cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ကုံကမာန်
သၟူ ကုံကမာန်ဂှ် မောဝ်တုဲ နွံကဵု အသာ်ထဝ်/မိတ်။ အတိုင်စၟတ်သမ္တီဝင်မ္ဂး မၞိဟ်တအ် စကာကၠုင် ကုံကမာန် နူကဵု ဘဳသဳၜိုတ် ၇ ဗွဝ်ကၠံတေအ်ရ။ တုဲပၠန် ပဗၞိက် မသွံရာန်ဒၟံင် နူကဵုသၞာံ မဂၠိုင်ကဵု လ္ၚီရ။ ပ္ဍဲကဵု ၂၁ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ကုံကမာန် ၜိုတ်မပ္တိတ် ပ္ဍဲမွဲဂၠးတိ သီုဖအိုတ်ဂှ် ၉၀%ဂှ် တိတ်နူ ဍုင်အဳရာန်ရ။ ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံအမေရိကာန်မ္ဂး ကုံကမာန် မွဲကဳလဝ်ဂှ် သြန်ဒဝ်လာ မသုန်လ္ၚီတုဲ ကုံကမာန်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ကပေါတ်မဆလာဂမၠိုင် ဒှ်ကပေါတ်င္ၚုဟ်မးက္ဍင်အိုတ်မွဲရ။
Harvesting
thumb|Saffron sargol The high retail value of saffron is maintained on world markets because of labour-intensive harvesting methods, which require some 200,000 saffron stigmas to be hand-picked from 70,000 crocus flowers for each 1 lb of saffron product. Forty hours of labour are needed to pick 150,000 flowers.
One freshly picked crocus flower yields an average 30 mg of fresh saffron or 7 mg dried; roughly 150 flowers yield 1 g of dry saffron threads; to produce 12 g of dried saffron, 1 lb of flowers are needed; 1 lb of fresh saffron yields 0.2 oz of dried spice.
Spice
16H
When saffron is dried after its harvest, the heat, combined with enzymatic action, splits picrocrocin to yield D–glucose and a free safranal molecule. Safranal, a volatile oil, gives saffron much of its distinctive aroma. Safranal is less bitter than picrocrocin and may comprise up to 70% of dry saffron's volatile fraction in some samples. A second molecule underlying saffron's aroma is 2-hydroxy-4,4,6-trimethyl-2,5-cyclohexadien-1-one, which produces a scent described as saffron, dried hay-like. Chemists find this is the most powerful contributor to saffron's fragrance, despite its presence in a lesser quantity than safranal. Dry saffron is highly sensitive to fluctuating pH levels, and rapidly breaks down chemically in the presence of light and oxidising agents. It must, therefore, be stored away in air-tight containers to minimise contact with atmospheric oxygen. Saffron is somewhat more resistant to heat.
Types
Consumers may regard certain cultivars as "premium" quality. The "Aquila" saffron, or zafferano dell'Aquila, is defined by high safranal and crocin content, distinctive thread shape, unusually pungent aroma, and intense colour; it is grown exclusively on eight hectares in the Navelli Valley of Italy's Abruzzo region, near L'Aquila. It was first introduced to Italy by a Dominican friar from inquisition-era Spain. <sup class="noprint Inline-Template " style="white-space:nowrap;">] But the biggest saffron cultivation in Italy is in San Gavino Monreale, Sardinia, where it is grown on 40 hectares, representing 60% of Italian production; it too has unusually high crocin, picrocrocin, and safranal content.
Uses
left|thumb|Saffron threads soaked in hot water prior to use in food preparation Saffron's aroma is often described by connoisseurs as reminiscent of metallic honey with grassy or hay-like notes, while its taste has also been noted as hay-like and sweet. Saffron also contributes a luminous yellow-orange colouring to foods. Saffron is widely used in Persian, Indian, European, and Arab cuisines. Confectioneries and liquors also often include saffron. Saffron is used in dishes ranging from the jewelled rice and khoresh of Iran, the Milanese risotto of Italy, the paella of Spain, the bouillabaisse of France, to the biryani with various meat accompaniments in South Asia. One of the most esteemed use for saffron is in the preparation of the Golden Ham, a precious dry-cured ham made with saffron from San Gimignano. Common saffron substitutes include safflower (Carthamus tinctorius, which is often sold as "Portuguese saffron" or "açafrão"), annatto, and turmeric (Curcuma longa).
Research
Genes and transcription factors involved in the pathway for carotenoid synthesis responsible for the colour, flavour and aroma of saffron were under study in 2017.
South East Mediterranean
In late Ptolemaic Egypt, Cleopatra used saffron in her baths so that lovemaking would be more pleasurable. Egyptian healers used saffron as a treatment for all varieties of gastrointestinal ailments. Saffron was also used as a fabric dye in such Levantine cities as Sidon and Tyre in Lebanon. Aulus Cornelius Celsus prescribes saffron in medicines for wounds, cough, colic, and scabies, and in the mithridatium.
ယောဂဳ၊ ဘဒ္ဒန္တ
ပၞောဝ်ထေရုပ္ပတ္တိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာလိခ်ဇၞော် ပိဇကုတံဂှ် ထေရုပ္ပတ္တိ ကျာ်ဇၞော်အ္စာယောဂဳမွဲဂှ် ၜိုတ်ဂၠိုက်ဂၠာသ္ပဂွံသုတေသနဂှ် မိက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜး တြးသၠဲကဵုညိရ။
တင်စၟတ်
ပ္ဍဲရာမညနိကာ ဘာကျာ်ဝွံ တိုက်လိက်ပိုတ်သ္ကုတ်အာ မွဲချိုန်ခဏတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၁၈-သၞာံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာသာရ ဇာတိညးဘာဍောတ်ခရိုက်ကလိ၊ ဍုင်ရေဝ် ဒကာဍုင်ပံင်ဂမၠိုင် က္ညနိမန်နင်နူဍုင်အင်ဝ အဃောညးမကတ်ဒၟံင်လိက်ဂှ်တုဲ က္ညစိုပ်ကၠုင်ဂ္ဇံဘာ ဒှ်နွံပိုန်ဗက်ဂှ် ပံက်တိုက်ပရိယတ္တိ၊ ကွးဂမၠိုင် ဟုပ်ဗိုင်ကောံကၠုင် စဵုကဵု ၅၀၊ ၆၀ ဇကုပြင်၊ သင်ဂၠိုင်အာ နူဒကာဘာကျာ် မၞုံၜိုတ် ၅၀ တၠဓဝ်ဟေင်ရ။ သင်ဂၠိုင် သင်အောန်ဟွံဟီု ညးဖျေံကၠုင်ဒၟံင်လိက်လၟိုန်။ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၃၃၀ ဂိတုစဲ ကြပ်အတးစှ်ေ ပ္ဍဲအခိင်ညးမကြပ် စဴသွတ်ဏံကီုလေဝ် သင်နွံဗၞတ်ၜိုတ် ၁၀ ဇကု တိုန်ဒၟံင်ဝိနယ် လိက်ဇၞော်ဇၞော်အိုတ်ဏီ။ (အာယုက် ၅၅၊ ဝှ် ၃၅ စဴသွဝ်) မပ္တံကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ပုပ္ဖ၊ (ဘာက္ၜင်ထဝ်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ သြဘာသ (ဘာရုင်ဒါန်) တၠဂုဏ်အ္စာယဳ၊ ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ (ဘာသဳ၊ဍုင်ရေဝ်) တံဂှ် ဒှ်ကွးညးသီုဖအိုတ်တုဲ နာဲစန္ဒောဘာသ (ဟိတဓရဂကောံ ရာမညဓမ္မာစရိယ) ကျာ်ဇၞော်ဇိနေယျ (ဥက္ကဌသံဃ နာယက ပွိုင်ဍုင် ကျာ်မြဟ်) လၟုဟ်ဂှ် ဒှ်ကောန်ကွးညး လက္ကရဴအိုတ်ရောင်။
ဇက်ဂၠောဲအဲပရဲ အာဇာနဲ၊ ဝတ္ထုဇမၠေအ်
ညးတေအ် စိုပ်သ္ၚိပါန်ၚေဝ် မဒှ်သ္ၚိ အခိင်ညးတေအ်ဍောတ်တ်တေအ် မဖေက်ကၠုင်လဝ် ကလော်၊ ဂတမုက်သ္ၚိဂှ်ညိ ဘာထံင်ကှ်ေ မဒှ်ဒၞာဲ ညးတေအ်မမံင်လဝ် ပ္ဍဲဘဝထပိုယ်တေအ်ဂှ် ညးတေအ်ရံင်အာ တၞံအဂၞုဗျုဂှ် ဟွံမဲရ၊၊ တုဲပၠန် တၞံကဴစမ္ပါ မဒှ်တၞံ ညးတေအ် မကေင်ဂွာန်လဝ် သွက်ဂွံဗဵုမၞိဟ် ပ္ဍဲဂၠံင်တအ်ဂှ်လေဝ် ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ရ၊၊
＂တက်လဝ်ဗီု ခိုဟ်ဟ်၊ မွဲတ္ၚဲ ညးတၠခန္ဓမံက်ကၠုင်တှ်ေ ပိုယ်ဂွံထ္ၜးကဵုညးတအ် ဒဒှ်ရ ပိုယ်တအ် ပတုဲလဝ်ကိစ္စ ခိုဟ်ဟ် သွက်ကောန်ဇာတ်ညးတအ်၊၊＂ ကျာ်ဇၞော်ဟီုကဵု ကောန်နာဲမွဲရ၊၊ သြန်သၟေဟ်ဂှ် ညးစုတ်ထောအ် ပ္ဍဲကမၠောန်ပလေဝ်ဘာ ဗတင်မွဲပၞော်တုဲ ပ္ဍဲဗတင်ဂှ် ညးချူလဝ် ’ညးတၠဒါန် ဒါယကာပလုင် မကၠုင်စုတိလဝ် ပ္ဍဲဘာပိုယ်ဏအ်မွဲတၠ၊ နိဗ္ဗာန ပစ္စယော ဟောတု’
ဂျိဂှ်ၚိုတ်လဝ် ထဝ်ဂှ်ကလာတ်ပတိတ်
“ပၟိက်စိုတ်ဇကုရ မဂဳ” ဆ္ဂး ကၠာနူဟွံဂွံ လုပ်ဏီဂှ် ချပ်ညိကီု မုဟိုတ် ဒးလုပ်၊ ဒးကၠောန်ရော?
“၃၀၀၀ အမ”
---
“ ညးဂှ်ဇၞးရောၜါကရေက်ဏံ၊ ပၞာန်ဟာ? CRPH? လုပ် CDM မ္ဂး မွဲသတ္တဟရ ပေါဲတုဲဏောၚ် “မၚ်းကိုနိုၚ်” ဟီု လၟုဟ်ဂှ် သတ္တဟလေဝ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်ယျ၊ ရဲသၞာဲဒဴ လ္ရဵုလေဝ် ဒးဒုၚ်ပဒေါံဇူထောံလေဝ် နွံကၠုၚ်ယျ စိုပ်ကဵု ပရောပရာ CDM တုဲ ဝၚ်ကေၚ်ဇၞးလဝ် နွံမံၚ်ကီုဟာ? ”
“နွံမံၚ် ဍုၚ် Russia ကေၚ်ဂွံလဝ်နွံမံၚ်၊ ဒပ်ပၞာန်ဂှ် ပါလုပ်လ္ပာ်ညးဍုၚ်ကွာန်တုဲ အံၚ်ဇၞးအာ၊ ဆ္ဂးဍုၚ်ပိုယ်ဂှ် ပၞာန်သီအဝဵုတုဲ (၇၉)တ္ရဲ မၞိဟ်ဒးဒုၚ်ပန်ဂစိုတ်ဂှ် (ရ၃၉)တၠ၊ ဒးဒုၚ်ရပ်စုတ်ထံၚ်(၃၃၃၁)တၠ၊ မၞိဟ်ဒးလဝ် (ဝရမ်) ၁၀၅၉ ဂွံတီကေတ် နူပရိုၚ် BBC”
“ယဝ်ရ ဟွံလုပ် CDMတှ်ေ CRPH ဇၞးအာ ညးတအ် ပတိတ်၊ ဟဒေါအ်ထောအ်ပိုယ် နူကမၠောန်ဏောင်၊ ဂွံ ကယျိုင်လမျီုဂှ် ဟဌာန်စ ကမၠောန်ဏအ်ရ”
“ ပ္ဍဲဂၠးကဝ်ဏအ် ကၠောန် CDM တုဲ ဍုင်ဂွံဗၠးၜးဂှ် ဂွံဆဵုအောန်ဒၟံင်၊ ပ္ဍဲဍုင်ပိုယ်လေဝ် ထ္ၜးဆန္ဒတုဲ ကလေင်ဂွံအဝဵုပၠန် ဟွံကေင်ဆဵုမွဲလှ်ေပုဟ်”
သြဘာသ ၊ကျာ်ဇၞော်
ကဏ္ဍဒှ်သာမဏဳ ခမဳ
ကာလလၟောဝ်ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠမာံအံင်ယေန် ကလိဂွံအာယုက် (၁၁) သၞာံဂှ် မိကဵုၜါပအပ်စွံ ဘာလကျာ် ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်သောမ နွံပိုန်ဘာရုင်ဒါန်၊ ပွိုင်မွဲ သၞာံတုဲ ကာလစိုပ်အာယုက် (၁၂) သၞာံ စူဠသက္ကရာဇ် (၁၃၁၀) သၞာံ၊ မိကဵုမၜါ ဒုင်သဇိုင်ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ ပအပ်ကၠေံ ကောန်ဗၠာဲ မာံအံင်ယေန် ပ္ဍဲအဝေါင်သာသနာ ကဵုသ္ပကၠေံသာမဏဳ ဇရေင်ကျာ်ဇၞော်အ္စာသောမတုဲ ခုတ်ကဵုလဝ်ယၟု ထပိုယ်သြဘာသာရ။
စဳပျးစရာဲဂုဏ်
"တီဒတုဲဖိုလ် ဒှ်ဂုဏ်၊ တီဂုဏ် ဒှ်စရာဲ၊ တီစရာဲ ဒှ်ခန်လ္ၚတ်" ရန်ကဵုဂလာန်သာ်ဏအ်တုဲ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်၊ ဍုင်လၟိုင် ဂွံတန်တဴကၠုင် ဗွဲမလံလကာဖာမာန်ဂှ် ပၞောဝ်ကဵုအ္စာလိက် မပတုဲကၠုင်ဒတုဲဖိုလ် ဖျေံကၠုင်လိက်အဆက်က်ဂမၠိုင်တအ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာသြဘာသဝွံ ပါလုပ်လၟိဟ် အ္စာလိက်မွဲဇကုကီုတုဲ ဂုဏ်ညးလ္တူ တိုက်လိက်နွံတဴရ။ ဟိုတ်နူပံက်လဝ် တိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်တုဲ ဂွံစရာဲဘာ စရာဲဌာန် စရာဲဂကူ စရာဲသာသနာမန် ဗွဲစၟတ်ရ။ အရာမဒှ်စရာဲဂှ် ပိုဲသဒးဂၠာဲခန်လ္ၚတ်ရ။
နိဿဲ
လိက်အုပ်။ ။ဓမ္မကထာ (ပထမကၞပ်) စၟတ်သမ္တီ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘဒ္ဒန္တ သြဘာသမဟာထေရ်၊ ရာမညနိကာယ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ဘာရုင်ဒါန်၊ ဍုင်လၟိုင်။
ဝၚ်လိက်ပတ်မန် စပ်ကဵုပရိယတ္တိ
မိက်ဂွံပတိုန်ထ္ၜးဏာ စပ်ကုပရေၚ် လၟေၚ်ဂကူမန်ပိုဲညိပၠန်ရ။ စေတနာမိက်ဂွံဗ္ဒေက်ဖျဝ်ဟွံပါ။ ကောန်ဗွဲကြဴ စဴဗွဲဂတ ဂွံစၟတ်သမ္တီ၊ ဂွံဒှ်ဗဟုသုတ ဂွံဒှ်နွံကုလမိၚ်လညာတ်တုဲ ဒၞာဲထေက်ကဵုပလေဝ်ဂွံဂှ် ဂွံပလေဝ် သွက်ဂကူမန်ဂွံကျေဝ်ရောၚ်။ လောန်ကၠုၚ်မွဲအခိၚ်တေံ ဂွံဆဵုဂွံညာတ်ဂွံဗှ်လ္ၚတ်ရံၚ် ဝၚ်ကောန်ဂကူမန်တုဲ ဂကူမန်ပိုဲဂှ်နွံကၠုၚ်ပိဂကူ `မန္ဒိုၚ်၊ မန္ဒ၊ မည´သာ်ဝွံ ဂွံဆဵုညာတ်ဂွံတီကေတ်ရ။ ဗွဲကြဴဏံ ပူဂဵုတၠပညာ ညးမလေပ်ဗ္စာရဏာကဵုအတိက်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ဂကူမန်ပိဂကူတံဂှ် သၟဟ်ပကောံ ညံၚ်ညးဒက်ရုပ်သဒ္ဒါ လ္ပာ်ဖျာ်ဟွံသေၚ် `ပြာပ်ပ္တိုန်ရုပ်တုဲအာ´ယၟုမ္ဂး ဂကူမန္ဒိုၚ်၊ မန္ဒ၊ မညတံဂှ် သ္ပထောံမန်မွဲဂကူ ဒုၚ်ယၟုရာမညမွဲဟေၚ်ရ။ သ္ပထောံမန်မွဲဂကူ ဒုၚ်ယၟုရာမညတုဲ လိက်ပတ်လေဝ်တုပ်သၟဟ်၊ အရေဝ် ဌာန်ဒ္တန်တိဍာ်တၟေၚ်တၞဟ်ခြာညိ။ ရှေ်သှေ်လေဝ်တုပ်သၟဟ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံၚ်သာ်ဝွံမ္ဂး ညးမွဲကေုာံညးမွဲ ဂၠဟ်ဂၠိုက်အခိုက်ဂုဏ်ပကာသနဟွံမွဲ၊ ခိုဟ်တုပ်၊ ပရေံတုပ် တုပ်သၟဟ်ဒၟံၚ်သာ်ဝွံမ္ဂး ဘဝကောန်ဂကူပိုဲဂွံဗၠးၜးနူဘဝဍိက်ဂၠုဲ၊ ဘဝကောန်ဂကူပိုဲ အခေါၚ်အရာ ဍိုက်ပေၚ်ကၠုၚ်မာန်ရောၚ်။ ယဝ်ရဟွံသေၚ်သာ်ဂှ်မ္ဂး ညးမွဲဗီု အဲမွဲနဲ က္ဍိုပ်ဟွံမာန်သၞေဝ်၊ သၞေဝ်ဟွံမာန်က္ဍိုပ်၊ ၝောံဇက်ကောန်ဂၠောဲဟွံဒှ်မ္ဂး ဘဝကောန်ဂကူမန်ပိုဲ ဂွံတိတ်ဗၠးနူဘဝဍိက်ဂၠုဲဂှ် ဂၠံၚ်တရဴဟွံထောၚ်ရောၚ်။
စရၚ်ပတိုန်လဝ်ပၠောပ်လဝ်သာ်ဝွံဂှ် ကၠေံအာဟွံသေၚ်ရောၚ်။ ညးတံ စွံပတန်လဝ်ပ္ဍဲရုၚ် ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်ရောၚ်။ အခေါၚ်ပေၚ်ကၠုၚ် ဟိုတ်ဍေံဍိုက်ပေၚ်ကၠုၚ်မ္ဂး ညးတံ ရပ်စပ်သုၚ်စောဲပၠန်ရောၚ်။ ဗီုညးတံရပ်စပ်သုၚ်စောဲဂှ် ပူဂဵုတိုန်လဝ်တန်ဗ္တောန်ဂ္ဇံဘာ ညးတံၜံၚ် ခ္ဍတ်လဝ်တံဂှ် ဒၞာဲစရၚ်ဘာဂတနူဏံ သွက်ဂွံပကၚ်ရၚ်မၚ်မွဲဘာတံဟွံမွဲ အတိုၚ်နွံဒၟံၚ်စရၚ်ပ္ဍဲညးတံဂှ် ညးတံလဇံက်စုတ် ပူဂဵုညးတံ ၜံၚ်ခ္ဍတ်လဝ်တံဂှ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲအပ္ဍဲပူဂဵုညးတံၜံၚ်ခ္ဍတ်လဝ်တံဂှ် သၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်မပ္တံမန်၊ ကရေၚ်၊ ချေၚ်၊ ကချေၚ်၊ ကယျာ၊ သေံတံလေဝ် နွံတဴဒၟံၚ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵုကွာန်မန် သၚ်မန်တံဂှ် ညးတံဟွံကဵုဂ္ဇံဘာ ဟွံစွံရောၚ်၊ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်တၞဟ်ဟ်ဂှ်လေဝ် နနဲသာ်ဝွံဖအိုတ်ရ။ ညးကဵုဂ္ဇံဘာဂှ် သၚ်ဗၟာ၊ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် သၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ် ပါဲနူမန်တုဲ ညးကဵုဂ္ဇံဘာဟာ သာ်ဝွံညးတံစွံပတန်ရောၚ်။ ပ္ဍဲကွာန်မန်ညးတံ ကဵုသၚ်ဗၟာကၠုၚ်ဂ္ဇံဘာမ္ဂး ကွာန်ဂှ်၊ ဘာဂှ် သြကာသ၊ သြကာသ၊ ရမျာၚ်သာ်ဝွံ လ္ၚုသုန်ဂြာံ ဂၠာံတိုန်ရမျာၚ်မ္ဂး အဝ်ကာတ၊ အဝ်ကာသ၊ ဒ္စာံစှော်က္ဍိုပ်ကၠံ ပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ်ရောၚ်။ ဟိုတ်ဂှ်ရ `တိၚ္ၚိတ်မ္ဂး ဂကူမွဲမွဲ ဂွံကၠက်ကၠေံဒှ်ဟွံမာန်၊ မၞိဟ်ကေုာံမၞိဟ်ၚ္ၚိတ်တုဲ ဂကူကၠေံကၠက်မာန်´ ဂလာန်ညးတၠပညာ တမၠာတမၠာတေံ ပိုဲလ္ပဝိုတ်ထောံအိုတ်ညိ။ ဆက်အာနကဵုလိက်ပတ်ပၠန်ဂှ် နဲညးတံၚ္ၚိတ် ပ္ဍဲအရာလိက်ပတ် ဂကောံသံဃနာယကကၟိန်ဍုၚ် က္တဵုဒှ်တိုန်တုဲ (စၟတ်တ္ၚဲဟွံချိုတ်ပၠိုတ် ဟွံဂွံချူဏီရ၊) ညးဂှ်ချူစၟတ်သမ္တီနွံတံ ချူဗပေၚ်ကဵုညိ။ ဗၞတ်ၜိုတ်စှ်သၞာံပြၚ်ၚ်တုဲကၠုၚ် သဘၚ်သၟာန်သွဟ်လိက် ပ္ဍဲအလဵုအသဳတန်ဍောတ်၊ တန်ဒေါဝ်၊ တန်ဇၞော်တံဂှ် သၠာဲဗီုစုတ်သၞောဝ်ပၠန်ရ။ ပ္ဍဲဘာသာဇာတ်တံဂှ် ပတိတ်အရေဝ်ပလးဂှ် သ္ဒးသှ်ဗတ်ဗၟာ လိက်ဗၟာဖအိုတ်ရ သာ်ဝွံညးတံ လလောၚ်တြးပတိတ်လဝ်ရ။ သၚ်မန်တံဂှ် အာတ်မိက်ပ္တိုန်လိက်ရ၊ ပ္တိုန်လိက်ဒၞာဲကၠာဲဘာသာဂှ် ကဵုဂကူမန်တံသွဟ်ဗတ်မန်ညိ အာတ်လဝ်အခေါၚ် သွက်ဂွံဂွံဂှ်ဟွံမွဲ၊ ဂလာန်ဘပလလုပ်ကၠုၚ် ၜိုန်အာတ်မိက်လေဝ်ဟွံကဵုဂှ် ဒှ်ဂလာန်ဘပလရ။ ဂလာန်သၠေံလေဝ် ဍေံဟီုကီုရ။ ဂလာန်သၠေံဂှ် မူဟိုတ်ဒးကဵုသွဟ် နကဵုဗတ်ဗၟာဂှ်ရော ? သၚ်မန်သ္ပတံနူကောန်ထပိုဲတံ ဂွံချူလိက်ဗၟာဒး၊ ကာလစိုပ်အာလဒေါဝ်ဝိုၚ် ပ္ဍဲကဵုဂၠးတၜိိုဟ်လလံ ဌာနမဟာသံဃနာယကတံတုဲ ဂွံဟီုအရေဝ်ဗၟာဒး၊ ဂွံချူလိက်ဗၟာလေပ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပြံၚ်လဝ်မူဇၟာပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဖအိုတ်တံဂှ် သ္ဒးသွဟ်နကဵုဘာသာဗၟာ မွဲဘာသာရ။ ဣဝွံဂလာန်သၠေံသၠန် ပ္ဍဲကဵုသၚ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တံ ပါဲနူသၚ်မန်မွဲတုဲ ပြသၞာလိက်ပတ်သွက်ဂွံက္တဵုဒှ်ဟွံမွဲ။ ဂကူကောန်ဍုၚ်အရၚ်မန်မွဲဟေၚ်ရ ပြသၞာလိက်ပတ် ညးတံမိက်ဂွံၚ္ၚိတ်ခ္ၜံကမၠက်ထောံရောၚ်။
ဟိဒြဝ်ဂေန်
Ninja ✮ Strikers «☎»  ၀၁:၁၄၊ ၂၄ ဨပြဳ ၂၀၂၂ (+0630) ဟိဒြဝ်ဂေန် (Hydrogen)
ကဏေန်
ဋ္ဌာန်ဒတန်
ในปัจจุบันพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวยังโปรดเกล้าฯ ให้ทดลองเลี้ยงและแพร่ขยายพันธุ์ปลานิลในบ่อสวนจิตรลดาต่อไป ในทางวิชาการเรียกสายพันธุ์ปลานิลดังกล่าวว่า ปลานิลจิตรลดา ซึ่งยังคงเป็นปลานิลสายพันธุ์แท้ที่ประเทศไทยได้รับจากพระจักรพรรดิอะกิฮิโตะทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช
မမံၚ်လအာ
ปลานิลมีนิสัยชอบอยู่รวมกันเป็นฝูง (ยกเว้นเวลาสืบพันธุ์) มีความอดทนและปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดี จากการศึกษาพบว่าปลานิลทนต่อความเค็มได้ถึง 20 ส่วนในพัน ทนต่อค่าความเป็นกรด–ด่าง (pH) ได้ดีในช่วง 6.5–8.3 และสามารถทนต่ออุณหภูมิได้ถึง 40 องศาเซลเซียส แต่ในอุณหภูมิที่ต่ำกว่า 10 องศาเซลเซียส พบว่าปลานิลปรับตัวและเจริญเติบโตได้ไม่ดีนัก ทั้งนี้เป็นเพราะถิ่นกำเนิดเดิมของปลาชนิดนี้อยู่ในเขตร้อน
သိပ်ဂၠိပ်မေထုန်
ไข่ที่ได้รับการผสมกับน้ำเชื้อแล้วปลาตัวเมียจะเก็บไว้ฟัก โดยวิธีอมไข่เข้าไว้ในปาก แล้วว่ายออกจากรังไปยังบริเวณก้นบ่อที่ลึกกว่า ส่วนตัวผู้ก็จะคอยหาโอกาสเวียนว่ายไปเคล้าเคลียกับตัวเมียอื่น ๆ ต่อไป แม่ปลานิลจะอมไข่ไว้ในปากเป็นเวลา 4–5 วัน ไข่จะเริ่มฟักออกเป็นตัว ลูกปลาที่ฟักออกเป็นตัวใหม่ ๆ จะอาศัยอาหารจากถุงอาหารธรรมชาติซึ่งติดอยู่ที่ท้อง ขณะเดียวกันแม่ปลายังคงต้องอมลูกปลาอยู่ต่อไป จนกระทั่งถุงอาหารธรรมชาติของลูกปลายุบหายไป
หลังจากฟักออกเป็นตัวแล้วประมาณ 3–4 วัน แม่ปลาก็จะคายลูกปลาให้ว่ายออกมาจากปาก ลูกปลาในระยะนี้สามารถกินอาหารจำพวกพืชและไรน้ำเล็ก ๆ ซึ่งมีอยู่ในน้ำ โดยจะว่ายวนเวียนอยู่ที่บริเวณหัวของแม่ปลา และจะเข้าไปหลบซ่อนอยู่ในช่องปากเมื่อต้องการหลบหลีกอันตราย โดยลูกปลาจะเข้าทางปากหรือช่องเหงือก หลังจากลูกปลามีอายุ 1 สัปดาห์ จึงจะเลิกหลบเข้าไปซ่อนในช่องปากของแม่ แต่แม่ปลาก็ยังคอยระวังศัตรูให้ โดยว่ายวนเวียนอยู่ใกล้บริเวณที่ลูกปลาหาอาหารกินอยู่ ปลานิลจะรู้จักวิธีหาอาหารกินได้เองเมื่อมีอายุได้ 3 สัปดาห์ และมักจะว่ายกินอาหารรวมกันเป็นฝูง
ပၞာန်သီအဝဵု ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁
ဝင်
သၞာံ ၂၀၁၅ ဟိုတ်နူ ဗော်မန် ဒှ်ဒၟံင်ၜါဗော်တုဲ ဗော်မန်ၜါဂှ် ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၁၁,၄၄၀၊ ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂှ် ကလိဂွံ ၃၂,၈၃၁၊ ဗော်ကျဖောတ် ကလိဂွံ ၂၂.၇၄၈။
သၞာံ ၂၀၂၀ ဂှ် ဟိုတ်နူ ဗော်မန်ၜါ ဒှ်အာမွဲတုဲ ဗော်ညဳသၟဟ်မန် ကလိဂွံမာဲ ၂၇,၇၂၉၊ ဗော်ကျဖေတ်ဂှ် ကလိဂွံ ၂၁,၅၅၂ (ဟိုတ်နူကဵု ဗော်ညးတအ် ပါ်တိတ်အာ ပြည်ထောင်စုကောင်းကျိုးဆောင်ပါတီ တုဲ မာဲညးတအ်ပြး ဒှ်မာန်)၊ နကဵု အေန်အေဝ်ဒဳဂှ် ကလိဂွံမာဲ သီုဖအိုတ် ၆၄,၈၆၃၊ ဂၠိုင်တိုန် နူအလန်မတုဲကၠုင် ၜါဆပြင်င်။
ဇာန်နဝါရဳ ၂၈ နကဵု ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇမၞော် မင်းအောင်လှိုင် ကဵုဗစိုပ်လိက် ဇရေင်ဒဝ်အံင်သာန်သုကျဳ နကဵုတၞးလိက် မချူလဝ် နကဵုတဲ ဘာသာဗၟာဂှ် ကလေင်ကၠာဲလဝ် နကဵုဘာသာမန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ထၜးဆန္ဒ
ပ္ဍဲတ္ၚဲပၞာန်သီအဝဵုဂှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာၜိုတ် ၂၀၀ ကောံရေင်သကအ်တုဲ အာထၜးဆန္ဒ ဂတမုက်ရုင်ကလုတ်ဗၟာ ပ္ဍဲဍုင်က္ၜင်ကံက်၊ ရးနိဂီုသေံ။ ထၜးဆန္ဒဂှ် နကဵုဗၠာဲသၟိင်သေံ လုပ်ပသောင်တုဲ တုဲဒှ်အာ၊ ညးထၜးဆန္ဒၜါတၠ ဒးအာဝပ်တုဲ ဒးတိုန်ရုင်ဂဥုဲ၊ မၞိဟ်ၜါတၠ ဒးဒုင်ရပ်။ ညံင်ရဴဂှ်ကီု ကောန်ဍုင်ဗၟာ မနွံပ္ဍဲတဝ်ကျဝ်၊ ရးနိဂီုဂျပါန်တအ် ကောံအာ ဂတမုက် တက္ကသိုလ်ကုလသမဂ္ဂတုဲ ထ္ၜးဆန္ဒ ဒစဵုဒစး ပၞာန်သီအဝဵု။
ယေသှု
နာဲယေသှု (Jesus, Burmese; ယေရှု) (ၜိုတ် ၄ ဘဳသဳ - ၜိုတ်အေဒဳ ၃၀/၃၃) မဂွံဒုင်ယၟု ယေသှု နူ နာဇရက် (Jesus of Nazareth) ကေုာံ နာဲပိုဲယေသှုခရေတ် (Jesus Christ) ဝွံ ဒှ် အစာဓရ်ဘာသာဂျူ ကေုာံ က္ဍိုပ်သကိုပ် ဘာသာမွဲရ၊၊   ညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင် လျိုင်ပတှ်ေ ကောန်ခရေတ်ယာန်ဂမၠိုင်တုဲ ညးလျိုင််ပတှ်ေ ဘာသာခရေတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပတှ်ေကေတ် ညးဂှ် ဒှ် ကောန်ကျာ်မွဲ၊ ညးမဓလိုက်ကတဵု နူဒၟံင်ဂမ္စိုတ်မွဲ၊ မာတ်သာဲ (က္ဍိုပ်သကိုပ် သွက်ဘဝဂွံဗၠးၜး မကော်ဂး ခရေတ်) အတိုင်မဟီုတွဟ်လဝ် ပ္ဍဲလိက်သၠပတ်သမ္မာတြေံ ရ၊၊
အစာဝင်ခေတ်တၟိ ကြပ်သီုဖ္အိုတ် ဒုင်တဲ စှ်ေစိုတ် ဒဒှ်ရ နာဲယေသှုဂှ် ပ္ဍဲကဵုအခိင်ဝင်တေအ် ဒှ်မၞိဟ် မကေင်ဒှ်လဝ် ဍာံဍာံမွဲကီုလေဝ် ပရူညး အတိုင် မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသၠပတ်သမ္မာ ကဵု ပရူဝင်ပူဂဵုဍာံဍာံ ၜိုတ်လဵုကိတ်ညဳ ဒှ်မာန်ဂှ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ရ၊၊ နာဲယေသှုဂှ် ဒှ်ကောန်ကွာန် ဂလဳလာဲ ညးမဒုင်ကေတ် မ္ၚဵုဗလိုပ်ဍာ် ၜါတ္တိဇာံ (baptized) နူ အစာမကဵုမ္ၚဵုၜါတ္တိဇာံ ဂျောန် (John the Baptist) တုဲ စဟီုတွဟ်ဓရ် အတိုင်လိက်သၠပတ်တူရာန် (သၠပတ်ဂျူ) ရ၊၊
သၠပတ်ခရေတ်ဝင်ဂမၠိုင်
သၠပတ်ခရေတ်ဝင် ပန် (ခရေတ်ဝင် မာတ်သာဲ၊ ခရေတ်ဝင်မာကု၊ ခရေတ်ဝင် လုကာ၊ ခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်)ဝွံ ဒှ်သၠပတ် မဂွံဆဵုကေတ် ပရူဘဝ နာဲယေသှုဂၠိုင်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူ လိက်ပန်ဝွံတုဲ သၠပတ်ဓမ္မတၟိ တၞဟ်တအ်လေဝ် ဂွံဆဵုကေတ် ပရူဘဝ နာဲယေသှု တၟာဂလိုင်ကီုရ၊၊ ဥပမာ ပရူစၞသဝ်တ္ၚဲလက္ကရဴအိုတ် (Last Supper) ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ ကဝ်ရိန်သုသြဝါဒပထမဝက် ၁၁၊၂၃ ဂှ်ရ၊၊
မဓလိုက်ကတဵု နူဂမ္စိုတ် Resurrection
ပ္ဍဲခရေတ်ဝင်ယဝ်ဟာန်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ မာရိမာဂဍလိနိ မွဲဓဝ်ဟေင်ကၠုင်၊ ဟွံဆဵုဇွဂှ်တုဲ အာကော်နင် ပေတရု ကေုာံ ကွးတၞဟ်တအ်၊၊ တုဲဂှ် နာဲယေသှု ထ္ၜးဇကု ကုမာရိ ပ္ဍဲကဵုဂိုဟ်ဂှ်ရ၊၊ ကြဴနူဂှ် ထ္ၜးဇကု ကုကွးဂမၠိုင် ကဵုလမုဟ်စိုတ် ကုကွးတအ်တုဲ နာဲယေသှုဟီု ＂ညံင်နဲ မအံက် မစကာဗလးနင်အဲဂှ် အဲဝွံ စကာဗလးဏာ မၞးတအ်ရောင်၊၊＂ တုဲ လတူမၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဗ္ဂိုဟ်တုဲ ဟီုတိုန်ပၠန် ＂မၞးတအ်ဝွံ ဝိဉာဏ် မသ္အးဇ္ၚးဂှ် ဒုင်ကေတ်အိုတ်ရ၊၊＂
ဝက်သိန် ကဝ်ဝိဒ်-၁၉
Access to COVID-19 Tools (ACT) Accelerator ကေုာံ COVAX
ပ္ဍဲဒဳဇြေမ်ဗါ ဂှ် နကဵု Gates Foundation ဆက်ကဵုဒါန် သြန်ဒဝ်လာ ၂၅၀ မဳလဳယာန်ပၠန် သွက်ဂွံကဵု ကပေါတ်စွမ်ကဝ်ဝိဒ်-၁၉၊ လွဳယဲ ကေုာံ ဝက်သိန် သွက်ဍုင်ဒိုက်ဂတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ တုဲ သြန်ဗွဝ်သီုဖအိုတ် ဒှ်အာ သြန်ဒဝ်လာအမေရိကာန် ၁.၇၅ ဗဳလဳယာန်။
ဒပ်ပၞာန်ညဳသၟဟ်ဍုင်ဝ
နကဵု ဒပ်ပၞာန်ဝ လလောင်တြး ဒေသတိဍာ်ညးတအ် နကဵုယၟု "ဒေသ အလဵုအသဳ ဍုင်ဝ မစၟိန်ပြမာန်ဗွဲတၟေင်" ပ္ဍဲ ၁ ဇာန်နဝါရဳ ၂၀၀၉။ ဥက္ကဋ္ဌ ညးမကလိဂွံအဝဵုဍုင် မကော်ဂး (de facto President) ဂှ် ဒှ် Bao Youxiang တုဲ ဒုဥက္ကဋ္ဌဂှ် ဒှ် Xiao Minliang။ ၜိုန်ရ နကဵုပ္ဍဲသၞောဝ် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ ဟွံစၟတ်သမ္တီ ဍုင်ဗၠးၜးမွဲကီုလေဝ် နကဵုဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ပံင်တောဲ ကုဒပ်ပၞာန် နဒဒှ်မဟာမိတ် သွက်ဂွံဗတိုက် ဒပ်ပၞာန်ဂကူသေံဇၞော်တအ်၊ ဗွဲတၟေင် ကာလမဗတိုက် ကု ဒပ်ပၞာန်ဍုင်သေံ -သၠုင်ကျာ  (Shan State Army - South) ရ။
မပါလုပ် ပ္ဍဲကမၠောန်သွံရာန် ဂဥုဲၜူမာဲ
ပ္ဍဲဂိတုသြဂုတ် ၁၉၉၀ ဂှ် နကဵုအလဵုအသဳ ဖန်ဇန် အစဳအဇန် မဂွံဖအိုတ် ဂဥုဲၜူမာဲ နူကဵု ဍုင်ဝ။ အတိုင်လဟီု နူကဵုမသၟာန် Bao Youyi (ကော်စဒၟံင် Bao Youyu) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၄ မ္ဂး သွက်ဂွံပဒေါအ်ကၠောန် ကမၠောန်သွံရာန် ဂဥုဲၜူမာဲဂှ် နကဵုအလဵုအသဳကြုက် နွံပၟိက် အာတ်မိက်ကၠုင်ရ။ က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူဝ Bao Youxiang ကဵု Zhao Nyi-Lai အာဇရေင် ဍုင်ကြုက်တုဲ ထ္ပက်စၟတ်တဲ လိက်ကသုက်မွဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် ချူလဝ် "ဂဥုဲၜူမာဲလဵုလေဝ် နူကဵုဍုင်ဝဂှ် တိတ်အာ ဍုင်သအာင် ဟွံဂွံ၊ ဂဥုဲၜူမာဲလဵုလေဝ် နူကဵုဍုင်ဝဂှ် လုပ်အာ ဍုင်ကြုက် ဟွံဂွံ၊ ဂဥုဲၜူမာဲလဵုလေဝ် နူကဵုဍုင်ဝ လုပ်အာ ဒေသဒၞာဲအလဵုအသဳဍုင်ဗၟာပကင်ရင် ဟွံဂွံ။" ဆဂး ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ဂှ် ဟွံဟီုလဝ် နကဵုဍုင်ဝ ကၠောန်သွံ ဂဥုဲၜူမာဲ ဟွံဂွံ ရ။
ကောန်တၠနန် (ကဗျ)
ဟိုတ်ဂှ်ကွေဟ် ယွံမၞး ကောန်တၠနန် အလာံမန်ၜိုပ်ထဝ် ညံင်ဟွံဂွံကဝ် ဗဝ်စုတ်မာဲကဵုဗော်မန်စိုအ်။
ဝိက်ရှေန်နရဳ
ဟိုတ်နူကဵု ဝိက်ရှေန်နရဳဂှ် ဒှ်အရာ မဟွံမဲ ကုပယျဵု အပိုင်အခြာတုဲ အရေဝ်ဘာသာ မလုပ်စိုပ်အာ ပ္ဍဲကဵု ဝိက်ရှေန်နရဳတုဲ ကၠောအ်အာရေင်သကအ် ဗွဲမလောန်သွာရ။ ပ္ဍဲကဵု မုက်လိက်မန်ဂှ် တက်စုတ် မအရေဝ် အင်္ဂလိက်မ္ဂး တိတ်ကၠုင်ကဵု အဓိပ္ပါယ် ဗီုမန် (ယဝ်ရ ဗီုမန် စုတ်လဝ်နွံမ္ဂး) ညံင်ရဴဂှ်ကီု ပ္ဍဲကဵု မုက်အင်္ဂလိက်ဂှ် တက်စုတ် လိက်မန်မ္ဂး အဓိပ္ပါယ်ဂှ် မအရေဝ်ဂှ် တိတ်ကၠုင် နကဵုဘာသာမန်ကီု သီုကဵု ဘာသာသအာင်တၞဟ်တအ်ရ။
ရမျာၚ်ဖ္ဍောတ်ကဗျမန်-အလန်တတိယ
ကောံဓရီု အလန်ပထမ
သွက်ဂွံကၠောန်ဗဒှ် ပေဲါဖ္ဍောတ်ကဗျမန် အလန်တတိယဂှ် တၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုၚ်
အစဳအဇန်ဘိက်ဒုၚ်တၠုၚ်
ရုပ်ဂမျိုၚ် "မဘိက်ဒုၚ်တၠုၚ် သွက်ဂွံတိုန်စိုပ်" သွက်အစဳအဇန်ဖဍောတ်ရမျာၚ်ကဗျမန်-အလန်တတိယဂှ် ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ Jan 10, 2020 ဂှ် စပတိုန်လ္တူလပှ်ကျာတုဲ လလောၚ်တြးဘိက်ပၟိၚ်ဏာကီုရ။
ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ
ဒဒှ်လက္ကရဴ
thumb|နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ၊ နာဲဗညာအံင်၊ နာဲကျဝ်ကျဝ်၊ နာဲဗညာမန် အခိင်မဆဵုဗဂ ပ္ဍဲဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်၊ ဍုင်ဒိန်မက် (Istedgade 132 3.tv 1650 København V, Denmark)ဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၂၀၀၂ ချပ်ဂၞန် သွက်ဂွံထံက်ပင်အာ ပရေင်ပညာသၟတ်မန် (ဂကောံသၟတ်မန်လညာတ်တၟိ)။
အက္ခရရဝ်မာန်
ဗျည်ဂမၠိုင်
တင်သွက်ဂွံဒးချပ်
ဗျဉ်ဂမၠိုင်
ပ္ဍဲကဵု ဗွဟ်ရမ္သာင်ဝွံ စၞးမဗက် အတိုင်လၟေင်အခိုက်တြေံဂှ် အဲဖျေဟ်လဝ် သ္ၚိအင် မဗက်သၞောတ်ရမ္သာင်ပန် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ။
အာဲကၟာဲ ယေန်သၞာင် အဝတ္ထု
ပွံက်
right|thumb|ရုပ်ကသူ သၟာဂဳတ လတူထၟာဲဂကူဂရိတ်တေံ (ၜိုတ် 510 BC). အရာမွဲမွဲ မဂွံစၟတ်သမ္တီ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂှ် ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ဒှ်အရာ (ဝါ) ယေန်သၞာင် မကၠောန်ပ မင်မဲကၠုင် နူတၞောဝ်အဆက်ဆက်ရ။ အာဲကၟာဲလ္ၚဵုဂှ် နွံကဵု င္ၚုဟ်မး ယေန်သၞာင် (ဝါ) အသဝ်တၟေင်ဂုန် မနွံ ဗီုပြင် ဝတ္ထုအနုသုခုမ ဗီုကဵု စမြိုင် ဟွံသေင်မ္ဂး ကွတ်တဲအနုသုခုမတအ်ရ။ ပ္ဍဲ ယေန်သၞာင်ဂှ် အရာဗွဲမဂၠိုင် ဒှ်အရာ မရပ်ထ္ၜး နကဵုတဲ ဟွံဂွံ (ဝါ) အဝတ္ထု ဗီုကဵု ဒွက်၊ ဂဳတ၊ လလှ်ေ၊ သုတ်ဇာတ်၊ ကွတ်၊ စၞ၊ ကွတ်တဲ ကေုာံ သဘင်ဂမၠိုင်ရ။ အရာတအ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ယေန်သၞာင် မစၟတ်သမ္တီဂွံ ဆဂး ရပ်ဟွံဂွံ ဟွံသေင်မ္ဂး ကြိုင်စွံလဝ် နကဵု ခရိုင် ဗီုကဵု တိုက်ထၜးပယး ဟွံဂွံတုဲ နကဵု မကၠောန်ပ ချဳဓရာင်ဟေင် အရာဂှ် သှ်ေမာန်ရ။ ဥပမာ ကွိင်ကျာံမန်ဂှ် တူရိယာကျာံဂှ် ၜိုန်ဒှ် ကပေါတ်တူရိယာ မလုပ်လၟိဟ် ယေန်သၞာင်မွဲ ကီုလေဝ် မၞိဟ်မွဲမွဲ တိင်ဟေင် အရာတၟေင် ကွိင်ကျာံဂှ် မဂွံဒုင်စသိုင်မာန်ရ။ တူရိယာဂှ် ၜိုန်ရ ကြိုင်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထၜးပယးဂွံကီုလေဝ် ရမ္သာင် ကေုာံ မၞိဟ်မတိင်ဂျိုင်င်ဂှ် ပဒေါအ်စွံလဝ် ပ္ဍဲတိုက်ထၜးပယး ဟွံဂွံရ။ အရာမကၠောန် ချဳဓရာင် ကပေါတ်အာဲကၟာဲယေန်သၞာင်ဂှ် နကဵု ကုလသမဂ္ဂ ညးကော်စ "ရတ်ကောန်မနုဿ Human Treasures"။ မစဵုဒၞာ မင်မဲ ညံင်အရေဝ်ဘာသာမွဲမွဲ ဟွံဂွံကၠေအ်အာဂှ် ဒှ်အရာ မမင်မဲ အာဲကၟာဲယေန်သၞာင် အဝတ္ထု ဇၞော်အိုတ် ကိစ္စဇၞော်အိုတ်ရ။ မ ုဟိုတ်ရောမ္ဂး အရေဝ်ဘာသာဂှ် ဒှ်င္ၚုဟ်မး ယေန်သၞာင် ကောန်မၞိဟ် ဇၞော်အိုတ် သၠုင်အိုတ်ရ။
ဝၚ်မန်သ္ဒးဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ
ဂလာန်ဗွဲကိုပ်ကၠာ
ပ္ဍဲဍုၚ်ပိုဲတေံပၠန်၊ ဘာမန်ပိုဲမကၠောံဗက်ဒၟံၚ် ဗီုဍုၚ်သေံကီုဂှ် ပြယာဲဍေံမံက်ဒၟံၚ်သ္ဂောံဆဵုညာတ်ဒၟံၚ်ဗီုပြၚ်ဍေံ၊ ညံၚ်ရဴဟဂွံက္တဵုဒှ်အာဗီုဍုၚ်သေံဂှ် ခမဳသၚ်မန်ပိုဲ ညးညးအဲအဲ မဂ္စာန်လွဳပရာဒၟံၚ်အိုတ်ဂှ် ပိုဲသ္ဂောံဆဵုသ္ဂောံတီ၊ ဂကူပိုဲသ္ဂောံတန်တဴကၠုၚ်မာန် ဗီုကဵုတ္ၚဲဏံဝွံ ဟိုတ်နူကဵု ခမဳသၚ်မန်ပိုဲရောၚ်ဂှ် ညးမဒါန်လိက်ဏံ ပတှ်ေစှ်ေလဝ်စိုတ်ဗွဲစၟတ်ရောၚ်၊ ပိုဲသ္ဒးထိုၚ်သးတဴ ဂုန်စရာဲခမဳသၚ်တံ ဗွဲမလောန်ဟေၚ်။
(ဂ) ဗွဲကြဴ ဍုၚ်သုဘိန္နရာဂရလီုအာတုဲ ပ္ဍဲဝုတ်ဒိုဟ်ဂှ်ပၠန်၊ သၟိၚ်ဥမဝ်ပ္တန်ဍုၚ် မဆက်အုပ်ဓုပ်ပ္ကၚ်ရၚ်အာသၟိၚ်(၅)ဒတောဝ်သၞောဝ်၊ ဗွဲကြဴဍုၚ်ဂှ် မသုန်ဂြာံအာပၠန်။
မန်တံဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အလန်ပထမ
ဗညာၜါတၠဝွံ မဒှ်ဗညာသ္ကိုပ်ပၞာန်တြေံၜါတေံဟွံဟေၚ်။ ဗညာရာံတြေံဂှ် မစုတိကလိလောအာ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1537)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၉၃၂)တုဲ၊ ပ္ဍဲသၞာံဂှ်ဟေၚ် သၟိၚ်ဗရၚ်နံၚ်ကၠေဝ်မက်ပ္တိုန်ကဵုဒၞာဲဝါဲဂှ် သရာဲမန်မွဲတၠမနွံယၟု အာဲဗြာတ်ရာဲ မကဵုဒုၚ်ယၟုဗညာရာံတၟိပၠန်။ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1572)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၉၃၄)၊  ဗညာကောန်ဒဴသ္ကိုပ်ဗဵုတြေံ မစုတိကလိလောန်အာတုဲ၊ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1574)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၉၃၆)ဂှ်၊ သၟိၚ်ဗရၚ်နံၚ် မခါန်ကၞက်ပ္တိုန်လဝ်သရာဲမန်မွဲမနွံယၟု ‘လက်ရုဲ’၊ ကဵုဒှ်စၞးဗညာကောန်ဒဴတၟိမွဲပၠန်ဟွံကဏီ သီုမဇိုန်ကဵုတသိုက်သ္ဂောံဒုၚ်စသိုၚ် စဍုၚ်ဒလကီုဟေၚ်။
မန်တံဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အလန်စတုတ္ထ
ဗညာကောသာဓိပတိဝွံ မဒှ်တၞောဝ်ဒတောဝ်ဂကူမန်မွဲတုဲ မိမညးဂှ် မဆက်စှ်ေကၠုၚ်နူသ္ကိုပ်ပၞာန်မန် ဗညာကောန်ဒဴကဵုဗညာရာံတံရောၚ်။  မိညးဂှ်မက္တဵုဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲဝၚ်နန်တုဲ ပ္ဍဲကဵုလက်ထက်သၟိၚ်ပြာသာတ်ဓံၚ် မဒှ်မိမိန် (ညးမဗမဴကဵုတှ်)ကုကောန်ၚာ် မဒှ်တဴလၟောဝ်သၟိၚ်နာရာဲရောၚ်။  သၟိၚ်ပြာသာတ်ဓံၚ်ဂှ် မဒှ်မအံက်သၟိၚ်နာရာဲတုဲ မိအံက်သၟိၚ်နာရာဲဂှ် မစုတိကလိလောန်အာ အခါသၟိၚ်နာရာဲက္တဵုဒှ်မၞိဟ်တုဲ ဂွံ(၉)တ္ၚဲ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ မိမိန် မိသ္ကိုပ်ပၞာန်ဗညာကောသာဓိပတိဂှ် မဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်လွဳလွတ် မြိမြန်ကၠုၚ်လဝ်သၟိၚ်နာရာဲရောၚ်။
ဓန်ပူရဳ ရာဇဋ္ဌာနဳ
သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ၜါတၠတံဂှ် ဍုၚ်ဇျၚ်မှာဲကဵုကၟိန်ဍုၚ်သေံ ဒေသသ္ကုတ်သၟဝ်ကျာတံအိုတ်သီု ညံၚ်သ္ဂောံတိတ်ဗၠးအာနူကဵုသ္ကေံတဲဗၟာကီု၊ ဍုၚ်လဴကဵုဍုၚ်ခမေန်(ကာမ်ပူချာ) ညံၚ်ရဴသ္ဂောံစိုပ်အာအသၟဝ်အဏာစက် ကၟိန်ဍုၚ်သေံကီု၊ ရေၚ်တၠုၚ်ကေတ် သီပၠောပ်ကေတ် သီဗ္ၜောဝ်ကေတ်ဇၞးကၠုၚ်ဟေၚ်။
သၟိၚ်မန်ဗွဲကြဴအိုတ် မဒှ်အနိစ္စဓဝ်
ဒပ်သၟိၚ်ဗညာစိၚ်တံ ပြးဇးအာအိုတ်တုဲ ဒပ်ဗၟာတံဗက်ဂၠာဲရပ်ရဲဗပုန်တံဂှ်။ တၠလ္ဂုၚ်လေဝ်သ္ဒးဒုၚ်ရပ်ကီုတုဲ ပၠောပ်ဏာဇရေၚ်သၟိၚ်သေန်ဖျူယှေန် နွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်လ္ဂုၚ်။ ပ္ဍဲကာလစၟဳစၟတ်တၠလ္ဂုၚ် ညးဂှ်မကဵုက္သပ်သွက်သ္ဂောံသပုန်ဂှ် ညးတၠလ္ဂုၚ်သ္ဂး တၠညးဟံသာဝတဳ နူဍုၚ်ယှိုဲဗဝ်တေံ ကဵုနၚ်လိက်ဗ္စိုပ်နၚ်တၠလ္ဂုၚ်။ နူဂှ်ကဵုဗ္စိုပ်ဗညာစိၚ်။ ကဵုဗ္တိုက်ဍုၚ်မုဟ်တၟံ။ နူဂှ်ကဵုဇက်တိုန်အာ စဵုကဵုစိုပ်အၚ်ဝတေံ၊ သၟိၚ်သေန်ဖျူယှေန်မိၚ်သာ်ဂှ်တုဲ ဖျေံအသံကဵုဂစိုတ်ကၠေံတၠညးဟံသာဝတဳ မွဲဟာန်ကေုာံဒေံညးၜါတၠ မဟာဥပရာဇာကဵု မဟာသေနာပတိ မနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်ယှိုဲဗဝ်တေံကီု သီုတၠလ္ဂုၚ်ကဵု ဂစိုတ်ကၠေံသီုဖ္အိုတ်။
ဗညာတၠဗာန်မဒှ်ကောန်ကၟိန် တၠညးဟံသာဝတဳဂှ် အဃောသၟိၚ်အံၚ်ဇြေယျတံဗိုၚ်လဝ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳတေံ မွဲဟာန်ကေုာံတွဳဝါရဇကုဖ္အိုတ် ဒဴတိတ်အာ။ ၜိုန်ရပရိုၚ်ပြးဇးတဴ ဒဒှ်မဒဴလလဴလုပ်အာဍုၚ်ဇျၚ်မှာဲကီုလေဝ် ဟွံလုပ်ဇျၚ်မှာဲ အောပ်ဗ္ဒဒၟံၚ်ပ္ဍဲကွာန်ကံဗိန်။ ပ္ဍဲကာလမစိုပ်ကၠုၚ်လက်ထက်သၟိၚ်နံၚ်ဒဝ်ဂျဳဂှ် ဗလးဏာဒပ် သ္ကဵုဗိုၚ်ရပ်ဂွံတုဲ ရပ်ပ္တိုန်ဏာအာစွံလဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်ယှိုဲဗဝ်တေံ၊ ဗွဲကြဴမစိုပ်ကၠုၚ်လက်ထက်သၟိၚ်သေန်ဖျူယှေန်၊ ဟိုတ်နူကဵုဗညာတၠဗာန်ဂ္စာန်သပုန်၊ ဂ္စာန်စံၚ်ထောံဍုၚ်ယှိုဲဗဝ်တုဲ သၟိၚ်သေန်ဖျူယှေန် ဖျေံအသံကဵုဂစိုတ်ကၠေံ။
မန်တံဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အလန်သတ္တမ၊ ဗညာစိၚ်လုပ်ဍုၚ်သေံ
ဂကူမန်တံ မလုပ်ကၠုၚ်အလန်သတ္တမဏံဝွံ၊ မနွံတဴကဵုညးက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ပန်တၠ။ မဒှ်တဴဗညာစိၚ်၊ ဗညာဥု၊ ဗညာတၠသ္ဇၚ်၊ ဗညာတၠကၠေပ်တံဟေၚ်။  သီုကဵုညးပန်တၠတံဂှ် တၠညးဓန်ပူရဳ မခါန်ပ္တိုန်ကဵုကဆံၚ်ပညာ သ္ကဵုက္တဵုဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဟေၚ်။  သ္အာၚ်နူဂှ်ပၠန် တၠညးဓန်ပူရဳ မကော်မန်တြေံမွဲတၠ ညးမဒဴလုပ်ကၠုၚ်လဝ်အလန်ကၠာကၠာတေံ ညးမကေၚ်ခစပ္ဍဲဝၚ်နန်ဍုၚ်အယုဒ္ဓယတြေံဂှ်တုဲ မကၠေဝ်မက်ပြေၚ်ကဵုဒှ်ကဆံၚ် ‘ဗညာရာမညဝံသ’ ညးမကော်ဂးစသၟိၚ်စက္ကရဳမန် သ္ကဵုဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် အလုံဂကူမန်ပ္ဍဲကဵုကၟိန်ဍုၚ်သေံ။ သ္စပ္တံနူကဵုကာလဂှ်တုဲ တၠညးဓန်ပူရဳဇတ်တိတ်ပၞာန်မ္ဂး ဒပ်ပၞာန်ဂကူမန်မွဲဒပ် သ္ဒးဇက်အာကရောံဂှ်ကီု။ ဗညာရာမညဝံသ(ဝါ)သၟိၚ်စက္ကရဳမန်ဂှ် သ္ဒးဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဒပ်မန်တံဟေၚ်။
သ္ကိုပ်ပၞာန်တၞောဝ်ဒတောဝ်မန် မဒှ်သၟိၚ်သေံ၊ သၟိၚ်ရာမ (ပထမ)
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ သ္ကိုပ်ပၞာန်မန်ဗညာစိၚ်ဂှ် သၟိၚ်ယိုက်ပ္တိုန်ကဵုကဆံၚ် ‘စောဖြယျာမဟာယောဓာ’ သ္ကဵုဒှ်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ကီု၊ သီုမကၠေဝ်မက်ခါန်ကၞက်ပ္တိုန်ကဵုကဆံၚ် ‘ဗညာရာမညဝံသ’၊ ညးမကော်ဂသၟိၚ်စက္ကရဳမန်၊ မဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန် အလုံဂကူမန် မနွံပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်သေံဖ္အိုတ်။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ ဗညာစိၚ်မဒှ်ကၠု်သ္ကိုပ်ပၞာန်ဇၞော်ကီု သီုကဵုမဒှ်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်အလုံဂကူမန်ပ္ဍဲကၟိန်ဍုၚ်သေံဟေၚ်။
သၟိၚ်ဗုဒ္ဓယတ်ဝှာ (ရာမ ပထမ)ဝွံ ပ္ဍဲကာလမစိုပ်အာယုက်(၄၅)၊ မသ္ဂောံဒုၚ်စသိုၚ်တသိုက်သၟိၚ်။ တိုန်ဂ္ဇံနန်မဂွံကၠုၚ်ပွိုၚ်(၂၇)သၞာံတုဲ။  ကာလမကလိဂွံအာယုက်ပေၚ်(၇၂)၊ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1809)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၁၇၁)၊ မက္တဵုဒှ်ဝေဒနာ မဇၞော်တဴကဵုဇြဟတ်တုဲဟေၚ် စဴအာသွဝ်ရောၚ်။
မန်တံဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အလန်အဋ္ဌမ၊ သၟိၚ်ရာမ (ဒုတိယ)
သၟိၚ်ရာမ(ဒုတိယ)ဝွံ ဟိုတ်နူဇကုမဒှ်ဒၟံၚ်ကောန်မန်တုဲ ညံၚ်ရဴသ္ဂောံသၟဟ်ကဵုဂလာန်ကျာ်မတွံဂး ‘ညာတကာနဥ္စ သၚ်္ဂဟော’တုဲ၊ သၟိၚ်မထံက်ပၚ် သၚ်ရိုဟ်ကဵုကောန်ဂကူမန်တံက္ဍိုက်က္ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ် ညံၚ်ရဴဟွံဂွံယုတ်မာဟေၚ်။  ကာလသၟိၚ်ရာမ (ဒုတိယ)မဒှ်သၟိၚ်တုဲ ဂွံဗၞတ်ထပှ်သၞာံ ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1815)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၁၇၇)၊  ဂကူမန်တံ နူရးမုဟ်တၟံ မဇက်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ မွဲက္ဍိုပ်တုဲမွဲက္ဍိုပ် လၟိဟ်ကဵုလက်ဟေၚ်။
ဟိုတ်ဂကူမန်တံဒဴလုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံ အလန်အဋ္ဌမ
−−−ပစ္စုပ္ပန်တံဏံဝွံ ဟိုတ်နူဟွံဒှ်ကောန်ခမဳ သာဝကကျာ်ဇေတ်ဇေတ်တုဲ ဖျေံက္ဍိုပ်ဟွံထေက်။ ရုပ်ပဋိမာရုပ်ကျာ်တြဲဟေၚ်ရမရှ်ေသှ်ေထေက်။ အတိုၚ်လဟီုဗြဟ္မဏတံဂှ် သၟိၚ်ပတှ်ေကေတ်စ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သၟိၚ်ဗဝ်ဒဝ်ဖြာဂှ် ၜိုန်ရမဒက်ခၞံပ္တန်ဗဒှ်ဒၟံၚ်ကျာ်စေတဳ ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ကီုလေဝ်၊ ဟွံရှ်ေသှ်ေရဴဂဴကဵုခမဳသ်ၚတံ။  ခမဳသၚ်မနွံပ္ဍဲဍုၚ်ကွာန်တံဗွဲမဂၠိုၚ် သၟိၚ်မသ္ကဵုရာံကၠေံ။ ယဝ်ရမစးအသံဟွံရာံတိတ်မ္ဂးတှ်ေ သ္ကဵုဗက်ဗ္ဒဴကၠေံထောံနူဍုၚ်။  ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် တၠညးမသ္ကဵုဂစိုတ်ထေံကၠေံသီုဖ္အိုတ်။
မွဲနဲပၠန်ဂကူကျပၞာန် မပ္တံကဵုဂကူမန် ဂကူရက္ခေၚ်တံဂှ် သၟိၚ်ဗဝ်ဒဝ်ဖြာ မစကာကဵုကၠောန်ကမၠောန်ဓဇန်ဓဇန်ရောၚ်။ ဍိက်ဂၠုဲဂကူရက္ခေၚ် မဂွံလဝ်မသုန်လက်တံဂှ် သၟိၚ်မစကာကဵုသိုၚ်ကၟာခြိုၚ်ဍာ် ပ္ဍဲကဵုဍုၚ်မိတ္ထာလာတုဲ၊ ဂကူရက္ခေၚ်တံမကၠောန်ဟွံမာန် မဂြိပ်ဒဴလလဴတိတ်လာလ္ပာ်ရးဗၚ်ဂဝ် (လၟုဟ်ဗၚ်္ဂလာဒက်)၊ မနွံပ္ဍဲကဵုပယျဵုအိန္ဒိယ မစိုပ်ဒၟံၚ်ဗွဲအသၟဝ်အာဏာစက်သၟိၚ်အၚ်္ဂလိက်တံ။  သ္ပပ္တံနူကဵုဟိုတ်ဝွံတုဲ ဗွဲကြဴဏံအၚ်္ဂလိက်ကဵုဗၟာတံ စဵုကဵုမစိုပ်အာကဆံၚ်သ္ဒးက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ပၞာန် ကုညးမွဲကဵုညးမွဲအိုတ်ဟေၚ်။  ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1815)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၁၇၇)၊ သၟိၚ်ဗဝ်ဒဝ်ဖြာ မကၠုၚ်ဖျေံဒပ်မွဲပ္ဍဲရးမုဟ်တၟံတုဲ ပ္တိတ်အသံသ္ကဵုခမဳသၚ်မန်တံရာံထောံဖ္အိုတ်။ ကာလဂှ် ဂကူမန်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံ ဒုဟ်ဟွံမာန်ကလိုက်ကၟဵုတိုန်အိုတ်။ သၟိၚ်သတ်ၜဴတံသ္ပက္ဍိုပ်သ္ကိုပ်တုဲ လုပ်စံၚ်ထောံဒပ်ဗၟာ။ ဗွဲကြဴဟိုတ်နူဒပ်ဗၟာတံဖက်စှ်ေကၠုၚ် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲ၊  သၟိၚ်သတ်ၜဴတံ ဒုၚ်တဝ်စၞေဟ်ဟွံမာန် ဂြိပ်ဒဴလလဴပြးဇးအာအိုတ်။ သ္ပဟိုတ်နူဒဒှ်သာ်ဝွံဂှ်ရ ဂကူမန်ပ္ဍဲရးမုဟ်တၟံ သီုကဵုခရှ်ခမဳသၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် က္သေံပၟဝ်ညးသ္ကံ သွက်သ္ဂောံဒဴလလဴလုပ်ဍုၚ်သေံ အလန်ဆဋ္ဌမဏံရောၚ်
သၟိၚ်မောၚ်ကုတ် (ရာမ စတုတ္ထ)
သၟိၚ်ဏၚ်ကၠော (ရာမ တတိယ) စဴအာသွဝ် ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1581)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၂၁၃)၊ ကြဴဂှ်ဒေံဇၞော်ညးမသ္ဂောံဒုၚ်စအာဲတၟာဲနန်မဒှ်ကၠုၚ်သၟိၚ် မဟိမု သၟိၚ်မောၚ်ကုတ်(ရမ စတုတ္ထ)။ သၟိၚ်ဏၚ်ကၠောကဵုသၟိၚ်မောၚ်ကုတ် ညးၜါတၠတံဂှ် မဒှ်တဴကောကဵုဒေံ မွဲအပါၜါယာဲ။ မိအံက်သၟိၚ်မောၚ်ကုတ်ဂှ် မဒှ်အဂ္ဂမဟေသဳ ဂၞကျာ်ဇၞော်မွဲတၠတုဲ မိအံက်သၟိၚ်ဏၚ်ကၠောဂှ် မဒှ်ဂၞကျာ်ဗွဲသာမည*မွဲတၠရောၚ်။ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ကေတ်ကဵုအတိုၚ်ဗွဲသၞောဝ်မ္ဂး သၟိၚ်မောၚ်ကုတ်ဟေၚ် သ္ဂောံဒုၚ်စအာဲတၟာဲမအံက်ဗွဲကိုပ်ကၠာထေက်။ ၜိုန်မဒှ်တဴ−−−
ပၞောဝ်ကဵုသၟိၚ်ဂမၠိုၚ်မအုပ်ဓုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံဂှ် သၟိၚ်မောၚ်ကုတ် (ရာမ စတုတ္ထ)ဝွံ၊ ယၟုမပြာကတ်အိုတ်သၟးဟွံသေၚ် (ဝါ) မဒှ်သၟိၚ်သေံ ယၟုမဒယှ်ပြာကတ်အိုတ် အလုံမွဲဂၠးတိရောၚ်၊ မဆေၚ်စပ်ကဵုပရောပရာသၟိၚ်ဂှ် နူကဵုဂကောံမခၞံတက်ပ္တိတ်ရုပ်ဂမျိုၚ် ဟဝ်လဳဝုတ်တေံ မတက်ခၞံဗဒှ်လဝ်ဇာတ်ရုပ်ဂမျိုၚ်မွဲမ္ဂးယၟု ( The king and 1− ကုဨကရာတ်ကဵုအဲ) မနွံကၠုၚ်လဝ်၊ ဟိုတ်နူကဵုအ္စာက္ဍိုက်က္ဍိုပ်စၞောန်ဇာတ်ဂှ်ဟွံကၠိုက်ဂၠာဲကတ်လ္ၚတ်ကေတ်ပရောပရာသၟိၚ်ဂှ်ဟွံချိုတ်ပၠိုတ်တုဲ ဇာတ်ရုပ်ဂမျိုၚ်တက်ပ္တိတ်လဝ်ဂှ် ဟွံဒှ်ကၠုၚ်ဒတုဲမြမောဝ်ကဵုသွက်ကုသၟိၚ်ဟေၚ်၊ ပၞောဝ်ကဵုသၟိၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ်ပ္ဍဲတိုက်ဨယှဏံဂှ် သၟိၚ်မောၚ်ကုတ်ဝွံ မဒှ်တၠညးပထမမစဳကၠး ပ္ဍဲကဵုပရေၚ်လိက်ပတ်ကဵုယေန်သၞာၚ် ကောန်ဍုၚ်ပလိုတ်တံရောၚ်၊ လညာတ်တြေံတြံကဵုလညာတ်ခေတ်တၟိတံ ညံၚ်ရဴသ္ဂောံကၠောံဍညးသ္ကံမာန်ဗွဲမလောဲသွာဂှ် ပ္ဍဲကဵုထက်ထက်သၟိၚ်ဏံ မဆက်စၠောံခၞံလဝ်ဂှ် ဒဒန်ဇၞော်မွဲဟေၚ်၊ ဆက်တုဲ သၟိၚ်ဝွံ လညာတ်တြေံတြံဒှ်တဴဟိုတ်မလဇုဲလဇနူဂကူညးတၞဟ်သ္အာၚ်တံဂှ် ပါဲတးကၠေံ၊ လညာတ်တၟိမနွံကဵုဂုန်ဖဵု မပ္တဝ်ပၞးကဵုဂကူညးတၞဟ်သ္အာၚ်မာန်ဂှ် သၟိၚ်ရၚ်တၠုၚ်နၚ် မရပ်စပ်စကာအပ္ဍဲဝၚ်နန်၊ ပ္ဍဲအရာကိစ္စသၟိၚ်တံ မပၠတရဴကွာ်တိတ်ဂေတ်ရေတ်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်  ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်မှာဇန်တံ သ္ဒးကဵုအရှ်ေအသှ်ေ သ္ဒးမိုပ်မာစှ်ေ မဟၟဲကဵုအခေါၚ်အဝဵု သွက်သ္ဂောံလ္ၚာ်ရံၚ်ဗဵုမုက်သၟိၚ်၊  အခိုက်ကၞာကွေတ်ဝါဒမပ္တံရဴသာ်ဝွံ သၟိၚ်ဆဵုဒဝ်ထောံပလီုကၠေံထောံ၊  မသ္ကဵုအခေါၚ်အဝဵု သွက်သ္ဂောံဗဵုလ္ၚောဝ်မုက်မတ်ဟွံကဏီ သီုမနွံကဵုအခေါၚ် သွက်သ္ဂောံပံက်ထ္ၜးပရောပရာသုက္ခဒုက္ခမာန်အိုတ်ဟေၚ်။
သၟိၚ်ရာမ (ပဉ္စမ) (A.D - 1868-1910)
မစပ်ကဵုပရေၚ်ဘာသာသာသနာတုဲ သၟိၚ်မခၞံဗဒှ်ပ္တိုန်ဘာတက္ကသဵုလကျာ် မဟာမောၚ်ကုတ်မွဲ။ ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ လိက်ပရိယတ္တိဘာသာမန် မဂဵုလဟဵုတဴဗွဲမလောန်ဟေၚ်။ ခမဳသၚ်မန်ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ မလုပ်သွဟ်တန်မဟာ၊ (တန်စမ္မာစရိယ)၊ နဘာသာမန် မပ္တံနူကၞပ်ပိ စဵုကဵုမသုန်ကၞပ် လၟိဟ်မအံၚ်နွံ (၆၀)ဇကုရောၚ်ဟေၚ်။
သၟိၚ်ရာမ (ဆဋ္ဌမ) (A.D - 1935-1946)
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ အရာကေၚ်ကာမပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ်တံဂှ် သ္ဒးစၞောန်ထ္ၜးကဵုပၠန်မ္ဂး အလာံဍုၚ်သေံနူကဵုတဆိပ်စိၚ်ဗ္တာၚ်ဂှ် မပြံၚ်သၠာဲထောံအလာံမသ္ဂောံဆဵုဒၟံၚ် အရံၚ်မနွံပိသာ်တ္ၚဲဏံဂှ်မွဲ၊ သွက်သက္ကရာတ် နူကဵုမသ္စရိုဟ်ဒမံၚ် သက္ကရာတ် ရတနကောသိန္ဒရ (သက္ကရာတ်သၟိၚ် ရာမ ပထမ မဒှ်သၟိၚ်)ဂှ် မပြံၚ်သၠာဲစကာထောံ သက္ကရာတ်သာသနာ၊ မသ္စရိုဟ်သၞာံတၟိ နူကဵုဂိတု အေပြေဝ်(၁)ဟေၚ်ဂှ်မွဲ၊ တုဲမခၞံဗဒှ်တိုက်သြန် သွက်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံသ္ဂောံပ္ကောံပ္ကေဝ်သၠုဲဂှ်မွဲပၠန်၊ ရဴသာ်ဝွံ တၠညးဂှ် မရၚ်တၠုၚ်ကဵုပရေၚ်ဒတုဲဖဵု သွက်ကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံရောၚ်။
ပ္ဍဲလက်ထက်သၟိၚ်ဝွံ အကြာသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1914-1918)၊ ပၞာနဂၠးတိအလန်ပထမ မက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်တုဲ သၟိၚ်မလလောၚ်တြး ဒဒှ်မလုပ်ဗ္တိုက်ပၞာန် ကရောံမဟာမိတ်တံကီုရောၚ်။
ဝၚ်ဖြတြာဲတိသရဏဓဇ
ပ္ဍဲကဵုမစိုပ်ကၠုၚ်အခေတ်ကာလ ရတနကောသိန္ဒရ (ၜၚ်ကံက်)၊ လက်ထက်သၟိၚ်ရာမ(ပထမ)ပၠန်၊ ရန်တၟံကဵုခမဳသၚ်မန်တံတုဲ မကဵုဒါန်သိုၚ်ခၞံကဵုဘာတံၚ်ပု ဗ္ဒာဲဇရေၚ်ဝၚ်နန်ကို။ ဘာတံၚ်ပုဂှ် ပ္ဍဲကဵုပစ္စုပ္ပန်ဏံ ညးမကော်စ ‘ဘာဇနးသောၚ်ခြာမ် − วัดชนะสงคราม’ မနွံဗ္ဒာဲဇရေၚ်ခလှာတ်လဗးဝါ ‘သၞာမ်လွောၚ်−สนามหลวง’ အဒေါဝ်ဍုၚ်ၜၚ်ကံက်။
အ္စာတၠဖြတြာဲတိသရဏဓဇ (ဇကုဆဋ္ဌမ) မဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသော
ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1905)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၂၆၇)၊ ကိစ္စကေၚ်ကာသာသနာဂိုန်ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ်ဍုၚ်မန်ဂှ် မပ္အပ်ကဵုခမဳသၚ် မဒှ်ကောန်ကွးဇကုတုဲ အ္စာတၠမဟာယျေန်မကလေၚ်လုပ်ကၠုၚ်ဍုၚ်သေံမွဲဝါပၠန်။ ဗွဲကိုပ်ကၠာမသ္ပဒ္တဴမွဲလစုတ်ဘာ်အံၚ်ပ္ဍဲဘာတေံပ္ဍဲဘာဏံတုဲ ဗွဲကြဴမသ္ပဒ္တဴလုပ်ဒ္ဂိုန်ပ္ဍဲ ‘ဘာၜၚ်လမုတ်’ ပွိုၚ်ၜါဝှ်ဟေၚ်။ ပရောပရာအ္စာတၠမဟာယျေန်ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မက္ဍိုက်ပေၚ်တဴကဵုပရိယတ်ပဋိပတ်ဂှ် သၟိၚ်ရာမ(ပဥ္စမ) သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ပရိုၚ်တုဲ လျုၚ်သ္ဍိုက်စိုတ်မက္တဵုဒှ်တိုန် မဇၞော်ကဵုဇြဟတ်သၟိက်မိက်ဂွံဗ္ဂိန်ကဵုယၟုတဆိပ်တြာကဆံၚ် ‘ရာဇဂုရု’။ သၟိၚ်မချပ်စကဵုသံဃရာဇ်ဝွံ မဒှ်ဒေံမွဲအပါၜါယာဲကဵုသၟိၚ်ဟေၚ်သ္ဂောံတီ။  သံဃရာဇ်သ္ဒးဂၞပ်တုဲ မဆက်ကွာဲဒုၚ်ဗ္ဂိန်ကဵုယၟုတဆိပ်တြာ ‘ဖြတြာဲတိသရဏဓဇ’ကီုတုဲ၊ သီုမသ္ကဵုဒှ်အ္စာတၠနွံပိုန် မဂ္ဇံဘာ ‘ၜဝ်ဝန်မၚ်ခန်’ (ပဝရမၚ်္ဂလ)။ ပ္ဍဲကဵုသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1907)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၂၆၉)ရောၚ်။ ဘာၜဝ်ဝန်မၚ်ခန်ဝွံ အ္စာတၠသာဲ ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မကေၚ်ဒှ်ကၠုၚ်လဝ် နွံပိုန်ဂ္ဇံဘာဂှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုလက်ထက်တေံ မဂဵုလဟဵုတဴဗွဲမလောန်ဟေၚ်သ္ဂောံတီ။ ပ္ဍဲကဵုဝၚ်ဘာဝွံ အ္စာတၠသာဲဂှ် မဒှ်နွံပိုန်အ္စာတၠဂ္ဇံဘာ လၟိဟ်ဇကု(ဒုတိယ)။ လၟုဟ်နွံပိုန်အ္စာတၠ မဟာယျေန် ဗုဒ္ဓဝံသထေရ်မဂ္ဇံဘာဝွံ၊ မဒှ်လၟိဟ်အ္စာတၠဇကု (သတ္တမ)ရောၚ်။ သွက်ဘာၜဝ်ဝန်မၚ်ခန် သ္ဂောံဂဵုလဟဵုတိုန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် အ္စာတၠမဂ္စာန်လွဳပရာ ပ္တိတ်ဇြဟတ်နာနာသာ်ပၠန်ဟေၚ်။ ဘာသေနာပရိယတ်ပဋိပတ်ကီုဂှ် အ္စာတၠမဂိုတ်ဂ္စာန် ဟီုတွံဖျေံဒၠောံဗ္တောန်ကဵု တက်တက်နက်နက်။ ၜိုန်ဂှ်ကီုလေဝ် ၜိုတ်အ္စာတၠလွဳပရာတဴဂှ် ဍေံဟွံစိုပ်တရဴ၊ ခမဳသၚ်မန်ေကောန်ကတ်လိက်တံမအောန်စှ်ေကၠုၚ် ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံဂှ်ဟေၚ်သ္ဂောံဆဵုကၠုၚ်။ အခါကာလဂှ် အ္စာတၠလေဝ်ဗျုထဴကၠုၚ် ဇရာလေဝ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကၠုၚ်ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်ရိုဟ်ဒဒှ်သၞာံတုဲ မစိုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲသက္ကရာတ်ခရေတ် (A.D 1916)၊ သက္ကရာတ်ဍုၚ် (၁၂၇၈)၊  မဂွံအာယုက် (၇၆)၊ အ္စာတၠဖြတြာဲတိသရဏဓဇ လၟိဟ်(ဆဋ္ဌမ) မဟာယျေန် ဗုဒ္ဓဝံသထေရ် မစဴအာသွဝ်ဟေၚ်။ သ္ပပ္တံကဵုနူအခိၚ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲဘာၜဝ်ဝန်မၚ်ခန်ဝွံ အဆက်ခမဳသၚ်မန်တံ မပိုတ်သ္ကုတ်အာစဵုကဵုတ္ၚဲဏံရောၚ်ဟေၚ်။  ။
နိဿဲ
Mon library - http://www.monlibrary.com/
https://www.facebook.com/RamannMon/posts/780819648659556
ဗီုလဵုသ္ဂောံသ္ပညံင်ဟွံဂွံထေဲ
လ္ပမံင်လအ်တုဲ ဇၟာပ်ညိအဲစွံသမာဓိမွဲချိန်ခဏ သၠးကေတ်အခိင်မွဲလစုတ်တုဲ ပိုဲလုပ်ဗှ်လိက်အုပ်ဏံအိုတ်စိုအ်။
နဲကဲ(၄) ပွမထေဲဏံဝွံဒှ်ညံင်ရဴအာကေတ်နင်ဒဒိုက်နာနာသွက်ဘဝဇကုရ ၊
သဘာဝသၞညးဟွံပေင်စိုတ်ကဵုပိုဲတံဂှ် ဍေံကူချပ်လပါ်ပရေံဟွံခိုဟ်သွက်ပိုဲဏံလၟိုန်တုဲ ဍေံမိက်သ္ဂောံဂွံကဵုဘဝပိုဲလီုလာ်စာ်ထောင်အာအိုတ်ရ၊ မၞိဟ်မထေဲတံဏံဂှ် သိုင်ပ္တိုန်ပြသၞာနာနာမာန်ဏောင်၊ ၜိုန်ရဍေံဟွံကၠောန်မွဲသာ်ကီုလေဝ် ၜိုတ်ဆချပ်လပါ်ပရေံဂှ်ဍိုက်ပေင်ကဵုစိုတ်ဍေံတံမာန်ရ၊ ဍေံမိက်သ္ဂောံကဵုပိုဲအခိင်တိက်လေဝ်နွံကဵုဒဒိုက်၊ ဂုဏ်ဖဵုနာနာတံလေဝ်ညံင်ဂွံလီုလာ်အာမာန်ကီု ပရေင်ပိုန်ဒြပ်တံဂှ်လေဝ်ညံင်ဂွံဆောံအိုတ်အးအာမာန်ကီု ကဆံင်ၚုဟ်မးဘဝပိုဲဏံဂှ်ပၠန်လေဝ် ညံင်ဂွံဒတုံပြဟ်စှ်ေအာဂှ်ကီု သ္ကံရဲမိတ်သဟာဲညံင်ဂွံပြးအာဂှ်ကီု သီုဍေံလက်ဆောကဵုပိုဲဏံဂွံချိုတ်တုဲဒတုံကတိုင်နရက်ဗီုဏံဗွဲတုန်၊ သွက်ရဲဟွံမာန်စိုတ်တံ သွက်ရဲစိုတ်ပြဟ်ထေဲပြဟ်တံဂှ်ဣဏံရရုပ်ရဴဍေံတံဇေတ်ဇေတ်၊ နဲကဲခိုဟ်အိုတ် ယဝ်ပိုဲစဵုဒၞါဟွံဂတာပ်အခေတ်မ္ဂးတှ်ေ တီကၠးဟိုတ်ဖဵုနွံအောန်တုဲ ညံင်ဂွံပဲါစ္ဍးတိတ်အာနူဂကောံမၞိဟ်တံဏံဂှ် ဗွဲမပြဟ်ဟေင်ဒးပဲါသၠာဲဒၞာဲအာဇူဒၞာဲတၟိအိုတ်ညိ။
ထံက်ပၚ်ကွးဘာတက္ကသိုလ်သၚ်မန်-ဍုၚ်သေံ၊ဂကောံ
တအ် ညး၅ တၠရ။
ထဝ်မန်၊ နာဲ
ဝဳရဟံသာ
ပ္ဍဲတ္ၚဲ ဥက္ကဋ္ဌဇၞော်ဂုဏ်တၟေင် နာဲထဝ်မန် မကၠောန်ဗဒှ် တ္ၚဲဒှ်မၞိဟ် မပေင်အာယုက် ၇၅ (၂၅ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၂၁) ဂှ် နူကဵု ဂကောံမန်နာနာတအ် ရံင်ကဵု အသဝ်ဂုဏ်တၟေင် ညးမဂံင်သၠးကၠုင်ဖိုလ်အတ္တ ကေုာံ လမျီု သွက်ဂကူ၊ မဂိုတ်ဂစာန်ကၠုင် ကမၠောန်သွက်ဂကူ နူဘဝသၟတ် စဵုကဵု အဝဲအာယုက်ဇၞော်ဗျု၊ မဍိုက်ပေင်တဴ ကုလညာတ်ညာဏ်ပညာ သွာင်နာနာတုဲ ဇိုန်ဏှင်ကဵု တဆိပ်တြာဝဳရဟံသာ ရ။
ဇမြ
Dating
Paleontology seeks to map out how life evolved across geologic time. A substantial hurdle is the difficulty of working out fossil ages. Beds that preserve fossils typically lack the radioactive elements needed for radiometric dating. This technique is our only means of giving rocks greater than about 50 million years old an absolute age, and can be accurate to within 0.5% or better. Although radiometric dating requires careful laboratory work, its basic principle is simple: the rates at which various radioactive elements decay are known, and so the ratio of the radioactive element to its decay products shows how long ago the radioactive element was incorporated into the rock. Radioactive elements are common only in rocks with a volcanic origin, and so the only fossil-bearing rocks that can be dated radiometrically are volcanic ash layers, which may provide termini for the intervening sediments.
အစာတၠမန်ပိုဲ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မန်ပိုဲ ပိုဲဗက်လကြဴ
ၜိုန်ရတဆိပ်ကြာအလဵုအသဳကၟိုန်ဍုၚ်မဇိုန်ဏှၚ်အပ်ပြာပ်လဝ်ကဵုညး သၠုၚ်လောန် နွံကဵုဂုန်စရာဲလောန်ကီုလေဝ် စိုတ်ညးဟွံလျောဝ်ဍံၚ်ဗက်အာကဵုတဆိပ်ကြာတအ်ဂှ်ကီု ဟွံလုပ်ကေတ်တာလျိုၚ်သၠုၚ်ၚ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳကီုတုဲ ဒတဴလိုၚ်ညးဂှ် သာသနာမန်ကီု ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် ဒှ်မံၚ်အဓိကရ။
ပ္ဍဲသာသနာဂှ် အဓိက ပၟိက်ဇၞော်ပိသာ်နွံဂှ်တုဲ ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်၊ ပဋိဝေဓ မဒှ်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဲအရာတေဝ်က္ဍိုပ်မွဲမွဲမ္ဂး မွဲဂှ်ရ ဒးတေဝ်က္ဍိုပ်ကၠာဂှ်တုဲ သီုၜါမွဲတောဲ သီုပိမွဲတောဲ တေဝ်က္ဍိုပ်ဟွံဂွံရ။ ဒၞဲါဒးသ္ပအဓိကကဵု ပရိယတ်ကၠာမ္ဂး ဒးသ္ပရ။ အခိၚ်ကတ်လိက် ဍုၚ်အၚ်ဝဂှ် ပၟဝ်မံၚ်ဓဝ်လေဝ်ဟွံဂွံရ။ ညံၚ်ဂွံလေပ်လိက်ဂှ် ဒးသ္ပလွဳပရာရ။ ခေတ်လၟုဟ်မ္ဂး အခိၚ်ကတ် လိက်ဍုၚ်သဳရိလၚ်္ကာဂှ် ညံၚ်သ္ဂောံကလိဖျဴနၚ်ဒဳဂရိဂှ် ဒှ်အရာပၟိက်ဇၞော်ရ။ သဘာဝခမဳတိုက်လိက် ကတ်လိက်တအ်ဂှ် တော်ဆအာကဵု ပိုဲခရှ်တအ်မ္ဂး အကုသဵုညးတအ် အောန်မံၚ်ကွေံကွေံရ။ ကၠိုဟ်အခိၚ်ညးတအ် ဒးသ္ပမံၚ်အခိၚ်အရီုကဵု လိက်ပတ်ဂှ်တုဲ အခိၚ်အကုသဵုလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲသန်ထာန်ညးတအ်ဂှ် အောန်ကွေံကွေံရ။ ဝိနဲဂှ်လ္ပဟီုဏီ သၞောဝ်ဥပဒေဘာတိုက်လိက်တအ်ဂှ်ရဂှ် ဍေံဒှ်မံၚ်အထံက်အပၚ်ကဵုပဋိပတ်ညးတအ် ဇၞော်ဇၞော်တုဲမံၚ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန်မဂး ပ္ဍဲမွဲဘဝညးတအ် ဟွံဒကၠောန်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် သွက်ဂွံဂျိုၚ်တန်တဴဂှ်ဂှ် ညးတအ်သာမံၚ် နူပိုဲတအ် ဇၞော်ကဵုဇြဟတ်တုဲတုဲရ။ အကုသဵု ဒးလွဳစကၠိက် စာၚ်အဒါပြေၚ်ဂၠဴၚုဲကတအ်တုဲ ဂွံဂျိုၚ်လမျီုဂှ် ပ္ဍဲညးတအ်ဟွံမွဲမံၚ်တုဲတုဲရ။
စက္က
စတမ်နူ သၞာံ ၁၉၆၇ တုဲ ပံက်လဝ် ပွံက် လလအ်အခိင် မွဲစက္ကဂှ် နွံ အခိင်လွိင်ဓါတ်ဓရေတ်လလဳ (Electromagnetic radiation) ၉ ၁၉၂ ၆၃၁ ၇၇၀ အလန် မပလံင် ဗစိုပ်ရေင်သကအ် အကြာ လဒက်ပတန်ဟာဲပါဝှိန် (Hyperfine structure) ၜါရ။ ကိုပ်ကၠာဟွံစိုပ်သၞာံ ၁၉၅၆ ဂှ် မွဲစက္ကဂှ် ပံက်လဝ် ပွံက် နွံ 1/86.400 (24 × 60 × 60 = 86.400)။ ကိုပ်ကၠာ ပွံက်အဓိပ္ပါယ် စက္က ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟွံဂွံပဒတန်ဏီဂှ် စက္က ဂှ် ပံက်လဝ်ပွံက် မဒုင်သဇိုင် ကုဒကုတ် သၞာံ tropical year ရ။
စန္ဒကုမ္မာ၊ဇာတ်
ဂလာန်ဂှ် သၟိၚ်အဇာတသတ်တြုမိၚ်တုဲ ရဴဝွံသ္ဂးပၠန်၊ “ယွံကောန်တၠ ပသာ်ဒတုဲစိုတ်နာဲပိုဲရောအဴ” ရဴဝွံ သၟိၚ်အဇာတသတြုသၟာန်၊ “ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကျာ်တြဲ မပတၠဒသဗလညာဏ်ဂှ် သ္ဂောံဂစိုတ်ကၠေံတုဲ အဲကြက်သ္ပကျာ်ညိ ရဴဝွံ အဲဂးလဝ်ကဵုမရာတ်ရသေၚ်ဟာ”
တြုံသၟာတ္ၚဂှ် ဍေံထောံကၠေံကံတ္ၚဍေံတုဲ ဍေံပြာပ်ကၠုၚ်ဖျေံက္ဍိုပ်တံဇိုၚ်ကျာ်တြဲရ၊ “ယွံတၠဳမၞုံပိုန် အစောံအဲသ္ဒိုဟ်သ္ဒီု အစောံအဲမဝိဝိၚ် အစောံအဲမဟွံဆိုက်ဗ္ဒက်ဂှ်ဒှ်တုဲ ဒုဟ်သရာံပါပ်ဂှ် ရာန်သကိုတ်အဲတုဲ ဂုန်တၠဳမၞုံပိုန်ဂှ် အဲဍိက်ဟွံတီတုဲ အဲဍိက်ပ္တေဟ်(ပတှ်ေ)ဂလာန်ဒေဝဒတ်သမၠီုဂှ်တုဲ အဲဍိက်မ္ဒးကၠုၚ်ပန်ဂစိုတ် တၠဳအဲရောၚ်အဴ၊ တၠဳမၞုံပိုန် အေၚ်ဒုၚ်လလံကၠေံအဲဍိက်ညိအဴ” ရဴဝွံ ဍေံကလံကၠေံကျာ်တြဲတုဲ ပ္ဍဲဋ္ဌာန်မွဲမဗၠးဒုဟ်ဂှ် ဍေံအာတန်ဒၟံၚ်ရ။
၁။ ခဏ်စန္ဒကုမ္မာ သ္ဂုတ်သွာတ်အမှု
“မူဒှ်ဗှ်ေယာံရော” ဥပရာဇာသၟာန်ဍေံ “ယွံကောန်တၠ ဗမၞးခဏ္ဍဟာလဂှ် စသဳဖဵုညးတုဲ သၞောဝ်အဲဍိက်ဇၞးရောၚ်၊ ဗမၞးကယျကၠေံအဲဍိက်ညိအဴ”ဍေံဂး။
စန္ဒကုမာမိၚ်တုဲသ္ဂးရ၊ “ဟာဲမၚ်ဗၠာဲ ဗှ်ေလ္ပစံၚ်တူရ” ဟီုသၠာဲဗဇးတုဲ တိုန်အာပ္ဍဲရုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ်တုဲ ညးမဒှ်တၠဒြပ်စၟတ်ဂှ် တၠဒြပ်ဂှ်ဂွံရ၊ ညးဟွံဒှ်တၠဒြပ်ဂှ် ညးဟွံဂွံရ၊ လၟေၚ်သၞောဝ်ဗဗွဲဓဝ်ဂှ် စန္ဒကုမာသ္ဂုတ်သွာတ်ကဵုရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဇန်တံညးဂမၠိုၚ်ဂး “သၞောဝ်ဝွံဒှ်ဗဗွဲဓဝ်ကွေံရ”ဂးတုဲ ကဵုသာဓုကာရုရုဒြီုဒြီုရ၊ ဗရုသာဓုကာဂှ် သၟိၚ်မစန္ဒကုမာမိၚ်တုဲ သၟာန်ညးရ၊ “ယွံမၞးတံ မူဗရုဂှ်ရော” “ယွံတၠညး စန္ဒကုမာသ္ဂုတ်သွာတ်အမှုညးဂှ် ဒှ်သဘဴဓဝ်သန်ဂးတုဲ ညးကဵုသာဓုကာရောၚ်အဴ”ညးဂး၊ သၟိၚ်မိၚ်တုဲ အိုတ်တၟိုဟ်တဴစိုတ်ဗွဲမလောန်သန်ရ။
၂။ ခဏ်သၟိၚ်ဨကရာတ်လ္ပံညာတ်
မူပဍေံမကဵုညးစဵုလဝ်ရောယဝ်သ္ဂးမ္ဂး ယြဴခမဳကီု ဗမၞးကီု ညးမၞုံကဵုစိုတ်ထၟိက်တံဂှ်ညာတ်ပွဂှ်တုဲ ဖေက်ဆေဝ်ဒဝ်ကၠေံပၠန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ဍေံကဵုညးစဵုဒဝ်ကၠေံကတိုၚ်ယတ်ဂှ်ရောၚ်။
၅။ ခဏ်စန္ဒကုမ္မာ အာတ်အခေါၚ်ကဵုသၟိၚ်မ
“ယွံသၟိၚ်မ ပ္ဍဲပိုဲမဟသေၚ်ကဵုဟိုတ် မဟွံလုတ်ဂှ် မူပသၟိၚ်ကဵုပိုဲမ္ဒးချိုတ်ရောအဴ၊ ယွံသၟိၚ်မ ယြဴဂစေံဗြဴတံဂှ် နသ္ၚိဍေံ ဂပေါဲချောဲကၟတ်ဂှ် ဍေံခၞံတုဲ ဍေံက္တဵုဗဒှ်ကောန်တြုံကောန်ဗြဴရ၊ ဂှ်ကောန်ဍေံတံဂှ် ဍေံသ္ဍိုက်မၠိုက်တဴဗွဲမလောန် ဍေံဟမိက်ကဵုညးဂစိုတ်သွံ သၟိၚ်မ”
“ယွံသၟိၚ်မ လ္ပဂစိုတ်ပိုဲညိရ၊ သၟိၚ်မဇိုန်ကဵုပဍိက်ဗမၞးခဏ္ဍဟာလညိရသၟိၚ်မ၊ ယွံသၟိၚ်မ လ္ပဂစိုတ်ပိုဲညိရ၊ ကဵုဂွံဒှ်ဍိက်ပၟၚ်စိၚ်ပၟၚ်ချေံဗမၞးခဏ္ဍဟာလညိရသၟိၚ်မ၊ လ္ပဂစိုတ်ပိုဲဍိက်ညိရအဴ၊ ဇကုပိုဲ ဇိုက်ကဵုပဍိက်ဗမၞးတုဲ ကဵုဂွံအုဲယိုက်ထောံအိက်စိၚ်ဗမၞးခဏ္ဍဟာလညိရ၊ ကဵုပိုဲဂွံအုဲယိုက်ထောံအိက်ချေံဗမၞးခဏ္ဍဟာလညိရအဴ သၟိၚ်မ”
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗမၞးခဏ္ဍဟာလဂှ်ပြာပ်ကၠုၚ်တုဲ ဂးကဵုသၟိၚ်ပၠန်ရ၊ “ယွံမရာတ် ပွမပူဇဴယဝ်သၠးကောန်သမ္ဘာမ္ဂးဂှ် သ္ဇိုၚ်ညးသ္ပမာန်သန် နူကိုပ်ကၠာတေံဂှ် အဲဟီုလဝ်ကဵုမရာတ်တုဲရဟသေၚ်ဟာ၊ အဲသၠးမာန်သန်ရမရာတ်ဂးတုဲ ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ အဲစဳရေၚ်ကတိုၚ်ယတ်တုဲ တုဲမူပမရာတ်ပလီုကၠေံပၠန်ရောၚ်အဴ”
၇။   ခဏ်ရေၚ်တၠုၚ်ဏာပ္ဍဲကတိုၚ်ယတ်
ပ္ဍဲကာလဂှ် သာ်ဝွံ ဗမၞးခဏ္ဍဟာလချပ်ရ၊ “သၟိၚ်မိၚ်ဂလာန်ညးတုဲ မွဲနှကဵုကေတ်နၚ်မွဲနှကဵုကေတ်ဏာ ကၠေံပၠန်ရောၚ်၊ သၟိၚ်ဝွံစိုတ်ဟွံဗိုန် သတ်ကောန်သၟိၚ်တံဝွံဂှ် အဲသ္ဒးကေတ်ဏာပ္ဍဲကတိုၚ်ယတ်တေံရ” ချပ်တုဲ၊ သာ်ဝွံ ဗမၞးဟီုတဴရ၊ “ယွံတၠညး  ကတိုၚ်ယတ်သီုဖအိုတ်ဂှ် အဲပြုပြေၚ်စဳရေၚ်တုဲအိုတ်ရအဴ တၞဟ်နသ္ဂောံအာဍုၚ်သွဝ်ဂှ် တၠညးက္ညတိတ်အိုဟ်တၟိုဟ်ကေတ်ရအဴ”ဗမၞးဂး၊  ပ္ဍဲကာလဂှ် သ္ကံသၟိၚ်တံဂှ် ဍေံကေတ်ဏာဗောဓိသတ်ပ္ဍဲကတိုၚ်ယတ်တေံရ။
၈။ ခဏ်အလုံဍုၚ် ပုပ္ဖဝတဳကတဵုဒှ် ကၞုက်ကၞာဲ
“ဘန္တော၊ ယွံမၞးတံညးဂမၠိုၚ်၊  ပ္ဍဲဥဒျာန်စန္ဒကုမာဝွံ မၞုံကဵုပ္ကဴတၞဟ်ဟ်သာ် မပ္တံကှ်ေကြုက် ဂမုၚ်ဓိတာန် ပြာန်ပြဴဖဏာတ်ဂၠာ် ၜုန် နရိက်တံဂှ် ရာၚ်ဆာဲတဴလၟိုန်ရမၞးတံ၊ စန္ဒကုမာဂှ် တၞဟ်နစံၚ်ယတ်ဂစိုတ်ကၠေံဂှ် သၟိၚ်သမၠီု သီုဗမၞးပတၠစိုတ်ယုတ်ဂှ် ကဵုကေတ်ပ္တိတ်ဏာတုဲရမၞးတံ”
၉။ ခဏ်မိစန္ဒကုမာကဵုဂၞကျာ်ဂမၠိုၚ်အာတ်အခေါၚ်
“ယွံတၠညး စန္ဒကုမာတၠသ္ၚိအဲဝွံ ပတၠစရာဲ ရုပ်ညံၚ်ကောန်ဒေဝတဴကီု မ္ဒးရှာဲဂစိုတ်ဝွံဂှ် ဖျုန်ဂြိုဟ်အဲ ညံၚ်မသ္ပာ်အာကီုရအဴ၊ တၠညးဂစိုတ်တၠသ္ၚိအဲဂှ် ဇကုအဲ တၠညးဂစိုတ်ကၠေံကီုညိရအဴ၊ ကရောံတၠသ္ၚိအဲဂှ် အဲဂွံအာက္တဵုဒှ် ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တေံညိအဴ” သၟတ်ဗြဴစန္ဒဒေဝဳဂး။
၁၁။ ခဏ်ဇိုန်ကဵုကၟိန်ဍုၚ်ကဵုစန္ဒကုမာ
“ယွံခမဳတံ မှာဇန်တံညးဂမၠိုၚ်ဂှ် စန္ဒကုမာ ဂွံဗၠးနူစံၚ်ယတ်တုဲ တုဲဍေံတံမိပ်စိုတ် အိုဟ်တၟိုဟ်တဴဗွဲမလောန်ဂှ်ဒှ်တုဲ ဍေံတံပသေက်ကဵုစန္ဒကုမာပသၟိၚ်တုဲ ဍေံတံတက်ဖံတုဲ လန်ဂရၚ်ပ္တီညးအလုံဍုၚ်ဂှ်အိုတ်ရ”။
၁၂။ ခဏ်သၟဟ်ဇာတ်
“ဘိက္ခဝေ၊ ယွံခမဳတံ။ ဗမၞးခဏ္ဍဟာလမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဒေဝဒတ်လၟုဟ်ဝွံရ၊ ဂၞကျာ်ဂေါတမဳမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်မိအဲ ဂၞကျာ်သိရိမာယာလၟုဟ်ဝွံရ၊  ဂနကျာ်ဒန္ဒဒေဝဳမတုဲတေံဂှ်  ကၠုၚ်ဒှ်မိရာဟုလ ဂၞကျာ်ဘိမ္မာလၟုဟ်ဝွံရ၊  သေလာကုမာရဳ ဒေံဗြဴအဲမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ဥပ္ပလဝန်လၟုဟ်ဝွံရ၊  ကောန်တြုံအဲ ဝသုလမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ရာဟုလလၟုဟ်ဝွံရ၊  ဒေံတြုံအဲဘဒ္ဒသေန မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်မှာမုဂ္ဂလာန်လၟုဟ်ဝွံရ၊ ဒေံတြုံအဲ ဝါမဂေတ္တမတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်မှကဿပလၟုဟ်ဝွံရ၊  ဒေံတြုံအဲသူရိယကုမာ မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ် သာရိပိုတ်လၟုဟ်ဝွံရ၊ သၟိၚ်အိန်မတုဲတေံဂှ် ကၠုၚ်ဒှ်ထေရ်အနုရုဒ္ဓတၠမတ်ဒိပ်လၟုဟ်ဝွံရ၊ စန္ဒကုမာ ကောန်တြုံဨကရာတ်မတုဲတေံဂှ် တုန်လေဝ်။ အဟံဨဝသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓေါ ကၠုၚ်ဒှ်အဲကျာ်လၟုဟ်ဝွံရ ခမဳတံ” ဣတိ၊ ရဴဝွံ။  ဇာတကံ၊ န်ဇာတ်အတိက်ဂှ်။ သမောဓာနေသိ၊  စိုန်ကျာ်တြဲတွံလဝ်ရအဴ။  ။
ဗော်ပၠတရဴညးဍုင်ကွာန်
ဗော်ပၠတရဴညးဍုင်ကွာန် (People's Pioneer Party, ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ; ဇမၠေအ်PPP) ဂှ် ဒှ်ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်ဗၟာ။ ဗော်ဝွံ ဒေါ်သက်သက်ခိုင် ညးမဒှ်သေဋ္ဌဳ မအာဂတ နကဵု သီုဖအိုတ် ၁၉ တၠ စဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်ဝွံရ။ မၞိဟ်တအ် ကဝက်ပြင်ပြင်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်တၠဓနရ။ ပၞောဝ်ကဵု မၞိဟ်ဂမၠိုင်ဂှ် ဦးမြင့် ဂှ် ဒှ်လဝ် မၞိဟ်မကဵုကသပ် ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ပ္ဍဲလက်ထက် အလဵုအသဳ ဦးသိန်းစိန်၊ တုဲပၠန် ဒေါက်တာဇော်ဦးဂှ်လေဝ် ဒှ်တၠပညာပရေင်ပိုန်ဒြပ်ရ။ ဒေါ်သက်သက်ခိုင်ဂှ် ကိုပ်ကၠာတေအ် ဒှ်ကောန်ဗော် ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ မဂွံဒုင်ရုဲစှ် အမာတ်ပွိုင်ဍုင်ဒဂုင် ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် စၞးဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမွဲတၠရ။
ကမ်မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် (ဍုၚ်လ္ဂုၚ်)
ပရေၚ်ချဳဒရာၚ် ကမ္မတဳဂမၠိုၚ်
ဆေၚ်စပ်ကဵုပေဲါအခိုက်ကၞာမန်တံတုဲ မပ္တံကဵုကလအ်မၞိဟ်ဇၞော်၊ သ္ဘၚ်ဗလိုပ်ဍာ်ဇြဴ၊ ဗဝ်သၟုတ်က္ၜၚ်သ္ဘၚ်ပူဇဴပၟတ်တံဂှ်လေဝ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ရ။
သ္ၚာ ၉ ဂတှ်ေ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
သတ်ထဝ်ဖအူ၊ ကွာင်
မတ်
ဂြန်ကွာင်ဏအ်ဂှ် နွံ (၄) မတ်၊ လဆောဝ်မ္ဂး စုတ်သီု ဗက မ္ဂး ဒှ်အာ (၅) မတ်။
ဘူရိဒတ်၊ဇာတ်
၁။ ခဏ်နာဂရ
နွံပ္ဍဲကာလမွဲတ္ၚဲ လၟညးဍုၚ်ဗာရာန္နသဳမွဲ တိတ်အာဋ္ဌာန်ဂှ် ဍေံသၟာန်သၟုက်တီကေတ်ဒဒှ်ကောန်တြုံသၟိၚ်တုဲ  ဍေံမံၚ်ဒၞာဲဂှ်ၜါပိတ္ၚဲတုဲ သာ်ဝွံဍေံဟီု “ယွံကောန်တြုံသၟိၚ် ဒဒှ်တၠအဲမဒၟံၚ်ဒၞာဲဝွံဂှ်  အဲစဴနူဏံတုဲ  အဲစဴလ္ၚောဝ်ပ္တီညးရအဴ”ဍေံဂး၊  ဍေံတိတ်အာနူဂြိုပ်တုဲ ဍေံစဴစိုပ်အာဍုၚ်ရ၊ ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်ဗာရာန္နသဳ ပကၠေံကာဂစိုတ်ရ၊ အမာတ်တံစံၚ်ဒန်ကၠေံဇွသၟိၚ်တုဲ ပ္ဍဲပေၚ်ထပှ်တ္ၚဲဂှ် ကၠုၚ်ကောံမွဲဟာန်တုဲ သ္ဂးအိုတ်ရ။
သၟိၚ်မိၚ်တုဲ “ယွံမၞးတံ မူဂှ်မၞုံပ္ဍဲလစဂှ်ရော၊  မၞးတံစှ်ေကေတ်နၚ်ညိ” သၟိၚ်စကာသ္ကံသၟိၚ်တံဂှ်ရ၊  သ္ကံသၟိၚ်တံဂှ်ဖျေံဇာတုဲ  ဂွံပ္တိုန်နၚ်မကၞုဟ်ဂှ်ရ၊  သၟိၚ်ညာတ်တုဲ  စုတ်ဒဏ်ကဵုဍေံရသၟိၚ်ဂး၊  သ္ကံသၟိၚ်မွဲဂး၊  ဍေံဝွံ ဘဟေက်ကောန်သၟိၚ်နာဲပိုဲရောၚ်၊ စုတ်ပ္ဍဲထအဳတုဲ ထမုက်ကဵုရိ မာန်ဍေံရ၊  ညးလ္ၚဵုဂးစံၚ်စရ၊ ညးလ္ၚဵုဂးထောံစုတ်ပ္ဍဲလ္ၚပၟတ်ရ၊ ညးလ္ၚဵုဂးၜိုဟ်ထောံစရ။
“ယွံနာ်ဗၠာဲတံ အဲအာစိုပ်သၟိၚ်နာဲပိုဲတေံတုဲ ကောန်သၟိၚ်ကီု ကမၠောန်သၟိၚ်ကီု ညးညာတ်အဲတုဲ မကၠုၚ်နူဍာ်ဂှ် မူဂှ်မဂွံနၚ်ပရၚ်ပိုဲညိရောဂးတုဲ ဟမွဲမွဲသာ်ရ အဲသက်ကဵုဟမွဲရ၊ ယာံအဲဂးဂှ် ကမၠောန်သၟိၚ်တံဂှ် ဍေံဆောတ္ၜောဟ်အဲဒုၚ်ဟွံမာန်ရ၊ အဲစှ်ေအာပ္ဍဲလှာဒကှ်ဝွံတုဲ တၞံလိုၚ်တၞံသွာ သကိုန်အဲစှ်ေဗၠိုပ်ကေတ်ဂွံကေတ်ဏာညိခိုဟ်ရောၚ်မၞးတံ အဲစှ်ေအာလှာဒကှ်ဝွံတုဲ  ယာံလံအာမၚ်အဲဟမာန်တုဲ မၞးတံအာကၠာရ၊ တုဲအဲဆံၚ်အာညာတ်မၞးတံပ္ဍဲသ္ၚိသၟိၚ်တေံရ” ကၞုဟ်ဂး။
“ယွံတၠညး ကောန်ဗြဴတၠညး သမုဒ္ဒဇာဂှ် ဇိုန်ကဵုကၠောန်ၜိုတ်တံဇိုၚ်သၟိၚ်နာဲပိုဲ ဣၚုဟ်ဂးတုဲ ပိုဲဍိက်ကၠုၚ်သၟာန်ရောၚ်အဴ” နာဲဗၠာံတံဂး။
နာ်ဗၠာဲတံဂှ် မိၚ်လဟီုသၟိၚ်တုဲ ရဴဝွံသ္ဂးရ၊ “ပိုဲဇာတိမၞိဟ်မပြဲဂှ် မွဲဟာန်ကေုာံ ဓတရဋ္ဌတိရစ္ဆာန်ဂှ် ဟွံထေက်တန်သွံမ္ဂးဂှ် မူပစကာကၞုဟ်စူဠစိတ္တ ကဵုစှ်ေပ္တီနာဲပိုဲရော။  ကောန်ဗြဴအဲသမုဒ္ဒဇာဂှ် အဲဇိုန်ကဵုရ မ္ဒးဂးဂှ်ရော၊  စကာကၞုဟ်ကဵုစှ်ေဟီုတုဲ လၟုဟ်ဟီုဖျုတ်ပမာနာဲပိုဲပၠန်ဟာ သမိၚ်မံၚ်ကၠာရ၊  ယွံမရာတ် ပိုဲနာ်ဝွံဂှ်  ယာံထေဲပၞတ်တုဲ လမျီုတၠအဲကီု ဍုၚ်ရးတၠအဲကီု သ္ဒးလေၚ်အာရမရာတ်၊ သ္ဂောံတန်လံပၠန်ဂှ် ဟမွဲရမရာတ်၊  ပိုဲစှ်ေပ္တီနာဲပိုဲတုဲ သ္ဂောံတီတၠအဲရ” နာ်တံဂး။
“ယွံမၞးတံ ကောန်ဗြဴသၟိၚ် သမုဒ္ဒဇာ ကောန်ဗြဴသၟိၚ်မၞးတံဂှ် ကဵုနာဲပိုဲသၟိၚ်နာ်ရဂးတုဲ စကာဏာကလုတ် ကဵုအာဟီုတုဲ နာဲပိုဲနာ်ကဵုကၠုၚ်ဂှ် ဟကဵုပၠန် ဟီုတ္ၜေဟ်လဗပ်ပ္ကီုနာဲပိုဲပၠန် ယာံရဟွံဂွံကဵုကောန်ဗြဴသၟိၚ်ဂှ်တုဲ  အလုံဍုၚ်မၞးတံဝွံဂှ်  မၞိဟ်ဒးချိုတ်လေၚ်အာအိုတ်ရမၞးတံ” နာ်ဂမၠိုၚ်ဂး။
“ယွံကောန်ဗြဴ တေတေံဍုၚ်မွဲ သီုကဵုမဂ္ညိဂ္ညာတ်တဴ အလၚ်္ကာရမပြဲပြဲဂှ်  ဒဒှ်ဂၞကျာ်သၟိၚ်ဂှ် ကောန်ဗြဴအာတန်ဒၟံၚ်ရကောန် ဍုၚ်ဂှ်ဟွံသ္ၚောဲရ၊  ကာလစိုတ်ကလှ်လဖှ်တဴတုဲ ကၠုၚ်ဝေၚ်ဟွံသ္ၚောဲရ”ဂးတုဲ  ဒလောံဗ္တောန်ကောန်တုဲ  ဖလိုပ်ဖုံဂ္ညိဂ္ညာတ်တုဲ  ပ္ဍဲယာန်မဗ္ဒန်ဂှ် ပတန်လဝ်စုတ်တဲအမာတ်တံတုဲ  ပလံၚ်ဏာရ။
သၟိၚ်နာ်ပၠန်တုန် ဝေၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်တုဲ  သီုပူဇဴသ္ကာတၟာဲဇမိန်ဂမၠိုၚ်ဂှ်  ကဵုတုဲပၠောပ်ဏာဍုၚ် သီုအမာတ်တံရ၊  နဒြပ်မဂၠိုၚ်ဂှ်  အမာတ်တံယိုက်ကေတ်တုဲ  ကလေၚ်စဴကၠုၚ်ဍုၚ်ရ၊  ကောန်ဗြဴသၟိၚ်ဂှ် ပ္တိုန်ဏာလ္တူပြာသာဒ်တုဲ  ပ္ဍဲလ္တူသဏာဒိပ်ညးမဂ္ညိလဝ်ဂှ် သ္တိတ်တန်ဒၟံၚ်ရ၊ ကောန်ဗြဴနာ်တံဂှ် ပလွေဟ်စုတ်ဝုတ်ဇာမၞိဟ်တုဲ တွဳဗွိုၚ်တဴရ။
“ယွံမိတံ ဍုၚ်ဝွံ ဂ္ညိဂ္ညာတ်ရာၚ်ဆာဲလောန်ကဵုဗၞတ်ရောၚ်သွံ ဍုၚ်ပိုဲဟဒှ်သာ်ဝွံသွံ” ကောန်ဗြဴသၟိၚ်ဂး။
၃။ ခဏ်နဂရပဝေသန
“ယွံသောမဒတ္တ ပိုဲစဴအာတဲသၟးလၟုဟ်ဝွံဂှ် ယာဲမထေဲပၠန်ရ။ မမိက်ကဵုဖျုန်ညိညဂွံတုဲ ပိုဲစဴရကောန်” ဂးတုဲ ဗွဲမတူရူကဵု ဗောဓိသတ် မမၚ်သဳဂှ် ညးၜါသုၚ်ဍာ်ရ၊ ကာလဂှ် ညာတ်လၟာ်ဇိုၚ်ဒြာဲရ။
“ယွံဗမၞး ဌာန်ဒေသဍုၚ်နာ်တေံဂှ် ဂပ်ဝ်လှိၚ်စိုတ်ရောၚ်၊ ညံၚ်စှ်ေအာဖဴအဲတုဲ နပိုန်ဟာန်ယဿပတ်မဇၞော်ဂှ် အဲဇိုန်ကဵုတၠအဲရ” ဗောဓိသတ််ဂး။
“ဒှ်ရသာ်ဂှ် အဲအာကေတ်ကောန်အဲညိကၠာရ” ဗမၞးဂး၊ “အာကေတ်နၚ်ကောန်ရ”ဗောဓိသတ်ဂး။
ပ္ဍဲခဏဂှ် အပေါတ်ကယိုၚ်ဒိပ်တံဂှ် ကၠေံဗ္ဒန်အာတဏီစှ်ေအာစိုပ်ဒဵုဍုၚ်နာ်တေံရ၊  ဂၠိက်ယာတ်ဇကုတြေံကၠာတေံဂှ်  က္တဵုဒှ်ပ္ဍဲဇကုဂှ်ရ၊ ကံ တ္ၚ မြ ဗၞုဟ် ဇကုတြေံတံဂှ်  ပြာကတ်က္တဵုဒှ်ဂွံကေတ်ရ၊  သောမဒတ္တညာတ်သာ်ဂှ်တုဲ တသောဟ်တဟး ဂတေဝ်ယာံတဴရ၊ သာ်ဝွံ ဗမၞးဟီုကဵုကောန်ရ။
“ဟာဲဗမၞးဒမိက်သၟိၚ်နာ်ကဵုမၞိက်ဟွံကေတ် အဲပခမဳရောၚ်ဂးတုဲ မူပစဴကၠုၚ်သ္ၚိပၠန်ရော၊ ပခမဳရောၚ်ဂးဂှ် တိတ်အာကၠေံရ”ဗြဴဂှ်ဂး၊  “ယွံၝောံ −  ၝောံလ္ပထေဲညိ အဲအာပၠန်နၚ်ဖျုန်ကၠိက်ဖျုန်ဒြာဲတုဲ အဲမြိမြန်ၝောံရ၊ ၝောံလ္ပဒွိၚ်ရ”ဗမၞးဂး။
“ယွံဗမၞး မန်ဒိပ်ဝွံ အနဂ္ဃမန်ရောၚ်၊ ဗမၞးဂိုၚ်လဝ်ဂွံဒၟံၚ်ရ၊ ဇၞတ်ဣသိဟီုဂၠိုၚ်ကဵုဝွတုဲ ဗမၞးဂိုၚ်ကတ်ကေတ်မန်ဂှ်ရ၊ သီုဂဥုဲဂှ်လေဝ် ဣသိဟီုကဵုရ”။
ဗမၞးလၟဂှ်မိၚ်တုဲ သာ်ဝွံဍေံဟီုကဵုကောန်ဍေံသောမဒတ္တရ၊ “ယွံသောမဒတ္တ နာ်ဘူရိဒတ်ဂှ် အဲထ္ၜးကဵုဗမၞးအလမ္ဗယမန်တုဲ မၞိက်ဂှ် အဲဟီုကဵုဍေံကဵုအဲရကောန် ဒးညိဟာ”ဗမၞးလၟဂှ်ဂး။
“ယွံမအံက် ဇူသၞိၚ်ညးတဒြ ပွမဂြိုဟ်ကဵုညးဂှ် ဒှ်မဂြိုဟ်ကဵုမိတ်ရောၚ်သွံ၊ ပွဟွံဒး လ္ပပညိ၊ သၟိၚ်ဂွံမ္ဂးဂှ် ပြာပ်အာဇရေၚ်သၟိၚ်နာ်ဘူရိဒတ်တုဲ ဟီုပ္တီညးတုဲ ဒြပ်မဂၠိုၚ် ညးဇိုန်ကဵုရ၊  ပွဂြိုဟ်ကဵုညးဂှ် လ္ပပညိ” ကောန်ဂှ်ဂး။
“ယွံသောမဒတ္တ မၞးဒှ်ကောန်ၚာ်တုဲ ဒ္ဂေတ်လိုက်မၞးဟွံတီတဴရောၚ်  ကလိဂွံဒြပ်တုဲ ဒြပ်စိုပ်တဲတုဲ ခိုဟ်သန်ရ၊ မူဂှ် ဂၠာဲဟီုဒုဟ်သရာံပါပ် ပၠန်တုန်ရော” ဗမၞးဂး။
သုဒဿမွဲ ဒတဴဒၟံၚ်ဒၞာဲဂှ်ရ၊ ဗောဓိသတ်ပြာပ်အာပတန်လဝ်က္ဍိုပ် လ္တူတၞးဇိုၚ်ကောဂှ်တုဲ ယာံတဴရ၊  ဗောဓိသတ်ယာံတုဲ ကလေၚ်ကၠုၚ်လုပ်အာပ္ဍဲတလာဂှ်ပၠန်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် ဣသိတိုန်အာကဵုသၟိၚ်မဒှ်တြဇကုဂှ်တုဲ ရဴဝွံ ဟီုပ္တီသၟိၚ်ရ။
“ယွံဗမၞး မူကွတ်ဗမၞးနွံရော နာ်ဝွံ မၚ်မွဲလဝ်ဓဝ်သဳလတုဲ မကၠာတ်ကၠေံဂျိတုဲ ဗမၞးမဂွံပလှ်ေရောၚ်” ဣသိဂး၊ ဗမၞးအလမ္ဗယနဂှ်ထေဲတုဲ သာ်ဝွံ ဍေံဟီုကဵုဣသိရ။
၄။ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကထာ
ကာလဂှ် သုဘောဂစိုပ်ဂှ် မိၚ်လဟီုဍေံတုဲ ဍေံဏံ ၜိုန်ကောအဲဗ္စဖပါပ် ကဵုကေတ်မၞိက်အနဂ္ဃတံဂှ်ကီုလေဝ် ကောအဲဂှ် ဍေံထ္ၜးကဵုလၟာဲပၠန် ဆလမျီုဍေံကဵုသှ်ေရဂးတုဲ နဂတဂှ် ပူပၠီဇိုၚ်ဍေံတုဲ တံၚ်ဗလိုက်တၞီဖျေံပ္ဍဲဍာ်ဂှ်ရ၊ ဍေံယီုဟွံမာန်တုဲ ဗၟံက်ပ္တိုန်ကၠေံက္ဍိုပ်ဍေံ ဍေံဂွံယီုညိတုဲ တံၚ်ဗလိုက်ဖျေံဏာပၠန် ဍေံယီုဟွံမာန်တုဲ ဗၟံက်ပ္တိုန်က္ဍိုပ်ဍေံညိပၠန် နနဲသာ်ဝွံဂၠိုၚ်ကဵုဝါဂှ် ဍေံဍောၚ်ၜိုတ်အိုတ်ဇိုၚ်တဲတုဲ ဍေံဝွံ အဲဖျေံဏာဍုၚ်နာ်တုဲ အဲသၟာန်ပရိုၚ်ကောအဲရ၊ ယာံရ ဍေံဟီုကဵုဓဝ်ဂှ် သ္ဂောံလမျီုရ၊ ယာံရဟီုဟွံဓဝ်ဂှ် အဲသ္ဂုတ်ကၠေံလမျီုဍေံရဂးတုဲ ပတ်ကံဍေံတုဲ တ္ၜေဟ်လက်လဗဝ်ပ္ကိုတုဲ ကေတ်ဏာဗ္စိုပ်တရၚ်ပြာသာဒ်ဗောဓိသတ်ရ။
၅။ ဓမ္မကထာ
လဟီုကာဏာရိဋ္ဌ မစိုန်သကီုတဴကဵုမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂှ် နာ်ဂမၠိုၚ်ကၠုၚ်သၟာန် ပရိုၚ်ဗောဓိသတ်ဂှ် ဂွံမိၚ်ဟီုပ္တီ ဗောဓိသတ်ရ၊ ဗောဓိသတ် မသ္တိက်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဒေန်ကျာ်သြဳဂှ်ဂွံမိၚ်တုဲ  သာ်ဝွံ ဗောဓိသတ်ချပ်ရ၊  “ကာဏာရိဋ္ဌ မဟီုထိုၚ်သးကွေတ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ မကဵုညးဂိုၚ်ကေတ်ဂှ်  ဂလာန်ကွေတ်မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဂှ်  သကဵုထောံကၠေံတုဲ  ကွေတ်သမ္မာပတိပတ်ဂှ်  အဲသကဵုဂိုၚ်ကေတ်ညိ”ဂးတုဲ ဗောဓိသတ်က္တဵုနူသၞာကျာ်သြဳဂှ်တုဲ ဗၠိုပ်ဟုံဂ္ညိဂ္ညာတ်အလၚ်္ကာရဒးရးတုဲ လ္တူသၞာဓဝ်ဂှ် တိုန်ဂ္ဇံဒၟံၚ်တုဲ ပူရိသာတ်နာ်အိုဿီုဂှ်  ကဵုကၠုက်ကောံမွဲဟာန်တုဲ  ကဵုကော်နၚ်ကာဏာရိဋ္ဌတုဲ သာ်ဝွံ ဗောဓိသတ်သ္ဂးရ။
“ယွံအရိဋ္ဌ သဘဴမဟွံဒှ်စၟတ် ဒါန်ယတ်ပၟတ် ပူဇဴ ဒေဝတဴ မှာဗြီုဗမၞးတံ ပူဇဴဟီုထိုၚ်သးတဴဂှ် လဟီုမဒှ်စိုန်သကိုတဴကဵုဒိဋ္ဌိရောၚ်၊ လဟီုမဂှ် မၞုံသဘဴ မဟွံဒှ်တံမဟီုဂှ် အဲသၟာန်ဒၟံၚ်တဴရ၊ ဂလာန်မဟွံဒှ်စၟတ်ဂှ် ဍေံလုပ်ဗော် အုသလကမ္မပထစှ်ရောၚ်၊ ဍေံဒှ်ဗော်အကုသဵုရောၚ်၊ မလ္ပဟိုရ” သာ်ဝွံ ဗောဓိသတ်ဟီုတွံကဵုအရိဋ္ဌ ဟိုတ်ဝါဒကာဏာရိဋ္ဌဂှ် ပလီုကၠေံတုဲ ဝါဒဇကုဂှ် ပ္တန်လဝ်တုဲ ဂလာန်တွံဓဝ်ဂှ် တွံပၟိၚ်ကဵုနာ်တံညးဂမၠိုၚ်တုဲ နာ်ဂမၠိုၚ်ဂွံမိၚ်တွံဓဝ်ဗောဓိသတ်တုဲ သီုကဵုသ္ဍိုက်မၠိုက် သောမနုဟ်ဂှ်ဒှ်တုဲ အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ်စရိုတ်ဗွဲမလောန်သန်ဟေၚ်ရ၊ ဗောဓိသတ်တုန်လေဝ် ဗမၞးဂှ် ကဵုကေတ်ဏာစ္ဍးကၠေံရ၊ ဟွံကဵုမံၚ်ဇရောၚ်ပူရိသတ်ဇကုရ။
နလၟေၚ်သာ်ဝွံ သၟိၚ်ဗြဟ္မဒတ္တသာဂရဂှ် သၟာန်ရသိ သၟိၚ်မဇကုဂှ်ရ။
ဂၞကျာ်သမုဒ္ဒဇာ သီုကမၠောန်လ္ၚီဂှ် ကၠုၚ်စိုပ် ရသိမအံက်ဇကုတုဲ လ္ၚောဝ်ဖျေံက္ဍိုပ် ပၠောတ်ကၞိပ် တံဇိုၚ်ရသိ မကျာ်ဂန်ဇကုဂှ်တုဲ ဂတေဝ်ယာံတဴရ၊ ပရိုၚ် ဒဒိုက်တသိုက် အိုဿီုဂှ် ဟီုဇီုသၟာန်သၟုက်ပၠန်ဂတးတဴ သီုကဵုအိုဟ်တၟိုဟ်စိုတ်ဂှ်ဒှ်တုဲ သီုညးဖ္အိုတ်ဂှ် ဟီုဇီုဒရီုသၟာန်သၟုက်သံၚ်ဝါသ ဗွဲမလံကာဖါတုဲ သၟိၚ်နာ်ဓတရဋ္ဌ သိုကောန်တြုံကောန်ဗြဴ သီုဂၞကျာ်သမုဒ္ဒဇာ လ္ၚောဝ်ဇိုၚ်ရသိ လကံပူဇဴတုဲကလေၚ်စှ်ေအာဍုၚ်နာ်တေံရ၊  သၟိၚ်ဗြဟ္မဒတ္တသာဂရတုန် ပ္ဍဲဇရေၚ်ရသိ သၟိၚ်မဇကုဂှ် တရိုပ်ကဵုဒါန်ကဵုရသိ မံၚ်ၜါပိတ္ၚဲတုဲ ဇက်စဴအာဍုၚ်ဗာရာန္နသဳရ။