cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
वित्त मंत्रालय (भारत)
खर्च विभाग
खर्च विभाग हा केंद्र सरकारमधील सार्वजनिक वित्तीय व्यवस्थापन प्रणाली (PFMS) आणि राज्याच्या वित्ताशी संबंधित बाबींवर देखरेख ठेवणारा विभाग आहे. विभागाच्या प्रमुख क्रियाकलापांमध्ये प्रमुख योजना/प्रकल्पांचे पूर्व-मंजुरी मूल्यांकन (योजना आणि योजनाेतर दोन्ही खर्च), राज्यांना हस्तांतरित केलेल्या केंद्रीय अर्थसंकल्पीय संसाधनांचा मोठा भाग हाताळणे, वित्त आणि केंद्रीय वेतन आयोगाच्या शिफारशींची अंमलबजावणी यांचा समावेश होतो., आर्थिक सल्लागारांसोबत इंटरफेसद्वारे केंद्रीय मंत्रालये/विभागांमधील खर्च व्यवस्थापनावर देखरेख करणे आणि लेखापरीक्षण टिप्पण्या/निरीक्षण, केंद्र सरकारचे लेखे तयार करणे, कर्मचारी व्यवस्थापनाच्या आर्थिक पैलूंचे व्यवस्थापन याद्वारे आर्थिक नियम/विनियम/आदेशांचे प्रशासन. केंद्र सरकारमध्ये, सार्वजनिक सेवांच्या किंमती आणि किमतींवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी केंद्रीय मंत्रालये/विभागांना मदत करणे, संस्थात्मक री-इंजिनिअरिंगला स्टाफिंग पॅटर्न आणि O&M अभ्यासांचे सखोल पुनरावलोकन आणि सार्वजनिक खर्चाचे आउटपुट आणि परिणाम ऑप्टिमाइझ करण्यासाठी सिस्टम आणि प्रक्रियांचे पुनरावलोकन करण्यात मदत करणे. मंत्रालयाच्या संसदेशी संबंधित कामांसह वित्त मंत्रालयाशी संबंधित प्रकरणांमध्येही विभाग समन्वय साधत आहे. विभागाचे प्रशासकीय नियंत्रण राष्ट्रीय वित्तीय व्यवस्थापन संस्था (NIFM), फरीदाबाद आहे.
खर्च विभागाला वाटप केलेला व्यवसाय त्याच्या आस्थापना विभाग, योजना वित्त I आणि II विभाग, वित्त आयोग विभाग, कर्मचारी तपासणी युनिट, खर्च लेखा शाखा, लेखा नियंत्रक आणि केंद्रीय पेन्शन लेखा यांद्वारे केला जातो.
डॉ.टी.व्ही.सोमनाथन हे या विभागाचे विद्यमान सचिव आहेत.
महसूल विभाग
महसूल विभाग सचिव (महसूल)च्या संपूर्ण निर्देश आणि नियंत्रणाखाली कार्य करतो. हे केंद्रीय प्रत्यक्ष कर मंडळ (CBDT) आणि केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर आणि सीमा शुल्क मंडळ (CBIC) या दोन वैधानिक मंडळांद्वारे सर्व प्रत्यक्ष आणि अप्रत्यक्ष केंद्रीय करांशी संबंधित प्रकरणांवर नियंत्रण ठेवते. प्रत्येक मंडळाचे अध्यक्ष अध्यक्ष असतात जे भारत सरकारचे पदसिद्ध विशेष सचिव (सचिव स्तर) देखील असतात. सर्व प्रत्यक्ष करांच्या आकारणी आणि संकलनाशी संबंधित बाबी CBDT द्वारे पाहिल्या जातात तर GST, सीमा शुल्क, केंद्रीय उत्पादन शुल्क आणि इतर अप्रत्यक्ष करांची आकारणी आणि संकलन या CBICच्या कक्षेत येतात. केंद्रीय महसूल मंडळ कायदा, 1963 अंतर्गत दोन्ही मंडळांची स्थापना करण्यात आली. सध्या, सीबीडीटीचे सहा सदस्य आहेत आणि सीबीआयसीचे पाच सदस्य आहेत. सदस्य भारत सरकारचे पदसिद्ध सचिव देखील आहेत. CBDTचे सदस्य खालीलप्रमाणे आहेत.
आर्थिक सेवा विभाग
वित्तीय सेवा विभाग विविध सरकारी संस्था आणि खाजगी कॉर्पोरेशनद्वारे प्रदान केलेल्या बँका, विमा आणि वित्तीय सेवांचा समावेश करतो. यात पेन्शन सुधारणा आणि औद्योगिक वित्त आणि सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग देखील समाविष्ट आहेत. त्यातून प्रधानमंत्री जन धन योजना सुरू झाली. वर्ग:Pages with unreviewed translations वर्ग:भारताची मंत्रालये
लेक्सी बोलिंग
अलेक्सिस मेकेन्झी बोलिंग (जन्म २७ ऑगस्ट १९९३) एक अमेरिकन फॅशन मॉडेल आहे. वोग इटालियाच्या अनेक कव्हर्ससाठी आणि प्रादा मोहिमेतील तिच्या दिसण्यासाठी ती प्रसिद्ध आहे.
कारकीर्द
ती इटालियन, अमेरिकन, फ्रेंच, ब्रिटीश, रशियन आणि जपानी व्होग, डब्ल्यू, लव्ह, व्ही, न्यूमेरो आणि डेझेडच्या संपादकीयांमध्ये दिसली आहे. ती इटालियन, जपानी, चायनीज, कोरियन, तुर्की, थाई आणि मेक्सिकन व्होग, गॅरेज आणि नुमेरोच्या मुखपृष्ठावर दिसली आहे.
बोलिंगने टॉम फोर्ड, सेंट लॉरेंट, मिउ मिउ, व्हॅलेंटिनो, लोवे, केल्विन क्लेन, इसाबेल मारंट, चॅनेल, गिव्हेंची, अलेक्झांडर मॅक्क्वीन, व्हर्साचे, डोना करन, बोटेगा वेनेटा, प्राडा, मोस्चिनो, फेंडी, अण्णा सुई, मार्क जेकब्स, मायकल रॅक्ब्स, मायकल रॅग्वे, मायकल डि+ओ, कोबोर, कोबोर, वॉकिंग, कोंबडी, रॉबर्ट, रॉबर्ट, वॉकिंग, रनवे चालवले आहेत, थिएरी मुगलेर, बॅलेंसअग, डोळस & गब्बाना, मॅक्स मारा, जिळ संदेह, सलवाटोरे.
ती अलेक्झांडर वांग, जिमी चू, चॅनेल, प्राडा, प्रशिक्षक, मार्क जेकब्स, डायर, मोस्चिनो, गिव्हेंची, डिझेल, जिल सँडर, व्हर्साचे, थियरी मुगलर, ह्यूगो बॉस, गिआडा, टॉमी हिलफिगर आणि आंबा यांच्या जाहिरात मोहिमांमध्ये दिसली आहे. बॉलिंग ला सध्या मॉडेल्स.कॉम द्वारे "इंडस्ट्री आयकॉन" म्हणून स्थान दिले आहे.
स्वेतलाना अलिलुयेवा
स्वेतलाना योसिफोव्ना अलिलुयेवा (रशियन:Светлана Иосифовна Аллилуева; სვეტლანა იოსების ასული ალილუევა; }}, स्वेतलाना स्टालिना तथा लाना पीटर्स (२८ फेब्रुवारी, १९२६ - २२ नोव्हेंबर, २०११) ही सोव्हिएत नेते जोसेफ स्टॅलिन आणि त्यांची दुसरी पत्नी नादेझ्दा अलिलुयेवा यांचे सर्वात लहान अपत्य आणि एकुलती एक मुलगी होती. १९६७ मध्ये तिने अमेरिकेला स्थलांतर केले व तेथील नागरिकत्व स्वीकारले. १९८४-८६ दरम्यान अलिलुयेवा सोव्हिएत संघात परतली आणि तिने पुन्हा एकदा सोव्हिएत नागरिकत्व घेतले. अलिलुयेवा स्टॅलिनचे शेवटचे जिवंत अपत्य होती.
अलिलुयोवाचा जन्म २८ फेब्रुवारी १९२६ रोजी झाला. तिचे जन्मनाव स्वेतलाना स्टालिना असे होते.
संदर्भ
वर्ग:जोसेफ स्टॅलिन वर्ग:सोव्हिएत संघ वर्ग:इ.स. १९२६ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०११ मधील मृत्यू वर्ग:स्त्री चरित्रलेख
ब्रँडी गॉर्डन
ब्रँडी गॉर्डन (जन्म फेब्रुवारी १९९८ ईप्सिलान्ति, मिशिगन) एक अमेरिकन फॅशन मॉडेल आणि इंटरनेट व्यक्तिमत्व आहे. तिला वेव्हज (२०१९), ब्लॅक अँड ब्लू (२०१९), द लॉस्ट सिटी (२०२२) आणि बॅबिलोन (२०२२) साठी ओळखले जाते.
कारकीर्द आणि शिक्षण
गॉर्डनने फ्लोरिडा स्टेट कॉलेज जॅक्सनविले येथून कला शाखेतील तिची सहयोगी पदवी पूर्ण केली. तिने २०१७ मध्ये फॅशन मॉडेल म्हणून पदार्पण केले. तिने डिअर, एच&एम, जिल संदर, गुची आणि लुइस वुटतों सारख्या अमेरिकन ब्रँड्ससोबत फॅशन मॉडेल म्हणून काम केले. २०२० मध्ये तिने व्हर्साचे स्प्रिंग समर आणि पेपर फॅशन शोसाठी फॅशन वॉक केले.
रिव्हॉल्व्ह, निकोल मिलर, हनी बर्डेट, अनास्तासिया बेव्हरली हिल्स यांसारख्या ब्रँडची ती राजदूत बनली. २०२१ मध्ये तिने हनी बर्डेट आणि ओह पॉलीसाठी धावपट्टी चालवली. ती त्याच वर्षी लिओनिसा ब्युटी ब्रँडची मोहीम चेहरा होती. २०१९ मध्ये ती अमेरिकन चित्रपट लहरींमध्ये दिसली होती. त्याच वर्षी तिने ब्लॅक अँड ब्लू चित्रपटात लिसाची भूमिका साकारली होती. २०२२ मध्ये तिने हेन्नाची साईड रोल साकारली जी द लॉस्ट सिटी या चित्रपटासाठी मुख्य कलाकारांची मैत्रिण आहे. २०२२ मध्ये ती बॅबिलोन या चित्रपटात दिसली होती.
बाह्य दुवे
ब्रँडी गॉर्डन मॉडेल प्रोफाइल
श्रीलंका क्रिकेट संघाचा इंग्लंड दौरा, २००२
श्रीलंका क्रिकेट संघाने २००२ च्या हंगामात इंग्लंड विरुद्ध तीन सामन्यांची कसोटी मालिका खेळण्यासाठी इंग्लंडचा दौरा केला, त्यानंतर त्रिकोणी एकदिवसीय आंतरराष्ट्रीय स्पर्धा खेळली ज्यामध्ये भारत देखील सहभागी झाला होता. एकदिवसीय स्पर्धेत श्रीलंकेने तिसरे स्थान पटकावले, तर इंग्लंडने एक सामना अनिर्णित राहून कसोटी मालिका २-० अशी जिंकली.
संदर्भ
वर्ग:श्रीलंका क्रिकेट संघाचे इंग्लंड दौरे वर्ग:इ.स. २००२ मधील क्रिकेट
सुरूर
सुरूर हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:वाई तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
निवधा
निवधा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील हदगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
पेंढारी (भिवापूर)
पेंढारी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर जिल्ह्यातील भिवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:भिवापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
जलशक्ती मंत्रालय (भारत)
जलशक्ती मंत्रालय हे भारत सरकारच्या अंतर्गत असलेले मंत्रालय आहे जे दुसऱ्या मोदी मंत्रालयाच्या अंतर्गत मे २०१९ मध्ये स्थापन करण्यात आले. दोन मंत्रालयांचे विलीनीकरण करून ही स्थापना झाली; जल संसाधन मंत्रालय, नदी विकास आणि गंगा पुनरुज्जीवन आणि पेयजल आणि स्वच्छता मंत्रालय.
या मंत्रालयाची स्थापना गेल्या काही दशकांपासून देशाला भेडसावत असलेल्या पाण्याच्या वाढत्या आव्हानांबाबत भारताचे गांभीर्य प्रतिबिंबित करते. WAPCOS ही एक भारतीय बहुराष्ट्रीय सरकारी उपक्रम आणि सल्लागार कंपनी आहे जी संपूर्णपणे भारत सरकारच्या जलशक्ती मंत्रालयाच्या मालकीची आहे.
भूल भुलैया २
भूल भुलैया २ हा अनीस बज्मी दिग्दर्शित आणि भूषण कुमार निर्मित आगामी भारतीय हिंदी भाषेतील हॉरर कॉमेडी चित्रपट आहे. अक्षय कुमार अभिनीत 'भूल भुलैया' (२००७) चा हा एक स्वतंत्र सिक्वेल आहे. भूल भुलैया 2 मध्ये कार्तिक आर्यन, तब्बू आणि कियारा अडवाणी आहेत. हा चित्रपट २० मे २०२२ रोजी प्रकाशित होणार आहे.
जलशक्ती मंत्रालय (भारत)
कार्ये
गंगा नदी स्वच्छ करण्याच्या उद्देशाने मंत्रालयाचा समावेश करण्यात आला होता. ते आंतरराज्यीय जल संस्था आणि इतर शेजारी देशांसह भारताद्वारे सामायिक केलेल्या नद्या यांच्यातील कोणत्याही आंतरराष्ट्रीय किंवा राष्ट्रीय विवादांचा देखील समावेश करतील. गंगा आणि तिच्या उपनद्या स्वच्छ करण्यासाठी देशातील लोकांना पिण्याचे शुद्ध पाणी देण्यासाठी एक विशेष प्रकल्प "नमामि गंगे" प्रकल्प सुरू करण्यात आला आहे. देशातील नागरिक जलसंधारणाबाबत जागरूक व्हावेत यासाठी मंत्रालयाने सामाजिक विशेष मोहीम सुरू केली आहे.
संदर्भ
वर्ग:Pages with unreviewed translations वर्ग:भारताची मंत्रालये
भूल भुलैया २
कथा
हवेलीच्या विस्तीर्ण हॉलमध्ये सेट केलेला, भूल भुलैया २ हा एक भयपट चित्रपट आहे जो त्याच नावाच्या २००७ च्या चित्रपटाचा सिक्वेल आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२२ मधील हिंदी भाषेमधील चित्रपट
जेक बॉल
जेकब टिमोथी जेक बॉल (१४ मार्च, इ.स. १९९१:मॅन्सफील्ड, नॉटिंगहॅमशायर, इंग्लंड - ) हा 🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿 englandकडून आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट खेळणारा खेळाडू आहे.
वर्ग:इंग्लंडचे क्रिकेट खेळाडू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
राजाराम विष्णू भोसले
राजाराम विष्णू भोसले (१२ नोव्हेंबर, १९४८:बस्तवडे, कागल तालुका, कोल्हापूर जिल्हा, महाराष्ट्र - १५ जून, २०२० ) भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ होते. त्यांनी देशातील पहिली रेडियो टेलिस्कोप दुर्बीण तयार केली. ग्रामीण भागातील संशोधक वृत्तीच्या विद्यार्थ्यांना अवकाश संशोधन क्षेत्राबद्दल अभ्यास करता यावा यासाठी पन्हाळा त्यांनी अवकाश संशोधन केंद्र सुरू केले. अहमदाबाद येथील डॉ. विक्रम साराभाई यांनी स्थापन केलेल्या फिजिकल रीसर्च लॅबोरेटरी येथे डॉ. प्रा. के.आर. रामनाथन, डॉ. सी.व्ही. रामन यांच्या बरोबर ते कार्यरत होते. डॉ. रामन यांचे ते पहिले संशोधक विद्यार्थी होते.
डॉ. भोसले यांनी कॅनडाही संशोधनात केले व नंतर भारतात येऊन या क्षेत्रात काम केले.
कोल्हापूर जिल्ह्यातील कागल तालुक्यातील बस्तवडे येथे त्यांचा जन्म झाला होता.
संदर्भ
वर्ग:भारतीय खगोलशास्त्रज्ञ वर्ग:इ.स. १९४८ मधील जन्म वर्ग:इ.स. २०२० मधील मृत्यू वर्ग:पुरुष चरित्रलेख
किनाळा (हदगाव)
किनाळा हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील हदगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
फातिह बिरोल
फातिह बिरोल (जन्म २२ मार्च १९५८, अंकारा येथे) हे तुर्की अर्थशास्त्रज्ञ आणि ऊर्जा तज्ञ आहेत, त्यांनी १ सप्टेंबर २०१५  पासून आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा एजन्सी (IEA) चे कार्यकारी संचालक म्हणून काम केले आहे. IEA चा प्रभारी असताना, त्यांनी पॅरिस-आधारित आंतरराष्ट्रीय संस्थेचे आधुनिकीकरण करण्यासाठी अनेक पावले उचलली, ज्यात भारत आणि चीन सारख्या उदयोन्मुख अर्थव्यवस्थांशी संबंध मजबूत करणे आणि स्वच्छ ऊर्जा संक्रमण आणि निव्वळ शून्य उत्सर्जनापर्यंत पोहोचण्यासाठी आंतरराष्ट्रीय प्रयत्नांवर काम करणे समाविष्ट आहे. .
बिरोल २०२१ मध्ये जगातील सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींच्या टाइम १०० च्या यादीत होते, फोर्ब्स मासिकाने जगातील ऊर्जा क्षेत्रातील सर्वात प्रभावशाली व्यक्तींमध्ये त्यांचे नाव दिले आहे आणि फायनान्शियल टाइम्सने २०१७ मध्ये त्यांना ऊर्जा व्यक्तिमत्व म्हणून ओळखले आहे. वर्ष. बिरोल हे वर्ल्ड इकॉनॉमिक फोरम (दावोस) ऊर्जा सल्लागार मंडळाचे अध्यक्ष आहेत. ते प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडियामध्ये वारंवार योगदान देणारे आहेत आणि दरवर्षी मोठ्या आंतरराष्ट्रीय शिखर परिषद आणि परिषदांमध्ये असंख्य भाषणे देतात.
करिअरची सुरुवात
१९९५ मध्ये कनिष्ठ विश्लेषक म्हणून IEA मध्ये सामील होण्यापूर्वी, बिरोल यांनी व्हिएन्ना येथील ऑर्गनायझेशन ऑफ द पेट्रोलियम एक्सपोर्टिंग कंट्रीज ( OPEC ) येथे काम केले. IEA मध्ये वर्षानुवर्षे, बिरोल यांनी चीफ इकॉनॉमिस्टच्या नोकरीपर्यंत काम केले, ही भूमिका ज्यामध्ये ते २०१५ मध्ये कार्यकारी संचालक बनण्यापूर्वी IEA च्या जवळून पाहिलेल्या वर्ल्ड एनर्जी आउटलुक अहवालाचे प्रभारी होते.
एक तुर्की नागरिक, बिरोल यांचा जन्म अंकारा येथे १९५८ मध्ये झाला. त्यांनी इस्तंबूल टेक्निकल युनिव्हर्सिटीमधून पॉवर इंजिनीअरिंगमध्ये बीएस्सीची पदवी मिळवली. त्यांनी व्हिएन्ना टेक्निकल युनिव्हर्सिटीमधून ऊर्जा अर्थशास्त्रात एमएससी आणि पीएचडी प्राप्त केली. २०१३ मध्ये, बिरोल यांना इंपिरियल कॉलेज लंडनने डॉक्टरेट ऑफ सायन्स सन्मानाने सन्मानित केले.२०१३ मध्ये त्याला फुटबॉल क्लब गलातासारे एस.केचे आजीवन सदस्य बनवून त्यांचा सन्मान करण्यात आला.
बाह्य दुवे
वर्ग:हयात व्यक्ती वर्ग:इ.स. १९५८ मधील जन्म वर्ग:तुर्कीचे अर्थशास्त्रज्ञ
नेव्हर डन पुअरली पेड
नेव्हर डन पुअरली पेड' हे जयती घोष लिखित पुस्तक विमेन अनलिमिटेड, नवी दिल्ली यांनी २००९ मध्ये प्रकाशित केले आहे. भारताच्या संदर्भात जागतिकीकरणानंतर स्त्रियांच्या कामाच्या स्वरूपात झालेल्या बदलांवर प्रस्तुत पुस्तक भाष्य करते.
प्रस्तावना
१९९० नंतर वेगाने होत असलेल्या आर्थिक वाढीसाठी, भारतातील उत्पादक रोजगार संधींमध्ये तेवढ्या प्रमाणात वाढ करताना दिसत नाहीत, या विषयाची मांडणी या पुस्तकामधून केलेली आहे. एकीकडे कामातील सहभागाचे प्रमाण वाढताना दिसते मात्र स्त्रियांच्या अवैतनिक कामांमध्ये वाढ होताना दिसते. त्याचबरोबर कामासाठी स्थलांतर आणि खुली बेरोजगारी अशा प्रकारचे विरोधाभासी प्रवाह रोजगाराच्या स्वरूपात भारतामध्ये दिसून येतात. त्यामुळे या सर्व गोष्टींचा लेखिकेने आर्थिक प्रक्रिया आणि आर्थिक धोरणांशी संबंध जोडून यातील गुंतागुंत उघड करण्याचा प्रयत्त्‍न प्रस्तुत पुस्तकामधून केलेला आहे.
ठळक मुद्दे
आर्थिक भांडवलावरील वर्चस्व, नव्या व्यापाराचा उदय आणि वेगवेगळ्या ठिकाणांमध्ये विखुरलेल्या उत्पादन प्रक्रियांवर आधारलेला जागतिक उत्पादनाचा विस्तार, या सर्वांमुळे विकसनशील देशांमधील उत्पादक संरचना आणि कामगारांच्या परिस्थितीमध्ये आमूलाग्र बदल घडत आहेत. खुल्या बेरोजगारीच्या दरामध्ये वाढ होत आहे आणि औपचारिक किंवा संघटित क्षेत्रांतील रोजगार यामध्ये घट होत आहे. त्याचबरोबर स्त्रियांच्या विनावेतनाच्या कामातही वाढ होत आहे, असे या पुस्तकाच्या पहिल्या प्रकरणामध्ये आंतरराष्ट्रीय संदर्भात केल्या गेलेल्या स्त्रियांच्या कामाविषयक मांडणीसंबंधात लिहिले आहे.
स्त्रियांच्या रोजगाराच्या संदर्भात सार्वजनिक रोजगार हा महत्त्वाचा पर्याय म्हणून बघितला जातो. कारण सरकारी क्षेत्रातून मिळणारा रोजगार, इतर सेवा सुविधा उदा० मातृत्वाची रजा इत्यादी फायदे मिळतात. त्यामुळे स्त्रियांच्या रोजगाराच्या दृष्टिकोनातून सरकारी नोकरीकडे महत्त्वाचा पर्याय म्हणून बघितले जाते. परंतु सद्य परिस्थितीमध्ये राज्य आणि केंद्र सरकारी नोकऱ्यांमधील कायमस्वरूपी रोजगाराचे प्रमाण कमी केले जात आहे. तर दुसरीकडे कंत्राटी स्वरूपाच्या कामांमध्ये वाढ होत आहे आणि या अशा स्वरूपातील कंत्राटी कामांमध्ये स्त्रियांचे प्रमाण अधिक आहे. या अशा स्वरूपाचीया रोजगाराविषयक मांडणी या पुस्तकामध्ये केलेली आहे.
हाच मुद्दा जयती घोष यांनी 'आशा' (गावपातळीवर काम करणाऱ्या आरोग्य सेविका) याचा संदर्भ घेऊन अधिक विस्तृत स्वरूपात मांडलेला आहे. यातून ेक महत्त्वाचा मुद्दा त्या मांडतात की, या स्वरूपाचे काम करणाऱ्या स्त्रियांकडे स्वयंसेविका म्हणून बघितले जाते, त्यामुळे त्यांना दिले जाणारे वेतन हे मानधनाच्या स्वरूपात दिले जाते. त्यांच्या कामाचे स्वरूप बघता त्यांना त्यातून मिळणारे वेतन हे अतिशय तुटपुंजे असते.
प्रस्तुत पुस्तकामध्ये जयती घोष यांनी स्वयंरोजगार करणाऱ्या कामगारांचेही परीक्षण केले आहे. सध्याच्या परिस्थितीमध्ये शेतकी आणि बिगरशेती क्षेत्रांमध्ये स्वयंरोजगारामध्ये वाढ होत आहे. परंतु याप्रकारचे स्वयंरोजगार हे कमी उत्पादकता निर्माण करणारे आणि त्याचबरोबर खूप कमी मोबदला मिळवून देणारे असतात. त्यामुळे याप्रकारच्या स्वयंरोजगाराची शाश्वती नसते. याकडेही जयती घोष प्रस्तुत पुस्तकामधून लक्ष वेधतात.
या पुस्तकामध्ये जयती घोष यांनी स्त्रियांच्या विनावेतनाच्या कामाकडेही लक्ष वेधले आहे. स्त्रियांचा बराचसा वेळ विनावेतनाच्या कामामध्ये जातो. त्याचे हे काम उत्पादक काम म्हणून गणले जात नाही आणि जेव्हा स्त्रियांचा वेतनाच्या कामातील सहभाग वाढला तर घरातील विनावेतनाच्या कामाचा बोजा घरातील मुलींवर पडतो आणि त्यामुळे त्यांच्या शिक्षणामध्ये अडथळे निर्माण होतात. हा महत्त्वाचा मुद्द्यावर जयती घोष मांडणी करतात.
या पुस्तकामध्ये स्त्रियांच्या कामासाठी होत असणाऱ्या राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्थलांतराविषयी मांडणी केलेली आहे. हालाखीची आर्थिक परिस्थिती, नव्या रोजगाराच्या संधी किंवा विशिष्ट कामासाठी लागणाऱ्या विशिष्ट कौशल्यांचा अभाव या आणि अशा अनेक कारणांमुळे स्त्रियांच्या कामासाठीच्या स्थलांतरामध्ये वाढ होत आहे. विशेषतः कमी वेतन असणाऱ्या कामामध्ये स्थलांतर मोठ्या प्रमाणावर होताना दिसते. या प्रकारच्या स्थलांतरामुळे रोजगार मिळत आहे, उत्पन्न वाढत आहे असे सकारात्मक बदल घडत आहेत. परंतु असे जरी असले तरी नकारात्मक परिणामसुद्धा दिसून येतात; जसे की या प्रकारच्या कामगारांचे मोठ्या प्रमाणावर शोषण केले जाते, स्त्रियांना लैंगिक अत्याचाराला सामोरे जावे लागते. कारण या प्रकारच्या कामासाठी कोणत्याही प्रकारचे कायदे किंवा नियम अस्तित्वात नाहीत. याविषयक मांडणी या पुस्तकात केली आहे. थोडक्यात, प्रस्तुत पुस्तकामध्ये जयती घोष यांनी जागतिकीकरणानंतर स्त्रियांच्या कामाच्या स्वरूपात झालेल्या बदलांचे राष्ट्रीय नमुना सर्वेक्षणामधून येणाऱ्या माहितीच्या आधारे गुणात्मक विश्लेषण केले आहे. या पुस्तकामध्ये जयती घोष यांनी सध्याच्या आर्थिक वाढीवर चिकित्सक पद्धतीने टीका केलेली आहे. त्यांच्या मते सध्याच्या आर्थिक वाढीमुळे असमानता तीव्र होत आहे आणि तसेच स्त्रियांना या प्रक्रियेपासून वगळले जात आहे
प्रतिसाद किंवा योगदान
'दोज हू डिड नॉट डाय' ह्या रंजना पधी लिखित पुस्तकामध्येही प्रस्तुत पुस्तकातील राष्ट्रीय सर्वेक्षणाच्या आकडेवारीचा संदर्भ हा कशाप्रकारे घरातील विनावेतनाच्या कामाचा बोजा घरातील मुलींवर पडतो आणि त्याचा परिणाम हा त्या मुलींच्या शिक्षणातील असणाऱ्या प्रमाणावर होतो या मुद्द्यासंदर्भात घेतला आहे.
शिकागो जर्नलमध्ये रंजिता बसू यांनी प्रस्तुत पुस्तकाची समीक्षा केलेली आहे. त्यांच्या मते स्त्रियांचा रोजगार आणि स्त्रियांचे सक्षमीकरण यांतील संबंध समजून घेण्यासाठी प्रस्तुत पुस्तकाचे महत्त्वाचे योगदान आहे. स्त्रियांच्या रोजगारविषयक धोरणांमध्ये वृद्धी केल्याने आपोआपच स्त्रियांचे सक्षमीकरण या पारंपरिक ज्ञानाला आव्हान करणाऱ्या पुस्तकांपैकी हे एक पुस्तक आहे.http://www.jstor.org/stable/pdf/10.1086/660184.pdf?acceptTC=true
महत्त्वाच्या संकल्पना
जागतिकीकरण, घरदार, विकास, अवैतनिक काम, संघटित क्षेत्र, वगैरे.
संदर्भ सूची
वर्ग:स्त्री अभ्यासातील संहिता वर्ग:स्त्रीवादी साहित्य
वर्षावास
वर्षावास म्हणजे पावसाळ्यातील तीन महिने अर्थात आश्विन पौर्णिमेपर्यंत निमंत्रित बुद्ध विहारात जीवन व्यतीत करणे. या काळात भिक्खू मध्ये विनयात कमीपणा आला असेल त्यांनी ज्येष्ठ भिक्खुंद्वारा पूर्तता करणे, ध्यान-साधना करणे, बौद्ध उपासक / उपासिकांना धम्म शिकविणे, उपासकांकडून अष्ट पुरस्कारांचे धम्मदान स्वीकारणे व उर्वरित नऊ महिने धम्म-प्रचार-प्रसाराला घालविणे हे भिक्खूंचे कार्य असते.
तथागतांनी बुद्धत्व प्राप्तीनंतर पंचवर्गीय संन्याशांना आपला अष्टांगिक मार्ग, प्रतीत्य समुत्पाद, चार आर्यसत्य हे समजावून दिल्यानंतर त्यांना ते कळले. इसिपतन वन (आधुनिक सारनाथ), वाराणसी येथे अनुत्तर असे पहिले धम्मचक्र प्रवर्तन केले. आश्विन पौर्णिमेला एकसष्ठ अर्हत भिक्षुंच्या समवेत धम्मचक्राची घोषणा केली. चारही दिशांना जाऊन बहुजन हिताय - बहुजन सुखाय धम्मची अशी सिंहगर्जना केली. जेव्हापासून तथागतांनी आषाढी पौर्णिमेला भिक्षु समवेत प्रथम वर्षावास इसिपतन मध्ये केला, तेव्हापासून भिक्खू वर्षावास प्रारंभ करतात. भगवान बुद्धाच्या काळात बुद्धांनी सर्व भिक्षूंना धम्माचा प्रसार करण्याचे आदेश दिले आणि सर्व बौद्ध भिख्खू या कामात गुंतले होते, परंतु असे केल्याने त्यांना बऱ्याच संकटांना आणि विशेषतः पावसाळ्यात नद्यांमध्ये अनेक संकटांना सामोरे जावे लागे. पुरामुळे बौद्ध भिक्खू वाहून जात आणि त्यांच्या चालण्याने शेतातील पिकांचे नुकसान होत त्यांनी हे तथागतांना सांगितले, बुद्धांनी आदेश दिला की आषाढ पौर्णिमेपासून ते अश्विनी पौर्णिमेपर्यंत सर्व भिक्षूंनी एकाच ठिकाणी रहावे, भिक्षेसाठी गावात जाऊ नये. एकाच ठिकाणी राहून धम्माचे पठण अध्ययन करावे. जर गरज पडली तर भिक्षू आपल्या गुरूंकडून जास्तीत जास्त एका आठवड्याचा वेळ घेऊन विहारातून बाहेर जाऊ शकतात, भगवान बुद्ध काळापासून वर्षावास अस्तित्वात आहे. भगवान बुद्धांनी पहिला वर्षावास इ.स.पू. ५२७ मध्ये सारनाथच्या इसिपटन मध्ये केला आणि त्यानंतर ४५ वर्षावास त्यांनी श्रावस्ती, जेतावन, वैशाली, राजगृह इत्यादी ठिकाणी केले. अश्या प्राचीन गुरू शिष्य परंपरेचे पालन आजही भारतात आणि बौद्धराष्ट्र थायलंड, म्यानमार, श्रीलंका कंबोडिया आणि बांगलादेश पालन करतात.
उपासकांनी पाळावयाची तत्त्वे.
वर्ग:बौद्ध उपासना पद्धती
बेलूर (अहमदपूर)
बेलूर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील अहमदपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
लोकजीवन
सन २०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात ३३५ कुटुंबे राहतात.गावातील एकूण १५६५ लोकसंख्येपैकी ७९५ पुरुष तर ७७० महिला आहेत.गावात १०७४ शिक्षीत तर ४९१ अशिक्षित लोक आहेत. त्यापैकी ५९६ पुरुष व ४७८ स्त्रिया शिक्षीत तर १९९ पुरुष व २९२ स्त्रिया अशिक्षित आहेत. गावाची साक्षरता ६८.६३ टक्के आहे.
जवळपासची गावे
थोरलीवाडी, मांदणी, हिंपळगाव, वालसंगी, महादेववाडी, लिंगढळ, मेठी, फत्तेपूर, मुलकी, उमरगा कोर्ट, तेलगाव ही जवळपासची गावे आहेत.बेलूर ग्रामपंचायतीमध्ये ही गावे येतात.
संदर्भ
वर्ग:अहमदपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
क्युरी तापमान
क्युरी तापमान (किंवा क्युरी बिंदू) म्हणजे ते तापमान ज्याच्या वर अस्थायी चुंबकीय पदार्थ पूर्णपणे अचुंबकीय पॅरामॅग्नेटीक पदार्थासारखे वर्तन करते. हे वैशिष्ट्यपूर्ण तापमान फ्रेंच भौतिकशास्त्रज्ञ पिएर क्यूरी यांच्या नावावर आहे, ज्यांनी १८९५ मध्ये याचा शोध लावला.
पिएरे क्यूरीने त्याचा भाऊ जॅक यांच्यासह स्फटिकांमधील दाबविद्युत प्रभावाचा शोध काढून की हे सिद्ध केले की पॅरामाग्नेटिक पदार्थांची चुंबकीय संवेदनशीलता तापमानाच्या व्यस्ततेवर अवलंबून असते, म्हणजेच, तपमानाचे कार्य म्हणून चुंबकीय गुणधर्म बदलतात. क्युरी टेम्परेचर ( टी सी ) नावाच्या तपमानाने महत्त्वपूर्ण मूल्यापर्यंत पोहोचल्याशिवाय सर्व फेरोमॅग्नेटमध्ये त्यांना चुंबकनात घट दिसून आली, जेथे चुंबकन शून्याच्या बरोबरीचे होते; क्युरी तापमानाच्या वरच्या तापमानावर फेरोमॅग्नेट पॅरामाग्नेटिक पदार्थांसारखे वागतात.
आंबवली
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
संदर्भ
१.https://villageinfo.in/ २.https://www.census2011.co.in/ ३.http://tourism.gov.in/ ४.https://www.incredibleindia.org/ ५.https://www.india.gov.in/topics/travel-tourism ६.https://www.mapsofindia.com/
वर्ग:रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील गावे वर्ग:खेड (रत्‍नागिरी) तालुक्यातील गावे
१९९५-९६ सिंगर चॅम्पियन्स चषक
१९९५ सिंगर चॅम्पियन्स ट्रॉफी ११-२० ऑक्टोबर १९९५ दरम्यान शारजाह, यूएई येथे आयोजित करण्यात आली होती. तीन राष्ट्रीय संघांनी भाग घेतला: पाकिस्तान, श्रीलंका आणि वेस्ट इंडीज.
१९९५ चॅम्पियन्स ट्रॉफीची सुरुवात दुहेरी राऊंड-रॉबिन स्पर्धेने झाली ज्यामध्ये प्रत्येक संघ दोनदा दुसऱ्या संघाशी खेळला. दोन आघाडीचे संघ अंतिम फेरीसाठी पात्र ठरले. श्रीलंकेने ही स्पर्धा जिंकली आणि ३०,००० अमेरिकन डॉलर जिंकले.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. १९९५ मधील क्रिकेट वर्ग:चँपियन्स ट्रॉफी
पिपारडा
संदर्भ
वर्ग:भिवापूर तालुक्यातील गावे वर्ग:नागपूर जिल्ह्यातील गावे
अंबाजी जत्रा
बनासकांठा जिल्ह्यातील दांता तालुक्यातील अंबाजी येथे अंबाजी जत्रा भरते. अंबाजी पालनपूरपासून 50 km अंतरावर आहे. प्रत्येक पूनम जत्रेसाठी सारखेच वातावरण तयार केले जाते. येथे कार्तिक, चैत्र, भादरवो आणि आश्विन महिन्यातील पौर्णिमेला मोठी यात्रा भरते. ज्यात 'भादरवी पौर्णिमेची जत्रा' ही अतिशय महत्त्वाची आणि मोठी जत्रा असते.
वेळ
भादरवी पौर्णिमेची ही जत्रा त्रयोदशी, चतुर्दशी आणि पौर्णिमा असे सलग तीन दिवस भरते. या दिवशी लाखो लोक देवीच्या दर्शनासाठी येतात. यावेळी अनेक लोक पायी चालत येथे येतात.
महत्त्व
येथे भक्त मोठ्याने शक्रद्य स्तोत्रांचे पठण करतात आणि माताजीची प्रार्थना करतात. पौर्णिमेच्या दिवशी देवीला विविध रित्या सजवले जाते. त्यानंतर ब्राह्मण सप्तशतीचे पठण करतात. भादरवी पौर्णिमेला अंबाजी देवीचे भक्त गुजरातसह देश-विदेशातूनही येतात. मंदिरात मूर्ती किंवा चित्राची पूजा केली जात नाही तर  'श्री विसयंत्र' ची पूजा केली जाते.
पौष पौर्णिमा या दिवशी माताजी प्रकट झाल्या असे मानले जाते. चैत्र पूनम आणि शरद पौर्णिमेच्या दिवशीही लोक धार्मिक विधी, पूजा, यज्ञ करतात आणि जत्राही भरते. पौर्णिमेच्या दिवशी विविध संघटना माताजींना वंदन करण्यासाठी येतात. त्यांच्याकडून चाचर चौकात भवाई आणि रास गरब्याचे आयोजन केले जाते.
इथे मंदिराच्या आवारात माताजीचे भक्त ढोल-ताशांच्या तालावर छान रासगरबा खेळतात. अंबाजीच्या या महामेळ्यात ३ लाखांहून अधिक भाविक माताजीच्या दर्शनासाठी येतात. या पवित्र दिवसात अंबाजीकडे जाणारे सर्व रस्ते यात्रेकरूंनी भरून जातात.
सुविधा
भादरवी पौर्णिमेच्या दिवशी मंदिरात व जत्रेत दर्शनासाठी मोठी वर्दळ असते. वाटेत प्रसादी, चुंदडी, श्रीफळ, कंकू, पुष्पा आदींची मोठ्या प्रमाणात दुकाने थाटलेली दिसतात. माताजींना वंदन करण्यासाठी साड्यांच्या दुकानांमध्येही गर्दी दिसून येते. खाद्यपदार्थांचे स्टॉलही तात्पुरत्या स्वरूपात उभारले जातात. परिसरातील आदिवासी महिलांना टॅटू आणि बांगड्यां घालणे आवडते. विविध प्रकारच्या खेळण्यांची दुकानेही उभारली जातात. />
यात्रेकरूंना विविध संस्था आणि सेवा केंद्रांद्वारे विश्रांती, चहा, नाश्ता आणि जेवण दिले जाते. श्री अंबाजी देवस्थान ट्रस्ट आणि बनासकांठा जिल्हा प्रशासनाकडून जत्रेच्या दिवसात आणि इतर वेळीही लोकांना आवश्यक सुविधा पुरविल्या जातात. लोकांच्या आरोग्यासाठी येथे रुग्णालये देखील उपलब्ध आहेत.
बाह्य दुवे
वर्ग:गुजरातमधील सण वर्ग:बनासकांठा जिल्हा
दिनकर कामण्णा
दिनकर कामण्णा तथा दिनकर ढेरे हे १९४० च्या सुमारास लोकप्रिय असलेले विनोदी नाट्य कलावंत होते. गडकऱ्यांच्या भावबंधन नाटकातल्या कामणाा नावाच्या कानडी वैद्याची भूमिका ते करत; यावरूनच त्यांना दिनकर कामण्णा हे टोपणनाव मिळाले. ढेरे यांना विनोदी अभिनयाचा मानदंड समजले जाते. ते विनोदाला विदूषकी थाट न आणता वाक्याच्या अचूक फेकीबरोबर विनोद साध्य करीत.
सुरुवातीला किर्लोस्कर नाटक कंपनी, मग नाट्यविनोद कंपनी, त्यानंतर दीनानाथ मंगेशकरांची बलवंत नाटक कंपनी, हिराबाई बडोदेकरांची नाट्यसंस्था आणि शेवटी लोंढ्यांची राजाराम संगीत नाटक मंडळी, इ. नामवंत नाट्यसंस्थांमथून ढेरे यांनी कामे केली.
ढेरे हे नाटकांत गात असत. याविषयी माहिती अधिक प्रचलित नाही. ते कटाव, फटके असले प्रकार गायचे.
चित्रपट
वर्ग:मराठी नाट्यअभिनेते
खारबी (हदगाव)
खारबी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील हदगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
संदर्भ
वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
भुतेकरवाडी
भुतेकरवाडी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील अहमदपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
अहमदपूर ह्या तालुक्याच्या ठिकाणापासून हे गाव ७ कि.मी.अंतरावर आहे.लातूर हे जिल्ह्याचे ठिकाण ह्या गावापासून ६० कि.मी. अंतरावर आहे.
लोकजीवन
सन २०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १३४ कुटुंबे राहतात.गावातील एकूण ६५४ लोकसंख्येपैकी ३३३ पुरुष तर ३२१ महिला आहेत.गावात ३९३ शिक्षीत तर २६१ अशिक्षित लोक आहेत. त्यापैकी २२० पुरुष व १७३ स्त्रिया शिक्षीत तर ११३ पुरुष व १४८ स्त्रिया अशिक्षित आहेत. गावाची साक्षरता ६०.०९ टक्के आहे.
जवळपासची गावे
नांदुरा खुर्द, ब्रह्मपुरी, सावरगाव रोकडा, गोठळा, नांदुरा बुद्रुक, हसर्णी, जांब, उन्नी, कोकंगा, जवळगा, थोरलीवाडी ही जवळपासची गावे आहेत.सावरगाव रो ग्रामपंचायतीमध्ये ही गावे येतात.
संदर्भ
वर्ग:अहमदपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
अफलातून (२०२३ चित्रपट)
अफलातून हा २०२३ चा परितोष पेंटर दिग्दर्शित आणि राजीव कुमार साहा निर्मित भारतीय मराठी-भाषेतील कॉमेडी-ड्रामा चित्रपट आहे. या चित्रपटात सिद्धार्थ जाधव, पारितोष पेंटर, जयेश ठक्कर, जॉनी लिव्हर, भरत दाभोळकर, श्वेता गुलाटी, तेजस्विनी लोणारी, विजय पाटकर, रेशम टिपणीस, जेसी लीव्हर आणि विष्णू मेहरा यांच्या प्रमुख भूमिका आहेत.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील मराठी चित्रपट
खाण मंत्रालय (भारत)
खाण मंत्रालय, भारत सरकारची एक शाखा, भारतातील खाणींशी संबंधित नियम आणि कायदे तयार करणे आणि प्रशासन करणारी सर्वोच्च संस्था आहे. जून २०१९ पासून मंत्रालयाचे प्रमुख प्रल्हाद जोशी आहेत.
कार्ये
अ‍ॅल्युमिनियम, तांबे, जस्त, शिसे, सोने, निकेल इत्यादी नॉन-फेरस धातूंचे खाणकाम आणि धातूनिर्मितीसाठी सर्व खनिजांचे (नैसर्गिक वायू आणि पेट्रोलियम वगळता) सर्वेक्षण आणि अन्वेषण आणि खाणींच्या प्रशासनासाठी खाण मंत्रालय जबाबदार आहे. आणि खनिजे (विकास आणि नियमन) कायदा, १९५७ (MMDR कायदा) कोळसा आणि लिग्नाइट वगळता इतर सर्व खाणी आणि खनिजांच्या संदर्भात एक संलग्न कार्यालय, एक अधीनस्थ कार्यालय, तीन सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रम (पीएसयू), तीन स्वायत्त संस्था आणि काही आणखी एजन्सी खाण मंत्रालयाच्या अधिपत्याखाली कार्यरत आहेत. वर्ग:Pages with unreviewed translations वर्ग:भारताची मंत्रालये
उडतरे
उडतरे हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील एक गाव आहे.
भौगोलिक स्थान
उडतरे गाव महाराष्ट्र राज्यामधील सातारा जिल्हा मधील वाई तालुक्यातील एक गाव .हे गाव कुडाळी व कृष्णा नदीच्या संगमावर वसलेले आहे सातारा पासून १९किमी तर वाईपासून १७ किमी. आहे उडतरे गावामधून आशिया महामार्ग क्रमांक ४७ व कोरेगांव पाचगणी जिल्हा मार्ग क्रमांक २५ नियोजित(पंढरपूर* *उडतरे* *कुडाळ* *पाचगणी* *महाबळेश्वर) रस्ता जातो
हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे.येथील वातावरण उष्णकटिबंधीय प्रकारचे आहे.इथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान ८९० मिलीमीटर आहे. हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २३ अंश सेल्सियस आहे.हिवाळ्यात तापमान १५ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३५ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.
प्रेक्षणीय स्थळे
कृष्णा कुडाळी नदीचा रम्य संगम, पुरातन विठ्ठल मंदिर, श्री काळेश्वर मंदिर, सर्व वाकाई देवी मंदिर, कालिका देवी मठ, उत्तरेश्वर समाधी, शांतिनिकेतन
नागरी सुविधा
गावामध्ये प्राथमिक आरोग्य केंद्र, बस स्थानक पशुवैद्यकीय दवाखाना, शाळा, आहेत उडतारेला जवळचे रेल्वेस्टेशन सातारा (क्षेत्रमाहुली) २४ किलोमीटर अंतरावर तर वाठार २९ किलोमीटर विमानतळ पुणे, कराड
जवळपासची गावे
विरमाडे,कळंभे,पाचवड,सरताळे,अमृतवाडी,कुडाळ
वर्ग:वाई तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
उळुंब
उळुंब हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील सातारा जिल्ह्यातील वाई तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
हे गाव समुद्रसपाटीपासून साधारणपणे ७०० मीटर उंचीवर वसलेले आहे.येथील वातावरण उष्णकटिबंधीय प्रकारचे आहे.इथे पावसाळ्यात भरपूर पाऊस पडतो.वार्षिक पर्जन्यमान ८९० मिलीमीटर आहे. हिवाळ्यात इथे सुखद गारवा असतो.सरासरी वार्षिक तापमान २३ अंश सेल्सियस आहे.हिवाळ्यात तापमान १५ अंश सेल्सियसपर्यंत खाली जाते तर उन्हाळ्यात ते ३५ अंश सेल्सियसपर्यंत वर चढते.
संदर्भ
वर्ग:वाई तालुक्यातील गावे वर्ग:सातारा जिल्ह्यातील गावे
सायगाव (भिवापूर)
सायगाव हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नागपूर जिल्ह्यातील भिवापूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
ब्रह्मपुरी (अहमदपूर)
ब्रह्मपुरी हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील लातूर जिल्ह्यातील अहमदपूर तालुक्यातील एक गाव आहे.
लोकजीवन
सन २०११ च्या भारतीय जनगणनेनुसार गावात १५० कुटुंबे राहतात.गावातील एकूण ८३८ लोकसंख्येपैकी ४३७ पुरुष तर ४०१ महिला आहेत.गावात ५४८ शिक्षीत तर २९० अशिक्षित लोक आहेत. त्यापैकी ३२३ पुरुष व २२५ स्त्रिया शिक्षीत तर ११४ पुरुष व १७६ स्त्रिया अशिक्षित आहेत. गावाची साक्षरता ६५.३९ टक्के आहे.
जवळपासची गावे
उगीळेवाडी, हळणी, मालेगाव खुर्द, तळेगाव, नांदुरा खुर्द, सावरगाव रोकडा, गोठळा, नांदुरा बुद्रुक, भुतेकरवाडी, हसर्णी, जांब ही जवळपासची गावे आहेत.ब्रह्मपुरी ग्रामपंचायतीमध्ये ही गावे येतात.
संदर्भ
वर्ग:अहमदपूर तालुक्यातील गावे वर्ग:लातूर जिल्ह्यातील गावे
कोळगाव (हदगाव)
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
मार्न नदी
मार्न नदी किंवा मार्ने नदी ही फ्रान्समधील एक नदी आहे. ही सीन नदीची उपनदी आहे असून मार्न पॅरिसच्या पूर्वेकडील आणि आग्नेय भागात वाहते. या नदीची लांबी 514 km आहे. फ्रांसच्या हौ-मार्ने, मार्ने, सीने-एट-मार्ने आणि वाल-दे-मार्ने या विभागांना या नदीचे नाव दिलेले आहे.
मार्न नदीचा उगम लॅन्ग्रेस पठारात होतो. तेथून ही साधारणपणे उत्तरेकडे वाहते आणि सेंट-डिझियर आणि चालोन-एन-शॅम्पेन शहरांच्या मध्ये पश्चिमेकडे वळते. पॅरिसपासून जवळ ही नदी शेरेंटन येथे सीन नदीला मिळते. मार्न नदीच्या मुख्य उपनद्या रोयनॉन, ब्लेझ, सॉल्क्स, ओवरक, पेटिट मोरिन आणि ग्रँड मोरिन आहेत.
पहिल्या महायुद्धात या नदीकाठी दोन मोठ्या लढाया झाल्या. यांतील १९१४मध्ये झालेल्या पहिल्या लढाई नंतर युद्धाला कलाटणी मिळाली. १९१८मध्ये या नदीकाठी अजून एक लढाई झाली.चार वर्षांनी म्हणजे १९१८ मध्ये झाली.
संदर्भ
वर्ग:आयस्नेमधील नद्या वर्ग:फ्रान्समधील नद्या
आंबये
आंबये हे भारतातील महाराष्ट्र राज्यातील दक्षिण कोकणातील रत्‍नागिरी जिल्ह्यातील खेड तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
पावसाळ्यात येथे भरपूर प्रमाणात पाऊस पडतो आणि हवामान समशीतोष्ण राहते. हिवाळ्यात येथील हवामान थंड असते व सकाळी धुके पडते. उन्हाळ्यात हवामान उष्ण असते. पावसाळ्यात येथे भातशेती, नागलीशेती केली जाते.
आदिल काळ ते आधुनिककाळातील स्त्रियांची स्थिती
8 मार्च हा जागतिक महिला दिन म्हणुन साजरा केला जातो. त्या अनुषंगाने महिलांमध्ये समाजातील जे स्थान आहे, आणि 2020च्या जागतिक महिला निाची जी भिम आहे. 'लिंग समानता' या थीमचा विचार करता व भारतीय महिलांच्या विचार करता महिलांना कुठल्याच बाबतीत समानता नाही. भारता ने लोकशाही शासन व्यवस्थेला स्विकार केला. व लोकाशाही शासन व्यवस्थेचे वैशिष्टये स्वातंत्रय, समता आणि बंधुता हे आहेत. वैशिष्टये महिलांना लागु हेात नाहीत. त्यामुळे भारतीय महिला आजही असमानतेच्या ओझयाखाली दबलेली आहे. आदिम काळ ते सदय आधुनिक काळ या कालखंडाचा विचार करता समाजामध्ये फार मोठे परिवर्तन झालेले आढळून येते. या समाजाला स्थिरता देण्यापाठीमागे महिलांचे फार मोठे योगदान आहे. महिलांच्या माध्यमातुन कुटुंब संस्था अस्तित्वात आली आणि या कुटुंब व्यवसथेच्या माध्यमातुन समाज स्थिर झाला आदिम काळामध्ये पुरुष स्त्राी बरोबर जो लैगिंग संबध स्थापित करत होता त्यामध्ये तो त्या स्त्राीची इच्छा, तिच्या भावना व त्यामधुन निर्माण होणार संतती याचा विचार करत नव्हता त्याच पद्धतीने आज या आधुनिक समाजामध्ये स्त्रिायांवरती होणारे बलात्कार, ॲसिड टाकणे, जाळुन मारणे, किंवा तिची फसवणुक करून तिच्याशी लैगिंग संबध प्रस्थापित करणे. यातुन निर्माण झालेलया संततची जबाबदारी न घेणे. याला आधुनिक मानव म्हणायचे का? आदिम मानव म्हणजे ? जो रानटी अवस्थेमध्ये जगतो तो आदिम मानव होय आधुनिक काळात नवनवन शोध लागले. यंत्राच्या साहयाने मानवी जीवन सुकर झाले परंतु स्त्रीयांच्या पारंपारिक स्थिती पासुन ते आजपर्यत जे बदल झाले ते फक्त कामाच्या ठिकाणी झाले. आधुनिक काळात शिक्षणाची समान संधी उपलब्ध झाली तसेच कायदयाने स्त्रीयांना हक्क दिले परंतु पुरुष प्रधान संस्कृतीच्या या देशात स्त्रिया पुरुषाच्या बरोबरीने काम करु लागल्या परंतु त्याच प्रमाण अत्माअल्प आहे. उच्च् पदस्य महिला आजही या पुरुषी वर्गाला मुल्य नाही 70 वर्षापेक्षा जास्त काळ भारताला स्वतंत्रय मिळुन झाले परंतु मागच्या आठवडयापर्यंत महिलांना लष्कर प्रमुख पद मिळविण्यासाठी झगडावे लागले. मग या मानसिक असमानतेवरती कुठल्या कायम उपाय करु शकत नाही. त्यासाठी प्रत्येक पुरषांची मानसिकता बदलणे गरजेचे आहे. तेंव्हाच ही 2020ची जागतिक महिला दिनाची थिम साजरी होईल असे वाटते.
वर्ग:महिला संपादनेथॉन २०२० लेख
कोंढुर (हदगाव)
कोंढुर हे भारताच्या महाराष्ट्र राज्यातील नांदेड जिल्ह्यातील हदगाव तालुक्यातील एक गाव आहे.
हवामान
नैऋत्य मान्सूनमुळे पडणाऱ्या पावसाळ्याचा ऋतू वगळता येथील हवामान सर्वसाधारणपणे कोरडेच असते. येथे वर्षात चार ऋतू असतात. हिवाळा हा नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी अखेरपर्यंत असतो. त्यानंतर येणारा उन्हाळा मात्र जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत खेचला जातो. नैऋत्य मान्सूनचा पाऊस त्याच्या पाठोपाठ येतो आणि ऑक्टोबरच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत टिकतो. शेष ऑक्टोबर आणि नोव्हेंबरचा पूर्वार्ध हा मान्सूनोत्तर गरमीचा काळ असतो. सरासरी वार्षिक पर्जन्यमान ९९० मि.मी.आहे. नैऋत्य मोसमी वाऱ्यापासून पडणाऱ्या पावसाचे प्रमाण एकूण वार्षिक पर्जन्याच्या ८५ टक्के आहे. जुलै आणि ऑगस्ट हे वर्षातील सर्वाधिक पर्जन्याचे महिने आहेत.
संदर्भ
वर्ग:हदगाव तालुक्यातील गावे वर्ग:नांदेड जिल्ह्यातील गावे
सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय (भारत)
सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालय, भारत सरकारची एक शाखा, भारतातील सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योगांशी संबंधित नियम आणि कायदे तयार करण्यासाठी आणि प्रशासनासाठी सर्वोच्च कार्यकारी संस्था आहे. नारायण राणे हे सूक्ष्म, लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्री आहेत.
लघु आणि मध्यम उद्योग मंत्रालयाच्या (एमएसएमई) वार्षिक अहवालांद्वारे प्रदान केलेली आकडेवारी खादी क्षेत्रावर खर्च केलेल्या योजना रकमेत ₹१,९४२.७/- दशलक्ष वरून ₹१४,५४०/- दशलक्ष आणि गैर-योजना रक्कम ₹४३७/- दशलक्ष वरून ₹२२९१/- पर्यंत वाढलेली दर्शवते. १९९४-१९९५ ते २०१४-२०१५ या कालावधीत खादी संस्थांना व्याज अनुदान ₹९६.३/- दशलक्ष वरून ₹३१४.५/- दशलक्ष पर्यंत वाढले आहे.
इतिहास
लघु उद्योग आणि कृषी आणि ग्रामीण उद्योग मंत्रालय ऑक्टोबर १९९९ मध्ये तयार करण्यात आले. सप्टेंबर २००१ मध्ये, मंत्रालयाचे लघु उद्योग मंत्रालय आणि कृषी आणि ग्रामीण उद्योग मंत्रालयामध्ये विभाजन करण्यात आले. भारताच्या राष्ट्रपतींनी ९ मे २००७ च्या अधिसूचनेनुसार भारत सरकार (व्यवसाय वाटप) नियम, १९६१ मध्ये सुधारणा केली. या दुरुस्तीनुसार, ते एकाच मंत्रालयात विलीन करण्यात आले.
मंत्रालयाला सूक्ष्म आणि लघु उद्योगांना प्रोत्साहन देण्याचे काम देण्यात आले होते. राष्ट्रीय लघु उद्योग निगम लिमिटेड सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांप्रमाणेच लघु उद्योग विकास संस्था मंत्रालयाच्या नियंत्रणाखाली होती).
फोर्ड फाऊंडेशनच्या शिफारशींच्या आधारे १९५४ मध्ये लघु उद्योग विकास संस्थेची स्थापना करण्यात आली. तिच्या व्यवस्थापनाखाली ६०हून अधिक कार्यालये आणि २१ स्वायत्त संस्था आहेत. या स्वायत्त संस्थांमध्ये उपकरण कक्ष, प्रशिक्षण संस्था आणि प्रकल्प-सह-प्रक्रिया विकास केंद्रांचा समावेश आहे.
प्रदान केलेल्या सेवांमध्ये हे समाविष्ट आहे:
हे आर्थिक माहिती सेवा देखील प्रदान करते आणि SSIच्या जाहिरात आणि विकासासाठी धोरण तयार करण्यासाठी सरकारला सल्ला देते. क्षेत्रीय कार्यालये केंद्र आणि राज्य सरकारमधील प्रभावी दुवे म्हणूनही काम करतात.
कृषी आणि ग्रामीण उद्योग मंत्रालय
पुरवठा शृंखला व्यवस्थापन सुधारणे, कौशल्ये वाढवणे, तंत्रज्ञान सुधारणे, बाजारपेठेचा विस्तार करणे आणि क्षमता वाढवणे यासाठी समन्वित आणि केंद्रीत धोरण तयार करणे आणि कार्यक्रम, प्रकल्प, योजना इत्यादींची प्रभावी अंमलबजावणी सुलभ करणे हे आता बंद झालेल्या कृषी आणि ग्रामीण उद्योग मंत्रालयाचे उद्दिष्ट होते. उद्योजक/कारागीर आणि त्यांचे गट/सामुहिक.
बार्बी (चित्रपट)
बार्बी हा ग्रेटा गेर्विगने दिग्दर्शित केलेला आणि गेर्विग व नोआ बॉम्बाच यांनी लिहिलेला २०२३ चा अमेरिकन रम्य विनोदी चित्रपट आहे. मॅटेलच्या बार्बी फॅशन बाहुल्यांवर आधारित, संगणक-अ‍ॅनिमेटेड डायरेक्ट-टू-व्हिडिओ आणि स्ट्रीमिंग टेलिव्हिजन चित्रपटांनंतरचा हा पहिला थेट-अ‍ॅक्शन बार्बी चित्रपट आहे. अस्तित्वाच्या संकटानंतर आत्म-शोधाच्या प्रवासात निघालेल्या बार्बी आणि केन यांच्या कथेवर आधारित हा चित्रपट आहे. मार्गोट रॉबीने बार्बीची तर रारन गॉस्लने केनची भूमिका केली आहे आणि इतर मुख्य भूमिकांत अमेरिका फेरेरा, केट मॅककिनन, इसा रे, रिया पर्लमन आणि विल फेरेल यांचा समावेश आहे.
सप्टेंबर २००९ मध्ये लॉरेन्स मार्कच्या निर्मितीसह युनिव्हर्सल पिक्चर्स द्वारे थेट-अ‍ॅक्शन बार्बी चित्रपटाची घोषणा करण्यात आली. एप्रिल २०१४ मध्ये चित्रपटाच्या कामाला सुरुवात झाली, जेव्हा सोनी पिक्चर्सने चित्रपटाचे हक्क विकत घेतले. अनेक लेखक आणि दिग्दर्शक बदल होऊन आणि एमी शुमर आणि नंतर अॅनी हॅथवे यांना बार्बी म्हणून निवडल्यानंतर चित्रपटाचे हक्क वॉर्नर ब्रदर्सकडे हस्तांतरित करण्यात आले. रॉबीला २०१९ मध्ये भूमिकेसाठी घेतले गेले आणि २०२१ मध्ये गेरविगची बॉम्बाच सह दिग्दर्शक आणि सह-लेखक म्हणून घोषणा करण्यात आली. उर्वरित कलाकारांची घोषणा २०२२ च्या सुरुवातीला करण्यात आली. चित्रीकरण प्रामुख्याने इंग्लंड मधील वॉर्नर ब्रदर्स स्टुडिओत झाले.
९ जुलै २०२३ रोजी लॉस एंजेलिस मधील श्राइन ऑडिटोरियममध्ये बार्बीचा प्रीमियर झाला. वॉर्नर ब्रदर्सद्वारे २१ जुलै २०२३ रोजी युनायटेड स्टेट्समध्ये हा चित्रपट प्रदर्शित झाला. ओपेनहाइमर सह एकाचवेळी प्रदर्शन झाल्यामुळे समाजमाध्यमावर "बार्बेनहाइमर" घटना घडली. यामुळे प्रेक्षकांना दोन्ही चित्रपट दुहेरी वैशिष्ट्य म्हणून पाहण्यास प्रोत्साहित केले. चित्रपटाला सकारात्मक प्रतिसाद मिळाला असून जगभरात आतापर्यंत चित्रपटाने $३८२ दशलक्ष एवढी कमाई केली आहे.
संदर्भ
वर्ग:इ.स. २०२३ मधील इंग्लिश चित्रपट
स्कँडल ऑफ द स्टेट: वुमेन, लॉ अँड सिटिझनशिप इन पोस्ट कलोनियल इंडिया
स्कँडल ऑफ दि स्टेट : विमेन, लाँ ॲन्ड सिटिझनशिप इन पोस्ट कलोनियल इंडिया हे राजेश्वरी सुंदर राजन यांनी लिहिलेले आणि २००३ मध्ये दिल्ली मध्ये परमनंट ब्लॅक यांनी प्रकाशित केलेले पुस्तक आहे. पुस्तकाच्या शीर्षकामध्ये ज्या महत्त्वाच्या संकल्पना आल्या आहेत त्यानुसार, या पुस्तकात वसाहतोत्तर भारतातील स्त्रिया, कायदा आणि नागरिकत्व यासंदर्भातली मांडणी विविध अनुरूप उदाहरणे देऊन केली आहे.
प्रस्तावना
१९९० च्या दशकाच्या मध्यकाळापासून विविध विषयावर लिहिल्या गेलेल्या लेखाचे संकलीकरण या पुस्तकामध्ये करण्यात आले आहे. भारतातील स्त्रिया आणि वसाहतोत्तर राज्यसंस्था/भारतीय शासन यांच्यातील बदलत गेलेले व गुंतागुंतीचे आंतरसंबध हे अनेक प्रश्नाच्या संदर्भात या लेखामधून मांडले आहेत. भारतातील स्त्रियांचे वास्तविक जीवन, गरजा आणि वसाहतोत्तर लोकशाहीवादी भारत शासन यांच्यातील आंतरसंबंधांचे स्त्रीवादी सिद्धान्त आणि उत्तर-वसाहतकालीन अभ्यास या दोन्हींच्या माध्यमातून या पुस्तकात चिकित्सक विश्लेषण केले आहे. स्त्रियांची अस्मिता/ओळख घडताना राज्यसंस्था केंद्रस्थानी कशी असते, तसेच स्त्रिया व त्यांचे प्रश्न हे शासनाची भूमिका आणि कार्यपद्धतीवर कसे परिणाम करतात हे यातून सविस्तरपणे मांडले आहे. प्रस्तावनेमध्ये लेखिका नमूद करतात, की भारतीय स्त्रियांसाठी कायदा आणि नागरिकत्व यांचे महत्त्व केवळ राजकीय हक्क प्राप्त करण्यापुरते मर्यादित नसून त्यांच्या सांस्कृतिक अस्मितेसाठी व दैनंदिन जीवनातही त्यांचे महत्त्व आहे.. वय, धर्म, वांशिकता आणि वर्ग यांचे व्यक्तिगणिक तसेच समूहांवर असणारे प्रभाव, शासनाचे बदलत जाणारे परंतु संकुचित स्वरूप या सर्वांच्या पार्श्वभूमीवर सामाजिक वास्तवांची उकल करण्याचा प्रयत्‍न या पुस्तकातून केला आहे.
राज्यसंस्था, नागरिकत्व आणि लिंगभाव
पुस्तकात भारतातील स्त्रियांना अजूनही भारतीय नागरिकत्व संपूर्णतः प्राप्त झालेले नाही. त्यासाठी पितृसत्ता विचारप्रणालीने युक्त शासनसंस्था, कायदा व्यवस्था हे कशाप्रकारे कारणीभूत ठरले आहे हे अधिक स्पष्ट करण्यासाठी सहा विशिष्ट असे निवडक अभ्यास (case studies) दिलेले आहे. प्रत्येकातील घटना वेगवेगळ्या आहेत त्यातून आलेले स्त्रियांचे प्रश्न विभिन्न आहेत तरीसुद्धा भारतातील स्त्रियांच्या नागरीहक्काचे संकुचीकरण, त्यांना नागरिक म्हणून वागणूक न मिळणे तसेच विवाह, आरोग्य, धार्मिक, अस्मिता, श्रम, लैंगिकता, कायदे आणि राज्यघटना या सर्वच पातळ्यांवर त्यांना दुय्यम वागणूक मिळणे हे गंभीर मुद्दे मांडले आहेत. इतिहासाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांवर घडलेल्या या वेगवेगळ्या घटना असून स्त्रिया, कायदा, नागरिकत्व व राज्यसंस्था या संदर्भात ऐतिहासिक आढावा घेण्यात आला आहे. भारतीय राज्यसंस्था आणि महिला नागरिक यांच्यातील विरोधभास आणि स्त्रियांच्या हक्काबाबत शासनाची उदासीनता हा प्रत्येक प्रकरणातून येणारा मोलाचा मुद्दा आहे. वसाहतोत्तर भारत शासनाच्या वरील भूमिकेवर लेखिका टीकात्मक भाष्य करताना पुढील काही मुद्दे मांडतात.
एक म्हणजे स्त्रियांवर होणारे लैंगिक व इतर हिंसाचार हे कायद्याने गुन्हा ठरविले गेले असले तरी हिंसाचाराचे अनेक गुन्हे हे स्त्रियांच्या चारित्र्याभोवती घुटमळत राहतात आणि त्यासाठी गुन्हेगारांना शिक्षा दिली जात नाहीत. दुसरे म्हणजे गरीब स्त्रियांची स्वायत्तता पूर्णपणे नाकारून लोकसंख्या नियंत्रणासाठीच्या धोरणांमध्ये त्यांनाच लक्ष्य केले जाते. कामगार व गृहिणी म्हणून स्त्रियांचे श्रम व हक्क नाकारले जातात. तरी देखील भारताच्या सामाजिक आणि आर्थिक विकासामध्ये स्त्रिया महत्त्वाच्या कशा आहेत हे जरी सांगितले जात असले तरी त्यांना पुरुत्पादन करणाऱ्या विषयवस्तू म्हणून बघितले जाते,ना की हक्क असणारे मानव म्हणून. याचे कारण म्हणजे भारताचे जे शासन आहे तेच मुळात स्त्रियांचे शोषण करणाऱ्या वर्चस्ववादी समूहामधील पुरुषांनी बनविले आहे.
बाल-विवाह
पहिली केस स्टडी ही अमिना नावच्या एका अल्पवयीन मुस्लिम मुलीची असून तिला सौदी अरेबियातील एका व्यवसायिका कसे विकले जाते आणि त्यातून तिची सुटका कशी केली जाते; या सर्व प्रकरणामध्ये अल्पवयीन मुलीचे नागरिक म्हणून हक्क, कोणाकडे राहायचे हा निर्णय घेण्याचा अधिकार, तिचे व्यक्तिस्वातंत्र्य नाकारून तिला मालकीची वस्तू म्हणून वागणूक देणे या अनुषंगाने चर्चा केली आहे.
मानसिक अपंगत्व, मातृत्व व लैंगिकता
दुसरे प्रकरण हे महाराष्ट्रातील शिरूर तालुक्यातील अकरा तरुण स्त्रियांवर जबरदस्तीने गर्भाशय काढण्याची जी घटना झाली त्यावर आधारित आहे. हे मानवी अधिकारांचे उल्लंघन असून त्या स्त्रियांच्या मूलभूत अधिकारांवर त्यामुळे गदा येत असल्याचे मांडले गेले. स्त्रियांची लैंगिकता आणि मानसिक अस्वास्थ्य याबद्दल समाजात जे गैरसमज असतात त्यामधून ही नसबंदीची घटना घडली. येथे पुन्हा एकदा कौटुंबिक व्यवस्थेमध्ये स्त्रियांना असणारे दुय्यम स्थान, त्यांचे कुटुंबावर प्रामुख्याने त्यातील पुरुषांवर अवलंबून असणे यामधून या घटना घडण्यास वाव निर्माण होतो असे लेखिका नमूद करतात. विशेषतः मानसिक अपंग असणारे मूल हे सर्व पालकांना सांभाळणे शक्य होत नाही. यासाठी शासनाच्या काही ठराविक योजना असणे आवश्यक आहे जेणेकरून मानसिक अपंग असणारी मुले आणि तरुण यांना घरामध्ये सांभाळणे त्यांच्या पालकांना शक्य होईल.
लैंगिक श्रम आणि नागरिकत्व
तिसरे प्रकरण हे सेक्स वर्कर्स म्हणजे लैंगिक काम करणाऱ्यांवर आणि वैश्याव्यवसायावर कायदेशीररीत्या बंदी या विषयावर भाष्य करते. अपमानास्पद समजले जाणारे हे काम किंवा व्यवसाय हा पुरुषांच्या लैंगिक गरजा भागवणे याभोवती केंद्रित आहे. स्त्रियांची नैतिक-अनैतिकता यामध्ये कुठे येते असा प्रश्न विचारून लेखिका नमूद करतात की, या व्यवसायावर कायदेशीर बंदी घालणे या मागणीतून त्याला गुन्हेगारीचे स्वरूप दिले जाते. याउलट जर वैश्याव्यवसाय हा कायदेशीर केला गेला आणि त्याभोवती असणारे कलंकित वलय पुसले तर यात असणाऱ्या स्त्रिया या कायद्याच्या सुरक्षेखाली अर्थार्जन करू शकतील. कामाच्या या क्षेत्रामध्ये स्त्रियांना श्रमिक म्हणून हक्क प्राप्त होणे, कायद्याचे त्यावर लक्ष असणे याच्या शक्यता आहेत.
युनिफॉर्म सिव्हिल कोड, कायदे व स्त्रिया
युनिफॉर्म सिव्हिल कोडच्या अंमलबजावणी भोवती असणारे वादविवाद पुढील चौथ्या प्रकरणामध्ये आले आहेत. कौटुंबिक/वैयक्तिक कायद्यांच्या माध्यमातून मुस्लिम सनातन्यांनी घटस्फोट व मुलांचा ताबा याबद्दल जे विशेषाधिकार मिळतात त्याला तडा जाईल. लेखिका यासंदर्भात समानता आणि स्त्रियांची निर्णय घेण्याची क्षमता याबद्दल भाष्य करतात की, याबद्दलच्या मागण्यादेखील तितक्याच महत्त्वाच्या आहेत. तसेच त्या जेथे लिंगभव आधारित शोषण ही अधिक ठळकपणे दिसते अशा कामाच्या क्षेत्रांवरदेखील प्रकाश टाकतात. कौटुंबिक/वैयक्तिक कायदे कायम नागरी कायद्यांपेक्षा त्यांचे वर्चस्व सिद्ध करण्याचा प्रयत्‍न करतात. परंतु तरीदेखील घटस्फोट किंवा मुलांचा ताबा याबाबतीत स्त्रिया धार्मिक अधिकारांखाली जितक्या दडपलेल्या असतात ते बघता परिवर्तनांच्या शक्यता या तितक्या स्पष्ट दिसत नाहीत.
लिंगनिर्धारित गर्भपात व स्त्री अर्भक हत्या
पाचवे प्रकरण हे तमिळनाडू मध्ये लिंगनिवड करून केलेले गर्भपात आणि स्त्री अर्भक हत्या याबाबतीत असून लेखिका नमूद करतात की, हा मुद्दा जागतिक मानवी अधिकारांचे जगण्याच्या हक्काचे उल्लंघन की स्त्रीयांचे होणारे शोषण यावरील स्त्रीवाद्यांचा वादविवाद यामध्ये अडकलेला आहे. शेतात काम करण्यास व कुटुंबाला हातभार लावण्यास स्त्रिया स्वतः पुरेशा कार्यक्षम असल्या तरीदेखील त्या मुलींना नाकारून मुलगा जन्माला घालण्याला प्राधान्य देतात. स्त्रियांचे सत्ताहीन असणे त्यांच्या निर्णय घेण्याच्या क्षमतेवर परिणाम करते.
फुलनदेवी आणि नागरिकत्वाचे हक्क
शेवटच्या प्रकरणामध्ये महिला दरोडेखोर/डाकू असलेल्या १९८० च्या दशकातील फुलनदेवी या कनिष्ट जातीतील हिंदू स्त्रीबद्दल आहे. ही फुलनदेवी एका सामान्य ग्रामीण महिलेपासून एक दरोडेखोर ते कैदी ते राजकारणी बनण्याचा प्रवास करते. खासदार झाल्यानंतर तिची गोळ्या घालून हत्या करण्यात आली. आधुनिक राज्यामध्ये दरोडेखोर हे यांचा हिंसाचार, दरोडे व अपहरण यासाठी कायम तिरस्कार केला गेला. फुलनदेवी ही गरीबांना मदत करणारी होती. इतर दरोडेखोर व वैश्यव्यवसाय करणाऱ्यांप्रमाणेच ती पैसे कमविण्यासाठी हे काम करत होती. बालपणीच एका प्रौढ व्यक्तीसोबत लग्न, लैंगिक अत्याचार, जातिव्यवस्थेमधून होणारी दडपणूक अशा सर्व पार्श्वभूमीवर एका सामान्य ग्रामीण भागातील स्त्री ही एक प्रख्यात दरोडेखोर बनण्याची प्रक्रिया घडते. तिला नागरिक म्हणून, कैदी म्हणून मिळणारी वागणूक या सर्व पार्श्वभूमीवर या पुस्तकात चर्चा केली आहे.
महत्त्वाच्या संकल्पना
वसाहतोत्तरवाद, नागरिकत्व, स्त्रियांविरुद्ध होणारा हिंसाचार, पितृसत्ता, स्त्री अर्भक हत्या, लिंगनिर्धारित गर्भपात, वगैरे.
प्रतिसाद
अनन्या वाजपेयी यांनी सदर पुस्तकावर प्रतिसाद दिलेला असून स्त्री अभ्यासातील विकसित तसेच विकसनशील असणारी राष्ट्रराज्ये व त्यातील नागरिकत्वाची गुंतागुंत या अनुषंगाने चर्चा केली आहे. http://works.bepress.com/ananya_vajpeyi/145/
राधिका चोप्रा यांनी सदर पुस्तकावरील प्रतिसाद हा भारत एक राष्ट्रराज्य आणि त्यातील स्त्रीयांचे नागरिक म्हणून हक्क या संदर्भात लिहिलेला आहे. पुस्तकातील प्रत्येक प्रकरणामध्ये वरील मुद्दे कसे येतात याची मांडणी केली आहे. https://networks.h-net.org/node/6386/reviews/6648/chopra-rajan-scandal-state-women-law-and-citizenship-postcolonial-india
हेन्‍री एफ. क्युरे यांनी देखील सदर पुस्तकावर प्रतिसाद दिलेला असून त्यांची प्रत्येक प्रकरण हे सविस्तर चर्चिले आहे. तसेच काही ठिकाणी पुस्तकाच्या लेखिकेचा दृष्टिकोन हा मर्यादित कसा राहिला आहे याचादेखील उल्लेख केला आहे. http://www.lawcourts.org/LPBR/reviews/Rajan03.htm