cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Eugene Merle Shoemaker
Astrogeology and Apollo
In 1960, Shoemaker directed a team at the USGS center in Menlo Park, California, to generate the first geologic map of the Moon using photographs taken by Francis G. Pease. Shoemaker also helped pioneer the field of astrogeology by founding the Astrogeology Research Program. He was prominently involved in the Lunar Ranger missions to the Moon, joining the television imaging team of Harold Urey and Gerard Kuiper, which turned into a preparatory mission for the future manned landing. Shoemaker was then chosen to be the principal investigator for the Surveyor program's television experiment, and then the lunar geology principal investigator for Apollo 11, Apollo 12, and Apollo 13.
Shoemaker was also involved in the training of the American astronauts. He himself was a possible candidate for an Apollo Moon flight and was set to be the first geologist to walk on the Moon but was disqualified due to being diagnosed with Addison's disease, a disorder of the adrenal gland. Shoemaker would train astronauts during field trips to Meteor Crater and Sunset Crater near Flagstaff. He was a CBS News television commentator on the early Apollo missions, especially the Apollo 8 and Apollo 11 missions, appearing with Walter Cronkite during live coverage of those flights.
Awards and tributes
Gene Shoemaker received a large number of awards for his professional work. According to the obituary published by the USGS Astrogeology Science Center, these included:
ကမ္မတဳ သိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် (ကွာန်လှာ)
ကောန်ဂကောံ
ညးတာလျိုင်ဆက်ဆောံဂမၠိုင်
ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၂)
ဂလာန်ဆက်စပ်ကဵုလ္တူဂှ်တုဲ သွက်ဂွံချူပရူအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပရူဒဒှ်ဝၚ်အ္စာတၠ, ကျာ်ဇၞော်ဂမၠိုၚ် “စှ်ပိ”ဇကုဝွံ၊ အာတ်အရီုအဗၚ်နကဵုလိက်တၞးဏံရကျာ်၊ အ္စာတၠဇၞော်ဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်, ကျာ်ဇၞော်အ္စာမၚ်မွဲဂိုဏ်ယှိုဲကျေန်(မည်) လောန်စဴအာတံဂှ် ကောန်ကွးဂမၠိုၚ် အဆက်အဆက်သွက်ဂွံတီဒ္ဂေတ်ညး−သွက်ဂွံတီပါရမဳညးတုဲ ဒးဂၠာဲပကောံချူစွံလဝ်ဗွဲခမၞောန်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ− လၟေၚ်စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ယၟုအ္စာတၠ,  ကျာ်ဇၞော်အ္စာဗွဲသၟဝ်တေံဂှ် ညးနွံပိုန်လၟုဟ်−အ္စာသၠပတ် ချပ်ပလံၚ်နၚ်ဇရေၚ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ မှာထေရ်ပါလိတ ဘာဓါတ်ကျာ် ကွာန်ကၟာဝက်ညိကျာ် ။
၄ ။  ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာသစ္ဆု (ဘာစၚ်ကြံ) မှာထေရ်ခေမာဝန္တ။
၁၃ ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘာဂြိုပ်ဝါၚဴ ကွာန်ကၟာဝက် မှာထေရ်အာလောက။
၁။ ဂလာန်နိဒါန်
(ဃ) ဘိက္ခဝေ၊ ယွံ- ကောန်အဲသ္ဍိုက်တံ။ မမ၊ ဒဒက်−တဴကဵုအဲကျာ်။ ပဋ္ဌမံ၊ ဗွဲကိုပ်ကၠာ, နူဘာသာဂကူညးတၞဟ်။ သရဏံ၊ န်− ကျာ်ကဵုဓဝ်အံသဝ်ဒိုဟ်စှ်, မဒှ်အရာသၠလၜေါ်ဇၞော်ကဵုဗဒဗဒါဲ, ပါဲကၠေံဒဒိုက်ရေၚ်တၠုၚ်ကဵုတသိုက်အိုတ်သီုမွဲကီုဟွံသှ်ေ။
ရှ်ေသှ်ေရဴဂဴကျာ်မ္ဂး− ဆၜိုတ်ကျာ်စေတဳကျာ်ပဋိမာရုပ်ဇကု ညာတ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်ဝွံရ− ပ္တန်လဝ်စိုတ၂်မာန်၊ စဵုကဵုစိုပ်ကျာ်ဂမျိုၚ် မဍိုက်ပေၚ်ကဵုဂုဏ်ဒ္စိတ်သာ် မပ္တံကဵု "အရဟံ" ဂှ် လျုၚ်ဏာစိုတ်ဟွံမာန်ရ၊ ဆဂှ်ဟွံသေၚ်ဏီ၊ စေတဳ, ကျာ်ပဋိမာရုပ် မၞုံကဵုထဝ်မဂေါဝ်ဆာဲတံဂှ် လျုၚ်သ္ဍိုက်ဂၠိုၚ်နူကဵုစေတဳကျာ်ပဋိမာရုပ် ဟၟဲကဵုထဝ်ဟွံဂေါဝ်ဆာဲတံဂှ်ရ၊ ဣဝွံ− ဗီုရဲသဒ္ဓါဗုဒ္ဓဘာသာ လျုၚ်သ္ဍိုက်ပ္ဍဲကျာ်ရောၚ်။
ပူဂဵုသဒ္ဓါဗုဒ္ဓဘာသာတံဂှ် ပ္ဍဲအရာရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ပူဇဴဓဝ်လေဝ် ဆၜိုတ်ဓမ္မစေတဳညာတ်ဒၟံၚ်လၟုဟ်၊ ဆၜိုတ်ဓဝ်အ္စာဓဝ်တံ တွံဒၟံၚ်လၟုဟ်ဝွံရ− ပ္တန်လဝ်စိုတ်မာန်၊ စဵုကဵုစိုပ်ဓဝ်လောကုတ္တိုရ်မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ဂှ် လျုၚ်ဏာစိုတ်ဟွံမာန်ရ။
၂။ သရဏဂုန်သဳလဍုန်ဟွံဒးစှ်ေအပါယ်
"ဗုဒ္ဓသရဏံဂစ္ဆာမိ" အဲပြာပ်အာသဳကၠဳခစကျာ် "ဓမ္မံသာရဏံဂစ္ဆာမိ" အဲပြာပ်အာသဳကၠဳခစဓဝ်၊ "သံဃံသာရဏံဂစ္ဆာမိ" အဲပြာပ်အာသဳကၠဳခစသၚ်၊ ပြာပ်အာသဳကၠဳခစရတ်ပိကျာ်ဓဝ်သၚ်ဂှ် "သရဏဂုန်" မ္ဂးယၟုရ၊ မၚ်မွဲထိၚ်ဒက်လဝ်ကာယပါၚ်ဂှ် “သဳလ” မ္ဂးယၟုရ၊ သဳမသုန်သဳဒ္စါံဒှ်တံ ဂွံမၚ်မွဲလဝ်တုဲ သရဏဂုန်သဳလဍုန်ကၠုၚ်။ ပူဂဵုမၞုံကဵုသရဏဂုန်သဳလဍုၚ်ကၠုၚ်တံဂှ် ချိုတ်ဗၠးအပါယ်ပန်ရ။
၃။ လၟေၚ်အစဳအဇန်ဗျန်အက္ခရ
သရဏဂုန်သဳလဍုန်။ သွက်ဂွံဒှ်ညးလုပ်ဗော်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဒးဒ္ဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်သရဏဂုန်ပိ− ရ၊ ပတှ်ေဂုဏ်ရတ်ပိ စုတိဗၠးအပါယ်ပန် ဂွံတန်တဴပ္ဍဲသုဂတိဘုံ မၞုံကဵုတသိုက်နာနာသာ်ရ၊ ညးမပြာပ်အာသဳကၠဳခစကျာ်ဓဝ်သၚ်ဂှ် ဒှ်ညးလုပ်ဗော်ဗုဒ္ဓဘာသာဇေတ်ဇေတ်တုဲ ဟွံထောံကၠေံကွေတ်ကျာ်ရ၊ သဳလဂမၠိုၚ်လေဝ် နွံဒၟံၚ်ပၠန်ရ၊ ပူဂဵုအဇာဂကူဏံဂှ် တုပ်သၟဟ်ကဵုသောတာပန်ရ။
၄။ ဥယျောဇနကထာလၚ်္ကာ − ဝ − ဂိုဏ်
၁။ လိက်မည် − မည်ကတ်၊ ဝတ်ပကဵုလီု၊ ရီုဗၚ်ပြဟ်ပြဟ်။
လိက်မည် − မည်တြး၊ ပြးအာရိုဟ်တ္ၚဲ၊ ညးအဲဂွံဗှ်။
လိက်မည် − မည်ရာန်၊ လုံကွာန်ဂိုတ်ဗှ်၊ ဒှ်ကျာ်သြဳမ္ၚဵု။
၆။ လိက်မည် − မည်တက်၊ မည်လက်ကိုတ်ဗှ်၊ မည်ဂှ်မံက်ကၠုၚ်။
၈။ လိက်မည် − မည်ကှ်ေ၊ မည်ရှ်ေသှ်ေမာန်၊ မည်ဆာန်ပူဇဴ။
ဍုၚ်မတိမိ၊ ညိဓဝ်လ္ပဝိုတ်၊ ဂိုတ်မှတ်ဂၠာဲနဲ။
ဇၟာပ်ဘဝဒှ်၊ မည်ဂှ်ပၠန်ဟေၚ်၊ ကလေၚ်ၜံၚ်ပိုဲ။
ချပ်နပညာ၊ ညာတ်အာဂတ၊ ၜါပကဵုပြး။
ပပါဒကး၊ ထ္ၜးအစောံဂံၚ်၊ ညံၚ်စိုပ်ဒးအာ။
နွံပ္ဍဲဝၚ်ဟေၚ်၊ ပြေၚ်ကလောန်ဖန်၊ ပၠန်တဲအိုတ်ညိ။
၆။ အစဳရေၚ်လၟေၚ်ဒဂိုန်သဳမသုန်
ခၟဳဟီုဗီုဂွံရာဒနာမိက်
တတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓံသရဏံဂစ္ဆာမိ။ တတိယမ္ပိ ဓမ္မံ။ (တတိယမ္ပိသံဃံ။ (သၟေဟ်ဂှ်တုပ်)။
၃။ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရာ ဝေရာမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ။
၇။ အရထသဳမသုန်ကဵုအဓိပ္ပါယ်
ဒဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်မ္ဂးဂှ် "သိက္ခာပိုဒ်ဝွံ၊ ညံၚ်ဂွံဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ဂှ် အဲမၚ်မွဲလဝ်ရောၚ်" ရဴသာ်ဝွံ ဒးပၠောပ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။ (သ္ၚိဇၞော်တိုက်ဇၞော်တံဂှ် ညံၚ်ဂွံဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက် ညံၚ်ရဴဒက်သိုၚ်လဝ်ပ္ဍဲလတူတိကီု၊ တုပ်တဴညံၚ်ရဴဒက်ကျာ်သိုၚ်သ္ၚိဘုတ်ဘာပ္ဍဲတိ, ညံံၚ်ဂွံဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ဟွံကဵုချဳဂရိုက်အာ ဒက်ပတန်သိုၚ်လဝ်ပ္ဍဲတိဗွဲမဗိုန်ဗတ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကီု) ပွမပၠောပ်စိုတ် စွံလဝ်ပ္ဍဲစိုတ်ဗိုန်ဗိုန်ဗတ်ဗတ် ခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကၠိုက် ဟွံကဵုဂရိုက်ချဳအာဂှ် ဗွဲဝေါဟာမည် အစေန်အဆက်ကော်ခဴစ "ဒဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်" မ္ဂးယၟုရ၊ ဗွဲဝေါဟာစကာအရေဝ်ဂှ် "ဗဗိုန်လဝ်ပ္ဍဲစိုတ်" မ္ဂးယၟုရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ− ဟွံဒးအာပ္ဍဲဇရေၚ်ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲတုဲ အလဵုဇကုဖ္ဍေါတ်ကေတ်ဗတ်ဘာသာပါဠိ မၞုံတံဍေံ "ပါဏာတိပါတာ" လေဝ် ကဵုဒှ်၊ ဖ္ဍေါတ်ကေတ်ဗတ်ပလးရဴဝွံမ္ဂး "အဲဝေၚ်ပါဲကၠေံနူပွမဂစိုတ်သတ်မၞုံကဵုလမျီုရ" ရဴဝွံလေဝ် ကဵုဒှ်မၚ်မွဲဒဂိုန်ကေတ်ဂွံဒၟံၚ်ရောၚ်။ (ကာလကောန်သၟိၚ်မှာဇနက် က္ၜၚ်ဗြံဟဳဍာ် ဃောၜိၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲမှာသၟိတ်ဂှ် အလဵုအလဵုဇကု ဒဂိုန်ကေတ်သဳဥပုဟ်ပွိုၚ်ထပှ်တ္ၚဲရောၚ်။
ဒုဟ်တၞံတံမူလ။ ဒုဟ်ဂမၠိုၚ် အတိုၚ်မစၞောန်ထ္ၜးလဝ်တုဲဂှ် ဗွဲဒဒှ်ဝိပက်ဗက်ဝဲဗက်ဒးဒုၚ်စသိုၚ်ဖဵုအကုသဵုကံဇကု မကၠောန်ခၞံလဝ်ကၠာကၠာတေံဂှ်ရ၊ ဇၟာပ်ဘဝကတဵုဒှ်မၞိဟ်လေဝ် ကလိဂွံဒုဟ်ဒဏ်မပ္တံအဝဲလီု ယဲဘဲဂၠိုၚ်ရ၊ ပါဲနူဒုဟ်ဂှ် ဒုဟ်ဇၞော်မတွံဂး ဒးကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံနရက်လေဝ်နွံမဏီရောၚ်။
(၁) ဍိုက်ပေၚ်ကဵုအဝဲဇိုၚ်တဲမပ္တံမတ်ကတောဝ် ဗဵုကျောဝ်ဒးသၞောတ်ကီု။
(၂) ရုပ်သာ်ကျေဝ်ဂေါဝ်ညံၚ်ကောန်ခၞောဝ်ကောန်ဒေဝတဴကီု။
၄။ အရာနွံပၟိက်မိက်ဂွံဂွံအိုတ်သီုဂှ် ကလိဂွံလောဲသွာကီု။
ဒးဒုၚ်နရက်ရောရုဝလံလဂၠိုၚ်သ္ၚောဲ လုကဴဂၠိုၚ်ကဵုသၞာံ ပယာံမလံတုဲ ကာလဗၠးကၠုၚ်နူနရက်ဂှ် ကတဵုဒှ်ဗ္ၜေံကၟက် ပ္ဍဲ "ရးဘိန္နာဂတ" ဒးဒုၚ်ဂအးထောံထိုၚ်ဟဇာအာတ်တံပ္တိတ်ထောံ "ထၟာဲစိုက်" ၜါမပၠန်ရ။ ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုပန်ဘဝဝွံ၊ ကတဵုဒှ်ဗ္ၜေံကၟက် ဗ္ၜေံဗံဇၞော် ဇၞော်ကျေဝ်ကျေဝ်ဖိုဟ်ဂှ်၊ ဟိုတ်နူကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံအဵု ညးဟွံဗဵုညးဟွံစွံ ပ္တိတ်ထောံထၟာဲလိၚ်ၜါမရ၊ ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုမသုန်ဘဝဂှ် အာကတဵုဒှ်ကၞုဲ ပ္ဍဲဂြိုပ်ဇၞော်တုဲ အပါကၞုဲဂှ် ကိတ်ထောံထိုၚ်ဟဇာနူဍောတ်ဍောတ်တေံပၠန်ရ၊ ဂွိၚ်ဖေက်ဒှ်သၞသတြုကီု ဂွိၚ်ဖေက်မၚ်မွဲဟွံမာန်ကီုတုဲ ကိတ်ဒးကးသၠေက်ထောံထိုၚ်ဟဇာထၟာဲလိၚ်ဂှ်ရ။
ကတဵုဒှ်ဂၞကျာ်သၟိၚ်အိန်ပန်ဘဝ။ စုတိပြံၚ်ဘဝချိုတ်အာနူဘဝမၞိဟ် နပုံခမၞုံပ္ဍဲဝဇ္ဇဳရးဂှ်တုဲ အာကတဵုဒှ်ကောန်ဒေဝတဴဗြဴ ပ္ဍဲသွဝ်တာဝတိံ ဒှ်ဂၞကျာ်သၟိၚ်အိန်ပန်ဘဝပၠန်ရ၊ ရုပ်သာ်ကျေဝ်ကွေံကွေံဂှ်၊ဟိုတ်နူအသိၚ်ဂွံမၚ်မွဲလဝ်သဳဥပုဟ်ရ၊ ဂွံစိုပ်သွဝ်ဂှ်ကီု, ဂွံဒှ်ဂၞကျာ်သၟိၚ်အိန်ဂှ်ကီု၊ ဟိုတ်နူဂွံပတုဲလဝ်ဒါနကုသဵုကဵုသဳလကုသဵု ကာလကတဵုဒှ်ကောန်သေဋ္ဌဳပ္ဍဲဍုၚ်ကောသမ္ဗဳတေံရ၊ လၟောဝ်ထေရ်အာနန် ကၠောန်ဒးကလောန်ယုတ်ယုတ်ပပ်ပပ် ဆက်စပ်ကဵုပလီုလောန်ဗြဴညးဂှ် ချိုတ်အာနူဘဝဂၞကျာ်သၟိၚ်အိန်တုဲ ပ္ဍဲမရနုက်ကဵုစှ်ၜါဘဝဂှ် ကတဵုဒှ်ဂၞကျာ်ဒေဝတဴဇဝန ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်ပၠန်ရ။ (ဒှ်ဘဝဒေဝတဴဗြဴမသုန်ဘဝရောၚ်)။
အင်ခေဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အင်ခေဝ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂိဇိန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၉၊ ဝှ် ၄၉။
ပြကိုဟ်စရာဲဗုဒ္ဓဘာသာ ကၞပ်(၂)
၇။ အရထသဳမသုန်ကဵုအဓိပ္ပါယ်
(၇) ကတဵုဒှ်မၞိဟ်နပုံခမၞုဲ။
မၞိဟ်တၠပါရမဳတဲကြံၚ်ကြံၚ် ညံၚ်ရဴလၟောဝ်ထေရ်အာနန် ပ္ဍဲဘဝလက်ကရဴ စဴနိဗ္ဗာန်ဖိုဟ်ဂှ်၊ ဟိုတ်နူရဲပွံၚ်ဟွံခိုဟ် မိတ်သဟာဲဏာကဵုအပါဲမာန် ဒးဆာန်ညးသ္ကံ ဒးပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံညးသ္ကံဂှ်ရ− ကလောန်ပြဝပလီုကောန်ဇာတ်သမ္ဘာညးဂှ်လေဝ် ပတုဲဒးလောဲလောဲရ၊ အတိုၚ်ကံဇကုမကၠောန်လဝ်ဂှ်ဟေၚ် ကလေၚ်ကဵုဖဵုလောဲလောဲပၠန်ရ၊ ရဲပါရမအၜတ်ၜတ် သတ်မၞိဟ်မပြောံဗီုပိုဲလၟုဟ်ဝွံကီု၊ ရဲဗစာရဏာအောန်အောန် ညာဏ်ပညာဍိုန်ဍိုန်လျလျတံဂှ်ကီု စွံသတိဇၞော်ဇၞော်တုဲ ဝေါၚ်ပါဲကၠေံဒ္ဂေတ်ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ စဵုကဵုလ္အိတ်လမျီုအိုတ်ညိ။
၈။ ပွံၚ်ပန်ဂကူ
သီုညးၜါ လပါ်ဂှ်− ယဝ်ရသဳလဟွံမွဲ သဳလဟွံသ္အးဇ္ၚးမ္ဂး− တုပ်တဴညံၚ်ရဴပံၚ်ဖက်ဟုဲနှဴကဵုညးချိုတ်, အဲချိုတ်, ချိုတ်ကေုာံရေၚ်သ္ကံကီုရ။
၉။ အဂမနဳယဝတ္ထုၜါစှော်ဗြဴၜါစှော်ဂကူ
ယဝ်ရမိယာဲဟွံမွဲမ္ဂး− ညးဂမၠိုၚ်မပ္တံဘာတု, ကောဇၞော်၊ ဘဂိနဳ, ဒေံဗြဴ− ၝဲဇၞော်၊ ညာတိ, ကလောဒညာတ်တံဂှ် မၚ်မွဲမာန်ရောၚ် ဟွံသေၚ်ဟာ, ပ္တိတ်ပုစ္ဆာသၟာန်ပတိုန် ဂလာန်သာ်ဝွံတုဲ၊ ယဝ်ရဒှ်ညးဒၟံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိအပါမ္ဂး− အပါမၚ်မွဲဂှ် ဒှ်ဇၞော်ရ၊ မၚ်မွဲရံၚ်စံၚ်နွံမွဲလပါ်မ္ဂး− မွဲလပါ်တၞဟ်သ္အာၚ်ဒှ်ဟွံမာန်၊ ယဝ်ရဟွံဒၟံၚ်ကရောံအပါမွဲစွံမ္ဂး− ဒၟံၚ်ကရောံၝဲဇၞော်ဒေံဗြဴဍောတ်မွဲစွံ မပ္တံဘဂဳနဳတုဲ ဒှ်ညးဒးဒုၚ်မၚ်မွဲကဵုမပ္တံဘဂိနဳကီု၊ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်သဳလဗဴမိန်တုဲ ဒှ်ညးရဲသ္ကံမၚ်မွဲလဝ်မတွံဂး ဓမ္မရက္ခိတာကီု၊ အပါဂှ်− ယဝ်ရကလိလောန်ကၠေံမ္ဂး− ဒှ်ကာမေသုမိစ္ဆာစာရကံဗွဲစၟတ်ရောၚ်။
၁၀။ လမပ်မၞိဟ်တြုံမွဲပၠန်ကလိလောန်ကၠေံဒုဟ်ကာမေသု
တၚ်စၟတ်။ ခၟဳဗြဴဣသိဒါသဳဝွံ− ဘဝမၞိဟ်တြုံဟွံကလေၚ်ဂွံတုဲ စဴအာနိဗ္ဗာန် နကဵုဘဝမၞိဟ်ဗြဴရ၊ ဟိုတ်နူပရဒါရိကကံ− ကၠောန်ခၞံလဝ်ပ္ဍဲဘဝကၠာတေံ ပလီုလဝ်ကောန်ဗြဴညးဂှ်တုဲ နရက်လေဝ်ဒး၊ ဗၠးနူဂှ် ကတဵုဒှ်ဗ္ၜေံ, ကတဵုဒှ်ဂၠဴ, ကတဵုဒှ်မၞိဟ်ပၠန်ရ၊ ၝောံကၟက်ဟွံမံက် ကော်ခဴစ ခမၞုဲ, တုဲဂှ်ပၠန် ဒှ်မၞိဟ်ဗြဴကောန်ညးတၠခတှ် ဝါတ်ဂါတ်ဒိုက်ဒိန်၊ တုဲဂှ် ကတဵုဒှ်ကောန်ဝုတ်သေဋ္ဌဳ တြုံက္ဍုဟ်, ဗက်ထောံ၊ တုဲဂှ် ကဵုစတြုံတၠဂြပ်မွဲပၠန် တြုံက္ဍုဟ်ဗက်ထောံ၊ တုဲဂှ်ပၠန် ကဵုစတြုံတမၠၚ်လအာတ် လံညိဍေံပြးအာနူဇကုပၠန်ရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ− ဣသိဒါသဳဝွံ၊ ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဘဝတိရစ္ဆာန်ဂှ် ၜါဘဝ, ကတဵုဒှ် နပုံခမၞုံဂှ်မွဲဘဝတုဲ ကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် ဒးဒှ်မၞိဟ်ဗြဴဂှ် ၜါဘဝပၠန်ရောၚ်။
၁၁။ စေတိယဇာတ်နိပါတ်အဋ္ဌကပရူသၟိၚ်စေတိယ
(၄) သၟူအမြာဲဒကှ်ဥပ္ပဵု မောဝ်ဇောဝ်ပ္ဍ:တၟာဲမောဝ်တိတ်နူသၟန်ပါၚ်ကီုရောၚ်၊ သၟိၚ်စေတိယဝွံ၊ မၞုံကဵုဣဒ္ဓိအာနုဘဴလောန်ကာဲဗွဲမလောန် ဍိုက်ပေၚ်ကဵုမ္ၚဵုကျာ်သြဳဗွဲမလောန်တုဲ မၚ်မွဲဓဝ်သၟိၚ်စှ်ပြကာ မသၟဟ်ကဵုဒေသနာကျာ်ရောၚ်။ ဆဂးဂှ်− ဟိုတ်နူဂလာန်မုသာဟီုဒးအာ သ္ပပြာကတ်ကဵုညးတၞဟ်ဂှ်ရ− ဗွဲကြဴ အာစိုပ်ဒဒိုက်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲ စဵုကဵုတိမၚိတ်ဖျေံဏာရောၚ်။
အတိုၚ်ထေၚ်ခယျသ္ပတၟေၚ်ဂှ် ဟွံဒှ်စၟတ်တုဲ သ္ပသက်သဳကဵုသၟိၚ်မဟီုဂလာန်မုသာပၠန်ဂှ် ညးလ္ၚဵု ကတဵုဒှ်အံသဝ် ဂွံဓဝ်သံဝေဂ သိုဟ်ဗဆိုအ်တိုန်အိုတ်ရ၊ ခေတ်ဂှ်ပၠန် ဒှ်ခေတ်အာယုတ်သတ္တံမွဲအသၚ်ဃဲတုဲ လၟုဟ်မှ ဂွံဗဂအရေဝ်မုသာလာန်ပလဳဂှ် တၟေၚ်တၟဟ်ကွေံကွေံရ၊ မၞိဟ်ခေတ်ကၠာကၠာတေံဂှ်၊ ၜိုန်ရဖေက်ဒုဟ်မုသာဂလိုၚ်လဵုကီုလေဝ် မၞိဟ်ခေတ်လၟုဟ်ညးလ္ၚဵုလ္ၚဵု မၞုံကဵုပညာဒုၚ်ယၟုမၞိဟ်ဇၞော်ပြဲပြဲ မၞိဟ်တဲလတူ မၞိဟ်သပ္ပရိုဟ်တဲခိုဟ်တံဂှ်ဟေၚ် ပကေၚ်လ္ၚတ်ဖ္ဍုတ်ပတိုန်လဝ်ပါၚ် ဂလာန်မုသာတုဲ သ္ပလဝ်သ္ကံတဲ လှာဲဒၟံၚ်ဍာ်ပလာဲအိုတ်ရ၊ ဍာ်ပလာဲညးတံဟီုဂးဒၟံၚ်ဂှ် "မုသာဟွံပါ− လၚ်္ကာဟွံကလိတ်" ဂးတုဲ ပံၚ်ပါၚ်ဟာ မုသာဟဗြိုက်ကၟိုဟ်တိတ်ရ။
စၞဗ္ၜူအိုတ်သီုတံဂှ် သုၚ်ဒးတုဲ ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်ယုတ်ပပ်ပပ် ဒၞာဲဟွံထေက်ကဵုချပ်ဂှ်ချပ်၊ ဒၞာဲဟွံထေက်ကဵုဖန်ဂှ်ဖန်, ဒၞာဲဟွံထေက်ကဵုဓဇန်ဂှ်ဓဇန်, ဗၠိုက်ဗၠန်ဂတးဒၟံၚ်ညံၚ်ရဴမၞိဟ်စိုတ်လီုလီု တုပ်ဗီုတမြံတိက်လ္ပံညာတ်ကီုရ။ ဆဂှ်ဟွံသေၚ်ဏီ၊ တုပ်တဴညံၚ်ရဴမၞိဟ်လီုဂုန်ဆီအီအီဂြိုၚ်ဂြိုၚ် ပခိုၚ်ဇကုဟွံမာန်တုဲ ဗ္ၜူဒလူမတ်ဂေတ် ဝေတ်လဝ်စိုတ်ဇကုလေဝ် ဟွံဒှ်သှ်ဂၠိက်လလာဲသော်, ကော်ကညာၚ်ကြေဟ်ကြေဟ် တ္ၜေဟ်လက်သေက်ဇဵု ဃဵုခါတ်ၜုၚ်တက် ဗာ်ထပက်ဂစိုတ်ညးသ္ကဴဒှ်တံ ဒုဟ်ခၞံကၠောန်လဝ်ပ္ဍဲဂတမတ်ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကွေံကွေံရ၊ ညးမွဲကဵုမွဲ ကတဵုဒှ်သၞသတြုဇကု ဒှ်လလေၚ်ပၠေၚ်ကၠေံပိုန်ဟာန်အာယုက်ဂၠေံချိုတ်ပြဟ် ဒှ်ဆဆဵုဂြပ်လဟုတ်တံဂှ်လေဝ် ဂုန်အရက်ဖအိုတ်ရောၚ်။
၃။ ဂုဏ်ညးကေၚ်ပတုဲလဝ်လတူဇကု, ညးပတုဲလဝ်ဂုဏ်လတူဇကုဂှ်ကလေၚ်ရော်ဂုဏ်ဟွံဒှ်၊ ပိုတ်ကၠေံ, ဇိုတ်ကၠေံဂုဏ်ညး, ဗၠံနာပ်ဆာပ်ဂုဏ်ညး ဟွံဒှ်ကီု။
(၃) မိက်ဂွံသုၚ်တုဲသုၚ်စကီု။ ရဴသာ်ဝွံ− တိတ်ဒှ်အာပိဂကူ သ္ဂောံတီကေတ်မာန်ရောၚ်။
ပၞောဝ်ပိဂကူတံဂှ် သုၚ်စဂကူဂၞန်မွဲဂှ်တုန်၊ ညိညဓဝ် ဒုဟ်ဟွံမွဲရ။ (ဟွံဒှ်ဒုဟ်မမိက်သ္ဂးရ)၊ ပ္ဍဲအရာမသုၚ်စဂကူဂၞန်ၜါဂှ် အရက်ဍာံ, ဟွံဍာံ၊ ဟိုတ်နူသုၚ်ဒး− ဗ္ၜူ, ဟွံဗ္ၜူ ဗွဲကိုပ်ကၠာဒးဗ္စာရဏာထေက်ရောၚ်။ ပ္ဍဲပြကိုဟ်ဂဥုဲသံသကြိုတ်တံဂှ် ဍာ်မတုပ်ဂွပ်လဝ်ဗွဲမလံလဂှ် "အာသဝ" မ္ဂးယၟုရ။ အာသဝဂှ် ကော်ဗတ်မည်မေရယ်၊ ဍာ်ဂွပ်, ဍာ်တုၚ်သမ္အုဲလဝ်မ္ဂးရ။ (အရက်မသုန်ရဲ, မေရယ်မသုန်ဂကူဂှ်) ချူထ္ၜးကဵုပၠန်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ− သၟတ်ဗြဴတံသၠးဂဝ်ဂၞဴတုဲ သုၚ်အရက်ဍာတ်ဍာတ်ဂှ်၊ ယဝ်ရဗ္ၜူမ္ဂး− အရက်ဍာံစၟတ်ရ၊ ဟွံဗ္ၜူမ္ဂး− အရက်ဟွံဇေတ်ဒှ်ဍာ်ဂကူတုၚ်ဂွပ်အာဇာဍာ်သမ္အုဲ မတုၚ်ဂွပ်လဝ်ဂှ်ရ၊ လုပ်လၟိဟ်မေရယ်မွဲဂကူကီုရ။ ယဝ်ရဒှ်အရက်ဍာံစၟတ်မ္ဂး− သိက္ခာပိုဒ်သုရာမေရာယဂှ် လီုလာ်အာရ။ ဆဂးဂှ် ဒေါံဟွံဂွံ ပါဲဟွံဗၠးတုဲ၊ ဟိုတ်နူမဒးသုၚ်စနကဵုဒဒှ်ဂဥုဲဇဗဂှ်ရ၊ ဒှ်ဒုဟ်ဇၞော်ကွေံကွေံဟွံသေၚ် မဒးထေၚ်ကေတ်ရောၚ်။
၁၂။ ဝတ္ထုခၟဳသုၚ်အရက်
ဟိုတ်နူလျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ကွေံကွေံဂှ်ရ၊ မှာထေရ်သာဂတကာလလုပ်ဒုၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ဂှ် ဇၟာပ်သ္ၚိကြပ်ဒှ်ညးဗဂိန်ကဵုဒါန်အရက်, အဲဗဂိန်ကဵုဒါန်အရက်အိုတ်ရ၊ (ပ္ဍဲအခိၚ်ဝွံ၊ ကျာ်တြဲဟွံပညပ်သိက္ခာပိုဒ်, ဟွံတက်သိက္ခာပိုဒ်ဏီရ) ပ္ဍဲကာလဂှ်− ဟိုတ်နူကျာ်တြဲဟွံပညပ်ဟွံစွံလဝ်သိက္ခာပိုဒ်ဏီဂှ်ရ− ဗၞတ်ညးမဗဂိန်ကဵုဒါန်အရက်ဂှ် မှာထေရ်သာဂတသ္ပပြဘိုက်သုၚ်စဖဲဖဲလဲလဲရ၊ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်ညးတၠဒါန်တံလေဝ် မိပ်စိုတ်ဗွဲမလောန်တုဲ စၟဳစပိုန်ကုသဵုဖဵုအရက်ဖိုဟ်ဏီရ၊ ညးတၠဒါန်လေဝ် မိပ်စိုတ်ညးဒုၚ်ဒါန်လေဝ်မိပ်စိုတ်, မိပ်စိုတ်လပါ်ဟွံကၠိုဟ်ခၠၚ် ဒုဟ်ဒဏ်သီုညးၜါတၠရောၚ်။
၁၃။ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်အရက်
အရထ။  ။ ဥမ္မတ္တကသံဝတ္တနိကောဟောတဳတိ ဥမ္မတ္တက ။ ပ ။ ဟောတိ မ္ဂးမာ။ ဥမ္မတ္တကဘာဝံ၊ န်− ဒဒှ်မကြံ။ သံဝတ္တတိ၊ ပ္ဍံ− လောပ်ကတဵုဗဒှ်ကဵုရ။ ဟိ။ န်− ဂလာန်ဂှ် ကြက်သ္ပပြာကတ်ကဵုရ။ တေန၊ န−ကဵုပါဌ်မ္ဂး "ဥမ္မတ္တကော" ဂှ်။ မနုဿော၊ ၚ်− မၞိဟ်လုပ်လၟိဟ်သတ်မပြဲ။ ဥမ္မတ္တောဝါ၊ ၚ်− မကြံဥမ္မတ်၊ ယှောတ်ၚိုက်ဝိုက်ဝုဲကီု။ ခိတ္တစိတ္တောဝါ၊ ၚ်− မၞုံကဵုစိုတ်ကလှ်လဖှ်ပြးဆာဲ− ညံၚ်ဂြာဲဖေက်မၞိဟ်ကီု။ ဨဠမူဂေါဝါ၊ ၚ်− မက္ဍိုၚ်သီုကၠဴ (ဠဴ) သၞဴသီုဍာ်ဂစှ် မဒဇူစှ်ေနူပါၚ်ကီု။ (သီုက္ဍိုၚ်သီုဠဴ သီုဍာ်ပါၚ်ဒဇူသီုခအ) ဟောတိ၊ ပ္ဍံ− ဒှ်။ အယံ၊ ၚ်− မကြံၚိုက်, ကလှ်ကဖှ်, က္ဍိုၚ်ကၠဴ, ဍာ်ပါၚ်ဒဇူ, ခအဝွံ။ သုရာပါနဿ၊ ဒဒက်− တဴကဵုကံစေတနာမသၚ်လဝ်အရက်သုရာ။ နိဿန္ဒော၊ ဒှ်ဖဵုဍေံမအောန်သၟတ်ဍောတ်သွတ်အိုတ်ရောၚ်။
ထံက်ကဵုပါဠိကျာ်လတူတေံတုဲမၞိဟ်သုၚ်အရက်မေရယ်ဂှ် ချိုတ်အာကတဵုဒှ်ပ္ဍဲဘုံနရက်, ဘုံတိရစ္ဆာန်, ဘုံပြိုတ်ရ၊ ဗၠးနူအပါဲပိတုဲ (ပြိုက်ကဵုအသူရိကာယ် သ္ပလဝ်မွဲဘုံ) တုဲ ဆက်ၜိုတ်ဝိပက်မသၟေဟ်သှ်ေဒၟံၚ်, ဖဵုအရက်အောန်အိုတ်, သာအိုတ်, ဍိုန်အိုတ်, အောန်သာဍိုန်နူဖဵုမပ္တံဂစိုတ်သတ္တံဂှ် ဇၟာပ်ဇၟာပ်ဘဝ ကတဵုဒှ်မၞိဟ်ဒးကြံဒးၚိုက်ဒးဝိုတ်ဒးယှောတ်ရ၊ ထံက်ကဵုတဝှ်အဋ္ဌကထာဂှ်တုဲ ကြံၚိုက်စိုတ်ကလှ်လဖှ်ပြးဆာဲဖေက်လကိုတ်လောဲသွာရ၊ ဒှ်မၞိဟ်ကၠဴကၠမၞိဟ်ဠဴဠဴခအခအ မၞိဟ်က္ဍိုၚ်ကတောဝ်လီုမၞိဟ်ဍာ်ဂစှ်ဍာ်ပါၚ်မဇွောဝ်ဒဇူစှ်ေနူသၟန်ပါၚ်ရ၊ ဖဵုအရက်တဲဍိုန်အိုတ်ဂှ် ဒးဒုၚ်ဒုဟ်မြဴသာ်ဝွံရောၚ်။
၁၄။ သုရာမသုန်ရဲမေရယ်မသုန်ဂကူ
မေရယ်မသုန်ဂကူမ္ဂးဂှ်− (၁) ပုပ္ဖါသဝ။ မေရယ်ညးမကၠောန်ခၞံလဝ်, တုၚ်ဂွပ်လဝ်နကဵုပ္ကဴဩဴမမိက်ကဵုမွဲမွဲကီု။ (၂) ဖလာသဝ။ မေရယ်ညးမကၠောန်ခၞံလဝ်, တုၚ်ဂွပ်လဝ်နကဵုသစ္ဆုမမိက်ကဵုမွဲမွဲ။ (၃) မဓွါသဝ။ မေရယ်ညးမကၠောန်ခၞံလဝ်, တုၚ်ဂွပ်လဝ်နကဵုပ္ကဴမုဒ်ဒြာတ်, ဍာ်သာဲ, ဍာ်ဂရောတ်, ဍာ် ဟုတ်ကီု။ (သတ်မုဒ်ဒြာတ်လေဝ် ကော်ထေက်ကီု)။ (၄) ဂုဠာသဝ။ မေရယ်ညးမကၠောန်ခၞံလဝ်, တုၚ်ဂွပ်လဝ်နကဵုတၚ်လာဲ, ကဝ်တာ, ဍာ်က္ၜဴကီု။ (၅) သမ္ဘာရသံယုတ္တ။ မေရယ်သၞဴပကောံလဝ်အပေါတ်ကြိယာဗာတၞဟ်တၞဟ်သာ် မပ္တံကဵုခၞော်ဆုသကောဝ်ဆု သစ္ဆုတုဲ တုၚ်ဂွပ်လဝ်ကီု။ (ဣဝွံမေရယ်မသုန်ဂကူရောၚ်) (အ္စာသၠပတ်မည်တြေံ ညးချူသစ္ဆု၊ အ္စာကၞေဟ်တၟိလ္ၚဵု ချူသတ်ဆု−ရ)။
၁၅။ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်အၚ်္ဂသိက္ခာပိုဒ်မပ္တံပါဏာတိပါတာ
(လၚ်္ကာတုန်) ဂြပ်ညးမွဲဂၠံၚ်၊ တီမံၚ်ၜါစိ၊ ပိမိက်ကၠတ်ပၠန်၊ ပန်လွဳပရာ၊ မသုန်ဂိုၚ်ၜိုတ်၊ အၚ်္ဂဟိုတ်၊ ပၠောပ်စိုတ်သမ္တီညိ။
၁၆။ တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဒုဟ်ဍောတ်ဒုဟ်ဇၞော်
(၂) ပ္ဍဲအရာကၠတ်ဂြပ်ညးဂှ် ကၠတ်ဒးဂြပ်ညးမၞုံကဵုသဳလဂှ် ဒုဟ်ဇၞော်, ကၠတ်ဂြပ်ညးဟွံမွဲကဵုသဳလဂှ် ဒုဟ်ဍောတ်၊ ကၠတ်ဂြပ်ကျာ်ဂြပ်ဓဝ်ဂြပ်သၚ်ဂှ် ဒုဟ်ဇၞော်လောန်နူကၠတ်ဂြပ်ခရှ်ဏီရောၚ်။
၁၈။ ဝတ္ထုကၠဵုဗ္ၜူအရက်ဗၞးဗက်အာ
အခိၚ်ကၠာတေံမွဲအခိၚ် ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဗြဟ္မဒတ္တပသၟိၚ် ပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဗာရဏသဳဂှ် ဒးကာလပယာံမွဲတ္ၚဲ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန်တံ ဝေၚ်သဘၚ်ပေါဲနက်သတ်အိုတ်ရ၊ မိပ်ဇြိပ်မံၚ်အလုံဍုၚ်မွဲတုဲ စၞစသုၚ်မပ္တံပုၚ်သွတံဂှ်လေဝ် စသုၚ်ဟွံအိုတ် ကိုဟ်ဆာဲလဝ်ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်တၞဟ်ရ၊ သွက်ဂွံဗစပူဇဴဒေဝတဴပၟၚ်ဍုၚ်တဴဂှ်လေဝ် ပုၚ်သွကဖျုန်ဂမၠိုၚ် ပေၚ်ဍတ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇံၚ်သ္ၚိဒေဝတဴတံရ၊ စၞစသုၚ်ဂမၠိုၚ် ဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မကိုဟ်ဆာဲလဝ်ပ္ဍဲဒၞာဲတၞဟ်တၞဟ် မၞုံကဵုဂှ်သာ်တံဂှ် ကၠဵုကွာန်ဂမၠိုၚ်လေဝ် စသုၚ်ဟွံအိုတ်ရ။ ကၠဵုကွာန်ဂမၠိုၚ် ဗီုဍေံတံဆာန်ဂကူဍေံဟာ, ညံၚ်ရဴဗစကဵုဏာပရိုၚ်ကဵုကၠဵုကၠိၚ်ကၠဵုဂြိုပ်ကီုဟာ, ဃောဂှ် ကၠဵုဂြိုပ်မွဲမၞုံဒၟံၚ်ပ္ဍဲရာပ်ဂြိုပ်ဟဇာၚ် (ဂြိုဟ်ဟေအ်တူ) လေဝ်ဂး၊ ဟဂွံသ္ၚောဲကြပ်နူဍုၚ်ဗာရဏသဳ- ရ။
ဗဗၞးအဒိုဟ်ဂွိုက်ဗက်အလိုက်လောဘဂှ် ဟိုတ်နူအသိၚ်မောဟဒမၠုဂၠုဓီုဒၟံၚ်ဂှ်ရ၊ စၚ်ခြၚ်ဗ္စာရဏာဟွံဒး အတိုၚ်ကၠဵုသတ်အဟိုတ် ဖျေံအသံဟီုထ္ၜးဂှ်ဟေၚ် ကလၚ်ဗက်အာတုဲ ကာလဂှ် ယိုက်တ္ၚိန်ဏာကၠဵု စိုပ်ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဂၞိၚ် ဒၞာဲဗၠးမၞိဟ်တံဂှ်ရောၚ်၊ ကာလဂှ် ဗဗၞးသၟာန်တိုန်ကၠဵုမြဴသာ်ဝွံပၠန်ရ။ "ယွံတၠအဲကၠဵုဂြိုပ်၊ ဋ္ဌာန်တၠအဲကဵုပလံၚ်ဗစိုပ်ဂြိုပ်, ဂြိုပ်မၞုံယၟုဗၠးမၞိဟ်ဂှ် စိုပ်ရဟာ, ဒၞာဲဝွံ− အန္တရာဲဟွံမွဲရ− ဗဗၞးဂး။ ယွံဗဗၞး ယဝ်ရဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး− ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံ လ္ပဖျေံအဲညိဏီ၊ တေတေံ ဗဒါဲရာပ်ဟဇာၚ် (ဟေအ်တူ) တေံစိုပ်တိဟ် ဖျေံအဲညိ။ စိုပ်ဒၞာဲဝွံဟေၚ် ဖျေံအဲညိ" ကၠဵုဂးတုဲ ဗဗၞးလေဝ် အလန်ဝွံ အဲဂွံသြန်ၜါကၠံဒကေဝ်ဍာံဍာံရဂးတုဲ သီုကဵုစိုတ်မအိုဟ်တၟိုဟ်သၠောၚ်သ္ပဝ်ဂှ် ယိုက်တ္ၚိန်ဏာကၠဵု ဒၞာဲမကဵုဖျေံဂှ်ရောၚ်။
ဒၞာဲကၠဵုမကဵုပလံၚ်ဂှ် ပလံၚ်ဗစိုပ်ကဵုတုဲ နကဵုဂလာန်မြဴသာ်ဝွံ ကၠဵုဟီုကဵုဗဗၞးပၠန်ရ။ "ယွံဗဗၞး စိုပ်ဂြိုပ်ဟဇာၚ်ဂြိုပ်အေအ်တူ ဒၞာဲအဲမဒၟံၚ်ရ။ ဖျေံအဲပ္ဍဲဒၞာဲဏံညိ၊ ၚုဟ်လိၚ်ယိုက်အဲသွက်ဂွံဆာပ်ဂုဏ်ဗဗၞးဂှ် အတိုၚ်ဒုၚ်လဝ်ဂလာန်နူတံတေံ အဲကဵုသြန်ၜါကၠံဒကေဝ်ရ၊ သြန်တံဂှ် အဲတိုပ်လဝ်ဗွဲမခိုၚ်ကၠိုက်ဗိုန်ဗတ်တုဲ ဗဗၞးမၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဒၞာဲဏံညိ။ အဲအာဂွးကေတ်နၚ်သြန်ၜါကၠံဒကေဝ်ဂှ်ရ၊ ရံၚ်အခိၚ်တ္ၚဲတုဲ မၚ်ဒၟံၚ်အဲညိ၊ အဲကၠုၚ်ပလံၚ်ကဵုအတိုၚ်ဒုၚ်လဝ်ပါၚ်ဍာံဍာံပြပြရောၚ်ဗဗၞး" ကၠဵုဂြိုပ်သ္ဂးကဵုဗဗၞး, ဟီုဗကန်ဖျန်ကဵုဗဗၞးကဵုပတှ်ေစှ်ေစိုတ်တုဲ မွဲအလန်မွဲဂလးဓဝ် ဂြိပ်ဒဴလလဴဇိုၚ်ထဍိုၚ်လုပ်အာပ္ဍဲဂြိုပ်ဒမၠု စဵုကဵုဗၠးမတ်ဗဗၞးရောၚ်။
နဲတြေံတုန်− အပ္ပမာဒေန၊ ဗွဲ။ န။ သမ္မာရက္ခိတဗ္ဗံ၊ စိုန်− ဂပ်ဝ်ဒးမၚ်မွဲလဝ်ဗွဲမဒးရးရ။ သဳလေန၊ န− ကဵုသဳလဇကုမဒဂိုန်ဂိုၚ်ကေတ်, ဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲလဝ်။ သုဂတိံ၊ န်− သုဂတိဘုံ, မၞုံကဵုလအာဒးရး− မတွံဂး မၞိဟ်ဒေဝတဴ, သွဝ်တြဴဘုံ။ ယန္တိ၊ ပ္ဍံ− ဂွံအာစိုပ်အိုတ်ရ။ သဳလေန၊ န။ ဘောဂသမ္ပဒါ၊ ၚ်−မဍိုက်ပေၚ်ကဵုပိုန်ဟာန်ဘိုက်ဘက်ဂမၠိုၚ်။ ဟောန္တိ၊ ပ္ဍံ− ဒှ်တဴအိုတ်ရ။ သဳလေန၊ န။ နိဗ္ဗာနံ၊ န်− နိဗ္ဗာန်, ဗၠးဋ္ဌာန်ဗျုယဲ− ဟွံမွဲကဵုဘဲဂစိုတ်။ ယန္တိ၊ ပ္ဍံ− ဂွံအာစိုပ်အိုတ်ရ။ တသ္မာ၊ ဟိုတ်− နူဂုဏ်သဳလဏာဗစိုပ်ကဵုတသိုက်မၞိဟ်, တသိုက်ဒေဝတဴ, တသိုက်နိဗ္ဗာန်မာန်ဂှ်ရ။ တွံ၊ ၚ်− တၠအဲသပ္ပရိုဟ်− ညးခိုဟ်ညးပြဲ− ရဲမၞုံကဵုမတ်− သတ်မၞုံကဵုပညာ။ သဳလံ၊ န်− သဳလဇကုဇကု။ ဝိသောဓယေ၊ ဂဗ္ဘ− သ္အးဇ္ၚးကၠေံညိ။
ဂလာန်ကဵုသတိ။ ယွံဂကူရာမညတံ၊ ယဝ်ရဒှ်ကောန်ဂကူဗုဒ္ဓဘာသာဍာံမ္ဂး− ဇၟာပ်ညးဇၟာပ်အဲ ဒးကၠိုဟ်ခၠၚ်ပရေၚ်လိက်ပတ်လပါ်ဓမ္မဝတ်တုဲ နကဵုပတှ်ေဂလာန်ကျာ်ဂှ် ဒးဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲလဝ်သိက္ခာပိုဒ်သဳမသုန်ဝွံရောၚ်။ သဳမသုန်ဝွံ၊ တုပ်တဴညံၚ်ရဴဗွိုက်လတက်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ကီု ကာလဗိုက်လတက်ဂြောပ်ဗဒန်ကၠေံအဝယ်ခန္ဓကာယဇကုဟေၚ် မၠာ်သ္ၚဳရံၚ်စကျေဝ်ဂေါဝ်ခိုဟ်ဆာဲဒးရးရ၊ ရံၚ်စဂွံကွေံကွေံရ၊ ယဝ်ရဂိုၚ်သၠောတ်ပ္တိတ်ထောံဗွိုက်လတက် စွံလဝ်ဇကုသၟးမ္ဂး− ပရေံပရုတ်ယုတ်မာရုန်မဵုဟိန်ဗိန်အိုတ်ကၞောတ်တုဲ တုပ်တဴညံၚ်ရဴသတ်တိရစ္ဆာန် မပ္တံပြေၚ်ဂၠဴကီုရ။ (ဝေါဟာမည်တြေံ− ဂွံဂၞိၚ်− ကွိၚ်ဂြောပ်လဝ်ဂှ်ရ)။
၁၉။ အစဳရေၚ်လၟေၚ်ဒဂိုန်သဳဒ္စါံသဳဥပေါသ်အရထဂမၠိုၚ်
ဒ္ဂေတ်မေထုန် မယုတ်မာမ္ဂးဂှ် "ပါဠိမ္ဂး− မေထုန" ကေတ်ဗတ်မည် မေထုန်မ္ဂးရ၊ ဂလာန်ပါဠိလီုလေဝ် ဟီုမာန်ရ၊ ဂွံအဓိပ္ပါဲ "ကိစ္စညးမွဲကဵုမွဲ" မ္ဂးရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ "ညးၜါတြုံကဵုဗြဴ, နှဴရဴရေၚ်ကာန်, ဆာန်ဒှ်ရာဂ, လောဘရာန်သကိုတ်, မိပ်အိုတ်တုပ်သၟဟ်, ဟုဲဟဟ်ပံၚ်ဖက်, ဆက်ဆောံမွဲစွံဂှ် ဒ္ဂေတ်မယုတ်ဒ္ဂေတ်ဟွံပြဲမ္ဂးရောၚ်" အကွက်သိက္ခာပိုဒ်ကာမေသုမိစ္ဆာစာရတေံဂှ် ပွမပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံဟုဲနှဴကေုာံသမ္ဘာတၠသ္ၚိဇကုကဵုဇကုဂွံအခေါၚ်, ပတုဲဂွံသ္ပဂွံမဏီရ၊ ညးဒ္ဂေတ်မၚ်မွဲသိက္ခာပိုဒ်အဗြဟ္မစရိယ (အဗြဟ္မစဵု) ဝွံတုန်− ပွမပံၚ်ဖက်ဆက်ဆောံဟုဲနှဴသိပ်ဂၠိပ်ကေုာံသမ္ဘာတၠသ္ၚိဇကုကဵုဇကု အခေါၚ်ဟွံမွဲ ဒးဝေၚ်ပါဲကၠေံဗွဲစၟတ်ရ၊ ညးၜါသမ္ဘာကဵုတၠသ္ၚိ တိက်မွဲစွံဟွံဂွံရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ− ညးမၚ်မွဲသဳဥပုဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲအရာအကွက်ဒးမၚ်မွဲသိက္ခာပိုဒ်ကာမေသုမိစ္ဆာစာရဂှ် ဒးမၚ်မွဲဒဂိုန်ဒ္ဂေတ်သိက္ခာပိုဒ် အဗြဟ္မစရိယဝွံရောၚ်။
၂၀။ သဳဝုတ်သဳဗၠာဲဂေါဝ်ဆာဲကွေံကွေံ
ညံၚ်ဂွံတီဗွဲမကၠးစိုတ်ပြာကတ်ဂှ် ထပ်သောၚ်ကလးဟီုထ္ၜးကဵုရ။ ကလောန်ကိစ္စမပ္တံဍုန်တိုပ်သွက်ဂွံစသုၚ်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ဒှ်ကလောန်ကိစ္စဂၠိုၚ်ဂၠၚ်တဴဗွဲမလောန်ရ၊ ယှုက်ယှုဲထုဲထံၚ်လေဝ်ဒှ်ဂွံ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလဆၜိုတ်ဒးဍုန်တောံတိုပ်ကၠောန်ဂိုတ်ဒၟံၚ် ဂၠံၚ်ဖါစသုၚ်ဂှ် သွက်ဂွံသ္ပအာရီုကဵုကျာ်ဓဝ်သၚ်ဒှ်တံ ဟွံဂွံအခိၚ်လးလးရ။ ပ္ဍဲအရာမၚ်မွဲဥပုသ်အရဳဂှ် ညံၚ်ရဴနဲကဲမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် မၚ်မွဲဒၟံၚ်လၟုဟ်ဂှ် ဟွံသေၚ်၊ ယဝ်ရသ္ဒးမၚ်မွဲ (အရိယဥပေါသ်) ဥပုသ်အရဳဍာံဍာံပြပြမ္ဂး- ဒဂိုန်ကေတ်သဳလမၚ်မွဲသဳလတုဲ မဒးသ္ပအာရီုမွဲမွဲသာ် မပ္တံအာရီုဂုဏ်ကျာ်တံဂှ်ရောၚ်။
ဂဳတ− ပွမဒယှ်ေ။ ဒယှ်ေအလဵုဇကု, ထဴကဵုညးတၞဟ်လှ်ေ။ ဝါဒိတ− ပွမတိၚ်တိုက်ဒဂိုဟ်၊ တိၚ်, တိုက်, ဒဂိုဟ်အလ၆ုဇကု, ထဴကဵုညးတၞဟ်တိၚ်တိုက်ဒဂိုဟ်။ တိၚ်ဂှ် မပ္တံတိၚ်စံၚ်ထၞ၊ တိုက်ဂှ်မပ္တံတက်ခဗိုန်ဗာတ်။ ဒဂိုဟ်ဂှ် မပ္တံဒဂိုဟ် ပေဝ်ခၞောဲတၠောတ်။
ယှိုဲယာင်၊ နာဲ
အတ္ထုပ္ပတ္တိ
သၞာံ ၁၉၄၉ ဂိတုဇာန္နဝါရဳ ၃၁ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳဗၟာ လလောင်တြး ဒဒှ်ရ ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူမန် (MNDO)ဂှ် ဒှ်ဂကောံမ္ၚးသၞောဝ်ရ။ ဆက်တုဲ ဗော်ဗၠးၜးဂကူမန်လေဝ် ဒးဒုင်လလောင်တြး ဗော်မ္ၚးသၞောဝ်ကီုရ။ ကြဴနူဂှ် နကဵုပၞာန်ဗၟာ ဍိုက်ဗတိုက် ဒပ်မန်ဂမၠိုင်တုဲ ဒပ်မန်ဂမၠိုင် သီုကဵု ဒပ်ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ပြံင်အာပ္ကောံစွံ ပ္ဍဲကအ်ကြိက်တုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် တမ်ဒပ်မွဲ နွံဒြဟတ် ၈၀၀ တၠပြင်ပြင်ရ။ သကိုပ်ဒပ်စရေက် ဗိုလ်ယှိုဲယာင် ပံင်တောဲ ကုဒပ်စရေက် ကာန္နဳတုဲ ဖျေဟ်လဝ် ဗဒိုပ် ပ္ဍဲကွာန်ကာန္နဳရ။ နာဲပါန်သာ ဒှ်သကိုပ်တမ်ဒပ်ရ။
ဗွဲကြဴညိပၠန် ဒပ်စရေက် ဗိုလ်ယှိုဲယာင်၊ ဒပ်စရေက် နာဲသောင်းရှိန်၊ ဒပ်စရေက် နာဲထွန်းတင်၊ ဒပ်စရေက် နာဲကောန်ပါ ပန်ဒပ်ဂှ် ပံင်ပ္ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန် တမ်ဒပ်မွဲ။ နာဲပါန်သာ ဒှ်သကိုပ်တမ်ဒပ်ရ။
အမေရိကသၟဝ်ကျာ
Owing to Europe's colonization of the Americas, most North Americans speak European languages such as English, Spanish or French, and their states' cultures commonly reflect Western traditions.
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဝါဘော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝါဘော်(Baykalwe၊ ဝါဘော်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဍုင်ဖိန်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၄။
သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ
ဘာသၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်သၞေဟ်က္ၜင်ကျာ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
အသေန်ပရိယတ္တိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြဳ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစိတ္တသာရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၇၊ ဝှ် ၂၃။
သွက်မန်၊ နာဲ
နာဲသွက်မန် (၂၇ မာတ် ၁၉၇၁ - ၄ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၀၁) ဇာတိကွာန်နာင်သၠုင်ဝွံ ဒှ်သၟာပၠန်ဂတး သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် ပ္ဍဲဗော်ဍုင်မန်တၟိမွဲတၠတုဲ သီုဒှ် အစာချူလိက်ဒယှ်မွဲတၠကီုရ။ ဘဝအစာကဝိဂှ် နကဵု ယၟုကၞေဟ် နာနာသာ် မပတံကဵု အီကျေဝ်၊ သွဵုမန်၊ လဆောဝ်မ္ဂး ကဵုယၟု မၞိဟ်ဗြဴ မိပကောင်းမွန်၊ မိပကောင်းချမ်း၊ မိယဉ်စနိင်းဂှ် ချူကၠုင်လဝ်ကီုရ။
သဒ္ဓါရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခလံက်ချ
ဘာသဒ္ဓါရာမ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခလံက်ချ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ပလိုင်မှုဟ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပလိုင်မှုဟ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
စိုတ်
ဗွဲဗုဒ္ဓဘာသာ
သဘဴဓဝ်ရုပ်ကဵုနာမ်ဏအ် ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်လေဝ် ဟိုတ်နူဓဝ်ဟိုတ်ပန်ပြကာ မတွံဂး ကမ်၊ စိုတ်၊ ဥတု၊ အာဟာရ ပြုပြောၚ်စဳရေၚ်လဝ်တုဲဂှ်ရ ဍေံဒးက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်မံၚ်ရ ။
နဲကဲခိုဟ်ခိုဟ်ဂိုၚ်စွံလဝ်ပ္ဍဲက္ဍဟ်ပိုဲ
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ် −−−−
ပြင်ဍေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ပြင်ဍေင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လိက်ပတ်
လိက်ပတ်မ္ဂးဂှ် ဒှ်စၞအာဟာရ က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ်ရ၊ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် စၞမ္ဂးဂှ် ဒှ်ဂဥုဲလေဝ်နွံ ဒှ်ဂျိလေဝ်နွံရ၊ လိက်ပတ်ဂှ် သွက်က္ဍဟ်မၞိဟ်တအ် နဒဒှ်ဂဥုဲ ဍေံကဵုဖဵုလေဝ်မာန်၊ နဒဒှ်ဂျိ ဍေံကဵုအန္တရာယ်လေဝ်မာန်ရ။ ဒးဂျိပ္ဍဲစၞမ္ဂး ဆမၞိဟ်မွဲဟေၚ် ချိုတ်မာန်ရ၊ ဒးဂျိ ပ္ဍဲလိက်ပတ်မ္ဂး သွက်ဂကူချိုတ်ကၠက်မာန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဇၟာပ်ညးမသၞေံသၞဴ လိက်ပတ်ဂမၠိုၚ် လိက်ပတ်နွံကဵုအာဟာရ ဒှ်ဓတ်က္ဍဟ်တအ်ဂှ် သ္ဒးရုဲစထေက်ရောၚ်ဂှ် တၠပညာတအ်ဂးလဝ်ရ ။
လာံသဴ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လာံသဴ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ပရင်တဲသၞာံတၟိ(၂၀၂၀)
စိုတ်မွဲပဠေဝ်ပြဟ် သွက်ဘွသွဟ်ဍာံ အိုဿီုတၟးကၠုၚ်၊
တောင်ကွဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်သၞေဟ်ဇုက်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၇၉၁၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၆၅ တၠရ။
လောကသိပ္ပံ
(ခ) ကိုန်လံၚ်ဝေၚ်ဂွံဇၞးသဗ္ဗ
ဣ           အ           ဩ            ဨ              ဥ ဨ-ဩ-ဥ       ဥ-ဨ-ဣ      ဣ-ဥ-အ       အ-ဣ-ဩ       ဩ-အ-ဨ      သ္ၚိသွက်တ္ၚဲအဒိိုတ်ကဵုတ္ၚဲသိုက် အ           ဩ           ဨ             ဥ             ဣ
ဗီုဂွံရံၚ်စ ပ္ဍဲဒွါစှ်ၜါ
ကၞောတ်သက္ကရာဇ် တဴပ္ဍဲမိဟ်တုဲ ကၞိမၚ်တိရ၊ အဒိုတ်ဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုအရေဝ်ခိုဟ်ရ၊ ၜိုန်သာ်ဂှ်ကီုလေဝ် ဟွံဒးကဵုကတောဝ်ညးတၞဟ်သ္အာၚ်ရ၊ ပွမဒးစရိုတ်ကဵုမၞိဟ်တ္ၚဲအဒိုတ် တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်ရ၊ ဗတောန်ကွတ်အာစာသဝ်ဟောရာပၠန် လေပ်ဆမဇ္ၛဟ််၊ အၚာဒှ်စိုတ်တုဲ စိုတ်ဂှ်ဒှ်ဒၟံၚ်စိုတ်ကျာ၊ လေပ်ပလီုကၠေံကောန်သမ္ဘာညး မဒှ်မာန်ရ၊ သိုက်ဒှ်သၞာဂဇံတုဲ ဂွံပတၠသမ္ဘာဂၠိုၚ်ရ၊ ဒြပ်ရတ်ထဝ်ဩန် ဟွံတန်ရ၊ ဒးဍောၚ်စိုတ်ဂၠိုၚ်ရ၊ ဗုဒ္ဓဝါကဵုစန်ဒှ်မွဲတဲတုဲ ဂုန်ကွတ်တဲ ဟွံခိုဟ်က္ဍၚ်ရ၊ လေပ်ဆမဇ္ၛဟ်ရ၊ ဗြဴဗတိကဵုသ္ၚိသဝ် ဒှ်ဇိုၚ််တုဲ အာကၠုၚ်စဟွံဒှ်က္ဍၚ်ရ၊ ယဲဗ္ၜူဒှ်ဂွံရ၊ အာယုက်စှ်ၜါသၞာံ ယဝ်ရစ္ဍးအာဌာန်သ္အာၚ်မ္ဂး ဟွံခိုဟ်စရ၊ ဒၟာနူကလောကောဒေံ ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်ဂၠိုၚ်ရ၊ ဂွံပသဟာဲကဵုညးဍုၚ်ကွာန် ပြောဲဇွာရ၊ ဇိက်ဗ္ၚသွံရာန် တဵုကၠံသွဝ်တုဲ ကလိဂွံပိုန်ဟာန်ရ၊ သမ္ဘာဇၞော်အာနူဇကု မၞုံကဵုပိုန်ဟာန် ဒြပ်ရတ်ဂၠိုၚ်ဂှ် ကလိဂွံမာန်ရ၊ ဂွံကောန်ဂၠိုၚ်လောန် ၁၂ ရ၊ စိုပ်အာယုက် ၂၅ ဒြပ်အိုတ်မွဲဝါရ၊ လောန်အာနူဂှ် ဂွံခိုဟ်စ စဵုကဵုအာယုက် ၆၃-သၞာံရ၊ ဂွံအာယုက် ၉၃ မ္ဂး ဒးအိုတ်ဆဂှ်ရ၊ ပတၠပြေၚ်ဂၠဴ(မ) ဍေံတန်ကဵုဇကုရ၊ (စုမ်) မ္ဂး ဍေံဟွံတန််ကဵုဇကုရ၊ ရဴဝွံ အာစာတမၠာတံ မဟီုတွံလဝ်ရောၚ်။
(၃) ယြဴပူဂဵုမွဲ က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲမေထုန်မ္ဂး အၚာဒှ်ပါၚ် လကိုဟ်ဗြဴမၚ်မွဲသၞာံရ၊ ဆုသာန်ဒှ်ဓလာဲရ၊ ကၠဒှ်ပၟၚ်တိရ၊ ဒးဇာတ်သုဝဏ္ဏသာံတုဲ ဒဂကၠောန်လွဳပရာမိမဒမၠုမတ်ၜါ အဒေါဝ်ဂြိုပ်ဟေမဝန်ရ၊ ပူဂဵုဝွံ ခစသၟိၚ် ဂွံရာၚ်ဆာဲအာနူကလောဂမၠိုၚ်ရ၊ ပဂုန်ကဵုကလောကောဒေံ ဒှ်အာဒုဟ်ရ၊ ပြောဲဇွာ သၟိၚ်တၠ ခမဳသၚ်တံရောၚ်၊ ဂွံဒှ်မိဿဟာဲရ၊ ဂွံစဂုန်ပညာဇကုရ၊ ကလိဂွံသမ္ဘာ ပိဒှ်ဂွံရ၊ နူဌာန်ဇကုဒးစ္ဍးအာတုဲ ဂွံခိုဟ်စဌာန်တၞဟ်သ္အာက်ရောၚ်။
ကၞောတ်သက္ကရာဇ် တဴပ္ဍဲတူတုဲ သ္ၚိသဝ်ဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုအရေဝ်ကြံၚ်မ္ၚိုဟ် စိုတ်ဟွံညှာဒည ဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ ဂွံဗၠးဇကု ဂုန်ပါၚ်ဇကုရ၊ စန်ဒှ်စိုတ်တုဲ စိုတ်ဂှ် ဟီုဓရီုကဵုညးသ္အာၚ် ဗော်သွးဂၠိုၚ်ရ၊ ခမဳသၚ်တံ ဆာန်ဇကုဂၠိုၚ်ရ၊ ဗြဴဗတိဒှ်သၞာဂဇံတုဲ ကောန်သမ္ဘာမၞုံစိုတ်လ္ဂူတပ်တး ပ္ဍဲဇကုရ၊ သီၜတ်ဒြပ်ကသပ်ဗိုန် ဟဂွံတိတ်ဗၠးနူကဵုဇကုရ၊ အၚာဒှ်တဲတုဲ တဲဂှ် ဟွံလေပ်ကၠောန်ကမၠောန်က္ဍၚ်ရ၊ ဗုဒ္ဓဝါကဵုသိုက်ဒှ်ဇိုၚ်တုဲ ဇိုၚ်ဂှ် အာကၠုၚ်ဟွံဒှ်က္ဍၚ်ရ၊ နူကဵုဍေောတ်တ် ဒးဒဒိုက်ဂၠိုၚ်ရ၊ ဇၞော်ညိတုဲ ဂွံရာၚ်ဆာဲဂုန်မိမရ။
အာယုက် ၂၀ သၞာံလောန်တုဲ နကဵုညာဏ်ပညာဇကု ဂွံဟံၚ်ပြာ်ကလောကောဒေံဂမၠိုၚ်ရ၊ ပဂုန်ကဵုညး ဟွံဒှ်ဂုန်ရ၊ အာယုက် ၄၀ သၞာံလောန်တုဲ ဂွံလာဘ်မွဲဝါပၠန်ရ၊ မံၚ်မွဲဒၞာဲဟေၚ်ဟွံတန်ရ၊ ဂွံအာယုက် ၇၀ သၞာံ က္တဵုဒှ်ယဲဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရ၊ ယဝ်ရဟွံချိုတ်ဏီမ္ဂး စိုပ်အာယုက် ၈၀ သၞာံ ဒးအိုတ်လမျီုရ၊ ပတၠဍိက်ပြေၚ််ဂၠဴ မ ရောၚ် ဍေံတန်ကဵုဇကုရ။
(၁၁) ယြဴပူဂဵူမွဲ က္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲကုံမ္ဂး လကိုဟ်ဗြဴမၚ်မွဲသၞာံရ၊ ကၟာဒကှ် ဒှ်ဓလာဲရ၊ ကၠဵုဒှ်ပၟၚ်တိရ၊ ဒးဇာတ်ပူရိသာဒ-ရ၊ စဒးဖျုန်မၞိဟ် ဒှ်အာလကိုဟ်တုဲ ညးဗက်ဗဒဴထောံနူကဵုဍုၚ်ရ၊ ဂွံမိၚ်တွံဓရ် ဗောဓိသတ်ပိုဲ သၟိၚ်သုတသောမတုဲ ဂွံက္လေၚ်စဴပကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဇကုပၠန်ရ၊ ပူဂဵုဝွံ စဒးဖျုန်သတ်ဇိုၚ်ၜါတုဲ က္တဵုဒှ်ယဲမွဲဝါရ၊ ခစသၟိၚ်တၠ ဒးရာဇာဝတ်ရ၊ ခစအ္စာ ဂွံပိုန်လာဘ်ရ၊ လတူကောန်ဇာတ်သမ္ဘာ ကလောကောဒေံဂမၠိုၚ် ဟဂွံစဂုန်ရ၊ ပိဝါဒှ်ဒဒိုက် ၜါဝါဒှ်တသိုက်ရ၊ ဗုဒ္ဓဝါဒှ်ပါၚ်တုဲ ဟီုအရေဝ်လ္ဂူတပ်တး ဒးကဵုဂၞပ်စိုတ်သၟိၚ်တၠ ခမဳသၚ်မိဿဟာဲတံရ၊ ဂုန်ဒြပ်ဇကု ဒှ်အာဟ်ကဵုညးရ၊ ဒြပ်ဇကု ဒှ်သၞပၠန်ရ၊ ကတ်ဗ္တောန်ကွတ်ပညာခိုဟ်ရ၊ သိုက်ဒှ်စိုတ်တုဲ စိုတ်ဂှ် ဆာန်ကလောကောဒေံဂၠိုၚ်ရ၊ ဗြဴဗတိ ဒှ်သၞာဂဇံတုဲ ကောန်ဇာတ်သမ္ဘာ ဟွံလ္ဂူတပ်တးကဵုဇကုရ၊ ဗြဴကၟာဲရောၚ် မိတ်ဒါန်ဇကုရ၊ ဗြဴဗတိကဵုသိုက်ဒှ်တဲတုဲ တဲဂှ် ကၠောန်ကမၠောန်ကေၚ်ကာပြဟ် ဟွံခိုဟ်က္ဍၚ်ရ၊ သီၜတ်ဂိုၚ်ဒေပ်ဒြပ်ဗိုန်ရ၊ အဒိုတ်ကဵုအၚာဒှ်ဇိုၚ်တုဲ အာကၠုၚ်လန်ဇဳရ၊ ပတၠကောန်ဂၠိုၚ်ဒစိတ် ဆကောန်ၜါဟေၚ် ဂွံစဂုန်ရ။
ဗီုဂွံရံၚ်စ ပ္ဍဲဒွါစှ်ၜါမွဲနဲပၠန်
ယဝ်ရညးသၟာန် ပ္ဍဲသ္ၚိဏံ ရတ်နွံမူစိရောမ္ဂး သြန်စှ်သုန်မၞုံရ၊ ဍေံစွံလဝ်ပ္ဍဲဂၞဳသတိက်ရ။
ကိုန်ဒိုဟ်ဝေၚ်
ဒိုတ်ကဵုစှ်ေဝေၚ် လမေၚ်လက််သဏ်၊ အဒိုတ်သၟဝ်ကျာ အာဟွံဂွံပၠန် စန်နေရတိ သတြုထိထ္ၜန်၊ ဨသာန်အၚာ အာဒးဘဲဒဏ်၊ ဗုဒ္ဓပုဗ္ဗ လပပြာပ်ညောန််၊ ဗြဴဗတိပၠန် အဂၞဲခၠန်လဝ်၊ သိုက်သၠုၚ်ကျာသိုတ်် ပလိုတ်သ္ၚိသဝ်၊ ယာံအာဒဲအိုတ် ဟိုတ်နူတံကဝ် အ္စာတွံလဝ် သက်သ္ဍဝ်ရောၚ်။
ဗီုဂွံရုဲစှ် ဒၞာဲတိဂအာၚ်သ္ၚိ
ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဇကုသိုၚ်သ္ၚိဂှ် ဂြာတ်ပူဇဴဗကတုဲ နကဵုသမ်လောမ် ဂၠဟ်ခါဲကေတ်တိညိ၊ လ္ပကဵုပြးဒတုံစှ်ေတုဲ ကေဝ်ကေတ်လျိုၚ်ညိ။
ကိုန်ရုဲဂအာၚ်သ္ၚိ
ပထဝဳပုဏ္ဏဝဏ္ဏဉ္စ၊ ဟတ္ထိအဿဗဟူသိယာ။ သုဝဏ္ဏရဇတလာဘံ၊ ဗဟူဒါသော ဘဝိဿတိ။ ဘရိဝဏ္ဏ ဘဝရာဇာ၊ ဓနုဝဏ္ဏံ ဘူမိဟိတံ။ သိယာဟတ္ထိအဿဟိတံ၊ ဘူမိယဉ္စ မယူရောက။ ယက္ခဝဏ္ဏဓနုဝနာသံ ဘူမိဝဏ္ဏံ၊ ဝသေဓနဓညံ ဗဟူမာသိယာ။
ယြဴပူဂဵုမွဲ = ယဝ်ရပဒတဴ ပ္ဍဲဂအာၚ်တိ ဒှ်ဒၟံၚ်ညံၚ်ရဴမုက်ဖမ်မ္ဂး သ္ဂောံဒှ်သၟိၚ်ရ၊ ယြဴပူဂဵုမွဲ အာၚ်တိမတုပ်ကေုာံဇဵုတ္ၚ ယဝ်ရဂွံပဒတဴမ္ဂး ကလိဂွံစိၚ်ချေံဂၠိုၚ်ရ၊ ယြဴပူဂဵုမွဲ တိမၞုံကဵုညံၚ်ရဴသာ် ဂစေမ်မြာ်ကီု၊ ဂအာၚ်တိညံၚ်ရဴသာ် သၞိၚ်လကိုဟ်ကီု၊ ယဝ်ရဂွံပဒတဴမ္ဂး ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ထဝ်ဩန် လာဲလေၚ်ရ၊ ပ္ဍဲဂအာၚ်တိ မၞုံကဵုညံၚ်ရဴသာ်ထဝ် ဂွံပဒတဴမ္ဂး ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ထဝ်ဩန် သ္ၚုဩောံဂၠိုၚ်ရ။
သၠဆုပ္ကဴသွက်ဂွံကွက်ဒယိုၚ်သ္ၚိ
(၅) သိုၚ်သ္ၚိတ္ၚဲဗြဴဗတိ ယဝ်ရမိၚ်ရမျာၚ်ညးတက်ကၠုၚ်ဗာတ်ကီု၊ ညးဒဂိုဟ်ကၠုၚ်ကၞသၚ်ကီုမ္ဂး ကလိဂွံဍိက်သ္ကံဂၠိုၚ်ရ၊ အာယုက်ဂၠိၚ်ရ။
စၞောန်ထ္ၜးကိုန်တ္ၚဲသွက်ဂွံသိုၚ်သ္ၚိ
၁။ ဆုတမ်ဇၞော် ကၞုၚ်ထၞောတ်ဂှ် ဆုမၞိဟ်ဗြဴမ္ဂးယၟုရ။
ကိုန်ပါၚ်တြၚ်ဗြု
ပါၚ်တြၚ်ဗတၚ် နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲသ္ၚိ အလဵုလဵုဍေံဗြုတိုန် ညံၚ်ရဴကၞုသၚ်မ္ဂး သ္ဂောံဒုၚ်ပူဇဴသၟိၚ်ရ၊ ညံၚ်ရဴဂၠဴဂြုတ်ဗြုတိုန်မ္ဂး ကလိဂွံပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ရ၊ ညံၚ်ရဴရမျာၚ်ဖမ် ဗြုတိုန်မ္ဂး ပွမ္ဒးဆဵုဘဲရ၊ ညံၚ်ရဴရမျာၚ်လပှ်တက်ဇိုၚ်သၚ် ဗြုတိုန်မ္ဂး အာယုက်ဂၠိၚ်ရ၊ ပါၚ်တြၚ်ပံက်လဟာ်တိတ်အလဵုလဵုဍေံမ္ဂး တၠသ္ၚိဒးလီုလာ်ရ၊ ပါၚ်တြၚ်ဍုၚ်ပံက် လဟာ်တိတ်အလဵုလဵုဍေံမ္ဂး ဍုၚ််လီုလာ်ရ။ ။ (ပၞာန်စိုပ်ရ)
ကိုန်နကျတ်ပေၚ်
တဝှ်နက်ကျတ်တိုၚ်ဗၞတ်ယုတ္တိ၊ ဗွဲဖာစွေက် ပိုဲဟီုတွံကဵုညိ၊ ပသာ်စှ်ပိစိ ဇှ်ေစိစှ်ဗျာံ နကျတ်ပေၚ်ကၞာတ် အသာတ်ဒစာံ၊ သဝဏ်တြဴ ဘဒ်ပိစဴသ္ဍာံ၊ ဝှ်မွဲစွေက်ဗျာံ ပေၚ်သ္ဍာံနက်ကျတ်. . ။
ကိုန်လဗၚ်ဒိုၚ်
လဗၚ်ဒိုၚ်အဵု တွံကဵုမွဲတောၚ်၊ စန်ဗြဴဗတိ ဗုဒ္ဓဂ္ညိသောၚ်၊ သ္ၚိသဝ်အဒိုတ် စန်သ္တိုတ်သိုက်ရောၚ်၊ ဂုရုသောရဳ သိုက်ပ္ညဳမွဲတောၚ်၊ လဗၚ်ဒိုၚ်ရောၚ် ဝွံမွဲတောၚ်ကၠာ၊ အ္စာတွံရောၚ်။
ကိုန်တွဟ်နကျတ်ၜါစှော်ထပှ်
၁။ နကျတ်သၟိဟ် ညးဒှ်မၞိဟ်ဂှ်၊ နကျတ်မွဲကွေံ ရုပ်ချေံဟီုတွံ၊ ဒလိဒ္ဒသၟတ် ပြာကတ်ဒယှ်၊ ပူဂဵုမွဲသၟဟ် ဒှ်နကျတ်ဂှ်၊ လေပ်ကွတ်နွံညာဏ် လေပ်ဆာန်ညးပြဟ်၊ လေပ်ဗၞိက်ကၠာ စၞအောန်သဒှ်၊ မာန်စံၚ်လောန်ဗၞတ် နူသွတ်ဒိုက်သၟတ်၊ ဇၞော်ခိုဟ်ပ္ဍဲသၟိၚ် အာယုက်ဂၠိုၚ်သဒှ်၊ ဒစာံစှော်ကဵု အာယုက်ဟီုတွံ၊ နကျတ်မွဲဂှ် ဒဒှ်လက်သဏ််... ။
၅။ မိဂ္ဂသဳတုန် ဒှ်မသုန်ပၠန်၊ သုန္ဓရဳကာဲ နက်ကျတ်ဆာဲသန်၊ နက်ကျတ်ဂှ် သ္ကဲမၞိဟ်မွဲတန်၊ စိုတ်လ္ဂူသၟတ်ကီု လဟီုဇၟံဇၟန်၊ နွံတဴဣန်ရဳ နွံသဳလပၠန်၊ ဒစာံစှော်သ္တိုတ် အာယုက်အိုတ်သန်၊ ဝွံနက်ကျတ်တုန် မသုန်တွံတန် .. ။
၆။ ဘဒြကျာံအဴ ဒှ်တရဴပၠန်၊ မဟာဒေဝဳ နက်ကျတ်ပ္ညီပ္တန်၊ မၞိဟ်ဂံၚ်သာဲသန် ဂလာန်အောန်တဴ၊ နွံကဵုပိုန်ဟာန် မၠေံဆာန်ညးအဴ၊ အာယုက်သဘဴ တြဴစှော်သၟဟ်၊ သ္ကန်အိုတ်ဒဲပၠိုတ် ဒးချိုတ်လၚုဟ် .. ။
၁၃။ နက်ကျတ်စှ်ပိ ဟတ္ထိရုပ်စိၚ်၊ ဘူမိပါလ တလတိသၟိၚ်၊ ညးဒှ်မၞိဟ်သၟတ် ပ္ဍဲနက်ကျတ်စိၚ်၊ က္ဍိုပ်ဇၞော်တဴကီု ညးဟီုပိုဲမိၚ်၊ လုတ်ကဵုဂြိုပ်ဂၞိၚ် ကၞိၚ်ဒှ်အိက်ရုဲ၊ ထပှ်စှော်ကီု သၟိၚ်ယီုဒက်ဂၠုဲ ။
၁၄။ စိတြစှ်ပန် ရုပ်ကၠက္ၜန်ထုဲ၊ သုန္ဓရဳအဴ နက်ကျတ်ဗြဴလွုဲ၊ လုပ်ဂြိုပ်ဂၞိၚ်တုဲ ပေၚ်တၟုဲဟွံဒှ်၊ ဆာန်ကၟိန်ညးအောန် စိုတ်ပၠန်မဇ္ၛဟ်၊ ဇိုၚ်ဇွိဖဍဟ် မသုန်စှော်ယဲ၊ ဒစာံစှော်သတိုတ် ဒးပၠိုတ်သ္ကန်ဒဲ၊ အ္စာညာဏ်လှဲ တိတ်ဟီုသ္ကဲပျး ။
ကိုန်တ္ၚဲတၞီ
တ္ၚဲတဏီအဵု တွံကဵုမွဲတောၚ်၊ အဒိုတ်ပသာ် စန်တွာ်ဇှ်ေရောၚ်၊ အၚာမွဲတောၚ် ဂၠောၚ်အသာတ်စိ၊ ဗုဒ္ဓသဝဏ် ဘဒ်ပၠန်ဂုရု၊ သိုက်ဂှ်မေခု ဝွံတဏီအာ၊ သ္ၚိသဝ်ကထိုန် တဏီဗိုန်ကၠာ၊ တ္ၚဲအဒိုတ်အဵု မြေက္ကသဵုမာ၊ စန်ပ္ဍဲပုဟ်ကၠာ အၚာပ္ဍဲမာ်၊ ဗုဒ္ဓဝါဗိုန် ဖဝ်ရဂိုန်ဖျာ်၊ ဂုရုလမာ် စဲပါ်ပြဵုအာ၊ ဝွံတ္ၚဲတဏီ သမ္တီပမှာ ..။
ကိုန်ဗြိုဟ်ဇံၚ်ဟာပ်ပုၚ်
ဇမၠိၚ်ဇံၚ်ပုၚ် မွဲဟတ်ပ္ညုၚ်ဂ္ညိ ပိလပုဟ်ဂၠိ၊ မုက်ၜါမိဟ်စိ ဒမၠိပမှာ ၜါလပုဟ်သၟတ်၊ ဇံၚ်ဂှ်ဟာပ်ပုၚ် ပိုန်ဟာန်စိုပ်ကၠုၚ် ကြိုပ်ယဿပတ်၊ ဗြိုဟ်မသုန်သၟတ် သၞောဝ်ဇံၚ်ပုၚ်ဂွိုၚ်၊ ဂိုၚ်သမ္တီညိ .. ။
ကိုန်သၞေဝ်ဟွံဂပ်ဝ်တဵုဗွိုၚ်သ္ၚိ
ဗၟံက်သ္ၚိရ သၞေဝ်တောံသွ ပတဵုဒမၠိ၊ သမၠုၚ်ကျာသ္ၚိ ပတဵုညိသၟတ် သတ်ဇုက်ၜဲဟေၚ်၊ သၟတ်ကျာလှိုန် ကွိုန်ပဠိုတ်အဵု ဓဇိုက်ကဵုဝေၚ်၊ယဝ်ဟွံစှ်ေဝေၚ် ကသူကၞေၚ်သိုခ် တိုၚ်ဒးဒိုက်ရောၚ်။
ကိုန်လုတ်အာပွ မွဲနဲပၠန်
လပိုဟ်ဗိုၚ်တိုန် ကဠိဒုန်တောဝ် ယဝ်ပသ္က၊ ဗြဴဥတုရ ပမွဲဂကောံ ဗန်က္ၜံၚ်ဗျောံဒေၚ်၊ သ္တိက်ဟွံကြာတ်ဇိုၚ် ဒၟံၚ်ဇိုၚ်ဓယူ ဇကုချူဝေၚ်၊ ဂဇံတရၚ် ခဍံၚ်ဝေၚ်ကၞဳ ဒှ်ခါခဏဳရ။
ကိုန်တၞံဆုဂပ်ဝ်တဵုဗွိုၚ်သ္ၚိ
ဗၟံက်ဗြာတ်ဗြဴ ဗဳတဴဨသာန် ပဃိုတ်ဌာန်ဗ္ဒဝ်၊ သၠုၚ်ကျာကြုက်ထဝ် သၟဝ်ကျာကလုဲ တဵုတုဲသိုၚ်သ္ၚိ၊ ဗာယပ်ၜုန္နရိက် သဘိက်အဂၞဲ နဲမ္ဂးညိ၊ ပၞဟ်နေရတိ ဒမၠိကဵုတဵု သိုက်တွဵုကဝ်ရောၚ် .. ။
ကိုန်လွဳဂၠဴ
ဂၠဴဍံက်ဓဝါန်ကီု ဂၠဴဗကေတ် ဂၠဴဂြၚ်စဝ် ဂၠဴသၞေပ်ခရာ ဂၠဴၚေက်သိၚ် ကာလဗဂန်ဏာကွဳမ္ဂး ဂၠဴမဝေၚ်အာဇိုၚ်တဲကီု ဂၠဴက္ဍိုပ်ဂၠေံ ပ္ဍဲဒၞာဲဒဳမတ်စိၚ် ညံၚ်ရဴညးမကွက်လဝ်ပုၚ်ဂွဳကီု ဂၠဴဂမၠိုၚ်ဝွံ ယဝ်ရလွဳပရာမ္ဂး ဒှ်လလေၚ်ဖဵုကဵုတၠရောၚ်။
ကိုန်က္ၜၚ်
သက္ကရာဇ်ဇကုဒှ်မၞိဟ်ဂှ်တန်၊ စကဵုထပှ်၊ သှ်ေနူဂှ် နူတ္ၚဲဇကုသ္ပတံတုဲ ရိုဟ်ဂေတ်ဗက်အာ လ္ပါ်တဲပုၚ် ဒၞာဲစိုပ်ဂှ်သမ္တီလဝ်ညိ။
ကိုန်မာကရာကောန်ၚာ်
ကောန်ၚာ်သၠးတိတ်ကၠုၚ် နူဂဝ်ဂၞဴမိတုဲ ဂွံအာယုက်ဒ္စိတ်တ္ၚဲ ဒ္စိတ်ဂိတု ဒ္စိတ်သၞာံတုဲ က္တဵုဒှ်ယဲမ္ဂး ဟိုတ်နူအာဒးဒိုဟ်သၟဝ်ကျာတုဲ ဒေဝတဴအာကဝသဒေဝ ရပ်စလဝ်ရ၊ ဗီုတၟေၚ်လက်သဏ်ယဲတုန် လ္တေၚ်ဗုၚ်ဂမ်တဴရ၊ ၜိုဟ်ဒတဝ်ရ၊ မတ်ကၚ် ရံၚ်ဒၟံၚ်ဗွဲလတူရ၊ မတ်ဒှ်ဒၟံၚ်သာ်ဗကေတ်ရ၊ ယဝ်ရသၟိက်မိက်ဂွံဗၠးမ္ဂး ကၠောန်ခဝ်မွဲ လးလသာလဝ်သၠဗြာတ်တုဲ ပုၚ်ဗအုံစုတ်၊ ကွာၚ်ထပှ်ကရေက်၊ ကသၞာထပှ်၊ ဗကစုတ်ဍာ်စၠန်၊ လၟုဟ်စုတ်ညိ။ တ္ၚဲပၠိုတ်တုဲ ပတိုန်ဏာလတူကၟဳသ္ၚိညိ၊ ကၠာခဍာ်ဟွံၚုဟ်ဏီဂှ် ပလံၚ်ဏာဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ၊ ဖာပ်ဗစထောံမ္ဂး ယဲဗၠးရောၚ်။
ကိုန်တွာ်စၞောန် တွာ်တရဴမွဲနဲပၠန်
အဒိုတ်တုန်ဂှ် စှ်စဍောန်တွာ် နာ်ဇၞးသပဝ်၊ စန်စှ်သုန်ဓဝ် စဍောန်လဝ်ဒၞာဲ ဒြာဲဂွံဇၞးကၠ ဒစာံအၚာ ဟတ္ထိရာဇာ အာဇၞးသဳဟ၊ ပန်လိုန်ဗုဒ္ဓ သၟိၚ်သူရိယ ရာဟုကျအာ၊ တ္ၚဲဗြဴဗတိ ၜါစဍောန်စိ ကၞိဇၞးဗဂဲ၊ သိုက်တရဴပြဲ ပ္ဍဲဗေဒၚ်ရတ် အဇ္ဇဇၞးကၠဵု၊ သ္ၚိသဝ်ဒစိတ် တိတ်ကွာ်တရဴ ၚဴဇၞးဇြုံအဵု သၟိက်တီဟိုတ်ဖဵု စဍောန်ကဵုဓဝ် ဇၞော်မောဝ်ဣဓိ
ကိုန်ဂတဝ်သာဲဍောတ်
၂။ (ကာတ္ၚဲစန်) တ္ၚဲစန်မယး ဒးကာစန်ကၠာ၊ ဃောသကုမ္မာ ခါဂှ်ဒှ်မၞိဟ်၊ ခိုဟ်သန်သက်သၟိဟ် လမိဟ်လက်သဏ်၊ သၠးဗြဴပၠန် ပ္တန်ကာသ္ၚိသဝ်၊ ဃောသကုမ္မာ မိဏာထောံလဝ်၊ ဟွံခိုဟ်ဆတ္တဝ် သၟဝ်သရိုၚ်ဂၠဴ၊ တက်မွဲသဘဴ ကာဗြဴဗတိ၊ သေဌဳပကောန် ပြဲလောန်ဣဓိ၊ လပှ်ဖျဴသ္ၚိမိ သ္ဍိုက်လောန်ထောန်၊ ဘဴမဒွံကွေံ သၟိက်သွံဍေံပၠန် တ္ၚဲစန်စေၚ်လောန် ဒးပၠန်သုဇ္ဇ၊ ဒးကာစဏာဲ ဂၠိုၚ်ဥပါဲယျ၊ လောန်နူဂှ်မာ ဒးကာသိုက်ကြ၊ ကောန်သေဌဳရ၊ ပကာဂစိုတ်၊ တက်ပိလောန်သ္ကဲ သေဌဳယဲသ္တိုတ်၊ စိုပ်ကာဗုဒ္ဓ ပကာဂစိုတ်၊ နူဂၠဴစဴအဵု ဒဵုကဵုတ္ၚဲပၠိုတ်၊ ဒးကာစန္ဒြာ ဃောသအဵုဇိုတ်၊ ပ္ဍဲတ္ၚဲစန်သ္တိုတ် အိူတ်အာတုဲရ ... ။
၃။ (ကာတ္ၚဲအၚာ) အၚာယးကွေံ ဒကာဘဴမ၊ မိဗဒဳရ ပဏုက်ကောန်ကၠာ၊ သလးဗြဴကၠာ ဒးကအေဒိုတ်၊ ဂွံယဿပတ် သၟတ်ညံၚ်ကဵုစိုတ်၊ တက်မွဲလောန်သတိုတ် ကာသိုက်ဇိုတ်ပၠ၊ ဂွံကောန်ဗဒဳ ကြဳဇှ်က္ဍၚ်ပြ၊ ဆိုက်တ္ၚဲကတဴကၠာ ဒးကာဗုဒ္ဓ၊ ဗဒဳပၠန် အောပ်ဗ္ဒန်ဂျ၊ ကာစန်စေၚ်သၟတ် ၜတ်ဒၞာဲဇိုၚ်မ၊ ဇိုၚ်သွတ်အာရ ကျကလေၚ်စဴ၊ ကၠာဟွံတက်ပိ ကာသ္ၚိသဝ်အဴ၊ ဗဒဳစဏေဟ် ကဵုမဍေံအဴ၊ တက်ပိလောန်အာ ကာဗြဴဗတိ၊ ဗဒဳတုန်ချာဲ ဂွံဒၞာဲမစိ၊ တက်ပိလောန်ညိ ဒမၠိဒဵုပၠိုတ်၊ ဗဒဳတုန်သွံ ဂွံဒၞာဲမသ္တိုတ်၊ သမ္တီဒဵုချိုတ် ပဝိုတ်ညိပၠန်။
၆။ (ကာတ္ၚဲသိုက်) တ္ၚဲသိုက်မယး ဒးကာသိုက်ကြ၊ သုဓနလွုဲ ဒှ်မၞိဟ်တုဲရ၊ သလးဗြဴခုတ် ဒးကာဗုဒ္ဓ၊ ဂွံဏှံၚ်ဟရဳ ကျာ်ဩဳဒေံမ၊ စိုပ်တက်မွဲဂျ ဒးကာဣဏဴ၊ ဏှံၚ်ဟရဳဗြဴ ဒဴစဴတၟံထဝ်၊ ဆိုက်တ္ၚဲကတဴညိ၊ ဒးကာသ္ၚိသဝ် သုဓနုအဴ၊ သၟတ်ဗက်ဗြဴသွဝ်၊ ကာတက်ပိအဴ ကာဘဴမဓဝ်၊ ဍိုက်ဟဝ်ကၠိုၚ်ကျဝ် ကလာၚ်ဟဝ်ဇ၊ ခါံသဳစံၜတ် ခိုဟ်သၟတ်ကွေံရ၊ နူဂၠဴစဴအဵု ဒဵုပၠိုတ်မူလ၊ ဂွံဗြဴသွဝ်ရ သုဓနုပ္ညဳ ... ။
ကိုန်တ္ၚဲညးကၠုၚ်ကဵုပရိုၚ်ဂၠုၚ်
၅။ (တွဟ်တ္ၚဲဗြဴဗတိ) ဂုရုညးပ္ညုၚ် ဂၠုၚ်ဂှ်ပြဲသ္အး ဇၞးသတြုရ၊ ပိုန်ဟာန်အနန္တ ဒၞာဲဂတအာ လာဘ်သကာဂွံ၊ ဍိုက်အာယုက်ဂၠိၚ် သၟဟ်ပိုန်သၟိၚ်သွံ သ္ဂောံပတဠ၊ ပိုန်ဟာန်ယဿ ဒၞာဲဂတအာ လာဘ်မြာစဴရောၚ် ... ။
၇။ (တွဟ်တ္ၚဲသ္ၚိသဝ်) သ္ၚိသဝ်ညးပ္ညုၚ် ဂၠုၚ်ဂှ်သဘဴ တၚ်တဴပ္ဍဲက္ဍိုပ်၊ ဍိုက်ဍေံသကိုပ် ဒြပ်စိုပ်လအိတ် မိတ်ပြဝါဂၠိုၚ်၊ ဒၞာဲဂတအာ ညံၚ်သွာပၠထာၚ် ရာၚ်မံၚ်တဝိုၚ်၊ ညံၚ်ရာသဳဂွိုၚ် အတိုၚ်စိုတ်ဂှ် ဒှ်ဟွံဆောတ်ရ ... ။
ကိုန်ရုဲတၚ်ဂၠုၚ်
ဂၠုၚ်မွဲတုန်ဂှ် ပစှ်သၞောတ်တုဲ ရုဲစှ်ဂၠဟ်တၚ်၊ မွဲၜါခိုဟ်က္ဍၚ် ပိဍေံနၚ်ဂုဏ် ပန်မသုန်ချိုတ်၊ တရဴထပှ်ဂှ် ထံၚ်ထာဗျာံ ဒ္စာံဒြပ်အိုတ်၊ ဒစိတ်ပြဲသတိတ် အိုဿီုတၚ်စှ် ဒယှ်ကၠံၚ်တဴ ... ။
ကိုန်ဖ္ဍုန်ရတ်ပ္ဍဲဂၠုၚ်
မနိက်က္ဍိုပ်တုန် ဗိုတ်ပ္ဍုန်သၞေဝ်ကၠာ နဳလာဟံၚ်သတုံ၊ ဟံၚ်ဇွိအလုံ စောန်မြသာံပြာ ဗတဗ္ဂဲ၊ သီုရတ်မသုန် ယဝ်ပ္ဍုန််ဒး ပိုန်ညံၚ်လျးတ္ၚဲ ပိုန််ဟာတ်ဇၞော်ပြဲ၊ နဲဇောတိက ယဿဇဴကောံ .. ။
ဗီုဂွံဗစမိန်ဂၠုၚ်
ဗစဗဴမိန်ဂၠုၚ်် ဟီုပ္ညုၚ်မွဲတောၚ်၊ ဝန္ဒေတွာ ပာစရိယံ၊ သဗ္ဗအန္တရာယာ ဝိနာသနံ သဗ္ဗကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံဟောတု၊ ဗုဒ္ဓဂုန္နော ဓမ္မဂုန္နော၊ သံဃဂုန္နော မာတာပိတုဂုန္နော ဒိတ္ထဳစန္ဒြံ၊ သဗ္ဗကိစ္စံ ကတ္တဗ္ဗံဟောတု။
ကိုန်တန်အာယုက် တန်နကျတ်တၞဟ်ဟ်
(မွဲနဲပၠန်) ။ ။ အာယုက်တန်လဝ် ပၟဝ်ကဵုတြဴ တြဴပစှ်ၜါ၊ ဗြဴဗတိစန္ဒြာ ဗုဒ္ဓဝါသိုက် ဇိုက်ဝွံကိုန်တိတ်၊ ခမဳဂွံဘာ ခရှ်ခြာဍုၚ် စိၚ်ဂၠုၚ်လအိတ်၊ တြုံဗြဴဂွံမိတ် ကိုန်တိတ်ဗိုန်က္ညန် ဗကန်အာစာ၊ အဒိုတ် အၚာ သ္ၚိသဝ်လေၚ်သေၚ်ဟာ အာစာဟီုပၠ၊ ဒးဘဲကၟဳကၠ သ္ၚိတူရသွံ ဒြပ်ညးဂွံဏာ၊ တသိၚ်ညးစုတ် ဒှ်လဟုတ်ဒြပ် အရပ်အရာ၊ ဟွံသေၚ်ကၟာကၠာ ကောန်သမ္ဘာချိုတ် လပဝိုတ်ညိ။
(မွဲနဲပၠန်) ။ ။ အာယုက်တန်ပြဟ် ထပှ်စရ လ္ပကဵုမှာ၊ မွဲဍိက်စာ်ခြာ ၜါဂွံလာဘ်စိ ပိဘယ်ကမၠတ်၊ ယဝ်သှ်ေပန်ပ္ကာန် ဂွံဌာန်ဒၟံၚ် ညံၚ်သေဌဳသၟတ်၊ မသုန်တုန်သွံ ဒးထောံဒၟံၚ် မွဲဂၠံၚ်အဆတ်၊ တရဴတုန်သၟတ် ဟွံဆောတ်ဂွံဟုဲ ကုညးမပြဲ ... ။
ကိုန်ထအဟ်
ထအဟ်ဗမံက် စံက်ဂါံအာသွံ ဂွံလာဘ်မပြဲ၊ ထအဟ်အဂၞဲ ဒွံဘဲပမတ် တူထဍတ်သ္အး ထအဟ်ဂးမာ ဒိုဟ်သမၠုၚ်ကျာ ဝွံမှာဇနး၊ နေရတိသ္အး ညးထအဟ်သၟတ် မၞုံသတြုဝဲ၊ ထအဟ်မခိုဟ် ဒိုဟ်ပဠိုတ်အဴ လာဘ်ဗြဴစိုပ်တဲ ဗာယပ်မပြဲ ညးမွဲထအဟ် လာဘ်က္တဵုဒှ်ကၠာ၊ ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ ထအဟ်တုန်မာ လာဘ်သကာဂွံ၊ ဒိုဟ်ဨသာန်သွံ ထအဟ်ဂွံမိၚ် လာဘ်သၟိၚ်စိုပ်တဲ၊ ထအဟ်သၟဝ်ပၠန် ဓါတ်လီုပြဵုသ္ဂုတ် သိုက်ပဠုတ်ဒဲ၊ လတူအမှဲ ညးမွဲထအဟ် လာဘ်က္တဵုဒှ်ကၠာ၊ ထအဟ်ဂှ်သွံ ယဝ်သ္ဂောံဝေၚ်ပါဲ ဖၟာပ်ဒၞာဲအရာ၊ ကၠံကဵုဂၞန်အာ အိုတ်ဟောရာစှ် ကျထအဟ်မွဲ...။
ကိုန်ပုၚ်ခဝ်ပိစှော်ပိ
မသုန်အဂၞဲ မွဲသမၠုၚ်ကျာ ၜါနေရတိ၊ ပဠိုတ်ဒှ်ပိ ဒမၠိဗာယပ် ပန်ခဝ်ရပ်ဏာ၊ သၟဝ်ကျာမသုန် ဗွဲဒိုဟ်ဨသာန်တုန် ပ္ဍုန်တဴမာ၊ ဗမံက်သေၚ်ဟာ ကေတ်ဏာထပှ် ကြဳဇှ်ဣဓိ၊ သာ်ဝွံဒမၠိ ပိစှော်ပိဓဝ် ပုၚ်ခဝ်သေၚ်ဟာ... ။
ကိုန်ညးသၟာန်ယဲ ပ္ဍဲမပ္တံတ္ၚဲအဒိုတ်
၅။ (တွံတ္ၚဲဗြဴဗတိ) ။ ။ တ္ၚဲဗြဴဗတိ ဒယိုၚ်သ္ၚိအိုတ်၊ ဟွံသေၚ်ဨသာန် သန်ဌာန်ပဠိုတ်၊ ဒှ်ကမံက်အိုတ် ဟိုတ်ပရဴစာၚ်၊ အပေါတ်ကဠော် ဇၞော်သန်ဩုတ်ဩာၚ်၊ မတ်ဗကေတ်သာၚ် ဗတာၚ်လစံက်၊ ဒြပ်ညးဇမၞော် သော်ရော်ဒမၠိ၊ အပေါတ်ဂှ်ကၠာ တိတ်အာနူသ္ၚိ၊ လေဲကဵုဒမၠိ ယဲဗၠးညိရောၚ်...။
၇။ (တွံတ္ၚဲသ္ၚိသဝ်) ။ ။ သ္ၚိသဝ်အနဳ ဂအဳကၠိုဟ်ပါ၊ ဂၠိက်ယာတ်မၞးစိ ကၞိကိတ်လီုလာ်၊ ဟွံသေၚ်မွဲသာ် ကဠော််သၟာ်နွံ၊ ဒးဒုၚ်စကောံ နွံဒၟံၚ်တဴသွံ၊ မၞးဒှ်ဝဲ ယဲဂၠိုၚ်ကဵုစွံ၊ ညးမချိူတ်သွံ ဟွံဂွံကျာ်ဘာ၊ ဒိုဟ်အဂၞဲကၠာ မဟာနုဘဴ၊ ဒှ်ဒမံၚ်ပၠေ ဒေဝတဴဗြဴ၊ ပကၠေံပူဇဴ ဗွဲကြဴဗၠးရောၚ်...။
ကိုန်ကာပိ
ပိုဲအာသွံစ တိုၚ်ဒေသဗီု ဟီုညိဟောရာ၊ ဒးအဒိုတ်ကၠာ သာ်လွာနုူတၞံ တမ်ဍေံဟောံတဴ၊ ဒးစန်တုန်အဴ သာ်လွာသဘဴ ဆတမ်စဴဂွံ၊ အၚာတုန်သွံ ပရဲဂွံဟေၚ် တိုၚ်ကိုန်သေၚ်ဟာ၊ စၟတ်ဟွံစၟတ်ကွေံ ညးနၚ်ပရိုၚ် တိုၚ်ဟီုအာစာ၊ အဒိုတ်တုန်မာ ယဝ်ရအာဒး ဟွံစၟတ်ဂးကဵု၊ တ္ၚဲစန်တုန်သွံ ဍေံဟွံစၟတ်က္ဍၚ် နၚ်ပရိုၚ်အဵု၊ ဒးအၚာအဵု တိုၚ်တဝှ်ဗီု ဟီုစၟတ်သေၚ်ဟာ...။
ကၠးဍိက်တြုံဗြဴ ရာန်ပြေၚ်ဂၠဴစိ ဟီုညိဟောရာ၊ ဒးအဒိုတ်မာ လအာမွဲရ ပရာန်ခိုဟ်ဂး၊ ဒးစန်တုန်သၟတ် ဆဗၞတ်လီုကၠာ ကိုန်အာစာဂး အၚာမ္ဂး ဒြပ်ဒးဟောံရ လပသၚ်္ကာ။
ခိုဟ်ဟွံခိုဟ်ကီု တိုၚ်တဝှ်ဗီု ညးဟီုသေၚ်ဟာ၊ ဒးအဒိုတ်မာ ယဝ်ပ္ကီုကေၚ်ကာ ခိုဟ်အာစာဂး၊ ဒးစန်တုန်ကၠာ ကေၚ်ကာဆဗၞတ် မှတ်ဟေၚ်ယဝ်ဒး၊ အၚာမ္ဂး ဒးဟွံခိုဟ်ရောၚ် ဟီုပသၚ်္ကာ...။
ခိုဟ်ဟွံခိုဟ်ဂး ညးနၚ်ပရိုၚ် အတိုၚ်သေၚ်ဟာ၊ ဒးအဒိုတ်ကၠာ လအာဝွံဂှ် ဒှ်ဆတန်ဒေါဝ်၊ ဟွံခိုဟ်မ္ဂး ညးကၠုၚ်ရံၚ်ပၠန် စန်လှေံလှန်လဝ်၊ အၚာဆတ္တဝ် ဗဝဝ်သတြု သာ်ဝွံသေၚ်ဟာ၊ ကာပိညံၚ်သ္ဍဴ သှ်ပ္ကဴစိတ္တ ပဝိုတ်ညိတုဲ...။
ကိုန်စေတဳ
(၃) ဒးမၞိဟ်ဘဲဒဏ် ထဝ်ဩန်အိုတ်တုန် ဂုန်ဗြဴမွဲကၠာ၊ ဆဂှ်ဟွံသေၚ်ဟာ ဒၟာနူကဠော ကောဒေံလီုကီု၊ ဇကုလေဝ်ကတဴ စိုတ်ကတဴကီု ညးဟွံရီုမွဲ၊ ဟိုတ်က္ဍိုပ်မလီု သီုယဲပူမှတ် ဒးဒှ်သေၚ်ဟာ...။
ကိုန်ဂြိုဟ်မၚ်စ
၃။ အၚာဆတ္တဝ် ယဝ်မၚ်စကၠာ၊ အိုတ်မိမၜါ အ္စာဒှ်ကီု၊ ကောဒေံၝဲဗြဴ မွဲဂၞဴကီုသၟတ်၊ ကောန်သမ္ဘာဂှ် ဒှ်သတြုသၞ၊ မိတ်သဟာဲယဲ ပမွဲသွတ်သွာ၊ ဒစာံဂိုန်ကၠာ အာစာတွံလဝ်၊ အၚာဆတ္တဝ် ဟီုလဝ်ရောၚ်...။
ကိုန်ဂြိုဟ်တွာ်
၄။ ပဳတိလျုၚ် ဖျုၚ်ဗစတၞာ၊ အာယုက်ဒွံရ ပဂွိၚ်စံၚ်ဏှာ၊ ဂြိုဟ်ဗုဒ္ဓကၠာ အာစိုပ်လၟာ်၊ ဂိတုပသာ် ကျာ်ဇၞးမာ၊ ကၠေဝ်မက်ဂမၠိုၚ် က္ဍိုက်ပေၚ်တဴကၠာ၊ စိၚ်ဂၠုၚ်ဂၠဴပြေၚ် ထဝ်ဩန်ရေၚ်ဗ္ဂာ၊ ဗြဴဝုတ်ကညာ သ္အဳဗ္ဂာကျာ်ဩဳ၊ သတ်ဇိုၚ်ၜါပ္ညဳ အနဳဇိုၚ်ပန်၊ ဍိက်သ္ကံဂွံပၠန် ဗစန်အာစာ၊ ဂၠိက်ယာတ်ကြိယာ မြာဂွံမွဲတဲ၊ ဂိတုပုဟ်ပြဲ ပ္ဍဲဂိတုမာ်၊ စိုတ်ဟွံတန်ကၠာ စံၚ်ဏှာသ္အဵုသ္အာ်၊ ညံၚ်ဗတေၚ်ကၠာဒွံ ကျာသ္ကောတ်ဒြာတ်၊ အမှုဒှ်ရ ဒးကျရာဲသာတ်၊ အ္စာတွံကၞာတ် ညာတ်ဂြိုဟ်ဗုဒ္ဓ...။
ကိုန်ဟဂပ်ဝ်ကၠောန်ကမၠောန်
၅။ တ္ၚဲဗြဴဗတိ သၟိၚ်ရာဟုနွံပ္ဍဲဟၚ်စာတ်တုဲ ဟဂပ်ဝ်ပဠေဝ်စာတ်ကီု၊ ဟဂပ်ဝ်ပၠောပ်ဩောံ ပ္တိတ်ဩောံကီုရ၊ ယဝ်ရကၠောန်ဒးမ္ဂး ပၟတ်တုဒှ်ဂွံဒၟံၚ်ရောၚ်။
ကိုန််ရံၚ်ဂၠဴ ဍာ်ဂၠိုၚ်-ဍာ်အောန်
၂။ တ္ၚဲစန်မံက်မ္ဂး ဒးဂၞန်ၜါတုဲ ဍာ်ပ္ဍဲဂဒေါအ်ဗြာတ်ဂၠဴရ၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ် ဍာ်အောန်ရ။
ကိုန်အရုတ်
(၃) သှ်ေပိမ္ဂး ကိုန်ဒတုံဇိုၚ်ပုၚ်တုဲ ကောန်ဇာတ် ဍိက်တြုံ ဍိက်ဗြဴဂမၠိုၚ် ဂြိုဟ်ကဵုဇကုရ၊ သမ္ဘာဇကု ၜိုန်ဆာန်ဒၟံၚ်ဇကုလေဝ် ဟဂွံဆာန် က္ဍုဟ်မၠေံတိုန်ရ၊ လစိန်ပြေၚ်ဂၠဴ ဂၠိက်ယာတ်ကၠေံဒှ်ဂွံရ၊ ၜိုန်ကလိဂွံပၠန်လေဝ် ပ္ဍဲကဵုဇကု က္တဵုဒှ်ယဲဝေဒနာရ၊ ဗွဲဒိုဟ်သ္ၚိသဝ် ဗွဲဒိုဟ်သိုက် မၞိဟ်ဒှ်သၞသတြုကဵု မၞိဟ်ဗၟံက်ထပှ်သ္ၚိဇကုရ၊ သွက်ဂွံတိတ်တရဴဂှ် ဇကုဒးချပ်ရ၊ မပ္တံ နူကဵုဂိတုဇကုက္တဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ ဗၞတ်မသုန်ဂိတုလောန်တုဲမ္ဂး ကသပ်အံၚ်ရ၊ ယဲဗ္ၜူက္တဵုဒှ်ရ၊ ဓဝ်သတိဝိုတ်ဂွံရ၊ မုဟ်ဂြိုဟ်ဂိဒှ်ဂွံရောၚ်။
ကိုန်သၞဲလ္ၚီ
၁၆။ သၟန်ပါၚ်လ္ပာ်ပါဲ ဗွဲလ္တူချဳမ္ဂး ပွမ္ဒးကယျာန်ဒွါတ် ပွမဒှ်သၞသတြုကဵုညးသ္အာၚ်ရ။
၄၃။ တမ်လ္တက်လ္ပာ်ပါဲချဳမ္ဂး သ္ဂောံဒုၚ်ပူဇဴသၟိၚ်တံရောၚ်။
၄၇။ ဒဳလ္ပာ်ပုၚ်ချဳမ္ဂး ခိုဟ်စရ။
၄၉။ တၚပ်တၚ်က္ၜံၚ်လ္ပာ်ပုၚ်ချဳမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၅၁။ ဂဒအ်ဗြာတ်လ္ပာ်ပုၚ်ချဳမ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ဇၞော်ရ။
၅၂။ ဂဒအ်ဗြာတ်လ္ပာ်ပါဲချဳမ္ဂး ဒှ်သေက်ဇဵုကဵုဗြဴသမ္ဘာရ၊(ဗြဴသမ္ဘာသ္ပအန္တရာဲကဵုဇကုရ)။
၅၅။ သ္ပာတဲလ္ပာ်ပုၚ်ချဳမ္ဂး သ္ဂောံခိုဟ်စရ၊ သ္ဂောံအာစိုပ်ပ္ဍဲဇရေၚ်မိတ်သဟာဲရ။
၅၆။ သ္ပာတဲလ္ပာ်ပါဲချဳမ္ဂး က္တဵုဒှ်ဂွိၚ်စိုတ် ပ္ဍဲလ္တူမၞိဟ်ဇၞော်တံရ၊ ဌာန်ဟၟဲကဵုဂၠံၚ်တရဴဂှ် ပွမ္ဒးအာရ။
၅၇။ ဇိုၚ်လ္ပာ်ပုၚ်ချဳမ္ဂး ပွမဂွံဗိုက်ဗဝိုက်လတက်ရ။
ပရောလ္ပံညာတ်
၈။ လပံညာတ်ဂွံသုၚ်အရက်သုရာမ္ဂး ဒးက္တဵဒှ်ဓဝ်စံၚ်တူသောက ပရိဒေဝရောၚ်။
၉။ လပံညာတ်ညးတၞဟ်သ္အာၚ် သုၚ်ဆီဇကုမ္ဂး ဂဗုတ်တြေံ ဍေံကၠုၚ်စိုပ်ဇကုရ။
ပရောလ္ပံညာတ်ဍိုက်တၞဟ်ဟ်
၁၇။ လပံညာတ်ဂွံဍိုက်ကၠိက်မ္ဂး ဒးက္တဵုဒှ်ယဲဒုက္ခဝေဒနာရ။
ပရောလ္ပံညာတ်ဍိုက်ယာန်တၞဟ်ဟ်
၆။ လပံညာတ်ဍိုက်ဂၠဴမ္ဂး သဂွံဒှ်တသိုက်ရ။
၁၉။ လပံညာတ်ဍိုက်ကၠမ္ဂး ညးတၞဟ်သ္အာၚ် ယိုက်ဒိုက်ထံက်ပၚ်ဇကုရ။
ပရောလ္ပံညာတ်စစၞတၞဟ်ဟ်
၄။ လပံညာတ်သ္ဂောံစသွက သွအရုတ်မ္ဂး ကလိဂွံသ္ၚုဩောံဂၠိုၚ်ရ။
၁၈။ လပံညာတ်ဂွံစဖျုန်မၞိဟ် စဖျုန်စိၚ်မ္ဂး ဂွံဒှ်တသိုက်ရ။
၂၁။ လပံညာတ်ဂွံစဗြာတ်က္ၜဴမ္ဂး ဒှ်တသိုက်ရ။
ပရောလ္ပံညာတ်ရပ်အပေါတ်တၞဟ်ဟ်
၈။ လပံညာတ်ရပ်ဂစေံမြာ် အကြေဲ စာၚ်မ္ဂး ကလိဂွံပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်ဂၠိုၚ်ရ။
၁၄။ လပံညာတ်ရပ်စန်ဇိုၚ်တဲဇကုမ္ဂး ဂွံဒှ်တသိုက်ရ။
၁၆။ လပံညာတ်ဂွံဩံက်လစိန်မ္ဂး ကလိဂွံကောန်တြုံမပြဲရ။
ပရောလ္ပံညာတ်တိုန်ဒၞာဲတၞဟ်ဟ်
၈။ လပံညာတ်တိုန်ဆုမ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
ပရောလ္ပံညာတ်တ္ၚဲ ဂိတု-သၟန်သၞံၚ်တၞဟ်ဟ်
၁။ လပံညာတ်သၟိၚ်တ္ၚဲ သၟိၚ်ဂိတု သၟန်သၞံၚ်နက်သတ်တံမ္ဂး ကလိဂွံကောန် မတုပ်ကဵုကောန်သၟိၚ်ရ၊ ဒယှ်ပြာကတ်ရ၊ ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ရတ်လေဝ် ဂၠိုၚ်တိုန်ရ။
၆။ လပံညာတ်ဂွံမိၚ်သၟိၚ်တ္ၚဲ သၟိၚ်ဂိတု ဒးပၠောပ်ဏာပ္ဍဲသ္ၚိမ္ဂး ကလိဂွံဒြပ်ရတ်ထဝ်ဩန်ဂၠိုၚ်ရ။
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၄။ လပံညာတ်ဂွံမိၚ်ရမျာၚ်ဂစေံကလော် ဒူဒူလရိုအ်မ္ဂး က္တဵုဒှ်ယဲရ။
၁၄။ လပံညာတ်ပူဇဴပၞာၚ်ဗကပ္ဍဲကျာ်မ္ဂး မၞုံကဵုဣဓိရ။
၂၅။ လပံညာတ်ဂွံဗိုက်ဂၠိက်ဗုမ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
၂၆။ လပံညာတ်ကျာ်မ္ဂး ဂွံဗၠးဘဲဒဒိုက်တုဲ သီုကလိဂွံလာဘ်ရ။
၃၅။ လပံညာတ်တိုန်ဒဵု၊ လပံညာတ်စပုၚ်မ္ဂး ကလိဂွံလာဘ်ရ။
၃၉။ လပံညာတ်ဗိုဟ်ကၠဟ်ဝေၚ် တၟံကလောံကီု၊ ကျိုၚ်ကယျိုၚ်ကယျဝ်ကီု၊ လပံညာတ်အိက်အသုဘ ပၠေတ်လေတ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဇကုမ္ဂး ဂွံဒှ်သေဌဳရ။
၄၀။ လပံညာတ်လျးဇကုဂဵုတိတ်ကီု၊ လပံညာတ်ဇကုကီု၊ ဣဓိဇၞော်ရ။
၄၁။ လပံညာတ်ဒၠဝ်က္ဍိုၚ်ကီု လပံညာတ်ဒၠဝ်ၝောံကိုဋ်ကီုမ္ဂး ဂွံဒှ်ဇၞော်ညးရ။
၅၇။ လပံညာတ်ကွဳကၠေံအာကီု၊ လပံညာတ်ဒဂိုဟ်ကလောတ်ခရာမ္ဂး ဂွံဒှ်မၞိဟ်ပြဲနူညးတၞဟ်သ္အာၚ်ရ။
၈၈။ လပံညာတ်ဆီမုဟ်တိတ်မ္ဂး ညးဂမၠိုၚ်ဒးနိဿဲကဵုဇကုရ။
၈၉။ လပံညာတ်ဆဵုဇြုံမ္ဂး ဍိက်တြုံဗြဴ ဒှ်သေက်ဇဵုရ။
၉၆။ လပံညာတ်ဩောံမ္ဂး ဂလာန်တြေံ မံက်ဂတဝ်တိုန်ရ။
၉၇။ လပံညာတ်စာၚ်ဇဵုဒၟံၚ်မ္ဂး ဒှ်အမှုရ။
၁၃၅။ လပံညာတ်ပ္ဍဲဇိုၚ်ဇကုဆီဇွောဝ်မ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
၁၃၉။ လပံညာတ်ဗိုက်ဂၠိက်ဗွိုက် ညံၚ်ရဴသာ်ထဝ်မ္ဂး ဒှ်သၟိၚ်ရ။
၁၄၁။ လပံညာတ်ဇြုံ ဂဂဳ အယဴ ၚဴမ္ဂး ဂွံဇၞးသတြုရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်မန်ဗၠးၜး ကေုာံ ဗော်ကေင်ကာမန်
ကြဴနူ သဘင်မာဲ စၠတ်ထဝ်ပတန်ဍုင် သၞာံ၁၉၄၇တုဲ ဟိုတ်နူ ဟွံကလိဂွံ ဒေသဆန္ဒမာဲမန်တၞဟ်ခြာကီု၊ မၞိဟ်စၞးဂကူမန် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် ဟွံဂွံတိုန်စိုပ်တုဲ က္ဍိုပ်သကိုပ်မန်တအ် ဒက်ပ္တန် ဗော်မန်ဗၠးၜး (မွန်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) မွဲရ။ ပ္ဍဲဂှ် နာဲဘလောန် (နာဲယှိုဲကျေန်) ဥက္ကဋ္ဌ၊ နာဲစံသူ ညးအုပ်ကာနာနာ၊ မိဟံသာ၊ နာဲလှမောင်၊ နာဲယျ၊ နာဲသိင်မောင်၊ နာဲသာဟာန်၊ နာဲထောန်တေန်၊ နာဲသိင်ထောန် (ခၟိုင်)၊ နာဲသိင်ထောန် (ဘာခတဵု)၊ နာဲသာအံင် (ဖအံက်)၊ နာဲဖဝ်ကံင် (ကၠအ်သတ်)၊ နာဲပန်သာ (လၟိုင်)၊ နာဲဘညောအ် နကဵုကမ္မတဳ ၁၅ တၠဂှ် ဒက်ပတန်လဝ်ရ။ နကဵုဗော်ဏအ် ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ်တုဲ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ် မၞိဟ်စၞးမန် ဟွံမဲကီုလေဝ် အခေါင်တၟေင် သွက်ဂကူမန် ၇ တင်ဂှ် ပ္ဍဲသၞောဝ် ဒးပစၟတ်သမ္တီကဵုရောင်။ စှ်ေစိုတ်တုဲ နကဵု ဥက္ကဋ္ဌ နာဲဘလောန်၊ ကလေင် ချပ်ဂၞန် ကုနာဲဖဝ်ချိုဝ်တုဲ နကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင်လေဝ် တုပ်စိုတ်တုဲ သွက်ဂွံ အာဆဵု ကု ညးဇမၞော်ဗၟာဖဆပလဂှ် ရုဲစှ် မၞိဟ်၄ တၠ။ အခိင်ဂှ် ဗိုလ်အံင်သာန် ဒးဒုင်ဂစိုတ်လဝ် မုဟွံလအ် ကွေဟ်ကွေဟ်ဏီတုဲ ဒးအာဆဵု ကုဥူနုရ။ ပ္ဍဲကဵု မအာတ်မိက်ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳဥူနု ဟွံပစၟတ်သမ္တီတုဲ ဆဵုတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် နကဵု ဥူနု ဟီုပ္ဍဲ သဘင်ပသောင်ပရိုင် "မန် ကဵု ဗၟာ တုပ်တုပ်ရ အခေါင်တၟေင် သွက်ဂွံကဵု မန်တအ် ဟွံမဲ"။ ဟိုတ်နူဏအ်ဂှ် နကဵု က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်မန်ဗၠးၜး ကဵု ဗော်မန်ကောန်ဍုင်အရင် ပံင်ကောံတုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ပ္ဍဲဝှ်ပေင်ဂှ် ညံင်ဂွံကၠောန်သဘင်ထ္ၜးဆန္ဒ ပ္ဍဲဗလးကျာ်သာန်လာန်မွဲ၊ ဗော်ၜါ ပံင်ကောံတုဲ ဒက်ပ္တန်အာ ဗော်ကေင်ကာမန် (မွန်လူမျိုးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်) ဗော်ဂှ် ဒက်ပ္တန်အာ နကဵု ဂကောံကေင်ကာဗဟဵု ၉ တၠ။ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝှ်ပေင်ဂှ် လလောင်တြး ဗော်ကေင်ကာမန်၊ ဥက္ကဋ္ဌဂှ် နာဲလှမောင်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌဂှ် နာဲအံင်ထောန်၊ ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် နာဲဘလောန် (နာဲဲယှိုဲကျေန်)။ ဖက်ဆော ညးအုပ်ကာနာနာဂှ် နာဲဆာန်မန်။ ပ္ဍဲဂကောံဏအ် နာဲပါန်သာ လုပ်ယိုက်ဂၠေင် နဒဒှ် ဂကောံကမ္မတဳဗဟဵုမွဲတၠကီုရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၅၇။ လပံညာတ်ဂအအ်ကီု အုဲအသုဘကီု က္တဵုဒှ်ယဲရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်
၁၉၅၄ ဒက်ပတန် ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်ဂှ် နာဲပါန်သာ ပါလုပ်ပ္ဍဲကမ္မတဳဗဟဵု။ သၞာံ ၁၉၅၅ဂှ် ယိုက်ဂၠေင် ပ္ဍဲကမ္မတဳခရိုင်သဓီု။ ၁၉၅၈ ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန် ဖျေဟ်လွဟ်ဂှ် နဒဒှ်ကမ္မတဳခရိုင်သဓီုဂှ် နာဲပါန်သာ ဖျေဟ်လွဟ် ကရောမ်ကောန်ဗော်ပၠတရဴဍုင်မန်တၞဟ်တအ်ကီုရ။
လောကသိပ္ပံ
ပရောလ္ပံညာတ်တၞဟ်ဟ်သာ်
၁၇၁။ လပံညာတ်မၞိဟ်ဗြဴမ္ဂး အမှုဝါတ်ရ။
၁၇၈။ လပံညာတ်ၚေက်အၚပ်ဂၠိၚ်တိတ်မ္ဂး ဣဓိဇၞော်ရ။
၁၇၉။ လပံညာတ်ဂွံကံက်တဲခရးမ္ဂး ကလိဂွံကောန်ပရဲရ။
ဒလဝ်ဟွံထေက်-မၞုံပိသာ်
၁၀။ ပ္ၚာန်မွဲကဵုမွဲ လ္ပကဵုစုက်ဗြုညိ။
ဟဂပ်ဝ်စဲ-မၞုံပိသာ်
၁။ ဝရာန်တာဂတမုက်သ္ၚိ ဟဂပ်ဝ် စဲဖုန်ရ။
ဟွံဂပ်ဝ်ကြဴကြာတ်-မၞုံပိသာ်
၃။ ဍာ်နုၚ်သွုၚ် ကြဴကြာတ်ဇိုၚ် ဟွံခိုဟ်ရ။
ဒ္ဂေတ်ပူဂဵူတၠပညာတံ မၞုံပိသာ်
၃။ ၜိုန်ပိုန်ဟာန်ဇကု ဆုတ်ယုတ်အာကီုလေဝ် ပိုန်ဟာန်ညးတၞဟ်သ္အာၚ် ညံၚ်ရဴဂွံလာဲလေၚ်အာကီုဂှ် ဟဂပ်ဝ်ချပ်ရ။
ဟဂပ်ဝ်ထေဲပၞတ် မၞုံပိသာ်
၁။ ညာတ်ဒးပိုန်ဟာန်ညးတၞဟ်ဂၠိုၚ်တုဲ ဟဂပ်ဝ်ထေဲပၞတ်ဂှ်မွဲသာ်။
ဟဂပ်ဝ်ရိုဟ်ပလီု မၞုံပိသာ်
၁။ တိဂအုံဂြုန် ဟွံဂပ်ဝ်ရိုဟ်ပလီုရ။
၂။ သ္ၚိသာဲမၞုံတဴပ္ဍဲသ္ၚိဇကုဂှ် ဟွံဂပ်ဝ်ရိုဟ်ပလီုရ။
၃။ ကျာ်စေတဳ ဘုတ်ဘာ ဟွံဂပ်ဝ်ရိုဟ်ပလီုရ။
ပါန်သာ၊ နာဲ
ဗော်ဍုင်မန်တၟိ
သၞာံ ၁၉၇၁ ဂိတုဨပြဳ ၁၁ ဂှ် နာဲယှိုဲကျေန် အာတ်မိက်ကော်တုဲ နာဲပါန်သာ ကေုာံ ဂကောံကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင် တိတ်အာဂြိုပ် ဌာန်တိပၠန်ဂတးရ။ နာဲပါန်သာ သီုဟွံလဴ ဟွံချပ်စ ကုသမ္ဘာကောန်ဇာတ်ဇကုမွဲသာ် ဆမချူစွံလဝ် လိက်မွဲကရေက် "အဲကလေင်အာ ဒၞာဲတြေံရ" တုဲ တိတ်အာဂြိပ် ဇရေင်ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ။ အခိင်ဂှ် ကောန်တြုဟ်ဇၞော်ဂှ် ဂွံ ၈ တန်၊ ကောန်ခဒေအ်ဂှ် ဂွံ ၄ တန်။ နာဲပါန်သာ တိတ်အာဂြိပ်တုဲ ကောန်တြုဟ်ဇၞော်ဂှ် ဒးတိတ်နူဘာတုဲ ဒးကၠောန်ကမၠောန်ရ။
ဆော်ပလိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆော်ပလိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၈၊ ဝှ် ၅၈။
ကြက္ကဒိန်
ကြက္ကဒိန်တ္ၚဲ သူရိယမာသ (Solar calender)
လၟုဟ် ကြက္ကဒိန် မဒုင်သဇိုင် ကဵုဂိတုသက်သက်လေဝ် ဟွံမဲရ၊၊ ညံင်ရဴသာ်ဂှ်ကီု ကြက္ကဒိန် မဒုင်သဇိုင် ကုတ္ၚဲသက်သက်လေဝ် ဟွံမဲကီုရ၊၊ သၞောတ်ၜါဂှ် ပံင်နှဴတုဲ စၟတ်သမ္တီလဝ် ကြက္ကဒိန်ခေတ်လၟုဟ် သီုကဵုကြက္ကဒိန်မန်ရ၊၊
ကြက္ကဒိန်ရဝ်မူလုသ် (၇၅၃ ဘဳသဳ)
Maius - Maia, မေ ယၟုကျာ်ဒေဝဳ (၃၁ တ္ၚဲ)
ကြက္ကဒိန်နုမာ (၇၁၃ ဘဳသဳ)
သီုဖအိုတ် နွံ ၃၅၅ + လဆောဝ် ထပ်ဂိတု
စၞစနူဂယျးမူဖဵုနွံရော
လုပ်ဗှ်ဖျုန်လိက်အိုတ်စိုအ် −−−
ကောန်ၚာ်ဍောတ်အာယုက် 4-6 သၞာံဂှ် ခန္ဓကာယနွံဗၟိက်ဓါတ်မွဲတ္ၚဲမ္ဂးတှ်ေ 1,450 (Kilocalories−ကိလိုဝ်ခလေရဳ)
ကြက်သာသနာ
သဳလ
ချပ်ဂွံလ္ပာ်ဇကု ဂွံဒ္ဂေတ်မင်မွဲလဝ် သဳလဍိုက်က်ပေင်င်မ္ဂး စိုတ်မြဟ် မြဴဇြုင်ကေဝ်မံင်လၟိုန် အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်စိုတ် ပဳတိပါမောဇ္ဇနွံတုဲ ချိုတ်ဟွံမွဲကဵု စံင်တူသောကရ။ မင်မွဲလဝ်သဳလ ဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဖိုလ်ပစ္စုပ္ပန်ဂတမတ်ကီု ဖိုလ်အနာဂတ်ဂတကီု ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကီု ကလိဂွံမာန်ဖအိုတ်ရ။
ပညာ
ကမၠောန်ဒုစရိုတ်ဟွံသေင်ဟာ ?
ဘဝဇကုလ္ပပတုပ်ကဵုဘဝညးတၞဟ်
နိဿဲ
အရေဝ်မုသာကေုာံပရိုၚ်ပ္တောံ
20% တၟံကၠံဏံဂှ်ဟေၚ်ပိုဲမၞိဟ်တံပလံၚ်ပ္တိတ်ဗစိုပ်ဏာအရေဝ်ဓဝ်ဍာံကေုာံပရေၚ်ပရောပရိုၚ်ဇေတ်တပ်မွဲကီုရ၊
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ ။
ဝင်ပတုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ပတုက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရဓဇ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၀၊ ဝှ် ၂၀။
နိရုတ္တိ မအရေဝ်မန်
တ
(ဂစေမ်) တဂိတ် (န) သမောဒမာဏဇာတ် ဗော(ဓိသတ် ဒ)သ် တ္ဂိတ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၃၃)
တ္ၚ (န) (ဘိမသေနဇာတ်) ဗောဓိသတ် ဒသ်တံင (ဒှ်မၞိဟ်ပန်တ္ၚ) (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၈၀)
ဗ
ဗွဲ ဗောဓိသတ် ကုတ ဗောယ်ဥတ္တရ် တွေက် ဒုံပေါးတရ်ဝေက်။ (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၇)
ဗၞး (န) ဝေဒ(ဗ္ဗဇာတ် ဗောဓိသတ် ဒသ် ဗုံနး (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်လပါ်ပလိုတ်၊ ဂၞန် ၄၈)
လ
လ္ၚု (ကြိ) သၟိင်သြီသိဒ္ဓေါတ် လုငေါအ် (ကျာ်ဂိုဟ်ဗြံက်ဗြဇၞော်၊ ဍုင်ဗုကာံ၊ သၟဝ်ရုပ် ပ္ဍဲဗဒင်အပ္ဍဲ လပါ်ဗမံက် ဂၞန် ၁၁)