cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကၟိန်ဍုင်သမ္မတဒဳမံက်ကရေဇြဳ ထဳမဝ်လေဝ်သ်တေ
Portuguese period (1769–1975)
The Portuguese established outposts in Timor and Maluku. Effective European occupation of a small part of the territory began in 1769, when the city of Dili was founded and the colony of Portuguese Timor declared. A definitive border between the Dutch-colonised western half of the island and the Portuguese-colonised eastern half of the island was established by the Permanent Court of Arbitration of 1914, and it remains the international boundary between the successor states East Timor and Indonesia. For the Portuguese, East Timor remained little more than a neglected trading post until the late nineteenth century, with minimal investment in infrastructure, health, and education. Sandalwood remained the main export crop with coffee exports becoming significant in the mid-nineteenth century. As was often the case, Portuguese rule was generally neglectful but exploitative where it existed.
Following the 1974 Portuguese revolution, Portugal effectively abandoned its colony on Timor and civil war between East Timorese political parties broke out in 1975.
တၚ်ဂုဏ်ကဵုစၞစဇၟာပ်ဗဂါပ်
ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဇၟာပ်စၞစပိုဲစဏာမွဲတ္ၚဲၜါဗဂါပ်ပိဗဂါပ်လၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်တှ်ေ သွက်ညးမွဲတေံဒးသၠးဗွးကၠုၚ်ပေၚ်ပေၚ်သွက်ပိုဲဏံဂှ်လေဝ်တီကေတ်တုဲ ဣဏံရပိုဲဏံတီကေတ်ၚုဟ်မးစၞစဇၟာပ်ဇၟာပ်ဗဂါပ်ပိုဲစဖျေံဏာပ္ဍဲသၟန်ပါၚ်လုပ်အာပ္ဍဲကအ်ပိုဲဏံကီုရ၊ သွက်ပိုဲစဟွံတီသၞောတ်သၞောဝ်တံဂှ်လေဝ် ဂွံတီကေတ်ၚုဟ်မးစၞစတံဂှ်တုဲ စဟွံအိုတ်ထောံထပြးတံဂှ်လေဝ်အောန်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကီုရ၊ စၞစပိုဲတံစဟွံစှ်ေစဟွံခိုဟ်ပ္ဍဲဗဂါပ်ဏံဂှ် သွက်ညးမွဲတေံဂှ်ဒှ်ဒၟံၚ်စၞစနွံကဵုရှ်စခိုဟ်အိုတ်ပ္ဍဲဘဝညးတံဂှ်လေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပိုဲမၞိဟ်ဂျိုၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်သွက်ဂွံစသၟးဟွံသေၚ်တုဲ စဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်ဒှ်သွက်ဂွံဂျိုၚ်ဂှ်စွံစိုတ်အိုတ်တုဲ စၞစနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲတဲပိုဲစက္ကဏံဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်စၞစခိုဟ်အိုတ်နွံကဵုရှ်သာမွဲဗဂါပ်ပေၚ်ပေၚ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စၞစအဟာရဂှ်စွံၚုဟ်မးအိုတ်ညိတုဲဒးတၚ်ဂုဏ်ကဵုစၞစပ္ဍဲဗဂါပ်ဇၟာပ်ဇၟာပ်တ္ၚဲအိုတ်ညိ။
ကၟိန်ဍုင်သမ္မတဒဳမံက်ကရေဇြဳ ထဳမဝ်လေဝ်သ်တေ
Contemporary era
East Timor became a state party to the UNESCO World Heritage Convention on 31 January 2017.
Economy
East Timor now has revenue from offshore oil and gas reserves, but little of it has gone to develop villages, which still rely on subsistence farming. Nearly half the population lives in extreme poverty.
A railway system has been proposed but the current government has yet to approve the proposal due to lack of funds and expertise. If established, the country's economy is projected to have an economic boom similar to that of Japan almost a century ago.
သက္ကော၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ဒဵုဂနေအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကြုင်ကြုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၇၀၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၄၂ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၅၄၆ တၠရ။
သဳစှ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
ခရေတ်ယာန်
ပရေင်ချဳဓရာင် ပရးသာသနာဂှ် စကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒေသလဒေါဝ်ဗၟံက် အကြာ ဍုင်ပါလေတ်သတာင်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံပထမလ္ၚီသၞာံ ဗျာပ်တြးအာ အဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ ယူရောပ် ကေုာံ ဒၞာဲလ္ၚဵု ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ရ၊၊ သၞာံဒုတိယလ္ၚီသၞာံဂှ် ဟိုတ်နူ သၞောတ်ကဝ်လဝ်နဳ ကေုာံ ဂကောံပြးသာသနာတအ်တုဲ ဘာသာခရေတ်ယာန်ဂှ် ဗျာပ်တြးအာ အလုံမွဲဂၠးတိရ၊၊
သၠပတ်သမ္မာ
သၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်လိက်မဆေင်ကဵု ဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ သၠပတ်ယုဍဂှ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် သၠပတ်ဓမ္မတြေံ တုဲ နွံကဵု သၠပတ်ဓမ္မတၟိ၊၊ လိက်တအ်ဂှ် ဒှ်လိက် မဒုင်သဇိုင် ကွေဟ်ဓရ်ပတှ်ေ ခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ညးပတှ်ေခရေတ်ယာန်လ္ၚဵု ပတှ်ေကေတ် ဇၟာပ်မအက္ခရ် ပ္ဍဲသၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်တဝှ်ဍောင်ဓဝ်ပါင်ကျာ် မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုမၞိဟ်ရ၊၊ ညးပတှ်ေခရေတ်ယာန်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ညာတ်ကေတ် သၠပတ်သမ္မာဂှ် ဒှ်အရာမၞိဟ်တအ် မချူလဝ် ဗီုညးတအ် မဂွံညာတ်ကေတ် ပရူကျာ်မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိဏအ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အတိုင်မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တအ်ဂှ် သွက်ဂွံကံက်အဓိပ္ပါယ်နာနာဂှ် ပံက်လဝ်ကဵုပါင်တြင်ဇၞော်ဇၞော်ရ၊၊
ဘဝ ကေုာံ လ္ၚောဝ်ကျာ် (ဝါ) မဒုင်ကာကျာ်
အရာကိစ္စဇၞော်မွဲပၠန်ဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်ကေတ် ဝိဉာဏ်မသ္အးဇ္ၚး ကေုာံ ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်ဓမ္မတၟိဂှ် ညးကော်စ မၞိဟ်မပ္ညုင်ဂၠံင်၊ မၞိဟ်မဒၠောအ်ဗ္တောန်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် ဂကောံခရေတ်ယာန်ရ၊၊ မဒုင်ကာကျာ် ကေုာံ ရာဒနာ ဘာကျာ် ခရေတ်ယာန် နူကဵုတမ်ဝါဒိတေအ်ရ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲအဒိုက် ဒှ်တ္ၚဲမပရဲ၊ ဟိုတ်နူကဵု နာဲယေသှု မဓလိုက်ကတဵု နူဒၟံင်ဂမ္စိုတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ရ၊၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်ခရေတ်ယာန်တအ် ပကောံရေင်သကအ်တုဲ ရာဒနာကုကျာ် ကေုာံ ဗှ်လိက်သၠပတ်ဓမ္မရ၊၊ ဒဒှ်ရ တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် မဒှ်တ္ၚဲပရဲမွဲဂှ် သၟိင်ကေသာ ကောန်သတိန်တာင် စစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် တ္ၚဲအဒိုက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲပရဲတုဲ မဒုင်ကာကျာ် (ဝါ) မအာဘာကျာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဘာကျာ်ဂှ် ဒယှ်ေဒွက်ဓမ္မတုပ်ပ်၊ ဒွက်ဓမ္မတအ်ဂှ် နွံနာနာသာ်ရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်တၟိဏအ် နကဵုဒွက်မဂဳတ ဂတာပ်ခေတ်လဝ် နွံကီုရ၊၊ မဗှ်ထ္ၜး နူကဵုလိက် သၠပတ်ဓမ္မတၟိ ကေုာံ သၠပတ်ဓမ္မတြေံ၊ တွဟ်ဓရ်၊ ညးလ္ၚဵုဂှ် ဒုင်ဗလိုပ် ကေုာံ ဒုင်ကေတ်သခါ တအ်ရ၊၊
ပသခါ ပသခါဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူကဵုနာဲယေသှု မကၠောန် ပေါဲပသခါ ကုကောန်ကွးညး လက္ကရဴအိုတ် နာဲယေသှုကေတ်ကွာင် ကေုာံ ဍာ်သပျေတ်တုဲ ဟီုထိုင်သးဂုဏ်ကျာ်တုဲ ညးဟီု ကုကောန်ကွးညး ကွာင်ဝွံမ္ဂးဂှ် မထောအ်ကၠေအ် သွက်မၞးတအ်ဂှ် ဒှ်ဇကုအဲရောင်၊၊ သွက်ဂွံဗှ်ဗၞုဟ်အဲ သာ်ဂှ်ပအိုတ်ရ၊၊ သာ်ဝွံ ဟီုပၟိင်ကဵု ညးတအ်ဂှ်ရ၊၊ ညံင်နဲသာ်ဂှ် စစဏသၟဝ်တ္ၚဲတုဲ ခွက်ဂှ်လေဝ် ကေတ်မ္ဂး ခွက်ဝွံ စရိုဟ်စဝ် သွက်မၞးတအ်ဂှ် ဒှ်ဆီအဲ မဆေင်ကဵုဓဝ် မဒုင်လယိုင်တမိရ၊၊ (ခရေတ်ဝင်လုကာ ၂၂၊ ၂၀-၂၁)
ဒုင်သဇိုင် ကုဒၞာဲဏအ်တုဲ ခရေတ်ယာန်တအ် ကာလမပသဘင်မ္ဂး ဒုင်ကေတ်ကွာင်သၟတ်မွဲ နူအစာဓရ်တုဲ စွံထဍုန်ကွာင်သၟတ်ဂှ် လတူလတာ်တုဲ ကဵုကွာင်ဂှ် လေင်အာကေတ်တ် ပ္ဍဲပါင်ဇကု ဟိန်ဇကုမဗှ်ဗၞုဟ် နာဲယေသှုဂှ်ရ၊၊ ခေါက်ဝါင် (ဍာ်သပျေတ်)ဂှ်လေဝ် ဒုင်ကေတ်တုဲ သုင်ဖျေဟ်ညိညတုဲ နကဵုဗှ်ဗၞုဟ် နာဲယေသှု မဒုင်ဂစိုတ် သွက်ဒုဟ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ၊၊
ကၠအ်ချ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ကၠအ်ချ(Lalawtcha၊ လလော့ချရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၇၀။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲကွာန်ကၠအ်ချဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၇၆၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၃၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၁၈၁၁ တၠရ။
ကွာန်တဂါ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်တဂါ(Kwandagae၊ ကွမ်တကဲရွာ Kuntake)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ယိုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၄၃။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ယိုက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၅၄၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၁၃၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၆၇၈ တၠရ။
ကွာန်လှာ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ကအ်လေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂူၜဴ၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
ပညာစိုတ်ဟီုဂှ်မုရော ?
"Psychology - ပညာစိုတ်" ဟီုဗွဲလိက် နကဵုအရေဝ်လိက်ပတ်မ္ဂး ပွမကတ်လ္ၚတ်စိုတ် (ဟွံ) ဝိညာဏ်ရ။
ဗီုလဵုကဵုဒှ်ကၠာလေဝ် မၞိဟ်တအ်ဂှ် စွံအာရီုကဵု မုညးတအ်ညာတ်၊ မိၚ်၊ ကူချပ်တုဲ ဟွံစွံအာရီုကဵု မုညးတအ်ကၠောန်သ္ပရ။ အခါလဵုသ္ၚဳကေတ်အရာ(ဗီု)မဒၠုမတ်မွဲတုဲမ္ဂး ဟီုတဴပၞောန်မတပ်နွံလ္တူဂှ် သာတုဲဂၠိၚ်တူကဵုပၞောန်တပ်နွံသၟဝ်ဂှ်ရ (ၜိုန်ရဇမၠိၚ်ပၞောန်တပ်ဂှ် ဇမၠိၚ်တုပ်ကီုလေဝ်)။ ပိုယ်ပညာစိုတ်တအ် မိက်ဂွံတီ "မုဟိုတ်ညးဂွံညာတ်ဂၠိၚ်ဂှ်ရော၊ ဆအယာမာန်ညးဟီုပ္တိတ်ဂၠိၚ်သၟးဟွံသေၚ်ရ"။ ဟီုဗွဲဗလးမ္ဂး အခါညးမွဲဂှ် ဗဵုရံၚ်ပၞောန်ၜါတၞုၚ်ဂှ်တုဲမ္ဂး ညးတေံဟီုပ္တိတ်ပၞောန်တပ်နွံလ္တူဂှ် ဂၠိၚ်ရ။ ပ္တိတ်ပုစ္ဆာတၚ်သၟာန်ဗီုဏအ်ဂှ် သၟာပညာစိုတ်အ် မိက်ဂွံဂွံသွဟ် ဆအယာမာတ် ဣလဵုဂၠိ၊ ဣလဵုဂၠိၚ် ဟွံသေၚ်၊ မိက်ဂွံတီမုဟိုတ်ညးဂွံဟီုပ္တိတ်ဂၠိၚ်ဂှ်ရောဏောၚ်။
ကွာန်ပြဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ပြဳဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၆၇၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၀၀၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၅၆၈၆ တၠရ။
အခြေအ်
ပ္ကဴ
ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် ကဴနကဵု ဂစိုက် မွဲမွဲဂစိုတ် နွံဒၟံင် အကြာ ၁၀ - ၂၀ ဍောင်။ ပ္ကဴမနွံအသာ် ဍာ်မိတ် ဟောမ်ဟောမ်ဂှ် မနွံကဵု သၟူမောဝ် ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံမ္ဂး မောဝ်ဂၠိုင်ရ။ ဇမၞော်ပ္ကဴဍေဟ်ဂှ် နွံၜိုတ် လၞင် ၁,၅ သေန်ဒဳမဳတာ၊ ၅ ထာင် ၅ ကသဝ်ကၟက် မဆက်ဒၟံင်ရေင်သကအ် ပ္ဍဲခဒအ်။ ရာသဳ ဍေဟ်ကဴဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်အကြာ ဂိတုမာတ်-မေ၊ ဆဂး ပ္ဍဲကဵု အကြာ ဂိတု ဂျူလာင်-အံက်တဝ်ဗါ လေဝ် ကဴဒၟံင်ကီုရ။ thumb|ပ္ကဴအခြေအ်
မုဟ်ဒဵု၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်မုဟ်ဒဵု(Muhdoe၊ တောင်စွန်းရွာ Taungsun)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ဒဵု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၈၂။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ဒဵု မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၂၆၈၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၄၆၀ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၇၂၈ တၠရ။
သၞေဟ်ကိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်(Hneekaing၊ နှီးကိုင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ကိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၉၈။
ပ္ၚကအ်ထဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဓရ်မ္ၚဵုကျာ်(၃၈)သာ်
ဟီုရသ္ဍိုက်ဆာန်
အရေဝ်ခိုဟ်ပြဲ ဟီုညးအဲ ဒှ်နယ်မ္ၚဵုရောၚ်။
ဝေၚ်ပါယ်နူသုၚ်အရက်
ပွမဝေၚ်ပဲါ နူသုၚ်အရက် ဗဳယျာ၊ ဍာ်တာ ဂဥုဲဝိၚ် အလုံအိုဿီုဂှ် ဒှ်မ္ၚဵုမပြဲရ။ ပူဂဵုစသုၚ်စၞဗ္ၜူ မပ္တံကဵုဘိၚ်၊ အရက်၊ ဍာ်တာ၊ ဗဳယျာ အလုံအိုဿီုတံဂှ် ဟွံတီဟိုတ်ဖဵု ခိုဟ်ပရေံရ။ ပ္ဍဲလ္တူကျာ်၊ ဓရ်၊ သၚ်၊ မိမ၊ အ္စာလ္တူဂကောံ အနန္တဂုဏ်မသုန်သာ်ဏံလေဝ် မှာဒုဟ်မာန်ရ။ ဓရ်ဟဳရိသြတ္တပ္ပ ဖေက်ဂွဟၟဲရ။ ပူဂဵုဝေၚ်ပဲါ နူစၞဗ္ၜူသုရာမေရဳတံဂှ် ဒှ်ညးဍိုက်ပေၚ်ကဵုဓရ်မ္ၚဵုဏံရ။ ခေတ်ကာလလၟုဟ်ဝွံ ဒၞာဲစသုၚ်အရက်ဗဳယျာတံဂှ် ဂၠိုၚ်တဴရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ က္တဵုဒှ်အမှုအရာလေဝ် ဂၠိုၚ်ဗွဲမလောန်ရ။ ကမၠောန်အကုသဵုအလုံအိုဿီုဂွံဂံၚ်ကၠောန်မာန်ဂှ် သ္ပဟိုတ်နူအရက်သုရာရ။ သၟိၚ်ဍုၚ်ဗာရဏသဳဂှ် သုၚ်အရက်သုရာတုဲ ကောန်ဗၠာဲဇကုသ္ဍိုက်ဆာန်ဗွဲမလောန်ဂှ် ဂံၚ်ဝးထောံကအ်တုဲ ကဵုဍုန်စဖျုန်ကောန်ဗၠာဲဇကုမာန်ရ။ အခိၚ်ဗောဓိသတ် နူဘဝၜတ်ၜတ်တေံ သုၚ်စဒးစၞဗ္ၜူတုဲ ဟိုတ်နူဟီုလက်ဒး တၠအရှန်ပစ္စေကဗုဒ်တံဂှ်ရ ကလဘဝက္တဵုဒှ်ကျာ်ဒးဒုၚ်ပျုတ်ဗ္ဒေက်ကဵု ဗြဴစိဉ္စမဏဴ ဗြဴသုန္ဒရဳတံရ။ ဟိုတ်နူသုၚ်အရက်သုရာတုဲဟီုဒးဒုဟ်ဝစဳကမ်ရ။ ထေက်ကဵုကလိဓရ်သံဝေဂရ။ အဃောလက်ထက်ကျာ်တြဲတေံ ညံၚ်မှာထေရ်သာဂတဟိုတ်နူသုၚ်ဒးသုရာ စၞဗၞူတုဲ ဟွံတီကျာ်ဓရ်သၚ်ရ။ ကိုပ်ကၠာနူဟဂွံသုၚ်သုရာစၞဗ္ၜူတုဲ ဒှ်ခမဳတၠဣဒ္ဓိဂံၚ်ပြိုၚ်ကဵုနာ်ကြမ်ကြသၟဵုသၟာ်မွဲရ။ ဟိုတ်နူဂွံဇၞးကေတ်နာ်ဂှ်ရ ဒါယကာဂမၠိုၚ် လျုၚ်သ္ဍိုက်တုဲ ဖါပ်ဗ္စစၞဗ္ၜူသုရာမေရဳရ။ သုၚ်ဒးစၞဗ္ၜူတုဲ ဟိုတ်နူမှာဒုဟ်ဗီုဏံမာန်ဂှ်ရ ကျာ်တြဲပ္ညပ်လဝ်သိက္ခာပိုဒ်ရ။ ပူဂဵုစသုၚ်ဘိၚ်အရက်သုရာဍာ်တာဗဳယျာတံဂှ်ဘဝဏံလေဝ်ဂုဏ်စရာဲလီုလာ်၊ ဘဝဂတနူဏံလေဝ် ဒဒိုက်အပဲါပန်ဘုံဂှ် ကြက်ဒးဆဵုညာတ်ကေတ် ဗီုမဟာဓနသေဋ္ဌဳတံမာန်ရ။ မဟာဓနဋ္ဌဳဝွံ ဒှ်ညးနွံကဵု ပိုန်ဒြပ်မဂၠိုၚ်ရ။ သီုတြုံဗြဴၜါ သ္ပတၠဒြပ်(၁၆၀)ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဟိုတ်နူဗက်မိပ် စသုၚ်ဝေၚ်ဂြိုၚ်တုဲ စဵုကဵုဒးအာတ်စပုၚ်သ္ပအကြာဍုၚ်ဂှ် ဒးဆဵုကေတ်ဒဒိုက်ရ။ ဒးသ္ၚောဲအာ နူတသိုက်လောကဳ၊ လောကုတ္တဵု သီုၜါပြကာဂှ် ဟိုတ်နူဒုဟ်သုၚ်အရက်၊ဍာ်တာ၊ဗဳယျာတံရ။ ရံၚ်ကေတ်သက်လဳလ္တူတေံတုဲ ဒတုဲဖဵုလိုက် ပလိုက်ၜါပြကာ ယဝ်ရမိက်ဂွံ ဍိုက်ပေၚ်မ္ဂးမ္ၚဵုမဇ္ဇပါနာ စ သံယမော ဏံ ထေက်ကဵုဒးဒ္ဂေတ်ဗက်ရောၚ် ဗီုဏံ ကလိဂွံခန်လ္ၚတ်ရ။
ကလၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓရ်
အခိၚ်ကိတ်ညဳကဵုဇကု ယဝ်ရက္လၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓရ်မ္ဂးဒှ်မ္ၚဵုမပြဲရ။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ ပိယဝါစာ  =   ဂလာန်ဍာတ်ကြောအ် ထေက်ကဵုဒးသ္ဍိုက်ဆာန် (သ္ဍိုက်မၠိုက်)။
(၂) ၊ ဒလိုက်က္တဵုနူနိရောဓသမာပတ်လေဝ်ဒးဒှ် ။
၅ ။ အၚ်္ဂကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံပန်ပြကာ
၆ ။ အစိန္တေယျပန်ပြကာ
(၂) ၊ မူရဴအရာမွဲ မၞိသ်တံဂွံသိုခ်, ဂွံဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ်အိုတ်ဂှ်ရော?
(၃) ၊ ပ္ဍဲလောကဏံ မူအရာမွဲပြဲအိုတ်ရော?
၁၀ ။ သွဟ် ။ ကျာ်တြဲသွဟ်ကဵုဂလာန်သၟာန်အဠာဝက (၄)သာ်
(၁) ၊ ဒြပ်ညးတြုံတံ ပြဲအိုတ်ဟီုဂှ် ဒှ်ဓရ်သဒ္ဓါ (ပွမလျုၚ်ပတှ်ေ)ရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက် (Universal Declaration of Human Rights) ဂှ် ဒှ်လိက် ဂကောံရးနိဂီုဂမၠိုင် မတုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ မဆေင်စပ်ကဵု အခေါင် ကေုာံ ပရေင်ဗၠးၜး ဇၟာပ်ပ်ကောန်မၞိဟ်တအ်ရ။ လိက်လလောင်တြးဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ပ္ဍဲကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာ ကုလသမဂ္ဂ နကဵု ပဋိညာန် ၂၁၇ ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၁၀၊ ၁၉၄၈ ပ္ဍဲကဵု သ္ၚိစၠတ်ဆာဲလောတ် (Palais de Chaillot) ပ္ဍဲဍုင်ပါရိသ် (Paris)၊ ပြင်သေတ်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ကောန်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ သီုဖအိုတ် နွံ ၅၈ ရးနိဂီုဂှ် ၄၈ ဒုင်တဲ၊ ၀ ဒစဵုဒစး၊ ၈ ဝေင်ပါဲ တုဲ ၜါဂှ် ဟွံစုတ်မာဲရ။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၄) ၊ ပ္ဍဲလောကဝွံ ဂယိုၚ်လမျီုနကဵုပညာဂှ် ပြဲအိုတ်ရောၚ်။
ခုင်ကဝါက်
အရာဟွံခိုဟ်
ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဒှ်အရာ မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်တအ် ဂွံကွာ်ဂွံပြဟ် ဟွံသေင် အတိုင်သုတေသန မလ္ၚတ်ဆဵုလဝ်မ္ဂး ကောန်ၚာ် မသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက်တအ်ဂှ် ဂ္ဇအ်၊ ဂမာ၊ ကွာ်ဂွံ လဇုဲနူ ကောန်ၚာ် ဟွံသုင်စောဲ ခုင်ကဝါက် ၜိုတ်မွဲဂိတုရ၊၊ ခုင်ကဝါက်ဂှ် ဟိုတ်မပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် အာကၠုင်ဂွံ ကၠာနူ ခန္ဓကာယဍေဟ် မကွာ်ဟွံဂွံဏီဂှ်တုဲ အရာဂှ် ပကဵု ညံင်ကောန်ၚာ်ဂှ် မချဳဓရာင် ဟွံစှ်ေကဵု ဗီုပြင်၊ တုဲပၠန် လဇုဲကဵု ပရေင်ထတ်ဒဝ်ကောန်ကၞိဍေဟ်တအ်ရ၊၊ နူကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ဍုင်ဒိန်မက်ဟီု ＂ကောန်ၚာ်မွဲ မဗတောန်ကွာ် မဂါပ်ဇိုင်တုဲ မဗဵုညာတ်ဒၟံင် ဇိုင်ဇကု မဂါမ်အာ မွဲဂါမ်တုဲ မွဲဂါမ် အတိုင် ဗွဲဓမ္မတာဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် သွက်ကောန်ၚာ်မွဲရ၊၊ ကောန်ၚာ် မဂ္ဇအ်ဒၟံင် ပ္ဍဲခုင်ကဝါက်၊ ပလာသတေတ် မစဵုဒၞာလဝ် ဂတဂှ်တုဲ ဍေဟ်ဟွံဂွံဆဵုကေတ် လဂါံဇိုင်ဍေဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ဍေဟ်တအ် မဒးဆောမ်လေင်အာ တင်ဂၞင်ပရူပရာကိစ္စဇၞော် သွက်ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်ခန္ဓကာယရ၊၊ တုဲပၠန် စၞးဍေဟ်မဂမာအာဂှ် ဂ္ဇအ်ဒၟံင် လတူခုင်တုဲ ထေဝ်အာ ထေဝ်ကၠုင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာဟွံခိုဟ် ပ္ဍဲအရာမဆေင်ကဵု ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် သဘာဝ သွက်ကောန်ၚာ်မွဲကီုရ၊၊ နကဵုဗီုဏအ်ဂှ် ခုင်ကဝါက်ဂှ် ကၟာတ်လဒဵု စဵုဒၞာထောအ် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေင်ကဵု ပရေင်မဒုင်စသိုင်အာရီု ကေုာံ ပရေင်ကၠိုဟ်ခၠင် အကာဲအရာသဘာဝတအ်ရ၊၊＂
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ မူအရာမွဲ ဂွံဒံၚ်ကၠောံတိတ်အာနူဘဝသံသာမာန်ဂှ်ရော? (ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဝသံသာမာန်ဂှ်ရော)။
ပရေံဂှ်ထေၚ်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ်ထေၚ်ဗၠေတ်
မဆေၚ်စပ်ကဵုပရာဟိုတ်'''ပရေံဂှ်ထေင်ခိုဟ် ညးသပ္ပရိုဟ်ဂှ် ထေင်ဗၠေတ် '''
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ ဂုဏ်အနန္တ ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံအာတ်မိက် ကေုာံ ပဒတဴ ဗွဲတသိုက် ပ္ဍဲဍုင်တၞဟ် နမဝေင်ပဲါ ပရေင်ဍဵုဍိုက်ပကီုပရာပ်။ (၂) အခေါင်အရာဏအ် စကာဟွံဂွံ ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စပရေင်ဍဵုဍိုက်ပကီုပရာပ် မဟွံဆေင် ကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံသေင်မ္ဂး မကလိလောန်လဝ်ဒုဟ် ဟိုတ်နူဒစဵုဒစး ကုသဘဴဓဝ် ကေုာံ တင်ရန်တၟအ် ကုလသမဂ္ဂဏအ်။
ပိုဒ် ၁၅ (1) Everyone has the right to a nationality. (2) No one shall be arbitrarily deprived of his nationality nor denied the right to change his nationality.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၄) ၊ ဘေသဇ္ဇ  =   ဂဥုဲ။ ဣဝွံ ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
(၄) ၊ မၞိဟ်စွံစိုတ်ဂွံတုပ်သၟဟ်ကဵုဇကုဂှ်လေဝ် က္လိဂွံဝါတ်။ ဣဝွံ ဒုလ္လဘ တိတ်ဒှ်ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
(၄) ၊ ဒေဝတဴဝိသုဒ္ဓိ။ ဣဝွံ ဒေဝတဴတိတ်ဒှ်ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
(၁) ၊ ဒေဝတဴဓတရဋ္ဌ  =   သ္ပဒ္တဴဒၟံၚ်ဗွဲဒိုဟ်ဗၟံက်ဒဵုတၟံသိန္နရာဇ်။
(၃) ၊ ဒေဝတဴဝိရူပက္ခ  =   သ္ပဒ္တဴဒၟံၚ်ဗွဲဒိုဟ်ပၠိုတ်ဒဵုတၟံသိန္နရာဇ်။
၂၆ ။ ဒေဝတဴဇၞော် စတုလောကပါလ (၄)
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် ချပ်၊ သမ္တီ ကေုာံ စ္ၜုဲစ္ၜော်ဘာသာ ဗွဲမဗၠးၜး၊ အခေါင်ဏအ်ဂှ် ပါလုပ် သီုကဵု ပရေင်ဗၠးၜး သွက်ဂွံပြံင်လှာဲ ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် ဟွံသေင်မ္ဂး ဓဝ်ပတှ်ေညး၊ တုဲပၠန် ဗွဲမဗၠးၜး နကဵုဇကုမွဲဓဝ်ကီု သီုကဵု နကဵုဂကောံ ကရောမ်ညးတၞဟ်သအာင်တအ်မွဲစွံ တုဲပၠန် နကဵု ညးဂမၠိုင်မတီ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵုပူဂိုလ်ဇကုဟေင်၊ သွက်တြးပ္တိတ် ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် ဟွံသေင်မ္ဂး ဓဝ်ပတှ်ေဇကု နကဵု မဗတောန်၊ မကၠောန်ပ၊ မရှ်ေသှ်ေ ကေုာံ မမင်မဲ။
ပိုဒ် ၁၉ Everyone has the right to freedom of opinion and expression; this right includes freedom to hold opinions without interference and to seek, receive and impart information and ideas through any media and regardless of frontiers.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၄) ၊ ဝါယော  =   ဓာတ်ကျာ ။   ဣဝွံ ဓာတ်ပန်မဒှ်ရ။
(၃) ၊ မောဟဂတိ  =   ဝိဝိၚ်လောန်တုဲ  ဟွံဒှ်ဗဗွဲဓရ်ပွဟဂပ်ဝ်သ္ပတံဂှ် မ္ဒးသ္ပ, မ္ဒးပ္တုဲ ။
(၄) ၊ နုၚ်နိဓိ ပုဏ္ဍရိက  =   မၞုံဗၞတ်ဗ္ၜတ် (ပမာဏ) မွဲယောဇနာ ။  ဣဝွံ နုၚ်နိဓိ ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
(၄) ၊ သြပပါတိကဇပဋိသန္ဓိ  =   ပွမက္တဵုဒှ်အလဵုလဵုမွဲဒမြိပ် ။  ဣဝွံ ပဋိသန္ဓိ ပန်ပြကာမဒှ်ရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
(၁) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်၊ သွက်ဂွံရုဲစှ် ကမၠောန် ဗွဲမဗၠးၜး၊ သွက်ကလိဂွံ အကာဲအရာကမၠောန် မနွံကဵု ဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ ဒးရး၊ တုဲပၠန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဒစဵုဒစး ဘဝဟွံမဲကမၠောန်။ (၂) ဇၟာပ်မၞိဟ်၊ ဟွံပါ်ခြာ အခေါင်အရာ၊ သ္ဒးဒှ် ကမၠောန်တုပ် င္ၚုဟ်ကမၠောန်တုပ်။ (၃) ဇၟာပ်မၞိဟ် ညးမကၠောန်ကမၠောန် နွံအခေါင် မကလိဂွံင္ၚုဟ်ကမၠောန် ဗဗွဲဓဝ်၊ ခိုဟ်တုဲ ပကဵု ညံင်ဘဝ ညး ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ညံင်ဂွံနွံဘဝသိက္ခာမၞိဟ်၊ ယဝ်ရ နွံပၟိက်ကၠုင်မ္ဂး သ္ဒးကလိဂွံ ပရေင်စဵုဒၞာပရေင်မၞိဟ်။ (၄) ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ကေုာံ သွက်ဂွံပါလုပ် သမဂ္ဂသၟာကမၠောန် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ ဂုဏ်ဖိုလ်ညး။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ သကဒါဂါမိမဂ္ဂဋ္ဌာန် ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ဇၟာပ်မၞိဟ် နွံအခေါင် သွက်ဂွံဇူ ကေုာံ အခိင်သၠး၊ သီုကဵု အပိုင်အခြာအခိင်ကမၠောန် မစှ်ေကဵုသဘဴဓရ် ကေုာံ တ္ၚဲတၟေင်ကမာတ်ကမၠောန် နကဵုင္ၚုဟ်ကမၠောန်။
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၁) ၊ သောတာပတ္တိဖလဋ္ဌာန် ။
ဝါကရေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၃) ၊ ဥဘယက္ခယ  =   အာယုက်ကဵုကမ်အိုတ်တုဲ ပွမဒးချိုတ် ။
(၄) ဥပစ္ဆေဒက  =   ၜိုန်အာယုက်ကဵုကမ်ၜါပြကာနွံကီုလေဝ် ဟိုတ်နူကံမွဲသ္အာၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်တုဲချိုတ်။  ဣဝွံ ပွမ္ဒးချိုတ် တိတ်ဒှ်ပန်ပြကာရ။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
အပိုဒ် ၂၉ (1) Everyone has duties to the community in which alone the free and full development of his personality is possible. (2) In the exercise of his rights and freedoms, everyone shall be subject only to such limitations as are determined by law solely for the purpose of securing due recognition and respect for the rights and freedoms of others and of meeting the just requirements of morality, public order and the general welfare in a democratic society. (3) These rights and freedoms may in no case be exercised contrary to the purposes and principles of the United Nations.
ရူပါဒိဝဂ်
သုတ်တတိယ
ယွံခမဳတအ် ရှ်သာညးဗြဴဴဝွံ သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမတန်တဴကီု တုပ်သၟဟ် ညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ရှ်သာသီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ မတန်တဴတၞဟ်သအာၚ်လဵုမွဲလေဝ် အဲဟွံညာတ်ကေတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ရှ်သာညးဗြဴဂှ် သီၜတ်တံၚ်ဓဇက်ကေတ် စိုတ်ညးတြုံတုဲ တန်တဴရ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
လိက်လလောင်တြး အခေါင်အရာမၞိဟ် အလုံလိုက်
အခေါင်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုင်
ပိုဒ် ၃၀ Nothing in this Declaration may be interpreted as implying for any State, group or person any right to engage in any activity or to perform any act aimed at the destruction of any of the rights and freedoms set forth herein.
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
(၂) ၊ ပွမဟၟဲကဵုစိုတ်မယုတ်လောန် ။
(၃) ၊ မဒ္ဒဳ  =   ဂၞကျာ်သၟိၚ်ဝေဿန္တရ် ။
(၄) သုတဗုဒ္ဓ  =   ခမဳလေပ်ပိဋကတ်ပိ၊ ခမဳဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ်ညာတ် ။  ဣဝွံ ဗုဒ္ဓတိတ်ဒှ် (၄)ပြကာရ။
ရူပါဒိဝဂ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကကနိပါတ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
ဂကောံဗွဝ်(၄)ဂမၠိုၚ်
၅၁ ။ လက်သဏ်ထၟောံပုၚ် (၄)သာ်
၆၁ ။
၇၇ ။
၈၀ ။
၁၀၅ ။
၁၁၁ ။
၁၁၄ ။
တေသြရဳ မသ္ၚေဝ်စိတ္တဇ ဖြောဒ်
လေန်မ္ၚး
ကဏ္ဍ:BEHM ကဏ္ဍ:စိတ္တဗေဒ
သၞေဟ်မုက်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်သၞေဟ်မုက်(Hneehmoke၊ နှီးမှုတ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၂၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်မုက် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၄၆၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၉၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၃၄၃၇ တၠရ။
ပေဲါပြိုၚ်ဒွက်ရးနိဂီု ကေုာံ ပဟေဠိ
ဥက္ကဋ္ဌ ကျာ်ဇၞော်အ္စာပညိန္ဒ ဘာဝၚ်ဂွိ
ဒု − ဥက္ကဋ္ဌ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝံမံသ ဘာကအ်အၚ်ထဝ်
ခရေတ်သမာတ်
နိရုတ္တိ
ခရေတ်သမာတ် ဗီုမန်ဏအ်ဂှ် ကၠာဲဗက်ရမ္သာင် အင်္ဂလိက် Christmas ရ၊၊ Christmas ဂှ် ဒှ်ဗီုပြင်ဇမၠေအ် နူကဵု Christ's mass မပြံင်လှာဲကၠုင် Cristemasse (အင်္ဂလိက်လဒေါဝ်) Crīstesmæsse (အင်္ဂလိက်တြေံ)၊၊ Crīstes/Crīst ဂှ် ကၠုင်နူဘာသာဂရိတ် Khrīstos (Χριστός မဒှ်အရေဝ် မကၠာဲနူ ဘာသာဟေဗြေဝ် Māšîaḥ (מָשִׁיחַ) မာတ်သာဲ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒုင်ကေတ် အဘိသိက် (ဝါ) သၟိင်ဨကရာဇ် ၊၊ မာတ် ဂှ် ကၠုင်နူ မာတ်သေ mæsse နူကဵု လေတ္တေန် missa မဂွံအဓိပ္ပါယ် သဘင်ပသခါ၊၊
နိဿဲ
[[Category:]] [[Category:]] [[Category:]]
ဝါကွာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်ဝါကွာဲ(Wae-kwao, Weakawar၊ ဝဲကဝါ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ဝါကွာဲ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၂၉။
ကွဳ
ဝင်
ကွဳဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက် နူကဵု လိက်တၟအ်မန်ခေတ်တြေံ ပ္ဍဲၜိုတ် ၈ ဗွဝ်ကၠံ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလာပ်ပူရဳ၊ ရးနိဂီုသေံ စာပ်သုမ္ဗင် မဇိုန်ကဵုဒါန် ကွဳ၊ ဂၠဴ ကုကျာ်။ ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ညးချူလဝ် "နအ်ရာည် ဇ္လောဝ်မောယ်လင်္ဂုရ်။ ကွေလ်မောယ်။ ခါးစ ပုဏျ စာပ်သုမ္ဗင် ဍေက်မုန်ဇုန် တကျာက်ဝုဒ္ဓ။" ယဝ်ရ ရံင်ကဵု လိက်ဂၠးတိမ္ဂး ကွဳဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက် နူကဵု သၞာံဘဳသဳ ၜါဗွဝ်လ္ၚီတေအ်ရ။
ဂကူကွဳနာနာ
နကဵု အရေဝ်ဘာသာမန် ရံင်ကဵု ဒြဟတ်မပလံင်ဗစိုပ် (ဝါ) ရံင်ကဵု ဒြဟတ်မစကာလဝ် ပ္ဍဲကွဳဂှ်တုဲ ခုတ်ခဴယၟု ကွဳတအ်ရ။ ဥပမာ ကွဳမစကာဒြဟတ်ဂၠဴမ္ဂး ညးကော်စ ကွဳဂၠဴ။ ကွဳဂှ်တုပ်တုပ်ရ ဟိုတ်နူ ကာလမစကာ ဒြဟတ်ပြေင်မ္ဂး ညးကော်စ ကွဳပြေင်။ ကွဳမစကာ ဒြဟတ်ချေဟ်မ္ဂး ညးကော်စ ကွဳချေဟ်။
ပရဟိတကွာန်ကအ်ဇြဲ
thumb
သၞာံဒုတိယ
သြန်သှ်ေသၞာံ ဒုတိယ                                                     =              (၇၅၃၀)
ပွိုင်(၂)သၞာံသြန်သှ်ေ (၅၄၅၇၀)
=စရၚ်ပရဟိတကွာန်ကအ်ဇြဲခေတ္တဍုၚ်သေံ=(၃)
3    နာဲလဝ် မိအောန်                     1200
11   မိဆာန်မန်                              1200
34   နာဲလောန် မိထဝ်ရေၚ်               1200
41   နာဲပလေန် မိညာပ်                     1200
47  နာဲဍေအ် မိဍောတ်                        1200
အုမ်မူသလေန်၊ တကအ်ခၟိုင်
အုမ်မူသလေန်(Um-muslim၊ မူဆလင်စုရွာ Musalimsu)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်ကရေင်ဝင်စိင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၃၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကရေင်ဝင်စိင် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၃၄၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၅၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၂၈၅၃ တၠရ။
လဂေါဝ်အနာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကွာန်လဂေါဝ်အနာင်(Ahnansan၊ အနန်းစမ်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်လဂေါဝ်အနာင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၀၄။
ကုန်ယာပ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကုန်ယာပ်(Kunhtayan၊ ကွမ်ထရန်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဂကောံကွာန်ကြုက်ပိ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၂၃၈။
ပေါင်းမဲရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၂၇၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၃၉၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၂၆၆၇ တၠရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
ပါဠိ ဗီုဂွံကဵုအနုမောဒနာသဳမသုန်
စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗီုဂွံဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်သဳမသုန် အာစိုပ်ဒ္တုဲရောၚ်။
(၅) ။ ဗီုသ္ဂောံအာတ်ဒဂိုန်ကေတ်သဳဒ္စာံ
အဟမ္ဘန္တေ တိသရဏေန သဟ အဌၚ်္ဂ သမန္နော ဂတံ ဥပေါသထသဳလံ ဓမ္မံ ယာစာမိ။ အနုဂ္ဂဟံ ကတွာ သဳလံ ဒေထ မေ ဘန္တေ။
(၆) ။ စၞောန်ထ္ၜးကဵု ဗီုဂွံဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်သဳဒ္စိတ်
၂။ အဒိန္နာဒါနာ ဝေရမရဏ သိက္ခာပဒံ သမာဒိမိ။
(၇) ။ ဂါထာအာတ်ဓရ်မ္ၚဵုဗီုပါဠိ
သရဇ္ဇံ သသေနံ သဗန္ဓုံ နရိန္ဒံ၊ ပရီတ္တာ နုဘာဝေါ သဒါရက္ခတူတိ။
ဒဳပေ ရဋ္ဌေစ ဂါမေ၊ တရုဝနဂဟနေ၊ ဂေဟဝတ္ထုမှိ ခေတ္တေ။
ဏန္တု။
နက္ခတ္တတောဝါ၊ ဇနပဒရောဂတောဝါ၊ အသဒ္ဓမ္မတောဝါ၊ အသန္ဒိဋ္ဌိတောဝါ၊ အသပ္ပုရိသတောဝါ၊ စဏ္ဍ ဟတ္ထိ အဿ
(၈) ။ ဂါထာအာတ်ဓရ်မ္ၚဵုဗီုမန်
ဩကာသ ဩကာသ ဩကာသ
အရထ - သမန္တာ၊ ဗွဲပွဳပွူစက္ကဝါပိုဲဝွံ။ စက္ကဝါဠေသု၊ ပ္ဍဲမွဲလက်ကိုဋ်စက္ကဝါဂမၠိုၚ်။ ဝသန္တာ၊ ဍေံမပဒ္တဴဒၟံၚ်အိုတ်။ ဒေဝတာ၊ ၚ် ဒေဝတဴခိုဟ်ပြဲ ရဲလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကဵု သာသနာတၠဳမၞုံကဵုပိုန်ကုကျာ်တြဲဂမၠိုၚ်။ အတြ၊ ပ္ဍဲသ္ၚိ (နာဲ --- + မိ ---) ညးမဒုၚ်မ္ၚိုလ်လၟုဟ်ဝွံ။ အာဂစ္ဆန္တု၊ သြဝ်က္ညပြာပ်ကၠုၚ် ကောံဓရီုမွဲဟာန်ကေုာံအိုတ်ညိ။ မုနိရာဇဿ၊ ဒဒက်တဴကဵုကျာ်တြဲ သၟိၚ်ခမဳကျာ်သြဳ ညးလောကဓါတ် ဨကရာဇ်နာဲညးပိစှော်မွဲဘုံ ဥဏ္ဏလုမ်ညးတ္ကံပန်။ သဂ္ဂမောက္ခဒံ၊ တၠဳဂှ်ဒမလေပ် ဇိုန်ကဵုတသိုက်သွဝ်ဗြီုနိဗ္ဗာန်။ သဒ္ဓမ္မံ၊ န်ဓရ်ညးသပ္ပရိုဟ်မ္ၚိုလ်(၃၈)မပြဲပြဲ။ သုဏန္တု၊ သြဝ်ပၚ်မှိၚ် ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴအိုတ်ညိ။ ဘဒ္ဒန္တာ၊ ယွံမၞးဒေဝတဴ မၞုံမုက္ခဝါထၟိက်ဆာဲ။ အယံကာလော၊ ၚ်အခိၚ်ကာလ သာမယလၟုဟ်ဝွံ။ ဓမ္မဿဝန ကာလော၊ ဒးအခိၚ်ကာလ သမယ ကၠုၚ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓရ် ပရိုတ်မ္ၚိုလ်မေတ္တာပြဲပြဲ သီုကဵုညးဖအိုတ်ကၠာရလေဝ်အဴ ။ ။ ။
(၁၀) ။ ကဗျလၚ်္ကာဗီုဂွံအာတ်ဓရ်
ကျာ်ဂြၚ်ဓရ်စိ၊ အာဒိကိုပ်ကၠာ။
ညယတ်ဒးလၟောဝ်စိုတ်၊ ဍောၚ်ၜိုတ်ကာယာ။
လ္တူသတ္တံပၠန်၊ ပ္တန်ကရုဏာ။
ယွံလေဝ်ကျာ်၊ ဟံၚ်ပြာ်မွဲဝါကၠာ။
ဇြိုၚ်သ္ဂောံတွံကွေံ၊ ပသၠေဟ်လောဲသွာ။
ယဝ်ဗြီုဟွံအာတ်၊ ဝါတ်ကဵုသတ္တာ။
ပြာပ်ကၠုၚ်စိုတ်ပြဲ၊ ပ္ဍဲသ္ဘၚ်ဓမ္မာ။
၁၄။ ဒကာဂမၠိုၚ်၊ ရိုၚ်ရို်သ္အဳသ္အဳ။
(၁၅) ။ ပါဠိဗီုဖျေံမေတ္တာ
၁။ အဟံ အဝေရော ဟောမိ၊ အဗျာပဇ္ဇော ဟောမိ၊ အနဳဃော ဟောမိ၊ သုခဳ အတ္တာနံ ပရိဟရာမိ။
၉။ ပုရတ္ထိမာယ ဒိသာယ၊ ပစ္ဆိမာယ ဒိသာယ။
ယထာ ရက္ခိံသု ပေါရဏာ၊ သုရာဇာနော တထေဝိမံ။
အရထ - ဣမာယ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိယာ၊ နဒ္ဂေတ်ပဋိပတ်မပြဲ မဗဗွဲကဵုဓရ်လောကုတ္တိုရ်ဒ္စိတ်ပြကာ မတွံဂး မဂ်ပန် ဖဵုပန် နိဗ္ဗာန်ဝွံ။ ဗုဒ္ဓံ၊ န် ကျာ်တြဲ။ ပူဇေမိ၊ ပ္ဍံသ္ပပူဇဴရအဴ။
ဩကာသ ဝန္ဒာမိ ဘန္တေ သဗ္ဗံ အပရာဓံ ခမထမေ၊ ဘန္တေ မယာ ကတံ ပုညံ သာမိနာ အနုမောဒိတဗ္ဗံ၊ သာမိနာ ကတံ ပုညံ မယှံ ဒါတဗ္ဗံ သာဓု သာဓု အနုမောဒါမိ။
(၂၀) ။ ဂါထာပူဇဴဍာ်
ဗုဒ္ဓဿနေန ပူဇေမိ၊ မောစနတ္ထာယဝဋ္ဋတော၊ ဒကဂ္ဂမဂ္ဂသိဉ္စန္တော၊ လဘာမိ၊ ပရမံ သုခံ။
အရထ - ဘန္တေ ဘဂဝါ၊ ယွံ။ အဟံ၊ ၚ်။ ဝဋ္ဋတော၊ နူ။ မောစနတ္ထာယ၊ တၞဟ်န။ ဗုဒ္ဓဿ၊ ကု။ အနေန ဥဒကေန၊ နကဵုဍာ်သွုၚ်မပြဲပြဲဝွံ။ ပူဇေမိ၊ ပ္ဍံ။ အနေန ပုညကမ္မေန၊ ဟိုတ်နူပွကုသဵု မဂွံသ္ပပူဇဴလဝ် ဍာ်သွုၚ်မပြဲပြဲ ကုကျာ်တြဲလၟုဟ်ဝွံ။ အဟံ၊ ၚ်။ ဒကဂ္ဂမဂ္ဂသိဉ္စန္တော၊ ၚ််မိက်ဂွံစဝ်ဗၜိုဟ်ကၠေံဂမ္တဴဂမ္တာန် မတွံဂး ကိလေသ နကဵုဍာ်အရဟတ္တ မဂ္ဂဉာဏ်ဂှ်ဒှ်တုဲ။ ပရမံ၊ ဍေံ။ သုခံ၊ န်။ လဘာမိ၊ ပ္ဍံ။
(၂၂) ။ ဂါထာပူဇဴပ္ကဴဩဴမြမောဝ်
ဗုဒ္ဓဿနေန ပူဇေမိ၊ မောစနတ္ထာယဝဋ္ဋတော၊ သဳလဘူသန ဘူသေန္တာ၊ လဘာမိ ပရမံ သုခံ။
အရထ - ဘန္တေဘဘဂဝါ၊ ယွံ။ အဟံ၊ ၚ်။ ဝဋ္ဋတော၊ နူ။ မောစနတ္ထာယ၊ တၞဟ်န။ ဗုဒ္ဓဿ၊ ကု။ အနေန ပုပ္ဖဂန္ဓာဒိသက္ကာရေန၊ နကဵုသက္ကာရ မပ္တံပ္ကဴဩဴမြမောဝ် မပြဲပြဲဝွံ။ ပူဇေမိ၊ ပ္ဍံ။ အနေန ပုညကမ္မေန၊ ဟိုတ်နူပွကုသဵု မဂွံသ္ပပူဇဴလဝ် ပ္ကဴဩဴမြမောဝ်မပြဲပြဲ ကုကျာ်တြဲလၟုဟ်ဝွံ။ အဟံ၊ ၚ်။ သဳလဘူသန ဘူသေန္တာ၊ ၚ် မဂ္ညိဂ္ညာတ်ကျိုၚ်ကျဝ်လဝ် နကဵုကယျိုၚ်ခြပ် မတွံဂး ဓရ်သဳလဂှ်ဒှ်တုဲ။ ပရမံ၊ ဍေံ။ သုခံ၊ န်။ လဘာမိ၊ ပ္ဍံ။
(၂၃) ။ ဂါထာပူဇဴဍာ်သွုၚ် ဍာ်လွပ်
အဓိဝါသေတု သမ္ဗုဒ္ဓ၊ ပါနဳယံ ဥပနာမိတံ။
(၂၄) ။ ဗီုဂွံကဵုဒါန်သ္ၚာသၞုက်ဗြဲ
ဣမာနိ မယံ ဘန္တေ ဝဿိကသာဋိကာနိ သပရိဝ်ရာနိ ဘိက္ခုသံဃဿ ဩနောဇယာမ။
(၂၆) ။ ဗီုဂွံဗ္စာရဏာပံၚ်သကူ
သ္ၚာပံၚ်သုကူဟွံမွဲကဵုတၠဝွံ ကၠုၚ်စိုပ်တဲအဲရ။
(၃၀) ။ ဗီုဂွံရာဒနာမိက် ဒဒှ်မဟာသာဝက
ဘန္တေ၊ ယွံ။ အဟံ၊ ၚ်။ ဣမိနာ ပုညကမ္မေန၊ ဟိုတ်နူ။ အညေန ကုသလေန၊ ဟိုတ်နူ-။ ဒသဓမ္မေ၊ န်။ ပုရေတွာ၊ ကဵုဂွံ။ မဟာသာဝကံ၊ န် ဒဒှ်မဟာသာဝက။ လဘေယျံ၊ ဂဗ္ဘ။
(၃၅) ။ နယ်သွက်သ္ဂောံရာဒနာမိက်ဇိုန်ပိုန်
ဇိုန်ပိုည်ကဵုအဵု - သဗ္ဗေ သတ္တာ။
(၄၀) ။ ဂါထာပၠေၚ်အန္တရာယ် သၟိၚ်ဒုဌာဂါမဏိမ တကအ်သိၚ်ဃဵု
၁။ စိန္တာမဏိ ရတနာနိ။ ဗုဒ္ဓံ ဗုဒ္ဓရတနာနံ။
(၄၁) ။ ဂါထာနမောတဿ
ဂါထာဝွံ သရာဲပၟၚ် ဖေက်ဗွဲမလောန်ရ။ ဍောတ်သၟဝ်တၞံဆုမ္ဂး ဒေဝတဴပၟၚ်ဆု မံၚ်ဟွံမာန်ရ။ ရပ်လဝ်တၞံကြေၚ်တုဲ ဖဍောတ်ပဌမဂါထာဂှ်မ္ဂး အေဲဇြစှ်ေရ။ ဒုတိယဂါထာဂှ် ကလေၚ်ဖဍောတ်ပၠန်မ္ဂး ကၟဝ်ဍိုပ်ဍဴတိုန်ရ။
(၄၆) ။ ဂါထာ ဖျေံဗွိုၚ်ဒိုဟ်ဒ္စာံ
၈။ သဗ္ဗေ ဗုဒ္ဓါ သိရိပ္ပတ္တာ၊ ပစ္စေကာနဉ္စ ယံ သိရိံ။
(၄၇) ။ ဂါထာ သဳဝလိ
၂။ သဳဝလိစ မဟာဝဳရော ယေယေ ပဿန္တု မံ ပိယံ။
၃။ သဳဝလိနာမ ထေရေန၊ မမ သဳသေ ဌပေတွာန။
(၄၉) ။ ဂါထာ သမ္ဗုဒ္ဓေ နယ်မန်
၃။ သမ္ဗုဒ္ဓေ နဝုတ္တရသတေ၊ အဌစတ္တာလဳသ သဟဿကေ။
(၅၀) ။ ဂါထာ အန္တရာယ်လာဲလေၚ်
ဓမ္မံ သရဏ မာဂမ္မ၊ သဗ္ဗဒုက္ခာ ပမုစ္စရေ။
၆။ ဨတံ ခေါ ရတနံ ခေမံ၊ ဨတံ ရတန မုတ္တမံ။
(၅၁) ။ ဂါထာ သိရသ္မိံ အန္တရာယ်လာဲလေၚ်
၁။ သိရသ္မိံ မေ ဗုဒ္ဓသေဌော၊ သာရိပုတ္တော စ ဒက္ခိဏေ။
၂။ ပစ္ဆိမေ မမ အာနန္ဒော၊ စတုဒ္ဒိသာ ခဳဏာသဝါ။
(၅၂) ။ ဗီုဂွံဇၞော်ပၟဝ် ဂုဏ်ကျာ်(၉)သာ်
၈။ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဗုဒ္ဓေါ။
၉။ သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဘဂဝါ။
(၅၃) ။ မွဲနယ်ပၠန် ပၟဝ်မခတောန်ဗီုနွံပၟိိက်
၃။ ဉာဏ်ပညာ မိက်ဂွံသကေက်သကာမ္ဂး ပၟဝ် သော ဘဂဝါ ဣတိပိ ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္နော။
၇။ ညးတၞဟ်သ္အာၚ်လေဝ်ပြိုၚ်ပ္ကာန် မိက်ဂွံကဵုညးတၞဟ်သ္အာၚ် ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴမ္ဂး ပၟဝ် သော ဘဂဝါ ဣတိပိ သတ္ထာ ဒေဝမနုဿာနံညိ။
(၁) ဝတ်ကၠုၚ်နူသိၚ်္ဂါလသုတ်ဂမၠိုၚ် ကမ်မကၠိခ္ဍက်တဴ (၄) သာ်
ပိုဒ်ပ္ကၚ်ရၚ်
(၂) ဟိုတ်(၄)သာ် ဟွံထေက်ကဵုပတုဲ ပွသရာံပါပ်
၃။ ဘယာဂတိ - ဟိုတ်နူဖေက်တုဲ အရာဟွံကဵုပ္တုဲဂှ် ပ္တုဲဒးအာ။
ဆန္ဒ - ဒေါသ၊
(၄)ဒုဟ်သုၚ်စသုရာမေရယ်(၆)သာ်
၂။ ပွမဒှ်တဴဂ္ညိဂ္ညန်ရေၚ်သ္ကံဂျ်မွဲ (ကယျာန်ဓဝါတ်)
(၅)ဒုဟ်ကွာ်ဂၠံၚ်ဍာန်ဟွံသေၚ်ကဵုအခိၚ်(၆)သာ်
၁။ ပွမဟၟဲကဵုပၟၚ်ပၟဲဇကုဇကုဂှ်မွဲ။
(၇)ဒုဟ်ဝေၚ်ၛၚ်ခတ်ပး(၆)သာ်
၂။ ပွမကျဂှ် စဴဒှ်ဓဝ်စံၚ်တူဂှ်မွဲ။
၃။ ပွပိုန်ဒြပ် မလဟုတ်ယုတ်ဂတမတ်ဂှ်မွဲ။
(၈)ဒုဟ်မပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံကဵုမိတ် ဟွံခိုဟ်(၆)သာ်
၃။ ကေုာံညးသုၚ်စ သုရာမေရယ်ဂှ်မွဲ။
၄။ ကေုာံညးမတ္ၚံက်စၞာဲဂှ်မွဲ။ (စၞာဲ)
ညးမဝေၚ်ၛၚ် လဗၚ်ဗြဴဴဴဍုၚ်။
သၟာသုၚ်သိရက် စၞာဲလိနှေက်သ္ပ။
(၁၀)ဌာန်ဒိုဟ်(၆)သာ်
၁။ မိမဂမၠိုၚ်တံဂှ် ဒိုဟ်ဗၟံက်မ္ဂးယၟုအိုတ်ရ။
(၁၂)ဝတ်မိသ္ဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲကောန်(၅)သာ်
အာဲပြဲဇိုန်ဂၠိ၊ ဝတ်မသုန်စိ။
(၁၄) ဝတ်အ္စာဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲကွး(၅)သာ်
၃။ ပွမစဳပျးထ္ၜးကဵုကွတ်ပညာမသက္ကုသၟေဟ်ဂှ်မွဲ။
(၁၆) ဝတ်သမ္ဘာဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲတၠသ္ၚိ(၅)သာ်
၁။ ပွမစဳရေၚ်ပြုပြေၚ်ဖန်ဖက် ကိစ္စကေၚ်ကာဗွဲမဒးရးဂှ်မွဲ။
၃။ ပွမမၚ်မွဲဒြပ်ကလိဂွံလဝ်တုဲဂှ်မွဲ။
(၁၇) ဝတ်ကောန််ဂကူဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲမိဿဟာဲပြောဲဇွာ(၅)သာ်
၂။ ပွမယိုက်ဒိုက်ထံက်ပၚ်ဂှ်မွဲ။
ဟီုဂးသ္ဍိုက်မၠိုက်၊ ယိုက်ဒိုက်ဒုၚ်ကဵု၊
(၁၈) ဝတ်မိဿဟာဲပြောဲဇွဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲကောန််ဂကူ(၅)သာ်
၄။ ၜိုန်ဆဵုဒးပရိုက်ဘဲကီုလေဝ် ပွဟွံထောံကၠေံမိဿဟာဲဂှ်မွဲ။
(၂၀) ဝတ်ဍိက်သ္ဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲတၠ(၅)သာ်
၃။ ပွမဂိုၚ်ကေတ်အခါညးကဵုဂှ်မွဲ။
နကဵုဝတ်(၅)သာ်ဝွံ ဍိက်ညးကၠောန်ကမၠောန်တံဂှ် ဒးဆာန်ဍူတၠနာဲအိုတ်ရ။
(၂၂) ဝတ်ခမဳသ္ဒးဒ္ဂေတ်ပ္ဍဲဒါယကာ(၆)သာ်
တၟိမှာတွံလၟိၚ်၊ ကေၚ်မိၚ်ထပ်ပျး၊
(၂၃) နာယကဂုဏ်(၆)သာ် - ဒ္ဂေတ်ဝတ်ညးဇၞော်ဂမၠိုၚ်(၆)သာ်
၆။ ပွမသ္ၚေဝ်မၠာ်ရံၚ်စံၚ်တဴညးသ္အာၚ် နကဵုပညာဂှ်မွဲ။
ပိုဒ်ပ္ကၚ်ရၚ်
(၅၆) ။ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်
၃။ နန္ဒိတံ သဗ္ဗဒေဝေဟိ၊ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိသာဓကံ။
သေယျထိတံ ကာမတဏှာ ဘဝတဏှာ ဝိဘဝတဏှာ။
၁၂။ "တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ ပရိညေညေယျ"န္တိ မေ ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေအနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ညာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ။
၁၈။ "တံ ခေါ ပနိဒံ ဒုက္ခနိရောဓံ အရိယသစ္စံ သစ္ဆိကာတဗ္ဗ"န္တိ မေ ဘိက္ခဝေ ပုဗ္ဗေအနနုဿုတေသု ဓမ္မေသု စက္ခုံ ဥဒပါဒိ၊ ညာဏံ ဥဒပါဒိ၊ ပညာ ဥဒပါဒိ၊ ဝိဇ္ဇာ ဥဒပါဒိ အာလောကော ဥဒပါဒိ။
၂၄။ ယတော စ ခေါ မေ ဘိက္ခဝေ ဣမေသု စတူသု အရိယသစ္စေသု ဨဝံ တိပရိဝဋ္ဋံ ဒွါဒသာကာရံ ယထာဘူတံ ညာဏဒဿနံ သုဝိသုဒ္ဓံ အဟောသိ။
၃၁။ အထခေါအာယသ္မာ အညာသိကောဏ္ဍညော ဒိဌဓမ္မော ပတ္တဓမ္မော ဝိဒိတဓမ္မော ပရိယောဂါဠဓမ္မော တိဏ္ဏဝိစိကိစ္ဆော ဝိဂတကထံကထော ဝေသာရဇ္ဇပ္ပတ္တော အပ္ပရပစ္စယော သတ္ထုသာသနေ ဘဂဝန္တံ ဨတ'ဒဝေါစ "လဘေယျာဟံ ဘန္တေ ဘဂဝတော သန္တိကေ ပဗ္ဗဇ္ဇံ၊ လဘေယျံ ဥပသမ္ပဒ"န္တိ။ "ဨဟိ ဘိက္ခူ"တိ ဘဂဝါ အဝေါစ "သွာက္ခတော ဓမ္မော၊ စရ ဗြဟ္မစရိယံ သမ္မာ ဒုက္ခဿ အန္တကိရိ ယာယာ"တိ။ သာဝ တဿ အာယသ္မတော ဥပသမ္ပဒါ အဟောသိ။
(၅၇) ။ ပါဠိဓာရဏပရိုတ်
၄။ ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဓမ္မဒေသနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သမာဓိဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ ဟာနိ။
ဣမံ ခေါ ပနာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ သတ္တသတ္တေတိ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋဳဟိ ဘာသိတံ ဝတ္တေ အဝတ္တေ၊ ဂန္ဓဝေ အဂန္ဒဝေ နောမေ အနောမေ၊ သေဝေ အသေဝေ၊ ကာယေ အကာယေ၊ ဓာရဏေ အဓာရဏေ၊ ဣလ္လိမိလ္လိ၊ တိလ္လိ မိလ္လိ၊ ယော ရုက္ခေ မဟာယောရုက္ခေ၊ ဘူတၚ်္ဂမှိ တမၚ်္ဂလံ။
(၅၈) ။ ပါဠိစက္ကပရိုတ်
၃။ ဒက္ခိဏာ ဒိသာယ အာဂတာနံ သတ္တရုဘယံ အသဳတိသတဟဿာနံ မဒ္ဒတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ အတ္ထၚ်္ဂမေတိ နိဗ္ဗာပေတိ။
၇။ ဥတ္တရာယ အာဒိသာယ အာဂတာနံ သတ္တရုဘယံ အသဳတိသတဟဿာနံ မဒ္ဒတိ ဝိဒ္ဓံသေတိ အတ္ထၚ်္ဂမေတိ နိဗ္ဗာပေတိ။
(၅၉) ။ အကြီုလျးကျာ်
လောဟိတာ လောဟိတာ စာဘာ၊ သြဒါတော ဒါတရံသိယော။
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
အနန္တရပစ္စယော၊
နိဿယပစ္စယော၊
နတ္ထိပစ္စယော၊
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ပရေင်ချဳဓရာင် ပ္ဍဲဘဝကွးဘာ
နာဲဇၞူမန်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်ကေတ်ကၠုင် တာလျိုင် ဒၞာဲမအာက္ဍိုပ် ဂကောံမၞိဟ်မွဲ နူကဵု ဘဝသၟတ် ဟီုမာန်ရ။ သၞာံ ၁၉၅၃ မဒှ်သၞာံ ညးမစလုပ် ဘာတန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲဘာတန်လဒေါဝ် ကွာန်ထုင်အိုင်ဂှ် ညးပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကေင်ကာ ဂကောံကွးဘာမန် ကဆံင်ပညာသဇိုင် ရ။ အခိင်ညး မတိုန် ဘာတန်သၠုင် ပ္ဍဲဍုင်မတ်မလီု အကြာသၞာံ ၁၉၅၆ ကဵု ၁၉၅၈ ဂှ် ညးပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံကွးဘာမန် ဍုင်မတ်မလီုကီုရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ဝဳရိယာဓိပတိ ဝဳရိယသမ္ပယုတ္တကာနံ ဓမ္မာနံ တံ သမုဌာနာနဉ္စ ရူပါနံ အဓိပတိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
တာလျိုင်ကမၠောန်
ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵု ၈၈၈၈ မကတဵုဒှ်ဂှ် ညံင်ကွးဘာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန် မထ္ၜးဆန္ဒတအ် ဂွံဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ် အောန်ဂှ် နကဵု သကိုပ်ပညာမွဲဂှ် နာဲဇၞူမန် ဒးဗက်ဟီုဂး ပသောင်ကလး အကြာ ညးထ္ၜးဆန္ဒ ကဵု ညးဂီုကၠီုတအ် နွံတၟာဂလိုင်တုဲ သီုဒးဒုင် ကဍုဟ်၊ ဒးဒုင် အထေင်ဗၠေတ် နူကဵု ၜါလပါ်ဂှ် ကေင်နွံလဝ်ကီုရ။
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်
ကာလဒက် ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန် ဂှ် နာဲဇၞူမန် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ နာဲသိုက် ညးမတိုန်လဝ် သဘင်သဳကၠဳကောန်ဂကူဇြဲၜါ (ညောင်နှစ်ပင် အမျိုးသားညီလာခံ) ဂွံဒှ် ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒံက်တာနာဲနဲသဵု ဒှ်ညးအုပ်ကာနာနာ၊ နာဲလွဳအံင် ကမ္မတဳဗဟဵု (တြေံ) ဗော်ဍုင်မန်တၟိတအ် ပါလုပ်ကီုရ။ ကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ညးမပဒတဴ ဍုင်သအာင် ကေုာံ ဂကောံသၟတ်တအ်ဂှ် ဒစဵုဒစးကီုလေဝ်၊ နကဵု သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဇၞော်ဇၞော်တအ်ဂှ် ဟွံဒစဵုဒစး၊ ဟွံထံက်ဂလာန် ဥပမာ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲလျးရတ် ဂကောံကေင်ကာမန် (MAU) ဟီုကဵု ဌာန်ပရိုင် "နကဵုပိုယ်ဂှ် လတူဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တၟိဂှ် ဒြဟတ်လေဝ် ဟွံကဵုပုဟ်၊ ဒစဵုဒစးလေဝ် ဟွံဒစဵုဒစးပုဟ်၊ ဆဂး နကဵု ညးဍုင်ကွာန်တအ် ဗီုဆန္ဒညးတအ်မနွံဂှ် ညးတအ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ််သွာတ်ကေတ်ကေတ်ရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ပုရိမာ ပုရိမာ ကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကုသလာနံ ဓမ္မာနံ အနန္တရပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်
စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၂ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ပ္ညဳပ္ညပ် နဲဓလုက် ကုအလဵုအသဳပၞာန်ရာံ ကေုာံ ဒပ်ပၞာန် ဂၠိုင်ကဵုအလန်တုဲ နကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ကာပၞုက်ဂှ် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံလုပ်ဒုင်ရုဲမာဲတုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကောန်ဍုင်အရင် ညးမဗက် လက်ကြဴ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတအ်လေဝ် ဒးချပ်ကၠုင် သွက်ဂွံ လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂိတုဨပြဳ ၂၆ ဂှ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် ညးဒစဵုဒစး သၞောဝ် ၂၀၀၈ တအ်ဂှ် နကဵု ယၟု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳမန် ဂှ် ပ္တိုန်စရင် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ လုပ်ပြိုင် သဘင်မာဲအကြာ သၞာံ ၂၀၁၂ကီုလေဝ် ဆမွဲဒၞာဲကီု ဟွံကလိဂွံဇမၞးရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ပုရိမာ ပုရိမာ အကုသလာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ အဗျာဂတာနံ ဓမ္မာနံ ကေသဉ္စိ ဥပနိဿယပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဇၞူမန် (အစာလိက်ပတ်၊ ညးမရေင်တၠုင် ပရေင်ဂကူမန်)
ဘဝအစာကၞေဟ်
"သၟတ်တအ်မ္ဂးဂှ်"
"အဓိဌာန်ကောန်ဝုတ်အပါ"
လ္ၚတ်ရံင် ကဗျညး တွဵုရးဍုင်မန် (ဗွဲကြဴ နာဲဗညာကွိင် ပၠုပ်ရမ္သာင်တုဲ ဒှ်အာဒွက်)
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၀) ။ ပါဠိပဌာန်
ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတု စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ ပုရေဇာတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပုရိမာ ပုရိမာ ကိရိယာဗျာကတာ ဓမ္မာ ပစ္ဆိမာနံ ပစ္ဆိမာနံ ကိရိယာဗျာကတာနံ ဓမ္မာနံ အသေဝနပစ္စယေန ပစ္စယော။
၁၄။ ဝိပါကပစ္စယောတိ - ဝိပါကာ စတ္တာရော ခန္ဓာ အရူပိနော အညမညံ ဝိပါကပစ္စယေန ပစ္စယော။
စတ္တရော မဟာဘူတာ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။ သြက္ကန္တိက္ခဏေ နာမရူပံ အညမညံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
သောတယတနံ သောတဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ရူပါယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
ယံ ရူပံ နိဿာယ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတု စ ဝတ္တန္တိ၊ တံ ရူပံ မနောဓာတုယာ စ မနောဝိညာဏဓာတုယာ စ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အတ္ထိပစ္စယေန ပစ္စယော။
စက္ခာယတနံ စက္ခုဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ဖောဌဗ္ဗာယတနံ ကာယဝိညာဏဓာတုယာ တံသမ္ပယုတ္တကာနဉ္စ ဓမ္မာနံ အဝိဂတပစ္စယေန ပစ္စယော။
ပစ္စယနိဒ္ဒေသော နိဌိတော -
(၆၁) ။ နိဓိကဏ္ဍသုတ်
အတ္တေကိစ္စေသမုပ္ပန္နေ၊ အတ္ထာယမေ ဘဝိဿတိ။
ပဟာယ ဂမနဳယေသု၊ ဨဝံ အာဒါယ ဂစ္ဆတိ။
(၆၂) ။ ကဵုဒါန်ဂဥုဲ ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၂။ ပွမဍိုက်ပေၚ်တဴကဵုအစောံဒြဟတ်ဂှ်မွဲ။
၄။ ပွမၞုံကဵုရုပ်သာ် မကျေဝ်ဂေါဝ်ရာၚ်ဆာဲဂှ်မွဲ။
၉။ ပွမဂွံဒုၚ်ပူဇဴရှ်ေသှ်ေရဴဂဴညးသ္အာၚ်ဂှ်မွဲ။
(၆၃) ။ ကဵုဒါန်က္ဍိုၚ် ကလိဂွံဖဵု(၈)သာ်
၈။ ပွမဂွံဒလဝ်က္ဍိုၚ်မွဲလက်လၟိုန် ပ္ဍဲသံသာဂှ်မွဲ။
(၆၄) ။ ကဵုဒါန်ပုၚ် ဍာ်ယာမ ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၆။ ပွမၞုံကဵုတသိုက်စိုတ်တသိုက်ကာယ ၜါပြကာဂှ်မွဲ။
၁၀။ ပွမၞုံကဵုပညာ ဇၟာပ်ကာအိုဿီုဂှ်မွဲ။
ကုန်ဍောတ်၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကုန်ဍောတ်(Koondoot၊ ကုန်းကလေးရွာ Konekalay)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၈။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၅၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၈၁ တၠရ။
သ္ကအ်တဲကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (အလန်ဒုတိယ)
(၆၈) ။ ကဵုဒါန်ဖုန် ကလိဂွံဖဵု(၆)သာ်
၂။ ပွမဂွံဒုၚ်ပူဇဴညးသ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်မွဲ။
၃။ မၞုံကဵုကာယပါၚ်စိုတ် မဍိုန်ညောံဂှ်မွဲ။
(၆၉) ။ ကဵုဒါန်ခဍေက် သ္ၚိပၟတ် ထိုၚ်ပၟတ် မပၟတ် ကလိဂွံဖဵု(၃)သာ်
၃။ ပွမဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵုညာဏ်ပညာဂှ်မွဲ။
(၇၁) ။ ကဵုဒါန်ဗဗေၚ် ကလိဂွံဖဵု(၁၀)သာ်
၆။ သမ္ပတ္တိဘိုက်ဘက်ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ် လိဂွံလဝ်တုဲဂှ် ဟွံဂွံလီုလာ်လာဲလေၚ်အာဂှ်မွဲ။
(၇၃) ။ ဂါထာဇယမၚ်္ဂလ (ဝါ) ဂါထာကသပ်ဍိုက်ပေၚ်
အခိၚ်တ္ၚဲဟေၚ် သၟိၚ်တ္ၚဲတၟးတဴရ။ အခိၚ်ဗ္တံဟေၚ် သၟိၚ်ဂိတုတၟးတဴရ။ သၟိၚ်တံကျိုၚ်လတ်ကယျိုၚ် သၟိၚ်ဟေၚ်ရံၚ်ဆာဲတဴရ။ ခမဳတံလုပ်စဓရ်ၛာန်ဟေၚ် ရံၚ်ဆာဲတဴရ။ ကျာ်တြဲပိုဲဂှ် အခိၚ်လဵုရံၚ်ၚ် ဗ္တံကီုတ္ၚဲကီု ဆာဲတဴ လၟိုန်ကာလရ။ ဟိုတ်နူကဵုအနုဘဴဂုဏ်စရာဲ အဲဍိက် ဂွံလ္ၚောဝ်လဝ်ကျာ် အတိုၚ်လ္တူတေံဝွံ အတိုၚ်အဲဍိက်ချပ် ကသပ်ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိကျာ်။
ကအ်ဂဂါ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ကအ်ဂဂါ(Kawgage၊ ကော့ကဒဲ့ရွာ Kawtkadei)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၅။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၅၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၈၁ တၠရ။
ကုန်သၠုင်သာယာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကၞေဟ်
မန်
ကၞေဟ်
လဂေါဝ်တာ၊ တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်လဂေါဝ်တာ(Lagootar၊ တကူတာရွာ Takutar)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်၊ ဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၁၅၄။ အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မုဟ်ရိုတ်ဍောတ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၂၈၂၇၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၃၅၅၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် ၆၃၈၁ တၠရ။
ယှိုဲကျေန် (က္ဍိုပ်သကိုပ် ကောန်ဂကူမန်)
ဒက်ပ္တန် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၅၈ ဂိတုဂျူလာင် (၁၉) နကဵုဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် သၠာဲဂၠံင်လုပ်ဗွိုင်သၞောဝ် မတွံဂး “သၠာဲကၠေံလွဟ် ကဵုဒဳမဵုကရေဇြဳ” ဂှ် ညာတ်ကေတ် မဒှ်ဂၠံင်မဍာံစၟတ်မွဲ ဟွံသေင်တုဲ နူကဵုမယိုက်ဂၠေင်ကေတ်ဒၟံင်တာလျိုင် ညးစၞးဒပ်ပံင်ကောံ ပ္ဍဲကဵုရးဒဵုဗဂေါ (ပဲခူးရိုးမ) ဂှ် ကလေင်စဴကၠုင်တုဲ စပ္တံ ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ပ္ဍဲကဵုပရေင်ဒက်ပ္တန် ရးဗၟာသကုတ်သၟဝ် (ပါလုပ်သီု ဗော်ကောန်မျူနေတ်ဗၟာ) ပိဗော်ပံင်ကောံ ဒက်ပ္တန်ဗဟဵုဂှ်လေဝ် ပါလုပ် ကေတ်လဝ်တာလျိုင်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၅၈ ဂှ် စှေ်ဒၞာဲကု မိတေန် ရဲဍုင်ဝေါ ရ။ ပ္ဍဲအခိင် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ မစဒက်ပ္တန် ကၠာအိုတ်တေအ်ဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ နာဲယှိုဲကျေန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာ နာဲဓမ္မနေ၊ နာဲမန်ဒမ်၊ နာဲတေတ်ထောန်၊ နာဲအံင်ယှိင်တအ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ကေတ်ကၠုင်တာလျိုင်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၉၆၃ ဗိုလ်နေဝေန် (ကံင်ဇြဳပၠန်ဂတး) ကော်ဘိက်တက်ကျာ သွက်ပရေင်ၜိုဟ်လလံ အပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် နဒဒှ်ညးစၞး ဒပ်ပံင်ကောံ ပရေင်ဒဳမဵုကရေဇြဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (မဒညတ) မွဲတၠကီု သီုကဵုညးစၞး ဗော်ဍုင်မန်တၟိ တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲကဵုပေဲါဂှ် နာဲထေန် (စုတိ)၊ နာဲတေတ်ထောန် (စုတိ) တအ်လေဝ် နဒဒှ်မၞိဟ်စၞးဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် အာတိုန်စိုပ်လဝ်ရ။
ခမဳသုနက္ခတ္တ၊ဝတ္ထု
“ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟီုတွံတဴ ဓရ်အဂ္ဂည မဂပ်ဝ်တီကေတ်ရဴဝွံမ္ဂး တမ်လောက ကုအဲဍိက်မ္ဂး အဲဍိက်ဂှ် ရန်တၟံစၞောန်ထ္ၜးတဴ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ (ရဴဝွံမ္ဂးအာစာ) တုဲ ကြက်ပဒတဴရ” ရဴဝွံ တၠအဲလေဝ် ကေၚ်ဟီုသ္ဂးကဵု ကုအဲကီုဟာ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ)။
“တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ် မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ်ဝွံလေဝ် အရဟံ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မတီကေတ် (ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုဿီု) အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဝွံလေဝ် သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မဍိုက်ပေၚ်တဴကေုာံ ‘ဝိဇ္ဇာ’ လညာတ်ဉာဏ် ‘စရဏ’ ဒ္ဂေတ်လ္ၚတ် ဝွံလေဝ် ဝိဇ္ဇာစရဏသမ္ပန္န မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မလေပ်သ္ဂးတဴဂလာန် ဒးရးခိုဟ်ဆာဲ ဝွံလေဝ် သုဂတ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မတီတဴ လောကဝွံလေဝ် လောကဝိဒူ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မလေပ်ဝေတ်ဗတောန်တဴ ညးမထေက်ကဵု ဝေတ်ဗတောန် မဒှ်တဴပူဂိုလ် မဟွံမွဲ ကဵုပတောံၜတ်ဝွံလေဝ် အနုတ္တရောပုရိသဒမ္မသာရထိ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မဒှ်တဴအာစာ မၞိဟ် ဒေဝတဴတအ်ဝွံလေဝ် သတ္ထာဒေဝမနုဿာနံ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မကဵုတီကေတ် (ဓရ်သစ္စပန်ဂမၠိုၚ်)ဝွံလေဝ် ဗုဒ္ဓ မ္ဂးယၟုရ၊ ဟိုတ်နူဟိုတ် မၞုံကဵုပိုဉ်တြဴပြကာဝွံလေဝ် ဘဂဝါ မ္ဂးယၟုရ” ရဴဝွံ (တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ်ရ)။ ယွံသုနက္ခတ္တ ရဴသာ်ဝွံ နကဵုဟိုတ်မဂၠိုၚ်ဂၠၚ် တၠအဲ ကေၚ်ဟီုထိုၚ်သးလဝ် ဂုဏ်အဲ ပ္ဍဲကွာန်သၟိၚ်ဝဇ္ဇဳတအ်ရ။
ကကၠဴ
မန်
ကကၠဴ
ဝဲဖလိန်းရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဗဒိုပ်ဇၞော်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဂှ် ၃၆၇၄ တၠရ။
ဝင်ဂၠုင်၊ တကအ်ခၟိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင်
စောဝ်ပရိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ပိ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳဝင်
ဂၠု
နာမ်
ရံၚ်တဴဟွံညာတ်မွဲသာ် ဆဵုတဴသာ်လမ္စံက်သၟး၊ ညံၚ်ဗ္တံလျးဂိတုဟွံမွယ်၊ ညံၚ်လုပ်အာပ္ဍဲထီုဟွံမွယ်ကဵုပၟတ်လျး။
အုဲ
မန်
အုဲ
ဇွိ
မန်
ဇွိ ၊ ကွးဇွိတဲပါဲ ညံၚ်ရဴမှာထေရ်မဂ္ဂလာန်
အဝါဟမၚ်္ဂလ
မန်
အဝါဟမၚ်္ဂလ
ဝိဝါဟမၚ်္ဂလ
နာမ်
ပွမသ္ပမ္ၚဵုထပ်တဲသ္ၚိကောန်ၚာ်ဗြဴ
ကောရက္ခတ္တိယ၊ဝတ္ထု
ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) အဲမစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလ ကမ္မပထ စှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ရဴဝွံဂှ် “ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဂှ် ဟွံစၞောန်ထ္ၜးကဵု ဣဒ္ဓိပါဋိဟာ မပြဲလောန်နူဓရ်ကုသလကမ္မပထစှ်သာ် မဒှ်ဂြပ်မၞိဟ်တအ် ကုအဲဍိက်ရ” ရဴဝွံ တၠအဲ သ္ဂးတဴဏီရ။ ယွံတြုံမလ္ၚုသၟး (နူမဂ်ဖိုလ်) တၠအဲ ဗၞတ်ၜိုတ်လဵု ကလိလောန်လုတ်မှာဒုဟ်ဂှ် သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ်ကေတ်ညိ ရဴဝွံ (သ္ဂးတဴရ )။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:သုတ်ပါထိက
လျးဟံင်မန် (ညးတၠရမ္သာင်)
ကမၠောန် ကေုာံ ကဆံင်
ကမၠောန်ပါဲနူ ကမၠောန်သၟိင်တၠတုဲ ကမၠောန်ဇကုတၞဟ် မပ္တံ ကုဒဳစက်ထဲတိ၊ ကမၠောန်ကၠအ်ရဝ်ဗါ ကေုာံ ပ္တိတ် တၞံရဝ်ဗါတအ်လေဝ် ကၠောန်လဝ်နွံကီုရ။
အနုသုခုမ
ဒွက် နာဲလျးဟံင်မန် မဒယှ်ေလဝ်ဂမၠိုင် (တင်စၟတ် ဒွက်တၞဟ် သှ်ေဒၟံင် နွံမာန်ရ)။
ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နကဵု ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် စပံက်ပ္တိုန် ဘာကွတ်ဂယိုင်လမျီု မပ္တံကဵု ကွတ်ဇၟိင်၊ ကွတ်ပလေဝ်စက်၊ ကွတ်ကမျေဝ်မုက်/သော်။ အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်စှ်ေဘာ ပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာင် ၁၈၊ ၂၀၂၂။
မုဟ်တင်၊ ကျာ်စေတဳ ခရိုင်ဖာသီ
ကျာ်မုဟ်တင် (Mawtinzun Pagoda) (ဗၟာ: မော်တင်စွန်းဘုရား), နကဵုယၟုပေင်ပေင်မ္ဂး မဟာကုဋရံသဳ ကျာ်ဓါတ်သော် မုဟ်တင်) (ဗၟာ: မဟာမကုဋရံသီဆံတော်ရှင် မြတ်မော်တင်စေတီတော်) ဂှ် ဒှ်ကျာ်စေတဳ မနွံပ္ဍဲမုဟ်ၜဳ ဍုင်ငပုတော၊ ခရိုင်ဖာသီ၊ ရးဇမၞော်ဨရာဝတဳ၊ ရးနိဂီုပံင်ကောံဗၟာရ။ ကျာ်ဂှ် နွံပ္ဍဲၜဳမုတ္တမ မ္ၚးသ္ၚောဲသ္ၚောဲ ကုမုဟ်တင်သြင်ၜဳရ။ ပြင်ၜဳမအာကဵုကျာ်ဂှ် ကၠိုဟ်မွဲသၞာံ ဗၠိုက်ဒၟံင်ဍာ်၊ ဆပ္ဍဲအခိင် ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် အခိင်မကၠောန်သဘင်ကျာ်ဟေင် ဂၠံင်ပံက်အာကဵုကျာ်ဂွံရ။ သဘင်ကျာ်မုဟ်တင်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် နူဂိတုဖဝ်ရဂိုန်။ အတိုင်ဝင်ကျာ် မချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ဂှ်မ္ဂး ပ္ဍဲကဵု မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ သၟာဗၞိက်မန်ၜါ ကော ကဵု ဒေအ် တပေါ ကဵု တဗဝ် အခိင်မကလိဂွံနင် ဓါတ်သော်ကျာ် ပ္ဍဲအခိင်မတတ် မုဟ်တင်နာဂရ မဒှ်ဒၞာဲသၟိင်နာ် ဇေယျသေန မပကင်ရင်ဒၟံင်ဂှ် သၟိင်နာ်က္ညဏာ ဓါတ်သော်ၜါတၞုင်တုဲ အာပ္တန်လဝ် ကဵု မုဟ်တင်ဂှ်ရ။ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်ကျာ်ခေတ်တြေံမွဲတုဲ သၟိင်ဍုင်ဗုကာံလေဝ် ကေင်ပလေဝ်လဟဵုပတိုန်လဝ်ကီုရ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
thumb|ဗီုရုပ်-ကျာ်ဇၞော်အ္စာ Dr. ဆေကိန္ဒ (သၞာံ - ၂၀၂၀) ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဒံက်တာ ဆေကိန္ဒ (Dr. CHEKINDA) ဝွံ သၞာံခရေတ် ၁၉၅၈ ဇန်နဝါရဳ ၂၈ တ္ၚဲအၚာ (သၞာံ ၁၃၁၉၊ မာ် ၉ မံက်) ဂှ် မအံက် နာဲအံၚ်သာန် (U Aung Than) မိအံက် မိသုၚ်ဂျဳ (Daw Sein Kyi) တအ်ညးၜါ ၜံၚ်သၠးအလံၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပ္ဍဲရးဇၞော် သေတ်ကိုၚ်၊ ဍုၚ်သေတ်ကိုၚ် အရာပ် သောတပန် လဝ်ရ။
သီ
သီ(သိမ်) တအ်ဂှ် ဟိုတ်နူတုဲဒၟံၚ် နကဵုသဘာဝတုဲ ကော်ခဴစ "ပကတိဂါမသီ" ရ။ ဟိုတ်နူဟွံဂွံပိုၚ်ခြာစၟတ်သမ္တီလဝ် နကဵုကမ္မဝါစာဏီတုဲ စိုပ်ဒတုဲဒၟံၚ်ဗွဲပကတိရ ကော်ခဴစ "အဗဒ္ဓသီ" ရ။
ဆေကိန္ဒ၊ဒံက်တာ၊ကျာ်ဇၞော်အ္စာ
ဒးဒုၚ်ပူဇဴတဆိပ်ကြာသာသနာဂမၠိုၚ်
ဗွဲတၟေၚ် သွက်ကောန်ၚာ် သၟတ်ဗုဒ္ဓဘာသာ အပ္ဍဲဍုၚ် မ္ၚးဍုၚ်တအ်ဂှ် ဟီုတွံဓရ်၊ ထ္ၜးဓရ်၊ ပံက်ကဵု တန်ဗတောန် ယေန်သၞာၚ်ဍိန်ဍောတ်၊ ပရေၚ်ပညာ ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်မၞိဟ် သွက်ညးသၟတ်တအ်ဂှ်ဂှ် ဗွဲမညဳသၟဟ်ကဵု ဒၠောံဗ္တောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ ဟီုတွံ သၟာန်သွဟ်တအ်လေဝ် ရေၚ်တၠုၚ်ကဵုမံၚ်ရ။
သီ
ဗီုလပိုက်သီ
ပ္ဍဲအရာဗှ်ကမ္မဝါစ်ဂှ် အတိုၚ်လၟေၚ်ပိဇကုမွဲတောဲ ဗှ်တဴအိုတ်ရ။ မွဲတောဲဂှ် အဃောဗှ်မ္ဂး သၟေဟ်တအ်ဂှ် လ္ပဗှ်တုဲ ဒတဴမံၚ်ညိ၊ ရဴသာ်ဝွံ ပြံၚ်အာမွဲခံက်တုဲ မွဲခံက် ဗှ်အာစဵုကဵုခံက်တအ်အိုတ်ညိ၊ ထပ်ကဵုထပ် ၜိုတ်ဗှ်မာန် ကေတ်အခိၚ်တုဲ ဗှ်အာညိ။
ဂေသြမေတြဳ
လညာတ်အဓိက ပ္ဍဲ ဂေသြမေတြဳ
သၟဝ်ဏအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးကဵု လညာတ်အဓိက လ္ၚဵု ပ္ဍဲ ကဵုဂေသြမေတြဳ။
ဍံက်ဂမၠိုင် (Points)
ဍံက် ဟီုမ္ဂးဂှ် လတူဗလးမွဲဂှ် ဒၞာဲမဍံက်စၟတ်သမ္တီလဝ်ဂှ် ညးကော်စ ဍံက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ယူကလိဒ်ဂေသြမေတြဳမ္ဂး ဍံက်ဂှ် ဒှ်အရာတမ်မူလရ။ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် ဍံက်ဂှ် ပံက်လဝ် နွံနာနာသာ် အလဵုဇကု ယူကလိဒ်ဂှ် ပံက်လဝ် 'မဒှ်အရာ မဟွံမဲ ကုလစှ်ေ (that which has no part)' တုဲ အလုံမွဲမစကာ အလ်ဂေဗြာ (algebra)။ ပ္ဍဲကဵု ဨရိယာ ဂေသြမေတြဳ မပ္တံကဵု (analytic geometry)၊ (differential geometry)၊ ကေုာံ topology၊ အရာအိုတ်သီုဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ဒဒှ်ရ မဒက်ပ္တန်လဝ် နူကဵု ဍံက်ဂမၠိုင်ရ။ ဆဂး ဂေသြမေတြဳလ္ၚဵုဂှ် ဟွံစ နကဵု ဍံက်လေဝ် နွံကီုရ။
သဏ္ဌာန် ဂေသြမေတြဳဂမၠိုင်
Rhombus: A parallelogram with equal length sides e.g., baseball diamonds, some kites, certain crystals
ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ၊တက္ကသိုလ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ သြဝါဒါစရိယဂမၠိုၚ်
၃. ဘဒ္ဒန္တ ဉာဏိဿရ (သီတဂူဆရာတော်ကြီး – စစ်ကိုင်း)
၇. ဘဒ္ဒန္တ သိရိန္ဒာဘိဝံသ (တိပိဋက ယောဆရာတော်ကြီး – လ္ဂုၚ်)
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ညးကဵုကသပ်ပညာဂမၠိုၚ်
၃. ဒံက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဓမ္မသာမိ (ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် – သေံဇၞော်)
၇. ဘဒ္ဒန္တအဘိဇာတာဘိဝံသ (ကျာ်ဇၞော်တိပိဋက-  မုၚ်ယဲ)
ဂကောံပရေၚ်ပညာ
၆. ဘဒ္ဒန္တ ဇာဂရာလင်္ကာရ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)
ဆက်ဗှ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ Dr. ဆေကိန္ဒ
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ် (၆) "ပၟတ်စံၚ်ပၠေၚ်ဘုံဂမၠိုၚ်"
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၆) " ပၟတ်စံင်ပၠေင်ဘုံဂမၠိုင်"
တအ်ဂှ် မွဲမွဲအသၚ်္ချေယျကပ်မ္ဂး ဂလအ်ဍေံ (၆၄)အန္တရကပ် တုပ်ပ်ညးသ္ကအ်ရ။
အဂ္ဂဒိပ္ပ၊ ကဝိ
ဗပေင်လိက်
အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်ကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲအခိၚ်ၜိုတ် မလောန်ကၠုၚ် သၞာံ ၅၅၀၀ သၞာံ အခိၚ် ဂကူမန်ကဵု ဂကူခမာ စပြးဇးရေၚ်သကအ် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူအခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဂကူမန်တအ် စုက်လုက် ကုဂကူအန္ဒိယတုဲ လွဳစ မအက္ခရ်ညးတအ်တုဲ ဖန်ဗဒှ်ပတိုန် လိက်ဂကူဇကုရ၊၊ ရံၚ်ကဵု ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ်မၞိဟ်တုဲ ဂကူမန် မစချူလိက် ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်အခိၚ်ၜိုတ် အေဒဳ ၃ ဗွဝ်ကၠံမဒှ်မာန်ရ၊၊ (ဆဂး လိက်တၟအ် ၜိုတ်မဂွံဆဵု နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲအေဒဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံ) ဂကူမန် ပ္ဍဲခေတ်ဒွါရဝတဳ (လၟုဟ်ဒၞာဲဍုၚ်သေံထာဲ ကဵု ဍုၚ်လဴ) ကေုာံ ဒၞာဲဍုၚ်ဗၟာ လၟုဟ်ရ၊၊ အရေဝ်မန်တ္ၚဲဏအ် စနူကဵု အေဒဳ (၃) ဗွဝ်ကၠံဏအ် ဟီုဂွံရ၊၊
လိက်မန် ခေတ် (၆) ဗွဝ်ကၠံဂှ် နကဵု ဗီုပြၚ်အက္ခရ် ၜိုန်ရ တၞဟ်ခြာကဵု ခေတ်သဓီု ကဵု ဗုကာံ တၟာဂလိုၚ်ကီုလေဝ် ရံၚ်ကဵု မဝေါဟာရတအ် တုပ်ရေၚ်သကအ်တုဲ စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မွဲခေတ် မကော်စ အရေဝ်မန်တြေံ ဂွံရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အရေဝ်မန် ခေတ်အကြာ (အေဒဳ ၆- ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အရေဝ် မန်တြေံ မစၟတ်သမ္တီကေတ်မာန်ရ၊၊ အရေဝ်မန်လဒေါဝ်ဂှ် စနူ ၜိုတ် (၁၂-၁၅) ဗွဝ်ကၠံ မဒှ်အခိၚ် တၠညးမိစောဗု ဓမာန်ညး သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳတုဲ လိက်ကြဴနူဂှ် (၁၅-၁၉) ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဒှ် မန်တၟိ မြဴသာ်ဝွံ ပါ်ဂွံရ၊၊
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ကဝ်ပၟတ်ပလီုမ္ဂး - ဘုံနရက်၊ ဘုံမၞိဟ်၊ ဘုံသွဝ်၊ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ ဒးလီုလာ်အာရ။
ဗြဲခၞံကဝ်ဝွံ ဂူတဴဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ဗွဲမလအ်လကဵု သၞာံအခါဟွံဒေါံဟွံဇူ ဂူမံင်တုဲ ဍာ်နူကဵုလ္တူဗလးကျာဂှ် ဂၠိုင်တိုန်ဂၠိုင်တိုန် စဵုကဵုဒၞါဲ ဘုံဗြီုပထမဇျှာန်တအ် ဗၠိုက်တၞီအာရ။