख म्हणजे रामानुजाचार्यांचा ⇨ विशिष्टाद्वैतवाद, भर्तृप्रपंच, भास्कर आणि निंबार्क यांचा ⇨ द्वैताद्वैतवाद, मध्वाचार्यांचा द्वैतवाद, वल्लभाचार्यांचा ⇨ शुद्धाद्वैतवाद, चैतन्य गौरांगप्रभूंचा अचिंत्यभेदाभेदवाद [→ चैतन्य संप्रदाय] हे होत. या सर्व वैष्णव संप्रदायांनी ‘प्रस्थानत्रयी ’ म्हणजे उपनिषदे, भगवद्‌गीता व विशेषतः ब्रह्मसूत्रे यांच्यावर भाष्ये किंवा टीका लिहून आपापली तत्त्वज्ञाने सिद्ध केली आहेत निबार्कांचे आणि त्यांच्या श्रीनिवासाचार्य या शिष्याचे ब्रह्मसूत्रांवरील भाष्य उपलब्ध आहे. शैव पंथातही असेच पाशुपत द्वैतवाद, काश्मीरी अद्वैतवाद वा अद्वयवाद, दक्षिणेतील नीलकंठ शीवाचार्यांचा विशिष्टाद्वैतवाद व श्रीपतिआचार्यांचा द्वैताद्वैतवाद हे होत परंतु या शैव पंथांपैकी नीलकंठ व श्रीपती यांची ब्रह्मसूत्रांवरही भाष्ये आहेत. शंकराचार्य व मंडनमिश्र यांचा ⇨ केवलाद्वैतवाद म्हणजे मायावादी वा विवर्तवादी अद्वैतवाद हा हरिहरांची एकरूपता मानतो. तो वैष्णव वा शैव असा तत्त्वतः भेद मानीत नाही आणि असेही दिसते, की कोणतीही गणेश, दुर्गा इ. इष्ट देवता सर्वश्रेष्ठ मानणारा अद्वैतवादी हा एकच सर्वश्रेष्ठ देवता मानतो आणि इतरांच्या सर्वश्रेष्ठ देवता व स्वतःची सर्वश्रेष्ठ इष्ट देवता एकच मानतो.
द्वैतवादाची परंपरा प्राचीन उपनिषदांमध्ये, विशेषतः कठ, मुंडक व श्वेताश्वतर या उपनिषदांमध्ये, स्पष्टपणे प्रथम दिसते. परंतु वेदांवर वा उपनिषदांवर व्यवस्थित भाष्ये वेदांची एकवाक्यता करून न लिहिता स्वतंत्रपणाने रचलेली द्वैतवादी प्राचीन तत्त्वज्ञाने म्हणजे सांख्य योग, न्याय-वैशेषिक आणि वेदप्रामाण्य न मानणारे जैन दर्शन ही होत. त्याप्रमाणेच द्वैतदर्शन प्राचीन वैखानस, पांचरात्र अगाम व माहेश्वर वा शैव आगम यांच्यातही सापडते. पूर्वमीमांसा दर्शन हे द्वैतवादी आहे परंतु पूर्वमीमांसेची सूत्रे व भाष्ये यांची रचना तत्त्वदर्शनाच्या रूपात झालेली नाही. वेदवाक्यांची मीमांसा कशी करावी, यासंबंधीचे नियमच पूर्वमीमांसेच्या सूत्रांमध्ये व शाबरभाष्यात मुख्यतः प्रतिपादिले आहेत सूत्रांत प्रमाण विचार आहे व भाष्यात आत्मविचार आहे. कुमारिलभट्ट व प्रभाकर गुरू यांनी मात्र स्वतंत्रपणे द्वैतवादी तत्त्वज्ञान पूर्वमीसांसेचा आधार म्हणून आपल्या वार्तिकांमध्ये व टीकांमध्ये माडले आहे परंतु त्यांची माडणी वेद व उपनिषदे यांची एकवाक्यता दाखवून केलेली नाही, हे लक्षात ठेवले पाहिजे. आणखी असे, की शंकराचार्यांचे परमगुररू गौडपादाचार्य यांच्या मांडूक्यकारिकांमध्ये (३·१७) द्वैतवाद्यांचा स्पष्ट निर्देश आला असून शंकाराचार्यांनी तेथे द्वैताचे चांगले स्पष्टीकरण केले आहे. ब्रह्मसूत्रभाष्यात (२·३·१९) व बृहदारण्यकभाष्यात (३·५·१) द्वैतवाद व द्वैतवादी शंकराचार्यांनी उल्लेखिलेले आहेत व बृहदरिण्यकावर द्वैतवाद्यांची व द्वैताद्वैतवाद्यांची भाष्येही होती, असे त्यावरून लक्षात येते.
सध्या प्राप्त असलेल्या ऐतिहासिक आधारांवरून ऐतिहासिक दृष्टीने म्हणायचे तर असे निश्चित होते, की प्रस्थानत्रयी व विशेषतः ब्रह्मसूत्रे यांच्यावर भाष्ये विवरणे लिहून वेदांच्या एकवाक्यतेवर आधारलेला द्वैतवाद हा प्रथम मध्वाचार्यांनीच विस्तारानेच मांडला. त्यात प्रमाणमिमांसा अथवा ज्ञानमीमांसा सांगून तत्त्वमीमांसाही तपशीलवार मांडला आहे. मध्वाचार्य म्हणतात, की वेदांचा मुख्य वाच्यार्थ भगवान विष्णू हाच आहे. हे कळायला ब्रह्यसूत्रांचे नेत्र मात्र वापरले पाहिजेत अन्यता वेदांची विष्णुपरता कळणार नाही. त्यांनी वेद, उपनिषदे, पुराणे, रामायण, महाभारत, भगवद्‌गीता आणि पांचरात्र आगम यांची एकवाक्यता ब्रह्मसूत्रांच्या नेत्रांतून पाहिली. प्रथम द्वैतवादी तत्त्वज्ञानाची पद्धत ब्रह्मसूत्रांच्या आधाराने निश्चित ठरविली आणि त्या पद्धतीनुसार वेदोपनिषदांचा म्हणजेच निगमांचा आणि पांचरात्रादी आगमांचा अर्थ निश्चित केला. असे हे व्यापक कार्य मध्वाचार्यांपूर्वी इतक्या मोठ्या प्रमाणात कोणाही पूर्वाचार्यांनी केले नाही, हे त्यांचे नितान्त वैशिष्ट्य होय.
न्याय-वैशेषिकांच्या ग्रंथांमधील मूख्य पूर्वपक्ष बौद्ध तत्त्वज्ञानाचा असतो किंवा मायावादी अद्वैतवादी शांकरभाष्यांमध्ये पूर्वमीमांसेचा कर्मकांडप्रधान विचार हा मख्य पूर्वपक्ष असतो परंतु शंकराचार्योत्तर बऱ्याच शांकर वेदान्तग्रंथांमध्ये मुख्य पूर्वपक्ष हा न्याय-वैशेषिकांचा द्वैतवाद असतो. त्याप्रमाणे माध्व तत्त्वज्ञानाच्या ग्रंथांमधील मुख्य पूर्वपक्ष हा मायावादी अद्वैतवाद हाच असतो. जयतीर्थानंतर झालेले मधुसूदनसरस्वती यांनी माध्वांचा, विशेषतः जयतीर्थांचा आणि व्यासतीर्थांचा, द्वैतवाद खोडण्याकरता अद्वैतसिद्धि हा ग्रंथ लिहिला. अद्वैतसिद्धीवरील ब्रह्मानंदी ही विस्तृत टीका व्यासतीर्थांच्या न्यायामृतावरील रामाचार्यांच्या तरंगिणीच्या खंडनार्थ लिहिलेली आहे. मध्वाचार्यांसह सर्व वर उद्‌धृत केलेले द्वैतवादी आचार्य अत्यंत थोर तर्कशास्त्रज्ञ होते. नव्यन्यायाच्या परिभाषेत माध्व तत्त्वज्ञानाची रचना जयतीर्थांपासून द्वैतवाद्यांनी फार उत्कृष्टपणे केली आहे.
तत्त्वमीमांसा : भक्तीने ईश्वराला शरण जाऊन मोक्षप्राप्ती होते आणि ऐहिक व पारलौकिक पुरुषार्थ किंवा उद्दिष्टे ईश्वरानुग्रहानेच प्राप्त होतात, असा सर्व उच्च ईश्वरवादी धर्मांचा सिद्धांत आहे. म्हणजे जीवात्म्याचे हिताहित होणे, हे संपूर्णपणे ईश्वराधीन आहे. ‘कर्तुं’, ‘अकर्तुं’, ‘अन्यथाकर्तुं’ समर्थ ईश्वरच आहे, अशी सर्व धर्मांची श्रद्धा आहे. या श्रद्धेच्या अधिष्ठानावर मध्वाचार्यांचे तत्त्वज्ञान उभारलेले आहे. या श्रद्धेच्या अनुसंधानाने त्यांनी तत्त्वांची स्वतंत्र व परतंत्र अशी विभागणी प्रथम केली. परब्रह्म भगवान विष्णू म्हणजेच नारायण हा स्वतंत्र आणि बाकीचे सर्व भाव-अभाव, चेतन-अचेतन, नित्य-अनित्य, विमुक्त, मुक्तियोग्य व मुक्तीस अयोग्य असे जीव, हे विष्णुपरतंत्र होत. कोणत्याही वस्तूची सत्ता तीन प्रकारांनी सांगता येते: स्वरूप, प्रमिती,आणि प्रवृत्ती. सत्तेची ही तीन लक्षणे होत. वस्तू स्वरूपाने असते, तिचे अस्तित्व म्हणजे ती ज्ञानाचा विषय होते आणि वस्तू असते म्हणजे तिची काही तरी प्रवृत्ती असते, म्हणजे त्या वस्तूचे काही तरी कार्य घडत असते. ही तिन्ही लक्षणे ईश्वराच्या स्वाधीन आहेत. विष्णू स्वतंत्र आहे म्हणजे त्याला स्वयंसत्ता आहे म्हणजे त्याचे स्वतःसिद्ध आहे त्याची प्रमिती म्हणजे ज्ञान स्वाधीन व स्वतःसिद्ध आहे चेतनांचे सर्व ज्ञानही ईश्वराधीन आहे ईश्वरच मुक्त जीवांना स्वतःचे ज्ञान देतो, म्हणजेच तो स्वयंप्रकाश आहे. त्याची प्रवृत्ती म्हणजे विश्वाचा प्रपंच चालविण्याची कृती स्वाधीन आहे, पराधीन नाही. अन्य विश्वाची सत्ता विष्णूच्या आधीन आहे म्हणजे परतंत्र आहे त्याची सत्ता म्हणजे स्वरूप, प्रमिती व प्रवृत्ती विष्णूच्या आधीन आहे. विष्णू हा त्यांचा उपजीव्य म्हणजे जीवनाचा आधार आहे, म्हणून बाकीचे विश्व उपजीवक आहे. उपनिषदांमध्ये म्हटल्याप्रमाणे सत्ता, ज्ञान, आनंद व अनंतता हे त्याचे गुण आहेत. शंकराचार्याच्या मते ‘परब्रह्म निर्विशेष’आहे उलट विष्णूला ‘परब्रह्म सविशेष’ या पदावलीने मध्वाचार्य निर्दिष्ट करतात. त्याचा विशेष म्हणजे त्याच्यामधील असलेले अनंत कल्याणगुण, विशेषताः सर्वज्ञता, सर्वशक्ती, सर्वकर्तृत्व, आनंद हे होत. तो एकमेव अद्वितीय आहे, असे उपनिषदात म्हटले आहे. याचा अर्थ त्याच्यासारखा अनंत कल्याणगुणांचा स्वतंत्र दुसरा कोणी नाही तो एकटाच एक तसा आहे. अद्वैतवाद आणि मायावाद सांगणारे शंकराचार्य ब्रह्माशिवाय दुसरे काहीही ‘सत्’ म्हणजे सत्य नाही, असा ‘अद्वितीय’ याचा अर्थ करतात परंतु द्वितीय काहीच नसेल तर त्याचा प्रत्यय येऊ शकत नाही, म्हणून त्याचा नकार शक्य नाही. अदृश्य व अग्राह्य अशी ब्रह्माची विशेषणे उपनिषदांत सांगितली आहेत परंतु दृश्य व ग्राह्य असे काही असेल तर त्याचा नकार शक्य नाही. अदृश्यत्व, अग्राहत्व इ. अभावरूप गुणही ब्रह्मात आहेत. म्हणून ब्रह्म अथवा विष्णू सगुण आहे, निर्गुण वा ‘निर्विशेष’ नव्हे, असेच म्हणावे लागते.
परब्रह्म हे स्वतंत्र आहे व हे स्वतंत्र परब्रह्म विश्वाचे निमित्त कारण म्हणजे सर्वज्ञ सर्वकर्ता आहे, हा मध्वचार्यांचा सिद्धांत शंकराचार्यांनाही मान्य आहे परंतु परब्रह्म हे अन्य अचेतन विश्वाचे उपादान कारण होय असे शंकराचार्य मानतात ते मध्वाचार्यांना मान्य नाही. विश्वाचे उपादान कारण जड प्रकृती होय, असे माध्वमत आहे. ईश्वर किंवा परब्रह्म हे निमित्त कारण आहे, याचा अर्थ फार व्यापक रूपाने मध्वार्चांनी मांडला आहे. त्या बाबतीत शांकर तत्त्वज्ञान विरुद्ध जाण्याचे कारण नाही. विश्वाचे जन्म, स्थिती, लय, नियमन आणि जीवाचे ज्ञान, अज्ञान, बंध व मोक्ष या गोष्टी किंवा सुख, दुःख, ईश्वरावरील आवरण आणि ज्योती अथवा प्रकाश या गोष्टी ईश्वराधीन आहेत म्हणजेच ईश्वर हा सर्वसमर्थ होय.
ईश्वर हा सर्व वेदांनी, सर्व शास्त्रांनी, सर्व शब्दांनी, सर्व अक्षरांनी साक्षात बोधित केलेला असतो. एवढेच नव्हे, तर माणसांचे सर्व प्राकृत-संस्कृत, शुद्ध व बोबडे-वेडेवाकडे शब्द, प्राणिमात्रांचे उद्‌गार किंवा सूर, मेघ, पर्जन्य, नद्या, समुद्र, वायू इत्यादिकांचे नाद वा ध्वनी हे त्याचेच वाचक आहेत, असे मध्वाचार्य ऐतरेयोपनिषदाच्या भाष्यात सांगतात. हा विचार ज्यांच्या लक्षात नाही, त्यांना ही सर्व शब्दांची व नादांची विष्णुवाचकता लक्षात येत नसते.
या द्वैत तत्त्वज्ञानात स्वतंत्र व अस्वतंत्र अशी तत्त्वांची विभागणी मुमुक्षूकरता प्रथम मांडलेली आहे. भक्तिभाव या तत्त्वांचा जाणिवेने दृढ होऊन ईश्वरवशतेचा अनुभव येऊ लागतो. भक्तीने तो अनुभव सतत व पूर्ण झाला की मोक्ष मिळतो. या तत्त्वज्ञानाला परिपोषक अशी एक निराळी तत्वांची मांडणी या तत्त्वज्ञानात प्राचीन वैशेषिकादी तत्त्वज्ञानांच्या पद्धतीने केली आहे, ती अशी : संपूर्ण विश्व हे ईश्वरासह दहा पदार्थांत विभागलेला आहे- द्रव्य, गुण, कर्म, सामान्य, विशेष, विशिष्ट, अंशी, शक्ती, सादृश्य आणि अभाव. ह्या दहा पदार्थांतील पहिले पाच व अखेरचा अभाव हे न्यायवैशेषिक दर्शनांच्या सारखे दिसतात परंतु स्पष्टीकरणावरून त्यातील फरक लक्षात येतो. सादृश्य व शक्ती हे दोन पदार्थ प्रभाकरगुरूंच्या पदार्थविभागणीतून घेतलेले आहेत परंतु येथे त्यांचे स्पष्टीकरण वेगळे आहे. विशिष्ट व अंशी हे दोन मात्र या द्वैत वेदान्त्यांनीच अधिक कल्पिले आहेत. सातव्या शतकातील चंद्रमती किंवा मतिचंद्र नामक वैशेषिक पंडितानेही दशपदार्थनामक ग्रंथ (चिनी भाषेत भाषांतरित) लिहिला होता. त्यात वैशेषिकांचे सात पदार्थ व शक्ती, अशक्ती आणि सादृश्य ते तीन भरीस घातले आहेत.
पद्मनाभाच्या पदार्थसंग्रह या ग्रंथात द्रव्याचे वीस प्रकार सांगितले आहेत: परमात्मा, लक्ष्मी (रमा), जीव, अव्याकृत आकाश, प्रकृती, गुणत्रय, महत्, अहंकार, बुद्धी, मनस्, दहा इंद्रिये, पंचतन्मात्रे. पंचमहाभूते, ब्रह्मांड, अविद्या, वर्ण (अक्षरे), अंधकार, वासना, काल व प्रतिबिंब.
द्रव्य म्हणजे ज्याची अभिव्यक्ती होते किंवा जे परिणाम पावते अथवा ज्याची अभिव्यक्ती व परिणाम ही दोन्ही होतात, ते द्रव्य होय. कारणांचे दोन प्रकार : निमित्त कारण व उपादन कारण. परमात्मा हे सर्व जड विश्वाचे निमित्त कारण होय. निमित्त कारणामध्ये कर्ता व इतर साधने अंतर्भूत होतात. उपादान कारण म्हणजे जे कारण कार्याच्या रूपाने परिणाम पावते किंवा ज्याची अभिव्यक्ती होते किंवा ज्याचा परिणाम व अभिव्यक्ती ही दोन्ही होतात ते होय. ईश्वर, लक्ष्मी व जीव यांची केवळ अभिव्यक्ती होते म्हणून तीही अभिव्यक्तीचे उपादान कारण होत. प्रकृती व तिची परिणामरूप कार्ये वा तत्त्वे परिणाम पावतात व अभिव्यक्त होतात म्हणून त्यांना दोन्ही अर्थी उपादान कारण म्हणता येते.
कार्यरूप परिणाम व उपादान कारण यांचा भेदाभेद संबंध असतो. कार्य हे उत्पत्तीपूर्वी कारणरूपाने असते, म्हणून न्याय-वैशेषिकांचा असत्‌कार्यवाद माध्वांस मान्य नाही. सांख्यांचा सत्‌कार्यवादही त्यांना मान्य नाही. कार्य उत्पन्न होते असे दिसते ते उत्पत्तीपूर्वी दिसत नाही, म्हणून सत्‌कार्यवादही मान्य करता येत नाही. गुण व कर्म यांचा आश्रय द्रव्य होय, हे द्रव्यलक्षण माध्वांना मान्य आहे.