cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဂြိုပ်ကြုက်၊ ကွာန်
ပထမကိုပ်ကၠာအိုတ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ နွံပိုန်ဂဇံဘာ မၞုံယၟု နာဲလောန် (ယၟုခမဳဟွံပြာကတ်) ခမဳဗၠာဲ မဒှ်ရ။ ဗွဲကြဴဝွံ စဟွံစ တိက်ဟွံသၠိၚ် ယဲဝေဒနာဍဵုဍိုက်ရာန်သ္ကိုတ်လောန်တုဲ က္ညစဴအာကွာန်တုဲ မ္ဒးစုတိစဴအာသွဝ်ရ။
== စတုတ္ထကျာ်ဇၞော်အ္စာနွံပိုန်ဂဇံဘာ မၞုံယၟု နာဲခွေကလေဝ် ဇာတိကွာန်ကာန္နဳ (ကအ်ဗိုတ်) (ယၟုခမဳဟွံပြာကတ်) ခမဳဗၠာဲ မဒှ်ရ။ပဍဲလက်ထက်ကျာ်ဇၞော်အ္စာဏံဝွံ ဖျေံဗ္တောန်ကၠုၚ် လိက်မန် လိက်ဗၟာ နွံကၠုၚ် ညိညကီုရ။ ဗွဲကြဴဝွံ နူဓရ်ဇရာ ပြံင်အာဓရ်ဗျာဓိ ဂိက္ၜံၚ်သံၚ်သ္ကဲ ကတဵုဒှ် ယဲဝေဒနာတုဲ သၟိက်မိက်ဂွံစဴကွာန် က္ညစဴကွာန်တုဲ ခြာဟွံလအ် ဒှ်အာအနိစ္စဓရ် မ္ဒးစုတိစဴအာသွဝ်ပၠန်ရ။ ==
ပညာရာမိက၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလအ်
ဘာပညာရာမိက ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကလအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ပထဝဳဝင်
လပါ်
ဂေသြမတေစ် Geomatics
သုတကဵု ဂျဵုကာ
မဆေၚ်စပ်ကဵုပရာဟိုတ်ပုံအဂီုသုတကဵု ဂျဵုကာ။
ဒှ်ညးမတီတာလျိုၚ်မွဲတုဲ တာလျိုၚ်ညးဂၠိုၚ်ကွေံကွေံ သွက်ဂွံပတုဲဖဵုကၠောန် အရၚ်ကွာန်ရ။
ဟိုတ်ဍေံဂှ် လညာတ်ညးအာဂတးနူဏံ မုဒှ်မာန်ဂှ် ညမပြိုၚ်ဟီုကဵုညး၊ ညးမပၠန်ကဵုညးလေဝ် မၞိဟ်အောန်မံၚ်၊ ဒုၚ် ဂညိက်ကအ်သၟးရ။ လ္ပာ်အဲပၠန်လေဝ် ကေၚ်တိုန်လဝ်တိုန်ဗ္တောန်သၠုၚ်ဍာ်ဒကေဝ်ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီု၊ လညာတ်ဗှ်လိက်လေဝ် နွံမံၚ်ကီုတုဲ ၜိုတ်မာန်ကဵု မာန် ပြိုၚ်ဟီုမံၚ် နာဲဂျဵုကာကီုရ။ ဟိုတ်ဂှ်ဟေၚ် ညးဒးဂၞပ်စိုတ်ကွေံကွေံ ကုအဲရ။
သာသနာ စိုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်မန်
သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်ပဉ္စမ
သက္ကရာဇ်သာသနာ ဗၞတ်ဒ္စိတ်ကၠံ (၉၀၀) လောန်ပ္ဍဲမဇ္ဇျိမဒေသ (အိန္ဒိယ) ဂိုဏ်မဟာယန ကေုာံ ဂိုဏ်ဟိနယာန (ထေရဗုဒ္ဓသာသနာ) ရဴဝွံ ဗုဒ္ဓသာသနာ ပါ်ဒကးပြးတိတ်အာ ၜါဂိုဏ်တုဲ မဟာယနဂိုဏ်ဂှ် မဇ္ဇျိမဒေသ ပ္ဍဲသ္ကုတ်သၟဝ်ကျာကီု ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် မဇ္ဇျိမဒေသ သ္ကုတ်သမၠုၚ်ကျာ၊ တ္ကအ်သိၚ်ဃဵု ကေုာံ ရးရာမညကၟိန် ဍုၚ်ဗမာ သ္ကုတ်သၟဝ်ကီု ကေုာံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဒွါရဝတီ ကြုၚ်မေဝ်နာန် (မဲနန်) မဒှ်ဌာန်ဍုၚ်မန်တြေမ်တအ်ဂှ်ကီု အတိုၚ်အခိုက်ကၞာတြေမ် မှာရထေရ်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်ပ္တန်လဝ်သာသနာ အဆက်အဆက်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် မၚ်မွဲယိုက်ဂၠေၚ်ကၠုၚ်သာသနာကျာ် ညံၚ်ဟွံပါ်ဒကး ပြးကၠေံဗ္ဒန်အာတုဲ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ ယးတၟးဂဵုလဟဵုတဴရ။
ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘူမိ (သဓို) သၟိၚ်မရနုက်ကဵု (၂၇) ဒတောဝ် လက်ထက်သၟိၚ် ဓမ္မပါလ + ဒက္ခဒေဝဳ ပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် သက္ကရာဇ် သာသနာအာစိုပ်ဒ္စိတ်ကၠံမသုန်စှော်တြဴ (၉၅၆) သၞာံ၊ မှာထေရ်ဗုဒ္ဓဃောသ ကညကၠောံအာတ္ကအ်သိၚ်ဃဵု တေံတုဲ နူကဵုဘာသာညးသိၚ်ဃဵု ချူကှေ်စလောံနၚ် ပိဋကတ်ပိ ပါဠိပါၚ်ကျာ်တြဲ နကဵုမာဂဓဘာသာတုဲ ရၚ်တၠုၚ်ဗစိုပ်နၚ် သုဝဏ္ဏဘုံဍုၚ်သဓီုရ။ သ္ပတမ်နူပိဋကတ်စိုပ်ကၠုၚ် ဌာန်ဒေသရးမန်တုဲ ခမဳသၚ်ကေုာံခရှ်ဂမၠိုၚ် ဂွံကတ်လ္ၚတ် ပ္ဍောန်ပ္ဍဟ်သှ်ဇျာယ် ပိဋကတ်ပိ ကေုာံ အဋ္ဌကထာဂမၠိုၚ်ရ၊ မ္ၚးနူဂှ် ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဗဟုဿုတလိက်ပတ် ပိဋကတ်ဂမၠိုၚ် ဂွံချူခၞမ်ဗဒှ်တိုန် တဝှ်ဓရ်ကျာ်ဂမၠိုၚ် နကဵုဘာသာမန်တုဲ အက္ခရ်လိက်ပတ်ပိုယ်ဂှ် လတူနူပကတိ ဂွံဂဵုလဟဵု ပြာကဋ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲဂၠးတိရ။
ကန္တာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဗဂေါ
ဘာကန္တာရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဗဂေါ၊ ရးဗဂေါ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
မၟာ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:တိရစ္ဆာန်
ဝါင်ကဖြဴ
တဵုလွဳ
သွက်ညးမတဵု ပ္ဍဲရးယူရောပ်တအ်ဂှ် ကဵုကဴဍေဟ်တိုန်တုဲ စွံမဍေဟ်လေဝ်ဂွံကီုရ၊၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ကညင်အိုတ် စိုပ်အခိင်ဂံက်မ္ဂး တၞံဍေဟ်တအ်ဂှ် ချိုတ်အာရ၊၊
ဓမ္မဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဗဂေါ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးဗဂေါ
ဝါခရူ
ဝင်
＂ဝင်သီဗွဲခမၞောန်＂
(၁၃) ဥုဒ္ဓလကမွဲ ညးပန် မံင်ပန်ဒိုဟ် စၞဒေဝတဴပန် တုပ်ပ်ရ၊ ယိုဟ် - ၁၀၀ - သာ်
(၁၄) သတ်ဆု - ၅၀ သာ် ပ္ကဴ ၁၀၀ သာ်၊ ဗ္စး ၃၃ ဖျုန် ၃၀၀ ကလောံ- က ၃၀၀ ကလောံ
(၁၅) ဍာ်တှ် ၇ သာ် ကဝ်ပိသာ် ယာဂုပန်သာ် ဗြာတ်ကၠံဂရး သတ်ဗြဴကၠံ က္ၜဴကၠံ ဒ
ကျာ်နိဗ္ဗရဂါံဂဵု၊ ပ္ဍဲလိက်မန် (၁၁ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် နိရ်္ဗ္ဗာန်၊ စိုပ် ၜိုတ် (အေဒဳ ၁၂-၁၃ ဗွဝ်ကၠံ) ဂှ် ဒှ်အာ နိဗ္ဗာရ ကြဴနူဂှ်ညိ ရ ဂှ် ကၠေအ်အာတုဲ ဒှ်အာ နိဗ္ဗာန် ရ၊၊ ဂါံဂဵု ဂှ် ပ္ဍဲလိက်တၟအ်မန် ခေတ်ဗုကာံဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဂိရ်ရ္ဂေါး မဒှ်မနာမ် မကၠုင် နူ မကြိယာ ရ္ဂေါးဟ်၊ အဓိပ္ပါယ်ဂှ် မဂဵုလဟဵု၊ ဂဵုတၟး ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ် ကျာ်နိဗ္ဗရဂါံဂဵု ဝွံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကျာ်မပံက်ထ္ၜး စၞောန်ကဵုဂၠံင်တရဴနိဗ္ဗာန်ရ၊၊ ယၟုကျာ်ဝွံလေဝ် ဒှ်ယၟု မကၠုင် နူ ၜိုတ် (၁၃) ဗွဝ်ကၠံကီုရ၊၊
၎င်ကွာန်တရေံ လီုဖအိုတ် ဗဒှ်ဂွံတၟိ ၂၊ ကွာန်သၞေဟ်ကိုင် မွဲ၊ ကွာန်မြိုင်စိင် မွဲ၊
ကဗျလဒု (ကျေးစေရတု)
ယခုညပင်၊ လွမ်းလှသောအား၊ မတန့်နားမှု ဇယားမည်ဟူ ဝါဂရူမှ၊ ဟို့စျငွယ်နီ (ဟွံဇ္ၚောဲဏီ-မဝေးသေးမီ)၊ တပ်တော်ချီလိမ့်၊ လမ်းစီမှတ်ရော် ကနက်ထော်လျှင် (တ္ၚေက်ထဝ်ဟေင်-ရွှေကျေးငှက်ပင်)၊ လေယာဉ်ယူလော့၊ ကြင်သူသက်မျှ၊ တလငွီအွယ် (တၠသ္ၚိအဲ-ကျွန်မချစ်လင်)၊ တလေဘွယ်ခဲ့၊ မယ်လည်းငယ်သေး လူရေးမပွန်၊ စောသွန်သနန် (စှ်သုန်သၞာံ-၁၅နှစ်ရွယ်မျှ)၊ ဒရင်ဟန်မောင်းရ (ဂရင်ဟီုမံင်ရ-ဆိုမည်တမ်းတ)၊ ဖြစ်သမျှကို တောင်လှယှက်တွေ့၊ လျှောက်သရွေ့သည်၊ နောက်ရှေ့ဆင်တော်၊ မူလိမ့်မည်၊၊
ပရိဗ္ဗာဇက ကထာ
ပ္ဍဲကာလမွဲအခိၚ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မွဲဟာန်ကေုာံ ခမဳဂမၠိုၚ်မဂၠိုၚ် မၞုံဗၞတ် မသုန်ကၠံ က္ညအာတရဴအဓာန် မဂၠိုၚ်သ္ၚောဲ ပ္ဍဲအကြာဍုၚ်ရာဇာဂြိုဟ် ကဵုဍုၚ်နာဠန္ဒရ၊ ပြဘာဇ် သုပ္ပိယလေဝ် မွဲဟာန်ကေုာံ မၚ်ဗၠာဲဗြဟ္မဒတ္တ မဒှ်ကွး အာတဴတရဴအဓာန်မဂၠိုၚ်သ္ၚောဲ ပ္ဍဲအကြာဍုၚ်ရာဇဂြိုဟ် ကဵုဍုၚ်နာဠန္ဒရ။
သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန်
သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်ပထမ
ပတံနူ တ္ၚဲညးၜါကောကဵုဒေံ ကေတ်ပူဇဴနၚ် ဓါတ်သော်ဂမျိုၚ်ဒ္စာံတၞုၚ် စိုပ်ကၠုၚ်ဂှ် သာသနာကျာ်စိုပ် ဍုၚ်မန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။ (တၚ်စၟတ်) အိုတ်အလုံမွဲဂၠးတိဏံ ဂွံဓါတ်ကိုပ်ကၠာအိုတ်သ္ဂောံဒှ်ဗုဒ္ဓဘာသနကဵု ဒွေဝါစဳကကိုပ်ကၠာအိုတ် ကောန်ဂကူမန် ဟေၚ်ဒးစၟတ်ကေတ်ရ။ ဆဂး ကောန်ဂကူရးမဇ္ဇျိမဒေသ ဂွံဓါတ်ကီု ဒှ်ဗုဒ္ဓဘာသာကီု ကၠာညးဗၞိက်ကောကဵုဒေံၜါဏံ ပ္ဍဲဂလာန်ပြကိုဟ်ကၞပ်ဟွံကေၚ်ဆဵုကွေံရ။
သာသနာစိုပ်ဍုၚ်မန် အလန်ဒုတိယ
ရဴသာ်ဝွံ အခါကာလတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ ကလိဂွံဒ္စာံဝှ်ဂှ် မှာထေရ်ဂဝံပတိ နိမန်က္ညနၚ်ကျာ်ရာမညရဌ ဍုၚ်သုဓမ္မပူရ(သဓီု)ဂှ် သ္ဂောံပတန်လဝ် သာသနာဍုၚ်မန်မရနုက်ကဵုဒုတိယမွဲဝါပၠန်ရ။ ဂလာန်ဝွံ ပ္ဍဲပြကိုဟ်သာသနာလၚ်္ကာရ၊ ဝံသဒဳပနဳ သာသဝံသပဒဳပိကာ၊ မပ္တံကဵုရာဇဝၚ်မန်၊ ဗၟာ လိက်တၟအ် လိက်မှာထေရ်ဂဝံပတိမၞုံပြာကတ်တုပ်တဴဗီုဟေၚ်ရ။ သာသနာအလန်ဏံပၠန်လေဝ် ဟွံတန်ဟွံဗိုန်ခိုၚ်ကွေံကွေံဏီ။ မူဟိုတ်ရော ဟိုတ်နူရိုဟ်ကၞက်သာသနာ မတွံဂးပရိယတ္တိဟၟဲဏီရ။
ပရိဗ္ဗာဇက ကထာ
ယွံခမဳတအ် ညးမွဲသ္အာၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂုဏ်အဲကျာ်ကဵုဒှ် ဂုဏ်ဓရ်ကဵုဒှ် ဂုဏ်သၚ်ကဵုဒှ် ဟီုသ္ဂးအိုတ်မ္ဂး ပ္ဍဲအရာမဟီုသ္ဂးဂှ် မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် သ္ဍိုက်မၠိုက်အိုတ်မ္ဂး အိုဟ်တၟိုဟ်အိုတ်မ္ဂး စိုတ်မိပ်မြဟ်အိုတ်မ္ဂး ဒှ်တဴအန္တရာယ် ကုမၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ်ဟေၚ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ညးမွဲသအာၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဂုဏ်အဲကျာ်ကဵုဒှ် ဂုဏ်ဓရ်ကဵုဒှ် ဂုဏ်သၚ်ကဵုဒှ် ဟီုသ္ဂးအိုတ်မ္ဂး ပ္ဍဲအရာမဟီုသ္ဂးဂှ် "ဂလာန်ဝွံ ဟိုတ်နူဟိုတ်ဝွံလေဝ် သေၚ်ရ။ ဟိုတ်နူဟိုတ်ဝွံလေဝ် ဍာံရ၊ ဗွဲစၟတ်မ္ဂး ဂုဏ်ဝွံ နွံတဴပြာကဋ် ကုပိုယ်ညးဂမၠိုၚ်ရ" ရဴဝွံ ဒဒှ်ဍာံဂှ် အတိုၚ်ဒဒှ်ဍာံစၟတ် မၞးတအ်ညးဂမၠိုၚ် ဒးဒုၚ်ဝန်ရ။
အာဗြဟာမ်
တမ်မူလ ကေုာံ ပၟိက်ဆန္ဒ
အာဗြာမ် ပသ္ၚိကၟိန် ကုသာရ မဒှ်ဗြဴခတန် ရ။ တေရ ကေုာံ အာဗြာမ်၊ သာရ (သာရာဲ Sarai)၊ ကေုာံ လဝ်တ တအ် တိတ်အာ ခါနာန်၊ ဆဂးညးတအ် စိုပ်ဍုင်င်ခါရာန် (Haran) တုဲ ပဒတဴ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ။ ပ္ဍဲဒၞာဲဂှ်ရ တေရ ကာလမကလိဂွံ အာယုက် ၂၀၅ သၞာံဂှ် စုတိအာရ။ ကျာ်ထာဝရ ဟီုကဵု အာဗြာမ် ကဵုတိတ်အာ နူကဵုဍုင်ဒတန် မိမကောဒေအ်ကလောဝေါင်သဇကု မပဒတဴတုဲ ကဵုအာ ဇရေင် ဒၞာဲကျာ်မထ္ၜးရ။ ကျာ်ကဵုလဝ်ဂတိပါင် ကျာ်သ္ဖန်ကဵု ညံင်ညးဂွံဒှ် ဂကူမၞိဟ်ဇၞော် ကေုာံ ကျာ်ပသေက်ပသဝ်တုဲ သ္ကဵုယၟုမၞိဟ်ဇၞော်ပရဲရောင်။ ကျာ်ဟီုလဝ် ကုအာဗြာမ် ကုမၞိဟ်မဒုင်မင်္ဂလ ကုအာဗြာမ်ဂှ် ကျာ်သ္ကဵုမင်္ဂလရောင်၊ ကုမၞိဟ် မချဴ အာဗြာမ်မ္ဂး ကျာ်သ္ချဴရောင်။ တုဲပၠန် သီုကျာ်ထာဝရ ကဵုလဝ်ညး သွက်ဂွံကဵုမ္ၚဵုမင်္ဂလ ကုဂကူမၞိဟ်တအ်ရ။ အခိင်ကာလ အာဗြာမ် ကေုာံ သမ္ဘာညး မိသာရာဲ ကောန်မေန်ညး လဝ်တ မတိတ် နူ ခါရာန်ဂှ် ညးကလိဂွံ အာယုက် ၇၅ သၞာံ။ ညးတအ်ဂှ် ကပေါတ်ကိရိယာဂမၠိုင် ကေုာံ ဝိညာဏ်ဓဝ်ပတှ်ေကျာ်ဂှ် တပ်အာ ဂၠံင် ခါနာန်ဂှ် ညးတအ် စိုပ်အာ သှေခေမ် (Shechem) ရ။
ဗွိုက်လတက်မန်
ဗွိုက်လတက် မၞိဟ်တြုဟ်
ပလောအ်ဥလာရ် (တိုက်ပုံအင်္ကျီ)
ဂၠိက်
ဗွိုက်လတက် မၞိဟ်ဗြဴ
ဂၞိန်
ဓမ္မဝေဘာဂဳ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကတိုင်စိင်
ဘာဓမ္မဝေဘာဂဳ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကတိုင်စိင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။
သာံလှေဝ်၊ ကွာန်
ဝၚ်
သၞာံ ၁၃၄၈ သၟိၚ်ဗညာဥူ တိုန်နန် ဍုၚ်မတ္တမ ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဗြတ္ထၜ ကဵု လိုက်ဖြာတအ် ပသပုန်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၆၃ ဂှ်တုဲ သၟိၚ်ဗညာဥူ ဒးဒဴအာမံၚ် ဍုၚ်ဝါန်၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၆၉ ဂှ် သၟိၚ်ဗညာဥူ ဟိုတ်ကလေၚ်စဴ ဍုၚ်မတ္တမ ဟွံဂွံတုဲ ဒးအာမံၚ် ပ္ဍဲဗဂေါရ၊၊ တၠညးဗညာဥူ ဟွံမဲတုဲ ကောန်ညး တၠညးရာဇာဓိရာဇ် ဂွံတိုန်နန်ဟံသာဝတဳရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၃၈၈ ဂှ် တၠညးရာဇာဓိရာဇ် သီဂွံအာ ဍုၚ်မတ္တမ ကေုာံ မတ်မလီုရ၊၊ စနူဂှ်တုဲ ဍုၚ်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုၚ်သၟိၚ်ဨကရာဇ် မပဒတဴဂှ် ဒးအိုတ်အာရ၊၊
၂၀၂၀ ကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ် ကပ်ယဲ ပ္ဍဲဍုင်ဗၟာ
မာတ်
ပ္ဍဲ ၂၄ မာတ်၊ ဍုင်ဗၟာ စဖန်ဇန် ကၟာတ်လဒဵု ဂကောံမၞိဟ် ပ္ဍဲကဵု ကွာန်မွဲကွာန်၊ တွဵုရးချေင် သွက်ဂွံထိင်ဒဝ် ပရေင်ကၞာန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၇၊ ၁၈
ကောံဓရီု
ညးမတိုန်စိုပ် သီုဖအိုတ် နွံအကြာ ၁၅-၁၆ တၠ
ပဒတန် လိက်စၟတ်သမ္တီ ကောံဓရီု မတုဲကၠုင်။
စပ်ကဵုတင်ဏအ် သွက်ဂွံပလေဝ်ဗပေင် ဟွံမဲတုဲ ပဏာဒတန်။
ကလေင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
စပ်ကဵုသၞောဝ်ဏအ် ပတိုန်ထ္ၜးလညာတ် ကေုာံ ကလးဗီုမဗၟံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်တအ်တုဲ သီုဖအိုတ် ဒးကေတ် အခိင် ပွိုင် ၆၀ မိနေတ်။ တင်မပတိုန်ထ္ၜးလဝ်တအ် ပလေဝ်တုဲမ္ဂး သၞောဝ်ဝွံ ပဏာဒတန် ပ္ဍဲကောံဓရီုဏအ်။
လးပရေင်ကမၠောန်ဂမၠိုင်။
တၠဂုန်ဇဝန ပကောံမအရေဝ်မန်တၟိတုဲ ညံင်ညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ကၠောန်ပ္တိတ် ဝဳဒဳယောဒကုတ် (Video clip)
ဣဋ္ဌကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ၝောအ်နက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဝါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ဘာဝါ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဟံဂါမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန်
တဝ်စၞေဟ် အလန်တတိယ
စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၉ ပၞာန်ဂၠးတိ အလန်ဒုတိယ စကတဵုဒှ်ရ၊၊ ပ္ဍဲရးပလိုတ် (ရးယူရောပ်) ဂှ် ဂျာမနဳ ဗက်လုပ်သီကေတ် ဍုင်ညးတၞဟ်၊ ပ္ဍဲရးဗမံက် ဂျပေန် လုပ်သီဍုင်ညးတၞဟ် ဗွဲတၟေင် ဍုင်ကြုက်ရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဒြဟတ် ပၞာန်ဂျာမနဳ ကေုာံ ဒြဟတ်ပၞာန်ဂျပေန် ဇၞော်လောန်တုဲ ဍုင်မပကဝ်လဝ်နဳညးတၞဟ် ဗီုကဵု ဍုင်ပြင်သေတ်ဂှ် ဂျာမနဳ သီဂွံအာ ကဝက်တုဲ ဍုင်ဗြိတိန်/အင်္ဂလိက်ဂှ် အန္တရာယ် သွက်ဂွံ ဒးဒုင်သီ ကုဂျာမနဳဂှ် ဘပဠကၠုင်ရ၊၊ မွဲလပါ်ဂှ်ပၠန် ဍုင်ကဝ်လဝ်နဳဗြိတိန်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲရးအာရှဂှ်လေဝ် ဒးဒုင်ဗတိုက်ဒၟံင် ကုဂျပေန်ကီုရ၊၊ ဟိုတ်နူဂှ်တုဲ ဗြိတိန် ဒးအာတ် အရီုအဗင်ပၞာန် အမေရိကာန်ရ၊၊ နကဵုအမေရိကာန် ညးမရပ်လဝ် ဝါဒဗၠးၜးတုဲ မဒစဵုဒစး သၞောတ်ကဝ်လဝ်နဳဂှ် ဟီုကဵုအင်္ဂလိက် ပၞာန်တုဲမ္ဂး ဍုင်တအ် မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအခိင်ပၞာန်ကီု သီုကဵု ဍုင်မဒှ်ကဝ်လဝ်နဳတအ်ဂှ် ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ရောင်၊၊ ကုဍုင်မဖန်ဗဒှ် ပၞာန်ဂၠးတိ ဍုင်ဂျာမနဳ ကဵု ဍုင်ဂျပေန်တအ်ဂှ် သ္ဒးကၟာတ်လဒဵု အခေါင်ဒက်ပ္တန် ဒပ်ပၞာန်ရောင်၊၊ တုဲပၠန် ပရေင်ကူသာန် သွံရာန်ဗၞိက်ဂၠးကဝ်ကီု ပရေင်ပံင်ကောံ ပရေင်ဂၠးတိကီု ဒးကၠောန်ရောင်၊၊ အရာတအ်ဂှ် အင်္ဂလိက် ဒုင်တဲတုဲ အမေရိကာန် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲပၞာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဒဳဇြေန်ပါ ၇၊ ၁၉၄၁ ဂှ် ဂျပေန်အာ ထောအ်ဖျေဟ်ဗုမ် ပ္ဍဲသၞေဟ်က္ၜင်ပုလေဲ (Pearl Harbor) ပ္ဍဲဒပ်ပၞာန်က္ၜင်အမေရိကာန်ရ၊၊ အရာဏအ်ဂှ် ပကဵု ညံင်အမေရိကာန် စိုတ်ဂွံထတ် ပ္ဍဲအရာမဗတိုက် ဂျာမနဳ ကဵု ဂျပေန်ရ၊၊
သွက်ဂွံပညဳပညပ်ဂှ် နူကဵု ဗော်မန်ဗၠးၜး ဥက္ကဌ နာဲဘလွင် (နာဲယှိုဲကျေန်)၊ ညးရေင်တၠုင်ဖဵု နာဲစံသူ၊ ကမ္မတဳဗဟဵု နာဲစိန်ထွန်း (ကညှော်) နူကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် နာဲဖဝ်ချိုဝ်တအ် အာဆဵု ကုအလဵုအသဳကာလအကြာရ၊၊ ဆဂး နူကဵုအလဵုအသဳဗၟာ ဟီုနင် ＂မန် ကဵု ဗၟာ တုပ်ပ်ရ၊ သွက်ဂွံဒးကဵု အခေါင်တၟေင် ဟွံမဲ၊၊＂တုဲ ဆတင်ကၠာအိုတ် အခေါင်သွဟ်လိက်ပရိယတ် နကဵုဘာသာမန်ဂှ်ဟေင် ဂွံဒုင်ပစၟတ်သမ္တီရ၊၊
စၟတ်သမ္တီ
တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် မစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲဂိတုခ္ဍဲသဳပေင်ဂှ် စတမ်နူ သၞာံလဵုတုဲ မစကၠောန် သဘင်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံဂွံတီကေတ်ကၠးကၠးကီုလေဝ် နကဵုအသေအဟာန် ပၠဒပ်ပၞာန်၊ မစပုင်ဂွဳဂှ် ကၠောန်ကၠုင် နူကဵုသၞာံတၟာလအ် ပ္ဍဲကဵု တိဍာ်ပၠန်ဂတးရ၊၊ စိုပ်တ္ၚဲ ဂိတုခ္ဍဲသဳပေင် မဒှ်အခိင်လဒေါဝ်ကသီုမ္ဂး ကၠောန်သဘင် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် နကဵုမထ္ၜး ပၠဒပ်ပၞာန်မန်တုဲ ကုညးမတိုန်စိုပ် သဘင်တအ်ဂှ် ပရအ်ဗ္စပုင်ဂွဳ မထ္ၜးလက်သန် တိတ်ပၠန်ဂတး သွက်သၟာပၠန်ဂတးတအ် ဂွံစ ညးဍုင်ကွာန်တအ် ပရအ်ကဵု ပုင်ဂွဳရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင် သၟတ်မန်တအ် မလုပ်သီလွဟ်ဂှ် သွက်သၟတ်တအ် ဂွံစပုင်တုဲ ညးဍုင်ကွာန်မန်တအ် အာပလံင်လဝ် ပုင်ဂွဳ ပ္ဍဲကဵုမုက်ပၞာန် ဒှ်မာန်ရ၊၊
တ္ၚဲပၠန်ဂတး နကဵုဒြဟတ်ညးဍုင်ကွာန်
နာဲရတ်တ် ကေုာံ နာဲမတ်ဒိပ် ကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံကၠောန်ပဝ်သတာ၊ နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ၊ နာဲဆာန်မန် (ဂကောံမန်နဝ်ဝေ)၊ နာဲဥက္ကာမန်၊ နာဲအံင်ရတ်မန် (ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ) ကေတ်တာလျိုင် သွက်ဂွံ ချူပ္တိတ် လိက်ကၞပ်ဝင်က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်၊၊ စပ်ကဵုမချူဝင်က္ဍိုပ်သကိုပ်တအ်ဂှ် နာဲဆာန်မန် ကေုာံ နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ အခိင်ဂှ် ညးတအ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲကွာန်ဝင်ကတုဲ ချူခၞံလဝ်ရ၊၊ နာဲပညာမန်၊ နာဲပၟိက်ဆာန်၊ နာဲဃံင်မန်၊ နာဲသဳရိမန်ဆာန် ကေတ်လျိုင် သွာင်ဘဏ္ဍာရ၊၊ သွက်ဂွံချဳဓရာင် အပ္ဍဲဍုင် မဖျေဟ်ကဝးပကဴ ပ္ဍဲဂိုဟ်/ရုပ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ညးမကလိလောန်စဴအာဂှ် နာဲအံင်မ္ၚဵု/နာဲဟံင်ကောန် ကေုာံ ကောန်ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိတအ် ကေတ်တာလျိုင်ရ၊၊
ဘတ်၊ ဂိတု
ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဂိတုဘတ်ဂှ် ဒတုံဒၟံင် အကြာ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ကဵု သေတ္တေန်ပါ ပ္ဍဲ ကြက္ကဒိန်ဂရေဂေါရိယာန်၊ ဆဂး ပ္ဍဲသၞာံ မထပ်လဝ် ဒဂိုန်မ္ဂး ဍေဟ်ဟွံကိတ်ညဳကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ဂိတုဘတ်ဝွံ ဒှ်အခိင်ဗြဲကၞောတ်သၞာံလေဝ် ဟီုဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင်မန်ဂှ် ဂိတုဇှ်ေ၊ ဂိတုဒဂိုန်ဂှ် ဒှ်အခိင်ဗြဲမုန်သုန် မစိုပ်တုဲ ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်အခိင်ဗြဲမုန်သုန် မကလေင်စဴလေဝ်ဟီုဂွံရ၊၊ ဗြဲပ္ဍဲဂိတုဘတ်ဂှ် မဇၞော်ထတ်တုဲ အရေဝ်မန်ညးဟီုစ ဗြဲဂိတုဘတ် ဂြင်ပြေင်လ္ၚတ် ရ၊၊ ဂိတုဘတ်ဂှ် ဒှ်အခိင် အပ္ဍဲခမဳသင်တအ် မပြာပ်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် ပိဂိတုတုဲ ဇၟာပ်တ္ၚဲတိင် တ္ၚဲသဳမ္ဂး မၞိဟ်တအ် အာကျာ်ဘာဂၠိုင်ရ၊၊ ပ္ဍဲဂိတုဘတ်ပေင်ဂှ် ဂကူမန်တအ် ကၠောန်သဘင် ဗဝ်သၟုတ်က္ၜင် ရ၊၊
မေတ္တာသုတ်၊ပါဠိ
ယဿာနုဘာဝတော ယက္ခာ နေဝ ဒဿေန္တိ ဘိံသနံ ယမှိစေဝါနုယုဉ္စန္တော ရတ္တိန္ဒိဝ မတန္ဒိတော
သုခံ သုပတိ သုတ္တောစ ပါပံ ကိဉ္စိ န ပဿတိ ဨဝမာဒိ ကုဏူပေတံ ပရိတ္တံ တံ ဘဏာမဟေ။
သန္တုဿကောစ သုဘာရောစ အပ္ပကိစ္စောစ သလ္လဟုကဝုတ္တိ သန္တိန္ဒြိယောစ နိပကောစ အပ္ပဂဗ္ဘော ကုလေသွနနုဂိဒ္ဓေါ။
မေတ္တဉ္စ သဗ္ဗလောကသ္မိံ မာနသံ ဘာဝယေ အပရိမာဏံ ဥဒ္ဓံ အဓောစ တိရိယဉ္စ အသမ္ဗာဓံ အဝေရ မသပတ္တံ။
ဘတ်၊ ဂိတု
လိက်ပတ်
ကောဗၠာဲမိတ်ဒါန် ဆာန်အာတ်အခေါင် သၠောင်ကဵုဗြဴရတ်၊
ခမက်ခဍုတ် ဝုတ်ဗၠာဲဂမၠိုင် ဂြိုင်ဂြိုင်အီအီ၊
လၟေင်ဂိတု (၁၂)
ပ္ဍဲမွဲဂိတု နွံ ၂၉.၅၊ ကြက္ကဒိန်တအ် ဖန်ထောအ် နကဵု ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၂၉ တ္ၚဲ၊ ဂိတုလ္ၚဵု နွံ ၃၀ တ္ၚဲ
စဲ ၂၉၊ ပသာ် ၃၀၊ ဇှ်ေ ၂၉ ဆက်အာ စဵုကဵုအိုတ်၊၊
ဗော်သင်ပံက်ဗ္တောန် လိက်တၟအ်မန်
လၟေင်ဗ္တောန်လိက်တၟအ်မန် မရနုက်ကဵု (၂)
နာဲရတ်တ် ကေတ်အဆက် ကုနာဲဘရှင်တုဲ နာဲဘရှင်လေဝ် ညးဒေါအ်ဇူ နူကမၠောန်အလဵုအသဳ သွက်ဂွံဗ္တောန်ကဵု လိက်တၟအ်မန် ကုကောန်ဂကူမန်တအ်ဂှ် စိုတ်ညးထတ်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ နာဲဘရှင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ရုင်အလဵုအသဳတြေံ မဆေင်ကဵု လိက်တၟအ် ကေုာံ ဝင်ရ၊၊ တုဲပၠန် ညးဂှ် ဒှ်ဓမာန် အစာလိက်တၟအ်မန် နာဲချစ်သိန်း ရ၊၊
လ္ၚတ်လိက်တၟအ် နတဲ
၁၉၉၇ ဂိတုဒဳဇြေန်ဘာ ဂှ် နာဲဘရှင်၊ နာဲရတ်ရတ်၊ နာဲဗဳထဝ် ညးပိ အာလ္ၚတ်လိက်တၟအ် ပ္ဍဲဍုင်တြေံဝါခရူ လတူဒဵု ကျာ်နိဗ္ဗရဂါံဂဵု၊ လိက်ဂှ် ဟိုတ်နူမၞိဟ်မင်မဲ ဟွံမဲတုဲ လီုလာ် သှ်ေဆမအက္ခရ်ညိညဟေင်ရ၊၊ ၜိုတ်မအက္ခရ် မဂွံဆဵုဂှ် ရံင်ကေတ်တုဲ ဒဒှ်ရ လိက်တၟအ်ဂှ် ချူလဝ် နူ အေဒဳ ၁၃ ဗွဝ်ကၠံ၊ မဒှ်လိက်တၟအ် တြေံနူလိက်တၟအ် သၟိင်ဓမ္မစေတဳ ပ္ဍဲကျာ်လ္ဂုင်ဏီဂှ် နာဲဘရှင် ပသောင်ထ္ၜးကဵု၊၊
ၜဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၁၁။
ဒဵုပၞဟ်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဂလာဘဳ
ဘာဒဵုပၞဟ် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဂလာဘဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။
တ္ၚဲမိ
ဝင်
ကၠာ ဂျူလဳယျာ ဝါရ်ဒ် ဟောဝေ ဟွံဖန်ဗဒှ် တ္ၚဲမိ ပ္ဍဲအမေရိကာန်ဏီ ပ္ဍဲဍုင်ဗြိတိန် နကဵုအခိုက်တြေံ ကၠောန်ဗဒှ်ဒၟံင် တ္ၚဲမိ နွံကီုရ၊၊ နူကဵု အေဒဳ ၁၆၀၀ တေအ်ရ ကောန်ၚာ် ကေုာံ သၟတ်တအ် ပ္ဍဲဗြိတိန် ပ္ဍဲတ္ၚဲအဒိုတ်မရနုက်ကဵုပန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလသဘင်ခရေတ်ဂှ် ကလိဂွံအခေါင်သၠး နူကမၠောန်တုဲ ဂွံအာဇရေင် ဘာကျာ်မိ (mother church) မဒှ် ဘာကျာ်အိုတ် ပ္ဍဲကဵုဒေသ ဒၞာဲဇကုမမံင်တအ်ရ၊၊ တ္ၚဲဂှ် ညးကော်စ တ္ၚဲအဒိုတ်မိ(Mothering Sunday) တုဲ ပ္ဍဲပွိုင်မွဲသၞာံ ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် မွဲတ္ၚဲရ အလုံမွဲအိန်ထံင် ဂွံအခေါင် အာဘာကျာ်မွဲစွံရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု နောရ်ဒေန်လာန် (Nordengland) ကဵု သကောတ်လာန်ဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် ဟိုတ်နူမဗစ ကွာင်မကော်စ ကာရ်လိန် Carling တုဲ ညးကော်စ တ္ၚဲအဒိုတ်ကာရ်လိန် Carling Sundayရ၊၊
မံက်တဴ၊ ကျာ်စေတဳ
ဝၚ်ပဠေဝ်လဟဵုကျာ်မံက်တဴတုဲဆဝွံရောၚ်။
ဇြဲ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်မုဟ်ဟေဲ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဒဿနဳယ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၂၉။
ပဗ္ဗတမင်္ဂလာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ယိုက်
ဘာပဗ္ဗတမင်္ဂလာရာမ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ယိုက် တဝ်ကၞဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁၇ ဇကု။
ကမ်နိရာဲ
ကဗျ ကမ်နိရာဲ
ဗ္လးကမ်နိရာဲ ဒၞာဲနိရာဲဍုန် နိရာဲဍုန်ဌာန် ပိုဲဒက်ဗဒိုပ် ဒက်ဗဒိုပ်ကွာန် ဗဒိုပ်ကွာန်မန် ကေတ်ဒၞာဲသၠုင်ခိုဟ် တိသၠုင်ခိုဟ်ဇၞး သၠုင်ခိုဟ်ဇၞးနန် ဗွဲစၟတ်ဨကန် ဨကန်နိရာဲ ဒၞာဲဨကန်မႝာန်၊၊
ကဗျ ပထမ
ပ္ဍဲပိုဒ်ဏအ် စကာလဝ် နကဵုပူဂဵုပထမ မတွဟ်ဂး ＂အဲ＂၊၊ မဆေင်ကဵု ပူဂဵု ဇၟာပ်ပ်မၞိဟ် မဗှ် ကဗျမွဲမွဲတအ် ဂှ်ဟေင်ရ၊၊ ပိုဒ်ပထမဂှ် ညးမိက်ဂွံ အဲ ဂှ် ညးဂှ်ရော အဲဒးတီလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်ဒုတိယဂှ် တၞောဝ်ဗဳဇဇကု တၞောဝ်ဝင်ဇကုဂှ် ဇကုဒးတီကၠးလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်တတိယဂှ် တိဍာ် အရာ ညးမဒှ် အဲ မပိုင်ပြဳလဝ် နွံဗီုလဵုဂှ် ညးဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ပိုဒ်စတုတ္တဂှ် အရာမဗၟံက်လဝ် လတူတအ်သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲ ဂှ် ကလေင်ဗဗိုန်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်ကၠးကၠးရ၊၊ သရောပ်ဖအိုတ်ဂှ် အစာကဗျ မိက်ဂွံဟီု ဇကုဇကုဂှ် ညးဂှ်ရော၊ ဇကုဒးတီလဝ်ကၠးကၠး၊ ပ္ဍဲအရေဝ်ဘာသာအင်္ကလိက် Identity၊၊ ပ္ဍဲစိတ္တဗေဒမ္ဂး ပွမတီ Identity ဇကုဇကုဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော် သွက်ရိုဟ်ကၞက်ဘဝ မၞိဟ်မွဲရ၊၊ ပ္ဍဲကဗျဏအ် နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ မိက်ဂွံဟီု ကဵုဂကူမန်တအ်ရ၊၊ ဇကုဒှ်ဂကူမန်၊ ဝင်ဂကူဇကု ဒဒှ် ဇကုမကေင်ပိုင်လဝ် နူတၞင်သဳ ဒဵု ဍုင်သရက်ဂှ် ဇၟာပ်ကောန်မန်တအ် ဒးတီလဝ် ကၠးကၠး ဗိုန်န် ပ္ဍဲကောန်တၟအ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ပူဂဵုဂကူမန်တအ်ရ၊၊
ဗြံင်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟံဂါမ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝိမလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၉၊ ဝှ် ၁၂။
ကဗျ
ကဗျ ဂိုဏ်မန်ဂမၠိုင်
ယၟုဂိုဏ်တအ်ဂှ် ညးဒုင်သဇိုင် ကုမအက္ခရ်ဗျဉ် လၟေင်သ္ၚိအင်ပိဋကသင်္ချာ ဗွဲသၟဝ်ဝွံတုဲ ခုတ်ပ္တန်လဝ်ရ၊၊ ဥပမာ (ရ) ဂိုဏ် ၜါအက္ခရ် မွဲယတိ၊၊ ၂ နွံပ္ဍဲပၞောန် မတဝ်ကု (ရ) တုဲ ရဂိုဏ်၊ (ဂ) ဂိုဏ် ပိအက္ခရ် မွဲယတိတုဲ မတဝ်ကဵု ဂၞန် (၃) အက္ခရ် (ဂ)နွံ တုဲ ညးကဵုလဝ် ယၟု(ဂ)ဂိုဏ်၊၊ မုဟိုတ် ဟိုတ် ဟွံကဵု ယၟု ဍ၊ ဗ၊ လ တုဲ မရုဲကေတ် အက္ခရ် (ဂ) ဂှ် ဟွံတီကေတ်ရ၊၊ စှ်အက္ခရ်မွဲယတိဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟု (ပၞ)ဂိုဏ်ရ၊၊ ပ ဂှ် မတုပ်ကဵု (၁)၊ န မတုပ်ကဵု (၀) ပ/၁+န/၀ = ပၞ/၁၀၊၊
ဆမတိုန်စိုတ် နဗဗိုတ်ညာဏ် သ္ဇိုင်သာဒါန်ပ္တိတ်
ဒွက်၊ ကဗျမွဲပိုဒ် ဟီုဂွံရ၊၊ ဝေါဟာရ ဒွက်ဏအ် ကၠုင်နူကြိယာတမ် ဒက်၊ အရာမဒက်ပကောံလဝ်မွဲဂှ် မွဲဒွက်ရ၊၊ ဝေါဟာရဏအ် စကာပ္ဍဲ ဒွက် ပ္ဍဲဂဳတဂၠိုင်တုဲ စၞးမွဲဒွက်ဂှ် စကာကဗျ မွဲပိုဒ်ရ၊၊
ကဗျ(ရ)ဂိုဏ်
ၜါအက္ခရ် မွဲယတိ၊ ပိယတိ မွဲပိုဒ်၊ ပန်ယတိ မွဲဒွက်၊၊
ကဗျ (ဂ) ဂိုဏ်
အၚပ်ဇၟူ သၟိက်ဇူရော နိရောဓ
အၚပ်မ ဆနာဲမွဲ ပ္ဍဲစိုတ်ဂၠိုင်၊၊
မင်စၟဳမံင် ပယံင်ညိ မိဟွံအေင်၊၊
ဒေအ်မင်စၟဳ တ္ၚဲသဳဏအ် ဟွံလအ်ထေင်
ဗိုက်ဂၠိက်ဓၠိင် ပူထၟိင်က္ဍိုပ် စိုပ်ဂ္တသ္ၚိ
ကဗျ (မ) ဂိုဏ်
ညံင်ညံင်ရလေနာဲ ဟာဲဟာဲလပဂၠာန် ဌာန်ဌာန်ဇိုန်ကျာ်ဘာ၊
ကဗျဝွံ ဟိုတ်မဇန်လဝ် အက္ခရ်ကဆီု ၜါၜါ၊ ဥပမာ ဍိုန်ဍိုန်၊ ကွာန်ကွာန်၊ ၜါၜါ၊ ဒှ်တမ်တုဲ ဇၟာန်ကဝါန် ညးကော်စရ၊၊ ကဝါန် ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ၜါၜါ၊ မွဲဆောရ၊၊
မဟာဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရုတ္တံင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဇေတဝန်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာဇေတဝန် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။
ဝိပဿနာ
ပိုဲကၠုၚ်က္တဵုဒှ်မၞိဟ် နကဵုဒွိဟိုတ်ပဋိသန္ဓိမ္ဂး ၜိုန်ဂစာန်ကၠောန်ကမၠောန် ဝိပဿနာဟွံစိုပ်ကဆံၚ်ဘဝအရဳ
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်
ဖလဝ်ရေန် သၟဝ်သၟိင်သင်ပုပ် မေဒိစိ ၁၅၁၃ - တမ်သၞာံ ၁၅၃၄
သၟိင်သင်ပုပ် လဳအဝ် မရနုက်ကဵုစှ် စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၁ တုဲ သၟိင်သင်တၟိ မၞုံကဵုစဳပၞောန်မတေင်ဂြတ် အေန်ဒရာင် မရနုက်ကဵု တြဴ (Adrian VI) တိုန်ဒှ် သၟိင်သင်ရ၊၊ ကောန်မေန်ညး Giulio Medici ဂှ် ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် ကျာ်ဇၞော်ရ၊၊ Pope Clement VII. ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၂၄ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ကလိဂွံကမၠောန် သွက်ဂွံဓဇက်ဗီုပြင်တိုက် နူကဵုသၟိင်သင် သွက်ဂွံသြိုင် တိုက်ဗွဟ်လိက် Laurentian Library ပ္ဍဲဘာကျာ် သင်လဝ်ရေန်ဇြဝ် (San Lorenzo's Church)ရ၊၊ ဍေဟ်ဓဇက်ဗီုပြင် သွက်ဒၞာဲတိုက် တိုက်ဗွဟ်လိက်ကီု သီုကဵု ဒၞာဲမဒုင်စမုက် (vestibule)ရ၊၊ တိုက်ဗွဟ်လိက်ဂှ် စိုပ်သၞာံ ၁၅၇၁ မှ ဂွံစိုပ်ဒတုဲတုဲ ဒၞာဲမဒုင်စမုက်ဂှ် စဵုကဵုသၞာံ ၁၉၀၄ ဂှ် ဟွံတုဲဒှ်ရ၊၊
ကွေတ်ပတှ်ေ
မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မပတှ်ေ ဘာသာခရေတ်ယာန် ကာတ္တလေတ်မွဲ မလျိုင်ပတှ်ေ စဵုကဵုလအိတ်လမျီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဗျညး သီုကဵုပိုဒ် ဗွဲသၟဝ်ဝွံ မစၟတ်သမ္တီလဝ် ကဗျပိုဒ် ၂၈၅ (မချူလဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၅၄);
ပွံင် ကေုာံ ကဗျ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၄၂ ဂှ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် စုက်ကဵုCecchino dei Bracci ဆဂး ဂွံစုက်လုက် မွဲသၞာံတုဲ စုတိအာရ၊၊ သွက်မၞိဟ်ဏအ် မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ချူကဗျ ၄၈၊၊ မိရှေလ်အေန်ဂျလဝ် ဒုင်သဇိုင် ပၠောပ်အာရီု ကုညးတေအ်တုဲ ချူဇန်လဝ်ကဗျ ကေုာံ ကၠောန်ပ္တိတ် ရုပ်ဂမၠိုင်နွံရ၊၊ မၞိဟ်မဝ်ဒါညးတေအ်Febo di Poggio အာတ်လှာဲ ဟိုတ်နူမဒုင်သဇိုင် ပၠောပ်အာရီု ကုဍေဟ်တုဲ မချူလဝ် ကဗျပရေင်ဆာန်ဂမၠိုင်ရ၊၊ မၞိဟ်မဝ်ဒါGherardo Perini ဂှ် ကၠတ်ဏာဒြပ်ညးတေအ် သီုဂဝဂလေအ် ဟွံမဲရ၊၊
ကျာ်သြဳမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်ပရင်
ဘာကျာ်သြဳမန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တံင်ပရင် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်သၟဝ်ကျာတုဲ မဒှ်ဘာပရိယတ္တိမွဲရ။ ဝင်ဘာဝွံ ကျာ်ဇၞော်အစာ ဘဒ္ဒန္တပညာဒဳပ နွံပိုန်ဘာဒဵု ပတန်လဝ် နူကဵုသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၂၃ တေအ်ရ။
ဓမ္မသာရဝိဟာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ရုတ္တံင်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ္ဗရ သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ (Vygotsky's social constructivist theory) ဝွံ ခၞံကၠောန်ဗဒှ်လဝ် နကဵု အစာစိတ္တဗေဒ လေအ် ဝဳဂေါတ်သကဳ (Lev Vygotsky) (၁၈၉၆-၁၉၃၄)ရ။ ဝဳဂေါတ်သကဳ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် သၞာံမတုပ် ကုဖေဂျေတ်၊ ဆဂး ညးချိုတ်ပြဟ် နူဖေဂျေတ်တၟာဂလိုင်ရ။ ညးဒးချိုတ်အာ နကဵုယဲတဳဗဳ (tuberculosis) နကဵုအာယုက် ၃၈ ဓဝ်ရ။ ၜိုန်ရ ညးအာယုက်ဂၠေအ်တဴ ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် တေသြရဳညးဂှ် ပ္ဍဲကဵု စိတ္တဇဇမၞော်မၟော်မ္ဂး ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်မွဲတုဲ တေသြရဳညးဂှ် အစာသုတေသန စိတ္တဗေဒတအ် စကာကၠုင် နိဿဲကၠုင်ဒၟံင် ဗွဲမဂၠိုင်ရ။
တေသြရဳဝဳဂေါတ်သကဳဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု လညာတ်အခိုက် ကေုာံ တၞောဝ်ဝင် မကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၉၂၀တအ် ကဵု ၁၉၃၀တအ်ရ။ တင်အဓိက ညးပံက်ထ္ၜးကဵုဂှ် ဇမၞော်မၟော်ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒးညာတ်ကေတ် အရာမကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵုလဆဵုလညာတ် ဝေါဟာမၞိဟ်/ပရေင်မၞိဟ်၊ အခိုက်အလိုက် ကေုာံ တၞောဝ်ဝင် ကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဇၞော်ဂေါဝ်တိုန်ရ။
လၟေင်ကမၠောန် အပ္ဍဲ- ကဵု အကြာစိတ္တဇ
အရာမဒှ်အကြာဂှ် ဒးဗ္ဒဗ္ဒါဲ ကုမွဲဟာန်ကသဳပရေင်မၞိဟ် (ပရေင်မၞိဟ် မကၠောန်ပ ချဳဓရာင် မွဲဂကောံ မွဲဟာန် ကုညးတၞဟ်သအာင်) တုဲ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် သီုကဵု မဟွံဂွံတီကေတ် ကိရိယာဂမၠိုင်ရ။ အရာမဒှ်အကြာဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု မဒးဒုင်ပၠုပ်စုတ် ကသပ်လညာတ် နူကဵု ပရေင်မၞိဟ်တအ် ဗီုဗီုဏအ် နကဵု ဝဳဂေါတ်သကဳ ဟွံသ္ဂး၊ လညာတ်ညးမ္ဂး မဒှ်အရာ မပံင်တောဲကၠောန် အကြာညးမနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်မဂၠိုင် ကဵု ညးမနွံကဵု ဍာ်ဒကေဝ်မအောန်ရ။ မပံင်တောဲကၠောန် မဒှ်အရာ မပြံင်လှာဲကဵု ဍာ်ဒကေဝ် မွဲတဲညိညိ ဗွဲတၟေင် နကဵုအရီုအဗင် ကေုာံ ဒဒှ်မထ္ၜးဂၠံင် မဒှ်အရာ အရာမသ္ဒးနွံ သွက်ဂွံကၠောန်ပကမၠောန်ဂှ်မာန်တုဲ အရီုအဗင် ကေုာံ ဒဒှ်မထ္ၜးဂၠံင်ဂှ် အောန်စှ်ေအာမွဲတဲညိညိရ။ ကၞောတ်တဲ ကိရိယာမနွံပၟိက်တအ် ကေုာံ အရာမဒှ်အကြာတအ်ဂှ် စိုပ်ကၞောတ်တုဲ ကောန်င္ၚာ်ဂှ် ကလိဂွံ ဇမၞော်မၟောဝ်ကမၠိုဟ် သွက်ဂွံကၠောန်ကမၠောန်ဂှ်ကေတ်တ် နကဵုအလဵုဇကုဇကုမာန်တုဲ အစောမ်စရာဲ မစကာကိရိယာအခိုက်ကၞာဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲကဵု ကောန်င္ၚာ်ဂှ်ရ။
ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ် မကြပ်အိုတ် (The zone of proximal development)
ပ္ဍဲကဵု ဝေါဟာရ ဇြောမ်ဇမၞော်မၟောဝ်မကြပ်အိုတ်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဆၜိုတ် မုကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကၠောန်မာန် သၟးဟွံသေင်၊ သီုကဵု မုကောန်င္ၚာ်ဂှ် မဒှ်တၟုဲမဗတောန်ကေတ်မာန်ကီုရ။ လညာတ် ဝဳဂေါတ်သကဳ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဟီုဗီုဏအ်လေဝ်ဂွံကီု၊ ဝေါဟာရဏအ်ဂှ် ညးစွံအာရီု မုကောန်င္ၚာ်ဂှ် မကၠောန်ပမာန်ဒၟံင်ရဂှ် ဟွံသေင်၊ မုကောန်င္ၚာ်ဂှ် ပတဝ်ဏာဒၟံင် က္ဍိုပ်လပါ်လဵုရ။
ဂၠံင်ဍာန်ဗုဒ္ဓဘာသာ
'ဆက်ဗပေင်စုတ်ညိညပၠန် နူပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)'''
စိုတ်မွဲကၠိဗ္စံက်  ဂကောံမွဲပြံက်အာ  ဘဝဏံမှာရ၊
တေသြရဳ လဒက်ခမၞံပရေင်မၞိဟ် ဝဳဂေါတ်သကဳ
ကမၠိုဟ်ဂမ္စာဲ (Distributed Cognition)
အရာတၞဟ်ခြာ အကြာဝဳဂေါတ်သကဳ ကဵု ဗေဂျေတ်ဂှ် ဝဳဂေါတ်သကဳ ညးဟွံညာတ်ကေတ် ကမၠိုဟ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဆအပ္ဍဲက္ဍဟ်ပူဂိုလ်ဂှ်သၟး ဟွံသေင်ရ။ ညးစှ်ေစိုတ် မဒှ်အရာ ကမၠိုဟ်ဂမ္စာဲ (distributed cognition) မဂွံအဓိပ္ပါယ် အရာမွဲဂှ် နွံတန်တဴဒၟံင် ဆပ္ဍဲမွဲဂှ် သၟးဟွံသေင် ပြးဆာဲ ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအရာတၞဟ်တအ်ရ။ ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်အရာ ပရေင်မၞိဟ်မွဲတုဲ၊ ကမၠိုဟ်ဂှ် နွံဒၟံင် ဆပ္ဍဲပူဂိုလ်မွဲမွဲဓဝ်ဟွံသေင် ဆက်စပ်ဒၟံင် အကြာမၞိဟ်တအ်ရ။ တုဲပၠန် ကမၠိုဟ်ဂှ် သီုဒှ်အရာ မပြးဆာဲဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ကပေါတ်ကိရိယာ ပွဳပွူဗဒါဲပိုယ်တအ်ကီုရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ပ္ဍဲကပေါတ်ကိရိယာတအ်ဂှ်လေဝ် လညာတ်သမ္တီ ဗွဲမဂၠိုင် နွံဒၟံင်ရ (ဝါ) လညာတ်သမ္တီပိုယ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဆက်စပ်တောဲဒွန်ဒၟံင် ကုကပေါတ်ကိရိယာ ပိုယ်မစကာဒၟံင်ရ။ တုဲပၠန် ကမၠိုဟ်ဂှ် သီုဒှ် အရာဂမ္စာဲအကာဲအရာကီုရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဍေဟ်ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုအကာဲအရာ မကတဵုဒှ်တအ် သီုကဵု အခိုက်အလိုက်ဂမၠိုင်ကီုရ။ ဝဳဂေါတ်သကဳ ဟီု၊ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ညးမွဲမွဲ မကလိဂွံ ကမၠိုဟ်ဂမၠိုင်မ္ဂး ကမၠိုဟ်တအ်ဂှ် ပြးဆာဲဒၟံင် အကြာမၞိဟ်ၜါ ဟွံသေင်မ္ဂး မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲကဵုကပေါတ်ကိရိယာမွဲမွဲ ကေုာံ အကာဲအရာအခိုက်အလိုက်မွဲမွဲတုဲ ကမၠိုဟ်ဂှ် ကတဵုဒှ် အပ္ဍဲစိတ္တဇ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ကမၠိုဟ်ဂှ် ဒှ်အာအရပ်အရာညးမွဲမွဲဂှ် မပိုင်ပြဳရ။
နိဿဲ
လိက်ဝွံ ကၠာဲလဝ် နူကဵု လိက်ကၞပ် "Psykologi 1, Udviklingspsykologi, Anne Stokkebæk, 2 udgave, Nyt Nordisk forlag Arnold Busck, København 2007, p. 57 – 59
ဘာ
ဘာ(school, monastery, Burmese: ကျောင်း) ဂှ် ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ပ္ဍဲမန် နွံၜါသာ်ရ။ ဘာလကျာ် ကဵု ဘာဗ္တောန်လိက် (ဝါ)ဘာအလဵုအသဳ ဒၞာဲသီုၜါဂှ် ဒှ်ဒတန် အဓိက သွက်ဂကောံမၞိဟ် မဂွံစဳကၠး၊ မဂွံလ္ၚတ်ဗ္တောန်၊ မယေန်သၞာင်ရ။
နိရုတ္တိ
ဟိုတ်ဂှ်ရ နိရုတ္တိဘာဝွံ ဖျေဟ်ဗွဲလၟေင် အတိုင်ဏအ် ဂွံရ။ [Skt./P. ဗိဟာရ်/ဝိဟာရ် - ဗဟာရ် - ဗဟာ - ဘာ]
ပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၀တအ်ဂှ် သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် စိုပ်ကၠုင် တိပၠန်ဂတး ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ ညးတအ် ညာတ်ကေတ် ကောန်ဇာတ် ရဲပၠန်ဂတးတအ်ကီု သီုကဵု ကောန်ဂကူမန် ညးမဗဒဗဒါဲဒၟံင် တိဗၠးၜးဂှ် မဂွံဗတောန်အာလိက် ဂွံကတ်အာပညာတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၇၂ ဂှ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳပရေင်ပညာဗဟဵု ဗော်ဍုင်မန်တၟိ တုဲ ပံက်ဘာတန်ကောန်ဂကူမန် ရ။ စိုပ်သၞာံ ၁၉၉၂ ဂှ် နကဵုသၟဝ်ကမ္မတဳပရေင်ပညာဗဟဵုဂှ် ဒက်ပ္တန် ဌာနပရေင်ပညာကောန်ဂကူမန် (Mon National Education Committee - MNEC)
•	လုပ်သှ်ဒ္စာံတန်ပ္ဍဲအလဵုသဳ (၂၀၁၆- ၂၀၁၇)
တ္ၚဲသၟတ်မန်
တၚ်ရန်တၟအ်ဝွံ ၜိုန်ရဓမံက်ထ္ၜးလဝ်သွက်သ္ဂောံသၠုၚ်ပ္တိုန်ဗလ (၅) သာ်ကီုလေဝ် ကြက်ရှ်သာတိုၚ်ပ္ကဴတၚ်ရန်တၟအ်ဇေတ်တ်ဂှ် သွက်သ္ဂောံကလိဂွံ အခေါၚ်သၠးပွး၊ အခေါၚ်အရာကောန်ဂကူတုပ်သၟဟ်ဟေၚ်မဒှ်တုဲ သွက်သ္ဂောံထ္ၜလဘာ်အာ ပရေၚ်ချဳဒရာၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မန်မဒှ်ရ။ သ္ပဟိုတ်ကဵုသၟတ်မန်တအ် စပကောံပကေဝ် ကၠုၚ်လဝ်ဇြဟတ် စချဳဓရာၚ်ကၠုၚ်လဝ် ပရေၚ်ကွာန်ကေုာံ ပရေၚ်ရုန်ဂစာန်ဗၠးၜးဂကူ နူအခိၚ်တေံ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံတုဲ ဒဳဇြေန်ပါ ၂၈ ဂှ် မ္ဒးသ္ပဏာစၟတ်သမ္တီတ္ၚဲသၟတ်မန်ဝွံရ။ တ္ၚဲသၟတ်မန်ဝွံ ဒုၚ်သ္ဇိုၚ်ကဵု တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပေဲါသၠာဲဂတးလညာတ်သၟတ်မန် (၃) ဝါတုဲ ဓမံက်ပ္တိုန်စၟတ်သမ္တီကၠုၚ်ရ ။
ဝင်
ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ဥက္ကဌ မန်သာန်လှိုင်၊ ဒုဥက္ကဌ မန်ဗလုင်၊ ညးအုပ်ကာဂှ် မန်သိင်ထောန်အံင်၊ ကေုာံ ဂကောံကေင်ကာဂမၠိုင် မန်သာန်လှ၊ နာဲၚိုဲသိင်၊ မန်မျာတ်ထောန် ရ၊၊
လၟေင်သၞာံ မကၠောန်ကၠုင်ဂမၠိုင်
မရနုက်ကဵု ဆဋ္ဌမ သၞာံ ၂၀၁၇ ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကွာန်ကၟာမဵု (တကအ်ခၟိုင်)
သၟိင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၟိင်စိင်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၂၊ ဝှ် ၁၆။
သာသနဇောတိကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ခဠာတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ပံင်
ကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ်
ဘာကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တၟိချာဲဟဂိတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ဝဳကဳပဳဒဳယာ မၞိဟ်ပကင်ရင်ဂမၠိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝဳကဳပဳဒဳယာ ကဏ္ဍ:သၞောတ်ဝ် ပရေင်ပကင်ရင်
မင်္ဂလသာရဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ဆုကၠ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကလျာဏ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၈။
ကမ္မတဳဗဟဵု ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ အလုံဒေသရးမန် - ၁၃၈၀
thumb|တဆိပ်ကြာ-ဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ
အ္စာဓရ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
ဘာအ္စာဓရ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်လၟိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
မဟာယျေန် (လတူဒဵု)၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဍုင်မတ်မလီု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇာဂရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၅၆။
လိက်ပတ်မန်
ပွံက် လိက်ပတ်
ပွံက်ဂၠိင်ဂှ် ဒးညာတ်ကေတ် နဒဒှ်လျး မတိတ်ကၠုင် နူပွံက်ဂၠေအ်ဂှ်မွဲရ၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဒှ်ပွံက် မဗမံက်ထ္ၜး လက်သန် လိက်ပတ် မတွံဂး ဂလာန်သၟာန် လတူ မနွံကတဵုဒှ်ဒၟံင်၊၊ အဓိပ္ပါယ်ဍေဟ်ဂှ် ဗၟံက်ပတိုန် ပရူမွဲမွဲ၊ အရာမွဲမွဲ မဒှ်အရာ ကိစ္စဇၞော် ဗွဲမလောန် ပ္ဍဲဘဝ အရာမကတဵုဒှ်လဝ် မပ္တံ မိပ်မြဟ်၊ အောန်စိုတ်၊ အၚောပ်၊ ဒ္ဂေတ်၊ မအံင်ဇၞး ကေုာံ မကျသ္ၚောံဗြမ်တအ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပေါမ်အာဂီု ကေုာံ ဓရိုင်ဟာသဂမၠိုင်လေဝ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ကီုရ၊၊ အရာတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ပ္ဍဲ မၞုံကတဵုဒှ်ဒၟံင် (ဝါ) မဒှ်အရာ မဆေင်စပ် ကုဘဝမၞိဟ်မဂျိုင်တဴလမျီုတအ်ဂှ်ရ၊၊
ဂကူမန်
ပ္ဍဲဍုင်သေံ ဒၞာဲတြေံတြဟ် ကွာန်ၜါန်ဆာဲ (Ban Chiang)၊ ခရိုင်နံင်ဟာန် (Nong Han District)၊ ရးဥဒေါန်ဌာနဳ (Udon Thani Province)ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်ၜိုတ် ဘဳစဳ ၄၀၀၀ တေအ်ဂှ် မၞိဟ်နူဒေသ ဇိုင်ၜဳတအ် ဆုဲပြံင် အာမံင် ဒၞာဲမသ္ၚောဲကဵုၜဳဇၞော် ပ္ဍဲဒၞာဲဒေသကုန်သမၠုင်ကအ်ရာတ် (Khorat Plateau) မဒှ်ဒၞာဲ ကွာန်ၜါန်ဆာဲ လၟုဟ်ရ၊၊  ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မၞိဟ်တအ် ပဒတဴဒၟံင်လဝ် နဒဒှ်ဗီုကွာန်ဍောတ်တ် မွဲကွာန်ကဵုကွာန် ဟွံသ္ၚောဲရေင်သကအ်ကွေဟ်ဟ်ရ
(၂) မခ္ဍပ်ကွေန်တုဲ တိုပ် (a flexed burial)
ပဲါနူ ပိဗီုဏအ်တုဲ ဇွဂှ်စံင်တုဲ ဇုတ်သၟေဟ်တအ်ဂှ် စုတ်ကဵုထၟာဲတုဲ မတိုပ်ဂှ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ်ကီုရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
ပြကိုဟ်စပ်ကဵုပိဋကတ်က္တဵုဒှ် ပ္ဍဲရးရာမည
ဗွဲကြဴဝွံလေဝ် လက်ထက်ဨကရာဇ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳကြဴကြဴတံဂှ်ပၠန် မပ္တံကဵုကျာ်ဇၞော်ကွာန်အစွောအ်တံဂှ် ချူခၞံလဝ်ပြကိုဟ် ဗွဲဝေါဟာမန်ဇာတ်စှ်၊ ဇာတ်မသုန်ကၠံမသုန်စှော်တံဂှ်ကီု၊ လိခ်လၟေတ်သြဝါဒနာနာသာ် ဗွဲကဗျလၚ်္ကာတံဂှ်ကီု ချူခၞံဗဒှ်လဝ်ပြကိုဟ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ရ။ ဣဝွံ လၟေၚ်ပရိယတ္တိသာသနာ ဍုၚ်မန်ရးရာမညဝွံ ဗီုအ္စာတၠ မဟာထေရ်ဂကူမန်ဂမၠိုၚ် ဇၞော်မောဝ်ဗဂဵုလဟဵုကၠုၚ် ဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဆဝွံပတိုန်ထ္ၜးကဵု ဆဗွဲသာမညက္ဍန်တုဲ သရုပ်ကၠေံနိဂီုမွဲကဏ္ဍရ။
လိက်ပတ်မန်
ဂကူမန်
ကက မုပဗှ်ေဟွံမံက် - အဲဍိက်ပြေင်ကလုဲ၊
ကောန်ၚဴအဗာက် - ဍာ်မွဲပလိုင်ဇြဲ သုင်ဟွံဖဲဟာ၊၊
ဇရေင်ဂကူတြေံ ပ္ဍဲရးယူရောပ် ဗီုကဵု ဂကူဂရိတ် တအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ပါဲနူ ဇရေင်ဂကူတြေံတုဲ ဇရေင်ဂကူတၟိ ဗီုကဵု ဂကူနဝ်ဒေတ်တအ်ဂှ် ဝင်အာဂီုညးတအ်ဂှ် ညးတအ်ကော်စ သေဂါ (Saga) မဂွံအဓိပ္ပါယ် မလဴပူ ရ၊၊ သေဂါ ပ္ဍဲရးသၟဝ်ကျာဂှ် ချူလဝ် ပရူမၞိဟ် မသမွဲဂကောံ ကဵု မသမွဲဂကောံ ပၠံင်ပမၞိဟ်ဇၞော် ရေင်သကအ်၊ ဒုင်သဇိုင် ကုဗီုကမၠောန် ညးတအ် မကၠောန်ပလဝ်၊ ယၟုညးတအ်တုဲ ဒေသဂှ် ကော်စ ဗီုဏအ်၊၊ ဗီုကွေတ်ဝါဒ ညးရးသၟဝ်ကျာ ကဵု ကွေတ်ဘာသာခရေတ် မပြိုင်ပကာန် ရေင်သကအ်တုဲ ကွေတ်ဘာသာ ခရေတ် ကလိဂွံအာ ဇမၞး၊ မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ချူလဝ်ရ၊၊
ပရိယတ္တိရးမန်
ဗဟုသုတခေတ်တြေံ
နူခေတ်မန်တြေံတေံ ခမဳဓမ္မကထိကဂမၠိုၚ် ပ္ဍဲအရာမတွံဓဝ်ကဵုဒကာတံဂှ် ရပ်သၠပတ်တုဲတွံဓဝ်ရောၚ်။ ဓဝ်တံဂှ် မပ္တံကဵုဇာတ်စှ်တံဂှ်ကီု၊ မ္ၚးနူဂှ် နူသုတ်ဇာတ်(၅၅၀)တံတေံ ကံက်နုက်နၚ်တုဲ စဳဇန်လဝ်တံဂှ် သအာၚ်နူဂှ်ပရေၚ်ဖိုလ် အာနိသံသဒါနကထာ၊ သီလကထာ၊ ဘာဝနာကထာတံဂှ် ချူကှေ်လဝ် ပ္ဍဲသၠရိုတ်တုဲ တိုန်ဗှ်တွံပၟိၚ်ပ္ဍဲလ္တူပၞၚ် ဗွဲတၟေၚ်ဇာတ်ဝေသန္တဝ်ဂှ် အ္စာတံစဳဇန်လဝ် လ္ၚဳဂါထာဂး၊ ဗွဲပါဠိကၠးကၠး နွံမွဲဝက် သၟေဟ်တံဂှ် ဗွဲဘာသာမန်ကၠးကၠး "ဒသဝဵု၊ ဒါနခန်၊ ဟိမဝန် မပ္တံသာ်ဝွံ ခန်ဝက် ညးကဵုညး မွဲဝက်မ္ဂး ဓမ္မကထိကမွဲဇကု မွဲဝက်မွဲဗ္တံဗှ်ပၟိၚ်ပ္ဍဲလ္တူပၞၚ်တုဲ သ္ပတဴပေဲါသဘၚ်ဓဝ်လ္ၚီဂါထာအိုတ်ရ။ (ဓဝ်ပိပၞၚ်၊ဓဝ်ၜါပၞၚ်တံဂှ်လေဝ်နွံ) ဣဝွံလၟေၚ်ပဝေဏဳမန် နူတြေံတေံ ပရေၚ်ယေန်သၞာၚ်တွံဓဝ် ဟီုတွံပဠးဟၟဲခေတ်အခါမ္ဒးရပ်သၠပတ်တုဲ တွံဓဝ်၊ ဗွဲကြဴဝွံ အ္စာဓမ္မကထိကတံဂှ် ပကတ်ပတိုန်လဝ်ပါၚ်စိုတ်တုဲ စဵုဗ္ဒန်လဝ် ပၞိက်တာပတ်တုဲ ဟွံရပ်သၠပတ်ရ။ ဟီုတွံအာ ဗတ်ပဠးကၠးကၠးရ။ ဣဝွံသွက်ဂွံဒှ်ဗဟုသုတတုဲ စၞောန်ထ္ၜးကဵုဗၞေတ်ညိညရ။
လိက်ပတ်မန်
ဓမ္မသာတ် ကေုာံ ဂကောံမၞိဟ်
နူစ ခေတ်အေန္ဒိယာန်နာ်သေရှေန် မစတေအ်ဂှ် ဂကောံမၞိဟ်မန် အုပ်ဓုပ် နကဵုသၞောဝ် မချူလဝ် နကဵုလိက်ရ၊၊ လိက်ဂှ် ဓမ္မသာတ် ညးမကော်ရ၊၊ မအရေဝ်ဓမ္မသာတ်ဂှ် ကၠုင်နူ သံသကြိုတ် Dharmaśāstra မဒှ်လိက် ဗီုဂွံဖျေဟ် သ္ဂုတ်သွာတ် ဂဗုတ်၊ ဗီုဂွံပါ်ပရအ်အာဲကၟာဲရ၊၊
ဗီုဒက်ပတန် သၞောဝ်တအ်ဂှ်လေဝ် ညံင်ရဴ လိက်ဗေဒသ်တၞဟ်တအ်ကီု၊ ဓမ္မသာတ်ဂှ် ဒှ်လိက် မၞိဟ်တအ် မချူလဝ် ဟွံသေင်၊ ဒှ်သၞောဝ်ဒတန်ကဝ် မချူစၠောအ်နင် နူတမ်ဒဵုသိန္နရာဇ်၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စပ်ကဵုဒ္ဂေတ်ပြဝ နာဲဗစာတုဲ မြဴသာ်ဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲနိဒါန် သၠပတ်ဓမ္မသာတ် ပ္ဍဲလက္ထက်သၟီသာမန္တ ရ၊၊
ပ္ဍဲလိက်တၟအ်ဏအ်ဂှ် ဒဒှ်ရ တၠညး ဗညာထာဝ်စာဝ် တလစိင်ဗတာင်ဂှ် မၞိဟ်မပဒတဴ ပ္ဍဲထာန်တဝိုဝ် တ္ကောအ်ၝောင် (တကအ်ခၟိုင် ဒှ်မာန်) တအ်ဂှ် နဒဒှ်ဍိက်တုဲ ညးကဵုဒါန် ကုကျာ်မြဟ် ဟွံသေင်၊၊ အကံက်အခေါန် မကလိဂွံ နူထာန်ဒေသတအ်ဂှ် စၞးမဒးပၠောပ်ကဵုညးဂှ် ညးကဵုဒါန် ကုကျာ်မြဟ်၊၊ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ပ္ဍဲခေတ်တၠညးမိစဴဗုဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ဨကရာဇ်တအ် မပိုင်ပြဳလဝ် နဒဒှ် ဗီုဍိက်ဂှ် ဟွံမွဲရ၊၊ ညံင်ရဴ ညးဍုင်ကွာန်ဂှ် သၟိင်တၠတအ် ဟွံပိုင်ပြဳကီု၊ တိဍာ်တအ်လေဝ် သၟိင်တၠတအ် ပိုင်ပြဳ ဟွံသေင်ရ၊၊ တိဍာ်တအ်ဂှ် ညးဍုင်ကွာန်တအ် မပိုင်ပြဳရ၊၊ သၟိင်တၠတအ်ဂှ် ဆမၞုံအခေါင် မကံက်နုက်ကေတ် အခေါန် နူညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ မရံင်ကဵု တင်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ သၞောတ်ဍိက်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲ မကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် နူၜိုတ်အေဒဳ ၄-၅ ဗွဝ်ကၠံဂှ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲလက်ထက် တၠညးဗညာထာဝ်စာဝ် (စဴဗု) ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလက်ထက် တၠညးမိစဴဗုဏအ်ဂှ် ပ္ဍဲဂကူမန်ပိုဲ ပရေင်ပြံင်လှာဲ ကတဵုဒှ်လဝ် တၟာဂလိုင် ဟီုမာန်ရ၊၊ နူဒဒှ် မၞိဟ်တြုဟ်ဟေင် မဆက်ဒုင်အာဲ ဨကရာဇ်ဂွံဂှ် မၞိဟ်ဗြဴ မဂွံအခေါင် ဒုင်ကေတ်အာဲ ဨကရာဇ်တုဲ မိစဴဗု မဂွံဒှ် ဨကရာဇ်၊ တုဲပၠန် သၞောတ်ဍိက် မနွံဒၟံင် ပ္ဍဲဂကူမန် လုကဴၜိုတ် မွဲလ္ၚီသၞာံဂှ် ညးဂံင် ဖအိုတ်ထောအ်၊၊ ပဲါနူဂှ်တုဲ ဓမာန်ညး သၟိင်ဓမ္မစေတဳဂှ် ၜိုန်ရ မဒှ်မၞိဟ် တၞောဝ်ဨကရာဇ် ဟွံသေင်ကီုလေဝ် ယဵုထ္ၜုတ်ပတိုန် နဒဒှ်ဨကရာဇ်၊၊ "ဆုကြက်စၠန် ကဵုဒှ် ဆုမလးလဝ်ဒဒန် ကဵုဒှ် ယဝ်ရ ပုတ်ရုပ်ကျာ်တုဲ ရှ်ေသှ်ေထေက် ဖအိုတ်ရ၊၊" မြဴသာ်ဝွံ တၠညးမိစဴဗု မဟီုလဝ် ခေတ်ကၠာတေအ်ဂှ်၊ မတုပ်ကဵု အရေဝ် က္ဍိုပ်သကိုပ်ကြုက် မဝ်သဳတုင် ခေတ်လၟုဟ် မဟီုလဝ် "ဗ္ဂဲဂှ် လစံက်ဟာ ဗုဟာ အဓိကဟွံသေင်၊ မရပ်ကၞိလေပ်ရ အဓိက၊၊" ကီုရ၊၊
ရံင်လပါ်လိက်ပတ်ပၠန် ၜိုန်ရ သၟိင်ဓမ္မစေတဳ မဒှ်သၟိင် မဇၞော်မောဝ်ဗုဒ္ဓဘာသာကီုလေဝ် ၜိုန်ရ ဗုဒ္ဓဘာသာ နူတမ်ဝါဒိ မကၠုင်နူ အိန္ဒိယကီုလေဝ် စနူလက်ထက်တၠညးဓမ္မစေတဳ ကေုာံ မိအံက်ညးတၠညးဗညာထောတုဲ ပရေင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်မန်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်အာ နကဵုဗီုပြင်မန်ဂှ်ရ လိက်ပတ်မန် ခေတ်အိန္ဒိယာန်နာက်ဇေရှေန်ဂှ် အိုတ်အာ ပ္ဍဲခေတ် မိစဴဗု ဟီုမာန်ရ၊၊
သၞောတ်ဝါဒဌာနန္တရ ဟီုမ္ဂးဂှ် သၞောတ်မဒက်ပတန်လဝ် နမပါ်လဝ် ဌာနန္တရ ကဆံင်မၞိဟ် နာနာသာ်ရ၊၊ သၞောတ်ဏအ်ဂှ် ဟိုတ်မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲခေတ်ဨကရာဇ်တုဲ မအရေဝ်အင်္ဂလိက် မကၠုင်နူလေတ်တေန် feodum ဏအ်ဂှ် ဗၟာတအ်မကၠာဲလဝ် သက်ဦးဆံပိုင်ဘုရင်စနစ် ရ၊၊ မန်တအ် ကလေင်ကၠာဲ နူဗၟာပၠန် သၞောတ်ဨကရာဇ်တၞုင်သော် ရ၊၊ ရံင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် ကေုာံ မအရေဝ်တုဲ မအရေဝ် Feudalism ဂှ် ဟီု ဝါဒဌာနန္တရမ္ဂး ကိတ်ညဳဂၠိုင်ရ၊၊
ဟိုတ်မဒက်ပတန်လဝ် ဂကောံမၞိဟ် ဗီုဗွဲလတူတေအ်တုဲ တၞဟ်နမဂွံ အထံက်အပင် နူညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်တုဲ သၟိင်ဨကရာဇ်တအ် ကြပ်သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဟီု ဒဒှ်ရ ညးတအ် နူဘဝအတိက်တေအ် ဟိုတ်မဂွံ ကဵုလဝ်ဒါန် ကုကျာ်တုဲ ကလိဂွံလဝ် ပျးဒိုဟ် နူကျာ်၊၊ ဥပမာ ပရူတၠညးဗညာထဴ (မိစဴဗု)ဂှ် အတိုင်လိက် အရမ္ဘကထာဟံသာဝတဳ မ္ဂး
ဟိုတ်သာသနာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မဂွံမဇၞော်မောဝ်၊ မဂွံအထံက်အပင် ပ္ဍဲဒေသအာရှ ဒိုဟ်အဂၞဲဂှ် ဒၟာနူ ခမဳသင်ထေရဝါဒတအ် မဒုင်တဲ ဒဒှ်ရ သၟိင်တၠတအ်ဂှ် မဒှ်မၞိဟ် တၠပါရမဳ ပိုန်ကုသိုလ် နူဘဝအတိက်တုဲ ပ္ဍဲဘဝဏအ် မဂွံဒှ် ဨကရာဇ်ဂှ်ကီု၊ တုဲပၠန် မဒှ်မၞိဟ်မပတမ်ပါရမဳကျာ်တုဲ ညးတအ်ကလိဂွံ အထံက်အပင် နူသၟိင်တၠတအ်ရ၊၊ ဥပမာ စဵုကဵု ခေတ်ပစ္စပ္ပုန်ဏအ် ပ္ဍဲသၟဝ်သၞောတ်တၠအဝဵု နေဝင် တုန်လေဝ် ခမဳသင်ဇၞော်ဇၞော် ဗီုကဵု ဂကောံသံဃမဟာနာယကတအ် ဒတဴလိုင် လပါ်သၟိင်နေဝင်ဖိုဟ်ရ၊၊
ကွေတ်ဓဝ်ပတှ်ေ
ဗုဒ္ဓဘာသာ (ဝါ) ယေန်သၞာင်အိန္ဒိယ မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲရးအာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ပ္ဍဲခေတ်ၜိုတ် အေဒဳ ၃-၄ ဗွဝ်ကၠံဂှ် တုပ်တဴညံင်ရဴ မကၠုင်လံင်ဍာ် မကၠုင်စုတ်ကဵုဝဲါ ပ္ဍဲတၞံပ္ကဴကီုရ၊၊ လပါ် ယေန်သၞာင်မၞိဟ်ကီု၊ လပါ် ကွတ် နာနာသာ်ကီု ကရောမ်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် စိုပ်ကၠုင်တုဲ ဂကောံမၞိဟ်တအ်ဂှ် ဇၞော်မောဝ်တိုန်အာ ဗွဲမပြဟ်ရ၊၊ ဂကူမၞုံ ပ္ဍဲဒေသတအ် ကလိဂွံ ကွတ်မချူလိက်တုဲ ဗွဲကိုပ်ကၠာဂှ် ၜိုန်ရ ချူလိက် ဗီုသံသကြိုတ်ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴဒှ်ကၠုင် နကဵု ဘာသာမိဇကု အိုတ်ရ၊၊ ဂကူမန်လေဝ် စချူကၠုင် နကဵုဘာသာမန်ဇကု နူစအခိင် ၜိုတ် အေဒဳ ၄ ဗွဝ်ကၠံဒှ်မာန်ရ၊၊
(၁၀) ဥပေက္ခာပါရမဳ၊ မဒးနွံကဵု စိုတ်သၠးအခေါင် မသၠးဒုဟ် လတူညးတၞဟ် လတူဇကုရောင်၊ လတူအရာ မကၠောန်ဗၠေတ်တအ်ဂှ် ဒက်လဝ်စိုတ် ပၞောတ်လဝ်စိုတ် ဟွံဂွံ၊၊
သၟာလှ်ေ သၟာဒယှ်ေ
ယိုက်ဂုဏ်အရှန်တၠ္ၚဳာန်တအ် ဇၞးပၞာန်ကိလေသ xx
(တြုဟ်) - ကၠုင်နူ ထဝ်ပၠင် ဟေင် သွံစထၟာဲကီုရ မိဒေအ်ဗြဴ xxx
(တြုဟ်) - (ကောဟွံဂွံဂယှ်ေလအ် xx အဝ် … ကအ်ဒှ်ပြေင်ဂၠဴ)၂ ကအ်ဒှ်ပြေင်ဂၠဴ xx အဝ် … ဂွက်ဒဴအာအိုတ်ရ …
ခေတ်သအးဇ္ၚး၊၊ 1384 AD
ကျာ်ဂမျိုင် ပ္ဍဲဍုင်မန်
ညံင်ရဴ လိက်စူဠဝံသ မဒှ်လိက် မချူလဝ် ပရူသာသနာ မစိုပ်တကအ်သိင်ဃိုရ်၊ ဝင်ဂကူသိင်ဃိုရ် ဒဒှ်ရ ကျာ်တြဲဂေါတမ မစိုပ်လဝ် တကအ်သိင်ဃိုရ်ကီု ဝင်ဂကူမန် ပရူဒဒှ်ကျာ်တြဲဂေါတမ မစိုပ်ဍုင်မန် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ၊ ဓါတ်သောက်ကျာ်ဂမျိုင် မစိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဍုင်မန်တအ်ဂှ်လေဝ် မြဟ်တမ္ညဝ်ကၠုင် ပ္ဍဲလိက်ဝင်ကျာ်ဍုင်မန်ဂမၠိုင်ရ၊၊ ဂကူတြေံတၞဟ် ဗီုကဵု ဂကူယခေင်၊ ဂကူဗၟာတအ်လေဝ် ဗီုညးကဵုညး ဖန်ဗဒှ်ပတိုန်ဝင် ပရူဒဒှ် ကျာ်တြဲဂေါတမ မစိုပ်လဝ် ဒေသညးတအ်အိုတ်ကီုရ၊၊
ပရေၚ်ပၞာန်
၉။ ဇြဟတ်ပၞာန်ဟွံမွဲ အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ် ပရေၚ်ဂကူဟွံဂွံလောဲ၊ ဇြဟတ်ပၞာန်ဇၞော်မ္ဂး ဟွံအာတ်လေဝ်ညးကဵု ကေၚ်နွံကၠုၚ်ကီုရ။
၂၉။ ဂကောံအပ်ထောံလွဟ်တအ်ဂှ် အပ်တုဲ အဝဵုပိုတ်သြဇာပၠိုတ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်လေဝ်ချိုတ် ဒဵုလမျီုအိုတ်ယာက္ဍိုပ်ဟွံမာန် လုပ်ဝိုၚ်ဟွံဂွံရ။
၃၂။ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ဒှ်သွက်စဵုဒၞာဂကူ စဵုဒၞာဍုၚ် စဵုဒၞာပိုန်ဒြပ် တိဍာရ၊ အရာအိုဿီုတအ်ဂှ် ပရေၚ်စဵုဒၞာနွံဟေၚ် တန်တဴအာမာန်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဆာန်ဂကူဍာံမ္ဂး ဒပ်ပၞာန်စဵုဒၞာဂကူဂှ် ဒးပခိုၚ်လဝ်ရောၚ်။ (၃၂) ၃၃။ ပေဲါပၞာန်ဂှ် အန္တရာယ်ဇၞော်၊ လမျီုဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ ဒြပ်ရတ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဂၠေၚ်၊ဒးလေၚ်ဆောံမံၚ်တုဲ ၜိုန်ဟွံမွဲပၟိက်ကီုလေဝ် ဗလေတ်ပဲါထောံသောၚ်ၚ်ဂွံဟွံသေၚ်၊ ဟွံပြေၚ်ရေၚ်ပလေဝ်ပလေတ်လဝ်မ္ဂး ပရေၚ်ဒးလေဝ် ဆောံတအ်ဂှ် ဂၠိုၚ်အာနူကဵုဝေၚ်ပၞာန် ဏီရောၚ်။
ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ဍုင်မတ်မလီု
ဘာဗုဒ္ဓဃောသ ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၇ ဇကု။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု
မ္ၚဵုအံင်ဇၞး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၂၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၈ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၉ ဇကု။
ခဍးကွာန်သေံ၊ ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ကျာ်မြဟ်
ကလိ၊ တၞံ
ဂမ္စာဲ
တမ်မူလ တၞံကလိ ဝွံ နူကဵုအာရှ ကေုာံ အဖရိက သၟဝ်ကျာ ဗွဲတၟေင်် ဒၞာဲမဒေသမဍုက်ဍေက်ရ၊၊ နူကဵုအဖရိကဂှ် စိုပ်အာ အမေရိက၊၊ ပ္ဍဲတိဖ္ဍုင််ဂှ် ဍေဟ်တအ်တိုန်မာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဍုင််မန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတိအကြာဝါ ဒၞာဲတိဍာ်ဖ္ဍုင််ကီု သီုကဵု ဒၞာဲတိပတေက်ကီုရ၊၊
ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
ဂလာန်ပရၚ်တဲ သွက်ရဲဆာန်ဂကူမန်
၉။ ကောန်ၚာ်ဗျဵုတှ် လရိုအ်မံၚ်ဂှ် ဟွံကဵုမဴတှ်တက်ကဵုလေံမ္ဂး သွက်ကောန်ၚာ်လေဝ်ဟွံဒှ်ဖဵု သွက်ယာဲလေဝ်ဟွံဒှ်ဖဵုရ။ဗီုဂှ်ကီု ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် အာတ်မိက်မံၚ် အခေါၚ်အရာဍေံတအ်ဂှ် ပဲါနူဟွံကဵု ဍဵုဍိုက်ပျဲပျာံဍေံပၠန်မ္ဂး သွက်ညးလဵုလေဝ် ဒှ်ဖဵုဂုဏ်ဟွံသေၚ် ပတဝ်အာကဵု ဆီပါ်ဍာ်ဇွောဝ်ဟေၚ်ရ။ ၁၀။ ရဲဒးဒုၚ်ဍဵုဍိုက် ဒးဒုၚ်ၜုၚ်တက်မံၚ်တအ် လရိုဟ်ယာံမံၚ် သ္ၚိတ်တ်မ္ဂး ညးတၞဟ်ဟွံမိၚ် မၞိဟ်သ္ဂောံကၠုၚ်ရီုဗၚ်ဇကုဟွံမွဲ ဒးလရိုဟ်ယာံထတ်တ် ညံၚ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် သ္ဂောံမိၚ်သ္ဂောံတီရောၚ်။ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ရဲဒးဒုၚ် ဍဵုဍိုက်မံၚ်တအ် ဒးကဵုဇြဟတ် ကုရဲပရးပရိုၚ်ရောၚ်။
၁၃။ ကၠောန်ပၠန်ဂတးမ္ဂး ဂစာန်မံၚ်ပ္ဍဲဗွိုၚ်ဂကူဇကု သၟးဂှ်တုပ်တဴညံၚ်ရဴ ဝေၚ်ဒၟံၚ်ပၞာန်ဒုၚ်ဟေၚ်တုဲ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံညဳသၟဟ် ဇြဟတ်ဒစဵုဒစးမံၚ် ကုသၞဂမၠိုၚ် ညံၚ်ဂွံညဳသာ လုပ်အာပေါဲဗတိုက် မွဲစွံဂှ် တုပ်တဴပၞာန်ထ္ပက်ရ။
၁၄။ မိက်ဂွံပလေဝ်မၞိဟ်မ္ဂး ဒးပလေဝ်စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်ရောၚ်။ သွက်ဂွံပလေဝ်စိုတ်ဓါတ်မၞိဟ်ဂှ် ဍိုက်ကေတ် ပရာန်ကေတ်သၟးဟွံဂွံ ဟွံစိုပ် တရဴ၊ ညံၚ်ဍေံဂွံကၠး ဂွံဒုၚ်တဲမာန် သောၚ်ကလး ဖန်ဇန်ကေတ်ဟေၚ် စိုပ်တရဴဂၠိုၚ်ရ။
၃၇။ ကၠောန်ပရေၚ်ဂကူဗွိုၚ်ပ္ဍဲသၞောဝ်ဟွံဂွံတုဲ ဒးရပ်ကၠုၚ်လွဟ်၊ ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ဗလးဒးလွဟ်တုဲ လေၚ်ဆောံကၠုၚ်ဂွံဆဵု သၟဝ်သၞောတ်တၠအဝဵု ထပ်ဗလးလွဟ်တုဲ လုပ်ကၠောန်ပၠန်မ္ဂး ဒှ်ဖဵုဂုဏ်မာန်မ္ဂး ဟွံမာန်ဂှ် ဟွံဒးသၟာန်တၠပညာ သၟာန်ရံၚ်ကောန်ၚာ်လေဝ် တီမာန်ရောၚ်။
၄၃။ တ္ၚဲဏံ ပၟတ်ပၞာန်ဂၠးကဝ် ၜိုန်ပၠိုတ်ဇြစှ်ေကၠာလေဝ် ပၟတ်ပၞာန် ၚိတ်ကလက်ဂကူ ဂဵုတူမံၚ် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ဏီရောၚ်။
၅၃။ ရဲပၠန်ဂတးတအ်ဂှ် ၜိုန်သီအဝဵု ဖျေံအလဵုအသဳဟွံမာန်ဏီကၠာလေဝ် ကဵုဒဒိုက်ပလီုကမၠောန် ရဲဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မာန်မ္ဂး ညးဂွံလဝ်အဝဵုတအ် ဒးချပ်ဗစာကၠုၚ်ရောၚ်။ပွညးတအ် အုပ်ဓလီုမံၚ်လ္တူညးတၞဟ်ဂှ် ဖဵုဂုဏ်ဟွံမွဲ ဒှ်မံၚ်လလေၚ်ဖဵုရောၚ် ညးတအ် ညာတ်ကၠုၚ်မ္ဂး ပွအုပ်ဓလီုလ္တူညးတၞဟ်ဂှ် ဒေံါအာ ကေတ်တ်မာန်ရောၚ်။
၅၇။ ၚဴချိုတ်ဂုဏ်ရမျာၚ် မၞိဟ်ချိုတ်ဂုဏ်ပါၚ် ဇြဟတ်ဟွံပေၚ် ဃရှ်ဟွံကဝိုၚ် လ္ပဂြဴဂၠိုၚ် အန္တရာယ်ဗိုၚ်ကၠုၚ် ရောၚ်။
၅၉။ ဂကူဇကု အဝဵုပရေၚ်ဍုၚ်ဟွံမွဲ ကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်မ္ဂး တုပ်ညံၚ်ကၠောန်ဗ္စညးတၞဟ်ရ။ ဂကူနွံကဵုအဝဵုတအ် ဗက်အကံက် ပၠံၚ်ၜးရေက်ကးစနာနာသာ် ဒးဒုၚ်ရောၚ်။ခေတ်မန်ပိုဲ ကူသာန်သွံရာန်အာမံၚ် ပဳနာန်တေံဂှ် ကလေၚ်ချပ်ရံၚ်ညိ။ ပ္ဍဲခေတ်ဏံ ဒးဒုၚ်သီကၠအ်ဂှ် ဟိုတ်ဏအ်ကီုရ။
၆၄။ သွက်ပုၚ်မွဲဗုၚ် လ္ပဒုၚ်လ္ပဍိက်ပၠက်ညးကလက်ဂကူဇကုညိ၊ ဒုၚ်သ္ပဍိက်ညးမ္ဂး ညးဇြဟတ်ဇၞော်သၠုၚ် ဂကူဇကုဒးဒုၚ် ဍုၚ်ဇကုဒးကၠေံ ဘဝဂကူဇကု ဒးပရေအ်အာရောၚ်။ (၂၅)
ကမၠင်မေတ္တာ
ကဆံင်သ္ၚိကၟိန်
At the inter-personal/family level, a significant number of neglectful families are headed by a lone mother or have a transient male. Unstable and abusive relationships have also been mentioned as increasing the risk of child neglect. The impact of living with domestic violence on children frequently includes either direct violence or forced witnessing of abuse, which is potentially very damaging to children. While the UK Department of Health connects children's exposure to domestic violence to parents' failure to protect them from emotional harm, the notion of "failure to protect" has been challenged as it focuses primarily on the responsibility of the abused parent, usually the mother, who is often herself at significant risk. A recent reform to the Domestic Violence, Crime and Victims Act (2004) has introduced a new offence of causing or allowing the death of a child or vulnerable adult, thus reinforcing the notion of "failure to protect". Research on domestic violence, however, has consistently shown that supporting the non-abusive parent is good child protection. There is some indication of the cyclical and inter-generational nature of neglect. A study on childhood abuse and the mother's later ability to be sensitive to a child's emotions showed that mothers with a self-reported history of physical abuse had higher indications of insensitivity and lack of attunement to infants’ emotional cues than mothers with no history of abuse. Although the literature suggests that neglectful parents may have been affected adversely by their own past experiences, more research is needed to explore the link between past experiences of maltreatment and neglectful parenting behaviours. Alcohol and drug abuse in caregivers are important risk-factors for recurrent child maltreatment after accounting for other known risk factors; the increased risk appears to be similar between alcohol and drug abuse.
ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်
၄။ ပ္ဍဲညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် ဆန္ဒမိက်ဂွံအာက္ဍိုပ် ကေုာံ သတ္တိနွံဟေင် ဒှ်ညးအာက္ဍိုပ်ရ။
၈။ ညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောံ ဓမ္မတာတအ်ဂှ် လ္တူပရေၚ်မွဲမွဲ မိက်ဂွံဒှ်ရတီ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဂွံဖန်ဗဒှ်ဂှ် ဟွံတီ ယဝ်တီလေဝ် တီဆလ္တူကျာညိညဟေၚ်ရ။ ညးအာက္ဍိုပ်တအ်ဂှ် တီပၟိက်ဆန္ဒညးဍုၚ်ကွာန် (ဝါ) ကောန်ဂကောာံတအ်တုဲ နဲလဵုဂွံကၠောန် ဗီုလဵုဂွံဗၟံက်ရုပ်ရဴဂှ် ချပ်ဗစာ စဳဇန် ပၠကဵုတရဴမ္ဂး တၚ်ရန်တၟံတအ်ဂှ် အံၚ်ဇၞးစိုပ်တရဴမာန်ရောၚ်။
၁၁။ စိၚ်အာမ္ဂးဒှ်ဂၠံၚ်၊ မၞိဟ်အာက္ဍိုပ်တအ် ကၠောန်သ္ပမ္ဂး ဒှ်သၞောဝ်ရောၚ်တုဲ ပွခိုဟ်ကီု မၞိဟကအာက္ဍိုပ်တအ် သ္ၚဳဂၠိပ်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ကၠောန်ထေက်ရ။
၁၉။ ရုဲပ္တိုန်ညးအာက္ဍိုပ် ဗက်အခိုက်သၞောတ်တြေံ နနဲကောန်ဨကရာဇ် ဂွံဒှ်ဨကရာဇ် သၚ်ဝှ်ဇၞော် ဂွံဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဂှ် ရုဲစှ်လောဲသွာ ပြသၞာအောန်ဒှ်ကၠာလေဝ် ဒုၚ်သဇိုၚ်လ္တူစရာဲဟွံသေၚ်တုဲ ပရေၚ်ကမၠောန်ဂွံဇၞော်မောဝ်ဝါတ်ရ။
၂၁။ သ္ဂောံဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ကံကုသိုလ်အတိက်ဖန်လဝ်ဟွံသေၚ် လက်သဏ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ညံၚ်ဂွံပေၚ်ဖ္ဍိုက်ဗပေၚ်မၚ်မွဲမာန်မ္ဂး ညးညးအဲအဲဒှ်မာန်ဖအိုတ်ရ။ (၃၇)
ကရေပ်တၟအ်ရေင်၊ ကွာန်
ပလံၚ်ဗစိုပ်
ဟိုတ်နူကွာန်ဂှ် နွံဇိုၚ် ၜဳဂြာၚ်တုဲ လပါ်သၟဝ်ကျာမ္ဂး နကဵုတရဴဍာ်ဂှ် ဆက်စၠောအ်အာ ဍုၚ်တၞဟ် ဗီုမတ်မလီုတအ်မာန်တုဲ လပါ်သၟဝ်ကျာဂှ် နူကွာန်ကရေပ် ဂၠံၚ်ဆက်စၠောအ် မအာကွာန်ကအ်ခတဝ် နွံမွဲတၞုဟ်တုပ်ပ်ရ၊၊ နူဂှ် မွဲကဆံၚ် ဆက်အာ ကွာန်တၞဟ်ဟ်တအ်မာန်ရ၊၊ နူကွာန်ကရေပ် ဂွံစိုပ် ကွာန်ကအ်ခတဝ်ဂှ် နွံ 0,75 တိုၚ်ရ၊၊
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊ ကွာန်ဝဝဝဝွံ ဒှ်မန်တြေံမွဲတုဲ နူအခိၚ်လဵု မစပ္တန်လဝ်ရောဂှ် နကဵု သက်သဳ သုတေသနဝၚ် ခိုၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဂွံတီလဝ်ဏီရ၊၊ ပ္ဍဲခေတ်ဟံသာဝတဳ ဒြဟတ်ခိုဟ် (ၜိုတ် အေဒဳ တေအ်ဂှ် ကွာန်ဝွံ ပါလုပ် ပ္ဍဲရးမတ္တမ ၃၂ ဍုၚ် ပ္ဍဲရးဍုၚ်ဝဝရ၊၊
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
ဘာလကျာ်
မၞိဟ်ဇေတ် ဟွံထောံဂကူ မြမောဝ်ဇေတ် ဟွံထောံသၟူ" တဝှ်ဝွံ ဇၟာပ်ပ်တၠပညာ ထိုၚ်သးတဴအိုတ်ရ။ သတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံကဵုကၠဵုတံ မၚ်မွဲကၠုၚ်ဂကူကၠဵုဂှ် ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်နိပါတ် နဒဒှ်သာဓက ဂွံဆဵုညာတ်ကေတ်မာန်ရ။ သတ်မတွံဂး မၞိဟ်ဂှ် ဂမြၚ်ညာဏ် ပြဲသၠုၚ်လ္တူနူတိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆ ဟွံကတုဲ တာလျိုၚ်မၚ်မွဲဂကူ ဘာသာ သာသနာဂှ် ဗွဲမပြေပြံၚ် ဟွံယိုက်ဂၠေၚ်မ္ဂး ယုတ်မာလ္တူနူ တိရစ္ဆာန် ကၠံဆ လ္ၚီဆဟွံကဂှ် သ္ဒးကၠိုဟ်လဝ်ထေက်ရ။
သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်
သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ် (Wareru)(၂၀ မာတ် ၁၂၅၃ – ၁၄ ဇာန်နဝါရဳ ၁၃၀၇) ဝွံ ဒှ်သၟိင်မန် ညးမပ္တန် ဍုင်မတ္တမ နဒဒှ် ဍုင်ဨကရာဇ်တုဲ သီုဒှ် မကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗၠးၜးဂကူမန် ကြဴနူ ဍုင်သဓီု မဒးဒုင်လီုအာတုဲရ။ သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဝွံ ဒှ်မၞိဟ် မစိစောန် ပ္ဍဲအရာ ကွတ်ဆက်ဆောံ ကလုတ် ကုဍုင်သအာင်ကီု သီုကဵု လပါ်ပၞာန်မွဲတုဲ ညးဟံင်ပြာ်ဗလးပတိတ် ဂကူမန် နူကဵုအဝဵုသမၠဲတိ ဂကူဗၟာတုဲ ဗွဲကြဴ ကလေင်ဒက်ပ္တန် ဍုင်ဗၠးၜးဂကူမန် အလုံမွဲဒေသ သကုတ်သၟဝ် ပ္ဍဲအခိင် ကၟိန်ဍုင်ဇၞော် မကော်ဂး အေန်ပါယာဗုကာံ မလီုသရိုဟ် ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၁၂၈၀တအ်ရ။ ကြဴနူ မပိုင်ပြဳနန် လုကဴပွိုင် ၁၉ သၞာံတုဲ ဒးဒုင်ဂစိုတ် နကဵုကောန်စဴဇကုၜါတၠ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၀၇ ကီုလေဝ် ဍုင်မန်ဟံသာဝတဳဂှ် ဆက်ပကင်ရင်အာ နကဵုတၞောဝ်ညး စဵုကဵုစိုပ် လဒေါဝ် ၁၆ ဗွဝ်ကၠံရ။
နဒဒှ် သၟိင်ဍုင်မတ္တမ (၁၂၈၅ - ၁၂၈၇)
မဂဒူ ကေုာံ ကောန်ပၞာန်တအ် ဂစိုတ်ထောအ် အလိမ်မာမင်တုဲ အာလုပ်သီ ဍုင်မတ္တမရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် သၟိင်ဗၟာ ဍုင်ဗုကာံ နရသဳဟပတေ့ ပကင်ရင်ဍုင်ဗုကာံတုဲ ဍုင်သၟဝ်ဍုင်ဗုကာံ ဗွဲမဂၠိုင် ပါ်တိတ် နဒဒှ် ဍုင်ဗၠးၜးအိုတ်ရ။ သီုကဵု ကောန်ညးအရင် မပကင်ရင်ဒၟံင် ဒေသဍုင်ဗၟာလပါ်သၟဝ် ဍုင်ပြန်၊ ဒလ ကေုာံ ဖာသီဂှ်တုန်လေဝ် ဟွံဆက်မံင် သၟဝ်ညးကီုရ။ ပ္ဍဲဍုင်ဗဂေါ အခၟမန် လလောင်တြး ဟွံမံင် သၟဝ်ဗုကာံ မတန်တဴ နကဵုဍုင်ဗၠးၜးကီုတုဲ ဟိုတ်နူ သၟိင်ဗုကာံ ဟွံကလိဂွံ အရီုအဗင် နူကောန်ဇကုတုဲ ဒပ်ပၞာန်ညး နူဗုကာံ နကဵုနဲလဵုလေဝ် အာဗတိုက် ဍုင်ဗဂေါ ဟွံစိုပ်ရ။
ဂန္ဓာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကၠအ်သတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
နှေဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုကြေင်
ဘာနှေဟ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒဵုကြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ဗ္ဂေါပရိယတ္တိမန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မတ်မလီု
ကဏ္ဍတာလျိုင်ပ္ဍဲဂကူ
ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရဝွံ တာလျိုင်ပ္တန်တိုက်၊ တာလျိုင်ဖျေံလိက် သၟးဟွံက သီုမယိုက်ဂၠေင်လဝ်ဒၠေင်
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၅ သၞာံဂှ် သၟိင်အလဵုအသဳတံ ဇိုန်ဏှင်ဗ္ဂိန်ကဵုတဆိပ်ကြာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တသဳလာစာရဝွံ ကလိဂွံအာယုက် ၇၄ သၞာံရ။ ၜိုန်ဒှ်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ခမဳသင်တံ ကၠုင်အာတ်အခေါင်စိုပ်မ္ဂး ဖျေံဒၟံင်ကဵု လိက်ဗွဟ်ဥတုက္ညင် မတွံဂးပြကိုဟ်ယမိက်၊ ပဌာန်တံဏီရ။
ဒဵုဇၟောဝ်ဍာ်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ကအ်ခပုင်
ဘာဒဵုဇၟောဝ်ဍာ် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ခပုင်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တကဝိသာရ သၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် ကလိဂွံ ဝှ် ၃၃။
ကလုတ်
အဟာရ
ကလုတ်တအ်ဂှ် ဓါတ်ဗဳတမေန် ကေုာံ ဓါတ်မေန်နိရာ ဂၠိုင်နူ မဍေဟ်တအ်ဏီတုဲ အခိင်မဒးကဵုဓါတ်ဂမ္တဴ(ဍုန်)လေဝ် အောန်ကီုရ၊၊ သၞေဝ်တအ်ဂှ် ဍုန်လအ်ခ္ဍင် ဓါတ်ဗဳတမေန်တအ် လီုဂၠိုင်ခ္ဍင်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵု ကလုတ်တအ်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်အဟာရ မကဵုဖဵု ကုပရေင်ထတ်ယုက် မပ္တံ ဗဳတမေန် (vitamins)၊ ဓါတ်မေန်နိရာ(minerals)၊ ဓါတ်အေန်ဇြာမ်(enzym)၊ ဓါတ်ပရဝ်တေန်(protein)၊ ဓါတ်မစဵုဒၞာအံက်ဇြဳဒေန်(antioxidants)၊ ဓါတ်ဖဳပါ(fibre)တအ်တုဲ ဓါတ်ကၠေင် မကဵုအန္တရာဲ ကုမၞိဟ်တအ် ဟွံမဲရ၊၊ ဓါတ်တအ် ကၠုင်နူလဵုရော ယဝ်ရသၟာန်မ္ဂး ဓါတ်တအ်ဂှ် ကၠုင်နူ တၞံဍေဟ် မစွံလဝ်ကဵု ပုင်ဂွဳ သွက်တၞံဍောတ်တ် ဂွံဂျိုင် ဂွံထတ် ဂွံစဵုဒၞာအန္တရာဲတၞဟ်မာန် ပ္ဍဲအခိင်ကာလမစကၠုတ်ဂှ်ရ၊၊
ဘာလကျာ်မန်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗဂေါ(ဟံသာဝတဳ)ဂမၠိုၚ်
သကုတ်လ္ပာ်ဗၟံက် --- ၁။ ဘာပန်ထဝ်
၁၅။ ဘာဗယေအ်နံင်
ဟိန္ဒူ
နိရုတ္တိ
မအရေဝ် ဟိန္ဒူ ဂှ် ဗွဲကြဴ စချူကၠုင် ပ္ဍဲလိက်သံသကြိုတ် မပ္တံကဵု ပ္ဍဲလိက် ရာဇတရန္ဂိနဳ (Hinduka, c. 1450) တုဲပၠန် ပ္ဍဲ အကြာ ၁၆-၁၈ ဗွဝ်ကၠံဂှ်လေဝ် ပ္ဍဲလိက်ဘာသာဗင်္ဂါလဳ လိက်ဂေါဒိယာ ဝိသနဝ (Gaudiya Vaishnava) သီုကဵု ပ္ဍဲလိက် စိန္တယ ဆရိတံရိတ (Chaitanya Charitamrita) ကေုာံ စိန္တယ ဘဂဝတ (Chaitanya Bhagavata)တအ်ရ။ လိက်တအ်ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜး ဗီုဟိန္ဒူ မတၞဟ်ခြာ နူကဵု မုသလေန်ရ။ မုသလေန်ဂှ် ညးကော် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ယဝနဿ မဂွံ အဓိပ္ပါယ် ညးသအာင်/ညးဍုင်သအာင် ဟွံသေင်မ္ဂး မ္လေစ္ဆ (Mleccha) မဂွံအဓိပ္ပါယ် "အရိုင်"၊ ပ္ဍဲကဵု လိက် ဘက္တ မလ (Bhakta Mala) မချူလဝ် "ဟိန္ဒူ ဓမ္မ"ရ။ စိုပ်ၜိုတ် ၁၈ ဗွဝ်ကၠံ ကောန်ဗၞိက် ရဲယူရောပ်တအ် စိုပ်ကၠုင် အိန္ဒိယတုဲ ဘာသာစၜုဲစၜော် အိန္ဒိယဂှ် ကော်စ ဟိန္ဒူ (Hindus)ရ။
ပွံက်အဓိပ္ပါယ်ဂမၠိုင်
ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲကဵု ဘာသာဟိန္ဒူဂှ် နွံကဵုအခိုက်ကၞာ ကေုာံ လညာတ်ဗွဲမလှဲလး မသက်ကုပယျဵုတုဲ ဂွံပံက်ပွံက် အရာလဵု မဒှ် ဘာသာဟိန္ဒူ ဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်အာဘာသာ "ဗီုပိုယ် မနွံပၟိက် မိက်ဂွံ ကံက်အဓိပ္ပါယ်ဂှ် ကံက်ကေတ်ဂွံရ။" ဟိုတ်ဂှ်ရ ဟိန္ဒူဂှ် ပံက် ပွံက်နာနာသာ် မပ္တံကဵု နဒဒှ် ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော်မွဲ၊ နဒဒှ် ဘာသာအခိုက်ကၞာမွဲ၊ (a religious tradition)၊ နဒဒှ် ဒတန်မဖန်ဗဒှ် သွက်ဂွံ လျိုင်ပတှ်ေဘာသာမွဲ၊ ကေုာံ နဒဒှ် ဒ္ဂေတ်လၟေတ်သွက်ဘဝမွဲရ။ နကဵု လညာတ် စၟတ်သမ္တီ ကောန်ရးပလိုတ်တအ်မ္ဂး ဟိန္ဒူဂှ် ဒှ်ဘာသာ မလျိုင်ပတှ်ေမွဲ မတုပ်ညံင်ရဴ ဘာသာတၞဟ်သအာင်တအ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ မအရေဝ်မ္ဂး ဓမ္မ/ဓရ် ဂှ် အဓိပ္ပါယ်လှဲလး နူကဵု လညာတ် ဗီုရဲရးပလိုတ်တအ် မကၠိုဟ်လဝ်ဏီရ။
Notes
Subnotes
ဂြိုပ်ဒဵုခလာ်၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်တာ
ဘာဂြိုပ်ဒဵုခလာ် ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်တာ၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၁ ဇကု။
သုခသဳတဝန၊ ဘာဂိုဏ်မဟာယျေန် ကွာန်ၜဝ်
ဘာသုခသဳတဝန ဂိုဏ်မဟာယျေန်ဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၜဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန်ဝှ် အလုံဂိုဏ်မဟာယျေန်မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ခြေင်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်ခြေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၇ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၇ ဇကု။
စေတဳ (၃) သာ်
အဓိပ္ပါယ်စေတဳ
ကျာ်စေတဳ ဒဂုၚ်ဝွံ ဟိုတ်နူ သၠိုၚ်စုတ်လဝ် ဓာတ်သော်ဂမျိုၚ် ဒ္စာံတၞုၚ်စိ ဓာတုစေတဳ ဂွံဒုၚ်ယၟုရ။
ကလော်၊ ဂစေံ
ဗမံက်ထ္ၜး
အကြာဂိတု နဝ်ဝေန်ပါ ကဵု ဨပြဳဂှ် ဒှ်အခိင်ဂစေံကလော်မဖျေဟ်ခၟာဲရ၊ ၝောအ်ဂှ် ကဵုရမ္သာင် ကော်ကၟက်တုဲ ဂစိုန်ဖျေဟ်က္ဍိုပ်၊ ပကိုန်ပတိုန်ဗတ စပ်ကဵု ပရေင်မၞိဟ်မမံင်နကဵုပွံင်ဂှ် ဟွံတီကၠးကၠး၊ ၝောအ်မွဲ ဗက်ကဵုကၟက်ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ် မလေပ်ဒက်ခပေါဲ အကြာဂွိုင်ဆု၊ ဓရေပ်တၟအ် ကေုာံ အကြာတိုက်ရ၊၊ ခပေါဲဍေဟ်တအ် ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒက်လဝ် ကၞာင်ဆုရ၊ မွဲမွဲကလောအ်မ္ဂး နွံစခၟာဲအကြာ ၃ ကဵု ၄ မ (ဇမၠိင် 30.9mm အနာံ 26.3 mm လျိုင် 11.6g)၊၊ နူစ ခၟာဲဖျေဟ် ခၟာဲကၠာအိုတ်မွဲမဂှ် စလဒပ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကောန်ဍေဟ်တအ်လေဝ် မွဲကဵုမွဲ က္ဍတ် အခိင်ဟွံတုပ်ရေင်သကအ်ရ၊၊ ကောန်ဂစေံကလော်တအ် စဍတ်မ္ဂး ယာဲဂှ်ဗစကဵုစၟစၟောန်၊ ဇၞော်တိုန်ညိမ္ဂး ဗ္စကဵု တိရစ္ဆာန်ဗီုကဵုကၞိတအ်ရ၊၊ ကောန်ဍေဟ်ဍောတ်တ်ဂှ် ဇၞော်တုဲ လျိုင်ဇြိုင် ကာလသၞေင်ပေင်မ္ဂး ဍောတ်စှ်ေတုဲ လျိုင်သာတိုန်၊၊ ကောန်မွဲ ဟွံသေင်မ္ဂး ၜါရ ဇၞော်ဂေါဝ် သၞေင်ပေင် သၟေဟ်တအ်ဂှ် ချိုတ်ရ၊၊ ဍေဟ်တအ်မံင် ပ္ဍဲခပေဲါ ၜိုတ် မွဲဂိတုတုဲမ္ဂး ဍေဟ်တအ်တိတ်နူခပေါဲရ၊၊
အခိုက်
ဂစေံကလော်ဂှ် ဟိုတ်နူရမ္သာင်ဍေဟ်ကဵု မတ်ဍေဟ် ပလေဲပလေဲၜါမဂှ်တုဲ မန်တအ် ကော်စ ဂစေံကလော် မဒှ်အရာ မဒးဖေက်ဂၟံက်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒဏ္ဍာရဳဟိန္ဒူမ္ဂး ဂစေံကလော်ဂှ် ဒှ်ယာန်ဖ္ဍိုက် ဒေဝတဴလက္ပ့မိ (Lakshmi)မဒှ်ဒေဝတဴ မဆဵုကဵု ဒြပ်ရတ်ရ၊၊