cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဗော်ညးဗြဴ(မန်)
ဝင်
ဗော်ညးဗြဴ(မန်) ဝွံ နကဵု မိတာန်ရှေန် (မိသန်းရှင်) အာဂတပၠတရဴတုဲ ဒက်ပ္တန်လဝ် ဗော်ဝွံ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄၊ ပတိုန်အာတ်မိက် သွက်ဂွံဒက်ပ္တန်ဗော် ပ္ဍဲအလဵုအသဳ ပ္ဍဲ ၂၄ အံက်တဝ်ဗါ ၂၀၁၄ တုဲ က္လိဂွံစၟတ်သမ္တီ ပ္ဍဲဂိတုမေ ၂၈၊ ၂၀၁၅။ ရန်တၟအ်ကဵု သွက်ဂွံလုပ်ပေါဲဗတိုက် သွက်အခေါင်မၞိဟ်ဗြဴသီုဖအိုတ်တုဲ ပ္ဍဲအခိင်ကာလ ဒက်ဗော်ဂှ် ကဵုလဝ်ယၟု "ဗော်ညးဗြဴဂမၠိုင်" နကဵု ဘာသာဗၟာ "အမျိုးသမီးများပါတီ"ကီုလေဝ် နကဵု ကမ္မရှေန်မာဲဂှ် ညးတအ်ဟီု ယၟုဂှ် ဒှ်အာ ယၟုမပစၞး ကုညးဗြဴအလုံမွဲကၟိန်ဍုင်တုဲ နကဵုယၟုဂှ် ညးတအ် ဟွံပကဵုဒတန်၊ စၞးဂှ် ကဵုခုတ်ယၟု ဗော်ညးဗြဴ(မွန်) နကဵု ဘာသာဗၟာ "အမျိုးသမီးပါတီ (မွန်)ရ။
ကအ်ချ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဝင်
ပ္ဍဲအခိၚ်တေဴ နာဲချဲ+မိကျဳ ဒှ်ဒၟံၚ်ကံၚ်ဇြဳ (ကောၚ်စီ-Council) ဂကောံအုပ်ဓုပ် ဒေသန္တရ ကွာန်ကအ်ဍောတ် ညးပိုၚ်ပြဳလဝ် လ္ပာ်တိဍာ်ကအ်ချဝွံတုဲ ကိစ္စပ္တန်ကွာန်ကအ်ချဂှ် နာဲချဲကဵုနာဲဟေၚ်ပတိုန်လိက်ကဵုအလဵုအသဳတအ်တုဲ သွက်သ္ဂောံပ္တန်ကွာန်ဂှ် ကသပ်ဍိုက်ပေၚ်ကၠုၚ်အိုတ်ရ။ ကာလဂှ် ညးတအ်လေဝ် ပံၚ်တောဲကၠုၚ်ကဵုအလဵုသဳတအ်အိုတ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဂှ် အလဵုအသဳတအ် တၚ်လဝ်ဒၞဲါပ္တန်ကွာန် နွံၜါဒၞဲါ ပ္ဍဲကအ်သၚ်္ဂဒါမွဲဒၞဲါ၊ ပ္ဍဲကအ်ချမွဲဒၞဲါ၊ ပၞောဝ်ၜါဒၞါဲဏအ် ပ္ဍဲဒၞဲါလဵု နိမိတ်အၚ်္ဂလက်သဏ်ကွာန် ဍိုက်ပေၚ်ရော ညးတအ်ချပ်စန်စာညးသ္ကအ်တုဲ ဒှ်ပ္တန်ကၠုၚ်ကွာန် ပ္ဍဲတိဍာ်ကအ်ချရ။ ပ္ဍဲဌာန်တိဍာ်ဝွံ ဟိုတ်အာကၠုၚ်စလောဲသွာတုဲ မၞိဟ်ဒးတတ်အာကၠုၚ်ဒၟံၚ် ဟွံပိုတ်သ္ကုတ် မပ္တံကဵုဝါဒဒန်ကၞုဲ၊ ဝါဝၚ်ခရဳ၊ ကြုၚ်ဝၚ်ခရဳကဵု သီုဂွံအာလ္ပာ်သၞေဟ်ဂဒေံါ ကအ်လ္ဂုတ် သၞေဟ်ခရေၚ်တေံလောဲသွာကီုရောၚ်။ ဆ္ဂး ဒၟါနူအလဵုသဳတအ် သ္ပလဝ်တိဍာ် ဒၞဲါတိရစ္ဆာန်တအ်ဇူဒီုဂှ်ရ ဒၞဲါဝွံ ယဝ်ရမိက်သ္ဂောံပ္တန်ကွာန်မ္ဂး ဒးထပ်ကဵုစၞးဒၞဲါတိ တၞဟ်သ္အာၚ်မွဲဒၞဲါရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဒးထပ်လဝ်စၞးဒၞဲါတိကၠအ် နာဲကျဳညိုဲ+မိမျဂျဳ နွံသၠုၚ်ကျာပါၚ်ကြုၚ်သၞေဟ်ဂဒေံါတေံရ။
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
Academic Infrastructure
Over 70 centers and laboratories for specialized research fields provide new ground by using interdisciplinary and inter-institutional approach to research and postgraduate training, to meet the present and future needs of government and industry. The Mahidol University Applied and Technological Service Center provides knowledge-based services to both public and private sectors and also promotes and supports research.
တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်
ဝၚ်
တၚ်ရန်တၟံအဓိက ကမ္မတဳကၠောန်ဗဒှ်တ္ၚဲအ္စာကဝိမန်ဂှ် နွံ ၃ တၚ်မ္ဂး ၁။ သွက်ဂွံသ္ပအာဒ္တန် တ္ၚဲအ္စာကဝိမန် ၂။ သွက်ဂွံပ္တိုန်ဂုဏ်စရာဲ အ္စာကဝိမန် ၃။ ပ္ဍဲတ္ၚဲအ္စာကဝိမန်ဝွံ ဂကောံအ္စာကၞေဟ်မန်ခိုၚ်ၚ်မွဲ ညံၚ်ဂွံမံက် ရဴဝွံ ဂွံတီလဝ် အတိုၚ်လိက်ဘိက်ဂှ်ကီုရ။
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန်
Academic Infrastructure
The Bangkok School of Tropical Medicine, the educational arm of the Faculty of Tropical Medicine, offers regular postgraduate programs, from graduate diploma to doctoral levels. The school is acknowledged and approved by the American Society for Tropical Medicine and Hygiene to be one of the eight schools in the world in which the student can get a diploma in tropical medicine. In addition, it is the only one school in which the student can learn about tropical diseases in the actual location of the tropics. The Faculty also operates the specialist Hospital for Tropical Diseases.
There is an ICT Campus: MU's 'Digital Library'; the Mahidol University Library and Information Center Network (MULINET), the Mahidol University Intranet; MUC-Net; Intra-phone, IP-phone, wireless campus network; multi-media and distance learning facilities; video-conferencing facilities; Management Information System (MIS); Center for Administrative Information System (MU-ADMIN-IS). thumb|ၝောံခန် ကောန်သၟိၚ် မဟိဍိုန်, ဗလးတိတက္ကသိုလ် သလယာ MU also has a multi-purpose hall at the Salaya campus, completed in 2014 called Prince Mahidol Hall. It is used for the graduation ceremony as well as music performances and conferences held at Mahidol University. The building can seat 2,016 people and was designed by A49 group. It is the main concert hall for the Thailand Philharmonic Orchestra (TPO).
Salaya campus
This downtown high-rise campus is the location of the College of Management Mahidol University (usually abbreviated to CMMU). This campus is the home for innovative and specialized graduate programs in management for Master's, post-Master and Ph.D levels. CMMU has partnered with many universities around the world and have attracted many international students to this campus, which include students from Belgium, Denmark, France, Germany, Japan, Portugal and Spain. Facilities include library, computer labs, study rooms, cafeteria, shops and gym.
Provincial campuses in Kanchanaburi, Nakhon Sawan and Amnat Charoen
Mahidol University Kanchanaburi Campus in western Thailand has been announced since 2002 with the main objective of expanding higher education in the upcountry region, in order to increase local incomes, create occupational opportunities and improve the quality of life of rural people. An Administration Building, 2 lecture and Laboratory Buildings, 13 dormitories and associated infrastructures have been constructed on the 2370 acre space, in addition to 2 field stations for research in population studies and tropical medicine. The Faculty of Veterinary Science has opened the first hospital for livestock and wildlife of the country on this campus. Four greenhouses have been built for the Faculty of Science, Agriculture Science program. Within the next decade, MU is considering to expand the 6 offered undergraduate programs at present to become 12 programs and complete the new building facilities, including 6 additional dormitories to accommodate an expected enrolled students of 2,400.
ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်
ဘာကောန်ဂကူမန် တန်မူလ ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန် ဝွံ နွံပလိုတ် ဘာဝေဇယန္တ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ သၞာံ ၂၀၂၀ ဂိတုမာတ် ၁၄ ဂှ် စသြိုင်ခၞံလဝ် နကဵု သြန်ဒါန် ညးဒေသ ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူတအ်တုဲ ဂအာင်တိ မုက် ၁၂၀ ဇမၠိင် ၁၀၀ ဂှ် မိငြိမ်းကြည် ကဵု နာဲဝင်းဌေး မဒှ်ၝောဲဒေအ်ညးၜါ ကဵုလဝ်ဒါန်ရ။  ဇမၠိင်ဘာဂှ် နွံ ၁၀၀ ပေ၊ အနာံ ၃၀ ပေတုဲ ဒှ်ဘာၜါထပ် သီုဖအိုတ် ၝောအ်ခန် နွံ ၈ ခန်ရ။
ဝင်
သွက်ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန် ဂွံကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ဂှ် နာဲစိုးအောင် ညးအုပ်ဓုပ် ကွာန်ဝင်ဒါ ဂစာန်ကသေအ်ကၟဝ်ကၠုင် ကောန်ဂကူမန် ညးဒေသဂှ်ရ။ ဗွဲကြဴ ၝောဲ ကဵု ဒေအ်ညးၜါ မနွံယၟု မိငြိမ်းကြည် ကဵု နာဲဝင်းဌေး ညးၜါ ဇာတိပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန် သၠးကဵုဒါန် တိညးတအ် သွက်ဂွံ သြိုင်ဘာကောန်ဂကူမန်ဂှ်ရ။ ဂအာင်တိဂှ် သီုဖအိုတ် နွံ မုက် ၁၂၀ ပေ၊ ဇမၠိင် ၁၀၀ ပေ၊ နကဵုင္ၚုဟ်ကာလမ္ဂး နွံ ၃၅၀ ကိုဋ်ရ။ ကြဴနူ မကလိဂွံ တိဂအာင်ဘာတုဲ ဂကောံပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန် ပကမ္မကထတုဲ ကော်ဘိက် ကောံဓရီု သွက်ဂွံပံက်ကမ္မတဳ ကေုာံ ဂွံချပ်ဂၞန် ပရူပရာသြိုင်ခၞံဘာ ပ္ဍဲ ၂၇ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၂၂ အခိင် ၁၃း၀၀ စဵုကဵု ၁၆း၀၀ ပ္ဍဲ ရာမညနိကာယ ဘာတဵု မဒှ်ဒၞာဲ ဂဥုပ်ရုင် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်ရ။}} ပ္ဍဲကောံဓရီုဂှ် ကျာ်ဇၞော်အစာ နူကဵုဘာနာနာ မနွံ ပ္ဍဲပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်ဂှ် ၜိုတ် ၁၀ ဇကု၊ ကေုာံ ညးသကိုပ်သကဒေသ ကေုာံ ညးမဆာန်ဂကူမန် ပ္ဍဲဒေသဂှ် ဗဒါဲမသုန်စှ်ောတိုန်စိုပ်၊ ပပဓါန် ကုအစာတၠသောဘဏထေရ် နွံပိုန် ဘာတဵုဂှ်တု ဒက်ပ္တန် ကမ္မတဳသွက်ဂွံသြိုင်ခၞံ ဘာကောန်ဂကူမန် ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်ရ။ နူစဂှ်တုဲ ကောန်ဂကူမန် ဗွဲတၟေင် ရဲဒေသဝင်ဒုန်တအ်ကဵုဒါန်သြန် သွက်ဂွံသြိုင်ဘာဂှ်ရ။
ကြဴနူ မကေတ်အခိင် သွက်ဂွံသြိုင် လုကဴမွဲသၞာံတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုမာတ် ၃ (သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၈၄ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၃ မမံက်) တ္ၚဲသိုက်ဂှ် ကၠောန်အသေအဟာန် မ္ၚဵုစရိုဟ်ဍာ်ဘာရ။ ပ္ဍဲအခိင် မကၠောန် သဘင်စရိုဟ်ဍာ်ဂှ် ကမၠောန်သောဲသောဲ ဗီုကဵု တက်ပၟတ် ကေုာံ ကပေါတ်ကိရိယာဘာမွဲဂှ် ဟွံအာစိုပ်ဒတုဲဏီ။ ဘာဂှ် သြိုင်လဝ် နကဵု သြန်ထံက်ပင် သြန်ဒါန် နူကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင် ဗွဲတၟေင် ကောန်ပွိုင်တိုက်ဝင်ဒုန်တအ် အိုတ်အာသြန် ၜိုတ် မွဲလ္ၚီမသုန်ကၠံကိုဋ်။ သီုကပေါတ်ကိရိယာဘာ ဗီုကဵုခုင်၊ ကၟာင်ဘာတအ် တုဲဒှ်အိုတ်မ္ဂး အိုတ်သြန်ၜိုတ် ၜါလ္ၚီကိုဋ် (၂၀၀,၀၀၀,၀၀၀) ဒကေဝ်ဒှ်ရ။
ဝေသာလဳပလိုတ်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ် (ဝေသာလီအနောက်ရွာ၊ Waitharli (West)) ဝွံ မၞုံပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ် (ဒေသရးမန်) (တွဵုရးကရေၚ်) တုဲဒှ် ကွာန်မန် မၞုံသၟဝ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ အကြာၜဳၜါ ကော်ဂး ၜဳဇမိ ကေုာံ ၜဳဝၚ်ရော။ ပ္ဍဲကဵုဗွိုၚ်တိဍာ်အုပ်ဓုပ်ဗော်ဍုၚ်မန်ပိုၚ်ပြဳ မပါ်လဝ် ပန်သ္ကုတ်ဂှ် ကွာန်ဝေသာလဳပလိုတ်ဝွံ မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက်လၟိဟ် (၁)။ ကောဒ်ဂၞန်ကွာန် ဝေသာလဳပလိုတ်ဂှ် ၁၇၀၆၉၄။
ကွာန်တၟိယၚ်ဒိန် ပွိုၚ်ဍုၚ်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ
ရှ်ေသှ်ေသာသနာ
သီုဖအိုတ်ဂှ် ရှ်ေသှ်ေဒၟံၚ်ဗုဒ္ဓဘာသာဖအိုတ်ရ။
ကောန်ဂကူ
မန်ဂၠိုၚ်၊ ဗၟာနွံၜိုတ်မွဲတၟံကၠံ။
ဝေသာလဳဗၟံက်၊ ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ဝၚ်ကွာန်ဝေသာလဳဗၟံက်ဗွဲခမၞန်
၁၅။ မာံဨမောၚ်
ဒပ်ဒစဵုဒၞာဂကူကရေင်ဍာဲဂမၠိုင်
ပရေင်ဂမ္စိုတ်မၞိဟ်ဂလိုင် ပ္ဍဲကွာန်ဏာမ်ဏုင် (နမ့်နိမ်)
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၃ ဂှ် နကဵု KNDF ကေုာံ ဂကောံသကအ်ရဲ PDF ဂမၠိုင် ပံင်တောဲတုဲ လုပ်စိုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒေသအုပ်ဓုပ်အပိုင်ဂကူပအိုအ် မကော်ဂး ဒေသတၟေင် (၆) ပ္ဍဲပွိုင်ဍုင်ပင်လံင် (ပင်လောင်း)၊ ဂကောံကွာန်လုမ်ပျေန် (လုံးပြင်) ကွာန်ဂကူပအိုအ်တအ် မပဒတဴ ကွာန်တံင်မေဝ်တေန် (တောင်မဲသင်း)၊ ကွာန်လုမ်ပျေန် (လုံးပြင်)၊ ကွာန်ပင်ပွါန် (ပင်ပွံ) ကဵု ကွာန်ဏာမ်ဏုင် (နမ့်နိမ်/နန်းနိန်) တုဲ ဗဒှ်မုက်ပၞာန် အပ္ဍဲကွာန်တအ်ဂှ်တုဲ "ကောန်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် နဒဒှ် ခဒုင်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ နဒဒှ် မတံင်ဂြဲလဝ်ဂှ်လေဝ်ကီု၊ သ္ၚိဌာန် ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ စမြိုင်သာသနာဂမၠိုင်တအ်ဂှ် နဒဒှ် တၟိုန်ဂှ်လေဝ်ကီုလေဝ်၊ တုဲပၠန် ဒြပ်ရတ် ညးဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ပၠံင်ၜးကေတ် ဗွဲအနိက်အထက်ဂှ်လေဝ်ကီု ဖန်လဝ်ရ။ စတမ်နူ KNDF ကေုာံ ဂကောံသကအ်ရဲဂမၠိုင်တအ် လုပ်စိုပ် ကွာန်တံင်မေဝ်တေန် ကဵု ကွာန်ဏာမ်ဏုင်တုဲ ဗက်ဂစိုတ်ညးဍုင်ကွာန် နကဵုဂကောံ နကဵုကရောမ်။ သ္ၚိဌာန် ညးဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင် ကေုာံ စမြိုင်သာသနာ ဘာလကျာ် မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ဏာမ်ဏုင်ဂှ် စံင်ပလီုထောအ်၊ လကျာ်ပိဇကု သီုကဵု ကျာ်ဇၞော်ဘာ ကွာန်ဏာမ်ဏုင်ဂှ် ဂစိုတ်ထောအ် ကမၠောန်မပ္တံ မြဴသာ်ဝွံ ဖန်ဗဒှ် ညံင်ဂွံဒှ် ဓိကဵုဂကူဂှ် နကဵု တင်ရန်တၟအ် နွံနွံဂှ် ဖန်ကၠောန်လဝ်ရောင်။ မြဴသာ်ဝွံ နူဌာနဗဟဵု ဗော်ကောန်ဂကူပအိုအ် ပ္တိတ်လလောင်လဝ် ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၁၄၊ ၂၀၂၃ ရ။
သွာ၊ တၞံ
ဂမ္စာဲ ကေုာံ ဒၞာဲမတိုန်
တၞံသွာဂှ် အလုံမွဲယူရောပ် ကေုာံ ဒေသအဖရိကသၟဝ်ကျာ၊ လဒေါဝ်ဗၟံက် ပ္ဍဲဍုင်ပတေက်ရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုအဖရိကဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ပ္ဍဲ Algeria, Morocco ကဵု Tunisia၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴအာရှဂှ် Armenia, Azerbaijan, Siberia,Iran, Iraq, Israel ကေုာံ and Turkey တအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒေသဂမ္တဴဍုက်ကေက်အာရှ ပ္ဍဲအိန္ဒိယ တွဵုရးဇမ္မု (Jammu) ကေုာံ ပ္ဍဲယူရောပ်မ္ဂး Belarus, Estonia, Latvia, Lithuania, Moldova, Russian Federation, Ukraine, Austria, Belgium, Czech Republic, Germany, Hungary, Netherlands, Poland, Slovakia, Switzerland, Denmark, Finland,Ireland, Norway, Sweden, United Kingdom, Albania, Bosnia and Herzegovina, Bulgaria, Croatia, Greece, Italy, Montenegro, North Macedonia, Romania, Serbia, Slovenia, France, Portugal ကဵု Spain
တက္ကသဵု မဟိဍိုန်
တက္ကသိုလ် မဟိဍိုန် (Mahidol), ဒှ်ဌာန်သုတေသန မၞုံအခေါၚ်အုပ်ဓုပ်ဇကုကဵုဇကု ပ္ဍဲဍုၚ်သေံတုဲ, မၞုံမူလတမ်ဍေံဂှ် ရုၚ်ဂဥုဲ သဳရိရာဇာ ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၈၈ ရ။   Mahidol had an acceptance rate for Medicine of 0.4% as of the 2016 academic year. ဒှ်ကၠုၚ်တက္ကသိုလ် သိပ္ပံမဆေၚ်စပ်ကဵု ဂဥုဲ ပ္ဍဲ ၁၉၄၃ တုဲ ဂွံဒှ်စၟတ်သမ္တီပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ် နဒဒှ်တက္ကသိုလ်ညးဍုၚ်ကွာန် မရနုက်ကဵု ပန်ရ။ ဗွဲကြဴ တက္ကသိုလ်ဂှ် ဂွံဒုၚ်ကလေၚ်ခုတ်ကေတ်ယၟုမ္ဂး" မအံက်ဒဒက်တဴကဵု ကွတ်ဂဥုဲအခေတ် ကေုာံ ဌာနထတ်ယုတ်ညးဍုၚ်ကွာန် ဒဒက်တဴကဵုဍုၚ်သေံ" နကဵုဨကရာဇ် Bhumibol Adulyadej အခါကြဴနူမအံက်ညးမၞုံယၟု, Prince Mahidol of Songkhla, the "Father of Modern Medicine and Public Health of Thailand". တက္ကသိုလ်ဂှ် ဗွဲအဓိကမူလ သ္ပအာရီုလ္တူ သိပ္ပံထတ်ယုတ် health sciences ကီုလေဝ် ထပ်တြးသၠဲပတိတ် ဗွိုက်တၞဟ်ဟ် ဗွဲသၞာံဟွံလအ်တုဲကၠုၚ်ဏအ်ရ။ တက္ကသိုလ်ဂှ် မြဟ်တမ္ညဝ်တဴ ဘာဂဥုဲကိုပ်ကၠာအိုတ်ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ နကဵု ဘာဂဥုဲသဳရိရာဇ် Siriraj Medical School. တ္ၚဲဏအ်မ္ဂး မဟိဍိုန်ဗ္တောန်ကဵုဒၟံၚ် ညးအံၚ်ဇၞး မၞုံတဴဂၠိုၚ်လောန် (ဗွဲမဂၠိုၚ် ကၟိုန်ဍုၚ်နာနာ) ကေုာံ အစဳအဇန် သၟဝ်ဒဳဂရဳ နူ သိပ္ပသဘာဝ စဵုကဵု ကွတ်အနုသုခ မွဲဟာန် ဌာန်တိတက္ကသိုလ်ဇမ္ၚောဲ ကန်ချနဘူရဳ Kanchanaburi, နက္ခါန် သဝါန်Nakhon Sawan, ကေုာံ Amnat Charoen provinces တအ်ရ။ အရာမဗ္တောန်ကဵုတအ်ဂှ် ပံၚ်ဖအိုတ် ၆၂၉ အစဳအဇန် ကဵုတုဲ နူ ဌာနဇၞော် ၁၇၊ ကောလိက် ၆ ၊ ဌာန်ဒ္တန်သုတေသန ၉ ကေုာံ တိဗလးတက္ကသိုလ် ၆ တအ်ရ။ ဗွဲအစောန်ဘဏ္ဍာ ကေုာံ သြန်ဗွဝ် မသုၚ်စောဲ ပ္ဍဲအစဳအဇန် သုတေသနတအ်မ္ဂ တက္ကသိုလ်ဂှ် ကလိဂွံဘဏ္ဍာသၠုၚ်အိုတ် မွဲပၞောဝ်ကဵု တက္ကသိုလ်မၞုံဍုၚ်သေံဂမၠိုၚ်: $ 430 မဳလဳလျာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၉တုဲ ကြပ်ဖအိုတ်တအ်ဂှ် လာဘ်သုၚ်စောဲ သွက် အစဳအဇန်သုတေသ ညးမၞုံဒဳဂရဳတုဲတအ်ရ။
ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်
ဝၚ်ကျာ်စေတဳ
ဒၞာဲဒက်ပ္တိုန်လဝ်ကျာ်စေတဳဝွံဂှ် နွံစောဝ်ဍောတ်ဍောတ်မွဲဂှ် ညးကော်စမံၚ်စောဝ်ကြုၚ်စၠန်တုဲ သာ်ဝွံဟေၚ် ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ကော်ခဴစရ။
ပွဳပွူသဘာဝ
ကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ဝွံ သ္ကဲၜါလပါ်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာကဵုသၠုၚ်ကျာဂှ်ဒှ်သြၚ်ဗ္တံဇိုၚ်ၜဳမဒှ်ရ၊ လပါ်ဗၟံက်နွံဒဵုဇၞော်ကေုာံကွာန်ရးမန်ဂမၠိုၚ်ရေၚ်ဆက်နွံရ၊ ကွာန်နွံကြပ်အိုတ်ဂှ် ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ၊ ကွာန်ပါၚ်မ္ၚဵု(ကဗျာဝ)နွံဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာမဒှ်ရ၊ တုဲပၠန် သၞေဟ်ဗတဳဒၞာဲဝေၚ်ဍာ်ယၟုမြဟ်ဒၟံၚ် (ပြၚ်ၜဳပါၚ်မ္ၚဵု) ဂှ်လေဝ် နွံကြပ်ကဵုကျာ်စေတဳကြုၚ်စၠန်ဝွံရ။
ဇမိ၊ ၜဳ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပထဝဳ ကဏ္ဍ:ၜဳကြုင်
ဝင်ဂွိ၊ ကွာန်ပွိုင်ဍုင်လှာဒကှ်
ကွာန်ဆက်စပ် သ္ၚောဲခြာ
သၠုၚ်ကျာ ကွာန်ထီပတ်လယ် (ကွာန်ကရေၚ်) (ဂၠံၚ်တိဗကေတ်) အခြာ ၂.၉၆ ကဳလိုမဳတာ
စက္ခူ
ဝၚ်စက္ခူ
กระดาษถูกผลิตขึ้นครั้งแรกในยุโรปโดยมุสลิมมัวร์ โดยวัสดุที่ใช้ทำกระดาษคือปอชั้นดีของบาเลนเซียและมูร์เซีย โดยมีศูนย์กลางโรงงานกระดาษของอันดาลูซิอา ที่เมืองชาติวา (Xativa หรือ Jativa) ใกล้บาเลนเซีย จากสเปนและเกาะซิซิลีซึ่งในขณะนั้นเป็นอาณาจักรมุสลิม การทำกระดาษได้ขยายไปสู่ชาวคริสเตียนในอิตาลี จากนั้นในปีค.ศ. 1293 มีการตั้งโรงงานกระดาษที่โบโลญญา (Bologna) ในปีค.ศ. 1309 เริ่มมีการใช้กระดาษเป็นครั้งแรกในอังกฤษ จากนั้นในปลายศตวรรษที่ 14 ชาวเยอรมันจึงเพิ่งรู้จักกระดาษ
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၁။ ကွာန်ကအ်ပှ်လှ်  (ပေါလောကုန်)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
ဘဝ သၟာတဝ်စၞေဟ် သွက်ဗၠးၜးဂကူမန်
ကာလမဂွံအာယုက်(၁၈)သၞာံ(၁၃၃၈)သၞာံ(၁၉၇၆)သၞာံဂှ် လုပ်စိုပ် ဗော်ဍုင်မန်တၟိ နကဵုဘဝကွးဘာပညာကေက်သကာလောန် တိုန်ဘာသဇိုင်ကွတ်ပၞာန် လၟေင်(၂၄)ဝါရ။ မွဲအဆက်ဓဝ် ဆက်တိုန် ဘာသဇိုင်ကွတ်ဂဥုဲတုဲ ယိုက်ဂၠေင် ကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲဌာနပရေင်ထတ်ယုက်ဗဟဵု ပွိုင်ပိသၞာံရ။ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၄၀)-(၁၉၇၆)သၞာံဂှ် အာတ်အခေါင်ဇူပွိုင်ၜါသၞာံရ
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲ သ္ကုတ်ပွိုၚ်တိုက် (၂)
၅။ ကွာန်တၟံဒတုံ  (ကျောက်ကျ)
ထာဝရ၊နာဲ၊သကိုပ်ဗိုလ်ဇၞော်
သၞာံမယိုက်ဂၠေင်ကၠုင် တာလျိုင်နာနာ
ပ္ဍဲသၞာံ-(၁၃၆၉)-(၂၀၀၉) ကေတ်တာလျိုင် ဌာနဇၞော် ပရေင်အုပ်ဓုပ်ဗဟဵုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ(၁၃၇၂)သၞာံ ဂိတုမာ်ပန်စွေက် ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၂အခိင် ၀၂:၁၅ နာဍဳဂှ် နကဵုယဲလတေင်ဆီကၟာတ် ကောန်ကၟံဒေါအ် ဂွံအာယုက် (၅၂)သၞာံ ပယျာံအမင်္ဂလ စုတိအာ ပ္ဍဲဂအုပ်ဌာနဝွံရ။
ဟံသာ၊ နာဲ
နာဲဟံသာဝွံ သီုဒှ် အစာချူလိက်ခိုဟ်မွဲတုဲ လိက်ပတ်သုတကီု သီုကဵု လိက်ပတ်ရသ မပ္တံကဵု ဒွက်၊ ကဗျ၊ လဝေင်ဇာတ်တအ်ဂှ် ချူကၠုင်တၟာဂလိုင်ရ။ ပါဲနူလိက်ပရေင် မရိုဟ်လၟိဟ်ဟွံမာန်တအ်တုဲ လိက်ကၞပ် ဂၠံင်တရဴ ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကောန်ဍုင်အရင်၊ ဝင်ပၠန်ဂတးမန်တအ်လေဝ် နကဵုဘာသာဗၟာဂှ် ချူလဝ်ကီုရ။
ကွာန်မန် ပ္ဍဲပွိုၚ်ဍုၚ်လှာဒကှ်
ကွာန်မၞုံပ္ဍဲသ္ကုတ် ပွိုင်တိုက် (၄)
၇။ ကွာန်ဝါဇြပ် (ထီးဖိုနိုင်) (ပလိုတ်ၜဳဝင်ရော)
ကွာန်မၞုံကဵုဘာကောန်ဂကူမန်ဂမၠိုင်
၁၀။ ကွာန်တၟအ်ဒတုံ တန်မူလ
၁၅။ ကွာန်သၞေဟ်ဝ တန်မူလ
ဟံသာ၊ နာဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:အတ္ထုပ္ပတ္တိ ကဏ္ဍ:BEHM
အောက်သဳဂေန် ခၞတ်
ဓါတုရူပ မပါလုပ်ဂမၠိုင်
The surface tension of liquid oxygen at its normal pressure boiling point is 13.2 dyn/cm.
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ
သဿတဒိဋ္ဌိ ဝါဒဒုတိယ - ကွေတ်မဗိုန် ဟိုတ်မရနုက်ကဵုၜါ
ယွံခမဳတအ် ပ္ဍဲလောကဝွံ ခမဳလ္ၚဵုကီု ဗဗၞးလ္ၚဵုကီု သ္ပကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန်မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ၊ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော၊
အဲဂှ် သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမသကာတ်မြဟ်တုဲ သ္ပကဵုပွမပတိတ်ဇြဟတ် ဗွဲမဗိုန်ဗတ်တုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမတိတ်ဇြဟတ် ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵုဝါတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵုပွမဟွံဟိုတ်မာဲတုဲ သ္ပဟိုတ်ကဵု ပွမသ္ပပၠုပ်စိုတ် ဗွဲမဒးရးတုဲ ကလိဂွံစိုတ်တန်ကြန်မၞုံသဘဴသာ်ဝွံရ၊ စိုတ်ဂှ် တန်ကြန်သာ်ဂှ်မ္ဂး ဗှ်ဗၞဟ် ဘဝမကေၚ်ပဒတဴ ပ္ဍဲကိုပ်ကၠာမဂၠိုၚ်ဂၠၚ်မာန်ရ၊ ဘဝဂမၠိုၚ်ဂှ် ညးဍေံဂှ်ရော၊
မှေအ်၊ တၞံ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ရုက္ခဗေဒ ကဏ္ဍ:BEHM
ဂကောံထံက်ပၚ်အာဲထဳမန်
ကောန်ဂကောံ
၁၄။ နာဲထဝ်ဍာမ်
တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ်
ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ညဳသာသၟဟ်န် ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ပေန်ဠုၚ်၊ ပ္ဍဲဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ - တ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ် သာ်ဝွံ ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲပရဲရ။ဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ဗၟာဝွံ ပ္ဍဲဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ တ္ၚဲဂှ် ကလိဂွံဗၠးၜးတုဲ တ္ၚဲဂှ်ဒှ်တ္ၚဲဗၠးၜး၊ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်မွဲဟာန် ကေုာံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂမၠိုၚ်စုတိအာပ္ဍဲ ဂိတုဂျူလာၚ် ၁၉ - တ္ၚဲဂှ် ဒှ်တ္ၚဲအာဇနဲ၊ ဂိတုမာတ် ၂ တ္ၚဲဂှ် အလဵုအသဳ စၞေဟ်ပလန် သဳကေတ်အာဏာဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲဂှ် တ္ၚဲသၟာဗ္ၚ မပ္တံသာ်ဝွံ စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲပရဲနွံတဴရ။ ဍုၚ်ပေန်ဠုၚ်ဂှ် ဒှ်ဍုၚ်သၟတ်မွဲရ။ နွံပ္ဍဲဇိုၚ်ဍုၚ် လောဲဠာန် ပ္ဍဲခန်လွာဍုၚ်သေံ လ္ပာ်သၟဝ်ကျာရ။ ရးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ဘဝဍိက် သၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိက်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၇ သၞာံဂှ် သွက်ဂွံ၊ ဂွံဗၠးၜး ဗိုလ်အံၚ်ဆာန် သ္ပက္ဍိုပ်တုဲ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် လုပ်ဒၟံၚ်ပေဲါဗ္တိုက်ဂှ် အလဵုအသဳဗျိတိယှ သီုစိုတ်မထတ်ရ။ ပ္ဍဲကာလဂှ် ရးဍုၚ်ဗၟာဝွံ ဒးကဵုဗၠးၜးရောၚ်၊ ဟွံကဵုမံၚ်ဟွံဂွံ စိုပ်တဴသဇိုၚ်ဒၟံၚ်ဂှ် အလဵုအသဳဗျိတိယှတံ တီလဝ်တုဲတုဲရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ကာလကဵုဗၠးၜးရးဍုၚ်ဗၟာဂှ် ပွိုၚ်ဒေသဒဵုရေၚ်တအ်ဂှ် ညံၚ်ဟွံပါလုပ်အာဂှ် ပါ်ပရးထကးဆီ နာနာသာ်ရ။ ဆ္ဂး ကောန်ဍုၚ်အရၚ်တအ် ဆီကောံညဳသာဒၟံၚ်တုဲ ၜိုတ်သ္ကေဝ်လဵု ပါ်ဆီပါ်ဆီ ပါ်ပရးဆီ ထကးအာဟွံမာန်ရ။ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဗၟာ ဗိုလ်အံၚ်ဆာန်ကီု၊ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဂကူညး မမံၚ်ပ္ဍဲဒဵုရေၚ်တအ်ဂှ် ဂဗးဆဵုက္ဍိုပ်ဂကောံ သ္ပသဘၚ်သဳကၠဳ ပ္ဍဲဍုၚ်ပေန်ဠုၚ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ခရေတ် ၁၉၄၇ သၞာံ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ - တ္ၚဲဂှ် ထပက်စၟတ်တဲ ပ္ဍဲလိက်ကသုက်ပေန်ဠုၚ်ရ။ ဖျေံကၞက်ကၞက်ဍိုတ် ဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၂ တ္ၚဲဂှ် စၟတ်ပိုၚ်ခြာလဝ် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ်ရ။ ရိုဟ်စိုပ်တ္ၚဲ ဂကောံကၟိန်ဍုၚ် အလုံရးဍုၚ်ဗၟာမွဲ စိုတ်ဓာတ်ဆီဂကောံညဳသာပေန်ဠုၚ် ဂွံဇၞးလဝ်ရဲသၠဲတိဂှ် မကြံၚ်ဍုဟ် ခိုၚ်ဗိုန်အာ ရန်တၟံသာ်ဝွံတုဲ သ္ပသဘၚ်အသေအဟာန် တ္ၚဲဂကောံကၟိန်ဍုၚ် ဂြုဂြုဂြီုဂြီုရ ။
နဲကဲချူဝတ္ထုဇမၠေံ
နဲကဲချူဝတ္ထုဇမၠေံ
၄။ ဗီုသီဇာတ် Ending
နူတမ်ဒဵုကၞောတ် မွဲဒမြိပ် တၠုၚ်လအာဝတ္ထု ညံၚ်ဂွံတံၚ်ဂြဲစိုတ် ညးဗှ်လိက်မာန်ဂှ် ဒးချူဇန်ဝတ္ထုဇမၠေံ ဗွဲမဇိပ်ဂၠိပ်ဍိုန်ဍောတ်ရ။ လဆောဝ််မ္ဂး အလဵုဇကု ဂြိပ်လုပ်အာ ပ္ဍဲသုတ်ဇာတ်ဂှ်တုဲ စိုတ်ဟဒယတေံ ချဳဒရာၚ်ဗျာပ်ကၠုၚ်တုဲ ချူဇန်လေပ်ရ။ ကာလချူဝတ္ထုမ္ဂး ဒဒှ်မွဲမွဲ ဓမံက်ပ္တိတ်ချူဇန်ဏာလေဝ် နွံတဴရ။ ဟွံသေၚ်သာ်ဂှ် ပရူပရာမွဲမွဲ ကလေၚ်ကူချပ်တုဲ ချူလေဝ် မၞုံကၠုၚ်ရ။
တ္ၚဲဗၠးၜးမြာန်မာ
thumb|338x338px|လိက်လလောၚ်တြး ဗၠးၜး တ္ၚဲဗၠးၜးမြာန်မာ (Myanmar independence day)ဍုၚ်ပိုယ်ဂှ် ဂိတုဂျာန်ဏာဝါရဳ ၄ မဒှ်ရ။ တ္ၚဲဂှ် ရးဍုၚ်ဗၟာပိုဲ ၜးတိတ်နူသၟဝ်တဲအၚ်္ဂလိက်ရ။ ရးဍုၚ်ဗၟာပိုဲဂှ် ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၂၄၇ သၞာံဂှ် အလုံရဍုၚ်းမွဲ စိုပ်အာသၟဝ်သ္ကေံတဲအၚ်္ဂလိက်ရ။
ကင်တၞးဇၞော်၊ တၞံ
ဂစ္စာဲ
left|thumb|တၞံကင်တၞးဇၞော် မတိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲ တကအ် Iriomote Island, ပ္ဍဲဂျပေန်
သြောံ
သြောံ (rice) ဂှ် ပိုဲကၠောန်ဂွံနူ ဗ္ၚရ။ ပိုဲကၠောန်ဂွံသြောံအောန်မ္ဂး စရောဟွံရုမ်ဂပ် သွံရောဟွံဂွံသွံစရ။ မၞိဟ်ကၠောန်ဗ္ၚဂၠိုၚ်မ္ဂး ဂွံသြောံဂၠိုၚ်ရ။ သ္အာၚ်နူဂှ် ကၠောန်တဴနကဵုနဲ သိပ္ပံမ္ဂး သြောံတိတ်ဂၠိုၚ်ရ။ ဂၠးဍုၚ်ပိုယ် သြောံညံၚ်ဂွံတိတ်ဂၠိုၚ်ဂှ် ပိုဲဒကၠောန်တိုန် လွဳဗဒှ်တိုန်ရောၚ် ။ သြောံဂှ် ဗဒှ်ကဵု သ္ၚတုဲ နပွမဍိုန်သ္ၚတုဲ ပိုယ်တအ်ကလိဂွံ ပုၚ်ရ။ ဗီုအရေဝ်မန်ဟီု "ကြက်မၞိဟ်ဆပုၚ် ကြက်ဍုၚ်ဆပၞာန်" ကီုရ၊ ပိုယ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ် ယဝ်ရဟွံဂွံစပုၚ် စၞအာဟာရမ္ဂး ခြာဟွံလအ် ဒးပကာဂစိုတ်ရ။ တုပ်သာ်ဂှ်ကီု ဂၠးဍုၚ်မွဲမွဲ သွက်ဂွံစဵုဗ္ဒန်မၚ်မွဲဂၠးဍုၚ် ဒပ်ပၞာန်ဟွံမွဲမ္ဂး ဂၠးဍုၚ်ဂှ် ဂကူတၞဟ်သ္အာၚ် လုပ်ဗ္တိုက်ပၠံၚ်ၜးကေတ်တုဲ ဒှ်အာဘဝဍိက်မာန်ရောၚ်။
လှိုန်
လှိုန် နကဵုယၟု ရုက္ခဗေဒ Basella alba ယၟုဗီုအင်္ဂလိက်ဓမ္မတာ Malabar spinach (ဗၟာ: ကင်ပိမ့်) (ဒေသလ္ၚဵု ကော်စ တၞးကၞု၊ တၞးလှီု) ဝွံ ဒှ်တၞံဇုက် မစဂွံ အဓိက မတဵုဒၟံင် ပ္ဍဲအာရှ ကေုာံ အဖရိက နဒဒှ် တၞံသၞေဝ်မွဲရ။ တမ်မူလ တၞံဝွံ ကၠုင်နူ ဆာပ်တိုက်အိန္ဒိယ၊ အာရှအဂၞဲ ကေုာံ နျူဂွာနေဲ။ တၞံဝွံ နဒဒှ် သၞေဝ်မွဲဂှ် တဵုဒၟံင် ပ္ဍဲဒေသဗွဲမဂၠိုင်တုဲ ပ္ဍဲဒေသလမုဟ် ဗီုကဵု ပ္ဍဲတိုက်ယူရောပ်လေဝ် အခိင်ကညင်မ္ဂး တဵုဒၟံင်ကီုရ။
ကေဒါရ၊ဇာတ်
ဗီုဂရၚ်ပ္တီဗဗၞးတၠဝါဗ္ၚ
၁။ ကောသိယ- ဍေံမဒှ်တၞောဝ်ကောသိယ၊ ဗြဟ္မေ- ယွံဗမၞး၊ သာလဳကေဒါရံ- ၚ်ဝါဗ္ၚသြောံသာလဳ၊ သမ္ပန္နံ - စိုန်ဍိုက်ပေၚ်ရ။ တံ-န်သြောံသာလဳဂှ်၊ သုဝါ - ၚ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ်၊ ဘုဉ္စန္တိ - ပ္ဍံစအိုတ်ရ၊ အဟံ - ၚ်အဲ၊ တေ- ကုတၠအဲ၊ ပဋိဝေဒမိ - ပ္ဍံဟီုပ္တီရ၊ တံ -န်ဂကောံတ္ၚေက်ဂှ်၊ ဝါရေတုံ - တၞဟ်နဆေဒဝ်၊ နဥဿဟေ- စိုန်ဟွံသၟဟ်အစောံရ။
ပံါတုဲကဵုရပ်ကေတ်
ဗမၞးဂှ် မိၚ်ဂလာန်ညးတြုံမၚ်ဝါဗ္ၚဂှ်တုဲ က္တဵုဒှ်သ္ဍိုက်ဆာန်ပ္ဍဲသၟိၚ်တ္ၚေက်တုဲ ဟီုကုပၟၚ်ဝါဗ္ၚ ယွံတြုံတၞဟ်နပဲါပးဒၞက်မၞးတီဟာ ရဴဝွံသၟာန်ရ၊ တီ - ရဴဝွံဟီုရ။ ကာလဂှ် ဟီုကပၟၚ်ဝါဗ္ၚဂှ် နဂါထာဝွံရ။"၃၊ ဥဇ္စျန္တုဝါဠပါသာနိ၊ ယထာဗဇ္စျေတ သောဒိဇော။""ဇဳဝဉ္စနံ ဂဟေတွာန၊ အာနယေဟိ မမန္တိကေ။"
မိၚ်ဂလာန်ဂှ်တုဲ ပၟၚ်ဝါဗ္ၚဂှ် ပ္တန်ၚုဟ်သြောံသာလဳတုဲ ဟိုတ်ဒန်ဟွံသ္ပဂတှ် သ္ဍိုက်မၠိုက်တုဲအာတုဲ ၜန်ဇုက်သော်ဗ္တချေံတုဲ တ္ၚဲဏအ်ကြက်စှေ်ပ္ဍဲဒၞာဲဝွံရ။ ရဴဝွံ စၟတ်ဒၞဲါသၟိၚ်တ္ၚေက်စှေ်တုဲ ပ္ဍဲတ္ၚဲယးဂတပြဟ်ဟ်ဟေၚ် ကၠောန်ခြိုၚ်မၞုံဗၞတ်တၟာဇရဳတုဲ ပးဒၞက်ဂှ်ကီုလေဝ် ပံါလဝ်တုဲ သီုမစၟဳရံၚ်ဒၟံၚ်တ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် မကၠုၚ်မံၚ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲတာဲရ၊ သၟိၚ်တ္ၚေက်ကီုလေဝ် သဳုတွဵုပွိုၚ် ဗော်သွးတ္ၚေက်ဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်တုဲ ဟိုတ်နူဟၟဲကဵုဒ္ဂေတ် လုလန်ပ္ဍဲစၞတုဲ ပ္ဍဲအပိုၚ်ခြာစလဝ် နူတနေံတေံ သီုမဖျေံဇိုၚ်ပ္ဍဲပးဒၞက်စှေ်ရ၊ ဗောဓိသတ်သၟိၚ်တ္ၚေက်ဂှ် တီဒဒှ်ဇကုဒးပးဒၞက်တုဲ လၟုဟ်ယာံအဲဗရုရမျာၚ် ဒးပးဒၞက်မ္ဂး ကလောအဲဂမၠိုၚ် ဖေက်ဘဲချိုတ်တုဲ သီုဟွံဂိုၚ်ကေတ်စၞပဝ်အာအိုတ်ရ။
ရုဲ
ရုဲ(fly)ဂှ် ဒှ်စၟအေန်သိတ်ဂးရ၊ ဂပ်ဝ်ဖေက်ဂၟံက် ခိုဟ်ညိဟွံသေၚ်၊ ပ္ဍဲဇကုရုဲဂှ် သ္ကုတ်က္ဍိုပ်၊သ္ကုတ်သြိုဟ်၊ သ္ကုတ်ဗုၚ် သာ်ဝွံ ပါ်ခြာလဝ်ပိသ္ကုတ်ရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်က္ဍိုပ်ဂှ် မတ် ပါၚ် သော်ပါၚ်ၜါတၞုၚ် နွံတဴရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်သြိုဟ်ဂှ် သၞေၚ်မွဲစုမ် ဇိုၚ်ပိစုမ် နွံတဴရ၊ ပ္ဍဲသ္ကုတ်ဗုၚ်ဂှ် ကသော်မ္ၚိုဟ် နွံတဴရ။
ပရေၚ်ပညာ
ပရေၚ်ပညာ (Education) ဂှ် ပညာလောကဳကဵု ပညာလောကုတ္တဵု တိတ်ဒှ်ၜါသာ်။ ပညာလောကဳဂှ် ဒှ်ဟိုတ်သွက်ဂွံဂယိုၚ်လမျီု ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ် ၜိုဟ်ဟ်သြိုဟ်ဟ် ဂွံပါ်ပဲါချပ်ဗစာဟိုတ်ဖဵုခိုဟ်ပရေံ၊ ဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံကလိဂွံသကအ်ရဲတၠပညာ မမၞုံကဵုညာန်ပညာ စၚ်ခြၚ်ဗစာရဏာရ။ လေပ်လဝ်ပညာလောကဳသၠုၚ်မ္ဂး ဟွံဒးဒှ်ဒဒိုက်ကဵုပရေၚ်ဂွံဂျိုၚ်တန်တဴ ပ္ဍဲဘဝမၞိဟ်ရ။ ညးဂမၠိုၚ်သ္ပရှ်ေသှ်ေရဴဂဴဇကုရ။ ပညာလောကဳဂှ် ဒှ်ဟိုတ်သ္ဂောံခိုဟ်စ ပ္ဍဲအခိၚ်ကာလ မဂေတ်ဂ္ၚေၚ်ဘဴသံသာရ၊ ဂယိုၚ်လမျီုနကဵုပညာဂှ် ဒှ်ဂယိုၚ်လမျီုမအောန်ကဵု အကုသဵုရ၊ လေပ်ပညာမ္ဂး ညးယွံသွံတုဲ ဟွံလေပ်ပညာမ္ဂး ဒှ်ညးသမၠီုဓီုၜီုတုဲ မုက်မက်ဟွံလျးရ၊ လုပ်အကြာဝိုၚ်အောန်ကဵုကျာ်သြဳရ၊ လေပ်လဝ် ပညာလောကဳသၠုၚ်ၚ်ဂှ် ဒှ်ဟိုတ်ဂွံဍိုက်ပေၚ်ကဵု ညာန်ဗစာရဏာဟိုတ်ဖဵု ခိုဟ်ပရေံ ဍာံဟွံဍာံရ။
ပြၚ်ဍောတ် (ပြၚ်ဗတဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်ရေဝ်သၠုၚ်ကျာ)
ဝၚ်ပြၚ်ဗ္တဳ
ပြၚ်ဍောတ်(ပြၚ်ဗ္တဳဍောတ်ကွာန်ပါၚ်ယၚ်ဒိန်)ဝွံ ဟိုတ်နူဟွံဂၠိၚ်သ္ၚောဲ ကွာ်တိုက်ၜိုတ်စှ်မသုန်မိဏေတ်ဟေၚ် နူတမ်စိုပ်ကၞောတ်ပြၚ်ဗ္တဳမာန်ရ၊ သာ်ဝွံဟေၚ် (ပြၚ်ဍောတ်) ညးဒေသတံကော်ခဴစဒၟံၚ်စဵုကဵုလၟုဟ်အိုတ်ရ။
သၞေဝ်ကၟောတ်
သၞေဝ်ကၟောတ်/ သၞေဝ်ကမောတ် (water primrose, Burmese; ကညို့, Thai; ต้นแพงพวยน้ำ) နကဵုယၟု သိပ္ပံ Ludwigia adscendens ဝွံ ဒှ်ဂကူတၞံမၞုံကဵုပ္ကဴ မလုပ်လၟိဟ် ဂကူတၞံ evening primrose မွဲရ၊၊ သၞေဝ်ကၟောတ်ဂှ် မဒှ်တၞံမတိုန် ပ္ဍဲတိထၞေက် ပ္ဍဲရးအာရှ ကေုာံ အဖရိက၊ အဝ်သတြေလျာ ကီုလေဝ် တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အမေရိကသၠုင်ကျာ၊၊
တ္ၚဲ
တ္ၚဲ (သင်္ကေတ: ; Sun) ဂှ် ယဝ်ရပိုဲရံၚ်အာ နူစက္ကဝါသ္ၚောဲသ္ၚောဲတေအ်မ္ဂး ဂွံဆဵုညံၚ်သၞံၚ်ဍောတ်မွဲကီုမဒှ်ရ၊ ဂၠးတိဝွံ ဇၞော်နူသၞံၚ် ဇၞော်နူတ္ၚဲရောၚ် ပိုဲခယျကေတ်ရ၊ ဟီုဍာံဍာံမ္ဂး တ္ၚဲကဵုသၞံၚ်ဂမၠိုၚ် ဇၞော်နူဂၠးတိဂၠိုၚ်ဂၠၚ်ကဵုဆရ၊ ဗ္ၜတ်မုက်တ္ၚဲဂှ် ဇၞော်နူဗ္ၜတ်မုက်ဂၠးတိ ကၠံဒစာံဆရောၚ်ဂးရ၊ တ္ၚဲကဵုဂၠးတိဂှ် သ္ၚောဲဂၠိုၚ်ခလိုၚ်လောန်တုဲ တ္ၚဲဂှ် ဍောတ်နူဂၠးတိဏီ သာ်ဝွံ သလှ်ေတဴအိုတ်ရ။ ပ္ဍဲအခိၚ်ဗတမ် သၞံၚ်သၟတ်ဂမၠိုၚ် တၟးဒၟံၚ် တိုပ်တေဝ် တိုပ်တေဝ် ပ္ဍဲလ္တူအမှဲအကာသတေံဂှ် သ္ဂောံညာတ်တဴရ၊ သၞံၚ်တံဂှ် သလှ်ေဒးလျးဍေံၜိုဟ်ဒၟံၚ်ရောၚ် ပိုဲမၞိဟ်တံခယျကေတ်ရ။ ဗွဲစၟတ်တုန် သၞံၚ်တံဂှ် ဒှ်တ္ၚဲကီုရောၚ်၊ သၞံၚ်တံဂှ် ညံၚ်ရဴတ္ၚဲကီု လျးဍေံဂမ္တဴဒၟံၚ်ရ။
အရေဝ်မိယာဲဗ္တောန်လဝ်
လ္ပလံၚ်ဝေၚ်အရာနာနာအိုတ်ညိဏးမိယာဲဗ္ကန်လဝ်၊
ပရေၚ်လံၚ်ဝေၚ်တံဂှ် ဟွံမွယ်ကၠုၚ်နူဍောတ်ဍောတ်တေံရ၊ မူဟိုတ်ရောဟီုတှ်ေ  အပါပိုဲလေဝ်ညးဟွံဝေၚ်လံၚ်တှ်ေ  ပိုဲကောန်တံဏံလေဝ်ဗီုလဵုဂွံဂံၚ်ဝေၚ်ရော၊  ဗီုပြၚ်ခိုဟ်ခိုဟ်နွံတုဲ ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်အဲညးချူလိက်ဏံလေဝ် ပရေၚ်လံၚ်ဝေၚ်နာနာတံဂှ်ဟွံလုပ်ကၠုၚ်ပ္ဍဲဂကောံအိန်ထံၚ်အိုတ်ရ၊  သုၚ်ၜံက်တံဂှ် ၜိုန်ရအပါပိုဲမိယာဲပိုဲညးတံသုၚ်မံၚ်ကီုလေဝ်  ပိုဲဏံဂှ်ပသကၠုၚ်နူဍောတ်ဍောတ်တုဲ ဟွံသုၚ်ၜံက်က္ဍုဟ်ကၠုၚ်ၜံက်လောဲလောဲရ၊ ဟီုစိုပ်အာလပါ်ၜံက်ဏံတုဲ ချပ်ဂွံနူဘဝဍောတ်ဍောတ်တေံဂှ်တှ်ေ  အပါပိုဲမိယာဲပိုဲညးသုၚ်မံၚ်ၜံက်တုဲ အခိၚ်ပၟတ်ၜံက်ပၠိုတ်အာတုဲ ညးစကာကဵုဍေန်ၜံက်ရ၊  ယဝ်ဟီုကၠးကၠးတှ်ေ ၜံက်ညးတံသုၚ်လဝ်တုဲ ယဝ်ရပ်ဒးတှ်ေပသသက်ဟီုဟွံမွယ်ရ၊  ဟွံအာဍေန်ကဵုညးတံပၠန်လေဝ် ဒှ်ကောန်စကာစဝါတ်ဖေက်ညးတၞဟ်ဟီုဂးတုဲ  လဆောဝ်တှ်ေအာဂၠာဲနၚ်ပၟတ်တုဲကေတ်နၚ်ကဵုညးတံဍေန်ရ၊  ယဝ်ပၟတ်ဂၠာဲဟွံဆဵုတှ်ေ ဂွံရပ်ၜံက်ဂှ်ပသမံၚ်တုဲ ကေတ်နၚ်ဒုန်ကရေက်တုဲရပ်ကေတ်ၜံက်ညးအာဗစုက်ပၟတ်ၜံက်ရ၊ ကူချပ်ဂွံဒၞာဲဏံတုဲသီုဒးဂြိုၚ်ကွေံကွေံရ၊  လဆောဝ်တှ်ေ သီုညးတံကညာၚ်နၚ်ဏောၚ်ဂး  ပၟတ်ၜံက်ဂှ်လ္ပကဵုပၠိုတ်ဏးဇြောတ်နၚ်ကီုဂး ၊  သုၚ်ၜံက်ဟွံဒှ် သီုပသမံၚ်တုဲဗီုလဵုဂွံဇြောတ်နၚ်ၜံက်ပၟတ်လ္ပကဵုပၠိုတ်ဂှ်ရော ဟး  ဟး  ဟး  ၊  ဟိုတ်သာ်ဏံဂှ်ဒှ်ခိုဟ်ဟွံသေၚ်တုဲ  အခေတ်ကၠာတေံဗီုတ္ၚဲဏံလေဝ်ဟွံသေၚ်တှ်ေ ဟီုဗျိညးတံလေဝ်ဟွံဂွံရ၊  ယဝ်ရအခေတ်တ္ၚဲဏံဏောၚ်ဟီုတှ်ေ  သုၚ်စောဲဟွံဂွံရ၊  ဒှ်ဗီုပြၚ်ကဵုကောန်တံလီုအာလောဲလောဲမာန်ရ၊  ညံၚ်ရဴအပါစဴကၠုၚ်နူကၠအ်ဂှ်ကီု  အကြာစဴကၠုၚ်နူကၠအ်ဂှ် ဆဵုညာတ်ဒးသ္ကံရဲညးတံသုၚ်မံၚ်အရက်သ္ၚိသ္ကဲဂၠံၚ်ဂှ်တုဲ အပါမွဲလုပ်အာတက်ဝိုၚ်အရက်ကဵုသ္ကံရဲညးရ၊  ဗီုလဵုဂွံသ္ပဇကုဒှ်ကောန်ၚာ်တုဲဒးဂ္ဇံမၚ်ဒၟံၚ်အပါစဵုကဵုညးသုၚ်တုဲရ၊  အခေတ်ပိုဲနူဍောတ်ဍောဝ်တေံဂှ်ဒှ်ကၠုၚ်ဗီုဏံတုဲ  ယဝ်အခေတ်တ္ၚဲဏံလေဝ် ဇၟာပ်အပါကောန်တံကၠောန်သ္ပဟိုတ်သာ်ဏံ ဒှ်ဗီုပြၚ်ကဵုကောန်တံဟွံခိုဟ်ရ၊ (စဴဗကစပရောအပါသုၚ်အရက်ကဵုပရောမိသုၚ်ၜံက်ညိညသၠးအခေါၚ်ညိ)၊  ၜိုန်ရဆဵုကၠုၚ်နဲကဲနာနာ ဟိုတ်သာ်နာနာကီုလေဝ်  ၜံက်ကီုအရက်ကီု စၞစဗ္ၜူဓလူဗီုအခေတ်တ္ၚဲဏံတံဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏံလေဝ် ဟွံလုပ်စိုပ်ပ္ဍဲဘဝအဲညးချူလိက်ဏံရ၊  ယဝ်ရဟီုစိုပ်အာပရေၚ်လံၚ်ဝေၚ်ပၠန်ဏောၚ်တှ်ေ  ကဵုသြန်ဝေၚ်သၟးသၟးလေဝ် ဟွံဝေၚ်ပုဟ်ဟီုမံၚ်တွဵုတွဵုရ၊  (လ္ၚဵုဂှ်ဟီုမံၚ် ဝါသနာဇၞော်နူဝါဗဂေါဏောၚ်ဂး)  ၊  ဝါသနာဇၞော်နူဝါဗဂေါအရေဝ်ဍာံကီုလေဝ်  ထေက်ကဵုပိုဲကောန်ဂကူတံဒးနွံကဵုဟိုတ်ဖဵုသွက်ဘဝကဵုဂၠိုၚ်ဂၠိုၚ်ညိ၊  ဝါသနာပိုဲဏံ ယဝ်ပိုဲကၠောန်ဏာထ္ၜးအာရုပ်ရဴတုဲမ္ဂးတှ်ေ လ္ပကဵုညးတၞဟ်ဒှ်ဒဒိုက်  လ္ပကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဒှ်ပြသၞာ  လ္ပကဵုဘဝဇကုဒးလီုလာ်စာ်ထောၚ်အာတှ်ေ ကၠောန်အာဗီုဝါသနာဇကုဂှ်တှ်ေဟွံဗၠေတ်တုဲဒှ်တဴလာပ်ဗဇဴသွက်ဘဝဇကုရ၊  ယဝ်ကၠောန်တုဲ ဒးကဵုညးဂမၠိုၚ်ဒှ်ဒဒိုက်  ဒးကဵုဂကောံအိန်ထံၚ်ဇကုဂၠိုၚ်ကဵုပြသၞာဒးဆဵုဒၟံၚ်ဂှ်ကီု  လ္ၚဵုဂှ်ကၠောန်တုဲမိပ်တုဲ ဘဝလေဝ်လီုလာ်စာ်ထောၚ်ဟွံမွယ်ကဵုၚုဟ်မးမၞိဟ်မွဲအခိၚ်ဂျိုၚ်မံၚ်တ္ၚဲဏံဂှ်ရ၊  ဝါသနာသာ်ဏံဂှ်ဒှ်ဝါသနာဗၠေတ်ဟွံထေက်ကဵုဗက်အၚာပ်စိုတ်ကဵုလာပ်ဗဇဴသွက်ဘဝဇကုအိုတ်ညိ၊  ဝါသနာဟီုဂှ်ဇၟာပ်ညးအဲနွံဒၟံၚ်ဖအိုတ်ရ၊   မုဝါသနာဒှ်ဒှ်ရ ယဝ်ပိုဲကၠောန်ဏာတုဲ ဒှ်တသိုက်စိုတ်ဟွံမွယ်ကဵုပြသၞာဗွဲလက္ကရဴတှ်ေ ဆက်ကၠောန်အာညိဂှ်ဟွံဗၠေတ်ပုဟ်တုဲ သီုဒှ်တဴလာပ်ဗဇဴသွက်ဘဝဇကုအခိၚ်မသၠးတံဂှ်မာန်ရ။
လ္ပကၠောန်ကဵုမိမၜါဍာ်ရမတ်ဒးဒတုံပြဟ်စှ်ေအာညိ၊
လိက်အုပ်ဏံ တ္ၚဲဏံချူလဝ်ဗွဲက္ဍန်ရ၊ သွက်တ္ၚဲဂတးတေံဟီုဂှ် ဆက်ချူဗပေၚ်စုတ်အာသိုက်သိုက်ကီုရ၊ စဵုကဵုဒှ်လိက်အုပ်ခိုဟ်ခိုဟ်မွဲအုပ်မာန်ဂှ် ကောန်ဂကူမန်တံလေဝ်မၚ်စၟဳဗှ်အိုတ်ညိ၊ မလိက်ဗၠေတ်ဒးပဵုယအ်ယဝ်နွံတှ်ေ ပဠေဝ်တုဲဗှ်အာအိုတ်ညိ၊ တၚ်ဂုဏ်ရအဴ။
နိဿဲ
ကၠုၚ်နူပရေၚ်ဆဵုဂဗလၟေၚ်လၟေၚ်တ္ၚဲ
သၚ်မန်ကတ်ပညာသိရဳလၚ်္ကာ၊ဂကောံ၊ဝၚ်
အခိၚ်စဒက်ပ္တန်ဂကောံ
ပ္ဍဲသဘၚ်ကောံဓရီု အလန်ပထမဝွံ ပၞောဝ်ကဵုသၚ်မန်ဗၞတ် (၁၃) ဇကုဂှ် ရုဲစှ်လဝ်ညးတာလျိုၚ် ဂကောံကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ်ကေၚ်ကာ ဗၞတ် (၅) ဇကု နကဵုဆန္ဒမာဲတုဲ သၚ်ပဲါနူဂှ် (၈) ဇကုဂှ် ဒှ်ကောန်ဂကောံဖအိုတ်ရ။
ဂကောံကမ္မတဳရေၚ်တၠုၚ် ကေၚ်ကာဂမၠိုၚ်
၁။ ဥက္ကဌ တၠဂုဏ်အ္စာကေသရ (ကြေဝ်ဏာ)
ဟိုတ်သြန်ဂကောံ ဂွံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်
အပ္ဍဲသဘၚ်ကောံဓရီုမွဲ တၞဟ်နသ္ဂောံဒှ်အာ သြန်ဂအုံ သွက်သၚ်မန်ကတ်ပညာသိရဳလၚ်္ကာတုဲ ဖျေံကၠုၚ်သ္ဂုတ်သွာတ်သာ်ဝွံရ။
၂။ ဒှ်ကောန်ဂကောံတုဲ ဒးစုတ်သြန်ဂကောံ မွဲဂိတုမ္ဂး (၅၀) ရူပဳ ဇၟာပ်ပ်ဂိတုရ။
သြန်နူခမဳသၚ်မန် စလုပ်ဂကောံ (၁၃) ဇကုတအ်ဂှ် ကလိဂွံ (၁၆၀၁၃) ရူပဳကီု၊ သြန်ကောန်ဂကောံလၟေၚ်ဂိတုဂမၠိုၚ် (၃၄၀၀) ရူပဳကီု သီုသြန်ဒုၚ်ဒါန်နူဂကောံရဲလ္ၚောဝ်ကျာ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ် တၠဂုဏ်အ္စာဥတ္တမ ဘာသိၚ်္ဃုတ္တရ ဍုၚ်လ္ဂုၚ်ဂှ် (၂၉၀၇၂) ရူပဳကီု ပံၚ်သီုဖအိုတ် ကလိဂွံသြန်ဂအုံဂကောံ (၄၉၇၈၅) ရူပဳရ။ သြန်ဝွံ သွက်သ္ဂောံစုတ် ပ္ဍဲတိုက်သြန် Bank ဂှ် ဒေက်ဒၟံၚ် (၂၁၅) ရူပဳတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာကေသရ စေက်လဝ်ကဵုမွဲစုတ်တုဲ သြန်ထာဝရနိဓိ ပေၚ်ကၠုၚ် မသုန်ဠက် (၅၀၀၀၀) ရူပဳရ။ သြန်ဝွံ ဒှ်သြန်တမ် ဂကောံတုဲ ပ္ဍဲစၟတ်တ္ၚဲ 16.12.1993 ဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ကေသရ (ကြေဝ်ဏာ) ကဵု တၠဂုဏ်အ္စာ ဓမ္မမဟာ (ကအ်ပၞဟ်) စစုတ်လဝ် ပ္ဍဲတိုက်သြန်ဟံၚ်ကံၚ် (Hong Kong Bank) နကဵုဂကူ Fiexd Deposit ကၠာအိုတ်ရဂှ် ဂွံတီကေတ်ရ။
ပရေၚ်ပညာအရေဝ်ဘာသာဇဳ
Stages of an MLE Program
Based on the  theories of  Multilingual Education  that are spelled out  here, Andhra Pradesh  and Orissa have adopted a thematic approach  to multilingual education. Using a seasonal calendar within a relevant cultural context has provided a space to the tribal children of  Orissa  and Andhra Pradesh to rediscover their culture through their language. The Multilingual Education  in this approach  emphasizes  first  language first  in the  child  taking  the  socio- cultural curriculum  in to classroom  culture  and   then  bridge  to  second  language. In addition to the basic theory of Paulo Freire on critical pedagogy, Gramscian  theory on education,  Lev  Vigostky's scaffolding  and Piaget's  theory  of cognition is applied in the  Multilingual Education. The unique thing in  this  approach is to  involve the community   in creating their  own  curriculum  and  minimise the  theoretical hegemony, thereby  creating  a new set of people who believe in the ethics of creating  and  sharing knowledge for the society than to  limit  it to the  theoreticians.
Multilingual Education in Odisha
Scholars and educators have argued that embracing the diverse linguistic knowledge that immigrant students bring to the developed countries, such as the United States, and using students’ first-languages to help them learn English may be an inexpensive and effective way to integrate and socialize immigrant youth. Allowing code-switching in schools with high English learner (EL) populations can increase the potential for enhanced English-learning and academic performance. Code-switching between multi-lingual children can create an informal peer-mentorship structure that embraces immigrant children’s linguistic capabilities to drive learning, create a strong peer-network, and enhance the development of English as a Second Language skills for immigrant students in multi-ethnic schools. Dr Mahendra Kumar Mishra started the MLE programme in Chhatisgarh adopting Durua language in  MLE programme. Dr Mishra conducted 2 NAtional Seminars and one international Seminar on MLE during  2006-2019. Dr Tove Skutnabb Kangas, Prof Ofelia Gracia, Dr David Haugh, Dr Sitakanta Mahapatra, Dr KHageswar Mohapatra were some of the linguists and multilingual educators attended these conferences.
အံက်၊ သေဋ္ဌဳမန် ကွာန်ကအ်နှာတ်
ဟိုတ်ဂှ်ရ က္ၜၚ်နာဲအံက် ကောတ်ၚုဟ်က္ၜၚ် မွဲထကေဝ်မ္ဂး ဍေံတအ်ဖျဝ်ကၠေံၚုဟ်ၜါမးရ၊ နာဲအံၚ်ဗက်ဖျေံၚုဟ်ၜါမးပၠန်မ္ဂး ဍေံတအ်ဖျေံထောအ်မွဲမးပၠန်ရ၊ နနဲသာ်ဝွံကေတ်မာန်ကၠးကၠးတုဲ ပြိုၚ်ပ္ကာန်ဒၟံၚ်ရ၊ နာဲအံက် ကဵုဍိုက်က္ၜၚ် သၟးသၟးမ္ဂး ဍေံတအ်ဂှ် သီုကဵုဍိုက်သၟးသၟး သီုပရအ်ကဵုယာတ်ဗု မွဲမွဲခတှ်ေဏီရ၊ ကောန်ဂကူမန်တအ်လေဝ် ဟွံကဵုဇြဟတ်ကဵုဂကူတုဲ လ္ပာ်ၚုဟ်က္ၜၚ်သာဂှ် ပြံၚ်ဍိုက်ဒမံၚ်ရ။
သၞောဝ်သ္ဇိုၚ်ဂကောံထံက်ပၚ်ပရေၚ်ပညာမန်
(က) ဂကောံဝွံ
(တၚ်စၟတ်) ဗွဲခ္ဍန်မ္ဂး (ထပမ) (တၚ်စၟတ်) ဗွဲခ္ဍဲမ္ဂး (MESO)
၁၃။ မူဝါဒဂကောံ
(စ) ဂကောံဝွံ ဒုၚ်သဇိုၚ်ကဵု သၞောတ်ဒဳမဝ်ကရေဇြဳတုဲ ပံၚ်တောဲ က္ဍိုက်အာက္ဍိုပ်ရောၚ်။
၁၉။မူဝါဒသြန်ဌာန
(ခ) ဌာနညးကဵုညး အခေါၚ်ထိၚ်သြန်နွံရောၚ်။
(ဂ) ညးတာလျိုၚ်တံ ထိၚ်ဒဝ်ဟွံသၟဟ်အစောံမ္ဂး အခေါၚ်အပ်ကဵုညးတာလျိုၚ် သ္ကိုပ်ရပ်သြန်နွံရောၚ်။
(ဃ) သြန်မၜက်လောန်အာလ္တူနူကဵု ဗၞတ်ဗ္ၜတ် ဂကောံမကဵုလဝ်အခေါၚ် စွံထိၚ်ပ္ဍဲဌာနမ္ဂး ဒးစၠောံဏာကဵုသြန်ဂကောံရောၚ်။
နဲကဲဂွံစဵုဒၞာဘဝပိုဲဂွံတိတ်ဗၠးနူဝါယ်ရာတ်သ်ခဝ်ရဝ်နာ(COVID 19)
(၁၀)နဲကဲစဵုဒၞာဘဝပိုဲဂွံတိတ်ဗၠးနူဝါယ်ရာတ်သ်ခဝ်ရဝ်နာ COVID_19
လိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် အလုံပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်၊ဂကောံ
အခိၚ်ဂကောံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်
သက္ကရာဇ် ၁၃၆၄ သၞာံ၊ ဂိတုဖဝ်ရဂိုန် ၁၄ မံက်၊ သ္ပဗဓာန်ကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တဝိသုဒ္ဓ တိုက်ပရိယတ္တိမန် ဘာရာမညနိကာယ ဍုၚ်လၟိုၚ်တုဲ၊ ဂကောံလိက်ပတ်ယေန်သၞာၚ်မန် အလုံပွိုၚ်ဍုၚ်လၟိုၚ်ဏံက္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။ ဌာန ဒတန်ရိုဟ်ကၞက်ဂကောံဏံဂှ် သ္ပဒတန်ပ္ဍဲတိုက်ပရိယတ္တိမန် ဘာရာမညနိကာယ ဍုၚ်လၟိုၚ်ရ။
ကောန်ခရာၜဳ၊ တၞံ
ဗမံက်ထ္ၜး
တၞံဆုသၟတ် မကၠုတ်တိုန်ဒၟံင် ပ္ဍဲဂြိုဟ်ကရး၊ တၞံဆု ကၞာင်ဇုက်ဗွိုက် တၞံဗုဍာပ်ဗတေင် ဖျုန်ဆု ကလိတ် ခၞော်ဍာပ်နာပ်ဗု သမၠုင် ၁-၄ ဂေက်၊ ဒှ်ဆု တၞးဆော ဗ္ဂန်ကၟဝ်တောဲရေင် တၞုင်ဗၠိုင်တိတ် ဗွဲမဂၠိုင်၊၊ ပကဴသဘိုက် ပ္ကဴကွပ်ဒၟံင် သာ်ဗုခၜမ်သာ်တ္ၚေက်၊ ပ္ကဴဍေံ ဍိုက်ပေင်စုင်မ္ဂး ရာင်တိတ် အဘိုက်အဘိုက် ခၟောံလပါ်လ္တူ အသော်မံင်ဂၠေအ်အ်။ မွဲမွဲလဗေါင် အဘိုက်ကဴသၟတ် နွံဟွံအောန်။ သာ်အရံင်ကဴ ကဵုသာ်တ္ၚေက်၊၊ တဝ်ဇဝ်ကဴဂၠေအ်၊၊ အထိုက်ဍေံ ရုပ်ရဴ ညံင်ရုပ်ခရော်သွဍောတ်တ်ကီု သၟန်စရိတ် အထိုက်ပါ်တိတ်ပန်ဒကဴ၊ ဗွဲမ္ၚး နွံကဵု အသော်ပြဳပြာဲ။ အထိုက်ကဴ စုက်ဗေါဗီုပၠံင်သၟတ်။ တၞုင်သၠဲတိတ်တုဲ အသော်ဒၟံင် အပ္ဍဲဖျုန်၊၊ တၞုင် သၠဲတိတ်တုဲ အသော်ဒၟံင် အပ္ဍဲဖျုန်၊၊ ကသဝ်ကၟက် ၄ ဂအုံ ဒကးတိတ်အာ ၂ ဗွဝ် ဗါန်မံင် သၟန်ပၞော်လပါ်အပ္ဋဲတုဲ ကသဝ်ၝောအ် ပူဂြောပ်လဝ်ခၟာဲ မပွူမ္ၚးရ၊၊ သတ်ဍေံ ဒှ်ကျာဲလဗေါင် မသွတ်ခဍမ်ခဍန် မအပ္ဍဲ နွံမွဲမ။သတ်ဍေံမွဲတဝ် မွဲမ၊၊ အဃောၜတ်သာ်တ္ၚေက် ဍုဟ်ယောပ် သာ်လမ္စံက်၊၊ ဖျုန်သတ်ဆဝ် ဒှ်ရဴကၠေင်ကီု၊၊ တၞးၜတ်တ်ဂှ် အသော်ဒၟံင်ညိည ကတာတ်သၠေက်မ္ဂး သၟူပသလောန် တၞးခၜိုတ်ဒၟံင် ရပ်မ္ဂး ဟွံကလိတ်တဲတုဲ ဗတ်ဗာန်ဒၟံင်ရ၊၊ တၞးတီုလဒေါဝ်စး ကရောင်တၞးနွံပိကရောင်၊၊ ဗုင်တၞးကသော်နွံပြဳပြာဲရ၊၊
ယဲဂြိုဟ်ဂုဟ်
ညးက္တဵုဒှ်ယဲဂြိုဟ်ဂုဟ်
မၞိဟ်ဗီုလဵုက္တဵုဒှ်ယဲဂြိုဟ်ဂုဟ်ဏံရောဟီုတှ်ေ -
ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မိထဝ်လှာဍောတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကေသရ၊ ကျာ်ဇၞော်ဘာဝင်စိင်
စုတိ
၂၀၁၅ ဂိတုဨပြဳ ၂၆ အခိင် ၜိုတ် မွဲနာဍဳကလေင် လဒေါဝ်တ္ၚဲဂှ် ကလိဂွံအာယုက် ၉၅ ဝှ် ၄၅၊ စုတိစဴအာသွဝ် ပ္ဍဲရုင်ဂဥုဲ (အာရှတော်ဝင် ဆေးခန်း) ပ္ဍဲဍုင်လ္ဂုင် နကဵုယဲကောန်တၟအ်ရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်မစုတိဂှ် ကျာ်ဇၞော်ဝွံ ကလိဂွံလဝ် ကောန်မသုန်တၠ၊ ကောန်စဴ ၁၀ တၠတုဲ ဒတန်သာသနိ မပ္တံ ကျာ်ပဋိမာရုပ်၊ ဘုတ် ဘာဗွဲမဂၠိုင်ရ၊၊ ကလာပ်ရုပ်ညးဂှ် ဖျေဟ်စွံလဝ် ဘာနိဗ္ဗာန် ပ္ဍဲဘာဝင်စိင်ဂှ်ရ၊၊ ကၠာညးဟွံဂွံ စဴသွဝ် ကောန်ညးဍောတ်အိုတ်ဂှ် ကဵုပခမဳတုဲ ဂွံဒုင် မဟိမုသောဟုလာတုဲ ဒတန်သာသနာဂှ် ခမဳနာဲသောဟုလာဂှ် ဆက်မင်မဲအာရ၊၊
ကောန်မှေအ်၊ တၞံ
ဂဥုဲ
ဗီုကၠောန်ဂှ်
သၟတ်ဗၠာဲတအ် ကြေဝ်ဂၠံင်
သတ်ဒွက်
(တြုဟ်)တ္ၚဲဏအ် တ္ၚဲဏအ် တ္ၚဲခိုဟ် ၜိုဟ်သြိုဟ်စိုတ်နာဲ သြမိ သြမိ သြယာဲ ညံင်သၞံင် ပြဟ်စှ်ေကၠုင်၊ မိရ နာဲရ မိပိတင် ဝနံသာမိ သ္ၚိနွံအလဵုရော၊၊ (ဗြဴ)သ္ၚိပိုဲ သ္ၚိခိုဟ် ၜိုဟ်သြိုဟ်ရာင်ဆာဲ ဒၞာဲသ္ၚိပိုဲနွံ သ္ကုတ်လပါ်တဲပုင်၊ ဍာ်နုင် ဍာ်ဒါန် သွက်ရဲကွာန်သုင် ယဝ်နာဲကၠုင်ဗဵု ဆဵုသ္ၚိပိုဲရ၊၊
ကောန်တမၠၚ်ယာဲ
မိမကၠၚ်ဗော် ညံၚ်နွံနော်နာဲ၊ သဳမူၝဲဗာဲ ဗှ်ဒးသြာဲခြာ၊ စံၚ်တူလ္ၚၚ်လ္ၚ ယာံထသပါ၊ ဟိုတ်ကံတမၠာ ဘဝဟာယာဲ။...
နုၚ်နထၟာဲ သ္ၚိတာဲစာ်ခြာ၊ ဂြေမ်ဒက်ညံၚ်တြဲ တုပ်နဲယာတ်သၟာ်၊ ကောဒေံဖအိုတ် ပါ်စိုတ်ခြာသြာဲ၊ အဲမွဲကၠၚ်ထၟာဲ ယာဲဂၠါဲဟွံဆဵု၊ အတိက်တေံပၠန် ဟိုတ်အောန်ကုသဵု၊ ဒဒိုက်ကၠၚ်ပြဵု ကၠုၚ်ဗဵုညိယာဲ။...
နုၚ်နထၟာဲ သ္ၚိတာဲစာ်ခြာ၊ ဂၞိန်ယာတ်ညံၚ်ရဲ တုပ်နဲယာတ်သၟာ်၊ စပုၚ်သုၚ်ဍာ် သြိုဟ်ပါ်ရယာဲ။...
ဆညးယာံကော် ဗှ်နော်ခြာသာဲ၊ ကောယဴၝဲဗာဲ မူဒၞါဲဟွံတီ၊ ဒဒိုက်ခြီခြီ လၞီကောန်ကၠၚ်၊ ရမတ်ဇွောဝ်လေၚ် ပေၚ်မုက်ရယာဲ။...
သဳမူကၠၚ်ဗော် ညးနွံနော်နာဲ၊ ကောယဴၝဲဗာဲ ဒေံဗၠာဲမွဲၜါ၊ အိုတ်သအးလၚ်ၚ် သၞေဟ်သၚ်ပြောဲဇွာ၊ မူကံတမၠာ ဒးခြာနူယာဲ။...
ဗြဲမွဲဝှ်ဂူ ဗဟူဂၠိုၚ်ဒၞါဲ၊ ဍာ်တမိုဟ်ချာဲ ဗလာဲကြုၚ်ၜဳ၊ တညၚ်လေပ်ဇတ် ဒှ်သၟတ်သက်သဳ၊ ဍာ်ရမတ်ဏဳ ကၠၚ်ဟဳဂုန်ယာဲ။...
ဟွံမွဲသၞေဟ်သၚ် ကၠၚ်ကာဲတၞာဲ၊ ဒဒိုက်သ္ကာတ်သာဲ ယာံဂၠါဲသဳမူ၊ ဍာ်ရမတ်အဲ ညံၚ်ဗီုဗြဲဂူ၊ ဆဒးစံၚ်တူ ဒမာနူယာဲ။...
ဓဇန်ဒးသာဲ ဆယာံဂၠါဲကော်၊ ကၠၚ်သဳကၠၚ်နော် အိုတ်ဗော်မသ၊ ဟွံမွဲသၞေဟ်သြၚ် ဂၠါဲကြၚ်အာတ်စ၊ စံၚ်တူဟောံဇြ နူဘဝရော၊ ဒှ်မၞိဟ်ပ္ဍဲလိုက် ကၠၚ်ဒိုက်ကလော၊ ဟွံမွဲဒေံကော ဂၠိုၚ်သြစာ်ခြာ၊ ဗှ်တိုန်စိုတ်လီု တုပ်ဗီုတၞံတာ၊ မူကံတမၠာ ဒးသိၚ်သာရော။
သၠုင်ကျာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တတေဇသဳရိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၄၊ ဝှ် ၅၄။
သၞေဟ်ဍုင်၊ ကွာန်
ဝၚ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
ဘာလကျာ်ဂမၠိုၚ်
ဂကူကၠဵုဂှ် ရမျာၚ်ကၠဵုဟေၚ်လေပ်ရ။ ရမျာၚ်ဗ္ဂဲ ရမျာၚ်ချေံဍေံဗြုဟွံလေပ် ဂကူမန်ဂှ် မူရဴရမျာၚ်မွဲ သ္ဂောံဗြုရော? လိက်ပတ် ယေန်သၞာၚ် အရေဝ် ဝေါဟာ ဘာသာဇကုဟွံလေပ် ဟွံမၚ်မွဲ ဟွံဟီုမ္ဂး မၞိဟ်မဖှ်သာ်ဂှ်ကဵု ကၠဵုညးဂှ်ခိုဟ်ရော ဗစာရဏာအိုတ်ညိ။
ကဝ်ဝိဒ်-၁၉
ကၠောအ်ကၞာန် ကေုာံ လွဳ
၂၀၂၀ ဇာန်ဝါရဳ ၃၀ ဂှ် ယဲကဝ်ရဝ်နာဝဳရုသ်(2019-nCoV)ဝွံ နကဵု ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ် (WHO) လလောင်တြး အကာဲအရာအန္တရာယ်ဂၠးကဝ်ရ။ ဂကောံပရေင်ထတ်ယုက်ဂၠးကဝ်(WHO) စၟတ်သမ္တီ ဝဳရုသ်ဝွံ နကဵုယၟု "၂၀၁၉-nCoV ယဲဂၠံင်ကျာယဝီု မဒးဖေက်ဂၟောက်ဗွဲတၟေင်" "2019-nCoV acute respiratory disease" ရ။
ရောဂါဗေဒ
ဝဳရုသ်ဝွံ နူကဵု ဍုင်ကြုက်ဂှ် လၟုဟ်ကၠောအ်ပြးအာ ဍုင်ၜင်ကံက် (ဍုင်သေံ)၊ တိုဝ်ကျိုဝ် (ဂျပေန်) သောလ် (ကိုဝ်ရိယျာ သၠုင်ကျာ)၊ ဗဳဂျေန် (ကြုက်)၊ ရှင်ဟာဲ (ကြုက်)၊ ဂွေါန်ဒံင် (ကြုက်)၊ ဒယုန် (Dayuan)(ထာဲဝါန်)၊ ဟံင်ကံက်၊ Macau၊ အမေရိကာန် ၊ ဝဳယေတ်နာမ် ကေုာံ သိင်္ကာပူရ်တအ်ရ။ မၞိဟ် ၁၇ ဒးချိုတ် ဗွဲမဂၠိုင် ပ္ဍဲပွဳပွူ ဝူဟာန်၊ ၜိုတ်တီမ္ဂး မၞိဟ် ၉၁၃ ယဲဒၟံင် နကဵုဝဳရုသ်ဏအ်ရ။   တၠပညာသိပ္ပံ နူကဵု ကံင်သဳသုတေသနဂဥုဲ ဌာနမဆေင်စပ် ကုယဲကၠောအ်ကၞာန်ဂၠးကဝ် (Scientists at the Medical Research Council's Centre for Global Infectious Disease Analysis) နူကဵု Imperial College London ဆိင်ကေတ်မ္ဂး မၞိဟ် စဵုကဵု ၄၀၀၀ တၠ ဒးဒုင်ကၠောအ်ကၞာန်လဝ် နကဵုဝဳရုသ်ဝွံ အပ္ဍဲဍုင်ဝူဟာန်ဂှ်ရ။
သၟိင်ၜိုပ်ထဝ်၊ ဒွက်ဒိင်
လဒက်ပတန် ကေုာံ အဓိပ္ပါယ်
ပိုဒ်လက္ကရဴဂှ် ချူလဝ် ပရူသဘာဝ  ကေုာံ ဗီုၜိုပ်ၜါဂှ် တက်ဇိုင် တက်သၞေင်တုဲ မဆက်ပဝ်အာ တရဴဂတဂှ်ပၠန်ရ၊၊ ပိုဒ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပိုဒ် မပယျေဝ်ကဵု ညံင်ဒွက်ဏအ် ဂွံကဠင်ခိုဟ် ဂွံစောဲဗာန် ပ္ဍဲဂၠံသြိုဟ် ပုရိသာဒ်တအ်ရ၊၊ ပိုဒ်ဏအ်ဂှ် ဒှ်ပိုဒ် မသၠုင်ကဵု အစောံစရာဲကၞေဟ် အစာကၞေဟ်လေဝ် ဟီုမာန်ရ၊၊ ညးချူလဝ် ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် မတ်ဗြဲဂၠုဓီု မၞုံကဵု ဗီုပြင်နာနာသာ် မပ္တံကဵု ဗီုရုပ်ဂၠုင်က္ၜင်၊ ပ္ဍဲအကြာဂှ် ရမ်သာင်ၜိုပ်ၜါ မတက်သၞေင် တက်ဇိုင်ဂှ် ဗြုညံင် ရမ်သာင်ကွိင်ကွိုက်ကီုရ၊၊ တုဲပၠန် ကာလၜိုပ်ၜါ စိုပ်လတူကျာ ရမ်သာင်သၞေင်မဗြုဒၟံင်ဂှ် တုပ်ညံင် ရမ်သာင်ကၞုသင် ပ္ဍဲဍုင်သွဝ်ကီုရ၊၊ ဗဗဵုမတ် ဗီုၜိုပ်ၜါ မပဝ်ဒၟံင် လတူကျာ အကြာမတ်ဗြဲဂှ် ကျေဝ်ဆာဲ ညးလဵုမွဲ မကၠုင်ချူဆာဲလဝ်ရော နကဵုရမ်သာင် အမေဍိက် ဒှ်ကၠုင် ပ္ဍဲစိုတ်တေအ်ရ၊၊
သၞောဝ်ကေပ်လေရ် မဆေင်ကဵု ဂြိုဟ်တာရာယတ္တ
ဝင်
In 1621, Kepler restated his second law for any planet: Johannes Kepler, Epitome Astronomiae Copernicanae [Summary of Copernican Astronomy] (Linz ("Lentiis ad Danubium"), (Austria):  Johann Planck, 1622), book 5, page 668. From page 668: "Dictum quidem est in superioribus, divisa orbita in particulas minutissimas æquales:  accrescete iis moras planetæ per eas, in proportione intervallorum inter eas & Solem."  (It has been said above that, if the orbit of the planet is divided into the smallest equal parts, the times of the planet in them increase in the ratio of the distances between them and the sun.)  That is, a planet's speed along its orbit is inversely proportional to its distance from the Sun. (The remainder of the paragraph makes clear that Kepler was referring to what is now called angular velocity.) သၞောဝ်ကေပ်လေရ် တတိယဂှ် ပ္တိတ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၁၉။ ကေပ်လေရ် ဒုင်တဲ စှ်ေစိုတ် လတူလညာတ်ကဝ်ပေရ်နိကုသ် မဒှ်လညာတ် ဂြိုဟ်ဂမၠိုင် မဂေတ်ပူဒၟံင် တ္ၚဲ ပ္ဍဲကဵု စက္ကဝါတ္ၚဲရ။ ဆဂး လညာတ်ဂှ် ညး ပကိတ်ကဵု တင်ဂၞင် တူချဝ် ဗြေ မလ္ၚတ်လဝ် ဗီုဂြိုဟ်ဂမၠိုင် မဂေတ်လန်ဒၟံင်ဂမၠိုင်မ္ဂး ဟွံကိတ်ညဳ ကဵုဂၠံင်ပဝူဂြိုဟ်အၚာရ။ ဂြိုဟ်အၚာဂှ် ပါဲနူ ဂြိုဟ်မေရ်ဂျူရဳမွဲတုဲ တၟေင်တၟဟ် နူကဵုဂြိုဟ်တၞဟ်တအ်ရ။ နူမဆဵုညာတ် ဗီုဏအ်ဂှ် ညးကလိဂွံ လညာတ် သၞောဝ်ပထမဂှ်ရ။
သၞောဝ်ကေပ်လေရ် ဒုတိယ
In a small time dt\, the planet sweeps out a small triangle having base line r and height and area, so the constant areal velocity is
သၚ်္ချာ
သၚ်္ချာ (Mathematics) (နူ ပါဠိ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ပွမတော်လၟိဟ်) တုဲ ဒှ်အရာမလ္ၚတ်တော် မပ္တံကဵု လၟိဟ် (quantity) ၊ လဒက်ပ္တန် (structure) ၊ ဂအာၚ်(space) ၊ ကေုာံ အပြံၚ်အလှာဲ (change) ရ၊၊
ပလိုတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပဏ္ဍိတ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၈၊ ဝှ် ၅၈။
ကေန်သာ၊ ယဲ
လက်သန်ယဲ မဆေင်ကဵု အလုံဇကု
ယဲကေန်သာလ္ၚဵုဂှ်မ္ဂး လက်သန်ယဲ မဆေင်ကဵု အလုံဇကုမွဲ မံက်စဂၠိုင်ညိရ၊၊ ဥပမာ ဗီုကဵု ပ္ဍဲမတ် ပ္ဍဲတၞုင်ဇိုင်တဲတအ် ပြံင်လှာဲတုဲ ဂွံတီကေတ်မာန်ရ၊၊
ဂြိုပ်ကၠေင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်လှိုင်
ဘာဂြိုပ်ကၠေင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်လှိုင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။
ကေန်သာ၊ ယဲ
ကပေါတ်ဓါတု
ပ္ဍဲမၞိဟ် မဒှ်ယဲကေန်သာအသအ်တအ် သီုဖအိုတ် ၉၀﹪ ဂှ် ဟိုတ်နူမသုင်ၜံက်၊၊ ဟိုတ်နူၜံက်တုဲ ယဲကေန်သာတၞဟ် ပ္ဍဲကဵု ခဍောင်ကအ် (larynx)၊ က္ဍိုပ်၊ ကအ်၊ ထိုင်စၞ၊ ထိုင်ဏမ်၊ ကမအ်၊ esophagus ကေုာံ ပါန်ကရိယ (pancreas)တအ်လေဝ် ကတဵုဗဒှ်ကဵုမာန်ကီုရ၊၊ ပ္ဍဲကဵုယက်ၜံက်ဂှ် ဓါတ်မကတဵုဗဒှ်ကဵု ကေန်သာမာန် သီုဖအိုတ် နွံ ၅၀ ဂကူ၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ဓါတ်nitrosamines ကေုာံ ဓါတ် polycyclic aromatic hydrocarbons တအ်ပါလုပ်ကီုရ၊၊
ရေဒိယာရှေန် (Radiation)
ဓါတ်ရေဒိယော မပ္တံကဵု မဝ်ဗာင်ဖုင်၊ ကပေါတ်လလဳ မစၠောအ်ဗစိုပ်နာနာတအ်ဂှ်လေဝ် ဒှ်အရာမပၠုပ်လဝ် ပ္ဍဲစရင်အရာမဒှ်မာန်ကီုလေဝ် နကဵုသက်သဳ မဒှ်အရာ မဒးစွံသတိမွဲဂှ် ဟွံတီဏီရ၊၊ တုဲပၠန် ဒဒှ်ရ မဝ်ဗာင်ဖုင်ဂှ် ဒှ်အရာမဗဒှ်ကဵု ယဲကေန်သာမာန်ဂှ် ၜိုတ်မလ္ၚတ်ကၠုင်သုတေသနမ္ဂး ဟွံဂွံဆဵုကေတ်ဏီရ၊၊ This includes that studies have not found a consistent link between mobile phone radiation and cancer risk.
တက္ကသဵု
တက္ကသဵု Medieval ဂမၠိုၚ်
The university culture developed differently in northern Europe than it did in the south, although the northern (primarily Germany, France and Great Britain) and southern universities (primarily Italy) did have many elements in common. Latin was the language of the university, used for all texts, lectures, disputations and examinations. Professors lectured on the books of Aristotle for logic, natural philosophy, and metaphysics; while Hippocrates, Galen, and Avicenna were used for medicine. Outside of these commonalities, great differences separated north and south, primarily in subject matter. Italian universities focused on law and medicine, while the northern universities focused on the arts and theology. There were distinct differences in the quality of instruction in these areas which were congruent with their focus, so scholars would travel north or south based on their interests and means. There was also a difference in the types of degrees awarded at these universities. English, French and German universities usually awarded bachelor's degrees, with the exception of degrees in theology, for which the doctorate was more common. Italian universities awarded primarily doctorates. The distinction can be attributed to the intent of the degree holder after graduation – in the north the focus tended to be on acquiring teaching positions, while in the south students often went on to professional positions. The structure of northern universities tended to be modeled after the system of faculty governance developed at the University of Paris. Southern universities tended to be patterned after the student-controlled model begun at the University of Bologna. Among the southern universities, a further distinction has been noted between those of northern Italy, which followed the pattern of Bologna as a "self-regulating, independent corporation of scholars" and those of southern Italy and Iberia, which were "founded by royal and imperial charter to serve the needs of government."
တက္ကသဵု အခေတ် ဝါဒိကိုပ်ကၠာ
During the Early Modern period (approximately late 15th century to 1800), the universities of Europe would see a tremendous amount of growth, productivity and innovative research. At the end of the Middle Ages, about 400 years after the first European university was founded, there were twenty-nine universities spread throughout Europe. In the 15th century, twenty-eight new ones were created, with another eighteen added between 1500 and 1625. This pace continued until by the end of the 18th century there were approximately 143 universities in Europe, with the highest concentrations in the German Empire (34), Italian countries (26), France (25), and Spain (23) – this was close to a 500% increase over the number of universities toward the end of the Middle Ages. This number does not include the numerous universities that disappeared, or institutions that merged with other universities during this time. The identification of a university was not necessarily obvious during the Early Modern period, as the term is applied to a burgeoning number of institutions. In fact, the term "university" was not always used to designate a higher education institution. In Mediterranean countries, the term studium generale was still often used, while "Academy" was common in Northern European countries.
Although the structural model provided by the University of Paris, where student members are controlled by faculty "masters", provided a standard for universities, the application of this model took at least three different forms. There were universities that had a system of faculties whose teaching addressed a very specific curriculum; this model tended to train specialists. There was a collegiate or tutorial model based on the system at University of Oxford where teaching and organization was decentralized and knowledge was more of a generalist nature. There were also universities that combined these models, using the collegiate model but having a centralized organization.
Although the initial focus of the humanist scholars in the university was the discovery, exposition and insertion of ancient texts and languages into the university, and the ideas of those texts into society generally, their influence was ultimately quite progressive. The emergence of classical texts brought new ideas and led to a more creative university climate (as the notable list of scholars above attests to). A focus on knowledge coming from self, from the human, has a direct implication for new forms of scholarship and instruction, and was the foundation for what is commonly known as the humanities. This disposition toward knowledge manifested in not simply the translation and propagation of ancient texts, but also their adaptation and expansion. For instance, Vesalius was imperative for advocating the use of Galen, but he also invigorated this text with experimentation, disagreements and further research. The propagation of these texts, especially within the universities, was greatly aided by the emergence of the printing press and the beginning of the use of the vernacular, which allowed for the printing of relatively large texts at reasonable prices.
Examining the influence of humanism on scholars in medicine, mathematics, astronomy and physics may suggest that humanism and universities were a strong impetus for the scientific revolution. Although the connection between humanism and the scientific discovery may very well have begun within the confines of the university, the connection has been commonly perceived as having been severed by the changing nature of science during the Scientific Revolution. Historians such as Richard S. Westfall have argued that the overt traditionalism of universities inhibited attempts to re-conceptualize nature and knowledge and caused an indelible tension between universities and scientists. This resistance to changes in science may have been a significant factor in driving many scientists away from the university and toward private benefactors, usually in princely courts, and associations with newly forming scientific societies.
Modern universities
In the early 21st century, concerns were raised over the increasing managerialisation and standardisation of universities worldwide. Neo-liberal management models have in this sense been critiqued for creating "corporate universities (where) power is transferred from faculty to managers, economic justifications dominate, and the familiar 'bottom line' eclipses pedagogical or intellectual concerns". Academics' understanding of time, pedagogical pleasure, vocation, and collegiality have been cited as possible ways of alleviating such problems.
ဂွံအခိၚ်ကဵု ကေတ်အခိၚ်
နဲကဲ (၃) အရာမသုၚ်စောဲအခိၚ် ဒးမၚ်ဒၟံၚ်
ပ္ဍဲဍုၚ်ဂျပါန်တအ်၊ ကြုက်တအ်ဂှ် ညးတအ်ကွာ်မ္ဂး ညံၚ်ရဴစိၚ်ကွာ် မွဲဂါမ်တုဲ မွဲဂါမ် ဗီုပ္ဍဲဍုၚ်ပိုယ်ဟၟဲ၊  ညးတအ်ဒးဂစာန်ကွာ် ညံၚ်ပေါဲပြိုၚ်မွဲရ။ ကွာ်အိၚ်မံၚ်ဗီုရဲဍုၚ်ပိုယ်ဏအ် ဖေက်ညးတအ် လိုန်ဒးကအ်ပိုယ်ဏီ။ ညးတအ် ဂိုၚ်ပတှ်ေကေတ်လဝ်ဂှ် ဇၟာပ် အခိၚ်မ္ဂး သြန်၊ ညးတအ် ပံက်လဝ် အဓိပ္ပာယ်ဗီုဏအ်တုဲ ဇၟာပ်ဒၞာဲ ဒးမံၚ်ကဵု အခိၚ်တုဲ ညံၚ်ရဴစက်ရုပ်မွဲ ညးတအ်ချဳဒရာၚ် ဂစာန်ပတိတ်ဒြဟတ်ကာယဥာဏ်ညးတအ်ရ။
အခိၚ်ကာလ ဆဵုသၟတ်တအ် သၟာန်ရံၚ်မ္ဂး ရန်တၟံဇၞော်မံၚ်ဂွံဆဵုကေတ်ရ။ “မုမိက်ဂွံဒှ်ရော? သၟာန်သၟတ်ပိုယ်တအ်မ္ဂး” “သေဌဳ၊ တၠပညာ၊ အ္စာကွတ်” နာနာဟီုရ။ ထပ်ကဆန်သၟာန်မွဲပၠန်မ္ဂး “ဆလအ်မိက်ဂွံဒှ်ရော? ညးမွဲလေဝ် ဟွံဂံၚ်ဟီုပိုတ်တ် စိုပ်အယုက်ဏအ်မ္ဂး အဲဒးဒှ် သေဌဳ၊ ဒးဒှ်တၠကွတ်။ ဗွဲမဂၠိုၚ် ဇကုဂှ်ဂစာန်မံၚ်ဖိုဟ်လေဝ် “ဆ္ဂး” သွဟ်ဗီုဏအ်ရ ဂွံဆဵုကေတ်ဂၠိုၚ်ရ။ ကိုပ်ကၠာ နူဟွံကၠောန်ဏီဂှ် “ဆ္ဂး” မအရေဝ်ဏအ် ပါကၠုၚ်ဒၟံၚ်ဂတးမ္ဂး က္ဍိုပ်ကၠံ ဂွံအံၚ်ဇၞး ဒှ်ဟွံမာန်။ ကလေၚ်သ္ရဳရံၚ်အာ ညးသၟာဝေၚ်ပြိုၚ်ဒြဟတ် ဂွံဒှ်အာ “Champion” တအ်ဂှ် လ္ပံလညာတ်ညးတအ် ကေတ်လာပ် ပထမ ဂှ်သၟး ဂၠိုၚ်ၚ်ကဵု အလန်ရ။ ဟိုတ်နူအသိၚ်စိုတ်ဓါတ်ညးတအ် သံသယ လတူကမၠောန်ညးတအ်ဟွံမွဲဂှ် ဂွံကၠုၚ်ပေါဲအံၚ်ဇၞး။ ညးမဒှ်တၠဓန သေဌဳတအ်လေဝ် တုပ်တဴညံၚ်ရဴသာ်ဂှ်ကီုရ ညးတအ်ဂှ် မဒးဒှ်သေဌဳတွဵုဏောၚ် စှ်ေလဝ်စိုတ်ပေၚ်ၚ်ရ။ လတူညးတအ်စှ်ေလဝ်စိုတ်ဂှ်ဟေၚ် သံသယဟၟဲ ဂစာန်လွဳပရာ ဗၟံက်ရုပ်ရဴတုဲ ဂွံကၠုၚ်ပေါဲအံၚ်ဇၞး အတိုၚ်ကသပ်ညးတအ်ချပ်လဝ်အိုတ်ရ။ ပရေၚ်အံၚ်ဇၞးမွဲမွဲဂှ် လ္ပဒုဟ်စ ဟိုတ်ကုသိုလ်အတိတ်ဇကု မွဲသာ် နအလဵုဇကုလေဝ် လ္ပတံၚ်အခိၚ်၊ ဒၞာဲစိုပ် ၜိုအ်ဒြဟတ်နွံ ဂစာန်လွဳပရာမ္ဂး အတိုၚ်ရန်လဝ်ဂှ် ကြပ်ညောန်ကၠုၚ် ရိုဟ်ဟ်တ္ရဲဟေၚ်ရ။
(သၞေဟ်ဗ္ဒဝ်၊ ၁၀၊၆၊၂၂)
ဇဳဝဇဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဇဳဝဗေဒ ကဏ္ဍ:ပါဏဗေဒ ကဏ္ဍ:ပြန်လည်မဆန်းစစ်ရသေးသော ဘာသာပြန်များပါဝင်သည့် စာမျက်နှာများ
အနာင်၊ တၞံ
right|thumb|တၞံအနာင် ပ္ဍဲကၠအ်ပကဴ ရုက္ခဗေဒ ကာန်ဒဳ ဍုင်သဳရိလင်္ကာ (Kandy botanic garden, Sri Lanka) တၞံအနာင် (tembusu) (နကဵု ယၟုသိပ္ပံ Fagraea fragrans) ဝွံ ဒှ်တၞံဆု သၚေက်လၟိုန် မလုပ်လၟိဟ် ဂကောံကၟိန် Gentianaceae ရ။ တမ်မူလဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ အာရှဒိုဟ်အဂၞဲ။ တၞံဍေဟ် အသာ်ပတေင်ကြံင်င်၊ မနွံကဵု ကၞာင်ဂၠိုင်င်ရ။ ဍေဟ်သၠုင် နူကဵု ၁၀ စဵုကဵု ၂၅ မဳတာနွံမာန်ရ။ တၞးဍေဟ် အသာ်သၚေက်ၜတ်တ် နွံသဏ္ဌာန်သြဗလ် (oval)။ ပကဴဍေဟ် အသာ်ဍာ်မိတ်ဂှ် မောဝ်ၜိုဟ်တုဲ သတ်ဍေဟ် ဍောတ်တ် ခဍမ်ခဍမ်ဂှ် နွံရှ်ကတင်တုဲ ကဝ ဂကူ Pteropusစရ။
ယၟုဂမၠိုင်
Buabua (Fiji Islands), Urung (Philippines), Temasuk (Sabah), Tatrao, Trai (Vietnam), Kan Krao (Thailand), Tembesu (Indonesia), Anan, Anama (Burma), Munpla (Thailand, Laos),Ta Trao (Cambodia). ယၟုဗီုဗၟာ အနန်း ဂှ် ကၠုင်နူ ယၟုမန် အနာင် ရ။
သတ်ဒူရေန်တဵုပ္ဍဲကၠအ် ဒးတ္ၚတ်လွဳပရာ
ဒူရေန်သတ်ထဝ် တဵုလဝ်ပ္ဍဲကၠအ် ဒးတ္ၚအ်လွဳပရာ
သတ်ဒူရေန်သဘာဝတံဂှ် ကြံၚ်က္ဍုဟ်တိုန်မ္ဂး အလဵုဍေံ ပြဟ်စှေ်နူတၞံတုဲ ကပှ်ဂိုၚ်ကေတ်လောဲမံၚ်ရ။ ၜိုန်ဂှ်လေဝ် ဒူရေန်ဂကူမဆက်မတ် မံက်တိတ်ကၠုၚ် လက္ကရဴဏံဂှ် ကြပ်ဍုဟ်တိုန်ဗက် တၠဍေံဂၠောၚ်ၜှ်ကေတ်တုဲ အာသွံရာန်ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာရ။ ယဝ်ရစွံလဝ် ဒဵုကဵုက္ဍုဟ်လ္တူတၞံဍေံလေဝ် ဟွံဒးရးရ။ ဍေံဍုဟ်ယောပ် အုဲသရိုဟ်အာမ္ဂး ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာ သွံရာန်ပရေံအာရ။
ဒူရေန်ဍုဟ်ဟ်ဂှ် သၟူဍေံမောဝ်ပ္ဍးကွေံကွေံရ။ ယဝ်စိုပ်အာဂတမုက် ဗွဝ်ဒူရေန်မ္ဂး သၟူဇြိုက်ဂှ် ဒးအေၚ်ဒုၚ်တၟာကလှေ်ရောၚ်။ မၞိဟ်ဟွံဒးမုဟ်တံ မၞိဟ်ယဲခန္ဓ ဟွံကိတ်ညဳကဵုဒူရေန် နွံမံၚ်မ္ဂး ဂွံကျာဒူရေန်ဗက်ဂှ် ဗ္ၜူ၊ မတ်ဂေတ်၊ ဂအအ်တံ ဒှ်လေပ်မံၚ်ကီုရ။ မၞိဟ်ထိုၚ်စၞဟွံခိုဟ်၊ မၞိဟ်ကေၚ်ဒှ်လဝ်ယဲ ဆက်စပ်ကဵုဂြိုဟ်၊ ယဲဆီၜေတ်တံဂှ် စဒူရေန် ဟွံဂပ်ဝ်ရ။ ဒူရေန်ဂှ် စဒးတုဲမ္ဂး စၞလအ်လာဲ၊ ဗုၚ်ကတူလောန်ရ။
ကိုပ်ကၠာတေံဂှ် ဒူရေၚ်သဘာဝ မဂကူအရိုၚ်ဟေၚ် တဵုကၠုၚ်မံၚ် ပ္ဍဲကဵုဒေသရးမန်ပိုဲရ။ တဵုလဝ်တုဲ ပွိုၚ်ကဵုစှော်သၞာံမှ ဂွံၜှ်သတ်ဍေံရ။ တၞံၜိုန်ဇၞော်ကီုလေဝ် သတ်ဍေံဂှ် ဟွံဇၞော်စအှေ်ရ။ ဖျုန်ကၟဝ်ဍေံလေဝ် ဟွံဂၠိုၚ် မဍေံလေဝ် ဇၞော်မံၚ်ဏီရ။
ဒူရေန်မဆက်မတ် စသတ်တၟိတၟိ ဂွံၜိုတ်ၜါသၞာံမ္ဂး သတ်ဒူရေန် လျိုၚ်ၜိုတ် (၃၀) ကဳလော တိတ်မာန်ရ။ အာယုက်ဒူရေန် ကြပ်ပေၚ် (၁၀) သၞာံမ္ဂး လျိုၚ်ၜိုတ် (၁၅၀) ကဳလော၊ (၁၀) သၞာံပြၚ်မ္ဂး စဵုကဵုကဳလော (၃၀၀) ဍေံသတ်ကဵုမာန်ရ။ တၞံဒူရေန်ဂှ် ဇၞော်ကၠုၚ်ဟဍၚ် သတ်ဍေံခိုဟ်ကၠုၚ်ဟဍၚ်ရောၚ်။