cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
VITAMIN ကၠေၚ်က္ဍဟ်
ပိုဒ်(၂) လာပ်ဗဇဴညးမဂၠာဲတသိုက်စိုတ်
တုဲပၠန်−−− အၜံက်ခါဲလညာတ် ညံၚ်ရဴဗှ်ေတံၜံက်ကတိုၚ်ထဝ်မပၞုက်လဝ်သၟဝ်တိတေံ။
၅။ ဣဏံဟေၚ်ရ−−−ဗှ်ေတံဂွံဆဵုကေတ် ဂၠံၚ်ဍာန်အပါဲပိုဲဗုဒ္ဓမာန်။
တုဲပၠန်−−−ပိုဲကေတ်လာပ်ဗဇဴနာနာ ပ္ဍဲကဵုနာဲပိုဲအိုတ်ညိအဴ။
၁၅။
ဒဝ်နလ်ဒ် တြုမ်ပ်
ပ္ဍဲအခိင် ညးမဒှ်ဒၟံင် သမတဂှ်မ္ဂး၊ ညးပ္တိတ်အမိင် ကၟာတ်လဒဵု ညံင်ကောန်ဍုင် နူကဵု ဍုင်ဂကောံမၞိဟ်မူသလေန်မဂၠိုင်တအ် ဟွံကဵုအခေါင်လုပ်ဍုင်၊ ထ္ၜးဟိုတ်ကဵု ပရေင်ဂီုကၠီုဍုင်၊ သၠာဲသၞောတ်ပဝ်လသဳဍုင်။ ညးဖအောန်ဖျေဟ် အခေါန် သွက်ပူဂိုလ် ကေုာံ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ ကလေင်ရုပ်သီထောအ် အစဳအဇန်လျိုင်အာမ ပရေင်ထတ်ယုက် ပူဂိုလ်၊ ညးခပတိုန် Neil Gorsuch၊ Brett Kavanaugh၊ ကေုာံ Amy Coney Barrett ပ္ဍဲရုင်ဗစာသမၠုင်အိုတ်။ ညးရပ်စပ် ကိစ္စကပ်ယဲကဝ်ဝိဒ်-၁၉ လဇုဲ၊ ဟီုယဲကပ်ဂှ် အန္တရာယ်ဟွံမဲ၊ တင်မကဵုကသပ် နူကဵု ညးတာလျိုင် ပရေင်ထတ်ယုက်တအ်ဂှ် ဟွံကလင်၊ တုဲ ပ္တိတ်ဟီုဂး ပရူဟွံဍာံပြ စပ်ကဵု ယဲကပ်ကဝ်ဝိဒ်။ ပ္ဍဲကဵု ကေင်ကာဍုင်သအာင်ဂှ် တြုမ်ပ် ဖန်ဗဒှ် ဂၠံင်တရဴ အမေရိကာန်အဓိက - ညးကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် တင်လတုပ်စိုတ် (North American Free Trade Agreement (NAFTA) မဒှ်တင်လတုပ်စိုတ် အကြာ အမေရိကာန် ကဵု မေဇြဳကဝ်၊ တုဲပၠန် ညးနုက်တိတ် နူကဵု ဂကောံဗၞိက်တြန်ပသဳဖိစ် (Trans-Pacific Partnership)၊ နူကဵု တင်လတုပ်စိုတ် ပါရိသ် မဆေင်ကဵု ရာသဳပြံင်လှာဲ (climate change)၊ တုဲပၠန် နူကဵု တင်လတုပ်စိုတ် အဳရာန် မဆေင်ကဵု အနုလက်ကၠိုက်။ ညးပတေင်ပတိုန် ပရေင်သွံရာန်ဗၞိက် ကုဍုင်ကြုက်၊ ရုင်ကလုတ်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဍုင်အေဿရေဂှ် ပြံင်စွံ ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ဂျေရုသလေန်၊ တုဲပၠန် ပၞာန်အမေရိကာန် မနွံပ္ဍဲသဳရိယျာဂှ် နုက်ပ္တိတ်။ ညးဆဵုဂဗ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ကိုဝ်ရဳယျာသၟဝ်ကျာ ကိမ် ဂျံင်အုန် ပိအလန်။ ဆဂး ပရေင်ဆဵုဂဗဂှ် ဟွံအံင်ဇၞး။
အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ဗီုစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒူရာ
လိက်ပရောပရာ လိက်ပိုဒ်ပရေၚ်အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ဗီုစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ဒူရာဝွံ ဒှ်လိက်ပရေၚ် မကံက်နုက်ပတိတ်နၚ်နူ လိက်ကၞပ် "ပရူပရာသၟာဒွက်၊ ယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက်" မွဲ ပ္ဍဲဒၞဲါဏံဝွံ သွက်ညးဗှ်လိက်တအ် ဂွံကတ်လ္ၚတ်ဗွဲမသက်သာညိဂးတုဲ ထပ်ပါ်တြးပတိတ်ထောံ သၟဝ်က္ဍိုပ်လိက်ဍောတ်ညိညဇြိုၚ်သာနွံရ။ လိက်ပရေၚ်ဝွံဂှ် နကဵုက္ဍိုပ်လိက်တမ်မူလမ္ဂး " ဗီုယေန်သၞာၚ်မန် အခိုက်ကၞာသၟာဒွက် ကၠုၚ်စိုပ်ကွာန်ဒူရာ " မဒှ်ရ။ ညးချူပတိုန်လိက်ပိုဒ်ဏံဂှ် ရံၚ်ကဵုအခိၚ်တေံမ္ဂး ဟိုတ်မဒှ်ဌာန်ဒေသ ဒူရာတုဲ ဟွံသုၚ်စောဲလဝ် ကွာန်ဒူရာဗွဲတိုက်ရိုက်ဏီနွံရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလိက်ပရၚ်ဒၞဲါဏအ်မ္ဂး ဒှ်အာက္ဍိုပ်လိက်မတၞဟ်ခြာတိတ်အာညိရ။
ညးယိုက်ဂၠေၚ် ဂကောံယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက်အဆက်ဆက်
နာဲအဝါန်ညးမဒးဒုၚ်ကုတ်ကဵုဏာက္ဍိုပ်ဏံဂှ် ရံၚ်ကဵုဒတုဲဖဵုမသထပှ်တၞောဝ်တံ ဂွံဗၠးဘဲလမျီုတုဲ ဂွံဗၠးဘဲလမျီုတုဲ သၠးဏာလမျီုဇကုရ၊ အဃောညးတေံတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲကွာန်ဒူရာဏံ ဗၞတ်ပိသၞာံဂှ်လေဝ် ညးတေံကၠောန်ဗဒှ် ဒက်ပ္တန်ကၠုၚ်လဝ်ကဵု ဂကောံသၟာဒွက်မွဲဏီရ။ ဂကောံယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက်ညတေံ ဒက်ပ္တန်လဝ်ကဵုဂှ် ဗွဲကြဴဏံ
နူဂှ်မွဲကဆံၚ် ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်တံဂှ် စှ်ေဒုၚ်ဂကောံယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက် ကွာန်ဒူရာဏံပၠန်တုဲ အ္စာထပိုဲဇျှၚ်တံ ဍိုက်က္ဍိုပ်ကဵု ဂကောံကောန်ကွးဂမၠိုၚ် ဗက်တိုန်အာလ္ဂုၚ်တေံရ။ လှ်ေဒယှ်ေ တိၚ်တိုက် အခိုက်ယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက် ပ္ဍဲတိုက်ပိဋကတ်မန်ဂှ်ရ။ အ္စာမန်သုအေတ်လေဝ် တက်ဖျဴဏာကဝးရုပ်ဗဳဒဳယဝ်ကီု သီုကဵုဗီုဇာတ် သီုကဵုရပ်ဏာရမျာၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တုဲ ဖျဴဏာဍုၚ်သေံတေံရ။ ကာလဂှ်မှ နာဲအဝါန်ညးမဒုၚ်ကုတ်လဝ်ဍိုပ်၊ ပူဂဵုညးမပၠုပ်လဝ်ကဵုလမျီု ဒက်ပ္တန်လဝ်ကဵု ဂကောံယေန်သၞာၚ်သၟာဒွက် မွဲအခိၚ်တေံဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်တၞောဝ်ဒတောဝ်အ္စာမန်သုအေတ်တံရောၚ် သ္ဂောံတီကေတ်ရ။ ပူဂဵုဝွံ ကၠုၚ်နူကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်ဗညာစိၚ်၊ ကၠုၚ်နူကဵုတၞောဝ်ဒတောဝ်မဇ ဨကရာဇ်ရောၚ် သ္ဂောံတီကေတ်ရ။ ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ယေန်သၞာၚ်မန်တြေံ အခိုက်သၟာဒွက်ဝွံ မွဲအခိၚ်တေံ အဃောမန်ပိုဲဇၞော်မောဝ်ဒၟံၚ် လ္ပာ်ဍုၚ်ဗၟံက်ကဵုဍုၚ်ပလိုတ် သီုၜါဍုၚ်တေံဂှ် ကေၚ်လဟိၚ်ဒယှ်ေလှ်ေကၠုၚ်လဝ် ပ္ဍဲလ္တူဝၚ်နန် သီုၜါဍုၚ်ဏောၚ် ဂွံတီတၟးပြာကတ်ကၠုၚ်ရ။
ဒစုန်ကျာ်၊ တၞံ
ဂမ္စာဲ (Distribution)
တမ်ဗဳဇ တၞံဒစုတ်ကျာ်ဂှ် ကၠုၚ်နူ လဵု ၜိုန်ရ ဟွံတီကီုလေဝ် တၞံဒစုန်ကျာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ဍုၚ်မန်-ဗမာ၊ သေံ၊ မလေယှာ၊ ဂျဗာပလိုတ်၊ ဍုၚ်လာအို ကေုာံ ဍုၚ်အေန်ဒဝ်နဳယှာ၊ အိန္ဒိယလေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
ဂုဏ်ဒိုၚ်ဟွံရော် ပိုက်သော်ကဵုဗ္တေၚ် (အဂီုသၟိၚ်ဒိုၚ်)
(အဂီု သၟိင်ဒိုင်)
ယွံသၟိင်ဒိုင် ဂလာန်ဂှ်ဒးမံင်ရဆဂးဂှ် ဇကုမွဲဓဝ်ဂှ်ဒှ်တသိုခ်တှ်ေတုဲ ညးဂမၠိုင်ဒးဒဒိုခ်ဂှ် ဒှ်တသိုခ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ဟွံသေင်ရ ၊ ဇကုလေဝ် ဒှ်တသိုခ် ညးဂမၠိုင်လေဝ် သ္ဍိုက်မၠိုက်မ္ဂး ဒှ်တသိုခ်ၜိုဟ်သြိုဟ်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇကုလေဝ် ညံင်ဂွံဒှ်တသိုခ်၊ ညးဂမၠိုင်လေဝ် ညံင်ဂွံသ္ဍိုက်မၠိုက်မာန်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်မင်မွဲအာရ၊ ရဴသာ်ဝွံ ဨကရာဇ်ဟီုဒၠောံဗ္တောန်သၟိင်ဒိုင်ရ။
ၜိုန်ရ ဨကရာဇ်ဟီုဒၠောံဗ္တောန်ကီုလေဝ် ညံင်ရဴကၠာဂှ်ပၠန်ရ ။  သၟိင်ဒိုင်ယောန်အာဖျာတုဲ ဂၠာဲရုဲစကဇၞော်ဇၞော် ၚုဲဇၞော်ဇၞော်တအ်ပၠန်ရ၊ ကောန်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ဒုင်ဟွံမာန်တုဲ ကလေင်ထ္ၜးဆန္ဒပၠန်ရ။
ဨကရာဇ်လေဝ် ဟီုဒၠောံဗ္တောန် နူမွဲအလန်ဒှ်ၜါအလန်၊ နူၜါအလန် ဒှ်ပိအလန်၊ ဟီုဒၠောံဗ္တောန်ဟွံမာန်တုဲ ဨကရာဇ် ဖျေံအသံ တပ်ဒဏ် ကဵုပိုက်ကၠေံသော်သၟိင်ဒိုင်ရ။
ဂုဏ်မသ္ပဒတဴပ္ဍဲတံဆုစှ်ပြကာ
၂။ ဟွံမွဲကဵု ပွမ္ဒးတွံအ္အဇ္ၚးဂှ် ဒှ်ဂုဏ်မရနုက်ကဵုၜါရ၊ ဂလာန်ဂှ်ဍာံစၟတ်ရ၊ တွံၚးတးကဵုဒှ် ဟွံတွံၚးတးကဵုဒှ် ဒှ်အယာံမာတ် ဂွံသ္ပဒ္တဴ ဗွဲတသိုက်ဟေၚ်ရ။
ဇြာ၊ ကျာ်စေတဳ
စမြိုင် ကေုာံ ဝတ္ထုသာသနာဂမၠိုင်
တိုက်ထ္ၜးပျးဗုဒ္ဓဝင်
ယၟု
အတိုင်ဝင်ကျာ်မ္ဂး ဟိုတ်နူဒါယကာကျာ် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် ဗျုဇရာတုဲ ညးကော်စ ကျာ်ဇြာ။ ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ဂဝမ္ပတိ ဂှ်လေဝ် ညံင်ရဴဂှ်ကီု ချူလဝ် "ကျာ်သီုအရှန်ဂမၠိုင် စိုပ်သြင်နိဂီုမွဲ ညာတ်မၞိဟ်မွဲ ဓဝ်ဇရာဗျုရာန်သကိုတ်လောန်သန်၊ ကျာ်ထ္ၜးကဵုအရှန် အာဒဳနဝ ကဵုညးဂမၠိုင်ဟေင်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ စဵုကဵုလၟုဟ် ဒၞာဲဂှ် ဍုင်ဇရာ ညးမ္ဂးရောင်။" နကဵုလညာတ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ယၟုမ္ဂး ကျာ်ဇြာ ဝွံ ဟိုတ်နူ မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်ဇြာတုဲ ညးကော်စ ကျာ်ဇြာ၊ ညံင်ရဴ ကျာ်ဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲလ္ဂုင်မ္ဂး ကျာ်လ္ဂုင်၊ ဍုင်သဓီုမ္ဂး ကျာ်သဓီု။ တုဲပၠန် ဇြာ မအရေဝ်ဝွံ ဒှ်အရေဝ်မန် မပြံင်လှာဲကၠုင် နူကဵု မသုန်၊ ဟိုတ်နူ ဍုင်မနွံကဵု မသုန်ဍုင်မပံင်ကောံ၊ သာ်ဂှ်ဟွံသေင် ဟိုတ်နူကဵု ထၜိုင်ဍုင် မနွံမသုန်ထာင်။ ယၟုဍုင်ဇြာ နကဵု ဗီုပါဠိ ပဉ္စလနာဂိုလ် ဂှ် ဒှ်ယၟု မကၠာဲစၠောအ် နူယၟုမန် မဂွံဍုင်ယၟု ဍုင်မသုန်။ ယၟု နူဍုင်မသုန် မြိပတ် ဒှ်အာ ဍုင်သုန်၊ နူဂှ် ဒှ်အာ ဍုင်ဇြာ။
သုဝဏ္ဏဟံသာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်နာင်သၠုင်
ဘာသုဝဏ္ဏဟံသာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်နာင်သၠုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။
ဒဂိုန်၊ ဂိတု
သဘင်
သဘင်ဂုရုပုဏ္ဏမဳ - သဘင်ကလအ်အစာ(Guru Purnima) မဒှ်သဘင်ကလအ်အစာဂုရု ဟိုတ်နူညးမဒၠောအ်ဗ္တောန် ကဵုဇကု၊ ဟိုတ်နူ ညးမပါ်ပရအ် ညာဏ်ပညာညး ကဵုဇကုရ၊၊ သဘင်ဏအ်ဂှ် ကောန်ဍုင်နဳပဝ် ညးမလျုင်ပတှ်ေ ဟိန္ဒူ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် ကၠောန်ဗဒှ်ရ၊၊ သဘင်ဏအ်ဂှ် စေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု ကွေတ်ဟိန္ဒူ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ဘာသာဇိန် (ဂျိန်) ရ၊၊ သဘင်ဏအ်ဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူဗုဒ္ဓဘာသာ မရန်တၟအ်ကဵု ကျာ်တြဲဂေါတမ မစတွဟ်ဓရ် ကုခမဳပဉ္စဝဝ် မသုန်ဇကုဂှ်ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲဟိန္ဒူလေဝ် ညးတအ်ဟီု သဘင်ဏအ်ဂှ် ညးရန်တၟအ်ကဵု သဳဝ မစကတဵုဒှ် ဂုရုကၠာအိုတ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂိတုဒဂိုန်ပေင်တုဲ ညးတအ် မကၠောန်ကၠုင် သဘင်ကလအ်အစာ (ဂုရုပူဇ) ရ၊၊
နူလိက် မေဃသန်
ဇိဟ်တတ်သ္ဂုတ်အာ ရာသဳအသာတ်၊ အဒိုတ်လိုန်ဒွာ ယာကြာခပ်ပြာပ်၊ ကြကတ် စမိင် ပသၟိင်သေသာတ်၊ အပိုင်ဂိမှန် သကန်သ္ဂုတ်သွာတ်၊ ပၞာန်ဗြဲဂမြိင် ဗျိင်လောကဓာတ်၊ သၠောံဗြေဝ်မာလေဝ် သၜါတ်တၟာဲတ္ၚ၊ ရတ်လေံဗတ်ဇကာတ် မေလံင်ဆံင်ယိုဝ် လဗိုတ်သအိုဝ်သ္အာ် နာဲလွဟ်ဒစိတ် ပ္တိတ်ကံဓနာတ်၊ ဇမောဝ်ဇွောဝ်ဆံင် ဂၠံင်လောကဓာတ်၊ နာဝတတ်ထောအ် သၠောအ်သက္ကလာတ်၊ ဗက်ဗြဲဒြာတ် လသာန်ဒိုဟ်စဟ်၊ ဖံအလှုံဗိုဝ် ကြိုဝ်သမ္ၚဟ်ဝွံ လိုဝ်ဗြဲဇၞော် မြောက်ဂင်ရ၊ ဟိမန္နာ ပသာ်လွာသဒှ်၊ ဂွံအရီုဗြဲ ဗတဲသ္ဂေဟ်သွဟ်၊ ဆခြုံသမ္ကဟ် စရှ်ကမှဝ်၊ သြံက်ဂအေဝ်ပၠ သၠလတှ်ကျဝ်၊ သၟးအၚောဝ်သွဝ် ကဥသာနာံ၊ စရိုတ်တၞုင် လဇုင်လာံ၊ ကၞာင်သ္ဂာင်မှုဲ ဂအုဲဂဟုဲဂါံ၊ ရာသဳစရုင် ၜက်လဂုင်သၞာံ၊ ဍေဝ်သွိုဝ်ဓုတင် မင်မွဲသဒ္ဒာံ၊ ဒဂိုန်ဘုံကၞာတ် ဟွံတာင်အဂါံ၊ မာတ်စိုပ်ပယာံ ဂါံဝဿန္တ၊ မနုဿဘုံ အလုံဌာန၊ နရှ်ခမှဳ ကုသိုလ်ဒါန၊ ဇဗၠုညတ်ကီု သီုပၞာင်ဗက၊ ကလအ်ကျာ်သင် မင်မွဲသဳလှ၊ ဂမှဳပၟဝ်သွိုန်ဓဝ် သစ္စသ္ၚဳလလံ ဃပဿ၊ မင်မွဲအိန်ရဳ တိစဳဝရ၊ ဂၠာဲဒုဟ်ကာယ လက္ခဏပိ၊ သန္တံဒန္တံ ဆံတိတိ၊ စိုတ်ဟွံလုလန် ပ္တန်သမာဓိ၊ ညာတ်သၞာံတမိ အာဒိရာသဳ၊ ဗဟ်မွဲဇကု လၚုဟုံလွဳ၊ ယောင်ယာခြာဒင် ဇြဟောံကၠင်ဟဳ၊ ရိုဟ်မဗဟ်သၞာ လတာဒေဝဳ၊ ဗဟ်မကၠတ်ဒ္ၚောဝ် ရုပ်ထဝ်ကျာ်သြဳ၊ လၟုဟ်ကံသ္ဂဝ် ဝဲဂပဝ်ဖဳ၊ ပသာ်သၟာန်ဒှ် လ္ၚဟ်လ္ၚန်ကၠင်ဟဳ၊ ၜက်သၞာံလဂုင် ပေင်ကၠုင်ရာသဳ၊ မိတ်ဂွိုင်ဍိုန်ဒ္ၚဳ သဟာသဳသန်၊၊
မွဲနဲပၠန်
ဒိုင်ပံက်တအ်ဂှ် အကၠဟ်ၜိုပ်ၜင် ပါကဟင်သာ၊
ဍုင်ကွာန်တေအ်ဟောဲ ကောမွဲဒေါဝ်ဝါ သဂါဗတံ၊
ဗာတ်ကိုၚ်
ကောန်ဂကူမန်တအ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ စိုပ်အခိၚ်ဗြဲကျာတၟး ကမၠောန်ဝါဗ္ၚတုဲဒှ်အိုတ် သ္ပပ္တံနူဂိတု မြေက္ကသဵု၊ ပှ်ေတုဲ နကဵုအခိုက်ကၞာဇကု တအ် ကော်ဘိက် ကလော်မိဇၞော်အပါဇၞော်၊ ကလော်ဍုၚ်ကွာန်တအ်တုဲ ပူဇဲပတိုန်ပေါဲ ယူကၞာ ဗ္စကလော် အခိုက်နွံတဴအိုတ်ရ။ ဇၟာပ်ပ် ကၠောန်သ္ပ ပြေၚ်ရၚ်ပေါဲယူကၞာဂှ်ဝွံ အပ္ဍဲကဵုဝိုၚ်တူရိယာတိၚ်တိုက် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ် ကပေါတ်ကွိၚ်ကွိုက်မနွံကဵု ဗီုပြၚ် သဏ္ဌာန် ကျေဝ်ဂေါဝ် ရာၚ်ဆာဲ ကော်ဂး ဗာတ်ကိုၚ်ဝွံ ဒှ် တူရိယာ တၟေၚ်တဴသွက်ဂွံလ္ၚတ်သ္ပသုတေသန ဗွဲတၟေၚ်မွဲဂကူကီုရ။
မဟာတ္တမ ဂါန္ဒဳ
ပထမအဝဲ ကေုာံ ဒဒှ်လက္ကရဴ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၇၄၊ အပါ ဂါန္ဒဳတအ် ကရမ်ချင် ဒးအာမံင် ဍုင်သွတ် ရာဇ်ကောတ် (Rajkot) သွက်ဂွံ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ် မၞိဟ်မကဵုကသပ် သၟိင်ဍုင်ဂှ် မနွံယၟု ထကုရ် သဟိဗ် (Thakur Sahib)ရ။ ရာဇ်ကောတ်ဂှ် ၜိုန်ရ ဍောတ်နူ ပေါရ်ဗင်ဒရ် ကီုလေဝ် ရုင်အလဵုအသဳ ဗြိတိန် ဖျေဟ်စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်တုဲ သကိုပ်ဝန်ဇၞော် ကေုာံ ဒပ်ဂီုကၠီုလေဝ် စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုင်ဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၈၇၆ ဂှ် ကရမ်ချင် ဒှ်ဒိဝန် (ဝန်ဇၞော်) ပ္ဍဲရာဇ်ကောတ်တုဲ တာလျိုင်ညးတြေံ နဒဒှ် ဝန်ဇၞော် ပ္ဍဲဍုင်ပေါရ်ဗင်ဒရ်ဂှ် ဒေအ်ညး တုလ်သိဒသ် (Tulsidas) ဆက်ကေတ်ရ။ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညး ပြံင်အာ မံင် ပ္ဍဲ ရာဇ်ကောတ်ရ။
ဂါန္ဒဳ ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဒုင်စသိုင် လတူ ကောန်ဝုတ်မ္ၚဵုညးဂှ် "ၜိုန်ရ အဲနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဘာကီုလေဝ် အဲချပ်စိုပ်အာ လပါ်ဍေဟ်၊ တုဲ အဲချပ် ပ္ဍဲအခိင်ဗတံမ္ဂး မိက်ဂွံကဵု ဍေဟ်မိန်လဝ်အဲတိက်ရ။" ညးတေအ် ကလေင်ချပ်ဂွံ အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် ဒဒှ်ရ လအ်ညိဂှ် ညးတေအ် ဒှ်ဣစ္ဆာ လတူဍေဟ် တုဲ ဒးကၠုင်စိုတ် လတူဍေဟ်၊ ကာလ ညးတေအ် မဂွံဆဵု ဍေဟ် ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် ကရောမ် သကအ်ရဲဍေဟ်မ္ဂး ညးတေအ် စိုတ်ကာမလိင် ကတဵုဒှ်ကၠုင် လတူဍေဟ်ရ။
ကတ်လ္ၚတ် သၞောဝ်ဥပဒေ
ပ္ဍဲ တက္ကသိုလ်လာန်ဒါန်ဂှ် ညးတေအ် တိုန်ဘာဥပဒေ ကေုာံ ဗီုစဳရေင်သၞောဝ် တုဲ ဂွံဒုင်ဘိက် သွက်ဂွံ ပၠုပ်စရင် ပ္ဍဲ ဘာအေန်နာ (Inner Temple) သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် သၟာသၞောဝ် (barrister) မွဲရ။ အခိုက် မဂွလေပ်၊ ဟွံဂံင်ဟီု နူဘဝကောန်ၚာ်ဂှ် ဆက်ဒှ်အာဒၟံင် ပ္ဍဲကဵုဘဝသၟာဲလေင်ဂှ်ရ။ ညးတေအ် စိုပ်လာန်ဒါန်တုဲလေဝ် အခိုက်ဂှ် ဟွံအိုတ်ဏီဂှ်ရ ညးတေအ် လုပ်ဂကောံဗတောန်ဟီုအရေဝ်လဒေါဝ်ဝိုင် (a public speaking practice group) သွက်ဂွံ တတ်ၜက်ထောအ် တင်ဍိုန်လျ ညးတေအ်ဂှ်ရ။
ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်ညးဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲအာဖရိက သၠုင်ကျာ (၁၈၉၃-၁၉၁၄)
The Abdullah case that had brought him to South Africa concluded in May 1894, and the Indian community organised a farewell party for Gandhi as he prepared to return to India. However, a new Natal government discriminatory proposal led to Gandhi extending his original period of stay in South Africa. He planned to assist Indians in opposing a bill to deny them the right to vote, a right then proposed to be an exclusive European right. He asked Joseph Chamberlain, the British Colonial Secretary, to reconsider his position on this bill. Though unable to halt the bill's passage, his campaign was successful in drawing attention to the grievances of Indians in South Africa. He helped found the Natal Indian Congress in 1894, and through this organisation, he moulded the Indian community of South Africa into a unified political force. In January 1897, when Gandhi landed in Durban, a mob of white settlers attacked him and he escaped only through the efforts of the wife of the police superintendent. However, he refused to press charges against any member of the mob.
Europeans, Indians and Africans
In 1906, when the British declared war against the Zulu Kingdom in Natal, Gandhi at age 36, sympathised with the Zulus and encouraged the Indian volunteers to help as an ambulance unit. He argued that Indians should participate in the war efforts to change attitudes and perceptions of the British people against the coloured people. Gandhi, a group of 20 Indians and black people of South Africa volunteered as a stretcher-bearer corps to treat wounded British soldiers and the opposite side of the war: Zulu victims.
အံင်နာင်ဥူ၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
ပ္ဍဲအခိင် ပရေင်ကလိုက်ကမဵုဂှ် ဂကောံကွးဘာ ကေုာံ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပလီုထောအ် ပါတဳယူနေတ် (ဗော်မဆလ)၊ ကဵုကလေင်ပအပ်ထောအ် ကာဒ်လုပ်ဗော်မဆလတအ် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံဒှ်တမ် ကၠောန် ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ပရေင်ချဳဓရာင်တအ်ဂှ် ဒးဒေါအ်ထောအ်အာကီုလေဝ် အရာမကၠောန်ဂွံ မစပ်ကဵု ပရေင်လိက်ပတ် ယေန်သၞာင်တအ်ဂှ် ဆက်ကၠောန်အာရ၊၊
ပရေင်ချဳဓရာင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ကမၠောန်ဂယိုင်လမျီု
စိုပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၉၈ ဂှ် မာံအံင်နာင်ဥူ ကလေင်စဴကၠုင် ဌာန်တၟိုပ်သုက်ဇကု ကွာန်မုဟ်ဒုန်ပၠန်ရ၊၊ ညးဆက်ကၠောန်အာ ပ္ဍဲဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် နဒဒှ် ညးအုပ်နာနာ၊ လဆောဝ် လျိုင်လဟိင်စိုတ်ဒှ်တမ် ကၠောန်ကၠုင် အဆက်ဆက် စဵုကဵု အခိင်တ္ၚဲဏအ်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်လေဝ် စပ်ကဵု ပရေင်ဂယိုင်လမျီုဂှ် နူကဵု မကလေင်စိုပ် ဌာန်တၟိုပ်သုက်ဇကု သၞာံ ၁၉၉၈ စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် ကမၠောန်လွဳယဲ ကေုာံ ကမၠောန်မတက်ဗဳဒဳယော ကေုာံ မတက်ဗီု သီုကဵု ပံက်ဗတောန် နဲပညာ ရပ်စပ်ကောန်ပျူတာ၊ နဲကဲတက်ဗီု တက်ဗဳဒဳယောတအ်ဂှ် ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊
သဘင်မာဲ ၂၀၂၀
ပ္ဍဲသဘင်မာဲ ၂၀၂၀ ဂှ် နကဵုဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ဆက်ဒုင်ရုဲစှ် နူကဵုပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် စၟတ် ၁ သွက်စၠတ်ထဝ်တွဵုရးဍုင်မန်ဂှ် ဂွံကလေင်ဒုင်စှ်ပၠန်ရ။
နုက်တိတ် နူ (ဂကောံကေင်ကာ) ဗော်ညဳသၟဟ်မန်
ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၁ ဂှ် နူကဵု အလဵုအသဳပၞာန် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ကံင်သဳစၟိန်ပြဍုင် တွဵုရးဍုင်မန်တၟိ စၞး ဒံက်တာတင်ဌေး ဂှ် သၠာဲစုတ် ဦးဇော်လင်းထွန်း မဒှ်ညးအုပ်ကာနာနာ (တြေံ) အလဵုအသဳတွဵုရးဍုင်မန် ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳ သမ္မတဦးသိန်းစိန်ဂှ် ဒၞာဲသမၠးမွဲဒၞာဲဂှ် နကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံစုတ် နာဲလျးတၟး ညးမဒှ် ဖက်ဆောညးအုပ်ကာနာနာ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ရ။ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၂၊ ၂၀၂၁ ဂှ် နကဵု ဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ပတိုန်လိက် သွက်ဂွံနုက်တိတ် နူကဵုဗော်ညဳသၟဟ်မန်ရ။
ဝတ္ထု
ပဋိပက္ခအပ္ဍဲ
ပဋိပက္ခအပ္ဍဲဂှ် ဒှ်ပဋိပက္ခ မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဗွဲအပ္ဍဲခန္ဓ သကိုပ်ဇာတ်၊ မစဵုဒၞာဒၟံင် သကိုပ်ဇာတ်။ ပဋိပက္ခအပ္ဍဲဏအ်ဂှ် ရံင်နကဵုမတ် ဟွံညာတ်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဟိုတ်မဒှ်အရာ မကတဵုဒှ် အပ္ဍဲအလဵုဇကု ခန္ဓ သကိုပ်ဇာတ်။ မဂွံတီကၠိုဟ် ပဋိပက္ခဏအ်မာန်ဂှ် ဒးတီတင်ရန်တၟအ် ပ္ဍဲစိုတ်ပူဂိုလ်ဂှ် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင်ပူဂိုလ်ဂှ်။ ဥပမာ - ပေါမ်ကောန်ၚာ်အထုပ်ဗကေတ်ဂှ်မ္ဂး သၟတ်ဗြဴဂှ် စပြံင်လှာဲကၠုင်၊ ဓဝ်ပတှ်ေ လတူဇကုဇကု စကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ စိုတ်မိက်ဂွံကၠောန်ကေတ် အလဵုဇကု မသ္ဒးကတဵုဒှ်ကၠုင်ရောင်။ ပဋိပက္ခ ဗွဲအပ္ဍဲဂှ် ဍေဟ်ဒးဂံင် ဆဵုဂဗ၊ တဝ်စၞေဟ်ကဵု အန္တရာယ် မကတဵုဒှ်ကၠုင်၊ ဍေဟ်ဒးဗတောန် ဗီုလဵု ဂွံရပ်စပ် ပဋိပက္ခဂမၠိုင်ရ။
(လအာဒကုတ် (ကလေင်ဇာတ်၊ ကလေင်ချပ် ဒှ်တမ်)
ဒၞံင်ဒကဲ (Flash–sideways): ဒၞံင်ဒကဲဂှ် ဇာတ်ဂှ် ဒံင်တိတ်အာ မ္ၚး ဟွံသေင်မ္ဂး ဒကဲ။ ဗီုလဵု မဒှ်စမာန်ရောမ္ဂး ဟီုလဴဒၟံင် ပရူဏအ်ဖိုဟ် မွဲတဲဓဝ် ပြံင်အာ ပရူတၞဟ်၊ မဆက်စပ်ဒၟံင် ကုပရူအဓိကပ္ဍဲကဵုဇာတ်ဂှ်ရ။ ဗီုလဵုမ္ဂး ”ဗီုလဵု မဒှ်ကၠုင်မာန် ယဝ်ရ ….. ” နဲဏအ် ပ္ဍဲကဵု ရုပ်ဒမျိုင် ကေင်ဆဵုစဒှ်။ ဆဂး အောန်။
လလအ်ဇာတ် (Fortalt tid/told time)
မိက်ဂွံတီကၠး လလအ်ဇာတ်ဂှ်မ္ဂး ဓဇက်ပၞောန်ဇာတ်မ္ဂး ပိုယ်တအ် ကၠးမာန်ရ။
ပြယာဲဇာတ် (Fortællekneb/storytelling trick)
ပြယာဇာတ်ဟီုဂှ် ဒှ်အရာ အစာချူလိက်တအ် မဖန်ဗဒှ်လဝ် ညံင်လိက်ညးတအ် ရှ်သာဂွံခိုဟ်၊ မၞိဟ်မဗှ်လိက်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဗဵုရုပ်ဒမျိုင်တအ် ညံင်ဂွံစိုတ် မိက်ဂွံဆက်ဗှ်/ဗဵု ဂတတေအ် ဂွံနွံကၠုင်မွဲရ။
မဒက်ပ္တန်လဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံဆက်လုပ်စအာ (Spændingsopbygning) (excitement build-up)
မဒက်ပ္တန်လဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံဆက်လုပ်စအာ ဟီုဂှ် ဒှ်နဲကဲမဒက်ပတန်လဝ် ညံင်စိုတ်ဂွံလုပ်ခိုဟ် ဂၠိုင်တိုန် ညိညိ။ (ဆက်ဗှ် ပ္ဍဲသၞောတ်ပိခဍပ် ကဵု သၞောတ်အစာဗွဟ်)
ဂဝိင် ကေုာံ အမ်သဝ် (Suspense & Surprise)
အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ပုရိသာတ်တအ်ဂှ် ဒးအလီ ညံင်ကဵုဂွံပတှ်ေ ဒဒှ်ရ သၞဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိဍာ်၊ ဆဂး ဇေတ်တ်ဂှ် သၞနွံဒၟံင် လက်ကြဴ သကိုပ်ဇာတ်။
မကဵုသတိ (Varsel)
(၁၊ ၉) လဒက်ပတန် ဗွဲမ္ၚး (မဂွံညာတ်ကေတ်) Ydre Komposition (udseende) ဝှန်မလိက် မပါ်ကဏ္ဍ ဗီုရုပ် ကေုာံ ဖျေဟ်ဗီုပြင်။
(၂) Personer (Characters) ပူဂိုလ်ဂမၠိုင်
(၂၊ ၁၊ ၃) ပူဂိုလ်ဒုတိယ မလဴထ္ၜး (ဗှ်ေ-မလဴထ္ၜး) ပူဂိုလ်ဒုတိယ မလဴထ္ၜးဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဝတ္ထု (ဇမၠိင်ကီု သီုကဵု ဇမၠေအ်) ဂှ် ဂွံဆဵုစ အောန်ကွေဟ်ဟ်ရ။ ဗီုလဵုရောမ္ဂး သကိုပ်ဇာတ်ဂှ် ဟီုလဴ နကဵု မစကာ ”ဗှ်ေ” အလုံမွဲဇာတ်ဂှ်ရ။ ဥပမာ - ဗှ်ေဖေက်ဒၟံင်ကွေဟ်ဟ်၊ ဗှ်ေဗုင်ဂိဒၟံင် ဗွဲမလောန်ရ။ ရတ်ကျေဝ် ညးမဂဇအ်ဒၟံင် ဂတမုက်ဗှ်ေဂှ် ဍေဟ်ဟွံဖေက်မွဲသာ်၊ ကာလ ဗှ်ေမအီထ္ၜးကဵုဍေဟ်ဂှ် ဗှ်ေဂွံညာတ်ကေတ် ဍေဟ်မံင်ၜိုဟ်သြိုဟ်မိပ်ဒၟံင်ဖိုဟ်ရ။ ချူနကဵု နဲဏအ်ဂှ် ပိုယ်ညးမဗှ်လိက်ဂှ် ဂွံဒုင်စသိုင် ပိုယ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ညံင်ကဵု သကိုပ်ဇာတ်။ မၞိဟ်မွဲမွဲ မဟီုဒၟံင်ကဵု ညးဗွဟ်တုဲ ညးဗွဟ်တအ် ဂွံမိင်ဒၟံင် အရာမဒှ်ဒၟံင်အိုတ်သီု။
(၂၊ ၁၊ ၉) Synsvinkel (ဗဗဵုမတ်) ဗဗဵုမတ်ဟီုဂှ် ဒှ်တလင်ဒၞာဲ ညးမလဴထ္ၜးမဂွံဆဵုကေတ်တုဲ မလဴထ္ၜးကဵု ပရူဇာတ်ဂှ်။ Ydre synsvinkel (ဗဗဵုမတ်ဗွဲမ္ၚး): ညးမလဴထ္ၜးဂှ် ဗက်အာ ပူဂိုလ်ပ္ဍဲဇာတ် ဗွဲမ္ၚးတုဲ ဗီုမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲစိုတ်၊ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပူဂိုလ်ဂှ် ညးမလဴထ္ၜးဂှ် တီကေတ် ဟွံမာန်။ ဗီုလဵု ပူဂိုလ်ဂှ် မဒုင်စသိုင်၊ မချပ်ဂှ် ပိုယ်တအ် ဒးရံင်ကေတ် ဗီုမၞိဟ်ဂှ် မချဳဓရာင် မဟီုဂးတုဲ ဂစာန်ကၠိုဟ်ကေတ် အရာမကတဵုဒှ်ဒၟံင် အပ္ဍဲစိုတ်၊ ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပူဂိုလ်ဂှ်။
(၂၊ ၁၊ ၉၊ ၁) Indre synsvinkel (ဗဗဵုမတ်ဗွဲအပ္ဍဲ): ညးမလဴထ္ၜးဂှ် ဗက်အာ ပူဂိုလ်ဂှ် ပ္ဍဲအပ္ဍဲ (မလုပ်စ ပ္ဍဲပူဂိုလ်ဂှ်) ဂှ်တုဲ တီဖအိုတ်၊ ဗီုလဵု ပူဂိုလ်ဂှ် မချပ်၊ ဗီုလဵု ပူဂိုလ်မဒုင်စသိုင်။
၄၊ ၂၊ အရေဝ်ဘာသာ နဒဒှ် အရာမဖန်ဗဒှ်ကဵု (Sproglige virkemidler)
လိုၚ်၊ ကွာန်
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
သုသာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၄၊ ဝှ် ၃၄။
လဇု၊ ပတိုဟ်
လွပ် ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ်
ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဒှ်ဂကူပတိုဟ် မစဂွံမွဲ၊ စဂျိုင်င် ဟွံဂွံ၊၊ ဒးပစိန်တုဲ စရ၊၊ နဒဒှ်သွသောတ်ကီု နဒဒှ် ခၞာကီု စဂွံရ၊၊ ဟိုတ်နူ စၟစၟောန် ကေုာံ ခမိက် မလေပ်နွံဒၟံင်တုဲ ကၠာဟွံဂွံဍုန် ဒးကြာတ် အးအးကၠာရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုဂှ် စဲဗကှ်တုဲ ကာလဒးဍာ် ကလေင်မြဴတိုန် ဗီုထၞေက်ပၠန်ရ၊၊ ပတိုဟ်လဇုၜတ်တ်/ဍောတ်တ်ဂှ် စရှ်ခိုဟ် ဂၠိုင်နူ ပတိုဟ်ဗျုဗျုတအ်ရ၊၊
ပတိုဟ်လဇုဝွံ ပ္ဍဲဂြန်ဂဥုဲကြုက် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ နကဵုနဲသိပ္ပံ စမ်ၜတ်ရံင် ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဂွံတီကေတ် ဒဒှ်ရ ပတိုဟ်လဇုဝွံ ပခိုဟ် ပသာကဵု သွက်မၞိဟ်ယဲဏမ်ဍာတ်တအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ စမ်ၜတ်ရံင် ဓါတု ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုမ္ဂး ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲပတိုဟ်လဇုဂှ် နွံကဵု acidic polysaccharide (မပ္တံကဵု mannose, glucose, glucuronic acidand xylose) မဒှ်ဓါတ် anticoagulant မဒှ်ဓါတ် မဖအးကဵုဆီတုဲ စဵုဒၞာကဵု ညံင်ဟွံဂွံဒှ် ယဲကောန်ကၟအ်ဒေါအ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပတိုဟ်လဇုဂှ် ဗွဲဓမ္မတာ ဖအောန်ဖ္အးကဵု ကဝ်လာသတဝ် (cholesterol) ဓါတ်ကၠေင် ပ္ဍဲဆီရ၊၊
တကအ်ခၟိုင် (ဒဒန်)
ပဋိပက္ခ စပ်ကဵု ယၟုဒဒန်
ဂိတုမာတ် ၁၄ ပ္ဍဲ ကောံဓရီုကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် မရနုက်ကဵု စတုတ္ထ (စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ပုံမှန်အစည်းအဝေး) ဂှ် နူကဵု အမာတ်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မိကောန်ဆာန် ညးမဒှ် မၞိဟ်စၞးကၠတ်ထဝ် ပွိုင်ဍုင်ပံင်ဂှ် ပတိုန်ဂလာန် ဒဒန်မကၠောန်ဒၟံင် အကြာမတ်မလီု ကဵု တကအ်ခၟိုင်ဂှ် ညံင်ဂွံခုတ်ကဵုယၟု ဒဒန် ＂ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတား＂ရ၊၊ စပ်ကဵု ဂလာန်ဂှ်တုဲ မၞိဟ်မလုပ် ပတိုန်ဂလာန် သီုဖအိုတ် ၁၆ တၠ၊ မၞိဟ်လပါ်ဒစဵုဒစး ၃ တၠ ကဵု မၞိဟ်ထံက်ဂလာန် ၁၃ တၠ၊၊ ကာလဖျေဟ်မာဲဂှ် မၞိဟ်မထံက်ဂလာန် ၂၁၈ မာဲ၊ ဒစဵုဒစး ၄၃ မာဲ၊ မၞိဟ်မမံင်လဒေါဝ် ၁၁၆ မာဲတုဲ မာဲလပါ်ဂၠိုင်တုပ်စိုတ်တုဲ ဒှ်အာဒတန်ရ၊၊
သဘင်ပံက်ဒဒန်
＂စပ်ကဵု မကဵုလဝ်ယၟုဒဒန်ဏအ်ဂှ် ပိုဲတအ် ဒစဵုဒစး ထ္ၜးဆန္ဒရ၊၊ ယၟုနူစသြိုင်တေအ် ဖျေဟ်ကိုန်စဳမာန်တေအ် နွံဒၟံင်တုဲတုဲရ၊၊ သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ဂှ် အခေါင်မကၠောန် တွဵုရးဂမၠိုင်ဒးကဵုလဝ်ရ၊၊ စပ်ကဵုယၟုဏအ် ဗက်စအလိုက်ပၟိက် ညးဒေသတအ်ညိဂှ် ဂၠိုင်ကဵုအလန် ပ္တိုန်ဟီုကၠုင်လဝ်ကီုရ၊၊ ဆဂး မုလေဝ် ဟွံက္လေင်ဟီု၊ ဒုင်ဆဵုဂဗတအ်ဂှ် ဟွံမဲတုဲ စိုတ်ဟွံခိုဟ်ရ၊၊＂ မြဴသာ်ဝွံ ဒံက်တာအံင်နာင်ဥူ ညးမဒှ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌကၠတ်ထဝ် တွဵုရးဍုင်မန် ဟီုကဵု ပရိုင်ဨရာဝတဳ ပ္ဍဲတ္ၚဲပံက်ဒဒန်ဂှ်ရ၊၊
ဂကောံထံက်ပင် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ
၁၊ လဒက်ပတန်
ဂကောံထံက်ပင်ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ (ဗွဲခမၞန် ပ္ဍဲလိက်ဝွံ ချူ - ဂကောံထံက်ပင်ပညာရးဇြာ) ဝွံ ဒက်ပတန်လဝ် ပ္ဍဲ ၁၁ သေပ်တေမ်ဗါ ၂၀၂၁ ပ္ဍဲကောံဓရီု နကဵုဗဗဵုရုပ် နကဵု ညးမနွံပၟိက် မိက်ဂွံထံက်ပင်၊ ရီုဗင် သွက်သ္ဂောအ် သၠုင်ပတိုန် ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမည် ပ္ဍဲဍုင်ကၟာဝက်ရးဇြာ။ ညးမပါလုပ် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံဝွံ သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မလုပ်ဗိုင်ကၠောန် နကဵုစေတနာ၊ မဟွံကလိဂွံ င္ၚုဟ်ကမၠောန်။ ဂကောံဝွံ ဟွံဒှ် ဂကောံအလဵုအသဳ ကေုာံ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ရ။
ဂကောံစၟိန်ပြမာန်
(က) ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု လၟိဟ် ၁၁ တၠ။ ပ္ဍဲကဵု ၁၁ တၠဂှ် ကလေင်ပါ်ပရအ် တာလျိုင်ရေင်သကအ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ ၂ တၠ၊ ညးအုပ်ကာနာနာ ၄ တၠ၊ သကိုပ်ဘဏ္ဍာ ၃ တၠ၊ ညးရပ်စရင်သြန် ၂ တၠ။ (ခ) ဇၟာပ်ၜါသၞာံ မွဲဝါ သ္ဒးဒက်ပတန် ဂကောံစၟိန်ပြမာန်တၟိ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဇၞော်။ (ဂ) ပ္ဍဲကာလအကြာ ယဝ်ရ ညးတာလျိုင်မွဲမွဲ ပြဟ်လလုဲအာ ဟွံသေင်မ္ဂး နုက်တိတ်အာမ္ဂး နကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်တအ် နကဵုဆန္ဒ လပါ်မၞိဟ်ဂၠိုင်ဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် ဒၞာဲမၞိဟ်တာလျိုင်မဒေက်ဒၟံင်ဂွံ။ (ဃ) ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂှ် ဒှ်ဂကောံမပကင်ရင် ဂကောံကီု သီုဒှ် ဂကောံမဗဂေတ်ကမၠောန်ဂကောံ၊ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ကမၠောန် ညံင်တင်ရန်တၟအ်ဂကောံ မဂွံစိုပ်တရဴ ပြဟ်၊ ခိုဟ်၊ ဗၠးဘဲ။ တုဲပၠန် သြန်ထံက်ပင် နူကဵု ကောန်ဂကောံတအ်ဂှ် ညံင်ဂွံဗၟံက်အာ ရုပ်ရဴကမၠောန် အတိုင်တင်ရန်တၟအ်ဂကောံ ဗွဲမကၠးဖ္ဍး၊ ယဵုလဂူ၊ မဒုင်လျိုင်။ (င္ၚ) ပ္ဍဲကာလ မဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပရေင်ကမၠောန်မ္ဂး သ္ဒးဒှ် ပၟိက်ဆန္ဒ မၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင် ပ္ဍဲဂကောံစၟိန်ပြမာန်။ (စ) ပရေင်ကမၠောန် မ္ၚးတင်ရန်တၟအ်ဂကောံဏအ်ဂှ် နကဵု ဂကောံဝွံ ထံက်ပင် နကဵု သြန်ဂကောံ ဟွံဂွံ။
ပရေင်ကမၠောန် သၞာံ ၂၀၂၁-၂၀၂၂ ဂှ် နကဵု ဂကောံဝွံ ဖျေဟ်လဝ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ။
•	သြန်ဒါန် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဗၟံက်အာရုပ်ရဴကမၠောန်ဂကောံ။
တမာတ်အိုၚ်
ဗမံက်ထ္ၜး
တမာတ်အိုင် မွဲဂကူကဵုမွဲဂကူ ဇမၞော်ဇကု ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ဂကူ black dwarf hornbill (Tockus hartlaubi) မဒှ်ဂကူသၟတ်ဂှ် နွံလျိုင် ၁၀၂ ဂရာမ် ဇမၠိင် နွံ ၃၀ သေန်ဒဳမဳတာ တုဲ ဂကူဇမၞော် မကော်စ the great hornbill (Buceros bicornis) ဂှ် နွံစဵုကဵု ၄ ကဳလဝ် ဇမၠိင် ၁.၂ မဳတာရ၊၊ [1] ကၟက်ဂှ် ဇၞော်နူ ၝောအ်တွဵုရ၊၊ တုဲပၠန် ဗီုပြင် ၝောအ် ကဵု ကၟက်လေဝ် တၞဟ်ခြာ ရေင်သကအ်ကီုရ၊၊
အရာအင်္ဂလက္သန် တမာတ်အိုင်ဂှ် နွံကဵု ခၟူမဇၞော်တီု မထံက်ပခိုင်လဝ် ကုကအ်တမ္ၚံင်ရ၊၊ ခၟူဇမၞော်ဂှ် စကာ ပ္ဍဲဒၞာဲမၜံက်ဇဵု ရေင်သကအ် မၜံက်ရပ်စ စၞတအ်ရ၊၊ အရာတၟေင် တမာတ်အိုင်မွဲဂှ် နဲဍေဟ်တအ် မၞုံပ္ဍဲလတူက္ဍိုပ်ကေုာံ ခၟူလပါ်တမ်ရ၊၊ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နဲကြပ်ဟွံမဲတုဲ ဂကူလ္ၚဵုဂှ် နွံဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊
ဒဒန်မတ္တမ-မတ်မလီု
ဒဒန်မုတ္တမ - မတ်မလီု
တပေန်ယှိုဲထဳ‌လေဝ်လ္ဂန်အိန်ကၠုၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်မံၚ်ဂှ် စိုတ်ပၞတ်ဒေါသဂှ်ဟဲအာညိရ လ္ဂန်အိန်ဆက်ကွာဲတၟာဲတံဂှ် ဒုၚ်ကေတ်တဲတုဲ သၟာန်လ္ဂန်အိန်ဟိုတ်မ္ဒးဂစိုတ်ထောံကောန်ပၞာန်ညးတေံဂှ်ရ လ္ဂန်အိန်လ္ၚောဝ်ပတီတပေန်ယှိုဲထဳဂှ်
ဓမ္မာစာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ဘာဓမ္မာစာရ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်ဒုန်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
လသိုန်ဗတာင်
လသိုန်ဗတာင် (Garlic) ဂှ် ဒှ်ဂကူလသိုန်မွဲဂကူ မလုပ်လၟိဟ်ဗဳဇ နကဵုယၟုသိပ္ပံ Allium ရ၊၊
ဂံက်ဂါ၊ ဂစေံ
ဖျေဟ်ခၟာဲ
ဂစေံဂံက်ဂါတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံၚ် နကဵုပယျဵုဓနက်ညးကဵုညးရ၊၊ လ္ၚဵုဂှ် စဵုဒၞာ ညံၚ်တၞဟ် ဟွံဂွံလုပ် ပယျဵုဇကု ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊ ဂစေံဂံက်ဂါတအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂစေံ မမံၚ်ကဵု ပွံၚ်ညးကဵုညးကီုလေဝ် ဂကူလ္ၚဵုတအ်ဂှ် ပွမဗက်ၝောအ် မနှဴရဴတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံၚ်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ဂကူlaughing kookburra မဒှ်ဂစေံ မမံၚ်ကဵုသကအ်တအ်ဂှ် ညးမဒှ်ဗိုလ်ဂှ် ဂွံအခေါၚ်ဗက်ၝောအ် သွက်ဂွံဖျေဟ်ခၟာဲဂၠိုၚ်ရ၊၊
ဝါကြေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၆၊ ဝှ် ၄၆။
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ဒုန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ညးဂှ်သ္ပစၟတ်သမ္တီရော
အေဇအ်ရတှ်ေ ညးမချူလိက်ဂၠိုၚ်ၚ်တံဂှ် မပ္တံ ကဵုက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ပိုဲကီု ခမဳသၚ်မန်ပိုဲကီု အ္စာပရိုၚ်မန်ပိုဲကီု အ္စာကၞေဟ်မန်ပိုဲကီု သၟာဂိတမန်ပိုဲကီု ရဲပေါဲဇာတ်မန်ပိုဲတံအိုတ်သီု ထေက်ကဵုဒးချူလိက် မွဲသၞောတ်ဝ်ဓဝ် ယူနဳခတ်ဟွံသေၚ်မ္ဂးဇြဝ်ဂျဳကဵုဒှ် ဆ္ဂး ပိုဲဒးရံၚ်အနာဂတ်တေံ သၞောဝ်တ် လဵုဒးဒှ်ကိုန်ဂစိုတ်ရော ပိုဲဒးတီ(ဝါ)ပိုဲဒးလ္ၚတ်လဝ်ဗွဲမချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ဒးသုၚ်စောဲအာထေက်ရောၚ်။
သေၚ်မ္ဂး မၚ်ကဵုက္ဍိုပ်ပါ်တုဲမှ ပညဳဟာ ချပ်မံၚ်ဖိုဟ်ရ လၟုဟ် ပြဟ်ဟ်ဏံ မန်ပိုဲညးမွဲကဵုညးမွဲ ဟွံလုက်စုက်ညးသ္ကအ် ဒၟါ နူလိက်ၜါသၞောတ်ဝ်ဏံရ ဒးပါ်ထ္ကးကၠုၚ်မံၚ် ဗွဲမထေက်ကြိုက် ဂွံဆဵုသေၚ်ဟာ တ္ၚဲဏံယဝ်အ္စာတံ ဟွံပဠေဝ်တှ်ေ မန်တံ ဘိုအ်ဒးဒှ်ၜါဂၠံၚ်ဍာန်ပၠန်စှ်ေစိုတ်ညိ ယွံက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်တံ။
လဂါံအာဇာနဲ
လဂါံအာဇာနဲ
လဂါံအာဇာနဲ လၟေင်ဂတ
ကောံဓရီုဇၞော်အလန်တတိယ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ဍုင်သာကေတ ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၇၊ ၁၉၉၇ ကလေင်ရုဲစှ် မၞိဟ်တာလျိုင်တၟိပၠန်ဂှ် နာယက ကျာ်ဇၞော်ဝေပုလ္လ (ဇာတိတ္ကအ်ခပုင်) နွံပိုန်ဘာသုဝဏ္ဏဘုမ္မိ ပွိုင်ဍုင်သာကေတ၊ ဥက္ကဌ နာဲဝါသဝ၊ ဒုဥက္ကဌ နာဲတိုင်ထဝ်၊ ညးအုပ်ကာ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ၊ ဖက်ဆောညးအုပ်ကာ နာဲနန္ဒသာရ (ဗညာထဝ်ဝင်) ဇာတိကွာန်လှာ ဘာယှိုဲကျေန် မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ရုဲစှ်တုဲ ကေတ်အာတာလျိုင်ပၠန်ရ။ မဂ္ဂဇြေန် လဂါံပိ (ဝါ) ကၞပ်ပိ ဂှ်လေဝ် အခက်အခုဲနာနာ နဲကဲနာနာ ဖန်ဇန်တုဲ ဂွံအခေါင်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုအေပြဳ ၁၂ ဂှ် တိတ်ကၠုင်တုဲ အကြာဍာ်အတးဂှ် စှ်ေပရးလိက် ဒေသမန်နာနာရ။
နိဿဲ
မတတ်ဗပါ်နာနာ လဂါံအာဇာနဲ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ၊ လဂါံအာဇာနဲ ကၞပ် (၁၀)
ဖာသီ၊ ဍုၚ်
ဍုင်ဖာသီ (Pathein) ဝွံ ဒှ် ဍုင်ဇၞော် ရးဨရာဝတဳတုဲ ပ္ဍဲဍုင်ဂှ် လၟိဟ်မၞိဟ် မပဒတဴ နွံ ၃၀၀၀၀၀ ပြင်ရ၊၊ ဍုင်ဖာသီဂှ် နူဍုင်လ္ဂုင် လပါ်ပလိုတ် ခြာ နွံ ၁၁၈ တိုင်ရ၊၊ ဍုင်ဖာသီဂှ် နွံဇိုင် ၜဳငဝန်တုဲ ဂွံစိုပ်ၜဳဇၞော်ဂှ် နွံ ၇၅ တိုင်ဒှ်ကီုလေဝ် ဟိုတ်နူၜဳငဝန်ဂှ် က္ၜင်ကပေါတ်လုပ်စိုပ်ဒၟံင်တုဲ ဍုင်ဖာသီဂှ် ဒှ်ဍုင်သၞေဟ်ၜဳဇၞော်မွဲရ၊၊ ဍုင်ဖာသီဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲစရင် ရးမန်ပိတုဲ ပ္ဍဲအခိင်ကၠာတေအ် နွံကဵု ဍုင် (၃၂)ဍုင်ရ၊၊
ဝၚ်ကွာန်ကၞာလဵု
ကောန်ကွာန်ကၞာလဵု ဗွဲမဂၠိုၚ်တအ်ဂှ် ပြံၚ်ကၠုၚ်နူကဵုဍုၚ်ကၟာဝက်တေံရ။ ကွာန်ပလိုတ်ဒဵုဗွဲမဂၠိုၚ် မပ္တံကဵု နာၚ်သၠုၚ် ကၠအ်သတ်တအ်ကီု ကွာန်ဝၚ်ဒါ ကအ်ခၠဲတအ်ကီု ထောံဌာန်တိုပ်သုက်ဇကုတုဲ ကၠုၚ်ကၠောန်စကၠအ်သွဝ် လွဳတဵုတၞံဗၜိုတ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်နူခေတ်တအ်ပြံၚ်သၠာဲတုဲ နူကဵုဘဝသၟာဇိက်ဗ္ၚတအ်ဂှ် ကမၠောန်မဒးရးကိတ်ညဳကဵုခေတ် တဵုလွဳတၞံဗၜိုတ်ရုဲစှ်ကေတ်တုဲ နူဘဝသၟာဇိက်ဗ္ၚဂှ် ပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ်ဘဝ ရဲကၠောန်ဗၜိုတ်အိုတ််ရ။ အခိၚ်တမၠာတေံ ရဲတဵုကၠအ်ထၜိုတ်ဂမၠိုၚ် အခိၚ်ကသီုမ္ဂး ညးတအ်တဵုသြောံဒဵု (တောၚ်ယာ) တုဲ အခိၚ်ကညၚ်မ္ဂး ညးတအ်ကွာတ်ထၜိုတ် ကၠောန်ကမၠောန်ထၜိုတ်အိုတ်ရ။
ဝၚ်ပြံၚ်ကွာန်
နာဲယှိုဲတအ်ကဵု ဥက္ကဋ္ဌကွာန်တၟံဗြဴအုံပလိုတ် နာဲချေတ်သာန်တအ်ကီု ထံက်ဂလာန်ကဵု ဒၞဲါဂအာၚ်တိကွာန်တၟိလၟုဟ်ဝွံတုဲ ဂွံအခေါၚ်ပြံၚ်ကၠုၚ် နူကွာန်တြေံတေံရ။ ပယျဵုကွာန်ဂှ် ဖျေံလဝ် အကြာကတိုက်ကြေဟ်(ကုန်ကြေဟ်) ကဵု တၞံကြုက်ပိတၞံတေံရ။
ကုလသမဂ္ဂ
ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဒက်ပတန်လဝ် ကြဴနူ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယတုဲ နကဵုမရန်တၟအ် ညံင်ပၞာန်ဟွံကလေင်ကတဵုဒှ် မွဲဝါပၠန်၊ မဒှ်ဂကောံ မဆက်ကၠောန်အာ နူကဵု ဂကောံတြေံ မနွံယၟု ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် (League of Nations)ရ။ ပ္ဍဲကဵု ၂၅ ဨပြဳ ၁၉၄၀ ဂှ် သၟိင်ဍုင်ဂမၠိုင် နူကဵု ဍုင် ၅၀ ဍုင် ကောံဓရီု ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵု သာန်ဖြေန်သဳသကဝ် (San Francisco) သွက် ကောန်ဖရေန်မွဲတုဲ ဓဇက်ဖျေဟ် တင်ပဋိညာဉ်ကုလသမဂ္ဂ မဒှ် သၞောဝ်ဗီုလဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂတုဲ တင်ပဋိညာဉ်တအ်ဂှ် ပဒတန် တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ပ္ဍဲကဵု ၂၅ ဂျောန် ၁၉၄၅ တုဲ ပၠုပ်လမျီု ပ္ဍဲ ၂၄ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၅ အခိင်ကာလမစဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂဂှ်ရ။ ပ္ဍဲကဵု တင်ပဋိညာဉ်တအ်ဂှ် တုပ်လဝ်စိုတ် ရေင်သကအ် တင်ရန်တၟအ် မဒက်ဂကောံဝွံဂှ် သွက်ဂွံ ထိင်ဒဝ်အာ ဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ်၊ စဵုဒၞာ အခေါင်အရာမၞိဟ်၊ ပါ်ပရအ် အရီုအဗင် ပရေင်မၞိဟ်၊ သၠုင်ပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ဇၞော်မောဝ် မနွံကဵုမတန်ကြန်ဍိုဟ်ခိုဟ် (sustainable development) ကေုာံ ခၞံဗဒှ်ပတိုန် သၞောဝ်ဥပဒေဂၠးကဝ် ရ။ ကာလမစဒက်ပတန်ဂှ် ကောန်ဂကောံ သီုဖအိုတ် နွံ ၅၁ ဍုင်တုဲ နူဂှ် လၟိဟ်ဂၠိုင်တိုန် စဵုကဵု စိုပ် ၁၉၃ ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၂၀၁၁ ဂှ်တုဲ ဒှ်ဂကောံမပစၞး ဍုင်မနွံကဵု အဝဵုကၞောတ်အထောတ်ဂၠိုင်အိုတ်ရ။
လဒက်ပတန်
ဗီုလဒက်ပတန် ကုလသမဂ္ဂဂှ် ပလဝ်သဇိုင် နကဵု သဘဴဓရ် အဝဲလစှ်ေ မသုန် - (၁) အသေမ်ပလဳနာနာ (General Assembly)၊ (၂) ကံင်သဳဂီုကၠီု (Security Council)၊ (၃) ကံင်သဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် (Economic and Social Council) (ECOSOC)၊ (၄) ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (International Court of Justice)၊ ကေုာံ (၅) ဌာနညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ တအ်ရ။ (UN Secretariat) သဘဴဓဝ် အဝဲလစှ်ေ မရနုက်ကဵုတြဴမွဲဂှ် ဒှ် ကံင်သဳပၟင်ပၟဲဒေသ (Trusteeship Council) မဒှ် ဒပ်ပၞာန်ကုလသမဂ္ဂ မဒှ်အဝဲလစှ်ေ မခၞံဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ၁ နဝ်ဝေမ်ပါ ၁၉၉၄ စဵုကဵုစိုပ် ဍုင်ပလဴ (Palau) ကလိဂွံ ဗၠးၜး မဒှ်ဒၞာဲတိဍာ် ဒပ်အမေရိကာန် မင်မဲလဝ် အလန်လက္ကရဴအိုတ်ရ။
အသေမ်ဗလဳနာနာ
တင်သ္ဂုတ်သွာတ် မူအပြောမ်ဂှ် နူကဵု ကမ္မတဳအဓိက ကုလသမဂ္ဂ တြဴ ချူပတိုန် မာန်ရ။
ဌာန ညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ
ညးဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲကဵု ဌာနညးအုပ်ကာနာနာ ကုလသမဂ္ဂ ဂှ် ဒှ် ညးအုပ်ကာနာနာကုလသမဂ္ဂတုဲ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ကောန်ကမၠောန် နူကဵုဍုင်နာနာရ။ ဌာနဂှ် ဖန်ဇန်စဳရေင်ကဵု ပရေင်လ္ၚတ်၊ တင်ဂၞင် ကေုာံ အရာမနွံပၟိက် သွက်အဝဲလစှ်ေ ကုလသမဂ္ဂဂမၠိုင် ပ္ဍဲကောံဓရီုညးတအ်ရ။ ဌာနဂှ် သီုလုပ်ကၠောန် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု၊ အသေမ်ဗလဳနာနာ၊ ကံင်သဳပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ကေုာံ အဝဲလစှ်ေကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ်ကီုရ။
ဘဏ္ဍာ
ကုလသမဂ္ဂဂှ် ဂေတ်ဒၟံင် နကဵုသြန်ဘဏ္ဍာ နူကဵု ကောန်ဂကောံ ကေုာံ ညးတၠဒါန်ဂမၠိုင်ရ။ နူကဵု အသေမ်ဗလဳနာနာဂှ် ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ကိစ္စဗာတ်ဂျေတ်ဘဏ္ဍာတုဲ ကောန်ဂကောံတအ် ဒးစုတ် သြန်မူစိရ။ ပ္ဍဲအရာမဖျေဟ်ၚုဟ်သြန်ဂကောံဂှ် ဒုင်သဇိုင် ကုပရေင်ပိုန်ဒြပ် သြန်လုပ်ဍုင်ရ။ သြန်ဘာတ်ဂျေတ် သွက်ၜါသၞာံ သွက်သၞာံ ၂၀၁၂-၁၃ ဂှ် ဒးစကာသြန် $5.512 ဗဳလဳယာန်ရ။
အဓိက ဘဏ္ဍာမစကာဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဒှ် ပ္ဍဲအရာပရေင်ဂီုကၠီု ကေုာံ ၜိုဟ်လလံရ။ ဗာတ်ဂျေတ်သွက်ဂွံ မင်မဲဓဝ်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၅-၁၆ ဂှ် အိုတ်အာ $8.27 ဗဳလဳယာန်၊ ခရိတ်ကောန်ပၞာန် 82,318 တၠ မဗလးလဝ် အလုံလိုက် ၁၅ ဒၞာဲရ။
ဂြိုပ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခၠဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဝါဇြေန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တသိုက်ခမဳဒ္စာံပြကာ
၆။ ကာလကမၠတ်ဒမၠတံၚ်ပၠံၚ်ၜးမ္ဂး ဒဒှ်ဟွံမွဲကဵုဘဲကီု။
တဝ်သွဝ်၊ တၞံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပ္ကဴဂမၠိုၚ်
မတ်မလီု၊ ခရိုင် တွဵုရဍုင်မန်
နယ်နိမိတ်
မြောက်ဘက်တွင် သထုံခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကရင်ပြည်နယ်မှ ဘားအံခရိုင်နှင့် ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် တနင်္သာရီတိုင်းမှ ထားဝယ်ခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် မုတ္တမကွေ့၊ ကပ္ပလီပင်လယ်တို့ တည်ရှိသည်။
ယျးယျ ဟာဿာန်
လိက်ကဗျပံင်ကောံ Yahya Hassan
ကိုပ်ကၠာ ဟွံတြးပ္တိတ် လိက်ကဗျပံင်ကောံဂှ်ဏီ၊ နူကဵုဌာနပရိုင် Politiken သၟာန်အေန်တာဗျူ ယျးယျ ဟာဿာန်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲ ၅ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၁၃ နကဵု က္ဍိုပ်လိက် "အစာကဗျ - အဲဂှ် ဒှ်မထေဲကဵု မၞိဟ်အာယုက်ခေတ်မိမအဲ ပၠာတ်ရ (Digter: Jeg er fucking vred på mine forældres generation)။ လိက်ပရေင်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ပရေင်ပါ်ပါဲ ဟီုဂး အကြာသၟာလိက်ပတ်တအ်ကီု သီုကဵု အကြာ သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် မဆေင်ကဵု ယေန်သၞာင်တၞဟ်ခြာ ကေုာံ ပရေင်ပံင်ကောံ ဗွဲမဇၞော်ကဵု ဒြဟတ်ရ။ စနူဂှ်တုဲ ယျးယျ ဟာဿာန် မဂွံဒုင်သၟာန် နူကဵု ဌာနတဳဝဳဒိန်မက် DR2 ပ္ဍဲအစဳအဇန် Deadline။ ပ္ဍဲကဵုအစဳအဇန် တဳဝဳ Aftenshowet ကေုာံ တဳဝဳဒေသ TV 2/Østjylland လေဝ် ဂွံဒုင်သၟာန်သှ် ကေုာံ ဗှ်ထ္ၜးကဗျညးတေအ်ကီုရ။ ပရိုင်ညးတေအ်ဂှ် သီုကဵု တိတ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု လိက်ဂျာနေဝ်အမေရိကာန် The Wall Street Journal ကီုရ။
Digtoplæsning i Vollsmose
Yahya Hassans digtoplæsning med den efterfølgende diskussion med publikum blev transmitteret på tv.
Efter digtsamlingen Yahya Hassan
I december 2014 optrådte han som usædvanlig gæst ved Dansk Folkepartis julefrokost, hvor han fremførte en recitation på baggrund af en til lejligheden skreven tekst med blandt andet "Men hvad gør man ikke for et stykke flæskesvær i en flæskesfære". Hans tilstedeværelse i debatten i 2014 var så stor, at Politiken satte ham på tredjepladsen over årets meningsdannere.
Folketingskandidat
Partiformanden Kashif Ahmad udtalte i den forbindelse: "Vi er glade og stolte over, at Yahya har valgt at stille op for os og jeg glæder mig til vores videre samarbejde. Han er et ungt friskt pust til det politiske landskab i Danmark."
Bed and breakfast-sagen i 2018
I 2018 tog Yahya Hassan til Glyngøre, hvor han indlogerede sig på en bed and breakfast. Grundet uroligheder blev politiet senere tilkaldt og fik ham ud af lejligheden. Udlejerne mistænkte ham for at have småstjålet flere sager – blandt andet vin, mad, mobiltelefoner, en racercykel og en bil.
Forhold til islam
Hassans forhold til islam har været omdiskuteret i offentligheden. Hans første digtsamling fra 2013 indeholdt blandt andet et digt, der sluttede med ordene:"MIG JEG PISSER PÅ ALLAH OG PÅ HANS SENDEBUD OG PÅ HANS ALLE MULIG UDUELIG DISCIPLE", som Hassan også reciterede nærmest råbende i programmet Deadline på DR2 samme år. Han blev opfattet som islamkritiker og fortalte polemisk journalister, at han ikke var muslim. Hans digte og medieoptrædener gjorde, at han ragede uklar med store dele af det muslimske miljø. Ifølge islamologen Saer El-Jaichivar han indtrykket i offentligheden dog ikke retvisende - Hassan var snarere en reflekteret muslim. I årene 2013-2015 mødtes Hassan med El-Jaichi et par gange ugentligt for at tale om islam, arabisk filosofi og litteratur. Det var nyt fra Hassan at høre, at islam ikke blot var påbud og forbud, men også oplysning og åndelighed, og at den kunne fortolkes, så man kunne være muslim på forskellige måder. I november 2019 optrådte han i en video på Facebook, hvor han sad i en sofa ved siden af sin mors onkel, imam Abu Khaled, og sagde: "Jeg vil gerne sige til alle, der måske har været i tvivl, om Yahya har været fratrådt islam eller frafalden fra islam, at det har der på intet tidspunkt været tale om. Jeg er født muslim og vil dø muslim, men man er måske ikke, som folk er flest. Slut, prut, finale."
ဖဝ်ချိုဝ်၊ နာဲ
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ဘဝ
အစာဖဝ်ချိုဝ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ်မရှ်ေသှ်ေ ဘာသာသင်ခရေတ်မွဲတုဲ ၜိုန်ရ ညးဒက်အိန်ထံင် ကု ဣစဳမျသေန် မဒှ်ဂကူကရေင်ကီုလေဝ် ကောန်ဇာတ် ဆမွဲကီု ဟွံဍတ်ပါက်ရ။ ညးလွဳဗ္စလဝ် ကောန်ၚာ်မန်မွဲ (မဒှ်ကောန်မေန် က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် နာဲအံင်လှၚိုဲ) ရ။
ပၞဴ
ပၞဴ(မးနဴ) ဝွံဒှ်တဴသတ်ဆုမွဲဂကူနွံရှ်ဖျးခိုဟ်မွဲရ၊ ဟိုတ်နူဖျးလောန်တုဲ ပါ်စွဴလဝ်ပ္ဍဲဂကောံသတ်ဆု သတ်လိမ္မဴ (Citrus) နွံသာ်သ္ၚေက်တုဲ အခိၚ်ကြံၚ်ဂှ်ဒှ်သာ်ဍာ်မိတ်တုဲ သၞော်ဍေံကြဳတုဲ ပ္ဍဲသတ်ပၞဴဂှ်နွံဆဖျုန်ဍိုန်ဍိုန်ဍေက်ဍေက်တုဲ  ဟိုတ်ဂှ်ရဒှ်တဴသတ်ဆုနွံကဵုဓါတ်ခိုဟ်မွဲတုဲ ဗွဲမဂၠိုၚ်တှ်ေစကာသုၚ်စောဲပ္ဍဲအမာဲနာနာရ၊  ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပၞဴဝွံဒှ်နွံကဵုဖဵုလပါ်စၞစအဟာရဟွံကတုဲ သီုလုပ်လၟိဟ်မတ်ဂဥုဲနာနာသာ်ကီုရ။
ဂကူပၞဴတဵုဂၠိုၚ်ပ္ဍဲတိဍုၚသေံ
อนึ่ง คำว่า เลมอน (lemon) ในภาษาอังกฤษ หมายถึง ผลส้มอีกชนิดหนึ่ง ที่หัวท้ายมน ไม่ใช่ผลกลมอย่างมะนาวที่เรารู้จักกันดี สำหรับ มะนาวเทศ (Triphasia trifolia) นั้น เป็นพืชในวงศ์เดียวกัน (Rutaceae) กับมะนาว แต่ต่างสกุล ส่วน มะนาวควาย หรือ ส้มซ่า (Citrus medica Linn. Var. Linetta.) เป็นพืชสกุลส้มเช่นเดียวกัน แต่ต่างชนิด (สปีชีส์) กัน
ဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်
ဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်
ပွဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်ဂှ် ဒှ်ယဲမဒှ်စဂၠိုၚ်ပ္ဍဲဂၠးဏအ်မွဲတုဲ ဒှ်ယဲဂကူဂြိုဟ်မွဲ မဒှ်ရ။ ပူဂိုလ် ဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်တအ် ၈၀ % ဂှ် ဒှ်ညး မကြောအ်လောန်ၜံက်တအ် မဒှ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲပူဂိုလ် ညးမၞုံကဵု ယဲတၞမ်ဍာတ်တအ်ဂှ် ၅၀ % ဂွံဆဵုကေတ်မာန်ရ။ အဝဲအယုက်၊ တြုံ/ဗြဴ၊ ဂကူတၞောဝ်၊ ယဲဟိုမှုၚ် (ဟိုမုန်း) ဗွဲလ္ၚဵု ကေုာံ ကုညးမၞုံကဵုယဲ အတေၚ်ကျာဍန်တုဲ အဃောတိက်သၠိၚ် ပွမခအဳကသဝ်ကျာတိတ်တအ်ဂှ် သာတုဲ ယဲဂြိုဟ်ဒးဒုၚ်ဓလီုကၠေၚ်မာန်ရ။ ကုညးမၞုံယဲ ဂြိုဟ်မဒးဒုၚ်ဓလီုနကဵုကၠေၚ်တအ် နူ ၅% စဵုကဵု ၈% ဂှ် ကၠောံထၞာန်အာ နဒဒှ်ယဲ ဂြိုဟ်ကဟ် တအ်မာန်တုဲ၊ ကုညးမၞုံယဲဂြိုဟ်ကဟ် (အသည်းခြောက်) တအ် ၁၂ % ဂှ် ကၠောံထၞာန်အာ ယဲကေန်သာ ဂြိုဟ် (အသည်းကၚ်ဆာ) မာန်ရ။
တၚ်ဗ္ကန်အဓိကဂမၠိုၚ်
ဒှ်ဂကူယဲ လွဳဇအုဲဇဗမွဲပေဲါ မွဲအလန်ဓဝ် ဂွံဟွံသေၚ်ရ။ ဒှ်ဂကူယဲ ဒးဒုၚ်လွဳကေတ် ဍာ်ဇမၠိၚ်မွဲရ။
ဗၠာဲ (ကောန်သ္ဂံင်တြေံ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်)
ဘဝသၟတ်
နာဲဗၠာဲဝွံ က္တဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၉၂ ဂိတုမြက္ကသိုဝ် ပိစွေက် (1930 Dec. 9) တ္ၚဲအဒိုတ် ပယျာံ ဒစိတ်နာဍဳ မဒှ်ကောန် နာဲယှိုယ်ဝါ၊ မိကောန်တဝ်။ ညးကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲအရာပ်ကြုင်ထၜိုင်၊ ဍုင်ဇြာ၊ ကွာန်ကၟာဝက်။ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ်သီုဖအိုတ် ထပှ်တၠဂှ် ညးဒှ် ကောန်မရနုက်ကဵု တြဴတုဲ ပ္ဍဲမွဲမိဂှ် ညးမွဲရ ဒှ်ကောန်တြုဟ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိကၟိန်ဂှ် ကော်စညး “အဗၠာဲ” တုဲ နကဵု ယၟုဂှ်ဟေင် မၞိဟ်တီဂၠိုင်ရ။ ယၟုညး ပ္ဍဲဂတာဂှ် ချူလဝ် “အအူ” ၊ ပ္ဍဲကဵု လိက်စရင်သ္ၚိခေတ်တၟိဂှ် “နိုင်အောင်တင်း” ။
အခိင်အဝဲမမံင်ဘာဂွံဂှ် နာဲဗၠာဲ မံင်ဘာလကျာ်၊ ဘာသေံ (လၟုဟ် မကော်စ ဘာလွဳမာန်ထဝ်) ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်၊ မနွံသၟဝ်ကျာ ကျာ်ဇြာ။ ဘာသေံဂှ် ဒှ်ဘာ မပတန်ဂွံလဝ်တၟိ မပတန်လဝ် နကဵုခမဳမန် နူဍုင်သေံ။ ဗွဲကြဴ ပထပိုယ် ပ္ဍဲဘာသေံဂှ်၊ ၜိုတ်အာယုက် ၁၇ သၞာံရာံတိတ် နူဘဝထပိုယ်၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကလိုက်ကမဵု၊ မန်တအ် စချဳဓရာင်ကၠုင် သွက်ကလိဂွံဍုင်မန်ရ။
ဘဝသ္ဂံင်ပၞာန်မန်
ဗိုလ်ရာဇာဂှ် ဟိုတ်နူယဲဇွဟ်တုဲ ကတဵုဒှ်ယဲချိုတ်အာ၊ ဗိုလ်ရာဇာ ချိုတ်အာတုဲ ဒေအ်ဗိုလ်ရာဇာဂှ် မိက်ဂွံပဗိုလ် စၞးဒၞာဲဂှ်၊ ဆဂး ဗရာန်ညဳနံင် (ကောဒေအ်ၜါ) ဂှ် ဟွံတုပ်စိုတ် ဒှ်ပန်ရေင်သကအ်။ ကောန်တှ် ဗိုလ်ရာဇာ မနွံပ္ဍဲတဲ သမ္ဘာညး ဒးအာလွဟ် ဒးချိုတ်အာ။ ဗရာန်ညဳနံင် ဒှ်ဗိုလ်။ ဒပ်ပ္ဍဲတြင်ဍုင်လေဝ်လီု ညးတအ် ပြံင်စိုပ်အာ ဗြဝတဳ။ အတိုင်နာဲဗၠာဲ မလဴထ္ၜးမ္ဂး ဗွဲကြဴ ဒပ်မန်ပ္ဍဲဗြဝတဳဂှ် ဗၟာသီဂွံအာပၠန်။ ဒပ်ဗြဝတဳလီုတုဲ နာဲဗၠာဲလေဝ် တိတ်နူပၞာန်တုဲ ကလေင်စဴကၠုင်ကွာန်ရ။
၂၀၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲ ဍုင်ဒိန်မက်
မာတ်
ပ္ဍဲ ၆ မာတ်၊ ဂွံဆက်ကေတ် မၞိဟ်မကၠောအ်ယဲတၟိ ပိတၠပၠန်၊ မွဲဂှ် နူကဵု တကအ်ဖဴရဝ်။
ပ္ဍဲ ၉ မာတ်၊ မၞိဟ်တၟိ ၅၃ တၠ ဒးဒုင် ပဒတန် ကမၠောအ်ယဲတုဲ သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲ ၝောအ်ဍုင် ဒိန်မက် သၟးဂှ် ဒှ်အာ မၞိဟ် ၉၀ တၠ၊ ပၞောဝ်မၞိဟ်တအ်ဂှ် မၞိဟ် တြဴတၠ ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ၊ ဆဂး ဆညးမွဲကီု ဟွံဒးယဲ သကာတ်မြဟ်ရ။
အံင်စေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကုမာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
အခေါင်ဂကူမန် နူအလဵုအသဳဂမၠိုင်
အခေါင်ဂကူမန် နူအလဵုအသဳဂမၠိုင်ဟီုမ္ဂးဂှ် နူကဵု ဍုင်မန် မဒးဒုင်သီပၠံင်ကေတ် နကဵုဗၟာတုဲ အခေါင်အရာသွက်ဂကူမန်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ဂစာန်ဗတိုက်ကၠုင် နကဵုနဲကဲနာနာသာ် နကဵုလွဟ်ကီု သီုကဵု နဲမအာတ်မိက်ကေတ် လတူခုင်ကီုရ။ အခေါင်ဂကူမန်ဟီုမ္ဂး ဒှ်အခေါင်တၟေင် မဆေင်ကဵု ပရေင်အရေဝ်၊ လိက်၊ ကေုာံ ဒေသဇကု ဇကုပကင်ရင်ကေတ်တ်တအ်ရ။ အခေါင်ပရေင်ပညာ နကဵုဘာသာမန်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန် နွံၜါသွာင်၊ သွာင်လိက်ပရိယတ် ကေုာံ သွာင်လိက်ဘာတန်။ သွာင်လိက်ပရိယတ်ဂှ် ဗွဲတၟေင် ခမဳသင်မန် မဗတောန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဘာပရိယတ္တိမန်ဂမၠိုင်၊ မပ္တံကဵု ဘာလကျာ်၊ ဘာသဳလတအ်တုဲ ဘာတန်ဂှ် ဒှ်ဘာပရေင်ပညာဓမ္မတာ မဗတောန် ပ္ဍဲဘာတန်ဂမၠိုင်ရ။
အံင်သိဒ္ဓိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အံင်ထဝ်မောဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ခါဲဒုတ် Online (ဝတ္ထုဒမၠေအ်)
နိဿဲ
https://www.facebook.com/groups/1806937629467025
တက္ကာရိယဇာတ်
ဗမၞးပြောဟိတ်အာစိုပ်ဒဒိုက်
ပဝေဏဳ ပ္ဍဲသ္ၚိဗြဴစရာဲဍုၚ်တုန် - နူဒြပ်မကေတ်နေၚ်လဝ်လ္ၚီဒြပ်မသုန်ကၠံဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ကုဗြဴစရာဲဍုၚ်အိုတ်ရ၊ ဒြပ်မသုန်ကၠံဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒှ်ၚုဟ်ယာတ်ပ္ကဴသဴမြမောဝ်အိုတ်ရ၊ ဣဝွံတုန်ဒ္ဂေတ် ပ္ဍဲသ္ၚိဗြဴစရာဲဍုၚ်ရောၚ်။
၁၀၅၊ ကိမေဝါဟံ တုဏ္ဍိလ အနူပုစ္ဆိ၊
ကာရေယျ သဘာတရံ ကာဠိကာယ။
သၟာဲဒွက်
လဒက်ပ္တန်
မွဲပိုဒ် နွံပိယတိ ညံင်ကဗျဂိုဏ်မန်ဂမၠိုင်ရ။ ယတိပထမ ကဵု ဒုတိယဂှ် ကဆမ်ၜါတဲတုဲ ကိုပ်ကၠာ ဟွံအာ ယတိတတိယဂှ် ကလေင်ကဆမ် ယတိဒုတိယ မွဲဝါပၠန်ရ။
ဒွက် နဒဒှ် ဥပမာ နူပေါဲသၟာဒွက် နာဲဟိုဲ မစဳဇန်လဝ်
(ဗြဴ) - (င္ၚုဟ်ထၟာဲဂှ် သာ်လဵုရော၊ လဴကဵုပိုဲလေဝ် ပိုဲဂွံရာန်၊၊)၂
(ဗြဴ) - (င္ၚုဟ်ပြေင်ဂှ် သာ်လဵုရော၊ လဴကဵု ပု္ိယ်လေဝ် ပိုယ်ဂွံတီ)၂
(ဗြဴ) - (မွဲလှ်ေလေဝ်ဟွံမိင်၊ မွဲလှ်ေလေဝ်ဟွံညာတ် xx စိင်တက်ဗာတ်လေဝ် လတူကျာ်ဇြာ)၂သောင်ကောန်သၟိင်ဏအ်ကျေဝ် xx ညံင်ကဵုဟလာၜံက်တိ xx ဟိုဲ …
(ဗြဴ) - (မိစမ်စိုတ်နာဲဟေင်၊ မိစမ်စိုတ်နာဲရ၊ မိအကာဲလေဝ် ဝေင်ဂလာန်…)၂
ခၟောမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ခၟောမ်(Kinpun၊ ကင်ပွန်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၆။
သုဝဏ္ဏဘူမိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာစာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၊ ဝှ် ။
ဒိုဟ်
လောကပါလ
ယၟုဒိုဟ်အကြာပန် ပါဲနူဒိုဟ်ပန်ဗီုမန်ဂှ် မန်တအ် ကော်စ အတိုင်ယၟုဒေဝတဴပၟင်ဒိုဟ်တအ်ဂှ်ရ၊၊
ဒုဟ်ရပ်စပ်သုၚ်စောဲ ဘာကၟဳသၠဆုဒ္စာံသာ်
၁။ နကဵုကပေါတ်ဒမြမဂၠိုၚ် ပကောံပကေဝ်ကပေါတ်ကြိယာဆုတုဲ ပွမ္ဒးကၠောန်၊ မ္ဒဂၠာဲသ္ၚေဝ်ဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်
၂။ ကာလချောဲ၊ သၠဆု၊ တိကမၠေတ် ပြဟ်ဒတုံစှ်ေမ္ဂး ဟိုတ်ဒဒှ် မထေက်ကဵုဒးစွံပ္တန်လဝ်တုဲ ပွမ္ဒးတွံၚးဒၟံၚ် လၟိုန်ကာလဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါဂှ် ဒုဟ်မွဲသာ်
တၟအ်တိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
ဂုဏ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဆု ကွာန်သၞေဟ်ဗဒဝ်
ထေရုပ္ပတ္တိကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တဂုဏ
ကျာ်ဇၞော်အာစာတၠ ဘဒ္ဒန္တဂုဏ
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ ဘာဆုပရိယတ္တိ၊ ကွာန်သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ပွိုၚ်ဍုၚ်မုဟ်ဍုၚ်၊ တွဵုရးဍုၚ်မန်။
ရေၚ်တၠုၚ်သ္ဇိုၚ်ဝန်သာသနာ ကေုာံ ချူခၞံပြကိုဟ်ဂမၠိုၚ်
၁။ ပြကိုဟ်အကံက်ပဌာန်။
ကကှ်ကှ်
မဂၠိုင်ကဵုနဲ
ယဝ်ရ ရံင်နကဵုအခိုက်မၞိဟ်ဂၠးတိ ဍုင်နာနာမ္ဂး ကကှ်ကှ်ဂှ် နွံၜါဂကူ ညးကော်စ ဗီုအင်္ဂလိက် Stockfisk ကဵု Clipfish ။
Stockfish
Stockfish ဂှ် ဒှ်ကကှ်ကှ် မဟွံစုတ်လဝ်ၜဵု၊ မဗကှ်လဝ် နကဵုကျာလမုဟ်။ နဲကဲဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဒေသ ဇြောမ်လမုဟ် (ဒေသဂံက်ဂံက်) ဗီုကဵု ဍုင်နဝ်ဝေ၊ ဍုင်အာက်သလာန် တအ်ဟေင် ကၠောန်ဂွံရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဒေသတအ်ဂှ် ဂံက်လောန်တုဲ အနုဇဳဝဂျိုင်တန်တဴ ဟွံမာန်၊ ကဂှ် ဒးကျာ ဍာ်မနွံ အပ္ဍဲကဂှ် သ္ၚဲအိုတ်တုဲ ကှ်မာန်ရ။
ဓမ္မသဳရိ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတၟိ ကွာန်တာ
ဒှ်နွံပိုဉ် ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတၟိ
ကတ်လိခ်ဗၟာ ပ္ဍဲဍုၚ်အၚ်ဝ ဗၞတ်ပန်ဝသ်တုဲ ကလေၚ်စဴကၠုၚ်ဍုၚ်မန် ဌာန်ဒေသဇကု ပဒတဴဖျေံလိခ် ပ္ဍဲဘာကအ်ခဍာ ဗၞတ်ၜါဝသ်ရ။ ဃောဂှ် နူကွာန်တာတၟိတေံ ဒါယကာတအ် ကၠုၚ်က္ညနိမန်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၁ သၞာံ၊ ဂိတုကထိုန် ၈ စွေက်ဂှ် က္ညကၠုၚ်ပဒတဴ ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဘာကွာန်တာတၟိဝွံရ။
ဒေံစာစဳ၊ နာဲ၊ ကဝိ
ဗပေင်လိက်
ဘာသာမန် (ဝါ) အရေဝ်မန် (အင်္ဂလိက်: Mon Language, Burmese; မွန်ဘာသာ) ဂှ် ဒှ်ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် (Austroasiatic language) မဒှ် အရေဝ်တမ်မူလ ရးအာရှအဂၞဲမွဲရ၊၊ ဂကောံအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် ဂှ် ဒှ်အရေဝ် ဂကူဗွဲမဂၠိုင် မဟီုဂးဒၟံင် ပ္ဍဲၝောအ်ဒေသအာရှအဂၞဲတုဲ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလာဒေသ်၊ နဳပဝ် ကေုာံ ဒေသပယျဵု ဍုင်ကြုက် လပါ်သၠုင်ကျာလေဝ် ပြးဇး နွံဒၟံင် ညိညကီုရ၊၊ ဂကူမဟီုအရေဝ် သြသထြောအေရှတေတ် သီုဖအိုတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် နွံ (၁၆၈) ဂကူကီုလေဝ် ဆဂကူ ဗဳယေတ်နာမ်၊ ဂကူခမေန် ကေုာံ ဂကူမန်တအ်ဟေင် မၞုံကဵု ရာဇဝင် မဇၞော်လှဲလးရ၊၊
လာံသု၊ တၞံ
တၞံလာံသု (vegetable hummingbird "Sesbania grandiflora". Natural Resources Conservation Service PLANTS Database. USDA. Retrieved 10 November 2015., agati or hummingbird tree, Burmese: ပေါက်ပန်းဖြူ) နကဵုယၟုသိပ္ပံ Sesbania grandiflora (syn. Aeschynomene grandiflora, Agati grandiflora ) ဒှ်တၞံဆုဍောတ်တ် မလုပ်လၟိဟ် ဂကူဗဳဇ Sesbania ရ၊၊
လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ
လိက်ဒ္ၚောဝ်သၜောံ အတိုင်မူသၠရိုတ်
ပူဂဵုမဟွံချပ်ဗိုန်တုဲ မဟီုဂှ် မ္ဒးဍောင်စိုတ် ဗွဲကြဴ မ္ဂးဂှ် ညးပူဂဵုဂှ်ရော၊ ပ္ဍဲဍုင်အနုရာဓ နွံအမာတ်မွဲ မက္ကတမန်တြဳ မဂွံယမု အမာတ်ဂှ် ကာလသုရမန်တြဳ မကဵုယမု။ ကြဴဝွံ ဟိုတ်မသ္ဍိုဟ်သ္ဍပ်လောန် ဟဂွံဗစာရနာဗိုန်တုဲမဟီု စမှ်မဟီုလုတ်အာမဂၠိုင် မက္ကတမန်တြဳအမာတ်ကၞုဲ သၟီမကဵုယမု။ ဗွဲကြဴဂၞကျာ်သၟီဂှ်တန်အာပတိသန္ဓိ၊ နွံကာလမွဲတ္ၚဲ စိုပ်သဂါဗတံ ဂၞကျာ်ဂွံလပံ အလုံရးနဳဂီုဇနးပိုတ်ဂမၠိုင် ပယေဝ်စုတ်ဗပေင်လဝ်သ္ကာံတုဲ ဍေံတံဒေပ်ဂဍေပ်လဝ် သာ်ဝွံ ဂၞကျာ်လပံညာတ်။ လပံညာတ်သ္အာင်ပၠန်တုန် နူဍုင်ဗဒေသသ္အာင်သ္အာင် ကၠံမွဲက္ဍိုင်ဗတာင် ပုင်ညးစုတ်ကဵုထးထဝ်တုဲ ညးကၠုင်တွာဲဂၞကျာ်၊ သာ်ဝွံ သွပ်လပံဂၞကျာ် မဂွံညာတ် တုဲ သွပ်လပံမွဲသ္အာင် ဂၞကျာ်ညာတ်ပၠန်တုန်၊ သနပမတ်မွဲဂှ် ဗွဲဇနော်ဗွိုက်ဍေံကၠံဗန် မဂဵုတိုန်အာ အလုံတ္ကံပန် လျးပမတ်ဂှ် မခၠင်တိုန်အာ ဒဵုဗဝက်၊ သနပမတ်မသလံင်တိုန်အာ သွပ်လပံသာ်ဝွံ ဂၞကျာ် လပံညာတ်တုဲ ဂၞကျာ်ဟီုပ္တီသၟီရ။ တိုင်သွပ်လပံပိသာ်ဂှ် သၟီဂွံမိင် လဟီုဂၞကျာ်တုဲ သၟီဒိုက်စိုတ် ဗွဲမလောန်ဟေင်။ ဂၞကျာ် ကဵု သၟီ ပ္ဍဲမဓရီုဟီုဒၟံင်ဂှ် တ္ၚဲယးအာရ။ တုဲ သၟီ စသက သအးမုက္ခဝါတုဲ ဝတ်မဒုင်စမုက်ပယတ် သၟီတိတ်အာရ။
ဝေါဟာရ
သၠာံဗဇး၊ သလာံဗဇး (ကြိ) = အားပေးသည်၊၊ နှစ်သိမ့်သည်၊၊ စိတ်သက်သာရာရစေသည်၊၊ / " မိလ္ပယာံရ" ဂးတုဲ ဗောဓိသတ်ဟီုသၠာံဗဇးကၠေံမိဇကုရ၊၊ (ဇ - ၁၆၃၊၊ အစွောံ၊၊) = ဘုရားလောင်းသည် " အမိမငိုပါနှင့်တော့" ဟု မိခင်အား နှစ်သိမ့်စကားဆို၏၊၊ / 'မၞးတံလ္ပဖေက်ရ၊ အဲသကဵုလမျီုမၞးတံရ' ဗောဓိသတ်သၟိင်ကၞုဲ ဟီုသၠာံဗဇးကၞုဲဂမၠိုင်ရ၊၊ " (ဇ - ၄ဝ၇၊၊ အစွောံ၊၊) = ဘုရားလောင်းမျောက်မင်းသည် 'သင်တို့မကြောက်ကြကုန်လင့်၊၊ ငါသည် သင်တို့အား အသက်ကိုပေးအံ့" ဟုမျောက်အပေါင်းကို နှစ်သိမ့်စေ၏၊၊ / " ယွံကောန်တၠ၊ လ္ပစံင်တူရအဴ" ဟီုသလာံဗဇးညးၜါတုဲ - ၊၊ (ဇ - ၂၉၂၊၊ အစွောံ၊၊) = " အရှင့်သား၊ မပူပန်လင့်" ထိုသူနှစ်ဦးကို ပြောဆိုနှစ်သိမ့်၏၊၊ / 'ပၠာံဗဇး' နှင့်အတူတူ၊၊
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
ဒဒှ်အတိက်
သဘင်မာဲ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် ခုင်သီုဖအိုတ် ၂၄၀ ဂှ် နကဵုဗော်ဖဆပလ က္လိဂွံ ၁၄၄ ဒၞာဲ၊ ဗော်ဒပ်ပံင်ကောံကောန်ဂကူဂမၠိုင် (အမျိုးသားညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု -ပမညတ(NUF) ဂှ် က္လိဂွံ ၄၇ ဒၞာဲရ။ ဗော်ဖဆပလ ဒက်ပ္တန်အလဵုအသဳတုဲ ဦးဝင်မောင် ဒှ်သမ္မတ၊ ဥူနု ဒှ်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်ရ။ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဂိတုဂျောန် ၁၂ ဂှ် ဥူနု နုတ်တိတ် နူ တာလျိုင်သကိုပ်ဝန်ဇၞော်တုဲ စၞးဂှ် ပ္တိုန်စုတ် ဦးဗဆွေ။ သၞာံ ၁၉၅၆ ဂိတုမေ ၁ ဂှ် ဥူနု က္လေင်လုပ်ကေတ် တာလျိုင် ဒၞာဲသကိုပ်ဝန်ဇၞော်ပၠန်ရ။ ဟိုတ်နူ ပရေင်ပၠံင်အဝဵု အပ္ဍဲဗော်ဖဆပလဂှ်တုဲ ဦးဗဆွေ ကဵု ဦးကျော်ငြိမ်း ပါ်ကရေက်ဗော် နကဵုယၟု ဗော်ဖဆပလတန်ကြန် (တည်မြဲဖဆပလ) ကဵု ဥူနု ကဵု သခေန်တေန် (သခင်တင်)တအ်ဂှ် နဒဒှ် ဗော်ဖဆပလအးဇ္ၚး (သန့်ရှင်းဖဆပလ)ရ။ မၞိဟ်မပါလုပ် လပါ် တန်ကြန်တအ်ဂှ် ဒးဒုင်ပ္တိတ် နူကဵု ဂကောံအလဵုအသဳတုဲ နကဵု ဂကောံရဲအးဇ္ၚးတအ်ဟေင်ဂှ် က္လေင်ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳတၟိပၠန်ရ။
နကဵု နာဲယှိုဲကျေန် ပါ်ပါဲလဝ် မုဟိုတ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဂွံဖျေဟ်လွဟ် ကုအလဵုအသဳဥူနုဂှ် "က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်လ္ၚဵုဂှ် ဟိုတ်နူပါ်ပါဲ အကာဲအရာပရေင်ဍုင်ကွာန် မကတဵုဒှ်ဒၟံင် ဟွံစိုပ်၊ တုဲပၠန် စၟဳဒၟံင် အရီုအဗင် နူဍုင်သအာင်ဂမၠိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူဟွံကလိဂွံတုဲ စိုတ်ဓါတ်စှ်ေ၊ တုဲပၠန် မၞိဟ်သၞတအ် မဗလးနင်ဂှ် ဍိုဟ်ကေက် လီဠာန်ခိုဟ်တုဲ တုပ်စိုတ် ဖျေဟ်လွဟ်ရ။ တုဲပၠန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ကဵု ဗော်ကရေင်ကေအေန်ယူ လပါ်ဘုံသၟဝ် ပရေင်ဆက်ဆောံ ဟွံပြေပြံင် ရေင်သကအ်တုဲ နကဵုဒပ်မန် ဂွံတန်တဴ ဗွဲဂီုကၠီုဂှ် အောန်စှ်ေကၠုင်။
အကာဲအရာ အပ္ဍဲဍုင်
နကဵု ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ပ္အပ်လွဟ်ဇကု ကုအလဵုအသဳ ဥူနု ဂွံပိဂိတုပြင်ညိဂှ် အဝဵုဍုင်ဂှ် စိုပ်အာ သၟဝ်ပၞာန်ရ။ နကဵုအလဵုအသဳပၟင်သ္ၚိ ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန်ဂှ် ၁၉၅၉ ဂိတုဨပြဳ ၂၉ ဂှ် စောဖွာသေံဇၞော် ၃၄ တၠဂှ် ဒးပအပ်အဝဵုဇကု ကုဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန်ရ။ နကဵု အလဵုအသဳပၟင်ဍုင်ဂှ် သၞာံ ၁၉၅၉ ဂှ် ကၠောန်ကဵု သဘင်မာဲကီုရ။ ဆဂး စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ဂှ် က္လေင်ကၠောန် သဘင်မာဲပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်မာဲဏအ်လေဝ် ဗော်ဥူနုတအ်ရ က္လေင်ဇၞးအာပၠန်တုဲ ဒက်ပ္တန် အလဵုအသဳပထစ။ နကဵု ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် လုပ်ဒုင်ရုဲမာဲကီုတုဲ ဂွံဇၞးမာဲ ဆအမာတ် ပိတၠ။ နာဲအံင်ထောန်၊ နာဲဖဝ်ချဝ် ကေုာံ နာဲဖဝ်စိင်တအ်ရ။ ဆဂး ဂွံၜါသၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ်ဂှ် နကဵု ဒပ်ပၞာန်ဂဥုပ်ဗိုလ်နေဝေန် က္လေင်သိမ်ကေတ် အဝဵုဍုင်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ် သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် ဗွဲမဂၠိုင် သီုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန်တအ်ဂှ် ဒးရပ်စုတ်ထံင်ရ။ ကောန်ဂကူမန်တအ် ဂွံညာတ်ကေတ် ဒဒှ်ရ နကဵုနဲသဳကၠဳ ပ္ညဳပ္ညပ်ကေတ်ဂှ် အခေါင်အရာဂကူမန် က္တဵုဒှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ဟွံမာန်တုဲ ညးမဆာန်ဂကူမန်တအ် ကၠုင်ပံင်တောဲ ပါလုပ် ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်ဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိဂှ် က္လေင်ဂၠိုင်ကၠုင်ပၠန်ရ။
ဆက်ဗှ်
ဝင်ပၠန်ဂတးမန် ခေတ်တၟိ
ဒေန်မာရ်က်
သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုၚ် ဗီုလဒက်ပတန်ဍုၚ်ဂှ် ပလဝ်ဒတန် နူသၞာံ ၁၈၄၉ ဂိတုဂျန် ၅ တေအ်ရ။ နကဵုသၞောဝ်ဂှ် ဖအိုတ်ကၠေအ် အဝဵုပဒေသရးတုဲ ဗဒှ်ကဵု သၞောတ်ပါလဳမာန်ဒဳမဝ်ကရေသဳရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် နကဵုသၞောဝ်ဂှ် အဝဵုဍုၚ် နူဨကရာဇ်ဂှ် ပအပ်ကဵုညးဍုၚ်ကွာန် နကဵုမၞိဟ်စၞး မရုဲစှ်နကဵုမာဲ နကဵုမမာဲညးဍုၚ်ကွာန်ရ။ သွက်တကအ်ဝှဴနဝ်ဂှ် သၠးကဵု အခေါၚ်ပကၚ်ရၚ်ကေတ်တ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၈ တုဲ သွက်ဂရိန်လန်ဂှ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၉ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၉ ဂှ် ဓလိုၚ်ကဵု အခေါၚ်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင် ကေုာံ အခေါၚ်ပတန်သၞောဝ် ကုဍုၚ်ဒေသတအ်ဂှ်ရ။
ခေတ်လဒေါဝ် (အေဒဳ ၁၀၄၇ - ၁၅၃၆)
အဝဵုမ္ၚးဍုၚ်ဂှ် ဂစာန်ထိၚ်လဝ် ညံၚ် ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံ ပိဍုၚ် (ဍုၚ်နဝ်ဝေ၊ ဍုၚ်သွိတ်ဒေန်၊ ဍုၚ်ဒိန်မက်) နကဵုယၟု ကၟိန်ဍုၚ်ပံၚ်ကောံကာလ်မး (Kalmar Union) ဟွံဂွံထကးရ။
ပဒေသရး၊ ဗလးတဲ နဝ်ဝေ ကေုာံ ခေတ်ထဝ် (အေဒဳ ၁၆၆၀ - ၁၈၄၈)
စပ်ကဵု လပါ်လိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာၚ်၊ အနုသုခုမပၠန်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်တုဲ စဵုကဵုမဂွံစၟတ်သမ္တီ ခေတ်ထဝ်ရ။ အစာချူလိက် မြဟ် မပ္တံ ဟေန် ခရိတ်ရှာန် အာန်နာသာန် (H. C. Andersen)၊ သန် ခေက်ကာဂဝ် (Søren Kierkegaard)၊ ဂန်ဝိတ် N.F.S. Grundtvig တအ် မံက်ဂတဝ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် ဖအိုတ်ရ။
ကုန်သာယာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကြုင်ကမၞာံ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကြုင်ကမၞာံ(Ngarkalaychaung၊ ငါးကလေချောင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၁။
တ္ၚဲပိုဲဏံက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ဂှ်ဒှ်တ္ၚဲမိယာဲချိုတ်မွဲတ္ၚဲကီုရ
ပိုဲမၞိဟ်တအ်သီုညးဖအိုတ်လေဝ်နွံကၠုၚ်ကဵုမိယာဲတုဲမှဂွံကတဵုဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံကီုရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအခိၚ်မိယာဲပိုဲသၠးပဋိသိန္ဓိၜံၚ်ပ္တိတ်ပိုဲတ္ၚဲကၠာအိုတ်ဂှ် ယဝ်ရမိယာဲပိုဲချိုတ်အာဏောၚ်တှ်ေ တ္ၚဲဏံပေၚ်အာအာယုက်ပိုဲကောန်တံကီုရ၊ ပ္ဍဲကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ်ဇၟာပ်ညးအဲစိုပ်ကၠုၚ်အခိၚ်အာယုက်ပေၚ်လၟေၚ်သၞာံဏောၚ်တှ်ေကၠောန်ဗဒှ်တ္ၚဲကတဵုဒှ်မၞိဟ်မိပ်ဇြိပ်တဴအိုတ်ဗီုညးကဵုညးရ။
တ္ၚဲဏံဇၟာပ်ညးအဲသ္ပတ္ၚဲဒှ်မၞိဟ်ပေၚ်အာယုက်လၟေၚ်သၞာံအိုတ်တုဲ ပကောံဂွံသ္ကံရဲမိပ်ဇြိပ်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ တ္ၚဲဏံပိုဲကောန်တံပေၚ်အာယုက်မူစိသၞာံဏံဂှ်ညးဂှ်လဵုမွဲဂံၚ်သၠးလဝ်လမျီုသွက်ပိုဲဂှ်လေဝ်ဝိုတ်တၠိၚ်ထောံအိုတ်တုဲ ဗက်အခေတ်ဗက်အလိုက်လောကမိပ်ပေၚ်ပြးအာဟွံကူချပ်လပါ်မိယာဲမွဲဂံၚ်သၠးလဝ်လမျီုလ္တူပိုဲကောန်တံၜိုတ်လဵုဂှ်အိုတ်ရ။
ကုသလံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၀၊ ဝှ် ၄၀။
အၚ်ခေဝ်၊ ကွာန်
ပရေင်ဘာသာ
ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာအင်ခေဝ် နူသက္ကရာဇ် ၁၃၃၃ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ်(ဘာဇၞော်၊ ကွာန်အင်ခေဝ်) မဒှ်ဂဥုပ်ဂိုဏ် ပဝါရဏာအင်ခေဝ်ဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံ ဂကောံဒါယကာဂမၠိုင် စကၠောန်ဗဒှ်လဝ် သဘင်ကလေင်လိက် ဗွဲလၟေင်သၞာံ ဟဂွံသ္ကုတ်ခြာအာရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၂ သၞာံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပမဟာထေရ် စုတိကလိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳ ဂွံဒှ်အ္စာတၠရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၉ သၞာံဂှ် ပပဓာန်ကုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဒေါဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဂကောံဂိုဏ် မွဲဟာန်ကေုာံ အ္စာလိက်ဂမၠိုင် ထပ်ကၠောန်ဗဒှ်အာ သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဌာနဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၀ သၞာံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင် ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲဘာသဳဟရာဇာ ကွာန်လှာရ။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၁ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော် ကွာန်အင်ခေဝ်။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၂ သၞာံဂှ် ဘာစောဝ်က၊ ဍုင်ဇြပ်ဗု။ သက္ကရာဇ် ၁၃၅၃ သၞာံဂှ် ပ္ဍဲဘာဇၞော်သၠုင်ကျာ၊ ကွာန်ကြုက်ပိ။ အတိုင်လၟေင်ဘာ မြဴသာ်ဝွံ ကၠောန်ဗဒှ်ကၠုင် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် လၟေင်င်သၞာံရ။ ပ္ဍဲဘာ ဂကောံဂိုဏ်သၟေဟ်တအ် ဟွံသၟဟ်အစောံမ္ဂး ဘာမသုန်ဘာဝွံဟေင် ဒးကေတ်တာလျိုင် ဗွဲအတိုင်လၟေင်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံဂှ် သဘင်ကလေင်လိက်သွဟ်လိက် ဂကောံဂိုဏ်ပဝါရဏာအင်ခေဝ် ပေင်အာ ၂၅ သၞာံတုဲ ကၠောန်သဘင်သြန်ရတ် ပေင် ၂၅ သၞာံ ပ္ဍဲဘာဒေါဝ် ကွာန်ပြဳရ။
တ္ၚဲသၟာဲယျ
တ္ၚဲသၟာဲယျဝွံ ၜိုန်ရ ဟွံဒှ် တ္ၚဲကၟာတ်ရုင်မွဲကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ဘာကျာ် အင်္ဂလိက် (Anglican Communion) ကေုာံ ဘာကျာ်လူတာရာန် (Lutheran Church)တအ်ဂှ် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲသဘင်အဓိကမွဲရ။ ဂကောံဘာကျာ် အံက်တောဒံက် ခေတ်တြေံ ဗွဲမဂၠိုင် ကၠောန်သဘင် သင်ဝလေန်တာင် ပ္ဍဲကဵု ဂိတု ဂျူလာင် ၆ ကဵု ဂျူလာင် ၃၀ မဒှ်တ္ၚဲ ရဝ်မ မစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲတၟေင် သွက်သင်ဝလေန်တာင်ရ။
အ္စာတၠပၠောပ်လမျီုပရိယတ်ကိုပ်ကၠာဂှ်
အဆက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာထဝ်ပၠၚ်
ကျာ်ဇၞော်အ္စာထဝ်ပၠၚ် ကောန်မန်ဍုၚ်သေံ ဃောအခါကာလ ညးဖျေံပတိုန်ပရိယတ် ပ္ဍဲကွာန်ထဝ်ပၠၚ်ဂှ် ခမဳကောန်ရးဍုၚ်မန် ကၠုၚ်ကတ်ဗ္တောန်တဴပရိယတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကောန်ကွး ပြာကတ်တိတ်အာလေဝ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ အဆက်ကွးကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠထဝ်ပၠၚ် ပြာကတ်တိတ်အာညံၚ်
တ္ၚဲသၟာဲယျ
နိဿဲ
Informational notes'Citations'Bibliography
ဣ
ဣ (i; the third vowel of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု သွိုရ်မန် ခေတ်တၟိ (၁၂) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵုပိရ။ သွိုရ်မန်လေဝ် ညံင်ရဴမန်ကီု ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ရမ္သာင်ၜါၜါကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သွိုရ်ဣဝွံ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်တုဲ ကာလပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပတိတ်ရမ္သာင်သာရ။ ဥပမာ သွိုရ်ဣ ကာလမပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်သာ (က+ဣ=ကိ)၊ ကာလပံင်လဝ် ကုဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင် (ဂ+ဣ=ဂိ)။ တုဲပၠန် လက်သန်သွိုရ်ဣ ကာလပံင် ကုဗျည်မ္ဂး ဒှ် နကဵု (-ိ) မကော်စ (ခရိက္ဍိုပ်)။
ဝင်
အက္ခရ် "ဣ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကျာ်ရဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဒဳ၊ နာဲ
သ္ၚိကၟိန်
နာဲဒဳ (ဝါ) နာဲစင် ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဨပြဳ ၄ (၁၃၀၉ ဂိတုစဲ ၁၄ မံက်) မဒှ်ကောန် နာဲထွန်းသင် မိရေအ် (မိရဲ့) ရ၊၊ ပၞောဝ်ကဵု ကောဒေအ် သီုဖအိုတ် ၁၁ တၠဂှ် ဒှ်ကောန် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ရ၊၊
ဣန္ဒက၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာတိုက် ကွာန်မဟေဲ
ဘ၀ခမဳ
ဒှ်ခမဳတုဲ ဆက်ကတ်လိက် ပ္ဍဲအပ္ဍဲပွိုၚ် (၄) သၞာံ ဆက်အံၚ်တန်ဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော် ပ္ဍဲအလဵုအသဳရ။
သ္ပတမ်နူသၞာံ ၁၃၂၀ တိုန်လ္ဂုၚ်တုဲ ကတ်လိက် ပ္ဍဲဘာကၟာဆီရ။
ဒြပ်မန် ကဵုနွံပ္ဍဲတဲမန်
ၜိုဟ်လလံ ဒှ်သဇိုၚ်သၠးပွးဗၠးၜး"
ဖလာင်ပါင်ကြုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဖလာင်ပါင်ကြုင်(Hpalanchaungwa၊ ဖလံချောင်းဝ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၁၉၉။