cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကထိနမေဒိနဳ ပြကိုဟ်
ဟိုတ်ပြကိုဟ်ဏံဂွံက္တဵုဒှ်တိုန်
ရံၚ်​​ကေတ်ကဵုမတ် လ္ပာ်သာသနာမ္ဂး သွက်ဂွံ အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်ကဵုစိုတ်ဗွဲမ​လောန်ရောင်၊ ကိစ္စအရာ မစပ်ကဵု လလးက္ထိုန်မွဲသာ်ဂှ်ပ္ဍဲပါဠိဝိနယ် မဟာဝဂ် ​တေံလေဝ် နဒဒှ် ကထိနက္ခန္ဓကမွဲကီု၊ ပ္ဍဲပါဠိဝိနယ်ပြဝးတေံ​လေဝ်နဒဒှ်ကထိနဘေဒမွဲကီုကျာ်တြဲတွံထ္ၜးစဳပျးလဝ်ကဵု​ရောင်၊အ္စာအဋ္ဌကထာအ္စာဋဳကာတံ ညးဂမၠိုၚ်ပၠန်​လေဝ်အရာမစပ်ကဵုကိစ္စလလးက္ထိုန်အိုဿီု သွက်ဂွံတီကေတ်မာန်ပံက်ထ္ၜးလဝ်ကဵုပွံက် အဓိပ္ပါယ်မတြးသၠောဲတဴရောၚ်၊​​
ပါဠိအဋ္ဌကထာဋဳကာတံဂှ် ဟိုတ်နူဒှ်ဒၟံၚ် နကဵုမာဂဓဘာသာ(ဘာသာပါဠိ)တုဲ ပူဂဵုဟွံဍိုဟ်ကေက် ဟွံဆိုက်ဗ္ဒက်ကေတ် ပ္ဍဲမာဂဓဘာသာ(ဘာသာပါဠိ)ဂှ် သွက်ဂွံတီကေတ်မာန်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထသက်က်ရ၊ ကိစ္စမစပ်ကဵုအရာလလးက္ထိုန်ဂှ် အလုံခမဳသၚ် ​​
တၞံ
အိက်ၚာက် Algae
thumb|Green algae from Ernst Haeckel's Kunstformen der Natur, 1904.
ကလာပ်ရုပ် တၞံ Plant cells
thumb|Plant cell structure
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကပိုဟ်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကပိုဟ် ပွိုင်ဍုင်ပံင်။
မဟာသမယ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒရိင်
ဘာမဟာသမယ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒရိင် ပွိုင်ဍုင်ပံင်။
တှ်ေ (တၞံ)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
သၞောဝ်လိက်မန်
သၞောတ်မပ မနာမ် သွက်မကြိယာ ရမ္သာင်မွဲ ဗျည်ပထမ (ဝါ) ဗျည်ရမ္သာင်သာဂမၠိုင်
စ (စွံ လ ဂတ) ဥပမာ စွံ (ကြိ)၊ လစွံ၊ စဝ် (ကြိ)၊ လစဝ်(နာမ်)(ဝါကျဥပမာ- လစဝ်ကွဳ ဒဳအာဍုင်လ္ဂုင်။)၊ (စ + ဏ) ဥပမာ စ (ကြိ)၊ စၞ (နာမ်)၊ စံင် (ကြိ)၊ စၞံင်/စဏံင် (နာမ်)၊
သ (သ + ဏ) ဥပမာ သူ (ကြိ) သၞူ (နာမ်) (နသၞူ - န သွက်ဂွံသူသြောအ်)။ သာတ် (ကြိ)၊ သၞာတ် (နာမ်) (မြိပတ် - ခၞာတ်)။
""မကြိယာ ရမ္သာင်မွဲ မဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတအ်ဂှ် ကိုန်ဂစိုတ်ဟွံမဲတုဲ ကေတ်ဗျည်တၞဟ်မွဲ စွံလက္ကရဴ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး စွံဂတ တုဲ ပမနာမ်၊ ဗွဲမဂၠိုင် စုတ် မ ကြဴတုဲ ပနာမ်ဂှ် ဆဵုဂၠိုင်။”"
သကမ္မကြိယာ
ကြိယာ မသ္ဒးကေတ် ကမ်ဟေင် ဝါကျဍိုက်ပေင်ဂှ် ညးကော်စ သကမ္မကြိယာ (Transitive Verb) မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကြိယာမသ္ဒးကေတ်ကမ်။
ဂင်ယျင်၊ ကွာန်
ကျာ်စေတဳလတူဒဵု
ပ္ဍဲလတူဒဵု ကွာန်ဂင်ယျင်တြေံဂှ် နွံစေတဳမွဲ။ စပ်ကဵု ဝင်ကျာ်စေတဳဝွံတုဲ ဂွံဆဵုကေတ် လိက်တၞး နကဵုကျာ်ဇၞော်ဘာဂင်ယျင် မချူလဝ်
အကြေဲ၊ ဂစေံ
ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒတန်
အခိင်ကၠာတေအ်မ္ဂး ဂစေံအကြေဲဝွံ ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယဂှ် ဍေဟ်တအ် နွံကၠုင်လဝ် ဒၞာဲဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒေသတိသၟဝ် (lowlands) မွဲဒမြိပ် ကြုင်ဂင်္ဂါ စှ်ေအာ ဗွဲသၠုင်ကျာ ကြုင်ဂေါဒဝရဳ (Godavari River)၊ ပြင်ၜဳ လပါ်ပလိုတ် တွဵုရးဂူဇရာတ်၊ ဍုင်ပါကာတ်သတာန် ပ္ဍဲခရိုင် တာပက်ကာ ကေုာံ လပါ်ဗၟံက်တှ်ေ တွဵုရးဗေင်္ဂလဳပလိုတ် ကေုာံ တွဵုရးအာသံ ပ္ဍဲတွဵုရးဗိဟာရ်ဂှ် ဟွံဂွံဆက်ဆဵုကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲနိပဝ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသသကုတ်လပါ်ပလိုတ် ကေုာံ လဒေါဝ် ဒၞာဲဒေသတိသၟဝ် ဒၞာဲမဂွံဆဵုဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ပ္ဍဲ ခရိုင်ပုရုပန္ဒေဟိ၊ ကပိလဝှ် ကေုာံ နဝလဗာရသဳတအ်ရ၊၊
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဂျဳ
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဂျဳ ပွိုင်ဍုင်ပံင်။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန်
ဘဝၜိုဟ်သြိုဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ၊ ကွာန်ဝါဂျဳ
ဘာဘဝၜိုဟ်သြိုဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဂျဳ ပွိုင်ဍုင်ပံင်။
ဝါဗ္ရကၠံသွဝ် မုက်ဍောတ်မတ်သဝ်
“မိ ဝိုတ်စမံၚ်ဟာ နူဂဏေံတေံ ကျေဝ်လာဲဘိက်လဝ်”
ရမျာၚ် ဒယှ်ေဒွက် နူကဵု ခဒန်ဟုံဍာ် “ပြယာဲဗှ်ေလီစၞာဲ ဝါသနာဗှ်ေ ဠာန်ဂံၚ် မေတ္တာက္တၚ်ပ္ဍုၚ် လ္ပမံၚ် ဗဒါဲအဲရ ဒၞာဲဒးစိုတ်အာညိအာ အဲကဵုဗှ်ေတှ်ေ သာဲသာဲ အဵု -- အဵု” နာဲထဝ် သၟာန်တိုန် မိယေန်ကျေဝ်
“ဟှ်ေ ကမၠောန်ဇကု နွံပ္ဍဲဝါကၠအ်တှ်ေ  ဒအားဒၞာဲဂှ်ရ၊ နွံဍုၚ်ဂျပေါန်တှ်ေ ဒးအာဂျပေါန်ရ”
“ဒးဝါကၠံညးတှ်ေ ဒုၚ်ဟွံမာန်တွဵု၊ ဒေါအ်ရ ဒေါအ်ရ အရေဝ်လ္ပဂၠိုၚ်ရ၊ ဂုဏ်နူကောန်ညးတၞဟ် ဇကုကဵုဇကု အရေဝ်ဒးဂၠိုၚ် ညးသ္ကံ”
“ကျေဝ်လာဲ” ပတိတ်နၚ် ဂေတ်တာ တိၚ်တိုန်မဒွက် “Happy birthday to you” ရဲလ္ရဵုတက်ဗီု၊ ရဲညးလ္ရဵု ဗလးမံၚ် Live အိုတ်ရ။ ဒယှ်ေဒွက် ပလိုက်ပၞာၚ်တုဲ ဖျန်ဗ္စကွာၚ် ညးမွဲတုဲ ညးမွဲရ။ မွဲအယုက်အဲ မွဲလှ်ေလေဝ် ဟွံကေၚ်ကၠောန်မွဲလှ်ေ တ္ရဲကတဵု ဒှ်မၞိဟ်ဗီုဗီုဏံ။ “ၜံၚ်လဝ်ၝတုဲ ပိုယ်စဝ်ကပေါဝ် သြန်အိုတ်လဝ်တၟာဟလိုၚ် ဟွံဒ:ကၠောန်ရ တ္ရဲကတဵုဒှ်မၞိဟ်” အရေဝ်အပါပိုယ် ကလေၚ်ကူဂွံပၠန်။
ပိုယ်ညးၜါ ဒ္ဂေတ်နူဍောတ်တ်ရ၊ သက်ဒးဟီုနွံတှ်ေ ဟီုဟွံဒးညှာစိုတ်ညးသ္ကံရ။ ဆ္ဂးကာလဒးဒုၚ်ဟီု လဒေါဝ်ဝိုၚ် ဗီုဏံ ဂွကွေံကွေံရ။ ၜိုန်ရ မိက်ဂွံကတဵု စဴအာထဝါဲဂှ်ကီုလေဝ် ဒးကျောဝ် ပရေၚ်မၞိဟ်တုဲ ဒးတၚက်အာ ဗြီုဗြီုကီုရ။ စဴနူသ္ရိ “ကျေဝ်လာဲ” တံတုဲ ပုစ္ဆာသၟာန် သှ်ေဗာန်မံၚ်ဂၠံၚ်သြိုဟ် စိုတ်ဟွံမိက်ကဵု သွက်ညးသၟာဗ္ရတံရ၊ သွက်ညးတၞဟ် ဂွံစပုၚ် ဒုၚ်စေက် ကာယ ဂစာန်ကၠောန်မံၚ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲမတ်ညးတၞဟ်ဂှ် ညးမွဲဟွံထေၚ်ညးတၠဂုဏ်ရ၊ သီုညးတၞဟ် အထေၚ်သောဲဏီ။
“ဆဂှ်သၟးဟွံကပုဟ်ကောန်ဗၠာဲ အခိၚ်ကၠာတေံဂှ် သြောံပိုယ်ဟွံဒး စၟ ပုဟ်၊ နာမွဲၜါသၞာံဏံ ဇၟာပ်မၞိဟ် ဒးရပ်ဂဥုဲ ဂစိုတ်စၟး စရိတ်အိုတ်ပဵုတိုန်မွဲသာ်ပၠန်ရ၊ စၟ (ပိုဖလန်း) ဍေံလုပ်စ ပ္ဍဲကောန်ပေါဝ်သြောံတုဲ ဂစုတ် ဂဥုဲလေဝ်ဟွံဂွံ ဒးစၟ ဗီုဂှ်တှ်ေ အတိုၚ်မွဲခံက်ဂှ် သြောံမွဲမလေဝ်ဟွံဂွံရ၊ ဒုၚ်လဝ် ဒဒိုက်သွက်မွဲသၞာံဂှ် အိုတ်အာဒၞာဲဏံရ”
“အခိၚ်ကၠာတေံဂှ် ဌာန တဵုလွဳတံ ပတိတ်ကဵုဝါဲ၊ ကဵုမ တံနွံမံၚ်ကီုရ၊ စလာပ်သ္ကာဂၠိုၚ်တုဲ သၞောဝ်တ်တံခိုဟ်မံၚ်ကီုလေဝ် လီုလာ်အာရ၊ အခိၚ်လၟုဟ်ဂှ် “ဝန်ဇၞော်တဵုလွဳ” (စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး)တံ မံၚ်ထောံ ညံၚ်ကဵု ဟွံဆေၚ်ကဵု ရဲသၟာဗ္ရတံရ။ ရဲသၟာဗ္ရတံဂှ် ကၠောန်မံၚ်ဗ္ရသၞောတ်တြေံဖိုလ်ရ လ္စုဲမံၚ်၊ တီမံၚ် ဝါဲ (ပုလဲ)ရ ကြာတ်ဖျေံဏာတှ်ေ သြောံခိုဟ်တိုန် လ္စံက်တိုန် မွဲလစုတ်ဓဝ်ရ။ ဒးသုၚ်စောဲဝါဲ ဗီုသၞောတ်စှ်ေစှ်ေလေဝ် ဟွံတီပုဟ်။ စုတ် ဝါဲ (ပုလဲ) ဂၠိုၚ်ခ္ဍၚ်တိလီု ခ္ဍၚ်၊ ယးသၞာံ ဒးကြာတ် ဂၠိုၚ်တိုန် ခ္ဍၚ်ဒှ်မံၚ်ဗီုဏံရ။”
“သဘာဝဂှ် ညးတၞဟ်စိုတ်ဟွံလုပ်စပုဟ်၊ ဂွံပြဟ်ညာတ်ပ္ဍဲမတ်ပြဟ်ဂှ်ရ ညးတၞဟ်စိုတ်လုပ်စ ကောန်ဗၠာဲ”
သွက်ဂွံထ္ၜးသက်သဳ မန်ပိုယ် ကၠောန်ဝါဗ္ရဂးတုဲ ခၞံဗဒှ်လဝ်ဂၠိုၚ်မန်ပိုယ်ရ။ ပေၚ်ကၠုၚ်(၇၀)သၞာံယျ အခိၚ်တ္ရဲဏံ သၟာန်ရဲကၠောန်ဗ္ရမ္ဂး စိုတ်အိုတ်ကၠုၚ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံဂွံဆဵုကေတ်ရ။ ညးထံက်ပၚ် ထ္ၜးလ္ဘာ်ဟၟဲ၊ နဲကဲပညာ ဟွံဂွံ၊ ကၠောန်ဟွံဒှ်ပိုန်ဒြပ်တုဲ ထောံကၠုၚ်ဗ္ရ သိုက်က်တုဲ ညးလ္ရဵု ခံက်ဝါတံ ဗဝ်တိ ကၠောန်ဂအာၚ်သ္ရိ သွံစမ္ဂးပြဲဂၠိုၚ်နူကဵု ကၠောန်ဗ္ရ ချပ်ကၠုၚ် ဗီုဏံ ဂွံဆဵုမံၚ်လေဝ်နွံ။ ဒေသမန်ပိုယ်လၟုဟ် ပါဲနူစၟသြောံ၊ အခိၚ်ဍာ်ဇၞော်ကၠုၚ်မ္ဂး ကၞု အရံၚ်သာ်ဗ္ကေတ် စသြောံလေဝ် ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံလံဏီရ။ အန္တရာယ်မွဲသာ်ပၠန်ဂှ် ဇြုံဗုဲ ပ္ဍဲဝါ လေဝ် နွံကၠုၚ်ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။ ညးဇၞော်လ္ရဵုတံဟီု ဒှ်ဟိုတ်။ ညးလ္ရဵုပၠန်ဂှ် ဂြိုပ် ဟွံမွဲတုဲ ဟဳစှ်ေကၠုၚ်တုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဝါ ဟီုမံၚ်နာနာရ။ ဟိုတ်ဍေံချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ဂှ် ညးမွဲလေဝ် လဴဟွံမာန်ရ။ အခိၚ်ပြဲလေဝ် ဂူဟွံမှာန်တုဲ သြောံဒးဗြဲ ဒးပကောံရာန်လဝ်ယာတ် ပါတ်တူလေဝ်နွံ အခိၚ်ပၠိုန်သြောံ ဗြဲဂူမ္ဂးဂွံဂြေပ်ဂးတုဲ ဒးဖအိုတ်လဝ် သီုကဵု ကိုဋ်ပၠန်ရ။
“ရဲကၠောန်ဗ္ရဒှ် သေဌဳမာန်ဟာ အပါ?” “သုတ” ဟွံဂွံဇြဟတ်စိုတ်ကဵု ရဲသၟာဘဝတုဲ သၟာန်တိုန်သာဏံ
“ဝါဂှ် ယဝ်ရဒးအာ စၟ သြောံတှ်ေ”
ကောံဓရီု ကဳဘုဒ်မန်တိုၚ်ခဳ
ကမ္မတဳယူနဳခတ်မန်(ယာယဳ) နူကဵု​ကောံဓရီုဏအ် သီုချပ်သဳကၠဳ ပံက်ဏာ "ကမ္မတဳယူနဳခတ်မန်(ယာယဳ)" မွဲ နကဵု သရၚ်ယၟုမၞိဟ်ဗွဲသၟဝ်တေံရ။
၆။ နာဲတုၚ်ဇြဝ် (စၞး MCF)
၁၀။ နာဲပါရမဳ (ညးဗိုၚ်ချဳဒရာၚ်နကဵုပူဂဵု)
မန်အသောကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဥတ္တမာစာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၃၊ ဝှ် ၆၃။
Auld Lang Syne
ဝင်
"Should Old Acquaintance be forgot, and never thought upon; The flames of Love extinguished, and fully past and gone: Is thy sweet Heart now grown so cold, that loving Breast of thine; That thou canst never once reflect On old long syne.
Chorus:
ဒဂုင်၊ ကျာ်စေတဳ ဍုင်လ္ဂုင်
ပၞာန်ကဵု ကျာ်ဒဂုၚ်
ပဍဲသၞာံ ၁၆၀၈ ဂှ် ကောန်ဂကူပဝ်တူဂဳ မၞုံယၟု ဖဳလေတ် ဒဳ ဘရေတ်တို အဳ ဏဳကဝ်တေ (ဗၟာတံကော် ၚဇေန်ကာ) ဂှ် တိုန်ကျာ်ဒဂုၚ်တုဲ ပလှ်ကေတ်ဏာ ခၞေၚ် သၟိုၚ်ဓမ္မစေတီကဵုလဝ်ဒါန် နူသၞာံ ၁၄၈၅ တေံ မဒှ်ရ။ ခၞေၚ်ဂှ် မနွံအယိုၚ် ၃၀၀ တာန် မဒှ်တုဲ ယဝ်ရဒှ်ဍာံမဂး ပဍဲဂၠးကဝ်ဏံ မဒှ်ဇၞော်အိုတ်ရ။ ဒဳ ဘရေတ်တို ဂှ် သွက်ဂွံဍုန်ပၠာဲထောံခၞေၚ်ဂှ် တုဲ ဂွံသ္ပဗလံက်လွဟ်ဂှ် ပလှ်ကေတ်ဖျေံဏာ ခၞေၚ်၊ ပ္တိန်လ္တူဂၠုၚ် ကေတ်ဖတိတ်ဏာအတိုၚ် ၜဳဗဂေါဝ်ဂှ် ဂၠုၚ်ဗၠိုက် အာ သီုခၞေၚ် ဗိၠုက်စှေ်အာ ဂးရ။ စဵုလၟုဟ် ခၞေၚ်ဂှ် နွံမံၚ် ဒှာဲ ၜဳဒဂုၚ်ကဵု ၜဳဗဂေါဝ် ပံၚ်ကောံဂှ်တုဲ ကလေၚ်ဂၠာဲဟွံဆဵု ဟဂှ်ရ။
ကျာ်ထပှ်၊ လိက်တၟအ်
ကလေင်ပ္တန်
ကြဴဝေါအ် နူစၞာမ် တိလပိုန်ကျာက်တြယ် မပ{7}ပရိ[နိဗ္ဗာ]န်ဂဟ်၊ ၜါလ္ငိမ်စဟ်ပိစၞာမ်၊ ကုလိလွော{8}န်အာတုယ်ဟေင်၊ ဂၞကျာက်မွဲ မပြယ် မဟိမု ၐြီတြိ{9}ဘုဝနာဒိတျ ပြဝရ ဓမၟႝဇေတြလောကျနာထ ပြဝရ{10}မဟာဓမၟရာဓိရာဇဒေဝီ၊ မဍောက်ပေင်တဴ ကွော{11}မ်ကု ဂုန်မပတံ ကုဒါန သီလ သမာဓိ ပညာ၊ ကွော{12}မ် ကုကွန်တြုဟ်မွဲ မပြေယ်၊ မဟိမု ရာမာဓိပတိ ၐြိပရမ မ{13}[ဟာ]ဓမၟႝရာဇာဓိရာဇာ၊ မပ္ကာင်ရာင်တဴ ကြမိန် ဍုင်ဟံသာ{14}ဝတီ ပဗွယ်ဓောရ်၊ မမင်မွဲတဴ ဓရ်သၟိင်စဟ်ပြကာဂဟ် {15}အိုတ် စေတီဒပဟ် မလီုလာက်အာဝေါအ်၊ ဗွဲမန္ဗိုန်က္ညန်{16}သန်ဟေင် ကိုဝ်ဒက်ပၠန်တုယ်၊ အတိုင်ဓာတ်တ[ရေမ်] {17}မနွောမ်လေရ် ဟဂေါအ် ကိုဝ်ပလိုမ်ပလာက် စုတ်လရ်{18}ကိုဝ်၊ ဓာတ်တမိလေရ် ဗွဲမဂၠိုင် စုတ်လရ် ကွောမ်တုယ်၊ {B}{1}ပ္ဍဲစေတီမွဲမွဲဂဟ်၊ ပဋိမာရုပ်ကျာက် မတၟုဲတဴ {2}နသၠာက်လေရ်ပန်ပန် စုတ်လရ်ပန်ဒိုဟ်တုဲ၊ နဒြပ် ရ{3}တ် ဒပဟ်ပြကာဂဟ် ပပုဇဴဓာတ်တုယ်၊ ပ္ဍဲကာ သက{4}ရာဇ် ၈၃၁ ကိတုမာက် မွဲဗြမောက်၊ တ္ငယ်ဗုဒ္ဓဝါ၊ န{5}န္ဒာတိတ္ထီ၊ ၐြာဝဏနက္သတ်၊ ဝုဒ္ဓိယောဂ၊ ဒးလက်{6}ဗြိုသ်ဟေင်၊ ဟိုန်စေတီဒပဟ်ဝေါအ်၊ မကိုဝ်ထာ{7}ပနာပၠန်တုယ်၊
ဂကောံဒက်ပ္တန်သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမည် (ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ)
စရင်သြန် သၞာံ ၂၀၂၀-၂၀၂၁
စရင်သြန် သီုဖအိုတ် နူကဵု သွာင် အပ္ဍဲဍုင်မန် ကဵု မ္ၚးဍုင်ဂမၠိုင် နူစ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၂ ဂိတုခ္ဍဲသဳ စဵုကဵု ၁၃၈၃ ဂိတုဇှ်ေ ၁၄ မမံက်။
သကိုပ်ဍုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာသကိုပ်ဍုင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ဇၞူဓရ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာဇၞူဓရ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ကွာန်တၟအ်ဂအုမ်
ဝၚ်ကွာန်တၟအ်ဂအုမ်
ညးစပ္တန်ကွာန် ၇−၈ တၠတအ်ဂှ်
ဝၚ်ကွာန်တၟအ်ဂအုမ်ဝွံ ပ္ဍဲမဟာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၀ သၞာံ ဂိတုပုဟ် (၁၁) မံက် တ္ၚဲအၚာ အခိၚ်ဗ္တံ (၉) နာဍဳ (၅၂) မိနေတ်ဂှ် ချူကှ်ေအာစိုပ်ဒတုဲအာရ။
ရောဘာတ်ဘရုစ်
ဨကရာဇ်သကတ်လာန် ရောဘာတ်ဘရုစ်(Robert Bruce) ပ္ဍဲ (၁၂၇၄-၁၃၂၉) သၞာံတေံ စၟဖိုၚ်ဇာကဵုကၠုၚ်ခန်လ္ၚတ်ကဵုညးတေံရ၊ ရောဘာတ်ဘရုစ် ဂှ်လုကဴမွဲအာယုက်ညးတေံ ကၟိုန်ဍုၚ်သ္ကအ်တလာန်ဂှ် သၟဝ်ပရေၚ်အၚ်္ဂလိက်တအ်အုပ်ဓုပ် ညံၚ်ဂွံတိတ်ဗၠးဂှ် ဒှ်ညးမပၠန်ဂတးကဵု အၚ်္ဂလိက်တံရ။
ဂြိုပ်ဍုင်သြေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာဂြိုပ်ဍုင်သြေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ပြၚ်ဗ္တဳယၚ်ရေဝ် (ကွာန်ယၚ်ရေဝ်)ဝွံ နွံပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ တွဵုရးဍုၚ်မန် လၟုဟ်ကော်(ပွိုၚ်ဍုၚ်ခေါဇာ)
မန်အံင်ဇၞး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တမဟိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၀။
စောဝ်က၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခေမာဓိပတိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ဍာ်
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ ဒှ်ဒေသဒၞာဲ ၜဳ၊ ကြုင် စောဝ်မဂၠိုင်တုဲ ကြုင် စောဝ်တအ်ဂှ် ဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူဗမံက် စှ်ေအာ လပါ်ပလိုတ်အိုတ်ရ။ ၜဳမၞိဟ်မတီဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်ၜဳရေဝ် မဒှ်ၜဳ မဇွောဝ်စှ်ေဒၟံင် နူ ဒဵုဗျု မစှ်ေအာကဵု ၜဳဇၞော်ကပ္ပလဳ မတတ်အာ ဗဒါဲဍုင်ရေဝ်ရ။ ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဂှ် နွံကဵု ရိုဟ်ကၞက် ဍာ်ပတေက်ဂမၠိုင်တုဲ ဍာ်ပတေက်တအ်ဂှ် နဒဒှ် ဍာ်တဵုလွဳ ကေုာံ ဍုင်သွုင်ဂှ် စကာဒၟံင်ရ။ ၜဳရေဝ်ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ကညင်မ္ဂး နွံဆၜိုတ် ၁၈ ပေဓဝ်ရတုဲ ဂၠုင်စက်ဂမၠိုင်အာကၠုင်ရ။
ရာသဳဥတု
ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ ဒှ်ဒေသဂမ္တဴတုဲ ဓါတ်ဂမ္တဴ သၠုင်အိုတ် စဵုကဵု ၄၁.၀C° နွံတုဲ သဝ်အိုတ်ဂှ် နွံ ၁၄.၇C° ရ။ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်ဝွံ အခိင်ကသီု ဒှ်ဒၞာဲ ဗြဲမဂူဂၠိုင်တုဲ ပွိုင်မွဲသၞာံ တ္ၚဲဗြဲမဂူ နွံအကြာ ၁၁၈ - ၁၆၀ တ္ၚဲတုဲ ဘဲဒဏ် ဗၠိုတ်ဍာ်ဂှ် မကလေပ် ကတဵုဒှ်စလေပ်ရ။ တုဲပၠန် လဗိုတ်ကျာလေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈-၂၀၁၉ ဂှ် ဘဲလဗိုတ်ကျာ ကတဵုဒှ် ၜါအလန်တုဲ သ္ၚိလီုလာ် ၆၃၂၊ ဒးဆောမ်လေင် ၚုဟ်ကာလ ၅၃.၉၉ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။ ဘဲဍာ်ဂှ် သ္ၚိလီု ၆၀၃ မ၊ ဆောမ်လေင်ဒြပ် ၚုဟ်ကာလ ၁၅၄၆.၂၀ ပြကောဋိကိုဋ်ရ။
စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်
စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ဒှ်ကွတ်မလ္ၚတ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာစိတ္တဗေဒ၊ မဒှ်အရာမလ္ၚတ် ဗီုစိတ္တဇ (အရာမကတဵုဒှ် အပ္ဍဲစိုတ်) အပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲ မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလၟေင်ဘဝပူဂိုလ်ဂှ်ရ။ ကွတ်ဝွံဂှ် ဒှ်အရာမလ္ၚတ် အလုံမွဲဒမြေပ် ဘဝကောန်မၞိဟ်တအ် နူသမၠးဂၠမ်ဂဝ် စဵုကဵု ကၞောတ်အာယုက်ရ။ ဆဂး ကွတ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုင် စွံအာရီု ပ္ဍဲကောန်င္ၚာ် ကဵု သၟာဲလေင်ဂၠိုင်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် လဆောဝ် ကော်စ စိတ္တဇကောန်င္ၚာ် လေဝ် နွံကီုရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်ဝွံ ဟွံဒှ် ကွတ်နဲကဲ ဗီုလဵု မဂွံဖန် ညံင်ဘဝပူဂိုလ် မဂွံဇၞော်မောဝ်တုဲ ဒှ်ကွတ် မလ္ၚတ် ညံင်ဂွံကၠိုဟ် ပရေင်ပွဳပွူ မပ္တံကဵု ညးမလွဳလွတ်ကောန်င္ၚာ် ဗီုကဵု မိမ၊ ၝာဲဂမာ၊ စံင်အစာတအ် ကိစ္စဇၞော် ပ္ဍဲဘဝကောန်င္ၚာ်၊ သၟတ်မွဲတုဲ အရာတအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သဇိုင်ရိုဟ်ကၞက် ဘဝမၞိဟ်မွဲမာန်ရ။
အဓိပ္ပါယ် ဇမၞော်မၟောဝ်
လ္ၚတ် ဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ဒှ်အရာမလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ ဇမၞော်မၟောဝ် ကတဵုဒှ် အတိုင်လၟေင်င်တုဲ ဆက်အာဒၟံင်တုဲ ဂွံလၜက်ဒုင်တီကေတ် ဗွဲမချိုတ်ဂှ် ဟွံလောဲသွာရ။ ဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် နကဵုဂၠံင်နာနာသာ် ပ္ဍဲကဵု အခိင်ကာလတုပ်ပ်ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်တိုန် ဂၠံင်လပါ်ၜါပိဒိုဟ်မာန်ကီုရ။ အလဵုပိုယ်ဂွံဆဵု၊ ဒၞာဲလဵု ပိုယ်ဂွံဗက်ဂၠာဲလ္ၚတ် ဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ဂွံတီကၠိုဟ်ကေတ် ဟွံလောဲသွာရ။ လၟေင်ဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ်လေဝ် ဂွံစွံအာရီုဗက်ဂၠာဲ ဟွံလောဲသွာကီုရ။ ဆဂး နကဵု စိတ္တဇဇမၞော်မၟောဝ်ဂှ် ပကဵု ညံင်ပိုယ်ဂွံတီကၠိုဟ်ကေတ် ဗီုလဵု ဇမၞော်မၟောဝ် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲမၞိဟ်တအ်မာန်ရ။
သောဘိတာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၇၊ ဝှ် ၂၃။
မုဟ်ဍုင်၊ ပွိုင်ဍုင်
တိ
တိဍာ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နူဗမံက် သဝ်စှ်ေသိုက်က် လပါ်ပလိုတ်တုဲ ကွာန်ဂမၠိုင်ဂှ် နွံပ္ဍဲဒၞာဲဗလးအိုတ်ရ။ ဗလးတိ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်ဂှ် နွံသမၠုင်နူ ဗလးၜဳ ဗွဲသၟဟ် ၃၁ ပေ၊ တုဲ ဒၞာဲသၠုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ်က္ဍဟ်ဒဵု ကျာ်တၟအ် မနွံဗမံက် ဍုင်ကၟာဝက် သမၠုင်နွံ ၁၈၇၅ ပေ ရ။ ဒၞာဲမၞိဟ်မံင် သၠုင်အိုတ်ဂှ် နွံပ္ဍဲမုဟ်ဍုင် အရာပ်(၄) တုဲ ဒၞာဲသဝ်အိုတ်ဂှ် ဒှ်ကွာန်ကြုင်ကင် (ကင်းချောင်း) မဒှ်ရကွာန် မကြပ်ကဵု ၜဳဇၞော်ရ။
ပရေင်ပလံင်ဗစိုပ်
တရဴကျာ၊ တရဴဍာ် ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် ဟွံမဲ၊ တုဲ တရဴတိုက် နွံဂၠံင်ကွဳပၟတ် မဒြေပ်ဒၟံင် မတ်မလီု-ရေဝ်။ ကွဳစက်ဂမၠိုင် မဒြေပ်အာ မုဟ်ဍုင်-မတ်မလီု၊ မတ်မလီု-ဇြပ်ဗု၊ မုဟ်ဍုင်-လှာဒကှ်တအ် နွံရ။
ဓမ္မကရုဏာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေသရမောဠိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၀၊ ဝှ် ၃၀။
ဂလာန်ပယျးဒိုဟ်ကျာ်
ရာဇဝင်
ပ္ဍဲကာလဍာ်မတိုန်ပေၚ် လယိုဟ်ဍာ်မသၟေဟ်ဒၟံၚ် ၁၃ ဖိဟ်ဂှ်က္ၜၚ်ဇၞော်မွဲဍေံဇက်ကၠုၚ် နူဍုၚ်ဝိဒျာနာဂရာံ ဍေံတံကၠုၚ်သ္ပဗၞိက် ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံတုဲ ပ္ဍဲကာလဍေံတံမဇက်ကရလေၚ်စဴဂှ် ကြိုက်သၟိက်ကဵုဒှ် ဍာ်မစှေ်ဇတ်အိုတ်ဍေံတံဇက်ကၠုၚ်စိုပ် ဒေါဝ်သ္ဍဲမှာသၟိတ်ဂှ်တုဲ နူဇမ္ၚောဲတံထောံမတ် ညာတ်ကေတ်ၜိုပ်ထဝ်ၜါ ဍေံတံသ္ပတဴအသဝ်မဇၞော်ရ။ တၟေၚ်အသဝ် ၜိုပ်ထဝ်ၜါဝွံတုန် ၜိုပ်ထဝ်ၜါဝွံ မသ္ပတဴအသဝ်တၟေၚ်တၞဟ်နၜိုပ်ဂမၠိုၚ် ဇၞော်ၜိုပ်ထဝ်ၜါ ၝောံကဵုကၟက်ဝွံလေဝ် ဗၞတ်တၟာဟဝ်ကၠိုၚ်ဗၠာဲဟေၚ်မဇၞော်ရ။ တသာ်ဇကုဍေံပၠန်လေဝ် ညံၚ်ရဴထဝ်ဂး ညးမဂြောပ်လဝ်ကီုနဲဍေံညံၚ်ရဴၝောံကိုဋ်မၞိက် ညးမဖ္ဍုန်လဝ်ကီု၊ ဍုတ်ဗ္တဍေံ ညံၚ်ရဴညးမသံက်ဗ္ဒဝ်ဇၞော်လ္တာ်ဇၞောဝ်အလံာကီု၊ ၜိုပ်ထဝ်ဝွံ ဍေံမပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲက္ဍိုပ်တၟံမွဲဗွဲဒိုဟ်ဗာယပ်မၞုံတဴကဵုလစမွဲ မတရိုပ်သကိုပ်တဴ နူကဵုဒကှ်မသုန်သာ် သွာၜါသာ် မၞံုယၟုသရဝတဳဂြဟရိဂှ် ဍေံမသ္ပဒတဴဒၟံၚ်ဟေၚ်။ ပ္ဍဲၜိုပ်ထဝ်ၜါဂှ်တုန်မၞိက်ရတ်မွဲ ဍေံမ္ၚိတ်လဝ်၊ ယြဴဌာန်လဵုမွဲဟွံဟီု၊ ဌာန်ဂှ်ဍေံမဂၚေၚ်အာဍုန်ဒၟံၚ်မ္ဂးဌာန်ဂှ် မိပ်ဇြိပ်ရာၚ်ဆာဲရောၚ်။
မြင်ကပါ၊ ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇမၞော်
ပါန်တၟအ်
ဂိုဟ်ခလိုင် ပ္ဍဲဗဒင်ကျာ် ဗွဲအပ္ဍဲဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ ရုပ်ကျာ်တၟအ်ဗတဳ (၃၇) ဇကု၊၊ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲလပါ်မ္ၚး ပ္ဍဲ (ကွမ်းထောင်)ဂှ်လေဝ် နွံကဵု ဂိုဟ်ခလိုင်ကီုတုဲ ပ္ဍဲဂိုဟ်ခလိုင်တအ်ဂှ် မွဲအခိင်တေအ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်တၟအ် ဖအိုတ် မဒှ်မာန်ရ၊၊  ပါဲနူ ပဋိမာရုပ်ကျာ်တုဲ ရုပ်ဒေဝတဴ၊ ရုပ်ဗောဓိသတ် မပုတ်လဝ် နကဵုတၟအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊ ဗတင်ဂိုဟ်ကျာ်သီုဖအိုတ်ဂှ် မစဵုလဝ် နကဵုဂဇာတၟအ်ဖအိုတ်ရ၊၊
ဇာတ် ၅၅၀
(၁) အပန္နကဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗနိက်၊၊
(၂၁) ကုရုင်္ဂမိဂဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် တ္ၜိုင်၊၊
(၂၆) (မဟိလာမုခဇာတ် ဗောဓိ)သတ် ဒသ် အမာတ်၊၊
ဆက်ဗှ်အာ ပ္ဍဲဗဒင် လပါ်ပလိုတ်
(၃၆) သကုဏ …. ….  …. [ဗော] …. …..  …..
(၄၃) ဗေလု[က]ဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၄၉) နက္ခတ္တဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ….. …..  ၊၊
ဆက်ဗှ်အာ ဗဒင်သၟဝ်ကျာ
(၅၉) ဘေရီဝါဒဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ကောန်ညးမတိ(က်)ဖံ၊၊
(၇၆) …. ….  ….  …. …..  …..
ဗဒင်လပါ်ဗၟံက် ပ္ဍဲပါင်တြင် လပါ်သၠုင်ကျာ ပၞောန်မရနုက်ကဵု ပန်
(၉၆) တေလပတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကောန်သၟိင်၊၊
(၁၁၄) (မိတ)စိန္တိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် က၊၊
ဆက်ဗှ် ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်
(၁၂၁) ဂုသိနာလိဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာ[ဝ်ဂု]သ်၊၊
(၁၂၄) အမ္ဗဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
(၁၂၈) ဗိလာရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကၞိ၊၊
ဆက်ဗှ်အာ ဗဒင်လပါ်သၟဝ်ကျာ
(စၞးတၟောင်ဂှ် တၟောအ် ဒှ်မာန်)
(၁၃၉) ဥဘတောဘတ္ထဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(က္လိင် - ကၠဵုကၠိင် / တောခွေး)
(၁၄၇) (ပုပ္ဖရတ္တဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အာကာသ်ဒေဝတာဝ်
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်ဗၟံက်
(၁၅၄) (ဥရဂ)ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒ် ရိသိ၊၊
(၁၅၇) (ဂုဏဇာတ်၊၊) ဗောဓိသ(တ် ဒသ် ဇာ)[ဒိသိင်]
(၁၆၃) သုသီမဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် …. …. ပရောဟိတ်
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်သၠုင်ကျာ
(၁၈၃) ဝါလောဒကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အစာရ်စိင်
ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်
(၂၀၃) [ခ]န္ဓကဝတ္တုကဇာတ်၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
ဗဒင်သၟဝ်ကျာ
(၂၁၇) သိ[က္ခု]ဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်ဆု၊၊
(၂၂၂) စူနန္ဒီဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကၞုယ်၊၊
(၂၂၄) ကုံမ္ဘိလ္လဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်ကၞုယ်၊၊
(၂၃၃) ဝိကန္န(ကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ်….
ဆက်ဗှ်အာ ဗဒင်လပါ်ဗၟံက်
(၂၄၉) သာလကဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ညးသုံဂေး၊၊
ဗဒင် လပါ်သၠုင်ကျာ
(၂၅၉) (တိ)ရီတိဝစ္ဆဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒ် ရိ[သိ] …. ….
(၂၇၅) ရုစိရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဖရာပ်၊၊
ဗဒင် လပါ်ပလိုတ်၊၊
(၂၇၈) မဟိသဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပြေ(င်)
(ဇ္လောဝ်ကၟက် - ဂၠဴကၟက်)
(၂၉၀) သိလဝီမင်္သဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ပရောဟိတ်၊၊
(၂၉၆) သမုဒ္ဍဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်လွီရ်၊၊
(၃၀၂) မဟာအဿာရူဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် သၟိင်၊၊
(၃၁၂) ကဿ[ပမန္ဒိ]ယဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ရိသိ၊၊
ဗဒင်လပါ်ဗမံက်
(၃၂၀) သုစဇ္ဇဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် အ[မာ]တ်၊၊
ဗဒင် လပါ်သၠုင်ကျာ
(၃၄၄) အမ္ဗဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်၊၊
ဆက်ဗှ် ဗဒင်လပါ်ပလိုတ်
(၃၆၈) တစ္ဆသာရဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ကောန်ညးသုံဂေး၊၊
(၃၆၉) မိတ္တဝိန္ဒဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဒေဝတာဝ်၊၊
(၃၇၄) စုလ္လဝနုဂ္ဂဟဇာတ်၊၊ ဗောဓိသတ် ဒသ် ဣန်၊၊
(ကိည္စေမ် - ဂစေမ်)
နိဿဲ
ကျော်ငြိမ်း (ဦး) ပုဂံမြို့ဟောင်း မြင်းကပါဂူပြောက်ကြီးဘုရား၊ ၁၉၉၂၊
လဒေါဝ်သာသာနာ ၂၅၀၀၊ကျာ်
thumb|none|ကျာ်ဗုဒ္ဓ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ ဝၚ်ကျာ်လဒေါဝ်သာသနာ ၂၅၀၀ (ဗွဲခမၞောန်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဍုင်ဗၟာ ကဏ္ဍ:ကျာ်စေတဳပ္ဍဲတွဵုရးဍုၚ်မန်ဂမၠိုၚ်
သဓီု၊ ပွိုင်ဍုင်
ဝင်
ဍုင်သဓီုဝွံ ဒှ်ဒၞာဲဍုင်မန်တြေံ ယၟုမြဟ်တမ္ညဝ်ဒၟံင် နကဵု "သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ" တုဲ ဒှ်ဒတန်သာသနာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မဇၞော်မောဝ်တုဲ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ နူကဵု ဍုင်သဓီုဂှ် ပြးဇးအာ ဒေသတၞဟ် ဗီုကဵု ဍုင်ဗုကာံတအ်ရ။ နူခေတ်ဒုတိယသုဝဏ္ဏဘူမိ (သုဓမ္မဝတဳ) သၟိင်သူရိယစန္ဒာ မပတန်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲသၟိင် မရနုက်ကဵု (၅၅) အဆက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ ၂၃၅ ဂှ် မှာထေရ်သောနထေရ် ကဵု ဥတ္တရထေရ် မွဲဟာန်ကေုာံ ခမဳမသုန်ဇကု က္ညစိုပ်ကၠုင် ဍုင်သဓီုတုဲ သာသနာဗုဒ္ဓ စဇၞော်မောဝ်ကၠုင်ရ။
ဒတန် ကေုာံ သမၠဲ
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် နွံ ပ္ဍဲလေတ္တဳတွဒ်သၟဝ်ကျာ အကြာ ၁၆ ဒဳဂရဳ၊ ၄၅ မိနေတ် ကဵု ၁၇ ဒဳဂရဳ ၇ မိနေတ်၊ ကဵု လံင်ဂျဳတွဒ်ဗမံက် အကြာ ၉၇ ဒဳဂရဳ ၁၀ မိနေတ် ကဵု ၉၇ ဒဳဂရဳ ၃၀ မိနေတ်။ သမၠဲပွိုင်ဍုင်ဂှ် ဗမံက် ကဵု ပလိုတ် နွံ ၂၁ တိုင်၊ သၠုင်ကျာ ကဵု သၟဝ်ကျာ နွံ ၂၆ တိုင်။ အလုံမွဲပွိုင်ဍုင်သဓီုမ္ဂး နွံ စတုရံတိုင် ၅၃၇.၉၁၄။ ပ္ဍဲဂှ် ဍုင်သဓီုဂှ် နွံ ၆.၈၀ စတုရံတိုင်၊ တုဲ ဍုင်သုဝဏ္ဏဝတဳဂှ် နွံ ၁၁.၆၇ စတုရံတိုင်ရ။
ဍုင် ကေုာံ ကွာန် ပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂမၠိုင်
ပွိုင်ဍုင်သဓီုဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင်ၜါ ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
ဒဵုသၟိင်ဗၠာဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဘာဒဵုသၟိင်ဗၠာဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဇြပ်ဗု ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။
ဂြိုပ်ဒါနပါရမဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဇြပ်ဗု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
မဟာဗောဓိ၊ ကျာ်စေတဳ ဗုဒ္ဓဂါယာ
ဗုဒ္ဓ
·      ကျာ်တြဲ နူဒၞာဲမဒတဴသ္ၚဳမၠာ်ဒၟံၚ် (အနိမ္မိသ) ကဵု တၞံဇြဲဗောဓိဂှ် ဇမၠိၚ် ၂၀ ဟတ်ဂှ် ကျာ်တြဲကွာ် အာဇရေၚ်တၞံဇြဲမွဲလစုတ် ကလေၚ်ကၠုၚ် ဒၞာဲမဒတဴဗဵုဒၟံၚ်ပၠန် ညံၚ်ညးမကွာ်စၚ်္ကြံဂှ် ညးကော်စ ရတနစၚ်္ကမ သတ္တာဟ၊၊
ဂလာန်အာစာပဏ္ဍိတ
ခဏ်သၟာန် ကၠောန်ၜိုတ်မိမ
ဟွံခစဂွိုၚ် အဲရိုၚ် တ္ၜေဟ်တိုၚ်တ္ၜေဟ်လက်ဏီ၊
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:လိက်ပတ်မန် ကဏ္ဍ:ပရေင်ဘာသာ
ညးတာလျိုၚ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ၁၃၆၇
သာသနာ ၂၅၄၉ သၞာံ၊ သက္ကရာဇ် ၁၃၆၇ သၞာံ၊ ဂိတုက္ထိုန် အိုတ်၊ သၚ်တံညးဂမၠိုၚ် ကောံဓရီု ပ္ဍဲဘာကျာ်၊ ဍုၚ်ကျာ်မြဟ်တုဲ သ္ဂုတ်သွာတ် ရုဲစှ်လဝ် သၚ်ကမ္မတဳဗဟိုရ် ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယဂမၠိုၚ်
ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် ၁၃၇၇
ဗုဒ္ဓသာသနာ ၂၅၄၉ သၞာံ၊ ကောဇာ ၁၃၆၇ သၞာံ (ကထိုန်အိုတ်)။ ကောံဓရီု ကျာ်မြဟ် မရနုက် (၃၃) ဝါ၊ ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန်
မွဲကိုဋ်မွဲဠက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖရမ္မ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၅၊ ဝှ် ၄၆။
ဘုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဇြပ်ဗု၊ ပွိုင်ဍုင်
ဝင်
ဒၞာဲဍုင်ဇြပ်ဗုဝွံ နွံဇြပ်ဇၞူမွဲရ။ အတိုင်လိက်စၟတ်သမ္တီမ္ဂး ဇြပ်ဇၞူဂှ် သြိုင်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၄။ ဗွဲကြဴဒၞာဲဂှ် ဒှ်ကၠုင် ဒတန်မၞိဟ်မံင် ကွာန်ဍောတ်တ်မွဲရ။ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် ဇြပ်ဗုဂှ် နွံသၟဝ် ပွိုင်ဍုင် ဍုင်ကျာ်ခမဳရ။ သၞာံ ၁၉၆၃ ဒဳဇြေန်ပါ ၁၀ ဂှ် ရုင်သၟိင် (ဝန်ထောက်ရုံး)ဂှ် ပြံင်ကၠုင် စွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တုဲပၠန် သၞာံဂှ်ပၠန် ဒဳဇြေန်ပါ ၁၂ ဂှ် ရုင်ပကင်ရင်ဍုင် (မြို့ပိုင်ရုံး) ပြံင်စွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇြပ်ဗုကီုရ။ စတမ်နူဂှ်တုဲ ကွာန်သၟတ်ဇြပ်ဗုဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဒတန်ရုင်သၟိင်ပွိုင်ဍုင်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၄ ဂိတုဂျောန် ၁၀ ဂှ် နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော်ကာအပ္ဍဲဍုင် လလောင်တြး ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နဒဒှ် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ခရိုင်ကျာ်ခမဳဂှ် နဒဒှ် ခရိုင်မတ်မလီုရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုဇြပ်ဇၞူ မကၟဳလဝ် သောတ်ဗုဗုဂှ်ရ ညးကော်စ ဇြပ်ဗု နကဵု ဘာသာဗၟာ သံဖြူဇရပ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၄ ဂှ် ညးကၠောန်သဘင် ဇြပ်ဗု ပေင်ကၠံသၞာံ။
ကျာ်တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကေတု သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၉၊ ဝှ် ၃၉။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ကျာ်ကၠံဗန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ဘာကျာ်ကၠံဗန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ဝင်နန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခရူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဟိရိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၄၁။
ကျာ်မြဟ်၊ ပွိုင်ဍုင်
ဍာ်
ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်ဝွံ ဒှ်ပွိုင်ဍုင် မနွံကဵု ၜဳ၊ ကြုင်ဂမၠိုင်တုဲ ၜဳ၊ ကြုင် မၞိဟ်မတီဂၠိုင်ဂှ် ၜဳကဍတ်၊ ၜဳဂျာင်၊ ကြုင်ဂမိ၊ ကြုင်သၞေဟ်သြောအ်။ ၜဳကဍတ် ကဵု ၜဳဂျာင်ဂှ် က္ၜင် ကေုာံ ဂၠုင်ဇမၞော်အာကၠုင်ဂွံရ။
တိုက်တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင်
ဘာတိုက်တၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ဗော်ကောန်ဂကူသကတ်
မဒှ်ကၠုင် ဒြဟတ်ဇမၞော် (၁၉၇၀တအ်)
ပရေင်အံင်ဇၞးဂှ် ဆက်အာ စဵုကဵု ဗွဝ်စှ်ဂှ်ရ၊ သဘင်မာဲခရိုင် သၞာံ ၁၉၇၇ ဂှ် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် ဂွံဇၞးကေတ် အလဵုအသဳခရိုင် သီုကဵု ခရိုင်အိတ်ကိလ်ဗြိဒ် (East Kilbride) ကေုာံ ခရိုင်ဖလ်ကိရ်က် (Falkirk) တုဲ ခရိုင်ဂၠသ်ဂေါဝ်ဂှ်လေဝ် ကလိဂွံ ၜိုတ်ဒးရးကီုရ။ ဆဂး ပရေင်အံင်ဇၞးဏအ်ဂှ် ဂွံထိင်လဝ် ဟွံလောဲသွာတုဲ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ် နကဵုဗော်လေဗောရ် ကလိဂွံအာဇမၞး ပ္ဍဲကဵု သဘင်မာဲအကြာ သွက်ခရိုင်ကီု သီုကဵု သဘင်ဒေသရ။
ထကးပြး ကေုာံ သၞဝဲ အကြာဇကု (၁၉၈၀တအ်)
နကဵု ဗော်ဂှ် ၜိုန်ရ နကဵုပရေင်ဍုင်ကွာန် တုပ်ဒၟံင် ကုဗော်လေဗောရ် မဒှ်ဗော်ဇၞော် အလုံမွဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဨကရာဇ် (ယူကေ)ကီုလေဝ် နကဵုဗော်ကောန်ဂကူသကတ်ဂှ် ဟွံပံင် ကုဗော်လေဗောရ်ရ။ နကဵုသကတ်လာန် ကလိဂွံအာ ပါလဳမာန်သကတ်လာန်။
အလဵုအသဳ သလ်မောန်ဒ် (၂၀၀၇ - ၂၀၁၄)
==သၞောဝ်သဇိုင် ကေုာံ လဒက်ပတန်ဗော် ==
နကဵု ဗော်ဂှ် နွံကဵု သွာင်သၟတ် မဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ဂကောံသၟတ်သကတ် သွက်ဗၠးၜး (Young Scots for Independence) ကေုာံ ဂကောံပံင်ကောံ ကွးဘာတက္ကသိုလ် ညးမဆာန်ဂကူဂမၠိုင် (Federation of Student Nationalists)။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံသၟာကမၠောန် ဗော်ကောန်ဂကူသကတ် လေဝ် နွံကီုရ။ နကဵုဗော်ဂှ် ပ္တိတ်ဒၟံင် လိက်ပရိုင်လၟေင်ဂိတု နကဵုယၟု သကတ် မဗၠးၜး The Scots Independent။
ပတိုဟ်တၞိင်
လက်သန်
ပတိုဟ်တၞိင် မတိုန် ပ္ဍဲသဘာဝ ကဵု ပတိုဟ်မတဵုလွဳတအ်ဂှ် ဗီုပြင်လက်သန် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်လးလးရ။ ပတိုဟ်မတဵုလွဳဂှ် ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံ လျးတ္ၚဲတုဲ ဒှ်ဒၟံင်အသာ်ဗု၊ နဓမ္မတာ ပ္ဍဲသဘာဝမ္ဂး ပတိုဟ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ပတေင်ကြံင်င်ရ။ ပတိုဟ်မတဵုလွဳတအ်ဂှ် ဟိုတ်နူမတိုန်လဝ် ပ္ဍဲဓါတ်ကာဗောန် မဂၠိုင် (carbon dioxide) (CO2) တုဲ နွံကဵု တဝ်မသောဲဂၠိင်၊ ပတိုဟ် ပ္ဍဲသဘာဝတအ်ဂှ် နွံကဵု တဝ်ဇၞော်တုဲ ဂၠေအ်ရ။
ဂုဏ်ဖိုလ် ပရေင်ထတ်ယုက်
ပတိုဟ်တၞိင်ဝွံ နွံကဵု ဓါတ်အာန်တိ-အံက်သဳဒေန် (antioxidants) ညံင်ရဴ ဓါတ်ergothioneine မဒှ်ဓါတ် မစဵုဒၞာကဵု မပတံ ယဲကေန်သာဂမၠိုင်ရ။ အတိုင်သွဟ် မကလိဂွံ နူကဵုမစမ်ၜတ်တိရစ္ဆာန်မ္ဂး ပတိုဟ်တၞိင်ဝွံ ကၠောန်ဂဥုဲ စဵုဒၞာဝက်သိန် ကေုာံ ဂဥုဲစဵုဒၞာ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ယဲကေန်သာ ဂွံမာန်ရ။
ဟံသာဝတဳဂြးစပ်
သကေမ်
ပ္ဍဲအခိင်ကၞောတ်သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၁၀၇ (ခရေတ် ၁၇၄၆) ဂှ် သၟတ်ဗၠာဲ သၟာဲလေင် လ္ဂန်ရာံ မဒှ် ကွးဘာနူ ဘာကာတ္တလေတ် ဍုင်သြေင် ကၠုင်ဍုင်ဗဂေါ သွက်ဂွံ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် ဂလေင်ဍုင် ကြဴနူ ဍုင်မန် ကလိဂွံဗၠးၜး နူကဵုသၟဝ်တဲဗၟာရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သၟိင်ကောဲ မဂွံယၟု သၟိင်ဓဝ်ဗုဒ္ဓကိတ္တိ မဒှ်ကောန်သၟိင်ဗၟာပုကာန်မင်ဂှ် ဒှ်သၟိင်ဍုင်မန် ဍုင်ဗဂေါရ။ လ္ဂန်ရာံဂှ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ကောန်ပၞာန်မွဲရ။ အခိင်ဂှ် ဒှ်အခိင်ဍုင်မန် မလလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜးတၟိတၟိတုဲ ဍုင်ဝူဒိုဟ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဍုင်ဗၟာ ဟွံဒးဂၞပ်စိုတ်လးလးတုဲ ဟွံမိက်ပ စၟတ်သမ္တီ ဍုင်ဗဂေါ နဒဒှ် ဍုင်ဗၠးၜးမွဲရ။ သၟိင်ကောဲဂှ် ဓဝ်ပတှ်ေညးနွံမွဲ ယဝ်ရ ညးကလိဂွံစိင်ဗတာင်မ္ဂး မၞိဟ်ဒးရှ်ေသှ်ေရဴဂဴညးတုဲ အဝဵုဍုင်လေဝ် တန်ကြန်ကီုရ။ ညးဂွံမိင်ကေတ် ပ္ဍဲသတိုင် ဂွံဆဵု စိင်ဗတာင်တုဲ အလဵုဇကုညး အာဗက်စိင်ဗတာင်ရ။ ဟိုတ်နူ ဍုင်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ညးဂမၠိုင် နွံပၟိက်ညး ကဵုမံင် ပ္ဍဲနန်၊ ဆဂး သွက်ညးမ္ဂး စိင်ဗတာင် ကိစ္စဇၞော်တုဲ ညးတိတ်အာ ဂၠာဲစိင်ဗတာင် ပ္ဍဲသတိုင်၊ သီုကော်ဏာ သရာဲပၞာန် ကေုာံ ဂၞကျာ်ဏီရ။ ပၞာန်နူကဵု လပါ်ဗၟာဇက်ကၠုင်တုဲ တၞဟ်နဂွံပကင်ရင်ဍုင်တုဲ နွံပၟိက်ဒၟံင် ဨကရာဇ် ပ္ဍဲနန်ဂှ် ဂကောံသၟိင်တၠတအ် ဗလးမၞိဟ် ကဵုအာကော်ဂှ် သၟိင်ကောဲ ညးထေင် မန်တအ် ပၠန်ဂတး ကုညးတုဲ ညးဒဴတိတ်အာ ဍုင်သေံဇင်မာဲ။ ဂၞကျာ်ညးဂှ် ဒှ်ကောန်ဝုတ်သၟိင်ဇင်မာဲ။ ဍုင်မန်ဂှ် ပၞာန်လေဝ်ကြပ်ကၠုင် တုဲပၠန် က္ဍိုပ်သကိုပ်လေဝ် ဟွံမဲ၊ မၞိဟ်ဂမၠိုင် ရုဲစှ် ခပတိုန် သကိုပ်ပၞာန်ဇၞော် နာဲထဝ်ရဇြင်မောဝ် နဒဒှ် ဨကရာဇ်ရ။ နာဲထဝ်ရဇြင်မောဝ်ဂှ် ဟိုတ်နူ မဒှ်သကိုပ်ပၞာန် မဂွံဒုင်ယၟု ဗညာဒလ တုဲ မၞိဟ်မတီတဴညး နကဵု ယၟု တၠညးဗညာဒလ ဂၠိုင်ရ။
စေတဳ မင်ကျာလာ
အရာတၟေင်
အရာတၟေင် ကျာ်စေတဳဝွံ ဝင်အာဂီု နွံမွဲဂှ် ကျာ်စေတဳဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် အတိုင်သုတ်လျးအသာ်ထဝ် (Golden Light Sutra) ကေုာံ ညးဒေသတအ် ပတှ်ေကေတမ္ဂး အခိင်ဗောဓိသတ် မကတဵုဒှ် ကောန်သၟိင် သတ္တဝဂှ် ညးကဵုလဝ် ဒါန်ခန္ဓကာယညး ကုကောန်ကၠထပှ် မကၠောဝ်ဗျဵုဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ်ရ။
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြင်ကရေင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နာဲဖဝ်ချဝ်
▉ၜိုန်ရဍောတ်သောဲဒၟံၚ်ကီုလေဝ် ယဝ်ရညဳသၟဟ်မ္ဂး အခက်အခုဲၜိုတ်လဵုဂၠိုၚ်ၚ် ဒးအံၚ်ဇၞးဟေၚ်ရ။
နာဲခိုၚ်စိုတ်ဓါတ်
သွဟ်။  ။   ဟိုတ်ဘဝပိုဲ ဂွံဟုတ်ယုတ်သဝ် စှ်ေနွံပန်သာ်ရ၊ (က)ဖ္အိုတ် ဝေၚ်အခိၚ်ကီု (ခ) သ္ပကိစ္စ ဇၞော်ကဵု ကမၠောန်သောဲ သောဲဗြောဲဗြောဲတံကီု၊(ဂ) ပွမကယျာန်ဓဝါတ်ညး သ္ကအ်ကီု (ဃ)ကၠောန်သ္ပ ဟီုဂးချပ်ဟွံမွဲကဵုၚုဟ်မး ကီု မပ္တံသာ်ဏံ ယဝ်ရအ ခိုက်နွံမံၚ်မ္ဂး ကၠဟ် ထောံဗွဲမပြဟ်ညိ၊ အဵု ဟိုတ်အခိုက်သာ်ဏံနွံ တုဲ ဆလအ်ဟွံဇၞော် မောဝ်ရ ဟွံဒှ်တသိုက် စိုတ်မပြဲရ ဘဝမၞိဟ်စိုတ် ဓါတ်မၞိဟ်အေဲဇြမံၚ်တွဵု ရ။စိုတ်လေဝ်ဂၠေံလောဲ သွာရ။
သၟာန်။    ။   စိုတ်ဓါတ်ဍိုန်လျမ္ဂး မုဂွံချိုတ် ပၠိုတ်ရ၊ဗီုစိုတ်ဗ္ဂေတ်ဂှ် ဒးဒုၚ် ဗ္ဂေတ်ဂၠိုၚ်ရ။ဆဵုဂဗကၠုၚ်ခက် ခုဲမ္ဂး ညံၚ်ဂွံကြံၚ်ဗီုပသဲက္ဍာၚ် ဂှ် ဗီုလဵုဂွံဗ္စာရဏာရော?'။
သၟာန်။    ။   ဆဵုဂဗကၠုၚ် လောကဓဝ်မပ္တံ ညးဆာန်ညးက္ဍဟ် ညးဟွံသ္ပ ဂရုမ္ဂး ဗီုလဵုသ္ဂောံဗ္စါရဏာ ရော?။
သွဟ်။   ။   မုကမၠောန်ဟွံသ္ပတီ မံၚ်ထောံ သၟးသၟးဂှ်လေဝ်အာက္တဵုဗ္ဒျ်ကဵု စိုတ်ဓါတ်ပရေံပရေံမာန်ရ လံ ကၠုၚ်တှ်ေ စိုတ်ဓါတ်ထုဲကၠုၚ် သွက်ဂွံတဝ်မုက်အရာရာဂှ် ဇြိုၚ်ကၠုၚ်စိုတ်ရ၊အကုသဵုစိုတ် ကီု ပွမဗျဵုကဟၚ်ကီု ပၟတ် သောကစံၚ်ပၠေၚ်တံဂှ်လေဝ် က္တဵုဒှ်မာန်ရ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံၚ်ဟွံ ဂွံသၠးဂှ် ဒးဇက်လဝ်သ္ၚိအံၚ် အခိၚ်မၞုံကဵုဂုဏ်ဖဵုဂှ်ထေက်ရ။
သွဟ်။    ။   (၁)ကာလဗလ-ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ညးဒုၚ်ကၠောန်ပ္တိတ်ဒြဟတ် မာန်(၂)ဥာဏဗလ-ဍိုက် ပေၚ်ကဵုညးတၞဟ်ညးကဵုက္သပ် ဥာဏ်မာန်(၃)ဘောဂဗလ- ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ညးပ္တိတ်ပိုန်ဒြပ် ရတ်မာန်၊ (၄)မိတ္တဗလ-ဍိုက် ပေၚ်ကဵု မိဿဟာဲခိုဟ်မာန်၊ (၅)စာရိတ္တဗလ-ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ညးမၞုံဒ္ဂေတ်မပြဲမာန် အဵု ဍိုက်ပေၚ်အၚ်္ဂမသုန်သာ်ဏံ တှ်ေ မုကမၠောန်ကၠောန်န်ဒး အံၚ်ဇၞးမာန်ဟေၚ်ရ။
ကောံဓရီုဇၞော်သၟတ်မန် အလန်ပထမ
ကောံဓရီုဇၞော်တုဲဂှ် နကဵုသၟတ်တအ် ဖျေံအာတၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် (၅) တၚ် စပ်ကဵုပရေၚ်ကမၠောန်ရ။ သ္ဂုတ်သွာတ် (၅) တၚ်ဟီုဂှ် –
ယျင်ဟဳ လဳ (Yanghee Lee)
ကမၠောန် အခေါင်အရာမၞိဟ် ကေုာံ တာလျိုင် ပ္ဍဲ ကုလသမဂ္ဂ
ယျင်ဟဳ လဳ မဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ပ္ဍဲကမ္မတဳ အခေါင်အရာကောန်ၚာ် ကုလသမဂ္ဂ နူကဵုသၞာံ ၂၀၀၇ စဵုကဵုစိုပ် သၞာံ ၂၀၁၁ ရ။ ညးသီုမဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ဥက္ကဌ ကောံဓရီု ဂကောံဥက္ကဌ မဆေင်ကဵု အခေါင်မၞိဟ် နူကဵုသၞာံ ၂၀၁၀ စဵုကဵု ၂၀၁၁ ရ။
စပ်ကဵု ဍုင်ဗၟာ
ပ္ဍဲ ၜိုတ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗတိုက်ဂစိုတ် ကောန်ဍုင်ကွာန် ရဝ်ဟိန်ဂျာတုဲ ကောန်ဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာ မဂၠိုင်ကဵု ကိုဋ် ပါဲဘဲလမျီုတုဲ ဒဴလုပ်ဍုင်ဗင်္ဂလာဒေသ်ရ။ သၞာံဂတဂှ် ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳဂှ် ညးစိုပ်အာလ္ၚတ် ဒေသပၞာန်မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲတွဵုရးယခေင်၊ ဍုင်ဗၟာရ။ တုဲဂှ် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဟွံကဵုအခေါင် ညးလုပ်ဍုင်ရ။ နကဵုလညာတ်ညး ဟိုတ် အလဵုအသဳဗၟာ ဟွံကဵုအခေါင်ညး လုပ်ဍုင်ဂှ် ညးဟီုကဵု ဌာနပရိုင် အာဂျာဇြဳရာ "ဟိုတ်နူ ညးလုပ်စိုပ် ကြပ်ကဵု ပဋိပက္ခတအ် လောန်အာ၊ ညးကြပ်ကဵု ဒၞာဲမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲဒေသယခေင်၊ ဒေသကချေင်၊ ဒေသသေံဇၞော်တအ်ရ။" စပ်ကဵု ဗၟာဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ ရဝ်ဟိန်ဂျာဝွံတုဲ နကဵု ဍုင်ဂါမ်ဗဳယျာ ပစၞးတုဲ စောဲလဝ်ဒုဟ် ကုဍုင်ဗၟာ မကလိလောန်ဒုဟ် ဂမ္စိုတ်ကမၠက်ဂကူ လတူဂကူရဝ်ဟိန်ဂျာတအ် ပ္ဍဲရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ရ။ နကဵု ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် အမိင် ပရေင်ကမၠောန်ကာလအကြာ (provisional measures) နွံရ။ စပ်ကဵု ပရေင်ကမၠောန်ဝွံတုဲ ယျင်ဟဳ လဳ ဟီု ပ္ဍဲကဵု ပသောင်ပရိုင် ကာလညးဆက်မိက် လိက်ဒုင်စဳရေင် အခေါင်အရာမၞိဟ် ဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲကဵု ၂၉ ဨပြဳ ၂၀၂၀ ကိုပ်ကၠာ ညးဟွံဒေါအ်ဇူ နူတာလျိုင်ညိဂှ် "စပ်ကဵု အခေါင်အရာမၞိဟ်တုဲ ဍုင်ဗၟာ၊ မုပခိုဟ်ပတိုန်လဝ် ဟွံမဲ။ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် သက်က်ဂှ် ပန်စုတ် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲညးဍုင်ကွာန်မံင် မပတံကဵု ဘာဗတောန်လိက်၊ သီုကဵု ဘာလကျာ်လေဝ် ဒးဒုင်ပန်ကီု၊ ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးဍုင်ယခေင်ကီု သီုကဵု ဒေသကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ်။ ကွာန်နွံဒၞာဲဂှ် ဍေဟ်တအ် တီဒၟံင်ရ။ ဍေဟ်တအ် ဟွံစွံပွန် ပ္ဍဲကောန်ဍုင်ကွာန်ဂှ် ဂွံပတှ်ေစ ဝါတ်ကွေဟ်။" စပ်ကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳတုဲ လညာတ်ညး "ပိုယ်တအ် သီုညးဖအိုတ် တီဒၟံင်ရ။ ဒဝ်သုဂှ် မဂွံဒုင် လ္ဇံက်ပတိုန် လတူပၞင် ဥပဓိ ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကေုာံ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ ဆဂး ကြဴနူ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳညး လုပ်ရုဲမာဲ (သၞာံ ၂၀၁၅)တုဲ ကြဴနူညး ကေတ်တာလျိုင် ညးမကဵုကသပ်ဍုင်တုဲဂှ် ပရေင်ကမၠောန်ညး၊ လဟီုညး သီုဖအိုတ်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာရ။ ပြဟ်ဟ်ဏအ် ၜိုန်ရ ကပ်ယဲ ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ကီုလေဝ် သုကျဳ ဆက်ထံက်ပင် ကဵုဂလိုင်ပတိုန်အဝဵု ကုဒပ်ပၞာန် သွက်ဂွံ အာဗတိုက်ပၞာန်ဖိုဟ်ဂှ် အဲဒှ်အမ်သဝ်ကွေဟ်ရ။ သုကျဳ ညးဂှ်မွဲဇေတ်တ်ဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ညးဂၠးတိတအ် ဟွံတီလဝ် ဒှ်မာန်ရ။ (..) ဇေတ်တ်ဂှ် သုကျဳဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဥပဓိ အခေါင်အရာမၞိဟ်မွဲ ဟွံသေင်၊ သုကျဳဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဥပဓိ ဒဳမဝ်ကရေသဳမွဲ ဟွံသေင်။ ပရေင်ၜိုဟ်လလံ၊ ကောန်ဖရေန်ပေန်လံင်ဂှ် လီုဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာဂှ် ပရေင်ၜိုဟ်လလံ ဟွံမဲ၊ ဆၜိုတ် ဒေါအ်ပွန်ပွောဟ်လေဝ် ဟွံဒှ်ကၠုင်ဏီ။ ပၞာန်ကတဵုဒှ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဒေသကောန်ဍုင်အရင်တၞဟ်တအ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်ဏီဖိုဟ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုကျဳဂှ် မၞိဟ်မဒက်ပတန် ၜိုဟ်လလံမွဲလေဝ် ဟွံသေင်ကီုရ။
ဓရ်သၟိင် စှ် ပြကာ
ဝင်
သၟိင်အသောကဝွံ ဒှ်သကိုပ်ပၞာန်မွဲတုဲ ပေါဲဗတိုက် ဗွဲမဂၠိုင် ကလိဂွံဇမၞးရ။ အာယုက်သၟိင်ညး ကိုပ်ကၠာ ဒစာံသၞာံဂှ် ဂစာန်ဗတိုက်ပၞာန် သွက်ဂွံ သၠဲပတိတ် အေန်ပါယာဇကုရ။ ကြဴနူ ပေါဲဗတိုက်ဇၞော်မွဲတုဲ ညး ကလေင်ရံင် ပ္ဍဲပွဳပွူညးဂှ် မဂွံဆဵုကေတ် မၞိဟ်မချိုတ်ဒၟံင် မဂၠိုင်ကဵုလက်ဂှ်တုဲ ညးဂွံသံဝေဂတုဲ ကရေဲတိုန် "ပြဝ သာ်လဵုမွဲ အဲမကၠောန်လဝ်ရော?"
သၟိင်အသောကဝွံ ဒှ်သၟိင် ဗယာပ်တြး သာသနာဗုဒ္ဓ ပ္ဍဲဒေသတုဲ သီုဒှ်သၟိင် ပကင်ရင် နကဵု ဓရ်သၟိင်စှ်ပြကာဝွံရ။
နဳဝရဏဝဂ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပဉ္စကနိပါတ် ကဏ္ဍ:အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ်
လ္ဂောဝ်အနာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လ္ဂောဝ်အနာင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၄၃။
ဌာန်ကောံသၟတ်မန်
ဝင်
နူကဵုပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ပထမတေအ် စသဳကၠဳချပ်ဓရီုကၠုင် ဂကောံသၟတ်သ္ပစၞးကဵု အလုံဂကူမွဲ သ္ဒးနွံထေက်ရောင် ပတှ်ေကေတ်လ္တူဂှ်တုဲ စပကောံကၠုင် ဇြဟတ်ကၠောံဍအကြာသၟတ်ပိုဲတအ်ရ။ နူဂှ်မွဲကဆံင်ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် အလန်ဒုတိယ ဌာန်ကောံသၟတ်မန် Mon Youth Fourm- MYF ဟီုဂှ် ဗွဲမကၠးမး ဒက်ပတန်ကၠုင်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်တအ်လေဝ် လးဖျေဟ်ကၠုင်ရ။ ဆ္ဂးဟိုတ်နူပ္ၚံက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် အသိင်အလိုန် ၂၀၁၀ တုဲ ပရေင်ကမၠောန် မလးဖျေဟ်လဝ်တအ်ဂှ် ထမံက်ကၠုင်ရုပ်ရဴဟွံမာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ ဂှ်ကလေင် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင်ပေါဲသၠာဲဂတးလညာတ် သၟတ်အလန်တတိယ နူကဵုပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်ဏအ် ထပ်ဖျေဟ်ဏာပရေင် ကမၠောန် သွက်သ္ဂောံပၠုပ်လမျီု ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ဂှ် ရုဲစှ်အာကမ္မတဳ ကဆံင်င်ကီု ဌာန်ကောံသၟတ်မန် က္ဍိုက်ပ်တုဲ သွက်သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲသၟတ်မန်အလန်ပထမရ။ ဒုင်သဇိုင်ကဵု ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ် သၟတ်မန်အလန်တတိယဝွံတုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၁၅-၁၆ ဂိတုဂျေန် ၂၀၁၂ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် ကောံဓရီုပ္ဍဲဇြပ်မန် ဍုင်မတ်မလီုတုဲ ရုဲစှ်အာညးတာလျိုင်ကေုာံကမ္မတဳကဆံင်င်တုဲ သီုဖျေဟ်ဏာ သ္ဂုတ်သွာတ်သွက်သ္ဂောံကၠောန်ဗဒှ်အာ တ္ၚဲသၟတ်မန် နဒဒှ်ပရေင်ကမၠောန် ဌာန်ကောံသၟတ်မန်ရ။
ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ - ကွာန်ကအ်ဍောတ်
အဓိဌာန်ဂကောံ
ဂကောံဝွံ သ္ပဟိုတ်နူဒက်ပတန်လဝ် သၟဝ်ဓရ်သၠးပွး, ဗၠးၜးတအ်ဂှ်တုဲ ကုညးလဵုမွဲလေဝ် အခေါၚ်အုပ်ဓလီုဟွံမွဲဟေၚ်။
စပ္တမ်ဒက်ဂကောံ
သၞာံစဒက်ပတန်ဂကောံဂှ် ပကောံဂွံ ဂကောံသ္ကအ်ရဲ မၞိဟ်တြုံ မၞိဟ်ဗြဴ ဗၞတ် ၆၅ တၠ နွံရောၚ်။
ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင်
၄။ ဖါပ်ဗ္စ သၚ် ကေုာံ ယောဂဳပၟဝ်ဓရ်ဂမၠိုင်
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုဣသိ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လ္ဂောဝ်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လ္ဂောဝ်ဇၞော်
ဘာလ္ဂောဝ်ဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လ္ဂောဝ်ဇၞော် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ဝါကဝါဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကဝါဲ
ဘာဝါကဝါဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကဝါဲ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
သဘၚ်ဍေန်ပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴလိုက်ဝှ်
ကွေတ်ပြဝေဏဳ ရဲဗုဒ္ဓဘာသာတအ် နွံမွဲသာ်ဂှ် အဃောကျာ်တြဲက္တဵုဒှ်ကျာ် မိကျာ်တြဲ နွံပ္ဍဲသွဝ်တာဝတိၚ်တေံရ၊ကျာ်တြဲဂှ် တၞဟ်နသ္ဂောံခၠေဝ်ရော် ဂုဏ်မိ တွံဓဝ်အဘိဓဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်တေံ လုကဴမွဲဝှ် ပိဂိတုရ၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲသဳဗပေၚ်ဝှ် တ္ၚဲလိုက်ဝှ်ဂှ် ကျာ်တြဲတ္ညစှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်မၞိဟ် ဍုၚ်သၚ်္ကဿနာဂဵု နူဍုၚ်သွဝ်တာဝတိၚ်ရ၊ ကာလဂှ် ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံဒုၚ်တၠုၚ်သ္ပပူဇဴ ကုကျာ်တြဲ မက္ညစှ်ေကၠုၚ် နူဍုၚ်သွဝ် တာဝတိၚ်တေံဂှ် နကဵုပၟတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴ ပူဇဴအိုတ်ရ။
အဖဂါန္နိသတာန်
Fall of the Hotak Dynasty
In 1738, Nader Shah and his forces captured Kandahar in the siege of Kandahar, the last Hotak stronghold, from Shah Hussain Hotak. Soon after, the Persian and Afghan forces invaded India, Nader Shah had plundered Delhi, alongside his 16 year old commander, Ahmad Shah Durrani who had assisted him on these campaigns. Nader Shah was assassinated in 1747.
Death of Ahmad Shah and his successors
Zaman Shah Durrani would succeed to the Durrani Throne following the death of his father, Timur Shah Durrani. This instigated civil war with his brothers, Mahmud Shah Durrani, and Humayun Mirza revolting against him. With Humayun centered in Kandahar, and Mahmud Shah centered in Herat. Zaman Shah would defeat Humayun and also force the loyalty of Mahmud Shah Durrani. Securing his position on the throne, Zaman Shah had led 3 campaigns into Punjab, with the first two campaigns capturing Lahore, but being forced to retreat due to intel about a possible Qajar invasion, or his brother, Mahmud Shah Durrani revolting. Zaman Shah embarked on his third campaign for Punjab in 1800 to deal with a rebellious Ranjit Singh. However, he was forced to withdraw, with his brother, Mahmud Shah Durrani revolting, Zaman Shah would be toppled from his reign, replaced by his brother, Mahmud Shah Durrani. However, just under 2 years in his reign, Mahmud Shah Durrani would be deposed by his brother, Shah Shuja Durrani, on 13 July 1803. Shah Shuja would attempt to consolidate the Durrani Realm, which had been long striven by civil war. Shah Shuja would later be deposed by his brother at the Battle of Nimla (1809), where Mahmud Shah Durrani would defeat and force Shah Shuja to flee, with Shah Mahmud usurping the throne again for his second reign beginning on 3 May 1809.
Barakzai dynasty and British wars
After the end of the Third Anglo-Afghan War and the signing of the Treaty of Rawalpindi on 19 August 1919, Emir Amanullah Khan declared the Emirate of Afghanistan a sovereign and fully independent state. He moved to end his country's traditional isolation by establishing diplomatic relations with the international community, particularly with the Soviet Union and the Weimar Republic of Germany. He proclaimed himself King of Afghanistan on 9 June 1926, when the Emirate of Afghanistan became the Kingdom of Afghanistan. Following a 1927–28 tour of Europe and Turkey, he introduced several reforms intended to modernize his nation. A key force behind these reforms was Mahmud Tarzi, an ardent supporter of the education of women. He fought for Article 68 of Afghanistan's 1923 constitution, which made elementary education compulsory. The institution of slavery was abolished in the Emirate of Afghanistan in 1923. King Amanullah's wife, Queen Soraya, was an important figure during this period in the fight for woman's education and against their oppression.
ကြုင်ကြုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ကြုက်
ဘာကြုင်ကြုက် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကြုင်ကြုက် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပုပ္ဖဟံသာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၁။
အဖဂါန္နိသတာန်
US invasion and Islamic Republic
Taliban forces meanwhile began regrouping inside Pakistan, while more coalition troops entered Afghanistan to help the rebuilding process. The Taliban began an insurgency to regain control of Afghanistan. Over the next decade, ISAF and Afghan troops led many offensives against the Taliban, but failed to fully defeat them. Afghanistan remained one of the poorest countries in the world because of a lack of foreign investment, government corruption, and the Taliban insurgency.
Meanwhile, Karzai attempted to unite the peoples of the country, and the Afghan government was able to build some democratic structures, adopting a constitution in 2004 with the name Islamic Republic of Afghanistan. Attempts were made, often with the support of foreign donor countries, to improve the country's economy, healthcare, education, transport, and agriculture. ISAF forces also began to train the Afghan National Security Forces. Following 2002, nearly five million Afghans were repatriated. The number of NATO troops present in Afghanistan peaked at 140,000 in 2011, dropping to about 16,000 in 2018.
Foreign relations
Afghanistan became a member of the United Nations in 1946. Historically, Afghanistan had strong relations with Germany, one of the first countries to recognize Afghanistan's independence in 1919; the Soviet Union, which provided much aid and military training for Afghanistan's forces and includes the signing of a Treaty of Friendship in 1921 and 1978; and India, with which a friendship treaty was signed in 1950. Relations with Pakistan have often been tense for various reasons such as the Durand Line border issue and alleged Pakistani involvement in Afghan insurgent groups.
Human rights
Homosexuality is taboo in Afghan society; according to the Penal Code, homosexual intimacy is punished by up to a year in prison. With implementing Sharia law offenders can be punished by death. However an ancient tradition involving male homosexual acts between children and older men (typically wealthy warlords or elite people) called bacha bazi persists.
Mining
Michael E. O'Hanlon of the Brookings Institution estimated that if Afghanistan generates about $10 billion per year from its mineral deposits, its gross national product would double and provide long-term funding for Afghan security forces and other critical needs. The United States Geological Survey (USGS) estimated in 2006 that northern Afghanistan has an average 2.9 e9oilbbl of crude oil, 15.7 e12cuft of natural gas, and 562 e6USbbl of natural gas liquids. In 2011, Afghanistan signed an oil exploration contract with China National Petroleum Corporation (CNPC) for the development of three oil fields along the Amu Darya river in the north.
Media and entertainment
Afghanistan has around 350 radio stations and over 200 television stations. Radio Television Afghanistan, originating from 1925, is the state public broadcaster. Television programs began airing in the 1970s and today there are many private television channels such as TOLO and Shamshad TV. The first Afghan newspaper was published in 1873, and there are hundreds of print outlets today. By the 1920s, Radio Kabul was broadcasting local radio services. Voice of America, BBC, and Radio Free Europe/Radio Liberty (RFE/RL) broadcast in both of Afghanistan's official languages on radio. Press restrictions have been gradually relaxed and private media diversified since 2002, after more than two decades of tight controls.
ကၠဵုဂြိုပ်
လေန် မ္ၚး
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန် ကဏ္ဍ:BEHM
ဒဵုတၟအ်ဗြာတ်
ကျာ်ပန်ရာမညအတုလ
thumb|alt=ကျာ်ပန်ရာမညအတုလ (ဗီုရုပ် အဂ္ဂသုခ) ကျာ်ပန်ရာမညအတုလဂှ် ဒှ်ကျာ်ထဝါဲပန်ဇကု မဂ္ဇအ်ပစုက်လဝ် စးရေင်သကအ်။ ကျာ်ဝွံ ဖျေဟ်ရိုဟ်ကၞက် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၇ ဂိတုဒဂိုန်တုဲ လုကဴပွိုင် ၇ သၞာံ ၉ ဂိတု ကၠောန်ဒက်ဒၟံင်တုဲ သက္ကရာဇ် ၁၃၇၅ ဂိတုမာဃ်ပေင်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပတိုန်ၝောအ်ကိုဋ် (က္ဍိုင်)ကျာ်ရ။ ဗွဲအပ္ဍဲ ကျာ်ပန်ရာမညအတုလဂှ် နွံကဵု စမြိုင် ၈ ထပ်၊ ဇၟာပ်ဇၟာပ်ထပ်ဂှ် နွံကဵု ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂမၠိုင်ရ။ နူသၟဝ် စဵုကဵု စိုပ်ၝောအ်ကိုဋ်ဂှ် သီုဖအိုတ် နွံသမၠုင် ၁၄၅ ဟတ်။
တေသြရဳ ဇမၞော်မောဝ် ကမၠိုဟ် ဖေဂျေတ်
တန်ဗတောန် မစွံဗဟဵုကုကောန်င္ၚာ် (Child-centered classrooms) ကဵု "ပရေင်ပညာ လပံက် (open education)" ဂှ် ဒှ်အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မဒုင်သဇိုင် လညာတ် ဖေဂျေတ်ရ။ ၜိုန်ရ လညာတ်ညးဏအ် မၞိဟ်မဒုင်တဲ ဗွဲမဇၞော် ကဵုဒြဟတ်ကီုလေဝ်၊ တေသြရဳဂှ် နွံကဵုအပိုင်အခြာ ဥပမာ၊ တေသြရဳဂှ် ကိတ်ကဵု အရာမကတဵုဒှ် လွာဲဂှ်ဂၠိုင်တုဲ ဟွံကိတ်ညဳ ကုအရာဍာ်ဇမၠိင်ရ။
ဒဒှ်မလွဳစ (adaptation)၊ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက် (assimilation)၊ ဒဒှ်မဗက်အလိုက် (accommodation)
ဒဒှ်မပတောအ်ဗက် ကဵု ဒဒှ်မဗက်အလိုက်ဂှ် ဒှ်လၟေင်ကမၠောန် မဟွံပြံင်လှာဲမွဲတုဲ အပိုင်အခြာအာယုက်လဵုဒှ်ဒှ် ကဆံင်ကာလလဵုဒှ်ဒှ် စပ်ကဵု ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မဆေဝ်ကဵု စိတ္တဇမ္ဂး ကတဵုဒှ် နကဵုလၟေင်ကမၠောန်ၜါဏအ်ရ။ ဒဒှ်မပတောအ်ဗက်ဂှ် သၠဲကဵု ဂအာင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ်၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲအခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ဒဒှ်မဗက်အလိုက်ဂှ် ဖန်ဗဒှ် ပကဵု ညံင်ဂွံသၟဟ်သၟန် ကုအကာဲအရာတၟိဂှ်။ ဇမၞော်မၟောဝ်ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ ဗီုလဵု ဒြဟတ်မညိင်ၜတ် ကဵု ဒြဟတ်အပြံင်အလှာဲ ၜါဏအ် မဂွံကတဵုဒှ် သီုၜါမွဲစွံတုဲ ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ အရာမတ္ၜန်တ္ၜုဲဇၞော်ဇၞော်မွဲရ။
သိယဵု၊ ကျာ်စေတဳ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်ထဝ်
ပထဝဳ
ကျာ်သိယဵုဝွံ နွံ ပွိုင်ဍုင် ကျာ်ထဝ် တွဵုရးဍုင်မန်။ ဒၞာဲကျာ်သိယဵု မနွံဂှ် နွံသမၠုင်1100 m လတူဗလးၜဳ၊ ပ္ဍဲကဵု ဒဵုကျာ်သိယဵု (သီုကဵု မကော်စ ဒဵုကျာ်ကေလာသ ဟွံသေင်မ္ဂး ဓရောင်ဒဵုယောမဗမံက် (Eastern Yoma mountains)။ နူကဵု ဍုင်လ္ဂုင် နွံဇမ္ၚောဲ 210 km တုဲ ၁၄၀ (၈၆ တိုင်) သၟဝ်ကျာ မတ်မလီု။ ကွာန်ဂြိုပ်ကပေါဝ်ဂှ် နွံဇိုင်ဒဵုကျာ်သိယဵုတုဲ မဒှ်ကွာန်ကြပ်အိုတ် ကုကျာ်သိယဵု။ နူကဵု ကွာန်ဂြိုပ်ကပေါဝ်ဂှ် ဂၠံင်တိုက် နကဵုတွာ်ကီု သီုကဵု ကွဳစက်ဂှ် အာဇရေင်ကျာ်သိယဵုဂွံရ။ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်ဂၠံင်ဂှ် နွံကဵု တၟအ်ကလောအ်ဇၞော်ဇၞော် ဗီုပြင်မကြပ်တုပ်ကု တၟအ်ကျာ်သိယဵုလေဝ် နွံကီုရ။ စိုပ်ကၞောတ်ဒဵု မကြပ်ကဵု ဒၞာဲကျာ်သိယဵု မနွံဂှ် စိုပ်ဒဵုဣသိ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ် ဒးကွာ်တိုန်အာရ။ ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ် မၞိဟ်မကၠုင်လ္ၚောဝ်ကျာ်တအ်ကီု သီုကဵု ညးမကၠုင်ဝေင်တအ် သ္ဒးပ္တိတ်ဒၞပ် ညးစဵုဒၞာလဝ် ဟွံကဵုလိုန်ဒၞပ်ရ။
၁၃။ ပရောဣသိဇၞော်တိဿ အာပဒတဴပ္ဍဲဒဵုလၟဇရေင်ကျာ်ဣသိယဵု
တၠရသိမဒှ်စၞးမအံက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဍိုဟ်ကေတ်စဳကၠးပ္ဍဲလောက ဝတ် ဓမ္မဝတ် ရာဇာဝတ်တုဲ ဆၜိုတ်ကွတ်ပညာအိုတ်သီုမကီုလွဳပရာ ပကတ်ကဵုဒဵုစိုပ်ကၞောတ်ရ။ ကောန်ဗၠာဲသူရိယ ကုမာလေဝ် အာစိုပ်အဝယ်ကတ်ကွတ်ပညာသၟဟ်ရထတုဲ ဗွဲမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ပ္ဍဲမအံက်ဂှ် ဒုင်ဂိုင်ကေတ်ကွတ်အလုံဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူအသိင် ကုသိုလ်ကံကေင်ခၞံလဝ်နွံဂှ်ရ ခြာဟွံလအ်ကွတ်ပညာ သွက်ဂွံပကင်ရင်ဍုင်မပ္တံကွတ်စိင်၊ ချေံ၊ ကွတ်တ္ၚ၊ ကွတ်ပၞာန်တံဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲဗွဲမဒးရးရ။ အပါအံက်ကဵု ကောန်ဗၠာဲဂှ်လေဝ် ပဒတဴပ္ဍဲဒဵုလၟ ဒှ်ညံင်ပၟိက် စိုတ်တုဲ အတိုင်ရန်တၟံလဝ်ဂှ် သ္ဂောံအာစိုပ်ဍိုက်ပေင် ဗွဲမလောဲသွာသီုကဵု အာစိုပ်တသိုက်လၟိုန်ကာလရောင်။
ဂကောံသၚ်သၟတ်မန် - ကွာန်ကအ်ဍောတ်
၁၃၇၂ သၞာံ
၂။ ကၠောန်ပ္တိတ်လိခ်အုပ် မူဒမျိုၚ် ဂကောံသၚ်သၟတ် ဗွဲမသလှဲလး။
၁၃၇၃ သၞာံ
၅။ ဂကောံသၚ်သၟတ်အာက္ဍိုပ်တုဲ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုၚ် တ္ၚဲဍုၚ်မည်ဟံသာဝတဳလီု မွဲဝါပၠန်။
၁၃၇၄ သၞာံ
၃။ ဂကောံသၚ်သၟတ် ကၠောန်ပ္တိတ်လိက်ပလး (Exercise Book) ထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာဂကူမန် လ္ၚီအုပ်ပြၚ်ပြၚ်တုဲ ကဵုဒါန်ပါ်ပရအ်ကဵု ကုကွးဘာမန်ဥတုကညၚ် ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ကွာန်ကအ်ချ ကေုာံ ကွာန်သၞေဟ်ဂဒိုအ် ကီု၊ ပါ်ပရအ်ဏာ သီုလ္ပါ်ဘာကောန်ဂကူမန်တအ်ကီုရ။
၁၃၇၅ သၞာံ
၁။ ဂကောံသၚ်သၟတ် တက်ပ္တိတ်တဆိပ်ကြာအံၚ်ဇၞး သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိခ် ဂကောံသဒ္ဓမ္မဓဇဝိနယာဓိက မၞုံလၟိဟ်လ္ၚီပြၚ်ပြၚ်တုဲ ကဵုဒါန်ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာ။
ဂြိုပ်ဗြဲ အမဇြောန်
သဘာဝ
There is evidence that there have been significant changes in the Amazon rainforest vegetation over the last 21,000 years through the last glacial maximum (LGM) and subsequent deglaciation. Analyses of sediment deposits from Amazon basin paleolakes and the Amazon Fan indicate that rainfall in the basin during the LGM was lower than for the present, and this was almost certainly associated with reduced moist tropical vegetation cover in the basin. There is a debate, however, over how extensive this reduction was. Some scientists argue that the rainforest was reduced to small, isolated refugia separated by open forest and grassland; other scientists argue that the rainforest remained largely intact but extended less far to the north, south, and east than is seen today. This debate has proved difficult to resolve because the practical limitations of working in the rainforest mean that data sampling is biased away from the center of the Amazon basin, and both explanations are reasonably well supported by the available data.
ထံင်ကှ်ေ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ထံင်ကှ်ေ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
နဲသဵု၊ ဒံက်တာ
သရာဲပ္တန်အခေါင် သရာဲပ္တန်ဍုင် (ဝါ) ဒံက်တာမေန်နွေဝ်သိုဝ် ကော်  သဝ်ဝန်နဲသိုဝ်
ဇၟာပ်ဌါနစန် မန်ဖန်သွက်မန်   မန်ဆာဲဨကန်...!
ဂိစိုတ်ဓွံဒၞါ အခေါင်ရာဂၠါဲ   ပတန်စရာဲလၟိုန်
အလုံဂကူတၟး စဳကၠးဗာန်က္ဍဟ်   ပလှ်စိုတ်ဍိက်ကၠာဲ
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုက်ပိ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏရံသဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၃၊ ဝှ် ၅၀။
ဗော်သွးကောန်ဂကူကရေင်
ကိုပ်ကၠာ
ဂကောံဂကူကရေင် မဒက်ပ္တန် အလန်ကိုပ််ကၠာအိုတ်ဂှ် ဒှ်ဂကောံ မကော်ဂး ဒေါကလူ၊ နကဵု ဒံက်တာတဳတာန်ပျာ မအာဂတပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၁ ဂှ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၃ ဂှ် နကဵု မၞိဟ်က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂမၠိုင် နူဂကောံဒေါကလူဂှ် ပံက်ပ္တန်ပတိုန် ဂကောံဗဟဵုမကဵုကသပ်ဂကူကရေင် (Karen Central Advisory Board (K.C.A.B)) ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမဟဵုမကဵုကသပ်ဂှ် ဒံက်တာသာသာန်သဳဖဝ် (ဒေါက်တာဆာစံစီဖိုး)၊ စောဘမံင် (စောဘမောင်)၊ စောသာဒေန် (စောသာဒင်)တအ် ပါလုပ်လဝ်ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် နူကဵု ဂကောံဗဟဵုမကဵုကသပ်ဂကူကရေင်ဂှ် ပြံင်လှာဲပ္တိုန် ဂကောံဗဟဵုဂကူကရေင် (Karen Central Organization)ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဂှ် စောသာဒေန်၊ အရာသာထဝ် (ဆရာသာထို)၊ စောဘဥူၐြဳတအ် ပါလုပ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင် နကဵုဗြိတိန် မဖန်ဇန် ညံင်ဂွံဖအိုတ် သၞောဝ်ကဝ်လဝ်နဳ မချပ်ဂၞန်ကၠုင် သွက်ကလေင်ပအပ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜး ကုဍုင်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၆ နကဵု ဂကောံဏအ် ပြာပ်အာ အေန်ဂလာန် သွက်ဂွံ ချပ်ဂၞန် ညံင်အင်္ဂလိက် ဂွံပါ်ကဵု ဍုင်ဗၠးၜးကရေင်တၞဟ်ခြာကီုရ။ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် စောဘဥူၐြဳ၊ စောသာဒေန်၊ သေဒ္ဒနဳလူနဳ ကေုာံ စောဖဝ်ချေတ်တအ် ပါလုပ်ရ။
ဂဥုပ်ဌာနထပက်မုက်ပၞာန်တၟေင် နူအလဵုအသဳဗၟာ
သၞာံ ၁၉၇၂ ဂိတုသေတ္တေမ္ဗါ ၁၈ ဂှ် နကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဂဥုပ်ဌာနထပက်မုက်ပၞာန်တၟေင် (အထူးစစ်ဆင်ရေးဌာနချုပ်) မွဲ သွက်ဂွံထပက်မုက်ပၞာန် ကု ဒပ် KNUP၊ BCP (ဗကပ) ကဵု မဒညတ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဓရောင်ဒဵုဗဂေါဂှ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂဥုပ်ဌာနပၞာန်ဂှ် "ဌာနထပက်မုက်ပၞာန်ဓရောင်ဒဵုဗဂေါ" ဗီုဏအ်လေဝ် ကော်စကီုရ။ ညးလျိုင်သကိုပ်ဂအုပ်ဌာနဂှ် ဒှ် ဗိုလ်မှူးကြီးခင်အုန်း ….. ဗိုလ်မှူးကြီးသန်းတင် တအ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ နကဵု ယၟု “အောင်စိုးမိုး စစ်ဆင်ရေး” ဂှ် စထ္ပက်မုက်ပၞာန်ရ။
ပ္ဍဲလတူ ဓရောင်ဒဵုဗဂေါဂှ် သီုဖအိုတ် ကွာန်နွံ ၜိုတ် ၃၀ ကွာန်၊ ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳဖျူ (ဖြူးချောင်းဖျား) ဂှ် နွံ ၇ ကွာန်၊ ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳယေဝ်နဲ (ရဲနွယ်ချောင်းဖျား)ဂှ် နွံ ၁၄ ကွာန်၊ ပ္ဍဲကၞောတ်ၜဳဗဂေါ လတူဒဵု နွံ ၉ ကွာန်။ ကွာန်တအ်ဂှ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကဵုပြံင်စှ်ေကၠုင်မံင် ပ္ဍဲတိဗလး သီုဖအိုတ်ရ။ တုဲပၠန် မၞိဟ်နူတိဗလးတအ်လေဝ် ဟွံကဵုအခေါင်တိုန်ဒဵုရ။ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ဗွဲမတေင်ဂြတ်တုဲ နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ထ္ပက်မုက်ပၞာန် ကုဒပ်ဂမၠိုင်ရ။ မၞိဟ်မနွံ ပ္ဍဲဒပ်ကရေင်ကီု သီုကဵု ဒပ်ဗကပတအ်ဂှ် ညးဗြဴဟွံသှ်ေ တိတ်ဒုင်ဗတိုက် သီုဖအိုတ်ရ။
ဒပ်မဟာ ၇ ထကး
သၞာံ ၂၀၀၇ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ထိန်မောင် ကေုာံ ကောန်ပၞာန် ၃၀၀ ပါ်တိတ် နူဒပ်မဟာ၇ တုဲ ကေတ်ၜိုဟ်လလံ ကုအလဵုအသဳပၞာန်ဗၟာတုဲ ကဵုလဝ်ယၟု KNU/KNLA ကံင်သဳၜိုဟ်လလံ ရ။
ကမ္မတဳရေင်တၠုင် ဘာကောန်ဂကူမန် တန်သၠုင် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ညးတာလျိုင်ဂမၠိုင်
ကမ္မတဳဝွံ ဒက်ပ္တန်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
Eugene Merle Shoemaker
သ္ၚိကၟိန်
ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်ပိ၊ ကောန်ဗြဴၜါ ကဵု ကောန်တြုဟ်မွဲ။ ကာရဝ်လေန်ဂှ် ဒှ်အာမၞိဟ်မမင်မွဲသ္ၚိ ကေုာံ ရံင်စကောန်ၚာ် ပ္ဍဲသ္ၚိရ။ ကၠာညးတအ် ဟွံစှ်ေဒၞာဲဂှ် ၜိုန်ရ ညးတေအ် ကလိဂွံကမၠောန် အစာဘာကီုလေဝ် ဟွံပြေပြံင်တုဲ တိတ်ထောအ်ရ။ ကာလကောန်ၚာ်တအ် ဇၞော်ဂေါဝ်အိုတ်တုဲ ကာရဝ်လေန် ကမၠောန် သွက်ကၠောန် ဟွံမဲ လ္ၚုတုဲ ဂျေန် ကဵုကသပ် ကဵုတိုန်ဘာ စပ်ကဵု နက္ခတ္တဗေဒ တုဲ လုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲဂကောံညးတအ် သွက်ဂွံမင်ရံင် အကာသရ။ ကာလ ညးတေအ် ကလိဂွံအာယုက် ၅၁ ဂှ် ဂွံဒှ် သၟာနက္ခတ္တဗေဒ (a planetary astronomer) မွဲတုဲ ဆက်ကၠောန်အာကမၠောန်ဂှ်ရ။