cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်
သဘင် ပ္ဍဲဍုင်မ္ၚး
နူစ သၞာံ ၁၉၉၀ ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တအ် စစိုပ်အာ ဍုင်တတိယ၊ (ဍုင်မိတိမဇကုဂှ် ဍုင်ပထမ၊ ဍုင်သေံ/မလေရှာဂှ် ဒုတိယ၊ ဍုင်တတိယ ဍုင်မကေတ်လျိုင် မကဵုစဵုဒၞာဂီုကၠီုထာဝရ ဗီုကဵု အမေရိကာန်၊ အဝ်သတေလျာ၊ ခနေဒါ၊ နယူဇြဳလာန်၊ ဍုင်ရးယူရောပ်ဂမၠိုင်) ပြးဇးစိုပ်အာကီုတုဲ တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်ဂှ် နဒဒှ် ပရေင်ချဳဓရာင် သွက်အခေါင်အရာဂကူမန် ကေုာံ ပရေင်ချဳဓရာင် ဒဳမဝ်ကရေသဳ ဍုင်ဗၟာမွဲဂှ် ကၠောန်ကၠုင်ရ၊၊ ပါဲနူ ကောန်ဂကူမန် မစိုပ်အာ ဍုင်တတိယတအ်တုဲ ကောန်ဂကူမန် မစိုပ်အာ ဍုင်သအာင် နဒဒှ်သၟာကမၠောန် ဗီုကဵု ဍုင်သေံ၊ ဍုင်သေင်ကာပူ၊ ဍုင်မလေယှာ၊ ဍုင်ကဝ်ရိယာ၊ ဍုင်ဂျပေန်တအ်လေဝ် ကၠောန်ကၠုင် သဘင်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန် ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ကီုရ၊၊
ဝတ္ထုဇမၠေအ်
ဗဗဵုမတ်တောဲဖျပ်
ဗဗဵုမတ်တောဲဖျပ် ဟီုမ္ဂးဂှ် ချူဖနှဴ ဗဗဵုမတ်ဗွဲအပ္ဍဲ ကဵု ဗဗဵုမတ်ဗွဲမ္ၚး သီုၜါ။ ချူဗၟံက်ထ္ၜး သီုဗီုလဵုပူဂိုလ်ဂှ် မဒုင်စသိုင် အပ္ဍဲစိုတ် သီုကဵု ဗၟံက်ထ္ၜးဗီုလဵုဍေဟ်ပ။
ဗဗဵုမတ်နာနာ
ဗဗဵုမတ်နာနာဟီုဂှ် ဒှ်မချူဗၟံက် တီဖအိုတ်၊ ပရူအတိက်ကီု၊ ပရူအနာဂတ်ကီု၊ အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲပူဂိုလ်တအ်ကီု သီုကဵု မ္ၚးပူဂိုလ်တအ်၊ တီဖအိုတ်။
စာင်ကၠိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စာင်ကၠိုက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ၜဵု
နကဵုသက်သဳသုတေသန ၜိုတ်မဂွံဆဵုကေတ်လဝ်တုဲမ္ဂး ကမၠောန်ပ္တိတ်ၜဵုဂှ် ကၠာအိုတ် ကောန်မၞိဟ်တအ် စကၠောန်ကၠုင် နူကဵုဘဳသဳ ၆၀၀၀ တေအ် ပ္ဍဲအခိင်ကောန်မၞိဟ် မနွံပ္ဍဲ ဒၞာဲခေတ်လၟုဟ် မကော်စ ဍုင်ရဝ်မေန်နဳယျာ မဒှ်ဒၞာဲ မဂွံဆဵုကေတ် ဖဴၜဵု၊ မၞိဟ်တအ် ကေတ်ဍာ်ဖ္ဍုင်တုဲ ဍုန်ပ္တိတ်ၜဵုရ၊၊ ကမၠောန်ပ္တိတ်ၜဵု ပ္ဍဲဍုင်ကြုက်လေဝ် ကတဵုဒှ်လဝ် အခိင်အကြာဂှ်ကီုရ၊၊ ၜဵုဂှ် ဒှ်အရာမၞုံကဵု ၚုဟ်မး ပ္ဍဲကဵုခေတ်တမၠာတေအ်မွဲတုဲ နဒဒှ် ဗၞိက် မကူသာန်သွံရာန် နကဵုဂၠုင် မတတ်ၜဳ၊ နကဵုအုက်ဂလာဂှ် တတ်သြင်ဗတဳသဟရတအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲကဵုဝင်ရ၊၊
တၞံဆုလဵုဟွံဟီု ဖျေံပ္တောၚ်တုဲ ပ္တောၚ်ဂှ် ပၠၚ်ကဵုဍာ်တုဲ ဍုန်မ္ဂး ကလိဂွံၜဵုရ ။
ဂကူၜဵု
ၜဵုဂှ် မပ္တံကဵု ၜဵုသာမည၊ ၜဵုကတၚ် ၜဵုသအုဲ ၜဵုသိန္ဓဴတအ်နွံတဴ နာနာသာ်ရ။ ၜဵုကတၚ် ၜဵုသအုဲ ၜဵုသိန္ဓဴတံဂှ် စကာပ္ဍဲအရာပကောံဂဥုဲဇဗဂွံရ။ ၜဵုသာမညဂှ် စကာပ္ဍဲအရာဍုန်သွရ ။
ဂိတု
မကတဵုဒှ်
Giant impacts are thought to have been common in the early Solar System. Computer simulations of giant impacts have produced results that are consistent with the mass of the lunar core and the angular momentum of the Earth–Moon system. These simulations also show that most of the Moon derived from the impactor, rather than the proto-Earth. However, more recent simulations suggest a larger fraction of the Moon derived from the proto-Earth. Other bodies of the inner Solar System such as Mars and Vesta have, according to meteorites from them, very different oxygen and tungsten isotopic compositions compared to Earth. However, Earth and the Moon have nearly identical isotopic compositions. The isotopic equalization of the Earth-Moon system might be explained by the post-impact mixing of the vaporized material that formed the two, although this is debated.
ဝင်ဂကောံသင်ဗလိုက် ခရေတ်ယာန်မန်
ဂကောံသင်ဗလိုက် စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင်
ပ္ဍဲဂိတုသေတ်တေန်ပါ ၁၉ (သၞာံ ၁၈၁၁)ဂှ် နူကဵု ဂကောံဇၞော် အမေရိကာန် ကမ္မရှေန် ပတန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုင်သအာင် (American Board of Commissioners for Foreign Missions) ခပတိုန် ယုဒသန် (Adoniram Judson) နဒဒှ် ညးမပတန်သာသနာ ပ္ဍဲရးဗမံက်ရ၊၊ ခြာဟွံလအ်ဂှ် ယုဒသန် ဖျေဟ်ဒၞာဲ ဒက်ပ္တန်အိန်ထံင် ကု Ann Hasseltine ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၅ သၞာံ ၁၈၁၂၊၊ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၉ ဂှ် ညး ကေုာံ သမ္ဘာညး စတိုန်ဂၠုင် သွက်ဂွံတိတ်တရဴ ပတန်သာသနာ၊၊ ဂိတုဂျောန် ၁၇ သၞာံ ၁၈၁၂ ဂှ် ညးတအ် စိုပ် ကာလ်ကာတ္တာ ဍုင်အိန္ဒိယ၊၊ ဆဂး ညးဒေသတအ်ကီု သီုကဵု သၟိင်တၠဗြိတိန်တအ် ဟွံဒးဂၞပ် ဟွံမဲပၟိက် ဨဝံဂလိအမေရိကာန် ပ္ဍဲဍုင်အိန္ဒိယတုဲ သၞာံဂတဂှ် ညးတအ် တိတ်အာ ဍုင်ဗၟာ စိုပ်ဍုင်လ္ဂုင် ပ္ဍဲဂိတုဂျူလာင် ၁၃ သၞာံ ၁၈၁၃ ဂှ်ရ၊၊ ယုဒသန်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မစိုန်သကီု လတူအရေဝ်ဘာသာတုဲ ဒှ်မၞိဟ် မလေပ် အရေဝ်လေတ္တေန်၊ ဂရိတ်၊ ဟေဗြေဝ်တုဲ ညးစိုပ်ဍုင်ဗၟာဂှ် ညးစလ္ၚတ် အရေဝ်ဗၟာရ၊၊ တၞဟ်န ညးဂမၠိုင်ဂွံတီ ဒဒှ်ရ ညးဂှ် အစာဓရ်မွဲတုဲ ညးဗိုက်လတက် သ္ၚာ ဗီုလကျာ်မွဲရ၊၊ ဆဂး ဗွဲကြဴ ညးတီကေတ် ဒဒှ်ရ မလတက်သ္ၚာဂှ် ဟွံထေက်တန်တုဲ ပဟွံခိုဟ်တုဲ စၞးဂှ် ညးလတက်ယာတ်ဗုရ၊၊ လအ်ညိဂှ် ညးတီကေတ် ဒဒှ်ရ မၞိဟ်တအ် ဟွံစွံအာရီု လတူဗွိုက်လတက်တုဲ ညးကလေင်လတက် အတိုင်ဗီုတြေံပၠန်ရ၊၊
မဟာပဒါ၊သုတ်
ဂလာန်မစပ်ကဵု ပုဗ္ဗေနိဝါသညာဏ်သ
ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီု (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်ြတဲကကုသန် မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဟေၚ်ရ။ ခမဳပန်လက် နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝက တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲကကုသန်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဝွံဟေၚ်ရ။
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ ကောံဓရီုသာဝက (ပ္ဍဲလက်ထက်) အဲကျာ်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဟေၚ်ရ။ ခမဳလ္ၚီၜါကၠံမသုန်စှော် နွံရ။ ယွံခမဳတအ် ကောံဓရီုသာဝက တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် အိုတ်သီုဟေၚ် မပါလုပ် (ပ္ဍဲလက်ထက်) အဲကျာ်ဂှ် ဒှ်မွဲအလန်ဓဝ်ဝွံဟေၚ်ရ။
သဘဴဓမ္မတာ အလံၚ်ကျာ်
ယွံခမဳတအ် ဥမမာမ္ဂးတုန် - ရတ်မၞိက်မတ်ဗဂဲ မယးတၟးလောန် ဂကူဍာံဇောတ် မၞုံကဵုဒစာံတၠၚ် မသပပြုပြောၚ်လဝ် ဗွဲမဒးရးတုဲ မဇြုၚ်ကေဝ် ဗွဲတၟေၚ် မဟွံကၠိကၠု မဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ အကာဲအရာအိုတ်သီု (မပတံကဵု ပွမချူ ပွမဖံက်ပထောၚ်) ဂှ် နွံရ။ ပ္ဍဲရတ်မၞိက်မတ်ဗဂဲဂှ် ကၞတ်ဇန်လဝ် တောဝ်သာ်ဒမျိုၚ်ကီု၊ တောဝ်သာ်မိတ်ကီု တောဝ်သာ်ဗကေတ်ကီု တောဝ်သာ်ဗုကီု တောဝ်သာ်ဖျိုဟ်ကီုရ၊ ရတ်မၞိက်မတ်ဗဂဲဂှ် တြုံမၞုံကဵု လညာတ်မတ်ဂှ် ပတိုန်စွံလဝ် ပ္ဍဲလတူတဲဂမၠိုၚ် ဗစာရဏာတဴရ။
၂၅။ ယွံခမဳတအ် ညးဗြဴဂမၠိုၚ် မွဲသအာၚ်တအ်ဂှ် ဒစိတ်ဂိတု ကဵုဒှ်၊ စှ်ဂိတု ကဵုဒှ် ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် ဒၟုၚ်ဒၠေၚ်တုဲဟေၚ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴမဒးသၠးဂဝ်ဂၞဴအိုတ်ကီု၊ တုပ်သာ်ဝွံရ မိအလံၚ်ကျာ်ဂှ် ဒးသၠးဂဝ်ဂၞဴ အလံၚ်ကျာ် ဟွံသေၚ်ရ။ မိအလံၚ်ကျာ်ဂှ်တုန် လုကဴစှ်ဂိတုဂမၠိုၚ်ဟေၚ် ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် ဒၟုၚ်ဒၠေၚ်တုဲမှ သဂွံသၠးဂဝ်ဂၞဴ အလံၚ်ကျာ်ရ။ ပ္ဍဲအရာဝွံတုန် ဒှ်သဘဴဓမ္မတာရ။ (၉)
၃၂။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလအလံၚ်ကျာ် တိတ်ကၠုၚ် နူဂဝ်ဂၞဴမိတုဲဂှ် ပ္ဍဲလိုက်ဒေဝတဴ မဒှ်မွဲဟာန် ကေုာံ ဒေဝတဴ ဒေဝတဴမာရ် ဗြီုဂမၠိုၚ် ကေုာံ လိုက်မၞိဟ် မဒှ်မွဲဟာန် ကေုာံ ခမဳဗဗၞး သၟိၚ်မဂၠိုၚ် မၞိဟ်မဂၠိုၚ်ဂှ် လျးအရံၚ်ဇၞော်လှဲ မဟွံမွဲကဵုဗၞတ်တွဵုဂှ် ကလိလောန်အာ (လျးအရံၚ်) အာနုဘဴ ဒေဝတဴတအ်တုဲ ဒှ်ပြာကဋ်ရ။
လက်သဏ်ကျာ်တြုံပရဲဂမၠိုၚ် ပိစှော်ၜါ
ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝွံ နွံကဵုတံၚ်ယျ မပေၚ်သဴ သၟဟ်ညံၚ်ရဴတံၚ်ယျ ဒြာဲဨဏဳကီုရ။ (၈)
ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝွံ နွံကဵုတသော်ဇကု တိုန်ဒၟံၚ် မွဲကတိုၚ် မွံတၞုၚ်ဓဝ်ရ။ ပ္ဍဲကတိုၚ်တသော်ဂမၠိုၚ်ဂှ် တသော်ဂမၠိုၚ် မွဲမွဲတၞုၚ်ဟေၚ် တိုန်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ (၁၃)
ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝွံ နွံကဵုကၞိပ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴသၠိုက်လဝ် ၝောံကိုဋ်ဗြကၞေၚ်ကီုရ၊ ယွံသၟိၚ်မပြဲ ပွမၞုံကဵုကၞိပ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴသၠိုက်လဝ် ၝောံကိုဋ်ဗြကၞေၚ်ဝွံလေဝ် ဒှ်လက်သဏ်မဟာပုရိဿ တြုံပရဲဝွံရ။ (၃၂)
ရတ်ဂမၠိုၚ်ဝွံတုန် ညးဍေံအိုတ်ဂှ်ရော ရတ်စက် ရတ်စိၚ် ရတ်ချေံ ရတ်မတ်မၞိက် ရတ်ဂၞကျာ် ရတ်သေဌဳ ရတ်ကောန်ဇၞော် မရနုက်ကဵုထပှ်တအ်ရ။ ကုသၟိၚ်စက္ကဝဝ်ဂှ် ကောန်ဂမၠိုၚ် မဂံၚ်သကာ မၞုံကဵုအၚ်္ဂရုပ်သရာဲသဂံၚ် မလၞိန်ဗပိန်ကၠေံ ဒပ်ပၞာန်ဂမၠိုၚ် မွဲလပါ်မာန် မွဲလ္ၚီဟွံက နွံအိုတ်ရ။ သၟိၚ်စက္ကဝဝ်ဂှ် တိဇၞော် မၞုံလအိတ်ဍေံမှာသၟိဒ်ဝွံ ဟွံဒးပကၚ်ရၚ်လေအ်တုဲ ဟွံဒးပကၚ်ရၚ် လွဟ်လနက်တုဲ သီုမအံၚ်ဇၞးကေတ် နဗဗွဲဓရ်ဂှ် အုပ်ဓုပ် ပိုၚ်ပြဳရ။
ပွမခုတ်ယၟုဝိပဿဳ
၃၉။ ယွံခမဳတအ် ကုကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳ မသၠးဂၠမ်ဂဝ်ဂၞဴတုဲဂှ် မတ်မတုပ်သၟဟ် ကေုာံ မတ်ဒေဝတဴ မကတဵုဒှ် ဟိုတ်နူအဆက်ဖိုလ်ကမ် ဒှ်ပြာကဋ်ရ။ နကဵုမတ်ဂှ် တ္ၚဲကီု သီုဗတံ ဗွဲပွဳပွူ စဵုကဵုမွဲယောဇနာ ညာတ်ကေတ်မာန်ရ။
၄၁။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် သၟိၚ်ဗန္ဓုမာ ပ္ဍဲအရာဂဇအ်စဳရေၚ်ဓရ်မ္ဂး ကဵုကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳ ဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲလတူထွာဲဒဳတုဲ စဳရေၚ်ဓရ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲအရာစဳရေၚ်ဓရ်ဂှ် ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳ သီုမဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲလတူထွာဲဒဳမအံက်ဂှ် စၟဳစၟတ်တုဲ စၟဳစၟတ်တုဲ သဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုၚ်တအ်ဂှ် ကဵုဒှ်အတိုၚ်ဍာံစၟတ်ရ။ ယွံခမဳတအ် ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဂှ် စၟဳစၟတ်တုဲ စၟဳစၟတ်တုဲ သဂုတ်သွာတ်ဂမၠိုၚ် ဟိုတ်မကဵုဒှ် အတိုၚ်ဍာံစၟတ်ရ ယၟုမတွံဂး “ဝိပဿဳ ဝိပဿဳ”ဟေၚ် လောန်ဗၞတ်တွဵု ဒှ်ပြာကဋ်အာ ကုကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳရ။
ခဏ်ညာတ် နိမိတ်ညးဗျု
၄၄။ ယွံခမဳတအ် ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳ အဃောတိတ်အာ ဥယျာန်ဂှ် သဂွံညာတ်ကေတ် ညးဗျူမွဲ တ္ၚံက်ဒၟံၚ် ညံၚ်ရဴဇအောအ် ဒမၚ်သၞတုဲ ဂၞိၚ်ကုန်ဒၟံၚ် ပဗလဲကဵု လေအ်ဒစုန်တုဲ မအာဒၟံၚ် ဇတဝ်ဇတဝ်ဇဝဝ်ဇဝဝ် အဝယ်လောန်တုဲ မယောၚ်ယာဒၟံၚ်ဂှ်မ္ဂး ကော်လၟိၚ်တိုန် သၟာစဝ်ကွဳရ- “ယွံသကအ်သၟာစဝ်ကွဳ တြုံဝွံ သပစွံလဝ်သာ်လဵုဂှ်ရော၊ သော်က္ဍိုပ် ညးဂှ်ဂမၠိုၚ်လေဝ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴ (သော်က္ဍိုပ်) ညးသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ဟွံသေၚ်ရသွံ၊ ဇကုညးဂှ်လေဝ် သၟဟ်ညံၚ်ရဴ (ဇကု) ညးသအာၚ်ဂမၠိုၚ် ဟွံသေၚ်ရသွံ”ရဴဝွံ (ဟီုသ္ဂးရ)။
ခဏ်ညာတ် နိမိတ်ညးယဲ
“ယွံသကအ်သၟာစဝ်ကွဳ ဒှ်သာ်ဂှ်မ္ဂး တ္ၚဲဏအ် (သွက်သဂွံအာ) ဥယျာန်ဂှ် ဟွံမွဲပၟိက်ရ၊ နူဌာန်ဝွံဟေၚ် သြဝ်ကလေၚ်ဂတးစဴ နန်ညိ”ရဴဝွံ (ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ဟီုသ္ဂးရ)။ ယွံသၟိၚ်မပြဲ (ပ္ဍဲကာလဂှ်) အဲဍိက်ဂှ် “ယွံတြနာဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ခိုဟ်ရ”ရဴဝွံ ဒုၚ်ဝန် ကုကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳတုဲ နူဌာန်ဂှ်ဟေၚ် ဒးကလေၚ်ဂတးစဴကၠုၚ် နန်ရ။ ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳဂှ် စိုပ်နန်မ္ဂး “ဇာတိ ပွမကတဵုဒှ်ဂှ် ထေက်ကဵုက္ဍုဟ်မၠေံကွေံရသွံ၊ ကုညးမကတဵုဒှ်ကၠုၚ် ဟိုတ်နူ ဇာတိ ဂှ်ပွမဒးဗျု ပြာကဋ်ရသွံ၊ ပွမဒးယဲ ပြာကဏဋ်ရသွံ”ရဴဝွံ သီုကဵုဒှ်ဒဒိုက်ကာယ ဒှ်ဒဒိုက်စိုတ်ဂှ် ၚုဟ်ၚဇြဟောမ်ဒၟံၚ်ရ ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ) ။
ခဏ်ညာတ် နိမိတ်ညးချိုတ်
၄၉။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် ကသပ်သာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်တိုန် ကုသၟိၚ်ဗန္ဓုမာရ- “ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ဝိပဿဳဂှ် ဟွံပသၟိၚ် မံၚ်ဟွံဂွံရ၊ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ဝိပဿဳဂှ် နူအဝေါၚ်ဘဝ ခရှ်ဟွံကဵုလုပ် အဝေါၚ်ဘဝခမဳရ၊ ဂလာန်ဗဗၞး မဗှ်နိမိတ်ဂမၠိုၚ် ဟွံကဵုဍာံစၟတ်ရ”ရဴဝွံ (ကသပ် ကတဵုဒှ်ရ)။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်ဗန္ဓုမာ တၞဟ်နကဵုကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ဝိပဿဳ ပသၟိၚ်၊ နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် တၞဟ်နဟွံကဵုလုပ် အဝေါၚ်ဘဝခမဳ၊ တၞဟ်နကဵုဂလာန် ဗဗၞး မဗှ်နိမိတ်ဂမၠိုၚ် မှာရာယောၚ်ယာအာတုဲ ကဵုစဳရေၚ်ဂလိုၚ်ပတိုန် ကာမဂုဏ်ဂမၠိုၚ် မသုန်ပြကာရ။
ယွံသၟိၚ်မပြဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ အဃောတိတ်အာ ဥယျာန်ဂှ် သဂွံညာတ်ကေတ် ဂကောံမၞိဟ်မဂၠိုၚ် ကောံဓရီုဒၟံၚ်တုဲ မကၠောန်သပဒၟံၚ်ဝဝ် နကဵုယာတ်ဂမၠိုၚ် မၞုံသာ်အရံၚ်စုၚ်ဂှ်မ္ဂး “ယွံသကအ်သၟာစဝ်ကွဳ ဂကောံမၞိဟ်မဂၠိုၚ်ဂှ် ကောံဓရီုဒၟံၚ်တုဲ မူဟိုတ်ကၠောန်သပဒၟံၚ်ဝဝ် နကဵုယာတ်ဂမၠိုၚ် မၞုံသာ်အရံၚ်စုၚ်အိုတ်ဂှ်ရော”ရဴဝွံ သၟာန်တိုန် အဲဍိက်ရ။ ယွံတြနာဲ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ ညးဝွံ ညးချိုတ်မဂးရ (ကၠောန်သပဒၟံၚ် သွက်ညးချိုတ်ဂှ်အိုတ်ရ) ရဴဝွံ (အဲဍိက်ကလေၚ်ဂရၚ်ပတီရ)။
ဂကောံမဟာဇန်တအ် ဗက်သ္ပခမဳ
၅၅။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်ဗန္ဓုမတဳဂှ် ဂကောံမၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ် ဒစာံလက်ကဵုပန်လ္ၚီဂှ်“ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲဝိပဿဳဂှ် တးပဲါကၠေံ သော်က္ဍိုပ် သော်ခၟိပ်တုဲ သၠောမ်လတက်ကေတ် ယာတ်ဂမၠိုၚ် မဖျောန်လဝ်ဍာ်လွံက်တုဲ နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်အာ အဝေါၚ်ဘဝ ခမဳရဂး”ရဴဝွံ သဂွံၚ်မိၚ်ကေတ်အိုတ်ဟေၚ်ရ၊ မိၚ်ကေတ်အိုတ်တုဲမ္ဂး ကသပ်သာ်ဝွံ ကတဵုဒှ်ကုညးဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ-
ဗြီုအာတ်ပါန်အခေါၚ်
သတ်ဂမၠိုၚ် ဒးဒုၚ်ကွိၚ်ဂြေပ်လဝ် နကဵုသတီုဒမၠုအဝိဇ္ဇာ မစောဲလာံနကဵုရာဂဂှ် ဓရ်ဒစး (သံသာ) မဇိပ်ဂၠိပ်ဇြိုဟ်နက် ပၟာအဏုလက်ကၠိုက် မဇြိုၚ်ကဵု ညာတ်မာန်ဂှ် ညာတ်ကေတ် ဟွံမာန်အိုတ်ရ”ရဴဝွံ (ပြာကဋ်ကၠုၚ်အိုတ်ပၠန်ရ)။
၇၀။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗြီုဇၞော်ဂှ် တီကေတ် ကသပ်စိုတ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ ဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုသီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်ဂှ် နကဵုစိုတ်ဇကုတုဲ ဂရၚ်ပတီတိုန် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ် နကဵုဂါထာဂမၠိုၚ်ရ- “ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဒှ်တၠပညာ မခိုဟ်ဆာဲ၊ ယွံတဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုမတ် (ဉာဏ် မသၟဟ်အစောံညာတ်ကေတ်) ဗွဲပွဳပွူမာန် တန်တဴ ပ္ဍဲလတူက္ဍဟ်ဒဵုတုဲ သၟဟ်ညံၚ်ရဴမၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ် ဂကောံမၞိဟ်မၞုံပွဳပွူကီု တုပ်သာ်ဝွံကီုရ တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မစ္ဍးသ္ၚောဲအာ နူဂဝိၚ်အစံၚ်အတူဂှ် တိုန်လတူပြာသာဒ် မတုဲတဴ နကဵုပညာ(ဓမ္မ)တုဲ  သြဝ်မၠာ်သ္ၚေဝ်ရံၚ် ဂကောံသတ် မတၞီစိုပ်ဒၟံၚ် ပွမစံၚ်တူပူဆာ နမဒးဒုၚ်ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ကဵု ပွမဒးတန်ပဋိသန္ဓိ ပွမဗျူဂမၠိုၚ်ညိ။ ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုလွဳပရာ မဂံၚ်သကာ ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မၞုံကဵုပေဲါအံၚ်ဇၞးတုဲ သြဝ်ဒလိုက်ကတဵုညိ၊ ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မတုပ်သၟဟ်ကဵုညးဇၞော်ကွဳ ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲ မဟွံမွဲကဵုဂတှ် (ကိလေသ) သြဝ်ဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ပ္ဍဲလောကညိ၊ ယွံကျာ်တြဲ မၞုံကဵုပိုဉ် တြဴပြကာ သြဝ်ဟီုတွံဓရ်ညိ၊ ညးတီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ် ကြက်နွံအိုတ်ရ”ရဴဝွံ (ဂရၚ်ပတီရ)။
အဂ္ဂသာဝက’ကွးလ္ၚဝ်မပြဲ
၇၄။ ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် ကောန်သၟိၚ် မၞုံယၟုခဏ္ဍ ကေုာံ ကောန်ပြောဟိတ် မၞုံယၟုတိဿဂမၠိုၚ် ကဵုဗဂန်ကေတ် ယာန်ဂမၠိုၚ် မခိုဟ်ဆာဲ ခိုဟ်ဆာဲတုဲ တိုန်ဍျိက်ကေတ် ယာန်တအ်ဂှ်တုဲ တိတ်ကၠုၚ် နူဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်ဗန္ဓုမတဳ မွဲဟာန်ကေုာံ ယာန်တအ်ဂှ်တုဲ စေှ်ကၠေံ နူယာန်တုဲမ္ဂး နတရဴတိုက်ဟေၚ် ပြာပ်အာဇရေၚ် တဳလမၞုံပိုဉ်ကျာတ်တြဲ
ဂကောံမၞိဟ် မဂၠိုၚ် ပခမဳ
သဂွံမိၚ်ကေတ်အိုတ်တုဲ ကသပ်သာ်ဝွံ ကတဵုဒှ် ကုညးဂမၠိုၚ်ဂှ်ရ "ကောန်သၟိၚ်မၞုံယၟုခဏ္ဍ ကေုာံကောန်ပြောဟိတ် မၞုံယၟတိဿဂမၠိုၚ် ကးပါဲကၠေံ သော်က္ဍိုပ်သော်ခၟိပ်တုဲ သၠောမ်လတက်ကေတ် ယာတ်ဂမၠိုၚ် မဖျောန်လဝ် ဍာ်လွံက်အိုတ်တုဲ နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်စိုပ်အဝေါၚ်ဘဝခမဳတုဲ ဓရ် ကေုာံ ဝိနယ် မဒဂေတ်ဒၟံၚ်ဂှ် ဟွံယုတ်သဝ်ဟေၚ်ရ၊ ဒဒှ် ခမဳဂှ် ဟွံယုတ်သဝ်ဟေၚ်ရ၊ ကောန်သၟိၚ်ဗၠာဲ မၞုံယၟုခဏ္ဍ ကေုာံ ကောန်ပြောဟိတ် မၞုံယၟုတိဿဂမၠိုၚ် ကးပဲါကၠေံ သော်က္ဍိုပ်သော်ခၟိပ်တုဲ သၠောမ်လတက်ကေတ် ယာတ်ဂမၠိုၚ်မဖျောန်လဝ်ဍာ်လွံက်အိုတ်တုဲ နူအဝေါၚ်ဘဝခရှ် လုပ်အာအဝေါၚ်ဘဝခမဳမာန်အိုတ်ဏီရ၊ ပိုယ်ညးဂမၠိုၚ်တုန် သာ်လဵုလုပ်ဟွံမာန်ဂွံနွံဏီဂှ်ရော" ရဴဝွံ (ကသပ်ကတဵုဒှ်အိုတ်ရ)။
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် ဂကောံမၞိဟ်မဂၠိုၚ် ဒစာံလက်ကဵုပန်လ္ၚီဂှ် တိတ်အာနူဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ်ဗန္ဓုမတဳတုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ် တၠဳလမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ် မပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဂြိုပ်မိဂဒါဝိုန် မၞုံယၟုခေမဂှ်တုဲမ္ဂး လ္ၚောဝ်သပဝတ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ်ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်တုဲ ဂဇအ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဌာန်မဗဗွဲ မွဲဒၞာဲအိုတ်ရ။
ကဵုအခေါၚ် သွက်သဂွံဂေတ်ဂ္ၚေၚ် ဒေသစာရဳ
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲကာလဂှ် ဗြီုဇၞော်လ္ၜက်ကၠေဟ်ပတိုန် ယာတ်ကၞေဟ် ပ္ဍဲလတူပၞး မွဲလပါ်တုဲ ပၚ်ခၠအ်သၟိပ်တဲ လၟောဝ်ဏာဇရေၚ် တၠဳမၞုံပိုဉ်ကျာ်တြဲဝိပဿဳ မထေက်ဒုၚ်ပူဇဴတၟေၚ် မဂြၚ်တီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်သီု အလဵုဇကု မဍာံစၟတ်တုဲ ဂရၚ်ပတီတိုန် ဂလာန်ဝွံရ- "ယွံကျာ် မၞုံကဵုပိုဉ်တြဴပြကာ တၚ်ကသပ်ဝွံ ဗဗွဲကွေံရ၊ ယွံကျာ် မလေပ်သဂးတဴဂလာန်ခိုဟ်ဆာဲ တၚ်ကသပ်ဝွံ ဗဗွဲကွေံရ။ ယွံကျာ်မၞုံပိုဉ် ပ္ဍဲကာလလၟုဟ်ဝွံ ပ္ဍဲဍုၚ်ဒၟံၚ်သၟိၚ် ဗန္ဓုမတဳ ဂကောံခမဳသၚ်မဂၠိုၚ် တြဴစှော်ဒစာံကိုဋ် တန်တဴဒၟံၚ်ရ၊ ယွံတၠဳမၞုံပိုဉ် ကျာ်တြဲမၞုံကဵုပိုဉ် တြဴပြကာ သြဝ်ကဵုအခေါၚ် ကဵုခမဳဂမၠိုၚ် (ရဴဝွံ) ညိ- 'ယွံခမဳတအ် တၞဟ်နဒတုဲမြမောဝ် တသိုခ်မၞိဟ်မဂၠိုၚ် တၞဟ်နဒတုဲဖိုလ် ဒတုဲမြမောဝ် တသိုခ်မၞိဟ်ဒေဝတဴဂမၠိုၚ် သွက်သဂွံမၚ်မွဲလောက သြဝ်ဂေတ်ဂ္ၚေၚ် ဒေသစာရဳအိုတ်ညိ၊ မွဲဂၠံၚ်ဓဝ် သြဝ်လပအာ ညးၜါအိုတ်ညိ၊ ယွံခမဳတအ် သြဝ်ဟီုတွံဓရ် မၞုံကဵုပွမခိုဟ်ဆာဲတမ် ပွမခိုဟ်ဆာဲလဒေါဝ် ပွမခိုဟ်ဆာဲကၞောတ် မဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံအရထ မဍိုက်ပေၚ်တဴ ကေုာံ သဒ္ဒါအိုတ်ညိ၊ သြဝ်တွံထ္ၜးကဵု ဒဂေတ်မပြဲ မအးဇ္ၚး မဍိုက်ပေၚ်အလုံအိုတ်သီုအိုတ်ညိ၊ သတ်ဂမၠိုၚ် မၞုံကဵုမၠိုက် ကိလေသမအောန် ပ္ဍဲမတ်ပညာဂှ် နွံအိုတ်ရ၊ (သတ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်) ဟိုတ်မဟဂွံကလေၚ်ကေတ်ဓရ်ဂှ်ရ ဒးဟောံဗြောံအိုတ်ရ၊ သတ်ဂမၠိုၚ် မတီကေတ် ဓရ်ဂမၠိုၚ် ကြက်နွံအိုတ်ရ' ရဴဝွံ ဟီုသ္ဂးတုဲ သြဝ်ကဵုအခေါၚ်ညိ။
တ္ၚဲကျာ်ဗုဒ္ဓ ဗပေၚ်ပသာ်
ဝင်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ ကုလသဂမဂ္ဂ စၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဝေသာခ် ပ္ဍဲကဵုရုင်ဗဟဵုကီု သီုကဵုရုင်တၞဟ်တအ်ရ၊၊
ပ္ဍဲ ကုလသမဂ္ဂ
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၉ အသေမ်ဗလဳ ကုလသမဂ္ဂ ဖျေဟ်သ္ဂုတ်သွာတ် နကဵုသွဟ် ၅၄/၁၁၅ ဒဒှ်မစၟတ်သမ္တီ တ္ၚဲဝေသာခ် ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵုကုလသမဂ္ဂ ကေုာံ ရုပ်ကုလသမဂ္ဂတၞဟ်တအ်ရ 'International recognition of the Day of Vesak at United Nations Headquarters and other United Nations offices'၊၊ သွဟ်ဂှ် ပဒတန်ကဵု တ္ၚဲဝေသာခ်ဂှ် နဒဒှ် ကျာ်တြဲ ကေုာံ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကတဵုဒှ်ကၠုင်လဝ် ကလိဂွံသၞာံ ၜါဗွဝ်လ္ၚီကဵုကဝက်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲဝေသာခ်ဂှ် မဒှ်တ္ၚဲမစၟတ်သမ္တီ လၟေင်သၞာံ ပ္ဍဲရုင်ဗဟဵုကုလသမဂ္ဂ ပ္ဍဲနယူယံက်ကီု သီုကဵုရုင်ကုလသမဂ္ဂ အလုံလိုက်တအ်ရ၊၊ တ္ၚဲဗေသာခ်ဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲကၟာတ်ရုင် ပ္ဍဲသၞောဝ်မွဲဂှ် ရုင်ကုလသမဂ္ဂ မၞုံပ္ဍဲဍုင်အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ ဗွဲမဂၠိုင်တအ် စၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊
ကာန္နဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကာန္နဳ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၁၊ ဝှ် ၃၁။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ပါင်ကြုင်မင်ဂၠန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မင်ဂၠန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၁၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၁၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၂၃၈၇ တၠရ။
ကြုင်ကမၞာံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ကမၞာံ
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁ ဇကု။
မိထဝ်လှာဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်မင်ဂၠန်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၁၇၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၂၁၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၂၃၈၇ တၠရ။
မန်သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသောဘဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၆၊ ဝှ် ၅၆။
မင်ဂၠန်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဟနဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဟနဳ
ဘာဟနဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဟနဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ဗုဒ္ဓဂါယာ
ကျာ်မဟာဗောဓိ
ကြဴနူ ကျာ်တြဲပပရိနိဗ္ဗာန်တုဲ သၞာံၜိုတ် ဘဳစဳ ၂၅၀-၂၀၀ ဂှ် သၟိင်အသောက မဒှ်သၟိင် မလျိုင်ဇြိုင်သ္ဍိုက် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာ အာစိုပ် ဇရေင်ဗုဒ္ဓဂါယာ သွက်ဂွံသြိုင်ခၞံဘာ၊ ဒက်ကျာ်စေတဳရ၊၊ ကျာ်ဘုတ်ဘာ ညးမသြိုင်ခၞံလဝ်တအ်ဂှ် အခိင်အခါလအ်ကၠုင်တုဲ မတြေံလီုလာ်အာ ၜိုန်ဒှ်ကီု ကလေင်ပလေဝ် လဟဵုပတိုန်တုဲ သှ်ေသၟေဟ်ကၠုင် စဵုတ္ၚဲဏအ်ရ၊၊
လိက်တၟအ်ဗၟာ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဂါယာ
(၉) မလုပ်ရတတ် ရကာ ဝနဝါသိ သ္ခိင်ထေရကိုဝ် ဆွံခ စိယ်ရကာ ပု
(၁၇) ကြောင် မ္လိယ် ကျွန် နွာ တိုဝ်ကိုဝ်လေ ဝယ်ရုယ်လ္ဟုခယ် ဣငါမု
မန်ရတနာဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တမေဓိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၆၊ ဝှ် ၁၆။
စောဝ်ခပြု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်စောဝ်ခပြု
ဘာစေဝ်ခပြု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်စေဝ်ခပြု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ကွာန်တၟိကုန်ဗဴ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓဝ်ပတေဟ်
နိဒါလိက်
ဓဝ်ပတေဟ်ဟီုဂှ် ဇၟာပ်ဂကူဘာသာနွံမံၚ်ဖအိုတ်တုဲ ဓဝ်ပတေဟ်တံဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံနွံကဵုၚုဟ်မးဂတာပ်အခေတ်မွဲမာန်ဂှ် ဒးနွံကဵုနဲကဲပြံၚ်သၠာဲ ဒးနွံကဵုကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵုဗီုကဵုအခိၚ်အခေတ်ကာလဒေသတုဲ ဖဵုဍေံဂွံဆဵုကေတ်ဂတမတ်မာန်တုဲ ပိုဲတံဟွံဒးမၚ်ဘဝဂတတေံကီုရ၊ ပိုဲတံဒှ်ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသမွဲတုဲ ဓဝ်ပတှ်ေတံဏံဂှ်လေဝ် ပါကၠုၚ်မံၚ်နူအခိၚ်လဵုလေဝ် မၞိဟ်မွဲမှလဴကဵုဟွံမာန်တုဲ ယဝ်ပိုဲမိက်သ္ဂောံတီဟိုတ်ဖဵုကၠးကၠးဏောၚ်တှ်ေ ဂၠံၚ်ဍာန်အပါပိုဲဂေါတမညးလးလဝ်သွက်ပိုဲကောန်တံဂွံဆက်ကွာ်အာဂှ် အာလ္ၚတ်ပါ်ပါဲဗ္စာရဏာဏောၚ်တှ်ေ ဂွံဆဵုကေတ်သွဟ်သွက်ဘဝပိုဲတံဒှ်မံၚ်ပြသၞာပ္ဍဲတ္ၚဲဏံလေဝ်ဒှ်မာန်ရ။
ဓဝ်ပတေဟ်တ္ၚဲဏံအရာဟိုတ်ဖဵုအောန်ဟွံမွယ်တံဂှ်လေဝ် နွံကၠုၚ်ကဵုဣိဓိ နွံကၠုၚ်ကဵုပွမဒုၚ်တဲပ္ဍဲညးတၠပညာတံလေဝ်ဂၠိုၚ်ကၠုၚ်အရိုဟ်တ္ၚဲအိုတ်တုဲ သွက်ညးနွံသၟဝ်ကောန်ကွးကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံဂှ်လေဝ် ဒးပတေဟ်ဗက်အာညးတံမွဲဍာန်မွဲဂၠံၚ်တုပ်တုပ်အိုတ်ရ၊ ဓဝ်ပတေဟ်ဟီုဂှ် ၜိုန်ရဒှ်အခေါၚ်ပူဂဵုကီုလေဝ် ယဝ်ဒးပါ်ပဲါပ္တိတ်ဟိုတ်ဖဵုဍေံဏောၚ်တှ်ေ ဂွံကၠုၚ်ၜါဟိုတ်ဖဵုသာ်ဏံကီုရ၊ (၁)ဂှ်တှ်ေ ပတေဟ်ဒးတုဲ ဒှ်ကၠုၚ်ဖဵုသွက်ပူဂဵုမွဲတၠ၊ (၂)ဂှ်ပၠန်တှ်ေ ပတေဟ်တုဲဟေၚ် ဖဵုလီုကၠုၚ်အလုံဂကူမွဲ၊ တၚ်မွဲဂှ်တှ်ေ အခေါၚ်ပတေဟ်ပူဂဵုနွံတုဲ  ပတေဟ်တုဲတှ်ေ စိုတ်ညိၚ်ၜိုဟ် သြန်လေဝ်ဟွံအိုတ်ဟွံဒးအလီဏောၚ်တှ်ေ ပတေဟ်အာလေဝ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်၊ ဆဂး ယဝ်အခေတ်ဍေံပြံၚ်သၠာဲကၠုၚ်ယျတှ်ေ ဟိုတ်ဖဵုနွံကၠုၚ်ဂၠိုၚ်တုဲ ယဝ်ရပိုဲတံဟွံနှဴရဴအာကဵုဟိုတ်ဖဵုမ္ဂးတှ်ေ ဒှ်ကၠုၚ်မၞိဟ်တမြအ်ဂတညးလောကတံလေဝ်ဒှ်မာန်ရ၊  တၚ်ၜါဂှ်တှ်ေ ပတေဟ်တုဲဟေၚ် ကလေၚ်စန်ဒက်ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ကဵုညးဂမၠိုၚ်ဗက်ပတေဟ်အာဗီုဇကုပတေဟ်ဂှ်အိုတ်တုဲ ယဝ်ရဟွံမွယ်ကဵုဟိုတ်ဖဵုဏောၚ်တှ်ေ ညးလောကတံ ညးဂၠးတိတံ ဟွံလုပ်သၞောဝ်နဲကဲသိပ္ပံတုဲ ဓဝ်ပတေဟ်ပိုဲတံဂှ်လေဝ် အိုတ်ကၠုၚ်အခေတ် ဗက်အခေတ်ဟွံဂတာပ်တုဲ ဂကူဂှ်လေဝ်ဟွံတဴတက်ကျကၠုၚ်အခေတ်မာန်လောဲလောဲရ။
(၂) ဓဝ်ပတေဟ်ကုသဵု၊
ဓဝ်ပတေဟ်တံဏံဂှ်လေဝ် ညံၚ်သ္ဂောံလုပ်အာပ္ဍဲကၠေၚ်က္ဍဟ်သၟတ်တ္ၚဲဏံမာန်ဂှ် မပ္တံကဵုစံၚ်အ္စာတံကီု၊ အ္စာတွံဓရ်တံဂှ်ကီု လကျာ်တွံဓရ်တံဂှ်ကီု၊ ထေက်ကဵုဒးပါ်ပရအ်ကဵုဗဟုသုတသွက်ကောန်ဂကူဇကုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်မာန်တှ်ေဒှ်နဲကဲခိုဟ်ဂတာပ်အခေတ်ရ၊  သာ်ဏံဟွံသေၚ်မ္ဂးတှ်ေ ကဵုညးတအ်အာပတေဟ်မံၚ်ကုသဵုသၟးဟိုတ်ဖဵုနွံအောန်ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံမ္ဂးတှ်ေ ၚုဟ်မးမၞိဟ်မွဲ အစောံစရာဲမၞိဟ်မွဲဂွံပြံၚ်သၠာဲလိုက်ဂၠးတိဏံမာန်ဂှ်ဒှ်အာဟွံမာန်ရ၊ တွံဓရ်ဟီုဂှ်ဒှ်ခိုဟ်မွဲသွက်ဂဥုဲဒြဟတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံတုဲ ဂဥုဲဒြဟတ်ဂွံကလၚ်လဝ်ဓရ်တံဂှ် ယဝ်ရသုၚ်စောဲစကာဂွံပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲကောန်ညးဍုၚ်ကွာန်တံမာန်တှ်ေ ဂဥုဲဒြဟတ်ဏံဂတာပ်အခေတ်မွဲသွုၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴဂဥုဲဒေဝတဴသၟိၚ်အိန်တံဗီုပိုဲဟီုဂးမံၚ်ဂှ်ရ၊ ကလၚ်ဓရ်တုဲဒးနွံကဵုနဲကဲပြံၚ်သၠာဲ ကလၚ်ဓရ်တုဲဒးနွံကဵုနဲကဲဗဂဵုလဟဵုအာတုဲ အရာလဵုဍေံကၠေံပိုတ်အိုတ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ညးကလၚ်တံဂ်ှကီု၊ ကလၚ်ဓရ်တုဲဒးကၠောန်စမ်တ္ၚဲဂှ်ကီု၊ ဂဥုဲဒြဟတ်သီုဖ္အိုတ်ကၠုၚ်နူဓရ်တံဂှ်တှ်ေ ကော်စကမၠောန်မွဲရ၊ ကမၠောန်ဂှ်ဟေၚ်ကဵုဖဵုသွက်ညးကလၚ်တံဂှ်တုဲ ယဝ်ကမၠောန်ခိုဟ်ဒှ်ဖဵုသွက်ဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲညးကလၚ်တံဂှ်တှ်ေ နဲကဲဏံဂှ်ဂတာပ်အခေတ်ရ၊ အ္စာတွံဓရ်တံလေဝ်တီကၠးကလၚ်ဓရ်ကၠောန်ကုသဵုတုဲဂွံတိုန်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်မ္ဂးတှ်ေ ကၠာဟွံဂွံချိုတ်ဏီဏံဂှ် ထေက်ကဵုဘဝညးတံဒးဆဵုဍုၚ်သွဝ်ဒးဆဵုနိဗ္ဗာန်ကၠာတှ်ေခိုဟ်တဴမာန်ရ၊ တီကၠးမံၚ်ရတှ်ေချိုတ်တုဲဂွံတိုန်ဍုၚ်သွဝ်ဂွံလုပ်နိဗ္ဗာန်မ္ဂး ပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံ မိဏေတ်နာဍဳစက္ကဏံလေဝ် ဒးကဵုညးတံစုက်လုက်ကဵုသွဝ်နိဗ္ဗာန်ကီုတှ်ေဂတာပ်အခေတ်ကွေံရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်တုဲ ဓဝ်ပတေဟ်ဗၠေတ်ဗၠန်မံၚ်ညိညတံဂှ်လေဝ် ဒှ်မံၚ်ပြသၞာပ္ဍဲဘဝလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲညးတံသီုဟွံတီတဴမွဲသာ်တုဲ ညးလဵုဒးပဠေဝ်ထောံဓဝ်ပတေဟ်တံဏံဂှ်တှ်ေတီကေတ်မာန်အိုတ်ရ၊ ယဝ်ရပတေဟ်ဗၠေတ်တုဲ ကၠောန်ကမၠောန်ထ္ၜးကမၠောန်လေဝ်ဗၠေတ်အာရ ၊ ဟိုတ်ဂှ်ရတှ်ေ ဓဝ်ပတေဟ်ကုသဵုဏံ ဂွံဗဒှ်ကဵုပိုဲဍာံဍာံကၠးကၠးမာန်အရေဝ်ဗွဲလက္ကရဴဂှ်တှ်ေ ဒးကၠုၚ်နူကမၠောန်ပိုဲတံမကၠောန်ပ္ဍဲပစ္စုပ္ပန်တ္ၚဲဏံရ၊ ဍုၚ်သွဝ်ဍုၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်ဍုၚ်နရက်တံဂှ်လေဝ် ဍေံနွံဒၟံၚ်ပ္ဍဲစိုတ်ပိုဲမၞိဟ်ဏံရ၊ တ္ၚဲလဵုပိုဲတံဆဵုစိုတ်ပိုဲဏံကၠးကၠးဓဝ်ဓဝ်တပ်ပ်သောၚ်သောၚ်မ္ဂးတှ်ေ တ္ၚဲတေံရပိုဲတံဆဵုသွဝ်နိဗ္ဗာန်နရက်ဇေတ်ဇေတ်ရ။
(၃) ဓဝ်ပတေဟ်ပွမတော်ဆရံၚ်စ၊
ဒးစွံသံသယမွဲအ္စာရံၚ်စတံဒးဟီုမံၚ်လၟိုန်ကာလဂှ်တှ်ေ လအ်ကဵုပြဟ်အောန်ကဵုဂၠိုၚ်ဒးနွံဒးဒှ်ဏောၚ်သာ်ဏံကီု၊ ညံၚ်ရဴဥပမာတုန်− လအ်ကဵုပြဟ်ဗှ်ေဒးအလီပရေၚ်သြန်ဏောၚ်ဏးစွံသတိညိ၊ ယဝ်ရတ္ၚဲယးတေံဒးအလီမ္ဂးတှ်ေ အရေဝ်အ္စာရံၚ်စဂှ်ဒးဍာံစၟတ်ရ၊ ယဝ်ရယးကလဳတေံဟွံဒးအလီမ္ဂးတှ်ေ ၜိုတ်မွဲသၞာံၜါပိသၞာံဒးအာအလီမ္ဂးတှ်ေ အရေဝ်အ္စာရံၚ်စဂှ်ဒးဍာံစၟတ်ပၠန်ရဟွံသေၚ်ဟာ၊  လအ်ကဵုပြဟ်ယဝ်ရပိုဲဏံသာသ္ပအ်ဏောၚ်တှ်ေ ဟွံဒးအာရံၚ်စလေဝ်ပိုဲတံတီကေတ်မံၚ်တုဲတုဲရ၊  ဇေတ်ဇေတ်တေံဂှ်တှ်ေ အ္စာရံၚ်စတံဟွံတီကၠးတုဲတှ်ေ ထောံလဝ်မအရေဝ်ညံၚ်ညးပီုဇာကကီုရ၊ အခိၚ်ဒးတှ်ေကေတ် ဟွံဒးတှ်ေဆက်ပီုအာပၠန်၊  အရာတၞဟ်တၞဟ်တံဂှ်လေဝ် အ္စာရံၚ်စတံသုၚ်စောဲလဝ်နဲကဲသာ်ဏံပြံၚ်သၠာဲအာပြယာဲနာနာတုဲ ကၠဟ်ထောံလတ်မအရေဝ်သွက်ညးကၠုၚ်ရံၚ်စတံဂှ်ဖအိုတ်ရ၊ လ္ၚဵုဂှ်လုပ်ကၠုၚ်ကဵုအ္စာရံၚ်စဗက်ဂှ် ကျိုၚ်လဝ်ဂၠိက်ပဠောအ်လေဝ်စာ်ထောၚ်ဟွံသ္အးဇ္ၚးဂှ်ကီုတုဲ ကၠာဟွံဂွံတော်ရံၚ်စဏီဂှ် အ္စာရံၚ်စတံဟီုထောံကၠာဂှ် ဂိတုဏံပြသၞာပရေၚ်သြန်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်နွံမံၚ်ဏောၚ်ဂး ယဝ်ရတဝ်တပ်အာကဵုပူဂဵုကၠုၚ်ရံၚ်စတံဂှ်ဏောၚ်တှ်ေ ပတေဟ်အာဂၠိုၚ်တိုန်ရ၊ အေအ္စာဏံမုမညးဂွံတီအဲဒှ်မံၚ်ပြသၞာပရေၚ်သြန်ဂး၊  ဇေတ်ဇေတ်တေံဂှ်တှ်ေ ရံၚ်ကေတ်ဗီုလအာကၠုၚ်ပူဂဵုဂှ်တုဲ သွဟ်ဏာလောဲလောဲသွာသွာမာန်ရ၊ ဗီုဏံဗွဲတုန်။
ဍုင်တြေံ၊ တၟအ်ကၞေင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်တၟအ်ကၞေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၈၄၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၉၁၄၉ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၁၇၅၅၂ တၠရ။
ဂၠဴ
နဒဒှ်စၞ
ပ္ဍဲခေတ်လၟုဟ် ဍုၚ်မစကာဂၠဴ ပ္ဍဲအရာမဓဇက်ကွဳ ဇၟိက်ဗ္ၚဂှ် အောန်စှ်ေအာကွေဟ်ဟ်ရကီုလေဝ် ပရေၚ်လွဳဂၠဴ သွက်ဂွံပတိတ် ဍာ်တှ် ကေုာံ ပတိတ်ဖျုန်ဂှ် နဒဒှ်ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ် ပရေၚ်ဂယိုၚ်လမျီုမွဲဂှ် လွဳဒၟံၚ်ဖိုဟ်ရ။
ဝါယဟေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါယဟေင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုခ (စၞး) သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၊၂ ဝှ် ၁။
တၟအ် ဗြိမ်ဟာမ် (Brimham Rocks)
လညာတ် ဒြိဒ် (တၠဣဓိ)
right|thumb|Perforated rock, once thought to be an oracular stone (now called Smartie Tube) တၟအ်တအ်ဂှ် အခိင်ကိုပ်ကၠာတေအ် မၞိဟ်တအ် ပတှ်ေကေတ်လဝ် လကျာ်/ဣသိဒြိဒ် တၠဣဓိတအ် မကၠောန်လဝ်ရ။ ကာလစိုပ် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စ မၞိဟ်တအ် လ္ၚတ်ကၠုင် နကဵုမတ်သိပ္ပံ (ပညာ) တုဲ ဂွံတီ ဒုင်ကေတ်တဲ ဒဒှ်ရ တၟအ်တအ်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဟိုတ်နူအကာဲအရာ သဘာဝ မကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵုဒၞာဲဂှ်ရ။ လညာတ်မ္ဂး တၟအ်တအ်ဂှ် ဣသိတၠဣဓိ ဒြိဒ်တအ် မကၠောန် နိမိတ်ဗဒှ်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲကဵု ညးမပတှ်ေကေတ် ဘာသာဒြိဒ် ခေတ်တၟိတအ် ဆက်ပတှ်ေကေတ်တုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၇၆၀ ဂှ် ဂျောမ်မက်ဖေရ်သောန် (James Macpherson) ချူပတိတ် လိက်ပရူတၟအ်တအ် နကဵုယၟု Fragments of Ancient Poetry ဏီရ။
မန်သာသနာဒဳပ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လ္ဂုင်
ဘာမန်သာသနာဒဳပ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ်ဥယျာန်ဝ ပွိုင်ဍုင်လှေဝ်ကူ၊ ဍုင်လ္ဂုင်၊ ရးလ္ဂုင်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၂ ဇကု။
ဝဟ်၊ ဂိတု
သဘင်
အတိုင်ဗုဒ္ဓဝင်မ္ဂး မိအံက်ကျာ်တြဲဂေါတမ မစုတိတုဲ အာကတဵုဒှ် ဒေဝတဴ သန္တုဿဳတ ပ္ဍဲသွဝ်တာဝတိံရ၊၊ တၞဟ်နမဂွံရော်ဂုဏ် မိအံက်တုဲ ကျာ်တြဲဂေါတမ တိုန်အာဍုင်သွဝ် သွက်ဂွံတွဟ်ဓရ် အဘိဓရ် နွံတမ် ကုသလာဓမ္မာ အကုသလာဓမ္မာ၊ အဗျာကတာဓမ္မာ ရ၊၊ ကျာ်တြဲဂေါတမ ကြဴနူတွဟ်ဓရ် ပ္ဍဲသွဝ်တာဝတိံ လုကဴမွဲဝှ်ပိဂိတုတုဲ ပ္ဍဲဂိတုဝှ်ပေင်ဂှ် စှ်ေကၠုင် နူသွဝ် ပ္ဍဲဍုင်သင်္ကဿနဂိုရ် ရ၊၊ တၞဟ်နမဂွံပူဇဴကျာ် မစှ်ေနူသွဝ်တုဲ ညးတအ် ကၠောန်သဘင်မဍေန်ပၞာင်သ္ဍဴ၊ ဗလးဂီုရ၊၊ ဗီုရုပ်ကျာ်မစှ်ေနူသွဝ်ဏအ်ဂှ် နူကဵုဒၞာဲဒေသမန်တြေံ ပ္ဍဲဒွါရဝတဳ (ဍုင်သေံ)ကီု၊ ပ္ဍဲဍုင်မန် ပ္ဍဲထီုကအ်ဂေါန်ကီု ဂွံဆဵုကေတ်ဒၟံင်ရ၊၊
တ္ၚဲကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံ
လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ် (Atlantic Charter)
သကိုပ်ဝန်ဇၞော်အင်္ဂလိက် ဝိန်သတောန် ချာရ်ချဳလ် (British Prime Minister Winston Churchill) သမတအမေရိကာန် ဖရင်ကလိန်(US President Franklin D. Roosevelt) ညးၜါ ထပက်လိက်ကသုက် တုပ်စိုတ် သွက်ဂွံ ဒက်ဒပ်ပၞာန်မဟာမိတ်ရ၊၊ လိက်ကသုက်ဂှ် ညးကဵုလဝ်ယၟု လိက်ကသုက်အာတ်လန်တိစ် (Atlantic Charter) ပ္ဍဲဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၄ သၞာံ ၁၉၄၁ ဂှ်ရ၊၊
မိုင်တဝ် (နာဲ)
ပထမအဝဲ
သၞာံ ၁၉၆၄ နာဲမိုင်တဝ် တိုန် ဒဳဂရဳကဝ်လိက်မတ်မလီု နကဵုဘာသာပရေင်ပိုန်ဒြပ် (Economics subject in the Intermediate part A)၊ ပ္ဍဲသၞာံဏအ်ဂှ် ဟိုတ်နူ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ဟွံၜိုဟ်သြိုဟ်တုဲ ဘာဒးကၟာတ်ထောအ် ပွိုင်မွဲသၞာံ၊ သၞာံဂတဂှ် (၁၉၆၅) အခိင်ကဝ်လိက် ကလေင်ပံက်ပၠန်ဂှ် ညးတိုန်တန်ဒဿန (Philosophy)။ ပ္ဍဲအခိင်ညးမတိုန်ဒၟံင် သၞာံဒုတိယဏအ်ဂှ် ညးဂွံ သြန်အထံက်ပင်ဘာ (stipend) မွဲဂိတု ၇၅ ဒကေဝ်။ သၞာံ ၁၉၆၆ ဂှ် ညးအာတိုန် ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်လ္ဂုင် (Rangoon Arts and Science University)။ သၞာံ ၁၉၆၇ ဂှ် ညးကလိဂွံ မဟိမု B.A. (Philosophy) နူကဵု တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ်ရ။ သၞာံ ၁၉၆၈ ဂှ် ညးဆက်တိုန် တန်မဟာ (M.A.) ဆဂး ညးဇူထောအ် နူဂှ်တုဲ စၞးဂှ် ညးအာတန် တန်ဗတောန်ကမၠောန်ရုင် (Apprentice Officer Examination) မဒှ်တန်ဗတောန် မပံက် နူကဵု ဌာနဝန်ဇၞော် (Planning and Revenue) ရ။ ညးတိုန် တန်ဒဳပလဝ်မာ သွက်ညးမကလိဂွံမဟိမုတုဲ ပ္ဍဲလပါ် ပညာပရေင်တိုက်ဗွဟ်လိက် (library Science)။ ပြကိုဟ် သွက်တန်ဒဳပလဝ်မာဏအ်ဂှ် ညးချူလဝ် နကဵု က္ဍိုပ်လိက် "မြန်မာအစိုးရဌာနအဖွဲ့အစည်းများ ၁၈၂၆ - ၁၉၇၂)။ သၞာံ ၁၉၇၈ ဂှ် ညးသီုဂွံအံင်အာ အလဵုအသဳမစၟတ်သမ္တီသၟာသၞောဝ် (Registered Lawer – RL) မဒှ်တန်ဗတောန် မကၠောန်ဗဒှ် နူကဵု ဌာနပရေင်ပညာကဆံင်လတူ (Department of Higher Education)။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမတိုန်ဒၟံင် တက္ကသိုလ်လ္ဂုင်ဂှ် ညးသီုလ္ၚတ် ပ္ဍဲတန်ဗတောန် လိက်တၟအ်မန် မဒှ်တန်ဗတောန် မပံက်လဝ် နကဵု ကမ္မတဳလိက်ပတ်ယေန်သၞာင်မန် တက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်လ္ဂုင် နာဲပါန်လှ မဒှ်ညးမစဳဇန်လဝ်ဂှ်ရ။
ဗၟံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကလအ်ဍောတ်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝေဏိက သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၄၊ ဝှ် ၂၄။
ကတိုင်လမ္စံက်
ကတိုင်လမ္စံက်(Black hole)ဝွံ ဒှ်ဒၞာဲ ပ္ဍဲဂၠးအကာသ (spacetime) မၞုံကဵု လျိုင် မဇြိုင်ဗွဲမလောန်ရ၊၊ အတိုင် လညာတ်တဳအဝ်ရဳ အစာသိပ္ပံအာင်သတာင် မကော်ဂး တဳအဝ်ရဳ အနုမာန general theory of relativity or GTRမ္ဂး အရာမွဲ မၞုံကဵုလျိုင် မဇြိုင်ခဍင် အသိင်ဓရောတ် (ဝါ) ဓါတ်ဓရောတ်ဍေဟ်လေဝ် ထတ်ခဍင်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဟိုတ်နူဇြိုင်တုဲ မၞုံကဵု ဓါတ်ဓရောတ် မသကာတ်မြဟ်တုဲ အရာလဵုမွဲလေဝ် ၜိုတ်ရ ဓါတ်လလဳ မပ္တံကဵု လျးတအ် အသိင်ဒမြိပ်ပြဟ် ဗွဲမလောန်ကီုလေဝ် တတ်ၜက် ကတိုင်လမ္စံက် ဟွံမာန်၊ ဓါတ်ဓရောတ် ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ဇြောတ်တံင်ဂြဲဖျေဟ်ဏာ ဒးသၠိုင်လုပ် ပ္ဍဲကတိုင်ဂှ် ဖအိုတ်ရ၊
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
ဗမံက်ထ္ၜး
ပ္ဍဲ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁၁၊ ၂၀၂၂ ဂှ် နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ညးအာလ္ၚတ် ၝောအ်ကိုဋ်ဝွံ တုဲ ပ္ဍဲ ၁၇ အဝ်ဂေတ် ၂၀၂၂ ဂှ် ညးချူဗၟံက်ထ္ၜးလဝ် ပရူၝောအ်ကိုဋ်ဏအ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံရ။
ကတိုင်လမ္စံက်
တၠပညာတအ် ပတှ်ေကေတ် ဒြပ်သတေလ်လာ (stellar mass) ကတိုင်လမ္စံက်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင် နူကဵု သၞံင်ဇၞော်ဇၞော်တအ် သရိုဟ်လီု (ဝါ) တူဓဂုဲအာ ဟိုတ်နူအာယုက်အိုတ်ရ၊၊ ကတိုင်လမ္စံက်မွဲ ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ နကဵုဇြောတ်ပကောံကေတ် ဒြပ်မၞုံပ္ဍဲပွဳပွူတအ်ဂှ်တုဲ ဇၞော်တိုန်သိုက်က်ရ၊၊ နကဵုမဇြောတ်ကေတ် သၞံင်တၞဟ်တအ်ကီု နကဵုမပံင်ပကောံ ကုကတိုင်လမ္စံက်တၞဟ်တအ်ကီုတုဲ မဟာကတိုင်လမ္စံက် မၞုံကဵု ဇမၞော် ဇၞော်နူတ္ၚဲ ဂၠိုင်ကဵု မဳလဳယာန် အလန်ဂှ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်ရ၊၊ ၜိုတ်မတီမ္ဂး ပ္ဍဲလဒေါဝ်ဂလေက်ဇြဳ ဗွဲမဂၠိုင်တအ် နွံကဵု မဟာကတိုင်လမ္စံက်အိုတ်ရ၊၊
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗု
ဒၞာဲမကလိဂွံ
ၝောအ်ကိုဋ် မိစောဗုဝွံ ဂွံဆဵုကေတ် နူကဵု ဂၠံဓါတ် ကျာ်စေတဳသၟတ်တြေံမွဲ ပ္ဍဲပလိုတ်ကျာ်လ္ဂုင် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၅၅ ဂိတုဨပြဳ ၁၃ ဂှ်ရ၊၊
လိက်တၞးထဝ်
(၂) သဗ္ဗညူဝရသာသနဗ္ဗုဇဝနာဒိစ္စေန သဒ္ဓါယဟံ၊ ပုညံ ယံ နိဇဒေဝိယာ သဟကတံ ဝက္ခာမိ တံ နိမ္မလံ၊၊
(၁၄) ပုညံ တံ ဨဝရူပံ ကုပတိ ပတိကရံ သော ဘိပတ္ထေတိ ဨဝံ ပုညေနာနေန သောဟံ အတုလဒသဗလော နာဂတသ္မိံ ဘဝေယျံ၊၊
(၉) စိုန်ဂပ်ဝ်ကဵုလဝ်ဒါန် ဍိက်မကၠောန်ဝတ်ကျာ် ကၠံကီု၊ ထဝ်ဂတှ်ေ ထပှ်စှ်ောဒ္စာံကီု၊ သြန်ဂတှ်ေ ၜါလ္ၚီဒ္စာံကၠံကီု၊
ကတိုင်လမ္စံက်
နိရုတ္တိ
လကျာ်အင်္ဂလိက် ဂျောန် မိရှလ် (John Michell) ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု သၞံင်ဒမၠု ("dark star") တုဲ ပ္ဍဲအခိင် ၂၀ ဗွဝ်ကၠံ လပါ်စဂှ် အစာရုပ္ပဗေဒတအ် ကော်စ ရုပ်ဝတ္ထုမတံင်ဂြဲ နကဵုဓါတ်ဓရောတ် ("gravitationally collapsed object")၊၊ အစာချူလိက်သိပ္ပံ မာသဳယျာ (Marcia Bartusiak) စကာနကဵုယၟု ကတိုင်လမ္စံက် ("black hole") နကဵုမရံင် ကုဗီုအစာရုပ္ပဗေဒ ရဝ်ဗေရ်တ် ဒိစ်ကေ (Robert H. Dicke) မစကာလဝ် ပ္ဍဲအခိင် သၞာံ ၁၉၆၀တအ် နကဵုမပတောအ်ၜတ် ကု Black Hole of Calcutta မဒှ်ဒၞာဲ ကောန်ထံင်တအ် မလုပ်အာတုဲ ဆလအ်လေဝ် ဟွံဂွံတိတ်ကၠုင် ဂျိုင်င်ရ၊၊
လိက်မာတၚ်ဂ
မုက်လိက်−၁၅
ဖန်ဖက်စဳရေၚ် လၟေၚ်အရာ၊ ပြဝေဏဳရ ယိုက်ဇွတမၠာ၊ ပြုပြေၚ်တုဲကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ သၟိက်ဂိုၚ်ဒေပ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊ ခါဲကတိုၚ်ကၠာ သီုၜါညဳသၟဟ်၊ တိုပ်ဒေပ်ညဳသာ သီုၜါဟွံတၞဟ်၊ ကလေၚ်စဴရ ဒေသဒဒှ်၊ မာတၚ်ဂဂှ် ဂၠာဲဗှ်ဗ္စာ၊ ဗတ်အဲမွဲသွံ ချိုတ်ထောံဂွံဟာ၊ ဇၟာပ်ညးအဲ ဗွဲဓမ္မတာ၊ ပိုဲခါဲဒုတ်ရ မူဒၞာဲပကာ၊ ခိုဝ်ခိုဝ်ခါတ်တ် ဂၠာဲအာအာတ်အာ၊ ဗွဲဓမ္မတာ အာတ်စအာရ၊ ချပ်ဣၚုဟ်ပၠန် ဟွံရန်ဒည၊ ပလေဝ်ကောန်တာဲ ဂၠာဲၜုန်မြ၊ ဇုက်ဝါဂၠာဲပၠန် ဆုဒုန်မှာဲမှ၊ ဂၠာဲပကောံနၚ် ပြုပြေၚ်သက္ခဏ၊ သၞာံဂၠဴမူလ ဂွံပကၟဳ၊ ဒုန်ၜဝ်ထၞေက် ကရေက်ဝဏဳ၊ ဇုက်ညးဒက်ဂဝ် ဒက်ကွဝ်ညဳညဳ၊  ယာတ်ညးဂြာပ်ဇွ ဂွံဇိၚ်ပဂၞဳ၊ အိုတ်ဂမြၚ်ပၠန်  ဗိုၚ်ကၠောန်ပလွဳ၊ မံၚ်တဴညဳညဳ ပနဳသုသာန်၊ တၠပညာ ပ္စာနညာဏ်၊ ဂွံမိၚ်ကေတ်ဟေၚ် ပရေၚ်နဳဒါန်၊ ခါဲဒုတ်ညးဍုဟ် စုတ်ဒုဟ်သီုကွာန်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဟီုက္ၜေဟ်အဓာန်၊ အိုတ်ဇၟာပ်ကွာန် ကွာ်ဍာန်ညးချဟ်၊ ဂကူယုတ်ကွေံ ဒုဟ်ဍေံဟွံဒှ်၊ စိုတ်ယဝ်ရယုတ် ဒှ်လုတ်ကျာ်တွံ၊ ဒးစှ်ေအပါဲ ဂၠိုက်ဂၠာဲပှ်လှ်၊ ဂကူယုတ်ပြဲ   ၜါနဲတုပ်သၟဟ်၊  စိုတ်သတ္တံဂှ် ဒှ်တံအရၚ်၊ သမ္မာမိစ္ဆာ စိုတ်ၜါတွံနၚ်၊ သမ္မာစိုတ် ကွာ်လောဲစိုပ်သၚ်၊ မိစ္ဆာဒှ်ဗက် နရက်ဒးကြၚ်၊  စိုတ်ယုတ်ခဵုခါတ် ပါတ်ဇၟာပ်တၚ်၊ စိုတ်ဆောံမမၚ် ဟွံဒးကြၚ်အာ၊ ဂလာန်ဝွံဂှ် ဗှ်တုဲဗ္စာ၊ ဂးမာတၚ်ဂ မိမသီုၜါ၊ ဂကူယုတ်အိုတ် ချိုတ်ရောသ္ဂးဟာ၊ ဂကူပြဲပၠန် ချိုတ်အနန္တာ၊ တိုၚ်ချိုတ်မွဲတ္ၚဲ အိုတ်အဲညးကၠာ၊ ဓဝ်မာရဏ ချပ်ဗ္စာညိ၊ လောဘဒေါသ မောဟညးပိ၊ မၞမွဲကၠာ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ ယဝ်ဗက်စဍေံ ဒးစှ်ေကမ္ဘိ၊ သၟိက်ကဵုဝေၚ်ပါဲ ဂၠာဲကဵုဂတိ၊ ဝေၚ်ပါဲကၠေံညိ သတိပလွဳ၊ မဟာသာလ နာမသေဋ္ဌဳ၊
မုက်လိက်−၂၄
ဇြဟာတ်ပ္ဍဲကောန် ဍိုန်တိုန်စိတ္တ၊ မွဲသာ်ဂှ်ပၠန်  ရံၚ်ကဵုဝံသ၊  ဂၠိုၚ်ကဵုအောန်ဂှ် ဟွံသၟဟ်ရထ၊  ကောန်သၠးကဵုရ  ကာလဂှ်ဒး၊ မူဟိုတ်တုန်ရော ပိုဲဂကူမၞး၊ လၟေၚ်ဝေါဟာ ဘာသာဇၞော်ကၠး၊  ဇာတ်လီုညးပါဲ ဂၠိုၚ်နဲပြးဇး၊  ဟွံဂွံအာကောံ ကရောံအဲညး၊  ကောန်ကဵုဏာကွေံ ဒှ်ဒးရးသန်၊  ချပ်တုဲသေဋ္ဌဳ ဒ္ၚဳကဵုကဵုကောန်၊  ယွံကောန်သ္ဍိုက်မ ရုပ္ပလက်သန်၊  လၟုံခါဲဒုတ် ဍေံယုတ်မာလောန်၊  ဍေံကၠုၚ်တိက်တၚ် ပါၚ်တြၚ်ပၠန်၊  ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကောန် အံက်ဝါတ်လောန်ရ၊  ယဝ်ဍေံချိုတ်ကီု လေၚ်သီုမသ၊  ညးဂမၠိုၚ်ကီု ကၠုၚ်ဟီုကြံကြ၊  ဟိုတ်ဘာသာမၞး အံက်မ္ဒးကျ၊  ချိုန်လၟုံကောန် ပ္တိုန်လဝ်စိတ္တ၊  မူဟိုတ်မွဲရ ဒါနဒှ်တံ၊   ပ္ဍဲကုသဵုရ အကုသဵုကံ၊  ချိုန်လၟုဟ်ပ္ညုၚ် ဍေံကၠုၚ်ခၞံ၊  ပ္ဍဲဂၞဴအဆၚ် က္ၜၚ်လေဝ်ဒးဗြံ၊  လီုတုဲသဘဴ  ကြဴခိုဟ်လေဝ်နွံ၊   ဟိုတ်ရောၚ်ဒှ်တံ  ခၞံနၚ်ဏာ၊  ဟိုတ်ကဵုဖဵုရ သီုၜါပြကာ၊  ဍေံဇိုန်ကဵုသၟတ် သတ်ပ္ဍဲလိုက်ဗာ၊  လဆောဝ်သၠုၚ်သဝ်  ရေတ်ဂပဝ်အာ၊  လဆောဝ်ဒှ်ရ သုခဒုက္ခာ၊   သ္ဘဴဓဝ်ရ ဗ္စာညိရကောန်၊   လၟုံအံက်မ ဒှ်ပွဓဇန်၊  စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွလုတ်ဂြန်၊  ယဝ်ဟွံကဵုသၟတ် ခါဲဒုတ်အိုတ်သ္ကန်၊  ယဝ်ဍေံချိုဃတ်ကီု  လေၚ်သီုဒိုဟ်ပန်၊  ကရောံခါဲဒုတ်ရ ညံၚ်အာညိကောန်၊  မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊  မိၚ်ဂလာန်ညး ဟွံသၟဟ်ရထ၊  က္တဵုဒှ်စံၚ်တူ  ဒွံဓဝ်သောက၊   တိုန်ညံၚ်ဂျိဇြုံ  ဗ္ဒောံဖျေံကာယျ၊   ဝိုတ်သတိရ သက်ခၞပၠန်၊   သောကဍဵုဍိုက် စရိုတ်ဗၠိုက်ဗၠန်၊   ဟီုဟွံဒးဟေၚ်  ညံၚ်ညးကၠေၚ်စန်၊  သဗသ္ဘာ်  တသၚ်တသောန်၊  ဂွံသ္တိကီု ဂၠာဲဟီုယာံဒေါန်၊  တံဇိုၚ်မပၠန် သောန်န်ယာံတဴ၊  အဵုသၟိၚ်အံက်မ  တၠနှဘဴ၊  မူရဴနွံဒုဟ်  လၟုဟ်က္ဍုဟ်ကောန်ဂၞဴ၊   စုတ်တဲခါဲဒုတ် ယုတ်သန်သွံအဴ၊   အံက်မကျာ်ဂန်  ဓဇန်ကဵုကောန်ဂၞဴ၊
မုက်လိက်−၂၅
အဵုလၟာဂၞဴ ဍုဟ်ကောန်ဗြဴဟာ၊  အဵုသၟိၚ်အံက်မ ဂးဓုပ်ပြကာ၊   ညးသ္အာၚ်ပၠန် ဍုဟ်ကောန်နွံဟာ၊  လၟုဟ်အံက်မ ပွမှာရာ၊  စုတ်တဲခါဲဒုတ် ပွယုတ်မာ၊  အဵုအံက်ရာဇာ  မူရာဍုဟ်ကောန်၊ အဵုသၟိၚ်အံက်မ တၠတိုက်သန်၊ ချိုန်လၟုဟ်ကွေံ ကောန်ဒးစောန်လောန်၊  ဗျဂ္ဃစောရ ညးပဓဇန်၊ လၟုဟ်အံက်မ ပွလုလန်၊  အဵုအံက်ကျာ်ဂန်  ဓဇန်လောန်ရအဴ၊ အဵုလၟာဂၞဴ မူရဴနၚ်ဒုဟ်၊ စုတ်တဲခါဲဒုတ် မၞိဟ်ယုတ်က္ဍုဟ်၊  ကောန်ဒးလေၚ်ဘဝ ဒိဋ္ဌလၟုဟ်၊  ဂစိုတ်ထောံပြဲ ကဵုဘဲဇြၚ်ဗၞုဟ်၊   ကောန်ဟွံမွဲဒုဟ် မူရာဍုဟ်ရော၊  အဵုသၟိၚ်အံက်မ  ညးတၠအယော၊  ညးဂွံဗၠးဒုဟ် က္ဍုဟ်ကောန်ဟီုတဴ၊  ညးမိပ်စိုတ်အဴ ကြဴညးစောစ၊  ဟိုတ်ပတှ်ေညး ကောန်ဒးစံၚ်တဴ၊  အဵုမဂၠိုၚ်အယော ဗဵုညးစောဟာ၊ အဵုမဂၠိုၚ်အဇ အံက်မရာဇာ၊ ကောန်လဝ်ကဵုချိုတ် ကေတ်စိုတ်ဘာသာ၊  အိုတ်ဂကူဗၞး ကောန်ရးခန်လွာ၊  ဟိုတ်နူညးက္ဍုဟ် ဂၠာဲဒုဟ်နာနာ၊  အံက်မရာဇာ အဵုအံက်မရာဇာ ဟုံမှာရအဴ၊  အဵုမဇၞော်ဣဒ္ဓိ မိဒေဝတဴ၊ ကံအတိက်ဟေၚ် ချူပြေၚ်အဲဗြဴ၊  ဟွံသေၚ်ပ္ဍဲလၟုဟ် ဒုဟ်ကၠုၚ်ဖက်နှဴ၊  နတဲခါဲဒုတ် ညးစုတ်လလဴ၊  အဵုဒေဝတဴ ဍုဟ်အဲဗြဴဟာ၊   ဇိုန်ကဵုခါဲဒုတ် အဲဒးယုတ်မာ၊  ညံၚ်ဒဒှ်အဲ ညးဟွံမွဲၜါ၊  လၟုံမွဲဝါ ပြာ်ညိကၠာအဴ၊  မၚ်္ဂလိကာ သိုက္ခာဗြဴ၊  တံဇိုၚ်သၟိၚ်မ ယာံထဂၠက်သ္ဍဴ၊  နရာတ်ဇတဝ် ဖ္အောဝ်စိုတ်ဇဴ၊   ဂၠးကၞေၚ်အဝဲ ယဵုတဲညံၚ်ပ္ကဴ၊   လ္ၚောဝ်သၟိၚ်မအဴ ရဴဝွံသ္ဂးပၠန်၊  ယွံလေအံမ တၠတိုက်သန်၊  ခါဲဒုတ်ဂၠိုၚ်ဒုဟ် အဲဗြဴဍုဟ်လောန်၊  နူဍောတ်တ်ဟေၚ်   အဲဗြဴဝေၚ်ခၠန်၊  ဍေံကၠုၚ်အာတ်ကွေံ ဒးကဵုဏာကောန်၊    အံက်မကျာ်ဂန်  ဓဇန်လောန်ရအဴ၊  ဗတ်ဍေံအာတ်ပၠန် ကဵုသန်ဗက်ဖျဴ၊
မုက်လိက်−၂၇
ကလံမိတုဲ သုဲဂါဲအာပၠန်၊ သၟိက်ကလံရ သၟိၚ်မကျာ်ဂန်၊ ယောန်လုပ်သာသာ  ခါမပြာပ်ညောန်၊ သေဋ္ဌဳဇၞော်ပၠန် ညာတ်ဒးကောန်ဗြဴ၊  ဒှ်တိုန်ဝိဝိၚ် ကၠိၚ်ကောန်ဂၞဴ၊  ညံၚ်ရဴဒးဂျိ  သတိဖက်နှဴ၊  ဟီုဇီုဟွံဒး  ညံၚ်ညးက္ဍိုၚ်ကၠဴ၊  သေဋ္ဌဳဇၞော်အဴ ရမတ်ရဴဗြဲ၊  မၚ်္ဂလိကာ ယဵုသ္ပာတဲ၊ သီုမဇံသဝ် လ္ၚောဝ်အဲပရဲ၊  ဝါစဳကာယျ  သီုစိတ္တပ္ဍဲ၊  သီုမသိပ်ဂၠိပ် ကၞိပ်အဝဲ၊  ဒုဟ်ပ္ဍဲကောန်မွဲ ကဵုစ္ဍးသ္ၚောဲညိ၊  သီုမကၠၚ်ဟဳ သေဋ္ဌဳဇၞော်စိ၊  ဒုၚ်သာဓုပၠန်  ပ္ဍဲစိုတ်စောန်ကၠိ၊  ကောန်ဒးစ္ဍးအာ ပၟာသုၚ်ဂျိ၊  အိုတ်ဝေဒနာ ပကဵုပါမြိ၊  ပ္ဍဲပစ္စက္ခ ဒိဋ္ဌဝုတ္တိ၊  ကဵုဍိုက်ပေၚ်ညိ သုခကဵုတန်၊ ညံၚ်အာညံၚ်အာ ညံၚ်အာရကောန်၊  ကံဝဳပက်ရ အံက်မဟွံဓဇန်၊  ယဝ်ကောန်စှ်ေစး  အံက်ဒးဘဲဒန်၊ အိုဿီုဝေါၚ်သ ဋ္ဌာနဒိုဟ်ပန်၊  ကောန်ဂွံဍံၚ်သွာ စေတနာပ္တိုန်၊  ညံၚ်အာရကောန် ပစောန်စိုတ်ရ၊  မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊  တုဲစ္ဍးတိတ်အာ ဗ္စာတော်ဆ၊  အိုတ်သတ္တံရော  အလုံလောက၊  ဒါန်ရောၚ်ဒှ်ကံ  တံပထမ၊  ကာမာဝစရ  နမကုသဵု၊  ဟိန်ဏာဒါန်ပ္ညုၚ်  ဍေံကၠုၚ်ဇိုန်ကဵု၊  လဆောဝ်ဂှ်ခိုဟ် လဆောဝ်ဂှ်ရုန်မဵု၊  ဆာန်ဒးသာဲရောၚ် ဍုဟ်မဗံၚ်ဒးဆဵု၊  ပၟိက်သၟိက်ဂွံ ဟွံဂွံလၚ်ပြဵု၊  ဟွံမွဲပၟိက်အဵု  ဒးဆဵုဂၠိုၚ်တုန်၊  ကာမာဝစရ ဒါနဒးကၠောန်၊ ကၠုၚ်ဒှ်မၞိဟ်စိ ကၠိဂွံထဝ်သန်၊   ဇပန်ဂွံညိ တိညံၚ်ဍန်၊  သၠေဟ်သုခ ဒေပ်ရဗိုန်တ္ညန်၊   ဗတ်ဂၠိုၚ်ထဝ်သန်  လေၚ်ပၠန်မွဲဝါ၊  ကုဇကုဟေၚ် ချိုတ်ပၠန်သေၚ်ဟာ၊  ဂြပ်ဒေပ်လဝ်ရောၚ် ဇမၠိၚ်သံသာ၊  ဂျိုၚ်မံၚ်ဟွံအိုတ်  ချိုတ်ညးဂွံဏာ၊  ဂုပ်ရတ်သန်ထဝ်  ဒေပ်လဝ်ဒှ်မှာ၊  မၚ်္ဂလိကာ ချပ်ဗ္စာရ၊  မွဲနဲသေၚ်ဟာ ချပ်အာဂတ၊  အဲဟိုတ်ဒါန်ကၠာ  ကာမာဝစရ၊ ဒှ်ကောန်သေဋ္ဌဳ ရုပ်ပစဳခၞ၊   ဟိုတ်ဂၠိုၚ်သန်ထဝ် စွံဓဝ်မၞ၊
မုက်လိက်−၃၁
ဂၠိက်ယာတ်ထဝ်သန် ဂွံပၠန်လောဲလောဲ၊ ဒေံဗြဴမၚ်တာဲ ဂၠာဲအာရိုဟ်တ္ၚဲ၊  သ္ၚိဆက်ရေၚ်ဗဝ်  ယဝ်ညာတ်ဒးအဲ၊  ဟွံဟီုမုက်ဂွး လၚ်လးညန်သ္ၚောဲ၊  ပုၚ်သ္ၚုသၠုဲအဵု  ဇိုန်ကဵုရိုဟ်တ္ၚဲ၊  ပဂွိၚ်ဒေံအဲ  တိုၚ်စဖဲရ၊  မၚ်္ဂလိကာ ကညာရုပ္ပ၊  မိၚ်တုဲမိပ်စိုတ် အဵုဇိုတ်ခယျ၊  ဝတ်ကောဒေံဟေၚ် ပြုပြေၚ်နာထ၊  အှော်ဍာ်သွက်သုၚ် ဗစိန်ပုၚ်သွ၊  ရှ်ေသှ်ေညံၚ်မ အဇကောပၟာ၊  ပ္ဍဲမမံၚ်ကောံ  ကရောံညးၜါ၊  ဂးမာတၚ်ဂ ချပ်နပညာ၊  အိုတ်သတ္တံအဴ ဂၚေၚ်ဘဴသံသာ၊  ဘုံပိစှော်မွဲ  လန်ထဲကၠုၚ်အာ၊ ချိုတ်ကဵုဒှ်ရ ဘဝနာနာ၊ ယုတ်ပြဲဇၟာပ်ရာ နာနာဘဝ၊ မူဟိုတ်မွဲကၠာ ဗ္စာတော်ဆ၊  ဇၟာပ်ဍုၚ်ဇၟာပ်ကွာန် ဟိုတ်ဒါန်မသ၊  ဇၟာပ်ညးအဲ ဟွံမွဲဂါရဝ၊  အရီုကြာန်ထုဲ  ပတုဲဒါန၊  ကေတ်စဇျာန်မက် ဗက်ပကာသန်၊ ဇၞော်ပၟဝ်ရာဂ ပသဘၚ်ပေါဲ၊  ကာလဇိုၚ်ကဵု ကုသဵုဇမ္ၚောဲ၊  ဒးဒုၚ်စကီု သီုယုတ်သီုပြဲ၊  လဆောဝ်ဒှ်တသိုက်  လဆောဝ်ဒိုက်ယဲ၊  လဆောဝ်ဂွံဇၞး လဆောဝ်ဒးဘဲ၊  သၠုၚ်သဝ်ဂၠိုၚ်နဲ ယုတ်ပြဲနာနာ၊ လဆောဝ်ဒှ်ရ ဨကရာဇာ၊  လဆောဝ်ပိုန်ဟုတ် ဒှ်မၞိဟ်ယုတ်မာ၊  လဆောဝ်စိန်ဂၠက် နရက်ဒုက္ခာ၊  လဆောဝ်ဍုၚ်သွဝ် ဂေဝ်သွဝ်အာ၊  ဘဝနာနာ စိုပ်လိုက်ဗာပၠန်၊  ဗတ်စိုပ်လိုက်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်ဝါတ်လောန်၊ ယဝ်ဒှ်မၞိဟ်စိ တိညံၚ်ကဵုဍန်၊ လောဘဒေါသ မောဟတန်တန်၊ ဟိုတ်နူဗိဇ္ဇ မဂှ်ပြာပ်ညောန်၊  ဇၞော်ပၟဝ်ပၠန်  ကၠောန်ဒါန်မိဿ၊ ဆက်မံၚ်ဟွံသ္ဂုတ် သမုဒ္ဒယ၊  သမုဒ္ဒယော ဒုက္ခောဝန္ဓ ဗတ်ဆဵုဒးစိ၊ တိသရဏ ဟွံထောံဒဂေတ်၊ ဇြိုၚ်ရောၚ်ကေတ်စ ဘဝအနန္တဂၠိုၚ်ကဝ်ရအဴ၊  ဟွံကဵုဒှ်ရ ဘဝဂၠိၚ်သ္ၚောဲ၊  ဘဝဂွံအိုတ် ဂွံပၠိုတ်ဟုံဟဲ၊   မူမၚ်မွဲရ  ဂွံပနိဿ၊
မုက်လိက်−၃၉
ဟွံညာတ်ဒိုဟ်စှ် ဒှ်အာန်တၞာန်၊ ဂၠာဲဗှ်ချပ်ခဝ် ဆေဝ်ဒဝ်ဟွံမာန်၊ ညံၚ်ရဴဥူမတ် ပညောတ်သန္ထာန်၊ တၞံနအာတ်ပါန် ဂၠိုၚ်ဂလာန်ယာံပၠန်၊အဵုကောရသိ ကောမိဓဇန်၊ ထောံလဝ်အဲဗြဴ ညံၚ်ရဴအှော်ဒုန်၊ ဗဗုလဟဵု ဂဵုတုဲပၠိုတ်သုန်၊ ဒးပၠိုတ်ဟုံဇြ ဒှ်စၞဂြုန်၊  အဵုကောတၠဂုန် အဵုကောတၠဂုန် ကဵုလေၚ်သုန်ဟာ၊  အဵုကောသော်က္ဍိုပ် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်ဒဴအာ၊  နူတံတုန်စိ အဒိကိုပ်ကၠာ၊ ကော်နၚ်တုဲသွံ ကၠုၚ်ထောံလသာ၊  ဟွံဗှ်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲကဵုအဲပူဆာ၊  အဵုတၠသိက္ခာက္ဍုဟ်အဲဟာကော၊  အဵုတၠပဿတၠအယော၊  ထောံလဝ်အဲမွဲခြာသ္ၚောဲကလော၊ ဟွံမွဲဝံသညးဟွံပဆော၊  ညးဂၠာဲနၚ်ဒုဟ်ညးဍုဟ်ဟီုစော၊  အဵုကောအဵုကောကဵုညးစောပၠန်၊  အဵုမဂၠိုၚ်အယောအဵုကျာ်ဂန်၊  တူတံဝါဒိကြာမိကဵုကောန်၊  အာတ်တုဲဖျာ်နၚ်ကဵုအဲကၠၚ်ကၠောန်၊  ပွတံဂှ်ဟွံဂၠာဲဗှ်ရန်၊  ဒဴထောံအဲပၠန်ဓဇန်လောန်ရအဴ၊  အဵုတာပဿတၠနုဘဴ၊  ပၠီုကၠေံတုဲကၠာဘာသာအဲဗြဴ၊  ဒှ်ခါဲဒုတ်ရောၚ်သ္ၚိဟွံဂံၚ်စဴ၊  ညာတ်ဗွဝ်ဒုဟ်ဒုဟ်အဲဒြေပ်ဒဴ၊  ကောဟးကောဂၞဴဟွံစဴရဟာ၊  တံဇိုၚ်ရသိဂးမၚ်္ဂလိကာ၊   တက်သိုဟ်တုန်န်ယာံအာဒေါန်အာ၊  ဇါတ်လီုဂၠိုၚ်စွံဒးထောံဘာသာ၊  ဂကူလီုရလောကပြိုက်ဖါ၊  ဒဴထောံအဲကၠာဒးရးရဟာ၊  မာတၚ်္ဂစိရသိကြက်လှဴ၊  သီုမေတ္တာကီုသၟိက်ဟီုဖ္ဘောဝ်လဴ၊  ယွံမၚ်္ဂလိကာကညာဒေံဗြဴ၊  ၜိုန်ဒးသာဲခြာမူဒၞာဲစိုတ်ကတဴ၊  ထံက်ပၚ်ဒေံဗြဴအဲဒးဒဴအာ၊  ဂလာန်ဂှ်ရောၚ်ထံၚ်လဝ်သောတ၊   အဲဒှ်ခါဲဒုတ်ဂကူယုတ်မာ၊  အောန်ရကဵုပိုန်ဟိုတ်နူဒိုက်သာ၊  ဟွံမွဲလးလးဥုပ်ဂၠးကြိယျာ၊   ဂွံထံက်ပၚ်ကၠာခါဂှ်ဝါတ်လောန်၊  နမေတ္တာဇဴဒဴတိတ်ဟေမောန်၊   က္တဵုဗဒှ်ဇျာန်အဘိညာဏ်ပၠန်၊
မုက်လိက်−၄၂
အိုတ်ဗၞးတံရောၚ်ကၠောန်မံၚ်ဟောဂြာ၊ ဇာတ်ဗၞးတံကီုဗြီုပပြာထာ၊  ရှ်ေသှ်ေဗြီုဂှ်ဒှ်မွဲဘာသာ၊  ဗၞးဂကူဗြီုလဟီုဝေါဟာ၊  လညာတ်ကျေဝ်ဂေါဝ်အသဝ်ဂန္ဓာ၊  မ္ၚဵုရသေၚ်ဟာပပြာကတ်ပၠန်၊  ညးလ္ၚဵုရခၚ်ခစိုတ်က္ဍန်၊  အတိက်မိမဗဴလသ္ၚောဲလောန်၊  ဂလာန်တြေံကီုညးဟီုဗကန်၊   ဗြီုစှ်ေလိုက်ကွေံစှ်ေဝေတ်ဗ္တောန်၊  လေဝ်ပိုဲမိၚ်ပၠန်လံလောန်ကာလ၊  လၟုဟ်ဗြီုစှ်ေဟီုဂးခယျ၊  ယဝ်စှ်ေပြဲလောန်ဂုဏအနန္တ၊  မိပ်စိုတ်သၠောၚ်ဟွံဍောၚ်ကာယျ၊  သိုက်ကၞာမ္ၚဵုတဵုပ္ကဴသၠ၊  ဇၟာပ်သ္ၚိရဆဂကူဗၞး၊  ကွာၚ်ၜဲယိုဟ်ၜန်ဂၠာဲကၠောန်ဒးရး၊  သ္ဂောံပူဇဴဗြီုအိုဿီုအဲညး၊  တိညံၚ်ကဵုဍန်ဖန်ဖက်ၜံက်ဂွး၊  ဇၞောဝ်အလာံကီုဍာ်ထီုမောဝ်ဖ္ဍး၊  အိုတ်ဂကူဗၞးဒးရးကျိုၚ်ကျဝ်၊  မွဲသာ်ပၠန်ရဒးပအံသဝ်၊  ဒါန်ကညဗြဴဂွံပူဇဴလဝ်၊  ဒါန်ဂှ်ဒါန်ပြဲဒါန်ဗ္စဲကဝ်၊  ဇာတ်ဗၞးရဍေံပဇၞော်မောဝ်၊ ဍေံကဵုကျိုၚ်ကျဝ်အသဝ်ကောန်ဗြဴ၊  ဗၞဝုတ်တ်ကရှ်စုတ်ပ္ကဴ၊  ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ဖက်နှဴ၊  ယဝ်ဗြီုစှ်ေကၠုၚ်ဝေၚ်ဒုၚ်ပူဇဴ၊  ဗၞးဗၠာဲဗၠာဲဗြဴကၟာ်လထဴ၊  စၟဳရံၚ်အဴလ္တူအကာသ၊  ပေၚ်ထပှ်တ္ၚဲ တ္ၚဲသဝ်ပၠိုတ်ဇြ၊  ဂိတုစက်သန်ယုဂ္ဂန်သၠးရ၊  မာတၚ်ဂကၠာ ဂးတာပဿ၊  ဗဒှ်အဘိညာဏ်နဇျာန်ကြံကြ၊  ဗဒှ်ရုပ်ဗြီု မသ္တီုတေဇ၊  အရံၚ်ဗိုတ်မြ အဇဂိတုကီု၊  ညံၚ်ဂိတုၜါတုပ်ပၟာဗီု၊  ဂဵုတဴတၟးလစးက္ဍီုက္ဍီု၊ ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ ညာတ်ကျာ်သြီလီု၊  ဒံၚ်သၠာ်ယူ ဗဵုဒ္ၚောဝ်သီုသီု၊  ယဵုတဲဂြီုဂြီု ဗြီုတန်ဒှ်ဟာ၊  လ္ၚဵုဍေံဟီုဂိတုသီုၜါ၊  ညောန်စိုပ်ဓဝ်ဝ်သဝ်စှ်ေသာသာ၊  ဂေတ်မံၚ်တူကျာညာတ်အာညံၚ်ဗြီု၊   ဗၞးထပ်ဂၠောဲယဵုတဲဂြီုဂြီု၊  ဍောတ်တ်ဇၞော်ဇၞော်ပေၚ်ဗြော်ကဍၚ်ဍီု၊
မုက်လိက်−၅၉
ဟွံဒးရသိ တိဍာ်ဇမောဝ်၊ ရသိဂြိုဟ်ဂတဝ် ၜိၚ်စဝ်လုပ်သၚ်၊ ဟိုတ်နူဓဝ်မၞ ဒးဂွဇၟာပ်တၚ်၊  ဒဴထောံဍုၚ်ကွာန် ဋ္ဌာန်ဂြိုပ်တိတ်ကြၚ်၊  ၜိုန်ဒှ်ရသိ ညိဟွံချပ်ဂြၚ်၊  မၞဟွံဝး ကြဴဒးဘိၚ်ဘၚ်၊  မိၚ်တုဲစၚ်ခြၚ် မၚ်မွဲအိုတ်ညိ၊၊  ပ္ဍဲဍုၚ်မစ္စ ဒေသနန်လွဳ၊  ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဂၠိ၊  နူဗာရာန္နသဳ ပြံၚ်တုဲသိုၚ်သ္ၚိ၊ ကၠုၚ်ကောံမံၚ်ကွေံ ဟွံဗၠးဒိဋ္ဌိ၊  မာတၚ်ဂစိ ပြာ်ညိချပ်ပၠန်၊  နဓဝ်မေတ္တာ ဗ္စာတုန်တုန်၊ သၟိက်ကဵုဗၠးညိ နူဇာတိပန်၊ ကသပ်ဝွံကွေံ ဂှ်ဒးရးသန်၊  သ္ပိုၚ်လ္တက် လၜက်ဗိုန်ညန်၊  သၟိၚ်ဒုၚ်ဒါန်ပၠန် ကွာ်ညောန်စဴအာ၊  မာတၚ်ဂစိ ရသိဟေမာ၊  သၟိက်ဒုၚ်ပုၚ် လုပ်စိုပ်ဍုၚ်ကၠာ၊  ဗၞးတြဴလက် ပန်လ္ၚီဆက်ဗ္ဂါ၊  ဍေံညာတ်ဒးစိ ရသိပြဲဖါ၊  ဒေါသဖြာဖြာ သီုရဲသာပၠန်၊  ပ္ကောံသရဲ ဂၠောဲလုပ်အာနန်၊  ဍေံလ္ၚောဝ်ပ္တီရ ယွံတၠက္ဍိုၚ်သန်၊  ရသိခါဲဒုတ် ပူဂဵုယုတ်လောန်၊  ချိုန်လၟုံပ္ညုၚ် စိုပ်ဍုၚ်ဝွံပၠန်၊ ဍေံလုပ်မန်ယန် လေၚ်ရကောန်တၠ၊  မူဟိုတ်မွဲရော ထံၚ်လဝ်သောတ၊  ဍုၚ်ဗာရာန္နသဳ လေၚ်ကၠုၚ်တုဲရ၊ ပိုဲဒးပြံၚ်ကွေံ  စိုပ်ဂၠးပါဒ၊  ဗက်ရပ်ဂစိုတ် ဒဵုအိုတ်ဇိဝ၊  ပလဇရ ယွံတၠနန်၊  ဨကရာဇ်မိၚ် ကွိၚ်ပါၚ်လက်သန်၊  စှ်ေစိုတ်ဒးရး ပတှ်ေဗိုန်ညန်၊  ကော်သရာဲသဂံၚ် ချပ်ရံၚ်တုန်တုန်၊  ကေတ်ဟွံဂွံရ ဇျာနအစောန်၊  ကြဴမွဲဝါပၠန် ဇၞော်လောန်ဓိကဵု၊  ဟိုတ်ပ္တုဲလဝ်ရ ဓဝ်အကုသဵု၊  ဒးဒုၚ်ဘဲလ္ၚ ပွရုန်မဵု၊ ပ္ဍဲကဵုပိုန်ပၠန် ဍေံယောၚ်ကၠုၚ်ဆဵု၊  နလွဟ်ဆက် ထပက်တုဲဍဵု၊  နာံဒဴထောံအဵု ဒဵုဗြီုစိုပ်အာ၊  ဂးဍုၚ်မစ္စ ဨကရာဇာ၊  မိၚ်ဂလာန်ဗၞး ပ္တေဟ်တုဲမှာ၊  ပ္ဍဲညးမၞုံရ သဳလသိက္ခာ၊  ပတုံဇိဝိ တၞဟ်နဖ္အောဝ်ဏာ၊  ဒေဝတံမၚ် ပၟၚ်လန်လွာ၊  ထေဲပၞတ်ကၠာ ပ္ဍဲကာလဂှ်၊  ဟွံမၚ်မွဲကၠာ  ကျာပိုက်သှ်သှ်၊  လံအာကြံအာ စာ်ခြာပှ်လှ်၊  ဗြံဗ္တဳဂူ သူညဳသၟဟ်၊
ကထိုန်၊ ဂိတု
နိရုတ္တိ
ကထိုန်ဂှ် ကၠုင်နူ အရေဝ်သံသကြိုတ် ကာရ်ထိက၊ ကြထိက်၊ ကထိုက်၊ ကထိုန်၊၊ ဒုင်သဇိုင် နူသံသကြိုတ်တုဲ နကဵုဘာသာဗေင်္ဂလဳဂှ် ချူ ကာထိက် কার্তিক Kartik၊ ဟိန္ဒဳ ကာတိက कार्तिक Kārtika၊ ဂူဇရတဳ ကာရ်တက် કારતક Kārtak၊ ကာနဒ ချူ ಕಾರ್ತಿಕ၊ သြဒိယာ କାର୍ତ୍ତିକ၊ မာဲထိလဳ कातिक၊ မရထဳ कार्तिक၊ နဳပဝ် कार्त्तिक၊၊ တေလုဂူ కార్తీకం၊ တမိလ် கார்த்திகை၊၊
ဗောဓိသတ်၊ ထီု
ဌာန်ဒတန်
ထီုဗောဓိသတ်ဂှ် နွံလတူဒဵု ကောနာမ်ဖူ (Khao Nam Phu) ပ္ဍဲရးသရပူရဳ ဒေသလဒေါဝ်ဍုၚ်သေံ (ชุมชน บ้าน น้ำพุ หมู่ Moo 10 Thap Kwang subdistrict, Kaeng Khoi District, Saraburi 18260, Thailand)။ နူဂၠံၚ်ကွဳစက်ဂှ် ဒဳလုပ်အာတုဲ ပ္ဍဲဇိုၚ်ဒဵုဂှ် နွံဘာလကျာ်မွဲရ။ ဘာဂှ် ဒှ်ဘာဂြိုပ်တုဲ ကၞုဲနွံပေၚ်ဒၟံၚ်ရ။ နူဘာဂှ် ဂၠံၚ်မတိုန်ဒဵု နွံရ။ အပ္ဍဲထီု ဂၠံၚ်လပါ်တဲပါဲဂှ် လတူဗဒၚ်တၟအ်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ရုပ်တအ်ဂှ်ရ။ ရုပ်တအ်ဂှ် နူဌာန (The Fine Arts Department) စၟတ်သမ္တီလဝ် နဒဒှ် ဒၞာဲစၟတ်သမ္တီခေတ်တြေံ ကောန်ဂကူ (a national ancient monument)။
မန်အံင်ဇၞး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ နေပျဳဒဝ်
ဘာမန်အံင်ဇၞး ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ အရာပ်တဗေန်ယှိုဲထဳ၊ ဍုင်နေပျဳဒဝ်၊ ဒေသကၟိန်ဍုင် အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၅ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
ဟံသာဝတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သၞေဟ်ကာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညေယျ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၈၊ ဝှ် ၂၉။
ဗညာစက္ကရတ်(ရးဇြာ)
thumb| ကောံဓရီု ဂကောံအစာကၞေဟ်မန် အလန်ပထမ ပ္ဍဲ ၂၇၊ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၇၊ (နူပါဲ အပ္ဍဲဗီု) လက်ကြဴ - နာဲပါရဂူဟံသာ၊ ဗညာစက္ကရတ် (ရးဇြာ)၊ နာဲလျးရတ် (ဂင်ယျင်)၊ နာဲအံင်ဇၞး (ရုတ္တံင်)၊ နာဲဃံင်ထဝ်ဇေတ်၊ နာဲရာမညအီဆာဲ၊ နာဲအံက်သာ (တံင်ပရင်)၊ နာဲရာင်ဆာဲ (ရဲဇော်)။ လဒေါဝ် - တၠဂုန်အစာဗာကုလ၊ ကျာ်ဇၞော်အစာပညာ (မန်ဇၞူမာန်) တၠဂုန်??။ ဂတ - ရာမည မာံညုင်ဆာန်၊ နာဲခိုင်နန် (နာင််ပြိုင်)၊ နာဲဝဏ္ဏမာန်၊ နာဲဟံင်နန် (ပါင်ကၟာ)၊ နာဲသဟာဲမန် (ဒူရာ)။ (တင်စၟတ် - နာဲတၟးဖၠင် ညးမတက်ဗီု)
ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဗုဒ္ဓဘာသာ(Buddhism)ဂှ် ဒှ်ဘာသာမစ္ၜုဲစ္ၜော် ဇၞော်မရနုက်ကဵု ပန် ပ္ဍဲဂၠးတိဏအ် မၞုံကဵု လၟိဟ်မၞိဟ် မစ္ၜုဲစ္ၜော် သီုဖအိုတ် ၅၂၀ ပြကောဋိကိုဋ်ပြင်င် (ဝါ) လၟိဟ်မၞိဟ်ဂၠးတိ ၇﹪ ပြင်င်တုဲ ကုညးစ္ၜုဲစ္ၜော်ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ညးကော်စ ကောန်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Buddhists)ရ၊၊ အခိုက်ကၞာ၊ ဓဝ်ပတှ်ေ ကေုာံ ဇၞော်ပၟဝ်/ဘာဝနာ နူဘာသာတမ်တအ်ဂှ်လေဝ် ပကောံစုတ်လဝ် ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာကီုရ၊၊ တမ်မူလ ဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်အိန္ဒိယ ခေတ်တြေံ နူအခိုက်ၐြမဏ/သမဏ အကြာခေတ်ဗဳသဳ ၆ ကဵု ၄ ဗွဝ်ကၠံတုဲ ပြးဇးအာ ပ္ဍဲအလုံမွဲ ရးအာရှရ၊၊ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဂိုဏ်ဇၞော် နွံၜါ မကော်ဂး ဂိုဏ်ထေရဝါဒ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂိုဏ်ဝါဒညးဇၞော်ထေရ် ကေုာံ ဂိုဏ်မဟာယာန မဂွံအဓိပ္ပါယ် ဂိုဏ်ယာန်ကွဳဇၞော် ရ၊၊
သံသာ
ယွံတၠဳပိုန် ထပ်ထ္ၜကဵုဥပမာမွဲပၠန်ညိကျာ်၊ ယွံသၟိၚ်ဇၞော် ကာလသၟိၚ်ဇၞော် ဍောတ်တ်တေံ ကေၚ်ဗ္တောန်လဝ်ကဗျဇရၚ်အ္စာဂှ် သၟိၚ်ဇၞော်ကေၚ် သမ္တီလဝ်နွံဟာ၊ ကေၚ်နွံမံၚ်ရကျာ်။ ကဗျသၟိၚ်ဇၞော်ဂွံလဝ်ဂှ် ပြံၚ်ကၠုၚ်နူအ္စာတေံဟာ ဟွံပြံၚ်ရကျာ်။ ယွံသၟိၚ်ဇၞော် တုပ်ဗီုသာ်ဂှ်ကီုရ။ ရုပ်နာံနူဘဝဏံ ဟွံပြံၚ်ကၠောံအာ မွဲသာ် အာပ္တန်ပဋိသန္ဓိဘဝဂတ (အနာဂတ်)တေံရ။ ဘဝပိုဲသတ်တအ် ဒးဂေတ်မံၚ်သံသာဏံ ရုပ်နာံဘဝဏံတုပ်ကဵု ရုပ်နာံဘဝတေံရလေဝ်ဟွံသေၚ် တၟေၚ်အာနူရုပ်နာံတြေံတေံလေဝ်ဟွံသေၚ် တုပ်ကဵုဍာ်တှ်ကဵု ဍာ်တှ်ဓမ်ကီုရ။ ဍာ်တှ်ဓမ်ဂှ် ဍာ်တှ်ဇေတ်တ်ဟွံသေၚ် ဍာ်တှ်ဇေတ်တ်ဟွံမွဲလေဝ် ဍာ်တှ်ဓပ်ဒှ်ကၠုၚ်ဟွံဂွံကီုရ။ ဗွဲစၟတ်ဍာံပြဂှ် ဟိုတ်နူဟိုတ်ရုပ်နာံဘဝဏံနွံတုဲ ဖိုလ်ရုပ်နာံဘဝဂတဒှ်ကၠုၚ်ရ၊ ဒှ်ကၠုၚ်ဗွဲအစောံ ဟိုတ်ကဵုဖိုလ်ရောၚ်။ ဒဿနဝွံ ဒှ်ဒဿနကျာ်တြဲဂေါတမဍာံမွဲရ။ ဟိုတ်နူချိုတ်ဒှ် ချိုတ်ဒှ် ပြံၚ်မံၚ်ဘဝထပ်ကဵုထပ် ဂၠိုၚ်ကဵုဝါတုဲ တရဴသံသာဂှ် သ္ၚောဲမံၚ်ရောၚ် တၠပညာတအ်ဟီုတွံမံၚ်ရ။ ညံၚ်ရဴဟွံညာတ်သၚ်ဗၚ်ၜဳမှာသၟိတ်ကီု၊ တမ်ကၞောတ် သံသာလေဝ် ညာတ်ကေတ်ဟွံမာန်ရ။ ပၞောဝ်ကဵုတရဴဂၠိၚ်ဂမၠိုၚ် တရဴသံသာ မွဲဂၠိၚ်အိုတ်ရ။
ဝါရက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါရက်
သင်မလုပ်ဒဂိုန်
သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၆ ဇကု၊ ထပိုယ် ၇ ဇကု။ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု။
သုခရာမည၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဗဂေါ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဒုမ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၀၊ ဝှ် ၅၉။
ပဏ္ဍိတ်၊ လိက်တၟအ်
ယၟု ပ္ဍဲလိက်တၟအ်
ရာဇာဓိရာဇ မဂွံအဓိပ္ပါယ် သၟိင်လတူသၟိင်ဂှ်ရ ဒဒှ်ရ သၟိင်ဝွံ ဆသၟိင်မပိုင် ဍုင်မွဲဓဝ် ဟွံသေင်၊ ဒဒှ် မၞိဟ် မပိုင်ပြဳလဝ် သၟိင်ဍုင် ဗွဲမဂၠိုင်တုဲ မဒှ် ဨကရာဇ်မွဲတၠဂှ် ဟီုမာန်ပေင်င်ရ၊၊ ရံင်ကဵုပိုဒ်ဏအ်တုဲ ဒဒှ်ရ ပ္ဍဲအခိင် မချူလိက်တၟအ်ဝွံ ဒဒှ်ရ ဍုင်သဓီုဂှ် ဒှ်ဍုင်ဗၠးၜး မပိုင်ပြဳလဝ် နကဵုဍုင်သၟဝ်ဇကု ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဟီုမာန်ရ၊၊
စၠောအ်လိက် နကဵုမလိက်ခေတ်လၟုဟ်
{1} (၊၊ ၐြီ၊၊) အာဒိကာ[လေ] … …  …  … [ပုရေ]၊ သဗ္ဗႝ ကာလတိ[ပ္ဗေ] သဗ္ဗသိ …  …  … … {2} … … … [ရာဇာနာမ] …  …  …  … [ပရ]မေသွရ ဣ[သွရ ရာ]ဇာ …  … … … …{3} …  … …  …  … …  … [ဂမ္ဘိရသြိနိတျ] ဓမၟႝ ဓရ ဓနေ[သွ]ရ[သကသ] … … … … {4} …  …  … …  …  … (သုကြတာယ) … … … …  … …  … {5} …  …  … … … ပညောတိ … …  …  … …  …  …  … … {6} … … …  (စန္ဒြ) …  … …  … ယသကရုနာ …  … … … … … … {7} …  …  …  … [ပ]ဏ္ဍိတ်(ဂင်္ကာတလကုမ်)  … … … … … …  …  … {8} …  …  … … … … …  … န်လ … ဟ် (က္လာ) က္လေင် …  … …  … … {9} … … …  င် … …  …  …  … သပ် … … … … က် …  …  …  … {10} …  … … … … … …  …  … ဟင်္သပြာ … သ …  …  … … … … … {11} သ် …  …  … …  …  … (ကေုာအ်ကွန်) … … … …  … …  …  … {12} …  လမ(အ်) … … … … …  … လောက်မဟာဇန် (ဂုမ်လောင်) …  … …  {13} …  … … … … အ်ဗု … …  …  …  … ဟ်က …  … … … … …  {14} … …  တ်(စၟဟ်) … လမှာယ် ဍေးဟ် ရပ် သုန်တိတ်ဝီ …  … … … … … {15} …  …  …  သ်ပ(န်) …  … …  … (နောရ်)ကာလ် နာရ(ဒေါ)ဟ် မဟာဗြဟၟ … … … …  {16} …  … …  … (မအ်နောမ်  … အ်) တွေသ် … … တြိလအ်ဝိ[ဓူ](ရ) … … …  … {17} ထရ် (သြည် အန်) …  … …  …  … ရ် တြိလအ်ဝေသန္တရ်(တုန်)လရ် ကျာက် … … … {18} …  … …  … (လောရ်အာ) …  …  … … … ပဏ္ဍိတ်ဂုမ်လူမ် သြရ် … … အ်ကု …  …  …  {19} (အုတ်လောက် မဟာဇန်ဂုမ်)လောင် သြရ်ရုမ်ငေါအ် [သၟိင်]အ[ဘိ]ပြာယ် … ကျာ …  … {20} … … … …  ရာဇာဓိရာဇ … …  … ဣသွရ ရာဇ[အ]ဘေယ် မဟာရာဇ ဒေဝါတိဒေဝ …  … … {21} … … … သြိ [နိ]တျ ဓမၟႝ ဓရ ဓနေသွရ သကလ[တာ]မှာ ဝိသေယ်တြေယ်လောကဓမၟႝ …  … {22} …  …  …  … (ဍေး)ဟ်[နာမဓေယ် ပုအ်ရေယ် အာရ်ကုန္တအ် ပအ်ဣ]မောအ် … … {23} ဒုတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုအ်ၜါရ် လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် တတိယံပိ ရိန်ဍုက် ကုပိ{24}[လေးဟ် ပဣမောအ် ပဏ္ဍိတ်] … … …  ဇ … မ် [တောက်]ဖံမ်က္လောက်(ဝေါအ်) ကု … …  …  {25} … … … … က် … …  အ်[ရောဝ်][ဂေါး]ဟ် ပအ်ဣမောအ် ပဏ္ဍိတ် ၊၊  ၊၊  (၊၊)
ပတုက်၊တၞမ်
သတ်ပတုက်
လက္ချဏ်သတ်ဍေံ ဗီုခၟာဲစာင် ဍောတ်စှ်ေအာ လ္ပါ်ဍုတ် ဗီုပြင်ကြပ်ကဵုဒှ်ဒၟံင်၃ကၠင်၄ကၠင်ရ။ သမၠဲသတ်ဍေံ မၞုံဗၞတ်၂-၄သေန်ဒိမေတ် ဇမၠိင်ဗၞတ်၅-၇သေန်ဒိမေတ် အပ္ဍဲသတ်ဍေံဂှ် မဍေံနွံမွဲမ လက္ချဏ်မဍေံဂှ် ဗီုခၟာဲစာင် မၞုံကဵုကရောင် ဍေံပ္တိတ်သတ် ပ္ဍဲဂိတုစဲ စဵုစိုပ်ဂိတုဒဂိုန်ရ။
အံၚ်ဇၞး၊နာဲ
ပြံၚ်သၠာဲဘဝ
၁၃၃၉ သၞာံဂိတုပုဟ် ၁၅ မံက် ကဵုသမ္တီကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဟံဂံဘာထဝ် ဥက္ကလာပသၠုၚ်ကျာ် ဝိုၚ် (၃) တုဲ ပ္တံ (၈) နာဍဳရာံတိတ်ရ။
ဆက်ကၠောန်ကမၠောန်ပရဟိတ
ဗၞတ်ၜါဝါ အခိၚ်ခေတ် မလဆ ဇၞော်မောဝ်တေံရ။
ယိုက်ဂၠေၚ်ပရေၚ်ပညာဘာကောန်ဂကူမန်
၁၃၄၂ သၞာံဂိတုပသာ် ၁၁ မံက် သိုၚ်ဘာကောန်ဂကူ ကွာန်ရုတ်တံၚ် ဗ္တောန်လိက်မန် မွဲဗ္ဂါပ်၊ လိက်ဗၟာမွဲဗ္ဂါပ်
ဗီုပြၚ်ပါ်ခြာသမ္တီ ပယျဵုဒၞက်တိဍာ်
ဗီုပြၚ်မပိုၚ်ခြာ ၜတ်ကၞာတ်ပယျဵုဒၞက် အတိုၚ်အခိုက်တြေံတအ်ဂှ်တုန်-
ဗျူဟာဗၟာလ္တူကောန်ဍုင်အရင်
( တက်ကျာလှေံ နကဵုနဲၜတ်တ်) ဗျူဟာဏံသွက်ဗၟာတံ နူလက်ထက် တြေံတေံဒဵုလၟုဟ် ဏီရ ရံင်ကေတ်သက်သဳ ပ္ဍဲလက်ထက် တၠညးရာဇာဓိရာဇ်မ္ဂး သၟိင်ဗၟာဗလးနင်လကျာ်ကဵုကၠုင် တက်ကျာလှေလှန်ကီု ပ္ဍဲလက်ထက်ဒပ်ပၞာန် ပၠတရဴဍုင်မန်  နာဲအံင်ထောန်ဒှ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ဗၟာတံတက်ကျာလှေံလှန်ကဵုဍုင်မန်ကီုပ္ဍဲ လက်ထက် ဗော်ဍုင်မန်တၟိဏံလေဝ် ခေန်ညောအ်တက်ကျာ လှေံလှန်ဒေံါပန်ပေါဟ်ကီု ပရေင်လီလှေံ နကဵုနဲၜတ်တ်ဂှ်နွံကၠုင်ဒၟံင် အဆက်က်ရ မ္ၚးနူလီလှေံဏါသီုဂကောံတုဲနကဵုပူဂဵုမွဲမွဲ လေဝ်ဒးဒုင်လီလှေံဒၟံင်ဗွဲမဂၠိုင်ပ္ဍဲနဲလီလှေအ်လှန်ဂှ်လေဝ် လီလှေအ်နာနာသာ်လဆောဝ် ကရေပ်ခရတ်ဗွဲမဂိဓဇောတ်တုဲ လီလှေအ် လဆောဝ်ဖဍိုန်စိုတ်ဓါတ်တဲုလီလှေအ် လဆောဝ်ဍေံရပ် သုင်စောဲမၞိဟ်ကောန်ဍုင်ကွာန်ဇကု ပတှ်ေမွဲမွဲ ကဵုလီလှေအ်ဇကုပၠန် ဗီုဗီုဏံအကြာပၞာန် တဝ်စၞေဟ်ရပ်လွဟ်တံ ဂွံဆဵုဒၟံင်အဆက်ဆက်ရ ဣဏံ လေဝ်ဒှ်ဗျူဟာအဓိကဍေံတံမွဲကီုရ။
(မာတ်လဒဵုပရေင်ပညာ) သွက်ကောန်ဍုင်အရင်တံ ဂွံကတ်ပညာပ္ဍဲကောန် ဍုင်ပံင်ကောံ မျာင်မာတ္ၚဲဏံဒှ်တင်တင်ဝါတ်ဂါတ် ဇၞော်ကွေံကွေံ ဗွဲတၟေင်ကိုန်ဗ္တောန်လိခ်သုင်စောဲဒၟံင် ပ္ဍဲဘာဗ္တောန်လိခ်ဂှ် စုတ်လဝ်သွက်ကၠာင်ကၠေင်က္ဍဟ် ကောန်ဍုင်အရင်တံ ဗွဲမဇြိုဟ်နက် ဂၠိုငကွေံကွေံရ သွက်သ္ဂောံ ဂွံလုပ်ကၠာင်ကၠေင်က္ဍဟ်ဂှ်လေဝ် ဒးသုင်စောဲသြန် ဗွဲမဂၠိုင်ဏီ ဂွံကတ်ပညာက္ဆံင်သၠုင် သွာင်ခိုဟ်ဟ်ပၠန်လေဝ် ဒးထပက်သြန်တုဲ ဒးသွံကၠအ်သွံဝါဗ္ၚ ဒးလုခ်ကဵုအဆက် အဆက်ဂွံမွဲမ္ဂး က္ဍဟ်ခိုင်ဂလိုင်လဵုလေဝ်  ဂွံသွာင်ခိုဟ်ဟ်ဟွံမာန် သွာင် မပ္တံကဵုအုပ်ဓုပ်ဍုင်ကွာန်သွက်ကောန်ဍုင်အရင်တံ ဇြိုင်သ္ဂောံကလိဂွံမာန်ရ မွဲသာ်ပၠန် ပရေင်ကၟာတ်ဘာကောန်ဍုင်အရင်ကီု ဓရတ်အ္စာဘာ ကောန် ဍုင်အရင်ကီုဂှ်ရိုဟ်ရင်ဟွံမာန်ရဟိုတ်နူပရေင်ညာ ကောန်ဍုင်အရင်တံ ကလိဂွံနင် နူဘာအလဵုအသဳ ဗၟာတံတုဲ ဗၟာတံချိင်ၜတ်ပရေင်အုပ်ဓုပ်ပရေင်စဳဇန် ကမၠောန်ကောန်ဍုင်အရင်တံဒး ကောန်ဍုင်အရင် တံ ကေတ်ပေဲါအံင်ဇၞးကဵုအလဵုအသဳဗၟာတံ ဝါတ်တဴကွေံကွေံရ။
ဂြိုပ်ကြုက်၊ ကွာန်
လၟိဟ်မၞိဟ်
ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်ပိုယ်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် ကံက်လဝ်စရၚ် လၟိဟ်သ္ၚိပံၚ် သီုဖအိုတ်ဂှ် နွံ ၜိုတ် (၅၂၀) မတုဲ လၟိဟ်မၞိဟ်နွံ ၜိုတ် ၜါလ္ၚဳတြဴကၠံ(၂၆၀၀)ပြၚ်ပြၚ် ဒှ်ရောၚ်။
ပလံၚ်ဗစိုပ်
အဓိက ပရေၚ်ပလံၚ်ဗစိုပ်ကွာန်ဝွံ ဒှ်ဂၠံင်တိုက် ကေုာံ ဂၠံၚ်ဍာ်ရ၊၊
ဝၚ်ပတန် ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက်
== လၟိဟ်မၞိဟ်လေဝ်ဂၠိုင်ကၠုင် လၟိဟ်သ္ရိလေဝ်တိတ်ဒှ်အာၜါပိစှော်မတုဲ ကိစ္စသုသာန်ချိုတ်ဂျိုင်စံင်ဇွဂြးဇုတ်ဂှ်မံက်တိုန်ကၠုင်ပၠန်ရ။သုသာန်ယဝ်နွံဗၟံက်ကွာန်မ္ဂး နိမိတ်ကွာန်ဟွံခိုဟ် နိမိတ်ကွာန်ဟွံဒးရးကောန်ကွာန်မၠိုင်ကၠောန်စဟွံတိုန် ဟလိန်စဟွံတိတ် ညးတၠပညာဟွံကၠုင်စိုပ်ရ။ သုသာန်ဂှ် ယဝ်ပြံင်ထောံသြင်ၜဳလ္ပာ်တေံ ဗၟံက်ကျာ်စေတီဗ္တာင်(ကျာ်ဟဒုင်ၜိပ်သွာၚ်)မ္ဂး ခိုဟ်တဴရောင် ဒုင်တဲတုပ်စိုတ် ရေင်သ္ကအ်အိုတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ သုသာန်ဂှ် ပြံၚ်ကၠောံဏာ သြၚ်ၜဳလ္ပာ်တေံပၠန်ရ။ ==
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်
ရာမညနိကာယ ဘာဗၟံက်ဝွံ နွံ လပါ်ဗၟံက်ကွာန်တုဲ မဒှ်ဘာတြေံအိုတ် ပ္ဍဲကွာန်ဝဝဝ ဏအ်ရ၊၊ ဘာဝွံ ပ္ဍဲအခိၚ် ကျာ်ဇၞော်ဝိမလဂှ် ခၞံဗဒှ်လဝ်သီမွဲရ၊၊ ပါဲနူသီတုဲ ဇြပ်သဘၚ်ဓရ်၊ ဇြပ်မၚ်သဳလ်တအ်လေဝ် နွံကီုရ၊၊
ပ္ကဴဂမၠိုၚ် နွံသၟူအြမာဲ မြမောဝ်ဍေံကဵုဍေံအိုတ်ရ။ ပ္ကဴမၠဵုဂှ် သၟူအမြာဲ ပ္ကဴမၠဵုမောဝ်ဇောဝ်တုဲ ပ္ကဴပ္ၚာတုန် သၟူအမြာဲပ္ကဴပ္ၚာမောဝ်ပ္ဍးတဴရ။ သၟူအြမာဲပ္ကဴအိုတ်သီုတံဂှ် ဗက်အလိုက်ကျာတုဲဟေၚ် မောဝ်ဇောဝ်အာမာန်ရ။ ဒစးကျာမောဝ်ဇောဝ်အာဟွံမာန်ဆ္ဂး သၟူအြမာဲပရိယတ်ဂှ် လၟောဝ်အာသီုအလိုက်ကျာ သီုဒးစးကျာတုဲ မောဝ်ဇောဝ်အာ ပန်ဒိုဟ် ဒစာံဒိုဟ်မာန်ရ။ ဒၞဲါဝွံ မိက်သ္ဂောံဟီုဂး "မြမောဝ်ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ" မဒှ်ရောၚ်၊ ရာမည- မည-မန် ဂှ် လဂွံကဵုမန်ရ။ နိကာယဂှ် ဂကောံဂိုဏ် မဒှ်ရ။ ပရိယတ္တိဂှ် ပၞောဝ်သာသနာပိတန် ပရိယတ္တိသာသနာမ္ဂးရ။ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိ ပရိယတ္တိသာသနာ ဂကောံဂိုဏ်ရာမည။ ရာမည နိကာယပရိယတ္တိဝွံ ဗြီတိတ်ကၠုၚ် နူဂကောံရာမညဓမ္မာစရိယ မဒှ်ရ။ တၞဟ်နပရိယတ္တိ သာသနာ တၠီမၞုံကုပိုဉ်ကျာ်တြဲ သ္ဂောံတန်တဴအာ လုကဴကာလအဓာန်ဗွဲမလံလကာဖာဂှ် သၚ်ရာမညနိကာယလေဝ် နွံတာလျိုၚ်တုဲ တၞဟ်နတာလျိုၚ် ဂွံပြေအာ လ္တူသာသနာ သၚ်ရာမညနိကာယဂမၠိုၚ် တံၚ်တဲဗလဲပၞး စိုတ်သၟဟ်ဒှ်မွဲ ညံၚ်ခပေဲါဟွံဂွံပြး ခၟာဲဟွံဂွံထကး ကၠးစိုတ်ကၠိုဟ်စိုတ် ကေုာံ ရေၚ်သ္ကံတုဲ ရာမညနိကာယပရိယတ္တိဂှ် ဂံါကွာ်လုပ်ကၠုၚ် ပွိုၚ် ၂၅ သၞာံ သ္ဘၚ်သြန်ရတ်မဒှ်ရ။
== ကျာ်စေတဳနွံပိတၞုၚ်ရောၚ်။ ကျာ်စေတဳပိတၞုၚ်ဂမၠိုၚ်ဝွံ ကျာ်စေတဳဗယိ မၞုံဗၟံက်တၞုၚ်ကွာန်ဂှ် မွဲတၞုၚ်၊ ကျာ်စေတဳ ရာဒနာမိက်ဍိုက်ပေၚ် နွံပ္ဍဲပလိုတ်ကွာန် ကရပ်ဘာ ရာမညနိကာယ ဘာပလိုတ်ဂှ် မွဲတၞုၚ် ကေုံာ ကျာ်စေတဳ ၜဳဟဒုၚ်ပိသွာၚ်တန်တဴဒၟံၚ် ကရပ်သြၚ်ၜဳလ္ပာ်တေံ ဂတးမုက်ဘာပလိုတ်ဂှ် မွဲတၞုၚ် ကျာ်စေတဳ ပိတၞုၚ် မဒှ်ရောၚ်။ == လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
သက္ကရာဇ် (၁၂၇၄)သၞာံ၊
== သက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ သၞာံ တတိယ ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန် ဘဒ္ဒန္တ ပညာဒီပ  (ဝါ)ကျာ်ဇၞော်အပိင် ဇာတိကွာန်ကရေပ်တၟံရေင် မဒှ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ပဒတဴလုကဴကာလ ကလိဂွံဗၞတ် (၁၂)ဝှ်ဂှ် ဒးအခိင်ကာလ သာမယ ဥတုသၟိင်မရဏ ပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ရာန်သ္ကိုတ်တုဲ ဗီုဟွံချိင် ထိင်လေဝ်ဟွံဂွံ ဒးကျဗက်အာ လက်ကြဴသၟိင်မာရဏပၠန်ရ။ ==
== အလံၚ်ကျာ်ဇၞော်နွံပိုန်ဝွံ ဟိုန်နူစဳကၠးဆိုက်ဗဒေက် ပဍဲပရိယတ် ပဋိပတ်ကီု ၊ ဟိုတ်နူမဍိုက်ပေၚ်ကဵု သီလဂုဏ် သမာဓိဂုဏ် ပညာဂုဏ်တုဲ မၞုံကဵုပိုန်ဣဒ္ဓိအနုဘဴမဇၞော်ကီု ၊ နွံပၟိက် ဆန္ဒအောန်တုဲ   သၠးကၠေံအတ္တ ရေၚ်တၠုၚ်ဒတုဲဖိုလ်သွက်ကွာန် သွက်ဌာန်ဒေသဂွံဇၞော်မောဝ်တဴတက်ကီု၊ စန်ဒက်ဒါယကာလေဝ်ခိုဟ် လကျာ်ကဵုဒါယကာဒှ်မွဲဂကောံ မွဲစိုတ် ညီညာသၟဟ်သၟန်တုဲ ဂကောံဒါယကာတအ်ညးဂမၠိုၚ်  လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်လတူကျာ်ဇၞော်အ္စာနွံပိုန် ဗွဲမလောန်ရ။ ==
အဋ္ဌမကျာ်ဇၞော်အ္စာနွံပိုန် မၞုံယၟုဘဒ္ဒန္တဝိဓူရမဟာထေရ် (ခ) မာံကျဝ်ၚ္ၚိုဲ ဇာတိကွာန်ဂြိုပ်ကြုက် (ကြုင်ဒဵု) မဒှ်ရ။
== သက္ကရာဇ် ၁၃၆၉ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဥတ္တမမဟာထေရ် ဒှ်အာအနိစ္စဓရ် ဖျဴသွဝ်သၞာံဂှ်တုဲ ပဍဲသၞာံဂှ်ပၠန် ဂကောံဒါယကာဂမၠိုၚ် ဒုၚ်တဲတုပ်စိုတ် နိမန်ဖျဴနၚ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာ နူဍုၚ်လ္ဂုၚ်တေံတုဲ သၟိတ်ပတိုန်ကျာ်ဇၞော်အ္စာ နွံပိုန်ဂဇံဘာပၠန်ရ။ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဝိဓူရဏံဝွံ ဒှ်ညးနွံပိုန်ဂဇံ ဘာသီလရာမည ပရိယတ္တိ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ကီု သီုကဵုဘာပလိုတ်ကွာန်ဂြိုပ်ကြုက် ၜါဘာရ။ ==
== ရန်တၟအ်ကဵု ကောန်ကွာန်ကီု ကောန်ကွးဘာဂမၠိုၚ်ကီု ဟွံဂွံဍောၚ်ၜိုတ် လၟောၚ်လၟေတ်အိုတ်ဇိုၚ်ချိုတ်တဲတုဲ ဂွံအာကၠုၚ် ဒှ်တသိုက်လဝ်စိုတ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဝွံ ပကောံဒါယကာ အာဂတပၠးတရဴတုဲ နူဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာဇၞော် ဗြဝတဳ (မြဝတဳ )ကဵုဘာအၚ်ဂှ် စဵုကဵုစိုပ်ၜဳ ၜံက်ဖံံက်ဗဒှ် ဂၠံၚ်ကွဳစက်ကာ မွဲတၞုၚ်ကီုရ။ ==