cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
बाभळगांव
बाभळगाव हे महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील व तालुक्यातील एक गाव आहे. हे गाव लातूर जवळ ७ किमी अंतरावर वसलेले आहे. महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री विलासराव देशमुख यांच्या घराण्यातील एक पूर्वज "रेेणुकोजी देशमुख" यांनी इ.स.च्या १५ व्या शतकात हे गाव वसवले. आपल्या अभिनयाने भारतभर बाभळगावच नाव गाजविणारे अभिनेते रितेश देशमुख हेही इथलेच आहेत. बाभळगाव हे तावरजा नदीच्या खोऱ्यात वसलेले आहे.मांगवाडा,मुळे गल्ली,भाडूळे गल्ली, देशमुख गल्ली,कुंभार गल्ली,कलाल गल्ली, दिलीप नगर,भगीरथ नगर आणि अर्जुन नगर हे या गावातील भाग आहेत.
शिक्षणसंस्था
वर्ग:लातूर तालुका वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
पिथोरागढ जिल्हा
पिथोरागढ जिल्हा हा उत्तराखंडच्या १३ जिल्ह्यांपैकी एक जिल्हा आहे. पिथोरागढ जिल्हा उत्तराखंडच्या पूर्व भागात हिमालय पर्वतरांगेमध्ये स्थित असून त्याच्या पूर्वेस नेपाळ तर उत्तरेस चीनचा तिबेट प्रदेश आहेत. महाकाली नदीचा उगम पिथोरागढ जिल्ह्यातच होतो व ती भारत-नेपाळ सीमा ठरवण्यासाठी वापरली जाते. कालापाणी प्रदेश व लिपुलेख हा हिमालयामधील घाट पिथोरागढ जिल्ह्यामध्येच आहेत. नेपाळ व चीन ह्या दोन्ही देशांच्या सीमा असल्यामुळे पिथोरागढ भारतासाठी एक महत्त्वाचा व संवेदनशील भूभाग आहे.
२०११ साली पिथोरागढ जिल्ह्याची लोकसंख्या सुमारे ४.८ लाख होती. कुमाऊँनी ही हिंदीची एक बोली ह्या भागात वापरली जाते. पिथोरागढ हे येथील एक प्रमुख शहर व जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:पिथोरागढ जिल्हा वर्ग:उत्तराखंडमधील जिल्हे
२०१० विंबल्डन स्पर्धा
ही विंबल्डन टेनिस स्पर्धेची १२४ वी आवृत्ती होती. ही स्पर्धा २१ जून ते ४ जुलै दरम्यान लंडन येथे भरवण्यात आली.
पुरूष एकेरी
🇪🇸 रफायेल नदालने 🇨🇿 टोमास बर्डिचला 6–3, 7–5, 6–4 असे हरवले.
महिला एकेरी
🇺🇸 सेरेना विल्यम्सने 🇷🇺 व्हेरा झ्वोनारेवाला 6–3, 6–2 असे हरवले.
पुरूष दुहेरी
🇦🇹 युर्गन मेल्त्सर / 🇩🇪 फिलिप पेट्झश्नरनी 🇸🇪 रॉबर्ट लिंडश्टेट / होरिया तेकाउना 6–1, 7–5, 7–5 असे हरवले.
महिला दुहेरी
🇺🇸 व्हानिया किंग / 🇰🇿 यारोस्लावा श्वेदोव्हानी 🇷🇺 एलेना व्हेस्निना / 🇷🇺 व्हेरा झ्वोनारेवाना 7–6(6), 6–2 असे हरवले.
मिश्र दुहेरी
🇮🇳 लिअँडर पेस / कारा ब्लॅकनी  वेस्ली मूडी / 🇺🇸 लिसा रेमंडना 6–4, 7–6(5) असे हरवले.
नांझा
नांझा हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कळंब तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
शिलाई यंत्र
शिलाई यंत्र हे कपडे शिवण्याचे यंत्र आहे. यास शिवणयंत्र असेही म्हणतात. शिलाईयंत्राचा प्रथम शोध ए.वाईसेन्थ्ल यांनी इ.स. १७५५मध्ये लावला. १७९० मध्ये थॉमस सेंट यांनी दुसऱ्या शिलाई यंत्राचा शोध लावला. शिलाईयंत्र हे वस्त्रापासून कापड तयार करणे, घरगुती कापड शिवणे यासाठी वापरले जाते.
कापड किंवा कापडाचे तुकडे यांच्यावर दोऱ्याची शिलाई करून कपडे बनवणाऱ्या यंत्राला शिवण यंत्र म्हणतात. पहिल्या शिवण यंत्राची निर्मिती औद्योगिक क्रांतीच्या काळात झाली. १७९० मध्ये थॉमस सेंट या इंग्रजाने शिलाई यंत्राचा शोध लावला असे मानले जाते. शिलाई मशीनने कपडे उद्योगाची कार्यक्षमता आणि उत्पादकता नक्कीच सुधारली. घरगुती मशीनच्या तुलनेत औद्योगिक शिलाई मशीनी, दिसण्यात वेगळ्या असून आकारमानाने मोठ्या आणि अधिक वेगवान व कार्यक्षम असतात. आधुनिक शिवण यंत्रात सुई आणि थंम्ब्ल्सची सोईच्या जागी असतात. ही यंत्रे स्वयंचलितही असतात.
इतिहास
वर्ग:शिवणकाम वर्ग:यंत्रे
अली हसन म्विन्यी
अली हसन म्विन्यी (१३ एप्रिल १९२२ - १४ ऑक्टोबर १९९९) हा अफ्रिकेतील टांझानिया देशाचा माजी राष्ट्राध्यक्ष आहे. १९८५ ते १९९५ दरम्यान ह्या पदावर राहिलेला म्विन्यी राष्ट्राध्यक्ष बनण्यापूर्वी झांझिबारचा अध्यक्ष देखील होता.
बाह्य दुवे
वर्ग:टांझानियाचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:इ.स. १९९९ मधील मृत्यू
वेंकटेश बापूजी केतकर
वेंकटेश बापूजी केतकर (जन्म : १८ जानेवारी इ.स.१८५४;   - ३ ऑगस्ट इ.स. १९३०) हे भारतातील आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे ज्योतिषाचार्य होते.
नीडरओस्टराईश
नीडरओस्टराईश हे ऑस्ट्रिया देशातील आकाराने सर्वात मोठे व लोकसंख्येने दुसऱ्या क्रमांकाचे राज्य आहे.
वेंकटेश बापूजी केतकर
पूर्वोक्त परंपरा
वेंकटेश यांच्या वडिलांचे नाव रामकृष्ण ऊर्फ बापूशास्त्री केतकर असे होते. तॆ स्वतः ज्योतिःशास्त्रज्ञ होते. मात्र त्यांनी ज्योतिर्विज्ञानाचा अभ्यास कोणापाशी केला यांची नोंद नाही. त्याकाळातील आणि त्या अगोदरच्या काळातील पाश्चात्त्य पंडितांनी गणिताच्या आणि ज्योतिर्गणिताच्या नवनवीन शाखा शोधून त्यांत नवे शोध लावल्यामुळे या शास्त्राचा अधिक विकास झाला होता. अर्थातच त्यामुळे ग्रंथलाघवा सारख्या भारतीय ग्रंथांवरून आलेल्या ग्रह-ताऱ्यांच्या भ्रमण, ग्रहण आदी गोष्टींच्या वॆळांचा पाश्चात्त्याच्या ग्रंथांनुसार येणाऱ्या वेळांशी मेळ बसत नसे. हे पाहून बापूशास्त्री केतकर यांनी ज्योतिःशास्त्रसुबोधिनी नावाच्या एका नव्या ग्रंथाची रचना केली. इ.स. १८६० मध्ये प्रा. केरूनाना छत्रे यांनी ग्रहसाधना नावाचा ज्योतिर्गणितासंबंधीचा एक उत्तम ग्रंथ मराठीत रचला. संशोधनाच्या कार्यात ह्या ग्रंथांची उपयुक्तता जाणून रामदुर्गकर संस्थानिकांच्या विनंतीवरून बापूशास्त्री यांनी त्याचे संस्कृत भाषेत रूपांतर केले होते. बापूशास्त्री इ.स. १८४१ पर्यंत पैठण येथे होते, त्यानंतर ते रुद्रवीणा या वाद्यात पारंगतता मिळविण्यासाठी तंजावरला निघाले. पण नरगुंदपर्यंत पोहोचल्यावर तेथे त्यांना रुद्रवीणानिष्णात रा. वेंकाबुवा म्हैसकरां सारखे गुरू लाभल्याने तेथेच त्यांनी वास्तव्य केले. नरगुंद येथेच पौष शुद्ध चतुर्दशी शके १७७५ ( १८जानेवारी इ.स.१८५४) रोजी वेंकटेश यांचा जन्म झाला.
नीडरओस्टराईश
वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
वेंकटेश बापूजी केतकर
शिक्षण
इ.स. १८७० साली वेंकटेश हे बेळगांवातील सरदार हायस्कूल येथे इंग्रजी शिक्षण घेत होते. त्यासुमारास त्यांच्या वडलांचे निधन झाले. त्यानंतर दारिद्ऱ्याशी झगडत वेंकटेश यांनी आपले शालेय शिक्षण पूर्ण केले. इ.स. १८७४ साली ते मॅट्रिकची परीक्षा उत्तीर्ण झाले. उत्तीर्ण होणाऱ्यांत त्यांचा तिसरा क्रमांक होता. त्यांना बाई माणिकबाई बैरामजी जीजीभाय पारितोषिक मिळाले. गरिबीमुळे त्यांना त्यापुढील उच्च शिक्षण घेता आले नाही.
नोकरी
इ.स.१८७५ साली वेंकटेश शाळाखात्यात नोकरीला लागले. इ.स.१९११ साली ते ३६ वर्षांची सरकारी नोकरी बजावून फर्स्ट असिस्टंट डेप्युटी एज्युकेशनल इन्स्पेक्टर या पदावरून निवृत्त झाले.
संदर्भ
वर्ग:ज्योतिष वर्ग:इ.स. १८५४ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १९३० मधील मृत्यू
३४ (संख्या)
३४-चौतीस  ही एक संख्या आहे, ती ३३  नंतरची आणि  ३५  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 34 - thirty-four
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
दशमी
ही हिंदू कालमापनातील एक तिथी आहे. दर महिन्यात साधारणत: शुद्ध आणि वद्य अश्या दोन दशम्या येतात. दशमीलाच द्वादशी म्हणतात.
काही महत्त्वाच्या दशम्या
वर्ग:हिंदू कालमापन वर्ग:हिंदू पंचांग वर्ग:ज्योतिष
रुद्रप्रयाग जिल्हा
रुद्रप्रयाग जिल्हा हा भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र रुद्रप्रयाग येथे आहे.
२०११ च्या जनगणनेनुसार येथील लोकसंख्या २,४२,२८५ इतकी होती तर क्षेत्रफळ १,९८४ किमी२ आहे.
वर्ग:रुद्रप्रयाग जिल्हा वर्ग:उत्तराखंडमधील जिल्हे
तोरणाई
तोरणाई हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील उत्तर कोकणातील पालघर जिल्ह्यातील वाडा तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
वाडा बस स्थानकापासून शहापूर मार्गाने गेल्यावर तोरणे इस्पात उद्योग कंपनी गेल्यानंतर हे गाव लागते. वाडा बस स्थानकापासून हे गाव १४ किमी अंतरावर आहे.
लोकजीवन
हे मध्यम आकाराचे गाव आहे.२०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १०५ कुटुंबे राहतात. एकूण ४७० लोकसंख्येपैकी २३८ पुरुष तर २३२ महिला आहेत. गावाची साक्षरता ६१.७७ टक्के आहे.पुरुष साक्षरता ७१.८४ आहे तर स्त्री साक्षरता ५०.७९ आहे. गावातील वय वर्ष शून्य ते सहा वर्षे लहान मुलांची संख्या ७५ आहे.ती एकूण लोकसंख्येच्या १५.९६ टक्के आहे. मुख्यतः आदिवासी व कुणबी समाजातील लोक येथे राहतात. कुणबी समाजाचा शेती हा मुख्य व्यवसाय असून आदिवासी समाज शेतमजूर, वीटभट्टीमजूर, कामगार म्हणून काम करतात. ते काही प्रमाणात कुक्कुटपालन, बकरीपालन सुद्धा करतात.
नागरी सुविधा
गावात प्राथमिक शिक्षण,प्राथमिक आरोग्यसेवा, रस्ते वीजपुरवठा, सार्वजनिक स्वच्छता,पाणी पुरवठा इत्यादी आवश्यक गोष्टी उपलब्ध आहेत.महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाच्या बसेस वाडा बस स्थानकावरून येथे येण्यासाठी ठराविक वेळी उपलब्ध असतात. रिक्शासुद्धा वाड्यावरून उपलब्ध असतात.
जवळपासची गावे
म्हासवळ, बेरशेती, वारनोळ, जाळे, खैरेआंबिवळी, चेंदवळी, कुयाळु,कुडुस, वाडा, घिवळी,सावराई ही जवळपासची गावे आहेत.कुयाळु ग्रामपंचायतीमध्ये चेंदवळी, कुयाळु, आणि तोरणाई ही गावे येतात.
संदर्भ
१. https://www.census2011.co.in/data/subdistrict/4163-palghar-thane-maharashtra.html
२. https://villageinfo.in/maharashtra/thane/palghar.html
३. https://www.mapsofindia.com/lat_long/maharashtra/
४. http://tourism.gov.in/
५. http://districts.nic.in/districtsdetails.php?sid=MH&disid=MH036
६. https://palghar.gov.in/
७. https://palghar.gov.in/tourism/
वर्ग:वाडा तालुक्यातील गावे
ईशा देओल
ईशा देओल भारतीय अभिनेत्री असून " कोई मेरे दिल से पुछे" या चित्रपटातून अभिनयाला सुरुवात केली.
मोळाकुंभोज
मोळाकुंभोज हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सांगली जिल्ह्यातील मिरज तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे आहे. येथे नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी मध्य हा हिवाळा हंगाम असतो. हिवाळ्यात दिवसा तापमान २९ सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान १७ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. जून मध्य ते ऑक्टोबर हा पावसाळा हंगाम असतो. पावसाळ्यात दिवसा तापमान २८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २२ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते. पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो. वार्षिक पर्जन्यमान ७०० मिमी पर्यंत असते. फेब्रुवारी मध्य ते जून हा उन्हाळा मोसम असतो. उन्हाळ्यात दिवसा तापमान ३८ अंश सेल्सियस पर्यंत वाढते आणि रात्री तापमान २३ अंश सेल्सियस पर्यंत खाली जाते.
संदर्भ
वर्ग:मिरज तालुक्यातील गावे वर्ग:सांगली जिल्ह्यातील गावे
ओबरओस्टराईश
ओबरओस्टराईश हे ऑस्ट्रिया देशातील एक राज्य आहे.
वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
भालेकर
'''Bhalekarभालेकर हे एक मराठी आडनाव आहे. भालेकर हे आडनाव महाराष्ट्रात आढळते. भालेकर हे सैन्याच्या पहील्या फळीतलेे निधड्या छातीचे सैनिक असत.' मराठ्यांना भाला व तलवार ही बंदुकीपेक्षा अधिक प्रिय वाटत. मराठा भालाधाऱ्यांना भालेकर, इटेकरी किंवा विटेकरी म्‍हणत. मराठा पायदळ व घोडदळात पाच प्रकारचे भाले वापरात होते : इटा व बर्च्छा (फेकण्याचे) हातातला भाला, सांग किंवा संग (लांब सरळ टोकदार फाळाचा) व फाळाचे टोक बाकदार चोचीसारखे असलेला भाला. हे आयुध साधारणपणे ४ ते ४.५ मीटर लांब असे. मुसलमान बखरकार मराठा भालेकरांना 'गनीम-इ-लाभ' (शापग्रस्त शत्रु) व 'नैझ-बाज' (पट्टीचे भालाधारी) म्हणत. लढाईत भालेकरांच्या अगदी आघाडीला लांब भाले घेतलेल्या रांगा असत त्यांचा उपयोग हल्ला करण्यास होई. रथाच्या मागे व मध्ये पायदळ भालेकरी असत. या आडनावाच्या प्रसिद्ध व्यक्ती भालेकर प्रभाकर भालेकर : संगीतकार
वर्ग:निःसंदिग्धीकरण पाने
ज्ञानेश भालेकर
ज्ञानेश भालेकर हे एक मराठी चित्रपट दिग्दर्शक, निर्माते आणि कथा पटकथा संवाद लेखक आहेत.
चित्रपट
धोंडी चम्प्या एक प्रेमकथा कथा पटकथा संवाद दिग्दर्शन
भालेकरांच्या दूरचित्रवाणी मालिका
आंबट गोड (दिग्दर्शन) साहेब बीवी आणि मी (दिग्दर्शन) कोपरखळी (दिग्दर्शन) कॉमेडी डॉट कॉम (दिग्दर्शन) तीन तेरा पिंपळझाड (दिग्दर्शन)
वर्ग:मराठी भाषेमधील चित्रपट दिग्दर्शक
मोहपाडा (कळवण)
मोहपाडा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील कळवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:कळवण तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
तेहरी गढवाल जिल्हा
तेहरी गढवाल जिल्हा हा भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक जिल्हा आहे.
याचे प्रशासकीय केंद्र नवे तेहरी येथे आहे.
वर्ग:तेहरी गढवाल जिल्हा वर्ग:उत्तराखंडमधील जिल्हे
बोंबील
बोंबील (शास्त्रीय नाव: Harpadon nehereus, हार्पेडन नीहेरस ; इंग्लिश: Bombay duck, बॉंबे डक ;) या नावाने ओळखला जाणारा मासा अरबी समुद्रात कच्छपासून मुंबईच्या दक्षिणेस अलिबाग, मुरुड इत्यादी कोकणपट्टीच्या भागात तसेच बंगालच्या उपसागरातसुद्धा मिळतो. ब्रिटिश राजवटीत हा मासा इंग्रजीत बॉंबे डक या नावाने ओळखला जाऊ लागला. या नावाच्या व्युत्पत्तीबाबत अनेक दंतकथा प्रचलित आहेत्.
हा मासा ताजा, तसेच मीठ लावून सुकवून पण वापरला जातो. सुक्या बोंबलांना बोलीभाषेत काड्या म्हटले जाते. सुक्या बोंबलाची चटणी खवय्यांमध्ये लोकप्रिय आहे. या चटणीला माशांना येणारा वैशिष्ट्यपूर्ण दर्प येतो.
वर्ग:मासे
किशोरवय
किशोरवय किंवा किशोरावस्था (Adolescence; लॅटीनमधील adolescere म्हणजे मोठे होणे - to grow up) म्हणजे मोठे होण्याचा काळ. किशोरवय हा अपरिपक्व मुलाचे (कुमाराचे) पूर्ण वाढ झालेल्या प्रगल्भ तरुणात रूपांतर होण्याच्या प्रक्रियेचा कालखंड होय. माणसाची वाढ व विकास हे जन्मापासून (त्याही आधी गर्भधारणेपासून) सुरू असले तरी त्यांच्या भ्रूण, बाळ/नवजात अर्भक, शिशु, बालक, कुमार, किशोर, तरुण, प्रौढ, वृद्ध इत्यादी अनेक टप्प्यांपैकी एका विशिष्ट संक्रमणाच्या कालावधीला किशोरवय म्हणतात व त्यातील लैंगिक विकासाच्या टप्प्याला पौगंडावस्था म्हणतात.
या काळात मुलींमधे आणि मुलांमधे शारीरिक, बौद्धिक, मानसिक आणि सामाजिक बदल होत असतात. या काळाच्या सुरुवातीस शरीरातील अंतःस्रावांमध्ये बदल होण्यास सुरुवात होते. त्यामुळे माणसाच्या लैंगिक विकासाला सुरुवात होते आणि त्याच बरोबर दुय्यम लैंगिक चिन्हेही दिसू लागतात.
किशोरवय
हा संक्रमणाचा कालखंड साधारणपणे पौगंडावस्थेपासून सुरू होतो व माणसाचे पूर्ण विकसित प्रौढ व्यक्तीत रूपांतर झाल्यावर संपतो. त्यामधे माणसाच्या शारीरिक, लैंगिक, मानसिकचा व सामाजिक वाढ व विकासाचा समावेश होतो. या प्रक्रिया थोड्या पुढे-मागे सुरू होत असल्याने व कमी-अधिक काळापर्यंत सुरू राहात असल्याने किशोरावस्थेची निश्चित व्याख्या करणे व कालमर्यादा ठरवणे अवघड आहे (व त्यामधे तज्ज्ञांत मतभेद आहेत). सर्वसामान्यपणे दहाव्या वर्षापासून सोळा ते वीस वर्षांपर्यंतच्या कालखंडाला किशोरावस्था मानण्यात येते. त्यातही मुलींत हा कालावधी मुलांपेक्षा आधी सुरू होतो व आधी संपतो (मुलींत १० ते १६ व मुलांत १२ ते १८ वर्षे). मुलाची सामाजिक-आर्थिक-कौटुंबिक परीस्थिती, पोषण, भोवतालचे वातावरण इत्यादींवरतो अवलंबून असतो (दारिद्ऱ्य व कुपोषणामुळे हा कालखंड उशीरा सुरू होतो). तो निरनिराळ्या ठिकाणच्या प्राकृतिक-सामाजिक-सांस्कृतिक वैशिष्ट्यांप्रमाणेही तो बदलतो. या कालखंडाची सुरुवात आता पूर्वीपेक्षा लवकर होत असली तरी, शिक्षणाचा लांबलेला कालावधी व पालकांवर अवलंबून असण्याचा वाढलेल्या काळ यांचा विचार केल्यास संपूर्ण व स्वयंपूर्ण पुरुष/स्त्री बनायला आता खूपच जास्त वेळ लागतो.
किशोरावस्थेतील लैंगिक विकासाच्या कालावधीला पौगंडावस्था (Puberty) असे म्हणतात. मेंदूमधून विशिष्ट वयात येणाऱ्या संदेशांनुसार उत्तेजित झालेल्या अंतःस्रावी ग्रंथींच्या नियंत्रणाखाली हा लैंगिक गुणधर्मांचा व लैंगिक अवयवांचा विकास होतो व व्यक्ती पुनरुत्पादनक्षम बनते.
किशोरवयातील बदल
किशोरवयातील बदलांचे शारीरिक बदल, मानसिक बदल, बौद्धिक बदल व सामाजिक बदल असे वर्गीकरण करता येईल. किशोरवयात मुलांमधे (मुलगे व मुली) होणारे बदल खालिलप्रमाणे आहेत.
सर्वसाधारण वाढ व विकास
पूर्णत्वाकडे जाणारी शारीरिक वाढ आणि निरनिराळ्या अवयवांचा परिपक्वता आणि प्रौढत्वाकडे होणारा विकास या प्रकारे या वयात शारीरिक बदल होतात.
त्वचा व केस:
त्वचा व केसांत बदल होतात. त्वचेतील घर्मग्रंथींच्या व तैलग्रंथींच्या प्रमाणात वाढ झाल्याने मुलाच्या व मुलीच्या शरीराला वैशिष्ट्यपूर्ण वास येतो व तारुण्यपीटिका येतात. मुलाचे केस राठ व कडक होतात व मुलीचे केस मऊ होतात. पूर्वी जवळजवळ न दिसणारी लव असलेल्या शरीराच्या अनेक भागांवर (जननेंद्रियावर) नव्याने लांब राठ व जास्त कुरळेपणा असणारे केस येतात. मुलांत व मुलींत ही केसांची वाढ वैशिष्ट्यपूर्ण असते (दुय्यम लैंगिक बदल).
आवाज:
आधी (कुमारवयात) मुलगा व मुलीचा आवाज साधारण सारखाच असतो. पण किशोरवयात आवाजात बदल होतात. दोघांतही कवटीच्या हाडांतील पोकळ्यांची (Sinuses) व मुलांमधे स्वरयंत्राची वाढ होते. त्यामुळे मुलाचा आवाज खालच्या पट्टीतील घुमणारा व घोगरा होतो व मुलीच्या वरच्या पट्टीतील आवाजात गोडवा व गोलवा येतो.
अंतःस्रावी ग्रंथींचा विकास
मेंदूतील अधश्चेतकाकडून (:en:Hypothalamus|Hypothalamus)येणाऱ्या संदेशांमुळे पोष ग्रंथी (Pituitary gland) उत्तेजित होते. तिच्यातून स्रवणाऱ्या पोषी संप्रेरकांच्या चालनेमुळे व नियंत्रणाखाली इतर अंतःस्रावी ग्रंथींचा (अवटु ग्रंथि, अधिवृक्क ग्रंथी , प्रजनन ग्रंथी , इ.) विकास होतो. त्यांतून स्रवणाऱ्या संप्रेरकांच्या चालनेमुळे व नियंत्रणाखाली संपूर्ण शरीरात अनेक बदल होतात.
मेंदूची वाढ व विकास
मेंदूची जवळजवळ ९५% वाढ कुमारवयापर्यंतच झालेली असते. उरलेली वाढ (शेवटचे ५ ते १०%) व मुख्यतः विकास किशोरवयामधे पूर्ण होतो. किशोरवयातील वैशिष्ट्यपूर्ण बौद्धिक विकास व मानसिकता हा मेंदूच्या मुख्यतः अधिमस्तिष्क या भागाच्या वाढ व विकासाचा परिणाम असतो. अधिमस्तिष्काच्या करड्या भागातील चेतापेशींची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढते. त्याचबरोबर चेतातंतुमय पांढऱ्या भागातही वाढ होते. यामुळे चेतापेशींतील परस्पर-संपर्कात व संदेशवहनात मोठ्या प्रमाणात वाढ होते.
दोन चेतातंतूंतील संदेशवहन चेतातंतू-जोडणीमधे (Synapse) विशिष्ट रासायनिक संकेतांमार्फत होते. जन्मापासून कुमारावस्थेपर्यंत येणारे अनेक प्रकारचे व असंख्य अनुभव, त्यांचे विश्लेषण, त्यांचा अर्थ लावणे, त्यांची स्मृती ठेवणे व त्यांना प्रतिक्रिया देणे, इत्यादी कामांसाठी मेंदूमधे अशा असंख्य जोडण्या तयार झालेल्या असतात. त्या सर्वांचाच पुढे उपयोग असतो असे नाही. शिवाय त्यांच्या पसाऱ्यामुळे व गुंत्यामुळे मेंदूची कर्यक्षमता कमीच होते. अशा अतिरिक्त व अनावश्यक जोडण्या ओळखून त्यांतील संदेशवहन बंद करण्याचे आणि उपयुक्त व आवश्यक जोडण्या अधिक सक्षम करण्याचे काम किशोरवयात होते. याला चेतातंतू-जोडण्यांची छाटणी (Synaptic Pruning) असे म्हणतात. यामुळे एका दृष्टीने मेंदूची मशागत किंवा सफाई होते; भावी आयुष्याला आवश्यक व मार्गदर्शक संस्कारांचे रक्षण होते व मेंदूच्या कार्यक्षमतेत वाढ होते.
या सर्वांमुळे अधिमस्तिष्क व मेंदूचे इतर भाग यांमधील संदेशवहन व संपर्कात मोठ्या प्रमाणात वाढ होऊन ते अधिक जलद होतात व त्यांची कार्यक्षमता वाढते. यामुळे माहितीचे (मुख्यतः धोक्यांचे) योग्य विश्लेषण करणे व अर्थ लावणे; उत्स्फूर्त भावनांवर नियंत्रण ठेवणे; भावी आयुष्याचे नियोजन करणे व निर्णय घेणे या क्षमता वाढतात. या सर्वांमुळे वर्तणुकीवर मुख्यतः प्रतिबंधात्मक नियंत्रण येते.
लैंगिक वाढ व विकास
मेंदूतील अधश्चेतकाकडून येणाऱ्या संदेशांमुळे उत्तेजित झालेल्या पोष ग्रंथीच्या चालनेमुळे व नियंत्रणाखाली प्रजननग्रंथींची (मुलांमधे वृषण व मुलींमधे बीजांडकोष) वाढ होते व त्यांचे कार्य (स्त्रीबीज व शुक्रजंतूंची निर्मिती आणि विशिष्ट संप्रेरकांची निर्मिती) सुरू होते. या संप्रेरकांच्या चालनेमुळे व नियंत्रणाखाली मुलगा व मुलीच्या लैंगिक अवयवांची वाढ व विकास होतो. या बदलांबरोबरच दुय्यम लैंगिक अवयवांची वाढ होते व बाह्यतः दुय्यम लैंगिक चिन्हे दिसू लागतात.
किशोरवयातील याच लैंगिक विकासाच्या कालखंडाला पौगंडावस्था असे म्हणतात. परिणामी या कालखंडाच्या शेवटी मुलगा व मुलीचे किशोरावस्थेमधून पूर्ण विकसित तारुण्यावस्थेत रूपांतर होते व दोघांमधेही प्रजननक्षमता निर्माण होते.
मानसिक–भावनिक बदल
इसवी सनाच्या १९०० सालानंतर किशोरवयाच्या मानसशास्त्राचा औपचारिक अभ्यास सुरू झाला. पण १९८० सालापर्यंत त्याचा भर या वयातील वर्तणुकीचे आकृतीबंध समजावून घेणे आणि त्यांचे वर्णन करणे यावरच होता. त्यानंतर, विशेषतः मेंदूच्या कार्याबद्दल अधिक ज्ञान व्हायला लागल्यानंतर, या वर्तणुकीचे स्पष्टीकरण देण्याचा प्रयत्न होऊ लागला. अनेक मानसशास्त्रज्ञांच्या अभ्यासानंतर आता किशोरवयातील वर्तणूक आणि त्यामागची कारणे समजू लागली आहेत.
नाविन्याची ओढ व नवनिर्मितीच्या इच्छेमुळे या वयातील मुले उत्साही पण अस्वस्थ, अस्थिर व स्वप्नाळू वृत्तीची वाटतात. पण त्यांचा वैचारिक व भावनिक स्थिरपणाकडे प्रवास सुरू असतो. त्यांना स्वतःचे, स्वतःच्या बाह्य जननेंद्रियांचे व त्यांच्या कार्याचे, भिन्नलिंगी व्यक्तींचे, भोवतालच्या जगाचे, नावीन्याचे, अज्ञाताचे व भविष्याचे प्रचंड कुतूहल असते. त्यांना नवीन गोष्टी करून बघण्याची, नवीन अनुभव घेण्याची व शोध घेण्याची तीव्र इच्छा (व कामेच्छा – बाह्य जननेंद्रियांचा वापर करून बघण्याची इच्छा) असते (पौगंडावस्था).
ती अधिक साहसी, बेधडक, बेदरकार व निर्भय असतात व संकटाला/प्रश्नाला भिडण्याची त्यांची वृत्ती असते. पण त्याचबरोबर धोक्याचे मोजमाप करून व पारखून धोका पत्करण्याच्या क्षमतेचा विकास करण्याचा व वाढते शारीरिक व मानसिक ताण-तणाव सहन करण्यासाठी सहनशक्ती वाढवण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो.
त्यांना सतत शंका येतात व प्रश्न पडतात. त्यांची उत्तरे शोधण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो. न कळणाऱ्या गोष्टींनी ती अस्वस्थ होतात व न पटणाऱ्या गोष्टींसाठी वादविवाद (भांडणे-मारामाऱ्या) करतात. विसंगत व विसंवादी गोष्टींनी त्यांचा वैचारिक व भावनिक गोंधळ उडालेला असतो पण त्यातून बाहेर पडण्याचा ती प्रयत्न करत असतात. सत्य पडताळून पाहाण्याचा त्यांचा प्रयत्न असतो. एखादी गोष्ट जशीच्या तशी, कुणी सांगितली म्हणून, स्वीकारण्यास ती तयार नसतात. म्हणून त्यांच्या स्वभावात बंडखोरी येते, ती इतरांच्या अधिकाराला आव्हान देतात व व्यवस्थेविरुद्ध वर्तणूक करतात. या वयातील मुलाचे वडिलांबरोबर व मुलीचे आईबरोबर पटत नाही या त्यांच्या आई-वडिलांबरोबरच्या नात्यात व वर्तणुकीत झालेल्या बदलात हीच गोष्ट दिसते.
परंतु या वरील वृत्तींमुळे व बदलांमुळे किशोरवयातील मुले एकीकडे न ऐकणारी, अनादर करणारी, उद्धट, हातबाहेर गेलेली, बेफिकीर व बेदरकार वाटतात (विशेषतः मुलगे) तर दुसरीकडे ती हळवी, स्वप्नाळू, अस्थिर, भेदरलेली, प्रलोभनांना पटकन बळी पडू शकणारी वाटतात व ती धोक्यांना बळी पडण्याची शक्यता वाढते (विशेषतः मुली). पण दोन्ही प्रकारच्या वृत्तींचे वेगवेगळ्या संदर्भात वेगवेगळ्या प्रमाणातील मिश्रण प्रत्येक मुलात आढळते.
कुमारवयाच्या शेवटी व किशोरवयाच्या सुरुवातीला भिन्नलिंगी व्यक्तीचा तिरस्कार व राग वाटू लागतो. नंतर त्याचे रूपांतर ईर्षा व स्पर्धेत होते आणि नंतर भिन्नलिंगी व्यक्तीचे आकर्षण वाटू लागते (पौगंडावस्था). या वयात इतरही अनेक गोष्टींचे आकर्षण वाटते. पण आदर्शवाद, निरनिराळ्या आदर्शवादी विचारसरणी, भव्य गोष्टी यांचेही आकर्षण असते. आदर्श-व्यक्ती आणि त्याचबरोबर बंधने झुगारणाऱ्या, बंडखोर, वेगळ्या वाटेने चालणाऱ्या (क्रांतिकारी व गुन्हेगारी वृत्तीच्या अशा दोन्ही) व्यक्तींबद्दलही त्यांना आकर्षण वाटते.
या सर्व गुंतागुंतीच्या बदलांमुळे किशोरवयाच्या शेवटी मुलाच्या मनातील कल्पना, संकल्पना, विचार व भावना यांना स्पष्टता येऊन त्या दृढ होत जातात आणि त्या मुलाच्या पुढील संपूर्ण आयुष्यावर परिणाम करतात.
रॉबर्ट लेवंडोस्की
रॉबर्ट लेवंडोस्की (Robert Lewandowski; २१ ऑगस्ट १९८८, वर्झावा) हा एक पोलिश फुटबॉलपटू आहे. लेवंडोस्की सध्या जर्मनीच्या बोरूस्सीया डोर्टमुंड व पोलंडसाठी फुटबॉल खेळतो.
किशोरवय
बौद्धिक बदल
या वयातील वैशिष्ट्यपूर्ण मानसिकता, विचारांची पद्धत व वागण्याची पद्धत हे या वयातील बौद्धिक बदलांचेच परिणाम म्हणता येतील.
रॉबर्ट लेवंडोस्की
वर्ग:पोलंडचे फुटबॉल खेळाडू वर्ग:इ.स. १९८८ मधील जन्म वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
किशोरवय
वैचारिक बदल
अधिमस्तिष्काच्या विकासामुळे मुलांच्यात वैचारिक बदल होतात. त्यांची बौद्धिक झेप वाढते व ती विचार करू लागतात. त्यांच्या विचारांत तार्किकता येऊ लगते. त्यांना नव्या कल्पना सुचतात. मुख्यतः नातेसंबंध, समाजव्यवस्था, धर्म, नीती, योग्य-अयोग्य, न्याय-अन्यय, खरे-खोटे, राजकारण इ. संबंधी; तसेच सत्याच्या सापेक्षतेसंबंधी व एकूणच विचारप्रक्रियेसंबंधीही नवे, संकल्पनात्मक, अमूर्त व मूलभूत विचार ती करू लागतात. वर्तमान परीस्थिती, तिची भूतकाळाशी पडताळणी व भविष्य-नियोजन यांसाठीही ती विचार करतात. ती अनेक गोष्टी पडताळून पाहात असतात व त्यांतून अर्थ शोधत असतात. साहजिकच या काळात त्यांच्यात वैचारिक अस्थिरता व चलबिचल; भावनिक गोंधळ आणि वागण्यात उत्स्फूर्तता दिसते. पण त्यातूनच त्यांच्यात अस्थिरतेवर नियंत्रण, तार्किक विचारक्षमता, भावनिक संतुलन व निर्णयक्षमता येते. अर्थातच, या वयात मुले योग्य व्यक्तींच्या सहवासात राहिल्यास, त्यांच्यावर चांगले संस्कार झाल्यास व त्यांना योग्य मार्गदर्शन मिळाल्यास हे घडणे सोपे व शक्य होते. अन्यथा त्यांच्यातील वैचारिक गोंधळ वाढतो, विचारांतील तार्किकता कमी होते, निर्णयक्षमता कमी होते व भावनिक दृष्ट्या ती अस्थिर व कमकुवत राहू शकतात.
या वयात मुलगा व मुलगी यांच्या विचार करण्याच्या पद्धतींत व विषयांत फरक पडतो. मुलगे विशेषतः शिक्षण, संरक्षण, सामाजिक-राजकीय-आर्थिक-जागतिक परीस्थिती, पितृत्वभावना यांविषयी व्यावहारिक व जास्त तार्किक स्वरूपाचा विचार करतात. मुली आकर्षक दिसणे, नटणे, संसार, मुले, पोषण, संस्कर, संस्कृती, स्थैर्य, मातृत्वभावना इत्यादींसंबंधी व जास्त भावनिक स्वरूपाचा विचार करतात व कल्पनांत जास्त रमतात.
आकलनात्मक बदल
मुलांचे सर्वसाधारण आकलन या वयात वाढते. त्याचबरोबर गुंतागुंतीच्या, संकल्पनात्मक, सैद्धांतिक व अमूर्त गोष्टींसंबंधीच्या विचारांच्या किंवा कल्पनांच्या आकलनाची त्यांची क्षमताही वाढते.
स्वसंकल्पना:
या वयातील मुले मुख्यतः स्वतःचे स्थान निर्माण करण्याचा प्रयत्न करत असतात. याची सुरुवात स्वतःला ओळखण्याचा प्रयत्न करण्यापासून होते. मुले स्वतःचा आणि स्वतःच्या प्रतिमेचा (स्व-संकल्पना – मला कसे आणि कोण व्हायचे आहे?) विचार करू लागतात आणि स्वतःपासून स्वतःच्या प्रतिमेपर्यंत (प्रत्यक्षापासून आदर्शापर्यंत) व्यक्तिमत्त्व विकास घडवण्याचा प्रयत्न करतात.
किशोरवयातील प्रणय(प्रेमभावनाविष्कार) व प्रेमसंबंध:
किशोरवयातील प्रेमभावनाविष्कार 12-13 वर्षे वयापासून दिसू लागतात आणि कमी-अधिक कालावधीचे प्रेमसंबंधही (व्यक्त किंवा अव्यक्त) त्यानंतर दिसू लागतात. वाढत्या वयाबरोबर प्रेमसंबंधांच्या कालावधीतही सर्वसाधारणपणे वाढ होताना आढळते. संपूर्ण किशोरवयाच्या कालावधीत एकूण समज वाढते आणि लैंगिक आणि सामाजिक प्रगल्भपणा वाढत जातो त्याचे हे लक्षण असावे. कारण दीर्घकाळ टिकणाऱ्या नात्यासाठी समज आणि प्रगल्भपणा आवश्यक असतो. स्वतःबद्दल सकारात्मक प्रतिमा, आत्मसन्मान व प्रौढ वयातील प्रेमसंबंधात गुणात्मक खोली येण्यासाठीही हे आवश्यक असावेत.
किशोरवयातली मुले सहसा त्यांच्याच परिसरातील, समाजातील, जाती-धर्मातील व्यक्तीशी संबंध जोडू पाहातात. याला अपवाद म्हणून काही व्यक्ती विशेषतः मुली या बाबतीत भिन्नतेच्या शोधात असतात. बहुतेक मुले त्यांच्याच वयाच्या जोडीदाराबरोबर जोडी जमवण्याचा प्रयत्न  करत असली तरी मुलांना वयाने थोडा लहान तर मुलींना वयाने थोडा मोठा जोडीदार हवा असतो.
किशोरवयातील लैंगिकता:
एकूण मानवी लैंगिकतेमधील किशोरवयातील लैंगिक भावना, वर्तणूक आणि विकासाला ’किशोरवयातील लैंगिकता’ असे म्हणतात. किशोरवयाच्या कालखंडातील जीवनावश्यक म्हणता येईल इतका हा महत्त्वाचा पैलू आहे. ती व्यक्ती राहाते त्या समाजातील प्राकृत वर्तणुकीबद्दलच्या कल्पना, रूढी व रीतिरिवाज; सामाजिक बंधने व नीतिनियम; व्यक्तीचे लैंगिक व्यक्तित्व आणि लैंगिक अभिमुखता यांचा सर्वसाधारणपणे या पैलूवर प्रभाव असतो.
माणसामधे लैंगिक इच्छा साधारणपणे किशोरवयापासून सुरू होते. लैंगिक संप्रेरके (टेस्टोस्टेरॉन व ईस्ट्रोजेन्स) लैंगिक अवयवांचा विकास घडवतात त्याचप्रमाणे ती विचारप्रक्रिया आणि भावनांवरही प्रभाव टाकतात. लैंगिक विषयात रस, लैंगिक विचार व भावना, लैंगिक आकर्षण, हस्तमैथुन किंवा समागम या प्रकारे ती व्यक्त होते. पण प्रत्यक्ष समागमामधे नको असलेली गर्भधारणा आणि एड्ससह सर्व लैंगिक रोग यांचा धोका असतो.
हे धोके वाढतात याचे कारण किशोरवयात शारीरिक प्रगल्भता येत असली तरी मेंदूचा, विशेषतः अधिमस्तिष्क आणि अधश्चेतक या स्वतःवर नियंत्रण ठेवणाऱ्या व धोक्याचे विश्लेषण करणाऱ्या भागांचा, पूर्ण विकास झालेला नसतो. तो जवळजवळ 25 वर्षे वयापर्यंत चालू असतो.
लैंगिक व्यक्तित्व:
स्वतःबद्दलची लैंगिक संकल्पना तयार होणे व त्यानुसात लैंगिक व्यक्तित्व घडणे ही किशोरवयातील विकासाची महत्तवाची पायरी आहे. या वयात व्यक्ती आपल्याला आत्तपर्यंत आलेल्या अनुभवांचे (लैंगिक आणि इतरही) अन्वयार्थ लावत असते आणि त्यांची सुसंगत मांडणी करत असते. त्यानुसार तिचा लैंगिक दृष्टीकोन बनतो व ती आपल्या आत्ताच्या व भविष्यातील लैंगिक वर्तनाची दिशा ठरवते.
स्वतःबद्दल लैंगिक आदर (स्वतःच्या पुरुष किंवा स्त्री असण्याबद्दाल समाधान व अभिमान) हा लैंगिक व्यक्तित्वाचा सकारात्मक भाग आहे. तो नसेल तर लैंगिक चिंता ही नकारात्मक भावना व्यक्तीच्या मनात निर्माण होते.
लैंगिक अभिमुखता:
सम किंवा भिन्न प्रकारच्या लैंगिक व्यक्तित्वाच्या व्यक्तीकडे असणारा एखाद्या व्यक्तीचा कल किंवा व्यक्तीला वाटणारे लैंगिक आकर्षण म्हणजे लैंगिक अभिमुखता.
अलीकडच्या काळात अनेक मानसविकृतीतज्ज्ञांच्या अभ्यासातून किशोरवयात या अभिमुखतेचा व व्यक्तित्वाचा कसा विकास होतो हे समजू लागलेले आहे. लैंगिक वृत्तीच्या विकासाचे अनेक मार्ग असण्याची शक्यता असून एखादी व्यक्ती त्यातील कोणता मार्ग निवडते हे तिचे लिंग, कल व पौगंडावस्था सुरू होण्याचे वय यांवर अवलंबून असू शकते असे काही तज्ज्ञांना वाटते. 1989 साली ’ट्रॉइडन’ यांनी 'समलिंगी लैंगिक व्यक्तित्वाच्या विकासाचे चार टप्प्यांचे प्रारूप' सुचवले. पण या प्रारूपाविषयी मतभेद आहेत आणि स्वतःची लैंगिक ओळख निर्माण होण्याच्या प्रक्रियेसंबंधी इतर कल्पनाही पडताळून पाहिल्या जात आहेत.
लैंगिक व्यक्तित्व- ओळखीच्या बाबतीत बहुतेक वेळा किशोरवय हेच आपल्या लैंगिक भावनांचा अर्थ समजण्याचे व कल कोणत्या दिशेला आहे याची ओळख व्हायला सुरुवात होण्याचे वय असते. बऱ्याच व्यक्तींच्या बाबतीत आपले लैंगिक व्यक्तित्व उघड करण्याचेही (coming out) हेच वय असते. पण जाणवणारी ओळख नाकारण्यासाठी काहीजण स्वतःला प्रश्न करत राहातात आणि भिन्नलिंगी व समलिंगी लैंगिक नातेसंबंधातील अनुभवांबाबत प्रयोग करत राहातात. अनेक व्यक्तिगत आणि सामाजिक कारणांमुळे अनेकांना समलिंगी व्यक्तित्वाचे वास्तव स्वीकारणे अवघड जाते. स्वतःचे लैंगिक व्यक्तित्व शोधताना भोवती असलेल्या भिन्नलिंगी (’प्राकृत’) लैंगिक व्यक्तित्वाच्या मित्र-मैत्रिणींच्या गराड्यात इतरांपेक्षा वेगळे असण्याचे व नाकारले जाण्याचे दडपण येते. समलिंगी व्यक्तित्व उघड करण्याचे काही मानसशास्त्रीय फायदे असले तरी खूप निर्बंध असलेल्या अनेक समाजांत व देशांत ते खूप धोक्याचेही असते. याचमुळे तरुण वयात आत्महत्या करण्याऱ्यांत समलिंगी व्यक्तींचे प्रमाण इरांपेक्षा खूप जास्त (जवळजवळ 4 पट) आढळते.
वाढते सामाजिक संबंध व सामाजिक वर्तन
या वयात मुलांचा समाजातील जास्त-जास्त घटकांशी संबंध येऊ लागतो. स्वतःच्या ओळखीतून निर्माण होणारी स्वयंकेंद्रित वृत्ती आणि वाढते सामाजिक संपर्क व संबंध यांच्या मिश्र प्रभावातून त्यांचे सामाजिक वर्तन घडत जाते. कुटुंबात, मित्रांत व समाजात आपला स्वीकार व्हावा पण त्याचबरोबर आपली विशिष्ट ओळख निर्माण व्हावी, आपल्याला महत्त्व मिळावे व आपले मत विचारात घेतले जावे असे त्यांना वाटते. स्वतःचे हक्क व कर्तव्ये; सामाजिक नातेसंबंध; योग्य सामाजिक वर्तन (आदर्श व वस्तुस्थिती); न्याय-अन्याय; नियम-कायदे; शिस्त-स्वयंशिस्त; इत्यादींसंबंधी ती विचार करत असतात व त्यानुसार आपले सामाजिक वर्तन ती तपासून पाहात असतात. त्यासाठी सर्वसंमत व समाजमान्य वर्तनाच्या विरुद्ध किंवा बंडखोर वर्तनही ती बऱ्याच वेळा करतात. त्यामुळे त्यांचे कुटुंबातील मोठ्यांशी (विशेषतः मुलीचे आईशी व मुलाचे वडिलांशी) मतभेद होतात. समाजात आपले विशिष्ट स्थान निर्माण करण्यासाठी त्यांचा हा प्रयत्न असतो. मुले त्यांचे स्वातंत्र्य आणि अधिकार प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न करतात तर मुली इतरांना (विशेषतः मित्र-मैत्रिणींना) आधार देणे व मदत करणे यातून स्वतःचे महत्त्व वाढवण्याचा प्रयत्न करतात.
वाढते सामर्थ्यः
या वयात सर्व प्रकारच्या शक्ती, क्षमता व सामर्थ्यांत वाढ होते. वाढत्या शारीरिक शक्तीचा उपयोग वाढत्या जबाबदाऱ्या पेलणे, मोठी कामे करणे, रक्षण करणे (स्वतःचे; अवलंबून असलेल्यांचे; इतरांचे – लहान, दुर्बल, अपंग इत्यादींचे; स्वतःच्या मालकीच्या गोष्टींचे व हितसंबंधांचे; इ.); कठीण प्रसंगांना तोंड देणे इत्यादींसाठी होतो. सहनशक्तीही वाढते. मानसिक शक्तींच्या विकासामुळे विचारपूर्वक निर्णयानुसार वर्तनासाठी निर्भयता, धैर्य, संकटाचे वेळी न डगमगणे, प्रश्नाला सामोरे जाणे इत्यादी क्षमतांची वाढ होते. बौद्धिक सामर्थ्य हे माणसाचे प्रमुख सामर्थ्य व वैशिष्ट्य आहे. या वयात ते वाढल्याने त्याचा उपयोग त्याला स्वतःला व समाजाला उपयोगी शिक्षण घेणे, स्वतःचा स्वतंत्र पण समाजाभिमुख विचार करणे, नवीन कल्पना करणे व नवनिर्मिती इत्यादींसाठी होतो.
या सर्व सामर्थ्यांच्या वाढीमुळे आत्मसन्मानाची जाणीव होते, तो वाढवण्यासाठी प्रयत्न केले जातात व आत्मविश्वासात वाढ होते. अर्थात, अती आत्मविश्वास, प्रौढी, घमेंड, दुसऱ्यांना कमी समजणे, त्यांना किंमत न देणे, त्यांच्यावर वर्चस्व गाजवणे इत्यादी गोष्टीही त्याबरोबर येऊ शकतात व या सर्व सामर्थ्यांच्या वाढीचा दुरुपयोगही केला जाऊ शकतो.
सामर्थ्यांच्या वाढीचा मुलावर/मुलीवर कसा परिणाम होणार ते या वयातील संस्कारांवर अवलंबून असते. किशोरवयीन मुले बाह्य शिस्तीचे पेक्षा स्व-शिस्ती कडे झुकलेले दिसतात. स्वतःस्वतच्या वर्तनाचे नियंत्रण करतो.
संदर्भ
वर्ग:जीवशास्त्र वर्ग:मानव वर्ग:शरीराच्या अवस्था वर्ग:वाढ व विकास वर्ग:आरोग्य
३५ (संख्या)
३५-पस्तीस  ही एक संख्या आहे, ती ३४  नंतरची आणि  ३६  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 35 - thirty-five
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
नरसापूर
नरसापूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील यवतमाळ जिल्ह्यातील कळंब तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथील हवामान उष्ण व कोरडे असून उन्हाळ्यात अतिउष्ण तर हिवाळ्यात अतिथंड असते.पावसाळ्यात मध्यम प्रमाणात पाऊस पडतो.
संदर्भ
वर्ग:कळंब तालुक्यातील गावे वर्ग:यवतमाळ जिल्ह्यातील गावे
सम्राट तुआनजोंग
सम्राट तुआनजोंग (नवी चिनी चित्रलिपी: 端宗; जुनी चिनी चित्रलिपी: 端宗; फीनयीन: duānzōng; उच्चार: तुआऽऽऽन्-जोंऽऽऽङ्ग) (जानेवारी ४ १२६८ - मे ८ १२७८) हा चीनवर राज्य करणारा आठवा सोंग वंशीय सम्राट होता.
वर्ग:चिनी सम्राट वर्ग:सोंग राजवंश वर्ग:इ.स. १२६८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १२७८ मधील मृत्यू
उधमसिंह नगर जिल्हा
उधमसिंह नगर जिल्हा हा भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक जिल्हा आहे. याचे प्रशासकीय केंद्र रुद्रपूर येथे आहे.
तराई भागातील या जिल्ह्यात सात तालुके आहेत.
वर्ग:उधमसिंह नगर जिल्हा वर्ग:उत्तराखंडमधील जिल्हे
गिरीश कुलकर्णी
गिरीश कुलकर्णी (जन्मदिनांक अज्ञात - हयात) हा मराठी चित्रपटांतील अभिनेता, पटकथाकार, निर्माता आहे. याने अभिनय केलेले वळू, देऊळ इत्यादी चित्रपट विशेष गाजले आहेत.
जीवन
गिरीश कुलकर्णी याने लातूरहून यंत्र अभियांत्रिकीचा डिप्लोमा अभ्यासक्रम केला. लातूरमध्ये शिकत असताना तो नाटकस्पर्धांत भाग घेत असे. डिप्लोमा झाल्यानंतर त्याने एका खासगी कंपनीत नोकरी पत्करली. मात्र काही काळानंतर नोकरी सोडून त्याने लेखनात कारकीर्द करण्याचा निर्णय घेतला.
बाह्य दुवे
वर्ग:मराठी चित्रपट अभिनेते
संजीवनी भेलंडे
संजीवनी भेलंडे ही हिंदी चित्रपटसृष्टीतील एक पार्श्वगायिका आहे.
भेलंडे,संजीवनी वर्ग:मराठी पार्श्वगायक वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
बागेश्वर
बागेश्वर भारताच्या उत्तराखंड राज्यातील एक शहर आहे.
हे शहर बागेश्वर जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:उत्तराखंडमधील शहरे वर्ग:बागेश्वर जिल्हा
सुरमई
सुरमई (शास्त्रीय नाव: Scomberomorus guttatus, स्काँबरोमोरस गट्टेटस; इंग्लिश: Indo-Pacific king mackerel, इंडो-पॅसिफिक किंग मॅकरेल; किंवा नुसतेच किंगफिश) हा बांगड्याच्या प्रकारांतील एक मासा आहे. हा मासा हिंदी महासागराच्या परिसरात आढळतो. ४५ किलोग्रॅम वजनापर्यंत वाढणारा सुरमई हा खाद्य मासा आहे.
बाह्य दुवे
वर्ग:मासे
लिथुएनिया
लिथुएनिया हा उत्तर युरोपामधील एक बाल्टिक देश आहे. लिथुएनिया हा भूतपूर्व सोव्हिएत संघाच्या घटक देशांपैकी एक आहे.
अँटनी व्हान लीवेनहोक
ॲंटनी व्हान लीवेनहोक (२४ ऑक्टोबर, १६३२- २६ ऑगस्ट) एक डच व्यापारी आणि वैज्ञानिक होता. त्याला सामान्यतः "सूक्ष्मजीवशास्त्राचा पिता" म्हणून ओळखले जाते.
लिथुएनिया
चतुःसीमा
लिथुएनियाच्या वायव्येस बाल्टिक समुद्र, उत्तरेला लात्व्हिया, आग्नेयेला बेलारूस व नैऋत्येला पोलंड हा देश व कालिनिनग्राद ओब्लास्त हा रशियाचा भाग आहे.
अँटनी व्हान लीवेनहोक
व्हान लीवेंहोक मायक्रोस्कोपीच्या क्षेत्रातील आणि वैज्ञानिक शास्त्राच्या रूपात सूक्ष्मजीवशास्त्राची स्थापना करण्याच्या दिशेने केलेल्या योगदानाबद्दल त्यांचे उत्कृष्ट कामकलेसाठी प्रसिद्ध आहेत.डच प्रांतातील डेल्फ्टमध्ये उदयास, व्हान लीवेंहोक यांनी आपल्या तरुणपणात एका ड्रॅपर म्हणून काम केले आणि १६५४ साली आपली स्वतःची दुकान स्थापन केली. त्यांना महानगरपालिकेच्या राजकारणामध्ये चांगले ओळखले गेले आणि अखेरीस लॅंडस्केकमध्ये स्वारस्य निर्माण झाले. त्याच्या हाती घेतलेल्या सूक्ष्मदर्शिकेचा वापर करून, तो सूक्ष्मजीव, ज्यात मूलतः प्राण्यांना (लॅटिन पशूक्ष = = "लहान प्राणी") असे संबोधले जाते, त्यांचे निरीक्षण व वर्णन करणे प्रथम होते. त्याच्या १६७० च्या शोध आणि आजपर्यंत अज्ञात सूक्ष्मजीव (किंवा सूक्ष्मजीव जीवन)चा अभ्यास देखील डच शोध आणि शोध ( १५९० ते १७२० चे दशक) याच्या सुवर्णयुगातील सर्वात लक्षणीय सिद्धांतांपैकी एक आहे, ज्याचा शोध डच शोध आणि मॅपिंग प्रमाणेच आहे. एक्सप्लोरेशन युग दरम्यान मोठ्या प्रमाणावर अज्ञात जमीनीवर आणि दक्षिणेकडील आकाश.केशिका मध्ये स्नायू तंतू, जीवाणू, शुक्राणूजन्य आणि रक्तवाहिन्यांचे सूक्ष्म निरिक्षण नोंदवणारे ते प्रथमही होते. व्हॅन लीवानवहोयेक यांनी कोणतीही पुस्तके लिहिली नाहीत; रॉयल सोसायटीच्या पत्रव्यवहाराच्या माध्यमातून त्यांच्या शोधांनी प्रकाशझोत उंचावला, ज्याने त्यांची पत्रे प्रसिद्ध केली.
वर्ग:सूक्ष्मजीवशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १६३२ मधील जन्म वर्ग:इ.स. १७२३ मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
लिथुएनिया
बाह्य दुवे
वर्ग:युरोपातील देश
क्यार्न्टन
क्यार्न्टन हे ऑस्ट्रिया देशातील सर्वात दक्षिणेकडील एक राज्य आहे.
वर्ग:ऑस्ट्रियाची राज्ये
संयुक्त अरब अमिरातीचा ध्वज
संयुक्त अरब अमिरातीचा ध्वज २ डिसेंबर १९७१ रोजी स्वीकारला गेला.
पापीती
पापीती (फ्रेंच: Papeete) ही ह्या फ्रान्सच्या दक्षिण प्रशांत महासागरामधील प्रांताची राजधानी व सर्वात मोठे शहर आहे. पापीती हे शहर ताहिती ह्या बेटावर वसले असून त्याची लोकसंख्या २६,०१७ इतकी आहे.
वर्ग:फ्रेंच पॉलिनेशिया
चमोली गोपेश्वर
हे शहर चमोली जिल्ह्याचे प्रशासकीय केंद्र आहे.
वर्ग:उत्तराखंडमधील शहरे वर्ग:चमोली जिल्हा
नेल्सन मंडेला
नेल्सन रोलिह्लाह्ला मंडेला (१८ जुलै, १९१८ - ५ डिसेंबर, २०१३) हे दक्षिण आफ्रिकेचे स्वातंत्र्यसेनानी व राष्ट्राध्यक्ष होते.
दक्षिण आफ्रिकेचे राष्ट्राध्यक्ष वर्ग:भारतरत्‍न पुरस्कारविजेते वर्ग:इ.स. २०१३ मधील मृत्यू वर्ग:इ.स. १९१८ मधील जन्म वर्ग:प्रेसिडेन्शियल मेडल ऑफ फ्रीडम विजेते वर्ग:पुरुष चरित्रलेख वर्ग:नोबेल शांतता पारितोषिकविजेते
मोकभाणगी
मोकभाणगी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नाशिक जिल्ह्यातील कळवण तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
येथे मार्चच्या मध्यापासून जूनच्या पूर्वार्धापर्यंत उन्हाळा असतो. उन्हाळ्यात हवामान सामान्यतः उष्ण असून तापमान ३८ ते ४० सेल्सीअसपर्यंत असते.जून महिन्याच्या मध्यापासून पावसास सुरुवात होऊन ऑक्टोबरच्या मध्यापर्यंत पावसाळा असतो. सर्वसाधारण नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी या काळात थंडी असते.वार्षिक सर्वसाधारण हवामान उष्ण व विषम असते.वार्षिक पर्जन्यमान ९५० मि.मी.पर्यंत असते.
संदर्भ
वर्ग:कळवण तालुक्यातील गावे वर्ग:नाशिक जिल्ह्यातील गावे
माळी
माळी ही भारतात आढळून येणारी एक शेतकरी समाजातील जात आहे. हा समाज पारंपरिकपणे मळे लावणारा किंवा मळेवाला म्हणून काम करत होता. माळी समाजात अनेक पोटजाती आहेत. माळी उत्तर भारतात, पूर्व भारतात तसेच नेपाळमध्ये, महाराष्ट्रात आणि तराई प्रदेशात आढळतात. महाराष्ट्रामध्ये माळी जात ही इतर मागास वर्ग (ओबीसी) प्रवर्गात येते. माळी समाज हा मुखत्वे शेती करणारा कुणबी समाजाशी साम्य असलेला समाज आहे. काही ठिकाणी हा समाज बलुतेदार आहे तर काही ठिकाणी अलुतेदार आहे. सर्व माळी उपजातींचा मूळ उगम, संस्कृती, इतिहास किंवा सामाजिक स्थितीत समानता नसते. राजस्थानचा राजपूत माळी, राजपूत यांच्यातील गट आहे आणि १८९१ च्या मारवार राज्यातील जनगणना अहवालातील राजपूत उपवर्गाच्या अंतर्गत समाविष्ट होते.
उगम
क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, कविटकर, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमात असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले. त्यातून'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात मुंढेकर लिंगायत माळी, फूल माळी, राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी, मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते.
मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, कारण बऱ्याच गावातील पाटीलकी यांच्याकडे आढळते. पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. {मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे.}
या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हटले जाते.
फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा माळ्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे. क्षत्रिय माळी- क्षात्रधर्म या ग्रंथात क्षत्रिय माळी समाजाबद्दल सविस्तर माहिती देण्यात आली आहे. उत्तर भारतात मालव, मोहेल, यादव, सोळंकी, चव्हाण, पवार, वाघेला, ही मुळे मराठा व राजपूत यांच्या कुळगोत्रातील जमाती असून परकीय आक्रमणामुळे देशोधडीला लागले. अन्य प्रांतात जाऊन त्यांनी मळा किंवा शेती काम करावयास सुरुवात केली म्हणून त्यांना माळी असे संबोधण्यात येऊ लागले.
त्यातून 'क्षत्रिय माळी' ही माळी समाजाची पोटजात मानली जाऊ लागली. याशिवाय त्यांच्यात राजपूत माळी, सैनी माळी, माशीमाळी, काशीमाळी, जिरेमाळी, हळदी माळी आदि पोटभेद पडले. सर्व माळी क्षत्रियांचे गोत्र आणि आडनावे आणि वंश हे राजपूतांचे आणि मराठय़ाचे एक असल्याने शहाण्णव कुळात त्यांची आडनावे आहेत. क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी, मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि. मुस्लिम समाजातील बागवान हे पूर्वीचे माळी असल्याचे सांगण्यात येते.बहुतांश माळी समाज आज हा शेतीविषयक व्यवसाय करत आहे.
पौराणिक आख्यायिका
नवखंड पुष्कराज मध्ये भगवान ब्रम्हदेवाचे मंदिर आहे,त्या ठिकाणी महायज्ञाचे आयोजन केले होते, तेथे ३३ कोटी देव व शंकर आणि पार्वतीसुद्धा बसले होते. महादेवाने आपल्या अंगाचा मळ काढला व यज्ञात टाकला यज्ञातून तेजस्वी पुरुष निर्माण झाला. त्या पुरुषाचे तेज सूर्याप्रमाणे होते, व त्याच्या हातामध्ये पांढरे फूल होते. त्याचे तेज पाहून देवलोक घाबरले. नारद मुनींनी विचारले की हा तेजस्वी पुरुष कोण आहे ? तर भगवान ब्रह्मदेवांनी महादेवांना विचारले,की हा तेजस्वी पुरुष कोण ? तेव्हा महादेवांनी सांगितले की, माझ्या मळापासून तयार झालेला हा पुरुष सदैव हातामध्ये पांढरे फूल घेऊन माळी समाजात जन्म घेईल. तेव्हापासून माळी समाजाची उत्पत्ती झाली. माळी हा शब्द माला (संस्कृत)या शब्दापासून बनला आहे.
माळी समाजातील पोट जाती व इतिहास
महाराष्ट्रातील माळी समाज हा कोणत्याही एका शाखेच्या नसून अनेक पोटजाती आणि शाखा, पोटशाखा यांचा समावेश त्यात आहे. महाराष्ट्रात प्रामुख्याने फुलमाळी, क्षत्रिय माळी, वनमाळी, पानमाळी, डांगमाळी, हळदीमाळी, जिरेमाळी, गासेमाळी, काशी माळी, काचमाळी, कोसरे माळी, मरार माळी, पहाड माळी, लोणार माळी, पंचकळसी, चौकळशी, आगारी माळी, लिंगायत माळी आदि पोट जाती व शाखा आढळतात.
मराठा माळी-मराठा माळी हे कुणबी असावेत, पुढे धंद्यावरून वेगळी जात बनली. त्यांच्यात फुलमाळी, अद्यप्रभू, अद्यशेटी, बावणे, हळदे, जिरे, काच, कडू, क्षीरसागर, साचणे,लिंगायत, पदे, उंडे आदि तेरा पोटभेद आहेत. मात्र यात प्रामुख्याने फुलमाळी, हळदे, जिरे, काच माळी यांची संख्या जास्त आहे. माळी समाज समानतेचा संदेश देतो आणि उच्च आणि नीच असा भेद करत नाही.
फुलमाळी हे फुलांचा व्यवसाय करणारे असून, त्यांनाच सावतामाळी असेही म्हणतात. या समाजातील लोक आपल्या पागोट्याला फुलांचा गुच्छा लावत नाहीत. तसेच चप्पल बुटांवर फुलांची नक्षी काढत नाहीत. जिरे माळी हे जिरे पिकवीत तर हळदे माळी हे हळद पिकवीत. त्यांना त्यानुसार पोटजातीचे नाव मिळाले असावे, असे म्हटले जाते. फुले, फळे, भाज्या, ऊस, हळद, जिरे आदि बागायती पिके काढणे हा त्यांचा मुख्य व्यवसाय आहे.
३६ (संख्या)
३६-छत्तीस  ही एक संख्या आहे, ती ३५  नंतरची आणि  ३७  पूर्वीची नैसर्गिक संख्या आहे. इंग्रजीत: 36 - thirty-six.
हे सुद्धा पहा
वर्ग: पूर्णांक संख्या
माळी
माळी समाजातील पोट जाती व इतिहास
क्षत्रिय माळी समाजाचे पोटभेद असे. सैनी, श्रीमाळी, वीरमाळी, करमाळी, गंधमाळी, मालव, मालो, माला, काछी, दासी, दोसी, बागवान, राऊत, सागर, आहार, अहरी, अंध, अंदी, मैना कहार, खईरा, वाघीलवाल आदि.
मुंढेकर माळी समाज
अकराव्या शतकामध्ये काही राज्यांमध्ये देवपूजा करणारा तसेच गावकी करून पोट भरणारा माळी समाज हा सातारा जिल्ह्यातील मुंढे ग्रामी आज ही असलेला आढळतो. म्हणून त्यांना मुंढेकर माळी असे संबोधले जाते.तो शंकराची पूजा करतो.पुढे त्यांनी लिंग दिक्षा परिधान करून भगवान शंकराचे मंदिर चौदाव्या शतकात स्थापन केले.लिंगायत माळी म्हणून मुंढे ग्रामी ते आजही प्रचलित आहेत. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या हिंदवी स्वराज्यामध्ये यमाजी माळी, कोताजी माळी, सावळा माळी, इत्यादी निष्ठावंत मावळे होऊन गेले. त्यांचे वंशज आजही छत्रपती शिवरायांशी निष्ठा असलेचे प्रमाण देतात.
माळी समाजातील काही जिल्हानिहाय आडनावे
माळी समाजाची जिल्हा निहाय आडनाव यामध्ये प्रामुख्याने आढळली जाणारी नावे आहेत. माळी समाजाची वंशावळ लिहणारे भाट काही वर्षांच्या अंतराने महाराष्ट्रात येतात. आणि वंशावळ लिहितात .खालील यादीत काही आडनावे नसतील.उपलब्ध स्रोतांवरून ही नावे घेतली आहेत.
१. नाशिक : काळोखे , हराळे, साचणे,माळी,खैरे, गीते, जाधव, भुजबळ, वाघ, महाजन, सुरसे, वझरे, कोठुळे, बोराडे, पाचोरे, थोरात, राउत, तिडके, वाघ, मंडलिक, गायकवाड, काठे, वनमाळी, गांगुर्डे, भडके, मोटकरी ,नाईक, नवगिरे, जगझाप, भांबरे, हिवाळे, उबाळे, रानमाळी, गवळी, वेरुळे, रहाणे, वायकांडे, पगार, निकम, मोहन, तांबे, ताजने, बनकर, सोनवणे, शिंदे, तुपे, कांबळे, मौले, ताठे, निकम, काश्मिरे, उगले, शेवकर, गायखे, खसाळे, जपुलकर, जेजुरकर, विधाते, खोडे, भंदुरे, शेवाळे, लोणारे, साळवे, शेरताठे, बच्छाव, पुंड, नवले, रासकर, कमोद, खैरनार, पैठणकर,, शेलार, जगताप, फरांदे, जंजाळे, वेलजाळी, एनडाइत, आहेर, बागुल, थालकर, मोकल, म्हैसे, भालेराव, फुलारे, लोखंडे, साळुंके, बटवाल, मेहेत्रे, पाटील, मालकर, निफाडे, गाडेकर,काळोखे,अंतरे, कुलधार, कचरे, तिसगे, धनवटे, कुटे, पुणेकर, चाफेकर, सूर्यवंशी,वाघचौरे, कमोदकर, महाजन,मुंढेकर माळी.
३. नागपुर : हराळे, आंबेकर, वहेकर, निकाजु, कनिरे, सातपुते, नाडेकर, घोरसे, गायधने, बनाईत, वाडबुधे, कांबळे, राजगुरू,शेंबेकर  खोडस्कर, पाचघरे, फसाते, गोबरे, देशमुख, वानखडे, गोरडे, बिरे, कुटे, चाल्पे, श्रीखंडे, दहीकर, पवार, चांदुरकर, कुबाडे, केवते, हजारे, लाखे, नावडे, गन्जरे, चांदोरे, बोडके, मगरे, वैद्य, चिमोटे, महाजन, उमप, उमाक, सननसे, घोळशे, आगलावे, चौधरी, परोपते, माळी, कावलकर, मुंढेकर माळी, वाघ, कोल्हे, लांडगे, येवले, बनकर, ठेम्भारे, शेवाळे, धाकुलकर, डोंगरे, मदनकर, वाळके, फुसे, चिमोटे, केने, बर्डे, धाडसे, वाकडे, मसुरकर, राउत, जम्बुलकर, चरपे, गिर्हे, वानखडे.
४. पुणे : भागवत, हराळे, माळी, फुले, पुंड, ससाणे, तळेकर, साचणे, जाधव, टिळेकर, फुलारी, धसाडे,शेंडे, भोंग, भोंगळे, जयकर, लोणकर, रायकर, लाहवे, गिरमे, अनारसे, राऊत, भुजबळ, शिंदे, साचणे ,झुरंगे, गरुडे, बिर्दावडे, आल्हाट, चिचाटे, डोके, बिरदवडे, केळकर, लेंडघर, धाडगे, जांबूकर, बाणेकर, खेडकर,गोरे, शेवकरी, आगरकर, धामधेरे, व्यवहारे, नावरे, जगताप, लडकत, पाबळ, भास्कर, हिंगणे, होले, वाये, बनकर, बोराटे, बुर्डे, कुडके, रासकर, खरात, बोरावके, कोद्रे, इनामके, जमदाडे, कुदळे, पिसे, गदादे, टिकोरे, लांडगे, भडके, यादव, नाळे, फडरे, अणेराव, लग्गड, दप्तरे, केदारी, वाडकर, डांगमाळी, गोंधळे, दळवी, आरु, ससाणे, काळे, साळुंखे, नंदे, जमदाडे, नेवासे, लोखंडे, बढे, झगडे, नवले, वाघोले, फरांदे, दुधाळ, कापरे, वडणे, वचकळ, भोंगले, पैठणकर, बोरकर, ताम्हाणे, पिंगळे, वाघ ,आदलिंग, गायकवाड, सातव, लावले, बटवाल, वाघमारे, फुलसुंदर, अभंग, वाव्हळ, कावळे, बिर्मल, करपे, मुंढेकर माळी, बिडवाई, मंडलिक, परंडवाल, चिपाडे, गांजुरे, बेल्हेकर.
५. जालना - कदम(रेवगाव),हराळे, विधाते, देवकर, शिंगणे,टीलेकर, जईद, मोठे, काळे, खरात, घायाळ, गाढवे, बोरकर, झरेकर, शिंदे, गालाबे, चिंचाने, वाघमारे, साबळे, मगर ,खान्देभारद ,खालसे ,पवार, आंबेकर, झोरे, तिडके, केरकळ, जाधव, शिंदे, जवंजाळ , ठाकरे, पाटील , खैरे, वाघमारे, घोलप, गते, लांडगे, गोरे, शेरकर, वाघ, सपकाळ, मेहेत्रे, गिरम, पाचफुले, शेवाळे, बनकर, हरकल , गाढवे, धानुरे, वानखेडे, पौलबुद्धे,घायाळ , चौधरी, मोहिते, माळोदे,राऊत ,सोनावणे, अंभोरे
६. हिंगोली- हराळे, धामणे, डुकरे, भडके, कदम, सारंग, पारीस्कर, पायघन, काळे, धामणकर, गोरे, गवळी,मत्ते,ढोले, आराडे, वाशिमकर, घोडके, काळे, जावळे,डाके,भोने, सोनवणे, हरके, हरकल, डुब्बे,लाड, नाईकनवरे, अंभोरे, नागुलकर,बोराडे,काठोळे,पांगसे,वाठ,पुंड, हरिमकर, पोपळघट, नेव्हल,बुंदे,टोणपे, लोमटे, दिघडे, सावसुंदर, राऊत, मोरे, सातव, इकखे, सोनुने, शिनगारे, जवळे, बुलबुले, चौधरी, गाभणे, गुंजकर, ठेंगडे, लांडगे, शिंदे, जाधव, सोनटक्के, मगर, गिराम, नवले , उबाळे , हंगरे , माने , वैद्य , देशमुख , वंजे , जाबुतकर.
७.सातारा : हराळे,भोसले,गवळी, गोरे,पखाले, अभंग, राउत, काळोखे, जाधव, तांबे, डांगरे, घनवट, बोराटे, शिंदे, भुजबळ, बनसोडे, शेंडे, बंकर, क्षीरसागर, ताटे, कोरे, धोकटे, पाटील, माळी, तोडकर, दगडे, कुदळे, ननावरे, नवले, नेवसे, रासकर, होवाळ ,जमदाडे, फरांदे, टिळेकर,मुंढेकर माळी.
९. जळगाव : हराळे, महाजन, जाधव, पाटील, निकम, ,बाविस्कर,सोनावणे, बिरारी, बागुल, खैरनार, वानखेडे, बच्छाव, रोकडे, देशमुख, सूर्यवंशी, झाल्टे, गावले, अहिरराव, बाविस्कर, मोरे, महाले, राउत, घोंगडे, भडांगे, चौधरी, बनकर.
१०. बीड :-कोकाटे,हराळे, कोरडे, पुंड,जवंजाळ, ढगे, फुले, म्हेत्रे, घोडके, खेत्रे, लेंडाळ, यादव, आखाडे, भुंबे, कदम, आगरकर, अंतरकर, कातखडे, जंगले, भोपळे, धांडे, दिलवाले, मस्के, नाईक, वादे, घायाळ, शिंदे सत्वधर, लगड,चौधरी, साखरे, पांढरे, गुंजाळ,खरे, बनकर,कलेरकर, यलदाळे, माळी, राउत,शिंगणे, शेलकर, जिरे, कुंड, फुलझळके, जाधव, धोडे, अरसुडे, डाके, सिंगारे, धोंडे, गोर्माळी, शिंदे, काळे, गोरे, दुधाळ, तुपे, लोखंडे, गायकवाड, कडू, जाधव, गवळी, गणगे, जिरे, रासवे, कुदाळे, मणेरी, धवळे, जमदाडे, शेलार, झीरमाळे,हिवरकर,लोंढे,खाडे
११. धुळे : हराळे, माळी, महाजन,बाविस्कर,सोनावणे, वाघ, बागुल, जाधव, सौंदाणे, खैरनार, महाले, देवरे, जगदाळे.
१२. धाराशिव : हराळे, साचणे, तोडकर, नन्नवरे, माळी, कोरे, सोनवणे, ससाणे, तोड़कर, लोखंडे, दुधारे ,रसाळ, खेडेकर क्षिरसागर,
१२. अमरावती': : हराळे, वहेकर, अलोणे, बारमासे, चरपे, गायधने, वाडबुधे, मडघे, दुधे,कोरडे ,बनसोड, बेलसरे ,हाडोळे, गोंगे, कुंभारखाने, घाटोळ, बोबडे, चांदोरे, गोरडे, गोल्हर, खसाळे,   पेटकर, कांडलकर,वहेकर,निकाजु कविटकर ,गणोरकर, अम्बाडकर, जपुलकर, जावरकर, लोखंडे, काळे, चर्जन, निमकर, नानोटे, खेरडे, मेहरे, पवार, धनोकार, वांगे, भगत, कडू, भुयार, गाने, अकार्ते, बकाले, भोयर, राउत, रोठेकर, मेंधे, जेवाडे, टवलारे, जुनघरे, फुटाणे, झाडे, पोटदुखे, नाथे, बेलोकार, आमले, पाटिल.
१३. यवतमाळ: :हराळे, कुंभारखाने, धोबे, जावरकर, संदे, भंगे, घावडे, चिंचोरकर, चरडे, गोल्हर, नल्हे, सरडे, पोटदुखे, नाकतोडे, धनोकर, पुसदकर.
१४. वर्धा : हराळे, वाके, तीखे, काळे, गोरे, जांभळे, बोबडे, राउत, खेरडे, थेटे, मेहत्रे, खसाळे, गोंगे.
१५. सांगली :हराळे, माळी, तोडकर, कोरे, शिवणकर, अडसूळ,वाघमारे, मुंढेकर माळी,सागर, बालटे, राउत, जाधव, फुले, बनसोडे, फडथरे बनकर, लिंगे, लोखंडे, लांडगे,मेंढे,बरगाले,दुर्गाडे, मोतुगडे,इरळे,म्हेत्रे,येवारे,खोबरे,भडके, माईनकर,मंडले,मानकर,वांडरे,चौगुले.
१६. अकोला : हराळे, ढोणे, बोचरे, भड, शेवाळकर, आमले, चोपड, पैघन, पार्कीस्कर, पुंड, चंदनशिव, नागुलकर, बोऱ्हाडे, ढोरे, गोंगे, ढोले, भोणे, तोंपे, वानखेडे, पोपळ्घात, चावळे, डांगे, गवांदे, कानडे, डोईफोडे.
१७. औरंगाबाद : फुलावरे,हराळे,तारू,राऊत ,दारवंटे,गायकवाड,जगताप,भोपळे,बनकर, जाधव, साचणे, शिँदे, भुजबळ, ढोके, वाघ, सोणवणे, कातबणे, दिलवाले, तिडके, ढवळे, बनकर, भालेराव, गहाळ, हाजारे, थोरात, भडके, नवले, गोरे, आंतरकर, भुमकर, काळे, ठाणगे, जेजुरकर, पवार, पुंड, पेरकर, देवकर, जावळे, धोंडे, गायकवाड, वाघचौरे, गान्हार, हेकडे, तारव.