cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ထဝ်စိုပ်၊ နာဲ၊ ကဝိ
(၂) လိက်ပတ္တစာရီ
(…) ထဝ်စိုပ် ဒုင်နာမ အဂ္ဂကဝိ၊ သန်ထာန်မိကဵုမဇာတိညးဍုင်ရေဝ်၊ တိက္ခညာန်သ္ဇုင်ကေဝ်ရးရေဝ်ဂွံပြာကတ်၊ တရဴစှော်အယုက်ဂါံ ဃောဂွာံဇရာထတ်၊ လှိင်မံင်ပ္ဍဲလင်ကာ နွံကဵုအ္စာရဝတ်၊ ပ္ဍဲကဵုကွာန်ဟာံဂါံ ပြဲဗျာံစိုပ်ကၞတ်၊ နာဲၚာ်တလစာဒုင်ကာရာဇာဝတ်၊ ပ္ဍဲရးဂွံပြာကတ် နွံကဵုသစ္စ၊ သ္ဍိုက်ဒၟံင်သာသၞာ ဆာန်ဒၟံင်ယဝစဏ၊ သုတ်ဓမ္မပါဒ ကြီုပတ္တစာရဳ၊ သၟိက်ကဵုခၞံကၠောန် ပ္ဍဲကဵုရးမန်ဇဳ၊ သၟိက်ပလဝ်သက်သဳ ဒေါဝ်ဗနီရးဍုင်မန်၊ သီုစိုတ်မလ္မောဝ် ဟီုဖၟောဝ်ကဵုအဲဆန်၊ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ် ကၞာတ်လဝ်ဟွံယောင်ခၠန်၊ အတှစတ္တလိ မွဲဟာန်ဒွိသ္တန်၊ သဟဿဟွံယောင်ခၠန် ပ္ဍဲပလ္လဂုန္န၊ ပ္ဍဲကဵုရာသဳမိန်ချေံဗျုသိန္ဓဴဝ၊ ဒိတှီစှ်သုန်ဟေင် ဟီုပြေင်တ္ၚဲဗုဒ္ဓ၊ လက်သိင်ဒှ်ပယာံဃောဂွာံဝေါသဒ္ဒ၊ ဂိုင်ရပ်တပ်ပခဝ်ပ္တန်လဝ်ဘဝင်ဂ။ တဲပ္ဍဵုသိသ ကြီုပတ္တစာရီ၊ ဂုန်ကောန်သံသာချိုတ် ပ္ဍဲစိုတ်ဂၠိုင်ကၠင်ဟီ၊ ကၠုင်စိုပ်သ္မီဂမှီ၊ ပ္ကီုလွီဂွံဒှ်အရှန်၊အဲသၟိက်ကဵုပြာကတ် ဗတ်ပိုဲဘာသာမန်၊ ဟွံလှဲဟွံက္ဍန်အဲတိတ်ဆန်လဝ်ရောင်။)
(၄) လိက်မ္ၚဵု ၃၈
(…) လ္ၚဝ်တုဲဟေင် ပြေင်စေတၞာ၊ အဲမင်ဓဝ်စိုပ် ကြိုပ်ပ္ဍဲ(ညင်)ကာ၊ ပ္ဍဲရးဍုင်ရဳ သ္ဇုင်ကေဝ်ပညာ၊ ပိုတ်အက္ခရ ဓမ္မာဂါထာပၠိ၊ တမိက္တဵုဆက်အာနာဂတ်ဂတ၊ ဟွံဂွံလှဲက္ဍင် ပ္ဍဲသင်ခေပ၊ အဲပတိတ်ဆန် ပိုတ်ဗျန်ဝကျ၊ အိုတ်တၟအ်ညး ပ္ဍဲရးမည၊ ပ္တန်မနောဇသုနာထဂညိ၊ နွံပျာံမွဲ ပ္ဍဲဇမ္မုန၊ ကျာ်အရဳယျ … လၟေင်အကြီု လဟီုမူလှ၊ အိုတ်သတ္တံရ ပသတိအိုတ် ကဵုဂွံစှ်ေစိုတ်အိုဿီုညးအဲ၊ သက္ကရာတ်တၞံလ္ၚီၜာကၠံအဴ တြဴစှ်ေ၃ (၁၂၆၃) ဂတုမာ်စ္ဒိတ်မံက်၊ တ္ၚဲဒိုတ်စိုပ်ဒတုဲရ။ ပျာံပိုန်တ္ၚဲ စိုပ်ဒတုဲရ။ )
ပေါမ်
လဒက်ပတန်ပေါမ်
ဗီုဒက်ပတန်ပေါမ်တအ်ဂှ် ညံၚ်မဟီုလဝ် ဗွဲလတူတေအ်ရ။ မနွံကဵု ကဆံၚ်ပိကဆံၚ်၊ (သ္ၚိ၊ မ္ၚး၊ သ္ၚိ)။ မၞုံပ္ဍဲသ္ၚိ အန္တရာယ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်၊ ဒးတိတ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် ကုအန္တရာယ်၊ စိုပ်ကၞောတ် ကလိဂွံဇမၞး ဒှ်မၞိဟ်တၠအစောန် ကလိဂွံသ္ၚိတၟိ ဗွဲတၟေၚ် ဂွံစိုပ်ဍုၚ် ဂွံပိုၚ်နန်။ ပ္ဍဲအခန်ဒုတိယ မၞုံမ္ၚးဂှ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်၊ မၞုံကဵုဣဓိကြဳဇှ် မၜက်လောန် နူသဘာဝတအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ရ။ ကလိဂွံဇမၞးတုဲ ကလေၚ်စဴကၠုၚ် နကဵုမမိပ်သၠောၚ်။ အန္တရာယ်တအ် ပရေၚ်တဝ်စၞေဟ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပစုက် ကုအစောမ်စရာဲ မၞိဟ်တၠအစောန်ဂှ်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး မၞိဟ်တၠအစောန်ဂှ် ပါ်ကရေက်တၞဟ်ခြာ နူညး ပ္ဍဲပွဳပွူညးတေအ်။ ဥပမာ ပၞောဝ်ကဵုကောန်ဂမၠိုၚ် ကောန်ဍောတ်အိုတ်ဂှ်၊ မၞိဟ်ပ္ဍဲမွဲကွာန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒိုဟ်ဓီုအိုတ်၊ ဒှ်မၞိဟ် မဒိုက်ဝါတ်အိုတ်။ ပရေၚ်ဟွံတုပ်တအ် တၞဟ်နမဂွံမံက်ကၠးဂၠိုၚ်တုဲ ဥပမာ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပလံၚ်ဏာ ကောညးတေအ်ကၠာ၊ ဆဂး ဟွံအံၚ်ဇၞး။ ဒဒှ်ရ မိက်ဂွံဟီု မၞိဟ်တၠအစောန်ဂှ် ညးတေအ် ဒှ်မၞိဟ်ဓမ္မတာမွဲ ဟွံသေၚ်၊ တၟေၚ်နူညးတၞဟ် တၟေၚ်နူကောဒေအ်ဇကုရ။ ပ္ဍဲကဆံၚ်နိဂီုဂှ်မ္ဂး ဗွဲမဂၠိုၚ် ဍန်ဂၠေအ်ကွေဟ်ရ။ "ဨကရာဇ် ပအပ်ကဵု ကောန်ဝုတ်ဨကရာဇ် ကုမၚ်ဗၠာဲဂှ်တုဲ ညးၜါဂှ် ဂွံတန်တဴအာ ဗွဲမမိပ်သၠောၚ်ရ။"
ပ္ဍဲပေါမ် နွံမွဲပၠန်ဂှ် သၚ်္ကေတ ကေုာံ ဥပစာလၚ်္ကာဂမၠိုၚ်ရ။ ဥပမာ လျးပၟတ်မ္ဂး မဒှ်သၚ်္ကေတ ဒြဟတ်၊ ဓဝ်ဆာန်။ ဂြိုပ်ဒဵု မဒှ်သၚ်္ကေတ မထုဲထံၚ် မဟွံတီကေတ် တမ်ကၞောတ်။ ကမၠိုၚ်မ္ဂး ဒှ်သၚ်္ကေတ ဒဒှ်ရ မသၠံက်နက်၊ ဂၠုဓီု ဂၠံၚ်ဍာန်ကၠက် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်မွဲ။ ထဝ်မ္ဂး ဒှ်သၚ်္ကေတ မမိပ်မြဟ်၊ ညာဏ်ပညာ ကေုာံ ဓဝ်ဆာန်တအ်ရ။ ဆဂး သၚ်္ကေတ မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ဂှ်ရ စပ်ကဵုသင်္ကေတဝွံ ဒးစွံသတိညိရ။
Grace Wan
ဝမ်ကို အယ်လ်ဘာတာ၊ Edmonton တွင် အေမီနှင့် ပတ်ချောင်ဝမ်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်။ မွေးချင်းနှစ်ယောက်ရှိသည်။ Wan သည် အသက်ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ဘဲလေးသင်ခန်းစာများကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သူမ၏မိသားစုကို British Columbia၊ Port Coquitlam သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်။ သူမခုနစ်နှစ်။ သူမသည် ဗဟိုမူလတန်းကျောင်းတွင် ၁ တန်းမှ ၆ တန်းအထိ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး Brownies နှင့် Girl Guides Group တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်။ Wan သည် ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ရေခဲစကိတ်စီးခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်း၊ ဂစ်တာနှင့် စန္ဒယားတို့တွင် သင်ခန်းစာများ သင်ယူခဲ့သည်။ 1994 မှ 1996 တွင် Citadel Middle School တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး 1996-2000 တွင် Riverside Secondary School သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး စွမ်းရည်ရှိုးများတွင် သူမ၏ စန္ဒယားနှင့် သီချင်းဆိုစွမ်းရည်များကို မကြာခဏ တင်ဆက်လေ့ရှိသည်။ Westcoast Actors Studio၊ Moonstone Theatre၊ Vancouver Academy of Dramatic Arts နှင့် Granville Actors Studio တွင် Westcoast Actors Studio မှ သရုပ်ဆောင်သင်တန်းများတွင် ပါဝင်ခဲ့ပါသည်။
ဝမ်သည် Blood Work Production ၏ လွတ်လပ်သော ရုပ်ရှင်အတွက် ထုတ်လုပ်ရေး လက်ထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်။ 2006 ခုနှစ်တွင် Vancouver တွင် Canadian Idol season 4 ကို audition ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး Greatest Love of All and Inside Your Heaven ကို သီဆိုခဲ့သည်။
မန်ဆာန် (သၟာဂဳတမန်ဒမြဟ်)
နာဲမန်ဆာန်ဂှ် ၜိုန်ရ ဒှ်သၟာဂဳတဒယှ် မပ္တိတ်လဝ် ကဝးဒွက် ဗွဲမဂၠိုင်ကီုလေဝ် ဘဝသၟာဂဳတမန်ဂှ် နကဵုပညာသုခုမညးတအ်ဂှ် ဂယိုင်လမျီုဟွံဂွံ၊ ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီုညး အဓိကဂှ် ကမၠောန်ဗ္ၚ ကေုာံ ကမၠောန်ဗာ်သွံ တၞးကၞိရ။
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ တၞောဝ်ဗဳဇ
သၟာဒယှ်ေဒွက်ဒယှ် နာဲမန်ဆာန်ဂှ် ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် အရာပ်ပလိုတ်တုဲ ၜိုန်ရဒယှ်ေကၠုင်ဒွက် ပ္ဍဲဂကောံလျးဟံသာ ပွိုင် (၂၀) ကီုလေဝ် ကမၠောန်ဒယှ်ေဒွက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်စေတနာတုဲ ဟွံကလိဂွံ ၚုဟ်မးသြန်ရ။ ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီု သ္ၚိကၟိန် နာဲမန်ဆာန်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် ဝါဗ္ၚ ကေုာံ ဗါ်သွံစ တၞးကၞိ နူကဵု တိဗ္ၚညးတအ်ရ။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရောဂေါ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၇၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ
တၚ်ရန်တၟံ
လိက်ပရေၚ်သၟဝ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ်
"ဟိုတ်မူလ ရာမညနိကာယ ပရိယတ္တိ ဂွံဒှ်ကၠုၚ်"
သၞာံသာသနာ ၂၅၀၀ သၞာံ၊ ၁၃၆၈ သၞာံဏအ်ဟီုမ္ဂး အာယုက်သွဟ်လိက် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပေၚ် ၂၅ သၞာံ ၊ သဘၚ်သြန် အာယုက်မိ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယလေဝ် ဒှ်ကၠုၚ် ၃၄ သၞာံ၊ အတိုၚ်မဟီုထ္ၜးကၠုၚ်လဝ် လ္တူတေံရ။ ဟိုတ်နူဝၚ်တေံ ဂပ်ဝ်နွံပၟိက် (အာတ်မိက်) ကၠုၚ်တုဲ၊ ဂကောံမိ ရာမညဓမ္မာစရိယဝွံ ပ္ဍဲကဵုအာယုက်ဂကောံကၠုၚ်စိုပ် ၉ သၞာံ၊ ၁၀ သၞာံ ကၠာဟွံဂွံစိုပ်အဝယ်ဏဳဂှ်ဟေၚ် အကြာကိစ္စဇၞော် ဒးချူခၞံတက်တြးပ္တိတ်ဒၟံၚ် ပြကိုဟ်သၠပတ်သ္ကေံတြာဲ နဘာသာမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ဟေၚ် ဒးဂိုတ်ဂစာန်လွဳ သၠးပ္တိတ်လဝ်ဂၠမ်ဂဝ်ကောန်ရတ် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိရောၚ်၊ သာ်ဝွံ ဂိုၚ်စၟတ်သမ္တီကေတ်လေဝ် ဗွဲခမၞောန်ကၠာညိအဴ။
" မြမောဝ် ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ"
ချူ တၠဂုဏ်အ္စာ ဍုၚ်မတ်မလီု
ဂကောံမန်ကိုဝ်ရဳယျာ
သဘင်ကောံဓရီုကၠောအ်သၞာံ အလန်ပထမ
thumb|500px|ညးမတိုန်စိုပ် သဘင်ကောံဓရီုလၟေင်သၞာံ အလန်ပထမ ပ္ဍဲ ၁၃ သေတ်တေမ်ပါ ၂၀၀၈
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၂ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ် ဂကောံနာယကၜါတၠ နာဲသိုဝ်မုင်လေဝ်၊ နာဲအံင်မျေတ်။ ဥက္ကဌ နာဲဂံင်ဆာန်၊ နာဲထောန်ဝေန်၊ ညးအုပ်ကာ နာဲဆာန်ထေက်၊ နာဲဗညာစဴမန်။ သၞာံ ၂၀၁၂ ဝွံ ကောန်ဂကောံဒှ်အာ ၈၇ တၠရ။ ပ္ဍဲသဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု ၆၅ ဝါဂှ် ခမဳသင်မန်ၜါဇကု နိမန်နင်လဝ်ဂှ် သၠးကဵုဒါန် သြန် ၂၅ ကိုဋ်။ ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကောန်ဂကူမန်တအ် သွက်ဂွံကဵုဒါန် သြိုင်ခၞံ ရာမညရဋ္ဌဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်တုဲ ကလိဂွံသြန် ၅၉ ကိုဋ်ဝါန်။ ကောန်ဂကောံမန် စုတိအာတုဲ ထံက်ပင်သြန် ၂၁ကိုဋ်။
ညးတာလျိုင် သၞာံ ၂၀၁၆ ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်
ညးတာလျိုင် ဂကောံဂှ် နာယက နာဲအံင်မျေတ်၊ နာဲမေန်အံင်၊ နာဲအံင်ထူ၊ နာဲဗညာမန်၊ နာဲအေနာင်ဥူ။ ဥက္ကဌ နာဲကျဝ်သွာအံင်၊ နာဲသိုဝ်နာင်။ ညးအုပ်ကာ နာဲရာဇာမန်၊ နာဲနေဠေန်အံင်။ ကောန်ဂကောံ နွံသီုဖအိုတ် ၁၀၄ တၠရ။
ခဒမ်မန် ဒှ်ကၠုင် ဘာမန် ကိုဝ်ရဳယျာ
သၞာံ ၂၀၁၅ ဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် စၞးခဒမ်မန်ဂှ် ပတန်ဘာမန် ကိုဝ်ရဳယျာတုဲ လိင်သ္ၚိ ပ္ဍဲကဵု ကရပ်ဖျာဇၞော် အရာပ်ဗူဖျံင်ရ။ လိင်ဘာမန် ကိုဝ်ရဳယျာဂှ် ဒးကဵု ဟရမ် ၁၅၀ ကိုဋ်တုဲ ၚုဟ်လိင်ဂှ် မွဲဂိတု ၉ ကိုဋ်ဝါန် ဒးကဵုရ။
ဝေဠုဝန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖအံက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဂါရဝ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၂၉။
ပညာဇောတိ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်
ဘဝမနွံပိုန်ဘာ ကေုာံ ကမၠောန်သာသနာ
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၀ ဂိတုဒဂိုန် ၁၃ မမံက်ဂှ် ဂွံဒုင်ခပတိုန် နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော် ညးမနွံပိုန် ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ရ။ ဘာတိုက် ကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတတိက္ခဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်ကိုပ်ကၠာအိုတ်တုဲ ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတိဂှ် ဒှ်ကျာ်ဇၞော် မရနုက်ကဵု ၜါရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၂၈ စဵုကဵုလအိတ်လမျီုဂှ် ယိုက်ဂၠေင်လဝ် နဒဒှ် အစာတၠ ဂကောံဂိုဏ်တံင်ပရင်ရ။
သောဓမ္မက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခၜဵု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ဘာကောန်ဂကူမန်် ကွာန်နာင်သၠုင်
ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ် သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်နာင်သၠုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာသြဘာသ
နာဲသိုဝ်တုင်
နာဲသာန်လှိုင်
ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာ ၂ မိထဝ်ရေင်
ဂကောံရာန်ကပေါတ် နာဲကာန်ထောန်၊ နာဲၜိုဟ်သြိုဟ်၊ နာဲသိုဝ်၊ နာဲကျဳဝေန်၊ နာဲတာန်ဝေန်။
ကအ်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်စိင်
ဘာကအ်စိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကဒေါ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ရာမညဇောတိပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်တောမ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
တိုက်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟအ်ကၞေင်
ဘာတိုက်ပရိယတ္တိဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်တၟအ်ကၞေင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် တွဵုရးဍုင်မန်ရ။ ဘာဝွံ ကျာ်ဇၞော်အစာဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတတိက္ခ စပ္တန်လဝ် နူသက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ တုဲ ဒှ်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိမွဲရ။
အောင်လ အေန်သာန်
ပရေင်စဵုဒၞာ သတ်ဂြိုပ် ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ
ပ္ဍဲ ၉ နဝ်ဝေန်ပါ ၂၀၁၈ ဂှ် အောင်လ ဂွံခပတန် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး မဗတိုက် ကမၠောန်ရာဇာဝတ် လတူသတ်ဂြိုပ်ဂမၠိုင် (Fighting Wildlife Crime) နူကဵု ဂကောံသြန်ဗွဝ်အလုံလိုက် သွက်သဘာဝ (ဌာန ဍုင်ဗၟာ)(World Wide Fund for Nature, Myanmar)ရ။
အခိုက်ကၞာပရိုတ်မ္ၚဵု
လိက်ပရေၚ်သၟတ်ဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ်ကံက်နုက်နူလိက်ပရေၚ် "အခိုက်ကၞာယေန်သၞာၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ဍုၚ်သဳလၚ်္က ာ" မချူတက်တြးပတိတ်နူ ဂကောံသၚ်မန်ကတ်ပညာသရိလၚ်္ကာ လိက်ကၞပ်ရတုသြန် မဒှ်ရ။
ဂြိုပ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှာ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၉၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
အံက်သာ
၂။ ဗတိုက်ကေတ်နကဵုဇြဟတ်မာဲ ဂွံပေါဲအံၚ်ဇၞးတုဲ ဒက်ပတန်ဍုၚ်မန်
ညးဆက်ဆောံကဵုပစ္စုပ္ပန်
ဟွံရံၚ်မၞိဟ် ရံၚ်ကမၠောန်မၞိဟ်
ညးမဆက်ဆောံကဵု ပစ္စုပ္ပန်ဇေတ်တ်
ညးမဆက်ဆောံကဵု ပစ္စုပ္ပန်ဇေတ်တ်ဂှ် ဒှ်ညးဟွံပါ်ကဆံၚ်မၞိဟ်ရ။ ကျာ်တြဲဂှ် ဒှ်ညးဟွံပါ်ကဆံၚ်မၞိဟ်ရ။ ရံၚ်ပရေၚ်မၞိဟ်စေအ်အ်မ္ဂး ပါ်မံၚ်ကဆံၚ်မၞိဟ်သၟးဂွံဆဵုဂၠိုၚ်ရ။ တၠပညာကဵု တၠပညာလေဝ် ပါ်ကဆံၚ်ညးသကအ်နွံရ။ သမၠီုကဵုသမၠီုလေဝ် ပါ်ကဆံၚ်ညးသ္ကအ်နွံရ။ ရံၚ်ပရေၚ်အတိက်ပူဂိုလ်မ္ဂး ဟွံဗၠးဒုဟ်ရ။ ရံၚ်ပစ္စုပ္ပန်တပ်ပ်မ္ဂး ညးပတုဲလဝ်ဂုဏ်ကဵုအဲ အဲပတုဲလဝ်ဂုဏ်ကဵုညး နွံပေၚ်မံၚ်ရ။ စလဝ်ပုၚ်ညးမွဲလၟံက် သုၚ်လဝ်ဍာ်ညးမွဲဗြံက်မ္ဂး ဒှ်ညးတၠဂုဏ်ဇကုရ။
မန်ထဝ်လေ၊ နာဲ
ပၞာန်အင်္ဂလိက်-ဗၟာ
အတိုင်စၟတ်သမ္တီ ဝင်ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန် မချူလဝ်မ္ဂး ဟိုတ်နူ ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဟွံပါလုပ် သၟဝ်တိဍာ်အင်္ဂလိက် အတိုင်လိက်ကသုက်ရန္ထပဝ်ဂှ်ကီု ဟိုတ်နူ ပၞာန်မန်ဗတိုက်ဒၟံင် သွက်ဂွံကလေင်ဒက်ပတန် ဍုင်ဗၠးၜးမန်ကီု တုဲပၠန် ဇြပ်သဘင်ဓရ် ညးတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်ဒုင်လီုအာ အကြာပၞာန်မန် ကဵု ပၞာန်ဗၟာတုဲ ညးတအ် ဒးပြံင်ဏာ ဇရေင် ဍုင်ကျာ်ခမဳ။ ဂိတုဂျူလာင် ၂၊ ၁၈၂၆ ဂှ် သကိုပ်ပတန်သာသနာ ယုဒသန် ပြံင်စိုပ်အာ ဍုင်ကျာ်ခမဳရ။
ပေါမ်ကောန်ဗော် မင်ပြေင်
ကောန်ဗော် ＂ကမၠောန်မင်ပြေင်ဏအ်ညိဂှ် လေပ်ဟာ ဟွံလေပ်ဟာ ဒးသၟာန်မံင်ဏီဟာ မအံက်၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဟိုဲကောန်ဗော်၊ ပြေင်လုပ်စသြောအ်ဗွဝ်ဣရ၊ ဂြိပ်ဂြိပ် အာဗက်ထောအ်၊၊
ကောန်ဗော် ဒးအာထဍေင်ဒဳပြေင်ဂှ်ပၠန်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ် မံင်ဂွံမွဲအံင်ညိ၊၊ ပြေင်လုပ်အရှာံဘာလကျာ်ပၠန်ရ၊၊
ကောန်ဗော် ＂ပြေင်မသုန်ဏအ် ဂၠာန်ကွေဟ်ကွေဟ်၊ မွဲခၞ လုပ်စ ဗွဝ်သြောအ်ညး၊ မွဲခၞ လုပ်အရှာံဘာလကျာ်၊ မွဲခၞ ဗပါ်ဒပ် လုပ်ကၠအ်ညိ၊ မွဲမွဲတ္ၚဲ အဲမွဲဓဝ် ဒးဗက်ထဍေင်မံင်ပြေင် ဂၠိုင်ကဵုအလန် ဂၠိုင်ကဵုဝါ၊ ပြေင်ညးတၞဟ်ပိပန်စှော်၊ ပြေင်ဍေဟ်လေဝ် ဟွံဂၠာန်၊ ဍေဟ်တအ်လေဝ် ဟွံဒးဗက်ထဍေင်မွဲလှ်ေ၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဟာ ရံင်စံမ် ဟရတ်သၠထာင်တာ နွံမံင် ပြေင်ကောန်ဗော်လေဝ်၊၊＂
ဂမာပြေင် ＂ဟိုဲကောန်ဗော် ဂြိပ်ဂြိပ် ပြေင်လုပ်ကၠအ်ညိပၠန်ရ၊၊
ကွာန်ကအ်ဝါခရက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဝါခရက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
ဝင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဘာထဝ်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၉၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
လျးၜိုပ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၞာလဵု
ဘာလျးၜိုပ်ထဝ် မဒှ်ဘာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၞာလဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
မၞိက်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၞာလဵု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်စန္ဒိမာ မဂွံဒုင်ပအပ်ဘာ ပ္ဍဲ ဨပြဳ ၂၅၊ ၂၀၂၃။
သင်္ဃပိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သင်္ဃပိုင်
ဘာသင်္ဃပိုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သင်္ဃပိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသိရဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၇၊ ဝှ် ၁၇။
ပေဲါသှ်လိက်
၁။ အတိုၚ်သမာန်သၟာန်လဝ်ဂှ် ဟလိုၚ်လဵု ပၠန်သှ်ချူမာန် (Task achievement) - စၟတ် ၇
၁-က။ လိက်ဇၟန်ဝွံ ဗက်အလိုက်သမာန်တုဲ ချူလဝ်။
၁-ခ။ တၚ်ပတဝ်က္ဍိုပ် ညးချူလိက်ဝွံ မွဲဒမြိပ်လိက်ဇၟန် ကၠးကၠးမးမး နွံ။
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
ကာလဂွံအာယုက်(၁၆)သၞာံ ကောန်သၟိင်ဒုင်စသုင်ပိုန်တသိုက်နန် လုကဴ(၁၃)သၞာံတုဲ ကာလဂွံအာယုက်(၂၉)သၞာံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်နိမိတ်ပန်သာ်တုဲ ပ္ၚဲမဟာသက္ကရာဇ်(၉၇)ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေင် တ္ၚဲစန် ပယျာံသ္ဂာဗတံ ဗောဓိသတ်ဒဴတိတ်ဂြိုပ်ရ။
(၁၄၈)ဂှ်သ္ကုတ်ဗပိုတ်ကၠေံဖအိုတ်ရ ရိုဟ်ကၠုင်သာသနာ ပ္တံနူသၞာံပ္တိုန်ပထမသင်္ဂါယနရ။
၃။သက္ကရာဇ်ဍုင်
ထဝ်ရ
ပ္ဍဲလိက်ရာဇဝင်သေံ ညးတအ် ချူသမ္တီစွံလဝ် ပရောစဴဗညာမဟာယောဓာ ဒၞာဲလ္ၚဵုဂွံဆဵုကေတ် ဒဒှ် ဗီုစဴဗညာမဟာယောဓာ ကုဨကရာဇ်ရာမာ၃ ဍိုက်ကေဝ် ရင်သကအ် ဗွဲမလောန်၊၊ စဴဗညာမဟာယောဓာ ပတၠအာယုက်ဂၠိင် စဵုကဵုစိုပ် လက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ၄၊ ဆဂး ညးစုတိကလိလောန်အာ သၞာံအခါဂိတုတ္ၚဲလဵုရောဂှ် ဟွံဂွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ ပရောပြာကတ်မွဲသာ် လက်ထက်ဨကရာဇ်ရာမာ၄ ကောန်တၠညး မနွံယၟု ဖြနရေတ် သၠးနူဂဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဗုဒ္ဓ ၂၃၉၈ဂှ် စဴဗညာမဟာယောဓာညးမဒှ်ပါနက် မိပ်စိုတ် သီုသောမနုဟ် ကဵု ကောန်စေက် ဗွဲမလောန် ပအပ်ဇိုန်ကဵု ဝင်သ္ၚိညး မနွံဇရေင်ဂၠံင်ဖြအာထိတ်ဂှ် ကဵုကောန်စေက်ညး ဖြနရေတ် နူကတဵုဒှ်မၞိဟ်ရ၊၊ စဴဗညာမဟာယောဓာ (ထဝ်ရ) သြိုင်ခၞံ ကဵုဒါန်ဘာ ဝါတ်ကအ် ပ္ဍဲကွာန်ၜင်ဖုတ် ပွိုင်ဍုင်ပက်ကြေတ် နန်ထပုရဳ ရ၊၊
နဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်-၅၆၀-ဂှ်
ဥပမာ..........လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုင်      ၁၃၇၆။
ဒှ်သက္ကရာဇ်သာသနာ      ၂၅၅၈။ရောင်။
ဥပမာ..........လၟုဟ်သက္ကရာဇ်ဍုင်       ၁၃၇၆။
မဟာဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာမဟာဝိဟာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၆၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၈၊ ဝှ် ၁၈။
ရာမညရဋ္ဌ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်
ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မသာလာ
တ္ၚဲစသိုၚ်ခၞံ ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မသာလာ ၁၃၇၄ သၞာံ ဂိတုကထိုန်(၈) စွေက်၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ (6 December, 2012) တုဲ တ္ၚဲသိုၚ်ခၞံ ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မသာလာ တုဲဒှ်အာ ၁၃၇၆ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်ပေၚ်၊ တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ 4 March, 2015။
ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မဒေသနာ
တ္ၚဲစသိုၚ်ခၞံ ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မဒေသနာ ၁၃၇၅ သၞာံ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၃ မံက် တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ 10 July, 2012 တ္ၚဲသိုၚ်ခၞံ ဘာရာမညရဋ္ဌ ဓမ္မဒေသနာ တုဲဒှ်အာ ၁၃၇၇ သၞာံ ဂိတုမာ်ပေၚ် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် 23 Jan, 2016 ညးတၠဒါန်သိုၚ်ခၞံ ဘာရာမညရဋ္ဌဓမ္မဒေသနာ တၠဂုဏ်အ္စာသဳလာစာရ တၠဂုဏ်အ္စာခေမာသာရ ဒါယကာတၠဒါန်ဂအာၚ်တိ ဘာရာမညရဋ္ဌဓမ္မဒေသနာ နာဲမိုၚ်သုၚ်+မိလှကျေန်။ ၚုဟ်မးဂအာၚ်တိ ဝတ္ထုဒါန်သြန်အိုတ်အာ ၂၁၅ ကိုဋ်။ ၚုဟ်မး ဝတ္ထုဒါန်သြန်အိုတ်အာ ၆၅၁၉၆၉၀၀၀ ရ။
ကျေးဇူးတော် ဗန်တို
[3] Martin Maina- GRACE WAN ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ။ beverlyhillsmagazine.com၊ 19 သြဂုတ် 2020။ [2022-03-03 တွင်ဝင်ရောက်ကြည့်ရှု]။
ဇာတ်မဟာဇနက္က
ခမဳတံညးဂမၠိုၚ် တဲပၚ်ယဵု ပ္ဍဵုလဝ်လတူကၞိပ်တုဲ အာတ်ပၚ်မှိၚ် ဇာတ်အတိက်တေံရ၊ “ ဘန္တေဘဂဝါ − ယွံတၠဳမၞုံပိုန်  ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ ဒဒှ်မထောံကၠေံပိုန်ဟာန်ကၟိန်နန်ပြာသာတ်ဂှ် ပိုဲဍိက်ဂွံတီညာတ်ဒၟံၚ်ရအဴ၊  ပ္ဍဲဘဝမတုဲတေံ ဘဝဗ္ဒန်ဒၟံၚ်ဂှ် တၠဳမၞုံကုပိုန် တွံပၟိၚ်ကဵုပိုဲဍိက်ဂွံမိၚ်ညိရအဴ”ခမဳဂမၠိုၚ်ဂး၊  တၠဳမၞုံကုပိုန် သီုကဵုကွိုန်စရာဲညံၚ်ဗီုသ္မိၚ်တ္ၚဲဗၠာဲ မဆာဲတဴဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်လောကဓါတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ နရမျာၚ်မတုပ်တဴညံၚ်ရဴရမျာၚ်မှာဗြီုဂှ် ဇာတ်အတိက်ဂှ် တွံကဵုခမဳဂမၠိုၚ်ရ။  (နိဒါန် တုဲဆဝွံရ) ။   ။
လိက်မကဵုဗဟုသုတ
လဒက်ပတန် (structure)
လဒက်ပတန် လိက်မကဵုပညာဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဗီုပြင်ဗဟဵု၊၊ ပဗဟဵု ကုပရူမွဲတုဲ မဆေင်ကဵုပရူဂှ်တုဲ ပါ်တုဲ ပရးချူတိတ်အာ နကဵုကဏ္ဍနာနာ၊၊
ဇာတ်မဟာဇနက္က
၄။ အခဏ်သၠးဂဝ်
ဗမၞိဟ်ဗြဴဂွံတုဲ ကဵုဗလိုပ်ဟုံတုဲ ကဵုဋ္ဌာန်ဒၟံၚ် သ္တိက်ဒၟံၚ်အရာရ´ ဗမၞးတိတ်ဗလိုပ်ဟုံဍာ်ဂၚ်တုဲသဝ်တ္ၚဲကလေၚ်စဴ စိုပ်သ္ၚိတုဲ ဒးကာလမဟာပ်ပုၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် “ကဵုအာကော်နၚ်ဒေံဗြဴအဲညိ” ဂးတုဲ ညးအာကော်နၚ်ဂၞကျာ်ဂှ်တုဲ ဟာပ်တဴပုၚ်မွဲစွံရ၊ နူဂှ်ဒၟံၚ်ဟွံဂတာပ်လံ ကောန်တြုံမွဲ ညံၚ်ထဝ်ကလောံက္တဵုဒှ်ရ၊ မဟာဇနက္ကကုမ္မာ မိကဵုလဝ်ယၟုသၟတ်ဂှ်ရ၊ မဟာဇနက္ကကုမ္မာဂှ် ဇၞော်အာညိတုဲ မပတၠဒြဟတ် ထတ်စောံလောန် အာဝေၚ်ဖဴ ကောန်ၚာ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ်တုဲ မဗက်တက်ညးသ္ကံ မဟာဇနက္ကဝွံ ထတ်စောံလောန် တက်ကောန်ၚာ်ဒးတုဲ ယာံတဴရ။
၇။ ခဏ်သၟိၚ်စဴ အာသွဝ်
“ယွံတၠညး နိဓိတံဂှ်လေဝ် တၠညးဟဂွံဟီုလဝ်ကဵုပိုဲဍိက်ညးသွံအဴ”။ ယွံအမာတ်တံ
၁။ နိဓိတ္ၚဲတိုန်ဂှ်လေဝ်မွဲ။
၉။ ခဏ်ဗလးကွဳဖုဿရတ်
၃။ ပၞိက်ကမဝ်။
ပြောဟိတ် ညာတ်ဗောဓိသတ်တုဲ ပ္တီအမာတ်တံရ၊ “ယွံမၞးတံ တြုံမွဲသ္တိက်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတၟံမ္ၚဵုဝွံဂှ် ပိုဲစံၜတ်ရံၚ်ညိ၊ ယာံရသ္ဒဟ်တြုံတၠကုသဵုဂှ် ဟွံလကိုတ်ဖေက်ဂၟံက်ရ၊ ယာံရဒှ် မၞိဟ်ခါခဏဳရသ္ဒဟ်ဂှ် လကိုတ်ဒြေပ်ဒဴ အာရ” ။ ရဴဝွံဂး တုဲ မွဲဒမြိပ်ဟေၚ် ဗရုပ္တိုန်ကွိၚ်ကွိုက်မကမွဲကၠံဂှ်ရ၊ ဂှ်ဗရုကွိၚ်ကွိုက် ညံၚ်အလိုန်ဂၞဴမှာသၟိတ်ဂှ် ဗောဓိသတ်မိၚ်တုဲ လကိုတ်ၚုဟ်လ္ပံက်ကၠေံမတ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဗဵုပၞာန်တံဂှ်တုဲကၟိန်ဍုၚ်က္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ် မကၠုၚ်စိုပ်အဲတန်ဒှ်ရ ချပ်တုဲ ဂတးဇကုလ္ပာ်ဇွိ ဒလီုယာတ်တုဲ သ္တိက်ကၠေံရ၊ ပ္ဍဲကာလဂ်ှ ပြောဟိတ်ပံက်ရံၚ် လက်သန်ဂၠးဂတာဇိုၚ်ဗောဓိသတ်တုဲ “တြုံဝွံဂှ် တ္ကံဝွံမွဲလဝ်ကဵုရ၊ ဒဵုကဵုတ္ကံပန် ပ္ကၚ်ရၚ်ကၟိန်ဍုၚ် မထေက်ကြိုက်ပ္ကၚ်ရၚ်မာန်ရ” ဂးတုဲ ကဵုဗရုကွိၚ်ကွိုက်ပၠန်ရ။
“သၟိၚ်နာဲမၞးတံဂှ် မူဒၞာဲမအာကၠေံရော”
ခဏ်ဗလးကွဳ ဖုဿရတ်တုဲဆဝွံရ။
၁၀။ ခဏ်သွဟ်ပုစ္ဆာ
“ယွံအမာတ်တံ သၟိၚ်မၞးတံ ကာလ မပကာဂစိုတ်ဂှ် မူရဴလဟီုမွဲမွဲ မဟီုဂကန်လဝ်ကဵုမၞးတံကီုဟာ” “သၟိၚ်ဂကန်လဝ်ကီုရအဴ” အမာတ်တံဂး “ဂကန်လဝ်ဂှ် မၞးတံဟီုရ” “ယွံကောန်တၠ ဒၞာဲညးမသ္ဍိုက်ကဵုစိုတ် သိဝလိဒေဝဳဂှ် ဇိုန်ကဵုကၟိန်ဍုၚ်ကီုရ၊ ဣဝွံဂကန်မွဲရအဴ။”
“နိဓိတ္ၚဲတိုန်မွဲအဴ၊ ဣဝွံဂလာန်တံပဋ္ဌမရ”
နိဓိဗ္တစိၚ်မ္ဂးဂှ် ဒၞာဲဋ္ဌာန်စိၚ်မ္ၚဵု ဗွဲမတူရူကဵုဗ္တစိၚ်ဂှ် ဂွံဂိုၚ်ကေတ်နိဓိမွဲနုၚ်ရ။
၁၁။ ခဏ်ကြီု ဂလာန်ဥဒါန်
ဘောန္တောအမစ္စ ယွံအမာတ်တံ ပဏ္ဍိတောပုရိသော၊ ၚ်တြုံတၠပညာ။ အသသဳ တ္ထေဨဝ၊ န်ဒဒှ်လွဳမ္ဂး ဝဳရိယမပြဲဟေၚ်။ နနိဗ္ဗိန္ဒေယျ၊ နအလေဿဝ၊ ဟဂပ်ဝ်လၞုဟ်ဟေၚ် တေအဟံၚ်၊ ၚ်အဲ။ အတ္တာနံ၊ န်ဇကုအဲဂှ်။ ပဿာမိ၊ ပ္ဍံအဲသ္ဂောံညာတ်ရ။ ဣစ္ဆာမိ၊ ပ္ဍံအဲသ္ဒးဂၞပ်ရ။ တထာ၊ ဗွဲပကာရဂှ်။ အဟံ၊ ၚ်အဲ။ အတုံအဟောသိ၊ စိုန်ဂှ်ဒှ်တုဲ။
၁၂။ ခဏ်တိတ်ဝေၚ်ဥဒျာန်
ဗောဓိသတ် ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗဗွဲဓဝ် ပေၚ်အာထပှ်လ္ၚီသၞာံတုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် သစ္ဆု ပ္ကဴဆု တၞဟ်ဟ်သာ် ပၟၚ်ဥဒျာန် မစဴကွာဲသၟိၚ်ရ၊ သၟိၚ်ညာတ်တုဲ အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ် ကဵုလာပ်သ္ကာကုပၟၚ်ဥဒျာန်တုဲသာ်ဝွံသၟိၚ်ဂးရ။
၁၅။ ခဏ်ဂၞကျာ်ထပှ်ကၠံ ဗက်ဆေဝ်တာ
ဂၞကျာ်သိဝလိဒေဝဳ ယာံအာတ်တဴ အခေါၚ်ကဵုသၟိၚ် ကလေၚ်ဂှ်ဟွံဂွံအခေါၚ်တုဲ ဂၠာဲချပ်ဥပ္ပါယ်ပၠန်တုဲ ဟီုကဵု သေဏာပတိရ။ “ယွံသေဏာပတိ၊ သေဏာပတိ ကလေၚ်စဴအာ ဗွဲမပြဟ်တုဲ မပ္တံဇြပ်တြေံတံဂှ် ဗာ်စံၚ်က္တဵုဒှ်တုဲ သၠပရောမ် ကမတ်ချောဲတံဂှ် ပ္ကောံစုတ် ဗ္ဒဟ်ယက်ကဵုဂၠိုၚ်ညိ” သာ်ဝွံ ဖ္အောဝ်သေဏာပတိရ၊ ညံၚ်ရဴဂၞကျာ်မဟီုဂှ် သေဏာပတိ ပဗက်ရ၊ ဂၞကျာ်အာဇရေၚ်သၟိၚ်တုဲ ပၠောတ်လဝ်ကၞိပ်တံဇိုၚ်သၟိၚ်တုဲ “ယွံတၠညး တေံဍုၚ်မိတ္ထဵု ပၟတ်တဴ ဂဵုဒၟံၚ်ရအဴ၊ သၠိုၚ်ထဝ်သၠိုၚ်သြန် ထးထဝ်ထးသြန် ဗၞိက်ဗတ်ဗၠဲဗဂဲဂနဳလာ သိလ္လာ ယာတ်အုပ်တဴဂၠး ကတ္တဳပါထဝ်သြန်တံဂှ် ပေၚ်ဗဝ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတိုက်ဒြပ်ရတ်ပိုဲတံဂှ် လ္ပကဵုဍေံဂွံတူလေၚ်အာညိအဴ။ တၠညး ကလေၚ်ပၠန်စဴ ညိရအဴ” ဂၞကျာ်ဂး၊ သၟိၚ်မိၚ်တုဲ သ္ဂးကဵုဂၞကျာ်ပၠန်ရ။
၁၇။ ခဏ်ညာတ်ကဵု တၠရသိနာရဒ။
“ယွံရသိ ကာမသုခမၞိဟ်ဂှ်လေဝ်အဲဟွံမိက်ညာတ်ရ၊ ကာမသုခဒေဝတဴဂှ်လေဝ် အဲဟွံရာဒနာမိက်ရ၊ သာ်ဝွံ အဲမသှ်ပ္တဴဒၟံၚ်တုဲဂှ် မူဂှ်မဗှ်စံၚ်တူဒတဴဒၠာဲမဒှ်ကဵုအဲသၞုံရော” သၟိၚ်ဂး။
၁၉။ ခဏ်လပဟ်ကေတ်ဖျုန်ကလောံပံၚ်သကူ။
ဗောဓိသတ်ညာတ်တုဲ သာ်ဝွံချပ် “ကၠဵုဝွံ ဍေံထောံကၠေံ ဖျုန်မသက္ကုပမွဲစိုတ်တုဲ ဍေံမအာကၠေံတုဲရ၊ ညးသ္အာၚ်မဒှ် တၠဍေံဂှ်လေဝ် ဟၟဲတုဲရ၊ ပိဏ္ဍပါတ် မဂွံဒှ်ပံၚ်သကူဂှ်လေဝ်ဟၟဲရ၊ ဖျုန်ဝွံဒုဟ်ဟွံမွဲဂှ် ဒှ်ပံၚ်သကူ အဲကြက် မပပြဘိုက်ဂွံဒၟံၚ်ရ။ ဖျုန်ကလောံ သီုဗလိုက်ဂှ် လ္ပဟ်ကေတ်တုဲ စအးကၠေံခၞိက်တိဂှ်တုဲ စုတ်ပ္ဍဲဗဗေၚ် ပြာပ်အာကဵုဍာ်တုဲ တၞဟ်နပပြဘိုက်ဂှ် ကမြဴတဴရ”။
“ယွံတၠညး ဖျုန်ကၠဵုစ မဂပ်ဝ်က္ဍုဟ်ဂှ် တၠညးပပြဘိုက်ရဟာ” ဂၞကျာ်ဂး။
“ယွံဂၞကျာ် တမြံ ဣဝွံ မဒှ်ပိဏ္ဍပါတ် ဝိသေသရ၊ ဂၞကျာ်ဟွံတီသွံ” ဂးတုဲ ပ္ဍဲဋ္ဌာန်ဒၞာဲဂှ်ဟေၚ်ရ ဂ္ဇံဗ္စာရဏာပဋိသၚ်္ခါယောတုဲ ညံၚ်ရဴရှ်အမြိုတ်ကီု မပပြဘိုက် ဖျုန်ဂှ် ဟဂွံက္ဍုဟ်မၠေံရ၊ သ္ပပြဘိုက်က္ၜဴပါၚ် ကြဴတဲတုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဂၞကျာ်သၟိက်ဍဵုဍိုက်သၟိၚ်တုဲ ရဴဝွံ သ္ဂးပၠန်ရ။
၂၁။ ခဏ်ညာတ်ကဵုသၟာကံ
ခဏ်ညာတ်ကဵုသၟာကံ တုဲဆဝွံရ။
သစ္စာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၆၊ ဝှ် ၅၄။
ကျာ်စေတဳဂရင်ဗ္တီ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠာင်ထဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ဇာတ်မဟာဇနက္က
၂၄။ ခဏ်သၟဟ်ဇာတ်
ဇာတ်မဟာဇနက္က တုဲဆဝွံရ။
ဂကောံသၚ်သၟတ်မန်-ဍုၚ်လၟိုၚ်
ချဳဒရာၚ် ဒါန်ဇဳတ ကေုာံ ဒါန်ညးဒးဘဲဍာ်
ပ္ဍဲကဵုပွိုၚ် (၆) သၞာံ နူကဵုဂကောံ သုၚ်စောဲဏာသြန် သွက်ဇဳဝိတဒါန ကေုာံ ဒါန်ညးဒး ဒဒိုက်ဘဲဍာ် ပံၚ်သြန် ၁၅၄၇၅၀၀ ဒကေဝ်ရ။
ပွမတြးပ္တိတ်လိက်ကၞပ်ဂမၠိုၚ်
လိက်ပတ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်မံၚ်ရိုဟ်ကၞက်ဂကူတုဲ ဂကူမွဲမွဲ ဂွံကၠေံဗ္ဒန်အာမာန်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ပဟိုတ်နူလိက်ပတ်ကၠေံရ။ ရန်ကဵုဂလာန်သတိ သာ်ဏံတုဲ ညံၚ်ဂွံပတိတ်လိက်ကၞပ် ဇၞော်ဇၞော်ဍောတ်ဍောတ်မာန်ဂှ် ဂေကာံသၚ်သၟတ်မန်-ဍုၚ်လၟိုၚ် YOUNG MON SANGHA'S SOCIETY-LAMINE ဏံ ပၠုပ်လဝ်အာရီု ဒဒှ်တာလျိုၚ်ဂကောံမွဲသာ်ကီုတုဲ သ္ပလွဳပရာကၠုၚ် ပွမတြးပတိတ်လိက်ကၞပ် နကဵုဘာသာမန်ရ။ လိက်ကၞပ်ဂကောံသၚ်သၟတ် မတြးပတိတ်လဝ်ဂှ် လိက်ကၞပ်ဒးသုၚ်စောဲ ပ္ဍဲကေၚ်ကာကောန်ညးဍုၚ်လၟိုၚ် ကောန်ဂကောံတံ ပကောံပကေဝ်လဝ်တုဲ ပွမတြးပတိတ်ဏာကီု၊ လိက်ကၞပ်ဗဟုသုတ နူကဵုအ္စာကၞေဟ်မွဲမွဲ ဂကောံကေတ်တာလျိုၚ်သၟဟ်အစောံမ္ဂး ပွမတြးပတိတ်ဏာကီု ရဲသာ်ဝွံ ရေၚ်တၠုၚ်တက်တြးပတိတ်လိက်ကၞပ်ရ။
ပေါဲပသခါ၊ တ္ၚဲ
ပေါဲပသခါ ခရေတ်ယာန်
ပေါဲပသခါ ခရေတ်ယာန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်ဒၟံင် နကဵုမရန်တၟအ် နာဲယေသှုခရေတ် မဓလိုက်ကတဵု နူဒမံင်ဂမ္စိုတ်ရ၊၊ ခရေတ်ယာန်တအ်ဂှ် ဇၟာပ်တ္ၚဲအဒိုက် ဗှ်ဗၞုဟ်ဒၟံင် ပရူနာဲယေသှုခရေတ် မဓလိုက်ကတဵု နူဒမံင်ဂမ္စိုတ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲပသခါဂှ် နကဵုမဗှ်ဗၞုဟ် ဗွဲတၟေင်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုကၞောတ် အေဒဳ ၂ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ပရေင်လညာတ်တၞဟ်ခြာ စပ်ကဵု သဘင်ပေါဲပသခါ ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂကောံမၞိဟ် ခရေတ်ယာန်တအ်ရ၊၊ ဆဂး မၞိဟ်တအ် သီုဖအိုတ် တုပ်စိုတ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှု မဒုင်ဂစိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲ တ္ၚဲသိုက်တုဲ ကလေင်ဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၃၂၅ ဂကောံခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင် ပကောံဓရီုဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်နိသေဲ (Nicaea İznik)၊ ဍုင်တူရကဳလၟုဟ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ ပထောအ်ဒတန် တ္ၚဲမကၠောန် ပေါဲပသခါ ရ၊၊
ဗီုမတော် တ္ၚဲပေါဲပသခါ
တ္ၚဲအဒိုက်ထာင်တာဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအဒိုက် ကၠာတ္ၚဲပေါဲပသခါ၊ တ္ၚဲပရဲဗြဴဗတိ ကဵု တ္ၚဲပရဲသိုက်ဂှ် နွံပ္ဍဲသတ္တဟတုပ်ပ်၊၊ နူစ တ္ၚဲပေါဲပသခါတုဲ ဂတဂှ် ပန်တ္ၚဲသိုက်မ္ဂး ညးကော်စ တ္ၚဲသဳဇၞော် Great Prayer Day တုဲ နူတ္ၚဲပေါဲပသခါ ရိုဟ်အာ ၄၀ တ္ၚဲမ္ဂး ဒှ်တ္ၚဲ နာဲယေသှုခရေတ် မကလာင်တိုန်အကးရ၊၊ နူစ တ္ၚဲပေါဲပသခါ ဂတဂှ် တ္ၚဲအဒိုက် မရနုက်ကဵု ထပှ်ဂှ် ညးကော်စ တ္ၚဲပေန်တေကုတ္ထေ (Pentecost)
ဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယိုက်
ဘာဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ယိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
သုဓမ္မာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ရာတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ပံက်ကိုပ်၊ ဂစေံ
ဖျေဟ်ခၟာဲ
အခိင်ပံက်ကိုပ် ဖျေဟ်ခၟာဲဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအခိင်ဗြဲမုန်သုန်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်မံင် နကဵုဂကောံသကအ်ဍောတ်တ်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကရောမ်ဂကောံ မပဒတဴပ္ဍဲတိထၞေက်တၞဟ်တအ် ဒက်ခပေါဲ လတူတၞံဆုဇၞော်ဇၞော် ပ္ဍဲဒၞာဲသမၠုင် နွံအကြာ ၉ ကဵု ၁၀ မဳတာရ၊၊ ကၟက်ဂှ် ဒှ်ညးမဂၠာဲ ကပေါတ်ဒက်ခပေါဲတုဲ ၝောအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဒက်ခပေါဲရ၊၊ ခၟာဲဍေဟ်တအ် ပ္ဍဲမွဲကလောအ်ဂှ် နွံအကြာ ၃ - ၅ မ၊၊Pandey, Deep Narayan (1991). "Nesting of the Pond Heron Ardeola grayii (Sykes) on Eucalyptus trees". J. Bombay Nat. Hist. Soc. 88 (2): 281. ခၟာဲမွဲမကဵုမ ဍတ်အခိင် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ သီုဖအိုတ် အကြာ ၁၈ - ၂၄ မ္ဂး ဍတ်အိုတ်ရ၊၊ ပံက်ကိုပ်ၝောအ်ကီု သီုကဵု ကၟက် ဂၠာဲဗစကောန်ရ၊၊Yesmin, R.; Rahman, K. & Haque, N. (2001). "The breeding biology of the Pond Heron (Ardeola grayii Sykes) in captivity". Tigerpaper. 28 (1): 15–18. သွက်ကောန်ဍေဟ်တအ်မ္ဂး ကဂှ် ဒှ်အရာအဓိက ဍေဟ်တအ် မဗ္စရ၊၊Begum, S. (2003). "Colonial nesting behavior in Indian Pond Heron (Ardeola grayii grayii) of Bangladesh" (PDF). Zoos' Print Journal. 18 (6): 1113–1116. doi:10.11609/jott.zpj.18.6.1113-6. ဍေဟ်တအ်ဂှ် ပံက်ကိုပ်ကၟက် ဒှ်ညးမသြိုင်
ဘာမန် ကိုဝ်ရဳယျာ
ကျာ်ဇၞော်ဘာ
ကျာ်ဇၞော် စိုပ်ကၠုင်တုဲ ပ္ဍဲ ၁၃ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၀၁၅ ဂှ် ကၠောန်သဘင်တိုန်ဘာမန်တၟိဂှ် ဂကောံဒါယကာ လၟိဟ် ၁၅၀ ပြင်င် ပြာပ်ကၠုင်စိုပ် ပ္ဍဲကဵု သဘင်ဂှ်ရ။
ရာမည၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
ဘာရာမည၊ ဍုၚ်လၟိုၚ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာကဵု ဒကာဂမၠိုၚ် ညဳသာသၟဟ်န်အိုတ်တုဲ ပံက်သဇိုၚ်ပရိယတ္တိ ကေုာံ ကွတ်ဂၞန်သၚ်္ချာရ။ ခမဳသာမဏဳ က္ညပြာပ်ကၠုၚ်ကတ်ဗ္တောန် ပညာတအ်ဂှ် ဗၞတ်ကၠံဇကု ၜါကၠံဇကုပြၚ်ၚ်နွံတဴရ။
ဂစေပ်၊ တၞံ
ဂစေပ် (Roselle (plant), Burmese: ချဉ်ပေါင်၊ Chinese: luo shen hua (洛神花), Thai: grà jíap. Kraceī́yb (กระเจี๊ยบ). ဝွံ နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒမ္ဂး ညးကော်စ (Hibiscus sabdariffa) မဒှ်တၞောဝ်ဗဳဇ မာလဝိသာဲ (Malvaceae) တုဲ တမ်ဗဳဇဍေဟ် ကၠုင်နူ အဖရိကလပါ်ပလိုတ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ညးတအ်တဵု တၞံဂစေပ် သွက်ဂွံကေတ်ကၠောန်ဇုက် နူကဵုသၞောက်ဍေဟ်ရ၊၊ တၞံဂစေပ်ဝွံ နူကဵုၜိုတ် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စတေအ်ဂှ်ရ ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသတကအ် အမေရိကသၠုင်ကျာ ပ္ဍဲ West Indies တုဲ ပ္ဍဲ ၁၇ ဗွဝ်ကၠံဂှ် စတဵုကၠုင် ပ္ဍဲအာရှရ၊၊ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအေန်ဒဝ်နိရှာဂှ် စနူ ၁၉၂၀တုဲ တၞဟ်နဂွံပတိတ်ဇုက်တုဲ တဵုလွဳကၠုင် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမန်ဂှ် စတဵုလွဳကၠုင် ဂစေပ် နူအခိင်လဵုရောဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံစၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုလေဝ် ယၟုမ္ဂး ဂစေပ်ဂှ် သေံတအ် ကေတ်နူမန် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဂစေပ်ဂှ် ပ္ဍဲဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ကော်ကၠုင် နကဵုယၟုတၞဟ်ဟ်ကီုရ၊၊ အင်္ဂလိက်အဝ်သတေလျာဂှ် ကော် rosella အင်္ဂလိက်အမေရိကာန်ဂှ် ကော် jamaica နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်ဂှ် carcade လေဝ်ကော်ကီုရ၊၊ အရေဝ်မန်ဂစေပ်ဂှ် ကၠုင်နူအရေဝ် အင်္ဂလိက် carcade ဒှ်မာန်ဟာ ထေက်ကဵုဒးချပ်ရ၊၊
လွပ်
ကထိုက်သတ်ဍေဟ် အသာ်ဗကေတ်ဂှ် ပၠောပ်သွံ ပ္ဍဲအမေရိကာန်၊ ယူရောပ် ဗွဲတၟေင် ဍုင်ဂျာမနဳ ညးတအ် စကာ အသာ်ဗကေတ် သွက်ဂွံဖျန်ဍာ်ဂဥုဲ ပ္ဍဲစၞစတအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကထိုက်သတ်ဂစေပ်ဂှ် စဲဗကှ်တုဲ နဒဒှ်ဍာ်လက်ဖက်ဂှ် ညးသုင်ကီုရ၊၊ ဂစေပ်ဂှ် ဒှ်ဂကူတၞံမဂၠိုင်ကဵုမုသဳလိက် (mucilage-rich plant) မၞုံကဵု ဓါတ် ဝဳတမိန် သဳ (vitamin C) ကေုာံ ဓါတ်ဗစး သိတြိစ် အက်သေတ် (citric acid) မကဵုဂုဏ်ဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက်မၞိဟ် မဖန်ကဵု anti-inflammatory, antiasthenic, antioxidant, diuretic antispasmodic revitalizing, invigorating slimming properties
ဇၞူဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တၟအ်ကၞေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒံင်ဥ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ပြကိုဟ်တဒ္ဓိတ် (၆၂) သုတ်၊သုတ်စဥ်
၁။ ဝါဏာ ပစ္စေ
ပယိုက်တုန် - မပတမ် ဝါသိဌော၊ ဝါသိဌာ၊ ဝါသိဌံ။
နဝါသဒ္ဒါ
ပ္ဍဲအရထအပစ္စ ဖျေံကဵုဏိကပစ္စယ် ဏျပစ္စယ်ဗွဲလ္ၚဵု။
ပြကိုဟ်ဂၞန်ကေုာံ ကမၠောန်သွံရာန်
မာတိကာ
၄။ ခန်ညးကတ်ဗ္တောန်သ္ဒးလ္ၚတ်စၟတ်သမ္တီ
၁၅။ နဲတော်သြောံဟွံပေၚ်ကၠံရောၚ်
ကအ်ဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာတန်မူလ ကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခရိုင်စိင်
ဘာတန်မူလ ကောန်ဂကူမန် ကွာန်ခရိုင်စိင် (Mon National Primary School) ဂှ် နွံပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံကွးဘာၜိုတ် ၃၃ တၠ၊ အစာၝောအ် နွံၜါတၠရ။
ညးပတဝ်ဂၠံၚ်၊Facilitator
(၁) အစောန်စရာဲ မလေပ်ကၠိုဟ်ခၠၚ်ချပ်ဗ္စာကဵု -- ဒုၚ်စသိုၚ်လ္တူတၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်ပူဂဵုညးမွဲ
သွက်ဂွံဖန်ဗဒှ်ကေတ် ကေုာံ ဂွံထိၚ်ဒဝ်ကေတ် ပွဳပွိုၚ်မၞုံကဵုဓရ်ပတှေ် ကေုာံ ပရေၚ်ရှေ်သှေ်ဂတးဂတန်ရေၚ်သ္ကံ ညးသ္ကံမာန်ဂှ် လ္တူပရာက္ဍိုပ်မသဳကၠဳဂှ်"'ညးဂမၠိုၚ်တအ် ဗီုလဵုထၚ်ညာတ်ချပ်ကေတ်ဒၟံၚ်'""'ဗီုလဵု ဂွံကလေၚ်သှ်ခၠေဝ်ကဵု ညးသ္အာၚ်'"တအ်ဂှ် သွက်ဂွံကၠိုဟ်ခၠၚ် ဗ္စာရဏာ လေပ်ဒုၚ်စသိုၚ်ဂှ် ဂပ်ဝ်နွံပၟိက်ကွေံရ။
ညးဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ်
(၂) အစောန်စရာဲ မလေပ်ကၠိုဟ်ခၠုၚ် ချပ်ဗ္စာကဵု ဒုၚ်စသိုၚ်လ္တူ တၚ်ဒုၚ်စသိုၚ် ဂကောံဗွဝ်
(Sensitivity to the feelings of the Group)
(၄) နဲတၠုၚ် (Tact)
ကာလ လဆေဝ် ညးရီုဗၚ် (ညးပတဝ်ဂၠံၚ်)ဂှ် သွက်အလုံဂကောံဂွံခိုဟ်
သာမဳ၊ ဂကူ
ဂကူသာမဳ (the Sami people, Sámi or Saami) တအ်ဝွံ ပဒတဴကၠုၚ် ပ္ဍဲဒေသယူရောပ်သၟဝ်ကျာ နူသၞာံဗွဲမလအ်လ မဒှ်ဂကူမစိုပ်ပဒတဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ကၠာအိုတ်ရ။ ဗွဲကြဴဂကူနဝ်ဝေ၊ သွိတ်ဒေန်၊ ဝှေန်လာန်၊ ရုယှာတအ် စိုပ်ကၠုၚ် ကာလစၟတ်သမ္တီတိဍာ်ဂှ် ဂကူသာမဳကရေက်အာ အကြာမသုန်ဍုၚ်တအ်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဝၚ်ဂှ်မ္ဂး ညးတအ် ဒးဍဵုဍိုက် မပ္တံ ဂစိုတ် ပလီုသ္ၚိဌာန် ကၟာတ်လဒဵု အခေါၚ်ဗ္တောန်လိက် အရေဝ်ညးတအ် ဂၠိုၚ်ကဵုအလန် ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲဍုၚ်နဝ်ဝေ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၄၈ ဂှ် ပါလဳမာန်နဝ်ဝေ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် တိဍာ်ဒၞာဲသာမဳမပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသဝှေန်မက်ဂှ် ဒှ်တိဍာ် မၞိဟ်မပိုၚ်ပြဳဟွံမွဲတုဲ ဂကူသာမဳတအ်ဂှ် အခေါၚ်ပိုၚ်ပြဳတိဍာ်ဟွံမွဲရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၃ ဂှ် ပါလဳမာန်နဝ်ဝေ ပတိတ်ဥပဒေတိဍာ်တုဲ ဖန်ဇန် ညံၚ်မၞိဟ်ဂကူနဝ်ဝေ ဂွံပိုၚ်ပြဳကေတ် တိဍာ် ပ္ဍဲတိဍာ်သာမဳတအ်ရ။ အရာမကတဵုဒှ်တၟေၚ်အိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၀ဂှ် အလဵုအသဳနဝ်ဝေ ကၠောန်ကၟိုန်ဍာ် သွက်ဂွံပတိတ်ဓါတ်လလဳ (hydroelectric powerplant) ပ္ဍဲကြုၚ် အလ်တာ Alta ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒှ်ဒၞာဲဂကူသာမဳတအ် ကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီုညးတအ် မဒှ်ဒၞာဲတမ္ၚာ ကေုာံ တိခအံၚ်ဂြာဲဍာ် မၞိဟ်သာမဳတအ်တုဲ ညးတအ်ထေဲပၞတ် ထ္ၜးဆန္ဒဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ။ ပ္ဍဲဂိတုဇန်နဝါရဳ ၁၉၈၁ ဂှ် ဗၠာဲသၟိၚ် ၆၀၀ တၠဒးထိၚ် ပရေၚ်ထ္ၜးဆန္ဒဂှ်ရ။ ၜိုန်ရဂှ်လေဝ် အလဵုအသဳနဝ်ဝေဟွံဒေါအ် ဆက်ကၠောန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၇ ဂှ် ကၟိုန်ဍာ်ဂှ် တုဲဒှ်အာရ။ ဆဂး ပရေၚ်ဒစဵုဒစး ဂကူသာမဳတအ်လေဝ် ဇၞော်တိုန်တုဲ ကၞောတ်တဲ အလဵုအသဳနဝ်ဝေ ဒးပံက် ကမ္မတဳ်အခေါၚ်အရာဂကူသာမဳ (the Sámi Rights Committee) နူကဵုကမ္မတဳဂှ် ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် ပါလဳမာန်သာမဳ (Sámediggi / Sámi Parliament) တုဲ စပံက်ပါလဳမာန်ဝွံကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၉ သၞာံ ၁၉၈၉ ရ။ ပါဲနူဂှ်ပၠန် နူကဵုကမ္မတဳအခေါၚ်အရာဂကူသာမဳဝွံ လ္ၚတ်တုဲ ပတိုန်ထ္ၜးလဝ်တုဲ ပါလဳမာန်နဝ်ဝေ ပတိတ်လဝ် သၞောဝ် မကော်စ ဝှေန်မက်အက် (the Finnmark Act) မဒှ်ဥပဒေ သွက်ဂွံထိၚ်ဒဝ်အာ တိဍာ် ပ္ဍဲဒေသသာမဳ ကေုာံ အခေါၚ်တၟေၚ် သွက်ဂကူသာမဳတအ်ရ။
ပ္ဍဲပိုဒ်ဇၞော် ၃ ဂှ် ညးတအ် ချူလဝ် စပ်ကဵုအရေဝ်ဘာသာသာမဳ ဒၞာဲမစကာဂွံတအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်လှဲလှဲလးလးရ။ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲဒေသမစၟတ်သမ္တီလဝ် မဒးစကာဘာသာသာမဳဂှ် နဒဒှ်ကဆံၚ်မတုပ်ကုဘာသာနဝ်ဝေဂှ် စကာဂွံရ။ ကေုာံ ဗီုလဵုဂွံဇၞော်မောဝ်ပတိုန် အရေဝ်သာမဳတအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။
ဥပဒေ မဆေၚ်စပ် ကုပါလဳမာန်သာမဳ ကေုာံ အခေါၚ်အရာမစပ် ကုဂကူသာမဳ (ဥပဒေသာမဳ)
KORTTITTEL:   Sameloven – samel.
§ 1-6. Det samiske flagget ပိုဒ်ဍောတ် ၁၊ ၆ အလာံဂကူသာမဳ
§ 2-2. Innhenting av uttalelse fra Sametinget ပိုဒ်ဍောတ် ၂၊၂ နူပါလဳမာန်သာမဳ ဂၠံက်ကေတ်တၚ်ဂၞၚ်ဂမၠိုၚ်
§ 2-6. Sametingets valgmanntall. ပိုဒ်ဍောတ် ၂၊၆ စရၚ်စုတ်မာဲပါလဳမာန်သာမဳ
§ 2-8. Plikt til å motta valg, fritaksgrunner og møteplikt. ပိုဒ်ဍောတ် ၂၊၈ တာလျိုၚ်မဒုၚ်တဲမာဲ၊ သၠးအခေါၚ်  တာလျိုၚ်မဒးတိုန်စိုပ်
§ 1-2. Sametinget.
§ 1-4. Statens økonomiske ansvar.
ပါလဳမာန်သာမဳဝွံ မၞံုကဵုအခေါၚ်အဝဵု မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ပေၚ်ၚ် လတူသၞောဝ်မစပ်ကဵု ကမၠောန်ညးတအ်ဂှ် ယဝ်ရပဒတန်သၞောဝ်တၟိမွဲမွဲကီု ပြံၚ်လှာဲသၞောဝ်တၟိမွဲမွဲကီု။
သၞောဝ်ရုဲမာဲပါလဳမာန်သာမဳဝွံ မဒှ်သၞောတ်မရုဲမာဲ နဲတိုက်တိုက်ရိုက်က်။
သဘၚ်ရုဲမာဲဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲတုပ်ပ် ကုသဘၚ်ရုဲမာဲ ပါလဳမာန်ဍုၚ်။ ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ် ဒၞာဲမၞိဟ်အခေါၚ်မစုတ်မာဲအောန်နူ (၃၀)တအ်ဂှ် အခေါၚ်ကၠောန် သဘၚ်ရုဲမာဲဒစးဒုၚ် (ကြိုတၚ်မဲ) နွံ။
အလဵုဇကု မကေၚ်ဒှ်လဝ် သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် မိမဇကု၊ မိနော်အပါနော်ဇကု သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် မိနက်အပါနက်ဇကု မကေၚ်ဒှ်လဝ် အရေဝ်သာမဳ နဒဒှ်အရေဝ်တမ်ဗဳဇ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ်
En gruppe, parti eller liknende sammenslutning kan søke Sametinget om å bli registrert med et bestemt partinavn. Begjæring om registrering skal være ledsaget av underskrifter fra minst 200 personer som har stemme- og forslagsrett ved valg til Sametinget. Vedtak om registrering kan ikke påklages. Kongen kan gi nærmere bestemmelser om vilkårene og framgangsmåten ved registrering.
ပိုဒ်ဍောတ် ၂-၈ တာလျိုၚ် မဒုၚ်တဲမာဲ၊ သၠးအခေါၚ် ကေုာံ တာလျိုၚ်မဒးတိုန်စိုပ်
ပါလဳမာန်သာမဳ ယဝ်ရနွံပၟိက်မ္ဂး သွက်ဂွံပါ်ပရအ်တာလျိုၚ်တုဲ ဒက်ပ္တန် ကံၚ်စဳ၊ ဂကောံဘုတ်၊ ကမ္မရှေန်။ စပ်ကဵုဥပဒေပိုဒ်ဇၞော် ၂ - ၉၊ ၂-၁၀ ကေုာံ ၂-၁၄တုဲ ပါ်ပရအ်ဟွံဂွံ။ ကံၚ်စဳ/ဂကောံအုပ်ဓုပ်၊ ဂကောံဘုတ်၊ ကမ္မရှေန် ပါလဳမာန်သာမဳ မဒက်ပ္တန်လဝ်တအ်ဂှ် ဒးဒှ်မအုပ်ဓုပ်နကဵုသၞောဝ် ပါလဳမာန်သာမဳ မကဵုဖျေဟ်လဝ် သာ်ဂှ်ဟွံသေၚ် မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဂှ်။
§ 2-15. Medlemmer av Sametinget som utøver sitt verv på fulltid, har rett til pensjon etter en egen pensjonsordning. Kongen kan i forskrift bestemme at også andre medlemmer av Sametinget skal ha rett til pensjon.
3.                        lokalt offentlig organ i forvaltningsområdet: ethvert kommunalt, fylkeskommunalt og statlig organ som har en tjenestekrets som omfatter en kommune eller en del av en kommune i forvaltningsområdet for samisk språk,
ဥပဒေ ကေုာံ စေဝ်ပၞောန် မဆေၚ်စပ် ကုဂကူသာမဳသီုဖအိုတ်ကဵုဒှ် ၜိုတ်ဒးရးကဵုဒှ် ဒးကၠာဲစၠောအ်ဗီုဘာသာသာမဳ။
ယဝ်ရမၞိဟ်မွဲလပါ်ဂှ် နွံပၟိက်မ္ဂး နကဵုရုၚ်ဗစာ ဒးရပ်စပ်အမှုဂှ် နကဵုအရေဝ်သာမဳ။
မၞိဟ်ဒုဟ် အခေါၚ်စကာဘာသာသာမဳ ပ္ဍဲအရာမဆေၚ်ကဵုဇကုကီု သီုကဵု အရာမဆက်စပ်ကဵုဇကု။
ဇၟာပ်မၞိဟ် မၞံုအခေါၚ်မကဠၚ်ဓဝ်/ရာဒၞာ နကဵုဘာသာသာမဳ ပ္ဍဲဘာကျာ်နဝ်ဝေ ပ္ဍဲဒေသမစၟတ်သမ္တီလဝ်။
§ 3-7. Rett til utdanningspermisjon
ပိုဒ်ဍောတ် ၃-၇ အခေါၚ်ဗ္တောန်ပညာ
Også landsomfattende samiske organisasjoner og landsomfattende offentlige organer med oppgaver av særlig betydning for hele eller deler av den samiske befolkningen, har klagerett i slike saker. Det samme gjelder i saker hvor ingen enkeltperson er særskilt berørt.
ပိုဒ်ဇၞော် ၄ အခေါၚ်အရာ ကေုာံ ပဒတန်
http://www.lovdata.no/all/nl-19870612-056.html
မဖျေဟ်ဇိုင် လတူ ဂိတု
မစှ်ေ သက်ကုမၞိဟ်
က္ၜင်အကာသ မစိုပ်လဝ် ဂိတုဗွဲမဂၠိုင်တအ်ဂှ် က္ၜင်အကာသတအ်ဂှ် ဒမြိပ်ပရဟ် မွဲနာဍဳ နွံ ၈,၀၀၀ ကဳလဝ်မဳတာတုဲ မၞုံကဵု ဒၞာဲမစှ်ေ ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူသၞောတ်စက် ဗက်ဟွံစိုပ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် တိုန်ဟွံစိုပ်ရ၊၊
ဂကောံလ္ၚတ်သုတေသန အကာသ အိန္ဒိယ (Indian Space Research Organisation) (ISRO)) ဗလးဏာ က္ၜင်အကာသ သွက်ဂွံလ္ၚတ်ဂိတု ပ္ဍဲနဝ်ဝေန်ပါ ၁၄ သၞာံ ၂၀၀၈၊၊
PH
pOH
So, at room temperature, pOH ≈ 14 − pH. However this relationship is not strictly valid in other circumstances, such as in measurements of soil alkalinity.
ဗီုမစကာ
If pure water is exposed to air it becomes mildly acidic. This is because water absorbs carbon dioxide from the air, which is then slowly converted into bicarbonate and hydrogen ions (essentially creating carbonic acid).
ဖျး ကေုာံ ဖျိုတ် အောန်အောန်
First, an acid dissociation constant is defined as follows. Electrical charges are omitted from subsequent equations for the sake of generality
Solution of this quadratic equation gives the hydrogen ion concentration and hence p[H] or, more loosely, pH. This procedure is illustrated in an ICE table which can also be used to calculate the pH when some additional (strong) acid or alkaline has been added to the system, that is, when CA ≠ CH.
ဝါရိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါရိုတ် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝရဓမ္မ သၞာံ ၁၃၈၃ ဂှ် က္လိဂွံ သၞာံ ၄၂၊ ဝှ် ၂၂။
သၟိၚ်ဝိမလ
နိဿဲ။ ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ
မန်ကျာ်သုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သက္ကော
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
မရာၚ်
ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
သတ်ဍေဟ် နွံကဵု အသာ်သ္ၚေက်၊ ကာလဍုဟ် ဒှ်အာ အသာ်လဳမဴ/မိတ်၊ မဍေဟ် အသာ်ပါန် (pink)၊၊ သတ်ဍေဟ် ဗွဲလၞၚ် (diameter) နွံအကြာ ၂ ကဵု ၅ cm (0.7 ကဵု 1.9 ၝောအ်တဲ)၊၊ ဖျုန်သတ်ဍေဟ်ကီု သီုကဵုသၞောက်ဍေဟ် စဂွံ၊၊ ရှ်ဍေဟ်ဂှ် ဍာတ်ကဵုဖျး သၟူဍေဟ် ဂွံဒၟံၚ်သၟူ ထၜိုတ် (turpentine) ညိည၊၊
အခိၚ်ဍေဟ်ဇဝ် (ကဴ) ကဵု အခိၚ်သတ် မွဲဒေသကဵုမွဲဒေသ ဟွံတုပ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ ဍေဟ်ဇဝ် ပ္ဍဲအကြာ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ကဵု ဒဳဇြေန်ပါတုဲ သတ်ဍေဟ်တိတ် အကြာဂိတုဨပြဳ ကဵု မေ၊၊
ဝၚ်မအက္ခရ်မန် ပ္ဍဲစက် ကောန်ပျူ
(ယဝ်တၚ်ဟွံဍိုက်ပေၚ်ယေၚ်ယာနွံအာမ္ဂးသၠးအခေါၚ်အိုတ်ညိ။ ) = ပဉ္စ ဟိုတ်ဂှ်ရ တက်အာအတိုၚ် ဗီုကေၚ်ဗ္တောန်ကၠုၚ်လဝ်လိက် အဃောဍောတ်တ်တေံမ္ဂး တုဲမံၚ်ရ။
ဂလာန်နိဒါန်ဇာတ် ၅၅၀
ဉာဏ်မ္ဂးဂှ်
အာနာဝရဏဉာဏ် - ဉာဏ်ဟွံမွဲကဵုပွမကၟာတ်လဒဵုစဵုဒၞာ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပိဋကတ် ၃
စိင်ဗတာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလုဲ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဒဳပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၉၉၊ ဝှ် ၇၉။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၁၂၊ ၁၂
အရာမဒးဇၞော်မောဝ်ပတိုန်ဂမၠိုင်
နဲကဲဗဒှ်သဏ္ဌာန်မန် (နဲစမၠောအ် သၞောတ်အက္ခရနာနာ (ဗွဲတၟေင် နူရဝ်မာန်/လေတ္တေန်) ဗဒှ် အက္ခရ်မန်။ Methods of monization (The conversion of writing from a different writing system (esp. Roman/Latin) to Mon script)
ဌာန်သဇိုၚ်အဲနာဲ
၂။ ဝၚ်စးဌာန်သဇိုၚ်
(၁) စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ
(၂) ဍာ်ဒကေဝ်သုၚ်စောဲ ကွတ်ပညာ (IT)
ဒုၚ်သဇိုၚ်ဂလာန်မြော်နာဲယက္ခကီု ကလိဂွံနၚ်ပရေၚ်ဆဵုဂဗ နူပံၚ်တောဲကၠောန်လဝ် ကရောံဇာနှိက် ပရေၚ်ဖေအ်ဗြေဝ် ဒဳမိုကရေဇြဳ ACDD ကီုတုဲ ယဝ်ရထိၚ်ပခိုၚ်လဝ် ဇြဟတ်ဘဏ္ဍာ နကဵုထံက်ပၚ်သွာၚ်မွဲမ္ဂး သွက်သွာၚ်ဂှ်လေဝ် ဂွံကၠောန်ချဳဒရာၚ်အာ ပရေၚ်သဇိုၚ်နတဲ ဇြိုဟ်ဟ်နက်က်မာန်ဏောၚ် စှ်ေစိုတ်ကၠုၚ်လဝ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပတှေ်စှေ်ကေတ်စိုတ်သာ်ဏအ်တုဲ ကသပ်လညာတ်ဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဂှ် စပတန်ကၠုၚ်ပဋိသန္ဓိ နူသၞာံ ၂၀၁၄ တေံရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဗက်သွံလညာတ်ကသပ်ဇကု အြကာသကအ်ရဲ ခမဳသၚ်သၟတ်မန်တအ်ကီုလေဝ် ဗွဲဒုၚ်သဇိုၚ်ဗီုပြၚ် ပရေၚ်ဘဝကောန်ကတ်လိက်မွဲတုဲ တၞဟ်နဂွံထံက်ပၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ဌာန်သဇိုၚ်မွဲမွဲဂှ် ဟွံကိတ်ညဳ ဟွံဒှ်ဆောခိုဟ်ကဵု ဗီုပြၚ်ဘဝနတဲ သာ်ဝွံတၚ်ကော်ဆဴတအ် မံက်ဂတဝ်အိုတ်ရ။
ကသပ်လညာတ် ဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ် စဒီုကၠုၚ်ပဋိသန္ဓိဗက်ဂှ် ညးဒက်ပတန်ဌာန်သဇိုၚ်ဏအ် စကောပ်ကာဲကၠုၚ် ပရေၚ်ဘဏ္ဍာသုၚ်စောဲတအ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ်ပါ်တြး ပတိတ်ထောံ သြန်လုပ်ပူဂိုလ်တအ်ဂှ် နကဵုဗွဝ်သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဂကူ ဘာသာ သာသနာမွဲ သြန်သွက်သုၚ်စောဲရပ်စပ်ပူဂိုလ်မွဲဗွဝ် သာ်ဝွံတိတ်ကၠုၚ်ၜါဗွဝ်ရ။
ပဟိုတ်နူကဵု ဝါသနာကတ်လ္ၚတ်ပရေၚ်ကောပ်ကာဲသွာၚ်ဘဏ္ဍာတအ်နွံတုဲ ကာလဒးကောပ်ကာဲသြန်ဘဏ္ဍာတအ်ဂှ် ဂွံကၠုၚ်အထံက်အပၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ သြန်ဘဏ္ဍာတအ် ဂွံနွံကဵုပရေၚ်ဂီုကၠီုကီု ဂွံကောပ်ကာဲအတိုၚ်ဇကုရန်လဝ်တအ်ကီုတုဲ အာပကောံဂိုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ဘဏ်တအ်ရ။ နပွမဂိုၚ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ဘဏ်သြန်တအ်ဂှ်ဟေၚ် ကလေၚ်ဒှ်အထံက်အရီုကဵု သွက်ဂွံကလေၚ်ဖောအ်ဗြေဝ်ပတိုန်သြန်ဌာန်သဇိုၚ်တအ်ပၠန်ရ။
သိမ်ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သက္ကော
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁၁၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
နဲကဲဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ်ပိဂကူ
၁။မဟာသက္ကရာဇ်ဂှ်မွဲ။ ၂။သက္ကရာဇ်သာသနာဂှ်မွဲ။ ၃။သက္ကရာဇ်ဍုင်ဂှ်မွဲ။ ၄။သက္ကရာဇ်ခရေတ် အင်္ဂလိက်ဂှ်မွဲမဒှ်ရ။
နူမဟာသက္ကရာဇ် သၟိင်အဥ္စန မသ္ကုတ်လဝ်တုဲဂှ် ရိုဟ်ကၠုင်မ္ဂး ကာလစိုပ်မဟာသက္ကရာဇ်(၆၇)ဂိတုဒ္ဂိုန်ပေင် တ္ၚဲဗြဲဗ္တိ သီုမစိုန်သ္ကီုကေုာံနဥတ္တရာသဠနက္သတ် ဗောဓိသတ်ပိုဲ ဂိုင်ကေတ်ပဋိသန္ဓိ ပ္ဍဲဂၠံဂဝ်ဂၞဴမိရ။
ဒ္ဂေတ်ဒုတ္ကရစရိတ် လုကဴ(၆)သၞာံတုဲ ပ္ၚဲမဟာသက္ကရာဇ်(၁၀၃)ဂှ် ဂွံအံင်ဇၞးကေတ်သၟိင်မာ ကလိဂွံပၞင်ရတ် ကေုာံတၞံဇြဲဗောဓိ က္တဵုဒှ်ကျာ်ရ ဒှ်ကျာ်တုဲ ကာလကလိဂွံ(၈)ဝှ်တွဳဗွိုင်ကေတ်ကောန်ကွးခမီငဳတၠအရှန်ဂမၠိုင် ၜါလက် ဂၚေင်ဒေသစာရဳ တွံဓဝ်ပ္ၚဲတွဵုဍုင်ရးမညရ။
သက္ကရာဇ်သၟိင်ပျူသ္ကုတ်လဝ်--၆၂၂-ကီု သက္ကရာဇ်သၟိင်ပုပ္ဖာစောသ္ကုတ်-၅၆၀-ဂှ် ပံင်တုဲ---၁၁၈၂-သမ္တီညိ။
ယွံကောန်ဂကူမန်တအ် နဲကဲဗီုဂွံဂၠာဲသက္ကရာဇ် မစၞောန်ထ္ၜးကၠုင်တုဲ ဗွဲခမ္ဍန်ဝွံ လ္ၚတ်သ္ၚဳမၠာ်နကဵုညာဏ် ဒဵုကဵုတီညာတ်တုဲမ္ဂး ပ္ဍဲလိက်ရာဇာဝင်လဵု ဆဵုသက္ကရာဇ်မ္ဂး ဗၠေတ်ဒးပဲါဝး ဂွံတီကေတ်ဗွဲမလောဲသွာအိုတ်ရ။
နိဿဲ ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ
ဝၚ်ဒစးဒုၚ်တိုက်ပရိယတ်ဘာကျာ်၊ဍုၚ်လၟိုၚ်
သဳကၠဳဟီုဂးဂလာန်မိပ်စိုတ် ကေုာံရေၚ်သ္ကံတုဲ အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ် ထပ်ဟီုဂလာန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် - "နာဲဂုဏ - နာဲသာရဏံဂှ် အဲကဵုဏာနာဲ အပိုၚ်အပြာပ်ဟွံသေၚ်၊ လလံနာဲဂွံဂၠဲါဂွံအ္စာလိက် အဲကဵုဏာနာဲကၠာရောၚ်"။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်ဗ္စန်ပါၚ် အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ်တုဲ ချိၚ်ဖာပ်တ္ၚဲနိမန်အ္စာလိက်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ သၞာံ၊ ဂိတုပသာ် ၆ မံက် ကျာ်ဇၞော်အ္စာကေုာံ ဒါယကာဘာတံ ကၠုၚ်က္ညနိမန်ဒုၚ်အ္စာလိက် ပ္ဍဲဘာဇၞော်ကွာန်ရုတ္တံၚ်ရ။ ဒါယကာတံကၠုၚ်စိုပ်ကောံညဳသာတုဲ အ္စာတၠဂအုပ်ဂိုဏ် ထပ်ဟီုဂလာန်မွဲဝါပၠန် - " နာဲဂုဏ ဇြဟတ်သာသနာကျာ်ဂှ် တန်တဴမံၚ်ပရိယတ္တိ၊ ပဋိပတ္တိၜါသာ်ဏံရ။ လၟုဟ် ရန်တၟံကဵုသာသနာကျာ် ဂွံဇၞော်မောဝ်တုဲ နာဲပံက်တိုက်လိက်မ္ဂး ညံၚ်တိုက်လိက် ဂွံအာဍာ်ဇမၠိၚ်မာန် -
တုဲပၠန်-အ္စာလိက်သာရဝန္တ ထပ်ဟီုဂလာန်ဆက်မိတ်ကဵုဒါယကာ ဘာကျာ်တံ "အ္စာတၠကွာန်ရုတ္တံၚ်ဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်မံၚ်ဂအုပ်ဂိုဏ်လၟိုၚ်ဘာကျာ်ဏံတုဲ အဲလေဝ်ညံၚ်ရဴကောန်သၚ်ဘာကျာ်ဏံမွဲဇကုကီု၊ စွံစိုတ်တုဲ ဂွံကၠုၚ်ဖျေံလိက် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဏံဂှ် အဲမိပ်စိုတ် ဗွဲမလောန်ရ။ ပံက်တိုက်လိက်ဟီုဂှ် သၚ်ကောန်ကတ်လိက်တံကၠုၚ်စိုပ်မှ ဒှ်တိုက်လိက်မာန်ရ။ သွက်သၚ်တံဂွံကောံကၠုၚ်စိုပ်ဂှ် အဲကေတ်တာလျိုၚ်တုဲ သွက်ပိဏ္ဍပါတ်အာဟာရဘောဇိုန် သၚ်တံဂွံဍိုက်ပေၚ်ဂှ် ဒါယကာတံ ကေတ်တာလျိုၚ်ညဳညဳအိုတ်ညိ၊ တာလျိုၚ် ၜါလ္ပာ်ဏံ ဍိုက်ပေၚ်မ္ဂး အတိုၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ရန်တၟံပံက်တိုက်လိက်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ။ ၜိုတ်အစောန်စရာဲအဲနွံ အဲဂစာန်ဖျေံအာလိက်ရောၚ် ကဵုဏာသမ္တီလ္တူဒါယကာတံ" ရ၊ အ္စာလိက်ဟီုဂလာန်ဆက်မိတ် ကုဒါယကာတံတုဲ သီရုပ်ကၠေံသဘၚ်ကၞာ တ္ၚဲပံက်တိုက်လိက်ဂှ်ရ။
သၚ်ကောန်ကတ်လိက်တအ် ကောံစိုပ်ကၠုၚ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ပထမ ၁၃၄၂ ကံက်စရၚ် သၚ်ကောန်ကတ်လိက် ပြာပ်လုပ်ဒ္ဂိုန်ဝှ် ပ္ဍဲဘာကျာ်ဏံမ္ဂး ၂၀ ဇကု၊ ပံၚ်သီုကောန်ကတ်လိက် နွံပ္ဍဲဘာကျာ် ၁၅ ဇကုပံၚ်ထောံလၟိဟ်သၚ် ဒှ်အာ ၃၅ ဇကုဂှ် စဖျေံအာလိက်ရ။ ဟိုတ်နူဍာ်ဒကေဝ် အစောန်စရာဲအ္စာလိက်တုဲ မွဲသၞာံကဵု မွဲသၞာံ လၟိဟ်သၚ်ကောန်ကတ်လိက်တံ ဂၠိုၚ်တိုန်အာ စဵုကဵုစိုပ် ၇၀-၈၀ ဇကုရ၊ လုပ်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲအလဵုအသဳလေဝ် လၟိဟ်အံၚ်လိက်လောန် နူဗၞတ် ၇၅ % က္ဍိုပ်ကၠံဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။ အဃောအသိၚ်သၚ်ကောန်ကတ်လိက်တံ ဂစာန်ကတ်မံၚ်လိက်ဂှ် အလဵုအသဳတံ ဍဵုဍိုက်ကၟာတ်လဒဵုထောံ အခေါၚ်သွဟ်လိက်မန်တုဲ၊ သၚ်မန်တံဒုၚ်တဲဟွံမာန် ဗ္ကပ်ဗဗေၚ် ကဵုအလဵုအသဳတံတုဲ အခေါၚ်သၚ်မန်သွဟ်လိက်ဘာသာမန် ဟွံမွဲကၠုၚ်ရ။ ဆ္ဂး တိုက်လိက်ဂှ် ဆက်ပံက်အာမံၚ်ဖိုဟ်ရ။ သ္ပပ္တံနူသၞာံဂှ်တုဲ စဵုကဵုစိုပ်သၞာံ ကလေၚ်စဴကၠုၚ် ကွာန်ရုတ္တံၚ်ဏံ သၚ်မန်တံ အခေါၚ်သွဟ်လိက်ဘာသာမန် ဟွံမွဲကၠုၚ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဂုဏာလၚ်္ကာရ ညာတ်ဒးဇဲဝဳရိယအ္စာလိက် ဂိုတ်ဂ္စာန်ဖျေံမံၚ်လိက် ပ္ဍဲလ္တူသၚ်ကောန်ကတ်လိက်တံတုဲ အိုဟ်တၟိုဟ် မိပ်စိုတ်လ္တူအ္စာလိက် သွက်အ္စာလိက်ဂွံမံၚ် သ္ပဒတဴအာ ပ္ဍဲဘာဏံလၟိုန်မာန် ချပ်စကဵုဒါယကာဘာတံတုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာကော်အ္စာလိက် ဟီုတိုန်ဂလာန်သာ်ဏံနွံရ။ "နာဲသာရ ပိုဲညးၜါပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဘာဏံတုပ်ပ်စိုအ်၊ အဲဂွံမိၚ်မံၚ်ရမျာၚ် နာဲဖျေံမံၚ်လိက်ဂှ် အဲဒှ်မံၚ်ကုသဵုဇဴလၟိုန်တ္ၚဲရ၊ ဘာဏံ အဲအပ်ပြာပ်ကဵုနာဲမၚ်မွဲထိၚ်ဒက်အာဏောၚ်၊ အကြာပိုဲညးၜါဏံ ညးဂှ်ဟီုဟီု ညးဂှ်ထ္ပက်ထ္ပက် ပိုဲဟွံဒကးညးသ္ကံရနာဲ" သာ်ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက် လ္တူပရိယတ္တိတုဲ ဘာဇကုမပိုၚ်ပြဳလဝ်လေဝ် အပ်ပြာပ်ကဵုအ္စာလိက်မာန်မံၚ်ဏီရ။
ထေန်၊ နာဲ
တရဴပၠန်ဂတး အလန်ဒုတိယ
အဃောမဂစာန်ချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ် ကာလစိုပ်သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတု မာတ်ချ် (၂) ဂှ် ဂကောံသ္ကိုပ်ပၞာန်နေဝေန်တအ် က္ဍိုက်ပ်တုဲ သီထောံအဝဵု နူကဵု အလဵုအသဳကၟိန်ဍုင်ရ။ စနူအခိင်ဂှ်တုဲ သၟဟ်ဒဳမဵုကရေဇြဳ ဗျဟ်ဟဲ၊ အခေါင်အရာကောန်ဂကူဂမၠိုင်တအ်လေဝ် ကၠေံဗ္ဒန်အာ သၟဝ်တဲ တၠအဝဵုပၞာန်အိုတ်ရ။ ပရေင်ချဳဓရာင် ကောန်ဂကူတအ်လေဝ် ကၠေံကၠက်ကၠုင်ဒၟံင်သိုက်က်၊ ပရေင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် အိုတ်သီုတအ်လေဝ် ဒးဒုင်ကၟာတ်လဒဵုကၠုင် ကုသ္ကိုပ်ပၞာန်နေဝေန်ရ။ ဟိုတ်နူအခေါင်ချဳဓရာင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပရေင်ရုန်ဂစာန် သွက်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗွိုင်သၞောဝ်ဂှ် ဟွံဂွံအခေါင်တုဲ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုဂျူလာင်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်နာဲထေန် ကလေင်တိတ်ကၠုင် ဇရေင်ပၠန်ဂတးရပ်လွဟ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မွဲအလန်ပၠန်ရ။ တိတ်ကၠုင်စိုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ်ကဵုတာလျိုင် နဒဒှ် ဥက္ကဌခရိုင်မတ်မလီုရ။
ထဝ်သောန်၊ နာဲ
ပရေင်ချဳဓရာင်ကွးဘာ ၁၉၃၅ - ၁၉၃၈
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၅-၃၆ ကွးဘာတန်သမၠုင်တအ် အာတ်မိက် သွက်ဂွံဒက်ပတန် ဂကောံသမဂ္ဂကွးဘာဂှ် အစာဘာဇၞော် Mr. Todd ဟွံကဵုအခေါင်တုဲ ကွးဘာတအ် ဒက်ပတန် သမဂ္ဂကွးဘာ မ္ၚးအရှာံဘာရ၊၊ ပ္ဍဲဂှ် နဒဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာမွဲဂှ် နာဲထဝ်သောန် ယိုက်ဂၠေင်လဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ နကဵုဒုဟ် မဖန်ဇန် ညံင်ကွးဘာ ဂွံကလိုက်ကမဵုတုဲ သွဟ်လိက်တုဲဂှ် နကဵုနဲ မပြံင်ဘာဂှ် အစာဘာဇၞော် Mr. Todd ကဵု သၟိင်ပရေင်ပညာ Mr. Quinlin နုက်ပ္တိတ်ထောအ် နာဲထဝ်သောန်  နူဘာဂှ်ရ၊၊ ကိစ္စဂှ် ပတိုန်လိက် ကုဌာနဝန်ဇၞော် ပရေင်ပညာရ၊၊ သၞာံ ၁၉၃၆ ဂိတုဂျောန်အခိင်ဘာပံက်ဂှ် ဒးအာမံင်ဘာ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ အမိင်နူ ဝန်ဇၞော်ဌာနပရေင်ပညာ ဖျေဟ်နင် ကုအစာဘာဇၞော် ညံင်ဂွံကလေင် ဒုင်တဲ နာဲထဝ်သောန်တုဲ ဂွံကလေင်စဴကၠုင် မံင်ဘာတန်သမၠုင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု ပၠန်ရ၊၊
ပရေင်ပညာဂကူမန် ကေုာံ စန်ဒက် သွက်ပၠန်ဂတး ၁၉၄၇ - ၁၉၄၈
ပ္ဍဲအခိင် နာဲထဝ်သောန် မယိုက်ဂၠေင်ဒၟံင် နဒဒှ်ဂဥုပ်ပရေင်ပညာဂှ် နကဵုနဲဓလုက်သၟဝ်တိဂှ် ကရောမ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်တၞဟ်တအ် နာဲထဝ်သောန် ချဳဓရာင်ဒၟံင် ပရေင်ပၠန်ဂတး နကဵုနဲလွပ်လွဟ် မန်-ကရေင်ရ၊၊ အဃောဂှ် နာဲထဝ်သောန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် သွက်ဂွံအာ ကတ်ပညာ ဘာသာဓါတုဗေဒ ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်မဳချဳဂါန် (Michigan University) ပ္ဍဲ ဍုင်အမေရိကာန် ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲထဝ်သောန် ညာတ်ကေတ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်အခေါင်အရာ ဂကူမန်တုဲ ဟိုတ်ဟွံမိက်ဗလးကမၠောန်ပၠန်ဂတး နကဵုလွဟ်တုဲ အခေါင်မဂွံအာ ကတ်ပညာ ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ညးဟွံဒုင်ကေတ်တဲရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ် ၁၉၄၉ - ၁၉၅၈
၁၉၄၈ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၉ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၀၊ ခ္ဍဲသဳပေင်) ဂကောံသၟတ်တအ် လုပ်သီလွဟ် ပ္ဍဲရုင်ဗၠာဲသၟိင် ပ္ဍဲကွာန်ထပၠင်တုဲ ပရေင်ပၠန်ဂတးမန် နကဵုလွဟ်ဂှ် စရုပ်ရဴမံက်ကၠုင်ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၉ ဂှ် ဒပ််ပၞာန်မန် မၞုံပ္ဍဲဒေသအကြာကွာန်မန်တအ်ဂှ် ဒးဒဴတိတ်အာ ဒၞာဲသ္ၚောဲသ္ၚောဲ စွံလဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲဗြဝတဳ (မြဝတဳ) ဂှ် နာဲထဝ်သောန် လေဝ် ဒးတိတ်အာဂြိုပ်ကီုတုဲ ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် နဒဒှ် မၞိဟ်ဆက်ဆောံ ဍုင်သအာင်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၀ ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ ဍုင်သေံ၊ ပ္ဍဲရုင်ဆက်ဆောံဍုင်သအာင် သွက်ဂကူမန် ကေုာံ ဂကူကရေင် ရ၊၊ ရုင်ဆက်ဆောံဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၅၁ နူဂိတုသေတ်တေန်ပါ စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ဂှ် နွံလဝ် ပ္ဍဲ ဖါပေန် ရ၊၊
သၞာံ ၁၉၅၂ ဂိတုဒဳဇြေန််ပါဂှ် နာဲထဝ်သောန် ထပ်တဲ ကုမိခေန်ထိုဲ ပ္ဍဲဇၞူဗဵု (ဗိုလ်တဲ) ဗြဗတဳရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် ပ္ဍဲသၞောဝ် ၁၉၅၈ - ၁၉၆၈
ပ္ဍဲအသိင် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဂကူမန် ကေုာံ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် အသိင်အဃောမခိုဟ်ဒၟံင်ဂှ် တၞဟ်နဂွံလၞိန်ဗပိန် ပရေင်ချဳဓရာင် ဂကူကောန်ဍုင်အရင်တအ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတု မာတ် ၂၊ သၞာံ ၁၉၆၂ ဂှ် ပၞာန်နေဝင်း သီအဝဵုဍုင်တုဲ သၟာပရေင်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးကြိုင်စုတ်ထံင်ဂှ် နာဲထဝ်သောန် လေဝ် ဒးဒုင်စုတ်ထံင် ပ္ဍဲထံင်မတ်မလီုကီုရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈ ဂှ် ဂွံတိတ်ဗၠးကၠုင် နူထံင်ရ၊၊
ပရေင်ဍုင်ကွာန် ၁၉၈၈ - ၁၉၉၁
သၞာံ ၁၉၉၁ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၃၀) ဂှ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ ဟိုတ်နူမကၠောန် ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ သၞာံ ၁၉၉၂ ဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ (၄) ဂှ် ရုင်ဗစာ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဒးဒုင်ထံင် ပွိုင် (၂၁) သၞာံရ၊၊ မဂွံဒုင်ရုဲစှ်လဝ် နဒဒှ်အမာတ်ကၠတ်ထဝ်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ပလီုထောအ်ကီုရ၊၊ ခြာဟွံလအ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၉၊ ၁၉၉၂ ဂှ် ဂကောံဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် လေဝ် ဒးဒုင်စၟတ်သမ္တီ ဂကောံမလုပ်အဝေါင်သၞောဝ်မွဲ ဟွံသေင်ကီုရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၄ ဂိတုအဝ်ဂေတ် (၂၃) ဂှ် နူကဵု ဌာနကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင် (ပြည်ထဲရေးဌာန) ဖျဝ်သၠးဒုဟ်် နကဵုအမိင် ၁၁.ကျၚ့် ၄၀၁ (၁) ၉၂ တုဲ ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူထံင်ရ၊၊
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ဘာကျာ်သြဳမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်လှာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ကအသူ (ကသော်ပါၚ်)
เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ รับประทานได้ทั้งสดและแปรรูปทำเป็นปลาเค็ม
သၟိၚ်စောသင်မန်
သၟိင်စဴသေန်မိုင် ညးမဒှ် ကောန်ဗၠာဲဇၞော် မိဥရုိင်ဒေံသၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ် ကဵု မ သၟိင်မံင်မလ ပိုင်ပြဲဍုင်ရာမညမ္တ္တမ ၁၄သၞာံ ကီုရ သက္ကရာဇ် ၆၈၂ ဂှ် ဂွံ ဗတိုက်မာန်အံင်ဇၞးကၠုၚ် ဍုင်သေံလန်ဖောင် ဍုင်ဟဝဲါ ဍုင်ရုံတနင်သဳ ဟဇေၞာ်တိဍာ်ဍုင်မန်အံင်ဇၞးကၠုင်ဗွဲမကျေဝ်ဂေါဝ်ကီုရ အခေတ်သၟိင်ဝွံ ဍုင်ကွာန်ၜိုဟ် ြသိုဟ်လောန်
ဍုၚ်မန်
သၟာပရိုၚ်ချူ: ဂလာန်ညးဒါန်လိခ်
စပ္တံနူကဵုအခိၚ် ဍုၚ်ဗၟာကလိဂွံဗၠးၜး သက္ကရာဇ် (၁၉၄၈)၊ စဵုကဵုလၟုဟ် ဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ကၠုၚ်ပေဲါပၞာန်အပ္ဍဲဍုၚ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်အရေၚ်တံ ရန်တၟအ်ကဵု ဂွံစဵုဒၞာကောန်ဂကူညးတံ ရန်တၟအ်ကဵု ဂွံစဵုဒၞာတိဍာ်ညးတံတုဲ ပကောံပကေဝ်ပတိုန်လွဟ်တုဲ ပၠန်ဂတးကၠုၚ်ကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကေုာံ အလဵုအသဳဗၟာ အဆက်ဆက်တုဲ အာတ်မိက်ကၠုၚ် အခေါၚ်အရာကံကုသဵုဂကူညး ညးဂွံဖန်က်ကေတ်ကီုရ။
ဝါကြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါကြေင်(Warkaywea၊ ဝါကရွဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်အနေင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၉။
သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ
မိဂွံ သ္ဒးပသဳလဂှ် ဒၟာနူဇကု ပဒၟံင်လကျာ်တုဲ ကလေင်ရံင်မိ ဟွံမာန်။ ဇၞော်ဂေါဝ်ကၠုင် အကြာဍုင်တုဲ ဝိုတ်စဒၟံင် လပါ်မိ။ လၟုဟ် ဒၟာနူ စိုတ်အတ္တ ဍဵုဍိုက်တုဲ နာဲရဝိန္ဒ ဒးကဵု ဒဒိုက် ကဵုမိပၠန်ရ။ ဣဍောတ်တအ် ဂွံပတၠကောန်ပါရမဳဏောင်။ ရုပ်လေဝ် ပ္ဍး၊ ဆာဲလေဝ် ဆာဲ၊ ပညာလေဝ် စောန်၊ မံင်ကၟောန် သာ်ဝွံ ညးတၞဟ် ထိုင်သးမ္ဂး မိသ္ဂောအ်အီခၟောမ်လၟိုန်။ ယဝ်ရ နာဲရဝိန္ဒ ၜးထောအ် ကယျိုင်သာသနာမ္ဂး ညံင်ရဴ ဂိတုဂြးစပ် မုက်မိ ဒးလီု ဒေါဝ်ညးကွာန်ဏောင်။
(၂)
နာဲရဝိန္ဒ လ္ၚောဝ်ကျာ်လ္ဂုင်တုဲ ကာလမဂေတ်အာ လပါ်ပလိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵု သၟတ်ဝုတ်မွဲ ရဲဍုင်သအာင် နွံဒၟံင် ဇိုင်ကၟာလပါ်ပလိုတ်မ္ဂး သၟာန်စမ်ရံင် ဗတ်အင်္ဂလိက်ရ။ နာဲရဝိန္ဒတအ်ဂှ် ကတ်လဝ် ဘာသာအင်္ဂလိက်တၟိတၟိတုဲ ညံင်ရဴစာင်ဂရှ်တိုန်တၟိတၟိ ဆဵုစာင်တၞဟ်မ္ဂး မိက်ဂွံဇဵုဒၟံင်ရ။ ကာလနာဲရဝိန္ဒမသၟာန်ဂှ် ယၟုဍေဟ် မေဿတ်(သ်)အဳကုသုအာကဳတာ ဂွံတီတုဲ မံင်ဒၟံင် ဍုင်ကိုဝ်ဗဳ ဂျပေန် ဂွံတီကေတ်ရ။ တုဲမ္ဂး ဍေဟ်ဒုင်ကဵုတဲရ။ ဒဒှ်ရ ခမဳသင် ရပ်မၞိဟ်ဗြဴလေဝ် ဟွံဂွံဂှ် သောင်ကလးဏာတုဲ အဝ် လေအ်ကျာ် ဍုင်ပိုယ် ဗြဴလေဝ်ကေတ်ဂွံ၊ ကောန်လေဝ် လွဳဂွံ၊ ပိုန်ဒြပ်လေဝ် စွံ။ လေအ်ကျာ်လ္ၚဵု ပိုင်လဝ် ဟဝ်တေဝ်လေဝ်နွံ။
“ခမဳသင် ဍုင်ဂျပေန် ကေုာံ ဍုင်ကြုက်တအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် တုပ်ပ်ကဵုဘာသာပိုယ်ရ။ ပိုယ် ကဵု အဳကုသုတအ် ဘာသာတုပ် ကျာ်တုပ်လေဝ်၊ လညာတ်ရ ဟွံတုပ်ညိညိ၊ ဆဂးဂှ် တဲကၠာတေအ် လေအ်ကျာ်ဂျပေန်လေဝ် မံင်ကၠုင် ဗီုပိုယ်ကီုရ။ ဟွံကေတ်ဗြဴ၊ အခိင်ဂှ် ခရေတ် ၁၁၃၃ လေဝ်၊ အစာတၠရှိုဝ်နေင် ကောန်ကွး အာစာတၠဟိုဝ်နေင်ဂှ် ဒှ်ကောန်သၟိင် မရှ်ေသှ်ေဒၟံင် ဘာသာရှေန်တိုဝ်ဏောဝ်။ လက်ကြဴဏအ်မှ ပြံင်ကၠုင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ၜိုန်ရ ဒှ်လေအ်ကျာ်ကီုလေဝ် ကၠဟ်ထောအ် ဘာသာရှေန်တိုဝ် ဟွံမာန်၊ ဖေက်တၞောဝ်သၟိင် ပိုတ်အာတုဲ သ္ပထောအ် အိန်ထံင် မံင်ထောအ် ကဵုကောန်ဇာတ်ရ။ လက်ကြဴဏအ် မၞိဟ်ဒးစိုတ် ကွေတ်ညးတေအ် ဂၠိုင်တုဲ လေအ်ကျာ်ဂျပေန် သ္ပထောအ်အိန်ထံင်ဖအိုတ်ရ။ ဟွံသေင်ဟာ … အဳကုသု” သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ သ္ဂးမ္ဂး
သာ်ဝွံ ဓညောအ်မုက်တုဲ အကာဲအရာအဳကုသု မချပ်ဒၟံင်ဂှ် ကျေဝ်ဂေါဝ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဇၟာပ်ဍေဟ်မဟီုအရေဝ် ဖျုန်သွဍေဟ် မဗုၜတ်ဒၟံင် နကဵုအရံင်သာ်ပ္ကဴဟီဟီဂှ် ချဳတိုန် ချဳစှ်ေ ညံင်ရဴ အဆေဝ်သွဝ် လှ်ေကွာဲဒၟံင်ကီုရ။ ယဝ်ဟွံစဴစလဝ် အရေဝ်လေအ်ကျာ်ဂျပေန်၊ ယဝ်ရ ဇကုဟွံဒှ်ဒၟံင် လေအ်ကျာ်မ္ဂး ”ဗှ်ေကျေဝ်ဂေါဝ် စၠးစရာဲတဴ ဗွဲမလောန်ရ၊ ဖူဂျဳ။” သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ဟီုတိတ်အာဟေင်ရ။
”ပရူလ္ပအ်ညာတ်လေဝ် ဒးတတ်အရေဝ်ညိ။ ညံင်ရဴ ဒဵုဖူဂျဳဂှ် ပ္ဍဲဍုင်ပိုယ်ဏအ်လေဝ် ဒဵုကျာ်ဣသိယဵု နွံကီုရ၊ အဳကုသု။ ယဝ်ရ ဂွံတိုန် ပိလတုန်မ္ဂး လ္ပဟီုဏီ၊ မွဲလတုန်ဓဝ်ဂှ်မှ ရာဒနာ ဍိုက်ပေင်ဏီရ။ ယဝ်ရ အဳကုသု ဂွံတီ ပရောမိနန်ဂြင်ထဝ် ကေုာံ သၟိင်ဍုင်သဓီုမ္ဂး ဒးစွံင္ၚုဟ်မး ကဵုကျာ်ဣသိယဵုပိုယ်ဟေင်ရ။ ညးတၠမေတ္တာၜါဂှ် ဒးပြးဆာဲ ညးသကအ် ဗီုအဳကုသုကီုရ။ ဆဂး ဂတးဒၟံင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် မေဿတာအာကဳတာ ဒးစုတိ၊ ဣတေအ်ဂှ် မိနန်ဂြင်စိင် ဒးစုတိ။”
လၟုဟ်မှ ဗတဗကောတ် ပူကအ်ဗကောတ်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ အီထောအ်ရ။ ပုစ္ဆာဏအ် သွဟ်ဟွံလောဲ။ ဆုတ်လေဝ် ဟွံဂွံ၊ အာလေဝ် ဟွံဂွံ၊ ဒးအီထောအ်ရ။ ရန်တၟအ်နာဲ မုနွံရော။ ကဵုအဲတီကီု ဂွံဟာနာဲ။”
နူဗတံတေအ် ဒၟာနူတိက်ဟွံလှိင်တုဲ သံသာဂၠိင်ဒၟံင်ရ။ ပယာံၜိုဟ် စာင်ဂြဴမှ ဂွံလှိင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလ မိကၠုင်ပ္ၚုဟ် ကဵုပိုန်ဂှ် တ္ၚဲတၟးပၠင်ဒၟံင်ရ။ သင်တၞဟ် ကဵုပိုန်တုဲအိုတ်ရ။ အစာတၠဟီု ဍေဟ်ဒးကၠုင်ကဝိုင်ဏောင်၊ ကဵုဍေဟ်တိက်ဖဲဖဲတုဲ ညးမွဲ ဟွံကော်၊ ပယာံၜိုတ် ၇း၀၀နာဍဳမှ အစာတၠ ဖ္အောဝ်ကဵုမိကၠုင်ကော်ရ။ နာဲရဝိန္ဒ က္ၜဴပါင် လာင်မုက်တုဲ ကဵုပိုန်ရ။ စၞဂမၠိုင် မပလေဝ်လဝ် လတူခုင်တအ်ဂှ် စၞနာဲရဝိန္ဒ ဒးဓာတ် သီုဖအိုတ်ရ။ သွစာင်ၜိုဟ်၊ သၞာဂစေပ်ကဵုမြေက်သျာ (မြေက်မဍောတ်) ကၞပ်င္ၚုဲ ကဵု ခရံက်ၜဵု (ခရံက် ဟွံပါ ၜဵု၊ မြေက်၊ လသိုဏ်၊ ခၞိက်ထၞာတ်ဟေင်ပါ)။ စၞကောန်ဇကု မဒးစိုတ်ဂှ် မိဟွံဝိုတ်ဏီရ။ သွက်မိသ္ဂောအ်မိပ်စိုတ် ဂိုတ်စကီုလေဝ် င္ၚိတ်ဟွံလုပ်။ ”ကောန်နာဲ မံင်ဟွံမိပ်ပုဟ်ဟာ”။ သာ်ဝွံ မိသၟာန်မှ ဗွဲမဃရက် ဃဗေက် ”မိပ် မိ။ ဒှ်ကၠုင်လၟောင်တရဴညိ။ နာ သွစာင်ၜိုဟ်ဏအ် ကဵုကွးဘာဂိုင်လဝ်။ ကာလသောတ်မ္ဂး သ္ဂောအ်သောတ်။” ဇကုဇကုဂှ် ဇကုတီဒၟံင်ရ။ ကဵုပိုန်တုဲ မိဗက်တိုန်ဘာ ကေတ်ဏာသ္ၚာ အာကဆံင်ကပိုက်ဒၟံင် ပ္ဍဲပလိုင်ရ။ ပယာံ ၁၀း၀၀ နာဍဳ အမူသာန် ကၠုင်နိမန်ဖျဴသ္ၚိရ။ ရုင်သ္ၚာတုဲ ဗက်အာရ။ စိုပ်တေအ် စပြဟ်ဟ်ဏောင် ချပ်ဒၟံင်ရ။
မံင်သၟးသၟး ကအ်ကှ်ဒၟံင်ရ။ ကအ်ကှ်ဒၟံင်ဏအ်ဂှ် နူစဆဵု ဖူဂျဳတုဲ စဒှ်ကၠုင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ညးတအ် ဟွံတီ။
ဒှ်ဒၟံင် အခိင်စဴနူထၜိုတ်တုဲ ဂဗဆဵု မၞိဟ်စဴ နူထၜိုတ် ဟွံအောန်ရ။ ပ္ဍဲကာလမင္ၚံက်လုပ် ဂၠံင်ကုန်ၜဵုဒဴဂှ် ဂွံဆဵု ဣဇုမွဲ ဗျုတုက်ဒၟံင်ဍာ် နကဵု ဇြဟတ်မဍိုန်လျရ။ ကာလမရံင်လုပ် တာဲညးဂှ် ထောင်ကၠိုဟ်အာ လပါ်တေအ်ရ။ ညးမွဲ ဟွံမဲ မံင်ကေတ် ဒှ်ဂွံရ။ ပသဳလ ညံင်မိဟွံမာန်တုဲ ဒးဒှ်ဒဒိုက်ရောင် ချပ်ရ။
”ဣဇုဂှ် ကောန်ညးဟွံမဲပုဟ်ဟာ။”
”အဝ် … တၠဂုန်၊ ပရူလောကတအ်ဂှ် တၠဂုန်တအ် ဟွံကၠိုဟ်မွဲသာ်ဏီပုဟ်။ ကောန်ကေတ်နူမိ ဟွံဒှ် ဂတှ်ပုဟ်။ မိကေတ်နူကောန်ဟာ ဒှ်ဂတှ်ဟဂှ်ရ။ ဍေဟ်တအ် ရံင်ဂှ် စွံလဝ်ကၠာရ။ နူကၠာတေအ် ကေတ်လဝ် သ္ၚုမွဲကဠတ်ဂှ်မှ ကၠုင်ဗက်မံင်ဏီရ။ အဳ …  လ္ၚဵုဂှ် ဂွံခအှ်ခိုဟ်၊ ဂမာန်ခိုဟ်တှ်ေ စသာညိရ တၠဂုန်။”
အရေဝ် ကောန်ဍောတ် ညးမွဲဟွံကၠိုဟ်။ နာဲရဝိန္ဒလေဝ် ဟွံကၠိုဟ်။ မာဲအာ? မုအဓိပ္ပါယ် နွံရော။ ညာတ်ဒဒှ် နာဲရဝိန္ဒတအ် ဟွံကၠိုဟ် အရေဝ်ကောန်ဇကုတုဲ အနန်ကဵုစမ္ပာ ဒးဒၟံင်ကအ်ရ။
သာ်ဝွံ နာဲရဝိန္ဒ ဂးမှ
”ခိုဟ်ကျာ်၊ ကွာန်ပိုယ်ဍိက်တအ်ဏအ်ဂှ် မၞိဟ်တၠပညာ ဗီုတၠဂုန်တအ်ရ ဂွံထိင်မာန်။ လၟုဟ် - တၠဂုန်စဴကၠုင်ဂှ် အလုံကွာန် မိပ်ဒၟံင်စိုတ်ရ။ ညးပလေဝ်လဝ်ကောန် အဲပလေဝ်လဝ်ကောန်အိုတ်ရ။ ညးတအ် စွံဘာဏောင် ဂး။”