cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
သၠးအခေါင်ညိရ ဖူဂျဳယာမ
”ကောန်တၠ ကလင် … ! ပွကောန်တၠဂှ် ဒဵုကဵု ဝဳဟွံဂွံဟာ။ ယဝ်ရ ဝဳဟွံဂွံရမ္ဂး မွဲသာ် ဟွံဆေဝ်ဒဝ်ရ။ ယဝ်ရ ဝဳဂွံဒၟံင်ဏီတှ်ေ မိက်ဂွံကဵု ကောန်တၠ ချပ်ကဵုညိ။ ဒၟာနူ မၞိဟ်ဗြဴဆဵုလဝ် ဗၞတ်လပါ်ဂိတုဂှ် ဂံင်ဗပိုတ်သံယောဇိုန် ကဵုအစာ ကဵုမိ ကဵုဂကူ မွဲအာယုက်ဟာ။ ဒၟာနူ ဒုင်လဝ် ဂတိပါင် ကဵုဍေဟ် နူကဏေအ်ကဏိတေအ်တုဲ ဂတိပါင် မကဵုလဝ် ကဵုအစာ၊ ကဵုမိ၊ ကဵုဂကူ နူဍောတ်တ်တေအ်ဂှ် ဇိုတ်ပလီုထောအ်ရဟာ။ ဍေဟ်ဂှ် မသဇကု ဟွံသေင်ပုဟ်၊ ဆီဇကု ဟွံသေင်ပုဟ်။ ညံင်ရဴဍေဟ် မဆာန်ကောန်တၠဂှ် ဍေဟ်ဆာန် အစာ၊ မိ၊ ဂကူကောန်တၠမာန်ထေင်ဟာ။ ကောန်တၠ ကောန်တၠဂှ် မၞိဟ်ဍောတ်ဍောတ် တၟိဆောတ်တ် ကာလလဆောဝ် စိုတ်ဗ္ၜူအာ ပ္ဍဲအာရီုဂှ် မှာရာအာဂှ် အဲသၠးအခေါင်ရ။ ကောန်တၠဆဵုလဝ်ဍေဟ် ကဝက်ဂိတုကီုဂှ် ပရူဍေဟ် ကောန်တၠ လ္ၚတ်လဝ် ဟွံအိုတ်ဏီဂှ် ပြာကတ်ဒၟံင်ရ။ ကသပ်ဍေဟ် ဗီုလဵု ကောန်တၠ ဟွံတီဏီ။ မွဲသာ်ပၠန် ကောန်တၠဂှ် မၞိဟ်တြုဟ်မွဲ၊ ဒှ်မၞိဟ်တြုဟ်မွဲဖိုဟ် မူပ ဂွံတံင်မံင် ကၞင်ဂၞိန်မၞိဟ်ဗြဴတုဲ ဂွံဇအ်သဝ် အောပ်မာဒၟံင်ရော။ ဍေဟ်လေဝ် ယဝ်ရပၟိက်ဇၞော် လတူကောန်တၠဍာံမ္ဂး ဘဝကောန်တၠ ဗီုလဵုဂွံတီ မူပ ဟွံစှ်ေကၠုင် ကွာန်ဏအ်ရော။ ကောန်တၠ ကောန်တၠမှာဏောင် … မှာဏောင်။”
”သၠးအခေါင်ညိ ဖူဂျဳယာမ၊ လတူပၞေတ်သရတြေံဂှ် ယဝ်ရအဲ ထ္ဍိင်ဒးဏောင်ထေင်မ္ဂး သၠးအခေါင်ညိ။ ကျာ်ဣသိယဵု ကဵု ဒဵုဖျဂျဳ ညံင်ဂွံကြပ်ဂှ် ညံင်ရဴ မဒှ်ဟွံမာန်ကီု ဘဝအဲ ကဵု ဖူဂျဳလေဝ် သာ်လဵုမှ ကြပ်ညးသကအ် ဟွံမာန်ရ။ ဒၟာနူ ရာဒၞာဟွံဍိုက်ပေင်တုဲ ဟွံကၠုင် ကျာ်ဣသိယဵုဂှ် လ္ပကဵုဒှ်ညိဏာ။ စၞး သ္ဍိုက်ဆာန်အဲဂှ် သ္ဍိုက်ဆာန်ဍုင်မန်ညိၝာဲ။ ယဝ်ရ ဖူဂျဳ ရာဒၞာခိုဟ်တဴမ္ဂး ကျာ်ဣသိယဵု ဖ္ဍိုက်ဗပေင်ကဵုဟေင်ရ။ ဣဏအ်ဂှ် ဒှ်ဒၟံင် ကောန်ညးတှ်ေ ဂွံဟွံလောဲပုဟ်လေဝ်။ ဍုင်ဖူဂျဳတအ်ဂှ်လေဝ် ဇၞော်မောဝ်ဒၟံင်ဒတုဲဏာ။ ဍုင်ပိုယ်ဂှ် ဟွံဇၞော်မောဝ်ဏီ။ ဃောဂစာန်ဒၟံင်ရ။ ယဝ်ရ စေတနာနွံဍာံမ္ဂး ထံက်ပင်ကမၠောန်ဇမၞော်မောဝ် ဍုင်မန်ညိၝာဲ။ အဲမိပ်ဒၟံင်စိုတ်ရ။ ဘဝဏအ် သာ်လဵုမှ ဒှ်လေအ်ကျာ်ဂျပေန် ဟွံမာန်ရလေဝ်။ ယၟုမ္ဂး ဖူဂျဳဂှ်လေဝ် ကလေင်ကဵုနင် အဳကုသုရၝာဲ။”
၂၂- ၁၂- ၁၉၉၇
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယေန်ဒံင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ရုရုမိဂဇာတ်
ဂုဏ်သၟိၚ်ၜိုၚ်
ကာလဂှ် ဗောဓိသတ် ဒှ်ပ္ဍဲဂကူၜိုၚ်တုဲ သၠးကၠေံ ဗော်သွးပြဝါဂမၠိုၚ်တုဲ သီုမသှ်ပ္တဴလဝ် သဳဥပုဟ် ပ္ဍဲဂြိုပ်ကြုက်မဇဝ်တဴမနှဴရဴကေုာံ တၞံအံၚ်ရေၚ် မၞုံကဵုမဂပ်ဝ် လဟိၚ်စိုတ် ပ္ဍဲတ္ၚံက်ကြုၚ်ဂၚ်္ဂါ ပဒတဴ ညးမွဲဓဝ်ရ၊ ဇကုဗောဓိသတ်ဂှ် စိုတ်တုပ်ကေုာံ တၞးဂတဵုထဝ်မဇိပ်ဂၠိပ်မဂပ်ဝ် ကၠောန်လဝ် ဗွဲမ္ဒးရးရ။ ဇိုၚ်တဲဂမၠိုၚ်ဂှ် ညံၚ်ရဴမသ္ပလဝ် ကလိတ်ကလောတ် နဍာ်ကြေက်ကီု ဒှ်တဴအိုတ်ရ၊ ဗ္တဂှ် စိုပ်တုပ်ကေုာံ ဗ္တဒြာဲစာမရဳရ၊ ဒြပ်ဂမၠိုၚ်စိုန်ကေုာံဇၟန်ပ္ကဴသြန်အိုတ်ရ၊ မတ်ဂမၠိုၚ် စိုန်တုပ်ကေုာံမမၞိက် မဂပ်ဝ်ပေါတ်ပ္တိုန်လဝ်အရံၚ်အိုတ်ရ၊ သၟန်ပါၚ် မုဟ်စဴဂမၠိုၚ် စိုတ်တုပ် ကေုာံသ္ၚိမၞုံကဵုဒ္ဂေတ် မဂပ်ဝ် စွံလဝ် ယာတ်ကၟဝ်ဗ္ကေတ် ဗွဲမဒးရးရ၊ ရုပ်သာ်ဗောဓိသတ် စိုန်ဒှ်တဴမၞုံသ္ဘဴ ရဴသာ်ဝွံရ။
ဂလာန်မြော်အဲနာဲ(ပညာစိုတ်)သွက်တ္ၚဲကောန်ဂကူမန်(၇၁)ဝါ၊ဘာသဳရိမၚ်္ဂလ (မဟာဇျာဲ)
ဒပ်ပၞာန်ဂကူကဵု NCA
ဒပ်ပၞာန်အမေရိကာန်တအ် ဍေံတြးလဝ် အလုံဂၠးတိတအ်ဂှ် ဂွံစဵုဒၞာကဵု ပရေၚ်ပိုန်ဒြပ်ကောန်ဍုၚ်ဍေံတအ်ရ။ အဵုဂှ်တှေ် ဒပ်ပၞာန်ဟီုဂှ် ဒှ်အဓိကကွေအ်ကွေအ်မွဲတုဲဂှ် ညးမွဲလေဝ်ကယျာန်ကေတ်ဟွံဂွံပုဟ်။ ဥပမာ- ဗော်ဍုၚ်မန်တၟိ (NCA) ညးမိက်ဂွံထပက်က် ဗၠးၜးညးမိက်ဂွံကေတ်တ် ဖေတ်ဒရယ် ညးမိက်ဂွံအာအာ အဓိကကောန်ဂကူမန်ပိုယ်ဖအိုတ် ဒးစွံအာရီုဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜးပိုယ်ရဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜး ပိုယ်ခိုၚ်တှေ် ပရေၚ်ပိုန်ပိုယ် ခိုၚ်ဏောၚ် ပရေၚ်ပညာပိုယ် ခိုၚ်ဏောၚ် အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်မိက်ဂွံဟီုဂှ် ဒပ်ပၞာန်ဗၠးၜး ဒပ်ပၞာန်မန်ပိုယ်ဟီုဂှ် တန်တဴပ္ဍဲကဵုဇြဟတ် ကောန်ဂကူမန်ပိုယ်ရ။
သၟတ်မန်ကဵု ပေဲါပတိုက်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်
အဵုဂှ်တှေ် နကဵုတၠဂုဏ် မိက်ဂွံဟီုမွဲတှေ် တၠဂုဏ်မိက်လဴစ ပရူဒဒှ်မွဲဂှ် တၠဂုဏ်တိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသိုလ်ဍုၚ်သေံဏအ်ဟီုဂှ်ဂှ် တိုန်မံၚ်ဘာတက္ကသိုလ် နကဵုပရေၚ်ထံက်ပၚ်အစဳအဇန် နူကဵုဍုၚ်နေဝ အလဵုအသီနဝ်ဝေတအ် ကဵုလဝ်အထံက်အပၚ် မုဍေံရန်တၟံထံက်ပၚ်ရောတှေ် ထံက်ပၚ်အာမၞိဟ်မွဲ ယဝ်ရလေပ်အာပညာ ကဆံၚ်သၠုၚ်ၚ်တှေ် တၞဟ်နဂွံကလေၚ်ကၠောန် ပ္ဍဲပွဳပွိုၚ်ညး၊ အဵုဂှ်တှေ် တၠဂုဏ်ဂှ် ကေတ်လဝ်သြန်ထံက်ပၚ် နူကဵုဍုၚ်တၞဟ်ဟ်ဂှ် ပ္ဍဲစိုတ်တေံဂှ် ဒှ်မံၚ်ခတှ်သွက်ဂွံဒးကလေၚ်ကဵု ကောန်ဂကူတွဵုဏောၚ်။ အဵုဂှ်ရ ဂွံကၠုၚ်သွဟ်မွဲဂှ် တ္ၚဲတၟးကၠုၚ်မွဲတ္ၚဲဗက်ဂှ်တှေ် မုအဲဒးကၠောန် ကဵုကၠောန်ဂကူမွဲမာန်ရော။ အခိၚ်အဲတိုန်မံၚ်ဘာဏအ် အဵုညအ်သၟတ်တံလေဝ် ဗီုဂှ်ကီုရ။ တ္ၚဲတၟးတိုန်ဗက်ဂှ် မုအဲဂွံကၠောန်ကဵု သွက်ကောန်ဂကူပိုယ်မာန်ဂှ်လေဝ် ချပ်၊ အဵုပ္ဍဲချပ်ဂှ် စိုတ်ဓာတ်ဂှ် ဒှ်သဇိုၚ်တုဲ ပရေၚ်ပညာဂှ်လေဝ် ညံၚ်ဂွံဗက်အာကီု။
ကမၠောန်ပိတၚ် ဒးပဠေဝ်ပလေတ်
ပရေၚ်ဆဵုဂဗ တၠဂုဏ်မွဲပၠန်ဟီုဂှ် (စုၚ်)ဆဵုဂဗလဝ် က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်မွဲဟီုတှေ် သၟတ်မန်ပိုယ်တအ်ဂှ် ဂွံကၠောန်ပရေၚ်ဂကူဂှ် ဍာ်ဇမၠိၚ်မာန်ဂှ် ဒးပလေဝ်ပေလတ်စလဝ် (၃) တၚ်
(၃) ကွတ် IT
မွဲပၠန်ဂှ် ခေတ်လၟုဟ်ဂှ် ပိုယ်ဒးကၠောန် အကြာခေတ်၊ ဟီုစဟဏအ်တှေ် အခေတ်ဗာ်ဇြၚ်တှေ် ဒးကတ်ကွတ်ဗာ်ဇြၚ်ရ။ အခေတ်ပန်လွဟ်တှေ် ဒးဗ္တောန်ကွတ်လွဟ်ရ။ အခေတ်ပန်လွဟ်ဂှ် စဵုကဵုတ္ၚဲဏအ် ဒးကတ်မံၚ်ဏောၚ်။ သၟတ်တအ် ယဝ်ရအခေါၚ်အရာနွံမံၚ်၊ ဗော်လေဝ်ညးကဵုအခေါၚ်အရာညးကဵု အကာဲအရာတှေ် ညံၚ်ဟွံဂွံတိတ်ဗၠးအာနူတဲဇကု။ တုဲပၠန် ခေတ်တ္ၚဲဏအ်ဂှ် အရာခေတ်နဲကဲမဳဒဳယာ။ အဵု ညအ်လေဝ် ပိုယ်တအ်သၟတ်မိက်ဂွံကၠောန် ပရေၚ်ဂကူတှေ် သၟတ်ပိုယ်ကွတ်မဳဒဳယာပေၚ်ခိုဟ်ဗက်ဂှ် ကၠောန်တိုန်လိက်အုပ်တအ် ကဆံၚ်သၠုၚ်တိုန်ဏောၚ်၊ ဆဝ်ဗ္ၚုဟ်ပ္တိုန်ကောန်ဂကူတအ် ကေတ်ဆက်စၠောံကဵု ကောန်ဂကူတံ ဂွံကၠုၚ်ဏောၚ်။ အဵုဂှ်တှေ် လွဟ်ကွတ် (IT) မဳဒဳယာဏအ်ဂှ်လေဝ် ပိုယ်ဝိုတ်ထောံဟွံဂွံပုဟ်။ အဵုဂှ်တှေ် အဵုပိုယ်သုၚ်စောဲကွတ် မဳဒဳယာဏအ် တုဲကွတ်နဲကဲပရိုၚ်ဏအ်တုဲတှေ် ဗီုလဵုပိုယ်ဂွံကၠောန် ပေဲါပတိုက် ညးဍုၚ်ကွာန် ဗီုလဵုပိုယ် ဂွံကေတ်ဗၠးၜး ဗီုလဵုပိုယ်ဂွံအာဖေတ်ဒရယ် အဵုပရေၚ်ကွတ်ဏအ်လေဝ် ပိုယ်ဒးဗပေၚ်လဝ်ကီုဏောၚ်၊ လၟုဟ်ဂှ် ညးဍုၚ်ကွာန်တအ် ကောံမံၚ် ပ္ဍဲမုက်လိက် (Fb) တှေ် ပ္ဍဲ Fb ဂှ် ပိုယ်ဒးကလေၚ်စန်ဒက် ပရေၚ်ဂကူပိုယ်ဏောၚ် ပိုယ်ဒးဆဝ်ဗ္ၚုဟ် ပရေၚ်ဂကူပိုယ်ဏောၚ်။
အေဿလာမ်
ပွံက်အဓိပ္ပါယ်
အေဿလာမ်ဂှ် နကဵုတင် မထ္ၜးလဝ် ဗွဲသၟဝ်ဏအ် မွဲမွဲဍိုက်ပေင်မ္ဂး ဒှ်အေဿလာမ်ရ၊၊
အေဿလာမ်ဂှ် ဒှ် ဘာသာမဒုင်ကေတ်လျး၊ ဒဒှ်ရ နူကဵုကျာ်ဂမျိုင် မကဵုလျး သွက်သတ်တအ် ကေုာံ ဂၠးတိ၊၊ ကျာ်ကဵုလျး တွဟ်ကဵုဓရ် ကုပရောဗက် မုဟာမ်မေဒ် ပ္ဍဲကဵု အခိင် (ၜိုတ် ၅၄၀-၆၃၂ အေဒဳ) နူမွဲကဆံင် ကုကလုတ် ဂါဗြေလ (Gabriel)ရ၊၊ တဝှ်ဍောင်ဓရ်ကျာ်ဂှ် မုဟာမ်မေဒ် ကလိဂွံ ပ္ဍဲပွိုင်အခိင် ဗွဲမလအ်တုဲ အတိုင်တဝှ်ဍောင်ဓရ်ဂှ် ညးချူစွံလဝ် ပ္ဍဲသၠပတ်ကုရ်အာန်တုဲ သၠပတ်ကုရ်အာရ်ဂှ် ဒှ်တဝှ်ဍောင်ဓရ်ကျာ် အဓိက ကေုာံ တမ်မူလ သွက် အေဿလာမ်ရ၊၊ ဒဒှ်မပတှ်ေကေတ် ကျာ်ထာဝရမွဲဇကုဓဝ်ဂှ် ဒှ်သဇိုင် ဓရ်ပတှ်ေ အေဿလာမ်တုဲ ဒဒှ် ကျာ်မကဵုလျး ကုမုဟာမ်မေဒ် ကေုာံ ပွမရှ်ေသှ်ေရဴဂဴ ကေုာံ ဒ္ဂေတ်ဗက်ဂၠံင်တရဴ မုဟာမ်မေဒ်ဂှ် ဒှ်အရာကိစ္စဇၞော်အိုတ် ပ္ဍဲအေဿလာမ်ရ၊၊
အေဿလာမ်ဂှ် ညံင်ရဴ ဘာသာဂျူ ကေုာံ ခရေတ်ယာန်ကီု ဟိုတ်နူမပတှ်ေကေတ် မစေန်ဆက်ကၠုင် နူကဵု အဗြဟာမ်တုဲ အဗြဟာမ်ဘာသာ လေဝ် ကော်စကီုရ၊၊ မဝ်သေ ကေုာံ နာဲယေသှုဂှ် နဒဒှ် ပရောဗက်ဂမၠိုင် ပ္ဍဲကဵု စရင်ပရောဗက်ဂမၠိုင် မစနူကဵု အာဍာံတုဲ မုဟာမ်မေဒ်ဂှ် မဒှ်ပရောဗက် လက္ကရဴအိုတ် မြဴသာ်ဝွံ အေဿလာမ် စၟတ်သမ္တီ ပတှ်ေကေတ်ရ၊၊ ပရောဗက် သီုဖအိုတ်ဂှ် ညးတအ် စၟတ်သမ္တီ နဒဒှ် မၞိဟ်ကျာ်တုဲ ဗရောဗက်တအ်ဂှ် ဟွံမဲ ကုဣဓိ အနုဘဴမွဲမွဲရ၊၊ ညးတအ်ဂှ် ကျာ်ကဵု ဆလျး တွဟ်ကဵု ဓရ် သွက်ဂွံ ဆက်တွဟ်အာ ပတန်အာ သာသနာ/ဘာသာရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ မဝ်သေ ညးမဒှ် အစာဘာသာဂျူ နာဲယေသှု ညးမဒှ် အစာဘာ ခရေတ်ယာန်တုဲ အေဿလာမ် ဒုင်တဲ  စၟတ်သမ္တီ ဂျူ ကေုာံ ခရေတ်ယာန် နဒဒှ် ဘာသာမွဲရ၊၊ အရာတၞဟ်ခြာ ကုဘာသာၜါဂှ် ဒဒှ် မဒုင်ကေတ် ဒၠောအ်ဗတောန် ဗွဲမဗၠေတ် ကေုာံ ပြံင်လှာဲ ဟွံဒ္ဂေတ်ဗက် အတိုင်တဝှ်ဍောင်ဓရ်ကျာ်ရ၊၊
တမ်မူလ
အတိုင်လညာတ် အေဿလာမ်မ္ဂး မုဟာမ်မေဒ် အာဗ်ဒူလ္လာဟ် (Muhammed ibn Abdullah) (ၜိုတ် ၅၇၀-၆၃၂) ပ္ဍဲအကြာသၞာံ ၆၁၀-၆၃၂ ဂှ် နူကဵု ကလုတ်ဂါဗြေလ မွဲကဆံင် ကလိဂွံ လျး (ဝါ) ဂွံမိင်ကေတ် ဍောင်ဓရ်ကျာ်ရ၊၊ တဝှ်ဍောင်ဓရ်တအ်ဂှ် ဗွဲကြဴ ပ္ဍဲအခိင် မုဟာမ်မေဒ် မဂျိုင်ဒၟံင်လမျီုဂှ်ရ ပကောံတုဲ ချူနကဵုလိက် မကော်ဂး လိက်ကုရ်အာန် ရ၊၊ မုဟာမ်မေဒ် ကလိဂွံဒုင်ထ္ၜးလျး (ဝါ) ဂွံမိင်ကေတ် ဍောင်ဓရ်ကျာ် ကၠာအိုတ်ဂှ် အခိင်ညး ကလိဂွံအာယုက် ၜိုတ် ၄၀ သၞာံ ပ္ဍဲထီုဟဳရ (Hira) ပ္ဍဲလတူဒဵု မ္ၚးဍုင်မေက္ကာ (Mekka) ပ္ဍဲတကအ်ဒကုတ် အာရာပ်(Arabian Peninsula)ရ၊၊ သုရ ပိုဒ် ၉၆ (လပံက်လျး အလန်ကၠာအိုတ်)
ကုရ်အာန် ကဏ္ဍ ၉၆:၁-၅
မနိမိတ်ဗဒှ်
မနိမိတ်ဗဒှ် ပ္ဍဲအေဿလာမ်ဂှ် တုပ်ဒၟံင် ကုဘာသာဂျူ ကေုာံ ခရေတ်ယာန်တုဲ ဓဝ်ပတှ်ေဏအ်ဂှ် ဆက်စပ်ဒၟံင် ရေင်သကအ်ရ၊၊ အလဵုဇကု မုဟာမေဒ်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ်မဗှ်လိက်လေပ် ဟွံသေင်၊ တုဲပၠန် လညာတ်နူသၠပတ်သမ္မာဂှ်လေဝ် ဟွံဂွံတီကေတ်လဝ်ရ၊၊
ဗၟာ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ၝောအ်နက်
ဘာဗၟာ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ၝောအ်နက်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ဝင်ဝုန်၊ ပွိုင်ဍုင်ဇြပ်ဗု
လၟိဟ်မၞိဟ်
အတိုင်စရင်မၞိဟ် ကၟိန်ဍုင်ဗၟာ သၞာံ ၂၀၁၄ မ္ဂး ပ္ဍဲဂကောံကွာန်အနေင်ဂှ် မၞိဟ်တြုဟ် နွံ ၄၀၀၀၊ မၞိဟ်ဗြဴ နွံ ၄၂၄၅ တုဲ သီုဖအိုတ် မၞိဟ်ပဒတဴဒၟံင် ၈၂၄၅ တၠရ။
အဲကောန်မန်၊ ဒွက်
သတ်ဒွက် မူတမ် နကဵုဘာသာသေံ
วันแรมหนึ่งค่ำ จดจำคือวันสร้างเมือง เดือนสามลือเลื่อง คือเมืองหงสาวดี หงส์ทองคู่นั้น ดั่งทำนายก้าวไกลศักดิ์ศรี โชติช่วงรวี จะมีแต่ความสุขสันต์ มอญเคยรุ่งเรือง เฟื่องฟูค้ำชูประเทศ มีอาณาเขต กว้างไกลยิ่งใหญ่ไพศาล พม่ารานรุก บุกเข้ายึดข้าศึกรุกราน ชาวมอญเรานั้น แสนอาลัยให้อาวรณ์ แม้วันนี้มอญจะสิ้นชาติ แต่ขอประกาศ ไม่สิ้นความเป็นมอญ รากเหง้าเรามี ประเพณีของเราแต่ก่อน ภาษาสุนทร อีกคำสอนทางศาสนา
จารึกไว้มั่น มอญนั้นยังมีชนชาติ สูญสิ้นอำนาจ ยังผงาดก้าวไปข้างหน้า รักสามัคคี ยึดไมตรีไว้รวมใจศรัทธา กู่ให้ก้องฟ้า ว่าตัวข้านี้คือคนมอญ
အဓိပ္ပါယ်ဒွက် နကဵုအရေဝ်ပလး
ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ မဒှ်ရာဇာဓနဳမန်ကၠာတေအ် ပိုယ်ကောန်ဂကူမန် ကလေၚ်ရံၚ်အာ ကာလအတိက် ပရေၚ်ဇၞော်မောဝ်ရာၚ်ဆာဲ ဒှ်ဂုဏ်စရာဲနူတမၠာ မန်ဟွံသေၚ်တှေ်ရာမာည် ဂှ်ဂိုၚ်စၟတ်စွံလဝ်ပ္ဍဲဓဝ်သမ္တီ
ဂိတုတ္ၚဲမွဲစွေက်ဂှ် သမ္တီလဝ်ဒှ်တ္ၚဲပတန်ဍုၚ် ဂိတုမာဃ်တမ္ညဝ်ဂှ် တန်ဒှ်ဍုၚ်ဟံသာဝတဳ ၜိုပ်ထဝ်ၜါဂှ် အတိုၚ်ပျးဒိုဟ်လဝ်အသဝ်ဂၠိၚ်သ္ၚောဲ လျးတၟးဂေါဝ်ဆာဲ သိုက်လှိၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ် မန်ရာၚ်ဆာဲကၠာ သၠဲလးထံက်ပၚ်ဍုၚ်ကွာန် မနွံပယျဵုဒၞက် ဇၞော်သၠဲဗွဲမလောန် ဗမာလုပ်ကၠုၚ်ဗတိုက် သတြုသီကေတ်ဏာ မန်ပိုယ်ဒးဂၠိုက်ဟောမ် ဂိုဟ်တဴဗွဲမလောန်။ ￼
ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဗီုမန် မၞုံကဵုကာရန် ဗီုဒွက်
ဟံသာဝတဳ ရာဇဌာနဳ ဒတန်နန် သ္ၚဳရံင်ကောန်မန် မန်ပၠန်အတိက်သန္ထာန် ဇၞော်မောဝ်ဆာဲ စရာဲနာဲ ဇၟာပ်ဒၞာဲလောန်လာန် မန်ပိုယ်ရာမာန် တီစောဲဗာန် ဒၞာဲပိုယ်ဍုင်ဌာန်၊၊
လိက်လလောၚ်တြး အစဳအဇန်လှာဲဂတးလညာတ် သၚ်သၟတ်မန် သၞာံ ၂၀၁၇
သၚ်သၟတ် ကေုာံ သၟတ် ဂွံသၠုၚ်ပတိုန် ပရေၚ်ပံၚ်တောဲမာန်ကီု ဂွံပါ်ပရအ်ဒုၚ်စသိုၚ် ပရေၚ်အာက္ဍိုပ်မာန်ကီု လဝ်စိုတ်တုဲ ကာလကၠောန် ပေဲါဆဵုဂဗပါ်ပရအ်တၚ်နၚ်မ္ဂး ကော်ဘိက်အာသၟတ်တအ်ကီုရောၚ်။
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ် (၅) တ္ၚဲထပှ်မ တိုန်ဗွဲလၟေၚ်လၟေၚ်
ဗီုကဝ်တူ သ္ကုတ်(၅) " တ္ၚဲထပှ်မ တိုန်ဗွဲလၟေင်င် "
နနဲသာ်ဏအ် တ္ၚဲၜါမတိုန်ဂေတ်မံင် စက္ကဝါပိုဲဏအ် မွဲဓဝ်ဟွံသေင်  ဂေတ်ဒၟံင်အလုံမွဲကိုတ်နိလဟုတ် စက္ကဝါတုပ်ပ် အရိုဟ်ဟ်တ္ၚဲ သၞာံဗွဲမလအ်လတုဲ ကာလဂှ်မ္ဂး ကြုင်စောဝ် လ​ဂေါဝ်ဂမၠိုင် ကှ်ဇိုတ်အာအိုတ်ရ။
ပွမပြံၚ်လှာဲကသပ်
မၞိဟ်အာယုက်ဇၞော်တိုန်မ္ဂး ကသပ်ချပ်ဂတဂတတေံဂှ် ဒှ်လေပ်ကၠုၚ်မာန်၊ မုကသပ်မွဲချပ်ပ် ဒှ်ဂၠံၚ်လ္ပာ်ခိုဟ် လ္ပာ်ဟွံခိုဟ် နွံၜါရ။ သီုၜါဂှ် ဒးပြံၚ်လှာဲမာန်ရောၚ်။ ပြံၚ်ကဵုကသပ်ဟွံမာန်မ္ဂး ဘဝဟွံသၠုၚ်ဇၞော်မောဝ်တဴတက်ရ။ဂကူမန်တအ် မုဟိုတ်ဒးဝါတ်ဂၠိုၚ်ရော ဟိုတ်နူချပ်လဝ် ဂွံသ္ၚိမွဲမ ဂွံကွဳစက်မွဲဖ္ဍိုက် ဂွံဝါမွဲတၞ ဂွံသ္ပတၠကၠအ်ပ္ၜိုတ်တၞံလ္ၚီၜဝ်ရ။ အယာံမာတ်ၜိုတ်ဏအ်ဓဝ် ချပ်ဟွံထေက် ဒးပြံၚ်လှာဲကသပ်တၞဟ်ဟ်မာန်ရောၚ်။ သၟတ်ကောန်ညးဍုၚ်တဴတက်မံၚ် မပ္တံဂျပါန် အမေရိကာန်တအ် ဗ္တောန်ပညာတုဲမ္ဂး စိုပ်အာယုက် ၂၅-၃၀ မ္ဂး ဒးဒှ်ညးမၞုံကဵုထဝ်သြန်လှာဲလှာ်၊ စိုပ်အာယုက် ၄၀ မ္ဂး ဒဒှ်တၠကုမ္မဏီမွဲ အာယုက်ဇၞော်တိုန်နူပၠန်မ္ဂး ကသပ်ချပ်လဝ်တုဲတုဲတအ်ဂှ် ပြံၚ်လှာဲမံၚ်လၟိုန်ရ။
စိတ္တာဝိဝေကာရာမ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အၜေတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဂလာန်သဘာပတိ ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန်
နိဒါန်
လၟုဟ်ပ္ဍဲသဘၚ် သၠးထောံလွဟ်ဏံ ဟိုတ်နူဂွံအခေါၚ်ဟီုအရေဝ်ဂှ် အဲတၚ်ဂုဏ်ဗွဲမလောန်ရအဴ ပ္ဍဲကဵုဒၞဲါဏံ နဒဒှ် ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန်ပိုဲမ္ဂး-
တ္ၚဲဏံ မူဟိုတ်ပိုဲသလးကၠေံ လၟေၚ်ဂၠံၚ်တရဴရပ်လွဟ်ဂှ်ရော
တ္ၚဲဏံမူဟိုတ်ပိုဲသၠးကၠေံ ဂၠံၚ်တရဴရပ်လွဟ်ဂှ်မ္ဂး
ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲပတှေ်ကေတ်ဂှ် ဂတနူဏံ ဗီုလဵုပိုဲဂွံ ဂံါကွာ် ကၠောန်တိုန်အာရော
ကၠာဟွံဂွံပ္တိုန်ထ္ၜးပရော ဂၠံၚ်တရဴပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန် ပိုဲပတှေ်ကေတ်ဂှ် ဂတနူဏံဗီုလဵု ပိုဲဂွံဂံါကွာ်ကၠောန်တိုန်အာဂှ် မွဲအခိၚ်တေံ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်လ္ၚဵု ဗီုစွံစိုတ်လ္တူကောန်ဂကူမန်ပိုဲက္ဍန်ဂြက်တုဲ လညာတ်ညးတံ လ္တူဂကူပိုဲဗၠောတ်ဒၟံၚ်တံဂှ် ပိုဲဂကူမန်ဂမၠိုၚ် မ္ဒးအောန်စိုတ်ဗွဲမလောန်ရ။ ဗီုလဵုညးတံ ညာတ်ရောမ္ဂး ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိုၚ်ဂှ် ပ္ဍဲသၟဝ်တဲနယ် ပဒေသရာဇ် ကၠေံဗ္ဒန်အာအိုတ်ရ။ ညးတံစှေ်စိုတ်ဒၟံၚ်သာ်ဏံဂှ် ပိုဲဂွံတီဂွံမိၚ်ကေတ်တုဲ အောန်စိုတ်ကွေံကွေံရ၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ ကောန်ဂကူပိုဲမန်ဂမၠိၚ်ဂှ် စဵုကဵုပွိုၚ်တ္ၚဲဏံ ပ္ဍဲလ္တူဂၠးတိဏံ ပိုဲဂျိုၚ်တဴဒၟံၚ်ဏီဂှ် ယဝ်ရမ္ဒးထ္ၜးသက်သဳသာဓကမ္ဂး အရေဝ်ဘာသာ လိခ်ပတ်စရာဲကျာ်သြဳ ယေန်သၞာၚ် ဒဵုကဵုပွိုၚ်တ္ၚဲဏံနွံတဴဒၟံၚ်ဏီဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ရာဇာဝၚ်အတိက်တေံလေဝ် ဟွံကၠေံမ္ဒန် သၟေဟ်တဴဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ဒဒှ်ရ ဂကူပိုဲမန် မၞုံကၠုၚ်ကဵုက္ဍိုၚ်ဗ္တာၚ်ဂှ်လေဝ် ရာဇာဝၚ်နွံပြာကတ်ဒၟံၚ်ဂှ်မွဲသာ်၊ ပ္ဍဲလ္တူတိဍာ်ဂကူ မန်ဂမၠိုၚ်မပိုၚ်ပြဳလဝ်ကိုပ်ကၠာတေံကီု လၟုဟ်ကီု သဘာဝဝတ္ထုပိုဉ်ဟာန်မၞုံဍိုက်ပေၚ်တဴဒၟံၚ်ဂှ်လေဝ်မွဲသာ်၊ ဟိုတ်ဒှ်သာ်ဂှ်ရ အဓိကဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲ ရန်တၟံလဝ်ဂှ် မ္ဒးဒှ်ဍုၚ်မန် ဒစဵုဒစး နယ်သလဲရးဍုၚ်မန် ကောန်ဂကူမန်ဖအိုတ် သွက်သ္ဂောံဗၠးၜး ဍုၚ်မန် မၞုံကဵုအဝဵုအဏာတုဲ ကံကုသိုလ်ဇကုဇကုဟေၚ် ပြုပြေၚ်ဒးမာန်ရောၚ် အတိုၚ်ရန်တၟံပိုဲသွက်သ္ဂောံအံၚ်ဇၞးဂှ် ကမၠောန်ဍေံမဒှ် အထံက်အပၚ် အလုံကောန်ဂကူပိုဲမန် ညဳသာသၟဟ်န်ကီု ဇၟာပ်ကောန်ဂကူ ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂမၠိုၚ် ဂွံညဳသာသၟဟ်န်တုဲ သွက်ဂွံစဵုဒနာ ထိၚ်ဒက်အာပရေၚ်ၜိုဟ်သြိုဟ်အပ္ဍဲဍုၚ်ကီု ပရေၚ်လလံၜိုဟ်သြိုဟ် ဂၠးတိဂှ်ရ ပ္ဍဲအရာမကၠောန်အာ ကမၠောန်ကၠုၚ်လၟေၚ်လ္တူတေံဂှ် ဗော်ပၠတရဴဍုၚ်မန်ပိုဲနကဵုနဲပါလဳမာန် ဒဳမဝ်ကရေသဳ မံၚ်ပ္ဍဲဥပဒေတုဲ စန်ဒက်အာ ကောန်ဍုၚ်ကောန်ကွာန် ဂမၠိုၚ်ရောၚ်ဂှ် ဖျေံလဝ်ဝါဒ ကဵုဂၠံၚ်တရဴရ။
ဗော်ပၠတြဴဍုၚ်မန် (ဗဟို) 23 July 1958,
ခၞိင်ဇၞော်သၟိင်ဓမ္မစေတဳ
မဒးဒုင်သီကေတ်
ပ္ဍဲသၞာံ ၁၅၉၉ ဗြိတဝ် ကေုာံ ဂကူယခေင်တအ် ပံင်ကောံတုဲ ဗတိုက် ဍုင်သြေင် ကေုာံ ဗဂေါ၊ ဂွံဇမၞးကေတ် နူသၟဝ်တဲဗၟာတုဲ ဍုင်သြေင်ဂှ် ယခေင်ကဵု ဗြိတဝ် နဒဒှ် သၟိင်ဍုင်။ ၜိုတ် ၁၆၀၀ ဂှ် ဗြိတဝ် သမၠဲပ္တိုန် အဝဵုသြဇာဇကု ပ္ဍဲဝူဒိုဟ်ဂှ်တုဲ သီဂွံအာ သီုဍုင်လ္ဂုင်။ ဗြိတဝ် လလောင်တြး ဍုင်ဗၠးၜး နူယခေင်ပ္ဍဲသၞာံ ၁၆၀၃ တုဲ ဍုင်သြေင်၊လ္ဂုင်ဂှ် ဒှ်ဍုင်ဗၠးၜးပဝ်တူဂြဳ နကဵုသၟဝ် ဍုင်သၟဝ်ပဝ်တူဂြဳ မနွံပ္ဍဲအိန္ဒိယရ။
အေန်သတဳကျုတ်ဘာသာမန် - ကောံဓရီု ၂၀၂၀၊ ၀၈၊ ၁၅
ဒတောဲ
Busines plans
တင်ဖျေဟ်သ္ဂုတ််သွာတ်ဂမၠိုင်
(တင်စၟတ် - ဟိုတ်နူ တ္ၚဲ ကေုာံ အခိင်တုပ်အာကဵု ကောံဓရီု မန်ဍုင်သအာင် ကေုာံ ဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်မန် အပ္ဍဲဍုင်မန်တုဲ ကောံဓရီုအလန်ဏအ် ဟွံဂွံ ချပ်ဂၞန်လှဲလှဲလးလး၊ ဒးဒေါအ်အာ ဗွဲမပြဟ်။)
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆက်တဲတၟိ
ဘာတြေံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ဆက်တဲတၟိ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယ မ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် နွံ ခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၄ ဇကု။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇဋိလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၆၊ ဝှ် ၁၅။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မဟေဲ
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၅၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ကျာ်ဗတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဆက်တဲတၟိ
ဘာကျာ်ဗတဳ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ဆက်တဲတၟိ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် နွံခမဳ ၄ ဇကု၊ ထပိုယ် ၂ ဇကု။
တၟအ်လး၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ယိုက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
တိုက်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)
ဣရှ ဖံင်ဒေရှေန်
ပရေင်ချဳဓရာင်
နကဵုဖံင်ဒေရှေန်ဂှ် ကၠောန်သဘင်ပကောံမၞိဟ် (သဘင်ဓရ်) ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးတမိလ်နဒူ ကေုာံ ကာနတက မွဲခဏ မွဲခဏ၊ သွက်ဂွံ ဂဇအ်ဓရ်၊ ဒုင်သၟာန်သွဟ် ကုညးမကၠုင်စိုပ်တအ်။ တုဲပၠန် ဇၟာပ်ပ်သၞာံ နကဵု ဖံင်ဒေရှေန် စဳဇန် တိတ်တရဴ ဇရေင်ဒဵုကေလာသ (Mount Kailash) ကေုာံ ဒဵု ဟေမာဝန်။ တရဴဒဵုကေလာသဂှ် အလဵုဇကု သာဒ်ဂုရု ဒှ်ညးပၠတရဴတုဲ မၞိဟ်ဗက်လေဝ်ဂၠိုင်ဗွဲမလောန်ရ။ သၞာံ ၂၀၁၀ ဂှ် မၞိဟ်ပါလုပ် ၅၁၄ တၠ။
ပရဝ်ဂျေတ် တဲသၚေက် (Project GreenHands)
right|thumb|250x250px|Saplings being readied for transportation at a PGH nursery. ပရဝ်ဂျေတ်တဲသၚေက် (PGH) ဂှ် စဒက်ပ္တန်လဝ် ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၀၄ နကဵုဂကောံလပါ် ပွဳပွူသဘာဝ။ ပရေင်ချဳဓရာင်ဏအ်ဂှ် ချဳဓရာင်ဒၟံင် ပ္ဍဲကဵု တွဵုရးတမိလ်နဒူဂၠိုင်ရ။ ပရေင်ကမၠောန်ဏအ် ကလိဂွံတဆိပ်ကြာ ဂါန္ဒဳပြယဝရာန်ပုရသကာရ် နူကဵု အလဵုအသဳအိန္ဒိယ ပ္ဍဲသၞာံ ၂၀၁၀။ နကဵု ဂကောံဏအ်ဂှ် တၞံဆုမနွံဒၟံင်တအ်ဂှ် လွဳလွတ်ရံင်စံင်၊ တုဲပၠန် ဗက်တဵုတၞံဆု၊ ကဵုပညာ ပရေင်တၞံဆု အကြာဘာဗတောန်လိက်ဂမၠိုင်။
အံင်သာန်သုကျဳ
ဘဝ ပူဂိုလ်
အာရေသ် စုတိအာ နကဵုယဲဂှ် ပ္ဍဲတ္ၚဲညးဒှ်မၞိဟ် ပေင် ၅၃ သၞာံ ပ္ဍဲကဵု ၂၇ မာတ် ၁၉၉၉။ သုကျဳ ဂွံတိတ်နူ သ္ၚိခရိုင် ပ္ဍဲ ၁၃ နဝ်ဝေမ်ပါ ၂၀၁၀။
thumb|Aung San Suu Kyi arrives to give a speech to the supporters during the 2012 by-election campaign at her constituency Kawhmu township, Myanmar on 22 March 2012.
သ္ၚိခရိုင်
အံင်သာန်သုကျဳဂှ် ဒးဒုင် ကၟာတ်လဝ် အပ္ဍဲသ္ၚိ နဒဒှ် သ္ၚိခရိုင် အပ္ဍဲ ကာလပွိုင် ၂၁-သၞာံဂှ် ဒှ်အာ လုကဴပွိုင် ၁၅ သၞာံ။ ပ္ဍဲအေန်တာဗျူမွဲဂှ် ညးလဴထ္ၜး ပ္ဍဲအခိင် ညးမနွံဒၟံင် ပ္ဍဲသ္ၚိခရိုင်ဂှ် ညးဗှ်လိက် ဒဿနဂမၠိုင်၊ လိက်ပရေင်ဍုင်ကွာန် ကေုာံ လိက်အတ္ထုပ္ပတ္တိပူဂိုလ်ဒယှ်ဂမၠိုင် မဒှ်လိက် တၠသ္ၚိညး မပလံင်နင်ကဵုညးရ။ တုဲပၠန် ညးဍဵုအဝ်ဂေန် ကေုာံ ဒုင်ဆဵု ကုကၟုဲပလုင် မဂွံအခေါင် ဆဵုကုညးရ။
ပၞောန်သီအဝဵု ၂၀၂၁
သၞာံ ၂၀၂၂ သေတ္တေမ္ဗာ ၂၉ ဂှ် ရုင်ဗစာနေပျဳဒဝ် နကဵု ဒုဟ်ဗမံက်ပ္တိတ် တင်ကာပၞုက်ဍုင် ထံင် ၃ သၞာံ။
ဍာ်သ္ၚု (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
စိုပ်အခိၚ်လဒေါဝ်တ္ၚဲ နာဲၜံက်တဝ်ကဵုနာဲအမ်သဝ်ညးၜါ ကသေအ်ကၟဝ်ကေတ်သ္ကံရဲညးတံၜိုတ်မၞိဟ်စှ်တုဲ −− ဟေရဲတံ  ပိုဲမၞိဟ်စှ်ဏံ ရာန်ကေတ်နၚ်ဍာ်တာမၞိဟ်မွဲမွဲပဠၚ်မ္ဂးတှ်ေ ဂွံမွဲထၟာဲဒးဂစပ်ရဏောၚ်။
ဓဝ်ဆာန်မိယာဲ (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
ကောန်ဖျေံစိုတ် ကော်ဏာမိယာဲဗျုဇကုတုဲ လုပ်အာဂြိုပ်ဇၞော်တေံသွက်သ္ဂောံပၠေဲထောံ။
ထုင်မင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ထုင်မင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဝဏ္ဏရူပ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၂၊ ဝှ် ၃၀။
ဂတိုပ်ကၠောအ်၊ တၞံ
ဂတိုပ်ကၠောအ်(pennywort/Gotu Kola, Burmese: မြင်းခွာ) နကဵုယၟု သိပ္ပံ မကော်စ Centella asiatica ဝွံ ဒှ်တၞံဍောတ်တ် မၞုံကဵုပ္ကဴ၊ သတ် မလုပ်လၟိဟ်တၞောဝ် Apiaceae မွဲရ ၊၊ တမ်ဗဳဇဍေဟ်ဂှ် ကၠုင်နူ ဍုင်အာယှဒၞာဲဍုက်ဍေက် တုဲ နဒဒှ်စၞစ ကေုာံ ဂဥုဲဂှ် စကာဒၟံင်ရ၊၊
စေဝ်ပၞောန်၊သၞောဝ်ဓဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ပ္ဍဲသ္ဘၚ်အတးသၚ်္ကြာန်
စေဝ်ပၞောန်၊သၞောဝ်ဓဝ် ဒးဒ္ဂေတ်ဗက် ပ္ဍဲသ္ဘၚ်အတးသၚ်္ကြာန်
အံင်ဇေယျ
ဍုင်ဗၟာ လတူ (၁၇၅၂ - ၁၇၅၄)
ပၞာန်ဟံသာဝတဳ ဖျေဟ်လဝ်ဒပ် မ္ၚးဍုင် ဗွဲဒိုဟ်သၟဝ်ကျာ အခိင်လၟုဟ် နွံ သၠုင်ကျာသေတ်ကိုင်တုဲ ဒက်လဝ် မိတ် ကုသေံကွေဟ် ဍုင်မဒယ အခိင်လၟုဟ် မနွံပ္ဍဲရးမာန္တလေ လပါ်သၟဝ်ကျာ။
Death
thumb|Alaungpaya's tomb in Shwebo. Alaungpaya died on Sunday, 11 May 1760 (12th waning of Kason 1122 ME) at the dawn, at Kinywa, near Martaban, after being rushed back from the Siamese front by the advance guard. He had longed for the sights and sounds of home, Shwebo for one last time but it was not to be. His death was made public at Yangon, and his body was taken upstream on a state barge. At Kyaukmyaung landing stage near Shwebo, the whole court came out to meet it, and bore it solemnly through the Hlaingtha Gate of Shwebo. He was buried with the ritual of the kings in the palace city, which once had been his lowly village, amid the mourning of an entire people. He had reigned only eight years, and was not yet 46 when he died. Historian Harvey writes that "men are remembered by the years they use, not by the years they last".
မရှ်ေသှ်ေ
left|thumb|300x300px|Statue of Alaungpaya (far right) along with the statues of Anawrahta (far left) and Bayinnaung (middle) in front of the DSA. Alaungpaya, as the founder of the Third Burmese Empire, is considered one of the three greatest Burmese kings, alongside Anawrahta and Bayinnaung, the founders of the First and Second Burmese Empires, respectively.
သၟတ်မန်ကဵုပညာ၊ဂကောံ
ဝၚ်စကြဴ Background
ပိုယ်တအ်ဂှ် ပံက်ကေတ် ဌာန်ကတ်လ္ၚတ်ပညာ လ္တူဍုၚ်မတ်လီု တွဵုရးမန်တုဲ တန်ဗ္တောန်သၠုၚ်ဍာ်ဒကေဝ် ကေုာံ ကောန်ဗျူတာ တ္ၚဲဇမၠိုၚ်၊ တန်ဗ္တောန်သၠုၚ်အစောန်စရာဲသၟတ် တ္ၚဲဇမၠေံတအ်လေဝ် ဖျေံပ္တောန်ဒၟံၚ်ရ။ လ္တူနူဂှ်ပၠန် ဂကောံသၟတ်တၞဟ်ဟ်တအ် နွံပၟိက်ကၠုၚ်ကဵု နဲကဲပညာတအ်ဂှ်လေဝ် ပွမကဵုအရီုဗၚ်စှ်ေလ္ၚတ်နတဲ၊ ပွမက္ဍိုက်ပ်သဳကၠဳကီု၊ ပွမကဵုကသပ်ကီု၊ ဂကောံတၞဟ်ဟ်တအ်ဂွံဒက်ပတန်ဇာနှိက်မာန် ပွမဆက်ပစပ်ကဵု၊ နကဵုအစဳအဇန်ဗ္တောန်ကမၠောန်တအ်ဂှ် ပွမပကေတ်ပကေၚ်ကဵု ပ္ဍဲဌာန်ကတ်လ္ၚတ်တအ်လေဝ် လုပ်ရေၚ်ကၠောန်ကေတ်ဒၟံၚ်ရ။
ပြကိုဟ်ပါဠိ ပရိုတ်ဇၞော်
ပါဠိလၟိၚ်ဒေဝတဴ (ပါဠိ)
သမန္တာ စက္ကဝါဠေသု၊ အတြာဂစ္ဆန္တု ဒေဝတာ။
၃။ နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
၆။ သဗ္ဗေ တံ အနုမောဒိတွာ၊ သမဂ္ဂါ သာသနေရတာ။ ပမာဒရဟိတာ ဟောန္တု၊ အာရက္ခာသု ဝိသေသတော။
၇။ သာသနဿ စ လောကဿ၊ ဝုဍ္ဎိ ဘဝတုသဗ္ဗဒါ။ သာသနမ္ပိ စ လောကဉ္စ၊ ဒေဝါ ရက္ခန္တု သဗ္ဗဒါ။
တာဝတိံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်မုဟ်နာင်
ဘာတာဝတိံ ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်မုဟ်နာင်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ပြကိုဟ်ပါဠိ ပရိုတ်ဇၞော်
မေတ္တာသုတ် (ပါဠိ)
၁၂။ ဒိဋ္ဌိဉ္စ အနုပဂ္ဂမ္မ၊ သဳလဝါ ဒဿနေန သမ္ပန္နော။ ကာမေသု ဝိနယ ဂေဓံ၊ န ဟိ ဇာတုဂ္ဂဗ္ဘသေယျ ပုနရေတိ။
၀ဋ္ဋသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ပူရေန္တံ ဗောဓိသမ္ဘာရေ၊ နိဗ္ဗတ္တံ ဝဋ္ဋဇာတိယံ။ ---ယဿ တေဇေန ဒါဝဂ္ဂိ၊ မဟာသတ္တံ ဝိဝဇ္ဇယိ။
၅။ သန္တိ ပက္ခာ အပတနာ၊ သန္တိ ပါဒါ အဝဉ္စနာ။ ---မာတာ ပိတာ စ နိက္ခန္တာ၊ ဇာတဝေဒ ပဋိက္ကမ။
ဓဇဂ္ဂသုတ် (ပါဠိ)
၆။ နော စေ ပဇာပတိဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ၊ အထ ဝရုဏဿ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကေယျာထ။ ဝရုဏဿ ဟိ ဝေါ ဒေဝရာဇဿ ဓဇဂ္ဂံ ဥလ္လောကယတံ ယံ ဘဝိဿတိ ဘယံ ဝါ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝါ လောမဟံသော ဝါ၊ သော ပဟဳယိဿတိ။
၁၇။ သုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝါတော သာဝက သံဃော၊ ဥဇုပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝက သံဃော၊ ဉာယပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝသံ သံဃော၊ သာမဳစိပ္ပဋိပန္နော ဘဂဝတော သာဝက သံဃော၊ ယဒိဒံ စတ္တာရိ ပုရိသယုဂါနိ အဋ္ဌ ပုရိသပုဂ္ဂလာ၊ ဨသ ဘဂဝတော သာဝကသံဃော၊ အာဟုနေယျော ပါဟုနေယျော၊ ဒက္ခိဏေယျော အဉ္စလိကရဏဳယော၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿာတိ။
အာဋာနာဋိယသုတ် (ပါဠိ)
၂၀။ မဟာပဘာ မဟာတေဇာ၊ မဟာပညာ မဟဗ္ဗလာ။ မဟာကာရုဏိကာ ဓဳရာ၊ သဗ္ဗေသာနံ သုခါဝဟာ။
အၚ်္ဂုလိမာလသုတ် (ပါဠိ)
၁။ ပရိတ္တံ ယံ ဘဏန္တဿ၊ နိသိန္နဋ္ဌာနဓောဝနံ။ ဥဒကမ္ပိ ဝိနာသေတိ၊ သဗ္ဗမေဝ ပရိဿယံ။
ဗောဇ္ၛၚ်္ဂသုတ် (ပါဠိ)
၄။ ဗောဇ္ၛင်္ဂေါ သတိသင်္ခါတော၊ ဓမ္မာနံ ဝိစယော တထာ။ ၀ဳရိယံ ပဳတိ ပဿဒ္ဓိ၊ ဗောဇ္ၛင်္ဂါ စ တထာ ပရေ။
၉။ ဨကဒါ ဓမ္မရာဇာပိ၊ ဂေလညေနာဘ ဘိ ပဳဠိတော။ စုန္ဒတ္ထေရေန တံယေဝ၊ ဘဏာပေတွာန သာဒရံ။
ဏမ်ဍာတ်၊ ယဲ
ယဲ သီုပိဂကူဂှ် နူစ ပညာဂဥုဲ ကၠောန်ပ္တိတ် ဓါတ်အေန်သုလိန်ဂွံတုဲ သၞာံ ၁၉၂၁ တေအ်ဂှ် လွဳနကဵု ဓါတ်အေန်သုလိန်ဂွံရ၊၊ ဂကူ ဒိယျာဗေတေသ်-၂ဂှ် နကဵုဂဥုဲမမလေဝ် လွဳကေတ်ဂွံကီုရ၊၊ ဂကူယဲ ၁ ကီု သီုကဵု ၂ ဂှ် ဒှ်ဂကူယဲဍာ်ဇမၠိင် မွဲအာယုက် စဵုကဵုဗၠးဂှ် ဂဥုဲဂၠာဲဟွံဆဵုဏီရ၊၊ ဂကူဒိယျာဗေတေသ်ဂဝ်ဂၞဴဂှ် ဗွဲမဂၠိုင် သၠးဂၠံဂဝ်တုဲ ယဲဗၠးအာမာန်ရ၊၊ ကတဵုဒှ်ယဲ ဏမ်ဍာတ်တုဲ ယဝ်ရ ဟွံလွဳမ္ဂး ယဲတၞဟ်တအ် ကတဵုဒှ်ကၠုင်မာန်ရ၊၊ ယဲမလေပ် ကတဵုဒှ်စမာန်ဂှ် ယဲကတေင်ဆီဂြိုဟ် (cardiovascular disease/နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါ)၊ ယဲကောန်ကၟအ် ဍာ်ဇမၠိင် ကေုာံ ယဲမတ်ဟိုတ်နူဒိယျာဗေတေသ် တအ် ကတဵုဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ကတဵုဒှ်ယဲဏမ်ဍာတ်တုဲ ညံင်ဂွံလွဳ ဗွဲမစိုပ်တရဴဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊ ပါဲနူဂှ်တုဲ ပွမၜတ် ပရဟ်ဆီ၊ ဗီုမံင်စံင်ဘဝ မပ္တံကဵု ယဝ်ရ သုင်ဒၟံင်ၜံက်မ္ဂး ညံင်ဂွံထပိုတ်ၜံက်၊ ညံင်ဂွံမံင်စံင် ကိတ်ညဳကဵု ပရေင်ထတ်ယုက် မပ္တံကဵု စစၞမကိတ်ညဳ ကုပရေင်ထတ်ယုက် မၞုံကဵု ပရေင်ချဳဓရာင်ကာယတအ်ဂှ် ကိစ္စဇၞော်ကွေဟ်ရ၊၊
ဗမံက်ထ္ၜး
ဒိယျာဗေတေသ် မေလ်လိတုသ် ဂှ် ဗမံက်ထ္ၜးလဝ် ဗွဲတြး နွံပန်ဂကူ၊ ဂကူ ၁၊ ဂကူ ၂၊ ဂကူဒိယျာဗေတေသ် ဂဝ်ဂၞဴ၊ ကေုာံ ဂကူတၟေင်တၞဟ်တအ် ရ၊၊ ဂကူတၟေင်တအ်ဂှ် ဒှ်ဂကူ ဟိုတ်ယဲ မကတဵုဒှ် ဗွဲမဗဗွဲကဵု အကာဲအရာပူဂိုလ်ဂမၠိုင် ဗွဲမတၞဟ်ခြာတအ်ဂှ် ပံင်ပကောံ ဗမံက်ထ္ၜးလဝ်ရ၊၊ ယၟုမ္ဂး ယဲဏမ်ဍာတ်၊ ယဲဆီဍာတ် မကော် ဗွဲမဂၠိုင် ဗီုဗၟာ (ဆီးချိုရောဂါ) ဂှ် ဒှ်ဂကူယဲ ဒိယျာဗေတေသ် မေလ်လိတုသ် ဏအ်ရ၊၊
အရာမကတဵုဒှ်မာန်
ဂကူယဲဏမ်ဍာတ် သီုဖအိုတ်ဂှ် လအ်မ္ဂး ဗဒှ်ကဵု အရာမဒှ်မာန်တအ် သီုဖအိုတ်ရ၊၊ အရာမကတဵုဒှ်မာန်ဂှ် အရာမဆေင်ကဵု ကတေင်ဆီဂှ်ရ သွက်ညးမနွံကဵု ယဲဏအ်ဍာတ်တအ် အန္တရာယ် သွက်ဂွံ ကတဵုဒှ် ယဲကတေင်ဆီဂြိုဟ် (cardiovascular disease/နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာရောဂါ) ဂၠိုင်နူ မၞိဟ်တၞဟ် ၜါဆရ၊၊ ဟိုတ်နူ ဓါတ်သဂြာ နွံပ္ဍဲဆီလအ်တုဲ မလေပ်ကဵုအန္တရာယ် ပကဵု ညံင်ကတေင်ဆီဍောတ်တ်ဂမၠိုင် ညံင်ဂွံလီု ဗီုကဵု ကတေင်ဆီ ပ္ဍဲမတ်တအ် ဒှ်တမ်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ဗဒှ်ကဵု ယဲကျာသကုတ်မာန်ရ၊၊ အရာမတ်ဟွံခိုဟ် စဵုကဵု မတ်ကၠက်ဂှ် ပကဵုမာန်ရ၊၊ မွဲပၠန်ဂှ် ပကဵု ညံင် ဂွံခြပ်ခြေင် ပ္ဍဲကောန်ကၟအ် (ကျောက်ကပ်)တုဲ ဒးကြာတ်ကဵု ကောန်ကၟအ်ရ၊၊ စဵုကဵု ကောန်ကၟအ် ဒှ်မာန်ရ၊၊ မွဲပၠန်ဂှ် ဒိယျာဗေတေသ် ပကဵု ညံင်ကတေင်အာရီုဂမၠိုင် ဂွံဍိုန်လျတုဲ ပရေင်ဒုင်စသိုင် ပ္ဍဲကာယ အောန်စှ်ေတုဲ ပ္ဍဲကဵု တၞုင်ဇိုင် တၞုင်တဲတအ်ဂှ် ဒေင်ဒၟံင် ဒှ်မာန်ရ၊၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ ပကဵု ညံင်ဇိုင်ဂွံဒှ် သရသရေန်မာန်ရ၊၊
ဟိုတ်မဂွံဒှ်ယဲ ကေုာံ နဲကဲစဵုဒၞာ
ဟိုတ်မဂွံဒှ် ယဲဏမ်ဍာတ်ဂှ် တန်တဴဒၟံင် ကုဂကူယဲရ၊၊
လိက်သရောပ်
တင်ရန်တၟအ် - သွက်ဂွံ သမ္တီလောဲသွာ ဟွံသေင်မ္ဂး သွက်ဂွံကၠိုဟ်၊၊
လိက်လလဴပူ
လိက်လလဴပူ (Narrative/fortællende)
လိက်မဖန်ဗဒှ် (fiction) ကဵု လိက်မဒှ်ဍာံ (non-fiction/fact) ကေုာံ လိက်ပံင်နှဴ
လိက်ပရိုင်တအ်ဂှ် လုပ်လၟိဟ် ဂကူလိက်ဂရင်ဗ္တီ၊၊ ရန်တၟအ် အဓိက လိက်ဂရင်ဗ္တီဂှ် သွက်ဂွံလဴဗ္တီ ပရူမွဲမွဲ မကတဵုဒှ်လဝ်၊၊ တင်ရန်တၟအ် အဓိက လိက်မလဴပူဏအ်ဂှ် သွက်ဂွံလဟိင်စိုတ် ကေုာံ ကဵုပညာ ကုမၞိဟ်ဗွဟ်လိက်တအ်ရ၊၊ လိက်သီုၜါဂကူဂှ် ဒှ်ဂကူလိက် မလဴထ္ၜး မဟီုပရူမွဲမွဲ သီုၜါရ၊၊ ညံင်ရဴ ပ္ဍဲလိက်ဂရင်ဗ္တီ မၞုံကဵု ပရူမကတဵုဒှ်ကီု ပ္ဍဲလိက်လလဴပူဏအ်လေဝ် မၞုံကဵုအရာမကတဵုဒှ်ကီုရ၊၊ ဆဂး အရာမကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလိက်ဂရင်ဗ္တီဏအ်ဂှ် ကာလလဆောဝ် အရာမကတဵုဒှ်ဂှ် ကိစ္စဟွံဇၞော်၊ ဟိုတ်နူမကတဵုဒှ်တုဲ ဖဵုမကတဵုဒှ်ကၠုင် လက္ကရဴဂှ် ကိစ္စဇၞော်ရ၊၊
၁၊ နိဒါန်ဇာတ်
ပ္ဍဲဒကုတ် နိဒါန်ဇာတ်ဂှ် ဒှ်ဒကုတ် မဆက်မိတ် ကုညးဗွဟ်လိက်တအ်တုဲ ညးဗွဟ်လိက်တအ် ဂွံဆဵုတီကေတ် မၞိဟ်အဓိက မပါလုပ် ပ္ဍဲဇာတ်ဂမၠိုင်၊ အခိင်၊ ဒၞာဲ ကေုာံ ပွဳပွူရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် ဗၟံက်ထ္ၜး စိုတ်စရိုတ် ကဆံင််မၞိဟ် ကုမၞိဟ်မပါလုပ်တအ် နကဵုနဲတိုက်ရိုက် (ဟွံသေင်မ္ဂး) နကဵုနဲခရိတ်သပဝ်လေဝ် ဂွံရ၊၊ ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ် တၞဟ်န ညးဗွဟ်လိက်တအ် ညံင်ဟွံဂွံတီကေတ်ဒၟံင် ဂတဂတတုဲ ဒးဆိင်ဗၟံက် စိုတ်စရိုတ် မၞိဟ်တအ်ဂှ်ရ၊၊ ဂတတေအ် ဗီုလဵုမဒှ်မာန် တီဒၟံင် ဂတဂတမ္ဂး ဗှ်စ ရှ်သာ အောန်အာမာန်ရ၊၊ ပ္ဍဲဒကုတ်ဏအ် မချူဗၟံက်ပွဳပွူ နဒဒှ် ဗလးမတ်စင်ဇာတ်ဂှ် ဒှ်ဓမ္မတာမွဲရ၊၊
၂၊ တွိုန်ဇာတ် ကေုာံ ပဋိပက္ခဇၞော်တိုန်
ပဋိပက္ခ ပ္ဍဲလိက်လလဴပူဏအ် နွံဗီုပြင်် နာနာသာ်ရ၊၊ အစာချူလိက်ပတ်ကောန်င္ၚာ် ဂကူသဝိန်ဒေန် M. Nikolajeva  ပါ်ထ္ၜးလဝ် ပဋိပက္ခနာနာသာ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်ကောန်င္ၚာ်ရ၊၊ အတိုင်ညးမပါ်လဝ်ဂှ် ပ္ဍဲလိက်ပတ်မၞိဟ်ဇၞော်ဇၞော်တအ်လေဝ် ပိုယ်တအ် စကာဂွံကီုရ၊၊
ရုင်ဒါန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်လၟိုင်
ရာမညနိကာယ ဘာရုင်ဒါန်ဝွံ နွံ ပ္ဍဲဍုင်လၟိုင်တုဲ ဒှ်ဘာတိုက်လိက်ပရိယတ္တိမန်ရ၊၊ အတိုင်ဝင်မ္ဂး ဘာဝွံ ဘဒ္ဒန္တသောမ ဇာတိလၟိုင် ကေုာံ ဒါယကာဂမၠိုင် ခၞံဗဒှ်လဝ် နူကဵု သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၀၈ တေအ်တုဲ ပ္ဍဲသက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၇၇ ဂှ် ကၠောန်ဗဒှ် သဘင်ရတုထဝ် မပံက်ဗတောန်ကၠုင် ဘာပရိယတ္တိ ပေင် (၅၀) သၞာံရ၊၊ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ နွံ ခမဳ ၁၀ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁၂ ဇကု။
အ္စာလိက် မဖျေံလိက်ဂမၠိုင်
၇။ တၠဂုဏ်အ္စာ စန္ဒောဘာသ (B.Sc, သာသနာဓဇ ဓမ္မာစရိယ)
တၠဂုဏ်အ္စာ နန္ဒောဘာသာ
ရဲသဟာဲညးဆာန် ကွာန်ဟံင်ဂါမ် တၠဂုဏ်အ္စာ နန္ဒောဘာသာလေဝ် ကေတ်တာလျိုင် ဗိုင်ဖျေံလိက် ကရောံညး ဍိုက်က်ပေင်င်ရ။ ပ္ဍဲအပ္ဍဲအကြာဂှ်ပၠန် တၠဂုဏ်အ္စာလိက်ဍောတ် နူကဵုကွာန်စုင် ဗိုင်ဖျေံကၠုင်လိက်လဝ် နွံတဴဗွဲမဂၠိုင်ဏီရ။
ကဏ္ဍအ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒကမဟာထေရ်က္ညစဴသွဝ်
၁၃၇၂ သၞာံ ဂိတုမြေက္ကသဵု ၁ မံက်ဂှ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒကမဟာထေရ် က္ညစဴအာသွဝ်တုဲ တၠဂုဏ်အ္စာဇၞော် သြဘာသာဂှ် ကေတ်တာလျိုင် နဒဒှ်နွံပိုန် မင်မွဲအုပ်ဓုပ်ကၠုင်လဝ်ရ။ ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဣန္ဒကဏံဂှ် ဒှ်ပူဂဵု သာမညမွဲဟွံသေင်၊ ဒှ်ပူဂဵုတၟေင်တၟဟ်၊ ဒှ်ပူဂဵုအာဇနဲဂကူမွဲဇကုရ။ မူဟိုတ်ရောဟီုမ္ဂး ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကမဟာထေရ် စေတနာလှဲလး ပတန်ၚုဟ်မးပ္တောံၜတ်ဟွံမာန်တုဲ ခေတ်ညးမွဲအဆက်ဓဝ် မင်မွဲကၠုင်လဝ် တိုက်လိက်ပေင်ကၠုင် ၅၀ သၞာံရ။ ဒကာဘာရုင်ဒါန်ဂမၠိုင် ပခိုင်လဝ်စေတနာ ပ္ၚုဟ်လဝ် သဒ္ဓါလျုင် ဒုင်သဇိုင်ထံက်ပင်ကၠုင် တိုက်လိက်ဍာံဍာံ ပေင် ၅၀ သၞာံတုဲရ။
အနာင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ခပဳထဝ်
ဘာအနာင် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲကွာန်ကအ်ခပဳထဝ် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် သင်မလုပ်ဒဂိုန် သီုဖအိုတ် နွံ ခမဳ ၁၁ ဇကု၊ ထပိုယ် ၁ ဇကု။
ပြိုတ်ဒ္စါံလက်ကဵုပန်လ္ၚီ (ဝတ္ထု)
သ္ပတံနူဂွံမိၚ်ပယျးဒိုဟ်ကျာ်မကဵုလဝ်အခိၚ် ဆိၚ်လဝ်ကဵုသွက်ဂွံစသုၚ်ပုၚ်သွဂှ်တုဲ မၚ်ကၠုၚ်ခရာဂၠိုၚ်ကဵုကဝ်လၟိဟ်ကျာ်ပေၚ်အာဒ္စါံဇကုရ၊ စိုပ်အခိၚ်ကျာ်တြဲနာဲပိုဲဂေါတမကတဵုဒှ်ကျာ်တုဲ ပ္ဍဲကာလသၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာသ္ပကုသဵုကဵုဒါန်ကိုပ်ကၠာဂှ် ဟိုတ်နူဂွိုအ်ဇိုန်ပိုန်, ဟဂွံဇိုန်ပိုန်ပြၚ်ဏာသွက်ပိုန်ကူသဵုဂှ်ရ− ဟွံကလိဂွံသွက်အရၚ်ကုသဵုဂှ်ရ၊ စၟဳမံၚ်လုကဴကျာ်ဒ္စါံတုဲ တ္ၚဲဂှ်ဟွံဂွံကုသဵုဖဵုဒါန်ပၠန်ရ၊ ကာလဂှ် ပ္ဍဲအခိၚ်ဗ္တံဂှ် ဗရုရမျှာၚ်ကညာၚ်ကရေဲတိုန်ပ္ဍဲနန်တုဲ ထ္ၜးဇကုအိုတ်ရ။
သၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာလေဝ် သ္ဂောံမိၚ်ကေတ်ဗရုရမျှာၚ်ဂပ်ဝ်ဖေက်ဂၟံက်ဗွဲမလောန်တုဲ ပြာပ်အာဇရေၚ်ကျာ်တြဲသၟာန်ဇာန်လ္ၚောဝ်ပ္တီပရူပရာတံဂှ်ရ၊ ဒဒှ်ပရူပရာဟိုတ်ဖဵုဂှ် ကျာ်တြဲသ္ဂောံမိၚ်ကေတ်တုဲ တွံထ္ၜးကဵုသၟိၚ် သွက်ဂွံသ္ပကုသဵုကဵုဒါန်မွဲဝါပၠန်ရ၊ တွံထ္ၜးကဵုဂၠံၚ်တြဴထဴပလသၟိၚ် ဂွိၚ်ဖေက်ပြိုတ်ဂမၠိုၚ်သှ်ေၜက်ဆက်ဒှ်အာဒဒိုက်ရ၊ သွက်ဂွံသ္ပကုသဵုကဵုဒါန်မွဲဝါပၠန်ဂှ် သၟိၚ်ယဵုဒုၚ်ကေတ်အသံကျာ်ရ၊ ကာလဂှ် သၟိၚ်ဗိမ္ဗိသာကလေၚ်သ္ပကုသဵုကဵုဒါန်ပိဏ္ဍပါတ်ယာတ်ဂၠးသ္ၚာသွဝ် ကုသၚ်မၞုံပဓာန်ကျာ်သဗ္ဗညုရ။
ပါၚ်ဂံၚ်တဲပြဟ်၊ ပကဵုဒှ်၊ စၟဟ်ညးဝေၚ်ပါဲညိ။
သိ−ဂှ် ကျာ်တြဲသိခဳ ။
ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တညာဏ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၈။
ကျာ်ဇၞော်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ရုဲမာဲ၊ သၞောတ်
သၞောတ်ရုဲမာဲ  (Electoral system)ဂှ် ဒှ်သၞောတ် မဖျေဟ်လဝ် ဗီုမဂွံရုဲစှ် နဒဒှ် မၞိဟ်စၞး နကဵုဗော်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂမၠိုင်ကီု သီုကဵု ညးစၞးဆန္ဒမာဲဂမၠိုင် ပ္ဍဲကာလသဘင်ရုဲမာဲဂမၠိုင် သွက်ဂွံကေတ်တာလျိုင် ပ္ဍဲကဵု ဗွဲတၟေင် ပ္ဍဲကၠတ်ထဝ်ဂမၠိုင်ရ၊၊ သၞောတ်ရုဲမာဲဂှ် နွံဂၠိုင်ကဵုဗီုရ၊၊
ပြာသာဒ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၠအ်သတ်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဇဋိလ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၈၊ ဝှ် ၄၇။
ဘာသာကရေင်
လက်သန်
အရေဝ်ဘာသာကရေင်ဂှ် နကဵုပထဝဳ ကေုာံ အရေဝ်တၞဟ်ခြာတုဲ ပါ်ခြာလဝ် နွံပိဂကောံ - Kayan (Padaung) is transitional between the northern and central groups. The languages with the most speakers are Sgaw, Pwo and Pa’o.
Luangthongkum (2019)
Note: Western Bwe Karen (Blimaw, Geba) preserves the implosives or preglottalised obstruents ɓ/ʔb and ɗ/ʔd, as well as voiceless sonorants such as hn, hl, and so forth.
မဟေဝ် (မ္ၚဵုဇၞော်)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
အံက်၊ နာဲ
ဒက်ခၞံကမၠောန်ဆု ဇကုအပိုင်
စနူဂှ်တုဲ ပရေင်ကဵုဒါန် သြိုင်ဘာ သြိုင်ဘုတ်တအ်ဂှ် ညးစကဵုဒါန်မာန်ကၠုင်ရ၊၊ ကၠာအိုတ်ဂှ် ညးကဵု မိဂျာဥ ကလေင်လဟဵု ကျာ်လီုလီု ပ္ဍဲကွာန်ကအ်နှာတ်ဂှ်ရ၊၊ ညးတအ် စရိုဟ်ဍာ် ကျာ်ဂှ်တုဲ ခြာဟွံလအ်ဂှ် သမ္ဘာညး မိဂျာဥ စုတိအာရ၊၊ ပ္ဍဲအခိင်ဂှ် နာဲအံက် ကလိဂွံအာယုက် ၜိုတ် ၄၀ သၞာံဓဝ်ရ၊၊
ဒွက်ကောန်ဂကူမန်
ဒွက်ကောန်ဂကူမန်
ပ္တန်လဝ်ကဵု ဆီပဠက်ပြဲဂှ် အာဲကၟာဲပိုယ်။
အဓိပ္ပါယ်ဒွက်
ရး နိဂီု မဂွံအဓိပ္ပါယ် တိဍာ် ဍုင်ကွာန်မန်၊ ရာဇဝင် မဒှ် အရာ စၟတ်သမ္တီ ကောန်ဂကူမန်ပိုယ် မဂစာန်ကၠောန်လဝ် သွက်ဂွံစဵုဒၞာ တိဍာ်ပိုယ် ဂကူပိုယ်၊ သွက်ဂွံ ဇၞော်မောဝ်ပတိုန်ဂကူပိုယ်၊ စရာဲ မဒှ်အရာ အခိုက်ကၞာ ယေန်သၞာင် ဂကူပိုယ် ဗီုကဵု လိက်ပတ်၊ အခိုက်ကွိုင်ကွိုက် သုခုမ၊ ဗွိုက်လတက်၊ သဘင်ပြဝေဏဳတအ်ဂှ် အရာတအ်ဏအ် အိုတ်သီုတအ်ဂှ် ဇုဇဗဴလပိုယ် မတွဟ်ဂး ဂကူမန်ပိုယ်ခေတ်အခက်က်တအ် ညးပတန်လဝ် နကဵုဆီ နကဵုပဠက်ညးတအ် မပြဲပြဲရ။ အရာတအ်ဏအ် သီုဖအိုတ်ဂှ် ဒှ်အာဲကၟာဲဂကူပိုယ်မန်ဇေတ်တ်ရ။
ပ္ဍဲစိုတ် သီုစရိုတ် ဒးမင်မဲ ဗၠးၜးရောင်။
သွက်အိုတ်သီု မဟီုဂှ် အရာအိုတ်သီု ဗီုကဵုကွတ်ပညာဂတာပ်ခေတ်၊ ပရေင်ပိုန်ဒြပ်၊ လညာတ်သမ္တီမၞိဟ်၊ ပရေင်ထတ်ယုက်၊ ပရေင်ဖဲသအဳ၊ ပရေင်စဵုဒၞာဍုင် သဗ္ဗအိုတ်သီုဂှ် ဒးရာင်ဆာဲ ဒးဇၞော်မောဝ် ဒးခိုဟ်ဒၟံင် ပ္ဍဲဍုင်မန်ပိုယ် ရးမညဏအ်ဂှ်ရောင်ဂှ် ပိုယ်တအ် စွံအဓိဌာန်သစ္စရ။
English Translation
With our body and soul, we must strive to maintain our independence.
ဇၞး၊ ကျာ်စေတဳ ကွာန်ဝါဂၠံင်
ဝင်ကျာ်
ပ္ဍဲကဵု ပြကိုဟ်ဂဝမ္ပတိဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ကျာ်တြဲဂေါတမ ကၠေအ်နူ ဒဝါဲတုဲ သဗ္ဗညု သီုအရှန်ၜါလက် လိုန်ကၠောအ်ဇိုင်မှာသၟိတ် စိုပ်ထာန်မွဲ တၟအ်လးမွဲနွံ၊ လတူတၟအ်ဂှ် သဗ္ဗညု သီုအရှန်ဂမၠိုင် ဒၟံင်တုဲ လတူဂၞဴဗတဳ စိုပ်ကာလ ဍာ်မတိုန် စိုပ်ခန်လွာဂှ် ဍာ်ဟဂံင်တိုန်ဟေင်၊ ဒှ်တဴအသဝ်ဇၞော် ဒၞာဲဝွံ ဓါတ်သော်ကှ်ေအဲ မွဲသတန် ကျာ်ပျးဒိုဟ်လဝ်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စဵုကဵုလၟုဟ် ထာန်ဂှ် အသဝ် ညးမ္ဂးရောင်။ နူဂှ် ကျာ်သီုအရှန်ဂမၠိုင် စိုပ်ဂၞဴဗတဳမွဲ တၠတအ် ပၠးအိန္ဒြိယာပိုတ် တန်ဒၟံင်၊ ဒၞာဲဂှ်သဗ္ဗညု ပျးဒိုဟ်လဝ် အနာဂတ်ဂတ ဓာတ်သော်ကှ်ေအဲမွဲ သတန်၊ ဟိုတ်ဂှ်ရ စဵုကဵုလၟုဟ် ကျာ်နး မ္ဂးကၠုင်ရောင်။ နူဂှ် သဗ္ဗညု ကၠုင်စိုပ်ထာန်မန် ဒၟံင်တဴ ပ္ဍဲဂၞဴဗတဳကီု၊ ညန်တဴကဵု သြင်ဆိုက်ကဵု ဍုင်မွဲ မဟိမုသာဂလနာဂဵုမ္ဂး ဍုင်ရေဝ်လၟုဟ်ဂှ် (...)။
ဘာတိုက်ဂန္ဓကုဋဳ
သက္ကရာဇ်ဍုင် ၁၃၄၉ ဒါယကာဗျဉ် မိယှိုယ်၊ ဇာတိကွာန်အံင်ခေဝ် ကေုာံ ကောန်ဇာတ်ဂမၠိုင် သြိုင်ခၞံကၠောန်ဗဒှ် ဘာတိုက်ဂန္ဓကုဋဳ သွက်သင်ဂွံတန်တဴ။
ခန္ဓကုဋဳကျာ်ပိဇကု
သက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ဆက်ကၠောန်တိုန် ဆန္ဓကုဋဳကျာ်ပိဇကုပၠန်၊ ဇၞော်သၠုင်ပတိုန် ကျာ်အံင်ဇၞး အနာံ ၉ပေ သမၠုင် ၉ပေ ကေုာံ ရုင်သဘင်ဓရ်သုဓမ္မာ၊ ကျာ်ဗုဒ္ဓဂယာ ဗလးဇူဒီုဂမၠိုင်ပၠန်ရ။
ဝေင်လေအ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကၟာမဵု
ဘာဝေင်လေအ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကၟာမဵု၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တခန္တဳသိရဳ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၃၄၊ ဝှ် ၁၄။
ထေရဝါဒ ကေုာံ မဟာယနဝါဒ
မဟာယာနဝါဒ
ပ္ဍဲဒၞဲါဝွံ ဇဖန်ဂွံသတိ ဆက်သ္ဂးကဵုညိရ။ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂှ် ဟိနယာနဗုဒ္ဓဘာသာဟွံသေၚ် မမိက်သ္ဂးရ။ မဟာယန (မဟာ=ဇၞော်သၠဲ၊ ပြဲသၠုၚ်၊ ယာန၊ ယာဉ်ဝဝ်) ဟိနယာန (ဟိန=ယုတ်သဝ်၊ ယာန= ယာဉ်-ဝဝ်) ရဲသာ်ဝွံ ပါ်ပဲါလဝ်ကွေဝ်ဝါဒဂိုဏ်တုဲ ကော်ခဴစအိုတ်ရ။ နူတၞံမှောံတံမူလထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနဂှ် ဂိုဏ်မ္ဒးဒုၚ်ပါ်ဝေၚ်ပဲါဗက်ပတိတ်ထောံဂိုဏ်မပ္တံကဵု မဟာသံဃိက၊ အန္ဓက၊ ဝဇ္ဇိပုတ္တက၊ မဟိံသာသက၊ သဗ္ဗတ္တိဝါဒတံဂှ် ပ္ဍဲအြကာမွဲဂိုဏ်စပ်ကဵုကွေတ်ဝါဒဂိုဏ်တုဲ ကယျာန်ဓဝါတ်သေက်ဇဵုဂ္ညိဂ္ညနပတိုန်ဖျေံညးသ္ကံတုဲ ယၟုမ္ဂးဟိနယာန ဂွံနအစောံပ္ဍဵုပ္ဍိုက်ပျုတ်ဗ္ဒေက်တုဲ က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။
ခမဳဂိုဏ်မဟာယနတံဂှ် ဇကုညးတံပလိုဟ်ကျာ်ဗောဓိသတ္တရောၚ် ညးတံသ္ပလဝ် ဇကုညးတံရ။ အလုံမွဲတြဴသံသာရနုက်ဗပေၚ်ပါရမဳတုဲ နဒဒှ်ကျာ်ဟံၚ်ပြာ်ပတိတ်ဗလး ဝေနေယျသတ္တံတုဲဒှ်မှ ညးတံလုပ် နိဗ္ဗာန်ရောၚ် သာ်ဝွံသ္ဂးရ။ ဂိုဏ်လ္ၚဵုမပ္တံကဵု သဗ္ဗတ္ထိဝါဒကီု၊ ဂိုဏ်သုတ္တန္တိကီု၊ ဂိုဏ်ဝိညာဏတံဂှ်ကီု ဟဂွံဒ္ဂေတ်ဗက် လၟေၚ်ဂၠံၚ်ဗောဓိသတ္တပလိုဟ်ကျာ် မဇၞော်သၠုၚ်ပြဲဗီုညးတံတုဲ ဒ္ဂေတ်ဗက်ဒၟံၚ်လၟေၚ်ဂၠံၚ်သာဝကယုတ်သဝ်တံဂှ် ဂိုဏ်ဟိနယာနဖအိုတ်ပညပ်စတုဲ ကော်ခဴစအိုတ်ရ။ ပရောဒဒှ်ဗီုပတိုန်ထ္ၜးလဝ် အတိုၚ်မသ္ဂးကၠုၚ်တုဲဂှ် ပတမ်ဟိုတ်တၞံတုဲ "မဟာယန၊ ဟိနယာန" ယၟုဂှ်က္တဵုဒှ်ကၠုၚ်ရ။
လတူဒဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လာန်
ဘာလတူဒဵု ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်လာန်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ဝင်တၟအ်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ကွာန်ဝင်တၟအ်(Kyaukaing၊ ကျောက်အိုင်)ဂှ် နွံ ပ္ဍဲ တွဵုရးဍုင်မန်၊ ခရိုင်မတ်မလီု၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်၊ ဂကောံကွာန်ကြုင်ညာ၊ ဂၞန်ကောဒ်ကွာန်ဂှ် ၁၉၅၄၆၃။
တကအ်ခၟိုင်
ကွာန်ဂမၠိုင် ၆၄
(၄) ကွာန် မုဟ်ဟေဲ (ကညှော်)
(၁၆) ကွာန်ကအ်ခဍာ် (ကော့ကဒိုက်)
(၂၃) ကွာန်ခရိုက်ဒုန် (ခရိုက်ဒူး)
(၂၇) ကွာန်ခလံက်ဂနာင် (ခလော့ခနိုင်း)
(၃၇) ကွာန်တကအ်ဍောတ် (ကော့ဒွတ်)
(၄၀) ကွာန်ခဍာ (ကဒါ)
(၄၃) ကွာန်လာန် (ညောင်လန်း)
(၄၇) ကွာန်ကလုဲ (ကလွီ)
ဍုင်တြေံ
ပ္ဍဲတကအ်ခၟိုင်ဂှ် ဂွံဆဵုကေတ် ဒၞာဲဍုင်တြေံ ပန် ဒၞာဲ ဍုင်ကြေဝ်၊ ကွာန်ဂလာၜဳ၊ ကွာန်ဝါလာန်၊ ကွာန်သက္ကော၊၊
မင်ဗၠာဲအဇိတ္တကုမ္မာ
တကအ်ဗြဴကၟာဲ
ထောန်ဝဵု ၊ နာဲ
နာဲထောန်ဝဵု (Nai Tun Way) (နိုင်ထွန်းဝေ) ဝွံ ဒှ်ကောန်ကွာန်မုဟ်ဒုန် တကအ်ခၟိုင်တုဲ ယၟုပြာကတ်တဴ နဒဒှ် အစာခၞံအဘိဓာန်မန်မွဲရ၊၊ နာဲထောန်ဝဵုဝွံ ကေင်ဒှ် အစာဘာ ဘာသာသိပ္ပံ ဘာတန်လဒေါဝ်မွဲတုဲ ပ္ဍဲပရေင်ဍုင်ကွာန်မန်လေဝ် ချဳဓရာင်ကၠုင်လဝ် ဗွဲမကတိုင်ကၟဟ်ကီုရ၊၊ နကဵုပူဂဵုမွဲဓဝ် မဂွံခၞံကၠောန်လဝ် လိက်အဘိဓာန် မဆေင်ကဵုမန် နာနာသာ်၊ အဘိဓာန် အင်္ဂလိက်မန်၊ မန်အင်္ဂလိက်၊ မန်မန်၊ လိက်တၟအ်မန်၊ မန်ဗၟာ ပ္ဍဲမွဲဇမၠိင်ဘဝမၞိဟ်မွဲမာန် ဗီုညးဂှ် ဒးထိုင်သး စိုတ်ဓါတ်၊ အစောံစရာဲ ကေုာံ ဇြဟာန်ကၟိန် လတူလိက်ပတ်မန်ညး ဗွဲမဇၞော်ကဵုဒြဟတ်ရောင်ဂှ် ညးဂွံအထိုင်အသး တမ္ညဝ်ဒၟံင် ပ္ဍဲအကြာဂကူမန်ရ။ ပါဲနူကမၠောန်လိက်ပတ်မန်တုဲ ကမၠောန် သွက်ဂုဏ်ဖိုလ်ဂကူမန် ပ္ဍဲသွာင်ပရေင်ဍုင်ကွာန်ဂှ်လေဝ် လုပ်ယိုက်ဂၠေင်လဝ် ပ္ဍဲဗော်ဒဳမဝ်ကရေသဳကောန်ဂကူမန် အပ္ဍဲဍုင်ကီု သီုကဵု ဍုင်သအာင်ရ။ ဗွဲကြဴ နကဵုအရီုအဗင် UNHCR နဒဒှ် ညးလဒဴမွဲဂှ် စိုပ်အာ ဍုင်အဝ်သတေလျာတုဲ စိုပ်သၞာံ ၂၀၁၃ ဂှ် က္လေင်စဴကၠုင် ဇရေင်ဂကောံသ္ၚိကၟိန်ဇကု ပ္ဍဲကွာန်မုဟ်ဒုန်တုဲ ပဒတဴပ္ဍဲသ္ၚိညးဂှ် စဵုကဵု လအိတ်လမျီု ပ္ဍဲဂိတုသေပ်တေမ်ဗါ ၃၊ ၂၀၂၂ ဂှ်ရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဒု
ကလာဂှ် ဘိက္ခုသၚ်လ္ပာ်ရးသၟဝ်ဝွံ တွဵုးလ္ၚဵုလ္ၚဵုတံဂှ် ဟွံကြိုက်စိုတ်တုဲ ဆေဝ်ဒဝ်တာဒနာအိုတ်ရ။ ဗွဲတၟေၚ် ဂကောံဘိက္ခုသၚ် ဂကောံမန်တံဂမၠိုၚ် ပဒတဴဒၟံၚ်ရးဗဂေါ၊ လ္ဂုၚ်၊ သဓီု၊ မတ်မလီု၊ ရေဝ်၊ ဘိက်၊ ဓဝဲါ က္ဍိုပ်သ္ကိုပ်ဂိုဏ်တုဲ ထပ်ဒက်ပတန်ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ အလန်ဒုတိယမွဲဝါပၠန်တုဲ ဆေဝ်ဒဝ်တာဒနာဏာ အာဏာဓမ္မစက် "သံဃရာဇာ" ရးလ္တူတေံတုဲ နဒဒှ်ဂကောံ "ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ" ဒုၚ်ယၟုတုဲတန်တဴဒၟံၚ်အိုတ်ရ။ ပ္ဍဲသဘၚ်ကောံဓရီုဂှ် ခါန်ပတိုန်လဝ်ဂဥုပ်ဂိုဏ် ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠ ၅ ဇကုမပ္တံကဵု ကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠထဝ်ပၠၚ်၊ အ္စာတၠကံနှာတ် အ္စာတၠသၚ်္ဃပိုၚ်တံဂှ်ရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ တ
ပ္ဍဲသဘၚ်ကောံဓရီုဂှ် အတိုၚ်ပၟိက်ဆန္ဒသၚ်တုပ်စိုတ်ကဵုကျာ်ဇၞော်အ္စာတၠဘာပလိုက် နဒဒှ်ရာမညနိကာဂဥုပ်ဂိုဏ် ရုဲစှ်ထ္ၜုတ်ပတိုန်ရ။ ဟိတဓရဂှ် ကျာ်ဇၞော်ကေသရ ကွာန်ဖအံက်ဝေဠုဝန်ဂှ် သၚ်တံတုပ်စိုတ်တုဲ ရုဲစှ်ပတိုန်ရ။ သအာၚ်နူဂှ်ပၠန် အ္စာတၠအထံက်ဂိုဏ်တံဂှ် ဇၟာပ်ပ်ရး ဒေသညးကဵုညး ထ္ၜုတ်ပတိုန်လဝ်တုဲ "ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ" သာ်ဝွံ ပတိုန်လဝ်တၚ်စၟတ်သမ္တီရ။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဆက်နူလဵု
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယမ္ဂးဂှ် ဗွဲတၟေၚ်ဆက်တိတ်ကၠုၚ် နူမဟာဝိဟာရဝါသဳ တကံသိၚ်ဃဵု၊ လက်ထက်သၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ပိုၚ်ပြဳရးရာမည ဍုၚ်ဗ္ဂေါ သအးဇ္ၚးသာသန ပ္တန်သဳကလျာဏဳ အဆက်မဟာဝိဟာရဂှ် ဒှ်တံတၞံမူလရ ပိုဲပါ်ပဲါဂွံ။ မုဟိုတ်ရော ခမဳတံ ဆမၞုံပ္ဍဲရးရာမညဂှ် ဒးကလေၚ်ဗှ်ကၠေံပျၚ်တၟိ ပ္ဍဲသဳကလျာဏဳ ဍုၚ်ဗဂေါဂှ် ဖအိုတ်ရ။ ကာလဂှ် ခမဳသၚ်ဂမၠိုၚ်တံဂှ် ဆမၞုံရာမညတံဂှ် ဂိုဏ်တေံဂိုဏ်ဏံဟၟဲရ။ နူကၠာသၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ ဟွံဂွံသအးဇ္ၚးသာသနာဏဳဂှ် ဂိုဏ်ပါ်ဒၟံၚ်တြဴဂိုဏ် သ္ဂောံဆဵုကေတ်ပ္ဍဲဝၚ်ရ။ ဂိုဏ်တံဂှ်လေဝ် သၟိၚ်ပလီုကၠေံ သီုဖအိုတ်တုဲ " မဟာဝဟာရဝါသဳကလျာဏဳနကာယ" ဂးယၟုစွံလဝ်မွဲဂိုဏ်ဓဝ်ဟေၚ်ရ။ ဃောကာလဂှ် ဒှ်ဒၟံၚ်ပ္ဍဲရးရာမည ဨကရာဇ်မန်လေဝ် မၞုံဒၟံၚ်ဗွဲမဂၠိုၚ် ခမဳဂကူမန်ဂှ် ဂၠိုၚ်ထေၚ်ကေတ်ဂွံကီု၊ ခမဳဂကူတၞဟ်သအာၚ်ကီုလေဝ် ဗွဲမအောန်သ္ဒးနွံကီု သာ်ဝွံပိုဲသ္ဒးပါ်ပဲါကီုရောၚ်။ ဆဂး မံၚ်မွဲဂၠး မွဲရးတုဲ ရုဲမုက်မတ်ဟွံဂွံ။ ဃောကာလဂှ်ပၠန် ရးဗမာလ္တူတေံလေဝ် သာသနာဂဵုလဟဵုဒၟံၚ်တုဲရ။ ကာလသၟိၚ်ဓမ္မစေတဳ သအးဇ္ၚးသာသနာဂှ် ရးဗၟာလ္တူတေံဟွံပါ၊ ဆ္ဂးဂှ် ပၞောဝ်ကဵုရးမန်ဗၟာၜါဒေသဏံဂှ် ခမဳကီုခရှ်ကီု ကၠောအ်က္ဍအာကၠုၚ်ဒၟံၚ်တ္ၜန်တ္ၜောဲဒၟၚ်သ္ဂောံဆဵုမံၚ်ပ္ဍဲဝၚ်ကီုရောၚ်။ ဗွဲကြဴဝွံ ဂကူမန်တံ ပရေၚ်ကံဍိုန်လျဟောံဟဲပၠိုတ်အိုတ်သအးအာတုဲ ရးသၟဝ်ရ:လ္တူ ဒှ်အာမွဲဂၠးမွဲဓဝ်ရ။ ခမဳသၚ်တံလေဝ် အာကၠုၚ်မွဲစွံ စသုၚ်မွဲစွံ ပတုဲကံဍောတ်ကံဇၞော်မွဲစွံ၊ အယံၚ်အလာခမဳလေဝ်တုပ်၊ ကတ်ဗ္တောန်ပညာမွဲစွံ (ပဝေဏဳဝွံ ဆက်ကၠုၚ်နူသဓီုဍုၚ်ဗကာံတေံ သ္ဂောံဆဵုကေတ်ဝၚ်ရ)နှဴရဴထုဲတ္ၜန်အာ ခမဳရးသၟဝ်လ္တူရုဲစှ် ဟွံဂွံရ။ ဗီုမဂွံဒှ်အာပၠန်ဂှ် ပ္ဍဲရးလ္တူတေံ ခမဳတံမွဲဂကောံကဵုမွဲဂကောံ က္တဵုဒှ်ဂဗုတ်ပရေၚ်ဝိနယ်မွဲသာ် သ္ဂုတ်သွာတ်ဂဗုတ်ဂှ် သၞာံဗွဲမလအ်ဟွံပိုတ်သ္ကုတ် ကလိလောန်လအ်အာဨကရာတ်ၜါ ပိအဆက် ဗွဲကြဴဝွံဂဗုတ်ဂှ် တုဲဒှ်အာကာလသ္ဂုတ်သွာတ်ဂဗုတ်ဂှ် ဗွဲမဂၠိုၚ်သ္ဒးကောံဓရီုပ္ဍဲဇြပ်သဘၚ်ဓဝ်တုဲ ရန်တၟံကဵုမ္ဒးကောံဓရီုဒၟံၚ် ပ္ဍဲဇြသဘၚ်ဓဝ်လၟိုန်ဂှ်ရ"ဂိုဏ်သုဓမ္မာ" သာ်ဝွံယၟုဂှ် ပြာကတ်ဗိုန်အာ ပ္ဍဲပါၚ်သံသသာခမဳဂမၠိုၚ်ရ။ ပပ္တံနူကာလဂှ်တုဲ ခမဳသၚ်ရးသၟဝ်လေဝ် ဒးဒုၚ်လဝ်ဘဲပၞာန်ဇၞော် ဃောဍိုန်မံၚ်ဒြဟတ်သၞာံလေတ်လအ်လဗွဲမလောန်တုဲ ဒဒှ်ပိုဲအဆက် "မဟာဝိဟာရဝါသဳကလျဏဳနိကာယ" ရောၚ်သွံ ဟွံဂွံသတိရ။ ဝိုတ်အာဒဒှ်မူလ အဆက်ဇာတိဂိုဏ်ဇကုဂှ်တုဲ "ဂိုဏ်သုဓမ္မာ" သာ်ဝွံတီဒၟံၚ်ဟီုဒၟံၚ်အိုတ်ရ။
ကြုက်ထံက်၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ဂလာန်ဗ္ကန် သွက်သၚ်မန်ရာမည
ဝၚ်သာသနာမန်ပိုယ် ယဝ်ရကလေၚ်ရံၚ်သ္ၚေဝ် ဂၠိပ်အာအတိက်တေံမ္ဂး နူမဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-သၞာံ၊ ဂိတုဒ္ဂိုန် ၅ မံက်၊ ကျာ်တြဲဒှ်ဂွံ ၄၉ တ္ၚဲ အဃောသ္ပဒတဴဒၟံၚ် ပ္ဍဲတမ်ဗပိုန် (သတ္တဌာနသတ္တာဟ) လက်ကရဴအိုတ်ဂှ် ကောန်ဗၞိက်မန်ၜါ "တပူကဵု တဗဝ်" နူရာမညဒေသ ရးဥက္ကလာပ လ္ဂုၚ်ဏံ ကူဗၞိက်စိုပ်အာ မဇ္ဇျိမဒေသ ဗုဒ္ဓဂယာတေံတုဲ ဟိုတ်ဒေဝတဴမွဲ မကၚ်ဒှ်လဝ်မိ နူဘဝကၠာတေံ ပ္ညုၚ်ထ္ၜးကဵုဂှ်ရ မန်ပိုယ်ကလိဂွံ ပရဲကၠာတဲ မသုန်သာ် -
ကာလသၟိၚ်ဓမ္မာသောကရာဇာ ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲ ၁၆-ရး၊ ၁၆-ဌာန သက္ကရာဇ် သာသနာ ၂၃၅ သၞာံဂှ် သောဏထေရ် ဥတ္တရထေရ် ၜါဇကု ဒးတာလျိုၚ် က္ညကၠုၚ်ပ္တန်သာသနာ ပ္ဍဲဍုၚ်သုဝဏ္ဏဘုံ (သဓီု) ရ။
သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်
ဘာသတိပဋ္ဌာန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ကအ်ဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
ဂိုဏ်ရာမညနိကာယ
ရုၚ် ရာမညနိကာယ
ရုၚ်ရာမညနိကာယ
သတိပဋ္ဌာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ကအ်ဍောတ် တကအ်ခၟိုင်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၂၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
လွဳမာန်ရတ်မန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ဘာလွဳမာန်ရတ်မန် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ဍုင်ကၟာဝက်၊ ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်၊ တွဵုရးဍုင်မန်။ အတိုင်စရင်လုပ်ဒဂိုန် နူရုင်ရာမညနိကာယမ္ဂး ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်မလုပ်ဒဂိုန် သၞာံ ၂၀၂၁ ဂှ် နွံခမဳ ၃ ဇကု။
ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ်
ညးတၠသိက္ခာ ရဝ်ဗာတ် ဟာလ္လဳဒေလ် (Robert Halliday, မြန်မာ: ရောဘတ် ဟာလ်လီဒေး) (၁၈၆၄ - ၁၉၃၃) ဝွံ ဒှ်တၠပညာ မဆေင်ကု ဂကူမန် မဒှ်ဂကူသကတ်မွဲတၠရ။ ညးဝွံ ပ္ဍဲဂကူမန်မ္ဂး ဒှ်မၞိဟ် မဂွံဒုင်စၟတ်သမ္တီ ညးမဇၞော်မောဝ် ပကောံပကေဝ် လိက်မန် ပ္ဍဲကဵုခေတ်တၟိမွဲတုဲ သီုဒှ် တၠပညာလပါ်ဘာသာမန်မွဲတၠရ။ ညးခၞံဗဒှ် အဘိဓာန် မန်-အင်္ဂလိက်၊ ချူပရူအခိုက်ကၞာ ပြဝေဏဳဂကူမန် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်ကၠာအိုတ် ကေုာံ လိက်ဝင်မန်ဂှ် ကၠာဲစၠောအ် နကဵုဘာသာအင်္ဂလိက်လေဝ် ကၠာအိုတ် သီုကဵု ဒှ်မၞိဟ်ကၠာဲစၠောအ် သၠပတ်သမ္မာ ဘာသာမန်မွဲတၠကီုရ။ နမဗှ်ဗၞုဟ်ဂုဏ်ညးတုဲ ဂကောံသင်ဗလိုက်ခရေတ်ယာန်မန် စၟတ်သမ္တီလဝ် တ္ၚဲမစုတိဂှ် နဒဒှ် တ္ၚဲကမ္မတဳလိက်ပတ်၊ ယေန်သၞာင် ကေုာံ ဝင် ခရေတ်ယာန်မန်ရ။
ထောန်သိင်၊ နာဲ၊ တၠသိက္ခာ
ကမၠောန်
စိုပ်ဍုင်အမေရိကာန်တုဲ အစာထောန်သိင် တိုန်ဘာတက္ကသိုလ် Biola University Talbot School of Theology တုဲ ကလိဂွံ တဆိပ်ကြာ MAရ၊၊
အံင်ထောန်၊ နာဲ
အခေါၚ်အရာဂကူမန်
နကဵုလညာတ်မ္ဂး မန်ဟွံကၠောန် ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်မ္ဂး အခေါၚ်ပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန်ဂှ် မန်တအ် ကလိဂွံဟွံမာန်တုဲ ပရေၚ်ချဳဓရာၚ် ဂကောံသၟတ်မန် စမံက်တိုန်ကၠုၚ်ဂှ် နာဲအိုၚ်ထောန်လေဝ် နဒဒှ် က္ဍိုပ်သကိုပ်မွဲ ပ္ဍဲဒေသကွာန်ပ္ၚဂှ် ချဳဓရာၚ်ကၠုၚ် ပ္ဍဲပရေၚ်ဍုၚ်ကွာန် သီုစိုတ် သီုစရိုတ်ရ၊၊ ဗွဲကြဴ အစာဖဝ်ချိုဝ် က္ဍိုက်က္ဍိုပ်တုဲ ဒက်ပ္တန်ပတိုန် ဗော်မန်ကောန်ဍုၚ်အရၚ်ဂှ် ဗွဲကိုပ်ကၠာ နာဲအိုၚ်ထောန် ယိုက်ဂၠေၚ်လဝ် နဒဒှ် ဥက္ကဋ္ဌပွိုၚ်ဍုၚ်မွဲရ၊၊ ညံၚ်သဘၚ်ကောံဓရီုကောန်ဂကူ (၁၉၄၆) ပ္ဍဲကွာန်ပ္ၚ ဂွံကတဵုဒှ်မာန်ဂှ်လေဝ် နဒဒှ်မၞိဟ်အဓိကမွဲဂှ် ဖန်ဇန်ကၠုၚ်လဝ်ကီုရ၊၊ စိုပ်လက်ထက် ထ္ၜးဆန္ဒကရေဲကညာၚ် ကိစ္စဍုၚ်မန် ပ္ဍဲသၞောဝ်ဂှ် နူကဵုဗော်ဖဆပလတအ် လၞိန်ဗပိန် နကဵုကံလွဟ်တုဲ ပ္ဍဲကၞောတ်သၞာံ သက္ကရာဇ်ဍုၚ် ၁၃၀၉ ဂှ် နာဲအိုၚ်ထောန် ဒဴတိတ်ဂြိုပ် သွက်ဂွံတဝ်စၞေဟ် နကဵုလွဟ်ရ၊၊
နာဲမန်ခိုၚ်ဗိုန်
thumb
တြေံ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်အပြိုင်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသုဇန သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၅၃၊ ဝှ် ၂၂။
ဂၠံင်ကျာ်ပိ
ဂၠံင်ကျာ်ပိThree Pagodas Pass ကရေင်:ကၠံင်သိုင့်ဖၠုံးလါင့်ဆေါတ်ဖိုင်သာ့ ဘုရားသုံးဆူ တောင်ကြားလမ်း, ; သေံ (ด่านเจดีย์สามองค์), ) ဂှ် ဒှ်ဂၠံင် ပ္ဍဲဓမြံင်ဒဵုတၞင်သဳ မနွံအကြာ ရးနိဂီုသေံ ကေုာံ ရးနိဂီုဗၟာ၊ ပ္ဍဲကဵု ဒၞာဲကုန်ဒဵု မနွံသမၠုင်လတူဗလးမုက်ၜဳ 282 m ဂှ်ရ။ ဂၠံင်ဂှ် လပါ်ရးနိဂီုသေံ ဆက်လဝ် ကဵုကွာန်ဝင်က၊ လပါ်ရးနိဂီုဗၟာဂှ် ဍုင်ကျာ်ပိ၊ တွဵုရးဍုင်ကရေင်။
ကျာ်စေတဳက္ဍိုပ်ကွာန်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
သၞာံ ၂၀၂၂ ဂှ် ပ္ဍဲဘာဝွံ သင်လုပ်ဒဂိုန် ခမဳ ၇၊ ထပိုယ် ၀ ဇကု။
ထဲ
နိရုတ္တိ
အရေဝ်မန်-ခမာတြေံ မကော်စထဲဂှ် ဒှ် *lngal ကဵု *ŋgal ရ၊၊ ထဲ နကဵု အရေဝ်မန်တြေံမ္ဂး လင်ဂုရ် ရဴသာ်ဝွံ ညးစၟတ်သမ္တီလဝ်ရ၊၊ မအရေဝ်ထဲဝွံ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ် ဂကောံဂကူဗၟာ သီုကဵုအရေဝ်ဗၟာဂှ် ကော်ဒၟံင် *thaj ထယ် ရ၊၊ ဆဂး အရေဝ်ဝွံ ဒှ်အရေဝ် လဝ်လဝ်ဘာမာတမၠာ (Proto-Lolo-Burmese) ဟွံသေင်၊ ဂၠေအ်လဝ် နူကဵုအရေဝ် Sino-Tibetan မဒှ်အရေဝ်သေံ *r-tajA ဒှ်မာန်ရ၊၊
ကံင်သဳစၟိန်ပြမာန်ဍုင်
လဒက်ပတန်
ပ္ဍဲကဵု ကံင်သဳဂှ် မၞိဟ်မပါလုပ် နူကဵု ညးဍုင်ကွာန် (၈)တၠဂှ် ဒှ် စိုင်းလုံးဆိုင် ညးမဒှ် ဥက္ကဋ္ဌစၠတ်ထဝ်တွဵုရးသေံဇၞော် နူကဵု ဗော်ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (ကျဖောတ်)၊ ဦးသိန်းညွန့် နူကဵု ဗော်အမျိုးသားဒီမိုကရေစီပါတီ(သစ်)၊ ဦးခင်မောင်ဆွေ နူကဵု ဗော် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအင်အားစု၊ ဖဒိုမန်းငြိမ်းမောင် နူကဵုဗော်ညးဍုင်ကွာန်ကရေင် (ကရင်ပြည်သူ့ပါတီ)၊ ဒေါ်အေးနုစိန်၊ နူကဵု ဗော်ကောန်ဂကူယခေင် (ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ)၊ စောဒန်နီယယ် နူကဵု ဗော်ဒဳမဝ်ကရေတ်တွဵုရးဍုင်ကရေင်ဍာဲ (ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ) (နုက်တိတ် နူဗော်)။ ဦးခင်မောင်ဆွေ ကဵု ဦးသိန်းညွန့်ဂှ် ဒှ်မၞိဟ် မဒက်ပ္တန် ဗော် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီအင်အားစု တုဲ ဗော်ဂှ် ဒှ်ဗော်မပါ်တိတ်ကၠုင် နူကဵု ဗော်အေန်အေဝ်ဒဳမွဲရ။ ဖဒိုမန်းငြိမ်းမောင်ဂှ် ဒှ်က္ဍိုပ်သကိုပ် ဗော်ကောန်ဂကူကရေင် (ကေအေန်ယူ) တြေံမွဲတၠရ။
အကာဲအရာ ပရေင်ဍုင်ကွာန် နူ ဖေဖဝ်ဝါရဳ ၂၊ ၂၀၂၃
ပွိုင်ဍုင်ရးဇၞော်ဗဂေါ
ပွိုင်ဍုင် တွဵုရးဍုင်ကရေင်
ပွိုင်ဍုင် တွဵုရးကရေင်ဍာဲ
ဒ
ဒ (da; the eighteenth letter of the modern Mon alphabet)ဂှ် ပၞောဝ်ကဵု ဗျည်မန် ခေတ်တၟိ (၃၅) မဂှ် ဒှ်အက္ခရ် မရနုက်ကဵု စှ်ထပှ်တုဲ ပ္ဍဲကဵုအရေဝ်မန် မၞုံရမ္သာင်ၜါၜါ ရမ္သာင်သာ ကဵု ရမ္သာင်ဇြိုင်ဂှ်မ္ဂး "ဒ" ဂှ် သီုဒှ်ဗျည်ရမ္သာင်သာတုဲ ပၠုပ်လဝ် လၟိဟ်ပ္ဍဲဂကောံဗျည်ပထမ။ ရမ္သာင်မန် မွဲဂကောံမနွံပန်ပန်ဂှ် "ဒ" နွံ ပ္ဍဲဒၞာဲရမ္သာင်မရနုက်ကဵုၜါရ။ "တ" သာ၊ "ထ" သာဇြိုဟ်၊ "ဒ" ဇြိုင်၊ "ဓ" ဇြိုင်ဇြိုဟ်။
စောဝ်ၜဵု၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တဝဳရိယ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၆၁၊ ဝှ် ၁၄။
မဟာသိမ်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်ဝါဍောတ်
ဘာမဟာသိမ် ဂိုဏ်ရာမညနိကာယဝွံ နွံပ္ဍဲ ကွာန်ဝါဍောတ်၊ ပွိုင်ဍုင်ၜါသွာင် (တကအ်ခၟိုင်)။
အံက်သာ၊ နာဲ
သုခုမ
အဃော နာဲအံက်သာ မနွံ ပ္ဍဲဍုင်သေံ အကြာသၞာံ ၁၉၉၀ ကဵု ၁၉၉၃ ဂှ် ဂွံအဆက် ကုအစာချူဒွက်မန် ဒယှ် တၠဂုဏ်အစာ ကန္တာဇၞူမာန်တုဲ ဒက်ပတန်ပတိုန် ဂကောံဂဳတရာမာဉ် မွဲဂကောံရ။ နကဵု ဂကောံဝွံ ဂွံကၠောန်ပ္တိတ်လဝ် ကဝးဒွက်မန် ပိကဝး၊ နကဵုယၟုကဝး (၁) ကလေင်စဴသ္ၚိတြေံ (၂) ဂတတေအ်မွဲလၟာ် (၃) ဆာန်ဒေဝဳဟာဆာန်သရာဲဟာ ရ။
အကျာံ (သၟဝ်ကျာ)၊ ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ပွိုင်ဍုင်ရေဝ်
ဗောဓိစေတဳ၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ဍုင်ကၟာဝက်
နိဿဲ
ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ကဏ္ဍ:ဘာလကျာ်မန် ပွိုင်ဍုင်မုဟ်ဍုင်
ဓမ္မသုခဒဵုကျာ်ကအ်ဂြိုင်၊ ဘာဂိုဏ်ရာမညနိကာယ ကွာန်လှာ
ကျာ်ဇၞော်မနွံပိုန်ဘာဂမၠိုင်
ကျာ်ဇၞော်ဘဒ္ဒန္တသြဘာသ သက္ကရာဇ် ၁၃၈၃ က္လိဂွံအာယုက် ၈၃၊ ဝှ် ၃၃။
ဂုဏ်ဖိုလ်သဘာဝ
ဂုဏ်ဖိုလ်သဘာ၀
ဂလာန်ဝေါဟာ"သဘာဝ" ဂှ် ဂကူမန်တံ မိၚ်ဂၠိုၚ်မံၚ်ကီုလေဝ် ဟွံဍုက်ကေဝ်ပ္ဍဲက္တောဝ်၊ ဟွံကၠောံပ္ဍဲအာရီုအဓိပါယ် ဒဂိုၚ်ကေတ်ဂှ် ဟွံသမ္တဳလဝ်ပ္ဍဲစိုတ်ရ။
ထီုရသိ
ထီုရသိဂှ် နွံဒၟံင် ပ္ဍဲဒဵုခဴင္ၚူ (ဒဵုဇြုံ) ပ္ဍဲဥဒျာန်သဘာဝခဴင္ၚူ ပလိုတ်ရာဇ်ပူရဳ (၈) ကဳလဝ်မဳတာ၊ ရးနိဂီုသေံ။ ပ္ဍဲကဵု ထီုဂှ် နွံပဋိမာရုပ်ကျာ် မပုတ်လဝ် ပ္ဍဲဗဒင်ထီုတုဲ ပ္ဍဲဒၞာဲပၞင်ကျာ်ဂှ် နွံလိက်မန်တြေံမွဲပၞောန်ရ။
လိက်
ပုည် ဝုရ် ပိ ဇုအ် သမာဓိဂုပ္တ
နာဲဗဳထဝ်မန်ဇြာ ကၠာဲလဝ် အက္ခရ် ပုည် ဝူရ် ပိ ဇုအ်သမာဓိဂုပ္တ
ထီုဒဵုအဗြိုင် (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
“တက်တက် တက်က်” ရမ္သာင်တက်တဲ နူကဵု မဟာဇန်ဂမၠိုင် ဗြုဒၟံင် အလုံမွဲသလာတ်ဂှ်ရ။
“ဍေဟ်ကဵု ပြံင်ကွာန်ဂှ် ပိုယ်ပြံင်ဟာ ဟေအ်!”
(၂)
“လ္ပလုပ်ကၠုင်၊ လုပ်ကၠုင်တှ်ေ အဲၜံက်ကဵု ခၜံက်ဏောဝ်” ကောန်ကွး ဣသိမွဲဂှ် ဟီုရ။
“နာဲတအ် ဟွံတီ ဟွံကၠိုဟ်၊ ကျာ်ဏအ် တိတ်အာ နူဒဵုဏအ် ဟွံဂွံ။ ဒဵုဏအ်လေဝ် ပလီုဟွံဂွံ။ ကေတ်ဏာ ကျာ်ဏအ်၊ ပလီုဒဵုဏအ်မ္ဂး ဟိုတ်ကတဵုဒှ်၊ မၞိဟ်တအ် ချိုတ်အိုတ်ဏောဝ်။ သွက်ဂွံမင်မဲ ကျာ်ဏအ် ဒဵုဏအ် ညံင်ဟွံဂွံလီုဂှ် တာလျိုင် နွံပ္ဍဲအဲ။ အဲဂျိုင်ဒၟံင်မ္ဂး အဲဆက်ယိုက်ဂၠေင်အာ တာလျိုင်အဲ သွက်ဂွံ စဵုဒၞာ ဒဵုဏအ်၊ ကျာ်ဏအ်ရ။”
“မြဂှ်၊ ခၜံက်ဂှ် ဗလးထောအ်။ ဟွံဗလးတှ်ေ ပိုယ်ပန်ကဵု သေနာတ်ဏောဝ်!”
ရုပ်ကျာ်ပဋိမာရုပ်ဂှ် ညးတအ် ကၠေင်ကၠေဟ်ကဵုဇုက်ဂွာံတုဲ ညးတအ် ယာထ္ၜင်ကဵု ကမြုင်တုဲ ဖ္ဍိုက်ပ္တိတ်ဏာ နကဵုယာဉ်ကွဳဇၞော်မွဲရ။ ကျာ်ဇၞော်ဂှ် တိတ်အာတုဲ ဂွံညာတ်ကေတ် ပါင်ထီုမွဲ မကၟာတ်လဝ် နကဵုအင်္ဂဒေခိုင်င်။ လတူအင်္ဂဒေဂှ် ၜိုန်ရ အိက်ၚာက်တိုန်ဒၟံင်ပေင်င်ကီုလေဝ် သ္ၚိအင်ပန်ခန်မွဲ ဇၟာပ်ပ်ခန်ဂှ် နွံကဵု မလိက်မွဲမွဲမ၊ စ၊ ဓ၊ ဗ၊ ဝ ဂှ် ညာတ်ကၠးဒၟံင်ရ။
“ကၠကိတ်စုတ်။”
ဗၠာဲသၟိင်ဂှ် မၠာ်မတ်တုဲ ဖေက်ခတဝ်ဒၟံင်ရ။ ပ္ဍဲဗုင် ကြုတ်တကုဲဒၟံင် မုက်စာ်၊ က္ဍိုပ်စာ်။ ၜိုန်ရ ဂစာန်လဴဒၟံင်ကီုလေဝ် မုရော ဟွံတိတ်။ ပါင်ရချဳဒၟံင်တုဲ ဆီကသိုဟ်တိတ်ကၠုင်ဒၟံင်ညိည၊ ကဵုဏာမတ် ရံင်အာလပါ် လတူ။ ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ် တၟေင်တုဲ ရံင်တိုန်လပါ်လတူ။ တၟအ် မနွံကဵု ရုပ်ဗီုပြင်နာနာ ကေက်က် ဂၠိင်င် တကဲဒၟံင်ရ။ ပစဳမတ် ရံင်ချိုတ်တ်ပၠိုတ်တ်တုဲ ညံင်ရဴတၟအ်စဂှ် ချဳတိုန်။ ပန်ကရိုဟ်ကဵုသေနာတ်၊ ဆဂး မွဲတဲဓဝ် ဆင်စှ်ေကၠုင် သီုရမ္သာင် ညံင်ကၠဵုကသ္ၚောန် “ဟေဝ်ဟေဝ်” ဗက်မိန်ရပ် ဇျာ်ကဵုသၞေံတဲကေက်က်၊ ကိတ်ကအ်။ ကောန်ပၞာန်တအ် ပန်ကဵုသေနာတ်တုဲ ဍေဟ်ဒြေပ်ကၠေအ်အာ၊ ဆဂး ကောံတိတ်ကၠုင် မွဲသကအ်ပၠန်။ ရဲဥူ ကရေဲတိုန်
ညးတေအ် လဘာ်ဂွံ သကအ်ရဲညးတအ် မဒးဒုင်ကိတ်လဝ်။ ဇိုင်ဂှ်ဒြေပ်၊ တဲပါဲဂှ် လဘာ်လဝ် ရဲ၊ တဲပုင်ဂှ် ပန်တုဲ ဒြေပ်တိတ်ဂၠံင်ဆုတ်။ ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ်လေဝ် ဟိန်မဒြေပ်တိတ်ဂှ် သီုပန်ဒၟံင် ညံင်ဍေဟ်တအ် ဟွံဂွံကၠုင်စိုပ် ဇကုရ။ ဆဂး ဍေဟ်တအ်ဂှ်ဒြေပ်လုပ်ကၠုင်ဒၟံင် သေနာတ်လေဝ် ဟွံဖေက်၊ ဒးသေနာတ်လေဝ် ဟွံဒေါမ်။ ဒးဂၠိုင် လောတ်တုဲ ကတဵုပၠန် ဒြေပ်ဗက်ကၠုင်ပၠန်။ကြပ်စိုပ် ပါင်ထီုရ ကောန်ပၞာန်မွဲဂှ် ဍေဟ်ရပ်ဂွံဏာ၊ ကိတ်လဝ် တမ်ကအ်။ ရဲဥူ ဖျေဟ်စွံ သ္ဂံင်မဒးလဝ်ဝပ်ဂှ်တုဲ ဒြေပ်အာ ရီုသ္ဂံင်တေအ်။ တုဲ ညးတေအ် သီုဂွံ ရီုပ္တိတ်နင် ကောန်သ္ဂံင်ၜါရ။ အာမၞိဟ်ထပှ် သှ်ေတိတ်ကၠုင် ဆမၞိဟ်ပိတၠ၊ ရဲဥူ မွဲရ မုဟွံဒှ်။
သကိုပ်ဒပ်ဂှ် ကလေင်ရံင်ညးတေအ် နကဵု မတ်သံသယျ။ ဗီုလဵုဂွံဒှ်မာန်ရော။ သ္ဂံင်ပၞာန် မဒးလဝ် ဝပ်တအ်ဂှ် ဓလိင်ပၠုပ်ဏာ ဇရေင်ဇြပ်ဂှ်ပၠန်ရ။
ယာတ်ဇုက်မုက်ဍုၚ်သေံ (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
အကြာလဒေါဝ်မၞိဟ်ဂမၠိုၚ်ဂှ်ပၠန် အဗၠာဲမွဲကေၚ်နွံမံၚ်ဍုၚ်သေံတုဲ တီဒဒှ်ရယာတ်နာဲကြက်ဇုက်မံၚ်မုက်ဂှ် ယာတ်ဇုက်မုက်ဗီုနာဲကြက်ကၠိုဟ်ဂှ်ဟွံသေၚ်တုဲ ဓဝါဲဂှ် အဗၠာဲဟီုကဵုနာဲကြက်လဒေါဝ်ဝိုၚ်−−
ထီုဒဵုအဗြိုင် (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
တ္ၚဲဒတုံတိတုဲရ။ ဆဂး ဟွံဂၠုဏီ။ ဥူထောန်ယျ ကေုာံ ဂကောံသၟိင်တၠညးတအ် ဖေက်တုဲ ဂစာန်တိုန်ကွဳစက် သွက်ဂွံပါဲဒဴတိတ် နူကဵုဒၞာဲဂှ်ရ။ ကောန်ပၞာန်ဗၟာတအ်ဂှ် ရပ်လဝ်သေနာတ်တုဲ ဒတဴမင်ဒၟံင် ပ္ဍဲပါင်ထီုဖိုဟ်ရ။ “အူအူအူ” ရမ္သာင် ကၞုသင် ဗြုတိတ်ကၠုင် နူထီုဂှ် ဟွံပိုတ်သကုတ်။ ကောန်ပၞာန်တအ်ဂှ် မတ်ဠဳဠောင် တုဲကေတ်လဝ်ဒၞာဲ ဒှ်ဒၟံင်တၟုဲအိုတ်ရ။ ရမ္သာင် ကၞုသင်ဂှ် ကြပ်တိတ်ကၠုင် ကြပ်တိတ်ကၠုင်။
ယာတ်ဇုက်မုက်ဍုၚ်သေံ (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
အကြက် ၝကုသဵုခိုဟ်မံၚ်ရဏးယာတ်ဇုက်မုက်ဂှ်တၟိမံၚ်၊ ယဝ်ရယာတ်ဇုက်မုက်ဂှ်ကောန်ဝုတ်ၝသုၚ်စောဲလဝ်တုဲတုဲတှ်ေ မွဲမုက်ၝဂှ်ကျာကတေအ်စံၚ်ကှ်ကှ်ပေၚ်ထာတ်သီုပသသီုအိုၚ်ရၝ − ဟး ဟး ဟး ၊ ညးဂြိုၚ်အဲဂြိုၚ် ညးဗိုၚ်အဲဗိုၚ် တ္ၚဲလေဝ်သဝ် သ္ၚိနာဲကြက်လေဝ်ရိုဟ်အိုတ် ကောံကၠုၚ်စပုၚ်ကဵုသွကသာဠံက်တုဲ ဗီုညးဍာန်အဲဂၠောဲစဴအာအိုတ် − အုပ်နိဂီု။
ထီုဒဵုအဗြိုင် (ဝတ္ထုဇမၠေအ်)
“အရှာံဏအ်ဂှ် ဍေဟ်တအ် လုပ်ကၠုင်ဟွံဂွံပုဟ်။ မၞိဟ်ရ လုပ်ဂွံ” ဣနှောတ် ဟီု။
“ကလော်အဗြိုင် ခေတ်ကျာ်တြဲတေအ်ဟာ ဣၝောဲ။” မာံရတ်ခိုဟ် သၟာန်။
“မၞိဟ်ဗွဲမဂၠိုင် ဟီုဒၟံင် ကျာ်တြဲဇၞးကလော်အဗြိုင်တုဲ ညးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထီုဏအ်။ အပါဣသိ ညးလဴလဝ်ဂှ် ဇေတ်တ်တေအ် ကလော်အဗြိုင်ဏအ် ယၟုဍေဟ် ဇေယျသာန် (ဇေယဆန်း) က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာ။”
“ဇေယျသာန်ဟာ။ ပ္ဍဲကဵုဝင်ဂှ် ချူလဝ် ယၟုညးမွဲဗီု။ ယၟုညးဇေတ်တ်ဂှ် ဇေယျသာန်။ ညးဂှ် ဒှ်ဨကရာဇ်ဗၟာ မလောန်ကၠုင် လၟုဟ်တှ်ေ ၜါကၠံသၞာံပြင်င်ရ။ ညးဗတိုက်ကေတ် ဍုင်မန်ပိုယ်၊ ဂစိုတ်ထောအ် ဂကူမန်ပိုယ်တုဲ အာဗတိုက် ဍုင်သေံ။ ပ္ဍဲအခိင် ညးမစိုပ်ဒၞာဲဏအ်ဂှ် ဒပ်ပၞာန်မန် တၠဗာန်တအ် ဗတိုက် ဆိင်လဝ် ဖအိုတ်ထောအ်ရ။ ညးတအ်လေဝ် ချိုတ်တၟာဂလိုင်၊ မန်လေဝ် ချိုတ်တၟာဂလိုင်။ ညးလ္ၚဵုဟီုဂှ်တှ်ေ ကလော်အဗြိုင် နူခေတ်ကျာ်တေအ် လုပ်စလဝ် ပ္ဍဲညး။ ပၞာန်မန် ဟွံမာန်ညး ပ္ဍဲဒၞာဲဏအ်တုဲ မန်ကဵု သေံ ပံင်တုဲ ဗတိုက်ပၠန် ပ္ဍဲမာဲဆံက်။ အခိင်ဂှ်လေဝ် ဂစိုတ်ညး ဟွံချိုတ်။ ကောန်ရဲညးရ ပန်ဂစိုတ်ထောအ်ညး ပ္ဍဲမုက်ပၞာန်။ အခိင်တေအ် ပ္ဍဲလတူ က္ဍဟ်ဒဵုဏအ် ဣသိ ဗြဟ္မ ဟီုဂှ် ဣဓိဇၞော်ကွေဟ်ဟ်ဏောဝ်။ ဍုင်ကွာန် ဂွံၜိုဟ်သြိုဟ်၊ မၞိဟ်ဓဇန်ဓဇန် ညံင်ဟွံဂွံ ကလေင်ကတဵုဒှ် ပ္ဍဲလိုက်ဏအ်ပၠန် ညးဂးတုဲ ကလော်ဇေယျသာန်ဂှ် ညးအာရပ်နင်တုဲ ညးကြိုင်လဝ် ပ္ဍဲထီုဏအ်။ သွက်ဂွံလွဳလွတ်ပတုဲဝတ်ညးတုဲ ကောန်ရဲညး မၞိဟ်မချိုတ်အာ ကရောံညးဂှ်လေဝ် ပၠုပ်စုတ်လဝ် ပ္ဍဲကဵု ထီုဏအ်ကီု။
“က္ဍိုပ်သကိုပ်ဗၟာဂှ် ညးဂှ်ရော၊ တီဟာ!” မိအေကြူ သၟာန်။
“ဣၝောဲ၊ နာဲတိင်ဇြာန် ကဵု မၞိဟ်နူမတ်မလီုဂှ် ကၠေအ်ဒၟံင်။” သၟတ်မွဲဂှ် ဟီုတိုန်။ ရမ္သာင်သေနာတ် ကဵု ရမ္သာင်ကသ္ၚောန်တအ်ဂှ် ဟွံဒေါအ် ဆက်ဒှ်ဒၟံင် အတိုင်ဂှ်ဖိုဟ်ရ။
“အဲအာ။“ မာံရတ်ခိုဟ် ဂး။
“ဣၝာဲ၊ ညးလေဝ်မန်ရတှ်ေ အဝဵုဏအ် စိုပ်ပ္ဍဲညးတှ်ေ ပိုယ်ဂွံဗၠးၜး နူဗၟာကီုရ။ ဟွံသေင်ဟာ။” ရတ်ခိုဟ် သၟာန် ဣနှောတ်။
ညးပိဂှ် ဓရေက်ကေတ်ပ္တိတ် ဇွအစာဣသိ နူကဵု ထီုဂှ်ရ။ တုဲဂှ် ညးတအ် ဂွံညာတ်အာ ရုပ်အဗြိုင်ဇေယျသာန် မရပ်လဝ်သၞာ်၊ စန်လဝ်သော်ဗွဲလတူ၊ ယာတ်ထၟိင်က္ဍိုပ်ဗုဗု မနွံကဵု ကေက်က်လပါ်လက်ကြဴ။ မွဲခဏညိ ရုပ်ဂှ် ပြံင်လှာဲအာ လတက်လဝ် ပလောအ်ပၞာန်ဂျပေန်၊ ဓလဝ်လဝ် အထုပ်ကေက်။ မုက်မတ်ကေက်ဒၟံင်ညိည။ အဗြိုင်တၞဟ်တအ်လေဝ် ထဍေင်ဗက်ဒၟံင် ညးတအ်ဂှ် ညးတအ် ပက်ကဵုပတေင်တုဲ ဒြေပ်တိတ်ကၠုင်ရ။
နာဲဗဳထဝ် မန်ဇြာ
လဂဝ်
လဂဝ် (Ginger) ဂှ် တၞံမၞုံကဵုပကဴတုဲ က္ဍိုပ်ဍေဟ်ဂှ် စကာနဒဒှ်ကပေါတ်ဍုန်သွကီု သီုကဵုဂဥုဲရ၊၊ လဂဝ်ဂှ် ဒှ်တၞံမၞုံသမၠုင် ၜိုတ်မဳတာတုဲ မနွံကဵုတၞးဂၠိင်င်တုဲ တၞုင်ကေက်ရ၊၊ ခဒအ်ဍေဟ်ဂှ် နွံကဵု ပကဴအသာ်ဍာ်မိတ် ကေုာံ ကၞင်အသာ်ဆီစာင်ရ၊၊ ခဒအ်ဍေဟ်ဂှ် တိုန်ပ္ဍဲကၞောတ်ဍေဟ်ရ၊၊
VITAMIN ကၠေၚ်က္ဍဟ်
ပိုဒ်(၁) ၚုဟ်မးအ္စာအဲ
၁၁ ။ ယဝ်ရဍေံဟီု “ဗက်ကၠုၚ်ဂကောံပိုဲတံဏံညိ”၊
ဗှ်ေတံဂှ်ပၠန် အာဝေၚ်နွံဒၟံၚ် မ္ၚးဍုၚ်ကွာန်ဏောၚ်ဟာ။
ပိုဒ်(၂) လာပ်ဗဇဴညးမဂၠာဲတသိုက်စိုတ်
၂။ သၠကတောဝ်ဗှ်ေတံဂှ် ဒှ်သွက်ဂွံကလၚ်ဒုၚ်ကေတ် အရေဝ်ပိုဲသေၚ်၊
ကောန်တၟံစိုတ်ဗှ်ေတံဂှ် ဒးဂၠာဲလ္ၚတ်ဗဟုသုတဟွံသေၚ်ဟာ။