cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
पत्नीचे प्रकार (प्राचीन हिंदू मान्यता)
बायको : जी नवरा सोडून इतर कुणाचे न ऐको ती बायको.
धर्मपत्नी : जी धर्म कार्यात (देवकार्य, पितृकार्य,ऋषीकार्य, लग्नकार्य. इत्यादी भाग घेऊ शकते ती धर्मपत्नी.
-
१) : व्यभिचारी पत्नी
व्यभिचारी पत्नी- ही वरवर पती वर प्रेम दाखविते पण पतीच्या माघारी ईतर पर पुरुषाबरोबर कायिक, वाचिक, मानसिक संबंध ठेवते.
थोडक्यात असे कि पतीची प्रताडाना करते.
संत ज्ञानेश्वर महाराज यांच्या दोन ओव्या चिंतनीय आहेत
वल्लभाचिया उजरिया | आपणया प्रती कुस्त्रिया | जोडोनी तोषिती जैसिया | अहेवपणे ||
संत ज्ञानेश्वर
पतिव्रता ऐसी जगामाजी ख्याती | भोगी पांच सात अंधारी ते ||
संत तुकाराम
-
२) : कर्कशा
वरं न राज्यं कुराजराज्यं वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम्।
वरं न शिष्यो कुशिष्यशिष्यो वरं न दारा न कुदारदारा।।
अयोग्य राजाच्या राज्यात  राहण्या पेक्षा  है राज्यविहीन राज्यात  राहणे चांगले । दुर्जन मित्र पेक्षा मित्र नसलेले चांगल मूर्ख शिष्य पेक्षा शिष्य न नसलेले चांगल । कुपत्नी पेक्षा पत्नी नसलेले चांगल.
कर्कशा नारी साठी संत तुलसीदास म्हणतात.
“अवगुण आठ सदा उर रहहिं”
अर्थात कर्कशा  स्त्रीत आठ अवगुण  सदा राहतात.
---
७) : सेवापत्नी
वर्ग:हिंदू धर्म
हिमस्खलन
डोंगर उतारावरील बर्फ घसरण्याच्या प्रक्रियेला हिमस्खलन (इंग्लिश:Avalanche, अव्हालांच) असे म्हणतात. हिमस्खलनाच्या प्रक्रियेत खडकांचे मोठे तुकडे आणि वृक्षही कोसळतात. हिमस्खलनात शेकडो मीटर रुंद, लांब व कित्येक मीटर जाडीचा बर्फाचा ढिगारा, कित्येक कि.मी. पर्यंत प्रवास करतो. त्याखाली घरे, वस्त्या किंवा वाहने पुरली जातात.हिमस्खलन पुढील कारणांनी घडते
१. बर्फाचे वाढते वजन : अल्पावधीत मोठा हिमवर्षाव झाल्यास नव्याने साठत जाण्याऱ्या बर्फाचे वजन खालच्या बर्फास असह्य होते व उताराच्या दिशेने सरकू लागतात. २. भूकंप : भूकंपामुळे निर्माण होणाऱ्या भूकंपलहरींमुळे बर्फ अस्थिर होतो व त्यातून हिमस्खलन होते. ३. आवाज : मोठ्या आवाजामुळे निर्माण होण्याऱ्या ध्वनीकंपनामुळे आल्प्स पर्वतात अनेकदा हिमस्खलनाच्या घटना घडल्या आहेत.
नोकिया ६१३६
हा नोकियाचा भ्रमणध्वनी असून तो २००६ मध्ये प्रकाशित झाला.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
अरुंधती केश
अरुंधती केश (इंग्रजी: Coma Berenices; कोमा बेरनाइसेस) उत्तर खगोलार्धातील एक तारकासमूह आहे. तो सिंह आणि भूतप यांच्या मध्ये आहे आणि दोन्ही गोलार्धातून दिसतो. याच्या पाश्चात्य नावाचा ग्रीक भाषेतील अर्थ "बेरनाइसचे केस" असा असा आहे. हे नाव ईजिप्तची राणी बेरनाइस दुसरी हिच्या नावावरून दिले गेले आहे. तिने धार्मिक कारणासाठी तिचे केस दान केले होते.
अरुंधती केश ५६ अंश दक्षिण अक्षांशाच्या उत्तरेकडील सर्व भागातून दिसते, आणि २ एप्रिलच्या मध्यरात्री भूमंडलावर येते. आकाराने मोठे नसले तरी याच्यामध्ये एक दीर्घिकांचा महासंघ, दीर्घिकांचे दोन संघ, एक तारकागुच्छ आणि आठ मेसिए वस्तू आहेत
सर्वात तेजस्वी तारे
अरुंधती केशमध्ये चौथ्या दृश्यप्रतीपेक्षा तेजस्वी एकही तारा नाही, तरीही अंधाऱ्या रात्री अमावस्येच्या दिवशी त्याच्यामध्ये सुमारे पन्नास तारे नुसत्या डोळ्यांनी दिसतात. या तारकासमूहातील बीटा कोमे बेरनाइसेस हा ४.२६ दृश्यप्रतीचा तारा सर्वात तेजस्वी तारा आहे. तो पृथ्वीपासून २९ प्रकाश-वर्षे अंतरावर आहे. बीटा कोमे बेरनाइसेस सूर्यापेक्षा थोडासा जास्त तेजस्वी आहे.
अल्फा कोमे बेरनाइसेस हा ४.३ दृश्यप्रतीचा तारा या तारकासमूहातील दुसरा सर्वात तेजस्वी तारा आहे. तो पृथ्वीपासून ५८ प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे
गॅमा कोमे बेरनाइसेस हा ४.४ दृश्यप्रतीचा नारंगी राक्षसी तारा आहे. तो पृथ्वीपासून १७० प्रकाश-वर्ष अंतरावर आहे आणि कोमा तारकागुच्छातील सर्वात तेजस्वी तारा आहे. अल्फा कोमे बेरनाइसेस आणि बीटा कोमे बेरनाइसेससोबत गॅमा कोमे बेरनाइसेस ४५ अंशाचा समद्विभुज त्रिकोण बनवतो.
चलतारे
अरुंधती केशमध्ये २०० पेक्षा जास्त चलतारे आहेत. एफके कोमे बेरनाइसेस ताऱ्याची दृश्यप्रत ८.१४ पासून ८.३३ पर्यंत दर २.४ दिवसांनी बदलते. एफएस कोमे बेरनाइसेस एक लाल राक्षसी तारा असून त्याची दृश्यप्रत ६.१ ते ५.३ यादरम्यान दर दोन महिन्यांनी बदलते. एम१०० दीर्घिकेमध्ये सुमारे वीस सेफीड चलतारे आहेत ज्यांचे हबल दुर्बिणीतून निरीक्षण करण्यात आले होते.
अतिनवतारे
अरुंधती केशमध्ये अनेक अतिनवताऱ्यांचा शोध लागला आहे. एनजीसी ४७२५ मध्ये चार (SN 1940B, SN 1969H, SN 1987E आणि SN 1999gs), आणि एम९९ (एनजीसी ४२५४) मध्ये आणखी चार: SN 1967H, SN 1972Q, SN 1986I आणि SN 2014L. एम१०० (एनजीसी ४३२१) दीर्घिकेमध्ये पाच: SN 1901B, SN 1914A, SN 1959E, SN 1979C आणि SN 2006X. ५ मे १९४० रोजी शोध लागलेला SN 1940B अतिनवतारा पहिला प्रकार २ अतिनवतारा होता. ३ मार्च २००५ साली शोध लागलेला SN 2005ap अतिनवतारा सर्वात तेजस्वी अतिनवतारा होता. त्याची निरपेक्ष दृश्यप्रत −२२.७ होती.
परग्रह
अरुंधती केशमध्ये सात परग्रह आहेत. त्यातल्या एचडी १०८८७४ बी या एका परग्रहाला त्याच्या ताऱ्यापासून पृथ्वीला सूर्यापासून मिळणाऱ्या ऊर्जेइतकी ऊर्जा मिळते.
गोलाकार तारकागुच्छ
एम५३ (एनजीसी ५०५४) हा ७.७ दृश्यप्रतीचा गोलाकार तारकागुच्छ आहे. तो पृथ्वीपासून ५६,००० प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे. योहान बोडे आणि चार्ल्स मेसिए यांनी स्वतंत्रपणे अनुक्रमे १७७५ आणि १७७७ साली याचा शोध लावला. त्याच्यापासून १° अंतरावर एनजीसी ५०५३ हा गोलाकार तारकागुच्छ आहे. त्याची एकूण तेजस्विता १६,००० सूर्यांएवढी आहे, जी गोलाकार तारकागुच्छातील सर्वात कमी तेजस्विता आहे.
कोमा तारकागुच्छ
कोमा तारकागुच्छ एक मोठा विखुरलेला खुला तारकागुच्छ आहे. यामध्ये पाच ते दहाव्या दृश्यप्रतीचे सुमारे पन्नास तारे आहेत. या तारकागुच्छाचा व्यास जवळपास पाच अंश आहे. तो पृथ्वीपासून २८८ प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे.
गॅमा-रे स्फोट
अरुंधती केशमध्ये काही गॅमा-रे स्फोट घडले आहेत जसे, ९ मे २००५ रोजीचा GRB 050509B आणि ७ जून २००८ रोजीचा GRB 080607.
उल्का वर्षाव
कोमा बेरेनिसिड्स उल्का वर्षाव १८ जानेवारी दरम्यान सर्वात तीव्र असतो. या उल्कावर्षावातील उल्कांचा दर कमी असूनही (सरासरी दोन उल्का प्रति तास) त्यातील उल्कांचा वेग ६५ किमी/सेकंद इतका असू शकतो.
इतर दीर्घिका
एन६४ (एनजीसी ४८२६) या दीर्घिकेला काळा डोळा दीर्घिका असेही म्हणतात. तिच्यातील प्रखर केंद्रकासमोरील काळ्या धुळीच्या मार्गांमुळे ते नाव पडले. ही दीर्घिका पृथ्वीपासून २.४ कोटि प्रकाशवर्ष अंतरावर आहे. अलीकडील अभ्यासाअंतर्गत असे आढळले की तिच्या बाहेरील भागातील आंतरतारकीय वायू आणि आतील भागातील आंतरतारकीय वायू एकमेकांच्या विरुद्ध दिशेने फिरतात. त्यामुळे गेल्या १ अब्ज वर्षात तिची दुसऱ्या एखाद्या दीर्घिकेशी टक्कर झाली आहे असे अनुमान खगोलशास्त्रज्ञांनी लावले आहे.
संदर्भ
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:संदर्भांचे इंग्रजी-मराठी भाषांतर हवे
बारड (मुदखेड)
बारड हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील मुदखेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९८५ मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
जांभुर्डे (मुरबाड)
जांभुर्डे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील मुरबाड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
नोकिया ६१५१
हा नोकियाचा भ्रमणध्वनी असून तो २००६ मध्ये प्रकाशित झाला.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
नोकिया ६१७०
हा नोकियाचा भ्रमणध्वनी असून तो २००४ मध्ये प्रकाशित झाला.
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
एम.एन. कामत
प्रा. एम.एन. तथा माधव नारायण कामत, (५ मे, इ.स. १८९७:उभादांडा, रत्‍नागिरी जिल्हा, महाराष्ट्र - ??) हे एक मराठी कृषिरोगशास्त्रज्ञ होते.
पुस्तके
वर्ग:मराठी शास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १८९७ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रशिया
रशिया हा आशिया खंडाच्या उत्तर भागातील एक देश आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने रशिया हा जगातील सर्वात मोठा देश आहे. पृथ्वीच्या जमिनी पृष्ठभागाचा ९वा भाग रशियाने व्यापला आहे, असे असले तरी रशियाची लोकसंख्या अतिशय कमी म्हणजे फक्त १४,२९,०५,२०० एवढी आहे. ही लोकसंख्यासुद्धा देशाच्या पश्चिम भागातच एकवटली आहे. मॅास्को ही रशियाची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. रूबल हे रशियाचे चलन आहे. ख्रिश्चन व निधर्मी हे येथील प्रमुख धर्म आहेत. दुसऱ्या महायुद्धापर्यंत रशिया ही एक महासत्ता होती, त्यानंतर रशियाची पीछेहाट झाली.
रशियन साम्राज्य
इ.स. १७२१ साली, पीटर द ग्रेटच्या अधिपत्याखाली रशियन साम्राज्य उदयास आले. इ.स. १६८२ ते १७२५ या काळात पीटर रशियावर राज्य करत होता. त्याने उत्तरेकडच्या महान युद्धात स्वीडिश साम्राज्याचा पराभव केला व स्वीडनकडील प्रदेश स्वतःच्या ताब्यात घेतले. हे प्रदेश बाल्टिक समुद्राला लागून असल्याने रशियाला समुद्रातून व्यापार करणे शक्य झाले. बाल्टिक समुद्राला लागूनच पीटर द ग्रेटने सेंट पीटर्सबर्ग ही राजधानी उभारली.
पीटर द ग्रेटची मुलगी एलिझाबेथ ही पीटरनंतर गादीवर बसली. तिच्या कारकिर्दीत रशियाने सात वर्षीय युद्धात भाग घेतला, व पूर्व प्रशिया जिंकून घेतले. परंतु एलिझाबेथच्या मृत्यूनंतर तिसरा प्योत्र याने हे सर्व विभाग प्रशियाच्या ताब्यात दिले.
कॅथेरिन दुसरी किंवा "महान कॅथेरिन" हिने रशियावर इ.स. १७६२-९६ या कालावधीत राज्य केले. हिचा कालखंड रशियाच्या प्रबोधनाचा कालखंड म्हणून ओळखला जातो.
रशियन भाषा
रशियन मातृभाषा असणाऱ्या भाषकांची जगभरातील संख्या धरता एकूण भाषकसंख्या जगभरात २७.८ कोटी आहे.
१९९१ सालापर्यंत रशिया सोव्हिएत संघाचा एक व सर्वात मोठा घटक देश होता.
सोव्हिएत संघ दुसऱ्या महायुद्धात दोस्त राष्ट्रांच्या बाजूने लढला.
भूगोल
रशिया हा जगातील क्षेत्रफळानुसार सर्वांत मोठा देश आहे. रशियाचे एकूण क्षेत्रफळ १,७०,७५,४०० चौ.किमी. आहे. रशियात २३ जागतिक वारसा स्थळे व ४० राष्ट्रीय उद्याने आहेत.
चतुःसीमा
युरोप व आशियामधील एकूण १४ देशांच्या सीमा रशियाला लागून आहेत.
राजकीय विभाग
रशिया देशाचे एकूण ८३ राजकीय विभाग आहेत.
प्रत्येक विभाग खालीलपैकी एका गटात मोडतो.
शिक्षण
रशियाच्या राज्यघटनेनुसार सर्व नागरिकांना मोफत शिक्षण मिळते.
राजकारण
घटनेनुसार रशिया एक संघराज्य व अर्ध-अध्यक्षीय लोकशाही राष्ट्र आहे. रशियात राष्ट्रपती हा राष्ट्रप्रमुख, तर पंतप्रधान हा कार्यकारी प्रमुख असतो.
अर्थतंत्र
रशिया आर्थिकदृष्ट्या प्रगत राष्ट्र आहे. रशियाचा दरडोई उत्पन्नात जगात १० वा क्रमांक लागतो.
शेती
२००५ साली रशियातील १२,३७,२९४ चौ.किमी. जमीन लागवडीखाली होती. केवळ भारत, चीन व अमेरिकेत यापेक्षा जास्त जमीन लागवडीखाली आहे.
उर्जा
प्रसारमाध्यमे रशियाला ऊर्जा महासत्ता म्हणतात. रशियात सर्वाधिक नैसर्गिक वायू सापडतो.
वाहतूक
रशियातील रेल्वे वाहतूक संपूर्णपणे सरकारने चालविलेल्या रशियन रेल्वे मार्फत होते. रशियात एकूण ८५,००० कि.मी.चे रेल्वेमार्ग आहेत.
२००६ साली रशियात ९,३३,००० कि.मी. रस्ते होते. यातील ७,५५,००० कि.मी. रस्ते पक्के होते.
सेंट पीटर्सबर्ग, व्लादिवॉस्तोक, पेट्रोपाव्हलोव्स्क-कामचाटका, मुर्मन्स्क, कालिनिनग्राड, अर्खांगेल्स्क, मखाच्काला, नोव्होरोस्सिय्स्क, ॲंस्ट्राखान, रोस्टोव्ह-ऑन-डॉन ही रशियातील प्रमुख बंदरे आहेत.
रशियात १२१६ विमानतळ आहेत. यातील मॉस्को व सेंट पीटर्सबर्ग हे सर्वांत व्यस्त विमानतळ आहेत.
खेळ
वर्ग:युरोपातील देश
सोमनाथ अवघडे
सोमनाथ अवघडे मराठी चित्रपट अभिनेता आहे. याने फँड्री या चित्रपटात काम केले आहे. फॅन्ड्री चित्रपटातील 'जब्या' या भूमिकेसाठी त्यांला सर्वोत्कृष्ट अभिनयाचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला.
प्रारंभिक जीवन आणि कुटुंब
सोमनाथ अवघडे हा केम, करमाळा तालुका, सोलापूर जिल्ह्या तील आहे. त्याच्या कुटुंबात आई वडील मोठा भाऊ रवी आणि बहीण अंबिका आहेत. सोमनाथचे वडील लक्ष्मण अवघडे यांचा व्यवसाय पोतराज व ते हलगीही वाजवतात आणि आई शेतात मोलमजुरी करते.
कारकीर्द
अवघडे यांनी आपल्या कारकिर्दीची सुरुवात फॅन्ड्री या चित्रपटातून केली आणि या चित्रपटातील त्याच्या उत्कृष्ट अभिनयामुळे तो प्रसिद्ध झाला. दिग्दर्शक नागराज मंजुळे हे करमाळ्यातील जेऊर गावचे आहेत. 2011 मध्ये 'पिस्तुल्या' या लघुपटासाठी त्यांना राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. त्यानिमित्त केम गावात मंजुळे यांचा सत्कार होणार होता. जेव्हा ते कार्यक्रमाला आले तेव्हा त्यांनी सोमनाथला हलगी वाजवताना पाहिले आणि तिथेच सोमनाथची फॅन्ड्री चित्रपटाचा नायक म्हणून निवड झाली.
संदर्भ
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
तोरनळा
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते. दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:मानोरा तालुक्यातील गावे वर्ग:वाशिम जिल्ह्यातील गावे
म्वाई किबाकी
म्वाई किबाकी (२६ ऑक्टोबर, १९३१ - २१ एप्रिल, २०२२) हे केन्या देशातील एक राजकारणी व त्या देशाचे माजी राष्ट्राध्यक्ष होते. इस २००२ ते २०१३ दरम्यान ते राष्ट्राध्यक्षपदावर होते. त्यापूर्वी त्यांनी १९६९ ते १९८१ दरम्यान जोमो केन्याटाच्या मंत्रीमंडळामध्ये अर्थमंत्री व १९७८ ते १९८८ दरम्यान देशाच्या उपराष्ट्राध्यक्षपदावर काम केले होते.
बाह्य दुवे
वर्ग:केन्याचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लहाविट
लाहविट हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील नाशिक तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान १०५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:नाशिक तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
देवघर
देवघर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात २४० कुटुंबे राहतात. एकूण ११२० लोकसंख्येपैकी ५८४ पुरुष तर ५३६ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ८४.६६ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ८९.८५ आहे तर स्त्री साक्षरता ७९.०५ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ११६ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १०.३६ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस वाडा बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा वाड्यावरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
खानिवळी, गौरापूर, पळसई,आसनास, कळमभाई,बिळोशी, वासुरीखुर्द, खारिवळीतर्फेपोळबार, पाली,सापणेखुर्द, सापणेबुद्रुक ही जवळपासची गावे आहेत.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
चोरोडी
चोरोडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील दारव्हा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:दारव्हा तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
राधनपूर
राधनपूर भारताच्या गुजरात राज्यातील छोटे शहर आहे. पाटण जिल्ह्यातील शहराची लोकसंख्या २००८ च्या अंदाजानुसार ५०,००० होती.
राधनपूर संस्थान इ.स. १६९३मध्ये स्थापन झालेले छोटे राज्य होते.
नावाची व्युत्पत्ती
परंपरेनुसार या शहरा फतेह खान बलोचचा वंशज राधन खानचे नाव देण्यात आले आहे. राधन खानने गुजरातचा बादशहा तिसऱ्या अहमदशाहकडून हा प्रदेश जिंकून घेतल्यावर येथे आपल्या नावाने शहर वसवले.
वर्ग:गुजरातमधील शहरे वर्ग:महेसाणा जिल्हा
संभाजी शहाजी भोसले
संभाजीराजे शहाजीराजे भोसले हे शहाजीराजे भोसले यांचे थोरले पुत्र व छत्रपती शिवाजीराजे भोसले यांचे थोरले बंधु होते.
जन्म
'संभाजी' यांचा जन्म इ.स.१६२३ साली झाला. जिजाऊने त्यांचे नाव जन्मानंतर सहा महिन्याने 'चुलत दीर संभाजीराजे' यांच्या नावावरून ठेवले होते.
मृत्यू
(https://youtube.com/shorts/BEcfgB5h2Ig?feature=share)
वर्ग:भोसले घराणे वर्ग:ऐतिहासिक व्यक्ती वर्ग:मराठा साम्राज्य वर्ग:इ.स. १६२३ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १६५५ मधील मृत्यू
नोकिया ६२१०
हा नोकियाचा भ्रमणध्वनी असून तो २००० मध्ये प्रकाशित झाला.
तेहरान इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ
इमाम खोमेनी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ   हा इराण देशाच्या तेहरान शहरामधील प्रमुख विमानतळ आहे. हा विमानतळ बांधण्यापूर्वी मेहराबाद आंतरराष्ट्रीय विमानतळ हा तेहरानमधील प्रमुख विमानतळ होता परंतु तो वर्दळीचा बनल्यामुळे इराण सरकारने २००४ साली इमाम खोमेनी विमानतळ बांधून पूर्ण केला.
हा विमानतळ तेहरानच्या ३० किमी नैऋत्येस स्थित असून इराणची राष्ट्रीय विमान वाहतूक कंपनी इराण एरचे मुख्यालय व वाहतूकतळ येथेच आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:इराणमधील विमानतळ विमानतळ
अलेक्सांदर क्वाशन्येफ्स्की
आलेक्सांदेर क्वाशन्येफ्स्की (१५ नोव्हेंबर, १९५४:बायवोगार्ड, पोलंड - ) हे पोलंडचे भूतपूर्व राष्ट्राध्यक्ष आहेत. हे, १९९५ ते २००५ या दरम्यान सत्तेवर होते.
क्वास्नियेव्स्की, अलेक्सांदर क्वास्नियेव्स्की, अलेक्सांदर
सुरेंद्र चव्हाण
सुरेंद्र चव्हाण हे पुणे येथील गिर्यारोहक आहेत. मे १९, १९९८ रोजी त्यांनी माउंट एव्हरेस्टवर यशस्वी चढाई केली. ते हृषीकेश यादव यांच्या नेतृत्वाखालील भारतीय पथकात होते. सुरेंद्र चव्हाण यांना १९९८ च्या मोसमातील एव्हरेस्टच्या पहिल्या चढाईचा मान मिळाला. चव्हाण हे एव्हरेस्ट सर करणारे पहिले मराठी आहेत.
संदर्भ आणि नोंदी
वर्ग:गिर्यारोहक वर्ग:मराठी गिर्यारोहक वर्ग:भारतीय गिर्यारोहक
इराणचे आखात
इराणचे आखात ऊर्फ पर्शियन आखात हा मध्यपूर्वेतील इराणला अरबी द्वीपकल्पापासून वेगळा करणारा हिंदी महासागराचा एक भाग आहे. ह्या आखाताला कधीकधी अरबी आखात असेही संबोधले जाते. होर्मुझची सामुद्रधुनी इराणच्या आखाताला ओमानचे आखात व अरबी समुद्राशी जोडते.
इराणच्या आखाताच्या भोवताली इराण, ओमान, संयुक्त अरब अमिराती, सौदी अरेबिया, कतार, बहरैन, कुवेत व इराक हे देश आहेत. ९८९ किमी लांबीच्या ह्या आखाताच्या पूर्व टोकाला होर्मुझची सामुद्रधुनी तर पश्चिम टोकाला युफ्रेटिस व तैग्रिस ह्या नद्यांच्या संगमामधून निर्माण झालेला त्रिभुज प्रदेश आहे.
१९८०-८८ दरम्यान झालेल्या इराण–इराक युद्धामध्ये दोन्ही पक्षांकडून इराणच्या आखातातील शत्रूंच्या तेलवाहू जहाजांवर बॉंबहल्ले केले गेले होते.
वर्ग:आखाते वर्ग:हिंदी महासागर
महोगनी (वनस्पती)
माहिती
महोगनीच्या दोन उपजाती आहेत.स्पॅनिश महोगनी,होंडूरास महोगनी स्वीटेनिया महोगनी मायक्रोफायला साधारणपणे ६० फूट उंच वाढतो.याची वाढ तशी संथच आहे.स्वीटेनिया महोगनी मॅक्रोफायला त्यामानाने झपाट्याने वाढतो आणि जास्त कणखर आहे.हा साधारण ५० ते ७० फूट उंच वाढतो.स्वीटेनिया महोगनी मॅक्रोफायलाची पानं आकाराने थोडी मोठी,गडद हिरवी आणि चकचकीत असतात.महोगनीच्या पानगळीचा काळ फार थोडा असल्यामुळे अगदी निष्पर्ण अशी ही झाडं कधी दिसतच नाहीत.महोगनीचे खोडही अगदी लक्षात रहाण्यासारखे आहे.काळसर खोडाच्या सालीवर पडलेल्या भेगांमुळे सालीचे पापुद्रे निघतात आणि पूर्ण खोड खवले पांघरल्यासारखे दिसते. महोगानीची फुलं अतिशय लहान,हिरवट पांढरी असतात. लहान आकार आणि हिरवट रंगामुळे फुलांचे गुच्छ काही नजरेत भरत नाहीत.त्याच्या लांबट गोल,टणक फळामध्ये पातळ पंख असलेल्या बिया असतात. स्वीटेनिया महोगनी मॅक्रोफायलवर बरेच महिने ही फळं पहायला मिळतात.फळ फुटल्यावर आतल्या बिया वाऱ्याबरोबर पसरतात.दोन्ही प्रकारच्या महोगनींची लागवड बियांपासून करतात.दमट आणि कोरड्या अशा दोन्ही प्रकारच्या हवामानात ही वाढतात.समुद्रकाठची खारी हवाही यांना मानवते.याचा खरा उपयोग फर्निचरसाठी होतो.टणकपण आणि लालसर रंग यामुळे महोगनीचं लाकूड फर्निचरसाठी उत्तम!मॅक्रोफायलाचं लाकूड जरा कमी प्रतीचं मानतात.याच्या सालीचा उपयोग कातडी कमावण्यासाठी होतो महोगनीचा गर्द लाल रंग यामुळे मिळतो.सालातून डिंकही मिळतो.जखमांवर ॲस्ट्रिंजंट म्हणून तसेच ताप वगैरे रोगांवर औषधी आहे.पण आपल्यासाठी याचा खरा उपयोग म्हणजे याची सागर्द वली होतो.
संदर्भ
डॉ.मुग्धा कर्णिक
वर्ग:वनस्पती
झहिद अहमद
अहमद, झहीद वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नोकिया ६२१० मार्गदर्शक
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
उज्ज्वलनगर
उज्वलनगर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वाशिम जिल्ह्यातील मानोरा तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.दिवसा उष्ण आणि रात्री थंड असे वर्षभर तापमान असते. पावसाळ्यात येथे मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
बोहेमिया
बोहेमिया (Čechy; Czechy; Bohême; Bohemia) हा मध्य युरोपामधील एक ऐतिहासिक भाग आहे. सध्या बोहेमिया चेक प्रजासत्ताकाच्या तीन ऐतिहासिक प्रदेशांपैकी एक आहे (इतर दोन: मोराव्हिया व सिलेसिया).
याच्या उत्तरेस पोलंड, पूर्वेस मोराव्हिया प्रांत, दक्षिणेस ऑस्ट्रिया व पश्चिमेस जर्मनी आहेत. चेक प्रजासत्ताकाची राजधानी प्राग बोहेमियामध्ये वसलेली आहे.
येथील काचेचे सामान व बियर प्रसिद्ध आहेत.
किरोव
किरोव (Киров, जुनी नावे: व्यात्का, ख्लायनोव) हे रशिया देशाच्या किरोव ओब्लास्ताचे मुख्यालय आहे. आहे. किरोव शहर रशियाच्या पश्चिम भागात उरल पर्वतरांगेजवळ व्यात्का नदीच्या काठावर वसले आहे. २०१० सालच्या गणनेनुसार येथील लोकसंख्या ४.७४ लाख होती.
नोकिया ६२२० क्लासिक
हा नोकियाचा भ्रमणध्वनी असून तो २००८ मध्ये प्रकाशित झाला.
किरोव
किरोव हे सायबेरियन रेल्वेवरील एक स्थानक आहे.
नोकिया ६२२० क्लासिक
वर्ग:अत्यंत छोटी पाने
किरोव
बाह्य दुवे
वर्ग:रशियामधील शहरे
पुरातत्त्वशास्त्र
पुरातत्त्वशास्त्र म्हणजे प्राचीन मानवी समाजाचे अध्ययन आहे. ते करण्यासाठी प्राचीन लोकांनी मागे सोडलेल्या अवशेषांचा शोध घेऊन व त्यांचे सखोल निरीक्षण करावे लागते. निरीक्षणातून मिळालेल्या माहितीचे विश्लेषण करतात. त्यासाठी त्या जुन्या कालखंडातील हवामान, भौगोलिक परिस्थिती, ज्ञात इतिहास आणि एकूणच तत्कालीन पर्यावरण विचारात घेतात. यांत अनेक गोष्टींचा अंतर्भाव असल्यामुळे, हे शास्त्र विज्ञान व मानवशास्त्र अशा दोन्ही विभागांत समजले जाऊ शकते. प्राचीन भारतीय इतिहासाची पुरावे हे पुरातत्त्व अभ्यासाच्या आधारे मिळालेले आहेत ज्या प्रमाणे सिंधू संस्कृती हडप्पाकालीन स्थळे या सर्व घटकांचा अभ्यास पुरातत्त्व शास्त्राच्या माध्यमातून केला गेलेला आहे
पोप जॉन बारावा
पोप जॉन बारावा (इ.स. ९३७:रोम - मे १४, इ.स. ९६४:रोम) हा इ.स. ९५५ ते इ.स. ९६४ पर्यंत पोप होता.
पुरातत्त्वशास्त्र
पुरातत्त्वशास्त्रात खालील गोष्टींचा अंतर्भाव होतो. निरीक्षण व सर्वेक्षण, उत्खनन आणि मिळालेल्या माहितीच्या आधारे उत्खननानंतरचे विश्लेषण. यानंतर पुरातन काळाची अधिक माहिती मिळू शकते. व्यापक अर्थाने, पुरातत्त्वशास्त्र हे परस्परावलंबी शाखांतील शोधांवर अवलंबून आहे. त्या शाखा म्हणजे इतिहास, कलेचा इतिहास, वैज्ञानिक शास्त्रे,  भूगर्भशास्त्र,   तसेच भाषाशास्त्र, भौतिकशास्त्र, माहिती विज्ञान, रसायन शास्त्र, संख्याशास्त्र, जीवशास्त्राच्या इतर शाखा पुरापर्यावरणशास्त्र(paleoecology), paleontology, पुराप्राणिशास्त्र(paleozoology), paleoethnobotany, व पुराजीव शास्त्र(paleobotany)
पोप जॉन बारावा
याच्या मृत्युचे कारण अधिकृतरीत्या नोंदलेले नसले तरी प्रचलित अफवांनुसार इ.स. ९६४मध्ये त्याच्याशी व्यभिचारित असलेल्या एका स्त्रीच्या पतीने जॉन बाराव्याचा खून केला.
जॉन १२ जॉन १२ वर्ग:इ.स. ९३७ मधील जन्म वर्ग:इ.स. ९६४ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
पुरातत्त्वशास्त्र
१९व्या शतकात युरोपमध्ये पुरातनधर्म म्हणून या शाखेचा उदय झाला. त्यानंतर संपूर्ण जगात ही एक विद्याशाखा म्हणून मान्यता पावली. शास्त्राच्या विस्तारादरम्यान अनेक विद्याशाखांचा विकास झाला. पुरातत्त्वशास्त्रास साहाय्यभूत ठरणारी अनेक वेगवेगळी वैज्ञानिक तंत्रे विकसित करण्यात आली. या शास्त्रास नकली पुरातत्त्वशास्त्र यापासून ते मानवी अवशेषांच्या उत्खननास विरोध अशा अनेक गोष्टींचा सामना करावा लागला आहे.
पुरातत्त्वशास्त्राचा इतिहास
१९व्या शतकाचे मध्यात आधुनिक पुरातत्त्वशास्त्राचे मूळ युरोप मध्ये रुजले. भूगर्भशास्त्राच्या वैज्ञानिक प्रगतीनंतर त्याचा विकास झाला. त्यामुळे पृथ्वीचे वय केवळ हजारो वर्षे नसून कोट्यवधी वर्षे आहे हे सिद्ध झाले. यानंतर सन १८५९ मध्ये, चार्ल्स डार्विनचे 'ओरिजिन ऑफ स्पीशीज्' हे पुस्तक प्रकाशित झाले व त्याने उत्क्रांतीचा सिद्धान्त अधोरेखित झाला. ,मानवजात ही खरोखरच लाखो वर्षे जुनी आहे यावर वैज्ञानिकांना विश्वास ठेवावयाला लागला. त्यामुळे भूगर्भशास्त्र चळवळीस प्रोत्साहन मिळाले. त्यामुळे अधिकाधिक लोक या शास्त्राच्या अभ्यासात रस दाखवू लागले. दरम्यान, सन १८४८ मध्ये, डॅनिश इतिहासकार क्रिस्चियन जर्गेनेसेन थॉमसेनने 'ए गाईड टु नॉर्दर्न अ‍ॅन्टिक्विटीज' हे पुस्तक प्रकाशित केले. त्यात त्याने एक कल्पना मांडली. ती अशी की, युरोपमधील प्रागैतिहासिक काळ हा त्या काळच्या मानवांनी वापरलेल्या सामग्रीनुसार, तीन कालखंडांत विभागला जाऊ शकतो. अश्म युग, ताम्र युग व लोह युग. मानवाची पौराणिकता, उत्क्रांती व हा तीन-युग-सिद्धान्त या तीन तत्त्वांवर आधुनिक पुरातत्त्वशास्त्राचे बांधकाम झाले आहे.
प्राचीन काळातील पुरातन पुरातत्त्वशास्त्र्यांनी ट्रॉय येथील हेनरिक स्लीमॅनॅन आणि क्रेट येथील आर्थर इव्हान्स यांच्या उत्खननात प्राचीन एजियन संस्कृतीचा अभ्यास करून जगभरातील विविध क्षेत्रांचे अन्वेषण करण्यास सुरुवात केली, तर जॉन लॉईड स्टीफन्स पुन्हा शोधात एक महत्त्वाची व्यक्ती होती. माया सभ्यता संपूर्ण मध्य अमेरिका. तथापि, या पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांनी नियोजित केलेली पद्धती आजच्या मानदंडांद्वारे अत्यंत खराब झाली आणि बहुतेक युरोपियन पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांनी अनेकदा ॲडवर्ड टायलर आणि लुईस हेन्री मॉर्गन यांच्यासारख्या मानववंशीय आणि नृवंशविज्ञानविषयक खात्यांवर विश्वास ठेवला ज्यायोगे समकालीन "क्रूर" "अशा मूलतत्त्वांमध्ये युरोपच्या ऐतिहासिक लोक असलेल्या मूळ अमेरिकन लोकांसारखे लोक. [8] लवकरच पुरातत्त्वशास्त्राचा नवीन विषय उत्तर अमेरिकेत पसरला, जिथे तो सॅम्युअल हेवन आणि विलियम हेन्री होम्स सारख्या आकृत्यांनी घेतला गेला, ज्याने प्राचीनांना खोदले होते. मूळ अमेरिकन स्मारक. [9] पुरातात्वशास्त्राचा खरा विकास १९व्या शतकाच्या शेवटी होऊ लागला. त्यावेळी ऑगस्टस पीट रिव्हर्स याने दक्षिण इंग्लंड मध्ये क्रानबोर्न चेज येथे पद्धतशीररीत्या उत्खनन करून हे दर्शविले की, तेथील उत्खननातील सौंदर्य व मूल्य हेच महत्त्वाचे नाहीत तर सापडणारी प्रत्येक वस्तू ही अमूल्य आहे. या विद्याशाखेत नंतर काही संशोधकांनी १९व्या शतकाच्या अखेरीस व २०व्या शतकाच्या सुरुवातीला झळाळी आणली. इजिप्त व पॅलेस्टाइन येथे सर विल्यम फ्लिंडर्स पेट्री यांनी उत्खनन केले तर भारतात सर मोरटाइमर व्हीलर यांनी.
सिद्धान्त
पुरातत्त्वशास्त्रीय सिद्धान्त
उद्देश
प्रागैतिहासिक काळाबद्दल जाणून घ्यायचे असल्यास पुरातत्त्वशास्त्र हा एकच मार्ग उपलब्ध आहे.मानवाची उत्क्रांती ही याच प्रागैतिहासिक काळात घडली. पुरातत्त्वशास्त्र हे मानवाच्या अनेक तांत्रिकदृष्ट्या झालेल्या विकासावर प्रकाश टाकते. उदा० अग्नी (क्षेपणास्त्र)चा वापर करण्याची कल्पना, दगडांच्या हत्यारांचा विकास, धातुशास्त्राचा शोध, धर्माची सुरुवात व शेतीची सुरुवात इत्यादी. जुन्या काळातील या मानवजातीत घडलेल्या उत्क्रांतीबद्दल व तांत्रिकदृष्ट्या झालेल्या बदलाबद्दल पुरातत्त्वशास्त्राच्या मदतीशिवाय आपण काहीच जाणू शकणार नाही.
तथापि, केवळ प्रागैतिहासिक, पूर्व-साक्षर संस्कृतीच नव्हे तर ऐतिहासिक पुरातत्त्वशास्त्राच्या उप-अनुशासनाद्वारे पुरातत्त्व वापरून, ऐतिहासिक, साक्षर संस्कृतींचा अभ्यास केला जाऊ शकतो. प्राचीन ग्रीस आणि मेसोपोटेमिया सारख्या बऱ्याच साक्षर संस्कृतींसाठी, त्यांचे उर्वरित रेकॉर्ड नेहमी अपूर्ण आणि नेहमीच हळूहळू पक्षपाती होते. बऱ्याच समाजात, साक्षरता अभिजात वर्गांसारखीच होती, जसे की पाळक किंवा न्यायालय किंवा मंदिराची नोकरशाही. कुटूंबातील साक्षरतेला कधीकधी कर्जाच्या आणि करारावर मर्यादित केले गेले आहे. कुटूंबांची आवड आणि जागतिक दृष्टी बहुतेकदा लोकांच्या जीवनातील आणि लोकांच्या आवडींकडे वेगळे असते. सामान्य जनतेच्या अधिक प्रतिनिधींनी उत्पादित केलेल्या लेखनांना ग्रंथालयेमध्ये आपले मार्ग शोधण्याची शक्यता नव्हती आणि वंशावळीसाठी ते जतन केले जाऊ शकत होते. अशा प्रकारे, लिखित नोंदी पूर्वाग्रह, मान्यते, सांस्कृतिक मूल्ये आणि संभवत: मोठ्या प्रमाणात लोकसंख्येचा एक लहान भाग असलेल्या व्यक्तींच्या मर्यादित श्रेणीची फसवणूक दर्शवितात. म्हणून, लिखित रेकॉर्ड एकमेव स्रोतावर विश्वास ठेवू शकत नाही. भौतिक अभिलेख समाजाच्या वाजवी प्रतिरूपाच्या अगदी जवळ आहे, जरी त्याचे स्वतःच्या अकार्यक्षमतेच्या अधीन आहे, जसे सैम्पलिंग पूर्वाग्रह आणि विभेदक संरक्षण
विविध मार्ग
सन १९८०मध्ये जी अत्याधुनिक मोहीम सुरू झाली तिचा प्रमुख ब्रिटिश पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ 'मायकल शांक्स' होता. Christopher Tilley, Daniel Miller, and Ian Hodder, ती मोहीम पुढे post-processual archaeology म्हणून ओळखली जाऊ लागली. त्यांनी जुन्या पद्धतीवर प्रश्नचिन्ह लावले व स्वयं-सिद्धान्त प्रतिक्रियेचे महत्त्व विशद केले. यामुळे विवाद उत्पन झाला व तो अजूनही सुरूच आहे. मध्यंतरी, एक वेगळाच सिद्धान्त समोर आला. पुरातत्त्वशास्त्रीय सिद्धान्त हे सध्या अनेक प्रभावांखाली आहेत. उदा० डार्विनचा उत्क्रांतिवादाचा सिद्धान्त, Archaeological theory now borrows from a wide range of influences, including neo-Darwinian evolutionary thought, phenomenology, postmodernism, agency theory, cognitive science, Functionalism, gender-based and Feminist archaeology, and Systems theory.
प्रकार
पुरातत्त्वशास्त्रीय संशोधन हे बहुधा अनेक टप्प्यांचे बनलेले असते. त्यापैकी प्रत्येक टप्पा वेगवेगळी पद्धती अवलंबतो. कोणतेही प्रत्यक्ष काम सुरू करण्याआधी, पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांना स्पष्टपणे कोणते ध्येय गाठावयाचे आहे यावर एकमत व्हावयास हवे. हे केल्यावर त्याने त्या व सभोवतालच्या क्षेत्राची जास्तीत जास्त माहिती होऊ शकेल अशा रीतीने त्या जागेचे सर्वेक्षण व्हावयास हवे. दुसरे, पुरातत्त्वशास्त्रीय घटकांना जमिनीतून काढण्यासाठी उत्खनन करावे लागू शकते. तिसरे, त्यातून प्राप्त माहिती ही अभ्यासून व तिचे मूल्य निश्चित करून मूळ संशोधनाचे उद्दिष्ट समोर ठेवून तपासली जावयास हवी. प्राप्त माहितीचे प्रकाशन करणे हे चांगले समजले जाते. असे केल्यानंतर ही माहिती पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांना व इतिहासकारांना उपल्ब्ध होऊ शकेल. पण सर्वसाधारणपणे अशीप् रसिद्धी टाळलीजाते.
सर्वेक्षण
आधुनिक पुरातत्त्वशास्त्रीय प्रकल्प हा सर्वेक्षणाने सुरू होतो. क्षेत्रीय सर्वेक्षण हे त्या क्षेत्रात असलेल्या, पूर्वी न कळलेल्या जागा पद्धतशीरपणे जाणून घेण्याचा एक प्रयास आहे. त्यामुळे त्या जागेत असलेली घरे व इतर बाबी जाणून घेता येतात. पुरातत्त्वशास्त्राच्या प्राथमिक दिवसांत सर्वेक्षण केले जात नसे. सांस्कृतिक इतिहासकार व आधीचे संशोधक हे त्या जागेतील ठळकपणे दिसणाऱ्या गोष्टीच उत्खनन करून काढीत असत. गॉर्डन विली या संशोधकाने सन १९४९ मध्ये सर्वेक्षणाचे तंत्र पेरू देशातील विरू खोऱ्यात उत्खनन करतांना विकसित केले. व त्यानुसार प्रत्येक पातळीचे सर्वेक्षण ठळकपणे पुरातत्त्वशास्त्रात समोर आले. प्राथमिक काम म्हणून सर्वेक्षणाचे अनेक फायदे आहेत.त्यास त्यामानाने कमी पैसा व वेळ लागतो, कारण त्यात अवशेष शोधण्यास मोठ्या प्रमाणात मातीची उलाढाल व प्रक्रिया करावी लागत नाही. जास्त मोठ्या जागेचे सर्वेक्षण हे खर्चिक असू शकते म्हणून काही संशोधक सॅंपल सर्व्हे करतात. दिवंगत लोकांच्या समाध्या वा कबरींच्या बाबतीत स्थळाचा नाश वाचविण्यासाठी, तोडफोड करून सर्वेक्षण करण्यात येत नाही. गैर-विनाशकारी पुरातत्त्वविज्ञानच्या इतर प्रकारांप्रमाणे, सर्वेक्षणाने उत्खनन माध्यमातून साइट नष्ट करण्यासंबंधी नैतिक समस्या (वंशांवरील विशिष्ट चिंता संबंधित) टाळतात. काही प्रकारचे माहिती गोळा करण्याचा एकमात्र मार्ग आहे जसे की सेटलमेंट पॅटर्न आणि सेटलमेंट स्ट्रक्चर. सर्वे डेटा सामान्यत: नकाशेमध्ये एकत्र केला जातो, जो पृष्ठ वैशिष्ट्ये आणि / किंवा आर्टिफॅक्ट वितरण दर्शवू शकते. यात सर्वांत सोपा मार्ग म्हणजे पृष्ठभागाचे सर्वेक्षण. यात क्षेत्राचे पायी वा वाहनांच्या साहाय्याने विंचरण करणे येते. असे केल्यावर पृष्ठभागावर काही वस्तु वा अवशेष सापडू शकतात. पृष्ठभागाचे सर्वेक्षण हे जमिनीत पूर्णपणे गाडल्या गेलेल्या किंवा जेथे वनस्पतींची वाढ झाली असेल तेथील अवशेष शोधू शकत नाही. मर्यादित स्वरूपात खोदकाम करणाऱ्या उपकरणांच्या साहाय्याने वा परीक्षण खड्ड्यांचे साहाय्याने ते करता येऊ शकते. त्यात काही सापडले नाही तर ते क्षेत्र निःशेष समजले जाते.
हवाई सर्वेक्षण हे विमानांना वा बलूनला कॅमेरे लावून तर पुष्कळ वेळेस पतंगांना कॅमेरा लावूनही केले जाते. याद्वारे केलेले चित्रण हे मोठ्या क्षेत्राचे वा किचकट जागांचे त्वरित काढण्यास मदत करते. जमिनीत पुरल्या गेलेल्या मानवनिर्मित बांधकामांवर वनस्पतींची वाढ हळूहळू होते. त्यामानाने इतर ठिकाणी ती लवकर होते. गाडल्या गेलेल्या बांधकामावर उगवलेल्या धान्याच्या वनस्पती ह्या पिकल्यावर सापेक्षतेने लवकर रंग बदलतात असे दृष्टिपथात आले आहे. असे आढळल्यास ती बांधकामे जास्त अचूकतेने शोधण्यास मदत होते. दिवसाच्या वेगवेगळ्या वेळेस काढली गेलेली छायाचित्रे, सावलीच्या बदलामुळे, बांधकामांची बाह्यरेषा दाखवून कामात मदत करतात. हवाई सर्वेक्षणात अतिरक्त जमीन भेदून खाली जाण्याची क्षमता असलेली रडार तरंगलांबी, उष्माछायांकन इत्यादी तंत्रे वापरली जाऊ शकतात. भूभौतिक सर्वेक्षण हे जमिनीखालील वस्तू बघण्याचे सर्वांत परिणामकारक तंत्र आहे.मॅग्नेटोमीटर हे जमिनीखालील लोखंडाच्या पुरावस्तू, भट्ट्या, काही प्रकारचे दगडी बांधकाम, खड्डे व उंचवटे यामुळे होणारे पृथ्वीचे चुंबकीय क्षेत्रामधील होणारे सूक्ष्म बदलही नोंदविते. जमिनीची विद्युत अवरोधकता मोजणारे उपकरणही मुक्तपणे वापरण्यात येते. ज्यांची विद्युत अवरोधकता सभोवतालच्या जमिनीच्या अवरोधकतेपेक्षा विपर्यस्त असते अशा पुरातत्त्वशास्त्रीय बाबी शोधल्या जातात व नकाशावर त्याची नोंद केली जाते. दगडी वस्तु वा विटा असल्या काही पुरातत्त्वशास्त्रीय गोष्टींची विद्युत अवरोधकता साधारण जमिनीपेक्षा जास्त असते. या उलट, जैविक लेपन वा न भाजलेली माती यांची विद्युत अवरोधकता कमी असते.
जरी काही पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ धातु शोधक यंत्राचा वापर खजिन्याच्या शोधासाठी ग्राह्य धरतात?????तर काही त्यास सर्वांत परिणामकारक अवजार समजतात.काही पुरातन पुरातत्त्वशास्त्रज्ञांनी मेटल डिटेक्टरचा वापर खजिना शिकार करण्याच्या बाबतीत असल्याचे मानले असले तरी इतरांना पुरातत्त्व सर्वेक्षणांमध्ये प्रभावी साधन मानले जाते.
मेटल डिटेक्टरच्या औपचारिक पुरातत्त्विक वापराच्या उदाहरणांमध्ये इंग्रजी गृहयुद्ध रणांगणांवर मस्ककेटबॉल वितरण विश्लेषण, 1 9व्या शतकाच्या जहाज अपघातात उत्खननापूर्वी मेटल वितरण विश्लेषण आणि मूल्यांकन दरम्यान सेवा केबल स्थान समाविष्ट आहे. मेटल डिटेक्टरिस्ट्सने पुरातत्त्व अभिलेख मध्ये योगदान दिले आहे जिथे त्यांनी त्यांच्या परीणामांचे तपशीलवार रेकॉर्ड केले आहेत आणि त्यांच्या पुरातत्त्व संदर्भातील कलाकृतींचा संग्रह करण्यापासून परावृत्त केले आहे. यूके मध्ये, पोर्टेबल ॲंटीकविटीज स्कीम मध्ये भाग घेण्यासाठी मेटल डिटेक्टरिस्ट्सची विनंती केली गेली आहे.
अंडरवॉटर पुरातत्त्व मधील प्रादेशिक सर्वेक्षण जियोफिजिकल किंवा रिमोट सेंसिंग डिव्हाइसेस जसे की समुद्री मॅग्नेटोमीटर, साइड-स्कॅन सोनार, किंवा उप-तळाशी सोनार वापरते.
उत्खनन
[[Excavation (archaeology)|हे क्षेत्र अद्यापही अभ्यागतांचे क्षेत्र होते तेव्हा पुरातत्त्विक उत्खनन अस्तित्वात होते आणि बहुतेक फील्ड प्रोजेक्ट्समध्ये पुनर्प्राप्त केलेल्या बहुसंख्य डेटाचा स्रोत अजूनही अस्तित्वात आहे. हे बऱ्याच प्रकारची माहिती कदाचित सर्वेक्षणात प्रवेश करण्यायोग्य नसू शकते, जसे की स्ट्रेटिग्राफी, त्रि-आयामी संरचना आणि सत्यदृष्ट्या प्राथमिक संदर्भ.
आधुनिक उत्खनन तंत्रास आवश्यक आहे की वस्तू आणि वैशिष्ट्यांची नेमकी ठिकाणे, ज्याचे उद्भव किंवा प्रबोधन म्हणून ओळखले जाते, रेकॉर्ड केले पाहिजे. यामध्ये नेहमी त्यांच्या क्षैतिज स्थानांचा आणि कधीकधी उभ्या स्थितीचा (तसेच पुरातत्त्वाच्या प्राथमिक कायदे देखील पहायचा) समावेश करण्याचा समावेश असतो. त्याचप्रमाणे, त्यांच्या सहयोगाने किंवा जवळील वस्तू आणि वैशिष्ट्यांसह नातेसंबंध, नंतरच्या विश्लेषणासाठी रेकॉर्ड करणे आवश्यक आहे. यामुळे पुरातत्त्वशास्त्रज्ञाने कोणत्या कलाकृती आणि वैशिष्ट्ये एकत्रितपणे वापरल्या जाव्यात आणि ते क्रियाकलापांच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांतून होऊ शकतात हे ठरविण्याची परवानगी देते. उदाहरणार्थ, एखाद्या साइटच्या उत्खननाने त्याचे स्तरीय रचना उघड केली आहे; एखाद्या विशिष्ट संस्कृतीच्या उत्तराधिकाराने साइट व्यापली असेल तर, अलीकडील संस्कृतींकडील वस्तू अधिक प्राचीन संस्कृतींकडे आढळतील.
उत्खननात पुरातन दृष्टीने पुरातत्त्व संशोधनाचा सर्वात महाग अवधी आहे. तसेच, विनाशकारी प्रक्रियेच्या रूपात, नैतिक समस्या देखील असतात. परिणामी, त्यांच्यापैकी काही साइट्स खुपच खोदल्या जातात. पुन्हा खोदलेल्या साइटची टक्केवारी देशावर आणि "पद्धती विधाना" जारी केल्यावर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून असते. 9 0% खुणेमध्ये खुप सामान्य आहे. सर्वेक्षणापेक्षा उत्खननामध्ये नमूना घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. खोदकामांमध्ये (विशेषतः टॉपसिल (ओव्हरबर्डन) काढून टाकण्यासाठी मोठ्या यांत्रिक उपकरणे, जसे की बॅकहेरोज (जेसीबी), वापरणे सामान्य आहे, परंतु या पद्धतीचा मोठ्या प्रमाणात सावधगिरीने उपयोग केला जात आहे. या नाट्यमय पाऊलानंतर, सर्व वैशिष्ट्ये स्पष्ट असल्याचे सुनिश्चित करण्यासाठी उघड केलेला क्षेत्र सहसा ट्रॉल्स किंवा होजसह हाताने साफ केला जातो.
पुढील कार्य साइट प्लॅन तयार करणे आणि नंतर खोदण्याच्या प्रक्रियेस मदत करण्यासाठी त्याचा वापर करणे आहे. रेकॉर्डिंगसाठी दृश्यमान पुरातात्त्विक विभाग तयार करण्यासाठी सामान्यतः नैसर्गिक उपसागरात खोदलेली वैशिष्ट्ये सामान्यतः भागांमध्ये खोदलेली असतात. एक वैशिष्ट्य म्हणजे, खड्डा किंवा खड्डा, यात दोन भाग असतात: कट आणि भर. कट वैशिष्ट्य वैशिष्ट्याच्या किनारी वर्णन करते, जेथे वैशिष्ट्य नैसर्गिक मातीशी जुळते. हे वैशिष्ट्य सीमा आहे. भरणे, समजणे, वैशिष्ट्य काय भरले आहे आणि नैसर्गिक मातीपासून बऱ्याचदा वेगळे दिसतील. रेकॉर्डिंग उद्देशांसाठी कट आणि भरणे सतत संख्या दिले जातात. स्केल केलेले प्लॅन आणि वैयक्तिक वैशिष्ट्यांचा विभाग सर्व साइटवर, काळा आणि पांढऱ्या रंगांवर आणि त्यातील रंगीत छायाचित्रे घेण्यात आल्या आहेत आणि रेकॉर्डिंग शीट्स प्रत्येकाच्या संदर्भात वर्णन केल्या जातात. ही सर्व माहिती आता नष्ट झालेले पुरातत्त्वशास्त्र कायमस्वरूपी रेकॉर्ड म्हणून कार्य करते आणि साइटचे वर्णन आणि दुभाषी करण्यासाठी वापरली जाते.
विश्लेषण
आर्टिफिटेक्ट्स आणि स्ट्रक्चर्स शोधल्या गेल्यानंतर किंवा पृष्ठभागाच्या सर्वेक्षणांमधून गोळा केल्यावर, शक्य तेवढे डेटा मिळविण्यासाठी त्यांना योग्यरित्या अभ्यास करणे आवश्यक आहे. ही प्रक्रिया उत्खनन उत्खनन म्हणून ओळखली जाते आणि सामान्यतः पुरातत्त्विक तपासणीचा सर्वात जास्त वेळ घेणारा भाग असतो. मोठ्या साइट्सवर प्रकाशित केल्या जाणा-या काही वर्षांच्या अंतिम खुणा अहवालांसाठी असामान्य नाही.
त्याच्या सर्वात मूलभूत आढळले वस्तू, साफ केल्या जातात cataloged आणि तुलनेत प्रकाशित संग्रह typologically त्यांना वर्गीकरण करण्यासाठी आणि तत्सम मानवनिर्मित वस्तू assemblages असलेल्या अन्य साइट ओळखण्यासाठी करण्यासाठी. तथापि, विश्लेषणात्मक तंत्र जास्त व्यापक श्रेणी कृत्रिमता दिनांक जाऊ शकते आणि त्यांच्या रचना चौकशी, म्हणजे पुरातत्त्व विज्ञानाच्या माध्यमातून उपलब्ध आहेत. हाडे, वनस्पती आणि एक साइट गोळा परागकण कोणत्याही मजकुराचा सहसा deciphered जाऊ शकतात सर्व, विश्लेषण केले जाऊ शकत (zooarchaeology, paleoethnobotany, आणि palynology तंत्र वापरून).
ही तंत्रे वारंवार माहिती प्रदान करतात जी अन्यथा ज्ञात नसतात आणि त्यामुळे साइटच्या समजुतीस मोठ्या प्रमाणात योगदान देतात.
Virtual archaeology
Some time around 1995 archaeologists started using computer graphics to build virtual 3D models of sites such as the throne roome of an ancient Assyrian palace or ancient Rome. This is done by collecting normal photographs and using computer graphics to build the virtual 3D model. More generally, computers can be used to recreate the environment and conditions of the past, such as objects, buildings, landscapes and even ancient battles. Computer simulation can be used to simulate the living conditions of an ancient community and to see how it would have reacted to various scenarios (such as how much food to grow, how many animals to slaughter, etc.) Computer-built topographical models have been combined with astronomical calculations to verify whether or not certain structures (such as pillars) were aligned with astronomical events such as the sun's position at a solstice.
Historical archaeology
Historical archaeology is the study of cultures with some form of writing.
In इंग्लंड, archaeologists have uncovered the long-lost layouts of medieval villages abandoned after the crises of the 14th century and the equally lost layouts of 17th century parterre gardens swept away by a change in fashion. In downtown New York City archaeologists have exhumed the 18th century remains of the African burial ground.
Ethnoarchaeology
Ethnoarchaeology is the archaeological study of living people. The approach gained notoriety during the emphasis on middle range theory that was a feature of the processual movement of the 1960s. Early ethnoarchaeological research focused on hunting and gathering or foraging societies. Ethnoarchaeology continues to be a vibrant component of post-processual and other current archaeological approaches. Ethnoarchaeology is the use of ethnography to increase and improve analogs, which are then used as analogies to interpret the archaeological record. In short, ethnoarchaeology is the application of ethnography to archaeology.
Archaeometry
Archaeometry is a field of study that aims to systematize archaeological measurement. It emphasizes the application of analytical techniques from physics, chemistry, and engineering. It is a lively field of research that frequently focuses on the definition of the chemical composition of archaeological remains for source analysis. A relatively nascent subfield is that of archaeological materials, designed to enhance understanding of prehistoric and non-industrial culture through scientific analysis of the structure and properties of materials associated with human activity.
Cultural resources management
While archaeology can be done as a pure science, it can also be an applied science, namely the study of archaeological sites that are threatened by development. In such cases, archaeology is a subsidiary activity within Cultural resources management (CRM), also called heritage management in the United Kingdom. Today, CRM accounts for most of the archaeological research done in the United States and much of that in western Europe as well. In the US, CRM archaeology has been a growing concern since the passage of the National Historic Preservation Act (NHPA) of 1966, and most taxpayers, scholars, and politicians believe that CRM has helped preserve much of that nation's history and prehistory that would have otherwise been lost in the expansion of cities, dams, and highways. Along with other statutes, the NHPA mandates that projects on federal land or involving federal funds or permits consider the effects of the project on each archaeological site.
In England, ultimate responsibility of care for the historic environment rests with the Department for Culture, Media and Sport in association with English Heritage. In Scotland, Wales and Northern Ireland, the same responsibilities lie with Historic Scotland, Cadw and the Northern Ireland Environment Agency respectively.
Among the goals of CRM are the identification, preservation, and maintenance of cultural sites on public and private lands, and the removal of culturally valuable materials from areas where they would otherwise be destroyed by human activity, such as proposed construction. This study involves at least a cursory examination to determine whether or not any significant archaeological sites are present in the area affected by the proposed construction. If these do exist, time and money must be allotted for their excavation. If initial survey and/or test excavation indicates the presence of an extraordinarily valuable site, the construction may be prohibited entirely. CRM is a thriving entity, especially in the United States and Europe where archaeologists from private companies and all levels of government engage in the practice of their discipline.
Cultural resources management has, however, been criticized. CRM is conducted by private companies that bid for projects by submitting proposals outlining the work to be done and an expected budget. It is not unheard-of for the agency responsible for the construction to simply choose the proposal that asks for the least funding. CRM archaeologists face considerable time pressure, often being forced to complete their work in a fraction of the time that might be allotted for a purely scholarly endeavour. Compounding the time pressure is the vetting process of site reports which are required (in the US) to be submitted by CRM firms to the appropriate State Historic Preservation Office (SHPO). From the SHPO's perspective there is to be no difference between a report submitted by a CRM firm operating under a deadline, and a multi-year academic project. The end result is that for a Cultural Resource Management archaeologist to be successful, they must be able to produce academic quality documents at a corporate world pace.
The annual ratio of open academic archaeology positions (inclusive of Post-Doc, temporary, and non tenure track appointments) to the annual number of archaeology MA/MSc and PhD students is grossly disproportionate. This dearth of academic positions causes a predictable excess of well educated individuals who join the ranks of the following year's crop of non-academically employed archaeologists. Cultural Resource Management, once considered an intellectual backwater for individuals with "strong backs and weak minds" has reaped the benefit of this massive pool of well educated professionals. This results in CRM offices increasingly staffed by advance degreed individuals with a track record of producing scholarly articles but who have the notches on their trowels to show they have been in the trenches as a shovelbum.
Popular views of archaeology
Early archaeology was largely an attempt to uncover spectacular artifacts and features, or to explore vast and mysterious abandoned cities. Such pursuits continue to fascinate the public. Books, films, and video games, such as The City of Brass, King Solomon's Mines, Indiana Jones, Tomb Raider, The Mummy and Relic Hunter all testify to the public's interest in the discovery aspect of archaeology.
Much thorough and productive research has indeed been conducted in dramatic locales such as Copán and the Valley of the Kings, but the bulk of activities and finds of modern archaeology are not so sensational. Archaeological adventure stories tend to ignore the painstaking work involved in carrying out modern survey, excavation, and data processing. Some archaeologists refer to such portrayals as "pseudoarchaeology".
Archaeology has been portrayed in the mainstream media in sensational ways. This has its advantages and disadvantages. Many practitioners point to the childhood excitement of Indiana Jones films and Tomb Raider video games as the inspiration for them to enter the field. Archaeologists are also very much reliant on public support, the question of exactly who they are doing their work for is often discussed.
Public archaeology
Motivated by a desire to halt looting, curb pseudoarchaeology, and to help preserve archaeological sites through education and fostering public appreciation for the importance of archaeological heritage, archaeologists are mounting public-outreach campaigns. They seek to stop looting by combatting people who illegally take artifacts from protected sites, and by alerting people who live near archaeological sites of the threat of looting. Common methods of public outreach include press releases, and the encouragement of school field trips to sites under excavation by professional archaeologists. Public appreciation of the significance of archaeology and archaeological sites often leads to improved protection from encroaching development or other threats.
One audience for archaeologists' work is the public. They increasingly realize that their work can benefit non-academic and non-archaeological audiences, and that they have a responsibility to educate and inform the public about archaeology. Local heritage awareness is aimed at increasing civic and individual pride through projects such as community excavation projects, and better public presentations of archaeological sites and knowledge. The U.S.Dept. of Agriculture, Forest Service(USFS) operates a volunteer archaeology and historic preservation program called the Passport in Time (PIT). Volunteers work with professional USFS archaeologists and historians on national forests throughout the U.S. Volunteers are involved in all aspects of professional archaeology under expert supervision.
In the UK, popular archaeology programs such as Time Team and Meet the Ancestors have resulted in a huge upsurge in public interest. Where possible, archaeologists now make more provisions for public involvement and outreach in larger projects than they once did, and many local archaeological organizations operate within the Community archaeology framework to expand public involvement in smaller-scale, more local projects. Archaeological excavation, however, is best undertaken by well-trained staff that can work quickly and accurately. Often this requires observing the necessary health and safety and indemnity insurance issues involved in working on a modern building site with tight deadlines. Certain charities and local government bodies sometimes offer places on research projects either as part of academic work or as a defined community project. There is also a flourishing industry selling places on commercial training excavations and archaeological holiday tours.
Archaeologists prize local knowledge and often liaise with local historical and archaeological societies, which is one reason why Community archaeology projects are starting to become more common. Often archaeologists are assisted by the public in the locating of archaeological sites, which professional archaeologists have neither the funding, nor the time to do.