cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
သွက်သဘင်မာဲ သၞာံ၂၀၂၀ ဂိတုနဝ်ဝေမ်ပါ ၈ ဂှ် နကဵု နာဲသိင်ဆိုဲ ချူဇန်ဒယှ်ေဒွက် ဆဝ်မ္ၚုဟ်မာဲ ညံင်ကောန်မန်တအ် ဂွံစုတ်မာဲကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန် နကဵုယၟုဒွက် "စုတ်မာဲကဵု ဗော်ညဳသၟဟ်မန်" နကဵုဘာသာမန် သီုကဵု ဘာသာဗၟာကီုရ။ ဟိုတ်နူ မဒှ်အခိင်ယဲကပ်ကဝ်ဝေဒ်-၁၉ တုဲ ဒွက်ဂှ် ဟွံဂွံပၠုပ် ပ္ဍဲသတူဒဳယော နကဵု ကဳဗုဒ်ဇကု ပ္ဍဲသ္ၚိဇကု ဒယှ်ေလဝ်တုဲ ပရးဗစိုပ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် နကဵု ဝှုက်ဗောက်ရ။
မဲရုံသွားကာ မဲပေးကြဘို့ တို့ဝန်တာ
ကအ်ကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
အရုတ္တံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
ချပ်ချပ်သဘာဝ
နာဲဂမြၚ်        ခိုဟ်လေဝ်ရဲတံ အရာမွဲမွဲ တၟေၚ်ကီု ဟွံတၟေၚ်ကီု ကၠုၚ် လဴထ္ၜးကေတ်ကသပ် ညာဏ်ညးသ္ကံဂှ် ဒှ်နဲတၠ ပညာတံရ။
မလ္ဂန်ဇြေၚ်    ဣဏံနာဲပိုဲ တၟံဂဂဵုတး သုၚ် စောဲဂွံမံၚ် ဇၟာပ်ပ်အရာ ဏောၚ် မာန်ဂျိမာန်ပၟတ် မာန်လွဟ် ဒှ်ကံလွဟ် သၟိၚ် ဒေဝတဴတံဏောဝ်
နာဲဂမြၚ်                လဂွံကဵုနဲသိပ္ပံ အတိုၚ် ညးတံစမ်ဝတ်ဂွံဂှ်တှ်ေ ပ္ဍဲကဵုအာကာသပိုဲဏံ ဓါတ်နွံမံၚ်ၜါ ညး ကော်စဓါတ်ၝောံဓါတ် ကၟက် ဓါတ်ၜါဂှ် ဂၠံၚ် ညးကဵုညး တၞဟ်ခြာ မံၚ်ညးသ္ကံရ၊ မာံလုက် စုက်ညးသ္ကံရ၊ ကာလ ကျာတက်ကၠုၚ် ထတ် ထတ်မ္ဂး ဍေံတံ ဒးကျာ တုဲ လဝိၚ်လုက်ဒးညး သ္ကံ ဗက် ပၟတ်တိတ်ဗြု တဴဟဂှ်ရ။ တိပိုဲဏံဂှ် ဓါတ်ဇြောတ်နွံမံၚ်တုဲ လျးအရံၚ်ပၟတ်ဂှ် ဍေံ ဇြောတ်ဖျေံနၚ် လပါ် တိဏံဟဂှ်ရ။
ကြုင်မနေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
လှာၜိုပ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်လှာၜိုပ်(Yetagon၊ ရဲတံခွန်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၈၈။ ကွာန်ဝွံ ဒၞာဲကွာန်တၟိဂှ် သေဋ္ဌဳမန်သမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ နာဲခွေ ကဵု မိယိင် (ဦးခွေး ဒေါ်ယိမ်း) တိကၠအ်ညး ၈၀ ဨကဂှ် ပါ်ကရေက် မွဲဂအာင် အနာံ ၃၅x၇၀ပေ တုဲ ကဵုဒါန် ကုညးမနွံကဵု ဘဝသ္ၚိကၟိန်၊ ဟွံကလိဂွံ ဂအာင်သ္ၚိဏီ၊ ဂကူ၊ ဘာသာ ဟွံရုဲ ကဵုစရင်တုဲ ကဵုကံက်မာဲရ။ အတိုင်ညးမလလောင်တြးလဝ်မ္ဂး ကုညးမပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကွာန်တၟိဂှ် ပေင် ၁၀ သၞာံတုဲ ညးပတိတ်ကဵု အခေါင်ပိုင် တိဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တိ ၈၀ ဨကဂှ် ပါဲထောအ် ဒၞာဲပတန်ကျာ်၊ သြိုင်ဘာတအ်တုဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၉၀၀ ဂအာင်ရ။
ကၟာဝက်၊ ဍုင်
ပရေင်ပညာ
ဘာတန်ဒေါဝ် လဒေါဝ်ကွာန် (၁) ဘာ ဘာတန်သမၠုင် မွဲဘာ
ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
အဓိက ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ရဲကွာန်ကၟာဝက်တအ်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန်ဗ္ၚ မတဵုသြောအ်တုဲ ကမၠောန်ကၠအ်ခၜိုတ်ဂှ် ဒှ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အဓိက ဒုတိယရ။ ကမၠောန်တမ္ၚာ ကေုာံ ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက်ဂှ် ဒှ်ကမၠောန် မၞိဟ်လပါ်အောန်တအ်ရ။
Judge C. R. Magney State Park
ဂေသြလဝ်ဂျဳ
တိဒၞာဲဥဒျာန်ဝွံ နွံကဵု တၟအ် ဂကူ (basalt) ကဵု (rhyolite) မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူ ပၟတ်တိခတိုဟ် နူကဵု သၞောတ်ပါ်ထကးတိုက်လဒေါဝ် (Midcontinent Rift System) ပ္ဍဲအခိင် သၞာံမလောန်ကၠုင် ၁.၁ ဗဳလဳယာန်တေအ် မဒှ်အခိင် ခတှ်ေတိအမေရိကာန်သၟဝ်ကျာ ဒကုတ်လဒေါဝ် စဒကးတေအ်ရ၊၊ ဂတှ်ေတိ ပ္ဍဲဥဒျာန်ဝွံ ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် တ္ၜန်တ္ၜုဲတဴ နကဵုဂကူတၟအ် gabbro ကဵု diabase တုဲ ပ္ဍဲကရေက်လပါ်သၠုင်ကျာ ဗဒါဲဇဵုကၟာဂှ် နွံကဵုဂကူတၟအ် ferrodiorite တအ်ရ၊၊ ဒၞာဲကရေက်တိ မပါ်ထကးဂှ် ဗဒှ်ကဵု သလံက်ဗွဲမဇၞော်တုဲ နွံကဵုဂကူတၟအ် sedimentary rock ရ၊၊ ပၟတ်တိခတိုဟ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဒၞာဲခတီုတၟအ် basalt ကဵု rhyolite သၟဝ်တိ ဗွဲသၟဟ် နွံၜိုတ် ၄,၈၀၀ ပေ (၁,၅၀၀ မဳတာ) ဒှ်ရ၊၊
ကအ်ကဠတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ကဠတ်(Kawtkalawt၊ ကော့ကလော့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ကဠတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၁၁။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ကဠတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၇၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၃၁၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၃၈၉ တၠရ။
ကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ကေုာံ သာသနာ
ခေတ်ကာလ
ဒွါရဝတဳဂှ် ဗွဲဒဒှ်ကၟိန်ဍုၚ်မန် တန်တဴဒၟံၚ်ညောန်ကဵုဒှ် (၅၀၀) သၞာံ၊ နူ (၆) ဗွဝ်ကၠံ စဵုကဵု (၁၁) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ၊ ပ္ဍဲ ၉ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳဂှ် တွဵုဒွါရဝတဳစိုပ်စဵုကဵုဍုၚ်လဴရ။ ပ္ဍဲ ၆ ဗွဝ်ကၠံ ကၟိန်ဍုၚ်ဖူနာန် (Funan Empirer) စှေ်အာသၟဝ်တဲသၟိၚ်ခမေန် "ဘာဝဝါမာန်" တုဲ နူဂှ် ဍုၚ်မန်ကဵုခမေန်ဒကးအာဂှ်ရ ဒွါရဝတဳဂှ် သၠးပွးအာ။ ပ္ဍဲကဝက်ကိုပ်ကၠာ (၁၁) ဗွဝ်ကၠံအေဒဳတုန် ဒွါရဝတဳဂှ် ကေၚ်စှေ်အာသၟဝ်တဲခမေန်မွဲဝါပၠန်တုဲ မန်တံယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန်ရ။
နခန်ပထမ် (Nakon Pathom)
ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဒွါရဝတဳ ဍုၚ်နခန်ပထမ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်ဇၞော်၊ ဍုၚ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ရ။ ယၟုနခန်ဂှ် ကၠုၚ်နူနဂရ- (ဘာသာပါဠိ-ဍုၚ်) + ပထမ်ဂှ် ပထမ ကိုပ်ကၠာရောၚ်။ ဍေံပ္တန်လဝ်ကၠာအိုတ် မိက်သ္ဂးရ။ ဍုၚ်ဝွံ နူၜံၚ်ကံက် နွံဒိုဟ်နေရတိ ဇမ္ၚောဲ (၃၀) မာၚ် မဒှ်ရ။ ဍုၚ်ဝွံဗီုခ္ဍမ်ပံက်၊ ဗၟံက်ပၠိုတ်နွံၜါမာၚ်၊ သၠုၚ်ကျာ သၟဝ်ကျာ ညောန် ၁ မာၚ်ရ။ ပ္ဍဲဌာန်ဝွံလောန်ကၠုၚ် ၂၀၀၀ သၞာံပြၚ်တေံ ဍုၚ်တြေံသဳရိဇျာဲ (Sirichai) ကေၚ်နွံကၠုၚ်။ (သောဏထေရ်ကဵု ဥတ္တရထေရ်တံ ကၠုၚ်ပ္တန်သာသနာရောၚ်သာ်ဝွံ အဆေန်အဆက်ဟီုကၠုၚ်နွံရ။
ကျာ်စေတဳဇၞော် ဖြပထမ် (Phra Pathom)
ဨကရာဇ်သေံ စူဠလံၚ်ကံၚ် (Chula Longkon) ထပ်ဂြောပ်လဝ် ကြောပ်သာ်လဳမဴတုဲ ဂေါဝ်ဆာဲတိုန်ကၠုၚ်ဂၠိုၚ်ရ။ လောန်ကၠုၚ် ၅၀ သၞာံ ပ္ဍဲကာလကလေၚ် ပ္တန်ကျာ်ဏံ ဂွံဆဵုကေတ် ကပေါတ်စပ်ကဵုဝၚ်၊ စပ်ကဵုကွတ်ဖျေံထဝ် စဳဒ္ၚေါဝ်ရ။ အ္စာလိက်တၟံ ဂျတ်ကဵုဒဳ (Goerge Coedes) ဟီု- ယဝ်လ္ၚတ်ရံၚ်လိက်တၟံပ္ဍဲကျာ် ဏအ်မ္ဂး မၞိသ်ဌာန်ဏံ ဒှ်မန်ဖအိုတ်ရ။ အ္စာလိက်တၟံဝွံ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၉၅၂ သၞာံ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၟံမန်တြေံအိုတ် ပ္ဍဲကျာ်ဖရပထမ်ဏံရ။ အ္စာသုတေသန ပဳယေဒူပန် (Piere Dupant) မခဲါ ပ္ဍဲနခန်ပထမ်ဟီု - "လိက်တၟံဂွံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဖရပထမ်ဂှ် ခၞံနူ(၆)ဗွဝ်ကၠံအေဒဳရ။ လိက်တၟံကျာ်ဝိဟာဂှ် ချူလဝ်နကဵုဘာသာမန်တြေံ စၞောန်ထ္ၜးစရၚ် ဒါန်ကဵုကျာ်ဝိဟာ၊ တိဗ္ၚကၠံဗၞၚ်သၟိၚ်၊ က္ဍိုၚ်ၜါ၊ နူၚ်မ္ၚဵုသြန်ဂမၠိုၚ် ဒဒှ်တဵုတဠုတ်လဝ်တၞံသတ်ဗြဴဂမၠိုၚ်ရ။
ပရေၚ်ဆက်ဆောံကဵု ဌာန်သ္ပဒတဴ
ပ္ဍဲလိက်တၟံ နေဝ် ဨသာန် (Esan) ဍုၚ်သေံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်လိက်တၟံမန်တြေံဗွဲမဂၠိုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်သက္ကရာဇ် ၁၀ ဗွဝ်ကၠံအေဒဳ။ ဂွံဆဵုဂလာန်ဝေါဟာဂၠေံနူခမေန်မ္ဂး ယၟုဨကရာဇ် ကာံရတၚ်ရ (Kamraten) ရ။
ဗဝိုင်ၜိုပ် (ဍုင်မတ်မလီု)
ပရူရုပ်ၜိုပ်
သွက်သ္ဂောအ်ကၠောန် ရုပ်ၜိုပ်တၟိဂှ် နကဵု ကမ္မတဳဂှ် ဆိင်လဝ် ဒးစကာ သြန်ဒကေဝ် ၄၀ ကိုဋ်တုဲ အာတ်မိက် သြန်အလဵုအသဳကီုလေဝ်၊ ဟိုတ်နူဗာတ်ဂျေတ်ဘဏ္ဍာ မရန်လဝ် ဟွံမဲတုဲ နကဵု အလဵုအသဳတွဵုရး ဗိုင်ကဵုဟွံမာန်။ နူကဵု ကောန်ဂကူမန်တအ် ဗက်ဒုင်ဒါန် အကြာညးတၠစေတနာတအ်တုဲ ဂျူလာင် ၇ ဂှ် စကၠောန် ရုပ်ၜိုပ်ဂှ်ရ။ အစာအေန်ဂျေန်နဳယျာ နာဲစိုးသိန်း ဒှ်မၞိဟ် မကၠောန်ရုပ်ၜိုပ်ဂှ်ရ။ ရုပ်ၜိုပ်တြေံဂှ်ကီု ရုပ်ဂအုပ်ဂှ်ကီု နာဲစိုးသိန်းရ ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်လဝ်။ ရုပ်ၜိုပ်ဂှ် နွံသမၠုင် ၁၁ ပေ၊ အနာံ ၁၁ ပေ။
Kanslergadeforliget
ဟိုတ်
နူကဵု သၞာံ ၁၉၂၀တအ်ဂှ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်အမေရိကာန်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဍုင် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဇၞော် မဓလီုလဝ် ပ္ဍဲဂၠးတိဂှ်ရ။ သၞာံမဂၠိုင်ကဵုစှော် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် အမေရိကာန် တိုန်ဒၟံင်သိုက်က်ရ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ ၁၉၂၉ ဂှ် ကောလာဟလကတဵုဒှ်ကၠုင် ဒဒှ်ရ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်/ဗွဝ်ဖျာသတံက် အမေရိကာန် ဒတုံစှ်ေရောင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကုမၞိဟ်မရာန်လဝ် ရှေယ်ယျာတအ်ဂှ် ဂစာန်သွံ ရှေယ်ယျာဇကုအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူရှေယ်ယျာဂှ် မၞိဟ်သွံဂၠိုင် မၞိဟ်ရာန်အောန်တုဲ ၚုဟ်မးရှေလ်ယျာဂှ် အောန်စှ်ေအာရ။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲညိညဂှ် ဗွဝ်ဖျာသတံက်အမေရိကာန် ဒတုံစှ်ေ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်တုဲ ပရေင်ရုသံင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာသတံက် အမေရိကာန်ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ပရေင်ပၠုပ်ကပေါတ် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ဒးရပ်စပ်ကၠုင် ဗွဲမတေင်ဂြတ်ရ။ ဟိုတ်နူအမေရိကာန် ဖန်ဇန် ပတေင်ပတိုန် သၞောဝ်မပၠုပ်ကပေါတ် ဍုင်ညးတအ်တုဲ ပရေင်ဗၞိက် သွံရာန် ပ္ဍဲဂၠးတိလေဝ် ထုဲထံင်ကၠုင်တုဲ ပရေင်သွံရာန် ပ္ဍဲဂၠးတိ အောန်စှ်ေအာ ၁/၃ (ပိဂအုံမွဲဂအုံ) ရ။
သိပ္ပသာလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုသဇေင်
ဝင်
ၜိုတ်သၞာံ ၁၉၄၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၀၃) ဂှ် အစာလိက် ဘာဒဵု ကွာန်အနေင် ဘဒ္ဒန္တကလျာဏမိတ္တ ဇာတိ ဘာကျာ်သြဳမန်၊ ကွာန်တံင်ပရင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် တၞဟ်နမိက်ဂွံ အာဝေင် ဇရေင် မသ ကလောဇကု မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုတၟအ် (ကျောက်တောင်) တုဲ မွဲစွံ ကုကောန်ကွးဇကု မနွံယၟု တၠဂုန်ပညိန္ဒ ဇာတိဘာဒဵု ကွာန်အနေင် စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကွာန်ချဗုင် (ယၟုတြေံ ကွာန်ချဗုင် ယၟုနကဵုဘာသာဗၟာ ချပုံး မဂွံအဓိပ္ပါယ် တၞအ်ဂြုန်) လၟုဟ် ကော်စ ကွာန်ဒဵုသဇေင်။ ဒါယကာ ကောန်ကွာန်ဒဵုသဇေင် နိမန် တၠဂုန်အစာ သွက်ဂွံ ဆက်ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲကဵု ကွာန်ညးတအ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ တၠဂုဏ်အစာကလျာဏမိတ္တ ဟွံမိက် ပဒတဴကီုလေဝ် ဟိုတ်နူ ဒါယကာတအ် အာတ်အခေါင် ဒုင်ဂုဏ်ဝန်စဝ် ဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ တၠဂုဏ်ကလျာဏမိတ္တ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာကွာန်ချဗုင်ဂှ်တုဲ ဂွံဒှ် ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန်ဘာရ။ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴပ္ဍဲဘာဂှ်တုဲ ကျာ်ဇၞော် ပံက်တိုက်လိက်၊ ထ္ၜးဓရ် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ပတုဲကၠုင် ကေင်ကာသာသနာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
သဒ္ဓမ္မာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ကြေင်မွဲ
ဘာသဒ္ဓမ္မာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ကြေင်မွဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂၃ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၁ ဇကု။
ကအ်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ဒဵုကျာ်ရတန၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အံင်ရေင်
ဘာဒဵုကျာ်ရတန ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်အံင်ရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
တက္ကသိုလ်အပါ
“ၝကဵု ယေန်ဆာန် စိုပ်မံၚ်ကဆံၚ်လဵုရရော” ရာဇာ သၟာန်အဲ မအရေဝ်ဏံဂှ် ဍေံကဵုထ္ၜးမံၚ်အယောၚ်အလာ သွက်ဂွံဟီုအရေဝ်ဆာန်  ကဵု မိယေန်ဆာန်ဏောၚ်ဂှ် ညိလေဝ် အဲဟွံယိက်လဝ်သက်သက်ရ။
အလှာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်အလှာ်(Ahhlatkone၊ အလှပ်ကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၀၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ခဗုဲ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၈၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၇၆၆ တၠရ။
ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်
နူကဵုကဝ်လိက်ဝွံ ဗ္တောန်ဖျေဟ်ဒၟံင် ဘာသာသိပ္ပံပရေင်မၞိဟ် (Social Science)၊ မဳဒဳယာ ကေုာံ အစာပရိုင် (Mass Media and Journalism)၊ က္ဍိုပ်သကိုပ် ကေုာံ စၟိန်ပြမာန် (Leadership and Management)၊ အစာဘာ (Education Teaching)၊ စၟိန်ပြမာန်ပရေင်ပညာ ကေုာံ လိက်ပတ်မန် (Education Management and Mon Literature) တုဲ နူကဵု ကဝ်လိက်ဏအ်ဂှ် ကုညးလမ္ၚတ်မအံင်တအ်ဂှ် ပအပ်ကဵု Associate Degree of Art ရ။ ဂဥုပ်ဘာဂှ် ဒှ် ဒံက်တာနာဲပညာမန်။
ဝင်
ကဝ်လိက်ကောန်ဂကူမန်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကမ္မတဳပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် တုဲ စပံက်လဝ် နူကဵုသၞာံပညာ ၂၀၂၂၊ စပံက်ဗ္တောန်လိက် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂ ဂိတုဂျောန်။ သၞာံကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကွးဘာ နွံၜိုတ် ၃၀၀ တၠ။ ဂဥုပ်ဘာကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဒံက်တာနာဲပညာမန် ညးမကလိဂွံလဝ် တဆိပ်တြာဒံက်တာ နူကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ ကၠောန်ဒၟံင် ကမၠောန်သွာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မပဒတဴ ပ္ဍဲတၟေင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ။ ကဝ်လိက်ဂှ် ဗ္တောန်ဒၟံင် နကဵုအစာဘာ မနွံပ္ဍဲဘာဂှ်ကီု သီုကဵု အစာနူဇမ္ၚောဲ မဗ္တောန် နကဵုဗဳဒဳယောဇြောမ်ရ။
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂကောံဗ္တောန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂှ် ဒှ်ဂကောံခမဳသင် ကေုာံ ခရှ် ညးမဆာန်လိက်ပတ်မန် ကေုာံ ယေန်သၞာင်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ပံက်ဗ္တောန်လိက်မန် ပ္ဍဲဥတုကညင် အခိင်ဘာအလဵုအသဳကၟာတ် ပွိုင် မွဲဂိတုပြင်ပြင်ရ။ ဂကောံဝွံ စတမ်ကၠုင် နူကွာန်ကၟာဝက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၈၂ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၄) နကဵု ဂကောံကွာန်၊ နူဂှ် ဇၞော်သၠုဲပ္တိတ် ကဆံင်ပွိုင်တိုက်ကၟာဝက်၊ နူဂှ်ပၠန် ဒှ်အာ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ အလုံဒေသရးမန်ရ။
အခေါန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်အခေါန်(Akkhun)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်အခေါန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်အခေါန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၅၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၉၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၅၅ တၠရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ကျာ်
ဘာကအ်ကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
လတက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်လတက်(Lettet)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်နာင်သၠုင်လတက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်လတက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၁၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၆၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၇၇၈ တၠရ။
က္ဍိုပ်ဒဒန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်က္ဍိုပ်ဒဒန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၂၉။
လိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်တာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
ကအ်ကြိက်ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ကအ်ကြိက်ကွာန်တၟိ(Ywarthit၊ ရွာသစ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ကြိက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၀၅၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ကြိက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၀၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၁၈၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၂၂၅၈ တၠရ။
ခဍာ်မုက်၊ တၞံ
ဂမ္စာဲ
တမ်ဗဳဇဍေံ ကၠုင်နူသြံင်ဗတဳ ဍုင်သေံ၊ ဍုင်မလေရှာတအ်၊ ရးဍုင်မန်မ္ဂး အကြာၜဳ အရး ဇိုင်တိဖနုင်ဂွံဆဵုကေတ်မာန် တိုန်ကၠုတ်ဒၟံင်အိုတ်ရ၊၊
အၜေတ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်အၜေတ်(Ahbit)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဆက်တဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၃၄၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်အၜေတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၃၉၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၁၅ တၠရ။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဗိန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်င္ၚေက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၂၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဝါဂၠံင်
ညးတာလျိုင် ကမ္မတဳသြိုင်ခၞံဗဒှ် ဘာ
ဂကောံနာယကဂမၠိုင်
ဂကောံညးအုပ်ကာဂမၠိုင်
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
သေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်သေံ(Shanywar၊ရှမ်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကၟာဝက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၁၇။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်သေံဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၄၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၄၉၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၄၅ တၠရ။
ကၠဵု
ဂလိုင်မ
စတမ်နူ ခၟာဲမဒှ်သတ်ကၟဝ်တုဲ အကြာ ၅၈ ကဵု ၆၈ တ္ၚဲမ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ဗွဲမဂၠိုင် ဆင်မွဲအလန် ကောန်နွံစ ၜိုတ်တြဴရ။
ပညာမန်၊ ဒံက်တာ
ဘဝသၟတ်
ဒံက်တာ နာဲပညာမန်ဂှ် က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုထောင် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ် ဒေသရးမန်။ နာဲပညာမန် ကြဴနူ မဂွံအံင်ကေတ် ဘာတန်မူလတုဲ လုပ်ပထပိုယ်၊ နူဂှ် အာကတ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာသာယာ၊ ကွာန်မုဟ်ဒုန် ပွိုင်ဍုင်တကအ်ခၟိုင် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ဝါယမ ပွိုင် ၃ သၞာံရ။ အဃောမတိုန်ဒၟံင် တန်ဒေါဝ်ဂှ် တိုက်လိက်လီုအာတုဲ ပြံင်အာမံင် ဘာဇၞူမန် အရာပ်ဗဟာန်၊ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲပညာမန် ဂွံစုက်လုက် ကုဂကောံသင်သၟတ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ သၞာံ ၁၉၈၇ ဂှ် ပါလုပ်ဂကောံသင်သၟတ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်ကီုရ။ သၞာံဂတဂှ် ၁၉၈၈ ဂှ် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ က္တဵုဒှ်တုဲ ကရောမ်မွဲစွံ ကုဂကောံသင်သၟတ်မန်ဂှ် ပါလုပ်ချဳဓရာင် ထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ကီုရ။ သၞာံ ၁၉၈၉ ဂှ် နာဲပညာမန် ပညးမအာက္ဍိုပ်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် ကဝးဒွက်မန်မွဲကဝး နကဵုယၟု "ဗၜူတှ်ေ လ္ပဒဳ" ကီုရ။
ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်ဂကူမန်
နာဲပညာမန် စိုပ်အာ ဍုင်သွတ်ဝုင်တုဲ ဗက်ဂၠာဲပ္ကောံ ကောန်မန် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်တအ်တုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် "ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်"၊ ယၟုဂကောံဏအ်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၄ ဂှ် ပြံင်လှာဲထောအ် "ဗော်ကလေင်ဒက်ပ္တန်ဍုင်မန်"။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဏအ်ဂှ် နာဲပညာမန် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင် နာနာ မပ္တံကဵု ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဌာနပရိုင်ဒှ်တမ် လုကဴ ပွိုင် ၁၃ သၞာံ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၀၈ ရ။
နူစသၞာံ ၂၀၁၉(?) ဂှ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် ညးစမၞောန်ကေင်ကာ (ဒါရိုက်တာ) ပ္ဍဲကဵု ဌာန်ဒတန်ကေင်ကာကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် (Ethnic Nationalities Affairs Center – ENAC )တုဲ ကၠောန်ဒၟံင် သုတေသန စပ်ကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ဗွဲတၟေင် သွာင်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ရ။
ခဂြအ်၊ ဂစေံ
ဗမံက်ထ္ၜး
ခဂြဟ် ၝောအ်ကဵုကၟက်ဂှ် ကြပ်တုပ်တုဲ တၞောဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် တၞဟ်ခြာရေင်သကအ် ညိညရ၊၊ ဂကူဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ကၟက်ဂှ် နွံကဵု မတ်အသာ်ဗကေတ်တုဲ ၝောအ်ဂှ် မတ်အသာ် ဗကေတ်ကၠုကၠု (brown-red) ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကူမၞုံကဵု သော်ဍုတ်မဂၠိင်တိတ် လဒေါဝ်ဂှ် ကၟက်ဂှ် ဂၠိင်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဂကူဂစေံခဂြဟ်ယူရောပ် ကဵု ဂစေံခဂြဟ်ကအ်ဗကေတ်တအ်ဂှ် အသာ်ဟွံရေင်သကအ်တုဲ rainbow bee-eater ဂှ် ၝောအ် ဗတဂၠေအ်နူကၟက်ရ၊၊ ဂစေံခဂြဟ်ဍုတ်ဍီုဂှ် ရံင်ကဵု လျးUV (လျးခဍောင်ကာဲ) မ္ဂး ကၟက်ဂှ် နွံအသာ်ဂၠိုင် နူၝောအ်ရ၊၊
ဒဵုဒိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်မိတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကအ်ကြိက်
သင်ကၠံ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ခမက် ၊တၞံ
လွပ်
တၞံခမက်ဝွံ နဒဒှ်သၞေဝ်မွဲ ဗွဲတၟေင် ရဲအာရှအဂၞဲတအ် စဒၟံင်ရ၊၊ တၞုင်ဍေဟ်ဂှ် စဂျိုင်င် ကၠပ်စ ကဵုဖရံက်ဗ္စး၊ ပေက်စ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ခၞာစလေဝ်ဂွံရ၊၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဍုန်စ သွသောတ်လေဝ်ဂွံရ၊၊
Dansk Sprognævn
အေန်သတဳကျုတ် သွက် ဘာသာဒိန် (ဒိန်နေတ်: Dansk Sprognævn) (DSN) ဂှ် ဒှ်အေန်သတဳကျုတ်သုတေသန အလဵုအသဳဍုင် မနွံ သၟဝ် ဌာနဝန်ဇၞော် ကာအခိုက်ကၞာကေုာံယေန်သၞာင်၊ မဒှ်ဂကောံ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပဒတန် အရေဝ် ကေုာံ လိက် ဗီုပွံင် မအက္ခရ်လိက် ကေုာံ ဗီုပတိတ် ရမ္သာင် မလိက် ဒိန်နေတ်ရ။ နကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဏအ် ကၠောန်ပ္တိတ် အဘိဓာန် ပွံက်မအက္ခရ် ဒိန်နေတ် (retskrivningsordbog) ကေုာံ ပရိုင် နူ အေန်သတဳကျုတ် သွက်ဘာသာဒိန် (Nyt fra Sprognævnet) မချူလဝ် ပရူ မဆေင်ကဵု မအရေဝ်ဒိန်နေတ် ကေုာံ ပရေင်ကမၠောန် နူကဵုအေန်သတဳကျုတ်ဂှ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နကဵု အေန်သတဳကျုတ်ဏအ် ပကောံမအရေဝ် ဒိန်တၟိတၟိ၊ တုဲပၠန် တာလျိုင် သွက်ဂွံဒုင်သၟာန်သှ် ယဝ်ရ ညးမွဲမွဲ သၟာန်ဇာန်နင် စပ်ကဵု လိက်ဒိန်နေတ် ဗီုမဂွံချူ ကေုာံ ဗီုမဂွံသုင်စောဲရ။ အေန်သတဳကျုတ်ဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵုသၞာံ ၁၉၅၅ တေအ်ရ။
ဗြီုဗြဴကုန်စက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကွာန်ဗြီုဗြဴကုန်စက်(Beinbyawsetkone၊ ဘိန်းဗျောစက်ကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်၊ ဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၄၉၈၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗြီုဗြဴ မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၇၇၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၀၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၈၈၃ တၠရ။
ခမာတ်ထဝ်၊ ဂစေံ
ဂကူဂမၠိုင်
ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲစရင်ဂကူဂစေံမဒယှ်ေဒွက်တုဲ ဂစေံခမာတ်ထဝ်ဂှ် ညးပါ်လဝ် နွံပိဂကူရ၊၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်ယူရေရှ (Eurasian hoopoe)၊ ဂကူ ခမာတ်ထဝ်မဒဂါသကာ (Maagascan hoopoe)၊ သၟေဟ်တအ်ဂှ် ဂကူ ခမာတ်ထဝ်အာဖရိက (African hoopoe) ရ၊၊ ဂကူမွဲပၠန်ဂှ် ညးကော်စ ဂကူခမာတ်ထဝ်သင်ဟေလေနာ (Saint Helena hoopoe) မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတကအ် သင်ဟေလေနာ ဆဂး ဂကူဏအ် ကၠေအ်ကၠက်အာ ပ္ဍဲ ၁၆ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ၊၊
ခဍာ်၊ ဂစေံ
စရိုတ် Behavior
ဟိုတ်နူခဍာ်မဝေၚ်တုဲ အရာမလီုလာ် ကတဵုဒှ် နွံတၟာဂလိုၚ်ရ၊၊ ဥပမာ ဃိုၚ်ပတိုန်မတၟအ်တုဲ ထောအ်ဖျေဟ် ဒးကွဳစက်၊ ဒးမၞိဟ်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဍေဟ်တအ် မၞုံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်ဉာဏ်သၠုၚ်တုဲ ပွမဝေၚ်ဗီုဏအ် ကတဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ၊၊
ကအ်ခိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကအ်ခိုက်(Kawtkhaik)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်ခိုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၈၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခိုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၀၅၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၂၀၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၂၅၄ တၠရ။
သွဟ် သဘင်မာဲ တွဵုရးဍုင်မန်
ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
နကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ဂွိင်ဖေက် ဂကောံဓရံက်ဓရာက် ဓဝ်ညဳသၟဟ်လီုတုဲ ကုမၞိဟ်မပ္တိုန်လဝ်စရင် အလံင်အမာတ် သီုဖအိုတ် (၈) တၠ သီုဖအိုတ်ဂှ် ပလံင်ဏာဗဟဵုတုဲ ကဵုဗဟဵု ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ကေတ်တ်ရ။
ကအ်ခပုင် ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကအ်ရဲ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ဘာဂနိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
သင်ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅ ဇကု ထပိုယ် ၃ ဇကု။
သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)
ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တ ဗွဲမဂၠိုင် မကော်ဟီု ကျာ်ဇၞော်ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ ဍုင်လ္ဂုင် ဝွံ ဒှ်ခမဳ မပ္တန်သာသနာ အပ္ဍဲဍုင်မန်ဗၟာကီု သီုကဵု ဍုင်သအာင် ပ္ဍဲဂၠးတိ ကရေက်သၟဝ်ကျာကီု သီုကဵု လပါ်သၟဝ်ကျာ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ဒှ်နွံပိုန် ဘာဓါတ်ပံင်ကောံ မနွံ ပ္ဍဲ ဂၠံင်သြင်လောန်၊ (ဝင်ဒါမဳယာ)၊ ပွိုင်ဍုင်ကၟာရတ်၊ ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ နူသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် အာပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် မပ္တံကဵု သဟရးအမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ အဝ်သတေလျာ၊ နယူဇြဳလာန်၊ အေန္ဂလာန်၊ အိန္ဒိယ ကေုာံ သေံတအ်တုဲ ပ္ဍဲဍုင်သအာင်ဂှ်လေဝ် ပ္တန်လဝ် ကျာ်စေတဳနွံကီုရ။ ကျာ်စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲဒေသရးမန် ရးဨရာဝတဳတအ်လေဝ် ကလေင်လဟဵုပလေဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ရ။
ပထမ အဝဲ
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလဝန္တဝွံ က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၂ ဂိတုဂျောန် ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၂၇၄ ဂိတုပထမဒဂိုန်ပေင်) တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၁၀း၁၅ နာဍဳ၊ ပ္ဍဲကွာန်ဝါဂၠံင်၊ မဒှ် ကောန် နာဲညိမ်း မိတေတ် မဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵုတတိယတုဲ မိမခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု ဘိုးတာရာ။ မိမကျာ်ဇၞော်ၜါဂှ် ဒှ်ဂကူမန် သၟာဗ္ၚအိုတ်ရ။ သၞာံ ၁၉၁၉ ဂိတုမေ ၈ တ္ၚဲဗြဴဗတိ အခိင်ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် ဒစိတ်သၞာံဂှ် မိမၜါ ပ္အပ်ဘာလကျာ်တုဲ အခိင်ကာလ ကျာ်ဇၞော် မကလိဂွံ အာယုက် သၞာံ ၁၄ သၞာံ ပ္ဍဲ သၞာံ၁၉၂၆ ဂိတုမေ ၂၁ (သက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ဂိတုဇှ်ေ ၁၀ မမံက်) တ္ၚဲသိုက် အခိင် ၀၈း၃၀ ဂှ် မိမၜါ ဒုင်ပစ္စယ်ပန်တုဲ ကျာ်ဇၞော် အာစိုပ် ဒဒှ်ဘဝထပိုယ်သာမဏဳ ပ္ဍဲဘာ ကွာန်ဝါဂၠံင်ဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ပထပိုယ် ပွိုင် ၆ ဝှ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၃၂ ဂိတုမေ ၁၅ (သက္ကရာဇ် ၁၂၉၄ ဂိတုပသာ် ၁၁ မမံက်) တ္ၚဲအဒိုတ်ဂှ် အခိင် လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၃း၁၅ အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳ ပ္ဍဲသိမ် ဘာဝါဂၠံင်တုဲ က္လိဂွံ ယၟုခမဳ သဳလဝန္တရ။ ကျာ်ဇၞော်အာစိုပ်ဒဒှ်ခမဳတုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာတာ ကွာန်ဝါဂၠံင် မွဲဝှ်တုဲ နူသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ စဵုကဵု ၁၂၉၆ ဂှ် ပဒတဴ ပ္ဍဲဘာအင်ခေဝ် ၜါဝှ်။ နူဂှ် အာကတ်လိက် ပ္ဍဲကွာန်တဝ်ကၞဴ၊ တကအ်ခၟိုင် ၃ သၞာံ၊ နူဂှ် သက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ဂှ် အာပဒတဴ ပ္ဍဲ ဍုင်မာန္တလေ ပ္ဍဲ(ဘုရားကြီးကျောင်းတိုက်ကျောင်း) ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်နာရဒ၊ ပ္ဍဲ(အလယ်တိုက်ကျောင်း) ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အာရိယ၊ ပ္ဍဲ(အောင်မြေဘုံစံကျောင်း) ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ပညိန္ဒ မြဴသာ်ဝွံ ကတ်ဗ္တောန်ကေတ် လိက်ပရိယတ္တိ နူဒေသနာနာရ။ အခိင်မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲမာန္တလေဂှ် အဓိကဵုက္တဵုဒှ်တုဲ က္ညပြာပ်ကၠုင် ပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်ရ။
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဗြာတ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၁၃။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
သဳလဝန္တ (ကျာ်ဇၞော် ဘာဓါတ်ပေါင်ကောံ)
ကမၠောန် ပလေဝ်လဟဵု ကျာ်စေတဳဂမၠိုင်
သၞာံ ၁၉၆၃ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၂၈ (သက္ကရာဇ် ၁၃၂၅ ပုဟ် ၁၄ မမံက်) တ္ၚဲသ္ၚိသဝ် ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အာဂတပၠတရဴတုဲ စေတဳတြေံ မနွံပ္ဍဲ တကအ်ပဉ္စလိုင်၊ ဗဒါဲမတ်မလီုဂှ် က္လေင်လဟဵုလဝ်ရ။ ကျာ်စေတဳဂှ် ဒှ်အာသမၠုင် ၇၅ ဟတ်ရ။ ကရောမ်မွဲစွံ ကုကျာ်ဇၞော်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဖအံက် နာဲဝရလင်္ကာ၊ ကျာ်ဇၞော်အင်ဝ ဦးနန္ဒသာရ၊ ဒါယကာ ကွာန်ဖအံက်တအ် ဒုင်သဇိုင်တုဲ လဟဵုလဝ်ရ။ စြောတ်စေတဳ နွံ ၂၀ တၞုင်။
သၞာံ ၁၉၆၈ ဂိတုဂျောန် ၁၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၀ ဂိတုဇှ်ေ ၁ စွေက်) တ္ၚဲအင္ၚာဂှ် ကၠောန်ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်မွဲ မနွံသမၠုင် ၉ ပေ ကဵု ၃ ၝောအ်တဲ၊ ရုပ်ပဋိမာရုပ် သမၠုင် ၆ ပေ မွဲဇကု၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရုပ်ကျာ်ဍောတ်ဍောတ် ကေုာံ ရုပ်သၟိင်အိန် သၟိင်ဗြီုဂမၠိုင် ပ္ဍဲအရှာမ်ဘာအင်ခေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု ရ။
သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုမေ ၅ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၅ ဂိတုပသာ်ပေင်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်လဟဵု စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၄၀ ပေ၊ ကျာ်စေတဳတၞဟ်မွဲ မနွံသမၠုင် ၇ ပေ၊ မနွံပ္ဍဲ ကွာန်မဲဇလဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ညောင်တုန်း ရးဨရာဝတဳ။
သၞာံ ၁၉၇၄ ဂိတုဒဳဇြေမ္ဗာ ၁ (သက္ကရာဇ် ၁၃၃၆ ကထိုန် ၃ စွေက်) ကျာ်ဇၞော်ပလေဝ်စေတဳတြေံ မနွံသမၠုင် ၄၉ ပေ၊ မနွံပ္ဍဲကွာန်အင်ခေဝ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ပ္တန်စေတဳ ပ္ဍဲအမေရိကာန်
ကျာ်ဇၞော်ပ္တန်ကျာ်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဍုင်ဝတ်ရှေန္တာန် ဒဳ သဳ၊ ပ္ဍဲကဵုဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာ မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဝတ်ရှေန္တာန်ဂှ် နိမန် ကဵုဒါန်ဖာပ်သင် ကုကျာ်ဇၞော်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၈ ဂျူလာင် ၆ ဂှ် နူအလ္လေဂနဳဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ နျူယံက်၊ ဂိတုဂျူလာင် ၁၀ ဂှ် နူကဵု အမေရိကာန် ဍိုက်တိတ် က္ၜင်ယူနိက်တေဒ်သတိတ် (United States) တုဲ က္ညအာ ဍုင်လာန်ဒါန်ရ။
တရဴသာသနာ အလန်ဒုတိယ အမေရိကာန်၊ ကနေဒါ၊ နျူဇြဳလာန်၊ အဝ်သတေလျာ
ပ္ဍဲကနေဒါဂှ် ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ ဇရေင်ဇြပ်ဝိဿနာ မနွံ ပ္ဍဲဒဵုခြိသတေလ် (Crystal Mountain) မနွံပ္ဍဲတကအ်ဂါလဳယာနဝ် မနွံဗဒါဲဍုင် ဘစ်ကူဗာ။ ကျာ်ဇၞော် က္ညအာ အာလ်ဗေရ်တာ (Alberta)၊ မနွံပ္ဍဲ အေဒ်မောန္တေန် (Edmonten)၊ ပ္ဍဲဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပံက်သဘင်ဓရ် ကေုာံ ပၟဝ်ဝိပဿနာ ပွိုင် ၃ တ္ၚဲရ။ ဂျူလာင် ၁၃ ဂှ် နူကဵု ဂကောံအာရဳယထေရဝါဒ (Aryan Tharavadan Society) နိမန်ဏာ ကျာ်ဇၞော် ဇရေင်ဍုင် ကာလ်ဂေရဳ (Calgany)) ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ ပွိုင်မွဲသတ္တာဟ၊ နူဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဆက်တရဴ စိုပ်အာ တဝ်ရာန်တဝ် (Toranto) အဝ်ရဝ်တရဳအဝ် (Orotario) တအ်တုဲ ဂျူလာင် ၂၃ ဂှ် ဂွံဒုင်ဆဵု ကုဂကောံယောဂဳဂမၠိုင်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ပဒတဴ မွဲဗတံတုဲ ကျာ်ဇၞော်က္ညအာ ဇရေင်တွဵုရးနျူယံက်၊ သဟရးအမေရိကာန် ဇရေင် ဍုင်အလ္လဂေနဳ (Allagany) မဒှ်ဒၞာဲ ကျာ်ဇၞော််ပတန်လဝ် ကျာ်စေတဳလ္ဂုင် နူကဵု သၞာံ ၁၉၅၈ တေအ်ရ။
သ္ၚိအၚ်ယၟုဝါကျပါဠိ (၁၈) ဗွဲခမၞောန်
သ္ၚိအၚ်ယၟုဝါကျပါဠိ (၁၈) ဗွဲခမၞောန်
ဆက်တောဲ ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဆက်တဲ ကွာန်တၟိ(Setthwei (Ywarthit)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဆက်တဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၃၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဆက်တဲ ကွာန်တၟိဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၃၉၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၁၅ တၠရ။
ဂၞကျာ်သၟိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂၞကျာ်သၟိင်
ဘာဂၞကျာ်သၟိင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂၞကျာ်သၟိင်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ကျာ်ဒစိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ဒစိတ်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၆ ဇကု ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ဝါတ်ရာဇာဂြိုဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ
ဝါတ်တာခါန်
ဘာဇၞော်ဂှ် ဒှ်ဘာဆုဇၞော်မွဲ မနွံ အနာံ ၁၁,၁၄ မဳတာ၊ ဇမၠိင် ၁၇,၉၀ မဳတာ၊ ပ္ဍဲဗဒင်ဘာ လပါ်လတူဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကသူဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်ကသူတအ် ပတှ်ေကေတ်မ္ဂး ချူလဝ် နူလက်ထက် ဨကရာဇ်မရနုက်ကဵု ၄-၅ မဒှ် ဗီုရုပ်ကသူမန် မချူလဝ် ပရူဇာတ်စှ်ရ။ ပါဲနူ ရုပ်ဇာတ်ဂမၠိုင်တုဲ ရုပ်အခိုက်အလိုက်မၞိဟ်မန် ဗီုကဵု ကၠောန်ဗ္ၚ၊ တုတ်တုတ်၊ ရတ်သြောအ် ကေုာံ ဖျေဟ်ကမ္မဌာန်တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ။
ပိယသုခ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကၠောင်
ဘာပိယသုခ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကၠောင်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
ဝါတ်တာခါန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ဍုင်သေံ ကဏ္ဍ:BEHM
သင်ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ
ဘာသင်ပလိုတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လိုင်ကၞုဲ၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၃ ဇကု ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ခမဳ
ခရေတ်ယာန် အံက်သောဒံက် (Orthodox Christianity)
ဂကောံခမဳသင်အံက်သောဒံက် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးတန်တဴ နကဵုအရီုအဗင် (ဝါ) မဒါန် နူညးတၞဟ်တအ် ဟွံသေင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဘဝမမံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ် ညးတအ်ဂှ် ပါ်လဝ် ပိကရေက်ရ။
(က) တိုန်ပဝတ် (လ္ၚောဝ်ကျာ်) ပ္ဍဲကတောလဳကောန် (cathoicon) မဒှ်ဒၞာဲ ကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအရှာံဘာညးတအ်။ မတုပ်ညံင်သိမ်။
ခရေတ်ယာန် ရောမာန် ကာတ္တလေတ်
ပ္ဍဲခရေတ်ယာန် ရောမာန် ကာတ္တလေတ်မ္ဂး ခမဳဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအဝေါင်သာသနာ မမံင် ပ္ဍဲဘာလကျာ်၊ ပ္ဍဲဇြပ် အတိုင်ဒ္ဂေတ်သၞောဝ်ဝိနဲ သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ် (St. Benedict) မဖျေဟ်လဝ်ဂှ်ရ။ သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ် (အေဒဳ ၄၈၀ - ၅၄၃ ဟွံ ၅၄၇) နူ Nursia ဂှ် ဒှ်ညးမခၞံလဝ် သၞောတ်ဝ်ဝိနဲ သွက်ခမဳတအ် မဒးဒ္ဂေတ်ဗက်တုဲ ဒှ်မၞိဟ် မခၞံဗဒှ်ပတိုန် သၞောတ်လကျာ်ကာတ္တလေတ်ရ။ ညးဒက်ပတန် ဘာဇၞော်ဗေနေဒိစ် ပ္ဍဲ ဒဵုမန်တကေတ်သဳနဝ် ပ္ဍဲရောမ ပ္ဍဲသၞာံ ၅၂၉။
အရာမဒုင်ကအ် ပသစ္စ မဆေင်ကဵုသာသနာခရေတ် ကာတ္တလေတ်ဂှ်လေဝ် သင်မဟာထေရ် ဗေနေဒိစ်တ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မခၞံဗဒှ်လဝ်။ ပရေင်ဒုင်ကအ်သစ္စဂှ် နွံပိသာ်၊ ကွေတ်လျုင်ပတှ်ေ (obedience)၊ မပြောံလှာဲဘဝ (conversion of life) ကေုာံ မတန်ကြန် (stability)။ ကွေတ်လျုင်ပတှ်ေဂှ် ဒဒှ်ရ မဒုင်ကေတ် တင်လျုင်ပတှ်ေ ကုကျာ်ခရေတ် ကျာ်ဇၞော်ဘာဂှ် ဒှ်မၞိဟ်စၞးကျာ်ခရေတ်။ မပြောံလှာဲဘဝ ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒဒှ်ရ သၠးကၠေအ် ဘဝခရှ်တုဲ ပြောံလုပ်ဘဝခမဳမပြဲပြဲ၊ သွက်ဂွံချိုတ် သွက်ဘဝဇကုကီု သီုကဵု သွက်ကောန်ညးဂၠးတိဂမၠိုင်တုဲ ဂျိုင်သွက်ကျာ်ထာဝရ ကေုာံ ဂျိုင် သွက်ဂွံကၠောန် ကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ။ ခမဳခရေတ်ယာန်ဂှ် ဒှ်သၟာကမၠောန်ကျာ်ထာဝရ။ မတန်ကြန် ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒဒှ်ရ ခမဳတအ်ဂှ် ဘဝဇကုဆက်တန်တဴ ဗွဲမတန်ကြန် ပ္ဍဲဘာလကျာ် စဵုကဵုလအိတ် အယုက်တုဲ တိုပ်ဇွ ပ္ဍဲအဝေါင်သာသနာကျာ်ရ။
သၟိင်သင်ပုပ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဇၞော်အိုတ်တုဲ ညးတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒှ်မၞိဟ် မကြပ်ကဵု ကျာ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
ဂျိန်
ခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာစိုတ်လုပ်စခိုဟ်ကွေဟ်ရ။ ဘာသာဂျိန်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် မဒှ်ဘာသာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ်ရ။ တင်ရန်တၟအ် ညးလျိုင်ပတှ်ေ ဘာသာဂျိန်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝသံသာ ဒဒှ် မဒးကလေင်ကတဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ စိုပ်နိဗ္ဗာန် (ဝါ) မောက္ၐ။ ပ္ဍဲနိဗ္ဗာန် (ဝါ) မောက္ၐဂှ် ဝိညာဏ်ပိုဲတအ် ဟွံခက်ဗာန် ကုရုပ်ခန္ဒမွဲမွဲရ။ နိဗ္ဗာန်ဂှ် ခမဳ ဟွံသေင်မ္ဂး သဳလ ညးဒဂိုန်ဂိုင်ကေတ် ဒ္ဂေတ်မသုန်၊ (၁) ကြီုကြဟွံဂွံ၊ (၂) လီုလာ်ဟွံဂွံ၊ (၃) ကၠတ်ဂၠံက်ဟွံဂွံ၊ (၄) ပိုင်ပြဳဒြပ်ရတ်ဟွံဂွံ၊ (၅) ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဓရ်ဗြဟ္မဇိုရ်။ အတိုင်သဳလ် မရနုက်ကဵုပန်ဂှ် ပိုင်ပြဳဒြပ်ရတ်ဟွံဂွံတုဲ ဗွိုက်လတက်လေဝ် ညးတအ် ဟွံဗိုက်လတက်ရ။
ကမၠောန်ညးတအ်ဂှ် လ္ၚတ်လိက်ဓရ် တိရ်တင်္ကာရ၊ အစရင်္ဂ သုတ္တတအ် ကေုာံ ဂဇအ်ဓရ်ရ။ ခမဳဂျိန် နွံၜါဂိုဏ် ဂိုဏ်သွေတမ္ဗရ ကဵု ဒိဂမ္ဗရ။ ပ္ဍဲခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် အစာရ်ယျ ဒှ်အစာကျာ်ဇၞော်၊ ဥပဓါယျ အစာလိက် သီုကဵုမကတ်လ္ၚတ်၊ မုနိ ဂှ် ခမဳဓမ္မတာမွဲဇကုရ။
ဂိုဏ်ဒိဂမ္ဗရဂှ် ခမဳလ္ၚဵုဂှ် ဗိုက်လတက် ယာတ်မွဲဂတှ်ေ၊ ခမဳလ္ၚဵုဂှ် ဗိုက်လတက် ၜါဂတှ်ေ။ ခမဳဂျိန်တအ်ဂှ် ဟွံစဖျုန်။ စသၞေဝ်ဟေင်။ ဂိုဏ်သွေတမ္ဗရ ဂှ် ဟွံဍုန်တိုပ် ဒုင်ကေတ် ပိဏ္ဍပါတ်နူဒါယကာ။ ဂိုဏ်ဒိဂမ္ဗရ ဂှ် မွဲတ္ၚဲ စစၞမွဲအလန်ဓဝ်။
ဒဵုမာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ဒဵုမာဲ(Domar)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ဒဵုမာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ဒဵုမာဲဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၈၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၉၀၅ တၠရ။
ခရာမ်၊ တၞံ
ဍေဟ်မလေပ်တိုန် ပ္ဍဲဂြိုပ်အရး ဍာ်ဖနုင်တုဲ တၞးဍေဟ်ကီု သီုကဵုရိုဟ်ဍေဟ်ဂှ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲတုဲ ကထိုက်မဍေဟ်ဂှ် ဂျိနွံဒၟံင်တုဲ မစကာ သွက်ဂွံဂစိုတ် ကၠဵု ကေုာံ သတ်ဂြိုပ်တအ်ရ၊၊ မန်ဒေသမုဟ်ဍုင် ကော် (အရိမ်)၊ မန်ဒေသရေဝ် ကော် (ဟရေမ်)၊၊
သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တၟိ(Hneepadaw (Ywarthit)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၂၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တၟိဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၈၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၅၈ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၉၄၃ တၠရ။
ခယျးမ္ၚး၊ ကွာန်
တိတ်အာ ဂၠံင်ကွဳစက် လပါ်သၠုင်ကျာ ၜိုတ် ၁ တိုင်ဘာ်မ္ဂး စိုပ်ဂၠံင်ဇၞော် မအာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတုဲ နူကွာန်ခရီု ဂွံစိုပ်မတ်မလီုဂှ် နွံၜိုတ် ၈ တိုင်ရ၊၊
လၟိဟ်မၞိဟ်
ကွာန်၀၀ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ဂှ် သ္ၚိ သီုဖအိုတ် နွံ ၜိုတ် (၃၅၀) မတုဲ မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ဒစာံကၠံ ဒှ်မာန်ရ၊၊
သံင်သၟူတ္ၚေက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သံင်သၟူတ္ၚေက်
ဘာသံင်သၟူတ္ၚေက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သံင်သၟူတ္ၚေက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်၊ ဒေသရးမန် (တွဵုရးဍုင်ကရေင်)။
လိက်တၟအ်စေတဳမြ
လိက်တၟအ်ရာဇကုမာရ် (တိုင်တၟအ် မနွံပ္ဍဲတိုက်ထၜးပျး ဍုင်ဗုကာံ) ဘာသာမန်
2. ကုလိအာရ် မောယ်လ္ငိမ် တုရောဝ်က္လံ ၜါရ်စွသ် ဒိည္စာမ် စၞာမ် ကလိအာ မွဲလ္ၚီ တြဴကၠံ ၜါစှ်ော ဒစာမ် သၞာံ
8.	အာရ်။ အုတ်ကိရ်္ယာ ဂၞကျေက်ဂေါး ကုဍိက်ပိတွာည်ဂေါး အာ၊ အိုတ်ကြိယာ ဂၞကျာ်ဂှ် ကု/ကေုာံ ဍိက်ပိကွာန်ဂှ်
18.	သာဓုကာရ်။ ကာလ်ဂေါးဟ် တိရ်္လပေါယ် မှာထေရ်။ တိစာ သာဓုကာ။ ကာလဂှ် တၠပိုယ် မှာထေရ်။ တၠဂုဏ်အစာ
29.	။ သိနြင် ဨယ်ဝေါအ် သြရ်ဒသ် ဟေတ်ကုဂွေါအ် သရ်္ဗ္ဗညုတ စရင်အဲဝွံ သြဝ်ဒှ် ဟိုတ်ကုဂွံ သဗ္ဗညုတ
နိဿဲ
Monzel, Bee Htaw (2020), Epigraphy as a source for the history of Old Burma, Advancing Southeast Asian Archaeology 2019, Selected Papers from the Third SEAMEO SPAFA International Conference on Southeast Asian Archaeology, Bangkok, Thailand 2019, SEAMEO SPAFA Regional Centre for Archaeology and Fine Arts, Bangkok, Thailand.
မိပြင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မိပြင်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ရာမညဝံသ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဗေဒါဇၞော်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသဳလသိရဳဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၂၉။
သၞေဟ်ဗဒဝ် ကွာန်တြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝင်ကွာန်
ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နူကဵုသၞာံလဵု ညးလဵုမွဲလေဝ် ဟီုဒးချိုတ်တ်ပၠိုတ်ဟွံမွဲရ။ ဂၠိုက်ဂၠာဲ သၟာန်သၟုက်လဝ် ညးဇၞော်တအ်ကီု၊ ခမဳသၚ်တအ်ကီုမ္ဂး ဂွံတီကေတ် ကၠုၚ်တုဲ သ္ပစၟတ်သ္တီလဝ် အတိုၚ်ဏံရ။
ကျာ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်ဂှ် ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓဝ်ဂမ္တဴသၠုင်အိုတ် စိုပ်စဵုကဵု ၄၄ ဒဳဂရဳမာန်တုဲ သဝ်အိုတ်ဂှ် နွံၜိုတ် ၁၃ ဒဳဂရဳရ။
လိက်ခၞိင် ကျာ်ပလ္လင်ပူ (ခၞိင်ဍောတ်)
Text translated by Nai Bee Htaw Monzel
ဝိလာသ (ဓမ္မကထိက)
လညာတ်ဒဿန ပရေင်ဂကူ
ပြေင်လုပ်ကၠအ် ညးတၞဟ်ဟီု ပြေင်ကောန်ဗော် ဂးတုဲ ကောန်ဗော် ဟီု "ဟး ပြေင်အဲဏအ် ဂၠာန်ကွေဟ်ဟ်သွံ၊ ကောန်ဗော် ဒးအာထဍေင်ပြေင်ဂှ်ပၠန်ရ။ ခြာဟွံလအ် ပြေင်လုပ်အရှာံဘာလကျာ်လေဝ် ပ္ဍဲဂြင်ပြေင်ဂှ် ဟရတ်သၠထာင်တာ နွံဒၟံင်တုဲ၊ ကောန်ဗော်ထေင်ဂး ပြေင်ဇကုပၠန်တုဲ ကောန်ဗော်ပၠန်ရ ဒးအာထဍေင်ဒၟံင်ပြေင်ဂှ် ဒဒှ် ကောန်ဗော် ဟွံတီပြေင်ဇကု အမှုယှုက်ထုဲ ဒှ်ဂၠုဲညးရောင်"
ပရေင်ပကင်ရင် ကေုာံ စရိတ်
ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒးစိုတ် တၞံဆု တၞံကဴတုဲ ပ္ဍဲကဵု ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် ညးတဵုလဝ် တၞံကဴနာနာ၊ တုဲပၠန် ဒၞာဲမဒှ်ဒၟံင် အုမ်ရာပ်တအ်ဂှ်လေဝ် ညးကဵု ပသောင်ဖအးလဝ်ရ။ အခိင်တေအ် အရှာံဘာထံင်ကှ်ေဂှ် ဟိုတ်နူ အုပ်ရာပ်ဂၠိုင်၊ တၞံဆုဇၞော်ဇၞော်ဂၠိုင်တုဲ၊ နွံကြပ်ဒၟံင် ကုဇိုင်ၜဳပၠန်တုဲ ဇြုံလေဝ် ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်ရ။ ရဲကွာန်တအ်လေဝ် ဟီုစ ဒၞာဲကလောကြမ်မွဲကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကမၠောန်သအးဇ္ၚး ပသောင်အရှာံဘာဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဖန်ဇန်ကၠောန်ကၠုင် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ရ။
အခိင်နူဂယး စဴပိဏ္ဍပါတ်၊ ကဵုပိုန်ဂယးတုဲ မ္ဂး အခိင်သတ်ဆုမ္ဂး ပရအ်စသတ်ဆု၊ တုဲမ္ဂး ဗှ်လိက်၊ ကဵုပိုန်တ္ၚဲ၊ ကဵုပိုန်တ္ၚဲတုဲ ဒးတိက် သီုညးဖအိုတ်။ မွဲနာဍဳကလေင် ဗတောန်လိက်၊ သဝ်တ္ၚဲအခိင်ဝေင်၊ အခိင်ကညင်မ္ဂး ဒးဖဍာ် တၞံကဴတအ်ရ။ ညးၜါ မွဲနုင်ထုင် ဂၠေင်ဍာ်တုဲ ဖဍာ်တၞံကဴတအ်ရ။
ဒးကာလမွဲတ္ၚဲ အဲကဵု ထပိုယ်မွဲ ပိုယ်ညးၜါ ဂၠေင်ဒၟံင်ဍာ် သွက်ဂွံဖဍာ်ကဴ။ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ဆဵုအဒါမွဲသကအ်တုဲ နဒဒှ် ပမိပ် တဲဂၠာန် ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ကၠဟ်တုဲ ဒးအာက္ဍိုပ် အဒါမွဲဂှ် ချိုတ်အာ။ ပိုယ်ညးၜါဂွိင်ဖေက် မုသွက်ဟီု ဟွံမဲရ။ ကျာ်ဇၞော်တီမ္ဂး ဒးတက်ရ။ တုဲပၠန် တၠအဒါဂှ်တီ ကၠုင်တေင် ကဵုကျာ်ဇၞော်လေဝ် ဒးတက်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်ညးၜါ ဂစာန်ပၞုက်ထောအ် အဒါဂှ်ရ။ နကဵုအဲရ ဟီုကဵု ထပိုယ်ဂှ် ဂိုဟ်ကွေဟ်ဏး။ ကောန်ထပိုယ်ဂှ်ဟီု ဓဇိမ်စဂွံဒၟံင်။ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် အာယုက်ဇၞော်နူအဲမွဲၜါသၞာံ။ သာ်ဂှ်တှ်ေ ပိုယ်ညးၜါ ပၞုက်လဝ် အဒါဂှ်တုဲ တ္ၚဲပၠိုတ် လ္ၚောဝ်ကျာ်တုဲ၊ ဗှ်လိက်တုဲ ညးၜါ ကၠတ်ကေတ် ကသအ်ဖဴတုဲ ကေတ်ဏာ ကပေါတ်နာနာ၊ သီုကဵု မြမွဲရ။ ကသအ်ဖဴဂှ် ညးစွံလဝ်ဒၞာဲ ဇၟာပ်မၞိဟ်ကေတ်ဟွံဂွံ၊ နကဵုအဲ ဒှ်မၞိဟ် ကျာ်ဇၞော်ဆာန်၊ အခေါင်လုပ်တိတ်ဂွံဒၟံင် အဲရ ကၠတ်ပ္တိတ်ဏာ။ ညးၜါ ဂွံကပေါတ်တအ်တုဲ အာဇရေင်ဇြပ်ဇိုင်ၜဳတုဲ ကၠောန်အဒါဂှ်ရ။ ဒန်ဒၟံင်အဒါဂှ် တၠဂုဏ်မွဲဇကု မိင်ဒးအာတုဲ အာလဴစကဵု ကျာ်ဇၞော်။ ကျာ်ဇၞော်လေဝ် ခယျကေတ် ရဲပျေတူသေတ် (ပြည်သူ့စစ်)တအ် ပါဲဓလေတ်တုဲ ကၠုင်ကၠတ်မံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဇြပ်ဂှ်ရ။ အခိင်တေအ် ကောန်ပၞာန်မန် လုပ်ကွာန်တုဲ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ပ္ဍဲကွာန် မွဲခဏ မွဲခဏ။ အဃောညးၜါ ကၠောန်ဒၟံင်အဒါဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကဵုကၠုင်ရမ္သာင်တုဲ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ညးကေတ် ကပေါတ်တအ် သီုဖအိုတ်တုဲ ညးကၠဟ်ဖျေဟ်ၜဳ၊ တုဲ ညးတေအ် ပါဲဓလေတ် အာဍံင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဗဒင် လပါ်ၜဳရ။ အခိင်ဂှ် အဲချပ် ယဝ်ရ အဲလေဝ် ပါဲဓလေတ်ကီုမ္ဂး ပိုယ်ညးၜါ ဒးဒုင်ရပ် သီုညးၜါရ။ ဒးဒုင်ရပ် သီုညးၜါမ္ဂး ဒးဒုင်တက် သီုညးၜါရ။ ကောန်ထပိုယ်ဂှ် ညးတေအ် ဒးဒုင်တက်ဒၟံင် ကဵုကျာ်ဇၞော် ဂၠိုင်ကဵုအလန်၊ နကဵုအဲဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဆာန်ဒၟံင်တုဲ ဟွံကေင် ဒးတက် ကုကျာ်ဇၞော်မွဲလှ်ေဏီရ။ စၞးမအောပ်ဂှ် အဲတိတ်အာ ဒုင်ဆဵုကဵု ကျာ်ဇၞော်ရ။ ကျာ်ဇၞော် ဆဵုအဲတုဲ ညးလကိုတ်အာရ။ ကောန်ထပိုယ်ဍောတ်အိုတ် နွံကြပ်ကဵုညး ဂၠိုင်အိုတ်ထပိုယ်ကောန်စေက် တိတ်ကၠုင်ရ။
စပ်ကဵု ပရေင်မဒးဒုင်ပါဲလဝ်ဏအ်တုဲ နကဵု ပရေင်ပူဂိုလ်အဲ အရာမဝိုတ်ဟွံမာန် နွံမွဲရ။ ပိုယ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် အရာပ်ကြုင်ထၜိုင်တုဲ ကာလပိုယ်ၜိုတ် ၃-၄ သၞာံတေအ်မ္ဂး ပိုယ်ပလံင်ကဴဝတ် ပ္ဍဲဘာလွဳမာန်ထဝ်ရ။ ဗွဲကြဴ ပိုယ်တအ် ပြံင်အာမံင် ပ္ဍဲအရာပ်ထံင်ကှ်ေတုဲ ရဲသ္ၚိိပိုယ် ညးတိုန် ဘာထံင်ကှ်ေရ။ အဲဒှ်ဂွံ ထပိုယ်မွဲၜါဝှ်တုဲ ကာလဘာထံင်ကှ်ေ မဒးဒုင်တးပါဲ နူဂကောံကွာန်ကၟာဝက်ဂှ် မိနော်ပိုယ် မိကောန်တဝ် ဂှ် အာယုက်ဇၞော် အာဘာ ဟွံမာန်တုဲ နကဵုအဲ ရိုဟ်တ္ၚဲသဳ စှ်ေကဵုသဳလ် ကုမိနော်ဇကု ပ္ဍဲသ္ၚိညး အရာပ်ကြုင်ထၜိုင်တေအ်ရ။ ဗွဲကြဴညိ မိနော် စုတိအာရ။ မိနော်ဂှ် ဒှ်ဒါယကာ ဘာလွဳမာန်ထဝ်၊ အဲညးမဒှ်ကောန်စဴ ကောန်ထပိုယ်မွဲဍောတ်ဂှ် ၜိုန်ရ အပါပိုယ် မိက်ဂွံကဵုအာ ဖျေဟ်ကမ္မဋ္ဌာန်ကီုလေဝ် အခေါင်အာ ဟွံမဲရ။ တုဲပၠန် တ္ၚဲကၠောန်စ ပကုသဵုလေဝ် အခေါင်အာ ဟွံမဲကီုရ။ နူကဵု ဘာလွဳမာန်ထဝ် ဟွံကဵုကၠုင်ဟာ၊ နကဵု ကျာ်ဇၞော် ဟွံကဵုအာဟာဂှ် အပါပိုယ် ဟွံလဴထ္ၜးတုဲ အဲဟွံတီကေတ် ဒဵုတ္ၚဲဏအ်ရ။
လညာတ်လပါ်ဓရ် ကေုာံ ပရေင်ဘဝ
ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မနွံကဵု ဒဿနဘဝ ကမ် (ဝါ) ကမၠောန်၊ တုဲပၠန် ဒှ်မၞိဟ် မဒုင်ကေတ်လဝ် အနတ္တဝါဒ (ဝါဒ မဒှ်လီု)တုဲ စိုတ်ကုသိုလ်ကီု စိုတ်အကုသိုလ်ကီု မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲပိုယ်တအ်ဂှ် သှ်ေတန်တဴဒၟံင် ပ္ဍဲပိုယ် ဗွဲမလအ်ဂှ် ညးဟွံဒုင်တဲရ။ ဟိုတ်နူသညာ (ဝါ) ဟိုတ်နူပိုယ်သမ္တီလဝ်တုဲ က္လေင်ဗှ်ဗၞုဟ် ပရူတအ်တုဲ ကုသိုလ် အကုသိုလ်ဂှ် က္လေင်က္တဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲပိုယ်မာန်ရ။ ညးပတောအ် နကဵု ဥပမာ စိုတ်ပိုယ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် တုပ်တဴ ညံင်ရဴပၟတ်ပၞာင်၊ ပၟတ်မဂဵုလဝ် နူကိုပ်ကၠာဂှ် ယဝ်ရ သှ်ေၜက်ဒၟံင်မ္ဂး ပၟတ်တအ် ဇၞော်တိုန် ဇၞော်တိုန် ပၟတ်တအ်ဂှ် မွဲလစုတ်ဓဝ် ဒှ်အာ တၟာဒဵုမာန်ရ။ ပၟတ်တြေံဂဵုအိုတ်အာ ပၟတ်တၟိ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ပၠန်၊ စဵုကဵု ဖျုန်ပၞာင်အိုတ်ရ။ ဖျုန်ပၞာင် ဟွံအိုတ်မွဲသာ် ဟိုတ်နူဒြဟတ်ဒမြိုဟ်မ္ၚးမွဲမွဲတုဲ ပၟတ်ပၞာင်ဒးပၠိုတ်အာလေဝ် နွံရ။ ပၟတ်တြေံဂှ် ဟွံအိုတ်အာ၊ သှ်ေဒၟံင် (ဝါ) စိုတ်ကုသိုလ် စိုတ်အကုသိုလ် မကတဵုဒှ်လဝ်တုဲတအ် ဟွံအိုတ်အာ သှ်ေဒၟံင်မ္ဂး ဟွံဒှ် အနတ္တဝါဒ၊ ဒှ်အတ္တဝါဒ။ ဗီုဏအ် ကျာ်ဇၞော်ညာတ်ကေတ်ရ။ အရာတၞဟ်ခြာ ဗုဒ္ဓဘာသာကဵု ဟိန္ဒူဂှ် ပ္ဍဲအရာဏအ်ရ။ ဟိန္ဒူဂှ် အတ္တဝါဒ၊ အရာမွဲမွဲ အိုတ်အာဟွံမဲ သှ်ေတန်တဴဒၟံင်။ ကျာ်တြဲပိုယ်ဂှ် လညာတ်တၞဟ်ခြာနူဂှ် ဒှ်ဝါဒအနတ္တဝါဒ အရာအိုတ်သီုဂှ် ဒှ်လီုဒၟံင်၊ တန်တဴဒၟံင် အတိုင်ဗီုတြေံဟွံမဲရ။
သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ ဂှ် ဘာလကျာ် မနွံဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ် ကၟာဘင်ဍင်၊ ကွာန်ကအ်ခပုင်ဂှ် လကျာ်ဗၟာ မပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂှ် က္လိလောန်ဒုဟ် ကိစ္စသာသနာမွဲမွဲတုဲ ဒးတိတ်အာ နူဘာဂှ်ရ။ သွက်ဂွံ ဆက်မင်မွဲအာ ဒတန်သာသနာဂှ်တုဲ နူကဵု ကျာ်ဇၞော်အစာတၠဘာမ္ၚဵုအံင်ဇၞး ကွာန်ကအ်ခပုင် ကေုာံ သံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ပ္အပ်ကဵုညးတုဲ ကျာ်ဇၞော်အာပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဂှ်ရ။ ယၟုဘာတြေံ နိဗ္ဗိန္ဒာရာမဂှ် ကျာ်ဇၞော် ခုတ်သၠာဲ နကဵုယၟုတၟိ ဘာလွဳမာန်ရတ် ရ။ ဘာထံင်ကှ်ေဂှ် ညးပ္အပ်ကဵု ကောန်ကွးညး တၠဂုဏ်အစာဝဳရိယ။ မုဟိုတ် ညးဂွံကဵု ယၟု လွဳမာန်ရတ် ရော ညးကေင် ပသောင်ထ္ၜးလဝ်ကဵုပိုယ်ဂှ် လွဳမာန် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဒတန် ဘုံပြာသာဒ် ဗီုဏအ် ဟွံသေင်၊ အဓိပ္ပါယ် ဗီုမန် ခေတ်တၟိ သောင်သောင်ကၠးကၠး၊ ယဝ်ရ ပ္တိတ်လွဳမာန်မ္ဂး ဒှ်ရတ်။ ကလေင်ချပ်အာမ္ဂး ယၟုဘာဏအ်လေဝ် ကိတ်ညဳ ကုလညာတ်ဒဿန ကျာ်ဇၞော်ကွေဟ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ကေင်ဟီုလဝ် ကဵုအဲ ယဝ်ရ ဗှ်ေပံက်ဘာဗတောန်လိက် ပညာပရေင်မၞိဟ် ပညာဂတာပ်ခေတ် ဗီုကဵု လိက်အေင်္ကလိက်မ္ဂး တိအရှာမ်ဏအ်ဂှ် ညးပ္အပ်ကဵု လွာဲဂှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဟီု အခိင်ဍောတ်ဍောတ်တေအ် ဟိုတ်နူ ဟွံဂွံဗတောန်လိက်အေင်္ကလိက်တုဲ ညးဂိုဟ်ကဟောမ်ဒၟံင်ရ။ ညးမိက်ဂွံလေပ်အေင်္ကလိက် ကွေဟ်ကွေဟ်ရောင်။ ညးဆဵု ဘာဓာတုမာလာ ဍုင်မတ်မလီု ဗ္တောန်ဒၟံင် အေင်္ကလိက်ဂှ် ညးညာတ်ဒးတုဲ ညးမိက်ဂွံအာဗ္တောန်ကီု၊ ဆဂး ဒှ်ဟွံမာန် အာယုက်ဇၞော် လ္ဇုဲအာရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ညးမိက်ဂွံဗှ် လိက်လညာတ်ဂၠးတိ မချူလဝ် နကဵု ဘာသာအေင်္ကလိက်တအ်ရ။ ညးဒးစိုတ် လိက် မကၠာဲလဝ် နူဘာသာသအာင်ဂၠိုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် လိက် Richard Bach မချူလဝ် Jonathan Livingston Seagull၊ ဘသန်း(ဓမ္မိက) ကၠာဲလဝ် ဗီုဗၟာ နကဵု ယၟုလိက် "ယောနသံစင်ရော်" ဂှ် ညးဒးစိုတ် ဗွဲမလောန်ရ။ ဟိုတ်ကျာ်ဇၞော် ဂွံဒးစိုတ် လိက်ဏအ်ဂှ် လညာတ်မဟီုထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲလိက်ဏအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုသဘဴဓရ် လညာတ်ကျာ်ဇၞော် နွံဗွဲမဂၠိုင် ဟီုမာန်ရ။ ယဝ်ဒးထ္ၜး နကဵု ဥပမာမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုလိက်ဂှ် အစာလိက် Richard Bach ချူလဝ် "you've got to understand that a seagull is an unlimited idea of freedom, an image of the Great Gull, and your whole body, from wingtip to wingtip, is nothing more than your thought itself." (မၞးတအ် သ္ဒးတီကၠိုဟ်လဝ်ဂှ် ဂစေမ်အဘဴတအ်ဂှ် ဒှ်ကသပ်ညာဏ်ဗၠးၜး မဟွံမဲကုအပိုင်အခြာ ကၞောတ်အထောတ်ရ၊ တုဲပၠန် ဒှ်ရုပ်နိမိတ္တ မဟာအဘဴမွဲလေဝ် ဒှ်ရ။ တုဲပၠန် ခန္ဓကာယမၞးတအ် သီုဖအိုတ် နူကဵု တၞုင်သၞေင်လပါ်ဏအ် စဵုကဵု တၞုင်သၞေင်လပါ်တေအ်ဂှ် ပါဲနူ စိုတ်ကသပ် မၞးတအ်တုဲ မုလေဝ် ဟွံမဲရ။" လညာတ်ဏအ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုလညာတ်ဓဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာ အနတ္တဝါဒ အတိုင်ကျာ်ဇၞော် မကၠိုဟ်ကေတ်လဝ်၊ ကုသိုလ်ကီု အကုသိုလ်ကီု နွံဒၟံင် အပ္ဍဲခန္ဓကာယပိုယ်တအ်ဂှ်ရ။
သၞာံ ၂၀၁၇ ဂှ် အဲက္လေင်စိုပ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်မွဲဝါ။ အခိင်အဲကလေင်စိုပ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံဆ ကျာ်ဇၞော်မွဲဇကု ကဵု တြုဟ်တၠသ္ၚိ ဣစဳမျ မၞိဟ်မဗိုင်ကၠောန်ဒၟံင်ကုညးဟေင်ရ။ နကဵုစိုတ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော် ၜိုန်ရထတ်ယုက်ဒၟံင်၊ ယဲဘဲဇၞော်ဇၞော် ဟွံမဲကီုလေဝ် ဇိုင်ညး ကွာ်စ ဟွံခံင်လးလးရ။ အဲကဵုဒါန် ဝတ္ထုဒါန်သြန်ဂှ် ရံင်ကေတ်မ္ဂး ညးဟွံမိက်ဒုင်တဲရ။ အဲစွံဖျေဟ် ဗဒါဲညးအတေင်တုဲ ကာလအဲစဴတုဲ ညးဒးကေတ်ရ။ ဟီုဍာံဍာံ အဲထေင်ကေတ် နကဵုကျာ်ဇၞော် စွံလဝ်စိုတ် လတူပိုယ် နဒဒှ် ညံင်ကောန်ဇာတ်ဇကုမွဲတုဲ စၞးမကေတ် နူကောန်ဇာတ်ဂှ် မိက်ဂွံဒုင်ကဵု ကုပိုယ်ရ။ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ညးမိင်ဒၟံင် ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဝါတ်ဂါတ်ဒၟံင်တုဲ ညးဟွံမိက်ဒုင်တဲ ကေတ်သြန် နူအဲလေဝ် ဒှ်မာန်ကီုရ။ ပိုယ်တီလဝ် ကျာ်ဇၞော်မွဲပၠန်ဂှ် ညးနွံစိုတ်ဆာန်ဍူ လတူမၞိဟ်ဝါတ်ဝါတ်တအ်ရ။ ညးဟွံမိက်ဒုင်ဒါန် နူကဵု မၞိဟ်ဝါတ်တ်တအ်ရ။ ပိုယ်ကလေင်ရံင်အာ ပရေင်ကမၠောန်ညးမ္ဂး နူအခိင်ညးဍောတ်ဍောတ်တေအ်ရ။ ဇၟာပ်မၞိဟ် ညံင်ဂွံကၠောန်မာန် ပမာန်တုပ်တုပ်ဖအိုတ်တုဲ ညံင်ဂွံအိုတ်သြန် အောန်အိုတ်ဂှ် ညးဖန်ရ။ ဥပမာ အခိင်ကဵုဒါန် သ္ၚာသၞုက်ဗြဲမ္ဂး ယဝ်ရ ရာန်နင်သ္ၚာ နူဖျာမ္ဂး သ္ၚာခိုဟ်ခိုဟ်ဂှ် င္ၚုဟ်ဍင်တုဲ ဇၟာပ်ဒါယကာ ပဟွံမာန်ရ။ ဇၟာပ်ဒါယကာ ဂွံဗဂိန် ဗီုညးတၞဟ်မာန်၊ နကဵု အလဵုဇကုညးဂှ် ဖန်ဇန်၊ ရာန်ယာတ်ကေတ်တ်တုဲ ကဵုဒါယကာတအ် ဇိင်ကေတ်ကေတ်ရ။
"လ္ပကဵု မၞိဟ်တအ် ပရး ကောလဟာလ ပရူအဲညိဏး၊ အဲဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် ကျာ်တၠဣဓိမွဲဇကုဂှ်လေဝ် လ္ပကဵုဍေဟ်ပညိဏး၊ မိင်ဟာ ဖလေတ်ချ်? အဲဂှ် ဒှ်ဆ ဂစေမ်အဘဴမွဲရ။ ဒှ်ဂစေမ်မွဲ မဒးစိုတ် ပဝ်၊ ဆဂး . . . ။" "အစာယောနတာန်"ဖလေတ်ချ် ဟီုကော်တိုန်တုဲ "ဖလေတ်ချ်၊ အရာမတ်ဖျုန်မၞး မလဴထ္ၜးဒၟံင် သီုဖအိုတ်ဂှ် လ္ပပတှ်ေညိ။ မတ်ဖျုန်မၞးဂှ် ဆၜိုတ် အပိုင်အခြာ မွဲမွဲဟေင်ရ လဴထ္ၜးကဵုမၞးမာန်။ ရံင်နကဵု မတ်ပညာ၊ မတ်ပါရမတ်ညိ။ ညံင်ဂွံကၠိုဟ်ဂှ် ဂစာန်ဂၠာဲသွဟ် ပ္ဍဲအရာၜိုတ်ဗှ်ေ မတီလဝ်တုဲဂှ်ညိ၊ တုဲမ္ဂး ဂၠံင်တရဴ ဗီုလဵုဂွံပဝ်ဂှ် ဗှ်ေသဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရောင်။"
ဝါဂြာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝာဂြာဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
အင်လှာထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အင်လှာထဝ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၈၊ ဝှ် ၃၈။
ကံင်သဳ ဘာသာဒိန်
ကမၠောန်အဓိက ကံင်သဳဏအ် သွက် ဘာသာဒိန် နွံ ပိ သာ်:
ပွံင်မအက္ခရ်
ကံင်သဳဘာသာဒိန် ဝွံ ဒှ်ဌာနမပဒတန် ဗီုလဵုဂွံပံင် မအက္ခရ်ဂမၠိုင်တုဲ နကဵုကံင်သဳဂှ် ပလေဝ်ဒါန် ကေုာံ ပတိတ် လိက်အဘိဓာန်ဒတန်ပွံင်မအက္ခရ်။ အဘိဓာန်ဒတန်ပွံင်မအက္ခရ် မလုပ်သၞောဝ် (den officielle danske retskrivningsordbog) ပ္တိတ်လဝ် အလန်လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ဒှ် စတုတ္ထမူ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ (တတိယမူ သၞာံ ၂၀၀၁၊ ဒုတိယမူ သၞာံ ၁၉၉၆၊ ပထမမူ ၁၉၆၈)။ ပါဲနူဂှ်တုဲ နကဵု ဝေပ်သာက် အေန်တာနေတ် dsn.dk ဂှ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ချူပၠုပ်စုတ်ဒၟံင် ဝေါဟာရတၟိတၟိဂမၠိုင်ရ။
ဂကောံ
စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၀ ကံင်သဳဝွံ စွံလဝ် ရုင်ဗဟဵု ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ကဝ်ပေန်ဟုက်ဂေန် တုဲ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂိတုမေဂှ် ရုင်ဗဟဵုဂှ် အာပြံင်စွံ ပ္ဍဲကဵု ဌာနပကင်ရင် မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင် ပ္ဍဲဂၠံင် H. C. Andersens Boulevard 2 ရ။ ကြဴနူဂှ် ပန်သၞာံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ရုင်ဗဟဵုဂှ် ပြံင်အာ စွံလဝ် ပ္ဍဲ Radiohuset ဂၠံင် Worsaaesvej 19။ စနူ ၁ ဨပြဳ ၂၀၁၉ ဂှ် ရုင်ဂှ် ပြံင်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု Bogense ရ။.
ကုန်မိပ်ဇြိပ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကုန်မိပ်ဇြိပ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အလုံကၟိန်ဍုင်
လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အလုံကၟိန်ဍုင် (တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်, Nationwide Ceasefire Agreement – NCA) နကဵု ယၟုပေင်ပေင် ပ္ဍဲသၞောဝ်မ္ဂး လိက်ကသုက် ဒေါအ်ပန်ပှ်ော အလုံကၟိန်ဍုင် အကြာ အလဵုအသဳ ဍုင်သမ္မတ သဟရးဗၟာ ကဵု ဂကောံလွပ်လွဟ် ကောန်ဂကူဂမၠိုင် (Nationwide Ceasefire Agreement between the Government of the Republic of the Union of Myanmar and the Ethnic Armed Organisations) ဗွဲခမၞန် မလေပ်ကော် အေန်သဳအေ ဂှ် ဒှ်လိက်ကသုက် မတုပ်လဝ်စိုတ် သွက်ဂွံဒေါအ်ပန်ပှ်ော အကြာ အလဵုအသဳဗၟာ ကေုာံ ညးစၞး ဂကောံကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင် မကော်ဂး ဂကောံလွပ်လွဟ်ကောန်ဍုင်အရင်ဂမၠိုင်ရ။ မူအပြောမ်ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဂကောံဗွဲမဂၠိုင် မဘိက်ပၟိင်တိုန်စိုပ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅ ဂိတုမာတ် ၃၁၊ တုဲ လိက်ကသုက်ဂှ် ထ္ပက်လဝ် စၟတ်တဲ နကဵု သမ္မတ ဥူတုင်သိင် ပ္ဍဲ သၞာံ ၂၀၁၅ ဂိတုအံက်တဝ်ဗါ ၁၅။ အခိင်မထ္ပက်စၟတ်တဲဂှ် မၞိဟ်သက်သဳ ကေုာံ ညးလ္ၚတ် နူကဵု ကုလသမဂ္ဂ၊ သဟရာဇ်ဗြိတိန်၊ နဝ်ဝေ၊ ဂျပါန် ကေုာံ သဟရးအမေရိကာန် တအ်တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ နကဵု အလဵုအသဳဗၟာဂှ် ကၠောန်ဒၟံင် သဘင်စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲထပက်စၟတ်တဲဏအ် ရိုဟ်ရိုဟ်သၞာံရ။
မူသဇိုင်ဂမၠိုင်
ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မက္တဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု တင်လတုပ်စိုတ် လိက်ကသုက်ဏအ်တုဲ မွဲလပါ် ကဵု မွဲလပါ် သီုဟွံဂွံ ကေတ်အခေါင်အရာတုဲ အတိုင်မတုပ်လဝ်စိုတ်ဂှ် ညံင်ဂွံ ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်။
ကဵုဂီုကၠီု ကုညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်
(၈) ဒပ်ပၞာန် ကေုာံ ဂကောံလွပ်လွဟ်ကောန်ဍုင်အရင်တအ် စပ်ကဵု မကဵုဂီုကၠီု ကုကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်တုဲ တုပ်လဝ်စိုတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ခရီု၊ ကွာန်
ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ကျာ်မသုန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်မသုန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၂၉။
သဒ္ဓမ္မလင်္ကာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သေံဂဒိုအ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၁၊ ဝှ် ၁၁။
ဒပ်ဒစဵုဒၞာညးဍုင်ကွာန် (သဓီု)
ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲဂိတုမေ ၁၀၊ ၂၀၂၂ အခိင်သဝ်တ္ၚဲ ၅ နာဍဳဂှ် နကဵု ရဲဒပ်ဏအ် ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ကောန်ကွာန်သဗ္ဗာန်၊ မနွံယၟု သားငယ် ပ္ဍဲကွာန်ဓနုညာဓဝယ်။ အတိုင်ညးတအ် လလောင်တြးလဝ်မ္ဂး သားငယ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကဵုပရိုင် ကုအလဵုအသဳပၞာန်မွဲတၠရ။
နကဵု ရဲဒပ်ဏအ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုမေ ၂၉၊ ၂၀၂၂ ဂှ် လလောင်တြးလဝ် ဘပဠလဝ် အစာဘာဂမၠိုင် ဒဒှ်ရ အစာဘာတအ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပၠုပ်ဗီု ညံင်ကောန်င္ၚာ်တအ် ဂွံလုပ်ဇာတ်ဍိက်ပၞာန်တုဲ နကဵု ဒပ်ညးတအ် သ္ဒးကေတ်ဒုဟ် ဗွဲမထေက်ကြိုက်ရောင်။
ၜဳကလေင်၊ ပွိုင်ဍုင်
သတ်ဂြိုပ်ဂမၠိုင်
သတ်ဂြိုပ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ၜဳကလေင်ဂှ် ကၠ၊ ကၠမပၞဟ်၊ ၜိုင်၊ ပှ်၊ ကမိမ်၊ ကၠိက်ဂြိုပ်၊ ဂြာဲ၊ ချေငယ်၊ ဗ္ဂဲမှောဝ်၊ ဗတာဲ၊ ရစ်၊ ခါ၊ ချိုး၊ မြာက်၊ ဇြုံဂမၠိုင်ရ။ ဂစေံဂကူနာနာလေဝ် နွံဒၟံင်ကီုရ။
ကြုင်တဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်တဴ
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄ ဇကု ထပိုယ် ၀ ဇကု။
အထေဣဇာံ
မၞိဟ်ပ္ဍဲဂၠးတိ မၞိဟ်မဒုင်ကေတ် အထေဣဇာံ နွံဂလိုင်လဵုရောဂှ် ဗွဲမချိုတ်ပၠိုတ် ဟီုဟွံမာန်ရ။ အတိုင်တင်လ္ၚတ် Win-Gallup International studies,မ္ဂး မၞိဟ်လတူတိဏအ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ်မ္ဂး မၞိဟ် ၁၃% ဂှ် ဒုင်ကေတ်လဝ် နဒဒှ် အထေဣိတ် ။
ကြုင်ခနိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဇိုင်ကွဳ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ပိ
ကၠဟ်ၜဳ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ပလိုင်ထီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဝ်ဇဗၠု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မဝရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
ကျောက်သလုံး၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကွာန်ကျောက်တလုံး(Kyauktalone၊ ကျောက်တလုံး)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ ဂကောံကွာန်ကျောက်တလုံး၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၈၆။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကျောက်တလုံးဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၂၅၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၂၂၄၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၄၄၉၉ တၠရ။
သ္ကံတဲမန်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဂလာန်တၚ်ဂုဏ်
ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလိက်အုပ် “သ္ကံတဲမန် ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ”ဏံ၊ တၠပညာတအ် ညာတ်ဒးဗၠေတ်, ယောၚ်ယာ, မှာရာအာနွံမ္ဂး ... အေၚ်ဒုၚ်တုဲ ပဠေဝ်ဗှ်အာအိုတ်ညိဂှ် နကဵုဂလာန်လၟေၚ်မေတ္တာ မိက်ဂွံအာတ်ဒုၚ်ဏာဂုဏ် ဗွဲတၟေၚ်ရအဴ။  ။
ပဏာမ
ကျာ်, ဓရ်, သၚ်, မိမ, အ္စာ အနန္တဂုဏ်မသုန်ပြကာတံဂှ် တဲစှ်သ္ပပၞာၚ် ပါၚ်သ္ပမြမောဝ် အဲလ္ၚောဝ်ဏာဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴကၠာရအဴ။
ဂကောံဗွဝ်(၃)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ ဒဗဝတဴဥပပတ္တိ  =   ဒေဝတဴလ, ဗြီုအလုံအိုဿီု မလေပ်က္တဵုဗဒှ်နကဵုဥပပါတ်ပဋိသန္ဓိတအ်။
၆၅ ။ ပဟာန် (၃)သာ်
(၃) ၊ သမုစ္ဆေဒပဟာန်  =   ပွမပါဲကၠေံကိလေသ ဗွဲမသက္ကုသၟေဟ်နကဵုဓရ်မဂ်။ ဣဝွံ ဓရ်ပဟာန် ပိပြကာရ။
(၁) ၊ ဟိုတ်နူနွံပၟိက်မိက်ဂွံဟီုတွံ မဟာသုဒဿနသုတ်ကီု။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ အတ္ထကဝိ  =   တၠပညာမလေပ်ဇန်ကဗျ ဗွဲအစောံ အရထအဓိပ္ပါယ်ဂှ်မွဲ။
ဂကောံဗွဝ်(၅)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊
(၄) ၊
ကျာ်ထီု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဖလးဒုန်ဖါ်
သၞာံ ၁၃၈၄ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ လုပ်လဝ်ဒဂိုန် ခမဳ ၁ ဇကု ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ဂကူမန်
၁၈ - ၁၉ ဗွဝ်ကၠံ
ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံလပါ်စဂှ် အဝဵုသြဇာဗၟာ ဟွံညိင်ဝတ် လဆောဝ်တိုန် လဆောဝ်စှ်ေ။ ဂကူမန်တအ်လေဝ် ညံင်ဂွံတိတ်ဗၠး နူသၟဝ်တဲဗၟာဂှ် ဂိုတ်ဂစာန်ကၠုင်ဒၟံင် အဆက်က်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၄၀ ဂှ် မန် ကဵု သေံကေဲ ပံင်တောဲတုဲ ဗတိုက်တုဲ မန်တအ် ကလေင်ဒက်ပတန် ဍုင်ဗၠးၜး ပ္ဍဲဟံသာဝတဳမာန်ကၠုင်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ လကျာရာံ နူတံင်ငူဂှ် ခပတိုန် နဒဒှ် ဨကရာဇ်တုဲ စၞးညးဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၇၄၇ ဂှ် ခပတိုန် တၠညးဗညာဒလ ရ။ နကဵုအရီုအဗင် ပြင်သေတ်တုဲ ဒပ်ပၞာန်မန် အာသီဂွံအာ သီုကဵု ဍုင်ဇၞော်ဗၟာ ဍုင်အင်ဝ။ စိုပ်သၞာံ ၁၇၅၇ ဂှ် ဍုင်ဗၠးၜးမန်ဂှ် ဒးဒုင်ဗတိုက်ပလီုထောအ် ကဵုသၟိင်ဗၟာအံင်ဇဲယျရ။ အခိင်ဗၟာအံင်ဇဲယျ မလုပ်သီကေတ် ဍုင်ဗဂေါဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် ဂကူမန် ဂၠိုင်ကဵုလက် သီုကဵု ခမဳသင်၊ ညးဗြဴမနွံကဵုဂဝ်ဂၞဴ ကေုာံ ကောန်င္ၚာ်တအ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဗဂေါသၟးဂှ် အံင်ဇဲယျ ဂစိုတ်ထောအ် လကျာ် ၃၀၀၀ ပြင်င်။  ခမဳသင် မဂၠိုင်ကဵုလက် မဒးဒုင်ဂစိုတ် ပ္ဍဲမ္ၚးဍုင်။ ဒပ်ပၞာန်အံင်ဇဲယျဂှ် ကလိဂွံအရီုအဗင် နူကဵု ပၞာန်ဗြိတိန် (အင်္ဂလိက်)။ ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်ဂှ် အဝဵုသၟိင်ဗၟာ သကာတ်မြဟ် ဓဇန်ဗွဲမလောန်၊ ဂကူမန် ဒးဒုင်ဂစိုတ် ကမၠက်ဂကူတုဲ ဂကူမန် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ဒးဒဴလုပ် ဍုင်သေံ ကေုာံ လာန်နာ။ စိုပ်လက်ထက် သၟိင်ဗၟာသေန်ဖျူသေန် မပကင်ရင်ဍုင်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ကတဵုသပုန် ကလေင်ပၠန်ကဵု ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ဆဂး ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ် ဒးဒုင်သီပလီုဏာကဵု သၟိင်ဗၟာရ။ မန်တအ် ကလေင်ပၠန် မွဲဝါပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၄ ဆဂး သပုန်မန်ဂှ် ဒးဒုင်လၞိန်ဗပိန်ထောအ် ကဵုသၟိင်ဗၟာ ဗွဲမပြဟ်ပၠန်ရ။ အခိင်ဏအ်လေဝ် မန်တအ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒဴလုပ် ဍုင်သေံပၠန်ရ။ မွဲလပါ်ဂှ် ကြဴနူ ဒျူဒျာ ဒးဒုင်ပလီုကဵုဗၟာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၇ တုဲ ကောန်သၟိင်မန်ၜါတၠ ဖြပိဆာဲ ကဵု ဖြစက္ကရဳ ညးမပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲဍုင်သေံ နူသၞာံ ၁၅၈၄တေအ်ဂှ် ဂွံဒှ် ညးမကဵုကသပ် ဨကရာဇ်သေံ တက်သိန် လပါ်တဲပုင် ကဵု လပါ်တဲပါဲ၊ ညးတအ် ရီုဗင်သေံ ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူသၟဝ်တဲဗၟာရ။ အလဵုဇကု သၟိင်တက်သေန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၞောဝ်ဗဳဇ ဂကူသေံကြုက်ကဵုမန်၊ မိနော်ညးဂှ် ဒှ်ကောန်ဝုတ် သၟိင်တၠဂကူမန်ရ။
အံၚ်ပါန်၊နာဲ
ဘာပ္ကတ်ပ္ကေၚ်ဂမၠိုၚ်
၂၀၁၉ (MEI) နူဘာပရေၚ်အာက္ဍိုပ် အပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်
ဝံသဓမ္မဂိရိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်ဂျပါန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဓမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၂၅၊ ဝှ် ၅။
က္ၜင်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ၊ ဍုင်မတ်မလီု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
သံဂါယန
သံဂါယန နကဵုပြဝေဏဳမန်
အတိုင်လိက် ပြကိုဟ်ကျာ်ဇၞော်အစာတိဿ မ္ဂး နကဵု ပြဝေဏဳမန် သံဂါယန သီုဖအိုတ် နွံ ၁၂ အလန်။ စပ်ကဵုဝင်ပရော ပတိုန်သံဂါယန ခမဳသင်မဟာထေရ်ဗမာကၠာတေံချူလဝ်ဂှ် လက်ထက်သၟိင်မန်တအ်ပတိုန်လဝ်သံဂါယန ဂှ်ညးတအ်ဟွံဓမံက်ထ္ၜးလဝ်မွဲသာ် သွက်ဂွံကလေင်ချူပလေဝ်ကဵုဂှ် ခမဳသင်မန်တအ်ပတိုန်ထ္ၜးအာတ်မိက်ကီုလေဝ် ဒဵုအခိင်လၟုဟ် ညးတအ်ဟွံပလေဝ်ကဵုဏီရ။
သာသနာဝံသ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၆၊ ဝှ် ၅၆။
အခေါၚ်ရာမၞိဟ်
⚜▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂▂⚜
စဵုကဵုဂိတုတ္ၚဲ ထ္ၜးဒုဟ်မၞးမာန် မၞးဟွံမွဲကဵုဒုဟ်ဒန်မွဲသာ်ရ။ယဝ်ရမၞး ဒးဒုၚစောဲလဝ် အမှုအရာမဆေၚ်စပ်ကဵု အမှုရာဇာဝတ်နွံဒၟံၚ်မ္ဂး ဇကုမၞး မၞးစဵုကဵုအခေါၚ်နွံလၟိုန်ရောၚ်။ အတိုၚ်စောဲလဝ် အမှုရာဇာဝတ်ကဵုမၞုံဂှ် မၞးဟွံသ္ပလဝ်မွဲသာ် အမှုဂှ် ဟွံဍာံစၟတ်မ္ဂး ယြဴပူဂဵုလဵုမှပတိုန်ဂဗုတ်စုတ်ဂလာန် သ္ပမာန်ကေတ်ဒုဟ် လ္တူမၞးဂှ် အခေါၚ်ဟွံမွဲသက်သက်ရ။ ➲➲➲➲➲➲➲➲➲➲➲
ဝၚ်မိစဴဗု
ဇၞော်အိုတ်ဂှ်(မွဲ)မိဒကါဓရ်(ၜါ)မိဒကါသၚ်(ပိ)ကောန်တြုံဗညာပရူတံညးပိတၠတုဲ အဃေါအွဲဍောတ်သွတ်ဏီဂှ် တၠသ္ၚိမိစဴဗု သၟိၚ်သဳသူမွဲ နကဵုယဲဂမ္တဴစုတိအာရ၊ မိစဴဗုမံၚ်ပံၚ်ဖက်ဂွံတြုံတၠသ္ၚိသၟိၚ်သဳသူ(၅)သၞာံဂွံအယုက်(၂၅)သၞာံဂှ် စဴဒှ်ဘဝဗြဴကွာဲရ ဒေံဇကု နူအဝဲဍောတ်တ် ဒှ်အာဗြဴကၟာဲနကဵုကောန်ပိတုဲ။ ဂွိၚ်ဖေက်ဒေံဇကု စိုတ်ဍောတ်တုဲ ကောန်ဇၞော်ဗညာကျာန်ကေါ်စွံပ္တန်ဒုၚ်လဝ် လ္တူသ္ၚိနန်ဇကု နူလ္ဂုၚ်ပြံၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ဟံသာဝတဳရ။ သ္ပပ္တံ နူစိုပ်လ္တူသ္ၚိနန်ကေါတုဲ၊ မိစဴဗု ဂွံသံဝေဂကဵုဘဝ တြုံတၠသ္ၚိဇကုဒးချိုတ်အာဂှ်တုဲ ဘဝဟီုဂှ်ဟွံရုဲဍောတ်ဇၞော်ဒးလုပ်သကေံတဲဗေါ်သၟိၚ်မာရဏာမာန် မံၚ်ဖအိုတ်ဏေါၚ်သွံဂးတုဲ။
ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မုဟ်ရိုတ်ဇၞော်၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ပရိယတ္တိဝေဒဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၄၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မန်ကျာ်ဇိန၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
သိခဘာသာ
The religion developed and evolved in times of religious persecution, gaining converts from both Hinduism and Islam. Mughal rulers of India tortured and executed two of the Sikh gurus—Guru Arjan (1563–1605) and Guru Tegh Bahadur (1621–1675)—after they refused to convert to Islam. The persecution of Sikhs triggered the founding of the Khalsa - by Guru Gobind Singh in 1699 - as an order to protect the freedom of conscience and religion, with members expressing the qualities of a  Sant-Sipāhī—a 'saint-soldier'.
ဒ္ဂေတ်ဝတ်သာမဏဳ
လၟေၚ်ဝတ် ဒ္ဂေတ်ဝတ် သာမဏဳ ဂပ်ဝ်ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ဂှ်တုန်-
ဂကောံဗွဝ်(၅၅၀)ဂမၠိုၚ်
၁၆ ။ ပ္ဍဲတိံသနိပါတ် ပံၚ်ဇာတ်             (၁၀) ။
၂၂။ ပ္ဍဲမဟာနိပါတ် ပံၚ်ဇာတ် ဇာတ်ဇၞော်(၁၀)မတွံဂး (တေ၊ ဇ ၊ ဘု ၊ နေ ၊ မ ၊ ဘူ ၊ စ ၊ နာ ၊ ဝိ ၊ ဝေ ။
ကၟိန်ဍုင်သမ္မတဒဳမံက်ကရေဇြဳ ထဳမဝ်လေဝ်သ်တေ
East Timor or Timor-Leste (Tetum: Timór Lorosa'e), officially the Democratic Republic of Timor-Leste (República Democrática de Timor-Leste, Repúblika Demokrátika Timór-Leste), is a country in Southeast Asia. It comprises the eastern half of the island of Timor, the nearby islands of Atauro and Jaco, and Oecusse, an exclave on the northwestern side of the island surrounded by Indonesian West Timor. Australia is the country's southern neighbour, separated by the Timor Sea. The country's size is about 15,007 km (5,794 sq mi).