cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
कुतूहलापोटी (पुस्तक)
मधमाश्यांवरील लेख
या लेखात ते शेवटी लिहितात, ‘कुठे मधमाश्यांचं सहकार्य आणि परस्परावलंबन; आणि कुठे आपली स्पर्धा आणि वैयक्तिक प्रगतीचा अतिरेक! कुठे त्यांच्या समूहासाठी प्राण देणाऱ्या कामकरी माश्या, तर कुठे आपली पैशासाठी काहीही विकायला तयार असलेली माणसं! कुठे अकार्यक्षम राणीलाही हटवू शकणारी त्यांची लोकशाही, तर कुठे कितीही आरोप सिद्ध झाले तरी सत्तेला चिकटून राहणारी आमची राजकीय संस्कृती!’
कीटकांवरील लेख
कीटकांच्या लेखात डॉ. अनिल अवचट म्हणतात, ‘ही छोटी मंडळी त्यांच्या जगण्यातून काय काय विलक्षण गोष्टी शिकवतात! त्यांना सहा पाय असतात; पण कायम तीन पायांवर स्थिर. जगातली ही सर्वात स्थिर अवस्था. कमीत कमी आधार; पण सर्वात कार्यक्षम स्थिरता कुठे, तर या तीन पायांवर. आटोपशीर जगण्याचं हे किती छान उदाहरण! हेही शिकूयात का? कमीत कमी गरजा आणि मनाची स्थिरता. कीटकभाऊ, जमेल का आम्हाला हे? तो बघा, त्याची ॲंटेना हलवून सांगतोय, ‘जमेल, नक्की जमेल!’
अवचटांचे लेखन
डॉ. अनिल अवचटांचे लेखन वाचणे ही कधीच शिक्षा नसते तर बक्षीस असते.
वर्ग:अनिल अवचट यांचे साहित्य
मौर्य (निःसंदिग्धीकरण)
हे सुद्धा पहा
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
साने
साने हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
इ.स. १८९४
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १८९४ वर्ग:इ.स.च्या १८९० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १९ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
आयर्लंड क्रिकेट संघाचा संयुक्त अरब अमिराती दौरा, २०१६-१७
आयर्लंड क्रिकेट संघाने मार्च २०१७ मध्ये २-एकदिवसीय सामन्यांच्या मालिकेसाठी संयुक्त अरब अमिरातीचा दौरा केला. ह्या मालिकेनंतर भारतामध्ये होणाऱ्या आयर्लंडच्या अफगाणिस्तान विरुद्धच्या मालिकेची पुर्वतयारी म्हणून हे सामने खेळवण्यात आले. आयर्लंडने मालिकेमध्ये २-० असा विजय मिळवला.
बाह्य दुवे
वर्ग:इ.स. २०१७ मधील खेळ वर्ग:इ.स. २०१७ मधील क्रिकेट वर्ग:आयर्लंडमधील क्रिकेट वर्ग:संयुक्त अरब अमिरातीमधील क्रिकेट २०१६-१७ संयुक्त अरब अमिराती आयर्लंड
एलेना डिमेंटियेवा
एलेना डिमेंटियेवा (Елена Вячеславовна Дементьева; जन्मः ७ सप्टेंबर १९८४) ही एक निवृत्त रशियन टेनिसपटू आहे. डिमेंटियेवाने २००८ च्या बीजिंग ऑलिंपिकमध्ये रशियासाठी सुवर्ण पदक पटकावले. २००४ साली डिमेंटियेवाने फ्रेंच ओपन व यु.एस. ओपन ह्या दोन ग्रॅंड स्लॅम स्पर्धांची अंतिम फेरी गाठली.
ऑक्टोबर २०१० मध्ये तिने व्यावसायिक टेनिसमधून निवृत्ती पत्कारली.
डिमेंटियेवा, एलेना डिमेंटियेवा, एलेना वर्ग:इ.स. १९८४ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मिसमॅच्ड (मालिका)
कथा
मालिका दोन लोकांबद्दल आहे जे प्रणयरम्यपणे एकमेकांसाठी योग्य नाहीत. डिंपल एक टेक विझार्ड आहे आणि ऋषीषी ही एक मुलगा आहे ज्याला तिच्यात रस आहे. ते मिळून एक अ‍ॅप तयार करतात.
बाह्य दुवे
मिसमॅचड आयएमडीबीवर
प्राचीन भाषा
संस्कृत लॅटीन या प्राचीन भाषा आहेत. या भाषा प्राचीन आहेत परंतु मृत भाषा नाहीत कारण त्या अजूनही काही ठिकाणी बोलल्या जातात. जसे संस्कृत मत्तुर या छोट्या गावात बोलली जाते.
*
सुभाष रामराव भामरे
'''डॉ. सुभाष रामराव भामरे''' (११ सप्टेंबर, १९५३ - ) भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी आहेत. भामरे २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये महाराष्ट्राच्या धुळे मतदारसंघातून निवडून गेले.नुकत्याच झालेल्या २०१९ च्या लोकसभा निवडणुकीत पुन्हा विजयी झाले.झाले.
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:धुळ्याचे खासदार वर्ग:इ.स. १९५३ मधील जन्म
गुजरात एक्सप्रेस
गुजरात एक्सप्रेस ही भारतीय रेल्वेची एक प्रवासी सेवा आहे. पश्चिम रेल्वेद्वारे चालवली जात असलेली ही रेल्वे मुंबईला गुजरातची आर्थिक राजधानी अहमदाबाद शहरासोबत जोडते. ही गाडी मुंबई सेंट्रल व अहमदाबाद स्थानकांदरम्यान रोज धावते व मुंबई ते अहमदाबाद दरम्यानचे ४९३ किमी अंतर ९ तास व १५ मिनिटांत पूर्ण करते. गुजरात एक्सप्रेस गाडीमध्ये केवळ दुय्यम श्रेणीचे आसनकक्ष व वातानुकूलित चेअर कार हे दोनच प्रकारचे डबे असून तिला शयनयान (sleeper) डबे जोडले जात नाहीत. मुंबई व अहमदाबाद दरम्यान धावणाऱ्या व केवळ खुर्चीयान असलेल्या एकूण ४ गाड्यांपैकी गुजरात एक्सप्रेस ही एक असून कर्णावती एक्सप्रेस, मुंबई अहमदाबाद शताब्दी एक्सप्रेस व मुंबई अहमदाबाद डबल डेकर एक्सप्रेस ह्या इतर तीन गाड्या आहेत.
मुंबई ते अहमदाबाद दरम्यानचा रेल्वेमार्ग विद्युत असल्यामुळे डब्ल्यू.ए.पी.-४ हे विद्युत इंजिन गुजरात एक्सप्रेसची वाहतूक करते.
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतातील नामांकित रेल्वेगाड्या वर्ग:महाराष्ट्रामधील रेल्वे वाहतूक वर्ग:गुजरातमधील रेल्वे वाहतूक
कार्ल बायर
(मार्च ४, १८४७ - ऑक्टोबर ४, १९०४) हा ऑस्ट्रियन रसायनशास्त्रज्ञ होता. त्याने बॉक्साइटापासून ऍल्युमिना वेगळे काढण्याची बायर प्रक्रिया निर्मिली. खनिजापासून ऍल्युमिनियम धातूचे औद्योगिक उत्पादन करण्याकरता बायर प्रक्रिया आजतागायत वापरली जाते.
नांदगावसाडो
नांदगावसाडो हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील इगतपुरी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३७ ते ३९ सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान २०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:इगतपुरी तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
अलेक्झांडर फ्रेई
अलेक्झांडर फ्रेई (Alexander Frei, १५ जुलै १९७९) हा एक स्वित्झर्लंडचा निवृत्त फुटबॉलपटू आहे. स्वित्झर्लंड फुटबॉल संघाचा कर्णधार राहिलेल्या फ्रेईने स्वित्झर्लंडसाठी ८४ सामन्यांमधून ४२ गोल नोंदवले. फ्रेई २००४ व २००८ सालच्या युरोपियन स्पर्धांमध्ये व २००६ व २०१० विश्वचषक स्पर्धांमध्ये स्वित्झर्लंड संघाचा भाग होता.
ब्लेस न्कुफो
वर्ग:स्वित्झर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
अकोली बुद्रुक
अकोली बुद्रुक हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:केळापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
राधिका तुळपुळे
वर्ग:भारतीय टेनिस खेळाडू तुळपुळे, राधिका वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
मंजिल (हिंदी चित्रपट)
मंजिल हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये अमिताभ बच्चन यांनी काम केले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:हिंदी भाषेमधील चित्रपट
२००६ सान मरिनो ग्रांप्री
.
पहाडी कोतवाल
पहाडी कोतवाल, लहान गोचा, धवळी बाणोली,काळपोट्या, घोश्या, धवलपोटी घोश्या, बांडोळा, बांडोळी, बारका बाणवा (इंग्लिश:Indian Whitebellied Drongo; हिंदी:घौरी भुजंगा, धपरी,पहाडी भुजंगा; संस्कृत:भारत सितोदर अंगारक, सितोदर अंगारक; गुजराती:धोळा पेटनो कोशी, सफेद पेटनो कोशी) हा एक पक्षी आहे
ओळख
आकाराने बुलबुलपेक्षा मोठा वरील भागाचा रंग निळा.पोट आणि शेपटीखालचा भाग पांढरा खोलवर दुभंगलेली लांब शेपटी नर-मादी दिसायला सारखे.
वितरण
जवळजवळ भारतभर श्रीलंका,२००० मीटर उंचीपर्यंत हिमालयाचा भाग.मार्च ते जून या काळात वीण.
निवासस्थाने
पानगळीची शुष्क आणि आर्द्र जंगले.
संदर्भ
वर्ग:पक्षी
वुरुन्ड्जेरी
ऑस्ट्रेलियातील मेलबर्न येथे पुर्वी वास्तव्य असणारी एक आदीम जमात. आता या जमातीचे फार कमी लोक शिल्लक आहेत. मात्र या लोकांची आठवण म्हणून मेलबर्न शहराच्या अनेक भागांना या जमातीने दिलेली नावे अजूनही तशीच ठेवण्यात आली आहेत. जसे यारा नदीच्या काठी बिर्रारंग मार
वर्ग:ऑस्ट्रेलिया
रामदास पाध्ये
हे बोलक्या बाहुलीचे निर्माते आणि त्यांचे प्रयोग करणारे कलाकार आहेत.
मराठी भाषेतील आद्य नाटककार विष्णूदास भावे यांनी अगदी बारीकसारीक हालचाली करू शकतील अशा असंख्य कळीच्या लाकडी बाहुल्या बनवून ठेवल्या होत्या. रंगमंचावर सीता स्वयंवर नाटकाचा प्रयोग त्या बाहु्ल्या वापरून करावयाचा त्यांचा इरादा होता. विष्णूदास भाव्यांनी बनवलेल्या त्या बाहुल्या पुढे रामदास पाध्ये या कलावंताच्या हातात आल्या. त्यांनी व त्यांच्या पत्‍नी अपर्णा पाध्ये यांनी खूप दिवस खटपट करून भाव्यांच्या बाहुल्यांच्या रहस्याचा छडा लावला, आणि एके दिवशी, विष्णूदास भाव्याना रंगमंचावर करता न आलेला सीता स्वयंवराचा प्रयोग त्याच बाहुल्या वापरून केला.
स्मिता गोंदकर
स्मिता गोंदकर ही एक भारतीय अभिनेत्री आहे. स्मिता प्रामुख्याने मराठी आणि हिंदी चित्रपटांत काम करते. स्मिता पप्पी दे पारुला गाण्यातून नावारूपास आली.
न्यूमोनिया
'न्युमोनिया' हा फुफ्फुसांचा सांसर्गिक आहे. ह्यामध्ये फुफ्फुसांच्या आतील अल्वोली - म्हणजे श्वसनसंस्थेच्या अगदी बारीक नलिका ज्या फुफ्फुसांमध्ये वायूच्या हस्तांतरणाचे काम करतात त्या न्युमोनियाकोकस जीवाणूच्या संसर्गास बळी पडतात आणि परिणामी फुफ्फुसांमध्ये द्रव साठू लागतो. ह्या द्रवामुळे फुफ्फुसांची कार्यक्षमता कमी होते व त्यात कफसारखा द्रव जमुन रहातो. न्युमोनियामध्ये एक किंवा दोन्ही फुफ्फुसांना संसर्ग होऊ शकतो.
न्यूमोनिया हे लक्षण आहे. नेमक्या आजाराचे नाव नाही. पण डॉक्टर न्यूमोनिया फारसा काळजी करण्यासारखा आजार असल्याचे सांगतात. या आजारात प्रचलित असलेली आणखी एक वैद्यकीय शब्द म्ह्णजे डबल न्यूमोनिया- म्ह्णजे दोन्ही फुफ्फुसामध्ये संसर्ग पोहोचल्याचे लक्षण. दोन्ही फुफ्फुसामध्ये संसर्ग होणे ही सामान्य बाब आहे. न्यूमोनियामध्ये फुफ्फुसामध्ये जिवाणू, विषाणू किंवा कवकांचा संसर्ग होतो. फुफ्फुसाच्या वायुकलिकामध्ये द्रव किंवा पू साठतो. यामुळे वायुकलिकामधून पुरेसा ऑक्सिजन शरीरास मिळत नाही. ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे पेशींचे कार्य नीट्से होत नाही. योग्य उपचार केले नाहीत तर ऑक्सिजनच्या कमतरतेमुळे व्यक्तीचा मृत्यू ओढवतो. न्यूमोनियाचे तीन प्रकार आहेत जिवाणूजन्य, विषाणूजन्य आणि मायकोप्लाझमा (कवक). न्यूमोसिस्टिस कॅरिनी नावाच्या कवकामुळे झालेला न्यूमोनिया विरळा आहे. या प्रकारचा न्यूमोनिया सहसा एड्स रुग्णाना होतो. क्षयाचे पर्यवसान कधी कधी न्यूमोनियामध्ये होते. निरोगी व्यक्तीचा मृत्यू न्यूमोनियाने सहसा होत नाही. पण न्यूमोनियाने फुफ्फुसात घर केले म्ह्णजे एड्स झालेल्या रुग्णाच्या जीवितास धोका उद्भवतो. सध्या उत्तम उपचार उपलब्ध असल्याने न्यूमोनियाने मरण पावणा-या व्यक्तींची संख्या कमी झाली आहे. तरी पण जगभराच्या म्रृत्यूचे न्यूमोनिया हे सातवे कारण आहे. Pneumonia is treated by the antibiotic Penicillin.
न्यूमोनियाची लक्षणे
जिवाणूजन्य न्यूमोनिया हळुवारपणे किंवा एकाएकी उत्पन्न होतो.
गंभीर न्यूमोनिया रुग्णामधील लक्षणे
विषाणूजन्य न्यूमोनियाची प्रारंभीच्या काळातील लक्षणे फ्लूसारखी असतात. ताप, कोरडा खोकला, डोकेदुखी, अंग दुखी आणि अशकतपणा .याशिवाय 12-36 तासात रुग्णास अधिकाधिक श्रेणीमध्ये श्वास लागतो. श्वसन अपुरे होते, कफ़ तीव्र होतो, थोडा कफ पडतो. ताप वाढतो.श्वास घेणे कठीण होते. आणि ओठ निळे पडतात. टोकाच्या गुंतागुंतीमध्ये जिवाणू संसर्ग होतो.
वालोन बेहरामी
वर्ग:स्वित्झर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
न्यूमोनिया
मायकोप्लाझमा न्यूमोनियाची लक्षणे
लक्षणे-
शरीराची प्रतिकारशक्ती कमी झाल्यास किंवा तिचे संतुलन बिघडल्यास न्युमोनिया होण्याची शक्यता जास्त असते. श्वसनमार्गाच्या वरील बाजूस प्रथम संसर्ग होतो किंवा तो सिस्टेमिक म्हणजे सर्वसाधारण स्वरूपाचाही असू शकतो. तोंड, घसा किंवा नाकात असलेले जीवाणू अथवा विषाणू फुफ्फुसामध्ये शिरल्यास हा रोग होतो.
न्युमोनिया हा बालकांचा अदृश्य मारेकरी आहे. मलेरिया, गोवर किंवा एड्सने मरणाऱ्या मुलांपेक्षा न्युमोनियामुळे मरणाऱ्या मुलांची संख्या जास्त आहे. गेल्या काही वर्षांमध्ये न्युमोनियाकोकस या जीवाणूने औषधांना विरोध करायला सुरुवात केली आहे आणि हीच सर्वांत गंभीर बाब आहे.
उपचार
डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य ते प्रतिजैविक हा योग्य उपचार आहे.
वर्ग:विकिप्रकल्प वैद्यकशास्त्र वर्ग:रोग वर्ग:जीवाणूजन्य रोग वर्ग:संसर्गजन्य रोग
सावित्री: एक आख्यायिका आणि एक प्रतीक
सावित्री: एक आख्यायिका आणि प्रतीक हे महाभारतातील सावित्रीच्या आख्यानावर आधारित श्रीअरविंद ऊर्फ अरविंद घोष यांनी इंग्रजी भाषेत लिहिलेले एक महाकाव्य आहे.
लेखन - इतिहास
श्रीअरविंदांनी देह ठेवल्यानंतर चार वर्षांनी, म्हणजे दि. १५ ऑगस्ट १९५४ रोजी, Savitri, a Legend and a Symbol या ग्रंथाचे श्रीअरविंद आश्रमातर्फे प्रकाशन करण्यात आले. हे महाकाव्य श्री अरविंद आपल्या हयातीत ५० वर्षे लिहीत होते. `सावित्री’चे पहिले उपलब्ध हस्तलिखित इ.स.१९१६ मधील आहे. इ.स.१९३० च्या सुमारास, त्याचा अधिक विस्तार करून आणि त्याला सखोल प्रतिकात्मकता देऊन, त्यांनी त्याचे महाकाव्यामध्ये रूपांतर करण्यास सुरुवात केली. सुरुवातीला वर्णनात्मक कविता एवढेच स्वरूप असलेल्या या काव्यावर नंतर अनेक परिष्करणे करण्यात आली. आपल्या चढत्या-वाढत्या आध्यात्मिक अनुभवानुसार श्री अरविंद या महाकाव्याच्या रचनेत उत्तरोत्तर बदल करीत होते. इ. स. १९४० च्या उत्तरार्धात, जेव्हा त्यांना त्यांचे डोळे साथ देईनासे झाले तेव्हा ते केवळ नोंदी करून ठेवत असत आणि नंतर अगदी अंतिम टप्प्यावर ते तो मजकूर निरोदबरन नावाच्या साधकाला सांगून, त्याच्याकरवी लिहून घेत असत. डिसेंबर १९५० मध्ये झालेल्या महासमाधीच्या थोडेच दिवस आधी श्रीअरविंदांनी`सावित्री’ या महाकाव्याची रचना पूर्ण केली होती.
मध्यवर्ती कल्पना
मरणाधीन झालेल्या सत्यवानाचे प्राण यमराजाच्या पाशातून खेचून आणणाऱ्या सावित्रीचे महाभारतातील आख्यान सर्वश्रुत आहे. श्रीअरविंदांनी या कथेचे रूपक वापरून, आध्यात्मिक जीवनाच्या वाटचालीचा प्रवासच आपल्याला ज्ञात करून देण्याचा प्रयत्न 'सावित्री' या महाकाव्याच्या माध्यमातून केला आहे.
प्रेमाचा मृत्यूवरील विजय व आत्म्याचा अंतिम विजय आणि जीवनाचे रूपांतरण ही या महाकाव्याची मध्यवर्ती कल्पना आहे. ही संकल्पना चेतनेच्या उत्क्रांतीचे पूर्णत्व आणि पृथ्वीवरील अतिमानसिक जीव-वंशाचा उदय याच्याशी संबंधित आहे. मानवाच्या अभ्युदयासाठी दिव्य शक्तीचे पृथ्वीवरील अवतरण हा सावित्रीचा गाभा आहे.
सावित्रीमधील व्यक्तिरेखा आणि त्यांची प्रतीकात्मकता
अश्वपती = अश्वपती हे सावित्रीचे मानव जन्मातील वडील आहेत, ते तपस्येचे देव आहेत. मर्त्यतेकडून अमर्त्य अशा प्रतलावंर चढून जाण्यासाठी साहाय्य करणाऱ्या आध्यात्मिक प्रयासांच्या घनीभूत ऊर्जेचे ते प्रतीक आहेत.
सत्यवान = ‘सत्यवान' हा स्वतःच्या अंतरंगामध्ये दिव्य सत्य बाळगणाऱ्या आत्म्याचे प्रतीक आहे पण तो मृत्यू आणि अज्ञानाच्या कचाट्यामध्ये सापडलेला आहे.
सावित्री (सत्यवानाची सावित्री) = 'सावित्री' ही दैवी वाणी आहे, ती सूर्याची पुत्री आहे आणि ती परमसत्याची देवता असून ती तारणहार म्हणूनच या भूतलावर अवतरली आहे; जन्माला आली आहे.
द्युमत्सेन = ते सत्यवानाचे वडील आहेत. द्युमत्सेन हे दृष्टीचे दिव्य साम्राज्य हरल्यामुळे, वैभवाचे साम्राज्यदेखील गमावलेल्या, आणि येथे अंध होऊन पडलेल्या दिव्य मनाचे प्रतीक आहे.
नारद मुनी
संदर्भ सूची
वर्ग:अरविंद घोष यांचे साहित्य वर्ग:भारतीय महाकाव्ये वर्ग:सावित्रीमधील व्यक्तिरेखा वर्ग:पूर्णयोग
लिंडा लव्हलेस
लिंडा सुझन बोरमन तथा लिंडा लव्हलेस (जानेवारी १०, इ.स. १९४९ - एप्रिल २२, इ.स. २००२ ही एक अमेरिकन रतिअभिनेत्री होती.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:इ.स. १९४९ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००२ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
भारतातील मोबाईल ऑपरेटर्सची यादी
The country has 525.65 million mobile subscribers in total, or a 43.15% penetration rate. (November 2009). The five largest (in order of subscribers) are Airtel (116.16 million), Reliance Communications (88.93 million), Vodafone Essar (85.83 million), BSNL (53.96 million) and Idea Cellular (53.35 million).
References
वर्ग : भारतातील भ्रमणध्वनिसेवा प्रदानकर्ते वर्ग : भारतातील दूरध्वनी सेवा प्रदानकर्ते वर्ग:याद्या वर्ग:इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
स्वरमंडळ
स्वरमंडल तथा भारतीय हार्प हे एक तंतुवाद्य आहे.
वर्ग:तंतुवाद्ये
महाराष्ट्र शासनाचे विभाग
ही भारताच्या महाराष्ट्र शासनाच्या विविध विभागांची यादी आहे. याचा अनुक्रम संकेतस्थळावर असलेल्या यादीप्रमाणेच आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्र शासन वर्ग:याद्या
खेकडा
खेकडा हा एक उभयचर प्राणी आहे. जगामधे खेकडयाच्या चार हजारापेक्षा जास्त जाती आहेत. या प्राण्याला कणा नसतो तसेच त्याला मान आणि डोकेही नसते. खेकड्याला आठ पाय आणि दोन मोठया नांग्या असतात. या नांग्यांचा तो आपल्या संरक्षणासाठी उपयोग करतो. त्याच्या लहान पायांमधे चारच पेशी असल्यामुळे या पायांमधली ताकद कमी असते.कोकणात माणसे खेकडे आवडीने खातात
वर्ग:उभयचर प्राणी वर्ग:प्राणी ग्रामीण भागामध्ये खेकडा हा प्राणी जमिनीमध्ये कमी रुंदीचा खोल खड्डा तयार करून त्यात राहतो व पावसाळा या ऋतूमध्ये जास्त पहायला मिळतो.
दिव्या सत्यराज
दिव्या सत्यराज (जन्म २४ ऑक्टोबर १९८५ चेन्नई, तमिळनाडू) एक भारतीय पोषणतज्ञ आहे. ती अक्षय पात्र फाउंडेशनची सदिच्छा दूत आहे.
कारकीर्द
दिव्याने मद्रास युनिव्हर्सिटीमधून न्यूट्रिशनमध्ये मास्टर ऑफ फिलॉसॉफी मिळवली. ती अक्षया पात्र फाउंडेशन या जगातील सर्वात मोठ्या माध्यान्ह भोजन कार्यक्रमाची सदिच्छा दूत आहे. तिने वर्ल्ड व्हिजन इंडियासोबत भागीदारी केली आहे, जिथे तिने चार तरुण मुलींची जबाबदारी स्वीकारली आहे.
दिव्याने २०२० मध्ये महिलामधि इयक्कम नावाची चळवळ सुरू केली. या चळवळीबद्दल ती म्हणते, "शहरातील पौष्टिक आहाराची उपलब्धता आणि त्याच्या फायद्यांबद्दल जागरुकता नसलेली क्षेत्रे ओळखणे हा या चळवळीचा उद्देश आहे. एकदा त्या क्षेत्रांची ओळख पटली आणि समुदाय सदस्यांचे मूल्यांकन केले गेले की, आजूबाजूचे जे गरजूंना, कमतरतांवर आधारित, स्वच्छ आणि आरोग्यदायी अन्न मोफत दिले जाईल."
पुरस्कार
२०१९ मध्ये, दिव्याला रेनड्रॉप्स, मीडिया आणि करमणुकीच्या माध्यमातून सामाजिक जागरूकता पसरवणारी तरुण-आधारित सामाजिक संस्था, कडून सामुदायिक सेवेतील उत्कृष्टतेसाठी वुमन अचिव्हर पुरस्कार मिळाला. २०२० मध्ये, तिला आंतरराष्ट्रीय तमिळ विद्यापीठ, यूएसए द्वारे सन्माननीय डॉक्टरेट प्रदान करण्यात आली. न्यूट्रिशनल थेरपीच्या क्षेत्रातील तिच्या योगदानाबद्दल.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय आहारतज्ज्ञ वर्ग:इ.स. १९८५ मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
२००७ बेल्जियम ग्रांप्री
.
वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. २००७ मधील खेळ २००७
कीर्ति शिलेदार
किर्ती शिलेदार (१६ ऑगस्ट, १९५२ - २२ जानेवारी, २०२२) या मराठी गायकअभिनेत्री होत्या. संगीत नाटकांतील गायनाकरता त्या विशेष ओळखल्या जातात. मराठी अभिनेते जयराम शिलेदार आणि त्यांच्या अभिनेत्री पत्‍नी जयमाला हे कीर्तीचे वडील आणि आई होत.
जीवन आणि कारकीर्द
आपल्या आई, वडिलांच्या मार्गदर्शनाखाली शास्त्रीय संगीताची आराधना केलेल्या कीर्ती शिलेदार यांनी वयाच्या दहाव्या वर्षी रंगभूमीवर पहिले पाऊल टाकले. त्यांचे शास्त्रीय संगीताचे उच्च शिक्षण नीलकंठबुवा अभ्यंकर यांच्याकडे झाले.
पुणे विद्यापीठातून साहित्य शाखेच्या पदवी घेतलेल्या कीर्ती शिलेदार यांच्ची भूमिका असलेल्या नाटकांचे आजवर ४०००हून अधिक प्रयोग झाले आहे. देशातल्या मराठी रसिकांसाठीही त्यांनी देशाच्या विविध शहरांत मराठी संगीत नाटकांचे प्रयोग केले. संगीत कान्होपात्रासह जुन्या नाटकातल्या गाण्यांचा गोडवा त्यांनी नव्या पिढीपर्यंत पोहोचवला. गोड गळा आणि शास्त्रीय संगीतासाठी केलेल्या प्रचंड परिश्रमामुळे कीर्ती शिलेदार यांनी संगीत मराठी नाटकात केलेल्या सर्वच भूमिका गाजल्या. बालगंधर्वांच्या सुवर्ण युगाची आठवण यावी, अशा एकरूपतेने कीर्ती शिलेदार यांनी गायलेली गीते रसिकांनी डोक्यावर घेतली. संगीत नाटक हेच त्यांच्या आई, वडिलांचा श्वास आणि ध्यास होता. आपल्या आई, वडिलांची संगीत मराठी नाटकांच्या सेवेचा हाच वारसा जपताना कीर्ती शिलेदार यांनी, कीर्ती आणि पैशाचा मोह बाजूला ठेवत, मराठी संगीत रंगभूमीची सेवा पन्नासहून अधिक वर्षे अविरतपणे केली आहे. मराठी संगीत रंगभूमीच्या त्या सर्वार्थाने बिनीच्या शिलेदार आहेत.
रंगभूमीवर भूमिका रंगवताना त्यांनी नेहमी अभ्यासपूर्ण सौंदर्यशोध घेतला. त्यामुळेच त्यांच्या सर्व भूमिका आगळ्या व वैशिष्ट्यपूर्ण ठरल्या आहेत. संगीत रंगभूमीवर त्यांनी स्वतःचे आगळे स्थान निर्माण केले आहे. संगीत नाटके व स्वतंत्र मैफलींच्या निमित्ताने भारतभर तसेच इंग्लंड-अमेरिकेत त्यांचे कार्यक्रम झाले आहेत. सौंदर्यशोधक दृष्टीने शास्त्रीय संगीतातील अकारण होणारे शब्दोच्चारांचे दुर्लक्ष टाळले जावे, या हेतूने त्यांनी ’स्वर ताल शब्द संगती’या नावाचे हे संशोधनात्मक पुस्तक लिहिले आहे.
विदेशात त्यांनी शास्त्रीय आणि उपशास्त्रीय संगीताच्या मैफिली गाजवल्या आहेत. महाराष्ट्राच्या प्रतिनिधी या नात्याने त्यांनी दिल्लीच्या संगीत नाटक अकादमीमध्ये सदस्य म्हणूनही काम केले आहे.
बेल्मोपान
बेल्मोपान ही बेलीझ देशाची राजधानी आहे. १९६१ सालातील विनाशकारी वादळामध्ये बेलीझची तत्कालीन राजधानी बेलीझ सिटी जवळजवळ पूर्णपणे उध्वस्त झाल्यानंतर बेल्मोपान ह्या शहराची निर्मिती करण्यात आली व येथे राजधानी हलवण्यात आली.
कीर्ति शिलेदार
जीवन आणि कारकीर्द
संगीत स्वरसम्राज्ञी हे कीर्ती शिलेदार यांचे अत्यंत गाजलेले नाटक आहे. या नाटकाव्यतिरिक्त कीर्ती शिलेदार, लता शिलेदार आणि सुरेश शिलेदार हे तिघेही मिळून जे तीनपात्री सौभद्र सादर करतात, त्या तीनपात्रीचे रंगमंचावर अनेक प्रयोग झाले आहेत.
बेल्मोपान
बाह्य दुवे
वर्ग:बेलीझमधील शहरे वर्ग:मध्य अमेरिकेतील देशांच्या राजधानीची शहरे *
कीर्ति शिलेदार
बाह्य दुवे
आठवणीतली गाणी वरील कीर्ती शिलेदार यांची गीते
वर्ग:मराठी गायक वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते‏‎ वर्ग:इ.स. १९५२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०२२ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
उत्तर भारतीय कोतवाल
उत्तर भारत कोतवाल (इंग्लिश:North Indian black drongo or king crow; हिंदी: भूचंगा, भुजंगा,कालकलाची) हा एक पक्षी आहे.
ओळखण
आकाराने बुलबुलापेक्षा मोठा असतो.कळा रंग असतो.सडपातळ बांधा,खोलवर दुभंगलेली शेपटी असते.कीटक टिपताना दिसतात. नर मादी दिसायला सारखे असतात.
वितरण
भारत, बांगलादेश, पाकिस्तान, श्रीलंका आणि ब्रह्मदेश.एप्रिल ते ऑगस्ट या काळात वीण.
निवासस्थान
माळराने,दलदली,आणि शहरे.विशेषतः गुरांच्या पाठी आणि टेलिफोनच्या तर.
संदर्भ
पक्षिकोश लेखकाचे नाव-मारुती चितमपल्ली
वर्ग:पक्षी
दक्षिण महाराष्ट्र
दक्षिण महाराष्ट्र हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्याचा एक विभाग आहे.
वर्ग:महाराष्ट्र
अँतोनियो लुसियो विवाल्डी
ॲंतोनियो लुसियो विवाल्डी (मार्च ४, इ.स. १६७८:व्हेनिस, इटली - जुलै २८, इ.स. १७४१) हा इटालियन बरोक संगीतकार आणि व्हायोलिनवादक होता. याने ४०पेक्षा जास्त ऑपेरांना संगीत दिले तसेच अनेक वाद्यसंगीतरचना केल्या. चार ऋतू (द फोर सीझन्स) या त्याने रचलेल्या चार संगीतरचना सगळ्यात जास्त प्रसिद्धी पावल्या.
पेशाने धर्मगुरू असलेल्या विवाल्डीला त्याच्या लाल केसांमुळे इल प्रेते रॉसो (लाल धर्मगुरू) असे टोपणनाव दिले गेले होते.
विवाल्डी, ॲंतोनियो विवाल्डी, ॲंतोनियो विवाल्डी, ॲंतोनियो वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
माळ (शहापूर)
माळ हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील शहापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
मार्को वोल्फ्ली
वर्ग:स्वित्झर्लंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९८२ मधील जन्म
माळ (शहापूर)
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:शहापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
अकोली खुर्द
अकोली खुर्द हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील केळापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:केळापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
इ.स. १९०३
प्रतिवार्षिक पालन
वर्ग:इ.स. १९०३ वर्ग:इ.स.च्या १९०० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २० व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
अशोक महादेव नेते
अशोक महादेव नेते (इ.स. १९५४ - ) भारतीय जनता पक्षातील राजकारणी आहेत. नेते २०१४ च्या लोकसभा निवडणुकांमध्ये महाराष्ट्राच्या गडचिरोली-चिमूर मतदारसंघातून निवडून गेले.
वर्ग:१६ वी लोकसभा सदस्य वर्ग:गडचिरोली-चिमूरचे खासदार वर्ग:इ.स. १९५४ मधील जन्म
मिस्टर नटवरलाल
'''मि. नटवरलाल''' हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये अमिताभ बच्चन यांनी काम केले होते.
पश्चिम महाराष्ट्र
पश्चिम महाराष्ट्र हा महाराष्ट्र राज्याचा एक प्रगत भाग आहे. प्रामुख्याने सांगली, सातारा, कोल्हापूर,पुणे,सोलापूर ह्या पाच जिल्ह्यांचा समावेश होतो. पुणे हे पश्चिम महाराष्ट्रातील सर्वात श्रीमंत व औद्योगिक शहर आहे.
बारामती इचलकरंजी, कोल्हापूर, सांगली, मिरज,इस्लामपूर, सातारा,फलटण, कराड,मंगळवेढा ही पश्चिम महाराष्ट्रातील काही प्रमुख शहरे आहेत.
संदर्भ
वर्ग:महाराष्ट्र
लिंडा वोंग (रति अभिनेत्री)
लिंडा वोंग (सप्टेंबर १३, इ.स. १९५१:सान फ्रांसिस्को, अमेरिका - ) ही एक रतिअभिनेत्री आहे.
वर्ग:रतिअभिनेत्रींवरील अपूर्ण लेख वर्ग:इ.स. १९५१ मधील जन्म वर्ग:अमेरिकन रतिअभिनेत्री वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बेनिन सिटी
बेनिन सिटी ही नायजेरिया देशाच्या एडो राज्याची राजधानी आहे. हे शहर नायजेरियाच्या दक्षिण भागात लागोसच्या २० मैल् पूर्वेस वसले आहे. २००६ साली बेनिन सिटीची लोकसंख्या सुमारे ११.५ लाख होती.
वर्ग:नायजेरियामधील शहरे
शिक्षण
शिक्षण ही अध्ययन सुकर करणे, किंवा ज्ञान, कौशल्य, मूल्ये, विश्वास व सवयींच्या प्राप्तीची प्रक्रिया आहे. अध्यापन, प्रशिक्षण, कथा सांगणे व संचलीत संशोधन यांचा शैक्षणिक पद्धतीत समावेश होतो. शिक्षण हे वारंवार शिक्षकांच्या मार्गदर्शनाखाली होत असते, तथापि विद्यार्थी स्वतःलासुद्धा शिकवू शकतात. शिक्षण हे औपचारिक किंवा अनौपचारिक वातावरणात होऊ शकते व प्रत्येक अनुभव ज्याचा व्यक्तीच्या विचार करणे, अनुभवणे किंवा कृतींवर प्रगत परिणाम असतो त्यास शैक्षणिक गृहीत धरता येते. अध्यापनाच्या पद्धतीला अध्यापनशास्त्र म्हणतात.
औपचारिक शिक्षण हे औपचारिकपणे पूर्व प्राथमिक विद्यालय किंवा बालवाडी, प्राथमिक विद्यालय, माध्यमिक विद्यालय व नंतर महाविद्यालय, विद्यापीठ किंवा प्रशिक्षण या टप्प्यांमध्ये विभागले आहे.
काही सरकारांनी, तसेच संयुक्त राष्ट्र संघटनेने शिक्षणाचा मुलभूत अधिकार मान्य केलेला आहे. बहुतांश भागात विशिष्ट वयापर्यंत शिक्षण अनिवार्य आहे. शैैैैैैक्षणिक सुुधारणेसाठी व विशेषतः प्रमाण आधारीत शिक्षणासाठी एक चळवळ आहे.
उत्पत्ती
"शिक्षण" हा शब्द संस्कृतमधील आहे, ज्याचा अर्थ प्रशिक्षण देणे असा होतो.
इतिहास
प्रागैतिहासात शिक्षणाचा प्रारंभ झाला, कारण प्रौढांनी बालकांना त्यांच्या समाजात आवश्यक मानलेले ज्ञान व कौशल्यामध्ये प्रशिक्षित केले. पुर्व साक्षर समाजात हे मौखिक व अनुकरणाच्या माध्यमातून साध्य व्हायचे. कथा सांगण्याने एकापासुन पुढच्या पिढीपर्यंत ज्ञान, मुल्ये व कौशल्ये दिली. जसे संस्कृतींनी त्यांच्या ज्ञानाचा सहज अनुसरणातून शिकल्या जाऊ शकणाऱ्या कौशल्यांच्या पलीकडे विस्तार केला, तेव्हा औपचारिक शिक्षण निर्माण झाले. मध्य साम्राज्याच्या काळात इजिप्तमध्ये विद्यालये होते.
प्लॅटो ने अथेंस येथे युरोपमधील पहिल्या उच्च अध्ययन प्रशिक्षण संस्थेची स्थापना केली. इ.स.पु. ३३० मध्ये स्थापन झालेले, इजिप्तमधील अलेक्झांड्रीया नगर हे प्राचीन ग्रीसच्या बुद्धीजिवीतेचा आधार म्हणुन अथेंसचे उत्तराधिकारी बनले. तिथे, इ.स.पु. ३ र्या शतकात अलेक्झांड्रीयाचे महान ग्रंथालय बांधले गेले. इ.स. ४७६ मध्ये युरोपीय समाजास रोमच्या पतनामुळे साक्षरता व संघटना कमतरतेचा सामना करावा लागला.
चीन मध्ये, लु राज्यातील, कंफुसिअस (५५१-४७९ इ.स.पु.) हा देशातील सर्वात प्रभावी प्राचीन विचारवंत होता, ज्याचा शैक्षणिक दृष्टिकोन चीन व शेजारील कोरिया, जपान व व्हिएतनामसारख्या समाजाला सतत प्रभावित करतो. कंफुसिअसने शिष्य गोळा केले व उत्तम शासनाच्या त्याच्या आदर्शांना स्विकारणाऱ्या शासकाचा व्यर्थ शोध केला, पण त्याचे तत्त्वज्ञान शिष्यांनी लिहिलेले होते व आधुनिक काळात पुर्व आशियात सतत प्रभावित करते.
अझटेक समाजातसुद्धा चांगले विकसित शैक्षणिक सिद्धांत होते, ज्याला नहुआत्ल भाषेत त्लाकाहुआपाहुआलिझटली असे म्हणतात. त्याचा अर्थ "व्यक्तीचे संगोपन करणे किंवा शिकवण्याची कला" किंवा "व्यक्तीला सशक्त करणे किंवा उत्थान करणे" असा होतो. औपचारिक शिक्षा
र आधारलेली व समाज जीवनाद्वारे सशक्त झालेली ही शिक्षणाची व्यापक संकल्पना होती, जिने सांगितले की ते घरी सुरू ह. इतिहासतज्ञ दाखला देतात की औपचारिक शिक्षण सामाजिक वर्ग व लिंगभेद दुर्लक्षित करून सर्वांसाठी अनिवार्य होते. तेथे नेक्स्ट्लामॅचिलीझ्टली हा शब्द देखील होता, जो " चेह to्यावर शहाणपणा देण्याचे कार्य आहे." या संकल्पनांमध्ये शैक्षणिक पद्धतींच्या जटिल संचाचे अधोरेखित होते, जे वैयक्तिक विकासाच्या उद्देशाने आणि समाजात त्याचे एकीकरण करण्याच्या उद्देशाने पुढील पिढीला भूतकाळातील अनुभव आणि बौद्धिक वारसा संप्रेषण करण्याच्या दिशेने होते.
. There was also the word neixtlamachiliztli, which is "the act of giving wisdom to the face." These concepts underscore a complex set of educational practices, which was oriented towards communicating to the next generation the experience and intellectual heritage of the past for the purpose of individual development and his integration into the community.
After the Fall of Rome, the Catholic Church became the sole preserver of literate scholarship in Western Europe. The church established cathedral schools in the Early Middle Ages as centres of advanced education. Some of these establishments ultimately evolved into medieval universities and forebears of many of Europe's modern universities. During the High Middle Ages, Chartres Cathedral operated the famous and influential Chartres Cathedral School. The medieval universities of Western Christendom were well-integrated across all of Western Europe, encouraged freedom of inquiry, and produced a great variety of fine scholars and natural philosophers, including Thomas Aquinas of the University of Naples, Robert Grosseteste of the University of Oxford, an early expositor of a systematic method of scientific experimentation, and Saint Albert the Great, a pioneer of biological field research. Founded in 1088, the University of Bologne is considered the first, and the oldest continually operating university.
मध्ययुगात इतरत्र, इस्लामिक विज्ञान आणि गणिताची पूर्वोत्तर इबेरियन द्वीपकल्प पासून पूर्वेस सिंधू आणि दक्षिणेकडील अल्मोराविड राजवटी व माली साम्राज्य पर्यंतच्या मध्य-पूर्वेस स्थापना केली गेलेली इस्लामिक खलिफाच्या अंतर्गत प्रगती झाली.Elsewhere during the Middle Ages, Islamic science and mathematics flourished under the Islamic caliphate which was established across the Middle East, extending from the Iberian Peninsula in the west to the Indus in the east and to the Almoravid Dynasty and Mali Empire in the south.
आज बहुतेक देशांमध्ये, शालेय किंवा अन्यथा पूर्णवेळ शिक्षण हे एका विशिष्ट वयापर्यंतच्या मुलांसाठी अनिवार्य आहे. यामुळे लोकसंख्या वाढीसह अनिवार्य शिक्षणाचा प्रसार, युनेस्कोने केले आहे की पुढील .० वर्षांत आतापर्यंतच्या मानवी इतिहासापेक्षा जास्त लोकांना औपचारिक शिक्षण मिळेलIn most countries today, full-time education, whether at school or otherwise, is compulsory for all children up to a certain age. Due to this the proliferation of compulsory education, combined with population growth, UNESCO has calculated that in the next 30 years more people will receive formal education than in all of human history thus far.
औपचारिक शिक्षण
शाळा, महाविद्यालये आणि विद्यापीठांत दिल्या जाणाऱ्या शिक्षणास 'औपचारिक शिक्षण' असे म्हटले जाते. या शिक्षणाचा उद्देश, अभ्यासक्रम आणि शिकवण्याची पद्धत, सगळे निश्चित असते. अशा प्रकारचे शिक्षण नियोजनबद्ध असते. तसेच याचे उपयोजन काटेकोर व नियमबद्ध असते. यात शिकणाऱ्याला विद्यालय, महाविद्यालय अथवा विद्यापीठाच्या वेळापत्रकानुसार काम करावे लागते. यात परीक्षा घेणे आणि प्रमाण-पत्र प्रदान करण्याची व्यवस्था असते. या शिक्षणातील सर्वात मोठे वैशिष्ट्य हे की शिक्षण हे व्यक्ती, समाज आणि देशाच्या आवश्यकता पूर्ण करते. शिक्षण एका व्यक्तीत ज्ञान व कौशल्याचा विकास करते. तसेच त्याला काही व्यवसाय अथवा उद्योग साठी योग्य बनवते. पण हे शिक्षण खूप व्यय-साध्य असते, यामुळे पैसे, वेळ व ऊर्जा या सगळ्यांचा जास्त खर्च करावा लागतो.
The International Standard Classification of Education (ISCED) was created by UNESCO as a statistical base to compare education systems. In 1997, it defined 7 levels of education and 25 fields, though the fields were later separated out to form a different project. The current version ISCED 2011 has 9 rather than 7 levels, created by dividing the tertiary pre-doctorate level into three levels. It also extended the lowest level (ISCED 0) to cover a new sub-category of early childhood educational development programmes, which target children below the age of 3 years.
Early childhood education
Education designed to support early development in preparation for participation in school and society. The programmes are designed for children below the age of 3. This is ISCED level 01. Preschools provide education from ages approximately three to seven, depending on the country when children enter primary education. The children now readily interact with their peers and the educator. These are also known as nursery schools and as kindergarten, except in the US, where the term kindergarten refers to the earliest levels of primary education. Kindergarten "provide[s] a child-centred, preschool curriculum for three- to seven-year-old children that aim[s] at unfolding the child's physical, intellectual, and moral nature with balanced emphasis on each of them." This is ISCED level 02.
Primary
This is ISCED level 1. Primary (or elementary) education consists of the first four to seven years of formal, structured education. They are typically designed to provide young children with functional literacy and numeracy skills and to is guaranteed, solid foundation for most areas of knowledge and personal and social development to support the transition to secondary school. In general, primary education consists of six to eight years of schooling starting at the age of five to seven, although this varies between, and sometimes within, countries. Globally, in 2008, around 89% of children aged six to twelve were enrolled in primary education, and this proportion was rising. Under the Education For All programs driven by UNESCO, most countries have committed to achieving universal enrollment in primary education by 2015, and in many countries, it is compulsory. The division between primary and secondary education is somewhat arbitrary, but it generally occurs at about eleven or twelve years of age. Some education systems have separate middle schools, with the transition to the final stage of secondary education taking place at around the age of fifteen. Schools that provide primary education, are mostly referred to as primary schools or elementary schools. Primary schools are often subdivided into infant schools and junior school.
In India, for example, compulsory education spans over twelve years, with eight years of elementary education, five years of primary schooling and three years of upper primary schooling. Various states in the republic of India provide 12 years of compulsory school education based on a national curriculum framework designed by the National Council of Educational Research and Training.
Secondary
This covers the two ISCED levels, ISCED 2: Lower Secondary Education and ISCED 3: Upper Secondary Education.
In most contemporary educational systems of the world, secondary education comprises the formal education that occurs during adolescence. In the United States, Canada, and Australia, primary and secondary education together are sometimes referred to as K-12 education, and in New Zealand Year 1–13 is used. The purpose of secondary education can be to give common knowledge, to prepare for higher education, or to train directly in a profession.
Secondary education in the United States did not emerge until 1910, with the rise of large corporations and advancing technology in factories, which required skilled workers. In order to meet this new job demand, high schools were created, with a curriculum focused on practical job skills that would better prepare students for white collar or skilled blue collar work. This proved beneficial for both employers and employees, since the improved human capital lowered costs for the employer, while skilled employees received higher wages.
Secondary education has a longer history in Europe, where grammar schools or academies date from as early as the 6th century, in the form of public schools, fee-paying schools, or charitable educational foundations, which themselves date even further back.
It spans the period between the typically universal compulsory, primary education to the optional, selective tertiary, "postsecondary", or "higher" education of ISCED 5 and 6 (e.g. university), and the ISCED 4 Further education or vocational school.
Depending on the system, schools for this period, or a part of it, maybe called secondary or high schools, gymnasiums, lyceums, middle schools, colleges, or vocational schools. The exact meaning of any of these terms varies from one system to another. The exact boundary between primary and secondary education also varies from country to country and even within them but is generally around the seventh to the tenth year of schooling.
Lower secondary education
Programs at ISCED level 2, lower secondary education are usually organized around a more subject-oriented curriculum; differing from primary education. Teachers typically have pedagogical training in the specific subjects and, more often than at ISCED level 1, a class of students will have several teachers, each with specialized knowledge of the subjects they teach. Programmes at ISCED level 2, aim is to lay the foundation for lifelong learning and human development upon introducing theoretical concepts across a broad range of subjects which can be developed in future stages. Some education systems may offer vocational education programs during ISCED level 2 providing skills relevant to employment.
Upper secondary education
Programs at ISCED level 3, or upper secondary education, are typically designed to complete the secondary education process. They lead to skills relevant to employment and the skill necessary to engage in tertiary courses. They offer students more varied, specialized and in-depth instruction. They are more differentiated, with range of options and learning streams.
Community colleges offer another option at this transitional stage of education. They provide nonresidential junior college courses to people living in a particular area.
Tertiary (higher)
Higher education, also called tertiary, third stage, or postsecondary education, is the non-compulsory educational level that follows the completion of a school such as a high school or secondary school. Tertiary education is normally taken to include undergraduate and postgraduate education, as well as vocational education and training. Colleges and universities mainly provide tertiary education. Collectively, these are sometimes known as tertiary institutions. Individuals who complete tertiary education generally receive certificates, diplomas, or academic degrees.
The ISCED distinguishes 4 levels of tertiary education. ISCED 6 is equivalent to a first degree, ISCED 7 is equivalent to a masters or an advanced professional qualification and ISCED 8 is an advanced research qualification, usually concluding with the submission and defence of a substantive dissertation of publishable quality based on original research. The category ISCED 5 is reserved for short-cycle courses of requiring degree level study.
University education includes teaching, research, and social services activities, and it includes both the undergraduate level (sometimes referred to as tertiary education) and the graduate (or postgraduate) level (sometimes referred to as graduate school). Some universities are composed of several colleges.
One type of university education is a liberal arts education, which can be defined as a "college or university curriculum aimed at imparting broad general knowledge and developing general intellectual capacities, in contrast to a professional, vocational, or technical curriculum." Although what is known today as liberal arts education began in Europe, the term "liberal arts college" is more commonly associated with institutions in the United States such as Williams College or Barnard College.
Vocational
Vocational education is a form of education focused on direct and practical training for a specific trade or craft. Vocational education may come in the form of an apprenticeship or internship as well as institutions teaching courses such as carpentry, agriculture, engineering, medicine, architecture and the arts. Post 16 education, adult education and further education involve continued study, but a level no different from that found at upper secondary, and are grouped together as ISCED 4, post-secondary non-tertiary education.
Special
In the past, those who were disabled were often not eligible for public education. Children with disabilities were repeatedly denied an education by physicians or special tutors. These early physicians (people like Itard, Seguin, Howe, Gallaudet) set the foundation for special education today. They focused on individualized instruction and functional skills. In its early years, special education was only provided to people with severe disabilities, but more recently it has been opened to anyone who has experienced difficulty learning.
वैकल्पिक
मुख्य लेख: वैकल्पिक शिक्षण
आज "पर्यायी" मानले जात असताना, बहुतेक वैकल्पिक प्रणाली प्राचीन काळापासून अस्तित्वात आहेत. १९ व्या शतकाच्या सुरुवातीस सार्वजनिक शाळा प्रणाली व्यापकपणे विकसित झाल्यानंतर, काही पालकांना नवीन प्रणालीमुळे असंतुष्ट होण्याचे कारण आढळले. पारंपारिक शिक्षणाच्या कथित मर्यादा आणि अपयशाच्या प्रतिक्रियेच्या रूपात काही प्रमाणात वैकल्पिक शिक्षण विकसित केले. पर्यायी शाळा, स्वतःची शिक्षण , गृहशिक्षण आणि कृती आधारित अनौपचारिक शिक्षण(अनस्कूलिंग) यासह शैक्षणिक दृष्टिकोनाची विस्तृत श्रृंखला उदयास आली. उदाहरणार्थ पर्यायी शाळांमध्ये मॉन्टेसरी शाळा, वॉलडॉर्फ शाळा (किंवा स्टीनर शाळा), फ्रेंड्स शाळा , सँड्स शाळा , समरहिल शाळा , वाल्डनचा पथ , पीपल उपवन शाळा , सुडबरी खिंड शाळा , कृष्णमूर्ती शाळा आणि खुल्या वर्गातल्या शाळा समाविष्ट आहेत.
सनदी शाळा ही पर्यायी शिक्षणाचे आणखी एक उदाहरण आहे, ज्यात अलिकडच्या काळात अमेरिकेत मोठ्या संख्येने वाढ झाली आहे आणि सार्वजनिक शिक्षण प्रणालीत त्यांना अधिक महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
१९ व्या शतकातील जर्मनीतील बालवाडीच्या शिक्षणाबद्दल फ्रेडरिक फ्रॅबेल यांनी जसे बालवाडीच्या वर्गात एकत्र केले होते त्याप्रमाणे या प्रयोगांमधून आणि नमुनेदार आव्हानांमधून काही कल्पना शिक्षणाच्या रुढी म्हणून स्वीकारल्या जाऊ शकतात. इतर प्रभावी लेखक आणि विचारवंतांमध्ये स्विस मानवतावादी जोहान हेनरिक पेस्तलोझी ; अमोस ब्रॉन्सन अल्कोट, रॅल्फ वाल्डो इमर्सन आणि हेन्री डेव्हिड थोरॉ हे अमेरिकन तत्त्ववेत्ते ; पुरोगामी शिक्षणाचे संस्थापक, जॉन डेवी आणि फ्रान्सिस पार्कर ; आणि मारिया माँटेसरी आणि रुडॉल्फ स्टीनर आणि शैक्षणिक प्रणेते आणि अलीकडे जॉन कॅल्डवेल हॉल्ट , पॉल गुडमॅन , फ्रेडरिक मेयर , जॉर्ज डेनिसन आणि इव्हान इलिच यांचा समावेश आहे.
अनौपचारिक शिक्षण
अनौपचारिक शिक्षणामध्ये, बऱ्याचदा संदर्भ व्यक्ती, एक समवयस्क किंवा तज्ञ असतो, जे शिकणाऱ्याला मार्गदर्शन करतात. जर विद्यार्थ्यांना अनौपचारिकपणे शिकवल्या जाणाऱ्या गोष्टींमध्ये वैयक्तिक रस असेल तर त्यांचे विद्यमान ज्ञान वाढविण्याकडे आणि शिकलेल्या विषयाबद्दल नवीन कल्पना गृहीत धरायला शिकणाऱ्यांचा कल असतो. उदाहरणार्थ, संग्रहालयाला पारंपारिकपणे एक अनौपचारिक शिकण्याचे वातावरण मानले जाते, कारण तेथे विनामूल्य निवड, विविधता आणि संभाव्य-अ-प्रमाणित विषयांची श्रेणी, लवचिक संरचना, सामाजिक समृद्ध संवाद आणि बाह्यरित्या लागू केलेले मूल्यांकन नाही.
अनौपचारिक शिक्षण बहुतेक वेळा शैक्षणिक आस्थापनांच्या बाहेरील ठिकाणी होते आणि विशिष्ट अभ्यासक्रमाचे पालन करत नाही, हे शैक्षणिक वातावरणात आणि अगदी औपचारिक शिक्षण परिस्थितीत देखील उद्भवू शकते. शिक्षक त्यांच्या शैक्षणिक वातावरणात विद्यार्थ्यांमध्ये अनौपचारिक शैक्षणिक कौशल्यांचा थेट वापर करण्यासाठी त्यांचे धडे रचू शकतात.
१९ व्या शतकाच्या उत्तरार्धात, मुलांच्या विकासात महत्त्वपूर्ण योगदान म्हणून नाटकातून शिक्षण ओळखले जाऊ लागले. २० व्या शतकाच्या सुरुवातीस, तरुण प्रौढांना समाविष्ट करण्यासाठी ही संकल्पना विस्तृत केली गेली परंतु शारीरिक कार्यांवर जोर देण्यात आला. आयुष्यभराच्या शिक्षणाचे सुरुवातीचे समर्थक एल.पी. जॅक्स यांनी करमणुकीच्या माध्यमातून शिक्षणाचे वर्णन केले:"जीवन जगण्याची कला असलेले मास्टर आपले कार्य आणि नाटक, त्यांचे श्रम आणि विश्रांती, आपले मन आणि शरीर यांच्यात कोणताही फरक दर्शवित नाहीत. त्याचे शिक्षण आणि त्याचे मनोरंजन. काय आहे हे त्याला क्वचितच ठाऊक आहे. तो जे काही करत आहे त्याद्वारे तो उत्कृष्टतेच्या दृष्टीकोनातून जातो आणि इतरांना तो काम करत आहे की खेळत आहे हे निर्धारित करण्यासाठी सोडतो. स्वतः साठी तो नेहमीच दोन्ही करत असल्याचे दिसते. त्याला तो चांगले करतो. " करमणुकीच्या माध्यमातून शिक्षण ही जीवनाच्या सर्व क्रियाकलापांमध्ये अखंडपणे शिकण्याची संधी आहे. वैद्यकीय विद्यार्थ्यांना शरीरशास्त्र शिकविण्यासाठी पाश्चिमात्य ओंटारियो विद्यापीठाने ही संकल्पना पुनरुज्जीवित केली आहे.
स्वयं-निर्देशित शिक्षण
स्वशिक्षण हे स्वयं-निर्देशित शिक्षण आहे. एखाद्याच्या आयुष्यातील जवळजवळ कोणत्याही क्षणी एखादा स्वयंंशिक्षित होऊ शकतो. उल्लेखनीय स्वयंशिक्षितांमध्ये अब्राहम लिंकन (अमेरिकन अध्यक्ष), श्रीनिवास रामानुजन (गणितज्ञ), मायकेल फॅराडे (रसायनशास्त्रज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ), चार्ल्स डार्विन (निसर्गशास्त्रज्ञ), थॉमस अल्वा एडिसन (शोधक), टाडो अंडो (वास्तुविशारद), जॉर्ज बर्नार्ड शॉ (नाटककार), फ्रँक झप्पा (संगीतकार, ध्वनिमुद्रण अभियंता, चित्रपट दिग्दर्शक) आणि लिओनार्डो दा विंसी (अभियंता, वैज्ञानिक, गणितज्ञ) यांचा समावेश होतो.
पुरावा-आधारित शिक्षण
पुरावा-आधारित शिक्षण म्हणजे कोणत्या शैक्षणिक पद्धती उत्तम कार्य करतात हे निर्धारित करण्यासाठी सुयोग्य योजना केलेल्या वैज्ञानिक अभ्यासाचा वापर होय. यात पुरावा-आधारित अध्यापन आणि पुरावा-आधारित अध्ययन असते. अंतरावरील पुनरावृत्तीसारख्या पुरावा-आधारित शिक्षण पद्धती शिकण्याचे प्रमाण वाढवू शकतात. पुरावा-आधारित शिक्षण चळवळीचे मूळ पुरावा-आधारित-पद्धतींबद्दलच्या मोठ्या चळवळीत आहे.
मुक्त शिक्षण आणि इलेक्ट्राॅनिक तंत्रज्ञान
बऱ्याच मोठ्या विद्यापीठ संस्था आता हार्वर्ड, एमआयटी आणि बर्कलेसारखे ईडीएक्स तयार करण्यासाठी विनामूल्य किंवा जवळजवळ विनामूल्य अभ्यासक्रम देण्यास प्रारंभ करीत आहेत. मुक्त शिक्षण देणारी अन्य विद्यापीठे अशी प्रतिष्ठित खासगी विद्यापीठे आहेत जसे की स्टॅनफोर्ड, प्रिन्सटन , ड्यूक , जॉन्स हॉपकिन्स , पेनिलव्हानिया विद्यापीठ आणि कॅलटेक , तसेच सिंघुआ , पेकिंग , एडिनबर्ग , मिशिगन विद्यापीठ आणि व्हर्जिनिया विद्यापीठ यासारख्या नामांकित सार्वजनिक विद्यापीठे.
मुद्रण यंत्रापासुन लोकांना शिकण्याच्या पद्धतीतील सर्वात मोठे बदल मुक्त शिक्षणास म्हणतात. परिणामकारकतेवर अनुकूल अभ्यास करूनही, बरेच लोक सामाजिक आणि सांस्कृतिक कारणांसाठी पारंपारिक संकुुल शिक्षण निवडण्याची इच्छा बाळगू शकतात.
बऱ्याच मुक्त विद्यापीठे विद्यार्थ्यांना प्रमाणित चाचणी आणि पारंपारिक पदव्या आणि प्रमाणपत्रे प्रदान करण्याची क्षमता ठेवण्याचे कार्य करत आहेत.
पारंपारिक गुणवत्ता-प्रणाली पदवी सध्या संकुल विद्यापीठांप्रमाणेच मुक्त शिक्षणाइतकी प्रचलित नाही, जरी आधीच संयुक्त राजतंत्रमधील मुक्त विद्यापीठ सारखे काही मुक्त विद्यापीठ पारंपारिक पदव्या प्रदान करतात. सध्या, बरेच मोठे मुक्त शिक्षण स्रोत त्यांचे स्वतःचे प्रमाणपत्र देतात. मुक्त शिक्षणाच्या लोकप्रियतेमुळे, ही नवीन प्रकारची शैक्षणिक प्रमाणपत्रे पारंपारिक पदव्यांपेक्षा अधिक आदर आणि समान " शैक्षणिक मूल्य " मिळवित आहेत.
२००९ मध्ये सर्वेक्षण झालेल्या १८२ महाविद्यालयांपैकी जवळपास अर्ध्यांनी सांगितले की, संगणकांतर्गत अभ्यासक्रमांसाठीचे अध्यापन संकुल-आधारित अध्यापनापेक्षा जास्त आहे.
नुकत्याच झालेल्या विश्लेषणामध्ये असे आढळले आहे की संगणकांतर्गत आणि मिश्रित शैक्षणिक पद्धतींचा संपूर्णपणे समोरासमोर ठेवणाऱ्या पद्धतींपेक्षा चांगला परिणाम होता.
शिक्षण क्षेत्र
शिक्षण क्षेत्र किंवा शिक्षण प्रणाली हे संस्थांचा (शिक्षण मंत्रालये, स्थानिक शैक्षणिक विभाग, शिक्षक प्रशिक्षण संस्था, विद्यालये, विद्यापीठ, इ.) गट आहे, ज्यांचा प्राथमिक उद्देश्य शैक्षणिक वातावरणामधील बालक व तरुण व्यक्तींना शिक्षण पुरवणे हा आहे. यात अनेक व्यक्तींचा (अभ्यासक्रम निर्माते, निरीक्षक, मुख्याध्यापक, शिक्षक, रुग्णसेवक इ.) समावेश होतो. या संस्था विविध अनुषंगाने वेगळ्या असू शकतात.
शिक्षण प्रणालीचे इतर विविध घटक जसे की शिक्षण धोरणे व मार्गदर्शक तत्त्वे- ज्यांचा विद्यालय धोरणे संदर्भ घेऊ शकतात- अभ्यासक्रम व अध्ययन साहित्य, तसेच पुर्व व सेवेअंतर्गत शिक्षक प्रशिक्षण कार्यक्रम यांच्या साहाय्याने, विद्यालये शिक्षण देतात. विद्यालय वातावरणसुद्धा- भौतिक (स्थापत्य) व मानसिक (विद्यालय वातावरण) हे दोन्ही- विद्यालय धोरणांद्वारे मार्गदर्शीत आहे, ज्याने विद्यार्थ्यांचे हित जोपासले पाहिजे, जेव्हा ते विद्यालयात असतात.
आर्थिक सहकार्य व विकास संस्थेला असे आढळले की, जेव्हा मुख्याध्यापकांना संपूर्ण अधिकार व पदवीवर मुलभुत विषयांत प्रविण असण्याची जबाबदारी असते, तेव्हा विद्यालयांचा सर्वोत्तम सादरीकरणाकडे कल असतो. दर्जाची हमी व सुधारणेसाठी ते विद्यार्थ्यांकडून प्रतिक्रिया घेतात. शासनांनी विद्यार्थी निपुणतेची परिक्षा घेण्यापासुन स्वतःस मर्यादित केले पाहिजे.
ncy.
शिक्षण क्षेत्र हे काही भागधारक व इतर क्षेत्रासोबत परस्पर संबंधांच्या माध्यमातून समाजाशी पुर्णपणे एकरूप झाले आहे. यात पालक, धार्मिक नेते, अशासकीय संघटना, आरोग्य, बालक सुरक्षा, न्याय व अंमलबजावणी, माध्यमे व राजकीय नेतृत्व यांचा समावेश होतो.
विकास लक्ष्ये
Chimombo pointed out education's role as a policy instrument, capable of instilling social change and economic advancement in developing countries by giving communities the opportunity to take control of their destinies. The 2030 Agenda for Sustainable Development, adopted by the United Nations (UN) General Assembly in September 2015, calls for a new vision to address the environmental, social and economic concerns facing the world today. The Agenda includes 17 Sustainable Development Goals (SDGs), including SDG 4 on education.
Since 1909, the percentage of children in the developing world attending school has increased. Before then, a small minority of boys attended school. By the start of the twenty-first century, the majority of children in most regions of the world attended school.