cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
နဲကဲကၠောန်ခရံက်(ဟရံက်)
နိဒါန်လိက်
ခရံက်ဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေ ဇၟာပ်ညးအဲတီကေတ်ဍေံကၠးမံၚ်တုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ်ဒးသုၚ်စောဲစကာဒၟံၚ်ခရံက်ဏံဇၟာပ်သ္ၚိလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲရ၊ ယဝ်ရပိုဲတံဒးစကာသုၚ်စောဲဒၟံၚ်ဍေံအရိုဟ်တ္ၚဲဏောၚ်တှ်ေ နဲကဲကၠောန်ဍေံဂှ်ယဝ်ပိုဲတံတီမ္ဂးတှ်ေ ပိုဲတံဏံလေဝ်ကၠောန်စကေတ်ကေတ်ဂွံဇၟာပ်ညးအဲတုဲ ဒှ်အာနဲကဲသွက်သ္ဂောံပါ်ပရအ်ပ္တိတ်ဏာကဵုကောန်စဴကောန်စေက်တံအဆက်ဆက်မာန်ရ၊ ခရံက်ဟီုဂှ်ၜိုန်ရကျာဍေံပသမံၚ်ကီုလေဝ် ယဝ်ပိုဲထောံကၠဟ်စုတ်ပ္ဍဲအမာဲသွပိုဲမ္ဂးတှ်ေ နွံကၠုၚ်ကဵုရှ်သာစခိုဟ်ကွေံကွေံရ၊ သုၚ်စောဲပ္ဍဲအရာဍုန်သွသၟးဟွံသေၚ်တုဲ ခရံက်ပၠာဲခရံက်ထၟုက်ကၠပ်ကဵုသၞေဝ်နာနာလေဝ်နွံကဵုရှ်သာဒှ်စၞစမန်ပိုဲတြေံတြဟ်မွဲဂကူကီုရ၊ ခရံက်ဏံဂှ်လုပ်ဒှ်မတ်ဂဥုဲပ္ဍဲအရာလွဳပရာလေဝ်သုၚ်စောဲနွံမံၚ်ရ၊ ခရံက်ဏံနွံဒှ်ဖဵုပ္ဍဲအရာဍုန်တိုပ်ဒှ်အဟာရပိုဲမၞိဟ်ဏံမွဲခိုဟ်အိုတ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်ကွာန်မန်ပိုဲလပါ်ဒေသဍာ်ဖၞုၚ်ကြပ်ကဵုၜဳတံဂှ် ကၠောန်တဴဒၟံၚ်တမ္ၚာဖအိုတ်တုဲ တိတ်ၜဳရပ်ကဂၠာဲၚုဲကၠောန်ၚာခၞက်ကၠောန်ခရံက်မွဲကမၠောန်ပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲတံကီုရ၊ အဲညးချူလိက်ဏံလေဝ် ကွာန်ဒေသနွံဒၟံၚ်ဇိုၚ်ၜဳရေဝ်တုဲ မိမကောဒေံတံကၠောန်တဴဒၟံၚ်တမ္ၚာတိတ်ၜဳရပ်ၚာကၠောန်ခရံက်ဏံကီုရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ခရံက်ဟီုဂှ်နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲကောန်မတ်ၜါလၟိုန်တုဲ တ္ၚဲဏံၜိုန်ရသ္ၚောဲတိတ်နူဘဝတမ္ၚာကၠောန်ခရံက်တေံဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံကီုလေဝ် ဘဝဇကုနူမူတမ်တေံဂှ်သာ်လဵုလေဝ်ဝိုတ်ကၠေံအာဟွံမာန်ရ၊ နဲကဲကၠောန်ခရံက်နာနာသာ် အခန်ဍေံကဵုဍေံညံၚ်ဂွံဒှ်ခရံက်ပိုဲစဏံဂွံလုပ်ဟရဳဇၞော်မာန်ဂှ်တှ်ေ တ္ၚဲဏံပါ်ပရအ်ဏာကဵုနဲကဲကၠောန်ခရံက်ကီုရ၊ နဲကဲကၠောန်ခရံက်ၜိုန်ရအဲလဴဟွံအိုတ်ဟွံကၠးသီုဖအိုတ်ကီုလေဝ် ယဝ်ကောန်ဂကူတံကၠောန်ဗက်ဗီုအဲချူလဴလဝ်ဏံတှ်ေ သာ်လဵုလေဝ်ခရံက်ဂှ်ပသကၠုၚ်တုဲဒးလုပ်ဟရဳဏောၚ်ဂှ်အဲစှ်ေကေတ်စိုတ်ရ။
နဲကဲကၠောန်ခရံက်ဗီုမန်ပိုဲဏံလေဝ် ယဝ်ရဂကူညးတၞဟ်လုပ်လ္ၚတ်ကီုလေဝ် ဒှ်ဖဵုသွက်ဂကူမန်ပိုဲသက်သက်ရ၊ နဲကဲကၠောန်ခရံက်ဗီုမန်ပိုဲကၠောန်ဂှ် တၞဟ်ခြာအာနူကဵုဍုၚ်တဴတက်တံဂှ်တုဲ ရုပ်သာ်ခရံက်ရှ်သာခရံက်ဂှ်လေဝ်ဟွံတုပ်ရ၊ ဍုၚ်တဴတက်တံၜိုန်ရညးကၠောန်ခရံက်တံကၠုၚ်နူကွာန်ရးသာမညကီုလေဝ် ဍုၚ်ညးတံဂှ်တဴတက်အာယျတုဲတှ်ေ အရာနာနာပ္ဍဲဒးကၠောန်ခရံက်ဂှ် ဒးသုၚ်စောဲဂဥုဲဂျိနာနာညံၚ်ခရံက်ဂွံကျေဝ်ဂွံစွံလအ်ကီုတံဂှ် ဗီုညးကဵုညးနွံဒၟံၚ်ဖ္အိုတ်ရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ယဝ်ရဒးပတုပ်ဏာကဵုဗီုမန်ပိုဲကၠောန်ခရံက်ဏောၚ်တှ်ေ တၞဟ်ခြာဒၟံၚ်ညံၚ်ဍာ်ကဵုကၠေၚ်ရ၊ မန်ပိုဲသုၚ်စောဲနဲကဲသဘာဝခိုဟ်အိုတ်မွဲလေဝ်ဟီုမာန်ရ၊ နဲကဲရပ်ကောန်ၚာကောန်ၚုဲတံဂှ်လေဝ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသာဘာဝ နဲကဲစုတ်ၜဵုပ္ဍိုက်တၟံဂှ်လေဝ်ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဘာဝ  နဲကဲစဲကောန်ၚာကောန်ၚုဲတံဂှ်လေဝ်နွံကဵုသ္အးဇ္ၚးကော်စ(နာၚ်)ဘာသာမန်ပိုဲရ၊ နာၚ်ဟီုဂှ် ကၠောန်လဝ်သၠုၚ်သၠုၚ်သွက်ဂွံစဲကောန်ၚာတံဂှ်ရ၊ ဖေက်အိက်ကၠဵုကၞမ်ဂၠဴတံပရာတ်လုပ်အာဂှ်ကီု၊ အခိၚ်ကျာထတ်လေဝ် ခၟိက်အကြာဍာန်တံဂှ်ညံၚ်ဟွံဂွံသွဝ်လုပ်အာပ္ဍဲကောန်ၚာမစဲလဝ်ဂှ်ကီုတုဲ မိမမန်ပိုဲတံ ညးတံကၠောန်လဝ်ဒၞာဲဂွံစဲကောန်ၚာသၠုၚ်သၠုၚ်ကောန်စ(နာၚ်)ရ၊  နဲကဲခၞက်ကောန်ၚာညံၚ်ဂွံဒှ်ခရံက်ဂှ်ပၠန်လေဝ်နွံကဵုသဘာဝသက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ယဝ်ဍုၚ်တဴတက်တံဂှ်တှ်ေ ညးတံဗုတ်သၠေက်ကေတ်နကဵုစက်တံရ၊ မန်ပိုဲဂှ်တှ်ေ သုၚ်စောဲနကဵုဒြဟတ်တုဲခၞက်သၠေက်ကေတ်ကေတ်ဒးသုၚ်စောဲအခိၚ်ပလက်ပြးဒးခၞက်ခရံက်ဂှ်ရ၊ အိုတ်ကၞောတ်ဟီုတှ်ေ ဂွံကၠုၚ်ခရံက်စဗီုပိုဲဆဵုဒၟံၚ်ပ္ဍဲဟရဳဂှ်ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ဒှ်အာခရံက်တုဲဒှ်ဟေၚ် ကျာပသဂှ်အောန်အာတုဲ ကျာမေါဝ်ဂှ်တိတ်ကၠုၚ်မုဟ်ပိုဲဍေံလဴကဵုရ၊ ခရံက်မန်ပိုဲကၠောန်လဝ်တံဂှ် ဍာဲနွံကဵုအရံၚ်တုဲ ဆဵုရုပ်ခရံက်ဂှ်ဗက်တှ်ေ တီကၠးရဣဏံခရံက်ဂကူမန်ကၠောန်လဝ်ကေတ်ကေတ်ကၠုၚ်နူသဘာဝပေၚ်ပေၚ်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
Background
ပွမကဵုဇြဟတ်ဓရိုဟ် ပရေၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် ကေုာံ တာလျိုၚ်အဓိက သွက်ဂွံစဵုဒၞာ သၠုၚ်ပတိုန် အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် မဆက်စပ်မံၚ်ကဵုကၟိန်ဍုၚ် ပွမသ္ပသမ္တီ အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ ပရေၚ်ကေတ်တာလျိုၚ် မၞိဟ်၊ ဂကောံ သွက်ဂွံရီုဗၚ် ကဵုဇြဟတ် ကေုာံ ရှေ်သှေ်ဒ္ဂေတ်ဗက် သွက်ဗဟုသုတ ဆေၚ်စပ်ကဵု အခေါၚ်အရာမၞိဟ် ကေုာံ အခေါၚ်ဗၠးၜးသဇိုၚ် မၞုံအပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်၊
နဲကဲကၠောန်ခရံက်(ဟရံက်)
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်မၞိဟ်
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
အသဳဟွံသေၚ်
• 🇩🇴 Dominican Republic
• 🇬🇹 Guatemala
• 🇵🇪 Peru
• 🇸🇦 Saudi Arabia
ကံင်သဳဂီုကၠီု
ဒဒှ်လက္ကရဴ ကေုာံ လဒက်ပတန်
ကုလသမဂ္ဂဂှ် မံက်ဂတဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵုသၞောဝ် ပ္ဍဲ ၂၄ အံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၅ ကြဴနူ ကောန်ဂကောံလၟိုန် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု မစၟဳစၟတ် တင်ပဋိညာဉ်ဂမၠိုင်တုဲဒှ် ကေုာံ နကဵုမၞိဟ်လပါ်ဂၠိုင် ၄၆ တၠ ထ္ပက်စၟတ်တဲရ။ ပ္ဍဲ ၁၇ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၄၆ ဂှ် ကံင်သဳဂီုကၠီု ပကောံဓရီု အလန်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ချာတ်ဟု၊ ဝေတ်မိန်သတာ (Church House, Westminster) လာန်ဒါန်၊ ဍုင်အေန်ဂလာန်ရ။
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
တ္ဍဲဒှ်အခေါၚ်အရာမၞိဟ်
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ ညးမွဲကီုဒှ်၊ ပံၚ်ကောံကဵုညးဂမၠိုၚ်ကီုဒှ်၊ ဟွံမွဲကဵု ပွမပါ်ခြာဍဵုဍိုက် အပ္ဍဲကဵုအလဵုအသဳညးတံတုဲ ပ္ဍဲကိစ္စပရေၚ်ညး
ကံင်သဳဂီုကၠီု
တာလျိုင် ကေုာံ သြဇာ
Under Chapter VI of the Charter, "Pacific Settlement of Disputes", the Security Council "may investigate any dispute, or any situation which might lead to international friction or give rise to a dispute". The Council may "recommend appropriate procedures or methods of adjustment" if it determines that the situation might endanger international peace and security. These recommendations are generally considered to not be binding, as they lack an enforcement mechanism. A minority of scholars, such as Stephen Zunes, have argued that resolutions made under Chapter VI are "still directives by the Security Council and differ only in that they do not have the same stringent enforcement options, such as the use of military force".
ညးမၚ်မွဲအခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်
လဍဳလယတ်
နူအကာဲအရာ ဒးဒုၚ်ဖံက်ပကဝ် အခေါၚ်အရာမၞိဟ်ဂမၠိုၚ်နွံရ
အခေါၚ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ်
ဇၟာပ်မၞိဟ်ဝွံ အစောန်စရာဲ ဍာ်ဒကေဝ်ဇကုဂမၠိုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံဖဍိုက်ဗပေၚ်ကဵု ပွဳပွူဂကောံမၞိဟ် ဗွဲမဗၠးၜး ကေုာံ အခေါၚ်ဒုၚ်ဂိုၚ်ကေတ် ဝတ်တာလျိုၚ်ဂမၠိုၚ် အပ္ဍဲပွဳပွူဂကောံမၞိဟ်နွံရ။.
ကံင်သဳဂီုကၠီု
Consultation room
Because meetings in the Security Council Chamber are covered by the international press, proceedings are highly theatrical in nature. Delegates deliver speeches to justify their positions and attack their opponents, playing to the cameras and the audience at home. Delegations also stage walkouts to express their disagreement with actions of the Security Council. Due to the public scrutiny of the Security Council Chamber, all of the real work of the Security Council is conducted behind closed doors in "informal consultations".
Criticism and evaluations
In his inaugural speech at the 16th Summit of the Non-Aligned Movement in August 2012, Ayatollah Ali Khamenei criticized the United Nations Security Council as having an "illogical, unjust and completely undemocratic structure and mechanism" and called for a complete reform of the body.
Membership reform
Former UN Secretary-General Kofi Annan asked a team of advisers to come up with recommendations for reforming the United Nations by the end of 2004. One proposed measure is to increase the number of permanent members by five, which, in most proposals, would include Brazil, Germany, India, and Japan (known as the G4 nations), one seat from Africa (most likely between Egypt, Nigeria or South Africa), and/or one seat from the Arab League. On 21 September 2004, the G4 nations issued a joint statement mutually backing each other's claim to permanent status, together with two African countries. Currently the proposal has to be accepted by two-thirds of the General Assembly (128 votes).
ကွပ်အဇာမၞိဟ်
မဗှ်လ္ၚတ်လိက်
ပ္ဍဲကွပ်ဝွံ မူရဴလိက်ပတ် ဂကူဘာသာလဵုမွဲမလ္ၚတ်လ္ၚတ်၊ ပူဂိုလ်မၞိဟ်မနွံကဵုဇြဟတ် မဗှ်လ္ၚတ်လိက်ကဆံၚ်ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မွဲမွဲဂှ် ကုပူဂိုလ်မွဲတၠ (ဝါ) ဂၠိုၚ်နူမွဲတၠဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မဗှ်လ္ၚတ်လိက်တအ်ဂှ် ယဝ်ဒးၜတ်ပ္တဝ်ကဵုမၞိဟ်ဟွံဗှ်လ္ၚတ်လိက်တအ်မ္ဂး ပ္ဍဲညးတအ်ဂှ် စပ်ကဵုဖိုလ်ပရေၚ်ချပ်ဗ္စာစၚ်ခြၚ်ဂမၠိုၚ် သာတုဲ ကြံၚ်မ္ၚိုဟ်ဇြိုဟ်နက်မံၚ်ရောၚ်ဂှ် ဗွဲအပြောံ ယျေဘုယျ ပိုဲသ္ဒးကၠိုဟ်ကၠးလဝ်ရ၊ ပ္ဍဲအလုံဂကောံမၞိဟ်ဗှ်လ္ၚတ်လိက်ဂမၠိုၚ်ပၠန် မၞိဟ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် ဗှ်လ္ၚတ်လိက်တုဲ ညးမွဲကေုာံညးမွဲ (ကေုာံ ညးကဆံၚ်သၠုၚ်နူဇကုကဵုဒှ် သဝ်နူဇကုကဵုဒှ်) ကြက်သဳကၠဳသၠာဲဂတးဒၟံၚ်လညာတ် ရေၚ်သ္ကအ်ကေၚ်နွံဒၟံၚ် ဒှ်မာန်ရောၚ်။
ကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန် ဟွံမဲကဵုပရေၚ်ဗှ်လ္ၚတ်လိက်
ပရေၚ်ဗှ်လ္ၚတ်လိက်ဟွံမဲကီုလေဝ် ကွပ်ဝွံမၞိဟ်မကၠောန်ဒၟံၚ်ကမၠောန်ဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။ သ္ဂောံဟီုဂး ကော်ခဴစကမၠောန်ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ကမၠောန်ပရေၚ်ကောန်ဂကူ (ဝါ) ကမၠောန်မနွံကဵုသြန်လုပ် အပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် (ဝါ) ကမၠောန်ပရေၚ်ကောန်ဂကူ ကမၠောန်မနွံကဵုသြန်လုပ် အပ္ဍဲသ္ၚိကၟိန် သီု (၂) သာ်ဂှ်မဒှ်တုဲ ကုဂကောံကရောံ ပူဂိုလ်မွဲတၠ (ဝါ) ဂၠိုၚ်နူမွဲတၠဂှ် မိက်ဂွံသ္ဂးရ။
ပါပု၊ နာဲ
အစာနာဲပါပု (ကော်) နာဲဘရှေန်) (Naing Ba Shin) (နိုင်ဘရှင်) (၁၉၃၂၊ ဒဳဇြေမ်ဗါ ၂၈) ဝွံ ဒှ်အစာလိက်ခေတ်တြေံ (ဝါ) အစာလိက်တၟအ်မွဲတုဲ ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲရုင်လိက်တၟအ် (ဝါ) ဌာနသုတေသခေတ်တြေံ ကၟိန်ဍုင်တုဲ ပ္ကောံကၠာဲကၠုင် လိက်တၟအ်မန် နူဘာသာမန် ကၠာဲဗီုဗၟာ၊ တုဲပၠန် လိက်တၟအ်ဗၟာ၊ လိက်တၟအ်ပျူတအ်လေဝ် ဗှ်လဝ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်တုဲ လိက်ကၞပ် မဆေင်ကဵုလိက်ခေတ်တြေံ (လိက်တၟအ်) မပ္တိတ်နူ ဌာနသုတေသနခေတ်တြေံ သီုကဵု လိက်တၟအ်မန်ပံင်ကောံဂှ် ပါလုပ် ရေင်တၠုင်ကၠုင် ဒၞာဲအဓိကရ။ ကြဴနူ မတိတ်နူ တာလျိုင်သၟိင်တုဲ တၞဟ်နကောန်မန်တအ် ဂွံဗှ်လိက်မန်ခေတ်တြေံ (လိက်တၟအ်) လေပ်တုဲ ဗ္တောန်ကၠုင် ကုကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင်၊ ဍုင်မတ်မလီုဂၠိုင်ကဵုအလန်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲ ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် ဍုင်လ္ဂုင်ဂှ်လေဝ် ကေင်ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် နဒဒှ် တာလျိုင်ဥက္ကဋ္ဌ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၁ စဵုကဵု ၂၀၀၄ ကီုရ။
အစာဘာတန်ဗတောန်လိက်တၟအ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ ဂ ှ်ကောန်သင် နူကွာန်ကၟာဝက် ဘာထံင်ကှ်ေ ပန်ဇကု နာဲကုမာရ (ရတ်ရတ်)၊ နာဲဝိမလ (ရှ်မန်)၊ နာဲဥတ္တမ (အံင်မာန်)၊ နာဲစန္ဒိမာ (ဗဳထဝ်မန်ဇြာ) ကေုာံ နာဲထေရိန္ဒ ဇာတိသၞေဟ်ခရေင် ညးမသုန်တၠ စချပ်တုဲ ကော်အစာ နာဲမိုင်တဝ် တုဲ ပံက် တန်ဗတောန်လိက်တၟအ်မန် ပ္ဍဲဇြပ်မန် ဍုင်လ္ဂုင်ရ။ တန်ဗ္တောန်ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ ၀၁၊ ၀၇၊ ၁၉၉၅ဂှ် ဒက်ပ္တန်ပ္တိုန် ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန် လိက်တၟအ်မန် မွဲရ။ ဂကောံဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု နာယက (၈) ဇကု၊ ဗော်ဒုင်ကာ (၂၆) ဇကုရ၊၊ မဟာနာယက ကျာ်ဇၞော်ဥတ္တမ နွံပိုန် ဘာသိင်္ဃုတ္တရ၊ ဥက္ကဌ နာဲကောဝိဒ (နာဲလွဳမန်၊ ကျာ်မြဟ်)၊ ဒုဥက္ကဌ နာဲဣန္ဒာလင်္ကာရ (ဘာကျာ်သြဳမန်၊ ဇာတိကွာန်ဒဒန်ချေတ်)၊ ဟိတဓရ နာဲကုမာရ (နာဲရတ်တ်)၊၊ နာဲဗဳထဝ် (ဒု-ရေင်တၠုင်ဖဵု)၊ နာဲထေရိန္ဒ (စၟဳစၟတ်စရင်)၊ နာဲနရိန္ဒ (ညးဂိုင်သြန်)။ နူကဵုဂကောံဂှ် ဂွံအဆက် ကုဒံက်တာနာဲပါန်လှ ညးမပဒတဴ ပ္ဍဲဍုင်ဂျပါန်တုဲ နကဵု နာဲပါန်လှ ကဵုနင်ပ္ညုင် ညံင်ဂွံဗက်ဂၠာဲ နာဲဘရှင်တုဲ အာတ်အရီုအဗင် ညး ကဵု ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန်ရ။ တန်ဗတောန်လိက်တၟအ်မန်ဂှ် ပံက်လဝ် နကဵု တန်နာနာ မပ္တံကဵု တန်ဗိသ္တာမူလ၊ တန်ဗိသ္တာဍောတ်၊ တန်ဗိသ္တာဒေါဝ်၊ တန်ဗိသ္တာဇၞော်။
သၟတ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲ
သၟတ်ကဵုဂဥုဲၜူမာဲ
ရံင်ကဵုအခိင်ကာလလၟုဟ်ဂှ်၊ ဇၟာပ်ကွာန်မန်ဇၟာပ်ဌာန်ဒေသမန်၊ ဂဥုဲၜူမာဲဂွံလဝ်ဒၞာဲဖန်လဝ်ဂၠံင်တရဴကၠေင်က္ဍဟ်သၟတ်အနာဂတ်တ္ၚဲဏံဂှ်၊ ဂွံဆဵုညာတ်မံင်ဂတဂတမတ်ရ၊ ဂဥုဲၜူမာဲဏံဂွံအိုတ်အာဂှ်၊ ဖေက်ဒှ်ဟွံမာန်ရ၊ မုဟိုတ်ဂွံဟီုအရေဝ်သာ်ဏံရော၊ နူတမ်တေံမၞိဟ်သွံဂဥုဲဝိဝိင်ၜူမာဲဏံဂှ်ကၠုင်နူသၟိင်အယုတ်တအ်ရ၊ နူသၟိင်အယုတ်မွဲအဆက်၊ ဍေံသွံကဵုကောန်သၟတ်တအ်မွဲအဆက်ပၠန်၊ ဍေံဖန်ဗီုကောန်ဂကူမန်ပိုဲဂွံကၠက်ဂှ်၊ ဍေံကမၠက်ကဵုဝိဝိင်စိဏံရ၊ ဠဂှ်မှသၟတ်တအ်စောဲရပ်စပ်အာဝိဝိင်ဂဥုဲၜူမာဲဏံတုဲ၊ လ္ပာ်ပရေင်ဂကူလေဝ်မုဟွံတီ၊ လ္ပာ်ပရေင်ဍုင်ကွာန်လေဝ်မုဟွံကၠိုဟ်ရ၊ တီဆဝိဝိင်ဂၠုဓီုမွဲဟေင်ရ၊ ဍေံဗလးကဵုသွံဂဥုဲဏံတုဲ၊ ဒှ်သြန်ညိညဇြိုင်သာဂှ်ဍေံဗက်ရပ်ပၠန်၊ မွဲအဆက်ပၠန်ဂှ်မၞိဟ်က္ဍိုပ်ဂှ်ထပ်ထပက်ဏာကောန်ရဲမွဲအဆက်ပၠန်၊ ကောန်ဂကူမန်ပိုဲလေဝ်အိုတ်စှ်ေမံင်သိုက်က်၊ မၞိဟ်သုင်ဟွံဒှ်မၞိဟ်ဟွံကေင်သုင်စောဲတအ်ဂှ်၊ နူစတေံရဲထဴကဵုသုင်၊ သုင်ကီုဟာဍေံသၟာန်ဇကုဂွံတီရှ်ဘှ်စေပ်စမ်ရံင်ဍေံကဵုသုင်သၟးသၟး၊ဇကုကေင်ဂွံတုဲဍေံဟွံကဵုသုင်ရသၟးသၟး။
ဂါမ္ဗဳယျာ
ပထဝဳ
thumb|ဗီုတိ ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ thumb|သၞေဟ်ပြင်ၜဳ မတိတ်ကဵု မှာသၟိဒ်အာတလာန်တိစ် ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ဍောတ်သောဲဂၠိင်ဒၟံင် မွဲဒမြိပ်ၜဳ/ကြုင်ဂါမ္ဗဳယျာရ။ ဍုင်ဂှ် နွံဒၟံင် အကြာလေတ္တိဂျုတ် ၁၃ ကဵု ၁၄°N ကေုာံ လံင်ဂဳဂျုတ် ၁၃ ကဵု ၁၇°w။
ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ အလဵုအသဳ
ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာ ကလိဂွံသၠးပွး နူသၟဝ်တဲအင်္ဂလိက် ပ္ဍဲ ၁၈ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၆၅။ နူ ၁၉၆၅ စဵုကဵု စိုပ် ၁၉၉၄ ဂှ် ဍုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင် မဒ္ဂေတ် သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဗၠးၜး ဗော်နာနာ (multi-party liberal democracy)။ အလဵုအသဳဂှ် ဒှ်အလဵုအသဳ သမတ ဒဝ်ဒါ ဇဝရာ (Dawda Jawara) ကေုာံ ဗော်ညး မဂွံယၟု ဗော်ညးဍုင်ကွာန်လညာတ်တၟိ (People's Progressive Party (PPP))။ ဆဂး ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလဏအ် ဟွံမဲကဵု ပရေင်ပြံင်လှာဲတုဲ မကၠောန်ကဵု သဘင်ရုဲမာဲ ဗွဲမဗၠးၜးဂှ်လေဝ် ဟွံကတဵုဒှ်ရ။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ ဒပ်ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ ဒပ်ပၞာန်ဒက်ပ္တန် ပရေင်ပကင်ရင်ဍုင် နကဵုယၟု ကံင်သဳဒပ်ပၞာန် စၟိန်ပြမာန်ဍုင် ယာယဳ (Armed Forces Provisional Ruling Council (AFPRC))။ ကြဴနူ ပၞာန်ပကင်ရင်ဍုင် ပွိုင်ၜါသၞာံတုဲ ခၞံကၠောန်ဗဒှ် ဥပဒေသဇိုင် ဗီုလဒက်ပတန်ဍုင် အာစိုပ်ဒတုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၉၆ တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်ကံင်သဳဒပ်ပၞာန်စၟိန်ပြမာန်ဍုင်ယာယဳ ယဟယာ ဇမ်မေဟ် (Yahya Jammeh) ဂွံဒုင် ခပတိုန် နဒဒှ် သမတဍုင်။ ညးပကင်ရင်ဍုင် နကဵုသၞောတ်တၠအဝဵု စဵုကဵုစိုပ် သဘင်ရုဲမာဲ ၂၀၁၆။ ပ္ဍဲသဘင်ရုဲမာဲဂှ် အဒမာ ဗာရ်ရောဝ် (Adama Barrow) ကလိဂွံ ဇမၞးမာဲ နကဵု အထံက်အပင် ဗော်ဒစဵုဒစးဂမၠိုင်ရ။
ပရေင်ဆက်ဆောံ ဍုင်သအာင်
thumb|Yahya Jammeh and Mrs. Zeineb Jammeh with Barack and Michelle Obama in the White House, August 2014 ဍုင်ဂါမ္ဗဳယျာဂှ် ပ္ဍဲအခိင် မကလိဂွံဗၠးၜးတၟိတၟိ လက်ထက် သမတဇဝရာဂှ် ဒ္ဂေတ်သၞောတ်မမံင်လဒေါဝ် ဟွံဗက်စ လပါ်တေအ် လပါ်ဏအ်ရ။ ဆဂး ပရေင်ဆက်စၠောအ်ညးတအ်ဂဟ် ကြပ်ကဵု အင်္ဂလာန်၊ သေနေဂါလ် ကေုာံ ဍုင်အာဖရိကတၞဟ်တအ်ရ။ ဂျူလာင် ၁၉၉၄ ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ ပရေင်ဆက်ဆောံ ဂါမ္ဗဳယျာ ကုဍုင်ရးပလိုတ်တအ်ဂှ် ဍိုန်လျစှ်ေအာ ဗွဲတၟေင် ကုလသမဂ္ဂရ။ စဵုကဵု သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် ဟွံကလိဂွံ အရီုအဗင် ပရေင်မၞိဟ် နူကုလသမဂ္ဂ နကဵုကဏ္ဍ ၅၀၈ (Section 508 of the Foreign Assistance Act) ရ။ ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၉၅ သမတဇမ်မေဟ် ဆက်မိတ် ကုဍုင်တၠအဝဵုဂမၠိုင် မပ္တံ ဍုင်လဳဗယျာ၊ ဍုင်ဂျူပါရ။ ဟိုတ်နူ ဆက်ဒးမိတ် ကုထာဲဝါန်တုဲ ကြုက်ထပိုတ်ထောအ်အဆက် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၅ တုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၆ ဂှ် ကလေင်ဒက်ပတန် အဆက်ရေင်သကအ်ပၠန်ရ။
ဣလဵုၚုဟ်မးလိက်ပတ်ပိုဲ
ဆလအ်မှၚုဟ်မးအ္စာကၞေဟ်မန်ပိုဲနွံဂှ်ရော၊ ကောန်ဂကူညးတၞဟ်ချူလိက်စောန်ဇန်လိက်ခိုဟ်ဂတာပ်အခေတ်တှ်ေဒှ်ကၠုၚ်ၚုဟ်မးသၠာဲကဵုသြန်ဂွံ၊ နဲကဲနာနာယဝ်ပိုဲဟွံပြံၚ်သၠာဲထောံညံၚ်ဂွံဂတာပ်အခေတ်မ္ဂးတှ်ေ အာစာကၞေဟ်တံလေဝ်ဒြဟတ်အောန်ကၠုၚ်သိုက်သိုက်ရ၊ ယဝ်ဒှ်သာ်ဏံတှ်ေ ဗီုလဵုပိုဲဂွံဟီုသၠုၚ်ပ္တိုန်ၚုဟ်မးလိက်ပတ်ဂကူပိုဲမာန်ရော၊ ကမၠောန်စေတနာဏံဂှ် ကၠောန်လေဝ်ဂွံဟွံကၠောန်လေဝ်ဂွံတုဲ ဒှ်နဲကဲဂတာပ်အခေတ်မွဲဟွံသေၚ်ရ၊ ၜိုတ်ဆထ္ၜးအာရုပ်ရဴညိညဖအိုတ်ဝေၚ်အခိၚ်ရဂွံ၊ ကမၠောန်ခိုၚ်ခိုၚ် ဂွံဂျိုၚ်အာလ္တူဂၠးတိဏံဂှ်လမျီုအောန်မံၚ်ရ၊ တ္ၚဲဏံဇၟာပ်တၠပညာအာစာကၞေဟ်ချူမံၚ်လိက်ဖအိုတ်တံဂှ် နကဵုစိုတ်ဓါတ်မွဲဟေၚ်ရညးတံဖအိုတ်အခိၚ်ချူမံၚ်လိက်တ္ၚဲဏံရ၊ ယဝ်ရဇၟာပ်မလိက်ညးချူလိက်တံဒှ်ကၠုၚ်ၚုဟ်မးကဆံၚ်ဍေံကဵုဏောၚ်တှ်ေ အာစာချူလိက် အာစာကၞေဟ်တံမံက်တိုန်ဗဝ်သအဝ်မာန်ရ၊ အခိၚ်ဂှ်ဟေၚ် လိက်ဗီုလဵုဒးစိုတ်ဂှ်ရုဲစှ်ကေတ်နာနာသာ်မာန်ရ၊ တ္ၚဲတေံရအာစာကၞေဟ်မန်ပိုဲမံက်ဂၠိုၚ်တိုန် လိက်နာနာနဲကဲနာနာသာ်မံက်တိုန်တုပ်ကဵုဂကူဍုၚ်တဴတက်တံကီုရ၊ သၟတ်တံကောန်ဂကူမန်ပိုဲတံဗှ်ကၠုၚ်လိက်အိုတ်ရ ဟိုတ်နူကဵုလိက်မန်ပိုဲနဲကဲနာနာသာ်နွံမံၚ်တုဲ မုလိက်မိက်ဂွံဗှ်မာန်ဂှ်နွံတဴအိုတ်တုဲ သာ်ဏံဟေၚ်ရစွံၚုဟ်မးလိက်ပတ်ဂကူဇကုဒးဂတာပ်အခေတ်တုဲ ဖျုန်လိက်ပတ်မန်ပိုဲလေဝ်နွံကၠုၚ်ကဵုၚုဟ်မး အ္စာချူလိက်မန်ပိုဲတံလေဝ်သီုလကျာ်သီုခရှ်သီုကဵုသဳလတံနွံကၠုၚ်ကဵုၚုဟ်မးအိုတ်ရ။
ကောန်ဂကူညးတၞဟ် ချူတိုန်လိက်မွဲအုပ် ဖျုန်လိက်ပ္ဍဲတံဂှ်နွံကဵုၚုဟ်မးဂတာပ်သွက်ညးလောကတံဒုၚ်တဲတုဲ အ္စာကၞေဟ်ချူလဝ်လိက်ဂှ် စဵုကဵုဒှ်အာသေဋ္ဌဳလေဝ်နွံတဴဗဝ်သအဝ်ရ၊ သွက်ညးဗှ်လိက်တံတှ်ေတီမံၚ်ဖအိုတ်အ္စာကၞေဟ်လဵုချူလိက်ခိုဟ်၊ ယၟုအ္စာကၞေဟ်ဂှ်ဟေၚ်ရရာန်ဗှ်စလိက်ဂၠိုၚ်ရ၊ ဣဏံအၚာပ်စိုတ်အဲပူဂဵုတုဲ ဇေတ်ဇေတ်ဂှ်တှ်ေ လိက်နာနာသာ်ရာန်ဗှ်ဖအိုတ်ရ၊ ဆဂး အၚာပ်စိုတ်ဗီုညးဗီုအဲဟွံတုပ်တုဲ လ္ၚဵုဂှ်ဒးစိုတ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်ဂၠးကဝ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်စက္ကဝါ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်ကျာ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်စိုတ်ဓါတ်နာနာ၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်ပညာစိုတ်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်ကလော်၊ လ္ၚဵုဂှ်ဗှ်လိက်ပရေၚ်တဵုလွဳကေုာံပရေၚ်လွဳပရာ နာနာသာ်ဗီုညးဒးစိုတ်ရာန်ဗှ်အိုတ်ရ၊ လိက်မန်ပိုဲဂွံနွံဂွံမံက်တိုန်ဗီုကဵုဂကူတဴတက်တံကီုဂှ် သွက်ညးချူလိက်ဂတာပ်အခေတ်တံဒးနွံကဵုကဵုၚုဟ်မးလာပ်ဗဇဴမှ အာစာချူလိက်တံလေဝ်ချူစတ္ၚအ်ကွေံကွေံရ။
ဝှုက်ဗောက်
ညးပကင်ရင်
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၂ တၠရှလ်ယျာ ပ္ဍဲကမ္မဏဳဝှုက်ဗောက်
ဝဳကဳကဵုယူနဳခတ်ကဵုဖျုန်ကီုညိ
ဝဳကဳ−ယူနဳခတ် (တက်ကျာဆဝ်မ္ၚုဟ်ကီုညိ
လိက်မန်ပိုဲညးတံချူစအောန်ကွေံ
ဟီုအရေဝ်ညးတၞဟ်တုဲကအ်ကၠေၚ်ဒိုအ်ဟွံဂွံဒးဆက်ဟီုအာ၊ ချူလိက်ညးတၞဟ်တုဲဆီတူဒိုအ်ဟွံဂွံဒးဆက်ချူအာဂှ်လေဝ်လ္ပကဵုဒှ်ညိ၊ ယဝ်ဟွံဒိုအ်ဆက်ဟီုဆက်ချူအာဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ဏောၚ်တှ်ေ စိုတ်ထိုၚ်သးလ္တူလိက်အရေဝ်ညးတၞဟ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်တုဲ ဟွံလအ်ဇကုဂကူမန်ရဂှ်ဟွံမိက်ကဵုညးတၞဟ်တီကေတ်ဒှ်မာန်ရ။
ပညာပၞာန်
(၁) မဖျေဟ်လၟေင်ကမၠောန် (Laying Plans)
3.ပညာပၞာန်ဂှ် ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဓဝ်သစ္စမသုန်တင် (ဝါ) ပရူအဓိကမသုန်သာ် မဒှ်အရာ မသ္ဒးပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲလညာတ်ဇကု အခိင်ကာလ ဇကုမဂၠာဲသွဟ် သွက်ဂွံဇၞးမာန်ကေတ် ပ္ဍဲကဵုမုက်ပၞာန်ရ။
(၂) မဇက်ပၞာန် (Waging War)
5.ဟိုတ်ဂှ်ရ စပ်ကဵုပၞာန်တုဲ အရာသမ္ဒိုဟ်တအ်ဂှ် ပိုယ်ဂွံမိင်ကေတ်ဒၟံင်ရ၊ ညးမဍိုဟ်ကေက်တအ်မ္ဂး ဆလအ်လေဝ် ပိုယ်ဟွံဂွံဆဵုကေတ် ညးတအ် ဝေင်ပၞာန် ဍာ်ဇမၠိင်ရ။
(၃) ဗတိုက် နကဵု ဥပါယ် (Attack by Stratagem)
2.ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗတိုက် ကေုာံ သီကေတ်သၞ နကဵုဒြဟတ်ပၞာန်မၞး သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မဍိုဟ်ကေက်အိုတ်မွဲ ဟွံသေင်၊ အရာမဍိုဟ်ကေက်အိုတ်ဂှ် ဒှ်အရာ မပလီုထောအ် ပရေင်တဝ်စၞေဟ်သၞ သီုကဵု ဟွံဒးဗတိုက် နကဵုလွဟ်ရ။
17.ဟိုတ်ဂှ်ရ ပိုယ်သ္ဒးတီကၠိုဟ်လေဝ်ဟေင် သွက်ကလိဂွံပေါဲအံင်ဇၞးဂှ် အရာကိစ္စဇၞော် နွံ မသုန်သာ် -
လိက်မန်ဂှ်ချူဗတ်မန်ညိ၊ အရေဝ်မန်ဂှ်ဟီုဗတ်မန်ညိ။
ပရိသာတ်ညးဗှ်လိက်တအ် ဗှ်ဒးက္ဍိုပ်လိက်လ္တူဂှ်ဗက် ဟွံသောၚ်ဟွံကၠး ဟွံတၟး ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ-ဟး,လိက်မန်ဂှ် ဟွံချူဗတ်မန်တှ်ေ ဗီုလဵုဂွံချူရော။ အရေဝ်မန်ဂှ်  ဟွံဟီုဗတ်မန်တှ်ေ ဗီုလဵုဂွံဟီုရော- နမပ္တံသာ်ဏအ် ပလန်နၚ်သမာန် နဂလာန်ဟွံပေၚ်စိုတ်တန်ဒှ်မာန်ရ။ ယဝ်ရဆက်ဗှ်အာ လၟေၚ်ဂလာန်ကြက်ပ္တိုန်ထ္ၜးဏာ ဂတတေံတုဲမ္ဂး ဇၟာပ်ပ်ချူ နအက္ခရ်မန် ဒဒှ်ရဟွံဒှ်လိက်မန်၊ ဇၟာပ်ပ်ဟီုရမျှာၚ်မန် ဒဒှ်ရ ဟွံဒှ်အရေဝ်မန်ဂှ် ကၠိုဟ်ကၠးကၠုၚ် သောၚ်တၟးကၠုၚ် ပ္ဍဲဂၠံစိုတ် ညးဗှ်လိက်တအ်ရောၚ်။
ပညာပၞာန်
(၄) အစောံစရာဲ ဗျူဟာ (Tactical Dispositions)
18.ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂှ် ပိုင်ပြဳလဝ် ဒဒှ်မနွံ ပ္ဍဲကဵုဂၠးတိ၊ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဂလိုင်မဆိင်ကေတ်လဝ်ဂှ်၊ ဂလိုင်မဆိင်ကေတ်လဝ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဒဒှ်မရိုဟ်လၟိဟ်၊ ဂလိုင်မဆိင်ကေတ်လဝ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ၜတ်ကၞောတ်ဖျေဟ်သၠဒကေဝ်၊ ၜတ်ကၞောတ်ဖျေဟ်သၠဒကေဝ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု ဇမၞး။
ဒြဟတ် (Energy)
1.သုန်သူ ဟီု - မထိင်ဒြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်မွဲဂှ် ဗီုပြင် တုပ်တဴ ကုမထိင် မၞိဟ်ညိညကီုရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဆၜိုတ် ဗီုလဵုမပါ်ကရေက် လၟိဟ်ဍေဟ်တအ် ဟေင်ရ။
လိက်မန်ဂှ်ချူဗတ်မန်ညိ၊ အရေဝ်မန်ဂှ်ဟီုဗတ်မန်ညိ။
သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်ဂး။ သ္ဂံၚ်ဗၠာဲဇၞော်ပ္တံတိုန်လိက်ပရေၚ် ညးတေံဗက်ဂှ် -စမ္ပာမ္ဂးဂှ် ဗုအးကျေဝ်ဂေါဝ် ပ္ကဴမွဲဍောၚ်မဒှ်ရ- သာ်ဏအ်ညးတေံ ချူလဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
ပ္ဍဲမွဲဝါကျဂှ် ပိုဒ်ကတ္တာၜါ (ယဝ်ပြိုၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး) ကြိယာဂှ် ဒးစွံလ္ဒေါဝ် (အကြာကတ္တာၜါရောၚ်။ လၟောဝ်ဂှ်−မၞိဟ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်သတ်မနွံသမ္တီညာန် သၠုၚ်အိုတ်ရ
နိဒါနကထာ တြာဲပါရာဇိကဏ် (မူ-ဗ္ဂေါ)
ဂမ္ဘဳရသာသနာ၊ တၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ တွံစွံပ္တန်လဝ် ဒေသနာပိတန်မတွံဂး ပရိယတ္တိသာသနာ၊ ပဋိပတ္တိသာသနာ၊ ပဋိဝေဓသာသနာ မဒှ်ရ။ ပၞောဝ်ကဵု သာသနာပိတန်ဂှ် ပရိယတ္တိသာသနာဂှ် ဒှ်ရိုဟ်တၞံမူလ ဒှ်မဗဳဇသာသနာ တၠဳပိုန်ကျာ်တြဲရ။
ယဲမန်ပိုဲဂၠာဲအ္စာသဝ်လွဳဟွံမွယ်
(ဣဏံဝွံဒှ်ဗဟုသုတမွဲပိုဒ်ဍောတ်တုဲ ဟီုပတဝ်ဇီုကပိုက်သွက်ညးလဵုဂကောံလဵုမွဲဟွံသေၚ်တုဲ ချူလဝ်နကဵုစေတနာဗုဗုအးအးသွက်ဂွံဒှ်ဗဟုသုတပ္ဍဲကောန်ဂကူမန်ပိုဲသက်သက်ရ) ။
သ္ၚိဂၞန် ၅၄
တၠသ္ၚိကၠာအိုတ်
(တင်စၟတ် ပ္ဍဲလိက်လ္ၚဵု ချူလဝ် ဦးနု ရာန်ကေတ် နူမၞိဟ်တၞောဝ်အိန္ဒိယတုဲ မကဵုလဝ် ဒေါ်ခင်ကြည်၊၊ ညးတၠသ္ၚိကၠာအိုတ် ဒေါ်အေးခင် ကဵု ဦးကံမြင့် တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဗၟာ ကောန်ဍုင်ဗၟာဇေတ်တ်ရ၊၊)
သုဓမ္မမဟာထေရ်
ဘဝသၟတ် ဌာန်မလ္ၚတ်ပညာ
ဒၞာဲကျာ်ဇၞော် မကေင်ကတ်လဝ်ပညာဂမၠိုင်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်အစာ ညာဏဝံသထေရ်၊ ဘာဇာဒိသိုင်၊ ကွာန်ကၟာဝက်။ နူဂှ် ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်ဘာဂြိုပ်ပါင်ကၟာ ကွာန်ပါင်ကၟာ၊ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်ဘာဂြိုပ်ဖအံက် ကွာန်ဖအံက်၊ ဇရေင် ကျာ်ဇၞော်ဘာကြုင်ဘာ၊ ကွာန်ကြုင်ဘာ။ နူဂှ်ပၠန် ညး အာကတ်ပညာ ပ္ဍဲတိုက်လိက်ပါဠိတက္ကသိုလ်ပဇ္ဇောတာရုံ (ပဇ္ဇောတာရုံပါဠိတက္ကသိုလ်စာသင်တိုက်)၊ ဍုင်မၠံင်မၠ (မြောင်းမြမြို့) လုကဴ ပွိုင် (၇) သၞာံ ဇရေင်အစာလိက်ဂမၠိုင်တုဲ မဂွံကတ်လ္ၚတ်ကေတ် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋဳကာ ဂဏ္ဌိ ယောဇနာ ပိဋကတ်ပိ နဲကဲနာနာသာ် မဂွံဒှ် အစာဓမ္မာစရိယ အစာလိက်ရ။ ဟိုတ်မပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲတိုက်လိက် ဍုင်မၠံင်မၠ (မြံင်မြ) ဂှ်ရ ယၟုညး ညးဂမၠိုင် ကော်စ တၠဂုဏ်အစာ(မြောင်းမြ)။
လေ ခေါရ်ဗုသဳရ်
တိတ်တရဴ ကေုာံ သ္ၚိကိုပ်ကၠာအိုတ် (၁၉၀၅ - ၁၉၁၄)
In 1911, he travelled again with his friend August Klipstein for five months; this time he journeyed to the Balkans and visited Serbia, Bulgaria, Turkey, Greece, as well as Pompeii and Rome, filling nearly 80 sketchbooks with renderings of what he saw—including many sketches of the Parthenon, whose forms he would later praise in his work Vers une architecture (1923). He spoke of what he saw during this trip in many of his books, and it was the subject of his last book, Le Voyage d'Orient.
Dom-ino House and Schwob House (1914–1918)
"Reinforced concrete provided me with incredible resources," he wrote later, "and variety, and a passionate plasticity in which by themselves my structures will be the rhythm of a palace, and a Pompieen tranquillity." This led him to his plan for the Dom-Ino House (1914–15). This model proposed an open floor plan consisting of three concrete slabs supported by six thin reinforced concrete columns, with a stairway providing access to each level on one side of the floor plan. The system was originally designed to provide large numbers of temporary residences after World War I, producing only slabs, columns and stairways, and residents could build exterior walls with the materials around the site. He described it in his patent application as "a juxtiposable system of construction according to an infinite number of combinations of plans. This would permit, he wrote, "the construction of the dividing walls at any point on the façade or the interior." thumb|The Anatole Schwob House in La-Chaux-de-Fonds (1916–1918)
သာဒ်ဂုရု
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၂ ဝသုဒေဝ် ခၞံဗဒှ် နိဓိဣရှ (ဣရှ ဖံင်ဒေရှေန် (Isha Foundation) တုဲ နကဵု ဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ချဳဓရာင် အရာဗွဲမဂၠိုင် ဗွဲတၟေင် မဆေင်ကဵု ပရေင်ဓရ်၊ ပရေင်ပညာ ကေုာံ ပရေင်သဘာဝဂမၠိုင်ရ။ ဂကောံဂှ် ဒးဒုင်စောဲဒုဟ် ကၠောန်ကမၠောန် ဟွံကိတ်ညဳသၞောဝ်အလဵုအသဳ ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲအရာ မဆေင်ကဵု ကမၠောန်မင်မဲသဘာဝ ဂြိုပ်ဆုတအ်ရ။ လညာတ်ဒဿန ပရေင်ဍုင်ကွာန်မၞိဟ် ဝိသုဒေဝ်ဂှ် ကြပ်ညောန် ကုဝါဒနေရဝ်လဳဗလဴဟိန္ဒူတွာ မဒှ်လညာတ် ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဝါဒဗၠးၜး ကေုာံ သာသနာဟိန္ဒူရ။ လညာတ်ဝါဒဏအ်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ ဗော်ဘရတိယ ဇနတ (Bharatiya Janata Party) ဒ္ဂေတ်ဒၟံင်ရ။
External links
ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
သ္ၚိနာဲဓမာတ်၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်
သ္ၚိနာဲဓမာတ်
ရမ္သာင် စက်သမၠဲရမ္သာင်မွဲ ဗြုကၠုင် နူဇမ္ၚောဲဂှ် ကြပ်ကၠုင် ဂွံမိင်ကေတ်ကၠးကၠး ＂မင်းဘူးမြို့ သာသနာ့မဏ္ဍိုင် ပရိယတ္တိစာသင်တိုက်၌ သီတင်သုံး စာသင်နေကြတဲ့ သင်္ဃာတော် ရှင်သူမြတ်များ ဆွမ်းကွမ်းပရိက္ခရာအတွက် သူတော်စင် ဒါယကာ ဒါယိကာမ အပေါင်းတို့ နိဗ္ဗာန်အကျိုးကို မျှော်ကိုး၍ ပါဝင် လှူဒါန်းကြပါရန် နှိုးဆော် တိုက်တွန်းအပ်တယ် … သာသနာတော် …၊၊＂
＂အမူ ကောန်သြန် ရော၊၊＂သကအ်ရဲ မိကောန်သြန် သၟာန်၊၊ ＂ဍေဟ် နွံလတူသ္ၚိ＂လဓဳဓမာတ်ဂှ်ဟီု၊၊ ＂အနာဲ အဲဂွံဒုတိယ ပ္ဍဲလိက်မန်၊၊ အပါပိုဲ ညးရာန်ကဵု ထိုင်တၟိမွဲမ၊၊＂ကောန်ၚာ်ဂှ် ဗွဲမကေတ်ဂုဏ်စရာဲ ဟီုကဵု လဓဳဓမာတ်ဂှ်တုဲ တိုန်အာသ္ၚိ လုပ်အာ ဇရေင်မိကောန်သြန်ရ၊၊ ဂွံမွဲလစုတ်ဂှ် ＂ဝါ၊ ဟဳ ဟဳ＂ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ် လရိုအ်တိတ်ကၠုင်ရ၊၊ ＂မုဒှ်ရော＂မဂဳဓမာတ်ဂှ် သၟာန်ကောန်ၚာ်ဗြဴဂှ်၊၊ ＂ကောန်သြန် တက်စုတ်အဲ၊၊＂ဂးတုဲ လရိုအ်တိတ်အာရ၊၊
သဘင်ဗွဟ်လိက်စံင် စပ်ကဵု ဘာသာမန်(၁)
သၞောဝ်ဝါကျမန် မဆေင်ကဵု ကြိယာ
ဥပမာ - အဲ စ ပုင်။ (စ ဂှ်ကြိယာအဓိက ပ္ဍဲကဵုဝါကျဏအ်) ကြဴနူအဲ မစဴကၠုင် နူကမၠောန်ဂှ် အဲစပုင်သတ်ဗြဴ ကဵု သွစာင် 	မနွံကဵုရှ်မခိုဟ် သမ္ဘာအဲမဍုန်လဝ်ဂှ်ရ။ (ပ္ဍဲဝါကျဂှ် "စ" ဂှ်မွဲဟေင်ရ ဒှ်ကြိယာအဓိကတုဲ ကြိယာသၟေဟ် မပ္တံကဵု "စဴ"၊ "နွံ" "ဍုန်" တအ်ဂှ် ဒးဂစိုတ်ထောအ် နမစုတ် အက္ခရ်မ ဂတ)။
စောဝ်ခပြု၊ ကွာန်
ဘာလကျာ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ဝၚ်ကျာ်ကေလာသ ဝၚ်တၟိ
ဗီုအပ်ပြာပ်ခၟောမ်ဗိုတ်ထဝ် ဗ္တကဗၠိက်ထဝ် ကၠောန်လဝ်ဗွဲအပြောံ
လၟေၚ်အပ်ပြာပ်-
ဝၚ်
ဗမံက်ထ္ၜး
ပွမလ္ၚတ်ဝၚ်ဂှ် လဆောဝ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ (ဝါ) ဗမံက်ထ္ၜး ဒဒှ်ရ မလ္ၚတ် မဆေၚ်ကဵုမၞိဟ် ပ္ဍဲအခိၚ်အတိက် တုဲ လဆောဝ်မ္ဂး စၟတ်သမ္တီ (ဝါ) ဗမံက်ထ္ၜး သိပ္ပံပရေၚ်မၞိဟ်ရ၊၊ ပွမလ္ၚတ်ဝၚ်ဂှ် ဒှ်အရာမစၠောအ်ဒဒန် အကြာဂၠုၚ်ၜါ ဗီုဏအ်လေဝ် ဟီုဂွံကီုရ၊၊ ပ္ဍဲ ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ အစာဝၚ်ပြၚ်သေတ် Fernand Braudel ပြံၚ်လှာဲထောအ် ဗီုပြၚ်လ္ၚတ်ဝၚ်ရ၊၊ ညးစကာ ပရူဒဒှ်မ္ၚး ဗီုကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်၊ မနုဿဗေဒ ကေုာံ ပထဝဳဝၚ်တုဲ လ္ၚတ်ဝၚ်ဂၠးတိရ၊၊
နဲဗီု မလ္ၚတ်ဝၚ် Historical methods
ပ္ဍဲရးပလိုတ်မ္ဂး အစာဝၚ်တအ် ဇၞော်မောဝ်ပတိုန် နဲဗီုမလ္ၚတ်ဝၚ် ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ အကြာ ၁၇ - ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ဗွဲတၟေၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ပြၚ်သေတ် ကဵု ဍုၚ်ဂျာမနဳရ၊၊ ပ္ဍဲအခိၚ် ၁၉ ဗွဝ်ကၠံဂှ် နဲဗီု လဳအဝ်ပေါလ်ဒ် ဝေါန် ရၚ်ကေ (Leopold von Ranke) ဂှ် အစာဝၚ်တအ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျာမနဳ စကာရပ်စပ် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရ၊၊
တဳအဝ်ရဳ မာရ်သဳယာံ မဆေၚ်ကဵုဝၚ်
တဳအဝ်ရဳ မာရ်သဳယာံ မဒှ် တဳအဝ်ရဳ ဝါဒကပေါတ်ကိရိယာဝၚ်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်တအ်ဂှ် အခိၚ်လဵု အခေတ်လဵု ဟွံဟီု ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵုကပေါတ်ကိရိယာ အရပ်အရာဂမၠိုၚ်ရ၊၊ ဟီုနကဵု မအရေဝ်တၞဟ်မ္ဂး ပရေၚ်ဆက်ဆောံ ကောန်မၞိဟ်တအ် ညးမွဲကုညးမွဲဂှ် ဒုၚ်သဇိုၚ် ကုအရာမၞုံပၟိက် အဓိက ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်မွဲ မပ္တံကဵု ပရေၚ်ဒုၚ်စသိုၚ်၊ ဗွိုက်လတက်၊ သ္ၚိဌာန် သွက်ညးတအ် ကေုာံ ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ညးတအ်ရ၊၊
စောဘဥူၐြဳ
အခိင် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
ဂျပေန်စိုပ်ကၠုင် ဍုင်ဗၟာတုဲ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳကြပ်အိုတ် သၞာံ ၁၉၄၂ ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဘဳအာင်အေ သီဂွံအာ ဍုင်ဘာသီရ၊၊ ဘဳအာင်အေသီဂွံဍုင်တုဲ ပကၠုင်သၞ လတူဂကူကရေင်တုဲ အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာ စကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲအဓိကဵုဂှ် ကောန်ၝောဲကောန်ဒေအ်၊ ညးမအာတိုန်လဝ်ဘာ ကရောမ်စောဘဥူၐြဳ ပ္ဍဲအေန်ဂလာန် စောဖေသာ မဒှ်ဒၟံင်ဝန်ဇၞော်မွဲတၠ ပ္ဍဲကဵုခေတ်ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ကောန်ပၞာန်ဗၟာ BIA တအ် ဂစိုတ်ထောအ် ညးကီု သီုကဵု သမ္ဘာJeanကီု သီုကဵု ကောန်ခဒေအ်ညး ဒံက်ဂလေသ် Dauglas ဗွဲမဓဇန် ပ္ဍဲဍုင်မြံင်မြရ၊၊ ဆကောန်တြုဟ်ညး မွဲတၠဓဝ်ရ ဒြေပ်ဗၠးတုဲ ဟွံဒးဒုင်ဂစိုတ်ကဵုဗၟာ၊၊ အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာဂှ် ဂကူကရေင် ဒးချိုတ်အာ ၁၈၀၀ ပြင်င်၊ ကွာန်ကရေင် ၄၀၀ ပြင်င် ဒးဒုင်စံင်ထောအ်ရ၊၊ နကဵုအလဵုဇကု ကောန်ပၞာန်ဗၟာ ဘဳအာင်အေ ၜိုတ်မတီစရင်မ္ဂး ဂစိုတ်ထောအ် ဂကူကရေင် ၁၅၂ တၠရ၊၊
သွက်ဂွံပသောင်ပြသၞာ အဓိကဵုကရေင်-ဗၟာဂှ် စောဘဥူၐြဳ ကရောမ်မွဲစွံ ကုက္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူကရေင် ဒံက်တာ စံစီပိုး၊ မန်းရွှေထွန်းကြာ၊ မန်းဘခင်၊ ဒေါက်တာဖိုးဒီလုံး၊ ဒေါက်တာဒွေးတအ်ဂှ် ပါလုပ်ကၠောန်တုဲ အာဆဵုကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာတအ်ရ၊၊
အာတ်မိက် အခေါင်ကရေင် နူအလဵုအသဳ အင်္ဂလိက်
(၂) အတိုင်မအာတ်မိက်လဝ် ဗွဲလတူဝွံ ယဝ်ရပါလဳမာန်ဗဳလာတ်/လာန်ဒါန် စဵုကဵုစိုပ် ဂိတုမာတ် ၃ ဂှ် ဟွံကလေင်ကဵုသွဟ်မ္ဂး စောဘဥူၐြဳ ညးမဒှ် ဂကောံဝန်ဇၞော် ပ္ဍဲကံင်သဳအလဵုအသဳဂှ် နဒဒှ် မထ္ၜးဆန္ဒတုဲ နုက်တိတ် နူကဵုဂကောံအလဵုအသဳရောင်၊၊
အာတ်မိက် အခေါင်ကရေင် နကဵုဒြဟတ်ညးဍုင်ကွာန်
စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၈ ဂိတုမာတ် (၃-၅)ဂှ်လေဝ် ဆက်ကၠောန် သဘင်သဳကၠဳ ကောန်ဂကူကရေင် မွဲဝါပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသဳကၠဳအလန်ဏအ်ဂှ်
ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင် မဒက်ပ္တန်လဝ် သၟဝ်ဗော်ကေအေန်ယူဂှ် စချဳဓရာင်ကၠုင်ကီုရ၊၊ ဒပ်ရာ်ဖေဝ်ကရေင် (Karen Rifles) ကဵု ဒပ်ဗၠာဲသၟိင်ကရေင် (Karen Arms Police)တအ်လေဝ် ပံင်ကောံ ကုဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာကောန်ဂကူကရေင်တုဲ ဒှ်ကၠုင် ဗီုပြင် ပဋိပက္ခ အကြာဂကူဗၟာ ကဵု ဂကူကရေင်ရ၊၊ ညံင်ဟွံဂွံဒှ်ဂှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကရေင်တအ် ဒုင်ဂုဏ် အာတ်မိက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊
ကၞောတ်ဘဝ
ကောန်ဖရေန်ဖါပွန်တုဲ တၞဟ်နကလိဂွံ အဆက် ကုဍုင်သအာင်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ကေုာံ မၞိဟ် (၉) တၠ သွက်ဂွံအာ ဍုင်က္ၜင်ကံက်ဂှ် တိတ်အာရ၊၊ အခိင်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အာ အခိင်ဗြဲဇၞော်ရတုဲ အာပြဟ်ဟ်ဟွံဂွံ၊၊ တ္ၚဲဂှ် ဒှ်တ္ၚဲဂိတုသြဂေတ် (၁၂) ပ္ဍဲအခိင် မတပ်အာဒၟံင်ကဵု ကွာန်ထို့ကောကိုး (Htoo Kaw Koe)၊ ပရူဒဒှ် စောဘဥူၐြဳ မအာဍုင်က္ၜင်ကံက် ကေုာံ ဂၠံင်တရဴညးမအာဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ကလိဂွံလဝ် ပရိုင်ကၠးကၠးတုဲ အောပ်မင်ဒၟံင်တုဲ ပန်တုဲ စောဘဥူၐြဳ ဒးပြဟ်လလုဲအာ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ၊၊ ကရောမ်ညးဂှ် စောစန်းကေ၊ အစာဓရ် မဿဗေကာ (Baker) တအ်လေဝ် ဒးပြဟ်လလုဲအာကီုရ၊၊ ပရူဒဒှ် စောဘဥူၐြဳ မဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်ဂှ် ပြးအာ အလုံမွဲဂၠးတိတုဲ ပ္ဍဲလိက်ပရိုင်ဂၠးတိဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု The Times တအ်လေဝ် ချူပတိုန်ကီုရ၊၊ ဇွစောဘဥူၐြဳဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၟာတအ် ကေတ်နင် အာစွံလဝ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲမတ်မလီုတုဲ ထ္ၜးကဵု အစာပရိုင်ဂမၠိုင်ရ၊၊
မာံဝိုတ်တိုန်ဘာ
ခဍုက်ဗြုတိုန်တုဲ မိလေဝ်က္တဵုဍုန်တိုပ် ပုၚ်တုဲ လံၚ်ပိဏ္ဍပါတ်၊ အာဖျာစိုပ်ကၠုၚ်တုဲ ဍုန်သွပၠန်ရ။
“ ပၚုၚ်မံၚ်ပ္ဍဲပလိုၚ်ဂှ် လာၚ်မုက်ပြဟ်ဟ် အာရာန် “အချဵုမုက်” ဓုပ်ဍောတ်မွဲဓုပ် စမ်” မိ က္ညာၚ်နၚ် နူကဵု လတူသ္ၚိ
တၠဖျာ - “ကဝုတ်ဏာတုဲ လဴကဵုမိဗှ်ေတံ (ကုန်းစျေးနှုန်း) တိုန်မံၚ်ဖအိုတ်ဏောၚ်၊ အကာဲအရာ ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ဟွံခိုဟ်၊ ယဲကပ် ကိုဗေတ် လေဝ် ဒှ်မံၚ်တုဲ ဂၠံၚ်ကၟာတ်မံၚ် ဖျာတှ်ေ က္ဍၚ်တိုန်ဖအိုတ်ရ”
မိ ဟီုမံၚ်လၟိုန်ရ စ အချဵုမုက်မ္ဂးတှ်ေယဲဂၠိုၚ် ဟီုတုဲ မွဲခဏမွဲဓုပ် မွဲခဏမွဲဓုပ် ဒးဂြိပ်ရာန်မံၚ်ရ။ မိဂှ် ဒှ်မံၚ်ယဲ (သွေးတိုး၊ ဆီချဵု)နွံမံၚ်ရ။ အချဵုမုက်ဟွံပါ ရှ်သာ သွလဵုလေဝ် စဟွံစှ်ေ ကအ်ညးဂှ် ဒှ်မံၚ်ကအ် အချဵုမှက်။ အခိၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဂွံထ္ၜးယဲဝါတ်ကွေံ အ္စာဂဥုဲ သဝ်ဝန်တံ ကော်ဟွံလောဲ ညးတံ ထ္ၜးမံၚ်ဆန္ဒကဵု အလဵုအသဳပၞာန်တုဲ ဟွံအာ ရုၚ်ဂဥုဲရ။
ယၟု မရနုက်ကဵု (၁) ဏံ အာဠူ အတိုၚ်မွဲကွာန်တီ၊ အာဠူဂှ် မုအဓိပ္ပာယ်ရော ကာလသၟာန်မိပိုဲမ္ဂး မိနော် ဗှ်ေတံဂှ် ဂွံကောန်တြုံ အောန်မံၚ်တုဲ ကာလ ညးဂွံကောန်စဴဂှ် ညးဆာန်တုဲ ညးကလှေ်ဗှ်ေတေံ ညးဟီု “ကောန်မသလူ ကောန်မသလူ” တုဲ ယၟုဗှ်ေ စှ်ေအာ “အာဠူ” ရ။ ဂွံတီအဓိပ္ပာယ် ယၟုဇကုတုဲ ၜိုန်ရဟွံမိက်ကဵု ညးတၞဟ်ကော်ကီုလေဝ် ယဝ်ရဟီု လ္ပကော်ခ္ဍၚ် ညးတၞဟ် ပဵုတုဲ ကော်တိုန်ဟဍၚ်ရ။
“အညဳ လုပ်ကော် “အမောၚ်”စိုအ်လေဝ်”
“မိဍေံတံဟွံကဵုအာဘာပုဟ်” “အမေပြန်လာမှကျောၚ်းတက်မယ်”
သ္ၚိပိုဲဂှ် ပၟတ်ဍုၚ်လေဝ်ဂွံ၊ ဆ္ဂး ပၞာၚ်လေဝ် ဒးဍေန်အရိုဟ်တ္ၚဲရ။ တ္ၚဲသဝ်၊ ပၠိုတ်တိုန်မ္ဂး ပၟတ်ဍုၚ်သ္ၚိပိုဲဂှ် ဗှ်လိက်လေဝ်ဟွံဂွံ၊ ညံၚ်ရဴ ပၟတ်ပ္ဍဲပေဲါ ဒှ်ပၠိုတ် ဒှ်ပၠိုတ် မွဲဂိမ္ဂး ဒးသၠာဲ မပၟတ် (၂)ရ။ သၠာဲဟွံမာန်တုဲ အခိၚ်သဝ်တ္ၚဲတှ်ေ ပၟတ်ဂှ် ပၠိုတ်ထောံတုဲ သုၚ်စောဲပၟတ်ပၞာၚ်ရ။ ဟိုတ်နူပၟတ်ဍုၚ်တုဲ ဂၠံၚ်လေဝ် သၞိၚ်ဟၟဲ၊ အခိၚ်ဗ္တံလေဝ် ဟွံဂွံပၟတ်ဍုၚ်ရ။
ပိုဲညးၜါ အဃောတက်မံၚ်ကျာကြပ်ကၠုၚ်ဘာတုဲ ဆဵုဒးအာ ကယိုၚ်ပၞာန် မၚ်မံၚ်ပါၚ်ဘာ မၞိဟ်ၜိုတ် (၁၀)တၠရ။ မၞိဟ်ပိုဲတီ (ပြည်သူစစ်) နာဲနာၚ်လေဝ် ပါမံၚ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ နာဲနာၚ်ဂှ် အယုက်ညးလေဝ်ဇၞော် လွဟ်ညးလေဝ်တြေံကွေံကွေံရ။ ကၠာဟွံဂွံလုပ်ဘာ ကောန်ကွးဘာတံဂမၠိုၚ်ဂှ် ဒးရေၚ် ဒၞာဲညးတံသက်လဝ်စေဝ်တံဂှ်ရ။ အဃောမၚ်မံၚ်ဂှ် အညဳသၟာန်တိုန် နာဲနာၚ် “ မုပ ဒးမၚ်မံၚ်ဒၞာဲဏံရော အနာဲ”၊ “ဖေက် ၝ တံ ဒှ်အန္တရာဲလေဝ်၊ ဖေက်ဟတဵု (ဗုံ)၊ ဖေက်စံက်ဘာ” “ရဲပလီုပလိုက်တံဂှ် ဍေံတံ ဟွံမိက်ကဵုတိုန်ဘာတံ၊ ဗက်ပလီုမံၚ်ရ” အညဳထပ်သၟာန်ပၠန် ညးဂှ်ရော အနာဲ “ ရဲမိက်ဂွံဂွံ Democracy တံလေဝ် ကောန်ဗၠာဲတံ” ပိုဲညးၜါစုက်ကၠုၚ်ဒၞာဲ စမ်ဒတဴတုဲ အ္စာၝောံဟီု
အဃောပိုဲစဗ္တောန်လိက် ဟွံတာပ်ဂှ် ဂွံမိၚ်ကေတ်ရမျှာၚ်ကွဳလိုန်ဓါတ်ဗွဲမဂၠိုၚ် စိုပ်ကၠုၚ်ဂမုက်ဘာတုဲ အ္စာၝောံဇၞော်ဘာတန်မူလ “မိမန်” တက်မံၚ်ကျာကဵု ညးတံရ။ ညးတံဆဵုကေတ်ပရိုၚ်လ္တူ ၜှေတ် (ဍာံဟွံဍာံ ကေတ်ဟွံဒး) ဖေက်ကောန်ညးတံ ဒှ်အန္တရာယ် ကၠုၚ်ဒုၚ်ကေတ်ကောန်ညးတံရ။ ကောန်ၚာ် မိမတံ ကၠုၚ်ကော်ဟေၚ် အ္စာၝောံတံ ညးတံကဵုအခေါၚ်စဴရ။ အခိၚ်ဂှ် ညဳ လေဝ်ပါစဴအာတုဲ အဲဗက်စဴ ညဳကီု အဲဟီုကဵု အ္စာၝောံ ညးဟွံကဵုအခေါၚ်တုဲ ဒးၚုၚ်မံၚ် စဵုကဵုမိ ကၠုၚ်ဒုၚ်ရ။ ပ္ဍဲတန်ပိုဲ ကွးဘာတံသှေ်မံၚ် သီုအဲမ္ဂး နွံမံၚ် (၆)တၠရ။ အခိၚ်ဒးမၚ်မံၚ်မိဂှ် စိုတ်ဂၠေံ၊ ထေဲ စိုတ်မံၚ်ဘာ အိုတ်အာရ။
(သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်)
ဝိသာရဒ မဟာထေရ်
ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒမဟာထေရ် (၁၉၄၇၊ ၁၀၊ ၉ - ၂၀၂၁၊ ၀၈၊ ၀၅) ဝွံ ဒှ်ညးမစိုန်သကီု ပ္ဍဲပရေင်ပညာပရိယတ်မွဲဇကုတုဲ ဒှ်ညးမကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ ပါဠိပါရဂူ၊ မဖျေဟ်ကၠုင်လိက်ပရိယတ် တန်ဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော်၊ တန်ဓမ္မာစရိယ ပ္ဍဲတိုက်လိက်မန်မဟာဝိဟာရ ကအ်ဗိန် သၞာံဗွဲမလအ်။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲကဵု ကမၠောန်သာသနာ မပ္တံကဵု ကမၠောန် ဇၞော်ပၟဝ်ဝိပဿနာလေဝ် နဒဒှ် အစာကမ္မဌာနစရိယ လေဝ် ထ္ၜးကၠုင်ဓဝ် ကုယောဂဳဂမၠိုင် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ပ္ဍဲဂလေင်ကမၠောန်သာသနာ ကၟိန်ဍုင်လေဝ် နဒဒှ် သံဃဝန် (ဗဟဵု) ကၟိန်ဍုင်ဗၟာမွဲဇကု ယိုက်ဂၠေင်ကၠုင်ကီုရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ယဲတြေံလေဝ်နွံ တုဲပၠန် အခိင်ယဲကပ်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉ မကတဵုဒှ်ဂှ် နကဵု ယဲကဝ်ဝိဒ်ဂှ် စုတိစဴအာသွဝ်ရ။
ဘဝသၟတ် ကေုာံ ပရေင်ပညာ
အခိင်ဇူလိက် ဥတုကညင်မ္ဂး ဘဒ္ဒန္တဝိသာရဒဝွံ အာကတ်လ္ၚတ် နဲကဲပၟဝ်ဓဝ် သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာ ပ္ဍဲဇရေင် လကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလ၊ ဘာဂြိုပ်ဍုင်သြေင်-မတ်မလီု (မော်လမြိုင်သံလျင်တောရကျောင်း) မနွံ ပ္ဍဲအရာပ်ဖျာဂှ်ရ။
မိဟံသာ အာဇာနဲညးဗြဴမန်
ဂမဳသၚ်ဂမၠိုၚ်ညးမတိုန်စိုပ်ကောံဓရီု ☑︎ ကျာ်ဇၞော်ပဏ္ဍိတ ဘာဝါဍောတ် ဍုၚ်မတ်မလီု ☑︎ ကျာ်ဇၞော်အာစာလိက်ဝါရ ကွာန်ကြုက်ပိ ☑︎ ကျာ်ဇၞော်အာစာဝေတ် ကွာန်ကအ်ဗိန် ☑︎ ကျာ်ဇၞော်အာစာသုနန္ဒ ကာန်နဳ ☑︎ ကျာ်ဇၞော်အာစာဝါရမ္ဘ ကွာန်ကၠအ်သတ် ☑︎ တၠဂုဏ်ကေတုမာလာ ကွာန်မယာန် ☑︎ တၠဂုဏ်အာစာနန္ဒဝံသ ကွာန်ကၠအ်သတ် ☑︎ တၠဂုဏ်အာစာလိက်သဳလတေဇ ကွာန်ကအ်နှာတ် ☑︎ တၠဂုဏ်အာစာလိက်ပါလ ကွာန်တံၚ်ပရၚ် ☑︎ တ္ကဂုဏျနဲာညာဏရံသု ပါံ်ျ ၁၀ ဇကုမဒျှရ။
စဲ၊ ဂိတု
ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂိတုစဲဂှ် ဒတုံဒၟံင် အကြာ ဂိတုမာတ် ကဵု ဨပြဳ ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန်၊ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ မထပ်လဝ် ဒဂိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကိတ်ညဳကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုစဲဂှ် ဒှ်ဂိတုကၠာအိုတ်တုဲ ဒှ်ဂိတုမကၠောန်သဘင်ကၠောအ်သၞာံ မကော်ဂး သဘင်အတးသင်္ကြာန် မွဲရ၊၊ တ္ၚဲအတးစှ်ေတအ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် တ္ၚဲကိုန်ဂစိုတ် ဥပမာ စဲမွဲမံက် ဒှ်တ္ၚဲအတးစှ်ေ ဗီုဂှ် ဟွံသေင်ရ၊၊ မွဲသၞာံမွဲအလန် အစာတၟော်တ္ၚဲတအ် တော်တုဲ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲအတးစှ်ေကီုလေဝ် ဗွဲကြဴဏအ် ညးစၟတ်သမ္တီကၠုင် တ္ၚဲအတးစှ်ေ ပ္ဍဲကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန် အကြာ ဨပြဳ ၁၃-၁၅ ဂှ် ကြပ်ဇၟာပ်သၞာံရ၊၊
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
အဒိုတ်ကၠောအ်မိသ် အင်္သာသၟိဟ်ဂိုတ် သၞာံဗျုအိုတ်သ္ကန်၊
မွဲနဲပၠန်
ညးရးဍုင်ကွာန် ပတုဲဒါန်မင်သဳ ဒါန်ဂမှဳသင်၊
နဲကဲတဵုလွဳတၞံလိမဴ
မာတိကာဂမၠိုၚ်
(၁) ။ နဲကဲပဠေဝ်တိသွက်သ္ဂောံတဵုလွဳ
(၅) ။ ယဲဂျိဓါတ်သဘာဝ
(၁၀) ။ အုပ်နိဂီုဓရီုတက်ဝေၚ်ကျာဗဟုသုတဆေၚ်စပ်ကဵုနဲကဲပရေၚ်တဵုလွဳနာနာသာ်ဂမၠိုၚ်
နဲကဲတဵုလွဳတၞံသတ်လဴ
(၁) ။ နဲကဲပဠေဝ်တိသွက်သ္ဂောံတဵုလွဳ
ဝၚ်တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်ဂမၠိုၚ်
ဘာဂမၠိုၚ်
• # ဘာသံဃံ၊ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ
• # ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ
• # ဘာမဟာဝိဟာရ၊ကွာန်ကအ်ဍောတ်
• # ဘာပရိယတ္တိဝေဒဳ
• #ဘာကျာ် (ကွာန်ဓမ္မသ)
• #ဘာပလိုတ် (ကွာန်ကြေဝ်ဏာ)
ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ
တြုံတၠအစောန်ၜါအာဗၞိက်က္ၜၚ်
ကျာ်တြဲနာဲပိုဲဂေါတမ ကာလသ္ပဒတဴပ္ဍဲသၟဝ်တၞံဗဗိုန် မစိုန်ဒှ်တဴဒၞာဲထာန်(ဋ္ဌာန်)ကျာ်ဒှ်ဍုၚ်ဇၞော် ကော်ခဴစ−မဇ္ဇျိမဒေသ− အဒေါဝ်ပၞေဟ်တိ၊ လၟုဟ်ကော်ခဴစဒၟံၚ်(ဗုဒ္ဓဂယာမဟာဗောဓိ)ရ၊ ပ္ဍဲအခိၚ်ကျာ်ကတဵုဒှ်(ကျာ်ဒှ်) ဂွံဗၞတ်ပန်စှော်ဒ္စိတ်တ္ၚဲဂှ် နူကွာန်ဝါဂၠောၚ်−ဝါကၠောၚ်၊ ဝါဂၠံၚ် နွံမံၚ်ပလိုၚ်ကျာ်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်လၟုဟ် တွဵုရဥက္ကလာပ (ဇၞး)ဇနးပိုတ် လက်ထက်ဨကရာတ်မည်(မန်) သၟိၚ်ဥက္ကလာပပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်၊  ဍုၚ်တြိကုမ္ဗ−တိဂုမ္ဗ၊  မာံတပူကဵုတဗဝ်မစိုန်ဒှ်တဴကောန်မိသ္ဍဴပိုန်နာဲထဝ်လ ကသေအ်ကၟဝ်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်သ္ကံရဲဇကုတုဲ မိက်ဂွံအာဂၠာဲပိုန်ဒြပ်သၠာဲဂတး ပ္ဍဲဍုၚ်မ္ၚဂၠးတိဇၞော်တေံရ၊ ကာလဂှ် ညးၜါကောကဵုဒေံ ဃောကတဵုဗၠာဲ ကလိဂွံအခေါၚ်နူမိမဇကုတုဲ ကော်အ္စာဗဳသ္ကဝ်ကဵုကၠောန်ခၞံက္ၜၚ်ဇၞော်မွဲ မၞုံဇမၠိၚ်ကၠံဟတ်(ဗ္ၜတ်အနာံဗွိုက်ကြိုက်ကဵုဇမၠိၚ်၊  တိုၚ်ယာပိတၞုၚ် သၠုၚ်ၜိုတ်ဒးဗစပ်ရ၊) (က္ၜၚ်ဟွံဒးစုတ်တိုၚ်ယာ၊  မၚ်မွဲလိက်ညးတြေံတုဲ ဒးချူလဝ်ရ)။
အသေအဟာန်ဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်ဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်
ကာလဂှ် နကဵုအသံတၠတိညးဍုၚ်မည် ကဵုစဳရေၚ်ပရေၚ်ပ္တိုန်ဒပ်ပၞာန် ပၞာန်တိုက် ပၞာန်စိၚ် ပၞာန်ချေံ သရာဲပၞာန်ဗဵုဗၞာန် အမာတ်ဒဴဗညာညးဍုၚ်ဂမၠိုၚ် ကဵုကျိုၚ်ကျဝ်ကေတ်ကယျိုၚ်ကျေဝ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ဂေါဝ်၊ ကယျိုၚ်သၟိၚ်ဨကရာတ် အမာတ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဂၞကျာ်ဇၞော်ဂၞကျာ်ဍောတ် ကမၠောၚ်မောၚ်မဒှ်တံတုဲ ကယျိုၚ်ညးကဵုညး ကဵုကျိုၚ်လဝ်ဗွဲမဒးရးအိုတ်ရ၊  ဗော်သွးဒပ်ပၞာန်မည်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ရပ်လဝ်လွဟ်ဗၞုဟ်သ္ဇၚ်သေဏာတ်ပေၚ်ပေၚ်၊  ဒပ်ကၚ် ဒးသ္အးဂၠံၚ်အာဂတ၊  တၠတိဍုၚ်မည်ကဵုဂၞကျာ်ဇၞော်ဍောတ်၊ အမာတ်ဇၞော်ဍောတ် အိုတ်ကဵုမှာဇန်ဂကူမည်ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုကိုတ် ဇက်ဂၠောဲတိတ်နူဍုၚ်နန် နူဒၟံၚ်ဇကုဇကုတုဲ အာစိုပ်သၞေဟ်က္ၜၚ်အိုတ်ရ။
ဂလာန်ဆက်စပ်ကဵုပရေၚ်အာဲတၟာဲသာသနာ
ဂလာန်ဆေၚ်စပ်ကဵုပရေၚ်အာဲတၟာဲသာသနာ−အာဲတၟာဲဂကူဗုဒ္ဓဘာသာ−ဂကူမည်ပိုဲဂှ် အတိုၚ်တဝှ်ကျာ်မကၠုၚ်ပညုၚ်ထ္ၜးလဝ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဨကကနိပါတ် ဨတဒဂ္ဂဝဂ်ကီု၊ ပရူဂွံကဵုလဝ်ဒါကုကျာ်တြဲပိုဲဒှ်တံ ကၠုၚ်ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဝိနယ်မဟာဝါ၊ မှာဝဝ်−ရာဇာယတနဂါထာ၊  ပရူကလိဂွံဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်ဒ္စါံတၞုၚ်ပညုၚ်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲအဋ္ဌကထာဝိနယ်မှာဝၚ်၊  အၚ်္ဂုတ္တနိကာယ်ဨကကိပါတ်ဨတဒဂ္ဂဝဂ်ကီု၊  အဋ္ဌကထာအပဒါန်သန္တိကေနိဒါန်ပွံက်ဂေါတမဗုဒ္ဓဝၚ်၊ အနာဂတဝၚ်၊  မူလသၠပတ်ဝၚ်သာသနာတ္ကံသိၚ်ဃဵုကီု သ္ဂောံဆဵုကေတ်ရ။
သၠုၚ်ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ် သၠုၚ်အိုတ်ကၞောတ်
အလဵုဇကဨကရာဇ်မည်ဥက္ကလာပရာဇာ (ဖျေံကဵုဍိုတ်ထဝ်ဍိုတ်သန် ရပ်ဂတာတဲပသဲ ဒက်ထောံဗၞတ်သၟဟ်ရထတုဲ ကဵုအ္စာပရန်−ကရန်မည်ဒယှ်ဂမၠိုၚ် ကဵုဒက်ပ္တိုန်စဵုကဵုနွံပၟိက်ရ)၊ ဂွံသၠုၚ်ကၠံဒ္စါံစှော်တြဴ(၁၈၆)ဟတ်ကဵုၜါမိဟ်မသုန်လပုဟ်ရ၊  သၠုၚ်က္ဍိုၚ်ပိစှော်(၃၀)ဟတ်၊  သၠပါၚ်က္ဍိုၚ်ၜါစှော်ဒ္စါံ(၂၈)ဟတ်ၜါမိဟ်ကဵုမသုန်လပုဟ်ရ၊  သၠုၚ်က္ဍိုၚ်ပိစှော်(၃၀)ဟတ်၊  သၠပါၚ်က္ဍိုၚ်ဒ္စိတ်(၉)ဟတ်ကဵုမွဲမိဟ်၊ ဗွိုက်ဇၞော်−ဇမၞော်က္ဍိုၚ်ၜါစှော်ဒ္စါံ(၂၈)ဟတ်ရ၊ ဗ္ၜတ်ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ်ဝွံ လုကဴပွိုၚ်ကြပ်စိုပ်မသုန်စှော်(၅၀)ဟတ်ရ၊ ဗ္ၜတ်ကျာ်စေတဳလ္ဂုၚ်ဝွံ လုကဴပွိုၚ်ကြပ်စိုပ်မသုန်စှော်(၅၀)ဝှ် ဟဂွံဗှ်ဟဂွံဆဵုညာတ်မွဲလှ်ေဏီတုဲ ဗက်လ္ၚတ်မှတ်လွဳပရာ ဂၠိုက်ဂၠာဲဒၟံၚ်ဝၚ်ဓါတ်ကျာ် ရာဇာဝၚ်မည်တၞဟ်တၞဟ်သာ် ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံပယျာံမလံလရ။  ။
ဍုၚ်မည်ဟံသာဝတဳစရာဲကျာ်သြဳဂကူ
လၟိဟ်သၟိၚ်မည်ဂမၠိုၚ် စှ်ထပှ်(၁၇)ဒတောဝ်၊
ပသၟီ−သၟီမည်စှ်ထပှ်ဒတောဝ်ဂှ်ရ၊ ဆက်ဂလာန်ဂတဂှ် ဒှ်အာအပိုၚ်ရးဗၟာဗကာံအဝ မသုန်ကၠံတြဴစှော်ပိ(၅၆၃)သၞာံရ၊  ထံက်ကဵုဂလာန်ဏံတုဲ ဂကူမည်နဒှ်ဘဝဍိက် ဂကူဗၟာဒးဒုၚ်ဇိက်ဒးဒုၚ်ဇက်လုကဴပွိုၚ်(၅၆၃)သၞာံ၊  ပယျာံဂၠိၚ်သ္ၚောဲကွေံကွေံ ပ္တေံဂလာန်ရာဇာဝၚ်မည်ဇၞော်တော်ရံၚ်တုဲ ကၟောန်လဝ်ဓါတ်စိုတ်တၠ စိုတ်နာဲအိုတ်ညိ။
ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ဒးလီုလာ်အာ နကဵုဘယ်ပၞာန်ဗၟာအံၚ်ဇဲယျ
နကဵုဒပ်ပၞာန်ဇၞော်ဇၞော် ပၞာန်တိုက် ပၞာန်စိၚ် ပၞာန်ချေံ ပၞာန်ဍာ်(ဂၠုၚ်)ဂၠိုၚ်ကဵုကိုတ်၊ သရာဲပၞာန်−ဗဵုပၞာန် အမာတ်ဇၞော်အမာတ်ဍောတ်ဂၠိုၚ်ကဵုကိုတ်  ဗ္ဂပ်လဝ္လွဟ်ဗၞုဟ်ဇြၚ် ဗၞုဟ်ဂဒံၚ်တ္ၚဒြၚ်တ္ၚဇဵု၊  လွဟ်မၠံက်ဇၞော်မၠံက်ဍောတ် လွဟ်ဏာတ်၊  လွိဟ်ကောန်ပၞာန်ၜါစှော်(၂၀)ကိုတ် မၚ်မွဲစဵုဒၞာပခိုၚ်လဝ်ကၟိန်ဍုၚ်နန်ထဝ်ပြာသာ်ထဝ် လုကဴပွိုၚ်ပွိုၚ်စှ်မွဲသၞာံဓဝ်ရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ဍုၚ်(၁၁၁၁)မွဲပန်မဂှ် တၠးညးသေနာပတိရာတ် ကေုာံအမာတ်ဒကိုပ်ပၞာန်မည်၊ သရာဲပၞာန်မန်  ဗဵုလဗးစိၚ်ချေံမဂၠိုၚ် နကဵုဒပ်ပၞာန်တိုက်ဒုတ်တ် ဆုတ်ကလေၚ်ဟွံမွဲဇက်ပၞာန်ဇၞော်တုဲ လုပ်ဗတိုက်သီဂွံဍုၚ်ဗၟာ(အဝ) အံၚ်ဇၞးအာကျေဝ်ကျေဝ်ရ၊  တၠညးဖျေံအသံကဵုမဟာဗန္ဓုလ  ဒကိုပ်ပၞာန်တၠဗန်ကဵုမၚ်မွဲဍုၚ်ဗၟာ  အုပ်ဓုပ်လဝ်ပွိုၚ်ဒ္စါံသၞာံ  စိုပ်သက္ကရာတ်ဍုၚ်(၁၁၁၉)ဏံရ၊  ကောန်ဍုၚ်ဗြဴကၟာဲဍုၚ် လၟအံဇဲယျဂှ် ကလေၚ်ပံက်ပ္တိုန်ဒပ်ပၞာန်ပၠန်ဂတး နကဵုဇြဟတ်သရာဲပၞာန်ဗၞတ်ထပှ်စှော်(၇၀)နူကဵုဂလိုၚ်ပ္တိုန်ဂၠိုၚ်ကဵုကိုတ်ရ။  ။
ဗၟာလုပ်သီဂွံဍုၚ်ဗဂေါဟံသာဝတဳ
သ္ကိုပ်ပၞာန်မည်ဒယှ်ပန်တၠတံဂှ် ဒုၚ်တဝ်စၞေဟ်ဟွံမာန်တုဲ ဒဴတိတ်နူဍုၚ်အိုတ်ရ၊ လုပ်စိုပ်ဒျူဒျာ ဇၚ်မှာဲလေဝ်စိုပ် ဟွံစိုပ်လေဝ်နွံရ၊ တၠညးဗညာဒလဂှ် ဒးဒုၚ်ဘယ်ဂစိုတ်လေဝ်ဟီု၊ ပါဲဒဴဗၠးအာလေဝ်ဂးရ၊  အ္စာကဝိမည် ယၟုခၟဳဥတ္တမာရမ္ဘ−ကျာ်ဇၞော်အစွောံဂှ် ဒဴအာစိုပ်ဖါဗြမာပြၚ် သီုကဵုကွးဗွက်လိက်ပတ် ဗၠးဂစိုတ်ကၠာရ၊ ဍုၚ်လီုကွာ်လာ် ညးပြာ်ဟွံမွဲတုဲ အလုံတွဵုရးဍုၚ်မည်ဒွိတ်စှော်တြဴ(၉၆)ဍုၚ်ဂှ် ဗၟာအံၚ်ဇဲယျအုပ်ဓုပ်ပိုၚ်လဝ်နကဵုအဝဵုအာဏါပၠံၚ်လွဟ်ကၞုၚ်ဇြၚ်ဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံရောၚ်၊  ဟိုတ်ဂှ်ရ ခေတ်ဒုတဳယဍုၚ်ဟံသာဝတဳ လၟိဟ်ဨကရာတ်မည်ဂမၠိုၚ် (၃၄−၃၆−ဒတောဝ် ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ်−၄၉−ဒတောဝ်) ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်လၟိဟ်အာယုက်ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်(၈၄၂)သၞာံပြၚ်ပြၚ်တုဲ ဒှ်အာအပိုၚ်ပွိုၚ်ဗၟာအံၚ်ဇဲယျကောန်ဍုၚ်ဗြဴကၟာဲ ကောန်ဍုၚ်လၟတေံရောၚ်၊  (အခေါၚ်မည်ဆနွံကၟာတ်လဒဵု စဵုဒၞာထောံဖအိုတ်၊  ဗ္တောန်လိက်မည်ဟွံဂွံဒှ်တံရ)။
သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၁၁၉)သၞာံ−ဍုၚ်လီု။
သၟတ်ဗြဴအာဇာနဲနွံမွဲပ္ဍဲဝၚ်
မွဲနဲပၠန်ဂှ် “သဳဟ −  စိၚ်  −  ချေံ −  ဂၠဴဂးဥသဘ၊  တြုံ  −  တၠအရှန်  တြဴတန်အာဇာနဳ”လေဝ်အ္စာတံဂးကီု၊  (ပွံက်ကဏှဇာတ်−၂၀၃)ဂှ်တွံဂၠဴရ၊  (ပွံက်အၚ်္ဂုစတုက္ကနိပါတ်−၃၀၅)  ပ္ဍဲပွံက်အလဳနစိတ္တဇာတ်−၁၉−ဒု ၊ ဂှ်  တွံစိၚ်−ချေံ−တြုံပိရ၊  ပ္ဍဲဓမ္မပဒဆဗ္ဗဂ္ဂိယ ဘိက္ခုဝတ္ထုဒဏ္ဍဝဂ်−၁၇၀−ဂှ် တွံစိၚ်−ချေံ−ဂၠဴ ဟဇ္ဇနဲပိဂကူရ၊  ပ္ဍဲဓမ္မပဒပွံက်အာနန္ဒတ္ထေရသ္သပညှဝတ္ထုလေဝ်  ဟဇ္ဇနဲနွံဒၟံၚ်ရ။
သၟိၚ်ဖျေံအသံကဵုဂစိုတ်မိတၠထဝ်
ပရူဒဒှ်ဝွံ နူသက္ကရာတ်(၁၃၃၇)သၞာံတေံ စိုပ်သက္ကရာတ်ကျာ်လၟုဟ်(၂၅၄၉)သၞာံ၊ လောန်ကၠုၚ်ပွိုၚ်မွဲလ္ၚီၜါကၠံစှ်ၜါ(၁၂၁၂)သၞာံ၊  ပယျာံသ္ၚောဲဂလိုၚ်ဏံလေဝ် “ဝၚ်သၟတ်ဗြဴမည်မိတၠထဝ် သၟတ်ဗြဴအာဇာနဲ” ဗွဲမပြာကတ် ပ္ဍဲကဵုရာဇာဝၚ်မည်ပိုဲဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵုလျးသၟီတ္ၚဲသၟီဂိတု မဂဵုတၟးပျးလျးအရံၚ်တ္ကံမန်ကီုရောၚ်၊  ဟိုတ်ဂှ်ရ−အလုံဂကူမည် ပ္ဍဲခေတ်သၟီဨကရာတ်မၞုံတေံ စဵုကဵုလၟုဟ်−ဂတ သ္ပအစောံကဵုဂၞကျာ်သုဘဒ္ဒဒေဝဳ အဂ္ဂမဟေသဳမိတၠထဝ် အံသဝ်သဝ်ထေက်ကွေံကွေံ ပ္တေံလၟေတ်ကွေတ်ဂကူဗိုန်လောန်တုဲ “ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ” ကယျာပ္တိတ်ဟွံမာန်ရောၚ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါမွဲဒ္ကုတ်မွဲဒကဴ
ကွေတ်ဝါဒဓဝ်ပ္ဍဲဂှ် “ဇကုကျာ်−တၞံဇြဲဗောဓိဒလာဲကျာ်ပၞၚ်ရတ် ပလ္လၚ်ရတ်ကျာ် နွံပ္ဍဲဗုၚ်ဖအိုတ်ရ၊ ပဇၞော်ကဵုဓဝ်ပ္ဍဲကွေံကွေံကီုရ၊  ဆဂးဂှ် ခမဳသၚ်ဆဒှ်ကဵုဒှ် ဟွံရှ်ေသှ်ေဖျေံက္ဍိုပ်ရ၊ ဂကောံညးတံပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက် နွံမံၚ်ၜိုတ်ကၠံဍောတ်တ်ကီုရ၊ မၞိဟ်က္ဍိုပ်ဇၞော်အဇုဍောၚ်ထဝ်ဂှ် ကာလအဲဒှ်ထပိုယ်သက္ကရာဇ်ကျာ်(၂၄၈၃)သၞာံ၊  သက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၀၁)သၞာံ၊  အလဵုဇကုအဲထပိုယ်ပါလ ဂွံဂဗဆဵုအဇုဍောၚ်ထဝ်နမတ်ရ၊ ဂွံဆဵုနမတ်ပ္ဍဲဘာတိုက်တၟိဂှ် သၞာံဂိတုတ္ၚဲသမ္တီဟွံဒးကီုလေဝ် အရေဝ်ညးသမ္တီဒးမံၚ်ရ။
တၠဂုန်အ္စာတိဿ−ဘာဂြိုပ်ပါၚ်ကၟာ အ္စာလိက်ဒယှ်၊ ကၠုၚ်စိုပ်ဘာတိုက်တၟိတုဲ တၠဂုန်အ္စာတိဿကဵုအဇုဍောၚ်ထဝ် ပ္တိုန်ထ္ၜးသောၚ်ကလးဒၟံၚ်ကွေတ်ဝါဒဓဝ်ပ္ဍဲ ပွိုၚ်ၜါနာဍဳဟေၚ် ဒးထေၚ်ကေတ်ရ၊ ကွေတ်ဝါဒဓဝ်ပ္ဍဲဂှ် အတိုၚ်လ္တူတေံပိဖဴပိဗၠိုၚ် ဂိုၚ်ကေတ်လဝ်ဗိုန်န်ရ၊ ညးၜါနူဟီုဂးသာသာမောဝ်မောဝ်ဇောဝ်ဇောဝ်ဂှ် လံတိုန်ညိ ဗရုပံက်ပါၚ်ရမျှာၚ်ထတ်သ္ကာတ် အဇုဍောၚ်ထဝ်ဒါတ်ထ္ၜးကဵုပုၚ်ကုတၠဂုန်တိဿရ၊ တၠဂုန်အ္စာတိဿဟီု − “ အေ−ဒကာဓဝ်ပ္ဍဲ၊  ပ္ဍဲဗုၚ်ဒကာဂှ် အိက်သၟးရနွံ၊ အိက်ပေၚ်မံၚ်ဗုၚ် ပါဲနူအိက်မွဲဗုၚ်ဂှ်တုဲ မူသာ်ဟၟဲပုဟ်သမ္တီလဝ်ညိ”၊  (တၠဂုန်အ္စာတိဿဂှ် ဗွဲကြဴစိုပ်အာဘာကျာ်သြဳမည်ဍုၚ်လ္ဂုၚ်)။
ဂလာန်နိဂီု
ဨကရာတ်အမာတ်သ္ကိုပ်ပၞာန် ညးဍုၚ်ကွာန်ရးနိဂီုဂမၠိုၚ်ဒှ်တံ ဂွံကၠောန်ခၞံကာကုသဵု ဒက်ကျာ်စေတဳသိုၚ်ဘာတိုက် ဘာဆု သိုၚ်အပေါတ်သာသၞာသိုၚ်ဇြပ် ဇၞူဇြပ်ပထာန်(ပဌာန်) ခါဲကမၠိုၚ်(ပလိုၚ်)ကၟာသ္ပဒကာကျာ်ဒကာဘာ ဒုၚ်ယၟုဒကာပစ္စယ်ပန်ဂၠိုၚ်ကဵုလၟိဟ်သၞာံရ၊ ကာလစရိုဟ်ဍာ်ကာကုသဵုဒါန်ခမဳသၚ်မည်ဂၠိုၚ်ကဵုလ္ၚီဇကု ဖါပ်ဗ္စခရှ်ဒိုဟ်ပန်မှာဇန်ဟွံရုြ နကဵုစိုတ်လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ရတ်ပိ ကျာ်ဓဝ်သၚ် ဂွံပၚ်တဲလ္ၚောဝ်ဖျေံက္ဍိုပ် စိုပ်အာပယျဵုဒၞက် “ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ”အပၠိတ်ရ။  ။
ခေတ်ပၠန်ဂတးဗၠးၜးကောန်ဂကူမည်
ကလောန်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဂွံကၠောန်ပေၚ်က္ဍိုပ်ကၠံ (ဍာ်ကၠံပေၚ်ပေၚ်)ဟွံဂွံလေဝ်နွံ ဂွံလေဝ်နွံ၊ မည်ပိုဲဟွံဒၚ်တုပ် အာတ်ဍုၚ်မည်ပ္ဍဲသၞောဝ်ကျေဝ်ကျေဝ်ဂှ် အလဵုအသဳဗၟာတံ ကဵုနၚ်ကံလွဟ်ပန်ဂစိုတ် ရပ်ပြိုက်သ္ၚိစာတ် ပျဲပျာံနာနာပၠန်ရ၊ ဂွံဗၠးဘဲဂစိုတ်ဍေံတုဲတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ်(၁၃၀၉−၁၃၁၀)သၞာံဂှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မည်ဂၠိုၚ်ကဵုကွာန် ဒဴတိတ်ဂြိုပ်အိုတ်ရ၊  လုပ်မံၚ်ပေါဲဗတိုက်ကဵုသၞ သၠးလမျီုသွက်ဍုၚ်မိတိမွဲလပါ်၊  ကွာ်ဗက်ဂၠံၚ်ဍာန်ပရေၚ်ဘာသာ သာသၞာအကြာဂြိုပ်ဂၞိၚ်လဟိၚ်ဂၠံၚ်ကုသဵု ကဵုဒါတ်ဒက်ကျာ် ဒါန်သ္ၚာလလးသၠးဂြပ်ဗၞတ်သၟဟ်ရထဂှ် မွဲကရေက်ဟွံကဵုဝေက်ၜေဲအာနူ “ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ” ခရာစှ်သၞာံစှ်ဗြဲရ။
နိဿဲ
နိဿဲလဝ်နူကဵုလိက်အုပ်မၞုံယၟု(ဗုဒ္ဓဘာသာဆီယာဲအပါ) ညးမပကောံချူ ကျာ်ဇၞော်အ္စာမှာထေရ်ပါလိတ ဘာဓါတ်ကျာ် ကွာန်ကၟာဝက် ရးဇြာ ။
လိက်ခၞိင် ဖရင်နံင် ဍုင်ဗဂေါ
ပရူခၞိင်ဏအ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာအိုတ် ချူပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂျာနေဝ် Journal of the Asiatic Society ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၃၇ တုဲ၊ လိက်မနွံပ္ဍဲခၞိင်ဂှ် ညးတအ် ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂျာနေဝ် Journal of the Asiatic Society No. 76 April, 1838။ ဆဂး လိက်တအ်ဂှ် ဗၠေတ်ဒၟံင် တၟာဂလိုင်ရ။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပရူခၞိင်ဏအ်တုဲ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ကလေင်ဗှ်လဝ် နူကဵုဗီုဓါတ်ဂမၠိုင်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် ပ္ဍဲဂျာနေဝ်အမာတ်ဒိန် လၟေင် ၁၄၊ ဂိတုဂျူလာင် ၂၀၂၂ ရ။
လိက်၊ တြာဲဘာသာအင်္ဂလိက် ကေုာံ တင်ပသောင်ကလး
ပၞာန်တောက် (ပၞာန်တိုက်)၊ ယၟုစိင်သၟိင်မန် စေတ်ချင် ဂှ် ပ္ဍဲကဵုမုက်လိက် ဘာသာဗၟာ ညးချူလဝ် “ချစ်ချင်”၊ ယၟုဏအ် ဒှ်ယၟု နကဵုဘာသာဗၟာ ဒှ်မာန်ရ။
လွေဝ် ဂှ် လေဝ် ဒှ်မာန်။
One day on the month of Sārada (the king) in his mind of generosity, precepts, and charity he thought that when I rule this kingdom, any of person who is strong/in power when they do not get justice, they inform me, and I give them justice. Any of person who is weak/not in power when they do not get justice, (they) cannot inform me, they lose.
နဒဒှ် သက်သဳဝင်
ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက် ဘာသာဗၟာဂှ် ချူလဝ် အဓိပ္ပါယ် တုပ်ဒၟံင် ကုဘာသာမန်ရ။ အရာစိုတ်မလုပ်စခိုဟ်မွဲဂှ် ယၟုဂကူမန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဘာသာမန်ဂှ် ညးချူလဝ် မန်/မွန် ကီုလေဝ်။ စၞးဒၞာဲလိက်မန် ဨကရာတ်မန် ဂှ် ညးချူလဝ် နကဵု ဘာသာဗၟာ ”တလိုင်မင်”၊ ပ္ဍဲဒၞာဲလိက်မန် ပၞောန် ၁၃ - ၁၄ ”ဒြင်ဥပေါသတ္ထကဝ် မွဲဟတ်သာံဒံင်္ ။ စေတ်င်္ချ သီုဨကရာံင်္ဍုမန်။ ဒလာက်က္တိုဝ် ကရဴဒဴ။ တ္လဉးမဂွံဇၞးပၞာန်ဇၞော်။ မကလိဂွံအ် ကမိန်ဍုင်သြဳ င်္ဟံသာဝတဳ။ မနွံပနှဳရးမွံန်ပိစွံအ်။ မတွဟ်ဂး ပါစိနရး။ မဇ္ဆိမရး။ ပစ္ဆိမရး။” ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ပ္ဍဲမုက်လိက်ဗၟာဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲပၞောန် ၁၅ ”ဥပေါသထ အစွဲတတောင် လက်လေသစ် ကျိုဃြ်။ တလိုင်မင်လှ် ချစ်ချင်နှင်အကွ လည်မြေခလျှင် စစ်ကြီ အောင်တော်၍။ ပါစိနရစ်၊ မစ္ဆိမရစ်၊ ပဆ္မိမရစ် ဟူသော ရာမညမဏ္ဍိုင်” ရ။
ဝၚ်ပ္တိုန်သံဂါယနတြဴတန်
ပ္တိုန်သံဂါယန ဒုတိယ
ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန် လောန်အာကၠံသၞာံတုဲ ခမဳပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် ထပှ်ကၠံဇကု မနွံပဓါန်ဍေံမှာထေရ်ယသ နိဿယ်ကဵုသၟိၚ် ကာလာသောကတုဲ လုကဴဒ္စာံဂိတု ပ္တိုန်သံဂါယန ဒုတိယ ပ္ဍဲဘာဝါလုကာရာမ ပ္ဍဲဍုၚ်ဝေသာလဳရ။
တိလိုက်မ္ၚဵု၊ ကျာ်ဂိုဟ် ဍုင်ဗုကာံ
ကွတ်ဗိသုကာ
ကျာ်စေတဳဝွံ နူကဵုတိ စဵုကဵုစိုပ် ခဒအ်ဗြာတ်ဂှ် နွံသမၠုင် ၁၅၀ ပေ၊ အနာံမွဲမွဲလပါ်ဂှ် နွံ ၁၄၀ ပေ။
ဆက်မိတ် သဒ္ဒါမန်
ဝါစၚ်္ဂ ၉ သာ်
ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဝါစၚ်္ဂ (၉) သာ် သ္ဒးတီလဝ်ရ။
ဆာလာမ် ၁၅၀
ဆာလာမ် ၁၅၀ (Psalm 150) ဂှ် ဒှ်ပိုဒ်ဒွက် လက်ကရဴအိုတ် ပ္ဍဲသၠပတ်ဆာလာမ်ရ၊၊ သၠပတ်ဆာလာမ်ဂှ် ဒှ်သၠပတ် မရနုက်ကဵု ပိ ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်ဟေဗြေဝ်တုဲ ပ္ဍဲသၠပတ်ခရေတ်ယာန်မ္ဂး နွံပ္ဍဲ သၠပတ်ဓမ္မ(တြေံ) ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုပိုဒ်ဂှ် ချူလဝ် နမထိုင်သး ဂုဏ်ကျာ် နကဵုကွိင်ကွိုက်တူရိယာ ကေုာံ လှ်ေဒယှ်ေဂှ်ရ ဆာလာမ် ၁၅၀ ဂှ် ညးကော်စ ＂ဆာလာမ်ကွိင်ကွိုက်＂ရ၊၊
လိက်
ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ဆာလာမ် ၁၅၀ နကဵုဘာသာဟေဗြေဝ် ကေုာံ ဗီုမကၠာဲစၠောအ် နကဵု ဘာသာအင်္ဂလိက်ကီု သီုကဵု ဘာသာမန်၊၊
စရိုဟ်ဍာ်
ပ္ဍဲကဵုဗြာဟ္မဏဝဂ်၊ အၚ်္ဂုတ္တရဋဳကာ (ကၞပ်တတိယ)တုန် ဥဒကံ ပါတေတွာ ဒေန္တဳတိ ဒွါရေ ဌိတေဿဝ ဗြာဟ္မဏဿ ဟတ္ထေ ဥဒကံ အာသိဉ္စန္တာ ဒေန္တိ သီုကဵုမတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲပါၚ်တြၚ်ဂှ်ဟေၚ် စဝ်စရိုဟ်ကိုဟ်စုတ်ဍာိ ပ္ဍဲတဲဗဗၞးတုဲကဵုဒါန် (ကောန်ဝုတ်)အိုတ်ရ သာ်ဝွံ ဗီုစရိုဟ်ဍာ်နဲကဲခေတ်တမၠာကၠာ တေံဂှ် ညံၚ်ဂွံမံက်ဂတဝ် ကၠးဖ္ဍးပြာကဋ်ဂှ် ပံက်ထ္ၜးလဝ်ရ။ ဗီုစရိုဟ်ဍာ်ခေတ်လၟုဟ်တုန် စဝ်စရိုဟ် ကိုဟ်ဆာဲစုတ်ဍာ် အပ္ဍဲကဵုပ္ၚာန်မဒုၚ်လဝ်သၟဝ်ဂှ် မွဲထၞဟ်မွဲထၞဟ်တုဲ ဗီုပြၚ်စရိုဟ်ဍာ် နဲခေတ်ကၠာတေံဂှ် စဝ်စရိုဟ်ဂှ်ရ တၟေၚ်ဟ်တၞဟ်ခြာအာ နွံညိညရ။ ပ္ဍဲအရာ သၠးပွးကဵုဒါန် ကၠောန်ဒါနကုသဵုဂှ် ဒါန်မွဲဟာန်ကေုာံ စရိုဟ်ဍာ်ဂှ် နွံသဘဴဍေံ ဟွံတၟေၚ်တၟေဟ်တၞဟ်ခြာတုဲ တုပ်သၟဟ်ဒၟံၚ်ညးသ္ကံရ။
ဝၚ်ဓါတ်ကျာ်ကေလာသ (ဗွဲလၚ်္ကာ)
သွက်ရှေ်သှေ်သ္ကဲ ဟွံမွဲညိည၊ ပ္ဍဲစိုတ်ချုပ်ဂြၚ် ရသိသၚ်္ဃ၊ ကာလဂှ်ပၠန် တန်ဒှ်တဴပၠန်၊ မိၚ်ပရိုၚ်ကၠာ နာဲသာလောက၊ မက္တဵုဒှ်ကိုပ် ဂြိုပ်ပဏ္ဍုဝ၊ သၟဝ်တၞံဗပိုန် သီုကွိုန်တေဇ၊ ဂးတုဲရသိ မုနိပါလ၊ ဒ္ၚဳကလာၚ်အာ ကဵုနာဲသာကျ၊ တုဲအာစိုပ်ဟေၚ် ဇရေၚ်ဗုဒ္ဓ၊ ဂကောံတပူကျဝ် သီုတပဝ်ဂျ၊ ဓါတ်သော်ကေသာ အာတ်ပူဇာယျ၊ ဓါတ်သော်ဂမျိုၚ် ဒစာံတၞုၚ်ဂျ၊ တြုံနာဲသာကျ နတဲဒုၚ်ကီု။
ပ္ဍဲကဵုသၟိၚ်သၚ် ချပ်ဂြၚ်ဗ္စာ၊ ဓါတ်သော်အဲပၠန် ပြဲသန်အဒ္ဒညာ၊ ပ္ဍဲဒဵုပြာန်အဵုသကဵုဌာပနာ၊ မူဟိုတ်တုန်ရော သောဘဂဝါ၊ အတိက်တေံအဴ ဂ္ၚေၚ်တဴသံသာ၊ မသုန်ကၠံကၞာတ် ဂးဇာတ်သေၚ်ဟာ၊ မဒှ်ချေံသၟတ် ဟဇ္ဇနဲကၠာ၊ က္ၜးနူဂှ်အဵု က္တဵုဒှ်မွဲဝါ၊ ဒကဲဍံက်မာဲ မဆာဲရုပ္ပါ၊ မဒတဴပၠန် သန္ထာန်ဂှ်မာ၊ ခုတ်ယၟုပ္ကန် ဒဵုပြာန်သေၚ်ဟာ၊ ဂြၚ်တဳကေတ်တၞံ မှာသမ္ပုဒ္ဓ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုန်ပၠန် ဒ္ၚဳဗ္ကန်ဏာ၊ ကဵုမှာရသိ မုနိပါလာ၊ ပ္ဍဲဒဵုပြာန်အဵု သကဵုဌာပနာ၊ သက္ကရာဇ်မှာ ခါရတော်ပံၚ်။
ဖဝ်ရဂိုန်နာ မာသဗိုန်က္ညန်၊ နူသၞေဟ်ဇၞော်ဗျိၚ် ဓါတ်သၟိၚ်အရှန်၊ ဒုၚ်ပ္တိုန်နၚ်ပ္ကန် ဒဵုပြာန်ဒတန်၊ ဇရေၚ်ဒဵုပြာန် ဒိုဟ်ဨသာန်ပၠန်၊ သန်ဌာန်ဂှ်ဇဳ ဒ္ၚဳမစွံပ္တန်၊ မၞိဟ်ဒေဝတဴ ပူဇဴလွဳထ္ၜန်၊ ဗရုဂၠံၚ်သ္အဝ် တမျဝ်ဒိုဟ်ပန်၊ နူဂှ်ကေတ်ဏာ ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာပၠန်၊ ဓါတ်သော်ကေသာ ဒ္ၚဳအာစွံပ္တန်၊ မၞိဟ်ကဵုဒေဝတဴ နှဴရဴလဳထ္ၜန်၊ ဝေၚ်ဂြိုပ်တဴပၠန် ဟွံဂွံခၠန်သ္က။
ပူဇဴဂၠိုၚ်သာ် ဓါတ်ကျာ်မပြဲ၊ ဗလိုပ်ဖုံအီုသီု အိန်ဗြီုတံသ္ကဲ၊ ရှေ်သှေ်ရဴဂဴ ပူဇဴဖဲလဲ၊ တုဲပ္တိုန်နၚ်ပၠန် ပ္တန်လဝ်ဒိုဟ်အဂၞဲ၊ သၟိၚ်အိန်တုန်ရ ရပ်ကွဵုနတဲ၊ လတူဒဵုပြာန်ကွေံ ဌာန်ဗလးပြဲ၊ နကွဵုဗိုတ်ပြဲ ပ္ဍဲဂှ်ခဲါရ။
သၟိၚ်ဓမ္မရာဇာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဨကရာဇ်မန်
အရိယ၊တၠဂုဏ်
ရေင်တၠုင်ဖိုလ်
သၞာံ ၁၃၆၄၊ ၁၃၆၅ ဂှ် ကေတ်တာလျိုင်ဗ္တောန်လိက်မန်ဥတုက္ညင် ပ္ဍဲကွာန်ဟံင်ဂါမ် ပွိုင်ၜါသၞာံ သၞာံ ၁၃၆၆ ဂှ် ဗ္တောန်လိက်ဥတုက္ညင် ပ္ဍဲဘာတိုက်ကွာန်ဝါခရူ ပွိုင်မွဲသၞာံ သၞာံ ၁၃၆၇ ဂှ် စပံက်ကဵု လိက်ဥတုက္ညင် ပ္ဍဲကွာန်ဌာန်ဇၞူ၊ ဘာတြေံ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု သၞာံ ၁၃၆၈ ဂှ် ဗ္တောန်လိက်ဥတုက္ညင် ပ္ဍဲကွာန်အံင်ဇၞး
သၟိၚ်ဗညာဉူ
ဗီုတိဍာ်
မတ္တမ ကဵု ဟံသာဝတဳ
ကောန်ဆာန်၊ မိ
မိကောန်ဆာန် (ၜံင် ၆ ဇာန်နဝါရဳ ၁၉၇၂) ) ဝွံ ဒှ်အမာတ်ကၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် ဍုင်ဗၟာ နူကဵု ဗော်ဂအုပ်ဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူ (အေန်အေဝ်ဒဳ) မဒှ်ဗော် ဂကူဗၟာ သၟဝ်ပၠတရဴ ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ မပစၞး ပွိုင်ဆန္ဒမာဲ ပွိုင်ဍုင်ပံင်ရ။ မိကောန်ဆာန်ဝွံ ဒှ်ကောန်ဝုတ် နာဲသက်လောန် မဒှ် ဝန်ဇၞော်ကာကောန်ဍုင်အရင် အလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳ၊ ဒုဥက္ကဌ (တြေံ) ဗော်ကောန်ဂကူမန်ရ။ ဟိုတ်နူယၟု ဒဒန်တကအ်ခၟိုင် အလဵုအသဳအေန်အေဝ်ဒဳတအ် မပၠံင်သၠာဲထောအ် နကဵု ယၟု ဒဒန်ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတံတားဂှ် ဂကူမန်တအ် ဒစဵုဒစး ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ဂှ် နကဵု မိကောန်ဆာန် ပတိုန်ဂလာန် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် နကဵုကၠတ်ထဝ် နကဵုသၞောဝ် ညံင်ဂွံပဒတန် ယၟုဒဒန် တကအ်ခၟိုင် နကဵုယၟု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း  တုဲ ဒးဒုင်ပျုတ်ဗဒေက် ပါ်ပါဲကၠုင်ဒၟံင် အကြာဂကူမန်တအ်ရ။
တၠဂုဏ်အ္စာအာနန္ဒ
နာဲအာနန္ဒဝွံ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၃၆သၞာ၊ ဂိတုစဲ ၁စွေက်၊ တ္ၚဲအခိုတ်ဂှ် သၠးဂဝ်ဂၞဴမိ ပ္ဍဲလတူဍုၚ်ရေဝ်၊ အရာပ်ယာန်မျိုအံၚ်(ရန်မျိုးအောၚ်)ရ၊ မိမအနန္တဂုဏ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် နာဲဒေန်ယှိုယ် မိချဝ်ဝေန်တအ် မဒှ်ရ၊ ပၞောဝ်ကဵုကွောန်မဲမိဂှ် ဒှ်ကောန်ဇၞော်အိုတ်တုဲ ယၟုခရှ်ဂှ် မာံအံၚ်နာၚ်ဥူရ။
သ္ၚု
နိရုတ္တိ
သြောအ် မအရေဝ်မန်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန် ခေတ်လိက်မန်တြေံတုဲ ဟိုတ်မဒှ် မအရေဝ် မစကာဒၟံင်တွဵုတုဲ ပရေင်အပြံင်အလှာဲ ဟွံမဲရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် မအရေဝ်မန်တၞဟ် ပြံင်လှာဲကၠုင် နာနာသာ်ကီုလေဝ် မအရေဝ်သြောအ်ဝွံ မန်တအ် ဆက်ဟီုဒၟံင် အတိုင်တြေံဂှ်ဟေင်ရ၊၊
အဟာရ
ပ္ဍဲသ္ၚု မဂၠိင်၊ ဗဗု၊ ဍုန်လဝ်တုဲ (ပုင်)၊ မုဟွံဖက်လဝ်ဏီဂှ် နွံကဵု ဍာ် ၆၈﹪၊ ဓါတ်ကာရ်ဗောဟုက်ဒြာက် (carbohydrates) ၂၈ ﹪၊ ဓါတ်ပရဝ်တိန် (protein) ၃﹪ ကေုာံ ဓါတ်ကၠေင်ညိည (ရံင်သ္ၚိအင်)၊၊ ပုင် ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ် နွံ ကာလောရဳ (calorie)(ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ယူနစ် ဒြဟတ် ပ္ဍဲစၞစ) ၁၃၀ ကေုာံ ဟွံမဲကု မိဂရဝ်နျူတြိန် (micronutrient) တုဲ သီုဖအိုတ်ဂှ် Daily Value (DV) မဒှ်ဓါတ်မပကဵုညံင်ဂွံဖဲ အောန်နူ ၁၀﹪ ရ၊၊ ပ္ဍဲသ္ၚု မဂၠေအ်၊ ဗဗု၊ ဍုန်လဝ်တုဲ (ပုင်) ၁၀၀ ဂရာမ်ဂှ်လေဝ် နွံ ကာလောရဳ ၁၃၀ ကီုတုဲ ပါဲနူဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဗဳတမေန် ဘဳ၊ ဓါတ်ပသဲ၊ ကေုာံ ဓါတ်မင်ဂနေသေ (manganese) (10–17% DV)ရ၊၊
ယဝ်ရဆက်လ္ၚတ်ရံင် ပ္ဍဲကဵုသ္ၚု/ပုင် သောဲသောဲဗြောဲဗြောဲမ္ဂး ပ္ဍဲကဵုပုင်ဂှ် နွံကဵုဓါတ်အဟာရ နာနာသာ်ရ၊၊ တန်တဴဒၟံင်ကဵု ဂကူသ္ၚု ကေုာံ ဗီုမဗုတ်လဝ်သ္ၚုတအ် ဥပမာ သ္ၚုဗဗုလဝ်၊ သ္ၚုကဆံင် (ဟွံဗဗုဖ္အးလဝ်)၊ သ္ၚုဗကေတ်၊ သ္ၚုလမ္စံက်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ရှ်တိ ကေုာံ ဒၞာဲဒေသ တၞံသြောအ်မတိုန်လဝ်ဂှ်လေဝ် ဖန်ဗဒှ်ကဵု ဓါတ်အဟာရ ညံင်ဂွံတၞဟ်ခြာကီုတုဲ ဗီုမရပ်စပ် ဥပမာ ကာလမဗုတ်၊ ကာလမစွံ၊ သီုကဵု ကာလမဍုန်တအ်ဂှ် ဗဒှ်ကဵု သွဟ်တၞဟ်ခြာ စပ်ကဵု ဓါတ်အဟာရ ပ္ဍဲကဵုသ္ၚုဂှ်ကီုရ၊၊
သ္ၚိအင် မထ္ၜး ဓါတ်အဟာရ မၞုံ ပ္ဍဲကဵု ပုင်မဍုန်လဝ် နကဵုသ္ၚုမဂၠေအ် မဗဗုလဝ် ပ္ဍဲ ၁၀၀ ဂရာမ်
သ္ၚုဗဗု ဟာ၊ သ္ၚုကဆံင် ဟာ
သ္ၚုကဆံင်ဂှ် (ဗုတ်ဆၜိုတ် ပ္တိတ်သၞောက်သၟး) တုဲ ခဗိုက်သ္ၚုကီု မသ္ၚုလပါ်မ္ၚးကီု သှ်ေဒၟံင်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဖိဗေရ် ပ္ဍဲသ္ၚု ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် မကောံဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကရေက်လပါ်မ္ၚးဂှ်ရ ပ္ဍဲသ္ၚုကဆံင်ဂှ် ဓါတ်မိနေရလ် ဓါတ်ဗဳတမေန် ကေုာံ ဓါတ်မစဵုဒၞာကဵုယဲဘဲတအ်ဂှ် နွံဂၠိုင်ရ၊၊
ဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ်
thumb|တဆိပ် - ဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ်ဂိတုအၚ်္ဂလိက် မေ - ၈ မံက်ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ် (Red Cross Day) ဂၠးတိရ၊ တ္ၚဲဝွံ ဒှ်တ္ၚဲပရဲ ပတိုန်စရာဲကုပူဂဵု မၞုံကဵုဓဝ်ဗြဟ္မဇဵု ရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် ဟံၚ်ပြာ် ကုညးမအာစိုပ် ဒဒိုက်ပရိုက်တအ်ဂှ်ရောၚ်။ ဇိုၚ်စာဗကေတ် ရဴသာ်ဝွံ ဗြုတိတ် ပြာကတ်ကၠုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵုလတူဂၠးတိဏအ် ကောန်ပၞာၚ်ဂမၠိုၚ် ဒးဝပ်ပ္ဍဲပေဲါဗတိုက်တအ်ဂှ်ကီု၊ ပဟိုတ်ကဵုဘဲပၞာန်တုဲ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ဂမၠိုၚ် ပိုန်ဒြပ်အရပ်အရာဲ လာဲလေၚ်အာတအ်ဂှ်ကီု ဟိုတ်မပ္တံကဵု ပွမသ္ၚိတဴ ပွမက္ၜၚ်ကျာလီု ပွမက္ၜၚ်ဗၠိုက် ပွမကွဳပၟတ် ဗကပ် ကုညးဒးဘဲလေၚ်ဒြပ်တအ်ဂှ်ကီု ဌာန်ဒေသလဵုဟွံဟီု ဂဗဆဵုညာတ်မ္ဂး သၞဟာ မိတ်ဟာဟွံဂး ဂကူလဵု ဘာသာလဵု ဟွံပါ်ခြာ ပရေအ်ခိုဟ်ယုတ်ပြဲဟွံရုဲ နကဵုစေတနာမပြဲ ဒှ်ညးမၚ်မွဲ ရီုဗၚ်ထ္ၜလဘာ် ဟံၚ်ပြာ်လမျီု နူကဵုဘဲအန္တရာဲတအ်ဂှ်ရောၚ် ။
ပ္ဍဲကဵုပေဲါဗတိုက် ဆေဠဖရဳနော အဳတလဳ ပြၚ်သေတ် အဝ်သတြေယျာ မဒှ်ကၠုၚ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံခရေတ် ၁၈၅၉ သၞာံ ဂိတုဇောန်ဂှ် ကောန်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဠက်ကိုတ် ဒးလဝ်ဝပ်ရ၊ ကောန်ပၞာန်ဒးလဝ်ဝပ်တအ်ဂှ် ညးမၚ်မွဲလွဳဥပကာ အောန်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ ညးလ္ၚဵဒးလဝ်ဝပ် တဝ်ကဵုချိုတ်ဟွံထေက် ဒးချိုတ်အာမဖှ်သာ်ဝွံ ဟေန်နရဳဒူဏး ဂွံဂဗဆဵုနမတ်တုဲ သိၚ်သာဗွဲမလောန်ရ။
ဂိတုမေ ၈ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ်ဂၠးတိရောၚ်၊ ပွမဂိုၚ်သမ္တီလဝ်ရဴသာ်ဝွံ ဂိတုမေ ၈ ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲဟေန်နရဳဒူဏး ကတဵုဒှ်မၞိဟ်ရောၚ်ဂးရ။ သၟိက်မိက်ဂွံပတိုန်စရာဲ ကုဟေန်နရဳဒူဏးတုဲ စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲညးဒှ်မၞိဟ်ရောၚ်။ ဂဥုပ်ဗော်သွး ဂကောံဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ်ဂၠးတိဂှ် ဒက်ဂကောံတုဲ ပ္တန်စွံလဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ပေဝ်ရေတ်ရ၊ ဗော်ဒုၚ်ကာဇိုၚ်စာၚ်ဗကေတ်ဆေၚ်စပ်ကဵုဇၟာပ်ပ်ကၟိန်ဍုၚ်ဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျဳနဳဗာရောၚ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ယူနဳကုဒ်
[[File:Writing systems worldwide.png|300px|thumb
ဝင်
ဂကောံသဟာယယူနဳကုဒ်ဂှ် ပံင်ကောံဒက်ပ္တန် ပ္ဍဲကာလဳဝှဝ်နဳယျာ (California)၊ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၃ သၞာံ ၁၉၉၁ တုဲ ပ္ဍဲအံက်တဝ်ပါ ၁၉၉၁ ဂှ် ကိုန်ဂစိုတ် ယူနဳကုဒ် ကၞပ်ပထမဂှ် ပ္တိတ်မာန်အာရ၊၊ ကၞပ်ဒုတိယ သီုကဵု မအက္ခရ်ကြုက်ဂှ် ပ္တိတ်မာန်အာ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၁၉၉၂ ဂှ်ရ၊၊
ဝင်ယူနဳကုဒ် ဍုင်ဗၟာ
စိုပ်သၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ် စပ်ကဵု ယူနဳကုဒ်တုဲ နူကဵု ဂဥုပ်ဂကောံကောန်ပျူတာ ဍုင်ဗၟာ (မြန်မာနိုင်ငံ ကွန်ပျူတာအသင်းချုပ်) ညံင်ဂွံကေတ်တာလျိုင်ဂှ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကၠုင်ရ၊၊ နူကဵုဂဥုပ်ဂကောံဂှ် ဗက်ဂၠာဲဘဏ္ဍာတုဲ နူကဵုအလဵုအသဳဍုင် ပတိတ်ကဵု သြန်ဘဏ္ဍာ ၅၀ ကိုဋ်ဒကေဝ် တုဲ ညးတအ် ဒက်ပ္တန် ဂကောံဗၟံက်ရုပ်ရဴ သၞောတ်စကာ လိက်ဗၟာ ပ္ဍဲကောန်ပျူတာ (ကွန်ပျူတာသုံး မြန်မာစာစနစ် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်းအဖွဲ့) (Myanmar Unicode and NLP Research Centre)ဂှ် ဒက်ပ္တန်မာန်ကၠုင်ရ၊၊ နကဵုဂကောံဂှ် စတမ်နူသၞာံ ၂၀၀၂ ဂှ်တုဲ စကၠောန်ကၠုင် သွက်ယူနဳကုဒ် ဍုင်ဗၟာရ၊၊
သွက် Macintosh
တံင်လုပ် (download) ကေတ်ကောန်ဍေင်
ဗီုမဂွံစုတ် ပ္ဍဲစက်
(၁) တံင်လုပ်ကေတ် ပရိုဂရာမ်တုဲ စွံလဝ် ပ္ဍဲမုက်ကောန်ပျူတာ ဂွံဂၠာဲလောဲ။