cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
အံင်သာန်၊ ဂဥုပ်ဗိုလ်
ကာလ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၃ လပါ်ကၞောတ်ဂှ် သကိုပ်ပၞာန်အမေရိကာန် Joseph Stillwell ပၠဒပ်တုဲ ဇက်မုက်ပၞာန် သွက်ဂွံ ထဍေင်ပ္တိတ်ဂျပေန် နူဍုင်ဗၟာ နကဵုဒပ်မဟာမိတ် မပံင်ကဵုကြုက်ရ၊၊ ဂိတုအံက်တဝ်ပါဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် စိုပ်ပယျဵုဍုင်ဗၟာ လပါ်သၟဝ်ကျာ၊ မွဲလပါ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗြိတိန်အိန္ဒိယ လုပ်ဗတိုက် လပါ်ပလိုတ် (ဒေသယခေင်)ရ၊၊ ဒပ်ဗြိတိန်အန္ဒိယ ဒှ်ပေါဲဗတိုက် ကဵုဂျပေန် ပ္ဍဲယခေင် ပွိုင် ၂ သတ္တဟတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဂျပေန် ဒးဆုတ်တိတ်ရ၊၊ ဂိတုမာတ် ၁၉၄၄ ဂှ် ဂျပေန်လုပ်ဗတိုက် ဒပ်မဟာမိတ် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယတုဲ ဍုင်ၜါဍုင် ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂှ် ဂျပေန်သီဂွံအာရ၊၊ ဆဂး ဂွံမုဟွံလအ် ဂျပေန်ဒးကျ ချိုတ်မဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီတုဲ ဒးဒြေပ်လုပ် ဍုင်ဗၟာပၠန်ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်ကြုက် သၟဝ်ပၠဒပ် သကိုပ်ဗိုလ် Stillwell မလုပ်ကၠုင်ဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသကချေင်ဂှ် စိုပ်ဂိတုမေ ၁၉၄၄ ဂှ် စိုပ်မျေတ်ဂျဳနာ မဒှ်ဒၞာဲဂၠံင် မပလံင်အရီုအဗင် ကုကြုက်တြေံ မကော်ဂး (Burma Road) ရ၊၊ ဒှ်ပေါဲဗတိုက်ကဵု ပၞာန်ဂျပေန်တုဲ ၜိုတ်ဂိတုအဝ်ဂေတ် လပါ်စဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံအာ ဍုင်မျေတ်ကျဳနာ ရ၊၊ ဒပ်မဟာမိတ်ကြုက် သၟဝ်ပၠဒပ် သကိုပ်ဗိုလ်အမေရိကာန် ဆက်သီစှ်ေတုဲ ဂွံကောံကဵု ဒပ်ဗြိတိန်အိန္ဒိယရ၊၊ ၜါဂှ် ပံင်တုဲ ခြာဟွံလအ် သီဂွံအာ ဍုင်မာန္တလေ၊ ၜိုန်ရ အခိင်ဗြဲစကီုလေဝ် ဒပ်ပၞာန်ဗြိတိန်အိန္ဒိယ ဆက်ဇက်စှ်ကၠုင် ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ဂိတုမေ လပါ်စ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ် စိုပ်သၟဝ်ကျာ ဍုင်လ္ဂုင် ခြာ ၂၀ တိုင်ရ၊၊ ဒပ်မဟာမိတ် နူကဵုသၠုင်ကျာကီု နူသၠုင်ကျာကီု ပံင်ကောံတုဲ ဗတိုက်တုဲ ဂိတုမေ တတိယသတ္တဟ ၁၉၄၅ ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် လုပ်စိုပ် ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ ဆဂး ပ္ဍဲလ္ဂုင်ဂှ် ဒပ်ဂျပေန် ဟွံမဲရ၊၊ ဂျပေန်လေဝ် ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်မန်ဗၟာရ၊၊ သွက်ဂွံဆက်ဗတိုက် ကဵုဂျပေန်ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် ဆက်ဗတိုက် ပ္ဍဲဒေသမုဟ်တကအ်မလေ (Malay peninsula) ဆဂး ပေါဲဗတိုက် မဗတိုက်ကဵု ဂျပေန်ဂှ် ဟွံလောဲသွာရ၊၊ သီုၜါလပါ် ဒးချိုတ်ဂၠိုင် ဒးလေင်ဂၠိုင်ကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ မုက်ပၞာန်ဒပ်မဟာမိတ် ပ္ဍဲယူရောပ် မဗတိုက်ဒၟံင် ကုဂျာမနဳဂှ် ကလိဂွံမာန်ကေတ်တုဲ၊ သှ်ေဒၟံင် မုက်ပၞာန် ပ္ဍဲရးဗမံက် ကဵုဂျပေန်ဟေင်ရ၊၊ ဆဂး အမေရိကာန် ညာတ်ကေတ် ယဝ်ရ ဟွံတက်ပကဝ် ပလီုထောအ် ဂြိုဟ်ဂျပေန်မ္ဂး ပေါဲဗတိုက်ဏအ် ဆက်ဂၠိင်သ္ၚောဲတုဲ ကောန်ပၞာန်မဟာမိတ် ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဆက်ချိုတ်အာဒၟံင် တၟာဂလိုင်ဏီဂှ်ရ၊၊ နကဵုနဲ မပြဟ်အိုတ်ဂှ် ရုဲစှ်ထောအ် အာထောအ်ဗုမ် ဏယူကလဳယျာ ပ္ဍဲဍုင်ဂျပေန်၊ ဟဳရဝ်ရှဳမာရ၊၊ ဂျပေန်ဒးဗုမ်ဏယူကလဳယျာတုဲဗက်ဂှ် ဂျပေန်ဒုင်ကျ ဖျေဟ်လွဟ်ရ၊၊
ကြဴနူကာလပၞာန်
ဒပ်မဟာမိတ် သီဂွံအာ ဍုင်ဗၟာတုဲ အင်္ဂလိက် ကလေင်ဒက်ပ္တန် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဍုင် နကဵုပၞာန်ရ၊၊ ဂကောံပရေင်ဍုင်ကွာန်ဗၟာဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ မဒက်လဝ် နကဵုအရီုအဗင်ဂျပေန်ဂှ် ဒက်ပ္တန်ပတိုန် နဒဒှ်ဒပ်ပံင်ကောံ နကဵုယၟု ဂကောံဒစဵုဒစး ဖေတ်သေတ်(ဖဆပလ) (Anti-Fascist People's Freedom League) ရ၊၊ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာဂှ် ဟိုတ်နူဂျပေန် ဒးဒြေပ်ဒဴအာတုဲ ဒပ်ပၞာန်ဗၟာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်သီလွဟ် ကဵုဒပ်အင်္ဂလိက်ရ၊၊ ၜိုတ်မသှ်ေဒၟံင်ညိညဂှ် ကလေင်ဒက်ပ္တန် နကဵုယၟု ဒပ်ပၞာန်ဆာန်ဂကူဗၟာ (မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်) သၟဝ်ဂဥုပ်ဗိုလ်အံင်သာန်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ ဒပ်ဂှ် နကဵုသၟဝ်ဒပ်အင်္ဂလိက် တန်တဴအာ နကဵုယၟု People's Volunteer Organisation - PVO ဒပ်ပၞာန်ညးဍုင်ကွာန် (ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်)ရ၊၊ (ဗီုဗၟာ ၜိုန်ရ ကဵုလဝ်ယၟု (ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်) ကီုလေဝ် ယၟုအပ္ဍဲသၞောဝ် ဗီုအင်္ဂလိက်ဂှ် ယဝ်ရဒးကၠာဲဗီုမန်ကၠးကၠးမ္ဂး ဂကောံစေတနာအရီုအဗင် ညးဍုင်ကွာန်ရ၊၊)
ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်
စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ သက်သဳခိုင်ခိုင်ကၠိုက်က် မဂွံရပ်ဂွံဟွံမဲရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ဒုဟ်အံင်သာန် မဂစိုတ်လဝ် ဂကူကရေင်ဂှ်ကီု ဒုဟ်မဂစိုတ်လဝ် မၞိဟ်ဇၞော်ကွာန် သဲဖြူကုန်း ဂှ်ကီု ဟွံတုဲဏီတုဲ အခိင်ဟွံရုဲ ကိစ္စဂှ် စိုပ်ရုင်ဗစာ မာန်ဒၟံင်ဏီဖိုဟ်ရ၊၊ ယဝ်ရခမုတ်ဂှ် စိုပ်ရုင်ဗစာမ္ဂး ကိစ္စဍုင်ဗၠးၜးဂှ် လဇုဲအာမာန်တုဲ နကဵုဗော် ဖဆပလ ကလိဂွံအဝဵုဟွံမာန် ဒှ်အာ ဗီုပြင်တၞဟ်မွဲမာန်ရ၊၊ ဂကောံလွပ်လွဟ်မွဲမွဲ ဂွံလုပ်စိုပ် ပ္ဍဲရုင်အလဵုအသဳ မၞုံကဵု ဂီုကၠီုမခိုင်ဂှ် ဟွံလောဲသွာလးလးရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စပ်ကဵု ကိစ္စဏအ်တုဲ ၜိုန်ရ စၟတ်သမ္တီလဝ် ဂဠုံဦးစော မဒှ်မၞိဟ် မဖန်ဇန်ကီုလေဝ် ညးလဵုမွဲ မဖန်ဂစိုတ် အံင်သာန် ဇေတ်တ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဟွံဂွံတီကေတ်ကၠးကၠးဏီဖိုဟ်ရ၊၊
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လညာတ်တၞောဝ်သၟတ်တၟိ၊လိက်ကၞပ်
နိဒါန်
လိက်မွဲပိုဒ် ဗှ်ကလိကလောတ် လောန်အာတုဲ တၚ်သွက်ဒးချပ်တံဂှ် ဟွံမွဲမ္ဂး ဒှ်အာပၠောပ်ဏာမံၚ် ကုညးဗှ်လိက်တံပ္ဍဲ ဗီုပြၚ်ခေါ်မွဲရ။
မဂ္ဂ သစ္စ
တာလျိုင်မွဲ
သတ်ဒွက် တာလျိုင်မွဲ
(ဂြိင် ဂြိင် ဂြုဂြု ဗရုလဟိင် ကွိင်ကွိုက်အခိုက်ကၞာ ကျာဂှ်လေဝ် ဗိုက်လဝိင် ဂြိင်ဂြိင် ဂြုဂြု ဗြုညံင် တူရိယာ)၂ ဒှ်ကွေဟ်ရဟာ ဒှ်ကွေဟ်ရဟာ သြ တၟအ်ညးအဲ သြတၟအ်ညးအဲ ဂၠောဲအာဗဵုရံင်ကၠာ၊၊
ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်
All human is unable to understand it.)2 (Even though they do, if you explained, (the concerning is wider than the universe)2 (only the wisdom persons who are able to enlighten.)2 (The average persons are unable to know)2 (Only the wisdom persons who can explain it.)2
သ္ၚေဝ်ဂၠေပ် သတ်ဒွက်
(နူကဝ်တန် ဟီုပၠန်ရ ပိုဲဂွံမိင်)၂ (ခပ်သီပူဂိုလ် တီဆဵုဟွံမာန်)၂ ၜိုန်နွံအသဝ် (ယာံဟီုတွဟ်အာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ (ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (သတ္တအ်လေဝ် ညာဏ်ဍန် ဟီုဖန်ရောဟွံမာန်)၂ (ညးတၠဇျာန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (ယာံဟီုတွဟ်အာ)၂ (ပရေင်တမၠာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ စက္ကဝါလေဝ်ဍန် (ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်)၂ (ယာံဟီုတွဟ်အာ ပရေင်တမၠာ စက္ကဝါလေဝ်ဍန်)၂ ခန်ဒေသဂှ် ဒးရးသန် ညးတၠအရှန်ရောင် သောင်ကဵုရမာန်၊၊
ပိုဒ်လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် အိန်တအ် ဒှ်အာမၞိဟ်တုဲ သံသာဘဝညးတအ် ဂေတ်ဒၟံင် ဟွံမဲကဵုလအိတ်၊၊ လၟေင်တရဴသံသာ သတ်တအ်ဂှ် ဆညးမကလိဂွံဇျာန်တအ်ဟေင်ရ ဂွံညာတ်ကေတ်မာန်၊၊
လာပ်နဝ်ဗေလ်
သဘင်မဇိုင်နှင် လာပ်
ပါဲနူ လာပ်ၜိုဟ်လလံမွဲတုဲ လာပ်နဝ်ဗေလ်တၞဟ်တအ်ဂှ် ဇိုန်ကဵု ပ္ဍဲသတံက်ဟောမ်၊ သွိတ်ဒေန် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ နကဵု သဘင်မဇိုင်နှင်လာပ် (Prize Award Ceremony) ပ္ဍဲ ၁၀ ဒဳဇြေန်ပါ မဒှ်တ္ၚဲ နဝ်ဗေလ် မစုတိရ။ ဗွဲဓမ္မတာမ္ဂး ညးမဂွံဒုင်တဲလာပ်တအ် တိုန်စိုပ် ပ္ဍဲသဘင်ဂှ်အိုတ်ရ။ လာပ်ၜိုဟ်လလံဂှ် မကၠောန်ဗဒှ် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သလဝ်၊ နဝ်ဝေ ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲဒဳဇြေန်ပါ ၁၀ ကီုရ။ သဘင်မဇိုန်နှင်လာပ် ကေုာံ သဘင်စၞသဝ်တ္ၚဲ (banquets)တအ်ဂှ် မလေပ်ကၠောန် သဘင်ဇၞော်ဇၞော် ကဆံင်သဘင်ဂၠးတိရ။ သဘင်မဇိုင်နှင်လာပ် ပ္ဍဲသတံက်ဟောမ်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ဂဳတသတံက်ဟောမ် (Stockholm Concert Hall) တုဲ သဘင်စၞသဝ်တ္ၚဲနဝ်ဗေလ် မကၠောန်သဝ်တ္ၚဲဂှ် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ဍုင်သတံက်ဟောမ် (Stockholm City Hall)ရ။ သဘင်လာပ်နဝ်ဗေလ်ၜိုဟ်လလံဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲရုင်နဝ်ဗေလ်နဝ်ဝေ (Norwegian Nobel Institute) (၁၉၀၅-၁၉၄၆) တုဲ နူစသၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် ကၠောန်ကၠုင် ပ္ဍဲၝောအ်ခန်ဍုင်အဝ်သလဝ် (Oslo City Hall)ရ။
ဣဳ
ဝင်
အက္ခရ် "ဣဳ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ဥ
ဝင်
အက္ခရ် "ဥ" ဝွံ နူတမ် ကၠုင်နူ အက္ခရ်ဂြန္ထ နူဒေသဍုင်အိန္ဒိယသၠုင်ကျာ ဗွဲမဂၠိုင်ကော်ခဴစ အက္ခရ်ပလ္လဝ နူအေဒဳ (၅-၆) ဗွဝ်ကၠံရ။ အက္ခရ်ပလ္လဝဂှ် စောန်ဆက်ကၠုင် နူအက္ခရ်ဗြဟ္မဳ။ တမ်မူလ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် တၠပညာတအ် လညာတ်ဟွံတုပ် ရေင်သကအ်ကီုလေဝ် လညာတ် Georg Bühler မဟီုလဝ် ဒဒှ်ရ အက္ခရ်ဗြဟ္မဳ နူတမ် မကၠုင်နူသေမိတိစ် (Semitic)ရ။ အတိုင်လညာတ်ညးမ္ဂး ပ္ဍဲၜိုတ် ဘဳသဳ ၆ ဗွဝ်ကၠံဂှ် ဗဗၞးတအ် ကေတ်အက္ခရ်ဂှ်တုဲ ညံင်ဂွံကိတ်ညဳ ကုရမ္သာင်သံသကြိုတ် ကေုာံ ပြကြိုတ်ဂှ် ညးတအ် ဖန်ဗဒှ်လဝ်ရ။ လညာတ်တၠပညာ မပ္တံကဵု G.R. Hunter, S.R. Rao, John Newberry ကေုာံ Krishna Rao တအ် ညာတ်ကေတ် အက္ခရ်ဗြဟ္မဳဂှ် နွံအဆက်တမ် နူကဵု အက္ခရ်/သင်္ကေတအိန္ဒူ (Indus script/Indus symbol) ရ။
ကမ္မရှေန်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၁
စရင်မာဲ တွဵုရးဍုင်မန်
နူကဵု ကမ္မရှေန်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဂကောံကမ္မရှေန်သဘင်မာဲ အလဵုအသဳ အေန်အေဝ်ဒဳ မခပတိုန်လဝ်လ္ၚဵုတအ်ဂှ် မၞိဟ်မပါလုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု ဂကောံမရေင်တၠုင် ညံင်ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳ ဂွံဇၞးမာဲ (မဲအောင်နိုင်ရေးအဖွဲ့) လေဝ် နွံဒၟံင်ကီုရ။
ဆဵုဂဗ ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်
နကဵု ကမ္မရှေန်ဏအ် ကော်ဆဵုဂဗ ကော်ဘိက် ဆဵုဂဗကု ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် အလန်ကိုပ်ကၠာအိုတ် ပ္ဍဲကဵု ၂၆ ဇာန်နဝါရဳ၊ ၂၀၂၁ ပ္ဍဲကဵု ရုင်ကမ္မရှေန်သဘင်မာဲကၟိန်ဍုင်၊ နေပျဳတဝ်ဂှ် ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန် တိုန်စိုပ် ၅၃ ဗော်တုဲ သၟေဟ် ၃၈ ဗော်ဂှ် ဟွံတိုန်စိုပ်ရ။ ပၞောဝ်ဗော်မတိုန်စိုပ် ၅၃ ဗော်ဂှ်
သၞောဝ်မာဲ
သၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၈၊ ကြဴနူ မဆဵုဂဗ ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ် ပ္ဍဲ ၂၆ ဖေဖဝ်ဝါရဳတုဲ ဟိုတ်နူမအာတ်မိက် သၞောတ်မာဲမပစၞးနကဵုဗၞတ် (Proportional Representation System) နကဵုကမ္မရှေန် ချူဗစိုပ် လိက် ကုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် သွက်ဂွံပလံင်ဗစိုပ် လိက်စံင် မဆေင်စပ် ကုသၞောတ်မာဲမပစၞးနကဵုဗၞတ်ရ။ ဒုင်သဇိုင် ကုလိက်စံင်တအ်တုဲ ဗွဲကြဴ ဆက်ချပ်အာရေင်သကအ်ရောင် ပ္ဍဲလိက်ဂှ် ချူလဝ်ရ။
ဣန္ဒက၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘာရုင်ဒါန်
"ပိုန်ကုသဵုဍာံ ပယျာံဟွံရုဲ ဍေံဇိုန်ကဵုဖဵု"
ပပ္တံနူသက္ကရာဇ် (၁၃၁၂) သၞာံ၊ မကလိဂွံလဝ်ဝှ် (၈) ဝှ်တေံတုဲ ကိစ္စကေင်ကာ စပ်ကဵုဘာရုင်ဒါန် ဂရုဘဏ် လဟုဘဏ် အလုံအိုဿီုကီု၊ ကိစ္စဇၞော်သၟတ် စပ်ကဵုခမဳသာမဏဳကောန်ကွးဘာ ဒါယကာဘာ ဒါယိကာဗျဉ် အလုံအိုဿီု ဒၠောံဗ္တောန်စၞောန်ထ္ၜးမင်မွဲကၠုင် ဟွံမွဲကဵုပြဒ္ဒညာ ၜိုဟ်သြိုဟ်လောံလောဲ ဟွံမွဲအန္တရာယ် နူတေံနူဏံရ။
ဒဿနလၟေၚ်ဂမၠိုၚ်
အကြီုပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် လဟီုဟွံသေၚ် လ္ပအ်ဏောၚ်
-
အြကာညးမမိပ်လဟိၚ်ကဵုလ္ပအ်ဂှ်
ဒးစွံသတိဂှ် အကြာသၟတ်မန်
ဗွိုက်က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗော်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်သၟးဟွံကရ
ဂံၚ်ဟီသွဝ် ပ္ဍဲလ္ပအ်ဟေၚ်တုဲ
လိပ်ပုတ်ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်လိပ်ပုတ်(Leikpoke၊ လိပ်ပုတ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၀၄။
တိအရိုၚ်
ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ စပ်ကဵုတိသၠာတ်၊ တိပလးကဵု တိအရိုၚ်တံဂှ် အန္တရာဲဇၞော်တဴ သွက်ကောန်ဍုၚ်အရေၚ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ပလိုင်အိန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကွိက်ဝါန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
အကာန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဘာဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၆၉၂၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၈၃၀၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၆၉၉၆ တၠရ။
ပါရမဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓနေၚ်
ဓနေၚ် (Djenkol Bean) နကဵုယၟု သိပ္ပံ (Archidendron pauciflorum) ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံဆု မၞုံကဵုပ္ကဴ မလုပ်အဝေါင်တၞောဝ် ဂကူသတ်ဒကောင် Fabaceae ရ၊၊ တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲတုဲ ကောန်ဍုင်အာရှတအ် ဒးစိုတ်စ သတ်ဍေဟ်ကွေဟ်ကီုရ၊၊ ဗွဲမဂၠိုင် ကောန်ဍုင် ဍုင်သေံ၊ မလေရှာ၊ ဍုင်မန်ဗၟာ ကေုာံ ဍုင်အေန်ဒဝ်နဳရှာတအ် စဂၠိုင်ရ၊၊ ဗီုစဂှ် ခၞာ၊ ၜိုဟ်၊ တွုင် (တုင်) ဟွံသေင်မ္ဂး စဂျိုင်င်ရ၊၊ သတ်ဓနေင်ဂှ် နွံကဵု ဓါတ်ဂျိ ဒဇေန်ကဝ်လိစ် အက်သေတ် (djenkolic acid) မဒှ် ဓါတ် မပလီုကဵု ကၟအ် (kidney) ကေုာံ ထိုင်ဏမ် မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ညံင်ဂွံဝေင်ပါဲဂှ် အစာဂဥုဲတအ် ဆဝ်မ္ၚုဟ်လဝ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ကၠာတေအ် တၞးဓနေင် ကဵု သတ်ဓနေင်ဂှ် ညးတအ် စကာ နဒဒှ်ဂဥုဲမဖအးကဵုဆီရ၊၊
ဖေသိင်ဇြာ၊ နာဲ
ပထမအဝဲ
နာဲဖေသိင်ဇြာ စတိုန်ဘာ ပ္ဍဲကွာန်ကၟာဝက်တုဲ သွက်ပရေင်ပညာ(secondary education) ဂှ် ညးတိုန်ကတ်လ္ၚတ်လဝ် ပ္ဍဲဘာတန်သမၠုင် ဍုင်မတ်မလီု ဂၞန် ၁ (No. 1 Moulmein State High School)ရ၊၊ စိုပ်သၞာံ ၁၉၆၀ ဂှ် ညးဂွံအံင်ကေတ် တန်အခေါင်မလုပ်တက္ကသိုလ် (matriculation examination) နကဵု ဂုဏ်တၟေင်ရူပဗေဒ (Physics Distinction) ရ၊၊ သၞာံ ၁၉၆၁ ဂှ် ညးတိုန် ကဝ်လိက်မတ်မလီုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၂-၆၃ ဂှ် ညးဂွံအံင်ကေတ် (Intermediate Science course) ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၆၃ တုဲ ညးဆက်တိုန် သွက်တန် BSc degree ရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် နကဵုလွဟ် (၁၉၈၇- ၁၉၉၅)
ပ္ဍဲ ဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၅ ဂှ် နာဲဖေသိင်၊ နာဲတေန်အံင်၊ နာဲအံင်ရှိန် ကေုာံ ကွးဘာမန် နူတက္ကသိုလ်မတ်မလီု ကေုာံ ကွးဘာတန်သမၠုင်၂၅ တၠ တိတ်အာဂြိုပ် လုပ်အာဗော်ဍုင်မန်တၟိရ၊၊ နာဲဖေသိင် စိုပ်ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ဂွံဒုင်ရုဲစှ် ပ္ဍဲဂကောံဗဟဵုကမ္မတဳ ဗော်ဍုင်မန်တၟိရ၊၊ ညးစိုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိတုဲ တၞဟ်န မကေတ်စရာဲဂုဏ် လတူဌာန်တွုပ်သုက်ဇကု ဍုင်ဇြာ တုဲ ညးခုတ်ယၟုညး နာဲဖေသိင်ဇြာ ရ၊၊
ဘဝ ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာ
ပ္ဍဲဂိတုနဝ်ဝေန်ပါ ၂၇၊ ၁၉၉၆ ဂှ် နာဲဖေသိင်ဇြာ ကေုာံ သမ္ဘာညး မိညိုညိုဝင်း က္ၜင်ကျာနူဍုင်သေံ စှ်ေစိုပ်အာ သၞေဟ်ဍုင်ကေန်ပါရာ ဍုင်အဝ်သတြေလျာ ရ၊၊ ကောန်ဂကူမန် ညးမစိုပ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအဝ်သတြေလျာတအ်ကီု၊ နာဲမောင်သောင်း ညးမဒှ် ကောန်က္ဍိုပ်သကိုပ်ဂကူမန် နာဲချေတ်သိုင် မပဒတဴဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်အဝ်သတြေလျာ သၞာံဗွဲမလအ်၊ Ms Hazel Lang ဂကူအဝ်သတြေလျာ ညးမတီဒဒှ်ေဒၟံင် ကုနာဲဖေသိင်ဇြာ နူသၞာံ ၁၉၉၃ ပ္ဍဲအခိင် ညးမကၠောန်ဒၟံင်ကမၠောန် အကြာကောန်ဂကူမန် ပ္ဍဲအကြာဂြိုပ် အကြာပယျဵုဂှ်ကီု ဒုင်တၠုင် နာဲဖေသိင်ဇြာ ဗွဲမအိုဟ်တၟိုဟ်အိုတ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဂကောံမန်အဝ်သတြေလျာ သီုကၠောန် သဘင်ဒုင်တၠုင် နာဲဖေသိင်ဇြာ မွဲဏီရ၊၊
နာဲသဳရိမန်ဆာန်
ကဗျမွဲပိုတ်ဍောတ် သွက်အစာ
ပရောမန် လောန်ကၠုၚ်တုဲ
ဖျေံက္ဍိုပ်စိန်ဝုန် ယိုက်လဝ်ဂုဏ်ပၠန်၊ ဖဵုအဲရဴဂဴ ဇဴထပှ်တန်၊ ကမ္မကိုရ်စိ ပိစှော်ၜါပၠန်၊ ဝေဒနာတုန် ၜါဣသုန်ဗ္ဂန်၊ ပရိုက်ဥပ္ပဒြဴ စှ်တြဴတန်၊ အန္တရာယ်စှ် ဒဏ်စှ်မွဲဒွန်၊ အိုတ်ကပ်ပိကီု သီုဝဲမသုန်တန်၊ ဂြိုဟ်ပါပပၠန် သီုဒဏ်အန္တရာယ်။
ကေတ်စိၚ်ဂြၚ်ဗိုန် ကဵုလိုန်ဂစိုတ်၊ နကဵုလွဟ်ပၠန် ပန်ဗာ်ဖအိုတ်၊ ပျဲပျာံၜုၚ်တက် ထၞက်ကဵုရိပိုတ်၊ ဒးဒုၚ်ပယျဲ ဘဲကမ်ဒးချိုတ်၊ ဗုၚ်လိုက်ကအ်ပိုတ် ချိုတ်ၜိၚ်မံၚ်ဆီ။
ဆဏအ်ရောသေၚ် တၟေၚ်တိုန်နူဂှ်၊ ကောန်ၚာ်သၟတ်မန် ဆဒှ်ကောန်တှ်၊ အံၚ်ၚေဝ်နရိုအ် ဂွံဆဗက်ဂြဟ်၊ မုသာ်ရောကၠိုဟ် ဂၠုက်သြိုဟ်ဖဴတှ်၊ ကောန်သၟတ်တြဴလ္ၚီ ဗက်သီကေတ်ပြဟ်၊ ပ္ကောံလဝ်တုဲပၠန် ဟွံတန်ချပ်ဗှ်၊ ဂစိုတ်ထောံသၟဟ် ကဵုလွဟ်ဗၞုဟ်ဇြၚ်။
မုက်မတ်ကှ်ဇြ ဘယလောန်အာ၊ ဖေက်ဟွံဂံၚ်ကျောဝ် လၚ်ဇွောဝ်ပူဆာ၊ ဒးယာံဓဇူ ဗ္ဂူဗြဲမတ်ၜါ၊ ဂၠိုၚ်ဘဲပရိုက် ဂၠိုၚ်ဒဒိုက်သၞာ၊ ဆဵုဒးရေၚ်သ္ကံ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်ကၠာ၊ ယာံကရေဝ်ကရောတ် ဂစောတ်သိၚ်သာ၊ ဗၟာပကောံနၚ် ရပ်ဇြၚ်တဲၜါ၊ အသံသၟိၚ်ကၠာ ယာံဗက်အာဍေံ။
ပါၚ်တရၚ်စာတ် ဍေံကၟာတ်ကၠေၚ်ဒက်၊ ကဝဲကသအ်ပၠန် (မန်ကော် − ကောန်ပၞော်) သီုကဵုဂွန်ဒက်၊ ဂကူပိုဲကၠာ ခါညာတ်ဒးဗက်၊ ညးမွဲရောရီု ယီုပၠန်သြိုဟ်ဂြက်၊ ဒှ်လၞီသောက မောဟညံၚ်ယက်၊ နရိုအ်ယာံဒၟံၚ် ညံၚ်ဍုၚ်နရက်၊ ဍိက်ရာဇာဝတ် ကြံကြထတ်မြက်၊ ဍေံမိၚ်စုတ်ဗက် လက်ဗျိပၠုတ်မန်။
ပိုဲချိုတ်တူဂြောတ် ပ္ဍဲပၟတ်စာတ်သၟိၚ်၊ ဒးသ္ကန်ကလိ စုတိသီုဂဝိၚ်၊ ရမျာၚ်ထတ်ကၠာ ယာံပြာကဋ်ပၟိၚ်၊ ဗမာပၟၚ်ထံၚ် မၚ်မံၚ်စာတ်သွိၚ်၊ တြုံဗြဴဗျုထဴ ယာံတဴမံၚ်ဗျိၚ်၊ ကၠာဍေံဟွံစံၚ် ပၟၚ်ထံၚ်ဂွံမိၚ်၊ ဗီုယာံမံၚ်ကွေံ ဍေံလဴကဵုသၟိၚ်၊ ဗၟာအံၚ်ဇေယျ တၠနန်ယာန်စိၚ်၊ ဒေါသဇၞော်တိုန် မွဲချိုန်ဂွံမိၚ်၊ ဍေံဟွံချပ်ဗ္စာ ကရုဏာဟွံဂွိၚ်၊ အပိုၚ်အနိၚ် ဍေံဖျေံပၟိၚ်ဟေၚ်။
ရာဇာမူလ ဝံသတၠအစောန်၊ တၞောဝ်ဨကရာဇ် သီုအမာတ်ဝေါန်၊ ဗိန္ဒောဟောရာ ပညာဇၞော်လောန်၊ သကိုပ်ပၞာန်ရ ညးတၠအစောန်၊ ဒဴထောံနူနန် ယောန်လုပ်ဒျူဒျာ။
ပိုဲမန်သေၚ်ဟာ ဗြဲမတ်ၜါရိုပ်၊ ပ္ဍဲတွဵုမုဟ်ရး ဒးပဂဒိုပ်၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ရိုဟ်အာကၠုၚ်စိုပ်၊ မွဲလ္ၚီကၠံကိုပ် စိုပ်မသုန်ဣသုန်၊ (၁၁၅၅)။
ဍေံကဵုတက်မံၚ် လ္တူဇံၚ်အဂ္ဂိ၊ ဂလာန်ဂှ်ကၠာ ခါဟွံစၟတ်ညိ၊ ဗမာသ္ပဝဲ ဍေံပျဲဓဇောတ်ဂိ၊ ကောန်ၚာ်တှ်ကွေံ ဍေံကၟာတ်မတ်စိ၊ ဟွံကဵုမဴတှ် ပါၚ်ကှ်ဖိဖိ၊ အိုတ်ဇိုၚ်တဲမာ ကၠာဟွံချိုတ်ညိ၊ ယာံဍေံဒးဘဲ ဒှ်ယဲဗျာဓိ၊ ကောန်ဂၞဴဂှ်စိ မိဂွံဆဵုကၠာ။
ဥတုပိကီု ကသီုကညၚ်၊ သြောံသ္ၚုသၞေဝ်သွ ဖျုန်ကၚုဟ်က္ဍၚ်၊ က္ဍၚ်ဇဳဒှ်ကၞောဝ် ကၠောဝ်ဗျဵုတဟၚ်၊ ဝတ်ဓမ္မတာ သံသာဍာ်ဂၚ်၊ ဖျာတိုက်ကွဳပ္ညုၚ် ဖျာဂၠုၚ်ဖျာက္ၜၚ်၊ ၚုဟ်မးအနဳ အိုတ်ဇၟာပ်ဇဳက္ဍၚ်၊ ဒှ်ဂ္ညိဂ္ညန်အဵု အလဵုဍေံကၠောန်နၚ်၊ ပ္တိုန်ၚုဟ်မးက္ဍၚ် ကၠောန်နၚ်ဒကေဝ်နှိမ်။
ပတမ်နူဂ်ှ ဍုၚ်မြဟ်ကွေံအဴ၊ လအ်လလောန်သန် ဒတန်ဗွဲကြဴ၊ ဂလာမုက်ဗု ညံၚ်ကၞုဗျုထဴ၊ လ္ၚီကၠံတုဲသ္ဍာံ ဒစာံစှော်တြဴ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ကၠုၚ်ခုတ်လဝ်အဴ၊ ဒဒှ်ခပ်သီ တီတုဲအီစဴ၊ စိုပ်ဍုၚ်တေံအဴ မံၚ်တဴဒၞာဲဂှ်။
− ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် သာသနာ ၂၅၃၁ − သၞာံ၊ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၄၉ သၞာံ၊ ဂိတုဇှ်ေ (၂) မံက်၊ တ္ၚဲစန်ဂှ် ကလေၚ်ချူလဟဵုလဝ်တၟိရောၚ်။
ယွံကလောမန် ဆီနန်စိုတ်နာဲ၊ အဲဗကန်လဝ် ဒဵုကဝ်တူပြာဲ၊ သမ္တီပဝိုတ် ပၠောပ်စိုတ်ညိနာဲ၊ ဗၟာအံၚ်ဇေယျ ယက္ခမတ်ဍာဲ၊ ယုတ်လတူယုတ် ညံၚ်ဘုတ်သရာဲ၊ လကိုဟ်ကုမ္ဘဏ် ကၠဗြန်တာဲဗြာဲ၊ ညာတ်မန်ဗက်ၚိတ် ဗက်ကိတ်ဗက်သ္ၚာဲ၊ အံၚ်ဇေယျပၠန် ဓဇန်လောန်ကာဲ၊ စံၚ်ဂစိုတ်မန် ပိုၚ်နန်လက်ယာဲ၊ လက်ကိုဋ်သၚ်ဃဲ ပ္ဍဲစာတ်ဂဵုဍာဲ၊ ဂစိုတ်လဝ်မန် ဂဏန်ပဂၠာဲ၊ ဍေံဓဇန်လောန် ကောန်ဍုၚ်ဗြဴကၟာဲ၊ ဍုၚ်ဗဂေါလီု ဗီုကဝ်တူလာဲ၊ သမ္တီညိနာဲ ဂၠာဲရံၚ်ပ္ဍဲဝၚ်။
ဗုဒ္ဓဓမ္မ သံဃဂုဏံ၊ မိကဵုမၜါ အာစရိယံ၊ ဂုဏ်အနန္တ အသၚ်္ချေယျံ၊ ပိုၚ်ခြာရောမာန် ညာဏ်အတုလံ၊ ဗှ်ဗၞုဟ်တုဲလေဝ် ၀န္ဒေဝန္ဒံ၊ အဲလ္ၚောဝ်ရှ်ေသှ်ေ ဖျေံက္ဍိုပ်သဳသံ၊ ဟီုဂးစပၠန် ပဉ္စဂုဏံ၊ ဂုဏ်ကျာ်မွဲဂှ် တဝှ်ဗုဒ္ဓံ၊ ဒစိတ်ဒးရး ဂးအရဟံ၊ ဘဂဝါကၞောတ် ဖဍောတ်ချပ်ရံၚ်၊ ဂုဏ်ဓရ်နွံတြဴ အဟောသုခံ၊ ဒှ်တသိုခ်လောန် ညန်နိဗ္ဗာနံ၊ မဂ်ဖိုလ်ထပ်စုတ် လောကုတ္တရံ၊ ဂုဏ်သၚ်ဒစိတ် လ္အိတ်အနန္တံ၊ လတူက္ဍိုပ်ပြဲ အဝယ်အဂ္ဂံ၊ အဲယဵုစွံလဝ် ဗၠးဓရ်ဒုက္ခံ၊ လၟိုန်တ္ၚဲနိစ္စံ အဟံဝန္ဒာ။
သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ကၠုၚ်စိုပ်ဆိုက်ညန်၊ လ္ၚီပိကၠံထပှ် ပိုဲလေဝ်သၟဟ်သၟန်၊ ဗက်ဂၠာဲကသပ် ဗက်ချပ်မွဲဂၞန်၊ ဒဴဘဝဍိက် မိက်ဂွံဍုၚ်မန်၊ တြံၚ်လဝ်စိုတ်ဓာတ် ညာတ်တိုန်ဆီနန်၊ ပံက်ဂကောံဗက် ဒယှ်ေဒွက်မန်၊ ညးအဲဂွံမိၚ် သိၚ်သာလ္ၚုလ္ၚန်၊ ဝုတ်ဝုတ်ဗၠာဲဗၠာဲ စိုတ်နာဲဆီနန်၊ ပေၚ်ကၟိုဟ်ဍာဲဇေတ် ကေတ်ဏောၚ်ဍုၚ်မန်၊ ဍိုက်ပေၚ်ကသပ်ချပ်ခိုဟ်မွဲဂၞန်၊ ဝုတ်ဗၠာဲကညာ ညဳသာသၟဟ်သၟန်၊ နူဍိက်ဗမာ ဝါဝွံဆိုက်ညန်၊ ဂွံဗၠးချပ်ဂၞန် မန်တအ်ညဳသာ။
ယွံကလောတအ် တၟံညးအဲကၠာ၊ သမ္တီလဝ်ညိ ဝါဒိတမၠာ၊ ပံက်ဂကောံမွဲ ဗွဲယၟုဝေါဟာ၊ ဗော်မန်ဂးပ္ညုၚ် ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ကၠာ၊ ဂးနာဲဖဝ်ချဵု နွံကဵုပညာ၊ ဒှ်ဥက္ကဌ ညးပအာစာ၊ ပံက်ပ္ဍဲလဂုၚ် ဒုၚ်သဇိုၚ်ကၠာ၊ သွက်ပိုဲဂွဴကၠောန် ကမၠောန်ကေၚ်ကာ၊ လ္ၚီပိကၠံထပှ် သၞာံဂှ်သေၚ်ဟာ၊ (၁၃၀၇) ၊ ဂကောံဒှ်ကၠုၚ် ဂွံကၠုၚ်လောဲသွာ၊ သွက်ဂွံစၚ်ခြၚ် သၚ်တအ်လေဝ်ပါ၊ ကျာ်ဇၞော်မွဲရ ကုသလကၠာ၊ ဘာယျေတာယှေ ဒေသခန်လွာ၊ ဒှ်နွံပိုန်ပၠန် သွက်မန်သေၚ်ဟာ၊ ပံက်ဂကောံပြဲ ပ္ဍဲဘာဂှ်ကၠာ၊ နူဍုၚ်စိုပ်ကွာန် ဌာန်ရးခန်လွာ၊ ဗော်မန်ပေၚ်ကိုပ် သၟိၚ်ၜိုပ်ဟံသာ၊ ပဲါပုၚ်ပါဲပုၚ် ဂံါကၠုၚ်ကွာ်အာ၊ တဆံၚ်ဇိုၚ်တဲ ရဲဝုတ်ကညာ၊ ဇြဟတ်လောန်ကာဲ သၟတ်ဗၠာဲလေဝ်ပါ၊ ကရေဲကညာၚ် ရမျာၚ်ဝါစာ၊ ဍုၚ်ပိုဲကဵုပိုဲ ဟိုဲဗၟာမိစ္ဆာ၊ ကဵုဟွံကဵုဟာ တဲၜါပစဝ်။
အလုံမန်တအ် တၟံညးရီုဗၚ်၊ ဍောတ်ဇၞော်ဟွံရုဲ ဒုဲကၟာဲဟွံမၚ်၊ ယဝ်သၞကၠုၚ်စိုပ် ကုတ်က္ဍိုပ်ကဵုဇြၚ်၊ ခေတ်သၟတ်ကတဵု ဖဵုဍုၚ်အရၚ်၊ ကွာန်မန်ထအု နရုဆီလၚ်၊ စိုတ်ဨကရာဇ် ညာတ်ရာဇာဝၚ်၊ ဇၟာပ်ဂကူမန် ဆီနန်ဍာဲဂြၚ်၊ ညးညးအဲအဲ မွဲဟွံဘိၚ်ဘၚ်၊ စန်ဒက်ပကောံ အစောံဂမြၚ်၊ ညာဏ်အာဂတ ပၠတရဴလုပ်ဝၚ်၊ ဒှ်ဇြဟတ်ဇၞော် ဗော်မန်အရၚ်၊ ကၠိုဟ်ယးကၠိုဟ်တ္ၚဲ မၚ်မွဲရီုဗၚ်၊ ညးဂံၚ်အဲဂံၚ် တုပ်ညံၚ်စိၚ်ဂြၚ်၊ ရပ်ဗၞုဟ်ရပ်ဇြၚ် မၚ်သၞသတြု။
သဘၚ်သဳကၠဳ ခၟဳသၚ်ပရဲ၊ နူဍုၚ်လဂုၚ် စှ်ေကၠုၚ်နိဿဲ၊ ညးအာဂတ ပၠတရဴဖဲဖဲ၊ အာစာဖဝ်ချိုဝ် နွံကဵုဓတ်ဇဲ၊ ဒှ်ဥက္ကဌ ညးသ္ပဗလဲ၊ နာဲထဝ်အးကီု သီုနာဲမှူပြဲ၊ အာစာဖဝ်စိၚ် မိၚ်ဟာဒေံၝဲ၊ ညးတအ်ဒှ်က္ဍိုပ် သကိုပ်ဇာသဲ၊ သဳကၠဳဇၞော်ဝွံ ဗျုဗျဂၠိုၚ်ရဲ၊ ကၠုၚ်ကဵုဇြဟတ် စိုတ်ထတ်ဂၠံပ္ဍဲ၊ တြုံတြုံဗြဴဗြဴ မွဲဂၞဴဒေံၝဲ၊ အာတ်ဍုၚ်မန်ဏး ထ္ၜးကေမ်သတ်တဲ၊ ရးဇြာကၟာဝက် တက်ကၞာဗၠးဗြဲ၊ သဳကၠဳထတ်စောံ ကောံဓရီုပြဲ၊ မန်ကေတ်ဍုၚ်မန် ညန်ကဵုဆဵုဘဲ၊ လအ်ညိဗၟာပျဲ ရဲမန်စိုပ်ကပ်။
ယွံကလောတအ် တၟံညးဇၞော်ဍောတ်၊ အဲလဴကလၚ် ပၚ်မှိၚ်စဳပေါတ်၊ လ္ၚီပိကၠံစှ် သၞာံဂှ်ဒးပၟတ်၊ ဖဝ်ရဂိုန်စိ ပိမံက်ဒှ်ဗၞတ်၊ ဗၟာတအ်စံၚ်ကွာန် သ္ၚိဌာန်တူဂြောတ်၊ ကၟာဝက်ကၠာတဲ ဒးဘဲတူပၟတ်၊ သ္ၚိမွဲလ္ၚီပြၚ် တၟးဖၠၚ်တူဂြောတ်၊  ပ္ဍဲဘာပၠန်သွံ ကၠုၚ်စွံကပေါတ်၊ ဂွံဗၠးစံၚ်ပၠေၚ် ဖေက်လေၚ်စိုပ်ကၞောတ်၊ လ္ၚဵုယာံဂတေဝ် ကရေဝ်ကရောတ်၊ ကွာန်တူၚုၚ်ၚ ဟောံဇြမွဲသၞောတ်၊ ဗၟာတအ်ရပ်ပျဲ ဖေက်ဘဲထအောတ်၊ ညာတ်ဒးသိၚ်သာ ချပ်အာစိုတ်ဍောတ်၊ ဗမာသမၠီု အိုတ်သီုသ္ၚိသၟတ်၊ ဗက်စံၚ်ဗက်ပန် ဓဇန်စိုပ်ကၞောတ်၊ ကၟာဝက်တူဂြောတ် ၚုၚ်ဇြောတ်ဗန်က္ၜံၚ်။
ဗမာဒှ်ဇၞော် ဗော်သၟိၚ်သမၠီု၊ ထဍေၚ်မန်တအ် တၟံကွာန်အိုဿီု၊ လကျာ်ရောဗၠး ဒးဂြိပ်ဒဴကီု၊ ဟိုတ်ဆာန်ဂကူ ဘာတူညးဟီု၊ ဒးထောံဒၞာဲဒၟံၚ် ဟွံရံၚ်သမၠီု၊ က္ဍုဟ်ဗမာလောန် လက်ဒေါန်တုဲကြီု၊ ကွာန်မန်ဂမၠိုၚ် ဍေံဗိုၚ်ပလီု၊ ဂစိုတ်စံၚ်ပျဲ ဆဵုဘဲသတီု၊ တဝ်ကၞဴကွာန်ယိုက် သ္ဍိုက်မန်ညးဟီု၊ မဟေဲဝါဍောတ် မွဲသၞောတ်ကရီု၊ မုဟ်ဒဵုမုဟ်နာၚ် ပံက်ပါၚ်ဂိုတ်ကြီု၊ ကၟာမဵုဒှ်တမ် ကၠောန်ခၞံလဝ်ကီု၊ မန်တကအ်ခၟိုၚ် ဂၠိုၚ်ကဵုဂိုတ်ဟီု၊ ဆာန်ဂကူအဴ ကြဴဒဴအိုဿီု၊ မန်သှ်ေပဒုဟ် ဣၚုဟ်ဍေံကြီု၊ ဗမာသမၠီု ပကီုကဵုဘဲ။
ဍုၚ်ပံၚ် ဇိုၚ်ကျာ် အလှာ်ၜဳသၠဲ၊ ဝါကပိုဟ် ခၠာတ် ညာတ်မန်ဒှ်ရဲ၊ ဖေက်ဗၟာဂြိပ်ဒဴ ဟွံလဴကဵုၝဲ၊ မန်တအ်ရပ်လွဟ် ဒှ်ကၠုၚ်သကအ်တဲ၊ ဂွံဗၠးလမျီု ရီုဗၚ်ဖဲဖဲ၊ ဒပ်ပၞာန်လေဝ်ဇၞော် ဗော်မန်တိသၠဲ၊ ပိုၚ်ဂြိုပ်ပိုၚ်ဆု ၜိုန်လ္ၚုဗၠးဘဲ၊ စိုတ်ဓာတ်တမြံၚ် ကြံၚ်ဗီုပသဲ၊ ဗတိုက်ကေတ်ဍုၚ် ကဵုတှ်ေဒုၚ်တဲ၊ မန်ဗမာစိ ကၞိကဵုဗဂဲ၊ မံၚ်မွဲစွံဂှ် ဒှ်သၞဝဳဝဲ၊ ဗမာယုတ်လောန် အောန်ဓရ်ကျာ်တြဲ၊ မန်ပိုဲဖျေံစိုတ် ချိုတ်ဟွံသ္ပရဲ၊ သဂံၚ်မန်တအ် ဟွံပၠအ်သီုဇဲ၊ ချဳဂရာၚ်မံၚ် တုပ်ညံၚ်ကျာဗြဲ၊ ဗော်မန်ဗၠးၜး ပၠန်ဂတးပြဲ၊ ဍုၚ်မန်ကဵုမန် နန်ထဝ်တိဗၠဲ၊ ကရေဲကညာၚ် ရမျာၚ်ဇာသဲ၊ အလဵုသဳဗၟာ ဝါဒပြိုက်ပျဲ၊ မိၚ်တုဲကဵုဘဲ ပ္ဍဲမ္ၚးသီုၜါ။
ပိုၚ်ခြာတ္ၚဲကၞာတ် သက္ကရာဇ်ဍုၚ်၊ လ္ၚီပိကၠံမာ ၜါစှော်ယဵုဒုၚ်၊ ဒုတိယဒ္ဂိုန် ဗြဲဗိုန်ကျာသၠုၚ်၊ မသုန်မံက်ဂှ် ဖျေံလွဟ်လုပ်ကၠုၚ်၊ ဗော်မန်ဂြိုၚ်အီ မၞိဟ်လ္ၚီစိုပ်ဍုၚ်၊ နာဲအံၚ်ထောန်ရ ပက္ဍိုပ်လုပ်ကၠုၚ်၊ ရပ်လံၚ်ပြောဲဇွာ ဗမာဒုၚ်တၠုၚ်၊ အဵုသၟိၚ်ၜိုပ်ထဝ် ပဝ်စဴလုပ်ဍုၚ်၊ ထောံဌာန်ဂြိုပ်ဂၞိၚ် မိၚ်ကော်စိုတ်လျုၚ်၊ မိပ်ဇြိပ်အီဂြိုၚ် ပြိုၚ်ဂဇအ်ခုၚ်၊ ဗော်မန်တအ်ရ ဝိုတ်သွဝိုတ်ပုၚ်၊ ပတှ်ေမွဲဝါ ဗၟာတအ်ကဵုဍုၚ်၊ မန်တအ်လုပ်ကၠုၚ် ဂွံဍုၚ်ရောၚ်ဂး။
နေဝေန်သာန်ယု ယၟုဍေံတမ္ညဝ်၊ ဂကောံညးကော် စွံဗော်မွဲဓဝ်၊ ပခိုၚ််ဒပ်ပၞာန် ဂွံမာန်ဆေဝ်ဒဝ်၊ ရန်ကဵုသပုန် ရုန်မဵုပတဝ်၊ ထပိုတ်ပန်ဂြက် ဗက်ကၠောန်ဗက်ဒဝ်၊ အုပ်ဓုပ်ပိုၚ်ဍုၚ် ဂွံကၠုၚ်သြန်ထဝ်၊ သီပၠံၚ်ဒြပ်ညး တ္ၚဲယးပၠိုတ်သဝ်၊ တၟေၚ်တိုန်ရိုဟ်သၞာံ ပယာံဂးလဝ်၊ စသုၚ်ဍန်ဂြက် ညးလက်နွံဗဝ်၊ သီုယာဲသီုကောန် တသောန်တသဝ်၊ ဍန်ဂြက်ဇဳဂၠံၚ် ညံၚ်ကကြိုၚ်လဝ်၊ ညာတ်ဒှ်ဗဟေက် ဖေက်ညံၚ်ဂၞိၚ်ကဝ်၊ ရဲသၟာဝါဗ္ၚ ဗက်ဘဆေဝ်ဒဝ်၊ ဟွံကဵုသြောံရပ် သီဒြပ်သြန်ထဝ်၊ တီဗ္ၚကၠအ်သွဝ် သီလဝ်ဍေံကေတ်။
သုဝဏ္ဏသာံ၊ဇာတ်
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟတ်ကောန်ဂကူဂှ် သ္ဂးပၠ်ရ၊ “ယဝ်ဟွံကဵုအခေါၚ်ကုအဲမ္ဂး အဲသ္ဒးချိုတ်ဒၞာဲဝွံရ”ဂးတုဲ ပၠောတ်ကၠေံဇကုဒၞာဲဂှ်ရ၊ လုကဴ(ရ)တ္ၚဲ ဟွံစအဟာရ ကာလဂှ် မိကဵုမၜါချပ်၊  ယဝ်ပိုဲဟွံကဵုအခေါၚ်ရ ယဝ်သ္ဒဟ်ဂှ် ကောန်ပိုဲဝွံ ချိုတ်အာတုဲ ပိုဲဟွံဂွံညာတ်ပၠန်ရ၊  ယဝ်ကဵုပခမဳတုဲ ဗွဲကြဴပိုဲဂွံညာတ်တဴ ခဏ ခဏ ညိတုဲရောၚ်၊  ချပ်တုဲ ဂးကဵုကောန်ရ၊  “ယွံကောန် က္တဵုဟာပ်စရကောန်၊ ပိုဲသၠးကဵုအခေါၚ်ရကောန်”၊  ဂွံမိၚ်ပါၚ်မိမ ရံဝွံတုဲ မိပ်စိုတ်စရိုတ်အဴ ကာလဂှ် သၟဝ်ကောန်ဂကူ က္တဵုတ္ၜဴပါၚ်ကြာတ်မုက္ခဝါ  စဟာပ်ဘောဇိုန် လ္ၚောဝ်မိမၜါတုဲ တိတ်အာဘာဇေတဝန်လ္ၚောဝ်ကျာ်တုဲ ဘာတ်ဒဒှ်ခမဳရ။
ကျာ်တြဲတွံ ခမဳကောန်သေဋ္ဌဳ ခဏဂှ် ဂွံမိၚ်တဝှ်ကျာ်ဂှ်တုဲ သာ်ဝွံချပ်ပၠန်ရ၊ အဲမ္ဂးဂှ်ဆခရှ်ကီု ကၠောန်ၜိုတ်ဥပ္ပကာမိကဵုမၜါဂွံရောၚ် သာ်ဝွံ အဲချပ်ဗက်မွဲတဝှ်ဓဝ်ကျာ်ဂှ်တုန် ၜိုန်ဒှ်ခမဳပၠန်တုန်လေဝ် ဂွံဥပ္ပကာ ကၠောန်ၜိုတ်မိကဵုမၜါမ္ဂး ခိုဟ်က္ဍၚ်အာရ၊ ကျာ်မတွံသွံ ဗတ်ရအဲရာံထောံအာဂှ် ဒှ်ဝါတ်ကွေံရ၊  လၟုဟ်အဲဂွံလုပ်ကလၚ်ပၚ်မှိၚ်ဓဝ်တၠကၠာဝွံ ခိုဟ်ကွေံ ဒးရးကွေံရောၚ်၊  လၟုဟ်အဲဟွံပခရှ်ရ၊  ဒဒှ်ခမဳဝွံဟေၚ် အဲမကၠောန်ၜိုတ် လွဳပရာပ္ပကာမိကဵုမၜါရ၊  ချပ်တုဲ တ္ၚဲယးဂတဂှ် လုပ်အာဍုၚ်သာရဝှ်တုဲ အဲသ္အာညာတ်မိမၜါညိကၠာဒးဟာ၊  အဲအာၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ကၠာဂှ်ဒးဟာ၊  ခမဳဂှ်ချပ်ဗ္စာရဏာတုဲ သဘဴညးမအာဇရေၚ်ညးမကၠၚ်ကၠောန်မ္ဂးဂှ် ဟွံမွဲပ္ဍဲတဲသၟး ယဝ်ပြာပ်အာဂှ် ဟဂပ်ဝ်ရချပ်တုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ်ဇြပ်မွဲ ကလိဂွံယာဂုအဟာရတုဲ အာဂၚေၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ပၠန်ရ။
၃။ ခဏ်သုဝဏ္ဏသာံဒးလဴ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်မအောပ်ဗ္ဒဒၟံၚ်ပ္ဍဲသတီုဂြိုပ်ဂှ် ညာတ်ဗောဓိသတ်မစှ်ေတုက်ဍာ်ဂှ်တုဲ သာ်ဝွံသၟိၚ်မချပ်တဴရ၊ “အဲဂၚေၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ်လလံဝွံ အဲဟွံညာတ်မၞိဟ်မွဲဏီရ၊  ညးဏံဂှ် မၞိဟ်ဟာဒေဝတဴသ္ဂးဟာတုဲ  အဲပြာပ်အာသၟာန်စံမွဲညိဒးဟာ၊  ခါရဒှ်ဒေဝတဴဂှ်ညာတ်အဲတုဲ ကၠာၚ်ဒဴအာကၠေံရ၊ ခါရဒှ်နာ်ဂှ်လေဝ် ဗၠိုက်စှ်ေအာဂတာတိတေံရ၊ အဲမဂၚေၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဂြိုပ်ဟေမဝန်လလအ်ဝွံဂှ် မမိက်ကုတၟေၚ်မွဲမွဲအဲညာတ်ဂှ် အဲကၠေၚ်စဴဍုၚ်ဗာရန္နသဳတေံမ္ဂး အမာတ်တံသၟာန်အဲရ”  ၊   “တၠအဲတိတ်စိုပ်ဂြိုပ်ဟေမဝန်ဂှ် မူတၟေၚ်အသဝ်မွဲမွဲမသ္ဂောံညာတ်ကၠုၚ်ကီုရော”ညးသၟာန်ပၠန်ရ၊  “အဲဟွံဂွံဏီ”အဲသ္ဂးကဵုညးဂှ်တှ်ေ ညးဟီုဂရိုဟ်ဗျိပၠုတ်အဲပၠန်ရ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲပန်ဖဍိုန်ကၠေံဒြဟတ်ကၠာတုဲ အဲအာသၟာန်ညိခိုဟ်ရောၚ် ချပ်တုဲရံၚ်ဒၟံၚ်ရ။
ကောနုမံဥဿုနာဝိဇ္စျိ၊
“ဘောမာနဝ၊ ယွံမၞးတံ −  ပမတ္တံ မေတ္တာ ဘာဝနာယ၊  မဓဝ်မေတ္တာဘာဝနာဂှ် အနုပတ္တိသတိ၊  သီုဓဝ်သတိအဲမလဖှ်ဗှ်ဒၟံၚ်သၞာသွံ၊  ဥဒကံ ဟာရိကံ မံအာဂတံ၊ န်အဲမပြာပ်ကၠုၚ်တုက်ဍာ်လၟုဟ်ဝွံဂှ်၊  ဥဿု နာပိသပိတေနသလ္လေန၊  နကံမဖျုၚ်လဝ်ဂျိဂှ်  ပဝိဇျိ  စိုန်မပန်စုတ်အဲဂှ်၊  ကောနု  ညးဂှ်မဒှ်ဗိုန်ရော၊  ခတ္တိယောဝါ  သၟိၚ်ကီု၊  ဗြဟ္မနောဝါ ဗမၞးကီု၊ ဝေဿောဝါ ညးဒိုက်ညးလွေဟ်ကီု၊  မံ၊န်အဲ မိဒ္ဓါတိဇျိတွာ ပန်တုဲ  နိတုယေသိ မအောပ်ဒၟံၚ်ဂှ် ကောနု ညးဂှ်မဒှ်ဗိုန်ရော”။
အဓိပ္ပါဲဂါထာဝွံမာ “ ယွံမၞးတံ၊ နဓဝ်မေတ္တာဘာဝနာဂှ် သီုဓဝ်သတိအဲမလဖှ်ဒၟံၚ်သၞာရောၚ်သွံ၊  ပ္ဍဲအဲမကၠုၚ်တုက်ဍာ်လၟုဟ်ဝွံဂှ် နကံမဖျုၚ်လဝ်ဂျိတုဲ မကၠုၚ်ပန်စုတ်အဲဂှ် ညးဂှ်မပန်အဲရော− ဟသေၚ်သၟိၚ်ဟာ ဗမၞးဟာ ညးဒိုက်ညးလွေဟ်ဟာပန်အဲတုဲမအောပ်ဒၟံၚ်ဂှ် ညးဂှ်တုန်ရော”ရဴဝွံ ဗောဓိသတ်ဂး ။
၄။ ခဏ်သုဝဏ္ဏသာံကဵု သၟိၚ်ပဳဠိယက္ခ ဟီုဂလာန်။
ဗောဓိသတ်ဂွံမိၚ်သၟာန်သၟိၚ်တုဲ ရဴဝွံချပ်တဴ “အဲဝွံလေဝ် တၞောဝ်ဒတောဝ်ဒေဝတဴရောၚ်၊ နာၚ်ရောၚ်၊ ဒေဝတဴရောၚ်ယဝ်သ္ဂးမ္ဂး ညးပ္တေဟ်အဲဂှ်ဒှ်မုသာရ၊ သဘဴဓဝ်ဂှ် အဲဟီုထ္ၜးကဵုရ”ချပ်တုဲ။
၅။ ခဏ်သုဝဏ္ဏသာံသ္ၚဳအာ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် မိမၜါကီုအဲလေဝ်ကီု ဂွံဗ္ဒဟ်တွံစၟတ်သစ္စတုဲ ဂျိဂှ်ဂွံစှ်ေအာ၊ သုဝဏ္ဏသာံလေဝ်ဂွံဂျိုၚ်ရောၚ်၊  မိမသုဝဏ္ဏသာံလေဝ်မတ်ဂွံယးအာ ၊  သၟိၚ်တုန်လေဝ် ဂွံမိၚ်တဝှ်ဓဝ်သုဝဏ္ဏသာံတုဲ ကၠေၚ်စဴဍုၚ်ဂွံပ္တုဲဒါန်တုဲ ၜးအဏဘဴဂွံစဴစိုပ်ဍုၚ်သွဝ်ရောၚ်၊  ဟိုတ်ဂှ်ရ အဲသ္ဒးပြာပ်အာဌာန်ဂှ်ရောၚ်”သာ်ဝွံချပ်တုဲ ဒေဝတဴဗြဴဂှ် ပြာပ်အာပ္ဍဲသြၚ်ကြုၚ်မိဂ္ဂသမ္မတနဒဳဂှ်တုဲ ဟွံပၠဇကု တန်ဒၟံၚ်လတူအကာသတုဲ သာ်ဝွံဟီုကဵုသၟိၚ်ရ။
သၟိၚ်ပြာပ်ကၠုတုဲ ဒေဝတဴသ္ဂးရ၊ “ယွံမရာတ် မိမသုဝဏ္ဏသာံဒမၠုမတ်ၜါဂှ် မရာတ်သ္ဂောံကၠောန်ၜိုတ်ဥပ္ပကာတုဲမ္ဂး  ၜးအဿဘဴတုဲ မရာတ်သ္ဂောံစဴစိုပ်သုဂ္ဂတိဘုံမာန်ရောၚ်” ဒေဝတဴဗြဴဂး ။
၆။ ခဏ်သၟိၚ်ပဳဋ္ဌိယက္ခပြာပ်အာဇရေၚ်ဒုကုလကဵုပါရိက။
“ ယွံတၠသ္ၚိပိုဲဒုကုလ ကောန်တြုံမပ္တုဲကဵုကိစ္စပိုဲအိုဿီု ပိုဲမကလိဂွံကောန်တြုံမွဲပ္ဍဲဂြိုပ်ဝွံဂှ် မဒးချိုတ်အာလၟုဟ်ဝွံမ္ဂးဂှ် သိက်ပပိုဲဂွံလဝ်စိုတ်ရော” ။
၈။ ခဏ်သ္ပသစ္စအဓိဋ္ဌာန်။
သာ်ဝွံမိကဵုမၜါဂှ် သ္ပသစ္စအဓိဋ္ဌာန်တုဲဗက်ခဏဂှ် ဗောဓိသတ်ယီုတိုန်ရ၊ ဂတးဇကုတုဲ သ္တိတ်ကၠေံလ္ပာဲသကဲမွဲဒိုဟ်ပၠန်တုဲ ပ္ဍဲကာလဂှ် ဒေဝတဴဗြဴပြာပ်ကၠုၚ်နူတၟံဂန္ဓမာဒနပဝ်တုဲ ပသၟတ်သစ္စပၠန်ရ။
၉။ ခဏ်ဗောဓိသတ်တွံဓဝ်ကဵုသၟိၚ်ပဳဠိယက္ခ။
“ယွံသုဝဏ္ဏသာံ − နကံမဖျုၚ်လဝ်ဂျိဂှ်အဲပန်စုတ်တုဲ ဒဒှ်တၠအဲမချိုတ်ဗိုန်ဂှ် နူတဏေံအဲမညာတ်ဒၟံၚ်တုဲရ၊  ပ္ဍဲတ္ၚဲဝွံ တၠအဲဂျိုၚ်တိုန်ပၠန်တုဲ ပၞေတ်သရဂှ်လေဝ် ညိညညာတ်၊  မိကဵုမတၠအဲၜါဂှ်လေဝ် မတ်ဂွံယးတၟးအာပၠန် သြအသဝ်တြုံမပြဲရောၚ်သွံ”ဂးတုဲ သၟိၚ်ဟီုထိုၚ်သးတဴဗွဲမလောန်ရ၊  ဗောဓိသတ်တုန် သၟိၚ်ဝွံ အဲချိုတ်ဗိုန်ရဟွံဒျိုၚ်ပၠန်ရ၊  သၟိၚ်ဝွံ မချပ်ဒဒှ်အဲဟွံချိုတ် မဂွံဂျိုၚ်တိုန်ပၠန်ဂှ် အဲသ္ပပြကာကဵုသၟိၚ်ဝွံညိ ဗောဓိသတ်ချပ်တုဲ ရဴဝွံ သ္ဂးပၠန်။
၈။  အဝိဟိံအဥ္စ၊ ဟဂွံပရိုက်ပျဲပျာံညး ။
အောက်ရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နေမိ၊ဇာတ်
တၠဳမၞုံပိုန် မစိုန်ဒှ်တဴ တၞောဝ်ဒတောဝ် ရာဇာဝၚ်သၟိၚ် သၚ်စလံၚ် ၝောံကိုတ်ပိစှော်မွဲဘုံ နိဿဲကေတ်ကဵုဍုၚ် မိတ္ထဵုဂှ်တုဲ ပဒတဴပ္ဍဲဂြိုပ်ကြုက် မဂ္ဃဒေဝဂှ်ရ၊ နွံပ္ဍဲကာလမွဲ ပ္ဍဲပယျာံသၟဝ်တ္ၚဲ ကျာ်တြဲသီုဖမဳမဂၠိုၚ် ဂၚေၚ်အာ အကြာဥဒျာန်ဂှ်တုဲ ပ္ဍဋ္ဌာန်ပဒေသမွဲ ပ္ဍဲတိမသ္အးညးမဂပ်ဝ်လှိၚ်စိုတ်ဂှ် ကျာ်တြဲညာတ်တုဲ ဟိုတ်ကျာ်တြဲပကာဂအီရ၊ ထေအနန်ညာတ် ကျာ် ပကာဂအီတုဲ သၟာန်တိုန်ကျာ်တြဲရ၊  ရဴဝွံ ကျာ်တြဲသ္ဂးရ၊ ( ယွံအနန် အတိက်တေဴ ပ္ဍဲဋ္ဌာန်ပဒေသဝွံ ပ္ဍဲကာလသၟိၚ်မဟာမဂ္ဃဒေဝမတုဲတေံဂှ် အဲဂွံစသိုၚ်အရီုဇျာန်တုဲရ)ဂးတုဲ ကျာ်တြဲ ကၞပ်သ္ၚံဒၟံၚ်ရ၊  ပ္ဍဲကာလဂှ် ခမဳဂမၠိုၚ် အာတ်ပၚ်မှိၚ်ဓဝ်တုဲ ကျာ်တြဲတွံကဵုဇာတ်အတိက်ရ။
၂။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိ ဂိုၚ်ကေတ်ပဋဳသန္ဓိ
သၟတ်ဂှ်တုန်လေဝ် နူမဒှ်ကောန်သၟိၚ်ဟေၚ် ပ္ကၚ်ရၚ်မၚ်မွဲတဴ ဒါန သဳလရ၊ သၟိၚ်နေမိကုမာဂှ်တုန်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်အာ ညာတ်သော်သကံအာတုဲ ကွာန်ဇၞော်မွဲ ဇိုန်ကဵုသၟာရေက်သော်တုဲ ကၟိၚ်ဍုၚ်ဇၞော် ဇိုန်ကဵုကောန်တြုံတုဲ တိတ်ပခမဳဣသိ ပ္ဍဲဥဒျာန်ကြုက်ဂှ်တုဲ စုတိတိုန်စိုပ်ပ္ဍဲဍုၚ်ဗြီုတေံပၠန်ရ။
၄။ ခဏ်သၟိၚ်အိန်သှ်ပုစ္ဆာ
“ ယွံမၞးတံ ပ္ဍဲဍုၚ်မိတ္ထဵုတေံ သၟိၚ်နေမိဂှ် က္တဵဒှ်သၠေဟ်ပၟာဒှ်သၚ်ကာတုဲ တၞဟ်နသှ်ဖ္အိုတ်ကၠေံသၠေဟ်ပၟာဂှ်တုဲ အယစှ်ေအာရောၚ်၊ ယွံမၞးတံ သၟိၚ်နေမိဂှ် နွံသဒ္ဓါစာဂပြဲလောန်ရ၊ ပ္တုဲဒါန်မၚ်မွဲသဳလ ဟွံဂွံသ္ဂုတ်ဖလုတ်ရမၞးတံ” သာ်ဝွံ သၟိၚ်အိန်ထိုၚ်သးတဴသၟိၚ်နေမိရ။
၆။ ခဏ်ထ္ၜးဘုံရနက်
(၄) နရက်ရောရုဝ။
“ ယွံတၠညး သတ်နရက်တံဝွံ ကာလဍေဴမတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံဒှ်မၞိဟ်သမၠီု ဍေံဟီုဗျီုဗျံက်ညး ဍေံဟီုပလီုအကြာညး ရှာဲစ္ဍးအာနူရၚ်သ္ကံ ညးလ္ၚဵုဝဵုမတ်သမ္ဘာညး လ္ၚဵုဂှ် ဍေံဒှ်ညးပၞာန် ဖတိုက်ဂွံဍုၚ်ကွာန်တုဲ ကောန်ညးသမ္ဘာညး ကေတ်ဏာပသမ္ဘာဇကု ၊ လ္ၚဵုသွံစ လ္ၚဵုပဍိက် ဟိုတ်ပွဒမိက် ဍေံမ္ဒးပတုဲလဝ်တုဲ ဍေံမ္ဒးကၠုၚ်ဒုၚ်နရက်တံတွံရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
“ ယွံမာတလိ − သတ်နရက်တဗြဴတံဂှ် မူပွသရာံပါပ်မွဲမွဲ ဍေံတံပတုဲလဝ်တုဲ ဍေံတံမ္ဒးကၠုၚ်ဒုၚ်နရက်တွံတုန်ရော” ၊
“ ယွံတၠညး − သတ်နရက်ဗြဴတံဂှ် ကာလဍေံဒှ်မၞိဟ်တေံဂှ် ဍေံကၠော်သွံစတ္ၜယ် ညးလ္ၚဵုတောံသွံသုရာ၊ ဍေံတံစုတိနူဂှ်တုဲ ကၠုၚ်ဒးနရက် ဒးယဵုလဝ်နုၚ်ပသဲမဂဵုဟဵုတဴ မဟဂွံဗၠးဒဵုတွဵုကဝ် မ္ဒးဒုၚ်ရောၚ်အဴ” မာတလိဂး ။
၇။ ခဏ်ထ္ၜးဘုံဒေဝတဴ
ပ္ဍဲကာလဂှ် အာစိုပ်ပြသာဒ်ထဝ်လွဳမာန်ကောန်ဒေဝတဴမွဲရ၊ ပြသာဒ်လမၠးစှ်ၜါယောဇနာ မဂ္ညိဂ္ညာတ်တဴဒေန်ထဝ် သၞာထဝ် ဆုကဝ်လဗဗြိုက် သီုကွိၚ်ကွိုက်လှ်ေဒယှ်ေ တ္ၜန်တဴဒေဝတဴဗြဴ ကျိုၚ်ကျဝ်မှောဝ်ဇဴတဴ သီုဗော်သွးတွဳဗဝိုၚ်ဂှ် သၟိၚ်နေမိညာတ်တုဲ သၟာန်တိုန်ကောန်ဒေဝတဴတံဂှ်ရ။
“ ယွံကောန်ဒေဝတဴ − မူရဴကုသဵုမွဲ တၠအဲဂွံပ္တုဲလဝ်တုဲ မကလိဂွံပိုန်ဒိပ်မဖှ်သာ်ဝွံတုန်ရော”
၈။ ခဏ်သၟိၚ်နေမိလုပ်သဘၚ်ဒေဝတဴ
သၟိၚ်နေမိ ဟီုပၠီုပၠးသၠာံဗဇးကောန်ဒေဝတဴညးသွဝ်တံဂမၠိုၚ်တုဲ ဗၞတ်ထပှ်တ္ၚဲဟေၚ် မၞိဟ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲဍုၚ်သွဝ်တုဲဟေၚ် သၟိက်ကလေၚ်စှ်ေကၠုၚ်ဍုၚ်မၞိဟ်ပၠန်ရချပ်တုဲ ဟီုပ္တီသၟိၚ်အိန်ရ။
ဓမ္မစက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဘာဓမ္မစက် ဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကြေဝ်ဏာ ပွိုင်ဍုင်မတ်မလီု တွဵုရးဍုင်မန်ရ၊၊ ဘာဓမ္မစက်ဝွံ နူကဵု သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၅၉ တေအ်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ ကေုာံ ဒါယကာဘာဇၞော် နာဲဟိုပ် မွဲဟာန်ကေုာံဒါယကာဂမၠိုင် သြိုင်ခၞံပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲဒၞာဲစက်ဗွုတ်သ္ၚုတြေံ၊ အရာပ်ဆက်တိတ်ရ၊၊ ဘာဓမ္မစက်ဝွံ ဒှ်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်မွဲရ၊၊
ဂလာန်နိဒါန် တၠဂုဏ်အ္စာဝိသာရဒ လိက်အုပ်ဓမ္မာစရိယသိၚ်္ဂီ
မုဟိုတ်မ္ဒးချူခၞံပြကိုဟ်ဝွံရော ဒးလဴထ္ၜးဏာညိပၠန်ရ။
ဗွဲတၟေၚ် မိက်ဂွံဆက်လဴဏာညိပၠန်ရ၊ လကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကေလာသ ကွာန်ကအ်ဗိန်၊ ဘာဇၞော်ဝွံ ကောန်ကွးညးစိုပ်မံၚ်ဍုၚ်မ္ၚးမပ္တံကဵု ဍုၚ်အမေရိကာန် ဍုၚ်သိန်ကပေါဝ် ဍုၚ်မလေဝ်ယှာ ဍုၚ်ထာဲတအ်ဂှ် ကဵုလဝ်ဒါန်စက်တက်လိက်ကောန်ပျူတာကေုာံစက်ပၠူလိက်ကဝ်ပဳပရေန်တာ(မိတ္တူ) နွံတဴဒၟံၚ်ရ။ သွက်ဂွံတက်ပ္တိတ်လိက်ပြကိုဟ်ဂှ် ဂွံအခေါၚ်နူလကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တကေလာသတုဲ ဆဝ်မ္ၚုဟ်ကုဒါယကာဘာဂမၠိုၚ် သွက်ဂွံထံက်ပၚ်ကဵုဒါန်ပစ္စယ်ရ။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကအ်လကုတ်လတူ
ဘာကျာ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကအ်လကုတ် လတူ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
မန်အံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်မန်အံင်(Manaung၊ မန်အောင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဒစိတ်တိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၄၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ဒစိတ်တိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၉၉၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၇၉၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၇၈၄ တၠရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၇၊ ၀၄
ကောံဓရီု
ညးမတိုန်စိုပ် သီုဖအိုတ် နွံအကြာ ၁၅-၁၆ တၠ
တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုင်
နူတ္ၚဲဏအ် ဂတဏအ် ၜါသတ္တဟမ္ဂး ကလေင်ဆဵု ရေင်သကအ် မွဲဝါပၠန်။ ပ္ဍဲကောံဓရီုဂတဂှ် သွက်ဂွံရုဲစှ် မၞိဟ်စၞးဂကောံဗောဒ်ဂမၠိုင်၊ အကြာဏအ် ဗိုင်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ညးမိက်ဂွံပါလုပ်။ တုဲပၠန် ညးဂှ်မွဲ ပိုယ်ဂွံခပတိုန် နဒဒှ် သဘာပတိဇၞော်အိုတ်ဂှ် ဗိုင်ချပ်လဝ်။
ၐ
ၐ (śa)ဂှ် ပ္ဍဲအခိင်တမၠာတေအ် ၜိုန်ရ မန်တအ် စကာကၠုင်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲအခိင်လၟုဟ် ဟွံဆက်စကာရ။ ပ္ဍဲကဵု အရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ၐ" ဂှ် ဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ လုပ်လၟိဟ် ဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ၐ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်ၜါ၊ "ၜ" သာ၊ "ၐ" သာဇြိုဟ်၊ "ၝ" ဇြိုင်၊ "ၑ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
ဨကစ္စသဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒပဌမ
"တြနာဲဝွံ ဒှ်ဗြီုရ၊ ဒှ်ဗြီုဇၞော်ရ၊ ဒှ်ညးဓလီုဍိုက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညး ညးမမိက်ကဵုမွဲမွဲ ဓလဵုဍိုက်ဟွံမာန်ရ၊ ဒှ်ညး ညာတ် (အလုံအိုဿီု) ဗွဲစၟတ်ရ၊ ဒှ်ညး ကတဵုဒှ် အတိုၚ်ပၟိက်မာန်ရ၊ ဒှ်ညး ဂွံအလဵုအသဳရ၊ ဒှ်ညး သ္ပရ၊ ဒှ်ညး နိမတ်ဗဒှ်ရ၊ ဒှ်ညး ပြဲအိုတ်ရ၊ ဒှ်ညး ပြုပြောၚ်ရ၊ ဒှ်ညး လ္ၚတ်လဝ်(ပ္ဍဲဇျာန်) တုဲရ၊ ဒှ်ညး မအံက်သတ်ဂမၠိုၚ် မကတဵုဒှ်တုဲ ဃောကတဵုဒှ်ရ၊ ပိုဲညးဂမၠိုၚ် တြနာဲဗြီုဝွံ နိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ရ၊ မုဟိုတ်ရောဟီုမ္ဂး -
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ ၜါဂကူ
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီဂှ် ပိုယ်တအ် ပါ်ကေတ် အတိုၚ်ဗွဲသၟဝ်ဏအ်ဂွံရ။
၁။ လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ မဆေၚ်ကဵုပူဂိုလ်။ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်တှေ် အလဵုမၞိဟ်မချူဂှ် ပါလုပ် ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲပရူဂှ်။ ဗွဲမဂၠိုၚ် စကာ ဗီုပြၚ် မလဴထ္ၜး နကဵု-အဲ။ တုဲပၠန် လညာတ်ပူဂိုလ်မလေဝ် ပတိုန်ထ္ၜးဏာ ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်လိက်ဂှ်ရ။ လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ မဆေၚ်ကဵုပူဂိုလ် ဗွဲမဂၠိုၚ်မ္ဂး ဒှ် လိက်စၟတ်သမ္တီလၟေၚ်တ္ၚဲ (ဒါယ်ယာရဳ)၊ လိက်ဗစိုပ်၊ ဗလံက် (blog).
အရေဝ်မသုၚ်စောဲ
လိက်ဂရၚ်ဗ္တီ ဗီုကဵုလိက်ပရိုၚ်တအ်ဂှ် ဒှ်အရာမပတိုန်ထ္ၜး နဒဒှ် ဟွံဗက်မုက်မွဲလပါ်တုဲ စကာ မလဴထ္ၜးနကဵုကမ္မပူဂိုလ်တတိယ (objektiv 3. persons-fortælling)
ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ်
လဒက်ပ္တန် ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် Establishment of the International Court of Justice
သဘင်ကောံဓရီု မဟာမိတ် ပ္ဍဲကဵုဍုင်Dumbarton Oaks, ပ္ဍဲကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် ပ္ဍဲဂိတုအံက်တဝ်ပါ ၁၉၄၄ဂှ် ပ္တိတ် လၟေင်ကမၠောန် သွက်ဂွံ ဒက်ပတန် ဂကောံပံင်ကောံအလဵုအသဳဍုင်ဂမၠိုင် ကေုာံ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ရ။ စပ်ကဵု တင်လတုပ်စိုတ်ဏအ်တုဲ ကလေင်ကော်ကောံဓရီု ပ္ဍဲဝတ်ရှေန်တာန် ဒဳသဳ ပ္ဍဲဂိတုဨပြဳ ၁၉၄၅၊ တၠပညာဥပဒေ သီုဖအိုတ် ၄၄ တၠ နူကဵု အလုံလိုက် တိုန်စိုပ် ချပ်ဂၞန် ဖျေဟ်မူအပြောမ် ဥပဓိ သွက်ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ရ။ မူအပြောမ်ဂှ် ဒုင်သဇိုင် နကဵုဗီုပြင် ရုင်ဗစာပဳသဳအာင်ဂျေတုဲ ချပ်ဂၞန်ရေင်သကအ် ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်ဂှ် ဒက်ပ္တန် ဟွံဒက်ပတန်ရ။ ပ္ဍဲကဵု သဘင်ကောံဓရီုဇၞော် သင်ဖြေန်သိသကဝ် (San Francisco Conference) မကၠောန်ဗဒှ် ပ္ဍဲကဵု ဂိတုဨပြဳ ၂၅ စဵုကဵု ဂိတုဂျောန် ၂၆ သၞာံ ၁၉၄၅ ဂှ် ညးစၞးနူ ၅၀ ဍုင် တိုန်စိုပ်တုဲ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် ဗွဲမတုပ်သၟဟ် ဒဒှ်ရ ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မွဲဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်တုဲပၠန် ဂကောံပံင်ကောံဍုင်ဂမၠိုင် မကော်ဂး ကုလသမဂ္ဂဂှ် သ္ဒးဒက်ပ္တန်ရ။ ဥပဓိ ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးခၞံချူ ပ္ဍဲကဵု လိက်ကသုက်ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ (United Nations Charter)၊ တုဲပၠန် ရုင်ဗစာဂှ် သ္ဒးဒှ် ရုင်ဗစာလၟိုန်တုဲ သ္ဒးကော်စ ရုင်ဗစာ သၞောဝ်ဓဝ် ဂၠးကဝ် (အာင်သဳဂျေ) (International Court of Justice) (ICJ) ရ။
လဒက်ပတန်
နာဲဗစာတအ်ဂှ် ကဵု လညာတ် နကဵုဂကောံလေဝ်ဂွံ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု လညာတ်နာဲဗစာမွဲမွဲ ဗွဲတၞဟ်ခြာ ကဵုလညာတ်လေဝ် ဂွံကီုရ။ ဆဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ် ကေုာံ တင်မလညာတ်မကဵုကသပ် (advisory opinion)တအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် နကဵု မမာဲလပါ်မၞိဟ်ဂၠိုင်ရ။ ယဝ်ရ လၟိဟ်မမာဲတုပ်အာ ရေင်သကအ်မ္ဂး မမာဲဥက္ကဌဂှ် ဒှ်ဒတန်ရ။ ဗီုဗီုဏအ်ဂှ် ကေင်ဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ကိစ္စမစကာလွဟ်ဂျိ နျူခလဳယျာ ပ္ဍဲပၞာန် (Legality of the Use by a State of Nuclear Weapons in Armed Conflict)ရ။
တင်လညာတ် မကဵုကသပ် Advisory opinions
ဟိုတ်ဂှ်ရ နကဵုသဘဴဓဝ်မ္ဂး တင်လညာတ်မကဵုကသပ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်တင်မကဵုကသပ်ဟေင်တုဲ အခေါင်မပါလုပ် ပ္ဍဲအရာဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန် ဟွံမဲရ။ ဆဂး တင်လညာတ်မကဵုကသပ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂှ် ဒှ်ပၞောန် သွက်ဂကောံကုလသမဂ္ဂ သွက်ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် နဒဒှ် သၞောဝ်ဓဝ်မွဲရ။
ရုင်ဗစာအာင်သဳဂျေ ကဵု ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု
ပ္ဍဲဥပဓိ ပိုဒ်ဇၞော် ၉၄ ဂှ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရေင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵုရုင်ဗစာ ညံင်လမျီုဂွံလုပ်ဂှ် ဒှ်တာလျိုင် ကောန်ဂကောံ ကုလသမဂ္ဂတအ် သီုဖအိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ယဝ်ရ ညးမပါလုပ် (ဝါ) ဍုင်မကလိလောန်ဒုဟ်တအ် ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ပြသၞာဂှ် အာစိုပ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုမာန်ရ။ ကံင်သဳဂီုကၠီု ဟီုမ္ဂးဂှ် ဒှ်ကံင်သဳ မဆေင်ကဵု ပရေင်ပၞာန် ကုလသမဂ္ဂမွဲရ။ ဆဂး အရာဝွံ မဒှ်အရာ မလောဲသွာမွဲ ဟွံသေင်ရ။ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး တင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ယဝ်ရ ဗၠေတ်ဒၟံင် ကုပၟိက်ဆန္ဒ ကောန်ဂကောံလၟိုန် မသုန်ဍုင် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု မွဲမွဲဍုင်မ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ဒးဒုင်ဖျေဟ်ပလီုထောအ် နကဵု အဝဵုဗဳဒဝ်ရ။ ဖျေဟ်ပလီု နကဵုအဝဵုဗဳဒဝ်ဟီုမ္ဂးဂှ် တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန် မသုန်တၠတအ် သီုဖအိုတ် ဒးတုပ်စိုတ် ဖအိုတ်ရောင်၊ ယဝ်ရ ကောန်ဂကောံလၟိုန်မွဲမွဲ ဒစဵုဒစးမ္ဂး တင်သ္ဂုတ်သွာတ်ဂှ် ပဒတန်ဟွံဂွံရ။ နဒဒှ်ဥပမာ ကိစ္စဍုင်ဗၟာ ပ္ဍဲခေတ်တၠအဝဵုပၞာန်တေအ် ၜိုန်ရ စိုပ်အာလဝ် ပ္ဍဲကံင်သဳဂီုကၠီု မဂၠိုင်ကဵုအလန်ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီုဂှ် ဍုင်ကြုက်၊ ကဵု ဍုင်ရုရှာ ညးမဒှ် ကောန်ဂကောံလၟိုန်တအ် ဟွံစုတ်မာဲ ထံက်ဂလာန်တုဲ ရပ်စပ် နကဵုပၞာန်ဟွံဂွံကၠုင်လဝ်ရ။ ယဝ်ရ ကံင်သဳပရေင်ဂီုကၠီု ဒစဵုဒစး လတူ တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ရုင်ဗစာဂၠးကဝ်မ္ဂး သွက်ဂွံဖန် ညံင်ဍုင်ဂှ် ဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်ဂှ် ဂၠံင်တရဴတၞဟ် ဟွံမဲရ။ ညံင် ကံင်သဳဂီုကၠီု ဂွံရပ်စပ် နွံမွဲနဲပၠန်ဂှ် ပရေင်ရပ်စပ် နကဵုပၞာန် နကဵုနဲကဲ မရပ်စပ်အတေင် (coercive action) အတိုင် တင်လတုပ်စိုတ်ပဋိညာဉ် ကုလသမဂ္ဂ ကဏ္ဍ သတ္တမ (Chapter VII of the United Nations Charter) မဒှ် တင်သွက်ဂွံ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် အရာမဆေင်စပ် ဒှ်အန္တရာယ် ကုပရေင်ၜိုဟ်လလံ ကေုာံ ဂီုကၠီု ဂၠးကဝ် (international peace and security)ရ။ ဆဂး နကဵု ကံင်သဳဂီုကၠီု မွဲလှ်ေ ဟွံကေင်ရပ်စပ်ကၠုင် တင်ဏအ်ဏီရ။
Leonardo da Vinci
ဘဝကောန်ၚာ် ၁၄၅၂–၁၄၆၆
ပရူ ဘဝကောန်ၚာ် လဳအဝ်နာရ်ဒဝ် ဂှ် ဟွံတီကွေဟ်ဟ်ရ၊၊ ၜိုတ်မတီဂှ်မ္ဂး အာယုက်ညး ကၠာအိုတ် မသုန်သၞာံဂှ် ပဒတဴလဝ် ပ္ဍဲကွာန်ဍောတ်တ် အာန်ချာဲနဝ် (hamlet of Anchiano) ပ္ဍဲကဵုသ္ၚိမိညးတေအ်တုဲ နူကဵုသၞာံ ၁၄၅၇ ဂှ် အာမံင် ပ္ဍဲသ္ၚိအပါညး ကရောမ်မိနော်အပါနော် ကေုာံ ဣစဳ ပ္ဍဲကဵုဍုင်သၟတ် ဝိန်ချဳ ရ၊၊ အပါညး ဒက်အိန်ထံင် ကုသၟတ်ဗြဴ အာယုက် ၁၆ သၞာံမွဲ မၞုံယၟု အလ်ဗေရာ အမဒဝ်ရဳ (Albiera Amadori) မိသွီုဝွံ ဆာန် လဳအဝ်နာရ်ဒဝ် ကီုလေဝ် ညးချိုတ်ပြဟ် ပ္ဍဲကဵုသၞာံ ၁၄၆၅ သီုဟွံကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်ရ၊၊ ကာလ လဳအဝ်နာရ်ဒဝ် ကလိဂွံအာယုက် ၁၆ (၁၄၆၈)ဂှ် အပါညးတေအ် ကလေင်စှ်ေဒၞာဲ ဒက်အိန်ထံင် ကု သၟတ်ဗြဴ အာယုက် ၂၀ သၞာံမွဲ မၞုံယၟု ဖရာန်သဳကာ လာန်ဖရေဒိနဳ (Francesca Lanfredini) သၟတ်ဗြဴဏအ်လေဝ် ချိုတ်အာ သီုဟွံကလိဂွံ ကောန်ဇာတ်ကီုရ၊၊ အပါညးကလေင်စှ်ေဒၞာဲ ကုမာဂရိတာ ဒဳ ဂုဂလဲမဝ် (Margherita di Guglielmo) ပ္ဍဲကဵုညးဗြဴဏအ်ဂှ် ကလိဂွံ ကောန်တြဴတၠ၊ (who gave birth to six children: မၞုံယၟု အေန်တဝ်နဳယဝ် (Antonio)၊ ဂူလဳယာန် (Giulian)၊ မဒ်ဒလဳနာ (Maddalena) လဝ်ရေန်သဝ် (Lorenzo)၊ ဝဳအဝ်လန်တာ (Violante) ကေုာံ ဒဝ်မဳနဳကဝ် (Domenico)တအ်ရ၊၊ ဗြဴအပါညး မရနုက်ကဵုပန် မဒှ်ဗြဴ လက္ကရဴအိုတ်ဂှ် မၞုံယၟု လုကရေဇြဳယျာ ကာတိဂိယျာနဳ (Lucrezia Cortigiani)၊ ပ္ဍဲမၞိဟ်ဗြဴဏအ်လေဝ် ၜံင်ကဵု ကောန်တြဴပၠန်ရ၊၊ ယၟုကောန်တအ်ဂှ် မာဂေရိတာ (Margherita)၊ ဗေနေဒေတ္တဝ် (Benedetto)၊ ပေန်ဒေါလ်ဖဝ် (Pandolfo)၊ ဂုဂလာဲမဝ် (Guglielmo)၊ ဗာတဝ်လဝ်မဳနအဝ် (Bartolomeo) ကေုာံ ဂဳအဝ်ဝန်နဳ (Giovanni)
ဘဝ နဒဒှ်တၠပညာ၊ ၁၄၇၆ - ၁၅၁၃ (Professional life, 1476–1513)
At the start of the Second Italian War in 1499, the invading French troops used the life-size clay model for the Gran Cavallo for target practice. With Ludovico Sforza overthrown, Leonardo, with his assistant Salai and friend, the mathematician Luca Pacioli, fled Milan for Venice, where he was employed as a military architect and engineer, devising methods to defend the city from naval attack. On his return to Florence in 1500, he and his household were guests of the Servite monks at the monastery of Santissima Annunziata and were provided with a workshop where, according to Vasari, Leonardo created the cartoon of The Virgin and Child with St Anne and St John the Baptist, a work that won such admiration that "men and women, young and old" flocked to see it "as if they were attending a great festival".
ကအ်လကုတ် သၞေဟ်လတူ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကအ်လကုတ် သၞေဟ်လတူ(Kulakoke (Ahhtetseik)၊ ကုလားကုတ် (အထက်ဆိပ်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်လကုတ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၉၈။
က (သတ်ဍာ်)
က မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲဍာ်မန်ဂမၠိုင် (List of fishes in Mon) ၜိုတ်မပကောံဂွံ။ ယၟုက နကဵု ဘာသာမန်ဂှ် တၞဟ်နဂွံ ဆက်သှ်ေအာကီု ရန်တၟအ်တုဲ ယၟုကတအ်ဂှ် သီုဗၟံက်ထ္ၜးကဵု နကဵု ဘာသာသအာင် ဗွဲတၟေင် ဘာသာဗၟာ ကေုာံ အင်္ဂလိက်ရ။ ဒေသမန်ဂှ် ဟိုတ်မနွံ ဇိုင်ၜဳမှာသၟိဒ်တုဲ ကဍာ်မန်ဂှ် နွံကဵု ကၜဳ (ဝါ) ကဍာ်ဖၞုင်ကီု သီု ကကြုင် (ဝါ) ကာ်ဍာ်ပတေက်ရ။
လိက်စဳပၞောန်
ဗီုလဒက်ပ္တန်
(၁) မစချူ ဟိုတ်အကာဲအရာ မကတဵုဒှ် (လေဝ်ဂွံ)၊၊
လိက်စၞောန်
အရေဝ်မသုင်စောဲ
-      ဟွံသေင်မ္ဂး နကဵု သက္ကုကတ္တာ (imperative) (ကေတ် ခၟာဲစာင် မွဲမတုဲ ပတိတ်ထောအ် လှာဲဍေဟ်)၊၊
၄၊ အရာမၞုံပၟိက်တအ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပေင်င်၊၊
၆၊ တင်မကဵုသတိတအ် မလေပ် ချူစနွံရ၊၊ ဥပမာ ရပ်ခၟာဲစာင်တုဲ ကြာတ်တဲအးအး တွဵုညိ၊၊ ပ္ဍဲခၞော်ခၟာဲစာင်ဂှ် စၟသမောန်နာ (salmonel) မလေပ်နွံစ ဒှ်ရ၊၊
ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ (မဟာယျေန်)၊ ဂိုဏ်
လၟေင်အခိင်ဝင် ပရော "ဓမ္မယုတ္တိက(မဟာယေန်)နိကာယ" ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်
1885 - ဍုင်ရးဗမာ သကုတ်သၟဝ်ကျာ ဒှ်အာသၟဝ်အုပ်ဓုပ်အေင်ကလိက် သီုဖအိုတ်၊၊
1900 - မဟာယေန် ဗုဒ္ဓဝံသ ပသဘင်သွဟ်လိက် ဓမ္မပုစ္ဆာ အလန်ပဌမ၊ သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၂၆၂ ဂိတုကထိုန် ၁၀ စွေက် လုကဴ ၄ တ္ၚဲ၊ ခမဳ သာမဏဳ ကွးဘာမလုပ်သှ် လၟိဟ် ၆၀ ပြင်၊၊
1908 - ကျာ်ဇၞော်အစာဓမ္မဝိသာဒ နွံပိုန် ဘာပဝန်မောင်ခေါန် မရနုက် ၆ ဍုင်ၜင်ကံက် ညးမဒှ် ကောန်ကွးမဟာယေန် အခိင်ကၠာတေအ်၊ တိုန်ဒှ် ဂကောံသင်ရာဇာဂဏ အဆံင်ထေပ် ဖြခုန်ဝေါင် ဒှ်ကျာ်ဇၞော်ဘာပရမာဲယိကာဝါတ် ဂဥုပ်သင်ပွိုင်ဍုင်နန်ထပုရဳ တုဲ သံဃရာဇာညးခါန်ကၞက်ပတိုန် မဟာယေန် ဗုဒ္ဓဝံသ ဂွံဒှ် ဂကောံသင်ရာဇာဂဏ တိသရဏဓဇ ဒှ်ကျာ်ဇၞော် ဘာပဝန်မောင်ခေါန် မရနုက် ၇၊၊
1948 - ကၟိန်ဍုင်ဗမာ ကလိဂွံဗၠးၜး သၞာံ 1948 ဂိတုဂျာန်နူဝါရဳ 4 ၊၊
1976 - ပသဘင်ပေင် ၁၀၀ သၞာံ ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိက(မဟာယေန်)နိကာယ ပ္ဍဲတွဵုရးဍုင်မန်၊၊
❁ အ္စာတၠမဟိန္ဒထေရ် ဂအုပ်ဂိုဏ်မဟာယျေန် မရနုက်ကဵု (၅)
အ္စာတၠမူရိုတ်ဍောတ် နာဠာဂိရိထေရ် ဟွံမဲတုဲဒၞာဲဂှ် မဟိန္ဒထေရ် မဒှ်ဇာတိကွာန်တၟံဍောတ် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် တွဵုရးတ္ကံခၟိုင်၊ မဟိန္ဒထေရ်ဝွံ သ္ဂောံဒှ်ဂကောံဓိပ္ပတိဇၞော် ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ သ္ဂောံမင်မွဲအာဂိုဏ်မဟာယျေန်ပၠန်တုဲ အာစိုပ်အဒေါဝ်သာသၞာ ၂၅၀၀ သၞာံ ဂွံအာယုက် ၇၀ ကလိဂွံဝှ် ၅၁ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၁၈ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၁၅ စွေက် တ္ၚဲစန် ပ္တန်သမာဓိဗွဲမတန်ကြန်တုဲ ပ္ဍဲပယျာံပိုန်တ္ၚဲ တက် ၁၂ နာဍဳဂှ်ဟေင်ဒစေင်တိက်လ္ပာ်သၟဝ်ကျာ ချိုန်ခဏဂှ်ဟေင် ဓရ်နာမ်ပၠိုတ်စှ်ေအာတုဲ က္ညစဴအာသွဝ်ရ။
❁ အ္စာတၠဇောတိပါလထေရ် ဂအုပ်ဂိုဏ်မဟာယျေန် မရနုက်ကဵု (၆)
အ္စာတၠဘာဇြဲ မဟိန္ဒထေရ် ဟွံမွဲတုဲဒၞာဲဂှ် အ္စာတၠဇောတိပါလထေရ် ဘာဂြိုပ်ကွာန်သၞေဟ်သြောံ၊ မဒှ်ဇာတိကွာန်ကအ်ခပုင် ပွိုင်မုဟ်ဍုင် တွဵုရးဇြာ သ္ဂောံဒှ်ဂဏာဓိပ္ပတိ ဇၞော်ဂိုဏ်ဓမ္မယုတ္တိကနိကာယ သ္ဂောံဆက်မင်မွဲအာဂိုဏ်မဟာယျေန်ပၠန်ရ။
သၞေဟ်ဂဒေါအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ဍောတ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၅၆၅၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၉၁၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၄၈၀ တၠရ။
ကခတေတ်ဍာဲ
တၞဟ်တၞဟ်
တၞဟ်နွံပါ်ပတိတ် 73 ชนิด
သြန်ဓလေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သြန်ဓလေင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဂူ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဖြဓါတ်လောၚ်
ဓဇဲ (architecture)
ကွတ်ပိသုကာ မသြိုၚ်ခၞံလဝ် ကျာ်ဝွံ ဟိုတ်နူမဒုၚ်လဝ် သဇိုၚ်ကု အခိုက်ပြဝေဏဳ ဂကူလဴဗွဲမဂၠိုၚ်တုဲ ကျာ်စေတဳဝွံ ဒှ်အာအၚ်္ဂလက္သန် ဂကူလဴမွဲရ။
ပရိယတ္တိလင်္ကာရ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တေန်မန်၊ နာဲ၊ ဒံက်တာ
လိက်မချူလဝ်တုဲဂမၠိုင်
• # ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ အနှစ်ချုပ်
• # သာသနာ့တံခွန် စံပြပုဂ္ဂ္ဂ္ဂိုလ်ထူး သပြေကန်ဆရာတော်ဘုရား
• # မြတ်သံဃာ
• # သောက ဒေါသ အတ္တ ဘဝ အခက်အခဲဟူသမျှ ကျော်လွှားအံ့
• # ဖားအောက်တောရ မိတ်ဆက်
တေဝ်တောတ်၊ ဂစေံ
ဗမံက်ထ္ၜး (Description)
ဂစေံတဳတောတ် ဂကူ aigneri မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲတူရကဳ၊ အဳရာန်၊ အဳရာတ်၊ အဖဂါန်နေတ်သတာန်၊ အေန်ဒူဝါလေဂှ် နွံအသာ်ဗုဂၠိုင်တုဲ ဇၞော်ဂၠိုင် နူဂကူ မဂွံဆဵုကေတ် ဗွဲဒၞာဲတၞဟ်ဏီရ၊၊ ဂကူဓမ္မတာတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယဂၠိုင်ရ၊၊ ဂကူ lankae မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲသဳရိလင်္ကာ ဂှ် ဍောတ်ညိတုဲ လစံက်ဂၠိုင်ရ၊၊ ဂကူatronuchalis မဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲအိန္ဒိယ လပါ်ဗၟံက် ကေုာံ ဗေန်ဂလာဒေတ်တအ်ဂှ် ဒှ်အသာ်ဗုတုဲ ပူပါတ်လဝ် နကဵုအသာ်လမ္စံက်ရ၊၊
ၝောအ် ကဵု ကၟအ်ဂှ် ကသော်တုပ်တုဲ ကၟက်ဂှ် ဇၞော်ၜိုတ် ၅ % ဒှ်ရ၊၊ ဇမၠိင်ဂစေံဂှ် နွံ ၃၂၀-၃၅၀mm၊ သၞေင်နွံ ၂၀၈-၂၄၇mm ဗွဲမဂၠိုင် နွံ ၂၂၃mm၊ သဳရိလင်္ကာ ၂၁၇mm၊၊ ကအ်က္ဍိုပ် နွံ ၃၁-၃၆mm၊ ဇိုင် (ဒဳဟွံပါ) (tarsus) နွံ ၇၀-၈၃mm၊ ဇမၠိင်ဗတ နွံ ၁၀၄-၁၂၈ mm၊၊
ဓမ္မသာတ်
ဒဏ္ဍာရဳ (Myth)
＂ပၞောဝ်တၠရသိ ၉ ဂှ် ရသိမွဲ မဟိမု မနုရသိဂှ် သပကရုတ်ဏာ ကဵုသတ္တံ သ္ကဵုသၟီ မင်မွဲဓဝ်စှ်ပြကာ သ္ကဵုသၟီပတုဲ ဂဗုတ်ဗုစ္ဆာ သတ္တံသကဵုတဴ ဗဗွဲဓဝ်။ ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ် မနွံပကာရ မသ္ဇောဟ်တ္ဍောဟ်ဂှ် ဂၠိုင်ကိုဝ်ဝေါဟာဂှ် ပ္ဍဲကၟာင်စက္ကဝါဂှ် မနွံအက္ခရ တမာဂၠဴဒံဂှ် တလတလာင်စှ်ေအာ ဂွံပတိုန်လဝ် ပ္ဍဲစိုတ်တုဲ တလဂှ် ဟတုဲ စကာဒေဝတဴလောကဗျုဟ ကိုဝ်တိုန်ကော် သၟီအိန် စိုပ်ကၠုင် ကောံတလရသိ၊ ကေုာံဒေဝတဴလောကဗျုဟ ကောသၟီမွဲပုပ္ဖ ယၟုမ ရသိ မကနှံလဝ် ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ်လမှ်။ ဟိုတ်နူပပထာန်ကဵု မနုရသိမွဲ ပြကိုဟ်ဓမ္မသာတ်မနုရသိ မဒုင်ယၟုရောင်။＂
ဓမ္မသာတ်သၟိင်ဝါရေဝ်ရောဝ်
＂မဟာရာဇ။ မြတ်သောမင်ကြီး။ ယေ။ အကြင်ကျွဲနွားတိုသည်။ ပဌိတဝဿေ။ ချည်းထားသော နေရာ၌။ ဧကော။ တခုသော ကျွဲနွားတိုသည်။ မာဏတိကော။ တိုက်ဝှေ၍။ မတာ။ သေသည်ရှိသော်။ သာမိကော။ ကျွဲနွားရှင်တိုသည်။ ဒဒေ။ လျော်ပေရချေ၏။ ဧဝံနနု။ ထိုသိုမဟုပ်။ မဟိံသဂေါနာ။ နွားကျွဲတိုသည်။ အညမညံ။ အခြင်ခြင်။ ဘာသေန။ ဘာသာဖြင်။ မာနတိကော။ တိုက်ဝှေး၍။ မတာ။ သေသည်ရှိသော်၎င်။ ရောဂံဝါ။ နာသော်၎င်။ သာမိကေ။ ကျွဲရှင် နွားရှင်တို၌။ ဒေါသံ။ အပြစ်သည်။ နတ္တိ။ မရှိ။ ဣတိ။ ဤသို။ ဓမ္မသတ္ထေ။ ဓမ္မသတ်ကျမ်၌။ ပကာသိတံ။ ပြဆိုခဲ့၏။＂
အဟံဗုဒ္ဓဃောသေန။ငါဗုဒ္ဓဃောသ အမည်ရှိသောထေရ်သည်။သာသနဿဟိတံ။သာသနာတော်၏ စီးပွားအလိုဌါ။ ဣစ္ဆန္တော။ အလိုရှ်သည်ဖြစ်၍။ ရာမညဘာသေန။ ရာမညဘာသာဖြင်။ ဝါရုရာဇဓမ္မသတ္တံ။ ဝါရုမင်ဓမ္မသတ်ကို။ အက္ခတ္တေ။အက္ခရာရှိသည်အတိုင်။ဗြဟ္မဘာသေန။ ဗြဟ္မဘာသာဖြင်။ ကရိဿံကရိဿာမိ။ ပြုပေအံ့။ ယေပဏ္ဍိတာ။ အကြင်ပညာရှိသော တရားသူကြီးတိုသည်။ နိဿာယ။ အမှီပြု၍။ဝိနိစ္ဆေယ။ ဆုံမ်ဖြတ်ကြကုံလော။
နာဲကောရတ်
ဘဝသၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန် အလန်ဒုတိယ
သၞာံ ၁၉၇၈ ဂိတုဇန္နာဝါရဳ (၇) ဂှ် နာဲကောရတ် ကေုာံ သကအ်ရဲဇကု နာဲသဵုမျေတ်၊ နာဲလျးဂကူတအ် ကလေင်လုပ်ကေတ် တာလျိုင် ပ္ဍဲဒပ်စဵုဒၞာဂီုကၠီုဗဟဵုရ။ နာဲလွဳအံင်ဂှ် ဒှ်သကိုပ်ဒပ်တုဲ နာဲကောရတ်ဂှ် ဒှ်ဒု-သကိုပ်ဒပ်။ ဒပ်စဵုဒၞာဂီုကၠီုဗဟဵုဂှ် နွံဒၟံင် ပလိုတ်ဗဒိုပ်ဗညာနဲ၊ သၞာံ ၁၉၇၉ဂှ် ပြံင်လုပ်အာ ဇိုင်ဗဒိုပ်ဗၟာတြေံ နဂါးမောက်။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် ပဋိပက္ခဂိုဏ်ဂန အပ္ဍဲဗော် ဇၞော်ကဵုဒြဟတ် ကတဵုဒှ်ဒၟံင်ရ။ နကဵုဒပ်ဂီုကၠီုဗဟဵုလေဝ် ညံင်ဂွံမောန်ခိုင် နကွတ်သဇိုင်ပၞာန်စှ်ေစှ်ေ သွက်ဂွံပလေဝ်ပလေတ် ဖျေဟ်ဗီု မနွံကီု၊ တုဲပၠန် သွက်သ္ဂောအ် ပရေင်ဆဵုဂဗမုက်ပၞာန်ကီုတုဲ သကိုပ်ပရေင်ဍုင်ကွာန် နာဲသိင်ဟာန် သကိုပ်ဒပ် နာဲလွဳအံင်တအ် ကေတ်တာလျိုင်တုဲ စှ်ေအာ ဒေသလှာဒကှ်ရ။ နကဵု နာဲကောရတ်ဂှ် ကေတ်တာလျိုင်ဂီုကၠီုစးပၞာန်ကီု ကောန်ဒပ်တအ် ဂွံညိင်ဝတ် ပရေင်ပကတ်ပကေင် တဵုခၞောဝ်လွဳစာင်ကၠိက်တုဲ ပလေဝ်ကၠုင်ဒပ် နွံရ။
ဗော်မန် ဒကးၜါလွး
အတိုင် နာဲကောရတ် မချူစၟတ်သမ္တီလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဏအ်မ္ဂး နကဵုပူဂိုလ်ညးဂှ် မန်ကဵုမန် ပန်ဂစိုတ် ရေင်သကအ်ဂှ် ဟွံဒးဂၞပ်လးလးရ။ ပ္ဍဲမွဲတ္ၚဲ ဒပ်နာဲပါန်ညောအ်တအ် မဖျေဟ်လဝ်ဒပ် ပ္ဍဲကွာန်ခရိုင်ဇိုင်ၜဳဂှ် အလဵုဇကုညး ဟီုပဒေါအ် သကိုပ်ဒပ်နာဲယှိုင် ညံင်ဂွံပါဲဒၠေတ်တုဲ ဟွံဒှ်ပန်ရေင်သကအ်ဂှ် ညးကေတ်ဒၟံင်ဂုဏ်စရာဲ ပ္ဍဲကိစ္စဂှ်ရ။ တုဲပၠန် ညးချူလဝ် အခိင်ညးမနွံ ပ္ဍဲမုက်ပၞာန် ပွိုင်ပန်ဂိတုဂှ် ဆမွဲဝါကီု ဟွံဒှ်ပေါဲဗတိုက် အကြာမန်ကဵုမန်တုဲ သီုဂွံပညဳပညပ် လညာတ်ရေင်သကအ် နကဵုလိက် ကုနာဲပါန်ညောအ်ကီုရ။ သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် ဂွံကၠောန် တ္ၚဲပၠန်ဂတးမန် (တုပ်ပ်) ပ္ဍဲကွာန်အရုတ်အုဲကီုရ။ သဘင်ဂှ်တုဲ တာလျိုင်စှ်ေ သွက်ဂွံပံက်ဘာပၞာန် ပ္ဍဲကွာန်ဂအဳတုဲ စနူဂှ်တုဲ နာဲကောရတ် ဟွံဒးစှ်ေမုက်ပၞာန် ပွိုင် (၃) သၞာံ ယိုက်ဂၠေင် ကမၠောန်အစာဘာပၞာန်သက်က် သီုဖအိုတ် ပံက်ဂွံ ဘာ မသုန်ဘာရ။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၈ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၅ ဇကု။
တၟအ်ကလောအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟအ်ကလောအ်(Mawtkalawt၊ မော့ကလော့)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၄၇။
ဖြပထုံ၊ လိက်တၟအ်
လိက်တၟအ်
(က)
ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဘာတန်ဂမၠိုင်
ဘာတန်သၠုင်(စၟတ်−၁)အလဵုအသဳ၊ နွံဗွဲဒိုဟ်သၠုင်ကျာ
ဂကောံ
ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန်
ဂကောံသဒ္ဓါရတ်ပိ - ကွာန်ကအ်ဍောတ်
သိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တံင်မောံ
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု။
လၟိုင်၊ ဍုင်
ဝင်
၊၊ နူဍုၚ်လၟိုၚ် လပါ်ဗာယပ် ပါပါၚ်ကြုၚ်အကြေၚ် ပါၜဳဇၞော် ၇ တိုၚ်၊
ယေန်သၞာၚ် ဒေသ
သဘၚ်ကဝါ်ပူဇဴ ကျာ်တြဲ ၂၈
န
ကၟက်
နဂှ် နဒဒှ် ကၟက် (ကွက် န) မွဲလေဝ် စကာကီုရ။ ဗီုမချူကွက်န (ၞ) ဂှ် ဒှ်ဗီု မချူန နူတမ်တေအ်ရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ဗီုပြင် မချူနဂှ် နကဵုဒၞာဲဓမ္မတာဂှ် ၜိုန်ရ ပြံင်လှာဲအာ တၟာဂလိုင် တ္ၚဲဏအ် ဒှ်အာ နကဵု ဗီု (န) ကီုလေဝ် ပ္ဍဲကာလမချူ ကွက်စုတ် ပ္ဍဲသၟဝ်ဗျည်မွဲမွဲမ္ဂး ချူဒၟံင် အတိုင်တြေံဖိုဟ်ရ။ နူကဵု ဗြဟ္မဳတေအ်ဂှ် န ကဵု ဏ ၜါဏအ် ပါ်လဝ်ဟွံမဲ နွံဆ န မွဲမတုဲ ပတိတ်ရမ္သာင်ၜါ။ ကာလစိုပ်ခေတ်ပလ္လဝဂှ် သွက်ရမ္သာင်သာဂှ် ဗဒှ်ပတိုန် ဏ ရ။ ဟိုတ်နူဂှ်ရ ၞ ပ္ဍဲကၟက်ဂှ် စဵုတ္ၚဲဏအ် ဒှ်ဒၟံင် ဗျည်ရမ္သာင်ၜါ မပတိတ် ရမ္သာင်န ကဵု ရမ္သာင် ဏ ဖိုဟ်ရ။ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်သာမ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်သာ (ဏ)၊ တုဲ ယဝ်ရပံင်ကဵု ဗျည်ရမ္သာင်ဇြိုင်မ္ဂး ပ္တိတ်ရမ္သာင်ဇြိုင်ရ။ ဥပမာ ကၞ (ကဏ)၊ ခၞ (ခဏ)၊ ဂၞ (ဂန) မြဴသာ်ဝွံ ဒှ်တမ်ရ။
လိက်ပတိုန်လညာတ်
ဗီုပြင် မထ္ၜးဟိုတ်ဂမၠိုင် Appeal forms
သရောပ်တုဲ တၠပညာဒဿနဂရိတ် အာရ်သတောလ်လေတ် (Aristotle) ပါ်လဝ် စပ်ကဵု မထ္ၜးဟိုတ်တုဲ ပတိုန်လညာတ် နွံပိအဇာရ၊၊
၄၊ စၞောန်ပညုင် နကဵုလၟိဟ် (quanity argument)
မၞိဟ်မပလံင်တအ် (ဝါ) မၞိဟ်မဟီုတအ် စၞောန်ပညုင်ဏာ ဒဒှ်ရ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် စှ်ေစိုတ် လတူလညာတ်ဂှ်၊၊ ဥပမာ ပိုယ်မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ညာတ်တီကေတ် ဒဒှ်ရ စဖျုန်ဂၠိုင်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက်၊၊ မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင်ဂှ် ညာတ် လတူအရာဂှ် တုပ်ပ်၊၊
လဒက်ပတန်
စၞောန်ပညုင် (၁) - မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဟွံပေါတ်ၚေက်တှ်ေ ၚေက်ဒှ်စၟ၊၊
အရေဝ်မသုင်စောဲ
[စၞောန်ပညုင်] - ပ္ဍဲၜံက်ဂှ် နွံကဵု ကုဓါတ်ဂျိနာနာသာ်
မကဴ၊ ကျာ်စေတဳ ရးဗဂေါ
ယၟု
ယၟုကျာ်ဝွံ နကဵုဗီုဗၟာ "ကျိုက်မတ်ကော်"၊ အတိုင်လညာတ် ဦးစေတနာ မချူလဝ် ဝင်ကျာ်ဝွံမ္ဂး ယၟု ဗၟာဝွံ ကၠုင်နူ ယၟုမန် ကျာ်ဒဵုကအ်၊ မုဟိုတ်ရောမ္ဂး ဒၞာဲကျာ်မနွံဂှ် ကုန်ဒဵုဂှ် သၠုင်တိုန်ဒၟံင် ညံင်ကဵုကအ်တုဲ ကျာ်ဒဵုကအ် ညးကော်စရ။ အတိုင်ဝင်ဓာတ်ဂမ္စာဲမ္ဂး "ပ္ညုပ်ကဵု ယၟု ဒကာတုဲ ကျာ်မကဴ" ညးကော်စ။
ဗညာစိင်
ဗညာစိင်ဝွံ ဒှ်သရာဲပၞာန်ဂကူမန် ပ္ဍဲလက်ထက် သၟိင်မန်ဟွံမဲတုဲ မဒးခစ သၟိင်ဗၟာ(သေန်ဖြူယှေန်) မဒှ် ကောန်အံင်ဇေယျရ။ ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲအခိင် သၟိင်ဗၟာ မဗလးဏာ ကဵုအာဗတိုက် ဍုင်သေံဂှ် ဟိုတ်နူသၟိင်ဗၟာ ပ္ဍဲမတ္တမ ပမာန်ဍဵုဍိုက် ကုဂကူမန်တုဲ စၞးမအာဗတိုက် ကုသေံဂှ် ဂတးမုက်ပၞာန် ကလေင်ပၠန်ကဵုဗၟာ၊ သီဂွံအာ ဍုင်မတ္တမ ဆက်အာဗတိုက်လ္ဂုင်၊ ပၞာန်ဗၟာ နူအင်ဝ ဍိုက်စှ်ေကၠုင် ဒုင်မုက်ပၞာန်ဟွံမာန် ဒးကလေင်စှ်ေမံင် ပ္ဍဲမတ္တမပၠန်၊၊ ဟိုတ်နူ ပရေင်ကတဵုသပုန်ဂှ်တုဲ သၟိင်မန်တြေံ တၠညးဗညာဒလ မဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲမုဟ်ဆဝ်ဗဝ်ဂှ် သၟိင်ဗၟာ ကေတ်နင် လ္ဂုင်တုဲ ဂစိုတ်ထောအ် နကဵုအသေအဟာန် ဂတမုက် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ရ၊၊ ဗညာစိင် ကေုာံ သကိုပ်ပၞာန်မန်တအ် တီကေတ် ဒုင်ပၞာန် သၟိင်ဗၟာအင်ဝ ဟွံမာန်တုဲ နူမတ္တမဂှ် ဒဴတိတ်အာ ဍုင်သေံ ဒက်ပခိုင်လဝ် ဒပ်မန် ဗညာရာမညဝံသ ပ္ဍဲဍုင်သေံ ရ၊၊
တဝ်စၞေဟ် ကုဗၟာ
ဟိုတ်နူ မန်တအ် တဝ်စၞေဟ်ဗီုဏအ်တုဲ သၟိင်မန်တြေံ အခိင်ဟံသာဝတဳလီု ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၅၇ (သက္ကရာဇ် ၁၁၁၉) တၠညးမဟာသေနာပတိရာဇ် (တၠညးဗညာဒလ) မဒးဒုင်ကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲဍုင်မုဟ်ဆဝ်ဗဝ်ဂှ် နကဵုဒုဟ် မဆဝ်မ္ၚုဟ် ပကဵုညံင်ဂကူမန် ဂွံကလေင်ကတဵုသပုန်တုဲ ကေတ်နင်ဍုင်လ္ဂုင်တုဲ ကၠေင်ဒက်လဝ်တုဲ ကဵုဂေတ်ဍုင်လ္ဂုင်ရ၊၊ နကဵုအသေအဟာန် ပ္ဍဲဒၞာဲကုန်ကျာ်ဂှ် ဂတညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ကအ်ဂစိုတ်ကအ် တၠညးမဟာသေနာပတိရာဇ် ရ၊၊
သၞောဝ်လဒက်ပတန် အေန်သတဳကျုတ် ဘာသာမန်
တင်ရန်တၟအ်
ပိုဒ်ဇၞော် ၂
ကမၠောန်
(၂) ပသုတေသန ဂၠာဲနိရုတ် မအရေဝ်မန်ဂမၠိုင် (လ္ၚတ် တမ်ဝေါဟာရ မန်ဂမၠိုင်)
ကောန်ဂကောံဂမၠိုင်
ပိုဒ်ဇၞော် ၇
ဗမံက်ရုပ်ရဴကမၠောန်
(ခ) တင်သ္ဂုတ်သွာတ် နူကဵု ဂကောံစၟိန်ပြမာန်ဂှ် ဒှ်သဇိုင်ကမၠောန်တမ် သွက်အေန်သတဳကျုတ်ဝွံရ။
ကောံဓရီု
ပိုဒ် ၆။ ယဝ်နွံပၟိက် ကောံဓရီုဇၞော်ဂှ် ၜိုန်ရ ဟွံပေင်သၞာံကီုလေဝ် အခေါင်ကော်နွံ။
ကဗလုဟ်
လမံၚ်အာ
(လမံၚ်လအာ)−ကဗလုဟ်ဝွံ နွံမံၚ်လအာကၠုၚ် ပ္ဍဲဍာ်ၜဳတုဲ ဂွံဆဵုကေတ်အခိၚ်ဍာ်တိုန်ၜတ်ၜတ်၊ လယိုဟ်ဍာ်အကြာတၚ်က္ၜံၚ်ဟွံၜက်လယိုဟ်ဂၞိၚ်တုဲ ဗက်တိုန်ကၠုၚ်ဍာ် သွက်သ္ဂောံဂၠာဲစကောန်ၚုဲဍောတ်တ် သတ်ဍာ်သောဲသောဲနွံပ္ဍဲဂတာတိတေံရ၊ ကဗလုဟ်အာနကဵုဂကောံဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ နကဵုအရေဝ်ညးကွာန်တှ်ေ အာကဵုက္ဍိုပ်, ကဗလုဟ်မွဲက္ဍိုပ်၊ ကဗလုပ်ဝွံ ဗွဲမဂၠိုၚ်နွံမံၚ်ပ္ဍဲဍာ်ဖၞုၚ်ဍာ်ၜဳတုဲ လဆောဝ် အကြာဍာ်ၜါ ဍာ်ဖၞုၚ်ကဵုဍာ်ပတေက်လေဝ်မံၚ်ဂွံရ။
ပရောပရာနာနာ
ဂကူကဗလုဟ်ဂှ်နွံမံၚ်ပိပန်ဂကူလပါ်လ္တူနွံတုဲ ၜိုတ်သမ္တီဒးကော်မံၚ်ဂှ်တှ်ေ ၊ မွဲ−ကဗလုဟ်ကျာ၊ ၜါ−ကဗလုဟ်၊ (ကဗလုဟ်ရုပ်မဆဵုမံၚ်ဂှ်)၊ ပိ−ကဗလုဟ်ထၜေါမ်၊ ပန်−ကဗလုဟ်ၜဳဍာ်ဇမျိုဟ်(ဍာ်လျိုဟ်)ၜဳဇၞော်တေံ။ ကဗလုဟ်ရုပ်မဆဵုမံၚ်ကဵုကဗလုဟ်ၜဳဇၞော်ဍာ်ဇမျိုဟ်ဂှ် လဆောဝ်တှ်ေ မွဲဂကူရလေဝ်ဒှ်မာန်၊ ကဗလုဟ်ကျာကဵုကဗလုဟ်ထၜေါမ်ဂှ်ပၠန်၊ ညံၚ်ဒှ်မံၚ်မွဲဂကူရတုဲ ဟိုတ်ဒးကော်ယၟုတၞဟ်ခြာဂှ် နအဝယ်ပၟာဏဍောတ်ဒုတ်တုဲ ယၟုမကော်စဂှ်လေဝ် ဟွံတုပ်ဒှ်မာန်။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဂလာ
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်စောဂလာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ဇြုံၜံက်
Pathophysiology
Since envenomation is completely voluntary, all venomous snakes are capable of biting without injecting venom into a person. Snakes may deliver such a "dry bite" rather than waste their venom on a creature too large for them to eat, a behaviour called venom metering. However, the percentage of dry bites varies among species: 80 percent of bites inflicted by sea snakes, which are normally timid, do not result in envenomation, whereas only 25 percent of pit viper bites are dry. Furthermore, some snake genera, such as rattlesnakes, significantly increase the amount of venom injected in defensive bites compared to predatory strikes.