cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ဝါခ္ဍး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခ္ဍး
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဒဵုဂဥုဲ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါခ္ဍး
ဘာဒဵုဂဥုဲ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါခ္ဍး ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ပဒိုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အာဇာနဲ
✍ ရာမည-မာံဝါန်ၛာဲ✍ ကွာန်ကအ်သိုခ်
လိက်ကသုက် ပေန်လုမ်
ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ
စိုပ်သၞာံ ၁၉၃၉ ဂှ် ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယ ကတဵုဒှ်ရ။ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဟီုဂှ် ဒှ်ပၞာန်ဝါဒဖေတ်သေတ် (ဝါဒဓဇန်)တအ် သွက်ဂွံသီကေတ်အဝဵု ကေုာံ သမၠဲတိ ဍုင်ညးတၞဟ်ရ။ လပါ်ဗမံက်မ္ဂး ဍုင်ဂျပေန် မဒှ်ဍုင်ဝါဒဖေတ်သေတ်ဂှ် ဗတိုက်ပၞာန် ကုဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင်၊ ပ္ဍဲရးပလိုတ် (ယူရောပ်)ဂှ် ဍုင်ဂျာမနဳ မဒှ်ဍုင်ဝါဒဖေတ်သေတ် သၟဝ်တၠအဝဵု ဟေတ္တလာဂှ် ဗတိုက်သီကေတ် ဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ်ဂမၠိုင်ရ။ တုဲပၠန် ဍုင်အဳတလဳဂှ်လေဝ် ပါလုပ် ပ္ဍဲဂကောံဍုင်ဖေတ်သေတ်တအ်ကီုရ။ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဗတိုက်ကဵု ဝါဒဖေတ်သေတ်တအ်ဂှ် ဍုင်သၟေဟ် မပ္တံကဵု ဗြိတိန်၊ ပြင်သေတ်၊ ရုရှာတအ်ဂှ် ဒက်ဒပ်မဟာမိတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပၞာန်ဂၠးတိဒုတိယဂှ် ဒှ်ပၞာန် အကြာဒပ်မဟာမိတ် (Allies) ကဵု ဒပ်မ္ၚး (Axis) တအ်ရ။ ဗွဲကိုပ်ကၠာ ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် မံင်တန်တဴ နဒဒှ် ဍုင်မမံင်လဒေါဝ်ကီုလေဝ် ဗွဲကြဴဂှ် ပါလုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်ရ။ အမေရိကာန် ဂွံပါလုပ် ပ္ဍဲဒပ်မဟာမိတ်ဂှ် ဟိုတ်နူပၞာန်ဂျပေန် ပကၠုင်သၞ ကုအမေရိကာန်ဂှ် မွဲသာ်၊ တုဲပၠန် နကဵု ဗြိတိန် တုပ်လဝ်စိုတ် ကုအမေရိကာန် နကဵုလိက်ကသုက် အာတ်လာန်တိစ် (Atlantic Charter) ပ္ဍဲ ၁၄ အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၁ သီုဖအိုတ် နွံ(၈) တင်၊ ပၞောဝ်တအ်ဂှ် ပ္ဍဲတင်မရနုက်ကဵုမွဲဂှ် ကာလပၞာန်တုဲ ဍုင်တအ်ဂှ် နကဵုဗြိတိန်ကီု သီုကဵု နကဵုကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ဆက်ပကင်ရင်အာ ဟွံဂွံ၊ တုဲပၠန် ပ္ဍဲတင် မရနုက်ကဵုပိဂှ် ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး ဇၟာပ်မၞိဟ်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံ အခေါင်ပကင်ရင်ဇကုအပိုင်ရောင်။ တင်ၜါဏအ်ဂှ် ဂွံအဓိပ္ပါယ် ဍုင်မနွံဒၟံင် သၟဝ်ကဝ်လဝ်နဳ ဗြိတိန်တြေံတအ်ကီု၊ ဍုင်မစိုပ်အာ သၟဝ်တဲ ပၞာန်ဖေတ်သေတ်တအ်ကီု ကာလပၞာန်တုဲမ္ဂး နကဵုဗြိတိန် ကလေင်ကေတ်ဟွံဂွံ၊ ညးဒြဟတ်ဇၞော် အမေရိကာန်လေဝ် ကေတ်ဟွံဂွံ သ္ဒးပအပ်ကဵု ညးဒေသတအ်ဟေင်ရ။
စိုပ်သၞာံ ၁၉၄၃ ဒပ်မဟာမိတ်တအ် ဒက်ပတန် South East Asia Command နကဵုသၟဝ်ပၠဒပ် Lord Louis Mountbathen တုဲ ဖန်ဇန် သွက်ဂွံ ဗတိုက်ပတိတ် ဂျပေန် နူဒေသ အာရှအဂၞဲရ။ စိုပ် ကၞောတ်သၞာံ ၁၉၄၄ဂှ် ဒပ်မဟာမိတ်တအ် စစိုပ်ဍုင်ဗၟာတုဲ ပၞာန်ဂျပေန် ဒးဒြေပ်တိတ် နူဍုင်ဗၟာရ။ ၉ အဝ်ဂေတ် ၁၉၄၅ ဂှ် အမေရိကာန် ထောအ်ဖျေဟ် ဗုမ်အနျုကလဳယာ ပ္ဍဲဍုင်ဟဳရဝ်ရှဳမာ ကဵု နာဂါသကဳတုဲ ဂျပေန်ဒုင်ကျပၞာန်၊ ပၞာန်ဂၠးတိလေဝ် အာစိုပ်ဒတုဲရ။ ပၞာန်အာစိုပ်ဒတုဲတုဲ အတိုင်လိက်ကသုက်အတ်လာန်တိစ်ဂှ်ဟေင် ဍုင်ဗၟာကီု သီုကဵု ဍုင်အိန္ဒိယ အပ္ဍဲပိသၞာံဂှ် ကဵုဍုင်ဗၠးၜးရောင်ဂှ် ဗြိတိန်လလောင်တြးလဝ်ရ။
လိက်ကသုက် ပေန်လုမ်၊ ၁၉၄၇
ကောန်ဖရေန်မွဲ မကၠောန်ဗဒှ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ပေန်လုမ်၊ ညးမတိုန်စိုပ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကောန်ဂကောံ နူကဵု ကံင်သဳပကင်ရင် အလဵုအသဳဍုင်ဗၟာ၊ စောဖွာ ကေုာံ ညးစၞး နူတွဵုရးဍုင်သေံတအ်၊ နူဒေသဒဵုကချေင်တအ်၊ နူဒေသဒဵုချေင်တအ်၊ ကောန်ဂကောံဂမၠိုင် ပ္ဍဲကောန်ဖရေန်တအ် သီုဖအိုတ် ပတှ်ေကေတ် ဗၠးၜး သွက်ကောန်ဂကူသေံဇၞော်၊ ကောန်ဂကူကချေင်၊ ကောန်ဂကူချေင်တအ်ဂှ် ယဝ်ရ ပံင်ကုအလဵုအသဳဗၟာမ္ဂး ကလိဂွံ ဗွဲမပြဟ်မာန်တုဲ ပ္ဍဲအရာမပံင်ဂှ် သက္ကု သၠေဟ်ပၟာ တုပ်လဝ်စိုတ် အတိုင်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ -
(၇) ကောန်ဍုင်ကွာန် ဒေသဒဵုတအ်ဂှ် သ္ဒးကလိဂွံအခေါင်ဂမၠိုင် ကေုာံ အခေါင်တၟေင်ဂမၠိုင် မဆက်စပ် ကုသဇိုင်လဒက်ပတန် ဍုင်ဒဳမဝ်ကရေသဳဂမၠိုင်ရောင်။
ကုန်ကျာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ကုန်ကျာ်(Hpayarkone၊ ဘုရားကုန်းရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၀၈။
ကျာ်ကနာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်ရာဲ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
ဂြိုပ်ဒဵုကဠတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကလေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါရက်
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါရက် ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု။
ပရေၚ်ထတ်ယုက်ဂှ်စွံအဓိကညိ
ဥပမာဥပမေယျဟီုဂှ်တှ်ေ ယဝ်ရပိုဲမၞိဟ်တံဒှ်မံၚ်ခန္ဓကၟာ ခန္ဓမွဲမၞိဟ်နွံၜါနာဲကကဵုနာဲခသာ်ဏံဗွဲတုန်၊ ယဝ်အခါရနာဲကဒှ်ကောဇၞော်အာဒၞာဲလဵုလေဝ် ဒေံမွဲဆက်တောဲမံၚ်နာဲခဂှ်လေဝ် ဒးဗက်တောဲဍံၚ်အာကဵုကောဇကုနာဲကဂှ်ဇၟာပ်ဒၞာဲရ၊ ယဝ်ရနာဲကမုစဖျေဏာကီုလေဝ်တှ်ေ နာဲခဒေံဂှ်ဂွံစတုပ်တုပ်ကီုရ ဟိုတ်နူခန္ဓမွဲတုပ်တုပ်မဒှ်ရ၊ ယဝ်ရနာဲကစဏာစၞစနွံကဵုဓါတ်ခိုဟ်မ္ဂးတှ်ေလေဝ် နာဲခဂှ်လေဝ်ဂွံကၠုၚ်ဓါတ်ခိုဟ်ခိုဟ်တုပ်တုပ်ကီုရ၊ ယဝ်ရနာဲကဝေၚ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်မ္ဂးတှ်ေ နာဲခဂှ်လေဝ်ပရေၚ်ထတ်ယုက်ခိုဟ်ကၠုၚ်ကီုရ၊ ယဝ်ရနာဲကသုၚ်အရက်သုရာစၞဗ္ၜူဗ္ၜူဂဥုဲတံမ္ဂးတှ်ေ နာဲခဂှ်လေဝ်ဇီုကပိုက်ကီုတုဲဗ္ၜးဓလူအာကီုတုဲ ပရေၚ်ထတ်ယုက်သဝ်ကၠုၚ်ကီုရ။
ကြုၚ်ဘာ၊ ကွာန်
ဝၚ်
ကြဴနူ အဝဵုသြဇာဂကူဗၟာ နူဗုကာံ ဓလီုဂွံအာ ရာမညဒေသ ဍုၚ်မန်တုဲ ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၂၈၁/၁၂၈၆ ဂှ် မဂဒူ ကောန်ဍုၚ်တကအ်ဝါန် (ဍုၚ်ဝါန်) ပုန် ကုသၟိၚ်စဍုၚ်ဗၟာ အလိမ်မာမၚ် (အလိမ္မာမၚ်း)တုဲ ကလေၚ်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးမန် ပ္ဍဲဍုၚ်မတ္တမရ မဂွံဒုၚ်ယၟု သၟိၚ်ဝါရဳရောဝ် မဒှ်ယၟု ဘာသာသေံ မဂွံအဓိပ္ပါယ် ညးမဒတုံပြဟ်နူသွဝ် ရ၊၊ မန်ပ္ဍဲဗဂေါ အခမန် လေဝ် ပုန်ကဵု သၟိၚ်ဗုကာံကီုတုဲ ဒက်ပ္တန် ဍုၚ်ဗၠးၜးကီုရ၊၊ ကာလတၠဖြာ မပိုၚ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳဂှ် ဍုၚ်မန်ဟံသာဝတဳ ကဵု ဍုၚ်မန်မတ္တမ ဒက်မိတ်ရေၚ်သကအ် နမကဵုစ ကောန်ဝုတ်ရေၚ်သကအ်ရ၊၊ တၠဖြာ ပစၞာဲ ဂစာန်ဂစိုတ် သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ဂှ် ဂွံတီကေတ်တုဲ ညးရပ်ကြိုၚ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊ ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ စိုပ်အာ သၟဝ်တဲ သၟိၚ်ဝါရေဝ်ရောဝ်ရ၊၊ ဟိုတ်တၠဖြာ မဂစာန်ပုန်တုဲ ညးဒးဂစိုတ်ထောအ် တၠဖြာရ၊၊
ဘာလကျာ်
လိက်ဗွဲသၟဝ်ဝွံ ရန်တၟအ် သွက်ဂွံဗပေၚ်လိက်တုဲ မချူလဝ်ရ၊၊ ညးမတီပရူကွာန်ဝွံ ပလေဝ် ဗပေၚ်ချူညိ၊၊
မေန်နဲသိုဝ်
ဘဝနူဍောတ်တ်ကတ်ပညာ
မံၚ်ဘာကတ်ကၠုၚ်ပညာ တန်မူလတဵုဂူ၊ ဘာတန်လ္ဒောဝ် တခေါန်ဒိုၚ်၊ ဘာတန်သၠုၚ် စၟတ်(၁) မုဟ်ဍုၚ်၊ တက္ကသဵုဂဥုဲစၟတ် (၁)ဍုၚ်လ္ဂုၚ်၊ တက္ကသဵုဂဥုဲစၟတ်(၂) ဍုၚ်ဥက္ကလာပသၟဝ်ကျာတံရ။ ကလိဂွံတဆိပ်ကြာသဝ်ဝန် (M. B.B.S)တုဲ ဆက်ကတ်ပညာ ကလေၚ်ဂွံ ဒဳပလိုဝ်မာ အုပ်ဓုပ်ရုၚ်ဂဥုဲ (D.H.A) ရ။
ဝိဝိဝိၚ်ဝိၚ်ဘိၚ်လောက
✍ရာမည➲မာံဝါန်ၛာဲ✍ (ချူ)မာံဝါန်ၛာဲ(ကွာန်ကအ်သိုခ်) မိက်ဂွံဂံက်ဂါ ပါမ်ဇာဂတာဝိက်။ မိက်ဂွံကကြၚ် ပါမ်ဇာကၞောတ်ကြိက်။မၞးမိက်ဒှ်သေဌဳမ္ဂး ကမၠောန်ဂွံဒှ်သေဌဳဂှ် ဒးဂၠာဲကၠာ။မိက်ဂွံဒှ်တၠပညာမ္ဂး ဒ္ဂေတ်ဂွံဒှ်တၠပညာဂှ် ဒးကၠောန်ကၠာ။ မိက်ဂွံဗၠးၜးမ္ဂး ဂွန်ဂွံဗၠးၜး, ဥပမာ-ပၠန်ဂတးမ္ဂး ဒးရပ်လွဟ်၊ ဗီုဂွံကၠောန်လွဟ် ဒးတီ,ဒးဂၠာဲ၊ ယဝ်မၞးဝိဝိၚ်မံၚ်ကဵုဘိၚ်ပေဲါသ္ဘၚ် ဘိၚ်ပွဳပွူ ဘိၚ်ညးတၞဟ်ဘပဠမ္ဂး ဘ္ဝမၞး ဂကူမၞးဒးသဝ်စှ်ေဟေၚ်ရောၚ်။
သုဝဏ္ဏ (နာဲထောန်ဖေ)
နာဲသုဝဏ္ဏ (နာဲထောန်ဖေ) ဝွံ ဒှ်သၟာပရေင်ဍုင်ကွာန် သွက်အခေါင်ဂကူမန်၊ ညးမဂိုတ်ဂစာန် သွက်လိက်ပတ် ယေန်သၞာင် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ်ဂကူမန် ဂွံဇၞော်မောဝ်မွဲ နူဘဝသၟတ် စဵုကဵု အာယုက်ဇၞော်၊ ကၠောန်ကၠုင် ကမၠောန်ဒတုဲဖဵု သွက်ဂကူမန် ပ္ဍဲသွာင်နာနာ ဗွဲမဗဗွဲ ကုအကာဲအရာမကဵုတုဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၁ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁ ဂှ် ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်တုဲ နာဲသုဝဏ္ဏ နုက်တိတ် နူဗော်ညဳသၟဟ်ဂကူမန်တုဲ ပါလုပ် ပ္ဍဲအလဵုအသဳညဳသၟဟ်ကောန်ဂကူ (အေန်ယူဂျဳ/NUG) နဒဒှ် ဝန်ဇၞော်ကာသၟာကမၠောန်၊ တုဲပၠန် ဥက္ကဋ္ဌ ကမ္မတဳပံင်တောဲကမၠောန် ကာလအကြာ တွဵုရးဍုင်မန် (မွန်ပြည် ကြားကာလ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကော်မတီ Mon State Interim Coordination Committee – MSICC)ရ။
ပရေင်ချဳဓရာင် ဘဝကွးဘာ
သၞာံ ၁၉၆၂ ဂိတုမာတ် ၂ ဂှ် ဂဥုပ်ဗိုလ်ဇၞော်နေဝေန် သီကေတ်အဝဵုဍုင်တုဲ ဂိတုမာတ် ၄ ဂှ် ဂကောံကွးဘာဂမၠိုင် ပ္တိတ်လိက်လလောင်တြး ဒစဵုဒစး ကမၠောန်သီအဝဵုဍုင်ဂှ်ရ။ စနူ ဂိတု ဂျူလာင် ၃ ဂှ် ကွးဘာခရိုင်လ္ဂုင်တအ် စထ္ၜးဆန္ဒရ။ ဂျူလာင် ၇ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုကွးဘာတက္ကသိုလ်ဂမၠိုင်ဂှ် ကွးဘာ ၂၀၀၀ ပြင်ပြင်တိုန်စိုပ်ရ။ ပ္ဍဲသဘင်ကောံဓရီုဂှ် နာဲသုဝဏ္ဏလေဝ် တိုန်စိုပ်လဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲကဵု တ္ၚဲဂှ်ရ အခိင် နကဵု ဒပ်ပၞာန် ပန်ဂစိုတ်ထောအ် ကွးဘာဗွဲမဂၠိုင်ဂၠေင် ပ္ဍဲကဵု အရှာမ်တက္ကသိုလ် ဂၠံင်အဓိပတိဂှ်ရ။ အခိင်ဂယး ၃ နာဍဳပြင်ညိဂှ် ရုင်ကွးဘာဂှ် ပၞာန်ခတိုဟ်ပလီုထောအ်ရ။ ဟိုတ်နူ ပ္ဍဲဂျူလာင် ၇ ဂှ် ကွးဘာ ဗွဲမဂၠိုင် ဒးဒုင်ပန်ဂစိုတ်လဝ်ကီု ရုင်ကွးဘာ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်ဂှ် ဒးဒုင်ပလီုလဝ်တုဲ ပ္ဍဲဝင်ပၠန်ဂတး ဍုင်ဗၟာမ္ဂး သေဝ်ဝေန်ဂျူလာင် 7 July ဂှ် ဒှ်တ္ၚဲစၟတ်သမ္တီမွဲရ။ သေဝ်ဝေန်ဂျူလာင်တုဲ ကွးဘာမန်တအ် အာကလအ်စ အစာ ဘာမန်ဂမၠိုင် မပ္တံ နာဲထောန်ယှိုဲ၊ ဒံက်တာမေန်တေန်မန်၊ ဒံက်တာမင်းသက်စံ တအ်တုဲ နကဵုအစာဂမၠိုင် ၜိုန်ရဟီု လ္ပလုပ်ပထုဲ ပ္ဍဲပရေင်ကလိုက်ကမဵုဂှ်ကီုလေဝ် ကွးဘာမန်တအ်ဂှ် ပါလုပ် ပ္ဍဲပရေင်ချဳဓရာင်တအ်ဂှ်ရ။ ကွးဘာမတ်မလီု သီုကဵု နာဲသုဝဏ္ဏ ထ္ၜးဆန္ဒအေင်စၞ ပ္ဍဲတက္ကသိုလ်မတ်မလီုကီုရ။
သၞာံ ၂၀၂၁ ကြဴနူ ပၞာန်သီအဝဵုဍုင်
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုဂျောန် ၁၃ ဂှ် သ္ၚိ နာဲသုဝဏ္ဏ မနွံ ပ္ဍဲကွာန်ထိုင်အာင်၊ အရာပ် ၇ ဂၠံင် ၂ ဂှ် ဒးဒုင်ကၟာတ်ထောအ် နကဵုအလဵုအသဳပၞာန်ရ။
ကၞောတ်ၜဳဝါခဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ၝောအ်လၟိုင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၈၀၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၈၇၁ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၆၇၄ တၠရ။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒါလာန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တပညာသာမိ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၇၁၊ ဝှ် ၅၂။
ကျာ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဗြဝတဳ
ဘာကျာ် (ဘာမန် ပရိယတ္တိ) ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဗြဝတဳ ပွိုင်ဍုင်ဗြဝတဳ။
သွက်ဂွံသမ္တီဗွဲခဗၞောန်
၂။      ဂစိုတ်ထောံသၟတ်ဗြဴမန်နွံကဵုဂဝ်ဂၞဴပဋိသန္ဓိဂှ် ၇၀၀၀-ထပှ်လ္ၚီ။
၃။       ဂစိုတ်ထောံကွးဘာသၟတ်မန်ကောန်ၚာ်တြုံ/ဗြဴဂှ် ၅၀၀၀-မသုန်လ္ၚီ။
ရတနဘူမိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဗြဝတဳ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တနန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၂။
ကြေဝ်ဏာ၊ ကွာန်
ဝင်တိုက်ပရိယတ္တိ ဘာမဟာဝိဟာရ
သ္ပပ္တံနူသက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၂၉ သၞာံ၊ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တပညာဒိပ္ပ မဟာထေရ် ဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ၊ စုတိကၠိလောန်စဴအာသွဝ်တုဲ ကျာ်ဇၞော်အ္စာဥတ္တရ မဟာထေရ် (မဟာဂန္ထဝါစက ပဏ္ဍိတ) မဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ လၟုဟ်ဝွံလေဝ် ဟိုတ်နူစိုတ်ထဝ် ဇြဟတ်ဇၞော်လောန် လ္တူပရိယတ္တိသာသနာ နွံပၟိက်မိက်ဂွံထံက်ပၚ် မိက်ဂွံယိုက်ဒိုက် ပရေၚ်ပရိယတ္တိ သာသနာညိကီု လဝ်စိုတ်သာ်ဏံတုဲ ပံက်ကၠုၚ်တိုက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ ဇၟာပ်ပ်သၞာံရ။
ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုပသာ် ၄ စွေက်၊ တ္ၚဲစန် အခိင်နူဂယး(၉) နာဍဳဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာဘဒ္ဒန္တ ဥတ္တရမဟာထေရ်( အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) အာဂတပၠတရဴတုဲ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တထေရာနန္ဒ၊ တၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တ ဝိလာသ ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်အ္စာလိက်တုဲ ပံက်ပတန်ကၠုင်လဝ် ပရိယတ် နကဵုယၟု "ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက" ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရ ပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာရ။ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒ လုကဴ (၁၅) သၞာံ ဖျေံကၠုင်လဝ်လိက်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိတုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာဗၟံက် (ကွာန်ကအ်ကြိက်) ကျာ်ဇၞော်အ္စာ ဥတ္တရမဟာထေရ် (ဘာမဟာဝိဟာရပရိယတ္တိ၊ ကွာန်ကြေဝ်ဏာ) သ္ၚဳရံင်အာကဵုဖိုလ်အနာဂတ်တုဲ ဖအောဝ်ဗလ:ဏာ တၠဂုဏ်အ္စာ ထေရာနန္ဒကဵုအာပတန်ပရိယတ္တိ ပ္ဍဲဘာမြာင်၊ ဍုင်မတ်မလီုတေံရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၅၈ သၞာံ ဒဵုစိုပ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ မွဲဇကုဓဝ် ဆက်ဖျေံအာလိက်ပရိယတ်ရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၆၀ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာဓမ္မသာရ တၞဟ်နဆပ်ရော်ဂုဏ်အ္စာဂးတုဲ က္ညစဴကၠုင် ဇရေင်တမ်ဇိုင်အ္စာတုဲ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင်လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာ ဘဒ္ဒန္တဝိလာသ စဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၃ သၞာံရ။ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ် ၁၃၇၄ သၞာံဂှ် တၠဂုဏ်အ္စာ ဓမ္မသာရ ဒှ်အာညးမၞုံပိုန်ဂဇံဘာမြာင် ဍုင်မတ်မလီုတေံပၠန်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာလၚ်္ကာရ ဘိုင်ဖျေံဒၟံင် လိက်ပရိယတ် ကရောံတၠဂုဏ်အ္စာဝိလာသ ဒဵုကဵုလၟုဟ်ရ။ နူသက္ကရာဇ် ၁၃၄၄ သၞာံ ဂိတုမာဃ် ၅၊ ၆၊ ရ စွေက်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ၈ စွေက်ဂှ် ဗဂိန်ကဵုလာဘ်တဆိပ်ကြာ ညးမအံင်လိက် ဇၟာပ်ပ်သၞာံတုဲ ဒဵုကဵုစိုပ်သက္ကရာဇ် ၁၃၇၇ သၞာံဏံမ္ဂး သဘင်သၟာန်သွဟ်လိက် ဂကောံပရိယတ္တိသာသနမကုဋာလောက ကၠုင်စိုပ်မရနုက်ကဵု ၃၄ ဝါရ။
Greta Thunberg
ဂလာန်ဗကန် ထန်ဗဴ
ဂလာန်ညးတေအ်မွဲပၠန်ဂှ် တင်လတုပ်စိုတ် ပ္ဍဲပဴရေစ် ညံင်ဂမ္တဴ ဂွံအောန်စှ်ေ 1.5 °C ဂှ် ဟွံရုံဂပ်၊ ပရေင်ပြံင်လှာဲ စၞးမစကာ အရာမဖန် သၟုဟ်ဂမ္တဴ ညံင်ဂၠးတိဂွံကတဴဂှ် ထေက်ကဵု ဒးစ ကိုပ်ကၠာနူ သၞာံ ၂၀၂၀။ ပ္ဍဲဖေဖဝ်ဝါရ ၂၀၁၉ ပ္ဍဲကောန်ဖရေန် ကမ္မတဳ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် ကေုာံ ပရေင်မၞိဟ် ယူရဝ်ပဳယေန် (European Economic and Social Committee)ဂှ် ညးတေအ်ဟီု ကုလသမဂ္ဂယူရောပ် (အဳယူ) သ္ဒးဖျအ်ဖျေဟ် CO2 80% ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၃၀။ အရာဏအ်ဂှ် ဒှ်အရာၜါဆ မဖျေဟ်လဝ် ပ္ဍဲပဴရေစ် နကဵုတင်ရန်တၟအ် 40% ရ။
ကွတ်ပေါရာန်
တင်သ္ၚေဝ်ဂၠေပ်
စပ်ကဵု မအရေဝ် ဝေါဟာရ ဗွဲလတူတအ်တုဲ ပ္ဍဲအရေဝ်မန် ဗီုမနွံကၠုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ်၊
ပေါရာန် (န) (သံသကြိုတ် -ပေါရာဏ၊ ပါဠိ- ပေါရာဏ/ပုရာဏ) မဂွံအဓိပ္ပါယ် တမၠာ၊ ancient, ancient timepast, long past (wisdomlib.org)။ မအရေဝ်သံသကြိုတ်ဏအ် လေတ်တေန်လေဝ် လွဳစ နကဵု prae (မဂွံအဓိပ္ပါယ် before in time or place) နူလေတ်တေန်ဂှ် ပြင်သေတ်လွဳစ pre- လၟုဟ် သီုကဵု အင်္ဂလိက် မစွံစ ဂတမနာမ်၊ ဥပမာ pre-election ကိုပ်ကၠာ-မာဲ/ကိုပ်ကၠာသဘင်မာဲ (etymoline.com)။ မန်လွဳဗ္စလဝ် ပ္ဍဲမန်တြေံ ပေါရာန် (တိလ်တောဝ် သၟိင်ပေါရာန် ဂုံလောင် (ယှိုယ်သဳ င၊ ၂၇-၃၈)။ ဂလာန်ပေါရဏာံ ပေါရဒါံ (သက်/အဘိ ၃၆၄)။
ဝါ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ထုင်အိုင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်
မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ဖာအင်
ဘာမန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ဖာအင် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်။
ဘဲလမု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
တပါထော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တပါထော်(Taparhtaw၊ တပါထော်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘဲလမု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၂၀။
ဘရောင်း၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဘရောင်း(Bayaung၊ ဘရောင်း)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘဲလမု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၂၂။
ဝါတြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ
ဘာဝါတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခယျးပ္ဍဲ ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုန္ဒရ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၂၊ ဝှ် ၆၂။
ခယျးမ္ၚး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခယျးမ္ၚး
ဘာခယျးမ္ၚး ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခယျးမ္ၚး ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်။
ဝါဗတဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝါဗတဳ(Weipathea၊ ဝါပသဲ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘဲလမု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၁၉။
ဇြဲဗိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဘာခတဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်
သူတော်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်သူတော်(Thutaw၊ သူတော်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ဘဲလမု၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၁၈။
ကြဓေါမ်၊ တၞံ
အန္တရာဲဂမၠိုင်
လၟိဟ်ဂၠိုင်နူဂှ် (၅ - ၁၅ ဂရာမ်)မ္ဂး အာနိသံသ ဓါတ်ဘိက် ကတဵုဒှ်ကၠုင် ဂၠိုင်တိုန်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသ မဟွံရန်တၟအ်လဝ်ဂမၠိုင် မပ္တံကဵု ဂြိုဟ်ယာ် (tachycardia)တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်တုဲ စပ်ကဵုအာနိသံသဘိင်ဂှ်မ္ဂး ဗၜူ (dizziness)၊ အနုမာနဇဴ /ဒုင်စသိုင်မှောဝ်ဇဴ (hypotension)၊ ပါင်ကှ်၊ ကေုာံ ပလက်ပြး ကတဵုဒှ်ရ၊၊
ဍုင်သေံ
ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄၊ ၂၀၀၉ ကဵု ၂၀၁၃ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ပၠောပ်စရင် ကြဓေါမ် နဒဒှ် ပ္ဍဲသၞောဝ်ပၠန်ရ၊၊ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၈ ဂှ် အလဵုအသဳသေံ ကဵုအခေါင် ပွမပတိတ်၊ သွံရာန် ကြဓေါမ် နဒဒှ် မရန်တၟအ် သွက်ပဂဥုဲရ၊၊
ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန်
ပ္ဍဲမွဲဒမြိပ်အခိင် အကြာသၞာံ ၂၀၁၀ ကဵု ၂၀၁၅ လိက်လလောင်တြး ပရူ ကြဓေါမ် မလုပ်ပလီုပလာ် ပ္ဍဲဍုင်အမေရိကာန်ဂှ် တိတ်ကၠုင်ရ၊၊ ကြဓေါမ်ဂှ် လုပ်ကၠုင် ပ္ဍဲဗွဝ်ဖျာ နဒဒှ် မပၠောပ်စုတ် ပ္ဍဲစၞစမွဲ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၄ ရ၊ ဆဂး ကြဓေါမ်ဂှ် နဒဒှ်မစကာ စၞစဓမ္မတာမွဲဂှ် ဟွံကတဵုဒှ်လဝ် ပ္ဍဲအမေရိကာန်ရ၊၊ ဌာနကောပ်ကာဲ စၞ ကေုာံ ဂဥုဲ ဗက်ရပ်သီ ကြဓေါမ် မပၠုပ်နင်ဍုင်အမေရိကာန်ရ၊၊
အကြာ နူဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၀၁၄ ကဵု ဂျူလာင် ၂၀၁၆ ဂှ် သၟိင်အဝဵုအသဳ အမေရိကာန် ရပ်ဂွံ သီုဖအိုတ် ကြဓေါမ် လျိုင် ၅၅ တာန် မြဴသာ်ဝွံ ဂကောံရပ်စပ် ဂဥုဲၜူမာဲဂၠးကဝ် ဗၟံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊
နိဿဲ
[[Category:]] [[Category:]] [[Category:]]
ဝင်ဂံက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဘာခတဵု
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ထဝ်ပၠင်
ဘာဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ထဝ်ပၠင် ပွိုင်ဍုင်ဖာအင်။
ဝၚ်ကျာ်မဟာစေတဳ-ကအ်သိုခ်
ဝၚ်ကျာ်မဟာစေတဳ
မွဲအဆက်ဓဝ် တၠသဒ္ဓါစေတနာမံက်ဂတဝ်ကၠုၚ်ဒုၚ်သ္ပပူဇဴကျာ်ပဋိမာရုပ်(၄)ဇကု၊ဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ(၂)ဇကု၊ဒိုဟ်အဂၞဲ(၁)ဇကု၊ဒိုဟ်သၠုၚ်ကျာ(၁)ဇကု မဒှ်ရောၚ်။ ဗုဒ္ဓသာသနာ(၂၅၅၅)သၞာံ ကောဇာ(၁၃၇၃)သၞာံ၊ဂိတုဖဝ်ရဂိုန်(၆)မံက်၊တ္ၚဲစန်၊နိမန်က္ညနၚ်ဓါတ်ကျာ်ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုၚ် နူကွာန်ကၟာဝက်ဘာဓါတ်ပံၚ်ကောံမၞိဟ်ဒေဝတဴအိန်ဗြီုဂမၠိုၚ် ဗွဲမဂၠိုၚ်ဒုၚ်တၠုၚ်က္ညနၚ်စိုပ်ကၠုၚ်ဘာကအ်သိုခ်တုဲ အိုတ်ကဵုဂကောံဒါယကာဂမၠိုၚ် နကဵုပုၚ်ပိဏ္ဍပါတ်ပၞာၚ်သ္ဍဴ ပ္ကဴသဴမြမောဝ်ဂွံသ္ပပူဇဴပွိုၚ်(၂၁)တ္ၚဲတုဲ- ဂိတုဖဝ်ေဂိုန်(၁၁)စွေက်၊တ္ၚဲအဒိုတ်၊အခိၚ်နူဂယး(၈)နာဍဳပြၚ်ၚ်ဂှ် ဂွံသ္ပပူဇဴထာပနာဓါတ်ဂမၠိုၚ်ပ္ဍဲကျာ်စေတဳဍောတ်(၂၃)ဇကုကီု သီုကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။ပ္ဍဲဂိတုဖဝ်ရဂိုန်(၁၁)စွေက် တ္ၚဲဝွံဒဒှ်ရ အခိုက်ကၞာမန်တြေံတြဟ် ကၠောန်ဗဒှ်လဝ်ကွာန်မန်(၁၂)သာ်ဂှ် ဒုၚ်တၠုၚ်ဗ္စဖျုၚ်ကၟုဲ ကၟုဲပၠုၚ်တၠသဒ္ဓါ၊တၠစေတနာ အလုံပန်ဒိုဟ်ဒ္စံါဒိုဟ်အိုတ်ရ။ ဓါတ်သော်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဓါတ်သာ်ဗၠဲ၊သာ်ဆီ၊ဓါတ်သာ်ထဝ်၊သာ်သြန်ဓါတ်တၠအရှန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ဓါတ်မဟာထေရ်မောဂ္ဂလာန်၊ မဟာထေရ်သာရိပိုတ်၊မဟာထေရ်ရာဟုလ၊မဟာထေရ်အနုရုဒ္ဓ၊မဟာထေရ်ကစ္စါယ်၊မဟာထေရ်ဗာကုလ၊မဟာထေရ်သိဝလိ၊မဟာထေရ်အကႅုလိမာလ၊မဟာထေရ်ဥပလိသီုကျာ်ပဋိမာရုပ်ကီု သီုလိက်တၞးထဝ်ဓဝ်ဓမ္မက္ခန်ကီု သ္ပပူဇဴသၠိုၚ်ဓါတ်ထာပနာတဴ စိုပ်ဒတုဲဗွဲမအံၚ်ဇၞးအိုတ်ရောၚ်။ ပ္ဍဲဗုဒ္ဓသာသနာ(၂၅၅၅)သၞာံ၊ဂိတုစဲ(၁၃)မံက်၊တ္ၚဲသိုက်၊အခိၚ်နူဂယးသဘၚ်ပူဇဴပ္တိုန်က္ဍိုၚ်ကျာ်(၂၃)ဇကုသီုစေတဳဍောတ်တြေံ(၈)ဇကု ဗွဲမမိပ်မြဟ်သၠောၚ်သ္ပဝ်ဓဝ်သဒ္ဓါစေတနာမံက်ဂတဝ်ဂွံဗဵုလ္ၚောဝ် သ္ပပူဇဴသွက်ဂွံတိတ်ဗၠးအာနူဝဋ်သံသာအိုတ်တုဲမွဲအဆက်ဓဝ် ဗြဲရတ်သြန်ထဝ် ဗ္ဂူဖျေံဒၟံၚ်ပြဳပြဳ အိုတ်ကဵုကောန်ဗုဒ္ဓဘာာဂကူကျဝၚ် မၞိဟ်ဒေဝတဴအိန်ဗြီုဂမၠိုၚ် ဒုၚ်ကေတ်သာဓုကာပြုပြုဂြီုဂြီုအိုတ်ရ။
ကျာံ (တူရိယာ)
နဲကဲတွိင်
(၄) "ပၠူကွဳ" ဝွံ မ္ဒးတိင်ဗီုပြင်အယောင်အလာရာန်သကိုတ် ဗီုဇာတ်သၟိင်ရာံဂှ်ကီု ဒၞာဲ "ဒဿဂြဳ သၟိင်ရာံ မပ္တိုန်ဇဵုတ္ၚ ဗီုကြုတိုန်ကြီုစှ်ေ အခိင်လဟီုညးၜါ မဟီုဏာဟီုနင်ညးသကအ်ဂှ် မ္ဒးတိင်အခိုက်ပၠူကွဳဂှ်ရောင်။
ၜဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကြုင်ဘာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တစန္ဒိမာ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၃၊ ဝှ် ၄၃။
တဝ်ကၟာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကဗျ ဂကောံစေတနာဍာ်ကၞေဟ်.လၟေၚ်.1
မိတ်ခိုဟ်ဂွံဗ္ဒာဲ''          ဘဝဆာဲပၠန် ဟိုတ်မိတ်ခိုဟ်ရ''      တသိုခ်ဨကန် ဟွံခိုဟ်ဝေင်ပါဲ''         ဇၟာပ်ဒၞာဲခိုဟ်သန် သွက်ဘဝ ''             ဒးဗ္ဒမိတ်ခိုဟ်ပၠန်။
ညးသပ္ပရိုဟ်''     အိုဟ်တၟိုဟ်မိပ်စိုတ် ကျာ်တြဲဂမၠိုင်''    ထိုင်သးဟွံအိုတ် ခၟဳအရှန်ပြဲ''         ရိုဟ်တ္ၚဲဒးစိုတ် ဂိတုက္ထိုန် ''        ဍိုက်ပေင်ကွိုန်ဟီုၜိုတ်။
ဒှ်ညးမသ္ကုတ်ပ္ကဝ်ကၠေံ ဒဒန်သွက်ကွးတအ်ဂွံကၠောံဟွံသေင်။ ဒှ်ညးမလးဗၠးကဵု ဒဒန်သွက်ကွးတအ်ဂွံကၠောံဟေင်ရ။
ဒဿန ဂကောံစေတနာဍာ်ကၞေဟ်.လၟေၚ်.1
ဇၞူဟဒယ (ကအ်လှိုၚ် / ဒေသရေဝ် သၠုၚ်ကျာ) - 2။ =ၜိုန်ဒှ်ပၟိက် ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ်=
ပညာဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက် ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူပညာတုဲ “မာနသၠုင်အာလေပ်ရ..။
အခိင်ဂှ်” ၜိုန်ဒှ်ပၟိက် ဇၞော်အိုတ်မွဲကီုလေဝ် ဟိုတ်နူအခိင်တုဲ “ဖေက်အာလေပ်ရ..။
ဂလာန်ဝါစာ ဟွံချပ်ဗ္စာ ဟီုဏာဂှ် ဒှ်ပြသၞာမာန်ရ။
တၟိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါကုန်
ဘာတၟိ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါကုန် ရးတၞင်သဳ။
ပဏိပါတသရဏဂုဏ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဗုဒ္ဓဘာသာ
ဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳ ကောန်ဂကူမန်
ဝင်
ဒၞာဲမဇၞးမာဲတအ်ဂှ်
မန်သာသနပါလ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်တၟအ်တူ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝရဓမ္မော သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၄၃၊ ဝှ် ၂၃။
ဝိဓူရ၊ဇာတ်
သွက်သောတုဇန်တံညးဂမၠိုၚ် သ္ဂောံဒှ်ဗဟုသုတ ဂၠိုၚ်မိၚ်ဂၠိုၚ်ညာတ်အာ ပ္ဍဲပရေၚ်ဗောဓိသတ်ပိုဲ နူဘဝကၠာကၠာတေံညိ လဝ်စိုတ်တုဲ ပြကိုဟ် ( ဇာတ်ဝိဓူရ )ဝွံ ကျာ်ဇၞော်အ္စာစွောံ (ဝေါဆရာတော်) စဳရေၚ်ခၞံဗဒှ်လဝ်ရောၚ်။
မူသၟိက်ဂး အဓိပ္ပါယ် ဂါထာဝွံတုန်ရော၊ အဲနွံပိုန်ဘာအစွောံ ဝေၚ်ထောံကၠေံဓဝ်လၞုဟ် ဟိုၚ်ပ္ၚုဟ်လဝ်ဓဝ်သဒ္ဓါ မေတ္တာ ကရုဏာ ပ္ဍဲဇန်ကောန်ဂကူ တၠဝါသနာတံညးဂမၠိုၚ် မၞုံပၟိက်ကုဒတုဲမြမောဝ် သၟိက်ဂွံပ္တန်လဝ်သာသနာ ဒၠောံဗ္တောန်ကျာ်တြဲဂှ်ဒှ်တုဲ သ္ကေံသုတ်ဇာတ် ဝိဓုရပဏ္ဍိတဗွဲခမၞန်ဂှ် ကြက်အဲစဳရေၚ် ပ္ညဳပ္ညပ်လဝ်ညိအဴ ။
နွံပ္ဍဲကာလမွဲတ္ၚဲ ကျာ်တြဲပိုဲမပဒတဴ ပ္ဍဲဘာဇေတဝန် ပဟိုတ်ကဵုပညာပါရမဳတုဲ ဂါထာမၞုံတံဍေံပဏ္ဍုသိယာသိဒုဗ္ဗလာဂှ် ကျာ်တြဲဂိုၚ်တွံရ၊ ခမဳတံညးဂမၠိုၚ် ကၠုၚ်ကောံမွဲဟာန် ပ္ဍဲဇြပ်သ္ဘၚ်ဓဝ်တုဲ သာ်ဝွံ က္တဵုဗဒှ်ဂလာန်ရ၊  “ယွံတၠဳပိုန်တံတၠဳမၞုံကုပိုန်ကျာ်တြဲ နာဲပိုဲဝွံဂှ် မပတၠပညာမဇၞော်လောန် မပတၠပညာ မကလိထောံကၠေံ ပညာညးရောၚ်၊  မပတၠပညာ မပြဟ်လောန် မပတၠပညာမသ္ကေက်လောန်  မပတၠပညာ မပၠိုဟ်ကၠေံဝါဒညးရောၚ်၊ မပတၠပညာမလၞိန်ဗပိန်ကၠေံဝါဒညးရောၚ်၊ နပညာဇကုမဇိပ်ဂၠိပ်ဂှ် ဂွံဗပါ်ကၠေံမောဟ သမၠီုတံဂမၠိၚ်ဂှ်တုဲ ဂွံပ္တန်လဝ်ညး ပ္ဍဲသရဏဂမနပိ၊  သဳမသုန်တုဲ  ဂွံဟံၚ်ဗစိုပ်သြၚ်ဇၞော်နိဗ္ဗာန်  ကဵုသတ္တံညးဂမၠိုၚ်ပၠန်ရောၚ်၊ သြအသဝ်ကွေံသွံ” သာ်ဝွံ နခမဳဂမၠိုၚ်မဟီုထိုၚ်သးတဴပညာကျာ်ဒစာံသာ်တုဲ ဂ္ဇံတန်ဒၟံၚ်အိုတ်ရ။
“ယွံတၠဳမၞုံကုပိုန် မစိုန်ဒှ်တဴသမ္ၚေဟ်ညာဏ် နူပိုဲဍိက်မသုၚ်ဒးဍာ်လစအနုတတ်တုဲဂှ် ဍာ်မဒှ်အကြာသြော်ကွာန် ပိုဲဍိက်မဟီုထိုၚ်သး ထေက်ကြိုက်ကဵုဂၠးလ္တာ်ဟာ၊ နူပိုဲဍိက်မစသတ်ကြေၚ်ဇမ္မုရှ်တုဲ သတ်အိက်အာ် ဂမ္တၚ်ပိုဲဍိက်ဟီုထိုၚ်သးထေက်ကြိုက်ကဵုဂၠးလ္တာ်ဟာ  နူပိုဲဍိက်ဒလာဲလဝ်တၟံသိန္နရာတ် တၠလျးပန်သာ်တုဲ  တၟံတိအပြောံဂှ် ပိုဲဍိက်သ္ဇက်ဟီုထိုၚ်သးသနွံဟာ၊ ယွံကျာ်တြဲဇမၞးမာ  နူပိုဲဍိက်ဒလာဲလဝ်တိုၚ်ထဝ်  သာသနာတၠဳမၞုံကုပိုန်တုဲ  ညးသ္အာၚ်ဂှ် ပိုဲဍိက်သ္ဇက်ဟီုထိုၚ်သးရနွံပၠန်ဟာ ပိုဲဍိက်မဟီုထိုၚ်သးပညာသဗ္ဗညု တၠလျးတြဴရအဴ” ခမဳဂမၠိုၚ်ဂရး။
၁။ ခဏ်သၟိၚ်ပန် မၚ်သဳဥပုဟ်
ဘိက္ခဝေ−ယွံခမဳတံ၊ အတဳတေ ပ္ဍဲကာလအတိက်တေံ၊ ကုရုရးဂးယၟု ဍုၚ်ဣန္ဒပတ္ထနာဂဵုမ္ဂးယၟု သၟိၚ်မပ္ကၚ်ရၚ်ဍုၚ်ဂှ် ဓနဥ္စယကောရဗျမ္ဂးယၟု၊ အမာတ်သၟိၚ်ဂှ် ဝိဓုရပဏ္ဍိတ မ္ဂးယၟု၊  အမာတ်ဂှ်လေဝ် နဓဝ်ဒစာံသာ် ဒလောံဗ္တောန်တဴညးရ၊ အမာတ်ဂှ် မၞုံဂလာန်ညံၚ်ရှ်ဗတဝ်သာ်ကီု မစိုန်ဒှ်တဴ ဓမ္မကထိုက်ရောၚ်၊ အိုတ်သၟိၚ်အလုံဂတာဇမ္ဗုဒိပ် မိၚ်ဓဝ်အမာတ်ဂှ်တုဲ ညံၚ်ရဴကွိၚ်ဥတေန မဗ္ၜူကဵုစိုတ်စိၚ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ကီု၊  နတဝှ်ဓဝ် ညံၚ်ရဴရှ်ဗ္တဝ်သာဲဂှ် ညံၚ်အယောၚ်အလာ တၠးစရာဲကျာ်ဂမၠိုၚ်ကီု တွံဓဝ် ဒလောံဗ္တောန် သၟိၚ်ဂမၠိုၚ်ရ၊  ကောန်သၟိၚ်ဂမၠိုၚ် ဂွံမိၚ်ကေတ် တဝှ်ဓဝ်တၠပညာတုဲဟေၚ် ကလေၚ်စဴကၟိန်ဍုၚ်ဇကုဟွံမာန် ဒၟံၚ်တဴပ္ဍဲဋ္ဌာန်ဂှ်ရ၊ ကောန်သၟိၚ်ဂမၠိုၚ်ကီု အိုဿီုမှာဇန်ဂမၠိုၚ်ကီု ကဵုဂိုၚ်ကေတဆ်ဒလောံဗတောန်ဇကုတုဲ နကဵုပိုန်ဟာန် ယဿပတ် မဇၞော်ဟေၚ်  ဂွံတန်တဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲဍုၚ်ဂှ်ရ။
ညာဏ်ပုထုဇန်ဂှ် လဝ်ကၠာရ၊ ဒဵုသာရိပိုတ် ဒကိုပ်ပၞာန်ဓဝ် ကွးသ္တုံကျာ်ဂမၠိုၚ်ဂှ် မပတၠဨတဒဂ္ဂညာဏ် ၜိုန်ဒှ်ကီု ကျာ်ဟွံကဵုနဲသၟာန်မ္ဂးဂှ် သှ်ဟွံဒး၊ ကျာ်ကဵုနဲယျတုဲ မသှ်ဒးရောၚ်၊ ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီုရ၊ ဗောဓိသတ် ညံၚ်သာရိပိုတ်မနွံ ဨတဒဂ္ဂညာဏ်ဂှ်ကီု၊  ဝါဒသၟိၚ်ပန် ညံၚ်နဲကျာ်ဂမျိုၚ် မကဵုသာရိပိုတ်တုဲ မဂွံသှ်သၟာန်ရောၚ်၊  ဗောဓိသတ် ဂွံတီဝါဒသၟိၚ်ပန်တုဲ မသှ်ဒးရောၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မ္ဒးသၟာန်ဝါဒသၟိၚ်ပန်ရောၚ်။
မွဲနဲတုန် သိန္နေရုပဗ္ဗတံဝိယ၊ ညံၚ်ရဴတၟံသိန္နရာတ်မပ္ကၚ်ရၚ်လဝ် လျးပန်သာ်ဂှ်ကီု လျးသိန္နရာတ် မဒှ်ပန်သာ်ကွေံ ဇကုသိန္နရာတ်ဂှ် ရဴမဒှ်မွဲကီု ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီုရ၊ ဇကုမၞးတံညးပန်ဂှ် ဒှ်ညံၚ်သိန္နရာတ်ပန်ဒိုဟ် သဳလညးပန်ဂှ် မဒှ်ညံၚ်ဇကုသိန္နရာတ်မွဲဂှ်ကီုရ။
သၟိၚ်အိန်မာဃတၠသွဝ်ၜါဂှ် ဂွံမိၚ်ကေတ်သွဟ်ဗောဓိသတ်တုဲ အိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ်ဗွဲမလောန်ဂှ်ဒှ်တုဲ  ယာတ်ကၞေဟ်ဒိပ်သာ်ယန်  တဝှ်တဴ ကုသဵုမခၞံလဝ်ဂှ် သ္ပပူဇဴဗောဓိသတ်ရ၊  သၟိၚ်သ္ပဝ်ဖျေံက္ဍိုပ်ဇံသဝ်တုဲ ပ္ကဴထဝ်တၟာဲ မဒှ်တၟာဲ ကုသဵုကံမခၞံလဝ်ဂှ် သ္ပပူဇဴ ဗောဓိသတ်ရ၊ သၟိၚ်နာ်တုန် တၟက်ကံမဒှ်ၚုဟ်အနဂ္ဃရတ် ကသူတဲ ကုသဵုမခၞံဇိုန်ကဵုဂှ် သ္ပပူဇဴဗောဓိသတ်ရ၊ သၟိၚ်ကောရဗျတုန် ဂၠပၞတ်သဳဥဿဘလ္ၚီ ချေံသီုလျးထဝ်လ္ၚီ  စိၚ်ဒြၚ်သီုလျးထဝ်လ္ၚီ  ကွာန်ဇၞော်စှ်တြဴ သ္ပပူဇဴဗောဓိသတ်ရ။
၂။ ခဏ်ဂၞကျာ်သၟိၚ်နာ် အၚပ်စိုတ်ကတဵုဒှ်
“ယွံကောန်ဗြဴ ဂၞကျာ်မစိုန်ဒှ်တဴမနော်ဂှ် အၚပ်က္တဵုဒှ်သၟိက်ဂွံစဖျုန်ဂြိုဟ် ဝိဓုရ ဗဗွဲဓဝ် ဣၚုဟ်ဂး မှုဲဗလးကဵုဒဒိုက်မိမှုဲညိ ဟဂွံဟာကောန်ဗြဴ” “ယွံကောန်ဗြဴ တၠကုသဵုရုပ် ယြဴတြုံမွဲ မၞုံကဵုဣဓိတၠအနုဘဴ မသ္ကတ်ကဵုဖျုန်ဂြိုဟ် ဝိဓုရပဏ္ဍိတ ယဝ်သ္ဂောံဗဗွဲဓဝ်ဂှ် ယဲဂၞကျာ်ဗၠးရ၊ တြုံဂှ် ဒှ်တၠသ္ၚိမိရကောန်”
'''ကေဂန္ဓဗ္ဗေ ရက္ခသေန နာဂေဟိ၊
ပုဏ္ဏက သၟိက်သ္ဂန်ကအ်တဲ ဣရန္ဓထဳ ဟကဵုသ္ဂန်ကအ်တဲဍေံ မူဟိုတ်ရော ဖေက်ဓဝ်ဟိရိသြတ္တပ္ပလီုအာ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဣရန္ဓထဳ ဟကဵုသ္ဂန်ကအ်တဲရောၚ်၊ ဣရန္ဓထဳ သီုပုဏ္ဏက စှ်ေအာစိုပ်သၟိၚ်နာ်တုဲ သာ်ဝွံ ပုဏ္ဏက ဂးကဵုသၟိၚ်နာ်ရ။
ပ္ဍဲကာလဂှ် သၟိၚ်ဗဳသြဴ မပ္တုဲဂဗုတ် ဒေဝတဴမဂွံဇၞးဂှ် “ဂဗုတ်တုဲရ ဗှ်ေသ္အာရ ဗှ်ေသ္အာရ” သၟိၚ်ဗဳသြဴဂး၊  မာတ်သၟိၚ်ဗဳသြဴမဟီုကဵုဒေဝတဴမပတုဲဂှ် မအာရမ္ဂးဂှ် ဍေံဟီုဒေဝတဴ မဒှ်ဍိက်ဇၞော်တၠဍေံဂှ်ရ၊ မၞးသမ္တီလဝ်ညိ တၠအဲဂးအာရ ဂးတုဲ ဟွံကဵုအာဂးပၠန် ဍေံဟီုတုဲ တိုန်က္ဍိုက်ချေံ ကလာၚ်အာရ။
ကာလဂှ် သာ်တွံ ပုဏ္ဏကချပ်၊ “သၟိၚ်ကောရဗျဝွံဂှ် ပိုန်ဟာန်ဒြပ်ဣတေံဂၠိုၚ်က္ဍၚ်သန် လုဟ်ကဵုပဝေၚ်ပး သန်ဒြပ် အပြောံ ယဝ်ရအဲသဏာဂှ် ဣတေံ ဟွံဝေၚ်ကဵုအဲဟတီ မၞိက်ဂကူဝိပူပဝ်မတဴ ပ္ဍဲလစှ်ေဂၞဴတၟံဂြိုပ် ဟေမဝန်တေံဂှ် အဲသ္အာကေတ်နၚ်ထ္ၜးတုဲ သၟိၚ်တေံ မ္ဒးဝေၚ်ကဵုအဲရောၚ်၊ အဲဇၞးသၟိၚ်တေံတုဲ အဲမသ္ဂောံ တၠပညာရောၚ်၊  ဍေံချပ်တုဲ ဍေံအာကေတ်မၞိက်ဂှ်ရ၊  ကုမ္ဘန်မွဲလှက်မၚ်မွဲ ဒၟံၚ်မၞိဟ်ဂှ် ယာံဍေံမၠာ်မွဲဂှ် ကုမ္ဘန်ကလာၚ်အာဒဵုစက္ကဝါရ၊  ဍေံဂိုၚ်ကေတ်မၞိက်ဂှ်တုဲ ကလာၚ်စဴဍုၚ် ဣန္ဒပတ္တနာဂဵု သၟိၚ်ကောရဗျ ဂကောံသၟိၚ်ကၠံမွဲ ဒၟံၚ်တဴပ္ဍဲဇြပ်သဘၚ်ဓဝ်ဂှ် ပုဏ္ဏကကၠုၚ်စိုပ်ဍေံဟီုတိုန်ရ။
၃။ ခဏ်ထ္ၜးဂုန်ချေံကဵုဂုန်မၞိဟ်
“ဂြိုပ်ဇၞော်ဟေမဝန် မတ္ၜန်တ္ၜောဲတဴ ကေုာံသတ်ဇိုၚ်ၜါ သတ်ဇိုၚ်ပန် တ်တၠသၞေၚ် ဖျေၚ်စၟဴ ဂြဴလဒက်သ္အဝ်ဒၟံၚ်အကြာဇီု သီုကဵုဆောသဝှက် လဳ တ္ၜန်ဗၟက် ပလှ်ေတဴဂှ် မရာတ်ဗဵုရ”။
၄။ ခဏ်ဝေၚ်ပး
“ပသာ်တၠပညာမပြဲ နူဂဟပ္ပတိရတ်ဂှ်တုန်ရော၊ ယာံဂဟပ္ပတိရတ် မသၟိက်ဂွံရတ်ဂှ် ဒၞာဲမလွိၚ်ဏာတဲဂှ် ရတ်မ္ဒးဂတဝ်တိုန်ရ၊ ဂှ်ပိုန်ဟာန် ဂဟပ္ပတိရတ်ဂှ် ဆမွဲဘဝဂှ်ကီု မဇိုန်ကဵုဒှ်ရောၚ်၊ ဘဝဂတဇိုန်ကဵုဟဒှ်၊  တၠပညာသာ်ဂှ်ဟသေၚ်တုဲ ဒ္ဂေတ်တၠပညာ ယဝ်ရဂွံဒ္ဂေတ်ဗက်မ္ဂး ဒဵုကဵုစိုပ်နိဗ္ဗာန်တသိုက်ပိုန်ဟာန်တံဂှ် မဟဂွံဟုတ်အာသက်က်ဟေၚ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ တၠပညာ မပြဲလောန်နူဂဟပ္ပတိရတ် အဲမ္ဒးဂးရောၚ်”။
“ယွံတၠပညာ ဒယှ်တှ်တၠအဲဂှ် အလုံဇမ္မုဒိပ်ဝွံ လလောၚ်တြးအာအိုတ်ရ၊ ပရိုၚ်တၠပညာဂှ် ပိုဲဂွံမိၚ်ရ၊ ဇကုတၠပညာဂှ် ပိုဲဟွံညာတ်မွဲလှ်ေ ဂုန်မဝေၚ်ပးဝွံဂှ် လၟုဟ်ပိုဲဂွံညာတ်တၠပညာရ၊ သဘဴတၠပညာဂှ် လမျီုကဵုအိုတ်အာကဵုဓဝ်သစ္စ တဝှ်စၟတ်ဂှ် ဟွံကဵုလီုရော၊ ညံၚ်ဒြာဲထဝ်မဂိုဟ်သော်ဗ္တ ညံၚ်ၜိုပ်ထဝ်မဂိုဟ်သၠသၞေၚ် ညံၚ်ပူဂဵုမဂိုဟ်ခ္ဍောၚ်မတ်ၜါကီု၊ ဂိုဟ်ဓဝ်သစ္စသဳလဝါဒဳလောန်ရောၚ်၊ ဝါဒပိုဲမဒှ်ဝါဒ မကၠုၚ်စိုပ်တၠပညာဝွံဂှ် သစ္စတၠပညာပိုဲ သ္ဂောံတီရ”။
၆။ ခဏ်လက္ခဏ
ဗောဓိသတ်ကဵုမၚ်ဗၠာဲကစ္စာဲ စဴအာသ္ၚိဗောဓိသတ်ရ၊ ပြာသာဒ်ဗောဓိသတ်ပိ ပြာသာဒ်မွဲမွဲဂှ် ထပှ်ဘုံ သီုကမၠောန်မသုန်ကၠံ သီုသၟာကွိၚ်ကွိုက်ဒယှ်ေလှ်ေ ဗောဓိသတ်ဇိုန်ကဵုတိၚ်တက်သ္ဍိုက်စိုတ်မၚ်ဗၠာဲကစ္စာဲ ညံၚ်ဒေဝတဴဗြဴအဆေဝ်သွဝ်  သၟာကွိၚ်မတိၚ်တက်သ္ဍိုက်စိုတ် သၟိၚ်အိန်နာဲညးဒေဝတဴဂှ်ကီု သီုဘောဇိုန်အဟာရမပြဲပြဲ ညံၚ်ပုၚ်သုဓါဘုတ် မဒှ်ပြဘိုက်ဒေဝတဴဂှ်ကီု တရိုပ်ကဵုစိုတ်မၚ်ဗၠာဲကစ္စာဲရ၊  တုဲဗောဓိသတ်ပြာပ်အာဇရေၚ်မဇကုတုဲ  လၟေၚ်မပကန်ဖျန်ဂှ် ဟီုပ္တီမဇကုတုဲ ကော်နၚ်ဗော်သွးဇကုအိုဿီုရ။
၇။ ခဏ်ရာဇဝသတဳ
“အဲအ္စာရောၚ်ဂးတုဲ ပတှ်ေဒၟံၚ်ဇကု လ္ပပညိ၊  ညံၚ်တၞုၚ်မာဲလဴတ္ၜတ်တ် မစးဒုၚ်ဒၟံၚ်ကျာဂှ် လ္ပကဵုဒှ်ညိ။ တၞိန်တရၚ်အဲ ဂွံအဝဵုရဂးတုဲ  ဟွံဒညမတိတ်လုပ် ညံၚ်စိုတ်ဇကုဂှ် လ္ပပညိ၊  ကောန်သၟိၚ်တွဳဝါရသၟိၚ် ကၠေဝ်မ်ဟမ္ဂး ဂုန်ကီု ဒုဟ်ကီု လ္ပဂၠာဲဟီုညိ၊  သၟိၚ်ရံၚ်မုက်ဇကုမ္ဂး မုက်ကဵုဂေါဝ်ဒၟံၚ်ညိ၊ ညံၚ်ဍောၚ်ဒကှ် မညာတ်အရံၚ်အံၚ်သူလျးတ္ၚဲမမြဟ်ဒၟံၚ်ဂှ် ကဵုဒှ်ညိ”
၈။ ခဏ်သာဓုနရ
ဗောဓိသတ်ဟီုကဵုသၟိၚ်ပၠန်ရ၊ “ယွံမရာတ် တၠဂုန်လ္ပဟီုသာ်ဂှ်ညိ  မဂစိုတ်ညးမ္ဂးဂှ် လဝ်ကဵုဒှ်ရ၊  ဆကသပ်ဂှ် လ္ပချပ်ညိ၊  ဟိုတ်တၠဂုန် မသ္ဍိုက်အဲဍိက် မပ္တုဲသရာံပါပ် မပ္တုံအပါဲကဵုဇကုဂှ် လ္ပပညိ၊  မွဲကာလတၠဂုန်မသ္ဍိုက်အဲဂှ် စှ်ေဝေၚ်သရာံပါပ်ညိ၊  မူမရာတ် မကဵုဇကုအဲကဵုမၚ်ဗၠာဲဂှ်  မရာတ်ဟဂွံပပရိုက်ကဵုမၚ်ဗၠာဲဂှ် ဒှ်မရာတ်မကဵုလမျီုကဵုဇကုအဲရ” နဂလာန်သာ်ဝွံ  ဗောဓိသတ်ဟီု ဆဳဒဝ်ကၠေံသၟိၚ်တုဲ  ဗောဓိသတ်ဟီုကဵုဂၞကျာ်ရ၊  ဟီုကဵုကမၠောန်ဂမၠိုၚ်ပၠန်ရ။
“ယွံမၚ်ဗၠာဲကစ္စာဲ အဲဒညဒၟံၚ်မ္ဂးဂှ် လ္ပဟီုညိရ၊ သ္ဘဴမၞိက်ဒညဖေက်ဂစိုတ် ဂိုဟ်လမျီုမ္ဂးဂှ် နူသွတ်တ် မ္ဒးပ္တုဲလဝ်သရာံပါပ်ဂှ် ချိုတ်တုဲ စှ်ေဒးနရက်၊ ဟိုတ်ဂှ်တုဲ ညးမ္ဒးဖေက်ဂစိုတ်အိုတ်ရောၚ်။  အဲသာ်ဂှ်ဟသေၚ် နူသွတ်တ် မဂွံခၞံဗဒှ်လဝ်ကုသဵု ဂွံမၚ်မွဲလဝ်ဓဝ်သစ္စဗိုန်ဒၟံၚ်တုဲ မူဒှ်အဲမဖေက်ဒညကဵုဂစိုတ် နွံတုန်ရော”ဂးတုဲ ဗောဓိသတ်သ္အာၚ်ၚ်ဂှ် ဟွံဒညရ၊  ဟိရိအဲသလီုအာတုဲ ဒေဝတဴဂြိုပ်တံညာတ်အာတုဲ ဝိဓုရ တၠပညာဂှ် သာ်ဝွံ မဒှ်ရောၚ်ဟာဂးတုဲ ကရဴကၠေံကဵုအဲရသွံ သာ်ဝွံ ဗောဓိသတ်ချပ်တုဲ ဗောဓိသတ် ဗၞုဟ်ပါရမဳစှ်ရ။
သၟိၚ်ဟီုပၠာံဗဇးဇိုတ်ဍာ်ရမတ် ဍေံတံညးဂမၠိုၚ်တုဲ သာ်ဝွံသၟိၚ်ဂးကဵုဍေံတရ၊   “ယွံမၞးတံညးဂမၠိုၚ်  မၞးတံလ္ပဒိုက်စိုတ်ရ၊  တၠပညာဝွံ တၠပါရမဳရောၚ်၊  နွံတဴကဵုသစ္စဝါဒဳရောၚ်၊  ဓဝ်မပြတတၠပညာတွံကဵုမၚ်ဗၠာဲတုဲ ညံၚ်ထိုၚ်သာဲအဒါ မဂွံအမြာဲဍောၚ်ပ္ကဴတုဲ ရဴမလှောၚ်ဗ္ၜူတဴကီု ညံၚ်သာ်ဂှ်ကီုရ၊ နရှ်ဓဝ်ပညာဂှ် တွံဖျုၚ်ဗ္ၜူကၠေံစိုတ်မၚ်ဗၠာဲတုဲ ကၞိပ်ဍေံဒးဖျေံတမ်ဇိုၚ်တၠပညာပၠန်ရ၊ မိၚ်ဓဝ်တုဲ စိုတ်ဍေံမ္ဒးသ္ဇုၚ်အာတုဲ ညံၚ်ကောန်ဍိက် ဗ္ဒးဗက်အာ ကြဴတၠဂှ် ဍေံမ္ဒးဗက်တဴကြဴတၠပညာပၠန်ရ၊ ဍေံဒးပလံၚ်ဖျဴနၚ်တၠပညာပၠန်ရ၊ တၠပညာ သ္ဂောံစိုပ်ပိုဲပြဟ်ကီုဂှ် မၞးတံလ္ပဒိုက်စိုတ်ရ” သာ်တွံ သၟိၚ်ဟီုပၠာံဗဇး လဒံသမ္ၚံက်ကၠေံစိုတ်ညးဂမၠိုၚ်တုဲ  သၟိၚ်ဗက်ဖျဴဏာညးဂမၠိုၚ်အိုတ်ရ။
“ယွံမၚ်ဗၠာဲ အဲမကၠိခ္ဍက်သန်  ဓဝ်မပြဲလောန်ရောၚ်၊  ကဵုအဲတွံသာ်ဝွံ ဟွံဆာဲညိသွံ၊ အဲဂွံဟုံဗလိုပ်သ္အးဇ္ၚးညိတုဲ ဓဝ်မပြဲဂှ် မဂပ်ဝ်တွံရောၚ်သွံ” ဗောဓိသတ်ဂး။
၁၀။ ခဏ်ဗောဓိသတ် တွံဓဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်နာ်
(၂)၊ ဇၞော်သွဝ် သၟဟ်မဒှ်ကၠဵု သၚ်ဃာတ်ဂှ်လေဝ် လ္ၚောဝ်ကီု။
“ယွံတၠပညာ လ္ၚောဝ်ပန်သာ်ဝွံ၊ သာ်ဝွံ တၠပညာမဟီုဂှ် ဒှ်စၟတ်ကွေံရ” တုဲ ဗောဓိသတ်သၟာန်တိုန် သၟိၚ်နာ်ပၠန်ရ။
ပရေၚ်ဂကူသၠးၜး
၃/ - မၞိဟ်ရုန်ဂစာန်သွက်ဂကူတအ်ဂှ် မ္ဒးတီဝၚ်ဂ ကူဇကုကီု သီုကဵုဝါ်ျသၞဂကူဇကုကီုဏောဝ်
ဝိဓူရ၊ဇာတ်
၁၀။ ခဏ်ဗောဓိသတ် တွံဓဝ်ပ္ဍဲဍုၚ်နာ်
“ယွံတၠပညာ ကာလပိုဲမတဴ ပ္ဍဲဍုၚ်မၞိဟ်တေံဂှ် အဲကဵုသမ္ဘာအဲ မပတၠသုစရိုတ် ညံၚ်လစသွာတြဴစှော်ပန် မဗလးကဵုတဟၚ်ကုညးကီု တမၠၚ်လအာတ် ကၠုၚ်စိုပ်ပိုဲမ္ဂး  သီုမအိုဟ်တၟိုဟ်တဴစိုတ် ပိုဲဂွံကဵုလဝ်ဒါန်ခမဳဗမၞး မကၠုၚ်စိုပ်ပိုဲတံဂှ် ပ္ကဴမြမောဝ်သၞာသ္တိက် ပုၚ်ကွာၚ်ယာဂု  ကာလပိုဲမတဴပ္ဍဲဍုၚ်စမ္ပါဂှ်  ပိုဲဂွံပ္တုဲလဝ်ဒါန်တုဲ  ပိုဲမကၠုၚ်ကလိဂွံပိုန်ဟာန်တံဝွံရောၚ်၊  နူပိုဲမပ္တေဟ်အ္စာပိုဲ ရသိတေံတုဲ ပိုဲမပ္တုဲကၠုၚ်ဒၟံၚ်ဒါန်ဟွံသ္ဂုတ်တုဲ ပိုန်ဟာန် ယဿပတ်ပိုဲ ညံၚ်သွဝ်တာတတိၚ်ဝွံဂှ်  ပိုဲကၠုၚ်ကလိဂွံလၟုဟ်ဝွံရောၚ်”သၟိၚ်နာ်ဂး။
သၟိၚ်နာ်မိၚ်တုဲသ္ဂးပၠန်ရ၊ “ယွံတၠပညာ  တၠပညာဂွံစှ်ေစိုပ်ကၠုၚ်ဌာန်ပိုဲဝွံ ပိုဲဂွံမိၚ်တဝှ်ဓဝ်တၠပညာ မိပ်စိုတက္ဍၚ်သန်ရ၊ ယွံတၠပညာ မသာ်ပုဏ္ဏက မဂွံနၚ်တၠပညာဝွံရော၊ ကၠတ်နၚ်ဟာ မိန်နၚ်သ္ဂးဟာ  ဝေၚ်ပးဇၞးတုဲ  မဂွံနၚ်သ္ဂးဟာ” သၟိၚ်နာ်သၟာန်။
မွဲနဲတုန် သာ်ဝွံ ဗောဓိသတ်မဟီုကဵုသၟိၚ်နာ်ရ၊  “ယွံမရာတ် ကၠာတေံ အဲမတွံဓဝ်ကုမရာတ်တံညးပန်ဂှ် မၞိက်အနဂ္ဃရတ် မရာတ်သ္ပပူဇဴအဲတုဲရ၊  သၟိၚ်အိန်ယာတ်ဒိပ် မသ္ပပူဇဴအဲ၊ သၟိၚ်သ္ပဝ်ပ္ကဴထဝ်သ္ပပူဇဴအဲ၊  သၟိၚ်ကောရဗျ ဂၠဴလ္ၚီ ကွဳလ္ၚီ ချေံလ္ၚီ စိၚ်ကီု လ္ၚးထဝ်လ္ၚီု သီုကွာန်ဇၞော်စှ်တြဴ သၟိၚ်ပပူဇဴအဲတုဲရ၊  လၟုဟ်အၚပ်ဂၞကျာ် သၟိက်စဖျုန်ဂြိုဟ်အဲမ္ဂးဂှ်  ဖျုန်ဂြိုဟ်အဲဝွံ အဲသၠးကဵုပပူဇဴဂၞကျာ်ရ။
နိဿဲ
ပြကိုဟ်ဇာတ်စှ် ကျာ်ဇၞော်အဇွောံ
ကၟအ်၊ ဂစေံ
စရိုတ်
လဆောဝ်မ္ဂး ဂစေံကၟအ်တုဲ ရပ်စ သတ်တိရစ္ဆာန်ဍောတ်တ် ဗီုကဵု ကၟိ၊ ဗတာဲ၊ ကေုာံ ဂစေံတၞဟ်တအ် နွံကီုရ၊၊
ဝဲကဘမ်းရွာ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်ကအ်ကွေဟ်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၁၅၇၃၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၁၆၆၄ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၃၂၃၇ တၠရ။
အံင်ဓမ္မသစ္စ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဒဵုၜဝ်ဍာဲ
ဘာအံင်ဓမ္မသစ္စ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဒဵုၜဝ်ဍာဲ ရးတၞင်သဳ သကုတ်သၠုင်ကျာ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု။
မြံင်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
သေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်မလိဝါန်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ရးတၞင်သဳ သကုတ်သၠုင်ကျာ
မဟာဝဂ္ဂပါဠိ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဝိနယပိဋက
မာရဝိဇယ ဗုဒ္ဓပဋိမာရုပ်
မာရဝိဇယ ဗုဒ္ဓပဋိမာရုပ်
ကျာ်ထၜိုဟ်ဍာ်မာရဝိဇယဂှ် ဒှ်ရုပ်ဗီုပြင် ခေတ်ရတနာပုံ (အင်ဝ) မကၠောန်ပုတ်လဝ် နကဵု စက် CNC Machine ရ။ ကျာ်ဂှ် သီုဖအိုတ် ပါ်လဝ်ပန်ဒကုတ်၊ ဒကုတ်သၟဝ် ပၞင်ဂှ်မွဲဒကုတ်၊ ပၞးၜါလပါ်ဂှ် ၜါဒကုတ်၊ နူက္ဍိပ် ကေုာံ ၝောအ်ဇကုဂှ် မွဲဒကုတ်။ ရုပ်က နူ ဇာန္နဝါရဳ ၂၆ စလ္ဇံက်ဖျေဟ်ဒၟံင်တုဲ ဇာန္နဝါရဳ ၃၁ ဂှ် အာစိုပ်ဒတုဲအိုတ်တုဲ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၁၁၊ ၂၀၂၃ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ကၞာမဟာမင်္ဂလလ္ဇုဲကျာ်တုဲရ။
သဘင်ဗုသစ်
သၞာံ ၂၀၂၃ ဂိတုအဝ်ဂေတ် ၁ ဂှ် ကၠောန်သဘင်ဗုသစ်ကျာ်၊ အခိင်နူဂယးဂှ် ပ္တိုန် ဗုဒ္ဓာဘိသေကနေကဇာ မာရဝိဇယ ဗုဒ္ဓပဋိမာရုပ်။ နကဵု အလဵုအသဳပၞာန် နိမန်လဝ် လကျာ် ၉၀၀ ဇကု၊ နူကဵု ဍုင်ကမ္ဗောဒဳယာဂှ် ၆ ဇကု၊ နူဍုင်သေံဂှ် ၁၁ ဇကု၊ နူဍုင်နဳပဝ်ဂှ် ၁၀ ဇကု၊ နူဝဳဏာမ်ဂှ် ၁၁ ဇကု၊ နူဘင်္ဂလာဒေသ် ဂှ် ၁၀ ဇကု၊ နူလဴဂှ် ၆ ဇကု၊ နူသဳရိလင်္ကာဂှ် ၁၁ ဇကု၊ နူအိန္ဒိယဂှ် ၅ ဇကု သၟေဟ်နူဂှ် လကျာ် နူဍုင်ဗၟာဖအိုတ်ရ။ တုဲဂှ် ကၠောန်သဘင်စရိုဟ်ဍာ် စေတဳရုင်တၟအ်တိုင်ပိဋကတ်ဂမၠိုင်ရ။
သၞေဟ်ဓမင်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကသဳတိ
Strike-slip faults
In addition, there exists a hierarchy of stress levels in the three fault types. Thrust faults are generated by the highest, strike-slip by intermediate, and normal faults by the lowest stress levels. This can easily be understood by considering the direction of the greatest principal stress, the direction of the force that "pushes" the rock mass during the faulting. In the case of normal faults, the rock mass is pushed down in a vertical direction, thus the pushing force (greatest principal stress) equals the weight of the rock mass itself. In the case of thrusting, the rock mass "escapes" in the direction of the least principal stress, namely upward, lifting the rock mass, and thus, the overburden equals the least principal stress. Strike-slip faulting is intermediate between the other two types described above. This difference in stress regime in the three faulting environments can contribute to differences in stress drop during faulting, which contributes to differences in the radiated energy, regardless of fault dimensions.
Earthquakes and volcanic activity
Earthquakes often occur in volcanic regions and are caused there, both by tectonic faults and the movement of magma in volcanoes. Such earthquakes can serve as an early warning of volcanic eruptions, as during the 1980 eruption of Mount St. Helens. Earthquake swarms can serve as markers for the location of the flowing magma throughout the volcanoes. These swarms can be recorded by seismometers and tiltmeters (a device that measures ground slope) and used as sensors to predict imminent or upcoming eruptions.
Supershear earthquakes
Supershear earthquake ruptures are known to have propagated at speeds greater than the S-wave velocity. These have so far all been observed during large strike-slip events. The unusually wide zone of damage caused by the 2001 Kunlun earthquake has been attributed to the effects of the sonic boom developed in such earthquakes.
Intensity and magnitude of earthquakes
Shaking of the earth is a common phenomenon that has been experienced by humans from the earliest of times. Before the development of strong-motion accelerometers, the intensity of a seismic event was estimated based on the observed effects. Magnitude and intensity are not directly related and calculated using different methods. The magnitude of an earthquake is a single value that describes the size of the earthquake at its source. Intensity is the measure of shaking at different locations around the earthquake. Intensity values vary from place to place, depending on distance from the earthquake and underlying rock or soil makeup.
Measuring and locating earthquakes
The instrumental scales used to describe the size of an earthquake began with the Richter magnitude scale in the 1930s. It is a relatively simple measurement of an event's amplitude, and its use has become minimal in the 21st century. Seismic waves travel through the Earth's interior and can be recorded by seismometers at great distances. The surface wave magnitude was developed in the 1950s as a means to measure remote earthquakes and to improve the accuracy for larger events. The moment magnitude scale not only measures the amplitude of the shock but also takes into account the seismic moment (total rupture area, average slip of the fault, and rigidity of the rock). The Japan Meteorological Agency seismic intensity scale, the Medvedev–Sponheuer–Karnik scale, and the Mercalli intensity scale are based on the observed effects and are related to the intensity of shaking.
S-waves speed
Deep mantle: 7 km per second
Shaking and ground rupture
Shaking and ground rupture are the main effects created by earthquakes, principally resulting in more or less severe damage to buildings and other rigid structures. The severity of the local effects depends on the complex combination of the earthquake magnitude, the distance from the epicenter, and the local geological and geomorphological conditions, which may amplify or reduce wave propagation. The ground-shaking is measured by ground acceleration.
Major earthquakes
The 1960 Chilean earthquake is the largest earthquake that has been measured on a seismograph, reaching 9.5 magnitude on 22 May 1960. Its epicenter was near Cañete, Chile. The energy released was approximately twice that of the next most powerful earthquake, the Good Friday earthquake (27 March 1964), which was centered in Prince William Sound, Alaska. The ten largest recorded earthquakes have all been megathrust earthquakes; however, of these ten, only the 2004 Indian Ocean earthquake is simultaneously one of the deadliest earthquakes in history.
သဒ္ဓမ္မဂုရု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကအ်သံင်
ဘာသဒ္ဓမ္မဂုရု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကအ်သံင် ရးတၞင်သဳ သကုတ်သၠုင်ကျာ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၃ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တအာသဘ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၇၊ ဝှ် ၁၇။
ခဒုင်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ခဒုင်ဇၞော်
ဘာခဒုင်ဇၞော် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ခဒုင်ဇၞော်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၁ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၁၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ဗော်ဒဳမဵုကရေဇြဳအလုံရးမန်
ဝင်
သၞာံ ၂၀၁၉ ဂိတုဂျူလာင် ၁၁ ဂှ် ဗော်မန်ၜါဂှ် ပလီုကၠေအ်တုဲ ပံင်ပ္ကောံ ဒက်ပ္တန် ဗော်တၟိ ဗော်ညဳသၟဟ်မန်ရ။
သဘင်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ ၂၀၂၀
သၞောတ်မာဲ
သၞောတ်မာဲ ကၟိန်ဍုင်ဗၟာဂှ် ဒှ်သၞောတ် ဂၠိုင်အိုတ်ဇၞး မကော်ဂး ဗီုအင်္ဂလိက် (first-past-the-post system) မဒှ်သၞောတ် ပၞောဝ်ကဵု ညးမပြိုင်ပကာန် သီုဖအိုတ် ပ္ဍဲပွိုင်ဆန္ဒမာဲဂှ် ညးမကလိဂွံ လၟိဟ်မာဲဂၠိုင်အိုတ်မွဲတၠဂှ် ကလိဂွံဇမၞးရ။ ကုညးမဒုင်ပြိုင်တအ်ဂှ် သ္ဒးဒှ် ကောန်ဍုင်ဗၟာဟေင်။ နကဵုသၞောတ်လဒက်ပ္တန်ဍုင် ၂၀၀၈ မ္ဂး ဇၟာပ်ပ်စၠတ်ထဝ်တအ်ဂှ် နကဵုဒပ်ပၞာန် ကေတ်လဝ် ဒၞာဲတုဲတုဲ ၂၅%၊ ဝန်ဇၞော်ပိတၠ (ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာအပ္ဍဲဍုင်၊ ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာပယျဵု၊ ဝန်ဇၞော်ကေင်ကာဂီုကၠီု) ဂှ် သ္ဒးဒှ် မၞိဟ်ဒပ်ပၞာန်မခပတိုန်ဟေင်။ ကြဴနူ ပညဳပညပ်တုဲ သမတ၊ ကေုာံ ဒုသမတၜါတၠဂှ် သ္ဒးပတိုန် နကဵု ဂကောံရုဲစှ်သမတ။ ဂကောံရုဲစှ်သမတဂှ် ဒက်ပ္တန်လဝ် နကဵု ကမ္မတဳပိ၊ ကမ္မတဳ မခပတိုန် နူကဵု စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင်ၜါ ကဵု ကမ္မတဳ မခပတိုန် နူကဵု ဒပ်ပၞာန်မွဲ။ ဇၟာပ်ကမ္မတဳဂှ် ရုဲစှ်ပတိုန် လမောဝ်သမတမွဲမွဲတၠတုဲ စၠတ်ထဝ်ကၟိန်ဍုင် (စၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန် ကေုာံ စၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူပံင်) ဖျေဟ်မာဲရ။ ညးမကလိဂွံ မာဲဂၠိုင်အိုတ်ဂှ် ဂွံဒှ် သမတ၊ ဂၠိုင်အိုတ် ဒုတိယဂှ် ဂွံဒှ် ဒုသမတ (၁)၊ ညးမကလိဂွံ မာဲအောန်အိုတ်ဂှ် ဂွံဒှ် ဒုသမတ (၂)။ မၞိဟ်မဒက်လဝ် သ္ၚိကၟိန် ကုကောန်ဍုင်ဗၟာဟွံသေင်၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ကောန်ဇာတ်ဇကုမွဲမွဲ ယဝ်ရ ဒုင်ကေတ်လဝ် ကောန်ဍုင်သအာင်မွဲမွဲမ္ဂး အခေါင်မဒုင်ရုဲစှ် လမောဝ်သမတ ဟွံမဲ။ သွဟ်မာဲဂှ် သလလောင်တြး ပ္ဍဲဂိတုမာတ် ၂၀၂၁။ ကုဗော် မကလိဂွံခုင် ၂၂၁ ဒၞာဲ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ညးဍုင်ကွာန်၊ ပ္ဍဲစၠတ်ထဝ်ကောန်ဂကူ ၁၁၃ မ္ဂး ဂွံဒှ် ဗော်ဇမၞးမာဲရ။
ပြသၞာ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်
ဆက်ဗၟံက်ထ္ၜးညိပၠန်မ္ဂး ကမၠောန်သြိုင်ခၞံဂမၠိုင် ဟိုတ်နူယဲကပ်ကဝ်ဝေဒ်-၁၉တုဲ ဒးလဇုဲလဇ၊ ဟွံသေင်မ္ဂး ဒးဒေါအ်လဝ်လေဝ် နွံဗွဲမဂၠိုင်၊ မပ္တံကဵု ဂၠံင်ကွဳပၟတ်တမြဟ် ဍုင်လ္ဂုင် (the US$1 billion Yangon Elevated Expressway) ကေုာံ ဇြောမ်ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ထဝါဲ (the US$8-10 billion Dawei Special Economic Zone) ကေုာံ ကမၠောန်ဂၠံင်ထဝါဲ-ထဳကဳ မဆက်ကဵု ဍုင်ရာဇ်ချ်ပူရဳ၊ ဍုင်သေံတအ်ဂှ် ဒးဒေါအ်ဇူလဝ် သီုဖအိုတ်ရ။ နကဵုအလဵုအသဳလေဝ် သွက်ဂွံပခိုဟ်ပတိုန် ပရေင်ပိုန်ဒြပ်မွဲအလန်ပၠန်ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵု ဟွံမာန်၊ ပ္တောအ်ၜတ် ကုဍုင်ဝုတ်ဒိုဟ် ဗီုကဵုဍုင်သေံမ္ဂး ဆၜိုတ်ကမၠောန်ဍောတ်တ်တအ်ဟေင် ကၠောန်ဗဒှ်ကဵုမာန်ရ။ ဟိုတ်နူယဲကဝ်ဝေဒ်တုဲ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်ဍုင် ဍိန်လျစှ်ေအာ ဗွဲမဂၠိုင်ရ။ ဗွဲတၟေင် ကမၠောန်အာတရဴ ကေုာံ ကမၠောန်ဘာဏ်ဂမၠိုင် ဒးဒုင်ဂိဂၠိုင်ရ။ ၜတ်ကၞာတ်ကဵု သၞာံမတုဲကၠုင်တအ်မ္ဂး GDP စှ်ေအာ ကြပ်ဗဒါဲ ၇%။
စန်ဒက် တွဟ်မာဲ
နကဵု ဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ပ္တိတ်လဝ် လိက်လလောင်တြး ဟိုတ်နူကဵု ယဲကပ်ကဝ်ဝိဒ်တုဲ မၞိဟ်ဂၠိုင်နူ ၃၀ လ္ပပကောံညိကီုလေဝ် ဒၞာဲလ္ၚဵုဂှ် မၞိဟ်စဵုကဵု မွဲကိုဋ် ကောံတုဲ ဂေတ်ကြေဝ်တွဟ်မာဲရ။ အံက်တဝ်ပါ ၂၅ ဂှ် နကဵုဌာနပရေင်ထတ်ယုက် ကဵုအခေါင် မၞိဟ်ကောံရေင်သကအ်ဂွံ စဵုကဵု ၅၀ တၠ။ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်တအ်ဂှ် ထ္ၜးဟိုတ် မၞိဟ််ပူဗိုင်တအ် မကၠောန်တုဲ ကၠောန်သဘင်ဂေတ်မာဲ နကဵုမၞိဟ်မဂၠိုင်ကဵုကၠံ၊ ဂၠိုင်ကဵုလ္ၚီရ။
သၞေဟ်ကြုက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဓမ္မာဓိပတိ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မြဟ်ဆာဲ
ဘာဓမ္မာဓိပတ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မြဟ်ဆာဲ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ကျေန်သောန်၊ ဒံက်တာ
သ္ၚိကၟိန်
ညးဝွံ ဒက်ဘဝသ္ၚိကၟိန် ကုဦးမောင်မောင်ဟန် ဇာတိ ကွာန်ထုင်အာင်တုဲ ကလိဂွံ ကောန်ဇာတ် ပိတၠ၊ မာံအာကာမင်ဟာန် (BE (Marine Engineering))၊ မာံအာဲမန်မင်ဟာန် (B.Tech (Mechanical))၊ မိခေန်ယျမင်ဟာန် (B.M.T.M (Mdy)) ရ။
မြာ်(ဂစေံမြာ်)
ဂစေံမြာ်ဝွံ ဒှ်သတ်တၠသၞေၚ်ပ္ဍဲဂကူစာၚ်ကၠိက်နွံအဝဲဇၞော်ဇၞော်တံမဒှ်ရ၊ ဂကူမြာ်ဏံဂှ် အရာမတီညာတ်ကၠးကေတ်ဟီုဂှ်တှ်ေ မြာ်ကၟက်ဝွံ သော်ဍုတ်နွံဂၠိုၚ်တုဲ နွံကဵုလျးအရံၚ်စုၚ်ဇဳတုဲ ဒှ်သွက်ဂွံပၠးထာၚ်သော်သၞေၚ်ဇကုတုဲ သၞေၚ်နွံကဵုဗွဲမကျေဝ်တဴဗွဲမလောန်တုဲ ကော်စ(လှ်ေကွာ်)ထ္ၜးကဵုၝောံမဒှ်ရ။
ဒဵုရတ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ
ဘာဒဵုရတ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၂ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၉ ဇကု၊ ထပိုယ် ၅ ဇကု။
ပလိုင်သိမ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပလိုင်သိမ်(Palaingthein၊ ပလိုင်သိမ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အင်ဒင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၅၄။
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အင်ဒင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၃၉၂၄၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၁၇၃ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၀၉၇ တၠရ။
ကျာ်ဒေါဝ်သာသနာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဌာန်ဇၞူ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ကၟာမြကာန်၊ လိက်တၟအ်
သၟိင်ဓဝ် ဒှ်သမ္ၚေဟ် ပ္ဍဲလက်ထက် ကျာ်တြဲကဿပ
ပ္ဍဲကာလ အာယုက် မတဴ ၜါစှ်ောလ္ၚီသၞာံ ကျာ်တြဲကဿပ ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလိုက်ဝွံတုဲ (ကျာ်)တြဲ နိဿဲ ဍုင်ဗာရဏသဳဒဂှ် (ကျာ်)တြဲ (ပဒ)တဴ ဇရေင် ဣသိပတနမိဂဒါဝနမဟာဝိဟာရ၊၊ ကာလဂှ် တၠပိုယ် ဂၞသၟိင်ဓမ္မရာဇဝွံ ဒှ်ညးသမ္ၚေဟ် မနွံ ဒြပ် ဒစာံစှ်ောကိုဋ် (ဗွဲမ)ဂၠိုင် သၠးကဵုဒါန် မင်သဳလ် ပပိုန် ဟွံကမွဲပြကာ၊၊ ပ္ဍဲသာသနာကျာ်တြဲကဿပဂှ် (တန်)တဴဗက် ဗၞတ်အာယုက်တုဲ၊
ကျာ်တြဲ သှ် ကဵုမှာထေရ် အာနန်
ဟာယ် အာနန် ဒ္ငး {28}ဨ(ယ် ညာစ် ရိ)သိဗိသၞူ မဇၞောက်ရိဒ္ဓိ မသ္ဒသ် {29}သၟိင်ဓရ်္မၟရာဇ မသ္တ္ၜလ် သာသ[န] ဨယ်ဒ ဂေါး {C}{1}(မဨယ် ဂြုင်၊၊ ကျေက်ဗုဒ္ဓတိရ်္လေယ် ဂးရော)ဝ်(ဂေါး) {2}(ဗ္လး တိရ်္လေယ် ကိန်ကာလ် ကြိမ် ကိန္တိရ် သၟိင် ဓရ်္မၟရာဇ ကု{3}(တိရ်္လေယ် အာနန် ရောဝ်ဝေါအ်၊၊
＂ဟာဲ! အာနန် ပ္ဍဲသၞာံ မအဲ သနိဗ္ဗာန်ဂှ် ရသိဗိသၞုဟ် ကုကောန်အဲ ဂဝံပတိ ကုသၟိင်အိန် ကုဗိဿုကမ္မ ကုကတကမ္မနာဂရာဇ သခၞံဍုင်မွဲ မဟိမု ၐြဳက္ၑေတ် တုဲ သစုတိ နူဂှ် သ္အာဒှ် ပ္ဍဲဗြဟ္မလိုက်၊၊ ကာလဂှ် အိုတ်ဒေဝတဴဂမၠိုင် သနိမန် သြဝ်စှ်ေဒှ် သၟိင်ဓမ္မရာဇ ပ္ဍဲတိဇၞော်ဝွံ၊၊ မုကာလ မဍေဟ် သစှ်ေဒှ်ရော၊၊
ဥရောပ
ပ္ဍဲ သၞာံ ၁၉၄၉ ကံင်သဳဥရောပဂှ် ဒက်ပ္တန် နကဵုလညာတ်မ္ဂး သွက်ဂွံဒက်ပ္တန် ပရေင်သၟဟ်န်ဥရောပ ကေုာံ တၞဟ်နဂွံဝေင်ပါဲ ပၞာန်ဗွဲကြဴရ။ ပရေင်ပံင်ကောံဂှ် ဍုင်ပ္ဍဲဥရောပဗွဲမဂၠိုင် တုပ်စိုတ် ဒးဂၞပ်ကၠုင်တုဲ ဍုင်ဗွဲမဂၠိုင် ဒက်ပ္တန်ကၠုင် ဥရောပသမဂ္ဂ မကော်ဂး အဳယူ သွက်ဂွံဆက်ပံင်တောဲကၠောန် ကိစ္စ ပရေင်ဍုင်ကွာန်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ် မဒှ်သၞောတ် မနွံအကြာ ကောန်ဖေဒေရေရှေန် (confederation) ကဵု သၞောတ်ဖေဒေရရှေန် (federation)ရ။ ဥရောပသမဂ္ဂဂှ် နူတမ်မူလ ဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ဥရောပပလိုတ်၊ စတမ်နူ ကၟိန်ဍုင်ပံင်ကောံသဵုဗိယေတ် သရိုဟ် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၉၉၁ ဂှ်တုဲ ဆက်သမၠဲပတိတ် လပါ်ဗမံက်ရ။ လှုဲ မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်မလုပ်လဝ် ဥရောပသမဂ္ဂ ဗွဲမဂၠိုင်ဂှ် ဒှ်သြန်ယူရဝ်တုဲ သီုဒှ်သြန်လဒေါဝ် မစကာ ပ္ဍဲကဵု ဍုင်ဥရောပဂမၠိုင်ရ။ တုဲပၠန် ပ္ဍဲဥရောပဂှ် စပ်ကဵု ကိစ္စမၞိဟ်လုပ်တိတ်ဂှ် ပံင်တောဲကၠောန်မွဲစွံ နကဵု ဂကောံရှေန်ဂေန်တုဲ ပ္ဍဲဂကောံဂှ် ဍုင်ကောန်ဂကောံ အဳယူကီု သီုကဵု ဍုင်ဟွံလုပ်အဳယူဂှ် ပံင်တောဲလဝ် နွံရ။
ယၟု
Most major world languages use words derived from Eurṓpē or Europa to refer to the continent. Chinese, for example, uses the word Ōuzhōu (歐洲/欧洲), which is an abbreviation of the transliterated name Ōuluóbā zhōu (歐羅巴洲) (zhōu means "continent"); a similar Chinese-derived term Ōshū (欧州) is also sometimes used in Japanese such as in the Japanese name of the European Union, Ōshū Rengō (欧州連合), despite the katakana Yōroppa (ヨーロッパ) being more commonly used. In some Turkic languages, the originally Persian name Frangistan ("land of the Franks") is used casually in referring to much of Europe, besides official names such as Avrupa or Evropa.
ပရဟိတဂှ် ၜတ်ကၞာတ်ကဵုပၞောန်ၚုဟ်မးမၞိဟ်
ပူဂဵုဂုဏ်ဖဵုဇကုလေဝ် ရေၚ်တၠုၚ်၊ ဂုဏ်ဖဵုညးမွဲသ္အာၚ်လေဝ် ရေၚ်တၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ပူဂဵုက္ဆံၚ်ပထမ။ ပူဂဵုဂုဏ်က္ဆံၚ်ဇကုလေဝ် ဟွံရေၚ်တၠုၚ်၊ ဒတုဲဖဵုညးမွဲသ္အာၚ်လေဝ် ဟွံရေၚ်တၠုၚ်ဂှ် ဒှ်ပူဂဵုက္ဆံၚ်စတုတ္ထ။ပူဂဵုက္ဆံၚ်ဇကုဟေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်တုဲ ဒတုဲဖဵုညးမွဲသ္အာၚ်ဟွံရေၚ်တၠုၚ်ကီု၊ ပူဂဵုဒတုဲဖဵုညးမွဲသ္အာၚ်ဟေၚ်ရေၚ်တၠုၚ်တုဲ ဂုဏ်ဖဵုဇကုဟွံရေၚ်တၠုၚ်ကီု။ ပ္ဍဲကဵုပူဂဵုဒၞာဲဒုတိယကဵုတတိယ (၂)ဂကူဏံ ပူဂဵုလဵုမွဲ ဂၠိုၚ်တုဲ (ပဵုတုဲ) ပြဲရော။ ပူဂဵုရေၚ်တၠုၚ်ဒတုဲဖဵုညးဂမၠိုၚ်သက်သက်ကဵု ပူဂဵုရေၚ်တၠုၚ်ဂုဏ်ဖဵုဇကုသက်သက် ညးလဵုမွဲပြဲဂၠိုၚ်ရော ဟီုမ္ဂး ပူဂဵုမရေၚ်တၠုၚ်ဖဵုညးဂမၠိုၚ်သက်သက်ဂှ် ပြဲဂၠိုၚ် ရောၚ် ထေၚ်ဂးအိုတ်ရ။ဍာံဍာံဂှ် ဟွံသေၚ်ပုဟ်၊ လ္တူနူကဵုပူဂဵု ရေၚ်တၠုၚ်ဒတုဲဖဵုညးဂမၠိုၚ်သက်သက်တံဂှ် ပူဂဵုရေၚ်တၠုၚ်ဂုဏ်ဖဵုဇကုဇကုဟေၚ် ဂၠိုၚ်တုဲ (ပဵုတုဲ) ပြဲရ။ဂၠိုၚ်တုဲ (ပဵုတုဲ) က္ဆံၚ်သၠုၚ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ၊ ပူဂဵု (၄)ဂကူဏံ ပြေၚ်ထောံနကဵုလၟေၚ်မ္ဂး
Hans Christian Andersen
ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ကေုာံ ဒုင်ဗလိုပ်
တြုဟ်ဗြဴညးၜါ ပြံင်မံင် မွဲစွံ ပ္ဍဲဂၠံင် Holsedore တုဲ ပ္ဍဲဂိတုမေဂှ် ပြံင်မံင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klaregade ၊၊ တမ်သၞာံ ၁၈၀၇ ဂှ် ညးတအ် ကလိဂွံ သ္ၚိညးတအ် အပိုင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klingenberg 664 လၟုဟ်ကော်စ ဂၠံင်Munkemøllestræde ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ၊၊ သ္ၚိဂှ် လၟုဟ်မကော်စ သ္ၚိဘဝကောန်ၚာ် ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ရ၊၊
ပ္ဍဲသ္ၚိဂှ် သီုဖအိုတ် မၞိဟ်မံင် ၁၂ တၠ၊ သ္ၚိဂှ် ဒှ်သ္ၚိ မွဲအခန် ကဵု ဖဴရ၊၊
ဘဝကောန်ၚာ်
အာယုက်ညး သၞာံကၠာအိုတ်ဂှ် မံင်လဝ် ဒၞာဲလဵုရောဂှ် ဟွံဂွံတီကေတ်ရ၊၊ ပ္ဍဲကာလညး မပေင်အာယုက် ၂ သၞာံဂှ် မိမညး ပြံင်လုပ်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိ မကော်စ တ္ၚဲဏအ် သ္ၚိဘဝကောန်ၚာ်ညးရ၊၊ သ္ၚိဂှ် မၞုံကဵုဖဴတုဲ သမၠဲနွံ ၄၂ မဳတာပန်ကၠင် ပ္ဍဲဂၠံင် Klingenberg 646 လၟုဟ် မကော်စ Munkemøllestræde 3 ပ္ဍဲဍုင်အဝ်ဒေန်သေ ရ၊၊
စိုပ် ဍုင်ဇၞော်
ပ္ဍဲဂေါပေန်ဟုက်ဂေန်ဂှ် ညးတေအ်လုပ်မံင် ပ္ဍဲသ္ၚိမလိင်မံင်မွဲလစုတ် ပ္ဍဲဂၠံင် Gardergade လၟုဟ် ညးကော်စ Vestergade ရ၊၊ စှ်ေကေတ်စိုတ်မ္ဂး ဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ဂွံအာမံင် ဍုင်ဇၞော်ဂှ် ကာလညးတေအ် မၞုံပ္ဍဲအဝ်ဒေန်သေဂှ် ညးတေအ် တီညာတ်လဝ်ကဵု မဂဳ သဝ်ဖဳ ရှရ်လောတ္တာ ဟေရ်မနေန် (Madame Sophie Charlotte Hermanen) မဒှ် မိမိန်ၝာဲခမာ ကောန်ဨကရာဇ် ဖေရ်ဒိနန်ဒ် Ferdinands နူကဵု နန်အဝ်ဒေန်သေ ရ၊၊ မဂဳဟေရ်မနေန်ဂှ် ရီုဟေန်သ် ခရိရှာန် အာန်နာသာန် ခရိတ်မံင်စံင်စသုင်တုဲ သီုဂၠာဲကဵုကမၠောန် ပ္ဍဲရုင်ပရိဘောဂမွဲရ၊၊ အရီုအဗင် နူမဂဳဟေရ်မနေန်ဂှ် ဆမွဲတ္ၚဲဓဝ်ရ၊၊ ညး သီုဂွံစုက်လုက်လဝ် ကု သိဗဝ်နိ ညးမဒှ် ဒါရာ်ဒါ ဘာဒယှ်ေဒွက် ရုင်ပေါဲဨကရာဇ်ရ၊၊ သိဗဝ်နိဂှ် ဒှ်မိတ်သဟာဲ ကု မပ္တံကဵု C.E.F.Weyse, Jens Baggesen တအ်ရ၊၊ ညးတအ် ပကောံလှုဲညးသကအ်တုဲ ဗိုင်ထံက်ပင်ကဵု သၟတ် အာယုက် ၁၄ ဟေန်သ် ခရိရှာန် ရ၊၊
ပလိုင်ကဳ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ပလိုင်ကဳ(Palaingkee၊ ပလိုင်ကီးရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အၜဝ်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၃၄၀။
ပရေၚ်ဂကောံကမ္မတဳ
(၅)  #သၞောဝ်ဥပဒေနူကဵုဂကောံစၞောန်ထ္ၜးလဝ်တံ ဒးကတ်လ္ၚတ်
ပူဂဵုမကၠောန်ပရေၚ် ဂကူတံအိုဿီု အတိုၚ်စေဝ်ပၞောန်ဂကောံပိုဲ ဒးဒ္ဂေတ်ဗက်အာဍိုက်ဍိုက်ပေၚ်ပေၚ်ရောၚ်။ ၜိုန်ရညးတံ သၠးတိတ်ကၠုၚ် နူဗုၚ်ဂၞဴမိမကောန်ဂကူမန်ကီုလေဝ် စိုတ်ဓါတ်ညးတံ ဟွံတုပ်သၟဟ်ကဵုကောန်ဍုၚ်ကွာန်ဂကူမန်တံ နွံဒၟံၚ်ညိညဇြိုၚ်သာကီုရ။ ညးတံဒးမၚ်မွဲစေဝ်ပၞောန်ဂကောံညးတံ ခိုၚ်ခိုၚ်ကၠိုက်ကၠိုက်ဂှ် ပ္ဍဲအရာစိုတ်ဓါတ်ဟွံတုပ်ကဵုကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံညးဂမၠိုၚ်ရ။ညးတံစၟဳစၟတ်လ္ၚတ်ကေတ်စိုတ်ဓါတ်ဇရေၚ်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံတုဲ သွက်ဂွံက္ဍိုက်က္ဍိုပ် ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ညးတံဒးကေတ်တာလျိုၚ်ရ။ ညးတံဒးကေတ်တမလျိုၚ်ရ။ ညးတံဒးတက်ပၠုပ်ကဵုစိုတိဓါတ်လျုၚ်ဇြုၚ်သ္ဍိုက်ဆာန် လ္တူဂကူဇကု ညံၚ်ဂွံလုပ်မံၚ်ဒၟံၚ် ပ္ဍဲဂြိုဟ်ကတာန် ကၠၚ်ပၟတ်ကောန်ဂကူမန်တံ လၟိုန်ကာလမာန်ဂှ် ညးတံဒးကတ်လ္ၚတ်လဝ် ကွတ်ဗျူဟာပရေၚ်စန်ဒက်ဇြိုဟ်ဇြိုဟ်နက်က်ထေက်ရ။ ဗွဲစၟတ်ဟီုမ္ဂး ပ္ဍဲတၚ်ပၟိက်ဇၞော်အဓိကဂမၠိုၚ်တံဝွံ ဒးမၚ်မွဲဒ္ဂေတ်ဟွံတုပ်သၟဟ်ကဵု ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံဂှ် ဒှ်တၚ်ကျေဝ်ကျေဝ်မွဲတၚ်ကီုရ။ ဂကောံဗော်ဖံက်ပၠန်ဒ္ဂေတ်သၞောဝ်ဥပဒေမၞိဟ် (ဝါ) “ပူဂဵုကၠောန်ပရေၚ်ဂကူတုဲ ဒ္ဂေတ်ဟွံခိုဟ် ” မ္ဂး ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံ ဟွံသ္ပဂရုကုညးတံတုဲ ဇၟာပ်ဂလာန်ညးတံဟီုဏာ ဒဒုၚ်ပဲါတးပတိတ်ထောံနူလဒေါဝ်ဝိုၚ်မၞိဟ်ဟေၚ်ရ။ယဝ်ရညးတံ ဍိုက်ပေၚ်ဒၟံၚ်ကဵုဒ္ဂေတ်မ္ဂး သၞောဝ်ဥပဒေဂကောံညးတံ စၞောန်ထ္ၜးလဝ်ဂှ်လေဝ် ဟွံသာဲကွာဲတိတိအာနူကဵုလောကဝတ်မၞိဟ်တံ ဗွဲစၟတ်ရ။ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဂကောံပိုဲ ဒးဓလေတ်တိတ်နူအခက်အခုဲတၚ်ကောန်ဍုၚ်ကွာန်တံ ဒုၚ်တဲဟွံမာန် တၚ်ဟွံမွဲကဵုပၟိက်ညးတံရ။ယဝ်ရပိုဲတံ ဓမံက်ရုပ်ရဴသာ်ဏံမာန်မ္ဂး ဒဵုကဵုဒၞာဲဇိုၚ်ပိုဲ ဂံါစိုပ်ပေဲါအံၚ်ဇၞးတေံ ဂကောံပိုဲ ဆက်ပၠတရဴညဳညဳသာသာမာန်။
ဓမ္မအံင်စေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သာယာဝတဳ
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု
ရတ်ထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်တဵုလွဳ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၂၀။
ဒြဟတ်ယၟုခိုဟ်မွဲ
ကမၠောန်ဂှ် မလေပ်ပလီုကဵု ဓဝ်လၞုဟ်,ဒကုဲ,လ္ၚု,လောဘ,ဒေါသ,မောဟ,မက္တဵုဒှ်ပ္ဍဲခန္ဓပိုဲရ၊ ဒၟာဂှ်-မၞးကီု,ကောန်ဇာတ်မၞးကီု,ကွးမၞးကီု,ဗွဲမဗဗွဲကဵုပယျာံအခါ ဒးကဵုကမၠောန်မာန်ရောၚ်။ ယဝ်ဟွံကဵုကမၠောန်မ္ဂး ပူမှ်(စိုတ်) မၞး စံၚ်ပၠံၚ်ဒဒှ်(၁၀)မၞးရောၚ်။ ယၟုမၞးအုဲမ္ဂး ညးတၞဟ်ဟွံပကာကဵုမၞးရ။ ယၟုမၞးခိုဟ်မ္ဂး ဇၟာပ်ဒၞာဲမၞးစိုပ် ညးတၞဟ်ဒးပအ္စာ ကဵုမၞးရောၚ်။
စၠတ်ထဝ် ကၟိန်ဍုင်
ဝင်အတိက်
During the Konbaung dynasty, the hluttaw was the centre of government and the kingdom's national administrative body, divided into three branches, namely fiscal, executive, and judicial (Since the colonial times, hluttaw has been used to describe a parliament or legislative body.) The Byedaik (ဗြဲတိုက်) acted as the Privy Council, maintaining the inner affairs of the royal court, whereas the Hluttaw managed the kingdom's government. The Hluttaw, as tradition, also had the duty of selecting the heir-apparent, whenever the incumbent king did not select one.
Socialist Republic of the Union of Burma
From 1962 to 1974, there was no functional hluttaw in existence, as the ruling government was the socialist Union Revolutionary Council (RC).
စာၚ်ဂြိုပ်
မမံၚ်လအာ
နွံတဴအကြာဂြိုပ်ဒုန် ဂြိုပ်ဂံက်သီုအကြာပရာန်ကတဴ တုဲတှ်ေ ဂြိုပ်အကြာၜါ ဂြိုပ်ဂံက်ဂြိုပ်ကတဴ တုဲတှ်ေဂြိုပ်တေၚ်ရၚ် ဂၠာဲစစၞနကဵုဂကောံဍောတ်တ်အကြာဂြိုပ်တုဲ လိၚ်ကၟာဟွံဒးစိုတ်ဂြဴဗီုလိက်ၝောံ၊ ပ္ဍဲကဵုမွဲမွဲဂကောံဂှ် စာၚ်ကၟာမၚ်မွဲလဝ်စာၚ်ၝောံနွံဂၠိုၚ်ရ၊ စာၚ်ကၟက် ဂြဴတဴခဏခဏအခိၚ်ပယျာံနူဂယးကဵုသဝ်တ္ၚဲကၠာတ္ၚဲဟွံပၠိုတ်၊ ဂၠာဲစစၞအခိၚ်တၚဲအကြာဗလးတိ ပဝ်ဂွံဆဟွံသၠုၚ်ဟွံသ္ၚောဲ။
ပ္ဍဲဍုၚ်သေံ
1. စာၚ်ဂြိုပ်ကတောဝ်သာ်ဗု(Gallus gallus gallus)  မဗဳဇပြးနွံဒၟံၚ်လပါ်ဒိုဟ်ဗၟံက်ဍုၚ်သေံ, ဝေန်ဏာမ်,  လော, ကာမ်ပူချာ
မရိကတော၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဟံသာထဝ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်သာယာမန်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝါရိန္ဒ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ က္လိဂွံအာယုက် ၇၅၊ ဝှ် ၁၅။
သဳဟရမ္မ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝင်နာ်
ဘာသဳဟရမ္မ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝင်နာ်၊ ပွိုင်ဍုင်ဍာ်ဗု၊ ရးတၞင်သဳ။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၂၂၁ ဂှ် နွံ ခမဳ ၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၃ ဇကု။ ၊ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ခမဳ ၂ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
James Madison Haswell
ပထမအဝဲ
ဂျေမ် မဒိသောန် ဟာသ်ဝဴ ဝွံ ကတဵုဒှ်မၞိဟ် ပ္ဍဲဍုင် Bennington, Vt. တွဵုရး New Hampshire ကၟိန်ဍုင်အမေရိကာန် ပ္ဍဲသၞာံ ၁၈၁၀ ဂိတုဖေဖဝ်ဝါရဳ ၄၊၊ အပါညးဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မကၠောန်ကမၠောန် စက်ပဍဵုဗီုလိက် Anthony Haswell (printer) (6 April 1756 – 26 May 1816) တုဲ မိညးဂှ် Lydia Baldwin၊၊
ကွာန်တၟိ၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်တၟိ(Ywarthit၊ ရွာသစ်ရွာ)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်ရေဝ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၂၂၀၂၁၈။
အဝိုင်း၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အရုတ္တံင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၆၀၉၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၄၂၆ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၉၀၃၅ တၠရ။
ပါကိန်သောန်၊ ယဲ
ယဲပါကိန်သောန် (Parkinson's disease (PD)) ဂှ် ဒှ်ယဲဇမၠိင် မပလီုကဵု သၞောတ် (ဝါ) ကတေင်အာရီုဗဟဵု ဗွဲတၟေင် သၞောတ်ယန္တရာရ။ ဟီုမွဲသာ်ပၠန် ယဲပါကိန်သောန်ဂှ် ဒှ်ယဲ ကလာပ်ရုပ် ပ္ဍဲက္ဍဟ်ဂှ် လီုစှ်ေသိုက်သိုက်တုဲ ယဲဂှ်လေဝ် ပရေအ်စှ်ေ သိုက်သိုက်၊ ယဲဂှ်ဂၠိုင်တိုန် ဂၠိုန်တိုန် သၞောတ်ယန္တရာမၞိဟ် ပွမချဳဓရာင် အာကၠုင် ဟီုဂးတအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဟွံကၠောန်ကမၠောန် အတိုင်ဓမ္မတာရ။ လက်သန်ယဲ မဒှ်စဂၠိုင် ကိုပ်ကၠာအိုတ်ဂှ် တဲခတဝ်၊ ကတေင်ကြံင်၊ ချဳဓရာင်ယောန် ကဵု ကွာ်ဝါတ်ရ။ ပါဲနူဂှ်တုဲ ဝိုတ်ဂြိုက် သမ္တီဟွံဒးတုဲ စိုတ်ထုဲ၊ ဗျာပါရ၊ စိုတ်ဟွံလုပ်စတအ်လေဝ် ကတဵုဒှ်မာန်ကီုရ။ ညးမဒှ် ယဲပါကိန်သောန်ဂှ် တိက်ဟွံလှိင်၊ အာရီုဂမၠိုင် ဟွံကၠောန်ကမၠောန်တအ်လေဝ် မလေပ်ဒှ်စမာန်ကီုရ။ ဟိုတ်သၞောတ်ယန္တရာမဂွံလီုဂှ် ဟိုတ်နူကဵု ကလာပ်ရုပ် ပ္ဍဲကဵုက္ဍဟ် ဒၞာဲမပတိတ် ဓါတ်ဒဝ်ပမိန် (dopamine) လီုချိုတ်အာရ။ မုဟိုတ် ကလာပ်ရုပ်ဒၞာဲဂှ် မဂွံချိုတ်ဂှ် တၠပညာတအ် တီကေတ်ကၠးကၠး ဟွံမာန်ဏီရ၊ ဆဂး အရာဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ကုဓါတ်ပရဝ်တိန် ပ္ဍဲဇကု Lewy bodies ဟွံဆက်ကၠောန် ကမၠောန်ရ။
ဂြင်စိင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဂြင်စိင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၁၉။
သိင်ဆိုဲ၊ နာဲ
အနုသုခုမ
သၞာံ ၁၉၈၂ ဂှ် မာံကဝ်တာ၊ မာံသိင်ဆိုဲ ချူဆန်စဳဇန်လဝ်တုဲ ပ္တိတ်လဝ် ကဝး ဒွက်ဆဝ်မ္ၚုဟ်မြဟ်စိုတ် ကတ်ဗ္တောန်လိက်ဂမၠိုင် သွက် ကဝ်မတဳဗ္တောန်ဗလေပ်လိက်ရးဍုင်ရေဝ်ဂှ် ဒွက်ညး "ညးအဲ ဒးလေပ်လိက်" ဂှ် ဒှ်ဒွက် အလဵုဇကုမချူ၊ ဖျေဟ်အခိုက်၊ သီုဒယှ်ေလဝ်ကီုရ။ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နကဵုအစဳအဇန် သၟိင်တၠနေဝေန် နကဵုအစဳအဇန် မကော်ဂး ဝထကလသ တုဲ ဗက်ဗတောန်လိက် ကုညးဍုင်ကွာန်တအ် အလုံမွဲဍုင်ရ။