cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
काचवेल
आनंद यादव लिखित आत्मचरित्रपर कादंबरीचा शेवटचा भाग. या भागा आधीचे अनुक्रमे झोंबी, नांगरणी, घरभिंती हे भाग प्रकाशित झालेले आहेत.
वर्ग:आनंद यादव यांचे साहित्य
बिल स्टोरर
स्टोरर, बिल वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
भविष्य निर्वाह निधी
भारतात 'भविष्य निर्वाह निधी' हा कर्मचाऱ्यांसाठी असलेला एक प्रकारचा 'निवृत्ती निधी' आहे. 'निवृत्तीनंतरचे आयुष्यात गुजराण करण्यासाठी आर्थिक उत्पन्नाचा खात्रीलायक स्रोत असावा' हा या किंवा अशाप्रकारच्या योजनांमागचा हेतू असतो. नोकरीत प्रवेश करतेवेळी कोणती भविष्य निर्वाह निधी योजना निवडायची याचे काही ठिकाणी स्वातंत्र्य आहे.
प्रकार
यात दोन प्रकार आहेत:
खाजगी तसेच शासकीय अथवा निम-शासकीय कर्मचाऱ्यांसाठी भविष्य निर्वाह निधीसाठी वेगवेगळे नियम असतात.
भविष्य निर्वाह निधी योजना
ही किंवा अशा प्रकारची योजना भारतात सहसा केंद्र अथवा राज्याच्या शासकीय संस्था अथवा कार्यालयात राबविण्यात येते. यात सरकार आवश्यक तो ठरलेला निधी कर्मचाऱ्याचे भविष्य निर्वाह निधी खात्यात जमा करते.
अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजना
यात काही संस्थांमध्ये कर्मचाऱ्यास, ती संस्था करीत असलेल्या योगदानाइतकेच भविष्य निर्वाह निधीमध्ये मासिक योगदान करावे लागते. अशा योजनांना 'अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी'(Contributory Provident fund) असे म्हणतात.सहसा, अशी योजना ही निम-शासकीय संस्थांमध्ये राबविण्यात येते व कर्मचाऱ्यांना याव्यतिरिक्त 'उपदान'ही (gratuity) देण्यात येते.
खाते नोंदी
या किंवा अशा प्रकारच्या सर्व योजनांमध्ये कर्मचाऱ्याचे खाते तयार करणे, त्यात नोंदी ठेवणे, दरवर्षी कर्मचाऱ्यास अद्ययावत् माहिती देणे आदी त्या संस्थेस बंधनकारक करण्यात आले आहे.
उचल
कर्मचारी हा नोकरीत असतांना भविष्य निर्वाह निधी खात्यात जमा असणाऱ्या रकमेचा काही भाग काही विशिष्ट कारणांसाठी उचल म्हणून घेऊ शकतो व त्याची परतफेड करू शकतो. अपत्यांचे लग्न अथवा घरबांधणी आदींसाठी जमा रकमेच्या ठराविक प्रमाणात अशी उचल करता येते.यातील उचल ही दोन प्रकारे असू शकते: परतफेड करण्याजोगी व न-परतफेड करण्याजोगी.
अतिरिक्त कपात
साधारणतः, अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजनेत कोणताही कर्मचारी हा आपल्या भविष्याची अतिरिक्त आर्थिक तरतूद म्हणून, जास्तीचे वाढीव अंशदान पूर्वपरवानगीने जमा करू शकतो.या रकमेवर, अंशदायी भविष्य निर्वाह निधी योजनामार्फत जमा रकमेवर त्यास देण्यात येणारे व्याज मिळते पण, संस्थेच्या अंशदानाचा भाग म्हणून ती संस्था आपले योगदान यात जमा करीत नाही.निवृत्तीचे वेळेस हा निधी त्यास देण्यात येतो.
वर्ग:निवृत्ती निधी
आंद्रे तार्द्यू
तार्द्यू, आंद्रे वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:इ.स. १८७६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९४६ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गणेशवाडी (कळंब)
गणेशवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कळंब तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
३ (संख्या)
३ - तीन    ही एक संख्या आहे, ती २  नंतरची आणि  ४  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 3 - three.
वेगवेगळ्या क्षेत्रात संख्या म्हणून वापर
भारतीय संस्कृतीत
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या वर्ग: संख्या
इ.स. २१४
समाप्ती
वर्ग:इ.स. २१४ वर्ग:इ.स.च्या २१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
एस. दरनी
वर्ग:तमिळ भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक वर्ग:रिकामी पाने
पत्थर और पायल (१९७४ हिंदी चित्रपट)
पत्थर और पायल हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये धर्मेंद्र यांनी काम केले होते.
विल्सन जोन्स
मृत्यू: ऑक्टोबर ५, २००३
विल्सन लायोनेल गार्टन-जोन्स हे भारताचे सर्वप्रथम विश्‍वविजेते बिलियर्डस्‌पटू होते.त्यांनी विश्वविजेतेपद १९५८ साली प्रथम जिंकले होते. त्यानंतर १९६४ साली ते दुसऱ्यांदा विश्‍वविजेते झाले. १९६६ साली त्यांना पद्मश्री किताब देण्यात आला.
जोन्स, विल्सन वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
रामण विज्ञान केंद्र
रामण विज्ञान केंद्र, नागपूर हे कोलकाताच्या राष्ट्रीय विज्ञान संग्रहालय परिषदचा एक घटक आहे, जे संस्कृती मंत्रालयाच्या अधीन आहे. तसेच हे केंद्र नेहरू विज्ञान केंद्र मुंबईशी संलग्न आहे. विदर्भातील जनता आणि विद्यार्थ्यांमधील विज्ञान लोकप्रिय करण्यासाठी १९८९ मध्ये हा केंद्रस्थापित करण्यात आले. भौतिकशास्त्रातील प्रथम भारतीय नोबेल पुरस्कार विजेता सर सी व्ही रमण हे नागपूरमधील महालेखापरीक्षकांच्या कार्यालयाशी संबंधित असल्यामुळे या केंद्राला हे नाव मिळाले.
राष्ट्रीय पेन्शन योजना
राष्ट्रीय पेन्शन योजना ही निवृत्तीनंतरची तरतूद करण्यासाठी (पेन्शन मिळण्यासाठी) बचत करण्याची सवय लागावी म्हणून भारत सरकारने सुरू केलेली योजना आहे. या योजनेच्या अंतर्गत केलेली बचत ही मान्यताप्राप्त शेअर्स, सरकारी रोखे, कॉर्पोरेट डिबेंचर्स यांमध्ये विभागून गुंतविली जाते. प्राप्तिकर कायद्याच्या कलम ८० सी अन्वये कर वजावटीसाठी बहुतेक अनेक 'राष्ट्रीय पेन्शन योजनेत गुंतवणूक करतात.
संदर्भ
वर्ग:भारताची अर्थव्यवस्था वर्ग:कलम ८० सी अंतर्गत गुंतवणूक पर्याय
रामण विज्ञान केंद्र
वेळ आणि शुल्क
विज्ञान केंद्राची वेळापत्रक
शुल्क
मदुराई नायक राजघराणे
मदुरै नायक राजघराणे (तमिळ:மதுரை நாயக்கர்கள்; मदुरै नायक्कर्गळ) हे सध्याच्या तमिळनाडूतील मोठ्या भागाचे राज्यकर्ते होते. या घराण्याची सत्ता अंदाजे १५२९ ते १७३९ दरम्यान होती. या राज्याची राजधानी मदुरै येथे होती.
वर्ग:तमिळनाडूचा इतिहास
शिगेरू योशिदा
वर्ग:जपानचे पंतप्रधान वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
शंतनू
शंतनू हा महाभारतातील हस्तिनापूरचा भरतवंशी व चंद्रकुळातील राजा होता. तो राजा प्रतीपचा सर्वात लहान मुलगा व भीष्म, चित्रांगद व विचित्रवीर्य यांचा पिता होता.
शंतनू व गंगा
तरुणवयात शंतनू गंगेच्या प्रेमात पडतो व तिला लग्नाची मागणी घालतो. मात्र गंगा एका अटीवर लग्नास तयार होते. ती अट म्हणजे तिने काहीही केले तरी शंतनू तिला त्याचे कारण विचारणार नाही. शंतनू ही अट मान्य करतो व गंगेशी लग्न करतो. मात्र त्यांना पहिला मुलगा झाल्यावर लगेच गंगा नवजात बालकास नदीमध्ये टाकून देते. मात्र वचनबद्ध शंतनू तिला याचे कारण विचारू शकत नाही. अशाप्रकारे गंगा एकामागोमाग एक सात नवजात बालकांना गंगेत टाकून देते. आठव्या मुलाच्या जन्मानंतर मात्र शंतनू न रहावून तिला त्याचे कारण विचारतो. गंगा त्या शेवटच्या बालकास मारत नाही मात्र शंतनूने वचनभंग केल्यामुळे ती त्याला सोडून जाते. हा शेवटचा मुलगा देवव्रत (नंतरचा भीष्म) या नावाने महाभारतातील प्रमुख पात्राच्या रूपाने पुढे येतो.
लालबागचा राजा
हा महाराष्ट्रातील मुंबईतील सार्वजनिक गणपती आहे. हा गणपती नवसाला पावतो.
शंतनू
शंतनू व सत्यवती
देवव्रत मोठा झाल्यावर शंतनू त्याला हस्तिनापूरचा भावी राजा म्हणून घोषित करतो. एकदा शंतनू व देवव्रत शिकारीला गेले असता यमुना नदीच्या काठावर शंतनू सत्यवती या दाशराज नावाच्या कोळ्याच्या मुलीला पाहून तिच्या प्रेमात पडतो. तो दाशराजाला भेटून सत्यवतीची मागणी घालतो. परंतु 'सत्यवतीचा पुत्र हा हस्तिनापूरचा भावी राजा होणार असेल, तरच तिचा विवाह शंतनूशी होईल' अशी अट दाशराज घालतो. शंतनू ते मान्य करत नाही व तिथून परततो. मात्र देवव्रताला हे समजल्यावर तो दाशराजाला भेटून त्यांना वचन देतो की सत्यवतीचा पुत्रच हस्तिनापूरचा राजा बनेल. पण या वचनानेसुद्धा दाशराजाचे समाधान होत नाही. त्याला वाटत असते की सद्ध्या जरी देवव्रताने स्वतः राजा न होण्याचे वचन दिले असले तरी त्याच्या पुढील पिढ्या राजगादीवर आपला हक्क सांगतील. दाशराजाचे समाधान करण्यासाठी देवव्रत प्रतिज्ञा करतो की तो आजीवन ब्रह्मचारी राहील, ज्यामुळे सत्यवतीचे वंशजच हस्तिनापूरचे राजे बनतील. या भीषण प्रतिज्ञेमुळे देवव्रत पुढे भीष्म म्हणून ओळखला जाऊ लागतो.
इ.स. १२४१
मृत्यू
वर्ग:इ.स. १२४१ वर्ग:इ.स.च्या १२४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १३ व्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या सहस्रकातील वर्षे
शंतनू
शंतनू व सत्यवती
अशाप्रकारे सत्यवती व शंतनूचा विवाह होतो. व त्यांना चित्रांगद व विचित्रवीर्य ही दोन मुले होतात. मात्र आपल्यामुळेच भीष्माला ब्रह्मचर्याची प्रतिज्ञा करावी लागली या अपराधीभावनेमुळे यानंतर लवकरच शंतनूचा मृत्यू होतो. त्याच्या मृत्यूनंतर सत्यवती काही काळ भीष्माच्या मदतीने हस्तिनापूरच्या संत्तेचा सांभाळ करते व नंतर चित्रांगद हस्तिनापूरचा राजा बनतो.
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा वर्ग:कुरु कुळ
लालबागचा राजा
स्थापना
लालबाग च्या राजाची स्थापना इ.स. १९३४ साली करण्यात आली. सध्या अस्तित्वात असलेले बाजार येथे निर्माण होण्यासाठी कोळी व इतर व्यापारी बंधूनी नवस केला होता. त्यांची इच्छापूर्ती होऊन पेरुचाळ येथे उघडयावर भरणारा बाजार इ.स. १९३२ साली बंद होऊन सध्याच्या जागी कायमस्वरुपी बांधण्यात आला. त्यावेळचे  शामराव विष्णू बोधे, नगरसेवक कुंवरजी जेठाभाई शाह,  डॉ. व्ही. बी. कोरगांवकर, नाकवा कोकम मामा, भाऊसाहेब शिंदे, डॉ. यु. ए. राव यांच्या प्रयत्नाने जागेचे मालक रजबअली तय्यबअली यांनी आपली जागा बाजार बांधण्यास दिली. त्यामुळे इ.स. १९३४ साली होडी वल्हवणाऱया दर्यासारंगाच्या रूपात `श्री'ची स्थापना झाली. येथूनच `नवसाला पावणारा लालबागचा राजा' म्हणून श्रीची मूर्ती प्रसिद्ध झाली.
कोळी समाजाच्या नवसाला पावलेला गणपती म्हणून हा गणपती सर्वप्रथम प्रसिद्ध झाला.
लालबागच्या राजाचा इतिहास
लोकमान्य टिळकांनी स्वातंत्र्यप्राप्ती-करीता जनजागृती व्हावी याकरीता सार्वजनिक गणेशोत्सवाची स्थापना केली. तोच उद्देश त्यावेळच्या कार्यकर्त्यांनी नजरेसमोर ठेवून धार्मिक कार्याबरोबरच समाज जागृती करण्याचे महत्त्वाचे कार्य हाती घेतले. सन इ.स. १९३४ ते इ.स. १९४७ या स्वातंत्र्यपूर्व काळात विविध नेत्यांची व्याख्याने आयोजित केली जात असत. अखिल भारतीय पुढारी शंकरराव देव, कामगार नेते भाई डांगे, एस.एम.मिरजकर, भाई जगताप, हिंदुत्वनिष्ठ अनंतराव गद्रे, मुंबई काँग्रेसचे पुढारी एस. के. पाटील, गो. बा. महाशब्दे, भुलाभाई देसाई अशी राष्ट्रीय विचारसरणीची मंडळी येथे व्याख्याने देऊन जनजागृती करीत असत.
मूर्तीचे वैविध्यपूर्ण स्वरूप
त्याकाळात मंडळ गणरायाच्या मूर्तीस निरनिराळया नेत्यांची रुपे देत असे. इ.स. १९४६ साली `श्री'ची मूर्ती नेताजी सुभाषचंद्र बोस यांच्या वेषात दाखविण्यात आली. इ.स. १९४७ साली देश स्वतंत्र झाला. त्यावेळी जनतेस झालेला आनंद शब्दात व्यक्त करणे शक्य नाही. त्यावर्षी मंडळाने पंडित जवाहरलाल नेहरु यांच्या वेषात `श्री'ची मुर्ती बैलगाडीत विराजमान झालेली दाखविली होती. इ.स. १९४८ महात्मा गांधी यांची हत्या झाली, तेव्हा त्यांच्या वेशभूषेत मूर्तीचे रूप साकारण्यात आली.
मंडळाच्या कार्याचे स्वरूप
इ.स. १९४७ सालानंतर मंडळाच्या कार्याची रुपरेषा साहजिकच बदलण्यात आली. आता मंडळाने राष्ट्रउभारणीच्या कार्यात हातभार लावण्याचे ठरविले. मंडळाच्या शिलकी निधीतून कस्तूरबा फंड, इ.स. १९४८ साली महात्मा गांधी मेमोरियल फंड, इ.स. १९५९ साली बिहार पूरग्रस्त निधीस आर्थिक मदत देऊन राष्ट्रीय कार्यात खारीचा वाटा उचलला. तसेच श्री पुढील देखाव्यात देखील बदल करून समाजापुढे राष्ट्रीय कर्तव्याची जाणीव करून देणारे देखावे सादर करू लागले. इ.स. १९५८ साली मंडळाने पंचवीस वर्षे पूर्ण झाल्याबद्दल रौप्य महोत्सव साजरा केला. त्यावेळी `गीता उपदेश' आणि `कालियामर्दन' हे दोन देखावे पाच-पाच दिवसांनी सादर केले. हे अविस्मरणीय देखावे अजूनही लोकांच्या स्मरणात आहेत. रौप्य महोत्सवी वर्षाच्या गणेशोत्सवाच्या व्याख्यानमालेत मुंबई राज्याचे मंत्री नामदार म. ल. पाटील, ना. गणपतराव तपासे, ना. गोविंदराव आदिक, ना.मालोजी निंबाळकर, म्यु.कार्पोरेटर डॉ.नरवणे, नवाकाळचे सहसंपादक गोविंदराव महाशब्दे, प्रकाशचे वसंतराव काटे, कामगार सेवा सदनचे श्री. गोवर्धनदास मपारा, काकासाहेब तांबे यांची व्याख्याने झाली.
समाजातील वाढता प्रभाव आणि प्रसार
इ.स. १९५८ सालानंतर गणरायाच्या दर्शनासाठी येणाऱया भाविकांची रीघ वाढत चालली. उत्सवाला जत्रेचे स्वरूप प्राप्त झाले. इ.स. १९४८ ते इ.स. १९६८ या काळात मंडळाने काही चांगल्या प्रथा निर्माण केल्या. श्री सत्यनारायणाची महापूजा व त्याच दिवशी रात्रौ पानसुपारी समारंभ ही त्यापैकी एक. या समारंभात समविचारी संस्था व विविध सार्वजनिक गणेशोत्सव मंडळ तसेच मंडळास मदत करण्यात तत्पर असलेल्या व्यक्तिंचा आदर सत्कार करण्यात येतो. ही प्रथा आजतागायात चालू आहे. तसेच दर्शनोत्सुक भाविकांची व्यवस्था करण्यासाठी विविध मंडळाची जागरण पद्धत सुरू केली. त्याच कालावधीत विभागातील गणेशोत्सव मंडळाबरोबरच कुंभारवाडा, दुर्गादेवी, डंकनरोड, नवी अमृतवाडी, कामाठीपुरा, खेतवाडी या गणेशोत्सव मंडळांशी देखील जिव्हाळयाचे संबंध प्रस्थापित केले ते पुढे दृढ होत गेले व यापुढे आणखी दृढ होत जातील याबद्दल शंका नाही.
मंडळाचे सामाजिक कार्य
मंडळातर्फे व्याख्याने आयोजित केली जातात. ग्रंथालय उपक्रम राबविला जातो.तसेच नेत्र शिबिर,रक्तदान शिबिर, आरोग्य शिबिर यांसारखी शिबिरे आयोजित केली आहेत. भारत पाकिस्तान कारगिल युद्धाच्या वेळी सीमेवर लढणाऱया भारतीय सैनिकांच्या मदतीसाठी `आर्मी सेंट्रल वेल्फेअर फंडा'करिता रु. १ लाखाचा धनादेश महाराष्ट्राचे तत्कालीन राज्यपाल पी.सी. अलेक्झांडर यांचेकडे सुपूर्द केला.
उंबरखांड (भिवंडी)
उंबरखांड हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील ठाणे जिल्ह्यातील भिवंडी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उन्हाळ्यात फारच उष्ण व दमट असते. हिवाळ्यात शीतल व कोरडे असते. पावसाळ्यात भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो व हवामान समशीतोष्ण व दमट असते.पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडत असल्याने मुख्य खरीप पीक म्हणून भाताची लागवड केली जाते.
संदर्भ
वर्ग:भिवंडी तालुक्यातील गावे वर्ग:ठाणे जिल्ह्यातील गावे
कोकण
भारतातील कोकण हा प्रदेश भारता पश्चिम समुद्रकिनारा आणि किनाऱ्याला समांतर असलेली सह्याद्री डोंगररांग यांच्या मधल्या भागात असलेला भूमीचा पट्टा आहे. कोकण किनारपट्टी हा एक ७२० कि.मी. (४५० मैल) लांबीचा समुद्रकिनारा आहे. हा प्रदेश महाराष्ट्र,गोवा आणि कर्नाटक या तीन राज्यांच्या सीमावर्ती भागात येतो. कोकणची भूमी अपार निसर्ग सौंदर्याने नटलेली आहे. माडांच्या राया, आंबे, सुपारी, केळीच्या बागा, फणस, काजू, कोकमाची झाडे आणि डोंगरउतारांवर केलेली भातशेती हे खूप मोठ्या प्रमणात आहे, असा निसर्गाचा वरदहस्त कोकण प्रदेशाला लाभला आहे. महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई ही या कोकण पट्ट्यातच आहे.कोकण म्हणजे स्वर्गच आहे.
कोकणाला संस्कृतमध्ये अपरान्त म्हणतात.
पौराणिक आख्यायिका
पौराणिक कथेनुसार कोकण प्रदेशाची निर्मिती श्री विष्णूचा सहावा अवतार असलेल्या श्री परशुरामाने केली. परशुरामाने एकवीस वेळा पृथ्वी निःक्षत्रिय केल्यावर, त्याने जिंकलेली सर्व भूमी ऋषी कश्यपांना दान केली. स्वतः परशुराम दक्षिण पर्वतावर निघून गेले व तेथे त्यांनी शूर्पारक (सोपारा) देशाची निर्मिती सागरापासून केली, असा उल्लेख महाभारताच्या शांतिपर्वात आढळलाआहे.
पौराणिक कथेनुसार परशूरामाने स्वतःच्या वास्तव्यासाठी नवीन भूमी तयार करण्याचे ठरवले आणि त्याप्रमाणे सिंधु सागराला (अरबी सुमद्राला) मागे हटण्याचा आदेश दिला. सागराने परशुरामाच्या बाणाच्या टप्प्यापर्यंत मागे हटण्याचे मान्य केले. त्याप्रमाणे परशुरामाने सह्याद्रीवरून शरसंधान केले व कोकणची भूमी निर्माण केली. त्यानंतर परशुराम सध्या उत्तर कर्नाटकात असलेल्या गोकर्ण क्षेत्री वास्तव्य करू लागले.
कोकणस्थ ब्राम्हणांची निर्मिती देखील परशुरामाने केली अशी पौराणिक कथा खुप प्रसिद्ध आहे. यातील काही ब्राम्हणांस चितेतून पुन्हा जीवदान देऊन पुढील आयुष्य जगण्याचे वरदान मिळाले म्हणून त्यांना चित्पावन असे नाव पडले. गौड सारस्वत व केरळ मधील नंबुद्री ब्राम्हणांच्या उगमासंदर्भात देखील याच प्रकारच्या परशुराम कथेवर आधारित आख्यायिका आहेत. कोकणात रत्‍नागिरी या जिल्ह्यात चिपळूणजवळ लोटे परशूराम हे प्रसिद्ध परशुराम क्षेत्र व एक प्राचीन मंदिर आहे. गोव्यात पैगिनिम (इंग्रजी:Painguinim) या गावी एक प्राचीन परशुराम मंदिर आहे.
आजचे कोकण
महाराष्ट्रातील सहा प्रशासकीय विभागापैकी कोकण हा एक विभाग आहे. या विभागात एकूण सात जिल्ह्याचा समावेश होतो. मुंबई शहर, मुंबई उपनगर, रायगड ,रत्‍नागिरी ,सिंधुदुर्ग ठाणे आणि पालघर ही ती सात जिल्हे अलीकडेच म्हणजे १ ऑगस्ट २०१४ रोजी ठाणे जिल्ह्याचे विभाजन होऊन पालघर हा जिल्हा अतित्वात आला.पालघर हा महाराष्ट्राचा ३६ वा जिल्हा असून महाराष्ट्राची ३४ वी जिल्हा परिषद ठरली.
कोकणात सात जिल्हे असून ४७ तालुके आहेत मुंबई उपनगरातील इतर ३ तालुके अंधेरी बोरिवली कुर्ला हे महाराष्ट्र शासनाने प्रशासकीय सोईसाठी निर्माण केले कोकणातील मुंबई शहर हा महाराष्ट्रातील एकही तालुका नसणारा जिल्हा आहे
कोकणाला 720 कि.मीचा समुद्र किनारा लाभलेला आहे. कोकणातील रत्‍नागिरी या जिल्हास सर्वात जास्त समुद्र किनारा लाभलेला आहे. रत्‍नागिरी (२३७), रायगड (१२२), सिंधुदुर्ग (१२०), ठाणे व पालघर (१२७), मुंबई शहर व मुंबई उपनगर (११४) समुद्र किनारा लाभला आहे.
हॉपर लेव्हेट
लेव्हेट, हॉपर वर्ग:रिकामी पाने वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९०८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९९५ मधील मृत्यू
मिरगुंडे
मिरगुंडे (मिरगुंड) पदार्थ हा पापडी सारखा असतो. यामध्ये विविध पीठे एकत्र करून त्यात हिंग, सैंधव, ओली मिरची घालून ते मळून घेतात. त्याची पापडी करून् वाळवतात. काही ठिकाणी मात्र त्याची गोळी करूनही वाळवून घेतात. ही तुपा त तळून खातात.
निजामपूर (आर्वी)
निजामपूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील वर्धा जिल्ह्यातील आर्वी तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान कोरडे व उन्हाळ्यात अतिउष्ण असते.हिवाळा व उन्हाळा हे दोन्ही ऋतू तीव्र असतात.उन्हाळ्यात दिवसाच्या व रात्रीच्या तापमानात जास्त फरक असतो. मे हा अतिउष्णतेचा आणि जानेवारी हा कडाक्याच्या थंडीचा महिना असतो. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान १०९ सेंमी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:आर्वी तालुक्यातील गावे वर्ग:वर्धा जिल्ह्यातील गावे
इ.स. २१५
समाप्ती
वर्ग:इ.स. २१५ वर्ग:इ.स.च्या २१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
राजापूर तालुका
हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील रत्‍नागिरी जिल्ह्याचा एक तालुका आहे.
ऐतिहासिक माहिती
राजापूर हे ऐतिहासिक काळात कोकणातील उत्तम बाजारपेठेचे ठिकाण होते. अर्जुना नदी ज्या ठिकाणी सागराला मिळते त्याठिकाणी निर्माण झालेल्या खाडीवर हे बंदर असल्याने कोकणातील इतर बंदरापेक्षा हे बंदर अधिक सुरक्षित होते. राजापुरात इंग्रजांची वखारही होती, त्याचे अवशेष आजही नदीच्या काठावर पडक्या इमारतीच्या रूपात पहावयास मिळतात. धूतपापेश्वर हे देवस्थान राजापुरातच आहे. शिवाजी महाराजांच्या पदस्पर्शाने हे शहर पावन झालेले आहे. जुन्या काळातच एक महत्त्वाची धर्मसभाही या ठिकाणी झाल्याची इतिहासात नोंद आहे.
राजापूरची गंगा
राजापूरची गंगा ही तर ऐतिहासिक काळापासून प्रसिद्ध आहे. एका उंच टेकडीवरील जमिनीला लागून असलेल्या १४ कुंड अचानक पाण्याने भरून जातात. साधारण तीन वर्षांतून एकदा हा निसर्ग चमत्कार पहायला मिळतो. या वाहत्या पाण्याला राजापूरची गंगा म्हणतात. ही गंगा उगम पावते आणि साधारणपणे तीन महिने रहाते.
उन्हाळे येथील गरम पाण्याचे झरे
उन्हाळे- गरम पाण्याचे झरे. सदा सर्वदा अतिशय गरम असलेले हे पाण्याचे झरे इथे आहेत. या पाण्यात आंघोळ केल्याने बारीक-सारीक त्वचा रोग बरे होतात. त्यामुळे सदैव इथे गर्दी असते.
सर्वसामान्य माहिती
राजापूरचा आंबा प्रसिद्ध आहे. राजापुरी भल्या मोठ्या कैऱ्या लोणच्यासाठी आणि पन्ह्यासाठी उत्तम असतात.
तालुक्यातील गावे
राजापूर आडिवरे मिठगवाणे
असोळी
असोळी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील कळवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
मॅजिनो लाइन
मॅजिनो लाइन तथा लिन मॅजिनो ही १९३० च्या दशकात फ्रांसने जर्मनीची आगळीक रोखण्यासाठी केलेली तटबंदी होती. त्याकाळच्या फ्रांसच्या युद्धमंत्री आंद्रे मॅजिनोचे नाव दिलेली ही तटबंदी फ्रांसने स्वित्झर्लंड, जर्मनी आणि लक्झेंबर्गच्या सीमांलगत उभारली होती. बेल्जियम हे पहिल्या महायुद्धात तटस्थ राष्ट्र असल्याने ही तटबंदी बेल्जियमच्या सीमेवर उभारलेली नव्हती. ही तटबंदी म्हणजे भिंत नसून पक्के बंकर, सैन्य आणि रणगाड्यांना अवरोधण्यासाठीचे अडथळे आणि शस्त्रास्त्रसाठ्यांच्या आणि ठाण्यांचा समावेश होता.
बलाढ्य अशा या तटबंदीला विमाने, सशस्त्र सैन्य तसेच रणगाड्यांविरुद्ध सहजपणे तग धरण्यास शक्य होते. दुसऱ्या महायुद्धाच्या सुरुवातीस जर्मनीने या तटबंदीला बगल देऊन थेट नेदरलँड्स व बेल्जियमवर हल्ला केला व तेथून फ्रांसवर चढाई केली. असे होणार याचा अंदाज असल्याने फ्रेंच व ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियमच्या सीमेवर मोठ्या प्रमाणात जमाव केला होता. आर्देनच्या घनदाट जंगलातून वाट काढणे जर्मन सैन्याला अशक्यप्राय वाटून दोस्त राष्ट्रांनी तेथे अधिक कुमक ठेवली नव्हती. जर्मनीने याचा फायदा घेत तेथून मुसंडी मारली व फ्रेंच आणि ब्रिटिश सैन्याची फळी दुभंगली. ब्रिटिश सैन्याने बेल्जियममधून पळ काढत डंकर्कमधून माघार घेतली. दक्षिणेस जर्मनांच्या कचाट्यात सापडलेले फ्रेंच सैन्य अधिक काळ तग धरू शकले नाही व त्यांनी हार पत्करली.
अतोनात खर्च करून बांधलेल्या या तटबंदीचा शेवटी फ्रांसला फारसा उपयोग झाला नाही. त्यानंतर मोठ्या प्रमाणात खर्च करून उभारलेल्या व उगीचच सुरक्षिततेची खोटी हमी देणाऱ्या गोष्टींना मॅजिनो लाइन असे हिणकस नाव दिले जाते.
वर्ग:दुसरे महायुद्ध वर्ग:फ्रान्सचा इतिहास वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
बेलारूस
बेलारूसचे प्रजासत्ताक (Рэспубліка Беларусь; Республика Беларусь) हा पूर्व युरोपामधील एक भूपरिवेष्टित देश आहे. बेलारूसच्या पूर्वेला रशिया, दक्षिणेला युक्रेन, पश्चिमेला पोलंड, उत्तरेला लात्व्हिया तर वायव्येला लिथुएनिया हे देश आहेत. मिन्स्क ही बेलारूसची राजधानी व सर्वांत मोठे शहर आहे.
सोव्हिएत संघाच्या मूळ घटक गणराज्यांपैकी एक असलेल्या बेलारूसची १/३ लोकसंख्या व अर्धी आर्थिक व्यवस्था दुसऱ्या महायुद्धात नष्ट झाली होती. २५ ऑगस्ट १९९१ रोजी बेलारूसने स्वातंत्र्याची घोषणा केली. सध्या येथे अध्यक्षीय लोकशाही असून शेती व उत्पादन हे दोन प्रमुख उद्योग आहेत. बेलारूसचा मानवी विकास निर्देशांक स्वतंत्र राज्यांच्या राष्ट्रसंघाच्या सदस्य देशांमध्ये प्रथम स्थानावर आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपातील देश
१९५१ फॉर्म्युला वन हंगाम
हंगामाचा मागोवा
वर्ग: फॉर्म्युला वन हंगाम वर्ग:इ.स. १९५१ मधील खेळ
थाळनेर किल्ला
थाळनेर किल्ला हा भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील एक किल्ला आहे. थाळनेर म्हणजे थळ + निर या शब्दांची संधी आहे. थळ म्हणजे जमीन आणि निर म्हणजे पाणी. जेथे समृद्ध जमीन आहे आणि मुबलक पाणी आहे असे थाळनेर.
भौगोलिक स्थान
धुळे जिल्हा हा खानदेशातील एक जिल्हा आहे. धुळे जिल्ह्यातील थाळनेरचा किल्ला हा इतिहासप्रसिद्ध किल्ला असून तो धुळ्याच्या ईशान्य दिशेला आहे. तापी नदीच्या काठावर वसलेल्या थाळनेर गावालगतच थाळनेरचा किल्ला आहे.
मराठा थाळनेर किल्ला ?
धुळ्यापासून साधारण ५० कि.मी. अंतरावर थाळनेर किल्ला असून धुळ्यापासून थाळनेरला जाण्यासाठी एस.टी. बसेसची नियमित सेवा उपलब्ध आहे. धुळे जिल्ह्यातील शिरपूरकडून तसेच जळगांव जिल्ह्यातील चोपडा या गावांकडूनही आपण थाळनेर येथे पोहोचू शकतो.
मराठा निंबाळकर
दिल्लीमध्ये त्यावेळी थाळनेर व करवंद या गावची वतनदारी निंबाळकर घराणयाकडे होती. निंबाळकर ने इ.स. १३७० मध्ये त्याने सत्ता स्थापन करून थाळनेर येथे किल्ला बांधला.
परशुराम भवानराव पंत
बाह्य दुवे
वर्ग:भारतीय मुत्सद्दी वर्ग:मराठी मुत्सद्दी वर्ग:पद्मश्री पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९१२ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
नाग विदर्भ आंदोलन समिती
नाग विदर्भ आंदोलन समिती,  एक राजकीय पक्ष आहे, जो भारतामधील महाराष्ट्र राज्यात विदर्भ क्षेत्रासाठी स्वतंत्र राज्यशास्त्रासाठी लढत आहे.
References
वर्ग:भारतातील राजकीय पक्ष वर्ग:महाराष्ट्रातील राजकीय पक्ष
शेळटे
भौगोलिक स्थान
वाडा बस स्थानकापासून कोहोज किल्ला मार्गाने गेल्यावर जिल्हा परिषदेच्या शेळटे शाळेनंतर हे गाव लागते. वाडा बस स्थानकापासून हे गाव १७ किमी अंतरावर आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १०८ कुटुंबे राहतात. एकूण ५३० लोकसंख्येपैकी २७१ पुरुष तर २५९ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ७२.१४ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ८३.६८ आहे तर स्त्री साक्षरता ५९.८२ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ६७ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १२.६४ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस वाडा बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा वाड्यावरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
करंजपाडा,गुहीर, कुर्ळे, गाळतरे, नाणे, मुंगुस्ते, देवळीतर्फेकोहज, भोपिवळी, वैतरणानगर, पिंपळास, खारीवळीतर्फेकोहोज ही जवळपासची गावे आहेत.शेळटे ग्रामपंचायतीमध्ये शेळटे आणि वाघोटे ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
एप्रिल ११
बाह्य दुवे
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
भालचंद्र मुणगेकर
'''डॉ. भालचंद्र लक्ष्मण मुणगेकर''' ( २ मार्च इ.स. १९४६) हे भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ, शिक्षणतज्ज्ञ, समाज सेवक, शिक्षक आणि राज्यसभा सदस्य आहेत. ते कृषी अर्थशास्त्र विषयात उत्कृष्ठ आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर विषयातील तज्ज्ञ आहेत. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील कोकण परिसरातील मुंगेज गावातील एका बौद्ध कुटुंबात झाला. पुढे त्यांच्या कुटुंबाने व त्यांनी नवयान बौद्ध धर्माची दीक्षा घेतली. ते मुंबई विद्यापीठचे कुलगुरू होते आणि त्यांनी भारतीय कृषी मूल्य आयोग नियोजन आयोगामध्ये काम केले आहे. मुणगेकर हे इंडियन इंस्टिट्यूट ऑफ ऍडव्हान्स स्टडीचे अध्यक्षही आहेत.
संदर्भ
वर्ग:मुंबई विद्यापीठ वर्ग:भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ वर्ग:आंबेडकरवादी वर्ग:भारतीय बौद्ध वर्ग:नवयान बौद्ध
शेळे
संदर्भ
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
कुची
कुची हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कवठे महांकाळ तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
जवळपासची गावे
कुंडलापूर - रानोजी शिंदे यांची समाधी कुंडलापूर गावामध्ये आहे. कुदनग्राम अस त्या समाधीला म्हणतात. कुदनग्राम म्हणजे आताचे कुंडलापूर
संदर्भ
वर्ग:कवठे महांकाळ तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
नित्यनाथ मांडके
बालपण
अभ्यास, खेळ, वक्तृत्व, चित्रकला, हस्तकला, सुंदर अक्षर, असे त्यांचे निरनिराळे गुण शाळेत शिकत असताना दिसून आले. वयाच्या पाचव्या वर्षापासून ते राष्ट्रीय स्वयंसेवक संघाचे स्वयंसेवक झाले होते. संघामुळे त्यांच्यात शिस्त, राष्ट्रीयत्व जागृत राहिले. डॉ. मांडके यांचे खेळातील प्रावीण्य वाखाणण्यासारखे होते. फुटबॉल, अ‍ॅथलेटिक्स, खो-खो, हॉकी, मुष्टियुद्ध, व्हॉलीबॉल, पोहणे व बास्केटबॉल यांतही त्यांनी स्वतःचे प्रभुत्व दाखवले.
विवाह
वैद्यकीय शिक्षण घेत असतानाच अलका पडळकर या सहाध्यायीबरोबर त्यांचे प्रेम जमले व शिक्षण पुरे झाल्यावर त्यांचा विवाह झाला. तिने भूलशास्त्रात एम.डी. केले होते.
इ.स. १४६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. १४६ वर्ग:इ.स.च्या १४० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या २ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
नित्यनाथ मांडके
व्यावसायिक कारकीर्द
हृदय चालू असताना ‘ऑक्टोपस’ नावाचे उपकरण लावून ‘कॉरोनरी बायपास’ करण्याची शस्त्रक्रिया त्यांनी आत्मसात केली. या पद्धतीमध्ये रुग्णाला रक्त अगदी कमी द्यावे लागते. १८-१९ वर्षांच्या कारकिर्दीत डॉ.मांडके यांनी बारा हजार शस्त्रक्रिया केल्या. त्यांतील चार हजार विनामूल्य केल्या. सयामी जुळ्यांवरील हृदयशस्त्रक्रिया खूप कठीण होती. डॉ. मांडके यांनी मुंबई, पुणे, कोईमतूर, त्रिवेंद्रम, हैदराबाद, दमास्कस, सीरिया येथे हृदयशल्यचिकित्साविषयक कार्यशाळा आयोजित केल्या. त्यांनी राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय मासिकांतून शंभरहून अधिक प्रबंध प्रसिद्ध केले व दोनशे पासष्टहून अधिक प्रबंध राष्ट्रीय व आंतरराष्ट्रीय परिसंवादांतून वाचले. १९९१ साली त्यांनी सामान्य माणसांसाठी सोप्या भाषेत ‘हार्ट बीट’ हे पुस्तक लिहिले.
इ.स. २१६
समाप्ती
वर्ग:इ.स. २१६ वर्ग:इ.स.च्या २१० च्या दशकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या ३ ऱ्या शतकातील वर्षे वर्ग:इ.स.च्या १ ल्या सहस्रकातील वर्षे
नित्यनाथ मांडके
निधन
डॉ. नितू मांडके यांचं हृद्रोगामुळेच निधन झालं.
वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २००३ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी डॉक्टर
कुँवारा बाप (१९७४ हिंदी चित्रपट)
कुॅंवारा बाप हा एक हिंदी भाषा भाषेतील चित्रपट आहे. या मध्ये धर्मेंद्र यांनी काम केले होते.
२००९ यू.एस. ओपन
मिश्र दुहेरी
🇺🇸 कार्ली गुलिक्सन / 🇺🇸 ट्रेव्हिस पॅरटनी कारा ब्लॅक / 🇮🇳 लिअँडर पेसना 6–2, 6–4 असे हरवले.
हे सुद्धा पहा
वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख
फिलिपिन्सचा ध्वज
हे सुद्धा पहा
वर्ग:फिलिपिन्स वर्ग:देशानुसार ध्वज
मायकेल फॅरेडे
जन्म आणि सुरुवातीचे आयुष्य
मायकेल फॅरेडे याचा जन्म सप्टेंबर २२, इ.स. १७९१ रोजी न्यूइंग्टन बट्स, सरे, इंग्लंड येथे झाला. घरच्या गरीब परिस्थितीमुळे फॅरेडे फक्त जुजबी शिक्षण घेऊ शकला व वयाच्या १४ व्या वर्षी त्याला एका पुस्तकाच्या दुकानात नोकरी पत्करावी लागली. या नोकरीच्या काळात त्याने दुकानात जुळवण्यासाठी आलेली पुस्तके भरपूर वाचून काढली. तो electric boy म्हणून ओळखला जातो.फॅरेडे थोडे औपचारिक शिक्षण प्राप्त तरी, तो इतिहासातील सर्वात प्रभावी शास्त्रज्ञ एक होता. हे फॅरेडे भौतिकशास्त्र इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक फील्ड संकल्पना आधार स्थापना थेट चालू पार पाडण्यासाठी एक मार्गदर्शक सुमारे चुंबकीय क्षेत्र आपल्या रिसर्चच्या होता. फॅरेडे देखील शास्त्र प्रकाश किरण परिणाम होऊ शकतो आणि दोन घटना दरम्यान कि संबंध होता की स्थापना केली.
[1] [2] तो तसेच इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक प्रतिष्ठापना आणि diamagnetism तत्त्व, आणि विद्युतविघटन कायदे शोधला. इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक फिरता साधने त्याच्या शोध विद्युत मोटर तंत्रज्ञान पाया स्थापना, आणि तो संपुष्टात त्याच्या प्रयत्न वीज तंत्रज्ञान वापरासाठी व्यावहारिक झाले की मुख्यत्वे होते. एक केमिस्ट 'म्हणून फॅरेडे बेंझिन शोधला, क्लोरीन clathrate हायड्रेट तपास बन्सेन बर्नर आणि ज्वलन संख्या प्रणाली लवकर फॉर्म शोध लावला, आणि अशा "धनाग्र", "कॅथोड", "विद्युत्" आणि "आयन" म्हणून परिभाषा लोकप्रिय. फॅरेडे शेवटी, ग्रेट ब्रिटन, एक आजीवन स्थान रॉयल इन्स्टिट्यूट केमिस्ट्री पहिल्या आणि सर्वात Fullerian प्राध्यापक
बाह्य दुवे
वर्ग:इंग्लिश भौतिकशास्त्रज्ञ वर्ग:इंग्लिश रसायनशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १७९१ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १८६७ मधील मृत्यू
लालबागचा राजा
विसर्जन
लालबागच्या राजाची भव्य मिरवणूक बँड, लेझिम व ढोलताशांच्या जल्लोषात लालबाग मार्केट येथून निघते. मिरवणूक लालबाग, भारतमाता सिनेमा, लालबाग, साने गुरुजी मार्ग, भायखळा रेल्वे स्थानक (पश्चिम), क्लेअर रोड, नागपाडा, डंकन रोड, दोन टाकी, संत सेना महाराज मार्ग (कुंभारवाडा), सुतार गल्ली, माधवबाग, सी.पी. टँक, व्ही.पी.रोड, ऑपेरा हाऊस अशा मार्गाने गिरगाव चौपाटी येथे पोहोचते.
बाह्य दुवे
वर्ग:महाराष्ट्रातील गणेशोत्सव वर्ग:मुंबई वर्ग:मुंबईचा गणेशोत्सव वर्ग:लाल दुवे असणारे लेख वर्ग:गणपती वर्ग:महाराष्ट्रातील सण आणि उत्सव
कोकण
आजचे कोकण
महाराष्ट्रातील सर्वात कमी क्षेत्रफळ असलेला कोकण प्रशासकीय विभाग आहे. कोकणाचे एकूण क्षेत्रफळ ३०७२८ चौ.कि.मी. आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने कोकणातील सर्वात लहान जिल्हा मुंबई शहर हा आहे. त्याचे क्षेत्रफळ अवघे १५७ चौ.कि.मी. आहे. कोकणातील क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने सर्वात मोठा जिल्हा रत्‍नागिरी आहे त्याचे क्षेत्रफळ ८२०८ चौ.कि.मी. आहे.
उत्तरेकडून दक्षिणेकडे क्रमाने दतीवरा खाडी-वसई-धरमतर-राजपुरी-बाणकोट-दाभोळ-जयगड-विजयदुर्ग-कर्ली-तेरेखोल खाडी या क्रमाने आहे. महाराष्ट्रात एकूण 53 बंदरे आहे.कोकण किनारपट्टीवर मुंबई हे नैसर्गिक आणि आंतराष्ट्रीय महत्त्वाचे बंदर आहे. मुंबई बंदरावरचा ताण कमी करण्यासाठी मुंबईजवळच न्हावाशेवा हे बंदर उभारले गेले. इतर बंदरे - हरिहरेश्वर, दिव्याघर, अलिबाग, मुरुड श्रीवर्धन जयगड रत्‍नागिरी मालवण आणि वेंगुर्ला
भौगोलिक
महाराष्ट्राच्या सहा प्रशासकीय विभागांपैकी कोकण विभाग हा एक आहे. या विभागात ७ जिल्हे व ७२० कि.मी लांबीच्या किनारपट्टीचा समावेश होतो. हा पश्चिम घाट सह्याद्री म्हणून ओळखला जातो. कोकणाला पश्चिमेकडे अरबी समुद्राने, उत्तरेकडे मयुरा नदीने आणि दक्षिणेतील गंगावल्ली नदी यांनी वेढले आहे.
सध्याच्या कर्नाटकच्या उत्तर कन्नड जिल्ह्यात गंगावली प्रवाह आहे. त्याचा उत्तर किनारा कोकणचा दक्षिणेकडील भाग आहे. कारवार, अंकोला, कुमठा, होनावर आणि भटकळ ही शहरे कोंकणच्या किनाऱ्यावर येतात. ऐतिहासिक कोकणाची उत्तरेकडील मर्यादा, मयुरा नदीची अचूक ओळख, अनिश्चित आहे.
कोकण किनारपट्टीवरील सर्वात मोठे शहर 'मुंबई' ही महाराष्ट्राची राजधानी आहे. हे कोकण विभागात आहे, महाराष्ट्रातील प्रशासकीय उपविभागामध्ये राज्यातील किनारपट्टीवरील सर्व जिल्हे येतात. हे जिल्हे उत्तरेकडून ते दक्षिणेकडे आहेत.
क्रेटेशियस शकट झालेल्या लाव्हाच्या संचयनाने भारताच्या दक्षिण भागात शंकूची निर्मिती झाली होती.
ज्वालामुखीचा मुख्य भाग पश्चिम घाटात असून याचा दोन्ही बाजूकडे बेसिक प्रकाराचा लाव्हा साचून बेसिक लाव्हा शंकूची निर्मिती झाली होती.
बेसिक प्रकाराचा लाव्हा शंकू असल्याने या शंकूची उंची कमी व विस्तार मात्र जास्त होतो.
इयोसिन शकात बेसिक लावा शंकूच्या पश्चिम भागात प्रस्तर भंगामुळे खाली खचलेला भाग अरबी समुद्रात विलीन झाला या खचलेल्या भाग पासूनच कोकण विभागाची निर्मिती झाली.
पश्चिमेकडे वाहणाऱ्या नदीच्या गाळाच्या संचयनामुळे ही कोकणच्या निर्मितीस हातभार लागलेला आहे.
इयोसिन काळात खचलेला भाग आजही जीवाश्मच्या रूपाने अरबी सागराचा खाली पहावयास मिळतो.
पश्चिम घाट व अरबी समुद्र यांच्या दरम्यानची अरुंद व चिंचोळा पट्ट्यास कोकण विभाग असे म्हटले जाते.
कोकणात अरबी सागराचा किनारा लागलेला असून ही किनारपट्टी 720 किलोमीटर लांबीचा आहे यात सर्वाधिक किनारा
कोकणची रुंदी दक्षिनेकडे कमी व उत्तरेकडे जास्त आहे म्हणजेच दक्षिणेकडून उत्तरेकडे जाताना ही रुंदी वाढत जाते.
दक्षिणे कडे सरासरी रुंदी 40 ते 50/45 किमी तर उत्तरेत उल्हास नदी खोऱ्यात सरासरी 100 पर्यंत आहे.
कोकणाचे प्रामुख्याने प्रदेशानुसार 2 विभाग केले जाता
सामाजिक
या प्रदेशात आढळलेल्या काही समुदायांमध्ये कुणबी,मालवणी, आगरी, कोळी, पाठारे क्षत्रिय(पाचकळशी,चौकळशी), पाठारे प्रभू, कोकणस्थ (ब्राह्मण,शिंपी व मराठा), भंडारी, गौड सारस्वत ब्राह्मण, कुंभार, राजापूर सारस्वत ब्राह्मण, सामवेदी ब्राह्मण ,गाबित, चित्तपावन, दैवज्ञ, कुडाळदेशकर ब्राह्मण, कुरुबा यांचा समावेश आहे.
बौद्ध, ख्रिश्चन आणि मुस्लिम अल्पसंख्याकांसह या भागाची लोकसंख्या प्रामुख्याने हिंदू आहे.
प्रमुख आकर्षणे =खेड तालुक्यातील मोजे. असगणी.स्वंयभु पांडवकालीन स्वयंभू शिव मंदिर,
कोकण रंगभूमी
कोकण निसर्ग सौंदर्य आणि सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांमुळे सर्वपरिचित आहे. कोकणची साहीत्य संपदाही विपूल आहे. कोकण रंगभूमी सशक्त व समृद्ध रंगभूमी आहे. कोकणी नाटक आज आपली स्वतःची ओळख घडविण्यात यशस्वी ठरलेले आहे. कोकण रंगभूमीवर गोमंतकीय जीवनाची वास्तवपूर्ण दर्शन घडते. कोकण संस्कृतीची प्रतिमा दाखवण्याची ताकद आणि सामर्थ्य कोकणी नाटकाने संपादन केलेले आहे. कोकण रंगभूमीला नाटय लेखनाची मोठी परंपरा लाभली आहे. मराठीतील नामवंत नाटककार मामा वरेरकर एकदा विष्णू नाईक यांना म्हणाले होते, ‘‘तुम्ही कोकणी नाटके घेऊन जनसामान्यांपर्यंत गेल्याशिवाय कोकणी भाषेचा कोणी स्वीकार करणार नाहीत.’’ मामा वरेरकरांचा आशीर्वाद आज फळाला आला आहे. मराठी नाट्यपरंपरा समृद्ध करण्यात गोमंतकीयांचे योगदान फार मोठे आहे. मूळ मराठी नाटकाचे जन्मस्थान म्हणण्यापर्यंत या योगदानाची मजल जाते. कोकणी नाटकाला मराठी परंपरेचा आधार लाभणे स्वाभाविक आहे. पण या आधारात मोठा धोकाही होता. तो म्हणजे आधाराचे अनुकरण होण्याची शक्यता; पण तसे घडले नाही.
बाह्य दुवे
वर्ग:कोकण
जोसेफ पहिला, पवित्र रोमन सम्राट
जोसेफ पहिला (२६ जुलै १६७८, व्हियेना – १७ एप्रिल १७११, व्हियेना) हा १६८७ पासून मृत्यूपर्यंत हंगेरीचा राजा; १६९० पासून मृत्यूपर्यंत जर्मनीचा राजा व १७०५ पासून मृत्यूपर्यंत क्रोएशियाचा राजा, ऑस्ट्रियाचा आर्कड्युक, पवित्र रोमन सम्राट व बोहेमियाचा राजा होता.
वर्ग:इ.स. १६७८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १७११ मधील मृत्यू वर्ग:पवित्र रोमन सम्राट वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
गुस्ताव डालेन
निल्स गुस्ताफ डालेन (नोव्हेंबर ३०, इ.स. १८६९ - डिसेंबर ९, इ.स. १९३७) हा नोबेल पारितोषिक विजेता स्वीडिश भौतिकशास्त्रज्ञ व उद्योगपती होता.
बाह्यदुवे
डालेन, गुस्ताफ डालेन, गुस्ताफ डालेन, गुस्ताफ
शकुंतला
विश्वामित्र ऋषि तपस्या करीत असताना, त्यांची तपस्या भंग करण्यासाठी इंद्राने मेनका नावाच्या एका सुंदर अप्सरेला पाठविले. ऋषींची तपस्या भंग करण्यामधे मेनकेला यश आले आणि त्यानंतर तिला विश्वामित्र ऋषींकडून मुलगी झाली. नंतर ती मुलगी जंगलात सोडून मेनका निघून गेली. मुलीला शकुंत पक्ष्यांनी वाढवले म्हणून तिला शकुंतला म्हणू लागले.. शकुंतला ही भरताची आई आणि दुष्यंताची बायको आहे. महाभारतात तिच्याबद्दल बरीच माहिती दिली आहे.
वर्ग:महाभारतातील व्यक्तिरेखा
असोळी
संदर्भ
वर्ग:कळवण तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
थाळनेर किल्ला
गडावरील पहाण्यासारखी ठिकाणे
पराक्रमाची गाथा उराशी कवटाळणारा थाळनेरचा किल्ला
हेसुद्धा पहा
वर्ग:महाराष्ट्रातील किल्ले
गारजेवाडी
गारजेवाडी हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील कवठे महांकाळ तालुक्यातील एक गाव आहे. गर्जेवाडी या गावामध्ये पिराचे मंदीर आहे.गर्जेवाडी मध्ये मुस्लीम समाज, धनगर समाज, सुतार समाज आहेत.गर्जेवाडी या गावामध्ये पिराचे मंदीर आहे त्याचा मान कुुंडलापुरचे डॉक्टर माणिकराव पाटील यांना आहे.गर्जेवाडी गावातील मुस्लीम समाजातील लोक कुुंडलापुर गावामध्ये जाऊन त्यांना बोलवतात असं म्हणतात ही परंपरा खूप काळापासून सुरू आहे. गुढीपाडव्याला पीर देवाची यात्रा असते. पीर देवाला गुढीपाडव्याला घलप चढवतात. पीर देवाला गलप चढवण्याचा मान कुुंडलापुर मधील माणिकराव पाटील यांना पहिल्या पिढीपासून डॉक्टर माणिकराव पाटील यांना आहे. घलप चढवण्याची परंपरा पहिल्यापासून चालत आलेल्या आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:कवठे महांकाळ तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
गांधीनगर (कळंब)
गांधीनगर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कळंब तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
भय्यूजी महाराज
भय्यूजी महाराज (१९६८: शुजालपुर, इंदूर, मध्य प्रदेश, भारत - १२ जून, २०१८: मुंबई, महाराष्ट्र) हे एक भारतीय आध्यात्मिक गुरू, कुशल वक्ता आणि समाजसेवी होते. त्यांचे जन्म नाव उदयसिंह देशमुख होते.
वर्ग:आध्यात्मिक व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९६८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०१८ मधील मृत्यू वर्ग:मराठी समाजसेवक वर्ग:आत्महत्या
४ (संख्या)
४ - चार    ही एक संख्या आहे, ती ३  नंतरची आणि  ५  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 4 - four.
वेगवेगळ्या क्षेत्रात संख्या म्हणून वापर
भारतीय संस्कृतीत
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या वर्ग: संख्या
बेन चिफली
बेन चिफली (२२ सप्टेंबर १८८५ - १३ जून १९५१) हा ऑस्ट्रेलिया देशाचा १६वा पंतप्रधान होता. तो जुलै १९४५ ते डिसेंबर १९४९ दरम्यान ह्या पदावर होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:ऑस्ट्रेलियाचे पंतप्रधान वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
फ्रुली-व्हेनेझिया जुलिया
फ्रुली-व्हेनेझिया जुलिया हा इटली देशाच्या ईशान्य भागातील ऑस्ट्रिया व स्लोव्हेनिया देशांच्या सीमेवरील एक स्वायत्त प्रदेश आहे.
आठांबे
आठांबे हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील कळवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:कळवण तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
पॉल-हेन्री स्पाक
पॉल-हेन्री स्पाक (२५ जानेवारी, १८९९ - ३१ जुलै, १९७२) हे बेल्जियम देशाचे माजी पंतप्रधान आहेत.
नेडीन डि क्लर्क
नेडीन डि क्लर्क (१६ जानेवारी, २००० - हयात) ही दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट संघाकडून खेळणारी खेळाडू आहे. २०१७ साली दक्षिण आफ्रिकन संघाकडून पदार्पण केलेल्या डि क्लर्कने आत्तापर्यंत एकदिवसीय सामन्यांमध्ये भाग घेतला आहे. ही उजव्या हाताने फलंदाजी आणि मध्यमगती गोलंदाजी करते.
बाह्य दुवे
वर्ग:दक्षिण आफ्रिकेच्या महिला क्रिकेट खेळाडू वर्ग:इ.स. २००० मधील जन्म वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
पानिपतची तिसरी लढाई
पार्श्वभूमी
औरंगजेबाच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्याला खंबीर वारस मिळाला नाही त्यामुळे मराठ्यांनी उत्तर भारतात आपले वर्चस्व प्रस्थापित करण्यास सुरुवात केली होती. १७५० च्या दशकात मराठ्यांनी उत्तर भारतात बऱ्याच मोठ-मोठ्या मोहिमा काढल्या. पार पाकिस्तानातील अटकेपर्यंत आपले साम्राज्य प्रस्थापित केले व ७ ते ८ शतके राज्य करण्याऱ्या एकछत्री इस्लामी सत्तेला आव्हान दिले. थोरल्या बाजीराव यांच्या कारकिर्दीपर्यंत उत्तर भारतात मराठ्यांचे वर्चस्व प्रस्थापित झाले. भारताच्या सीमा ओलांडून मराठे येऊ लागल्याने भारता बाहेरील इस्लामी सत्तांना मराठ्यांना अंकुश घालणे गरजेचे वाटले. इ.स. १७५८ मध्ये मराठ्यांनी दिल्लीवर कब्जा मिळवला व मुघलांना नाममात्र राज्यकर्ते बनवले. याच वेळेस अहमदशाह अब्दालीचा मुलगा तिमूर शाह दुराणीला हाकलून लावले. मुस्लिम धर्मगुरूंनी याला आपल्या धर्मावरचे मोठे संकट मानले व मराठ्यांना प्रत्युतर देण्यासाठी आघाडी उघडण्याचे आव्हान केले. अफगाण सेनानी अब्दालीने याला होकार दिला. त्याने १७५९ मध्ये बलुच, पश्तुन व अफगाणी लोकांची फौज उभारली व उत्तर भारतातील छोट्या छोट्या चौक्यांवर हल्ले करण्यास सुरुवात केली व मराठ्यांशी उघड उघड वैर पत्करले. या संघर्षामध्येच मराठ्यांचा मुख्य सेनापती दत्ताजी शिंदे यांची नजीबने अत्यंत क्रूर हत्या केली. साहजिकच मराठ्यांना याचे उत्तर देणे गरजेचे होते तसेच अब्दालीला हुसकावणे गरजेचे होते. नाहीतर उत्तर भारतात काही दशकात मिळवलेले वर्चस्व गमावण्याची भीती होती. म्हणून मराठ्यांनी पण १ लाखाहून मोठी फौज उभारली व पानिपतकडे आगेकूच केले.
युद्धाआधीच्या घडामोडी
नानासाहेब पेशवे यांचा मोठा मुलगा विश्वासराव आणि चुलत भाऊ सदाशिवराव भाऊंच्या नेतृत्वाखाली मराठ्यांची मोहिम चालू झाली. अनेक अडचणींना तोंड देत सेना उत्तरेत पोहोचली. वाटेत होळकर, शिंदे, गायकवाड, बुंदेले यांच्या तुकड्या येउन मिळाल्या सैन्याला बळकटी मिळाली .भरतपुरचे जाट शासक महाराजा सूरजमल देखिल मिळाले. या एकत्रित सैन्याने दिल्लीवर हल्ला केला व काबीज केली. विश्वासरावला दिल्लीच्या गादीवर बसवायचा भाउंचा मनसुबा होता. भाउंनी रसदेअभावी दिल्लीलुटायचा आदेश दिला. परंतु जाट शासक महाराजा सूरजमलनी त्याला विरोध केला व ते युतीच्या बाहेर पडले. ही घटना युद्धात निर्णायक ठरली असे बऱ्याच इतिहासकारांचे मत आहे. अब्दाली व मराठे यांमध्ये नियमितपणे चकमकी घडू लागल्या कर्नाल व कुंजपुरा येथे दोन्ही फौजा भिडल्या. कुंजपुराच्या चकमकीत मराठ्यांनी अब्दालीची संपूर्ण तुकडी कापून काढली व कित्येकांना बंदी बनवले. नाजीब्चा गुरू कुतुबशहा ह्याला जनकोजी ने जमादाडा ने कापून काढले. ह्याच कुतुबशहा ने दत्ताजी शिंदेचा वध केला होता. सरहिंदचा सुभेदार अबुस समदखान, मोमीनखान आणि नजीबचा सख्खा चुलतभाऊ नाजाबतखान ह्यांना समाधी दिली. पाउस पडत असल्याने यमुना नदी पलीकडून अब्दालीला आपल्या सैन्याची काहीच मदत करता आली नाही. चिडून जाउन अब्दालीने आपल्या सैन्याला भर पुरात यमुना ओलांडायला सांगितले. गुलाबसिंग गुजर ह्याने अब्दालीला सांगितले की गौरीपूरला गचका उतार आहे. अब्दालीने दक्षिणेकडे आपल्या फौजेची वाटचाल केली व बाघपत येथे यमुना ओलांडली. अब्दालीला रोकण्यात सखरोजी पाटील सातशे स्वारांच्या पथका समवेत शहीद झाला. यमुना ओलांडल्याचे मराठ्यांच्या लक्षात आल्यावर त्यांनी पानिपत जवळ तळ टाकला व बचाव भक्कम करण्यावर जोर दिला. २६ ऑक्टोबर रोजी अब्दाली पानिपत व सोनपत मधील संबलका येथे पोहोचला. पुढे चालणाऱ्या अब्दालीच्या आघाडीच्या सेनेची मराठ्याशी येथे जोरदार चकमक झाली व मराठे पूर्ण चाल करणार इतक्यात अब्दालीची कुमक पोहोचली व मराठ्यांचे जोरदार आक्रमणाचे मनसुबे थंडावले. दोन्ही बाजुनी मोठ्या प्रमाणावर सैन्य मारले गेले. मराठ्यांना व अब्दालीलाही या चकमकीमुळे मागे हटावे लागले व एकमेकांच्या सामर्थ्याचा अंदाज आला. युद्ध झालेच तर ते भीषणच होइल व प्रचंड जिवीतहानी होइल हे निश्चित झाले. अजून एका चकमकीमध्ये गोविंदपंत बुंदेलेंच्या सैन्य-तुकडीवर अब्दालीच्या सेनेने तुफानी हल्ला चढवला. ही तुकडी मुख्य सेनेसाठी रसद व घोडदळीची कुमक आणत होते. मराठ्यांना मोठे नुकसान सहन करावे लागले पण त्याही पेक्षा मोठे नुकसान म्हणजे, रसदेचा पुरवठा अब्दालीने पूर्णपणे तोडून टाकला. मराठ्यांची उपासमार होऊ लागली.
पानिपतची कोंडी
पुढील दोन महिने दोन्ही सेनांमध्ये सातत्याने चकमकी होत राहिल्या व एकमेकांवर कुरघोडी करणे चालू राहिले. मराठ्यांचा नजीबवर अब्दालीपेक्षा जास्त राग होता. एका चकमकीत नजीब मरता मरता वाचला. त्याचेही ३००० पेक्षा जास्ती सैन्य नुसत्या चकमकींमध्ये मारले गेले होते. अब्दालीला मराठ्याच्या सामर्थ्याचा अंदाज आलेलाच होता व युद्ध फायद्यात नाही हे लक्षात आले होते. मराठ्यांच्या पोटातही उपासमार व बुणग्यांच्या ताणामुळे भाऊही संधीचाच मार्ग शोधत होता. मराठे पानिपतच्या उत्तरेकडे होते व त्यांचा मार्ग दक्षिणेकडे होता. त्यांचे मित्र पक्ष, त्यांचे रसद पुरवठादार, सैन्य कुमक हे सर्व दिल्लीच्या दक्षिणेकडे होते. तर अब्दाली पानिपतच्या दक्षिणेकडे होता. अशीच एकदम विरुद्ध स्थिती अब्दालीचीही होती. मराठ्यानी व अब्दालीने एकमेकांचा रस्ता आडवला होता एकमेकांचे वैर्य लक्षात घेता युद्ध किंवा संधी असे दोनच विकल्प होते.
अब्दाली ने संधी करायचा प्रय्त्‍न केला परंतु नजीबने तो होऊ दिला नाही, नजीबने इस्लामच्या नावावर युद्धाची शक्यता तेवत ठेवली. यामुळे मराठे अजून गोंधळात पडले. आजना उद्या संधी होईल या आशेवर थांबले. दरम्यान धान्यसाठा संपत आलेला होता, यामुळे मराठ्यांना आजूबाजूच्या गावांमधून अन्न धान्य उचलण्याशिवाय पर्याय राहिला नाही. यामुळे स्थानिक नागरिकांचा मराठ्यांवरील रोष वाढला. याउलट अब्दालीला दक्षिणेकडील मित्र पक्षांकडून रसद पुरवठा होत राहिला. भाऊंनी सरतेशेवटी कोंडी मोडून काढण्याचा निर्णय घेतला. पहिल्या प्रथम तोफांनी अफगाण्यांना भाजून काढायचे व नंतर घोडदळाने आक्रमण करायचे व कोंडी मोडून जिथे रसद पुरवठा निश्चित होता त्या दिल्लीला पोहोचायचे, असे ठरले.
व्यूहरचना
अफगाण्यांनी व्युहरचना यासारखीच केली होती. एका बाजूला नजीबचे रोहिले व दुसऱ्या बाजूला फारसी सैनिकांच्या तुकड्या होत्या. अब्दालीचे सेनापती शुजा उद दौला व शाह वली यांनी मधली कमान संभाळली.
युद्धाची सुरुवात
मराठ्यांकडील अन्नसाठा संपल्याचे लक्षात आल्यावर युद्धाशिवाय पर्याय नव्हता व १४ जानेवारी १७६१ रोजी मराठे युद्धासाठी तयार झाले. पारंपारिक युद्ध पोषाक घालून चेहऱ्यांवर हळद, गुलाल फासून युद्धास तयार झाले. मराठे आपल्या खंदकातून बाहेर पडलेले पाहून अब्दालीने लगेचच व्युहरचना युद्धास तयार केली व तोफखान्याने मराठ्यांचे युद्धास स्वागत केले. अब्दालीच्या तोफा छोट्या अंतरावरच्या असल्याने युद्धाच्या सुरुवातीला काहीच फरक पाडू शकल्या नाहीत.
मराठ्यांतर्फे पहिले आक्रमण इब्राहिम खान तर्फे झाले जो आपले सामर्थ्य दाखवण्यास आतूर झालेला होता. मराठ्यांच्या तोफांची ताकद जरा जास्तच होती. तोफेचे गोळे अफगाण सेनेच्या डोक्यावरून गेले व अब्दालीचे फारसे नुकसान झाले नाही पण इब्राहिम खानने आपल्या कमानी रोहिल्यांवर भिडवल्या. मराठे गारदी, तिरंदाज व भालदार यांनी अफगाण व रोहिल्यांना मोठ्या प्रमाणावर कापून काढले. रोहिले मागे हटले, लढाईची सुरुवात इब्राहिमखानने गाजवली.परंतु दुपारी मराठी सैन्यच तोफखाण्या समोर आल्यामुळे तोफखाना बंद करावा लागला.यामुळेच युद्धाचे परिणाम बदलले,म्हणजेच युद्धाने पक्ष पात केला असे म्हणायाला हरकत नाही. दरम्यान भाऊंनी मध्यातून हल्लबोल केला व अफगाण्यांची कत्तल आरंभली अफगाण्यांच्या तुकडया पळ काढण्याच्या बेतापर्यंत भाऊने यश मिळवले शाह वली ने नवाब उद दौलाला मदत करण्यास बोलवले परंत नवाब आपल्या जागेवरून हलला नाही. त्यामुळे काही काळ अफगाण्यांच्या गोटात गोंधळाचे वातावरण होते. अफगाणी कमानी पळ काढण्याच्या बेतात आहे हे पाहून मराठ्यांच्या घोडदळाला संयम आवरला नाही व आक्रमण केले परंतु उपाशी जनावरांनी ऐन युद्ध समयी हाय खाल्ली, कित्येक घोडे रस्त्यातच कोसळले व घोडदळाच्या घावाचा दणका अफगाण सेनेला देता आला नाही.
अंतिम सत्र
शेवटच्या सत्रात शिंद्यानी नजीब विरुद्ध आक्रमण केले, दत्ताजीच्या वधामुळे शिंद्याचे व नजीबचे वैर टोकाला पोहोचले होते. परंतु नजीबने शिंद्याच्या फौजेला यश मिळू दिले नाही. परंतु मराठ्यांचे रणांगणावर वर्चस्व अजूनही होते अफगाणी सेना वाकली होती परंतु अजून मोडली नव्हती.उजवी बाजू इब्राहिमखानने जवळपास कापून काढलीच होती. मध्य भागी भाऊंचा ताबा होता व अब्दालीच्या सेनेला दोन भागात विभागले होते व फक्त डाव्या बाजूला नजीबचा प्रतिकार अजूनही शाबूत होता. मराठ्यांनी आपल्या सेनेची वाताहत केलेली पाहून अब्दालीने आपली राखीव सेनेचा पत्ता काढला. त्याने १५००० कसलेले योद्धे त्यांच्या मागे बंदूकधारी घोडदळ व उंटावर लादलेल्या छोट्या तोफा बाहेर काढले व चाल केली. या उंटावर लादलेल्या छोट्या तोफा पानिपतच्या युद्धात निर्णायक ठरल्या, या तोफा घोडदळाविरुद्ध अतिशय परिणामकारक ठरल्या तसेच मराठ्यांचे घोडदळ अफगाणी बंदुकधाऱ्यांपुढे टिकाव धरू शकले नाहीत. राखीव फौज परिणाम कारक होत आहे हे पाहून त्याने अजून राखीव फौज पाठवली. जखमी सैनिकांनापण त्याने लढायला सांगितले. उरली सुरली १००००ची राखीव फौजही त्याने नजीबच्या मदतीस पाठवली. याच वेळेस दमलेल्या मराठे सैनिकांना ताज्या दमाच्या सैनिकांचा सामना करायला लागला व मराठे मागे हटू लागले. याच वेळेस मागून पण तोफांना आपल्या फौजांना संरक्षण देता आले नाही. समोरून येणाऱ्याअ उंटांवरील तोफांसारखा मराठी तोफखाना लवचीक नव्हता व युद्धाचे पारडे फिरले.
अंतर्गत उठाव
कुंजपुरामध्ये मराठ्यांनी काही अफगाण सैनिकांना बंदी बनवले होते व युद्धाच्या परमोच्च बिंदूवर त्यांनी अंतर्गत उठाव केला व मराठ्यांच्या कमानीतच युद्ध चालू झाले. यामुळे मराठ्यांच्या सेनेला वाटले की अफगाण्यानी पाठीमागूनही हल्ला चढवला आहे व मराठ्यांच्या गोटात गोंधळाचे वातावरण झाले.
भाऊंना आपली कमान विस्कळीत झाल्याचे लक्षात आले व याच वेळेस ताज्या दमाचे राखीव सैनिक पुढे न आणण्यात भाऊंची चूक झाली व हत्तीवरून उतरले व स्वता: पुढे राहून प्रेरीत करणार होते. परंतु मराठ्यांना भाऊ आपल्या हत्तीवर दिसले नाहीत व भाऊ पडले असे मरठयांना वाटले व संपूर्ण मराठे सैनिकांनी एकच हाय खाल्ली. विश्वासराव दरम्यान गोळी लागून ठार झाले होते व सर्वत्र गोंधळाचे वातवरण झाले आपला पराभव झाला असे समजून मराठ्यांनी पळ काढला. अब्दालीने रणभूमीवर ताबा मिळवला. मराठे युद्ध हरले. पानिपतच्या युद्धात मोठा नरसंहार झाला. अनेक मोठे सरदार या युद्धात मारले गेले. विश्वासरावांना गोळी लागल्यावर सदशिवभाऊ पेशवा धुमश्चक्रीमध्ये नाहीशे  झाले. त्यांच्यासोबत पुढे काय झाले याचे कोणालाच काही माहित नाही. सदाशिवभाऊ पेशवा यांचा एक हमशकल अर्थात तोतया भाऊसाहेब पेशवा पानिपतनंतर पुण्यात आला, त्याने केलेले तोतयाचे बंड प्रसिद्ध आहे.
कत्तल
मराठ्यांच्या मुख्य सेनेने जरी पळ काढायला सुरूवत केली तरी अनेक मराठ्यांच्या तुकड्यांनी अंधार पडेपर्यंत प्रतिकार करत आपल्या तुकड्या शाबूत ठेवल्या व अंधारामध्ये सावधपणे पलायन केले.
पळणाऱ्या मराठी सेनेवर व बुणग्यांवरती अफगाणी भालदार व घोडदळ अक्षरशः तुटून पडले. जो सैनिक, जो नागरिक दिसेल त्याला गाठून ठार मारले गेले. सर्वाधिक हाल स्त्रियांचे झाले. अनेकांनी पानिपतच्या विहिरीत जीव देऊन मानाचा मार्ग पत्करला. ज्या स्त्रिया पकडल्या गेल्या त्यांचे अफगाणी सेनेने अत्यंतिक हाल केले. नोंदीप्रमाणे अनेकांना दासी म्हणून घेउन जाण्यात आले. भाऊंनी पार्वतीबाईंच्या रक्षकांना आदेश दिले होते की जर काही विपरीत घडले तर त्यांच्या पत्‍नीला म्रुत्युदान देण्यात यावे, परंतु पार्वतीबाई आपल्या जानोजी भिंताडे बारवेकर या रक्षकासोबत पुण्याला सुखरूप पोहोचल्या.
अफगाण्यांनी दुसऱ्या दिवशीपण (जानेवारी १५ला) कत्तल चालू ठेवली. सैनिकांची व बुणग्यांची मुंडकी विजय महोत्सव म्हणून मिरवण्यात आली. अनेक मराठ्यांच्या तुकड्यांना युद्धबंदी बनवण्यात आले. ज्यांनी ज्यांनी प्रतिकार केला त्यांना अत्यंत हालहाल करून मारण्यात आले. इब्राहिमखान गारदीने प्रचंड प्रतिकार केला म्हणून त्याचे अतिशय खासप्रकारे हाल केले व क्रूरपणे मारण्यात आले. युद्धात मराठ्यांचे ३५००० जण मारले गेले होते. तर त्यानंतरच्या कत्तलीत साधारणपणे १०००० जण मारले गेले असण्याची शक्यता आहे.