cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗီုကဝ်တန်
" ဗီုကဝ်တန် "
ကာလခၞံကဝ်ဏအ်ဝွံ စက္ကဝါကဝ်တူတုဲ လီုလာ်အာ အခိင်တုပ်ပ် မွဲကိုဋ် နိလဟုတ်စက္ကဝါတအ်ဂှ်လေဝ် က​လေင်ဒှ်မွဲစွံ အခိင်တုပ်ပ်ပၠန်ရ။
ဣဒ၊ ဨဂေါ ကေုာံ မဟာ-ဨဂေါ
ဨဂေါ (Ego)
ဨဂေါ (နူလေတ္တေန် "အဲ") ဂှ် ချဳဓရာင် နကဵုသဘဴဓဝ် မဒှ်မာန်၊ ဍေဟ်ဂစာန်ဖန် ရနုက်ဗပေင်ကဵု ပၟိက်အၚောပ်ဣဒ နကဵုဂၠံင်တရဴ အရာမဒှ်မာန်၊ နကဵုနဲကဲ မဂွံစဍာ်ဇမၠိင်၊ ဖန်ကဵု ဖိုလ်ဂုဏ် ညံင်ဂွံဒှ်၊ စၞးမဒးဒှ် ကသ္ၚောမ်သောက ဗွဲကြဴရ။ ပ္ဍဲကဵု အခိင်တုပ်ပ်ဂှ် ဖြောဒ် ဟီု ဒဒှ်ရ ဨဂေါဂှ် "ဂစာန်ဖန်ကဵု စွံလဒေါဝ် အကြာ ဣဒ ကဵု အရာမဒှ်မာန်၊ ဨဂေါဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဂြောပ်ဗဒန် အမိင်အသံ အသညာဣဒ နကဵု အလဵုဇကု အရာမဒှ်မာန် ကိုပ်ကၠာသညာစိုတ်၊
Advantages of the structural model
Freud's earlier, topographical model of the mind had divided the mind into the three elements of conscious, preconscious, and unconscious. The conscious contains events that we are aware of, preconscious is events that are in the process of becoming conscious, and unconscious include events that we are not aware of. At its heart was "the dialectic of unconscious traumatic memory versus consciousness...which soon became a conflict between System Ucs versus System Cs." With what Freud called the "disagreeable discovery that on the one hand (super-)ego and conscious and on the other hand repressed and unconscious are far from coinciding," Freud took the step in the structural model to "no longer use the term 'unconscious' in the systematic sense," and to rename "the mental region that is foreign to the ego...[and] in future call it the 'id'." The partition of the psyche defined in the structural model is thus one that cuts across the topographical model's partition of "conscious vs. unconscious".
လဗင် ကေုာံ ထၞေန်
ထၞေန်ဂှ်မုရော?
လက္သန်သီုၜါဂှ် ဒှ်လက္သန် မထ္ၜး ထၞေန်စပ်ရ။
မုဟိုတ် အဲသ္ဒးဒေါအ်ကၠေအ် နူကဵု မစကာ စၞၜူမာဲရော?
ဟိုတ်မဂွံ သ္ဒးဒေါအ်ထောအ် နူကဵု ပွမစကာစၞၜူမာဲဂှ် သွက်ဂွံဝေင်ပါဲ အန္တရာယ်၊ ပြသၞာ မကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူကဵု မစကာစၞၜူမာဲရ။ အန္တရာယ် ကေုာံ ပြသၞာ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူကဵု စၞၜူမာဲဂှ် ဇၞော်လောန်ရ။ ဂုဏ်ဖိုလ် မဒေါအ်ထောအ်ဂှ် ပရေင်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ကၠုင်၊ ပရေင်မၞိဟ်ခိုဟ်ကၠုင် တုဲပၠန် မဂွံဒုင်စသိုင် ရှ်သာဘဝမၞိဟ် မနွံကဵု င္ၚုဟ်မးဂၠိုင်ရ။ အန္တရာယ် ဟိုတ်နူစၞၜူမာဲ ကေုာံ ဂုဏ်ဖိုလ် မဒေါအ်စၞၜူမာဲဂှ် ချူဗမံက်ထ္ၜးကၠးကၠးတုဲ ညံင်ဂွံကၠိုဟ် ဖန်ကဵုမာန်မ္ဂး ရီုဗင်ကဵု ညံင်မၞိဟ်တအ် ဂွံဒေါအ် နူကဵု သၟုင်ဂဥုဲၜူမာဲမာန်ရ။
ဗီုလဵု အဲဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵု ဘဝလဗင်ရော?
လဂါံကိုပ်ကၠာအိုတ် သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူကဵု ဘဝလဗင်ဂှ် သ္ဒးညာတ်လဝ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ် ဒဒှ်ရ သွက်ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝလဗင်ဂှ် ပြဝဇကုမပတအ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင်ဇကုဟေင်ရ။ မိက်ဂွံဟီုဂှ် ထပိုတ်ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် ဇကုမိက်ဂွံထပိုတ်ဟေင် ပိုတ်မာန်ရ။ ညးတၞဟ်ထပိုတ် ဟွံပိုတ်ရ။ လဂါံဂတဂှ် ဒဒှ်ရ ဇကုဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဘဝလဗင်ဂှ် အဲဒေါအ်ထောအ်ရောင်။ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်တုဲ ဒးဖျေဟ်ဗီုပြင် ဗီုမဂွံထပိုတ်၊ ဗီုလဵုပရောရ။
ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝလဗင်ဂှ် သ္ဒးကေတ်အခိင်လလအ်လဵု
မၞိဟ် မထၞေန်စပ် ဂဥုဲၜူမာဲတုဲ ဂွံတိတ်ဗၠး နူဘဝလဗင်ဂှ် ဒးကေတ်အခိင်ၜိုတ်ဒးရးရ။ အရာဏအ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ဂကူဂဥုဲၜူမာဲလဵု ဇကုမထၞေန်စပ်ဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် ပြသၞာတၞဟ် မပ္တံကဵု ပြသၞာပရေင်ပူဂိုလ် ၜိုတ်လဵု ထုဲၜန်ဒၟံင်တအ်လေဝ် ဆက်စပ်ဒၟံင်ကီုရ။ သွက်မၞိဟ်မထၞေန်ဒၟံင် ဂဥုဲၜူမာဲမွဲဂကူဓဝ်တအ်ဂှ် တိတ်ဗၠးစ လောဲသွာတုဲ သွက်မၞိဟ် မထၞေန်ဒၟံင် ဂဥုဲၜူမာဲနာနာတအ်ဂှ် ဒးကေတ်လအ် သၞာံဗွဲမဂၠိုင်ရ။
စၞၜူမာဲလဵုဟွံဟီု ဇကုထၞေန်စပ်ဂွံမွဲမွဲတုဲမ္ဂး သွက်ဂွံထၞေန်စပ် စၞၜူမာဲတၞဟ်မွဲပၠန်ဂှ် လောဲသွာအာရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မၞိဟ်မထၞေန်အရက်တအ်ဂှ် ညံင်ဟွံဂွံဆက်ထၞေန်အာ စၞၜူမာဲတၞဟ်ဂှ် ဒးစွံသတိရ။
နိဿဲ
လိက်ပရေင်ဝွံ ကၠာဲနင်လဝ် နူကဵု လိက်ပရေင် Stofmisbrug og afhængighed, တၠပညာစိတ္တဇ Morten Hesse, (21.04.2020) မချူလဝ်တုဲ ပ္တိုန်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲမုက်လိက် www.sundhed.dk မဒှ်မုက်လိက် ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ရးနိဂီုဒိန်မက်။
အဂ္ဂိရတ်
ဝင်
အဂ္ဂိရတ်ဂှ် ဂကောံဝိဇ္ဇာဂမၠိုင် နူကဵု သၞာံၜိုတ်ပန်လ္ၚီသၞာံ၊ ဒၞာဲဒေသတိုက်ပိတိုက် (ကရေက်ဂၠးတိ ပိကရေက်)ဂှ် ကၠောန်ကၠုင်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုဂကောံမၞိဟ် မကၠောန်အဂ္ဂိရတ်တအ်ဂှ် ဟိုတ်မသုင်စောဲလဝ် အရေဝ်ဒလုက်၊ ဓဇက်လဝ် ရုပ်နကဵုနဲဓလုက်တုဲ မွဲဂကောံ ကုမွဲဂကောံ ဗီုလဵု မဆက်စပ် ရေင်သကအ်ဂှ် ဒတောဝ်ဗက် တမ်ရိုဟ် ဝါတ်ကွေဟ်ရ၊၊ တုဲပၠန် ကွတ်အဂ္ဂရတ်ဂှ် မလေပ်ပံင်နှဴ ကုဓဝ်ပတှ်ေ အခိုက်အလိုက် ညးဒေသတအ်ဂှ်ရ၊၊ ဥပမာ အဂ္ဂိရတ်ကြုက်မ္ဂး ပံင်နှဴ ကုဓဝ်ပတှ်ေ အခိုက်ကၞာကြုက် Taoism၊ အဂ္ဂိရတ်အိန္ဒိယ မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကရေက်ဒကုတ်ဂၠးတိ အိန္ဒိယဂှ် ပံင်နှဴ ကုဓဝ်ပတှ်ေဓမ္မဟိန္ဒူ၊ အဂ္ဂိရတ်ရးပလိုတ် မကတဵုဒှ် ပ္ဍဲခေတ်လဒေါဝ်ရ၊၊ အဂ္ဂိရတ်ရးပလိုတ်ဂှ် နူတမ် ကၠုင်နူဒေသ ဂရိတ်-ရောမ အဳဂျေပ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နကဵု သၞာံမဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီ၊ နူဂှ် စိုပ်အာ ဂၠးတိအေန်သလာမ်၊ နူဂၠးတိအေန်သလာမ်မွဲကဆံင်ဂှ် စိုပ်အာ ရးပလိုတ်ရ၊၊ စိုပ်ရးပလိုတ်တုဲ ပံင်နှဴ ကုဘာသာရးပလိုတ် ဂမၠိုင်ရ၊၊
အိန္ဒိယ
အဂ္ဂိရတ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ကြပ်တုပ်ကဵု အဂ္ဂိရတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဖာသဳရ၊၊ နကဵုဘာသာ သံသကြိုတ် ညးကော် ရသယာန၊ နကဵုဘာသာဖာသဳ ကော် ရသဝါတံ၊၊ ရသ ဂှ် မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဗဒါ၊ ရသယာန ကွတ်ဗဒါ၊၊ ကွတ်ဏအ်ဂှ် ညးတအ် စကာ နဒဒှ် သတ္တု၊ ဂဥုဲ၊ မပံင်နှဴဓါတ်၊ ကပေါတ်အဓိက မစကာဂှ် ဒှ် ဗဒါ ရ၊၊ အဓိကဂှ် သွက်ဂွံလွဳယဲ ကေုာံ ကုညးမဗျုဂှ် ညံင်ဂွံရုပ်သာ် ဂွံဍောတ်ၜတ်စှ်ေရ၊၊
ယူရောပ် ခေတ်လဒေါဝ်
ကွတ်အဂ္ဂိရတ် ပ္ဍဲယူရောပ်ဂှ် ပံင်ဖနှဴ ကုကွေတ်ဓဝ်ပတှ်ေ ပ္ဍဲယူရောပ် ဗွဲတၟေင် ကုဘာသာခရေတ်ယာန်ရ၊၊ ညံင်ရဴဒေသတၞဟ်တအ်ကီု ဗွဲတၟေင်လကျာ်ခရေတ်ယာန်တအ် ဆက်ကၠောန် ကွတ်အဂ္ဂိရတ်တုဲ ဖန်ဂစာန်ကၠုင် ဗရိုတ် ညံင်ဂွံဒှ်ထဝ်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုဝင်လဟီုတအ်ဂှ် ညံင်ကဵု မၞိဟ်မွဲမွဲအံင်ဇၞးအာ နွံကီုရ၊၊ ပၞောဝ်မၞိဟ်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် နိဂဝ်လာသ် ဖလာမေလ် (Nicolas Flamel) (၁၃၄၀ - ၁၄၁၈ မာတ် ၂၂) မဒှ်ကောန်ပြင်သေတ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် ဗဒါအံင်မွဲ မကလိဂွံ မဗဒါ ရဴသာ်ဝွံ ညးတအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ကီုရ၊၊ စိုပ်ၜိုတ် ၁၂ ဗွဝ်ကၠံ ကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကွတ်အဂ္ဂိရတ် ပ္ဍဲယူရောပ်
နိဿဲ
https://en.wikipedia.org/wiki/Alchemy
ဥတ္တမရမ္ဘ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာအစွောအ်
သၠပတ်အဓာန်မသုန်ရောင်
(…) အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံပၠန်တုန်ဂှ် တၞံနဒတုဲမြမောဝ်ညးဍုင်ရးဟံင်သာဝတဳတံညးဂမၠိုင်။ ဓဝ်ကရုတ်ဏာဗိုင်ဗတိုက်စိုတ်အဲဂှ်ဒှ်တုဲ၊ ကုဂမှဳကောန်ဂကူတလဝါသဏာ မပၟာတဴစိုတ် ပ္ဍဲဓဝ်ကုသဵု၊ မဟွံၚဳကဵုအတုရေလာဘ၊ မလယုင်လဝ်သုဒ္ဓစေတဏာမသၟး၊ သၟိက်ဂွံဟံင်ပြာ်ညးဟံင်ပြာ်ဇကု၊ သၟိက်ဂွံဏာဗစိုပ်ကဵုကၟိန်မြုနိဗ္ဗာန်ဂှ်ဒှ်တုဲ သ္ကေံအဂုင်္တ္တရနိကာဲ မဒှ်တွံဇာတ်၅ကၠံ၅၀ဒေက်ပိဟေင်ဇာတ်ဂှ်ဟေင် အဲစဳရေင်ခနှံဗဒှ်လဝ်ညိအဴ။ ။ (…)
(…) ပညပ်ကျာ်ကီု ဟဆောတ်ဟီုလဝ်၊ ဒှ်ဓမ္မဝတ် ပြေင်ကၞတ်လဝ်၊ ဒှ်ရာဇာဝတ်ကွေတ်သၟီဆက်တဝ်၊ လောကဝတ်က္ဍဝ် ပရေင်ဓဝ်လိုက်၊ တီဝတ်ပိသွံတုဲရောင်ဂွံသိုက်၊ အိုတ်ဇန်ပ္ဍဲလိုက် သၟိက်ကဵုသိုက်တုန်၊ နွံပိုန်ဘာအစွောံ လိက်ဝွံသ္ကောံဆန်၊ လောကဝိနဲယာရသ္ကဲပ္တန်၊ လမေတ်လိုက်ဗာ ဗတ်ဝေါဟာမန်၊ သွက်ဒတုဲဇန် ပ္ဍဲရးမည၊ ပ္ဍဲရးဟံင်သာ ကဵုပါဂတ၊ ကဵုဒှ်မ္ၚဵု ပူဂဵုမန္ဒ၊ ညံင်ဗတဝ်သာဲ သီုတင်လာဲဂျ၊ ဖျုင်လဝ်စိုတ်တၟပ် အိုတ်ဇန်သဗ္ဗ၊ ပိုဲဟီုနင်ရ ပ္ကီုစိတ္တညိ။  ။
လိက်ပါရမဳကာန်
ခမဳမွဲဇကု ဟိုတ်နူလိက်မူ ကျာ်ဇၞော်အစွောအ် ပတံပါရမဳဂှ် ဂၠာဲဟွံဂွံတုဲ ကေတ်မူလကျာ်ဗၟာပညာရာသဳ ဍုင်အင်ဝစေတ်ကိုင်တုဲ ကၠာဲစၠောအ်ဗီုမန်။ (…) လိက်မဟီုပပ္ညန် ပ္ဍဲရးမည၊ ပ္ဍဲရးဒေသ ဟံသာဝတဳ၊ ယၟုလိက်ကၠာပတံပါရမီ၊ ကဝိဆန္ဒ နာမခုတ်ပ္ညဳ၊ ပ္ဍဲဂကောံသင်တူသဒင်ဂြီ၊ အသွောံနာမထာဏဘောဂဳ။ ဆန်လဝ်သက်လက် ဗီုအိန်တက္ခဳ၊ ကဵုဂွံတီရော ဇၟာပ်ဇန်လောကဳ၊ (ပတံ)ပါရမဳ လိက်ခုတ်ပ္ညဳရောင်။ ။
နဳဒါန်လိက်သ္ကဲ ဟီုကၠာမွဲတောင်၊ ဂမှဳမွဲတောင် နွံဂၠောင်ကျာ်သြဳ၊ ခုတ်ယၟုကၠာ ပညာရာသဳ၊ ဍုင်အင်ဝဂွိုင် ထာန်စေတ်ကိုင်ပ္ညဳ၊ ဒၟံင်တဴအနဳ ဒ္ဂေတ်အိန်ရဳပန်၊ ပါရမဳကာန် လိက်ထာန်လစောန်၊ ဗမာတံသၟတ် ပပြာကတ်လောန်၊ လိက်ဗမာသွံ ကၠာဲကၠောံမန်၊ ဝေါဟာမန်ဂး ကဵုစဳပျးအန်၊ အင်ဝစေတ်ကိုင် ကဝိဂၠိုန်သြန်၊ ပျးဟွံဒးကၞာတ် လိက်ဂှ်ဝါတ်သြန်၊ နူစေတ်ကိုင်အိုဝ် ပြင်ကဵုအဲဆန်၊ ကၠုင်စိုပ်အဲပၠန် ရးမန်တွဵု၊ ၚဳဂၠိတ်ဇၟာပ်ဂၠင် အဲချပ်ရံင်အဵု၊ တင်ဒွးနဳဒါန် ဂလာန်ဟိုတ်ဖဵု၊ ဟီုစဟဒး ချပ်တရးတွဵု၊ ကဝိကၠာအဵု တင်ဃဵုဇၞော်ပြဲ၊ ကဝိတမၠာ ဆန်လိက်ကၠာတဲ၊ စဒးပၠေပၠတ် (သွဗင်)ပင်မေတ်ကၠဲ၊ မတ်ဂေတ်လၜဲ စိုတ်ဘင်ဘုဲပၠန်၊ ကြီုပါရမဳ ဂၠာဲဟီုပ္ညဳဆန်၊ လ္ၚဵုဟီုဒး စဳပျးစိုတ်ဇန်၊ လ္ၚိုဝ်ဘင်ဘုဲ ဟွံတီထုဲထ္ၜန်၊ ဆဆိုက်ပါင်ပၠန် ဒၞာဲဂွံဆန်အာ၊ တင်ဒွးနဳဒါန် ဂလာန်ဗမာ၊ ချပ်ကေတ်ဟွံဂွံ ဇၟာပ်စွံဇၟာပ်ရာ၊ ပံင်မေတ်တိုန်ဂၠိုင် ဟီုကြာန်ဂၠိုင်အာ၊ ဟီုအာပ္တိ(င်) ဂေတ်င်ဂၠိုင်ရာ၊ အဲချပ်ဝါတ်ဟေင် လိက်ဂှ်သေင်ဟာ၊ သၠးဟွံမာန် နဳဒါန်ဂၠိုင်ရာ၊ လိက်ဂှ်တုန်ကၠာ သတောံဗမာပၠန်၊ ညံင်ပြေင်တက်ၜဲ ထုဲကြာန်ဂြဲတ္ၜန်၊ ညံင်ပြေင်ပၠိုန်တိ တုပ်ညိလက်သန်၊ ဂၠာဲတင်ဒွာသ္ကဲ ဟွံဂွံမွဲတန်၊ ကျာ်တြဲပ္တံပ္ညဳ ပါရမဳပၠန်၊ ညံင်သာ်မဒး အဲတလဆန်၊ ဆန်လိက်ဂှ် လၟုဟ်ဇၟာပ်တောင်၊ အဲဇၞော်အာရ မောဟဂၠိုင်သန်၊ ဟီုကၠာဝိုတ်ကြဴ ဝိုတ်ပၠန်၊ ထပှ်စှော်ပိ အယုက်ဂ္ညိပ္တန်၊ ပ္ဍဲစိုတ်ဟွံမြဟ် လိက်လၞုဟ်ဆန်၊ ပါရမဳကျာ်လွဳ ဂၠိုင်သင်ပၠန်၊ သၟိက်ကဵုတီအိုတ် တၟံစိုတ်ဇန်၊ ဗှ်ကုသဵုပၠန် တုဲဒးဆန်ရောင်။ (…)
ဂကောံသာသနာနုဂ္ဂဟ - အလုံဂိုဏ်မြာၚ်
သၞာံ၊ ဌာန သ္ဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက်
၁၃၈၄ သၞာံ၊ ရာမညနိကာယဘာရုၚ်ဒါန်-ဍုၚ်လၟိုၚ်
သၞာံ ကေုာံ လၟိဟ်ဘာပတိုန်စရၚ်
သၞာံ ၁၃၈၄
ဝၚ်ပရူရာမညနိကာယ ဘာဝါရိုတ်
ဌာန်ဒတန်
လိပ်စာ: ရာမညနိကာယ ဝဲရိတ်ကျောၚ်း ဝဲရိတ်ကျေးရွာ(၁၇၀၆၃၅) ကော့ဘိန်းတိုက်နယ် ကရၚ်ပြည်နယ်။
တၚ်ရန်တၟအ်ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန်
တၚ်ရန်တၟအ်ပရေၚ်ပညာကောန်ဂကူမန် Objectives of Mon Educatio
၄။ သွက်ဂွံပ္ကတ်ပ္ကေၚ်လွဳၜံၚ်ကဵု စိုတ်ဓါတ် ဇၟာပ်ဂကူမန် မလေပ်သ္ဍိုက်ဆာန် အရေဝ်ဘာသာမိဇကု၊ လိက်ပတ် သီုယေန်သၞာၚ် အခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳဇကုတုဲ အခိုက်ကၞာမန် သ္ဂောံဖောအ်ဗြဝ် တဴတက်တိုန်အာ။
ဂကူဆီ
သၞောတ်ဂကောံဆီ Rh
သၞောတ် Rh (Rh ဂှ် ဖ္ဍန်လဝ် နူကဵု Rhesus)ဂှ် ဒှ် သၞောတ်မစကာဂၠိုင် မရနုက်ကဵုၜါ (ဝါ) ဒှ်သၞောတ်တၟေင် မရနုက်ကဵု ဒုတိယ ပ္ဍဲကဵု သၞောတ်ဆီ ကောန်မၞိဟ် ကာလမပၠုပ်ဆီ မနွံကဵု အန္တိဂေန် ပြဟ်ဟ်ဏအ် ၅၀ ဂကူ။ အရာတၟေင် Rh အန္တိဂေန် ဂှ် ဒှ် D အန္တိဂေန်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဍေဟ်ဒှ်အရာ မပခိုဟ်ကဵု ဓါတ်ဣိမ်မုန် မနွံကဵု Rh အန္တိဂေန်အဓိက မသုန်သာ်ဂှ်ရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး D-negative ဂှ် ဟွံကလိဂွံ အန္တိ-D IgG ဟွံသေင်မ္ဂး IgM အန္တိဗောဒဳ၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး အန္တိ-D အန္တိဗောဒဳဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် ဟွံပ္တိတ် နကဵု အရာမကလေင်ဂတးမာန် သွက်ဒစဵုဒစး ရုပ်ဝတ္ထု ဗွဲသဘာဝရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် D-negative နကဵုမဖန်ဗဒှ်မ္ဂး ပ္တိတ် IgG anti-D အန္တိဗောဒဳဂမၠိုင်မာန်ကီုရ။ ယဲ Rh ဂမၠိုင် ကတဵုဒှ် နကဵုဟိုတ်နူဏအ် မာန်ဒၟံင်ကီုရ။ Rh negative blood types are much less common in Asian populations (0.3%) than they are in European populations (15%). ပ္ဍဲကဵုလက္သန်မ္ဂး Rh(D) နွံကီု ဟွံမဲကီုဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် နကဵု လက္သန် + ဟွံသေင်မ္ဂး − ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကာလချူ ဥပမာ ဂကူဆီ ဂကောံ A− မ္ဂး မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပ္ဍဲကဵု သၞောတ် ABO မ္ဂး ဒှ်ဂကူဆီ A တုဲ ဟွံမဲ ကု Rh (D)။
Blood products
Clotting factors synthesized by modern recombinant methods are now in routine clinical use for hemophilia, as the risks of infection transmission that occur with pooled blood products are avoided.
Red blood cell compatibility
In addition to donating to the same blood group; type O blood donors can give to A, B and AB; blood donors of types A and B can give to AB.]] Table note
Plasma compatibility
Rh D antibodies are uncommon, so generally neither D negative nor D positive blood contain anti-D antibodies. If a potential donor is found to have anti-D antibodies or any strong atypical blood group antibody by antibody screening in the blood bank, they would not be accepted as a donor (or in some blood banks the blood would be drawn but the product would need to be appropriately labeled); therefore, donor blood plasma issued by a blood bank can be selected to be free of D antibodies and free of other atypical antibodies, and such donor plasma issued from a blood bank would be suitable for a recipient who may be D positive or D negative, as long as blood plasma and the recipient are ABO compatible.
Universal donors and universal recipients
Additionally, red blood cell surface antigens other than A, B and Rh D, might cause adverse reactions and sensitization, if they can bind to the corresponding antibodies to generate an immune response. Transfusions are further complicated because platelets and white blood cells (WBCs) have their own systems of surface antigens, and sensitization to platelet or WBC antigens can occur as a result of transfusion.
Society and culture
A popular pseudoscientific belief in Japan (known as "ketsueki-gata") (血液型) and South Korea is that a person's ABO blood type is predictive of their personality, character, and compatibility with others. Researchers have established no scientific basis exists for blood type personality categorization, and studies have found no "significant relationship between personality and blood type, rendering the theory 'obsolete' and concluding that no basis exists to assume that personality is anything more than randomly associated with blood type."
ပြကိုဟ်လၚ်္ကာဗုဒ္ဓဝၚ်
(က) ဂလာန်-နိဒါန်
ယွံကောန်ဂကူမန်တံ လိက်လၚ်္ကာဗုဒ္ဓဝၚ်ကျာ်တြဲဂေါတမဝွံ ကျာ်ဇၞော်အစွောံ ဗၞတ်၂၀၀-သၞာံပြၚ် ဃောဍုၚ်ဟံသာဝတဳ(ဗဂေါ)ခိုဟ်စတေံ ညးချူဆန်လဝ်ရ။ လိက်ဝွံပ္ဍဲဍုၚ်သေံ(ဒျောဒျာ)တေံ ပ္တိုန်စက်တက်လဝ်မွဲဝါ၊ ဂွံမိၚ်ဂွံတီကေတ်ရ။ လၟုဟ်ဝွံ လိက်တံဂှ် ဟွံဆဵုဟွံညာတ်ရ။ ပ္ဍဲကောန်ဂကူတံ လိက်ဟီုကၠုၚ်တုဲဝွံ ယဝ်နွံမ္ဂး သ္ပဓရ်မေတ္တာတုဲ ကဵုပရိုၚ်ညိ။ ဟွံသေၚ််ဂှ် သၠးကဵုဒါန်မ္ဂး တၚ်ဂုဏ်ဗွဲတၟေၚ်ရ။ ကြဴဒၞာဲယောၚ်ယာ ဂွံပလေဝ်ဗပေၚ်စုတ်ရ။ လိက်လၟုဟ်ဝွံ ချူစလောအ်လဝ်အဆက်က်တုဲ ဒၞာဲယောၚ်ယာ၊ ဒၞာဲဟွံပေၚ်နွံမ္ဂး သၠးအခေါၚ်အိုတ်ညိအဴ ။ )
နာဲကလျာဏ ဖအံက် ဘာတိုက်တၟိ
(ခ) ပဏာမ
ဂိတုဝှ်ပြဲ ဗပေၚ်တ္ၚဲသဳ စံၚ်ပၞာၚ််ရေၚ်ပ္ကဴ သ္ဍဴဂဵုတမဳ မွဲစွေက်သ္ကဲ ဗပေၚ်တ္ၚဲသဳ ဓာပ်ဆာပ်ဖမ်မံၚ် လဒုကၠံၚ်သ္အဳ ရေၚ်ဇၞောဝ်ဍောၚ်ပ္ကဴ ပူဇဴစေတဳ စိုပ်ကထိုန်သ္ကဲ တ္ၚဲတိၚ်တ္ၚဲသဳ မွဲစွေက်ပြဲ ပိတ္ၚဲအနဳ စံၚ်ပၞာၚ်ရေၚ်ပ္ကဴ ပူဇဴစေတဳ စိုပ်ဂိမှန္တ ခုဇ္ဇရာသဳ ကၠောံမိတ်အနဳ သၚ်ကြာန်ပ္ညဳလဝ် ကြာပ်သၞာံအတး ဍုၚ်ရးတမ္ညဝ် ရုပ်ကျာ်အနဳ ခၞံစေတဳထဝ် က္ဍိုၚ်ဇၞောဝ်သံက်ဗျာံ အလာမ်သဝဝ် ဍောၚ်ပ္ကဴထဝ်ဗျာၚ် ရေၚ်လဗာၚ်လဝ် ဓာပ်ဆာၚ်ဖမ်မံၚ် ဗြုကၠံၚ်ဆမ္ညဝ် ပိတ္ၚဲဆတ္တဝ် ရေၚ်လဝ်စေတဳ ရုပ်ကျာ်ရေၚ်လဝ် လျးထဝ်ဖျဳဖျဳ ကျာ်ဒတဴကျဝ် လျးညံၚ်ထဝ်ဏှဳ စှ်ဒစာံဟတ် ဒးဗၞတ်လောကဳ ဗဝ်ကျာ်ဗတဳ မ္ၚးၜဳဂျ ဍာ်ဇြုၚ်ခၠၚ်သန် ကၠေၚ်ကၠန်ဟွံက ဗတဳသာ်ဩန် သဳဒန္တရ၊ ဌာန်သုဝဏ္ဏ ပုဗ္ဗတအဴ ဒက္ခိဏပ္ညုၚ် ကြုၚ်ထဝ်အပၠဴ သၚ်ဗတဳတၟအ် ဍာ်ဒွအ်ကမြဴ ဗတဳသာ်ဩန် ဗုတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴ. . . ။
တၞံကသဵုပ္ကဴ ရာၚ်တဴဍောၚ်ဗ္ဂာ လအ်ဇြကမၠံက် ဇိုန်ဍံက်စမ္ပာ ပ္ကဴပြာၚ်ပဏာ် ပ္ကဴဂၠာ်စမ္ပာ မၠဵုၜုန်တာရိက် သဘိက်စမ္ၚာ ဓလာဲထဝ်ဩန် ပ္ကဴကဏ္ဏကာ ဇုက်ဂၞုဗဗုၚ် ဂမုၚ်ရာၚ်ဗ္ဂာ ထိုၚ်ဘိမ္မရာ မှောဝ်ဇဴဩဳဩဳ တလိုန်ဒြဝ်သၞေၚ် ဗျိၚ်တရေၚ်ဖဳ တဝ်သွဝ်သဂါ၊ ဍောၚ်မၠဵုမာလဳ နန္ဒလဳယန် ကြေၚ်ဗန္ဓဇဳ ထေဝဝ်အနာၚ် ဂၞဲစာၚ်အနဳ ပ္ကဴသာရဖဳ ဍောၚ်ဇဳသွာ သာဲအဒါယ်တ္ၜန် ဂၠာဲဇာပ်ဂန္ဓာ လဒုဒြဝ်သၞေၚ် ဗယာပ်သ္ဇေၚ်ၜါ ဂဇေပ်နိဇ္ဇ ဂန္ဓမာလာ လအ်ဇြမျီုတ္ၜၚ် မ္ၚဵုက္ၜၚ်လညာ ပၠိုဟ်ဍောၚ်ရာၚ်ဗ္ဂါ မွဲသာလမေၚ် ထ္ၜူထိုၚ်ထဝ် တလိုန်ဒြဝ်သၞေၚ် အသုက်ရာၚ်ဂၠု ဇုက်ဂၞုဓဇေၚ် ဍံက်ဆာၚ်သ္ဇၚ်ထောဲ လပေါဲအံၚ်ရေၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုပ္ကဴဟေၚ် ဖဳတရေၚ်ဆာဲ. . . ။
၁။ ထ္ၜးဓမ္မတာဗောဓိသတ်
ဗောဓိသတ်ကီု ဗၞတ်ကြီုကြ အသာဓာအဴ ညာဏ်တရဴဂျ ဒသဗလ ညာဏ်စှ်ဌာန ဥေယျဓရ်တုန် မသုန်သာ်ဂျ ဝွံဓမ္မတာ မွဲစၟတ်ဌာန ဒၟံၚ်ဇရေၚ်ခိုဟ် ဆုပလိုဟ်ဂျ ပ္ဍဲပဏၚ်ဂျသ္ကဲ ထပှ်တ္ၚဲရ ဒက်ထဝါဲဂျ သ္ၚိတ်ဇြတန်တဴ ဓမ္မတာမွဲ ဂုဏ်ပြဲသဘဴ ဘာဇေတဝန် မတန်ဒၟံၚ်တဴ မွဲဓမ္မတာ ဟွံဆောတ်မှာအဴ ဗြီုအာတ်ဓရ်သၟဟ် တုဲတွံဓရ်အဴ ဓမ္မတာမွဲ ဟီုသ္ကဲလဝ်တဴ ပ္ဍဲဣသိအဴ တဴပတ္တနာ ဌာန်ဣသိကၠာ မီဂဒါယ ကျာ်တွံဓရ်ဆက် ဓမ္မစက်ဂျ ဓမ္မတာမွဲ ဂုဏ်ပြဲအဂ္ဂ ကော်ခမဳဖျာ် ဗပေၚ်မာ်ဂျ ပါတိမုက်သအး ကျာ်ထ္ၜးရ ဗွဲဓမ္မတာ မွဲသဘာဝ အာတွံဓရ်သအး ကဵုညးတုဲဂျ ကဵုကွးကမၠောန် စဴတွံပၠန်ရ ဓမ္မတာဂျ ဝွံမွဲပခၠန် ဍုၚ်သာရဝှ် တရၚ်ဂှ်ညန် ပၠပါဋိဟာ ကျာ်နာဲသာဇန် ဓမ္မတာမွဲ ဝွံဗွဲခမ်ဍန်. . . . ။
ထ္ၜးဒါနပါရမဳ
ဒါနဆက်တ္ၜဝ် ပ္တုဲလဝ်ဟွံခၠန် ကြီီုဒါနဂှ် ဟီုတွံမွဲတန် ဒါန်ပုၚ်ဒါန်ဍာ် ဒါန်သၠာ်ထဝ်ဩန် ဒါန်ဇဗၠသွတ် ဒါန်ဝတ်ဇဟန် ဒါန်ဇၞောဝ်ဒါန်က္ဍိုၚ် ကမၠိုၚ်ဒဒန် ဒါန်မွဲဇၞော်သန် ဒက်ပ္တန်စေတဳ ဒါန်သိုၚ်ဘာတုန် ဒါန်ဖုန်သဍဳ ဒါန်ပြဲတၟေၚ်သာ် ဒက်ကျာ်ဗတဳ ဒါန်သကဝ်ဂၞဳ ကျာ််ဩဳလောန်သန် ဒါန်ကၟာဗျာပ် ကမၠိုၚ်ဇၟာပ်တန် ဒါန်ကွာၚ်စၞ ဒါန်တုမ်သွဗျန် တးၚးဂၠံၚ်ဍာန် သဗာန်ဇၟာပ်တန် ဖိုလ်ဇၞော်က္ဍၚ်သန် ၜှ်ဇန်ဍောၚ်ပ္ကဴ ဇံၚ်ဒေန်သဝါန် ပ္တုဲဒါန်ကြက်လှဴ ဒါန်ပံၚ်သကူ ဇၞော်သန်နုဘဴ က္ဍိုၚ်လ္ၚီဇၞောဝ်လ္ၚီ ပၞာၚ်လ္ၚီစံၚ်သ္ဍဴ ဒါန်ဗြာတ်ဒါန်ၜဴ ဒါန်သတ်ဗြဴမြဟ် ဒါန်ဂအဳပၠန် ဒါန်ပညန်သၟဟ် ရာၚ်ဓနေၚ် သတ်ဂၠံက်တၟေၚ်တၟဟ် ဒါန်လကိုန်လှာ သတ်သွာဒကှ် ဒါန်သတ်ကြုက်ဂှ် ပဏဟ်လဳမဴ ဒါန်ယိုဟ်သတ်ဆု ဒါန်ယာဂုအဴ ဒါန်သတ္တဟ ယာမဍာ်က္ၜဴ ကြုက်ကြေၚ်ဗြာတ်ဂျ ဗၚ်ယပနဴ ဒါန်ဍာ်သာဲအဴ ပ္တုဲတဴဟွံခြာ ဒန်တၚ်လာဲပ္ကာန် သီဒါန်သဂြာ ဒါန်ကၟဟ်တၞဟ်သာ် တွံသီကျာ်ဘာ ဍာ်သွုၚ်ဇိုၚ်သၚ် ဖိုလ်ပြဲက္ဍၚ်ကၠာ ဒါန်ယာတ်ပၞာၚ်တိုၚ် သပိုၚ်သ္ၚာ ဒါန်ကောန်မဆာန် သီုဒါန်သမ္ဘာမဆာန် ဒါန်အဝဲဟေၚ် လမျီုသေၚ်ဟာ မှာဗောဓိသတ် တြုံကၞတ်သာ ဒသစှ်မာ ပါရမဳယော ဒသမွဲသၟတ် ကၞတ်ယောသော ကဵုဒါန်ဒြပ်သ္အး သၠ:ထောံထောထော ဝွံဒါနပ္ညဳ ပါရမဳယျော. . . . ။
ထ္ၜးသဳလပါရမဳ
ယဝ်ညးမွဲပ္ညုၚ် သုၚ်ဒးသုရာ ဒစာံကဝ်ကွေံ နရက်ဒွံမှာ တူလာဲသလိုက် နရက်ပြိုက်ဖာ ဇတဝ်ခြိက်က် ဖ္အိက်ဖ္အိက်ဟီုအာ ဗၠးနရက်မှာ ဒှ်ယက္ခပၠန် ဒှ်အာကလော် မတ်ဇၞော်ဒလန် ဗုၚ်ဇၞော်ဂဗှ်ေ ၚေက်ဂၞေဟ်ဒညန် မသုန်ကၠံဝါ ဒှ်ဟွံခြာခၠန် မသုန်ကၠံဇၟအ် ဒှ်ကၠဵုကြအ်ပၠန် ဒှ်မၞိဟ်ဇၟာပ်တန် ကြအ်ပၠန်ဂၠိုၚ်ဝါ ဍာ်ပါၚ်ဒဇူ ကြအ်ဒးလ္ၚုအာ ဒတုက်ကၠိက်ဇၟအ် တမြအ်ယုတ်မာ ဒှ်တြအ်တၞံ မသုန်ကၠံဝါ သာ်ဝွံသေၚ်ဟာ ဒုဟ်သုရာကၞာတ်. . . . ။
ထ္ၜးနိက္ခမပါရမဳ
ဂိတုတ္ၚဲဂျ ဟွံလအ်ပြကာ မာရဏကီု သၟိၚ်ယီုဂြဲဏာ ပမၚ်နရက် ၜုၚ်တက်ဟောဒြာ ဒဒိုက်နာနာ ညိဟွံခြာဒၚ် ရပ်လေံတဏဟ် ဍေံရပ်ဗၞုဟ်ဇြၚ် ကြံကြဂြိုဟ်က္ဍၚ် ပၟၚ်နရက် စန်ကၠေၚ်ဒက်ကီု တၚီုထပက် ပသဲဍာဲဍာဲ စာဲစုတ်ပါၚ်ဗက် ပ္ဍဲပါၚ်တူအဵု ကၠိုဟ်ဒဵုလတက် ဍေံဂြဲဏာပၠန် ဍေံကၠေၚ်စန်ဒက် ထောံဖျေံလဗာၚ် ပ္ဍဲကၠာၚ်နရက် တူဂဵုဂမြံၚ် တၞမ်မံၚ်ခြက်က် ဒးဒုၚ်နရက် ဂၠိုၚ်သၞာံလက်ကိုတ် လအ်လောန်သက်လက် ဝဳပက်ဟွံအိုတ် ဗၠးနူနရက် ဒးဝဳပက်ပြိုတ် ဇကုတူလာဲ ဇြေဟ်ဇြာဲဂၠိုၚ်ဂိုတ် ညံၚ်ဟွံဂွံသုၚ် ကၠောဝ်ပုၚ်ဂပိုတ် ဇြာဲဖျိုဟ်ဂဂတး စံၚ်တူလျးပၠိုတ် ဒးဒုၚ်တၞံ ဟိုတ်ကံဟွံအိုတ် ကျာ်လောန်အာဗက် စှ်လက်လ္ၚီကိုတ် ဟိုတ်ဝဳပက်တၞံ ဟိုတ်ကံဟွံအိုတ် ဟွံဂတာပ်ဗက် ကျာ်လ္ၚီလက်ကိုတ် လောဘဒေါသ ဂုဏ်မောဟစိုတ် ၜိုန်မိၚ်ညးတွံ ဓရ်သၟဟ်အမြိုတ် ကျာ်ဟွံလ္ၚောဝ် ဓရ်ဟွံပၠောပ်စိုတ် ရာဂပၠေၚ်ညး ချပ်တဴလျးပၠိုတ် ဟိုတ်အာရီဂှ် နရက်ဒှ်ပြိုတ် ဒးဒုၚ်တုဲအိုတ် ဝဳပက်စိုတ်ရောၚ်. . . . ။
ထ္ၜးပညာပါရမဳ
သမၠီုဂးဂှ် သာ်ဒှ်အသောၚ် နိဗ္ဗာန်မွဲတောၚ် ဟီုကဵုရောၚ်သၟတ် ဟွံကလၚ်ရ ညိဟွံပဗၞတ် နိဗ္ဗာန်အဆတ် ညံၚ်ကဵုရတ်ဗိုတ် ကျာ်တြဲဟီုတွံ ညံၚ်ရှ်အမြိုတ် ညံၚ်အမ္မဝှ် ဂၠုဒှ်ပ္ဍဲစိုတ် ညံၚ်ဗတံအဴ ပၟတ်သ္ဍဴပၠိုတ် ဂၠုစေက်ဒၟံၚ်ကီု ပ္ဍဲမတ်သီုဖအိုတ် ပမာသာ်ဂှ် သမၠီုဒှ်ဟိုတ် စမၠီုသီုဖအိုတ် ဟွံစှ်ေစိုတ်ညိ. . . ။
တလပညာ ပမာမတ်ယး ဖဵုဟိုတ်ပြဲယုတ် တီကေတ်မုတ်ဒွး ပ္ဍဲလိုက်ဝွံသိုက် ပလိုက်လှဲလး သစ္စပန်သ္အး တီကေတ်လးလေၚ် စှ်ေပ္ဍဲစိုတ်ပၠန် သစ္စပန်ဟေၚ် နိဗ္ဗာန်အမြိုတ် ပၠိုတ်စိုတ်သေၚ်လေၚ် သဘဴဓရ်ဟေၚ် အိုဿီုသေၚ်ဟာ ပညာပြာကတ် ဗောဓိသတ္တာ ပိုဲဟီုနၚ်ရ သမ္တီပမှာ အာယုက်ဝွံဂှ် ထပှ်အခါ သှ်သၟာန်ဟေၚ် သၟီတၟေၚ်တမၠာ ဣဝွံပညာ ဒှ်ပါရမဳ သုဝဏ္ဏကၠာ ကုမ္မာခုတ်ပ္ညဳ ထပှ်သၞာံကိုပ် အာယုက်စိုပ်ဖဳ သှ်သၟာန်အဴ ဒေဝတဴပ္ညဳ ဒှ်အာဒါသ မုက္ခအနဳ အမှုပန်ဇဳ ဗကန်ပ္ညဳစှ် ဂွံသှ်ကဵုသ္အး သၟာန်ညးဂှ် ဝိဓူရပ္ညဳ ပိုန်ဇၞော်ကြဳဇှ် အမှုသၟီပန် ဇၞော်သန်လ္ၚဟ် သှ်ကၠေံအိုဿီု ညံၚ်ဗီုအတှ် မှုဟ်သဓဂှ် ဒှ်ကောန်သေဌဳ ပညာဂဵုမြဟ် ဒယှ်သ္အဳ ဒဵုဍုၚ်သွဝ်ဗြီု ဒယှ်ကီုဖဳ မှာဗောဓိသတ် တြုံကၞတ်လွဳ ဝွံပညာပ္ညဳ ပါရမဳရောၚ်အဴ. . . ။
ထ္ၜးဝဳရိယပါရမဳ
ဂစေံမိၚ်ဗိုန် ဟီုတိုန်ဟွံညှာ ယွံမၞိဟ်လၞုဟ် ပကၠုၚ်လုတ်စာ မၞးပကၠုၚ်ဟီု ပပၠီုကေၚ်ကာ ကာလလမျီု အိုန်သ္ကန်လီုအာ ကာလဂှ်ပ္ညဳ ထောံလွဳပရာ နွံတဴလမျီု သ္ကန်ဟွံလီုမှာ ထောံလွဳအိုဿီု ဒှ်တြုံကီုဟာ တလအဲမှာ အောန်လွဳခါဂှ် ပကၠုၚ်ဆေဝ်တာ စဴအာသ္ၚိပြဟ် ဗဇ္ဇဗတ်ကၟိန် ဟီုကဵုအိန်ဂှ်. . . ။
အတးသၚ်္ကြာန်၊ သဘၚ်
အာဂီု ကေုာံ ပုင်သင်္ကြာန်
စပ်ကဵု ပုင်အတးကီု စပ်ကဵု ဟိုတ်သင်္ကြာန် မဂွံဒှ်ကၠုင်ကီုဂှ် မန်တမၠာတအ် သီုဇန်လဝ် ပေါမ်အာဂီုမွဲဏီရ၊၊ မၞိဟ်အဓိက ပ္ဍဲပေါမ်အာဂီုဂှ် မဂွံယၟု ဓမ္မပါလ တုဲ ＂သၠပတ်ဓမ္မပါလ＂ ညးကော်စရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု အာဂီုဂှ် ညးချူလဝ် ဒဒှ်ရ က္ဍိုပ်သၟိင်မဟာဗြီုဂှ် တူလောန်တုဲ စွံဒၞာဲလဵု ဟွံဂွံ ဒၞာဲမစွံဂှ် လီုလာ်အာမာန်ဂှ်ရ ကောန်ဗြဴသၟိင်အိန် ထပှ် နကဵုအလန် ဗွဲလၟေင်င် ဒးထ္ၜလဝ်ရ၊၊ ပေင် ၃၆၅ တ္ၚဲမ္ဂး စၠောအ်တဲ ကောန်ဗြဴမွဲပၠန် ပ္ဍဲအခိင်မစလောအ်တဲဂှ် ဒှ်အခိင်သင်္ကြာန် ညးကော်စရ၊၊
ကၟက် - သွဟ်ကပ္ပဳလမှာဗြီု အဲမိက်ဂွံတီဂှ် ဟီုထ္ၜးကဵုအဲ ဟွံမာန်ဟာ၊၊
(၄) ကညာဒေဝဳ
ဂၠာဲတသိုက်
ဂၠာဲတသိုက်
မံၚ်ပ္ဍဲသၞိၚ်သ္ၚဳကီုလေဝ် ဟွံၜိုဟ်လလံရ၊ ညံၚ်ဇအိုန်ဇရက္ဍုဟ်မၠေံ ဥတုက္ညၚ်ခိုဟ်ဂှ် ကတဴလောန်ကာဲမံၚ်ရ။ ဟိုတ်နူဥတုက္ညၚ် ကတဴလောန်တုဲ အဲဏံမံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိတုဲ ဍောၚ်ၜိုတ်အိုတ်ဇိုၚ်မံၚ်ကီုလေဝ် ကာလကျောဝ်သ္ၚဳအာ ဂတမုက်သ္ၚိတေံမ္ဂး သဳလၜါဇကု အာတ်ဒုၚ်ဒါန်သ္ၚုဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
နိဿဲ
၂၀၂၂၊ သၞာံ။ လေဝ်မန်၊မိ။ ကလေၚ်ဆဵုမွဲဝါပၠန်မ္ဂး ကေုာံ ဝတ္ထုဂမၠိုၚ်၊လိက်အုပ်။ မုက်လိက် (၁၀၈-၁၁၉)။
အဇ္ဇ၊ တၠဂုဏ်
ပၠန်ဂတးအသာ်ထဝ် ၂၀၀၇
သၞာံ ၂၀၀၇ ဂှ် အလုံဍုင်မွဲ ဒစဵုဒစး အလဵုအသဳပၞာန်တုဲ ကတဵုဒှ် ပေဲါထ္ၜးဆန္ဒ အရံင်သာ်မိတ်/ထဝ်ရ။ ပ္ဍဲထ္ၜးဆန္ဒ လတူဍုင်မတ်မလီု အြကာလၟိဟ်သင် ၜိုတ် (၃၀၀၀) ဇကုပြင်င်ဂှ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇလေဝ် ပါလုပ်မွဲဇကုကီုရ။ အဃောထ္ၜးဆန္ဒဂှ် ဂွံအခေါင်ခိုဟ်တှေ် တိတ်အာ နူပေဲါထ္ၜးဆန္ဒမွဲလ္စုတ်တုဲ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ပစ္စုပ္ပန်ဏအ် ဗီုက္တဵုဒှ်ဒၟံင်ဂှ် သွက်ဂွံတြးပရိုင် ဗစိုပ်ကဵု ညးဂၠးတိမာန်ဂှ် နကဵုကမ္မရာမွဲမ မာပ္ဍဲတိလေဝ်ကီု တိုန်လ္တူသ္ၚိသၠုင်င်လေဝ်ကီု အေပ်ပၞုက်လဝ်ဇကုတုဲ တက်စွံလဝ် ရုပ်ဂမျိုင်(Video) ဂၠိုင်င်ကဵုသ္ကုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် အလဵုအသဳဗၟာ ကၟာတ်လဒဵုလဝ် အခေါင်အရာပရိုင် နာနာသာ်တုဲ လ္တူဍုင်မတ်မလီုဂှ် သင်(၃၀၀၀) ဇကုပြင် ဗၞတ်ပွိုင် (၃) တ္ၚဲ ၜိုန်ဂေတ်ထ္ၜးဒၟံင်ဆန္ဒကီုလေဝ် မုပရိုင်လဵုမွဲ ဟွံဂံင်ပတိုန်၊ ဂွံစိုပ် ဌာနတြးပရိုင်တေအ်လေဝ် အ္စာပရိုင်လဵုမွဲ ပ္တိုန်ကဵု ပရိုင်ဟွံစိုပ်ရ။ ခမဳဗၠာဲမန် တၠဂုဏ်အဇ္ဇ စိုတ်ဓာတ်ဆာန်ဂကူ ဇၞော်ဗွဲမလောန် သွက်ဂကူ ဂွံသက်သာမာန်ဂှ် မွဲနဲမွဲဗီု ရေင်တၠုင်ဒတုဲဖဵုဂကူရောင် စှေ်စိုတ်တုဲ ရုပ်ဂမျိုင်တက်လဝ် ပ္ဍဲပေဲါထ္ၜးဆန္ဒဒစဵု ဒစးကဵုအလဵုအသီပၞာန်ဗၟာဂှ် ပလံင်ဗစိုပ်ဏာ ဌာနကေတ်ပရိုင် (DVB) တေအ် စဵုကဵုပရိုင်ပြးဇးအာရ။
ဒးဒုင်ရပ်
ပ္ဍဲဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၇၊ ၂၀၁၀ အဃောတၠဂုဏ်အဇ္ဇ မကညအာ ကွာန်ကြုင်ကြုက်ဂှ် ထံင်ပရိုင်အလဵုအသဳတအ် ကျိုင်လဝ် ကယျိုင်ညးကွာန်တုဲ ဗက်ထ္ဍေင်ရပ် တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ပ္ဍဲအရာပ်ခိုင်ကၠိုက်ဍုင်ဇြပ်ဗု၊ ဍောင်တုဲ ဂြိပ်လုပ်ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် ဒးဒုင်ရပ်အာရ။ သွက်ဂွံဍောင်ပြေဂှ် ပလံင်ကဵုရုင်ဂဥုဲဏောင် ညးထံင်ပရိုင်တအ် ဟီုဗၜိုဟ်ဂၠမ်စိုတ်တုဲ နူဍုင်ဇြပ်ဗုဂှ် ဍေဟ်တံင်ဓဇက်ဏာ တပ်အာကဵု ဍုင်မတ်မလီုတေအ်ရ။ ကာလစိုပ် ဂတမုက် ကွာန်နာင်သၠုင်ဂှ် သ္ပတိုန်သစ္စပ္ဍဲစိုတ်ရ။ လ္တူသ္ကအ်ရဲ မကၠောန်ကၠုင်ကမၠောန် မွဲစွံ ခရှ်ကီု၊ သင်ကီု၊ အ္စာကီု၊ ကွးကီုတအ်ဂှ် အဲဟွံဖံက်သစ္စ ဟွံဗမံက်ယၟု ညးတအ်ရ။ ပခိုင်လဝ် သစ္စပ္ဍဲစိုတ်တေအ်ရ။ ၜိုတ် (၁၀) နာဍဳဗ္တမ်ဂှ် စိုပ်အာ ရုင်မတ်မလီု လုပ်အာ ပ္ဍဲရုင် (SB) တုဲ အတိုင်ကယျိုင်ခမဳဂှ်ဟေင် နကဵုဂတာတဲဍေဟ်ဂှ် "အဖၠင်" ဍေဟ်တက်စုတ် တမ်ကအ် မွဲလတန်ထတ်တ်ရ။ (မင်းကြောင့် ဒို့ထမင်းမစားရသေးဘူး) ဍေဟ်စံက်ဂးတိုန်ရ။ ဍေဟ်ဖျေဟ်အမိင် ဖ္အောဝ်ကဵုဂ္ဇအ် လ္တူယာတ်ဇိုတ်ဇိုင်ဂၠိုင်င်ကဵုဝါတုဲ ပ္ဍဲကဵုမဂ္ဇအ်စှေ်ဂှ် ဗၠာဲသၟိင်မၞုံသ္ကဲဂှ် မွဲတၠ ဗဒိုအ်ထောအ်တုဲ ကဵုဂ္ဇအ်ဒၞဲါတၞဟ်ပၠန်ရ။ ဍေဟ်သ္ပပၞဆက်(ဖုန်း) ကဵုဂကောံသံဃနာယက ဍုင်မတ်မလီုတအ်ညိညတုဲ (ဟေ့ကောင် မင်းဘုန်းကြီးမဟုတ်တော့ဘူး သင်္ကန်းချွတ်လိုက်ရပြီးလို့ မြို့နယ်သံဃာ့နာယက ဆရာတော်က ပြောလာတယ်) ဍေဟ်ဟီုတုဲ သွက်ဂွံ ၜးကယျိုင်သ္ၚာဂှ် ဍေဟ်ကော်ဏာရုင်(သာသနာရေးဦးစဳးဌာန)တုဲ ဍေဟ်သၠာဲထောအ် ကယျိုင်ခရှ်ရ။ ဍေဟ်စုတ်လဝ်ကဵု လကံက်တဲတုဲ သ္ကဲၜါလ္ပာ်ဂှ် မၞိဟ်ၜုင်တက်ဗိုင်လဝ် (၅) တၠ၊ သွဟ်လေဝ်ဒးတက် ဟွံသွဟ်လေဝ်ဒးတက် "သကအ်ရဲတအ် ဟွံပါပုဟ်" ၜိုန်ရသွဟ်ကီုလေဝ် ဍေဟ်ဟွံပတှေ် "အဖၠင်" ဍေဟ်တက်ပၠန်ရ။ အတိုင်မွဲဗ္တံဂှ် ဍာ်မွဲဗြံက် ဍေဟ်ဟွံကဵုသုင် ဒကုဲတိုန်ညိတှေ် "အဖၠင်" ရိုင်င်ဇိုင်င်ဂှ် ဍေဟ်ၜုင်တက်ပၠန်ရ။ တ္ၚဲတၟး(၅) နာဍဳ (SB) မွဲ ကၠုင်ဍန်အရေဝ် နကဵုနဲကဲဘပဠရ။ ညးဂှ် ပါကီုရော? ၝလဴထောအ်တှေ် ဒုဟ်ၝသာအာဏောင် ဍေဟ်ဟီုရ။ အဲမွဲဓဝ်ရ ကၠောန်လဝ် သွဟ်ရ။ ဍေဟ်ဆက်ဟီုတိုန် "ပိုယ်ဂှ် ရဲမင်မွဲဍုင် ၝတအ် ရဲပလီုဍုင် လၟုဟ် ပိုယ်ဂစိုတ်ထောအ်ၝတှေ် ပိုယ်ဒးဒုဟ် ၝခယျဟာ"။ တၠဂုဏ်အဇ္ဇ ဆက်ဟီု "ရံင်ကဵုဓရ်ကျာ် ဂစိုတ်မၞိဟ်မ္ဂး ဒးဒုဟ်ဟေင်ရ။" "ပိုယ်ဂှ် ချိုတ်ဟွံစိုပ်အပါယ်ပုဟ်ဟေံ" ဍေဟ်ဆက်ဟီုတိုန်ရ။
ဘဝဒးဒုင်သ္ၚိစာတ်
မံင်ပ္ဍဲထံင် (အင်စိင်) လအ်အာ ၂ သတ္တဟတုဲ ပ္ဍဲ (၁၃၊ ၁၀၊ ၂၀၁၀) ဂှ် ဒးဒုင်ပြံင်ဏာ ထံင်ဖာသီရ။ နူစိုပ် ထံင်ဖာသီတုဲ နူဂယး (၆) နာဍဳ သဝ်တ္ၚဲ (၆) နာဍဳ မွဲတ္ၚဲၜါအခိင် ရှေ်သှေ်အလာံ ဒယှေ်ဒွက် ကောန်ဂကူမန်ရ။ နကဵုကာယ ၜိုန်ကၠောန်ဟွံဂွံကီုလေဝ် နကဵုစိုတ်ဓါတ်ဂှ် ထ္ၜးဏာဆီဇာတိ သွက်ဂကူ မွဲတ္ၚဲဟွံသြုင်ရ။ အဃောမနွံဒၟံင် ပ္ဍဲထံင်ဂှ် ချူလဝ်ကဗျ ဒးဒုင်စသိုင် နွံဂၠိုင်ဂၠင် မပ္တံကဵု - "ခန္ဓအဲပညုင် သၞရပ်စုတ်ထံင်""စိုတ်နာဲတၠသ္ဂံင် ဖျေဟ်ထံင် ဟွံဂွံ""ယွံရဲသၟတ်တအ် တၟအ်ညးအဲကၠာ""ညဳသာဇက်ဂၠောဲ ဟွံသ္ၚောဲဍုင်မန်"သာ်ဝွံ ချူစွံလဝ်နွံရ။ စိုပ်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၄) ဝါ ချူကှေ်ဃရက်ကေတ် လတူဗတင်တုဲ သွက်ဂွံစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် မရနုက်ကဵု (၆၄) ဝါ ခေတ္တထံင်ဖာသီဂှ် နကဵုဒွက်ရးနိဂီုမွဲပိုဒ် ပ္ဍဲပယျာံ (၇) နာဍဳ ပ္ဍဲထံင်ဖာသဳဂှ်ရ။
စိုဲပ် သၞာံ၂၀၁၂ ဂိတုဇာန်နဝါရဳ ၁၃ ဂှ် ဂွံဗၠးတိတ်ကၠုင် နူထံင်ဖာသီ နကဵုအမိင်သမ္မတ ကေုာံ ကောန်ထံင်တၞဟ်ဂမၠိုင် ၆၅၁ တၠရ။
ကမၠောန်ပရဟိတ
မန်နွံဍုင်သ္အာင်ဂမၠိုင် ဂွံဆဵုကေတ် တရဴအအာဂှ် မိပ်မြဟ်ဒှ်ဇြဟတ်စိုတ်တုဲ နကဵုစေတနာ ညးညးအဲအဲ ဘိုင်ရေင်တၠုင် ပြင်ဗစိုပ်နင် သြန်ကဵုတၠဂုဏ်အဇ္ဇရ။ ဘာကောန်ဂကူမန် ညံင်ဂွံ ဂဵုလဟဵုတိုန်အာဂှ် သုင်စောဲသြန်ထံက်ပင်တုဲ ဘာကောန်ဂကူမန် နူအိုဟ်စာ်သရိုဟ်လီုဒၟံင်တအ် ဗၞတ် (၇) ဘာပြင်င်ဂှ် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ ကလေင်သြိုင်ပ္တန်ကဵုတၟိရ။
မာဲဆံက်၊ ဍုင် မနွံပ္ဍဲ နိဂီုသေံလပါ်ပလိုတ်
ဝင်
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၃၇ ဂှ် မာဲဆံက်ဂှ် ဒှ်ဆကွာန်သၟတ်မွဲ မနွံကဵု ညးဇၞော်ကွာန် မကော်စ ဗီုသေံ ဖူယာဲၜါန်(ผู้ใหญ่บ้าน phu yai ban)။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲကွာန်ဂှ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၜိုတ် ၁၂,၀၀၀။ ပ္ဍဲ ၃၀ သေမ်တေမ္ဗါ ၁၉၃၉ ဂှ် မာဲဆံက် ဒှ်ကၠုင် နဒဒှ် ပွိုင်ဍုင်မွဲ၊ မပိုင်ပြဳလဝ် သီုဖအိုတ် ၂၇ ကွာန်။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် သၠုင်ပ္တိုန် နဒဒှ် ဍုင်ပွိုင်ဍုင်မွဲရ။
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၃) "ကောလဟလ"
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၃) "ကောလဟလ"
မၞိဟ်ဂမၠိုင်နူကဵု ဂွံတီကေတ်ဒဒှ်ကဝ်တူဂှ်တုဲ ဂွံကၠုင်သံဝေဂ ညာတ်ညးသ္ကအ်လေဝ် ပရူကဝ်တူဏအ်ရ ဟီုဂး ကဵုသတိတဴရေင်သ္ကအ်အိုတ်ရ။
ဓရ်မ္ၚဵု "မၚ်္ဂလသုတ်" က္တဵုဒှ်မ္ဂး နူကၠာဓရ်မ္ၚဵု ဟွံဂွံဒှ်ဏီ ဗၞတ် စှ်ၜါ(၁၂)သၞာံဂှ် ညးဟီုအဲဂး '' ဟွံလအ်မ္ဂး ဓရ်မ္ၚဵုဒှ်ဏောင် ပိုဲတအ်ဂွံကလင်ဓရ်မ္ၚဵုရဏောင်" နမပ္တံသာ်ဏအ် ကောလဟလ က္တဵုဒှ်ကၠာရ။
သၟိင်ကျေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သၟိင်ကျေဝ်(Hninson၊ မင်းလှ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၃၈။
ဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်
ဝင်
ပ္ဍဲ ဇာန္နဝါရဳ ၄ (၁၃၈၄ ပုဟ် ၁၄ မမံက်)ဂှ် နကဵု ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ကၠောန်ဗဒှ် ကောံဓရီုဇၞော် သိုင်ခၞံဘာကောန်ဂကူမန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ပ္ဍဲဘာမြာင်၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် နကဵု နကဵု ဂကောံသင်သၟတ် ကေုာံ ဂကောံသၟတ် (ဂကောံသင်သၟတ် ပရေင်ပညာ) ထ္ပက်စၟတ်တ္ၚဲ ဒဒှ်ရ မဂွံဒုင်ကေတ် ဒၟုင်ဒါန်တိ နူကဵု ဂကောံပဝါရဏာဂှ်ရ။ ညးစၞး ဂကောံသင်သၟတ် ပရေင်ပညာ မထ္ပက်လဝ်စၟတ်တဲဂှ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် တၠဂုဏ်အစာ ဒံက်တာအရိယ၊ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဥက္ကဋ္ဌ သွာင်ခရှ် ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် နာဲလှမျိုဝ်၊ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်။ ဟိတဓရ ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ ဘာကလျာဏမိတ္တ ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဟိတဓရ သွာင်ခရှ် ဂကောံသင်သၟတ်ပရေင်ပညာ ကွာန်ဟံင်ဂါမ် နာဲထောဋ် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်။ တုဲပၠန် နကဵု ဥက္ကဋ္ဌဂကောံသံဃနာယက ကွာန်ဟံင်ဂါမ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနာရဒ ဘာအသောကာရာမ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိပါလ ဘာမြာင်၊ ဂကောံသံဃနာယက ပွိုင်ဍုင်ရေဝ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ဘာလဒေါဝ် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဟိတဓရ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇောတိ ဘာသိမ် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်၊ ဖက်ဆောဟိတဓရ ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာ ဘာဓမ္မစက် ကွာန်ဟံင်ဂါမ်တအ်လေဝ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ နဒဒှ် သက်သဳအိုတ်ရ။ တုဲပၠန် နကဵု ညးဇၞော်ကွာန် နာဲခင်မောင်သောင်း လေဝ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ ပကဵု စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ်သက်သဳကီုရ။
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၁) "ဗြဲပလီုကဝ်
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၁) "ဗြဲပလီုကဝ်"
ဂၠးကဝ်ဝွံ နကဵုဘဲပၟတ် ပလီုလေဝ် ဒးလီု၊ ဍာ်ပလီုလေဝ် ဒးလီု၊ ကျာပလီုလေဝ် ဒးလီု၊ လီုဂှ် ဒးလီုဟေင်ရ၊
ကာလ ကျာပလီုကဝ်ဂှ် - အပါယ်(၄)ဘုံ၊ မၞိဟ် (၁)ဘုံ၊ သွဝ် (၆)ဘုံ၊ ဍုင်ဗြီု ပထမဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ ဒုတိယဇျှာန် (၃)ဘုံ၊ တတိယဇျှာန်(၃)ဘုံလေဝ် ဒးလီုအာကီုရ။
ညန်ကြပ်ကၠုင်ကဵုအခိင်ကဝ်တူမ္ဂး ဗွဲကိုပ်ကၠာ ဗြဲဝင်ကျာတ်ဍာ် သက်စသက်သုင်ဟွံမွဲ က္တဵုဒှ်ကၠုင်ကၠာရ၊
သၠာဲခၟာဲ
Foam
Copper bowls have been used in France since the 18th century to stabilize egg foams. The copper in the bowl assists in creating a tighter bond in reactive sulfur items such as egg whites. The bond created is so tight that the sulfurs are prevented from reacting with any other material. A silver-plated bowl has the same result as the copper bowl, as will a pinch of powdered copper supplement from a health store used in a glass bowl. Drawbacks of the copper bowl include the expense of the bowl itself, and that the bowls are difficult to keep clean. Copper contamination from the bowl is minimal, as a cup of foam contains a tenth of a human's normal daily intake level. thumb|Beaten egg whites
သၟိင်သမလ
ကျာ်စေတဳဝွံလေဝ် နူဇံင်ဒေဝတဴ ဒဵုစိုပ်စလံင်ၝောံကိုတ်(အခေတ်လၟုဟ်ကော်ခၟောံဗိုတ်)ဖျေံထဝ်တုဲ ရံင်အာဂဵုလဟဵုတဴ ညံင်ဒဵုထဝ်မကၠတ်တိုန်နူတိကီုရ သၟိင်သမလဝွံ ဂွံပိုင်နန်ထဝ်က္ဍိုင်ဗ္တာင် ပသၟိင်ပွိုင်(၁၂)သၞာံတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်သာသနာ(၁၁၂၈)သၞာံဂှ်စုတ်စဴအာသွဝ်ရောင်။
နိဿဲ ဝင်ဓါတ်ကျာ်မုဟ်တဴ
အာဲမန်၊ နာဲ
ဘဝသၟတ်
နာဲအာဲမန်ဝွံ ဒှ်ကောန်နာဲထဴ မိဝုတ်တုဲ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၄၊ ၁၉၅၁ (ဖဝ်ရဂိုန် ၇ မံက်) တ္ၚဲဗုဒ္ဓဝါ ပ္ဍဲကွာန်ဖအံက် အရာပ်ပလိုတ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင် (လၟုဟ် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု)။ နူဍောတ်တ် မိမၜါ ခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု မောင်လှ၊ (ယၟုဒယှ်တဴ နကဵု နာဲအာဲမန်)။ ကာလမတိုန်တက္ကသိုလ်ဂှ် တိုန်တက္ကသိုလ်အင်ဝတုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ မဟိမု BSc (Zoology) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၆။
ဘဝသ္ၚိကၟိန်
နာဲအာဲမန် သၞက်ကရောဲ ဒက်သ္ၚိကၟိန် ကုမိဂေါဝ်ဆာဲ (မိယဉ်) မဒှ်ညးတၠရမ္သာင်ဒယှ်မွဲတၠကီုရ။ ညးတအ် ကလိဂွံ ကောန်တြုဟ်ပိ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမစုတိဂှ် ကလိဂွံ ကောန်စဴမွဲ။
ဂရိန်လာန်
ပ္ဍဲကဵု ဂရိန်လာန်ဂှ် ကောန်မၞိဟ်စပဒတဴကၠုင် နူသၞာံမတုဲကၠုင် ၜိုတ် ၄,၅၀၀ သၞာံတေအ်ရ။ မၞိဟ်တအ်ဂှ် ပြံင်မံင်စိုပ်ကၠုင် နူကဵု ကနေဒါ။ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် ဝိခိန် နူကဵု သကေန်ဒိနေဗဳယျာ စမံင်ကၠုင် ပ္ဍဲဂရိန်လာန် ကရေက်လပါ်သၟဝ်ကျာ။ ကောန်ဂကူဣနိုတ် (Inuit) စစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဂရိန်လာန်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ၁၃ ဗွဝ်ကၠံ။ ပ္ဍဲကၞောတ် ၁၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကဝ်လဝ်နဳ နူသကေန်ဒိနေဗဳယျာ အလန်ကိုပ်ကၠာဂှ် ပိုတ်အာ။ ပ္ဍဲ ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် ကောန်သကေန်ဒိနေဗိယျာ ကလေင်ဆက်ကဵု ဂရိန်လာန်ပၠန်တုဲ စနူအခိင်ဂှ် နကဵု ဍုင်ဒိန်မက် ပိုင်ပြဳကၠုင်ဒၟံင် အဝဵုကၞောတ်အထောအ် ဂရိန်လာန်ရ။
ယေန်သၞာင် ကိုပ်ကၠာဝင်
နူသၞာံ ၜိုတ် ၂၅၀၀ ဘဳသဳ စဵုကဵု ၈၀၀ ဘဳသဳဂှ် ဂရိန်လာန် ကရေက်သၠုင်ကျာ ကဵု ပလိုတ်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ် ဂကူသဳကွတ် (Saqqaq) မဒှ်ဂကောံမၞိဟ်လၟ စပဒတဴလဝ်ရ။ ဗွဲကြဴ ဂကောံမၞိဟ်သဳကွတ်ဂှ် ကၠေအ်ကၠက်အာတုဲ ဂကောံမၞိဟ်ယေန်သၞာင်ဗၠးၜး အလန်ဒုတိယ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂရိန်လာန် ကရေက်သၟဝ်ကျာ၊ တုဲ ဂကောံမၞိဟ်ဒဝ်သေတ် ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲကရေက်ပလိုတ်။ အခိင်အခါ အကြာ ဂကောံမၞိဟ်သဳကွတ် ကဵု ဂကောံမၞိဟ် ဒဝ်သေတ်ဂှ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ။
မၞိဟ် နူသကေန်ဒိနေဗိယျာ
နူ သၞာံဘဳသဳ ၉၈၆ ဂှ် ဂရိန်လာန် ကရေက်ပလိုတ် ဒှ်လဝ် ကဝ်လဝ်နဳ အာက်သလာန် ကေုာံ နဝ်ဝေ ညးတအ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကရေက်နေရတိ တကအ်ဂှ်ရ။ ညးတအ် ပဒတဴမံင်ကၠုင် ကုဂကောံမၞိဟ်ဒဝ်သေတ် ညးမပဒတဴ ကရေက်သၟဝ်ကျာ ကဵု ကရေက်ဗမံက်၊ ဗွဲကြဴ စုက်လုက် ကုဂကောံမၞိဟ်ထူလေ မပဒတဴဒၟံင် ကရေက်သၟဝ်ကျာတအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲ ၁၃ ဗွဝ်ကၠံဂှ် နဝ်ဝေ လုပ်စိုပ် ကရောမ်ဒိန်မက်မွဲရ။ နကဵုဨကရာဇ်နဝ်ဝေဂှ် ပံင်ကောံ ကုဍုင်ဒိန်မက် နူကဵု သၞာံ ၁၃၈၀ တုဲ နူသၞာံ ၁၃၉၇ ဂှ် ပံင်ကောံ ရေင်သကအ် နကဵုသမဂ္ဂ မကော်ဂး သမဂ္ဂကာမာ (Kalmar Union)ရ။
ဇဟီုဇဟုဲ
နကဵု ပရေင်ဒုင်စသိုင်
လက်သန် ဗွဲလတူတအ်ဂှ် လက်သန်လဵု က္တဵုဒှ်ဂၠိုင်၊ ကဆံင်လဵု မကတဵုဒှ်ဂှ် ညးမွဲကုမွဲ ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲမၞိဟ်မွဲဂှ်ပၠန် မွဲအလန် ကဵု မွဲအလန် က္တဵုဒှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ပၠန်ရ။ လဆောဝ်မ္ဂး သုင်လဝ် တၟာဂလိုင် တ္ၚဲယး ဟွံဇျီုဇျုဲကွေဟ်ကွေဟ်လေဝ် ဒှ်မာန်၊ လဆောဝ်မ္ဂး သုင်လဝ် ညိညဓဝ်ရ ဆဂး တ္ၚဲယးဂှ် က္တဵုဒှ် ဇဟီုဇဟုဲ ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်။
ဓါတ်တၞဟ်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု အရက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပါဲနူဓါတ်ဨတနောလ်တုဲ ဓါတ်တၞဟ်တအ်လေဝ် မလေပ်နွံစဒှ်ကီုရ။ ဓါတ်တအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဇကုပိုယ် ဒးစံင်ပၠေင်၊ ပါ်ဖအိုတ်ရ။ ဥပမာ ပ္ဍဲကဵုအရက်ဂှ် ဓါတ်ကၠေင်ဖူသေလ် (fusel oils) ကဵု ဓါတ်အရက်တၞဟ်တအ် ပါလုပ်ဒၟံင်ညိည (ဥပမာ ဓါတ်မေတနောလ် (metanol) မကော်စ ဥူအရက်) မပကဵု ညံင်အရက်ဂှ် ဂွံသုင်ခိုဟ်၊ ဂွံကြံင်။ ဓါတ်ဏအ် လုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲခန္ဓဂှ်တုဲ ခန္ဓဂှ် မဒးကလေင်ပၠန်တုဲ မၞိဟ်ဂှ် ဒုင်စသိုင် မပ္တံကဵု ဂဂိက္ဍိုပ်၊ စံင်ပရံင်၊ ဖအအ် မတုပ်ညံင် ပိုယ်မစဒး ဂျိတၞဟ်တအ်ကီုရ။ အရက်မနွံကဵု အသာ်မဂၠုဂၠိုင် ဗီုကဵု ဝါင်ဗကေတ်၊ ရာမ် ဝဳသကဳတအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်တအ်ဏအ် ဂၠိုင်တုဲ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ဇဟီုဇဟုဲဂှ်လေဝ် ဂၠိုင်နူကဵု အရက်ကေဝ်ကေဝ် ဗီုကဵု ဝေါဒ်ခါတအ်ရ။
ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန်
ပြသၞာ ကုဒပ်ကရေင်ဗော်ကေအေန်ယူ
နာဲတၟအ်ဆာန် ကေုာံ ကောန်သ္ဂံင်သၟေဟ် ၉ တၠတအ်ဂှ် စိုပ်ဗဒါဲကွာန် ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင် (ဗဒါဲၜိုတ် ၂၆ တိုင်)၊ အခိင်လဒေါဝ်တ္ၚဲ ၁၂း၀၀ ဂှ် ဒးဒုင်ပန် ကဵုဒပ်ကရေင်ဗော်ကေအေန်ယူ ဒပ်မဟာ (၄)၊ တမ်ဒပ် (၁၁) မွဲဝါပၠန်ရ။ ညးမဒဳကွဳစက် ကောန်ကွာန်မွဲတၠ ကဵု ကောန်သ္ဂံင်မွဲ ဒးဒုင်ပြဟ်လလုဲအာပၠန်တုဲ လွဟ် AK–16 မွဲဒကိုဟ် မနွံ ပ္ဍဲကောန်သ္ဂံင်ဂှ်လေဝ် ဒးဆောမ်လေင်အာကီုရ။ ဂိတုမေ ၃၊ ၂၀၂၃ ဂှ် နာဲတၟအ်ဆာန် ကဵု ကောန်သ္ဂံင်ပိတၠဟေင် က္လေင်စိုပ်ကၠုင် ဒပ်ဇကုတုဲ သ္ဂံင်သၟေဟ် ၅ တၠဂှ် အဆက်ပိုတ်ကၠေအ်ဒၟံင်တုဲ ပြဟ်လလုဲအာရဟာ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒုင်ရပ် ကုဒပ်ကရေင်တအ်ဟာဂှ် နကဵု ဒပ်ဟွံဂွံတီကေတ်ကၠးကၠးရ။ ဂိတုမေ ၈၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ဟိုတ်နူပေင်ထပှ်တ္ၚဲ ကုညးမကၠေအ်ဒၟံင်တအ်လေဝ် ဟွံကလိဂွံပရိုင်တုဲ နကဵု ဒပ်ဏအ် ကၠောန်ပကုသိုလ် ဗှ်လိက်အမိင် သွက်သ္ဂံင်မပြဟ်လလုဲ သီုဖအိုတ် (၈) တၠ မတွဟ်ဂး နာဲရက်၊ နာဲဇျာဲ၊ နာဲအံင်မန်၊ နာဲတေန်၊ နာဲဆာန်နန်၊ နာဲဆာန်ဍုင်၊ နာဲဗညာ၊ နာဲနာင် တအ်ရ။ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ နကဵု ဒပ်စဵုဒၞာဍုင်မန် ၜိုန်ရ ဟီုတေင်လဝ် ကု ဗဟဵုဗော်ကေအေန်ယူကီုလေဝ် မုဟွံကလေင် သှ်ခၠေဝ်ကဵုလဝ်ရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဂကောံလွပ်လွဟ်
ပုင်အတး (ပုင်သင်္ကြာန်)
ဆက်ဗှ်
အတးသင်္ကြာန်
ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ
ဝင်
သၞာံ ၂၀၁၁ နဝ်ဝေမ်ဗါ ၁၈ ဂှ် နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ကောံဓရီုကေင်ကာဗဟဵုတုဲ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ နကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ က္လေင်ပ္တိုန်စရင် နဒဒှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တုဲ သဘင်မာဲအကြာ သွက်ဒၞာဲသီုဖအိုတ် ၄၈ ဒၞာဲ မၞိဟ်စၞးစၠတ်ထဝ်တအ် လုပ်ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒၞာဲဝန်ဇၞော်ဂမၠိုင်တုဲ ဒၞာဲသၠးဒၟံင်ဂှ် လုပ်ဒုင်ရုဲရ။ တုဲဂှ် နကဵု ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ ဓရီုကျာ ကုသမ္မတကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန် ဗါရက် အဝ်ဗါမာတုဲ တုပ်စိုတ် ရေင်သကအ် ညးအုပ်ကာနာနာ ဍုင် ဟိလ်လာရဳ ကၠိန်တောန် (Hillary Clinton) သွက်ဂွံကၠုင်ဝေင် ဍုင်ဗၟာရ။ မကၠုင်ဝေင်ဂှ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲ ၃၀ နဝ်ဝေမ်ဗါ။ နကဵု ဒုဥက္ကဋ္ဌ သမဂ္ဂယူရောပ် (အဳယူ) Catherine Ashton လေဝ် ဒုင်တၠုင် ညံင်ဂွံဒှ် ကၠောန်သဘင်မာဲမနွံကဵုဗဗွဲဓဝ် ကေုာံ ကၠးဖ္ဍး၊ တုဲပၠန် နကဵု အဳယူလေဝ် ပရေင်ကၟာတ်လဒဵုလဝ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တအ်ဂှ် က္လေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်ကဵုပၠန်ရောင် ဟီုရ။
ဟံသာကဵုနန်ထဝ်
“လညာတ် ညးသၟာပိုန်ဒြပ်ဂှ် စဇဗၠုဂှ် ပၠေၚ်သြန်ရ၊ ဍာ်ဍေဟ်လေဝ် ချအ်ပတိတ်၊ အဖတ် (အရေမရ၊ အဖက်မရ)ဂှ် ချအ်ထောံဖအိုတ်ရ သၟးသၟးရ။ ရဲသၟာပရေၚ်ပညာတအ်ဟီုဂှ် စဇဗၠုဂှ်ဥာဏ်ဇြိုၚ်၊ ရဲသၟာပရေၚ် ပွဳပွူသဘာဝတအ်ဂှ် ဂွံဒှ်ဇဗၠုမွဲသွာတ်ဂှ် ဒးသုၚ်စောဲ ပလာတ်စတေက်ကီု၊ ချဟ်လဝ်ပေၚ်ထာတ် သဘာဝလေဝ်ဟွံကျေဝ်၊ ညးစောဲကဵုဓရ်တအ်ဂှ် ၝဏအ်ဂှ် တဏှာ အစောဲအလာံရ၊ လ္ပစလေဝ်ဂျိုၚ်မံၚ်ရ၊ ညးသၟာပရေၚ်ထတ်ယုက်တအ်ဟီုဂှ် ဒှ်ကေၚ်သာပၠန် သ္ဂး။ ၝလဵုဒးရော? နာဲဂေါဝ်ဆာဲ”  ဟး  ဟး  ဟး နာဲဂေါဝ်ဆာဲ ဂြိုၚ်တိုန်ထတ်တ်တုဲ ဒးမံၚ် ဟံသာ ညးထံက်ဂလာန်။
“မဇ အဆက်ညးတအ်ဂှ် မန်တုဲ မိမၜါလ္ပာ်ဂှ်မန် ကောန်ညးတအ်ၜံၚ် ပတိတ်မ္ဂး ကောန်မန်ရ၊ ဇကုဇကု ဒးဒုၚ်ကေတ် ကောန်ဂကူမန်ပၠန်ဂှ် ဒှ်တၚ်အဓိက ဇၞော်အိုတ်ရ။ ဟီုအရေဝ်မန်၊ မိမမန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵုအကာဲအရာပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်တ္ရဲဏအ် ဒှ်ကောန်မန်ဂွ(ကျွန်မ မွန်ဖြစ်ရတာ ရှက်တယ်) ကောန်မန်ဗီုဏအ်ဂှ် ဒုၚ်ကေတ်တဲဟွံမာန်ပုဟ်။ မန်ယိုက်ဂၠေၚ်ရေၚ်တၠုၚ် ဒးတုဲဖိုလ်ဒၟံၚ်သွက်မန်ဂှ် ဒှ်ကောန်မန်ဇေတ်တ်ရဒှ်”
“ကောန်ကၟိုန်အဲတၟေၚ်ကွေဟ်လေဝ် လုပ်ဂ္ဇံဗတ်ဂတာပ် သၟာန်စိုပ်ကၠုၚ် သ္ဂးဂှ်၊ မုဟိုတ်မိက်ဂွံတီရော ဟံသာ”
“မိမ ပိုယ်တအ်ဂှ် ဒးလဝ်ကၠေမ်ဏအ်ကီု လၟုဟ်မှဂွံကၠိုဟ် အနာဲ”
ပၞဟ်
ပၞဟ် (Artocarpus integer), ဗွဲဓမ္မတာ နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက် ကော်စ chempedak or cempedak ဂှ် ဒှ်တၞံဆု မလုပ်လၟိဟ်ဝံသ Moraceae မဒှ်ဂကူမပတိတ်သတ်ဆုရ။ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ Cempedak is currently limited in range to south-east Asia, with some trees in Australia and Hawaii.
မြေက္ကသိုဝ်၊ ဂိတု
နူ အလင်္ကာစဟ်ၜါရာသဳ
ဗဟ် ညးဖျာ်ပၠီု သြာဲသီုမေတ္တာ သ္ဂောအ်မှာမွဲဝါ။
စရင်ဍုင် မနွံကဵု အဝဵုစၟိန်ပြမာန်ဂမၠိုင်
တင်မဒးပေင် သွက်ဂွံ စၟတ်သမ္တီ ရးနိဂီုမွဲ
ဒုင်သဇိုင် ကုတင်ဗွဲလတူဂှ်တုဲ ပ္ဍဲစရင်ဝွံ သီုဖအိုတ် နွံ ၂၀၆ ဍုင် -
စရင် ရးနိဂီုဂမၠိုင်
"Sovereignty dispute" column legend {{legend|white|Undisputed sovereignty}} {{legend|#fcc|Disputed sovereignty}}
စမ္ပာဍ
သတ်စမ္ပာဍဂှ် အခိင်ကာလကၠာဟွံဍုဟ်မ္ဂး ဒှ်အသာ်သၚေက်၊ ခၞောက်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ဇလဃိုတ်တ်။ ကာလဍုဟ်မ္ဂး ခၞောက်ဍေဟ် ဒှ်ကၠုင်အသာ် ဒမျိုင်ဍာ်မိတ် (yellowish brown)။ ကာလသတ်ဍေဟ်ဍုဟ်မ္ဂး သၟူမောဝ်ကာတ် ဆဂး ဟွံကာတ်ဗီု သတ်ဒူရေန်။ ဖျုန်ဍေဟ် အသာ်ဍာ်မိတ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် နကဵု ကၟဝ်တုဲ ဇၟာပ်ကၟဝ်ဂှ် နွံကဵု မရ။ မဍေဟ်ဂှ် နွံတၟာ ၜိုတ် ၁ ၝောအ်တဲ။ မဍေဟ်ဂှ် ဍုန်တုဲ စဂွံ။ စမ္ပာဍ ဟွံဍုဟ်ဂှ် စရှ်တုပ်ဒၟံင် ရိုဟ်ၜုန်ဂလာတုဲ စမ္ပာဍဍုဟ်ဟ်ဂှ် ရှ်တုပ်ညံင် ပၞဟ်ဍုဟ်ဟ် မနွံကဵု ရှ်ညံင်ကဵု ဗြာတ်ကဵုကၞာတ်မဖနဴလဝ်၊ ဆဂး စမ္ပာဍဂှ် ရှ်ဍာတ်ဂၠိုင် တုဲ ဖျးအောန်နူ ပၞဟ်ရ။
အန္တရာဲစှ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပရေၚ်ဘာသာ
တၠုဲ
လက်သန်လပါ်ရုက္ခဗေဒ
တၞံတၠုဲမဒှ်တၞံဆုအာယုက်ဂၠိင် ဗ္ၜတ်ဍောတ် - လဒေါဝ် သၠုင်ဗၞတ် ၈ - ၁၂ မဳတာ သၞောက်တၞံဍေံအရံင်သာ်ပ္တေင်-ဒမျိုင်၊ သၞောက်ကလိတ် သၞောက်ပ္ဍဲအရံင်သာ်ဍာ်မိတ်ထပဵု၊ တၞးဍေံတုပ်ညံင်တၞးမင်ဂၠန် အရံင်သာ်တ္ၚေက်ၜတ်ၜတ် ရေင်စေအ်ဒၟံင်၊ ဗ္ၜတ်တၞးဍေံ အနာံ 0.25-0.5 သေန်တဳမဳတာ၊ ဇမၠိင် 0.8-12 သေန်တဳမဳတာ၊
ပါင်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဘာလကျာ်
ပ္ဍဲကွာန်ပါင်ကၟာဂှ် တမ်ဝါဒိ နွံဘာလကျာ် ၜါဘာ၊ ဘာကၠအ်ကြုက် ကဵု ဘာဒေါဝ်။ ဗွဲကြဴ ဒှ်တိုန် ဘာဂရိုဟ်၊ ဘာဂြိုပ်၊ ဘာတၟိ၊ ဘာဂဗုဲတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဘာလကျာ် နွံ သီုဖအိုတ် ၆ ဘာ။
ကၟာ
ပ္ဍဲ ၃၁ မေ ၂၀၂၀ ဂှ် တဵုတၞံဆု နကဵုသဘင်ကၞာ ပ္ဍဲဇဵုလှာ/ကၟာဂှ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဘာသ နွံပိုန် ဘာကၠအ်ကြုက်၊ ဒံက်တာဟံင်ဍုင် ဝန်ဇၞော်ပၟင်ပၟဲသယံဇာတ ကေုာံ သဘာဝ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဦးဝင်းနိုင် ညးသကိုပ်တာလျိုင် ဌာနဂြိုပ်ဆု တွဵုရးဍုင်မန်၊ ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ဗော်မန်ညဳသၟဟ် နာဲမန်ရာဇာတအ် တိုန်စိုပ်လဝ်ရ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် တဵုလဝ် တၞံမဟောဂနဳ (Mahogany) (၁၅၅) တၞံ၊ တၞံ(စိန်ပန်း)(၁၆၀)တၞံ၊ တၞံ(သင်္ကန်း)(၂၅)တၞံ၊ တၞံသမလန်း (၁၀)တၞံ၊ တၞံနာဍူ (၁၅၀)တၞံ သီုဖအိုတ် (၅၀၀) တၞံ တဵုစုတ်လဝ် ပ္ဍဲဇဵုကၟာဂှ်ရ။
ဂကူကၠက်ဂှ်သာသနာဟွံကၠေံကၠက်ပုဟ်
သာသနာၜိုန်ရဒှ်အဓိကကီုလေဝ် အရေဝ်လိက်ပတ်ဂကူဂှ်ဒှ်အဓိကဂၠိုၚ်နူသာသနာဂှ်ဏီရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ကဵုဒါန်သိုၚ်ဘာကၠောန်ကုသဵုဂှ်ခိုဟ်မံၚ်ရဆဂး ယဝ်ရဓဝ်ပတေဟ်ပ္ဍဲကောန်ဂကူဂှ်မိက်ဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်စဴနိဗ္ဗာန်ကဵုဖျုန်လေပ်အာတုဲ ပရဲသွက်ဂကူမွဲဂွံဆက်သှ်ေအာလ္တူဂၠးတိဏံမာန်ဂှ်ဟွံလောဲရ၊ လပါ်ကုသဵုကဵုဒါန်သိုၚ်ဘာလေဝ်ထေက်ကဵုဒးကၠောန်ၜိုတ်ထေက်ကြိုက်တုဲ လပါ်ပရေၚ်ပညာဂကူဇကုပၠန်လေဝ် သွက်ဂွံထိၚ်ဒက်မၚ်မွဲအာလိက်ပတ်အရေဝ်ဂကူဇကုဂှ်ဒးကဵုဖျုန်ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ သာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဂကူပိုဲကၠေံကၠက်အာလ္တူဂၠးတိဏံမ္ဂးတှ်ေ သာသနာပိုဲရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်ဆက်သှ်ေနွံအာတၟာလအ်စဵုကဝ်တူကဝ်တိုန်တေံဏောၚ် ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ဂကူကၠက်ဂှ်သာသနာဟွံကၠေံကၠက်အာပုဟ်ဂှ်စှ်ေကေတ်စိုတ်အိုတ်ညိ။
ဒုကနိပါတ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
အဌကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ဇာတ် ၅၅၀
ဥပုသ်
ဥပုသ်ဝွံ နူဝေါဟာပါဠိမ္ဂး ဥပေါသထဂှ် ဝိပတ်ကၠုၚ်တုဲ ဥပုသ်၊ ဥပုဟ်၊ ဥပေါသ် ရဴသာ်ဝွံ မန်တအ် ရပ်စကာအိုတ်ရ။ ဥပုသ်ဟီုမ္ဂးဂှ် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုသဳလ၊ ဍိုက်ပေၚ်ကဵု ပွဟွံစစၞအိုတ်တုဲ ပွမပဒတဴ၊ ပွမဒ္ဂေတ်လ္ၚတ်တဴဂှ် မမိက်သ္ဂးရ။ အပ္ဍဲသာသနာကီု၊ မ္ၚးသာသနာကီု သှ်ပတဴဥပုသ်အိုတ်ဂှ် ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်ရ။ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာတအ် (ညးမၞုံကဵုသာသနာမနိဿဲတအ်) ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်သဳလ မွဲဟာန်ကေုာံသရဏဂုဏ်တုဲ သ္ပအာရီုကုရတ်ပိပြကာတုဲ ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲအိုတ်ရ။ ညးမ္ၚးသာသနာ ညးဟွံမွဲကဵုသာသနာမနိဿဲတအ်ဂှ် ဇရေၚ်ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဟွံပြာပ်အာ ဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်သရဏဂုဏ်၊ သဳလတုဲ သှ်ပတဴဥပုသ်အလဵုဇကုအိုတ်ရ။
ပ္တုဲဥပုသ်
နူဒဒိုက်အပါယ်ပန်ကီု၊ နူဘဲ မပ္တံပွမစောဲသရပ်ဇကုဇကုကီု ပွမလေပ်ပ္တိတ်ဗလးကဵု ညးမမၚ်မွဲသဳလသိက္ခာပိုဒ်ဂှ် ပါတိမုက် မ္ဂးရ။
ပက်တ္ၚဲသဳကဍိုက်မ္ဂး စှ်မသုန်မံက် စှ်မသုန်စွေက်၊ ပက်တ္ၚဲသဳဟွံကဍိုက်မ္ဂး စှ်ပန်စွေက်၊ မွဲပက်မွဲဝါ သၚ်တအ် မ္ဒးပ္တုဲဥပုသ်၊ မ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးပါတိမုက်အိုတ်ရ။
ပၞာဲ မေထုန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပညာလိင် ကဏ္ဍ:BEHM
မကၠဵု
Description of Fourth Amalaka Rasaayan, which includes Bibhitaki as one of the fruits:
This kernels are eaten by the Lodha people of the Indian subcontinent for their mind-altering qualities.
မဳတာ
ပွံက် တမၠာ
မဳတာဂှ် ကိုပ်ကၠာအိုတ် (Académie des sciences) တၠပညာဂကူပြင်သေတ် စၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၉၁ နကဵု မွဲဒကုတ်၊ မကေတ်ဇမ္ၚောဲ နူကဵု အဳကွေတာ စဵုကဵု ပၞိဟ်သၟဝ်ကျာ မပါ်ထောအ် စှ်မဳလဳယာန်ဒကုတ် (1/10.000.000) ရ။ ဗၞတ်ဗ္ၜတ်ဇမၠိင်တၟိဂှ် တၞဟ်န ညးဂမၠိုင် ဂွံစကာတုဲ ပ္ဍဲဍုင်ပဴရေတ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် တိုင်တၟအ် ခြာမွဲမွဲမဳတာ သီုဖအိုတ် တြဴဒၞာဲရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၈၇၅ ဂှ် ဗၞတ်ဗ္ၜတ်မဳတာဂှ် ညံင်ဂွံဒှ် စကာအလုံလိုက်တုဲ ဒှ်ကၠုင်ဗ္ၜတ်ဂၠးကဝ် မကော်ဂးစ ဗ္ၜတ်အေတ်အာင် (SI) ရ။
တ္ၚဲဝါလ်တေမာရ်
ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဂျောန် ၁၅ ဂှ် သီုဒှ် တ္ၚဲကလေင်ကောံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀ မဒှ်တ္ၚဲ ဒေသဍုင်ဒိန်မက် ဒကုတ်သောန်နာယူလာန် (Sønderjylland (Nordslesvig)) မနွံဒၟံင် သၟဝ်ဂျာမနဳဂှ် ကလေင်ပအပ်ကဵု ဒိန်မက် နကဵု သွဟ် ဆန္ဒမာဲ ညးဍုင်ကွာန်ရ။ နကဵုသင်္ကေတ ပ္ဍဲဂိတုဂျောန် ၁၀ ဂှ် ဨကရာဇ်ဍုင်ဒိန်မက် ခရိတ်ယှာန် ဒသမ Christian 10.s ဍိုက်တတ်အာ ပယျဵု နကဵုချေဟ်ဗတာင် ပ္ဍဲ ၁၀ ဂျူလာင် ၁၉၂၀ ရ။
အကပ္ပိယမံသ
၁။ မနုဿမံသ - ဖျုန်မၞိဟ်
၁၀။ တရစ္ဆမံသ - ဖျုန်ဒိုဟ်ဒး စှ်သာ်ဝွံဟေၚ်ရောၚ်။
ယေလ္ဂူတပ်တးလျးတၟးသွက်ဘဝ
ပရေၚ်ယေလ္ဂူတပ်တးဟီုမ္ဂးဂှ်တှ်ေဒှ်ၚုဟ်မးသွက်ဘဝမွဲဇၞော်အိုတ်ဟီုဂွံတုဲ ဇၟာပ်ညးအဲလေဝ်ပရေၚ်ယေလ္ဂူတပ်တးဟီုဂှ်ထေက်ကဵုဒးဒ္ဂေတ်ဗက်သီုညးဖ္အိုတ်တုဲ ဣဏံလေဝ်ဒှ်တဴနဲကဲဗုဒ္ဓဘာသာမွဲတုဲ ညံၚ်ရဴပိုဲတံကွာ်ဗက်ဗီုကဵုဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲလးလဝ်သွက်ပိုဲကောန်တံမွဲတၞုၚ်ကီုတုဲ ညးလဵုမွဲယဝ်လွဳခိုၚ်ဗိုန်လဝ်ပရေၚ်ယေလ္ဂူဏံဏောၚ်တှ်ေ ပူဂဵုဂှ်လေဝ်ဂွံဒုၚ်ကေတ်လာပ်ဗဇဴမာန်သက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊ ယဝ်ရပူဂဵုလဵုမွဲစိုတ်တ္ၚံက်စၞာဲကၠတ်ဂၠံက်နွံဏောၚ်တှ်ေ ကုသဵုပရေံဂွံဟီုစလၟိုန်တုဲ ဂုဏ်ဖဵုနာနာထေက်ကဵုလုပ်စိုပ်ပ္ဍဲဘဝပိုဲတ္ၚဲဏံဂှ်လေဝ်သ္ၚောဲအာမာန်ရ။
ပရေၚ်ယေလ္ဂူတပ်တးဏံဂှ် ၜိုန်ရညးဂမၠိုၚ်ဟွံဆဵုဟွံတီကေတ်ကီုလေဝ် စိုတ်ပိုဲဏံလေဝ်တီလဝ်ကၠးကၠးရဟွံသေၚ်ဟာ၊ လဆောဝ်တှ်ေ ပရေၚ်ယေလ္ဂူပိုဲဏံမကၠောန်ဏာအရာနာနာတံဂှ် သဘာဝမွဲဟေၚ်ကဵုသွဟ်ကီုရ၊ လဆောဝ်တှ်ေဂတမတ်လေဝ်ပိုဲတံဂွံဒုၚ်ထိုၚ်သးလ္တူညးဂမၠိုၚ်ဟိုတ်နူပိုဲဏံဒှ်မၞိဟ်ယေလ္ဂူမွဲရ။
သဳလက္ခန္ဓဝဂ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဒဳဃနိကာယ်
ဆဋ္ဌကနိပါတ်
အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ် - ဆက္ကနိပါတ်
သေခဗလဝဂ်
5.     သုတ်သိက္ခာ
အဋ္ဌကနိပါတ်
အဋ္ဌကနိပါတ် ပ္ဍဲပါဠိအၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ်ဏအ်မ္ဂး ဗွဲဝဂ်မ္ဂး နွံ (၁၁) ဝဂ်တုဲ၊ နကဵုပဏ္ဏာသကမ္ဂး ပထမ၊ ဒုတိယ နွံၜါရ။
အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ် - ဆက္ကနိပါတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အၚ်္ဂုတ္တရနိကာယ်
ဒေဝဒဟဝဂ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:ပိဋကတ် ၃
လိင် မသက်ကုဘဲ
Pre-exposure prophylaxis (PrEP)
Different countries have approved different protocols for using the tenofovir/emtricitabine-combination drug as PrEP. That two-drug combination has been shown to prevent HIV infection in different populations when taken daily, intermittently, and on demand. Numerous studies have found the tenofovir/emtricitabine combination to be over 90% effective at preventing HIV transmission between sexual partners.
Anal sex
In order to make anal sex safer, the couple must ensure that the anal area is clean and the bowel empty and the partner on whom anal penetration occurs should be able to relax. Regardless of whether anal penetration occurs by using a finger or the penis, the condom is the best barrier method to prevent transmission of STI. Enemas should be not be used as they can increase the risk of HIV infection and lymphogranuloma venereum proctitis.
ဍုင်ဒိန်မက် ကလေင်ကောံ ပ္ဍဲ ၁၉၂၀
သဘင်ဆန္ဒ ညးဍုင်ကွာန်
thumb|ဒကုတ်မပါ်လဝ် ပ္ဍဲသလေဟ်သဝေတ်။ thumb|သွဟ် ဆန္ဒမာဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၀။ လိက်ကသုက်ၜိုဟ်လလံ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၁၉ ဂှ် ချူလဝ် ပ္ဍဲကဵု သလေဟ်သဝေတ်ဂှ် သ္ဒးကၠောန် သဘင်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန် နကဵု ၜါ၊ မွဲဂှ် ပ္ဍဲကဵု သလေဟ်သဝေတ်သၟဝ်ကျာ၊ မွဲဂှ် ပ္ဍဲကဵု ဒေသ သလေဟ်သဝေတ်ဒကုတ်လဒေါဝ်။ နကဵု သၟိင်တၠဂျာမာန်တအ်ဂှ် လပါ်သၠုင်ကျာ စဵုကဵုစိုပ် ပၞောန် အကြာ သလေဟ်သဝေတ် ကဵု ဟူသုမ် (Slesvig-Husum)တုဲ ပရေင်ပကင်ရင်ဂှ် ဒးဒှ် နကဵု ပရေင်ပံင်ကောံ။ ကမ္မရှေန်ဂၠးတိ မကော်ဂး CIS (Commission Internationale de Surveillance du Plebiscite Slesvig) မဒက်ပတန်လဝ် နကဵု ဍုင်ပြင်သေတ်၊ အင်္ဂလာန်၊ နဝ်ဝေ၊ သွိတ်ဒေန်တအ် ကေတ်တာလျိုင် လပါ်ပကင်ရင်ဒေသတုဲ ကောန်ပၞာန်ပြင်သေတ်ဂှ် ဖျေဟ်လဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲဒေသဂှ်ရ။ ကိစ္စ မကေတ်ဆန္ဒညးဍုင်ကွာန်ဂှ် နကဵု ကမ္မရှေန်ဂၠးတိ ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဒေသၜါဂှ်ရ။
နကဵု ဒိန်မက်ဂှ် နွံပၟိက် မၞိဟ်ပန်ပြကာဂှ် ပါ်ပန်ပြကာတုဲ ကေတ်ဆန္ဒမာဲ၊ ဆဂး နကဵုကမ္မရှေန်ဂှ် တးပါဲတုဲ ပံင်ပကောံတုဲ ကၠောန်လဝ်ရ။ ဆန္ဒမာဲ ပ္ဍဲသလေဟ်သဝေတ်သၟဝ်ကျာ မကော်စ ဆန္ဒမာဲ ဒေသ ၁ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲ ၁၀ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉၂၀ ဂှ် မၞိဟ်စုတ်မာဲ သီုဖအိုတ် နွံ ၁၀၁.၆၅၂ (လၟိဟ်စုတ်မာဲ နွံ ၉၁,၅%)။ ၇၄,၂ % စုတ်မာဲ မံင်သၟဝ်ဒိန်မက်၊ မၞိဟ် ၂၄,၉9 % စုတ်မာဲ မံင်သၟဝ် ဂျာမနဳ။ ပ္ဍဲကဵု မၞိဟ်အခေါင်မာဲ ၁၁၁.၀၀၀ တၠဂှ် မၞိဟ် ၜိုတ် ၂၈.၀၀၀ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မလုပ်ကၠုင်စုတ်မာဲရ။ ပ္ဍဲမၞိဟ်မလုပ်ကၠုင်စုတ်မာဲသီုဖအိုတ် မၞိဟ်ၜိုတ် ၁၁.၀၀၀ ဂှ် လုပ်ကၠုင် နူလပါ်သၟဝ်ကျာ (နူဍုင်ဒိန်မက်) တုဲ နူကဵု လပါ်သၠုင်ကျာ (နူဂျာမနဳ) ဂှ် နွံ ၁၁.၆၀၉) ရ။ မၞိဟ်ၜိုတ် ၇.၅၀၀ ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပဒတဴ ပ္ဍဲဒေသဂှ်၊ ဆဂး ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မပြံင်လုပ်မံင်ရ။ မၞိဟ်မပြံင်လုပ် ကြဴနူ သၞာံ ၁၉၀၀ တအ်ဂှ် ဟွံကလိဂွံ အခေါင်စုတ်မာဲရ။ မၞိဟ်မပြံင်မံင် ကြဴနူ ၁၉၀၀ တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူဂျာမနဳဂၠိုင်ရ။
ပ္ဍဲ ဒေသ ၂၊ ဒေသသလေဟ်သဝေတ်လဒေါဝ်၊ ကၠောန်သဘင်ဆန္ဒမာဲ ပ္ဍဲ ၁၄ မာတ် ၁၉၂၀၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပ္ဍဲဂျာမနဳ ပၠံင်အဝဵု ပ္ဍဲဍုင်ဇၞော်ပါလေန်။ ပ္ဍဲဒေသ ၂ဏအ်ဂှ် ကၠောန်ပ နကဵု ခရိုင်။ နကဵုခရိုင် ယဝ်ရ မာဲလပါ်ဒိန်မက်ဂၠိုင်မ္ဂး ဒှ်ဍုင်ဒိန်မက်ရ။ ပ္ဍဲကဵု အကြာကွာန်တအ်ဂှ် ကွာန်ဗွဲမဂၠိုင် ၜိုန်ရ မာဲသွက်ဒိန်မက်ဂၠိုင်ကီုလေဝ် နကဵုခရိုင်ဂှ် ဟိုတ်နူ ဒှ်မာဲလပါ်အောန်တုဲ ဒးဆက်သှ်ေအာ သၟဝ်ဂျာမနဳရ။ အိုတ်မွဲ ဒေသ ၂ ဂှ် မၞိဟ်တၠမာဲ ၁၂.၈၀၀ (၂၀%) သွက်ဒိန်မက်၊ တၠမာဲ ၅၁.၇၂၄ စုတ်မာဲ သွက်ဂျာမနဳရ။
တတာသတာန်
၂၀ ဗွဝ်ကၠံ
ပ္ဍဲအခိင်ကာ ပ္ဍဲအပ္ဍဲဍုင် သၞာံ ၁၉၁၈ - ၁၉၂၀ ဂှ် ညးမဆာန်ဂကူ တတာတအ် က္လေင်ဒက်ပတန် ဍုင်သမတဗၠးၜး မစွံ ကုဒေသပယျဵုရေင်ဆက် ဗရှကိလ် (Bashkirs) ရ။ ဍုင်ဗၠးၜးဂှ် တန်တဴမာန် စဵုကဵု ဂိတုမာတ် ၁၉၁၈ မဒှ်အခိင် မၞိဟ်ဇၞော်စၠတ်ထဝ်တအ် ဒးဒုင်ရပ်တုဲ သၞောဝ်သဇိုင်လဒက်ပတန်ဍုင်ဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ပလီုထောအ်ကီုရ။ မေ ၂၇၊ ၁၉၂၀ ဂှ် သဵုဗိယေတ် ဒက်ပ္တန် ဒေသမပကင်ရင်အပိုင်တတာ ဍုင်သမတသဵုယှေဝ်လေတ် (Tatar Autonomous Soviet Socialist Republic) ရ။ ပယျဵုဍုင်သမတဂှ် ဒၞာဲဂကူဝေါလ်ဂတတာတအ် ဗွဲမဂၠိုင် မမံင်ဒၟံင်ဂှ် ဟွံပါလုပ် အပ္ဍဲပယျဵု ဍုင်သမတဂှ်ရ။ ဂကောံ Tatar Union of the Godless မဒှ်ဂကောံ ဍုင်သမတမူသလေန်ဂမၠိုင် မနွံ ပ္ဍဲသဵုဗိယေတ် ဂှ် ဒးဒုင်ကၟာတ်ထောအ် နကဵု သမ္မတ သတာလိန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၈ ဂှ်ရ။ link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d5/%D0%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B8.jpg/220px-%D0%9B%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B5_%D0%BA%D1%80%D1%8B%D0%BB%D0%BE_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B8.jpg|thumb|The left wing of the White Mosque ပၞာန်အပ္ဍဲဍုင် က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲ ဒေသပကင်ရင်အပိုင်တတာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၂၁ - ၁၉၂၂ ရ။ ပေါဲပၞာန်ဂှ် ဂကူတတာတအ် ဒးချိုတ်အာ ၂ မဳလဳယာန်ပြင်ပြင်ရ။
အခိင်ပစ္စုပ္ပန်
ပ္ဍဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၅၊ ၁၉၉၄ လိက်ကသုက် မပါ်ပရအ် အဝဵု အကြာကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ် ရုရှာ ကဵု ဍုင်သမတတတာသတာန် (Delimitation of Jurisdictional Subjects and Mutual Delegation of Authority between the State Bodies of the Russian Federation and the State Bodies of the Republic of Tatarstan) တုပ်စိုတ် ထ္ပက်စၟတ်တဲ။ ပရေင်ပါ်ပရအ်အဝဵုဂှ် က္လေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်လဝ်တၟိ ပ္ဍဲ ဂျူလာင် ၂၀၀၇၊ ပ္ဍဲဂှ် အခေါင်အရာ သွက်ဒေသဂှ် အောန်စှ်ေအာညိရ။
ကဆံင် ပရေင်ဍုင်ကွာန်
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/%D0%93%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86_%28%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C%29.jpg/220px-%D0%93%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D0%B4%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%86_%28%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8C%29.jpg|thumb|Presidential Palace ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ် ဒှ်ဍုင်သမတ မနွံကဵု သၞောဝ်ဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန် အပ္ဍဲ သၞောတ်ဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ။ ဒေသဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ပံင်ပ္ကောံဒက်လဝ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ နကဵု လိက်ကသုက်တင်လတုပ်စိုတ်ဂမၠိုင်ကီုလေဝ် ဆဂး အဆက်အစပ် အကြာ အလဵုအသဳ တတာသတာန် ကဵု အလဵုအသဳဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာဂှ် ယှုက်ထုဲဗွဲမလောန်တုဲ စပ်ကဵု ပရေင်ပါ်ပရအ်အဝဵု အကြာၜါဂှ် ချူစၞောန်ထ္ၜးလဝ် ပ္ဍဲကဵု ဥပဒေသဇိုင် ဍုင်သမတတတာသတာန်ဂှ်ရ။ ပ္ဍဲဥပဒေသဇိုင်ဂှ်မ္ဂး ဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန် ဍုင်သမတဂှ် ဒစဵုဒစး ကုဥပဒေသဇိုင်လဒက်ပတန် ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံဖေဝ်ဒရေဝ်ရုရှာ ဟွံဂွံ မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ်ရ။
မာံသုဝဏ်
ပညာရေး
၁၉၆၁မတ်လ ၁ ရက်မှ ၁၉၆၂ မေ ၁၂ ထိ၊ တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် ပါမောက္ခအဖြစ်အမှုထမ်း။ အောက်တိုဘာတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့်အတူ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့သွားရောက်။ တက္ကသိုလ်စာအုပ်ထုတ်ဝေဖြန့်ချိရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ။ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်။
၁၉၆၅ - ပန်းနှင့်ပင်စည်၊ မြန်မာစာ မြန်မာမှု့၊ ခရီး သည် (ဇော်ဂျီနှင့်တွဲလျက်) စာအုပ်များထွက်။
မင်္ဂလသုတ်
ကဏ္ဍ ၇ နွံ ၅ သာ်
ဂါရဝေါ စ နိဝါတော စ၊ gāravo ca nivāto ca, သန္တုဋ္ဌိ စ ကတညုတာ။ santuṭṭhi ca katañutā. ကာလေန ဓမ္မဿဝနံ၊ kālena dhammassavanaṃ, ဨတံ မင်္ဂလ မုတ္တမံ။ etaṃ maṅgala muttamaṃ.
မင်္ဂလသုတ်
2. d̪eːs̪ɪt̪ə̃ d̪eːʋəd̪eːʋeːn̪ə, s̪əbbəpɑːpəʋɪn̪ɑːs̪ən̪ə̃. s̪əbbəloːkə ɦɪt̪ət̪t̪ʰɑːjə, məŋgələ̃ t̪ə̃ pəɳɑːmə ɦeː.
Sources
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ ကဏ္ဍ:BEHM
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၃)။ ဗီုဂွံဖျေံတံ ဝ စ ဏံ
စဖျုန်ထောံမ - မှာဲယျကဵုအဲ - ရိုဟ်တ္ၚဲ ဏံဏံ။ (ဏံ)
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်အဴ - ဍိုၚ်ကၠဴနူဂဝ်။
ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ
နဲကဲဂမၠိုင်
နဲကဲဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘဂှ် နွံဒၟံင် သီုဖအိုတ် မသုန်နဲဂှ် နဲဒၞာခြာ (barrier methods)၊ နဲဂဥုဲဟောရ်မုန် (hormonal birth control)၊ နဲမဂြောပ်စုတ် (intrauterine devices) (IUDs)၊ နဲဇမ္အး (sterilization)၊ ကေုာံ နဲပၞာဲ (behavioral methods) တအ်ရ။ နဲလ္ၚဵုဂှ် စကာ ကိုပ်ကၠာ ဟွံသိပ်ဂၠိပ်မေထုန်၊ နဲလ္ၚဵုဂှ် စကာ အဃောမသိပ်ဂၠိပ်မေထုန်တုဲ နဲစဵုဒၞာကာတၟေင် (emergency contraceptive) ဂှ် ကြဴနူ သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်တုဲ စဵုကဵုမသုန်တ္ၚဲ မြဴသာ်ဝွံ ဗီုမစကာ နဲကဲတအ်ဂှ် ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်အိုတ်ရ။ နဲလ္ၚဵုဂှ် ဖန်လဝ် မွဲအလန်တုဲ ဍေဟ်ကၠောန်ကမၠောန် လလအ် ပွိုင်မွဲသၞာံ၊ နဲလ္ၚဵု ဗီုကဵု နဲဗပိုတ် ကတေင်ကောန်တအ်ဂှ် ဍေဟ်ကၠောန်ကမၠောန် လလအ်ဇမၠိင်အာယုက်ရ။
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၈)။ နဲစဳဒစိတ်
စဳရေၚ်ဖန်ဖက် - စဳပေါတ်သ္ဇက်ပ္ကောံ - စဳစပ်ဂွံမိက် ။
(၉)။ လိက်ဘိမာသၠိၚ်ကောန်
သၟန်ဒစိတ်ပၠန် တန်မံၚ်မွဲသာ
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ပ္ဍဲအပါဲပန် - တန်ဒှ်ဟွံမှာ။
(၃)။ ဗီုဂွံဖျေံတံ ဝ စ ဏံ
ပူဂဵုဂှ်ရ - ဒေသမံၚ်အဵု - ဇိုၚ်ဒဵုခဏံ ။ ။ (ဏံ)
(၁)။ ဂွက်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်
ယွံကလောမန် - ယောန်က္တဵုညိရ - စိုပ်ရအခိၚ် ။ ။ ။
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ညးဟီုဗျံက်ရ - ပစရိုဝ်ကၠာ။
(၆)။ ခဏ်စၞောန်ထ္ၜးကဵု တၟေၚ်ဆန်
(၁) လျတ်ဗီုသံခလိကတုန်
(၃)။ ဗီုဂွံဖျေံတံ ဝ စ ဏံ
အခဝ်လအိတ်ပဌမပိုတ် (တံ)ဂှ် ကဵုအခဝ်လအိတ် စတုတ္ထပိုတ် (ဏံ)ဂှ် = ကာရန်ဍေံတုပ်။ အက္ခဝ်လအိတ် ဒုတိယပိုတ် (ဝ)ဂှ် ကဵုအခဝ်လအိတ် တတိယပိုတ် (စ)ဂှ် ကာရန်ဍေံတုပ်တုဲ အကြာအကြာတံဂှ် သီုမၞုံကဵုလၚ်္ကာဍေံလျတ် ညံၚ်ဂွံဗှ်စလောဲသွာ ဂွံဒးအာကဵုသောတကတောဝ်ညးတုဲ၊ မၞုံကဵုအဓိပ္ပါယ်ဍေံ စဴဒှ်မွဲပလိုဟ်ဂှ် - ဒှ်တံဝစဏံရောၚ်။ စှ်ေတံဝစဏံရ ရဴဝွံ အ္စာကဝိတံသ္ဂးလဝ်ရောၚ် ။ ။ အခဝ်လအိတ် ပိုတ်မမိက်ကဵုမွဲမွဲဂှ် (ကာရန္တ) မ္ဂးရ။ ကာရန်ဍေံတုပ်မ္ဂးဂှ် အခဝ်မဒှ်လအိတ်ဂှ် မၞုံကဵုဂရုလဟု လအာရမျာၚ်တုပ်ရောၚ် ရဴဝွံဂပ်ဝ်သမ္တီညိ ။ ။
(၄)။ ဂိုဏ်ဒစိတ်
ဓဒစိတ်သၟတ် - ပၞဗၞတ်ဒသ - မွဲမွဲယတိ ။
(၁)။ ဂွက်ဆဝ်ပ္ၚုဟ်
တပူတဗဝ် - ပူဇဴလဝ်ကၠာ - မန်တမၠာပၠန် ။
ညာဏ်စွံဂတ - ဝဳရိယဆက် - ဂိုတ်ဗက်ညိညိ။
(၁၁)။ လၚ်္ကာမ္ၚဵု-၃၈
ကဵုဝေၚ်သုၚ်စ - စဏသုရာ။
ဂွံအေၚ်သတှ်ေ - ဂွံမွဲလှ်ေရ။
လောကဓဝ်ဍာံ - ဒစာံပြကာ။
(၁၂)။ လိက်လၚ်္ကာစၞောန်ထ္ၜးကဵုဒုဟ်-ဖဵုသဳမသုန်
ကြံဥမတ်ဂှ် ဟွံဒးဒှ်ပၠန်။
(၉)။ လိက်ဘိမာသၠိၚ်ကောန်
၁၁။ တေံမွဲဂၠဴကၟက် ဗက်စဟန်ဗန်
ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ
ပ္ဍဲဘဝသၟာဲလေင် (သၟဝ် အာယုက် ၂၀) ဂှ် ဒှ်ဟိုတ် မဖန်ဗဒှ်ကဵု ဘဝဒိုက်ဂတ်မာန်ရ။ နကဵုပညာလိင် ဗွဲမဍိုက်ပင် ကေုာံ မကလိဂွံ ဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘဂှ် ဖန်ကဵု ညံင်ဂွံဖအောန်ဖျေဟ် ဒဒှ်မတန်ဂဗ္ဘ သက်ကုမနွံပၟိက် ပ္ဍဲကဵုဘဝသၟတ် မကော်ဂး ဘဝသၟာဲလေင်ဝွံမာန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု ဘဝသၟတ်ဂှ် နဲကဲဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ မကလေင်ကေတ်ဂွံ မပတံကဵု စကာကောန်ဒေါမ်၊ စုတ်လကံက်ယောနိ၊ စုတ်တၞိင်ဟောရ်မုန်တအ်ဂှ် မလေပ်စကာ ဂွံဖအိုတ်တုဲ နကဵုနဲတအ်ဏအ် ဖအောန်ကဵု လၟိဟ်မတန်ဂဝ် ပ္ဍဲဘဝသၟာဲလေင်မာန်ရ။ နဲကဲမကလေင်ကေတ်ဟွံဂွံ (ဝါ) မကလေင်ကေတ်ဝါတ် ဗီုကဵု ဗပိုတ် ကတေင်ကောန်တအ်ဂှ် သွက်ညးသၟတ်တအ် ဟွံထေက်ကဵု စကာဏီရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ကုညးဗြဴ မကလိဂွံကောန်ဇာတ်တၟိတၟိ ကောန်ဍောတ်ဒၟံင်ဏီ ဟွံမဲပၟိက် တန်ပဋိသန္ဓိဏီတအ်လေဝ် စကာ နဲဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘတအ် ဂွံကီုရ။ မၞိဟ်ဗြဴတအ်ဂှ် ကြဴနူ သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ အကြာ ပန်သတ္တဟ ကဵု တြဴသတ္တဟဂှ် တန်ဂၠံဂဝ်မာန်ဒၟံင်ရ။ ညးလ္ၚဵုထေင်ကေတ် ယဝ်ရ ဇကုဗမဴတှ်ကဵု ကောန်ၚာ်မ္ဂး တန်ဂၠံဂဝ်ဟွံမာန်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၠးဂၠံဂဝ်တုဲဗက်ဂှ် ယဝ်ရဇကုဟွံမဲပၟိက် တန်ဂၠံဂဝ်ဏီမ္ဂး ဒးစကာ နဲဒစဵုဒၞာဂဗ္ဘ နကဵုနဲလ္ၚဵုတအ်ဂှ် လဝါဲဂှ်ရ။ နဲလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ဒးမင် မွဲလစုတ် ၜိုတ်တြဴဂိတုတုဲမ္ဂး စကာဂွံရ။
ပြကိုဟ်ကျာ်ဩဳမန်
(၁၁)။ လၚ်္ကာမ္ၚဵု-၃၈
ညးဗျုဇၞော်သွံ - ဂွံရှ်ေသှ်ေရ။
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
(ညိ)မ္ဂးဂှ် ဒှ်ကာလအနာဂတ်ရ ။ ။ ပ္ဍဲဝတ္ထုမအောန်ညိညဂှ်လေဝ် (ညိ) ညးဂးကီုရ ။ ။ ပ္ဍဲအရာဗဟုဝစ်-ဝတ္ထူမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ်၊ တၞဟ်နကဵုဂၠာန် ဍုက်ဍေက်တုဲ (ညိ) ညးဂးကီုရောၚ် ။ ။
(၁၁)။ လၚ်္ကာမ္ၚဵု-၃၈
ဂွံပန်ပြကာ - မှာမၚ်္ဂလ။
ဂွံစိုပ်နိဗ္ဗာန် -ဌာန်အမတ။
ကျာ်သြဳမန်မ္ဂးဂှ် ပသာ်ရော
(၃) ညဳသာ
(၅)။ နဲအလၚ်္ကာ စှ်ၜါသာ်
ပ္ဍဲမပ္တံ ဂိုဏ်ဒ္စိတ်တဝွံ ဗီုဂွံဖျေံ ကၞောတ်ဂလာန်၊ လအိတ်ဂလာန်ဂှ် တၟေၚ်တိတ်ဒှ် စှ်ၜါသာ်မ္ဂးဂှ် ညးဍေံရော ။